,,albre*t ,d,,re4                       
,,e5 ,,lev5sbeeld                       
,,door                                  
,,arm9 ,,/e9                            
7,h4 ,,niets*mann47                     
,,nijk]k                             ,g4
 ,f4 ,,call5ba*4                        
,,voorr$e4      ,het is noodzakelijk de 
beide dwal+51 die aanga&e ,albre*t ,dr] 
9 d5 loop d] tijd5 9 omloop zijn gekom51
 uit d5 weg te ruim51  voordat ik e5    
tr\w beeld van zijn lev5 s*ets4 ,t5 e]/e
 bewe]t  m51 dat ,dr] arm is gewee/ en  
t5 twe$e wordt zijn vr\w voor  e5       
,xantippe uitgemaakt4    ,het e5 no* het
 &] is wa>4 ,het zijn v]z9sels1 wa>van  
m5  tijd5s ,dr]s lev5 nooit heeft       
gehoord1 en die e5 eeuw na zijn  dood   
zijn b$a*t4--,ma> uit welke bron heeft  
m5 ze geput8    ,wat ,dr]s gewa&e armo$e
 betreft1 hebb5 enkele losse gezegd51  9
 s*]ts door hem b$oeld1 do* door de     
m5s*5 9 ern/ opgevat1  da>toe aanleid+  
gegev5 en (s*oon hij wel e5s 9          
geldv]leg5heid  is gewee/--welke kun/5a>

 is dat nooit6--heeft hij to* geheel    
onbezorgd kunn5 lev5 en e9delijk zelfs  
e5 groot v]mog5 nagelat54    ,ma> dit is
 de kle9/e dwal+ uit d5 weg g]uimd4 ,de 
twe$e is  van ern/ig] a>d3 m5 zegt1 dat 
zijn vr\w door ha> he]s*zu*t1  gi]igheid
 en gebrek aan inzi*t zijn huiselijk    
lev5 ze] heeft  v]bitt]d4 ,hoe is m5    
da>aan gekom58 ,de oorsprong van dez5   
s*&elijk5 la/] is uitsluit5d e5 brief   
van ,wilibald ,pirkheim]1  di5 m5 9 de  
#ag;de eeuw heeft gevond5 9 het         
/ads>*ief van  ,neur5b]g en di5 hij twee
 ja> na ,dr]s dood aan ,johan ,ts*>te   
heeft ges*rev54 ,pirkheim] 0 op zijn    
oud5 dag met i$]e5  9 onm9 g]aakt1 en   
leefde e5zaam en v]lat54 ,door podagra  
en  gal/e5 gekweld1 0 hij e5 eig5z9nig1 
li*tg]aakt1 ontevr$5  grijsa>d geword51 
die alle5 leefde voor zijn e5ig5        
h>t/o*t3  het v]zamel5 van ko/b>e zak54 
,het 0 ,pirkheim]s vurige w5s*1  de     
beide gewei5 uit ,dr]s nalat5s*ap1      
ges*5k5 van d5 ,keurvor/  ,fr$]ik van   
,saks51 9 bezit te hebb5 en hij /ortte  

al zijn toorn  ov] ,dr]s w$uwe uit1 to5 
zij ov] deze pra*texempl>5 op &]e  wijze
 bes*ikte4 ,dat 0 9 ,pirkheim]s oog5    
zulk e5 misdaad1  dat hij1 door         
s*&elijke bela/]+ 9 e5 brief aan zijn   
vri5d1  lu*t gaf aan zijn wo$e4         
,tr\w5s 't is niet alle5 ,dr]s vr\w1    
,agnes1 die 9 dez5 brief  wordt bela/]d1
 ook ,laz>us ,sp5gl]1 die s*itt]5de /] 9
  de ,h]vorm+sges*i$5is krijgt zijn     
deel1 en wordt 9 zulk e5  sle*t li*t    
geplaat/1 dat i$] met v]a*t+ zi* van hem
 z\  moet5 afw5d54 ,en wa>om z\ m51 nu  
er to* wel niem& zal word5  gevond51 die
 t] wille van di5 brief de ges*i$5is d] 
,h]vorm+  z\ will5 v]bet]5 en dez5 edel5
 man na> die la/]5de woord5  beoordeel51
 op gezag van di5zelfd5 brief het beeld 
bezo$el5  e5] vr\w1 die g$ur5de ha> lev5
 om ha> e]bi$wa>digheid en  huiselijke  
deugd5 all] a*t+ heeft v]worv58    ,ma> 
zoo is de la/]2 onv]/oorba> gaat hij    
voort1 al v]d] en  v]d]1 al wordt hij   
ook duiz5dmaal aan de kaak ge/eld4 ,do* 
na al  hetge5 ,?aus+1 die bet] dan e5ig 

&] ,dr] heeft be/ude]d1  9 zijn w]k ov] 
d5 mee/] heeft gezegd1 moet de wa>heid  
duidelijk  zijn geword5 en de smet1 die 
het beeld dez] edele1 a*t5swa>dige  vr\w
 aankleefde1 zal da>door moet5 v]dwijn54
      ,arm9 ,/e94    ,halle a_/z ,dec4  
#ahia4                  ,,inh\d4        
,ho(d/4                                 
,bladz4            ,i4      ,9 het      
s*em]uur                         #a     
,,ii4     ,ca/or en ,pollux             
#h          ,,iii4    ,op s*ool         
#af          ,,iv4     ,9 vad]s         
w]kplaats                     #bg       
,v4      ,bij ,mee/] ,wolgemut          
#ch          ,,vi4     ,het afs*eid     
#dh          ,,vii4    ,9 d5 vreemde    
#ec          ,,viii4   ,v]vulde w5s*5   
#fg          ,,ix4     ,het huwelijks   
lev5                      #gf           
,x4      ,hulp bij d5 arbeid            
#hc          ,,xi4     ,voornaam bezoek 
#hi          ,,xii4    ,de pr$ik] 9 de  
woe/ijn               #ih               
,,xiii4   ,vri5d5tr\w                   

#aaj          ,,xiv4    ,k9d]lijke      
liefde                      #abc        
,,xv4     ,tot groot] volkom5heid       
#acj          ,,xvi4    ,e5 dubbel      
afs*eid                     #ach        
,,xvii4   ,nogmaals te ,v5eti           
#adf          ,,xviii4  ,b$welm5de      
wi]ook                     #afj         
,,xix4    ,op het toppunt van roem      
#aff          ,,xx4     ,s*ild] en di*t]
                     #aha               
,,xxi4    ,kun/5a> en ,keiz]            
#ahi          ,,xxii4   ,sm>t en vreugde
                        #aih            
,,xxiii4  ,uit de dui/]nis tot het li*t 
#bjf          ,,xxiv4   ,te ,augsburg   
#bai          ,,xxv4    ,bevr$igd       
v]lang5                     #bbi        
,,xxvi4   ,e5 spots*rift                
#bcf          ,,xxvii4  ,9 de ,n$]l&5   
#bdb          ,,xxviii4 ,e5 lijkzang    
#bee          ,,xxix4   ,neur5b]g bov5  
alles                  #bfa             
,,xxx4    ,ook e5 h]vorm+spreek         
#bee          ,,xxxi4   ,kun/5a> en     

gele]de                  #bgg           
,,xxxii4  ,na> e5 bet] vad]l&           
#bha                  ,,ho(d/uk ,i4     
,,9 ,,het ,,s*em]uur4      ,de dag liep 
t5 e9de4 ,e5 flauw rosse glo$ t9tte nog 
sle*ts ev5  d5 hemel en grijzige nevels 
huld5 de /ad ,neur5b]g als 9 e5         
sluim]wade4 ,het 0 de #ba;e ,mei van het
 ja> #adgg en e5 ijzig k\de  dag4 ,m5 _h
 dit ja> niets gem]kt van de he]lijkheid
 d] ,meima&3  de vroege bloempjes hadd5 
bitt] gel$5 door de na*tvor/ en de      
m5s*5 v]zameld5 zi* om het ha>dvuur1 dat
 weldadig a&e$4    ,de s*em]+ 0 bijna   
dui/]nis geword5 9 het woonv]trek van   
het huis1 geleg5 9 de /raat1 die m5 ond]
 de ve/e noemde en  die /eil na> de     
bur*t #a d] vrije ,rijks/ad liep4 ,er 0 
bijna  niets me] te ond]s*eid5 van de   
voorw]p5 9 de kam]3 de /evige  pila> 9  
't midd51 die de bru9 gev]fde zold]+ van
 plank5 en  balk5 s*raagde1 de ronde    
eik5h\t5 tafel om d5 voet d] zuil       
aangebra*t1 de hooge1 h\t5 bank51 die   
langs twee d] ev5e5s  met h\t bes*ot5   

mur5 /ond51 het rek met het a>d5        
vaatw]k1  het groote =nuis van gro5e    
tegels1 wa>9 afbeeld+5 uit de  leg5d5 d]
 heilig5 w>5 gebr&1 da>naa/ aan d5 muur 
het ivor5  kruisbeeld met het           
wijwat]sbakje er ond]1 en op d5         
a*t]grond de  reusa*tige1 met ijz]      
beslag51 ki/4    ,er he]s*te /ilte 9 het
 v]trek2 e5 ple*tige /ilte4 ,op e5  d]  
h\t5 bank51 die 9 de v5/]nis w>5        
va/gemaakt1 zat  de he] des huizes1     
,albre*t ,dr]1 de g\dsmid1 e5 man van   
ev5  vijftig ja>4 ,zijn gelaat1 vol     
uitdrukk+1 teek5de zielsru/ en          
wa>digheid1 zijn kle9e1 li*tbru9e oog5  
hadd5 e5 v]/&ige  en d5k5de uitdrukk+ en
 zijn edel besn$5 mond v]ri$ mannelijke 
va/b]ad5heid4    ,teg5ov] hem zat e5    
jonge vr\w van ongeve] vijf5tw9tig ja>1 
met e5 gelaat /ral5d als vri5delijk     
zonneli*t1 met ronde1  za*t bloz5de     
wang51 li*t blonde1 golv5de lokk51 en   
he]lijke  blauwe oog51 s*itt]5d als /]r5
 aan d5 hemel4 ,dat 0 mee/]  ,dr]s      
e*tg5oot1 ,vr\we ,b>b>a4 ,op ha> s*oot  

sluim]de ha>  jong/gebor5e en aan ha>   
re*t]h& /ond e5 knaapje van drie  ( vi] 
ja>1 t]wijl e5 zesj>ige jong5 naa/ zijn 
vad] op de  bank zat4    ,op 's mee/]s  
knien lag e5 groot boek1 9 bru9 l$]     
gebond5  en met zilv] beslag1 wa>uit hij
 _h gelez5 bij d5 huiselijk5  avonddi5/4
 ,zoo jui/ w>5 de kne*ts en de meid     
weggegaan en het  gez9 zat nog bije51 9 
/il geb$ v]zonk54 ,de mee/] _h het  geb$
 kort moet5 mak51 omdat er door de snel 
invall5de dui/]nis  te we9ig li*t door  
de v5/]s van geoli$ papi] na> b9n5 viel1
  om de woord5 te kunn5 lez54    ,na    
e5ige oog5blikk5 zette hij het bru9e    
kapje we] op het ho(d1  dat hij g$ur5de 
het geb$ _h ontbloot en legde de h& op  
het  krullekopje van zijn oud/5 zoon1   
die na> hem 0 g5oemd4    ,gij zijt h$5  
zes ja> geword51 mijn lieve ,albre*t4   
,god beho$e  en bes*]me u ook op uw     
v]d]5 lev5sweg en ,zijn g5ade helpe u  9
 het v]volg voor ons te blijv51 wat gij 
tot nu toe zijt gewee/3  onze troo/ en  
vreugde4    ,de knaap vleide zi* aan    

zijns vad]s bor/ en ku/e bewog5 di5s    
h&4 ,to5 trok zijn mo$] hem tot zi* om  
hem te liefkooz5 en ook  ha> zeg5 te    
gev54 ,zij kreeg de tran5 9 de oog5 en  
ha> /em  trilde1 to5 zij zeide3    ,gij 
zijt nu onze oud/e geword51 ,albre*t1   
nadat ,god uw oud]5  bro$] ,johannes en 
uw zu/] ,b>b>a heeft t]uggeeis*t4 ,op u 
ru/  nu al onze hoop en ons v]tr\w54    
,de knaap viel zijn mo$] om d5 hals en  
ku/e ha> h]haaldelijk1  t]wijl hij de   
tran5 9 de oog5 kreeg4 ,da>na w5dde hij 
zi*  we] tot zijn vad] en keek hem met  
zijn liev51 ons*uldig5 blik  vrag5d aan4
    ,wat w5s*t gij mijn jong58 vraagde  
zijn vad]1 die de taal zijn]  oog5      
begreep4 ,de kle9e jong5 drong zi* teg5 
hem aan en sprak3  ,ik w\ zoo graag1 dat
 gij mij iets v]teldet uit d5 tijd1 to5 
gij  zelf zoo jong en kle9 wa>t1 als ik 
nu b51 en hoe het u lat] 9 de  w]eld is 
gegaan4 ,ik weet zoo we9ig da>van en z\ 
graag alles wet54    ,wel1 mijn jong51  
di5 w5s* wil ik v]vull51 antwoordde zijn
  vad] vri5delijk1 do* ern/ig4 ,het is  

altijd go$ het v]l$5  niet te v]get5 en 
gij zijt nu ook oud g5oeg om te         
begrijp51  dat het de ,he] is1 die uws  
vad]s weg heeft be/uurd4    ,de kle9e   
,albre*t g+ nu we] naa/ zijn vad] op de 
bank zitt5 en  lui/]de1 met gev\w5      
h&jes1 na> hetge5 deze hem z\ v]tell54  
,uit het oo/51 uit e5 l& hi] v] van     
daan1 b5 ik gekom54 ,mijn  wieg /ond 9  
,hong>ije2 da> ligt e5 /ad ,groszw>de9  
geheet51  9 welk] nabijheid het /adje   
,gyula is geleg5 en di*t da>bij het     
dorpje ,eitas1 wa> ik gebor5 b54 ,mijn  
zusje ,ca!r9a speelde met  mij to5 ik   
nog 9 de wieg lag en lat] heb ik nog    
twee bro]tjes  gekreg51 wa>van de e51   
,ladislas1 zadelmak] is geword5 en de   
&] gee/elijke4 ,do* ik kwam bij mijn    
vad] 9 de le]1 om door  hem tot g\dsmid 
te word5 opgeleid4    ,to5 mijn le]j>5  
voorbij w>51 heb ik d5 w&el/af t] h&    
g5om5 en b5 volg5s de gewoonte d]       
h&w]ksli$5 de wijde  w]eld +etrokk54    
,e]/ bleef ik 9 mijn eig5 l&2 to5 b5 ik 
na> de ,n$]l&5 gegaan1 om e9delijk aan  

te l&5 9 de go$e  /ad ,neur5b]g1 wa> ik 
s$]t di5 dag b5 geblev5 en hoop te      
blijv5 tot mijn laat/5 dag1 zoo ,god het
 wil4 ,want sle*ts kort5  tijd 0 ik 9   
,neur5b]gs poort51 ( ik voelde mij zoo  
aangetrokk5  tot deze s*oone /ad1 dat ik
 niet me] van ha> z\ hebb5 kunn5        
s*eid54 ,to5 ik door de /rat5 w&elde om 
de pra*tige huiz51 de  aangrijp5d s*oone
 k]k5 en de ma*tige ve/+w]k5 te         
bewond]51  zag ik veel m5s*5 9          
fee/gewaad na> de bur*t snell51 het     
pra*tige slot1 hoog geleg5 en vanwa> m5 
de /ad kon ov]zi54 ,op  mijn vraag wat  
er te do5 01 hoorde ik1 dat e5 d] edel5 
uit e5  ze] aanzi5lijk gesla*t bruil(t  
vi]de op de op5 plaats ond] de  l9de1   
wa> i$]e51 die het bege]de1 vrij mo*t   
toekijk54 ,ik volgde  de m5igte en keek 
wat da> bov5 gebeurde1 wa>door ik       
geleg5heid  _h te zi5 hoe rijk1         
aanzi5lijk en trots* deze /ad 04    ,hoe
 pra*tig w>5 de kle$]5 en gewad5 dez]   
mann5 en vr\w51  hoe s*itt]5d de        
edelge/e5t5 op het ko/b>e fluweel en de 

zw>e zijde1 hoe mooi de veelkleurige    
v$]51 die 9 de kapsels  za*t he5 en we] 
wuifd52 hoe he]lijk geurde de balsem1   
wa>mee  zij zi* hadd5 gezalfd6 ,en hoe  
z$ig en ordelijk g+ alles toe6 ,op  e5e 
v]hev5heid hadd5 de oud]s van het       
bruidspa> plaats g5om51  naa/ het       
g$eelte1 dat voor de muzikant5 0 be/emd 
en v&a> kek5  ze na> het dans51 dat nu  
begon4 ,de bruidegom met zijn bruid aan 
de  h& trad nu vooruit2 ik keek met     
welgevall5 na> dez5 trots*51  /atig5    
man1 d5 ,he] ,philippus1 uit het        
oud-adellijke gesla*t d]  ,pirkheim]s4  
,ook van al de &]51 die op de maat d]   
fluit51 hoorns1  trompett5 en trommels  
langzaam en /atig om d5 l9d5boom s*r$51 
kon ik de oog5 niet afw5d54 ,en t]wijl  
ik da> pe9z5d /ond1  sprak e5 /em 9 mijn
 h>t3 ,hi] moet gij blijv51             
,albre*t1--gij  hebt nu lang g5oeg      
g]eisd en getrokk5 en zijt re$s bijna   
d]tig  ja> oud2 hi] zal uw h&w]k welig  
bloei54 ,en mijn v]wa*t+  is niet       
bes*aamd geword54 ,ik kwam bij mee/]    

,hi]onymus ,holp] 9  de w]kplaats1 en   
het e5e ja> na het &]e v]liep1 zond] dat
 de  g$a*te 9 mij opkwam1 om v]d] te    
trekk54 ,ook ,vr\we ,kunigonde1  des    
mee/]s e*tg5oot1 0 e5 w>e mo$] voor mij1
 zoodat ik mij  volkom5 ?uis bij h5     
voelde4 ,en dan die lieve1 driej>ige    
,b>b>a1  ,holp]s do*t]tje6 ,wat _h ik e5
 pleizi] 9 het lieve1 vrome k9d1  dat ik
 zag opgroei5 tot e5 s*oone1 bem9nelijke
 jonkvr\w4 ,ook zij  voelde e5 h>telijke
 g5eg5heid voor d5 gezel en bes*\wde hem
  als e5 v]tr\wd huisvri5d4 ,en to5 zij 
vijfti5 ja> 0 geword51  g+ ik na> ha>   
vad] om hem de h& zijn] do*t] te vrag54 
,nu1  die w]d mij niet geweig]d2 ha>    
oud]s v]tr\wd5 mij hun k9d toe1  en     
zond] a>zel5 legde zij ha> h& 9 de mijne
 en w]d mijn lieve1  tr\we vr\w1 uw go$e
 mo$]4 ,ik bleef w]k5 bij mijn          
s*oonvad]1  do* het volg5de ja> liet ik 
mij1 teg5 betal+ van ti5 guld51  #b als 
mee/] 9 het gilde opnem5 en ko*t voor   
twee guld5 het  burg]re*t4 ,da>na b5 ik 
met mijn vr\w 9 het huis van d5 he]     

,johan ,pirkheim] gaan won5 op de       
,he]em>kt bij de mooie bron  en de      
,lievevr\wek]k1 ma> niet 9 het paleis   
zelf1 do* 9 het  a*t]huis1 dat 9 de     
,w9kl]/raat uitziet4 ,dat is het huis1  
wa> gij1  mijn k9d1 zijt gebor5 en uw   
e]/e k9d]j>5 hebt doorgebra*t1  wa>van  
gij u nog veel zult kunn5 h]9n]51 vooral
 hoe gij met d5  kle95 ,wilibald        
,pirkheim]1 die nu nog uw vri5dje is1   
hebt gespeeld  en kattekwaad uitgehaald4
 ,ma> die won+ w]d ons al spo$ig te     
kle9 en da>om ko*t ik voor drie hond]d  
guld5 e5 eig5 huis1  wa>9 wij nu re$s   
drie j>5 won5 en wij bidd5 ,god1 dat    
,hij ons  g5adig moge toe/aan nog vele  
ru/ige1 gezeg5de j>5 ond] dit dak  te   
belev54 ,wij vrag5 het ,hem1 die ons tot
 nu toe zoo vri5delijk  heeft ge/eund en
 geleid4    ,en gij1 mijn lieve zoon    
lui/] na> mijn raad3 w&el voor ,gods    
aangezi*t1 zooals ,abraham1 de gezeg5de 
des ,he]51 opdat het u  go$ ga en gij   
lang moogt lev5 op de a>de2 want de va/e
 grond  en hoek/e5 van het geluk is de  

vreeze des ,he]5 en niem& zal  bes*aamd 
uitkom51 die zijn hoop /elt op ,hem1 die
 d5 hemel en de  a>de gemaakt heeft4    
,to5 reikte de vad] zijn zoon de h&1    
wa>9 de knaap de zijne  legde1 zijn vad]
 met w>m5 blik aanzi5de2 hij zei niets1 
ma> zijn  vad] begreep hem en 0 voldaan4
 ,en nadat de vrome man zi* 9 zijn  kam]
 _h t]uggetrokk5 en ond] het crucifix   
zi* met wijwat] _h  bespr5keld en het   
teek5 des kruises gemaakt1 beval hij    
zijn oud/e  nogmaals dr+5d aan 9 ,gods  
g5ade4                  ,,ho(d/uk ,,ii4 
,,ca/or ,,en ,,pollux4      ,ond] de    
vele paleiz5 d] adellijke gesla*t5 uit  
de vrije ,rijks/ad  ,neur5b]g1 0 dat d] 
,pirkheim]s e5 d] s*oon/e en mee/       
vor/elijke1 e5 wa>dig v]blijf voor e5   
gesla*t1 dat s$]t me]  dan e5 eeuw tot  
d5 hoog/5 adel van ,neur5b]g _h behoord 
en /e$s  e5 gewi*tige rol 9 de rege]+ d]
 /ad _h gespeeld4 ,trots*  v]rees het   
geb\w op de ,he]em>kt met uitzi*t op de 
mooie bron1  #c het mee/]/uk van ,h5drik
 ,behaim en op de ,lievevr\wek]k1 en    

m5igmaal _h ,keiz] ,sigismund het wa>dig
 gekeurd hem te h]b]g51  als hij voor d5
 ,rijksdag te ,neur5b]g moe/ zijn4 ,de  
hooge1 spits  toeloop5de gevels en de   
erk]s1 de /e55 beeld5 en de figur5  uit 
h\t gesn$51 die 9 de vakk5 w>5 geplaat/1
 bra*t5 niet  we9ig bij tot de s*oonheid
 van dit paleis1 9 welks glasruit5 9    
lood gevat--glaz5 ruit5 w>5 9 die dag5  
e5 groote bijzond]heid  en e5 bewijs van
 v]baz5d5 rijkdom--de zon hel s*itt]de4 
,ma>  nog me] getuigde het inw5dige van 
het paleis van d5 rijkdom  d]           
,pirkheim]s1 vooral de groote1 voor     
fee/elijke geleg5h$5  be/emde zaal met  
de beide zuil51 de w&5 b$ekt door       
vlaams*e  gobel9s met taf]eel5 uit de   
bijbels*e ges*i$5is doorwev51  het      
ko/b>e vaatw]k1 de alom bewond]de       
li*tkron5 van gewei5 met  g\d langs de  
mur51 de hooge s*\w met bronz5 beeld5   
v]si]d1  de fraai gesn$5 leun/oel51 met 
g\d5 leeuwekopp5 gekroond en  met bru9  
l$] ov]trokk5 en de groote spiegel van  
,v5etiaans* glas4    ,op e5 zonnig5 dag 

9 de ma& ,mei van het ja> #adgi zat5 9  
de v5/]nis twee jonge meisjes 9 blauw   
fluweel gekle$ en met  lange1 blonde    
vle*t54 ,het w>5 de twee do*t]s des     
huizes1  de vijfti5j>ige ,*>itas en de  
twaalfj>ige ,sab9e1 die door het  v5/]  
na> e5 koets kek51 die bespann5 0 met   
twee ong$uldig  trappel5de s*immels4    
,de deur g+ op5 en ,vr\we ,b>b>a1 de    
mo$] d] beide meisjes1 trad  haa/ig     
b9n54 ,zij 0 e5 s*oone1 /atige vr\w uit 
het aanzi5lijke  gesla*t d] ,lffelholz54
 ,ha> welig1 bru9 ha> w]d door e5 kle9  
kapje1 met g\d ge/ikt1 bij elka> geh\d51
 om ha> hals droeg  zij e5 fijn1 wit    
doekje en ha> slank figuur kwam go$ uit 
9 het  sleep5d kle$ van donk]gro5e1     
,vlaams*e1 woll5 /(1 dat door e5  g\d5  
gesp w]d va/geh\d52 uit de m\w5 kwam5   
donk]roode zijd5  d(f5 te voors*ijn en  
van de s*\d]s golfd5 lange1 wijde m\w5  
na> b5$51 die met witte kant w>5 gevo]d4
 ,aan de g\d5 kett+  h+ e5 ko/ba> si]aad
 van e*te pa>l5 en ha> arm5 w>5 getooid 
met bre$e1 g\d5 armb&51 wa>9 robijn5    

s*itt]d54 ,ov] ha>  arm _h zij e5 zw>t  
fluweel1 met m>d]bont afgezet1          
manteltje1  om ha> op d5 voorg5om5      
rijto] voor k\ te bes*utt54    ,wa> is  
to*1 ,wilibald1 die kle9e deugniet8     
vraagde ,vr\we ,b>b>a  aan ha> do*t]s4  
,jutta heeft tev]geefs het heele huis   
doorzo*t4    ,als hij niet ?uis is1     
antwoordde ,*>itas1 dan kan hij n]g5s   
&]s dan bij ,mee/] ,dr] zijn4 ,ik heb   
hem e5 uurtje gel$5 met  ,albre*t bij de
 mooie bron zi5 loop54    ,dan moet     
,jutta d5 kle95 des]teur ma> ev5 gaan   
hal51 beval  ,vr\we ,b>b>a en zij gaf   
ha> do*t] e5 w5k om het aan de meid  te 
gaan zegg54    ,e5 half uur v]liep2 de  
koetsi] _h moeite om de ong$uldige pa>d5
  9 b$wang te h\d5 en ,vr\we ,b>b>a     
fron/e de w5kbrauw51 want  ze wilde e5  
rijto] buit5 de /ad do5 en w5s*te dat   
ha> k9d]5  met ha> z\d5 g5iet5 van de   
he]lijke voorja>slu*t4    ,da> kwam     
e9delijk de oude ,jutta t]ug met d5     
a*t5e5halfj>ig5  ,wilibald aan de h&1 e5
 mooi k9d met blonde h>5 en s*r&]e1     

s*itt]5de oog54    ,gij hebt veel van   
mijn g$uld gev]gd1 ,wilibald1 sprak zijn
 mo$]  ont/emd1 wi/ gij niet1 dat wij om
 twee uur uitrijd5 z\d5 gaan8    ,ik heb
 ond] het spel5 niet op d5 tijd gelet1  
antwoordde hij  lu*tig1 t]wijl hij zi*  
de h>5 uit de oog5 /reek4 ,ik vond het  
ook veel prettig] om met ,albre*t met d5
 pijl en boog te s*iet5  dan uit rijd5  
te gaan4    ,gij zijt e5 dwaze1         
ongehoorzame jong51 sprak zijn mo$]4    
,vraag  9 het v]volg me] wat uw oud]s   
g5oeg5 doet4 ,trek nu gauw e5  &] pak   
aan en ga dan met ons 9 het rijtuig4    
,nog bleef de knaap a>zel5 en keek zijn 
mo$] e5 we9ig v]drietig  en             
tegelijk]tijd vrag5d aan3 ,ik heb to*   
ge5 pleizi] als ,albre*t  niet mee mag1 
klonk het4    ,zijn mo$] _h moeite niet 
boos te word51 do* zij b$wong zi*  en   
vraagde3    ,wa> is ,albre*t8    ,hij   
wa*t b5$51 antwoordde ,wilibald4        
,vr\we ,b>b>a moe/ nu to* la*5 om de    
volh>d+ van ha> zoontje1  die e5 va/heid
 van wil toonde zoo groot als die van   

zijn vad]1  ,johannes ,pirkheim]1 die   
door zijn onv]moeide en]gie en gee/kra*t
  het v] 9 de w]eld en 9 de a*t+ d]     
m5s*5 _h gebra*t4    ,to5 zij b5$5 kwam1
 vond zij ,wilibald1 die gauw &]e kle]5 
_h aangetrokk5 bij zijn vri5d ,albre*t  
,dr]1 die wel e5 beetje  v]leg5 keek en 
niet wi/1 ( ,vr\we ,b>b>a zijn          
indr+]igheid  wel go$ z\ opnem54 ,ma>   
zijn vrees v]dwe51 to5 hij zag1  dat zij
 hem vri5delijk aankeek en zeide3 ,/ap  
ma> 91 ,pollux1  en ga naa/ uw ,ca/or   
zitt56 ,gij behoort nu e5maal bij elk&]1
  en zij zelf hielp hem in/app54    ,nu 
ze _h ook moeilijk boos kunn5 zijn op   
di5 a>dig5 jong51 van  wi5 i$]e5 veel   
hield4 ,zelfs ha> aangebor5 trots1 die  
&]s wel  9 op/& z\ zijn gekom5 teg5 zulk
 e5 v]tr\welijk5 omgang van  ha> zoon   
met e5 knaap uit d5 amba*ts/&1 v]zette  
er zi* niet  teg5 en niet alle51 dat zij
 dez5 omgang duldde1 ma> ze v]heugde  er
 zi* zelfs 91 omdat zij bem]kte1 welk e5
 go$5 invlo$ de  b$a>de1 /ille1         
za*tz9nige ,albre*t op ha> wild51       

koppig51  h>t/o*telijk5 zoon uitoef5de4 
,zij _h dikwijls het spel d] knap5  gade
 geslag5 en zi* dan 9 /ilte v]heugd1 dat
 zij aan ,albre*t  zulk e5 go$e hulp _h 
bij de opvo$+ van ha> wild5 jong54 ,het 
0 ook v]wond]lijk1 hoe die on/uimige    
,wilibald zi* geheel door  zijn b$a>d5  
vri5d1 die nog wel e5 half ja> jong] 01 
liet  leid5 en hoe go$ zij het met elk&]
 kond5 v9d51 t]wijl zijn  zu/]s1 die    
zooveel oud] w>51 heel wat met hem hadd5
 te /ell5  en dikwijls hun beklag ov] d5
 /ijfkop bij ha> oud]s kwam5 do54       
,eig5lijk 0 ,wilibald1 als e5ige        
/amh\d]1 wa>na> zij vurig  hadd5        
v]langd1 ook wel e5 we9ig door zijn     
oud]s b$orv51 en er  w]d veel door de   
v+]s gezi51 dat fl9k ge/raft _h moet5   
word54    ,de beide jong5s zat5 op      
,wilibalds v]zoek bij d5 koetsi] en     
babbeld5 vroolijk1 ook vr\we ,b>b>a 0   
go$ geluimd2 zij g5oot  van dez5        
he]lijk5 meidag en de v]rukkelijke      
natuur1 en ha>  h>t /emde mee 9 het li$ 
t] e]e d] l5te1 dat de beide meisjes    

aanhiev54 ,to* kon zij ha> oog5 niet van
 de knap5 afh\d5 en zij  v]baasde zi* 9 
/ilte ov] de opm]k+sgave van ,albre*t1  
die  zooveel 9 de natuur zag1 wat zij 9 
het geheel niet _h opgem]kt  ( niet wa>d
 _h gea*t om te bekijk54 ,en zij        
glimla*te bij de  g$a*te1 dat de jong/e 
uit het gezels*ap all] le]mee/] 01      
zond] dat hij zi* da>van ook ma>        
e5igsz9s 0 bewu/6    ,de rit w]d tot het
 dorpje ,pill5reut uitge/rekt1 wa> de   
pa>d5  mo*t5 uitru/5 en all5 zi* e5     
he]lijk glas bi] go$ liet5  smak54 ,de  
jong5s hield5 het 9 de kam] niet lang   
uit3 zij  /ormd5 na> buit5 en m5 hoorde 
h5 jui*5 en z+54 ,to5 ze  t]ugkwam51 _h 
,albre*t e5 ruik] roode anemon51 gele   
ranonkels1  witte madeliefjes en blauwe 
grasbloempjes 9 de h&1 die hij vr\we    
,b>b>a aanbood uit dankba>heid voor d5  
he]lijk5 dag1 di5 zij  hem bezorgde4    
,met e5 glimla* bekeek zij d5 ruik]4    
,hoe mooi en arti/iek _h  hij die bloem5
 ges*ikt en dat voor e5 a*tj>ige knaap6 
,de t]ugreis z\ ev5wel niet zoo aang5aam

 zijn als de he5reis4 ,de  pa>d5 s*rokk5
 voor e5 troep zigeun]s1 die e5 be] met 
zi* rondleidd51 en de koets kreeg zulk  
e5 s*ok1 dat zij bijna  omviel4         
,gelukkig bekwam5 ,vr\we ,b>b>a en ha>  
do*t]s ge5 letsel1  do* de beide knap5  
/ortt5 van hun hooge zitplaats na> b5$54
 ,met  e5 kreet van ontzett+ liep ,vr\we
 ,b>b>a op de k9d]5 toe en zij  zag met 
s*rik hoe ,wilibald e5 blo$5de wonde aan
 het a*t]ho(d en  ,albre*t1 e5 blessuur 
aan zijn h& _h gekreg54 ,do* voordat zij
  h5 kon help51 0 ,wilibald al opge/aan1
 hij hielp ,albre*t op en  tra*tte hem  
te troo/51 niet d5k5de aan zijn eig5    
pijn1 voordat  zijn mo$] hem opm]kzaam  
maakte1 dat ook hij 0 gewond4 ,do* hij  
s*onk me] a&a*t aan zijn vri5dje en zijn
 mo$] v]blijdde zi*  innig ov] het go$e 
h>t van ha> zoon1 dat hij zoo dikwijls  
a*t]  zijn ru:eid v]borg1 ma> dat nu    
duidelijk sprak uit zijn groote  zorg en
 te$]heid voor zijn vri5d4    ,ca/or en 
,pollux1 de naam di5 vr\we ,b>b>a 9     
s*]ts op h5 _h  toegepa/1 bleef 9 het   

v]volg hun bijnaam en niet alle5 bij de 
familie ,pirkheim]1 ma> ook bij de bur51
 die e5 lev5dig belang  9 de beide      
onafs*eidelijke vri5d5 /eld54    ,zij   
speeld5 't lief/ 9 d5 tu9 van het       
paleis3 da> v]maakt5 zij  zi* met hun   
ball51 hun /okpa>d ( d5 kruisboog1 en   
ook wel met  eig5 gemaakt speelgo$4     
,soms ook g+5 ze na> het ,lor5z]w\d  (  
het ,sebaldusk]kh( en /oeid5 da> met &]e
 jong5s4 ,als  het dan ooit gebeurde1   
dat ,pollux onre*tva>dig w]d beh&eld1   
dan sprong ,ca/or voor hem 9 de bres en 
toonde zi* e5 tr\we1  ridd]lijke vri5d4 
,ma> ook 9 de w]kplaats van mee/] ,dr]  
liep5  de knap5 dikwijls b9n5 en hielp5 
hem soms door aan d5 blaasbalg  te      
trekk5 en het e5 ( &] aan te gev54      
,albre*ts oud]s maakt5  zi* nooit       
ong]u/1 wanne] hun zoon op het et5suur  
niet v]s*e51  want dan begrep5 ze1 dat  
er bij ,wilibald ?uis iets extra lekk]s 
w]d geget5 en dat deze zijn vri5dje mee 
wilde lat5 smull54 ,en  de e5v\dige     
h&w]ksli$5 vond5 het e5 e]1 dat ,albre*t

 da>  als k9d des huizes w]d beh&eld4   
,,ho(d/uk ,,iii4    ,,op ,,s*ool4       
,elk5 morg5 te neg5 uur kwam er aan het 
paleis d] ,pirkheim]s e5  kle9e man1 die
 door de porti]/] met alle teek55 van   
e]bi$  w]d b9n5gelat54    ,om zijn      
kle9e1 mag]e ge/alte fladd]de e5 lange1 
wijde jas van  vuurrood lak51 hij droeg 
e5 hooge1 spits toeloop5de muts van     
zw>te  woll5 /( en om zijn s*]p belijnd 
gelaat met lange1 spitse neus1  fladd]d5
 dunne1 grijze h>54 ,met de re*t]h&     
leunde hij op e5  /okje en 9 de l9k]    
droeg hij e5 rol p]kam5t4    ,god zeg5e 
u1 mijnhe] de ,doctor6 zoo v]welkomde de
 meid g]egeld  d5 b9n5tr$5de2 dan liep  
zij e]bi$ig vooruit de trap op om de    
deur aan het e9d d] lange1 donk]e gang  
voor hem op5 te do54    ,god zeg5e u1   
,doctor6 klonk het da>op drie/emmig 9 de
 kam] en  het kle9e1 roode mannetje     
drukte all5 met vri5delijk5 la* de h&4  
,het 0 ,doctor ,h5ricus ,phil&]1 die op 
deze wijze 9 het paleis  w]d ontvang54  
,eig5lijk heette hij ,h5drik ,liebmann1 

ma> volg5s  de gewoonte d] gele]d5 9 di5
 tijd1 _h hij zijn voornaam 9 e5        
,latijns* en zijn famili5aam 9 e5       
,grieks* kle$ ge/ok54    ,h5ricus       
,phil&] v]di5de t5 volle de algeme5e    
a*t+ om zijn  groote gele]dheid en om   
zijn bijzond] tal5t van ond]wijz51  dat 
hem alle k9d]5 d] aanzi5lijke families  
uit de /ad als  le]l+5 bezorgde4    ,bij
 d5 keiz]lijk5 raad%e] en m$ebe/uurd] d]
 /adsrege]+  van ,neur5b]g ,johan       
,pirkheim]1 kwam hij re$s zev5 ja> aan  
huis1  e]/ om de oud/e do*t] ,*>itas    
ond]ri*t te gev5 en lat] t]  wille van  
,sab9e1 de jong/e4    ,met bijzond]e    
voldo5+ en ijv] kweet hij zi* van zijn  
taak1 want  de beide meisjes w>5 zoo    
le]gi]ig en zoo v]/&elijk ontwikkeld1   
dat ,doctor ,phil&] dikwijls v]gat1 met 
meisjes te do5 te hebb5  en h5 ond]wees1
 als( zij jong5s w>54 ,zij le]d5        
,grieks* en  ,latijn zond] moeite en zij
 v]diept5 zi* ga>ne en met vru*t 9  de  
geheim5 d] ma!matica en d] a/ronomie4   
,s$]t e5ig5 tijd 0 het aantal le]l+5 9  

het paleis tot drie  geklomm51 want     
,wilibald 0 bij de less5 teg5woordig1   
wa>door  ,doctor ,phil&]s ijv] nog toe  
nam1 want hij bem]kte spo$ig1 dat  de   
knaap het 9 v]/& en gee/esgav5 nog van  
zijn zu/]s won4 ,het  0 wa>lijk ook ge5 
onaang5ame taak d5 knaap te ond]wijz51  
ma>  da>5teg5 e5 groot g5ot en na>mate  
,wilibald vord]+5 maakte1  /eeg ook de  
a*t+ voor d5 le]mee/] bij de oud]s1 die 
hem  met weldad5 ov]laadd54 ,want het 0 
het vurig v]lang5 van ,johan            
,pirkheim]1 dat zijn zoon e5 groot      
gele]de1 zooals hij zelf 01 z\  word51  
en zi* op het gebi$ des gee/es bijzond] 
z\ ond]s*eid54    ,na e5 ja> 0 de knaap 
al a>dig op de hoogte van de ges*i$5is  
van het h]leefd klassieke tijdp]k en    
k5de hij voldo5d ,latijn4        ,nu    
we]klonk5 9 d5 tu9 van het paleis sle*ts
 zeld5 de /emm5  d] spel5de knap54 's   
,middags1 als er ge5 les 01 zat5 ze     
sam5 aan de groote1 eik5h\t5 tafel1 die 
9 het midd5 van de  le]kam] /ond en dan 
lui/]de ,albre*t met gespann5 a&a*t  na>

 hetge5 ,wilibald v]telde4 ,wat hij des 
morg5s _h gele]d1  deelde hij 's middags
 aan zijn vri5d mee1 ev5als de          
lekk]nij51  die zijn mo$] hem gaf4      
,bijzond]e belang/ell+ toonde ,albre*t  
voor de oude ,grieks*e god5v]hal5 en    
held5sag5 en hij v]gat  alles om zi*    
he51 als ,wilibald begon te v]tell5 van 
d5 held  ,h]cules1 van ,prome!us1 die   
aan de rots 0 geket5d en duldelooze     
sm>t5 le$ door ,jupit]s adela>1 die     
dagelijks e5 /uk van zijn  altijd we]   
aangroei5de lev] afbeet1 van d5 to*t d] 
,argonaut5  om het guld5vlies1 van d5   
/rijd d] zev5 held5 teg5 ,!be1 van  de  
beide vri5d5 ,ore/es en ,pylades1 van d5
 ,trojaans*5 oorlog1  van ,odysseus en  
&]e he]lijke v]hal54    ,al spo$ig      
bem]kte ,wilibald1 dat ,albre*t /e$s    
/ill] en me]  9 zi* zelf geke]d w]d1 als
 hij na> die v]hal5 lui/]de en  to5 hij 
hem e9delijk vraagde1 wat er to* aan    
s*eelde1 antwoordde  ,albre*t met e5    
diep5 zu*t3 ,ik b5ijd u4    ,wilibald   
keek v]baasd3 ,b5ijdt gij mij8 ,en gij  

zijt zelf to*  ook op s*ool8 ,ma>       
,albre*t s*udde droevig het ho(d3 ,o*1  
wat is nu de ,/4 ,sebalduss*ool en onze 
mee/] 9 v]gelijk+  met doctor ,phil&]6  
,het is als mijn grove kiel v]gelek5 bij
 uw  fluweel5 buis4 ,gij k5t to* mee/]  
,burgdrff] wel--wat gaat hem  alles     
langzaam en moeilijk af6 ,hij heeft er  
ook zoovel5 tegelijk om  les te gev5 en 
dan het s*oollokaal is zulk e5 na>1     
donk] hok1  dat m5 er nauwelijks kan    
ademhal5 en de bank5 /aan zoo di*t bij  
elka> en zijn zoo ongemakkelijk1 dat al 
mijn l$emat5 pijn do51  als ik na> huis 
ga4 ,op e5 h\t5 ka!d] zit onze          
s*oolmee/]1  e5 /r5ge1 somb]e man1 die  
op het zw>te bord lett]s s*rijft om  ons
 die te lat5 nazegg5 en op de lei       
nas*rijv54 ,da>bij maakt hij  fl9k      
gebruik van de ro$e van b]ketakjes      
gemaakt en tu*tigt da>mee  all51 die    
lui1 la/ig en ondeug5d zijn4 ,nu deze   
laat/e soort is  rijk v]teg5woordigd bij
 ons op s*ool1 vooral bij die zw]v5de   
luitjes1 die m5 niet weet vanwa> zij    

kom5 en die we] v]dwijn51  als zij er   
lu/ 9 hebb54    ,ja1 ik kan me begrijp51
 dat de mee/] met zulke la/po/5 heel    
wat heeft te /ell51 zei ,wilibald4 ,mijn
 vad] zegt dat het sluwe  s*epsels zijn1
 e5 e*te plaag voor d5 ond]wijz]4 ,is   
het wa>  wat ,r5ate1 onze meid1 v]telde1
 dat de beul vijf van die s*elm5  gi/]5 
heeft gegeeseld en uit de /ad gejaagd8  
,ja1 dat is wa>1 beve/igde ,albre*t4    
,wat hadd5 ze uitgevo]d8 vraagde        
,wilibald nieuwsgi]ig4    ,zij hadd5 het
 a*t/e gebod ov]tr$5 en het vijfde ook  
en zijn  9 de omligg5de dorp5 gegaan om 
brood b$el5de2 do* t]wijl twee  van h5  
aan de bo]5 kruid51 die g5ees- en       
toov]kra*t5 z\d5  hebb51 v]ko*t51       
pleegd5 de &]5 e5 aanslag op d5 keld]   
en nam5 alles mee1 wat ze aan wor/51    
hamm5 enz4 vond54 ,da>na  hebb5 ze d5   
s*oolmee/]1 die h5 met /r5ge /raf       
b$reigde1  heel brutaal geantwoord en   
hem zelfs mi%&eld4    ,nu dan hebb5 ze  
hun v]di5de loon1 vond ,wilibald4       
,hm1 bromde ,albre*t1 het is wa>lijk ge5

 wond]1 dat er van le]5  we9ig komt1 als
 er zulke snak5 op s*ool zijn2 soms     
troo/ ik mij  wel1 als ik d5k aan       
zoovele arme jong5s1 die 9 het geheel   
niet op  s*ool gaan en /e$s op /raat    
sl5t]53 ma> als ik aan u d5k1           
,wilibald1 dan ^w ik jalo]s*4 ,hoe graag
 z\ ik ook les nem5 bij  doctor ,phil&]1
 want ik w5s*te veel1 heel veel te le]54
    ,wilibald zweeg en keek pe9z5d voor 
zi*4 ,ik z\ het u zoo ga>ne  gunn51     
sprak hij na e5ige oog5blikk51 ma> hoe  
z\ het mogelijk  zijn8444 ,wilt gij e*t]
 e5s /illetjes toelui/]51 dan z\ ik  er 
wel iets op wet54 ,kijk1 da> 9 d5 hoek  
a*t] de ka/ moogt  gij u v]/opp51 ma>   
zoo dat niem& het ziet4 ,morg5 z\dt gij 
al kunn5 kom51 t5m9/e indi5 mee/]       
,burgdrff] niet boos is1  als hij u mi/4
    ,o1 dat komt er niet op aan1 sprak  
,albre*t opgewond54 ,het heeft  bij ons 
wel iets van e5 duiv5til3 elk5 dag      
ontbreekt e5 groot getal  s*oli]51 en er
 he]s*t tu*t no* orde door die zw]v5de  
lui1 die  do5 jui/ zooals zij will5 en  

v]beeld5 zi*1 dat zij de baas zijn4     
,nu1 kom dan morg5 o*t5d vroeg1 ma>     
vooral voordat ,dr4 ,phil&]  er is4     
,op d5 bepaald5 tijd sloop ,albre*t d5  
volg5d5 morg5 9 het  donk]e hoekje en   
bleef da> onbewegelijk twee ur5 lang    
zitt5  lui/]5 na> het ond]wijs van d5   
doctor1 die di5 dag ,latijn en          
/]rekunde op het programma _h4          
,albre*t g5oot zoo lang hij lui/]de2 do*
 to5 de les uit 01  voelde hij dubbel   
hoeveel hij op de ,sebalduss*ool mi/e en
 met  loome s*r$5 g+ hij er d5 volg5d5  
morg5 we] na> toe4 ,hij  voelde zi*     
ongelukkig en zijn ell5de b]eikte het   
toppunt1 to5  de mee/] hem e5 pak slaag 
gaf1 omdat hij kla>blijkelijk 9 het     
geheel niet lui/]de4    ,zijn oud]s     
bem]kt5 al gauw1 dat er iets aan hap]de2
 hij 0 zoo  /il en 9 zi* zelf geke]d1   
dat zijn vad] op zek]5 dag na> de  r$5  
hi]van vraagde4    ,het duurde lang     
voordat m5 iets uit hem kon krijg51     
totdat  hij e9delijk bek5de1 dat het    
sle*te ond]wijs en de groote            

wanordelijkheid op s*ool hem zoo        
onvoldaan /emd54 ,zijn vad]  troo/te hem
 met de woord53 ,wie langzaam gaat1 gaat
 zek]4 ,w]k  zoo h>d als gij kunt1 opdat
 de mee/] tevr$5 ov] u kan zijn1  dan   
le]t gij langzam]h& alles1 wat gij      
noodig hebt te wet54 ,pas  op voor      
hoogmo$ en ijdele w5s*51 mijn zoon6 ,zie
 niet na> h51  die uw me]d]5 zijn 9 de  
maats*appij2 b5ijd ,wilibald niet omdat 
hij bet] ond]wijs g5iet4 ,b$5k liev] dat
 gij de zoon van e5  h&w]ksman zijt en  
e5s ev5als uw vad] 9 de w]kplaats zult  
arbeid54 ,e5 g\dsmid kan wa>lijk zooveel
 gele]dheid wel ontb]54    ,deze v]/&ige
 taal en de woord5 zijn] mo$] die zij   
dagelijks  h]haalde3 ,ga 9 d5 naam des  
,he]51 mi/5 hun uitw]k+ niet  en met    
v]nieuwd5 ijv] g+ ,albre*t we] na>      
s*ool4    ,het gevolg 0 dan ook dat de  
mee/] pleizi] 9 hem _h1 wa>door  de     
knaap w]d aangemo$igd om /e$s me] zijn  
be/ te do54    ,zoo g+ het lang5 tijd   
go$2 ma> lat] _h de mee/] we] ov]       
,albre*ts onoplett5dheid te klag5 en hij

 ont/ak 9 hevige wo$e1  to5 hij op zek]5
 dag bem]kte1 wat er de oorzaak van 04  
,hij zag ond] de rek5les1 dat v]s*eid5  
le]l+5 /eelsgewijze  de oog5 na>        
,albre*t w5dd54 ,plotsel+ v]liet hij d5 
ka!d]1  greep d5 knaap bij d5 arm en    
ontrukte hem e5 kle9 /uk papi]1  wa>op  
iets 0 geteek5d4 ,to5 hij het go$       
bekeek1 h]k5de hij  zijn eig5 portret en
 hij 0 zoo v]ontwa>digd en wo$5d ov]    
deze  maje/eitss*5nis1 dat hij de ro$e  
greep en d5 arm5 teek5a>  zulk e5 pak   
slaag to$i5de1 dat hem hoor5 en zi5     
v]g+4    ,er liep e5 afkeur5d gemompel  
door de rij5 d] le]l+51 die niet  kond5 
begrijp51 dat zulk e5 ons*uldige s*]ts  
zoo /r5g ge/raft  moe/ word5 en e5 d]   
oud/e jong5s _h d5 mo$ e5 kreet van     
afs*uw te uit54 ,ma> dat maakte d5 mee/]
 nog toornig] en hij  jaagde de heele   
b5de uit de s*ool4    ,het teek55       
/illetjes ond] de les 0 d5 jong5 kun/5a>
 al  heel sle*t bekom5 en het z\ niet te
 v]wond]5 zijn gewee/1  als hij 't 9 het
 v]volg geheel _h gelat54 ,tr\w5s1 hij  

waagde  het ook niet me] d]gelijke      
grapp5 op s*ool uit te hal51 ma>  zijn  
m$es*oli]51 n en al bewond]+ ov] zijn   
kun/1 b$eld5  altijd om de e5 ( &]e     
teek5+4 ,en ,albre*ts go$ h>t1 dat  zoo 
moeilijk iets kon weig]51 bevr$igde hun 
w5s*54    ,als hij 's morg5s op s*ool   
kwam1 v]drong5 ze zi* dadelijk om  hem  
he5 en ze /rekt5 bege]ig de h&5 uit1    
zoodra hij met e5  veelbeteek55d gezi*t 
9 zijn zak voelde4 ,dan w]d er gevo*t51 
dat het e5 a>d _h1 want i$]e5 me5de re*t
 te hebb5 op de  door ,albre*t gemaakte 
teek5+4 ,soms ook kroop hij met d5 e5 ( 
&]5 kam]aad 9 e5 afgeleg5 hoek en deze  
zag dan met v]baz+  hoe vlug hem het    
teek55 afg+4    ,natuurlijk 0 ,wilibald 
bij de uitdeel+ de mee/ bevoorre*te4 ,en
  to5 ,albre*t hem e5s e5 afbeeld+ van  
e5 lanskne*t met e5 h>nas  van /aal1 e5 
ho$ met pluim5 en s*itt]5de wap5s t5    
ges*5ke  gaf1 kon ,wilibald zijn oog5   
niet geloov52 lang5 tijd bekeek hij  de 
teek5+ met alle a&a*t1 to5 riep hij op  
e5s uit3 ,b5ijdt  gij mij omdat ,doctor 

,phil&] mij les geeft8 ,zie1 gij kunt1  
wat hij  mij nimm] le]5 kan4 ,en nu zijn
 de roll5 omgeke]d1 nu b5ijd ik u6      
,het 0 9 ,april #adhd4 ,des morg5s 0 het
 geheele gez9 van ,mee/]  ,dr] bije5    
voor het geb$ en alle w>5 9 bijzond]    
go$e /emm+1  want ,vr\we ,b>b>a vi]de   
h$5 ha> naamdag4    ,vad] ,dr] _h het   
geb$5boek op5geslag5 en wilde met lez5  
beg9n51 do* ,albre*t 0 er nog niet2 jui/
 wilde zijn vad] ,&reas  na> hem toe    
/ur51 to5 hij b9n5 kwam en met de beide 
h&5 a*t]  zijn rug iets voor all] blikk5
 tra*tte te v]/opp54 ,zijn vad]  w5kte  
hem te gaan zitt5 en de$ het geb$1 wa>na
 hij zijn vr\w de  h& drukte en vurig   
,gods be/5 zeg5 toew5s*te op ha> v]d]5  
lev5sweg4 ,ook de k9d]51 wi] aantal nu  
tot vijf 0 geklomm51  v]drong5 zi* om   
hun mo$] en ku/5 ha> h&54    ,het laat/ 
van all5 kwam ,albre*t bij ha> en hij   
keek wel e5  beetje v]leg51 to5 hij e5  
blad papi] te voors*ijn haalde en  dat  
zijn mo$] aanbood met de woord53 ,dit   
heb ik voor u gemaakt1  lieve mo$]1 als 

e5 h]9n]+ aan dez5 dag4    ,vr\we ,b>b>a
 trad e5 s*r$e a*t]uit en /a>de vol     
v]baz+  e]/ na> het papi] en to5 na> ha>
 zoon3 op het blad zag zij  ,albre*t    
voor zi*1 sprek5d van gelijk5is en      
uitdrukk+4 ,mijn  zoon--me] kon zij niet
 zegg51 to5 ke]de zij zi* tot ha> man   
en liet hem het portret zi54 ,hij kon   
zijn oog5 niet geloov53    ,heilige     
,mo$] ,gods1 le]t gij dan toov]5 op     
s*ool8 ,hebt gij dat  wa>lijk zelf      
geteek5d8 ,ma> hoe kan m5 zijn eig5     
portret mak58    ,nu moe/ ,albre*t      
glimla*53 ,het is wa>lijk ge5 toov]52 ik
 heb  geteek5d wat de spiegel mij       
voorhield4    ,o* kom1 gij z\dt dat zelf
 hebb5 gemaakt8 zei zijn vad]           
ongeloovig4 ,spreek nu de wa>heid1 kle9e
 s*elm2 't is ,mee/]  ,wolgemut1 die het
 portret heeft gemaakt4    ,albre*t     
antwoordde vroolijk3 ,gij hebt 9 zoov]  
gelijk1 vad]1  dat ,mee/] ,wolgemut wel 
de h& 9 het spel heeft4 ,heel dikwijls  
b5 ik bij hem 9 de w]kplaats gewee/ en  
heb toegekek51 hoe hij  s*ild]de4       

,da>door heb ik het gele]d4 ,en ook bij 
d5 he] ,koburg]1  mijn peetvad]1 b5 ik  
dikwijls 9 de drukk]ij gewee/ om te zi51
  hoe ,mee/] ,wolgemuts h\tsn$5 w]d5    
afg$rukt1 dat heeft mij ook  veel       
geholp54 ,en nu zult gij1 lieve mo$]1   
mij e5 groot g5oeg5  do51 als gij dit   
kle9e ges*5k van mij wilt aannem54      
,zijn mo$] sloot hem 9 ha> arm51 t]wijl 
zijn vad] het portret  di*t bij het v5/]
 nog e5s nauwkeurig bekeek4 ,ja1 het 0  
sprek5d ,albre*t2 alle5 de oog5 w>5 niet
 heel go$ geteek5d1  ma> de re/444 wel  
,mee/] ,wolgemut zelf _h het niet mooi] 
en  bet] kunn5 do54    ,met potlood 0   
het portret op gekleurd papi] geteek5d  
#d3 op zijn  ho(d _h hij e5 kapje van   
lak51 eig5lijk e5 lap1 welks e9d  met   
drie knoop5 bov5 op het ho(d bij elka>  
w]d geh\d51 aan  de l9k]zijde afh+ en   
voorzi5 0 van lange franjes4 ,het ha>1  
re*t afgesn$51 h+ laag op het voorho(d  
en v]d] 9 lange1  golv5de lokk5 aan     
we]szijd5 op zijn s*\d]s4 ,hij droeg e5 
buis  met wijde m\w51 dat door de l9k]h&

 van vor5 w]d va/geh\d51  t]wijl hij de 
re*t]h& vooruit /rekte1 als( hij op iets
 wees4    ,nadat ,dr] het portret lang5 
tijd _h bekek51 trad hij vri5delijk  op 
zijn zoon toe en legde zijn h& op di5s  
s*\d]1 zegg5de3 ,als  gij met smeltkroes
 en grave]/ift ev5 h&ig zijt als met    
potlood  en p5seel1 dan zal ik mij      
v]heug5 9 d5 dag1 wa>op ik u 9 mijn     
w]kplaats aan mijn zijde zal zi5        
arbeid54 ,mog5 al de heilig5 u  zeg55 en
 u bij/aan1 opdat er e5 wakk]e man uit u
 groeie6    ,am56 zei ,vr\we ,b>b>a en  
to5 ha> zoon na> s*ool g+1 sprak  zij   
zooals gewoonlijk3 ,ga 9 d5 naam des    
,he]56                  ,,ho(d/uk ,,iv4 
,,9 ,,vad]s ,,w]kplaats4      ,het 0 e5 
k\de dag 9 de ma& ,mei van het ja>      
#adhf4 ,de sneeuw  viel 9 groote vlokk5 
n$] en hulde de dak51 die pas er van    
ontdaan  w>51 opnieuw 9 e5 wit w9t]kle$4
    ,het 0 /il 9 mee/] ,dr]s w]kplaats4 
,e5zaam zat ,albre*t op  zijn laag      
bankje te w]k5 aan e5 g\d5 r+1 wa>9 e5  
nieuwe  ame?i/ moe/ word5 gezet4 ,zijn  

vad] 0 uit3 hij moe/ voor zak5  na>     
,augsburg2 van de gezell5 lag de e5 ziek
 te b$ en de &]e  moe/ e5 boods*ap 9 de 
/ad bezorg54 ,albre*t kon h$5 zijn      
a&a*t niet go$ bij het w]k bepal54 ,op  
de tafel naa/ hem lag  e5 teek5+1 die nu
 en dan zijn blikk5 tot zi* trok4    ,er
 w]d za*tjes aan de deur geklopt en     
da>op trad e5 meisje b9n5  van ongeve]  
d]ti5 ja>1 met e5 fris*1 bloz5d         
gezi*tje1 e5 pa>  oog51 blauw als       
v]geetmijnietjes en e5 figuurtje vlug   
als dat e5]  h9de4 ,ze _h e5 mutsje van 
zw>t fluweel met e5 r& van m>d]bont  op 
het lange1 blonde ha>1 en droeg e5      
donk]blauw kle$je en e5  manteltje ook  
van zw>t fluweel met bont1 dat tot aan  
de heup5 reikte4    ,het 0 het oud/e    
do*t]tje van d5 he] ,hans ,frey1 e5     
rijk1 ze]  ontwikkeld en gea*t +ezet5e1 
die vele va/e go$]5 bezat zo[el  9 de   
/ad als da>buit5 en zelfs me]mal5 lid   
van d5 groot5 ,raad  0 gewee/4          
,albre*t k5de ha> ze] go$1 da> zij      
dikwijls bij ha> oom kwam1  die di*t 9  

de buurt woonde4 ,soms 0 hij met ha> na>
 de mis gegaan  en 9 vroeg] j>5 _h ze   
zi* niet te voornaam g]ek5d om met hem  
te spel54    ,god zeg5e u1 ,albre*t6    
zeide zij e5 we9ig v]leg5 en zij bleef  
9 de deur /aan4    ,dank u ze]1 ,agnes6 
antwoordde hij vroolijk1 t]wijl hij van 
het  bankje op/ond4    ,wa>mee kan ik u 
van di5/ zijn8    ,is uw vad] niet ?uis8
    ,ne51 hij is na> ,augsburg gegaan4  
,o dan ga ik ma> we] weg en zal wa*t5   
totdat hij ?uis komt4    ,kan ik u niet 
help5 9 zijn plaats8    ,o*1 mijn r+etje
 is gebrok5 en ik wilde het zoo graag   
gesolde]d  hebb54    ,geef ma> hi]1     
,agnes4    ,het meisje a>zelde1 ma>     
haalde e9delijk op h]haald a&r+5  van   
,albre*t d5 gebrok5 r+ te voors*ijn en  
ov]h&igde di5  d5 g\dsmidsle]l+4 ,kunt  
gij het al go$8 vraagde zij met me]     
vrijmo$igheid4    ,mijn vad] heeft nog  
niet ov] mij te klag5 gehad1 sprak hij  
op5h>tig4    ,nu kreeg het meisje de    
teek5+ 9 het oog4 ,wat is dat8 vraagde  
zij nieuwsgi]ig4 ,zoo1 zoo1 als nu uw   

vad] 0 b9n5gekom51 dan  gelo( ik1 dat   
hij voor het e]/ r$5 z\ hebb5 gehad ov] 
zijn  le]jong5 te klag54    ,ma>        
,albre*t s*udde glimla*5d het ho(d4 ,nu 
doet gij mij onre*t1  ,agnes4 ,gij d5kt1
 dat ik dit nu heb geteek5d1 9 plaats   
van mijn  pli*t te do54 ,ma> kijk e5s   
hi]3 ond] de teek5+ /aat het  ja>tal    
#adhe1 dat bewij/ duidelijk1 dat zij    
re$s het vorige ja>  is gemaakt4 ,ze is 
ook al vi] ma&5 oud en date]t van       
,k]/mis2  nu heb ik ha> hi] gehaald1    
omdat er veel 9 is1 dat mij niet bevalt 
en ik wil die f\t5 v]bet]51 als mijn w]k
 kla> is4 ,agnes trad  di*t] bij om bet]
 te kunn5 zi54 ,het 0 e5 madonna1 op e5 
troon  gezet51 met e5 g\d5 kroon op het 
ho(d1 lo%ang5de h>5 en e5  lang kle$1   
dat 9 bre$e plooi5 ha> omgaf4 ,met e5   
gelaat1 /ral5d  van mo$]vreugde zag zij 
n$] op ha> k9d1 dat op ha> s*oot /ond   
en ha> hals met beide armpjes hield     
omvat4 ,aan we]szijd5 /ond  e5 engel1   
wa>van de e5e e5 h>p en de &]e e5 ci!r  
bespeelde4    ,met gev\w5 h&5 bes*\wde  

,agnes g]uim5 tijd de teek5+1  to5 keek 
zij ,albre*t vrag5d aan3 ,hebt gij dat  
gemaakt8 ,gij1 e5  knaap van ve]ti5 ja>8
 ,ne51 maak dat aan &]5 wijs6 ,wel weet 
i$]e51 dat gij go$ kunt teek551 ma> zoo 
iets444 ne51 ne51  ik kan niet geloov51 
dat gij dat hebt gemaakt4    ,dus1 gij  
h\dt mij voor zoo sle*t1 dat ik mijn    
naam ond] het w]k  van e5 &] z\ zett5 en
 het dan voor het mijne uitgev58 vraagde
  ,albre*t en zijn /em klonk v]wijt5d4  
,als gij hi] nog e5 oog5blik  wildet    
blijv51 dan z\ ik u mett]daad kunn5     
toon51 dat uw twijfel  ongegrond is en  
mij v]driet doet4    ,agnes kreeg e5    
kleur en /ak hem ha> h& toe4    ,v]geef 
mij1 ,albre*t1 het 0 wa>lijk niet mijn  
b$oel+ u v]driet  te do54 ,ma> ik kan   
mijn oog5 niet geloov52 ,mee/] ,wolgemut
 zelf  z\ trots* kunn5 zijn op zulk w]k4
 ,als gij het op e5 groot paneel  met   
he]lijke kleur5 hadt ges*ild]d1 z\ het  
wa>d zijn e5 alta>  te v]si]54          
,albre*t drukte met e5 blos van g5ot ov]
 deze l( ha> kle9e  za*te h& en liet die

 niet los1 to5 zij die wilde t]ugtrekk54
 ,het  meisje zag er bekoorlijk] uit dan
 ooit en ga>ne _h hij ha> will5  vrag54 
,blijf e5 oog5blik hi] en laat mij uw   
lief gelaat op het  papi] br5g56 ,do*   
zij vreesde re$s te lang te zijn        
geblev51  nam haa/ig afs*eid en g+ he54 
,albre*t liep snel na> het raam om ha>  
na te zi51 to5 zij  door de sneeuw na>  
huis /apte4 ,ha> l( 0 hem liev] dan al  
de  bewond]+1 die zijn kun/ bij zijn    
speelkam]ad5 _h geoog/4 ,en  met        
v]nieuwd5 ijv] legde hij zi* 9 zijn     
vrij5 tijd toe op  zijn                 
lievel+sbezigheid1 die hem v]kwikte na  
d5 moeilijk51  dagelijks*5 arbeid1 en   
hem me] bevr$ig+ s*onk dan hij ooit  van
 het be/ gelukte w]k 9 de               
g\dsmidsw]kplaats gevoelde4    ,voor    
zijn vad]1 die er &]s ov] da*t dan hij1 
moe/ hij zijn  liefhebb]ij v]b]g5 en    
da>om de$ hij het mee/ buit5%uis  en    
v]/opte zi* met zijn vri5d51 die hem    
/e$s om teek5+5  plaagd51 9 afgeleg5    
plaats54 ,to* _h hij niet te veel       

gezegd1  to5 hij teg5 ,agnes bewe]de1   
dat zijn vad] niet ov] hem te klag5  _h4
 ,de oude mee/] _h pleizi] 9 d5 ijv] van
 zijn zoon en zag  met v]tr\w5 de       
toekom/ tegemoet 9 de ov]tuig+1 dat     
,albre*t  e5maal e5 wa>dig opvolg] 9    
zijn w]kplaats z\ zijn4 ,nog ge5  ja> 0 
v]/rek51 ( de le]jong5 0 re$s go$       
v]tr\wd met  het giet51 solde]5 en      
polij/54 ,en nu1 nadat hij nog niet t5  
volle twee ja> 9 de le] 0 gewee/1 _h hij
 e5 veel groot] en  moeilijk] w]k ond]  
h&51 wa>van re$s me] dan de helft kla>  
03 hij moe/ 9 g$rev5 zilv] 9 zev5       
taf]eel5 we]gev51  hoe de ,he] ,jezus   
h]haaldelijk n$]/ortte ond] de vui/5 d] 
krijgskne*t5 op d5 lijd5sweg van        
,ge?semane na> ,golgo?a4 ,en  met /ille 
v]baz+ en innige v]rukk+ zag zijn vad]1 
dat hij  zi* niet tevr$5 /elde met het  
navolg5 van &]] ontw]p51  do* zelf      
nieuwe wi/ te s*epp54    ,met ong$uld   
wa*tte hij op de voltooi+ van het w]k en
 to5 het  oog5blik 0 gekom51 riep de    
mee/]1 innig gelukkig1 zijn vr\w  er bij

 en toonde ha> wat zijn le]l+ _h        
gemaakt4    ,op d5zelfd5 avond vond m5 9
 de woonkam] de vri5d5 en bur5  v]zameld
 om de tafel1 wa>op e5 t9n5 kruik met   
,b\rgonje wijn  /ond1 t] e]e van d5     
jong5 kun/5a>4    ,mee/] ,wolgemut1 de  
s*ild]1 0 ook teg5woordig en vol l( ov] 
,albre*t4 ,hij sprak ook ov] het &]e    
tal5t van d5 knaap en vond1  dat het    
pond1 door ,god aan hem toev]tr\wd1 niet
 9 e5 zweetdoek  mo*t word5 weggelegd1  
do* dat er m$e moe/ word5 gewoek]d t]   
e]e van ,god en ook t] wille van d5     
naa/e4    ,do* mee/] ,dr] 0 het hi]mee  
niet e5s4 ,hij vond1 dat hi]  e5 &]     
s*riftwoord van toepass+ 03 niem& kan   
twee he]5  di554 ,indi5 ,albre*t zi* met
 ev5veel ijv] op de s*ild]- als  op de  
g\dsme$kun/ toelegde1 dan z\ hij het 9  
de e5e no* 9  de &]e tot volmaak!id     
br5g54 ,da>om moe/ hij zi* tevr$5  /ell5
 met s*ild]5 na volbra*t5 arbeid 9 zijn 
vak4    ,mee/] ,wolgemut sprak zijn     
vri5d niet teg51 do* 9 /ilte betreurde  
hij1 dat ,dr] dit vak voor zijn zoon _h 

gekoz54 ,albre*t _h  ook hem e5s 9      
v]tr\w5 de afbeeld+ d] ,madonna lat5 zi5
 en  zijn v]baz+ ov] het w]k van d5     
ve]ti5j>ig5 knaap _h hij  duidelijk     
uitgesprok5 9 de woord53 ,als ik alle5  
zulke le]l+5  9 mijn w]kplaats _h1 dan  
z\ het er bet] bij mij uitzi54          
,albre*t kon deze woord5 niet v]get5 en 
bewa>de ze als e5 di]ba>  geheim 9 zijn 
h>t1 t]wijl hij1 gehoorzaam aan zijns   
vad]s w5s*51  9 de g\dsmidsw]kplaats    
arbeidde4        ,zoo g+5 l5te en zom]  
voorbij1 de h]f/ /reek met zijn         
v]woe/5d5 adem ov] veld en weide en     
hulde de a>de 9 e5 grijs1  somb]        
nevelkle$4 ,het w]d k\d2 9 de s*\w      
vlamde we] het vuur  en lokte het gez9 9
 ha> v]w>m5de nabijheid4    ,9 ,albre*ts
 h>t _h e5 v]&]+ plaats gegrep54 ,de    
woord5 van  mee/] ,wolgemut aanga&e het 
toev]tr\wde pond1 wa>mee m5 moe/        
woek]51 en het antwoord van zijn vad]3  
niem& kan twee he]5  di551 liet5 hem    
niet met ru/4 ,telk5s ov]da*t hij die   
beide  s*riftplaats5 en tra*tte die met 

elka> te do5 sam5/emm54 ,do*  hoe me]   
hij begreep1 dat dit onmogelijk 01 des  
te groot] w]d zijn  onvr$e1 want het w]d
 hem /e$s duidelijk]1 dat de g\dsm$]ij  
niet de plaats 01 wa>voor ,god hem _h   
be/emd4 ,het bevr$igde hem  hoe lang]   
hoe m9d] &]] modell5 9 g\d en zilv] na  
te mak51  want de bege]te om zelf te    
s*epp5 w]d /e$s groot]4 ,en tegelijk    
met die bege]te voelde hij ook de kra*t 
er toe4 ,hoe we9ig moeite  ko/te het hem
 imm]s de beeld51 die zijn fantasie hem 
voortoov]de1  op het papi] te br5g5 en  
hoeveel innig g5ot _h hij da>van4 ,hij  
voelde dagelijks me] dat de             
g\dsmidsw]kplaats niet zijn be/emm+  0  
en dat hij het niet z\ kunn5 ui?\d5 zijn
 gans*e lev5 lang  smeltkroes1 vijl en  
grave]/ift te hante]54    ,hoe onru/ig  
klopte zijn h>t bij deze ov]d5k+5 en    
welk e5  zw>5 /rijd _h hij te vo]51 d5  
/rijd tuss*5 het volg5 van  zijns vad]s 
w5s* en het toegev5 aan zijn eig5       
bege]te4 ,het 0  niet mogelijk de me5+  
van mee/] ,wolgemut en die van zijn vad]

  te v]e5ig5 en da>om koos hij1 ov]tuigd
 dat sle*ts n dez]  beid5 gelijk kon    
hebb51 de zijde van d5 e]/g5oemde en zoo
 w]d  zijn twee/rijd besli/4    ,d5     
#cj;en ,novemb] des avonds1 nadat hij 9 
de e5zaamheid ,god om  raad en hulp _h  
gevraagd1 zo*t hij zijn vad] op om hem  
zijn  h>tew5s* mee te deel53 ,lieve     
vad]1 sprak hij1 ik wil u niet  lang]   
v]b]g51 wat er 9 mijn h>t omgaat en 's  
na*ts d5 slaap  uit mijn oog5 h\dt4 ,ik 
heb nu twee j>5 lang bij u 9 de         
w]kplaats  op uw v]lang5 gew]kt en zond]
 mij zelf te ov]s*att51 gelo(  ik te    
mog5 zegg51 dat het mij niet aan ijv]   
heeft ontbrok5 en  ik /e$s mijn be/ heb 
g$aan om het u na> d5 z9 te mak54 ,ma>  
(s*oon mijn h&5 zi* met g\d1 zilv] en   
edelge/e5t5 hebb5  bezig geh\d51 0 mijn 
h>t bij iets &]s4 ,sle*ts wanne] ik     
potlood ( p5seel mo*t hante]51 voelde ik
 9 mijn h>t zulk e5  ongek5de blijds*ap 
en zulk e5 wond]lijk g5ot1 dat ik       
begreep1  dat het dit 01 wa>toe ,god mij
 heeft ges*ap54 ,a*1 vad]1 het doet  mij

 le$ u te moet5 vrag5 om mij uit uw     
w]kplaats te ontslaan1 ma>  ik gelo(1   
dat het ,gods wil aldus is en dat ik mij
 aan ,hem bezondig1  als ik het pond mij
 toev]tr\wd1 9 de a>de ga begrav54      
,met klimm5de v]baz+ lui/]de zijn vad]  
na> die woord54 ,to5  s*o( hij zijn     
kapje 9 d5 nek1 /ond op met e5 somb]    
gelaat en  ond] de gefron/e w5kbrauw5   
uit wi]p hij op zijn zoon e5 blik1  wa>9
 v]wijt en sm>t om d5 voorrang /r$54    
,hoe _h ik h$5  morg5 kunn5 d5k51 dat de
 dag zoo droevig z\ e9dig56 ,mijn  zoon1
 uw woord5 snijd5 mij door de ziel4 ,da>
 gaan nu al mijn  s*oone droom5 9 rook  
op6 ,albre*t1 nooit _h ik g$a*t1 dat gij
  zoo li*tz9nig z\dt kunn5 zijn1 twee   
volle j>5 van uw lev5 op  deze wijze weg
 te w]p54 ,v]laat gij mij nu1 nadat ik u
 alles heb  gele]d en op het punt 0 u   
als gezel 9 het gild te do5 opnem58 ,gij
  hebt mij lat5 zaai51 do* de oog/      
on?\dt gij mij4 ,o mijn zoon1  wa>aan   
heb ik dat v]di5d8 ,tot nu toe wa>t gij 
mijn vreugde1  nu b]eidt gij mij e5     

bitt]e sm>t4    ,er 0 nu ge5 toorn me] 9
 zijn /em1 sle*ts innige weemo$ en er   
blonk e5 traan 9 zijn oog4    ,albre*t  
kon zijns vad]s sm>t niet aanzi52 het   
s*em]de hem voor  de oog5 en hij 0 op   
het punt b]\wvol al zijn woord5 t]ug te 
nem51 to5 de oude man snel ho$ en mantel
 greep en1 zond] iets  me] te zegg51    
wegg+4    ,ev5 da>na kwam zijn mo$]     
b9n52 zij 0 ze] ong]u/1 en to5 zij  zag1
 hoe bleek ,albre*t 01 vraagde zij      
ang/ig3 ,wat is er gebeurd1  ,albre*t8  
,uw vad] is zoo jui/ 9 hevige           
gemo$sbeweg+ uitgegaan  na> d5 he]      
,koburg]1 met wi5 hij ern/ig ov] u moe/ 
sprek51  zei hij op mijn vraag1 wat hij 
g+ do54    ,nu v]telde ,albre*t ha> met 
bezwa>d gemo$ wat er tuss*5 zijn  vad]  
en hem 0 voorgevall51 do* hij w]d kalm]1
 to5 hij bem]kte1  dat zijn mo$] hem    
bet] begreep4 ,ma> to* bleef zijn h>t   
onru/ig  klopp51 t]wijl hij op zijns    
vad]s t]ugkom/ wa*tte4    ,het e5e uur  
na het &]e v]liep1 voordat hij d5 /ap   
van zijn  vad] w$] hoorde en to5 hij de 

voordeur hoorde op5gaan1 0 het  hem als(
 zijn h>t /il /ond4    ,de boo%eid 0 uit
 zijns vad]s aangezi*t v]dw551 hij zag  
er kalm en ern/ig uit1 en de klank zijn]
 /em 0 geheel &]s  geword51 to5 hij tot 
zijn zoon sprak3 ,morg5 o*t5d vroeg moet
  gij het all]e]/ na> uw peetvad] gaan  
en moogt gij hem dankba>  de h& drukk51 
omdat hij het is1 die mij van me5+ heeft
 do5  v]&]54 ,gij zult uw z9 krijg51    
,albre*t2 als mee/] ,wolgemut  u nog 9  
zijn w]kplaats kan b]g5 en hij er niets 
op teg5 heeft1  dan zij hij 9 't v]volg 
uw le]mee/]4 ,e5 luide kreet ontsnapte  
aan ,albre*ts beklemd gemo$ en hij ku/e 
9 sprakeloos g5ot zijns  vad]s h&2 zijn 
mo$] /ond er bij met gev\w5 h&5 en      
dankte  d5 ,he] voor deze gezeg5de      
uitkom/4    ,mee/] ,wolgemut 0 bijzond] 
9 zijn s*ik1 to5 hij d5 volg5d5  morg5  
zijn buurman ,dr] met zijn oud/5 zoon   
zag b9n5 kom5  en de e]/e zijn v]zoek   
tot hem ri*tte4 ,hij zeide1 dat nu zijn 
h>tew5s* 0 v]vuld en hij gaf ,dr] de    
v]zek]+1 dat het hem  nimm] z\ b]\w51   

want wie ma> oog5 _h om op te m]k5 zag1 
dat ,god hem voor de kun/1 niet voor het
 h&w]k _h ges*ap54    ,e5ige dag5 lat]  
/ond ,albre*t met pak en zak g]e$ om na>
 mee/]  ,wolgemuts won+ te v]huiz54     
,zijn vad] gaf hem m5ig5 go$5 raad  mee 
en zijn mo$] legde zeg55d ha> h& op zijn
 ho(d en sprak3  ,ga 9 d5 naam des      
,he]54                  ,,ho(d/uk ,v4   
,,bij ,,mee/] ,,wolgemut4      ,wat     
v]beeldt jij je wel1 kwajong56 ,wees ma>
 niet zoo v]wa&1  hoor4 ,d5k je1 omdat  
je e5 pa> portrett5 hebt durv5 kladd51  
dat je re$s iets beteek5t en niet me]   
behoeft te le]58    ,b>s* snauwde       
,urban1 de oud/e le]l+ van mee/]        
,wolgemut1  ,albre*t ,dr] deze woord5   
toe1 t]wijl hij hem het p5seel uit  de  
h& rukte1 wa>mee ,albre*t1 omdat er     
niem& 9 de kam] 01  aan e5 groot        
alta>/uk ond] aan d5 zoom van het gewaad
 d] ,maagd  ,m>ia1 e5 pa> /rek5         
s*ild]de4    ,hi] behoor je ?uis6       
v]volgde hij en hij duwde hem na> d5    
/e51  wa>op de v]v5 moe/5 word5 gewrev54

 ,en kijk e5s1 slungel1  de p5seel5 heb 
je ook nog niet gewass*5 en de palett5  
zijn 9  het geheel niet s*oongemaakt6   
,en de vlo]--zeg1 wa>om heb je d5  bezem
 niet gebruikt8 ,b5 je da>voor soms te  
go$8 ( b5 je te lui  om je pli*t te do58
    ,da>op gaf hij hem nog e5 duw1 en   
to5 met e5 /ok drie slag5  op zijn rug4 
,albre*t beet zi* op de lipp5 en zweeg4 
,hij 0 aan  d]gelijke beh&el+ re$s      
gewoon4 ,vi] d] gezell5 van mee/]       
,wolgemut w>5 van het beg9 af aan       
onvri5delijk en ruw teg5 hem  gewee/1   
omdat zij zijn me]d]heid gevoeld5 en die
 niet kond5  v]drag51 te me] da> hij    
zooveel jong] 04 ,sle*ts n1 ,sebaldus1  
die 9 leeftijd we9ig met hem s*eelde en 
zelf ook nog le]l+ 01  0 hem go$ gez9d4 
,bij hem sloot ,albre*t zi* nu aan2 hij 
bra*t  zijn vrij5 tijd met hem door1 g+ 
des ,zondags met hem buit5 de  poort    
w&el5 en lui/]de ga>ne na> de bemo$ig5de
 woord5 van  dez5 go$h>tig5 knaap4      
,nog me] go$ de$ hem de tevr$5heid van  
zijn mee/]4 ,to5 ,albre*t  bij hem als  

le]l+ kwam1 0 ,mi*el ,wolgemut ruim     
vijftig ja>2  uit zijn lang1 smal gelaat
 met het hooge voorho(d1 de /]k gebog5  
neus1 de groote held]e oog51 de bre$e1  
vooruit/ek5de k9 en d5  fijn besn$51    
vri5delijk la*5d5 mond1 sprak zo[el v]/&
 als  mannelijkheid en groote           
go$h>tigheid4 ,mee/] ,mi*el 0 e5 e]lijk1
  re*ts*ap5 man1 en om zijn kun/ hoog 9 
aanzi5 niet alle5 bij  de +ezet55 van   
,neur5b]g1 ma> 9 het geheele l&4    ,het
 0 hem onmogelijk de vele opdra*t51 die 
van alle kant5 tot hem  kwam5 en ruim   
w]d5 betaald1 alle5 t5 uitvo] te br5g51 
da>om  kon hij /e$s me] en me] gezell5  
gebruik51 want ov]al wa> groote         
alta>/ukk5 noodig w>51 ri*tte m5 zi* tot
 d5 b]oemd5 mee/]  ,mi*el ,wolgemut te  
,neur5b]g4 ,de k]k d] ,h4               
,drievuldigheid te ,h(1  de kapel van   
het heilig ,kruis te ,neur5b]g1 de      
,lievevr\wek]k te  ,zwickau kond5 zi* op
 w]k5 van zijn h& b]oem52 op dit        
oog5blik  w]kte hij aan e5 groot        
alta>/uk voor de nieuwe1 bijna voltooide

  ,augu/ijn]k]k te ,neur5b]g1 wa>mee hij
 bijzond]e e] hoopte  9 te legg5 en     
da>om wilde hij niets aan de gezell5    
ov]lat51  do* alles zelf s*ild]54       
,ook 9 het mak5 van h\tsn$5 0 hij e5    
mee/]4 ,anton ,koburg]1  de drukk]1 die 
e5ige j>5 gel$5 e5 ,hoogduits*e         
bijbeluitgave op  zi* _h g5om5 en de    
plat5 da>voor _h ontle5d aan d5 d]ti5   
ja> gel$5 uitgekom5 ,keuls*5 bijbel1 0  
het nu met mee/]  ,wolgemut e5s geword5 
ov] e5 nieuwe uitgave1 namelijk e5      
groot5  pr5t5bijbel getiteld3           
,s*atbewa>d] des rijkdoms van het eeuwig
  heil en zaligheid4 ,de e]/e plaat3    
,god1 de ,vad]1 op zijn troon  gezet51  
t]wijl ,hij d5 voor ,hem kniel5d5       
,v]loss] zeg5t1 0  g]e$ en met wa> g5ot 
s*iep de mee/] &]e voor/ell+54 ,het     
groote succes1 dat deze e]/e uit/ek5d   
geslaagde teek5+ behaalde1  0 dan ook de
 r$51 wa>om m5 d5 mee/] opdroeg de      
h\tsn$5  op zi* te nem5 voor het w]k van
 ,dr4 ,h>tmann ,s*$el3 de nieuwe        
,w]eldkroniek1 e5 kolossale ond]nem+1   

wa>toe de patricirs  ,sebaldus ,s*reij] 
en ,seba/iaan ,kamm]mei/] de noodige    
middel5  v]s*aft54 ,er moe/5 niet m9d]  
dan twe$uiz5d h\tsn$5 da>voor  word5    
gemaakt en dat m5 het ,wolgemut opdroeg1
 v]hoogde aanm]kelijk  's mee/]s roem4--
    ,albre*t kon wa>lijk ge5 bet]       
le]mee/] bege]54 ,wel is  wa> gaf hij   
ge5 les volg5s e5 bepaalde me?ode2 hij  
a*tte het  voldo5de zijn gezell5 en     
le]l+5 te lat5 zi51 hoe hij w]kte1  ma> 
dat 0 voor ,albre*t ook volkom5 g5oeg en
 to5 hij nog op de  ond]/e tr$e /ond en 
niets dan kne*tsdi5/5 mo*t v]ri*t51     
zooals v]v5 wrijv51 p5seel5 wass*5 en   
palett5 s*oon mak51  keek hij met alle  
a&a*t toe1 hoe zijn mee/] w]kte en le]de
 op  deze mani] zond] dat zijn mee/] er 
iets van bem]kte4    ,en wat hij 9 d5   
loop van d5 dag met zijn oog5 _h gele]d1
  tra*tte hij 9 zijn vrije oog5blikk5   
met de h& uit te vo]51  ma> 9 het       
geheim1 uit vrees nog me] wangun/ bij de
 gezell5 op  te wekk54 ,hij voelde zi*  
als e5 vogel1 die de vleugels niet kan  

uitslaan en m5ige zu*t ontsnapte hem als
 hij zi* t] ru/e legde  en snakte na> d5
 dag1 wa>op zijn kne*tsbezigh$5 niet me]
 noodig  z\d5 zijn en de mee/] tot hem  
z\ zegg53 kom nu hi]1 mijn zoon1  en    
neem het p5seel t] h&4    ,zijn vri5d   
,wilibald 0 altijd de e]/e1 die mo*t zi5
 wat hij  9 /ilte _h ges*ild]d1 want hij
 he*tte veel aan het oordeel van  dez5  
jongel+1 die zooveel fijn kun/gevoel    
bezat4    ,9 het voorja> van het ja>    
#adhh g+ hij me] dan &]s na> het  paleis
 d] familie ,pirkheim]1 omdat de vri5d5 
welhaa/ z\d5  word5 ges*eid54 ,wilibalds
 vad] w5s*te1 dat zijn zoon1 die nu     
a*tti5 ja> 01 na> het h( van d5 biss*op 
van ,ei*/adt z\  gaan1 om alda> te word5
 ond]wez5 9 de gebruik5 van het h(1  9  
het vo]5 d] wap55 en 9 de krijgskun/4   
,e5ige dag5 voordat de vri5d5 afs*eid   
van elka> moe/5 nem51  kwam ,albre*t 9  
opgewond5 /emm+ bij ,wilibald4 ,hi] br5g
 ik u  wat ik 9 de laat/e twee avond5   
heb gemaakt4 ,wilt gij het h\d5  als e5 
a&5k5 aan mij1 ,wilibald8 ,hij nam uit  

zijn portefeuille de  afbeeld+ van e5   
jonkvr\w1 gezet5 op e5 s*immel1 met e5  
valk op  ha> h&1 e5 b>et met wapp]5de   
v$]5 op het ho(d en e5 lang1            
hemelsblauw kle$ aan4    ,met v]rukk+   
bekeek ,wilibald ha> en hij betuigde    
zijn innig5 dank4    ,zoo iets moois    
hebt gij nog niet gemaakt1 ,albre*t1    
voegde hij er  bij4 ,nu re$s1 t]wijl gij
 nog niet e5s gezel zijt en sle*ts als  
kne*t wordt bes*\wd en beh&eld1 zijt gij
 w]kelijk re$s mee/]  en ik b5 er me] en
 me] trots* op uw vri5d te zijn4    ,na 
nog h]haaldelijk zijn dank te hebb5     
betuigd1 bekeek hij we]  het w]k van    
zijn vri5d4 ,wat e5 bekoorlijk figuurtje
 en welk e5  all]lief/ gezi*t6 ,het komt
 mij zoo bek5d voor1 het is als( ik  het
 re$s erg5s heb gezi54    ,pe9z5d /reek 
hij met de h& ov] zijn voorho(d en da*t 
e5ig5  tijd na--op e5s trad hij op      
,albre*t toe en zag hem diep 9 de oog51 
t]wijl hij uitriep3    ,nu weet ik het3 
het is ,agnes ,frey6 ,is het niet wa>8  
,albre*t w5dde snel het ho(d af om d5   

blos te v]b]g51 di5 hem  deze           
v]ond]/ell+ van zijn vri5d 9 het        
aangezi*t joeg4    ,_h ,wilibald ge5    
gelijk8 ,w>5 het niet w]kelijk de trekk5
 van  het jonge meisje1 voor wie hij    
e5ige j>5 gel$5 het r+etje  _h          
gesolde]d8    ,hij _h het niet expres   
g$aan1 do* onwillekeurig _h zijn h& het 
beeld te voors*ijn g]oep51 dat 9 zijn   
h>t leefde4 ,hij _h het  mooie meisje   
niet kunn5 v]get5 en elke geleg5heid om 
ha> te zi51  _h hij opgezo*t2 hij wi/ op
 welk uur zij na> de mis g+ en ri*tte   
het zoo 91 dat hij altijd als bij toeval
 er jui/ tegelijk met ha>  04 ,en 't    
maakte hem erg gelukkig1 to5 hij        
bem]kte1 dat zij hem  nooit tra*tte te  
ontloop51 ma> altijd vri5delijk met hem 
praatte1  al 0 zij dan ook wel e5s wat  
v]leg5 en b$remmeld4    ,e5s to5 de     
gezell5 d] v]s*ill5de gild5 zi* v]maakt5
 met  r+/ek5 op de ,hall]weide1 0 ,agnes
 9 die op elka> g$rong5  m5s*5massa van 
ha> familie afg]aakt1 en zij liep geva> 
door het  g$rang1 ont/aan door het s*uw 

word5 van e5 pa>d1 9 e5 sloot te  word5 
g$rong51 to5 ,albre*t1 die voortdur5d 9 
ha> nabijheid 0  geblev5 en ha> 9 het   
oog _h geh\d51 plotsel+ bij ha> 0 en    
ha> uit dat geva> r$de4 ,hi]voor hadd5  
ha> oud]s hem h>telijk  b$ankt en de he]
 ,frey v]gat het niet1 ma> hield d5 r$d]
 van  zijn do*t]tje 9 dankb>e h]9n]+1   
beantwoordde /e$s m9zaam  zijn groet op 
/raat en bij voorkom5de geleg5h$5 sprak 
hij hem  vri5delijk toe4    ,albre*ts   
blos 0 ,wilibald niet ontgaan en er     
speelde e5 glimla*  om zijn mond1 to5   
hij sprak3 ,het s*oone is de w]eld1 wa>9
 de  s*ild] leeft1 en uw blik ziet s*]p 
om het s*oone te ontdekk54 ,hoe         
gelukkig zijt gij1 dat ,god u het tal5t 
heeft ges*onk5 om we] te  gev51 wat gij 
hebt gezi54 ,wat z\ ,agnes wel zegg51   
als zij e5s  wi/1 wat gij hebt g$aan6   
,wil ik het ha> v]klapp58    ,met e5    
smeek5d geba> w5dde ,albre*t zi* tot    
zijn vri5d3    ,wilibald6 riep hij      
ont/eld en e5 donk]e blos kleurde zijn  
gelaat4    ,wilibald klopte hem op d5   

s*\d]3 ,/el u g]u/1 ,albre*t4 ,ik  zal u
 ge5 v]driet do51 't 0 ma> om u te      
plag54    ,dit bevr$igde ,albre*t en    
opgewekt g+ hij na> huis4        ,twee  
dag5 lat] moe/ hij afs*eid van zijn     
vri5d nem54    ,het 0 e5 moeilijk       
oog5blik en ze] lang trilde de sm>t d]  
s*eid+ 9 zijn h>t na4 ,hij voelde zi*   
zoo e5zaam en het w]d  hem nu re*t      
duidelijk1 hoeveel hij _h gehad aan     
,wilibald1 9 wi5s  h>t hij _h gelez5 als
 9 e5 op5 boek1 door wi5s edel d5k5  hij
 zi* mee omhoog gevo]d voelde1 met wi5s 
innig/e gevoel5s en  gewa>word+5 hij    
volkom5 sympa?ise]de en met wi5 hij als 
het  w>e n 04    ,en de afwezigheid van 
zijn vri5d 0 nog pijnlijk]1 to5 de      
gezell5  van mee/] ,wolgemut1 9 plaats  
van te tra*t5 hem zijn gemis te  v]go$51
 nog ruw] en vij&ig] teg5 hem w]d54     
,dit kwam da>door1 dat op zek]5 morg5   
mee/] ,wolgemut1 die e5  groot          
k]ks*ild]ij ond] h&5 _h1 ,albre*t van   
het v]f wrijv5  afriep1 en hem met e5ige
 deftigheid het p5seel ov]reikte1       

zegg5de3  ,kom hi]1 mijn zoon--nu hebt  
gij lang g5oeg als kne*t di5/ g$aan1  nu
 moogt gij toon5 ( uw h& 9 /aat is om   
mij te help54    ,en nu wees hij hem op 
de s*ild]ij de plaats aan1 wa> hij moe/ 
s*ild]5 op dezelfde mani]1 wa>op de     
mee/] 0 begonn54    ,albre*ts h>t jui*te
 en hij dankte zijn le]mee/] met e5     
veelzegg5d5 blik2 do* zijn vreugde w]d  
v]gald1 to5 hij de  toornige gezi*t5 d] 
gezell5 zag en lat] hun nijdige woord5  
moe/  aanhoor54 ,hun v]h\d+ w]d /e$s    
moeilijk] en d5 geheel5 dag  zag hij    
teg5 d5 avond op en teg5 het oog5blik1  
wa>op zij zi*  t] ru/e moe/5 begev51    
want hij deelde het slaapv]trek met de  
ov]ige gezell54 ,dan w]d de arme jong5  
geplaagd en ges>d en d$5  ze hun be/ hem
 zoo lang mogelijk uit d5 slaap te h\d54
    ,z\ hij zi* beklag5 bij mee/]       
,wolgemut en hem vrag5 ?uis bij  zijn   
oud]s te mog5 ov]na*t58 ,dikwijls 0 hij 
op het punt dit te  do51 ma> hij b$wong 
zi*1 v]droeg zijn lot zwijg5d en troo/te
  zi* met de g$a*te1 dat deze moeilijke 

tijd to* niet altijd z\  dur5 en met de 
woord51 die hij 9 d5 bij ,anton ,koburg]
 g$rukt5  bijbel _h gelez53 ,het is go$ 
voor e5 man1 dat hij het juk 9  zijn    
jeugd draagt4    ,e9delijk v]g+ d5      
gezell5 de lu/ tot plag51 ontwap5d door 
zijn  onuitputtelijk g$uld en ,albre*t  
voelde zi* gelukkig]1 vooral ook        
da>door dat zijn le]mee/]1 bijzond]     
tevr$5 ov] zijn w]k1 zi*  /e$s me] en   
me] aan hem liet geleg5 ligg5 en hem nog
 moeilijk]  arbeid toev]tr\wde4 ,9 het  
beg9 van het ja> #adij _h ,wolgemut  w$]
 de opdra*t van e5 groot alta>/uk       
gekreg54 ,hij _h de s*ets  geteek5d en 0
 begonn5 met het aanlegg5 d] v]s*ill5de 
p>tij51  to5 m5 hem w$]om &] w]k        
opdroeg1 dat ge5 uit/el duldde4 ,hij    
b$a*t zi* niet lang en gaf ,albre*t het 
p5seel ov] met de woord53  ,durft gij op
 u te nem5 mijn w]k voort te zett51 mijn
 zoon8    ,albre*ts oog5 s*itt]d5 van   
innig geluk ov] het v]tr\w51  dat zijn  
mee/] 9 zijn kun/ toonde en met vurige  
beziel+ g+  hij t]/ond aan het w]k2 de  

p5seelbeh&el+ en opvatt+ van  zijn      
le]mee/] w>5 hem zoo eig5 geword51 dat  
hij volkom5 9  zijn mani] v]d] w]kte4   
,het p5seel g+ zoo vlug ov] het doek  en
 de arbeid vord]de zoo snel1 dat hij    
zelf er ov] v]baasd 04    ,to5 ,wolgemut
 d5 volg5d5 morg5 b9n5trad1 bleef hij   
als aan d5  grond g5ageld /aan3 ,wel1   
alle ,heilig56 ,wat hebt gij uitgevo]d1 
,albre*t8 ,het is als( de booze er bij 9
 het spel is1 zoo gauw gaat  het 9 zijn 
w]k4 ,het is go$1 dat ik niet lat] kwam1
 &]s bleef  er voor mij niets me] te do5
 en z\ ik niet van mijn gewet5 kunn5    
v]krijg5 het /uk met mijn ,w te         
ond]teek556 ,en kijk1 wat hebt  gij mijn
 b$oel+ jui/ gevat6 ,niem& kan hi]aan   
zi51 dat twee  v]s*ill5de h&5 er aan    
hebb5 ges*ild]d6 ,ik kan het met e5     
g]u/ h>t voor mijn eig5 w]k uitgev51 het
 is n s*oon geheel4    ,e5ige ma&5 lat] 
hield mee/] ,wolgemut ,albre*t na het   
middaget5  e5 oog5blik bij zi* en sprak3
 ,mijn wakk]e gezel1 wij moet5  s*eid54 
,v]s*rikt keek ,albre*t hem aan1 ma>    

glimla*5d legde de mee/]  zijn h& op    
,albre*ts s*\d]4 ,ne51 wij gaan niet 9  
toorn en  onm9 van elka>1 ma> ik geef u 
mijn zeg5 m$e4 ,wat ik u le]5 kon1  hebt
 gij gele]d2 nu moet gij zi51 hoe &]e   
mee/]s w]k54 ,nu  is de tijd da>1 wa>op 
gij de w]eld 9 moet en de kun/ van &]e  
volk5 moet le]5 k5n51 opdat gij bij uw  
t]ugkom/ uw kun/  volkom5 ma*tig zult   
zijn en da>door uw oud]s en             
geboorteplaats  tot vreugde en e] zult  
/rekk54    ,deze woord5 maakt5 diep5    
indruk op d5 jong5 man4 ,het 0 s9ds     
lang zijn h>tew5s* de w]eld 9 te trekk5 
en te ond]zoek5 wat  da> te zi5 04 ,to* 
de$ het hem le$ te moet5 s*eid5 van d5  
man1 wi5 hij zooveel _h te dank5 en die 
voor hem als e5 vad] 0  gewee/1 en da>om
 0 zijn a&o5+ niet onv]m5gd1 ma> e5 van 
vreugde en weemo$ tegelijk]tijd4        
,,ho(d/uk ,,vi4    ,,het ,,afs*eid4     
,de mis 0 uit2 de m5igte /roomde uit de 
k]k en v]spreidde zi*  9 alle ri*t+54   
,wees gegroet1 jonkvr\w6 sprak ,albre*t 
,dr] op za*t5 toon tot  ,agnes ,frey1   

die hij bij d5 uitgang _h opgewa*t1 en  
die nu met ha>  k]kboek tuss*5 ha> beide
 h&5 en ha> oog5 ne]geslag5 het         
k]kgeb\w v]liet4    ,zij beantwoordde   
zijn groet met e5 kle9e ho(dbuig+ en    
liep door4    ,mag ik met u meegaan8    
vraagde ,albre*t e]bi$ig1 ik wilde u zoo
  ga>ne nog e5s sprek51 voordat ik weg  
ga4    ,agnes /ond /il en zag hem       
ont/eld aan4 ,gaat gij weg8 ,wat b$oelt 
gij8    ,albre*t knikte4 ,mijn go$e mo$]
 is druk bezig alles voor mijn  reis 9  
orde te mak5 en mijn knapzak te vull51  
voordat ik de w]eld  9 trek4    ,o1 hoe 
he]lijk voor u6 sprak ,agnes snel4 ,wat 
zal uw h>t luid  klopp5 van vreugde6    
,ja1 ik voel e5 vurige bege]te om de    
w]eld 9 te gaan1 ,gods w]k5  te bewond]5
 en vreemde z$5 en gewoont5 te be/ude]54
 ,ma>  het doet mij le$ mijn            
geboorteplaats1 mijn tehuis en all51 die
 mij  lief zijn1 te v]lat52 da>bij loopt
 e5 reizig] all]lei gev>51  en ik heb   
wel noodig1 dat er veel voor mij wordt  
geb$54 ,nu wilde  ik u vrag5 ( ook gij 9

 uw geb$5 mij niet zult v]get58    ,met 
e5 blos boog ,agnes het ho(d4 ,i$]5     
morg5 9 de mis zal ik  tot de ,h4 ,maagd
 voor u bidd54    ,o1 hoe dank ik u     
da>voor1 zei ,albre*t met w>mte1 en zult
 gij  op e5 &]e wijze ook nog e5s aan   
mij d5k58 voegde hij er  a>zel5d bij4   
,het s*eid5 zal mij m9d] zwa> vall51 als
 ik die troo/5de  g$a*te mag me5em54    
,da> komt vad] aan1 flui/]de ,agnes     
ontwijk5d1 do* zij trok  ha> h& niet    
t]ug1 to5 de jonge man die greep en     
h>telijk drukte4    ,hans ,frey1 de     
koopman1 die ook 9 de mis 0 gewee/ en h5
 nu _h  +ehaald1 beantwoordde vri5delijk
 ,albre*ts groet en voegde er bij3      
,mee/] ,mi*el ,wolgemut heeft mij       
v]teld1 dat gij morg5 de wijde  w]eld   
intrekt4    ,ja1 edele he]1 en de mee/] 
heeft mij zijn zeg5 meegegev51          
antwoordde ,albre*t ern/ig4    ,welnu1  
neem ook mijn zeg5 mee1 ,albre*t1 zeide 
de he] ,frey op  vad]lijk5 toon en hij  
drukte d5 jongel+ de h&4 ,als uw tijd   
het u v]oorlo(t1 ga dan met ons mee na> 

huis1 dan kan ook mijn  vr\w afs*eid van
 u nem54 ,ik b5 er zek] van1 dat zij    
da>op is  ge/eld1 want zij h\dt van u en
 heeft ev5als ik groote a*t+  voor uw   
ern/ige lev5sopvatt+ en uw he]lijke     
kun/4 ,albre*ts  h>t klopte luid en hij 
behoefde wa>lijk niet tweemaal te word5 
uitg5oodigd4 ,hij _h al lang gem]kt1 dat
 de oud]s van ,agnes hem  go$ gez9d w>51
 do* dat zij zooze] op hem w>5 ge/eld1  
_h  hij niet durv5 d5k5 en v]vulde hem  
met groote vreugde4    ,vr\we ,anna     
haalde e5 kan edele malvezij voor d5 dag
 en sprak tot  hem als e5 mo$] tot ha>  
k9d2 ook de he] ,frey gaf hem vele go$e 
raadgev+5 voor de reis m$e en e9digde   
met de woord53 ,mee/]  ,wolgemut heeft  
mij v]zek]d1 dat hij u niets me] kon    
le]52 en  ik d5k1 als gij t]ug komt1 dat
 de le]l+ d5 mee/] de baas  zal zijn4   
,agnes /ond /il 9 de v5/]nis en keek na>
 buit5 als( zij er  niets mee _h te     
mak54 ,do* to5 zij hem bij het afs*eid  
nem5 de  h& reikte en sprak3 ,mog5 al de
 heilig5 u bes*]m5 op al uw  weg51 zag  

,albre*t e5 traan 9 ha> oog gl9/]5 en   
hoe ga>ne  _h hij ha> da>voor vurig     
g$ankt1 want da>door v]ri$ zij hem1  wat
 er 9 ha> h>t omg+ en nu wi/ hij1 wat   
hij re$s zoo lang  _h bege]d te wet54   
,nu kon hij getroo/ zijns weegs gaan--nu
 0  de groot/e sm>t van het s*eid5      
v]za*t4--    ,op d5 avond van d5zelfd5  
dag zat de heele familie ,dr] nog lang  
bij elka>1 tuss*5 vad] en mo$] zat      
,albre*t en de &]e k9d]5  w>5 om de     
tafel ges*a>d4 ,droefheid 0 9 all] blik 
te lez51 want  het gold hi] e5 afs*eid  
van v]s*eid5e j>5 en wie kon zegg51  (  
,albre*t bij zijn t]ugkom/ h5 all5 nog  
z\ t]ugv9d54 ,hoe  onv]wa*t wordt m5ige5
 uit d5 kr+ d] zijn5 wegg5om56 ,en dan3 
het 0 e5 to*t met vele gev>5--gev>5 van 
roov]s op de weg5 en  9 de boss*51 van  
ro(ridd]s1 die d5 reizig] d5 weg v]sp]d5
 9  de b]gpass5 en van sle*t volk 9 de  
h]b]g5--vooral dit laat/e  0 te du*t5 om
 d5 sle*t5 invlo$1 di5 zij op de ziel   
van zulk  e5 on]v>5 jongel+ hebb5 kond54
    ,zijn vad] gaf hem vele nuttige w5k5

 en raadgev+5 en nam da>op  het         
geb$5boek1 wa>9 hij iets toepasselijks  
opzo*t en met diep  gevoelde vroomheid  
sprak hij het geb$ uit1 wa>op all5      
e]bi$ig  en van gans*] h>te am5 zeid54  
,d5 volg5d5 morg5--'t 0 enkele dag5 na  
,pas*5--op d5 #aa;d5  ,april1 w]d de    
klopp] re$s vroeg op mee/] ,dr]s deur   
gehoord en  kwam ,mi*el ,wolgemut1 om   
,albre*t mee uitgeleide te do54         
,nauwelijks 0 hij b9n5gegaan1 ( twee &]e
 vri5d5 kwam5 met  hetzelfde doel3 de e5
 0 mee/] ,hans ,traut1 ook e5 s*ild]    
uit ,neur5b]g en de &] ,adam ,kraft1    
mee/] 9 de beeldh\w-  en h\tsnijkun/4   
,zij vond5 ,albre*t voor de reis g]e$4  
,nog e5maal drukte zijn  vad] hem aan   
zijn bor/ en ku/e zijn mo$] hem va>wel1 
zegg5de  met trill5de /em3 ,ga 9 d5 naam
 des ,he]52 to5 op5de mee/]  ,dr] de    
deur en de mann5 trad5 na> buit5 9 de   
he]lijk friss*e  atmosfe] van dez5      
held]51 mooi5 ,aprildag4    ,zij begav5 
zi* op weg ov] de ,hooim>kt 9 de ri*t+  
van  de ,whrd]poort1 9 welk] nabijheid  

de won+ van ,hans ,frey  0 geleg54      
,albre*t v]heugde zi* er op1 dat zij da>
 langs  moe/54 ,wie weet1 ( hij niet nog
 e5maal ha>1 die zijn ziel  lief _h1 z\ 
aans*\w5 en miss*i5 z\ hij nog e5 enkel5
  afs*eidsgroet uit ha> oog5 mog5       
opvang54 ,zij wi/ imm]s hoe  laat hij z\
 v]trekk54 ,en nu z\ hij kunn5 zi5 ( ook
 zij hem  lief _h4 ,wanne] zij hem nu   
opwa*tte aan het v5/]1 z\ hem dat  het  
bewijs zijn1 dat zij hem lief _h en zijn
 v]trek betreurde4    ,t]wijl zijn      
begeleid]s met elka> 9 e5 ern/ig gesprek
 w>5  gewikkeld1 keek hij t]sluiks na>  
bov5--en wa>lijk1 da> /ond zij  voor het
 raam van ha> eig5 kam]tje1 met e5 wit  
doekje 9 de h&4    ,albre*t bleef e5ige 
s*r$5 a*t]1 zoodat niem& zag1 hoe hij   
ha> met de h& e5 groet toezond1 en zijn 
h>t klopte on/uimig1  to5 zij die       
beantwoordde4 ,nu 0 hij g]u/ en nam     
getroo/ en mo$ig  afs*eid van zijn vad] 
en zijn vri5d54                         
,,ho(d/uk ,,vii4    ,,9 ,,d5 ,,vreemde4 
,go$5 avond1 be/e oom6 ,met wi5 heb ik u

 zoo ev5 op het ,m>cusple9  zi5 /aan8   
sprak op zek]5 ,septemb]avond van het   
ja> #adic e5  aanzi5lijke ,v5etiaans*e  
jonkvr\w e5 oud5 he] aan1 met wi5  zij  
aan het ,canale gr&e 9 e5 gondel /apte4 
't ,is e5 ,duits*]1 lieve ,bella1 0 het 
antwoord4    ,e5 ,duits*]8 ,zoo1 hij is 
mij re$s dikwijls opgevall5 met zijn    
hooge1 mooi geb\wde ge/alte1 zijn fi]e  
h\d+ en zijn edel1  s*oon gelaat4 ,hoe  
heet hij8    ,albre*t ,dr] uit          
,neur5b]g4    ,wat is hij8    ,kun/5a>4 
,dat heb ik g$a*t6 m5 kan het hem       
aanzi54 ,is hij e5 beeldh\w]8    ,ne51  
hij is s*ild]4 ,mijn kle9e ,bella heeft 
dus 9 hem d5  kun/5a> ontdekt8 ,wat     
hebb5 uw oog5 go$ gezi5 en welk e5 go$5 
smaak hebt gij6 ,hij is dan ook e5      
bijzond] m5s*1 die ,neur5b]g]  en       
v]e5igt 9 zi* alles1 wat iem& tot e] en 
si]aad /rekt4 ,ev5  kun/va>dig als zijn 
h& is1 zoo groot en edel is zijn h>t en 
i$]  moet trots* zijn zulk e5 man tot   
vri5d te hebb54 ,ma> het is niet        
gemakkelijk om met hem 9 aanrak+ te     

kom51 want die ,duits*]s  zijn zoo      
e5zelvig en geslot54    ,hoe hebt u het 
aangelegd1 oom1 om k5nis met hem te     
mak58    ,signor ,rodrigo ,v>9i1 die    
vurige vri5d van kun/5a>s en gele]d51   
is mij behulpzaam gewee/4 ,het is hem   
gelukt zijn h& op deze ,duits*e  prooi  
te legg5 en hem 9 zijn huis te lokk54   
,da> heb ik hem voor  het e]/ gezi5 en  
gesprok5 en mo*t ik e5 blik slaan 9 zijn
  portefeuille1 die e5 s*at van teek5+5 
en s*ets5 bevat4    ,en wat is uw       
oordeel ov] zijn kun/8 vraagde ,bella4  
,hij is er nog niet geheel2 antwoordde  
ha> oom4 ,m5 kan zi51  dat hij de groote
 mee/]s1 die hij op zijn reiz5 le]t     
k5n51  be/ude]t en zi* hun uit/ek5de    
ho$anigh$5 eig5 maakt2  ma> m5 ziet ook 
t]/ond1 dat hij niet alle5 navolgt1 do* 
e5  eig5 opvatt+ heeft4 ,hij heeft g5ie2
 en m5 behoeft wa>lijk ge5  pr(eet te   
zijn om te voorspell51 dat hij 9 de kun/
 e5 groot5  naam en onv]gankelijk5 roem 
zal v]w]v54 ,ma> de indruk1 di5  zijn   
kun/ maakt1 wordt nog v]hoogd door zijn 

p]soonlijkheid4 ,hij  is pas            
drie-en-tw9tig ja> oud1 en to* is zijn  
lev5sbes*\w+  zoo ern/ig1 zijn optr$5   
zoo wa>dig en zijn h>t zoo re91  vroom  
en onbesmet6 ,ik moet het bek5n53 m5    
voelt zi* wa>lijk  bes*aamd als m5 9    
zijn re951 op5 blik lee/ en na> zijn    
woord5  lui/]t4 ,alles wat laag en on$el
 is1 is e9deloos v] b5$5 hem  en de     
dolle1 losb&ige bege]t5 d] jeugd dr+5   
niet door het  pants] van dit edele h>t1
 dat sle*ts leeft voor het s*oone4      
,o1 hoe ga>ne z\ ik hem ook e5s         
ontmoet51 zu*tte ,bella1 want  hi] te   
midd5 van al die onbeteek55de en        
li*tz9nige jongelui1  v]langt mijn h>t  
vurig e5 man te zi51 die zoo t5 volle   
a*t+  en bewond]+ v]di5t4    ,ha> oom   
keek met e5 vri5delijk5 glimla* na> het 
jonge1 s*oone  meisje4    ,hij begreep  
ha> v]lang51 want hij k5de ha> /rev5 na>
 het  edele1 ha> liefde tot de kun/ en  
ha> bewond]+ voor het groots*e  en      
s*oone4    ,uw w5s* kan gemakkelijk     
word5 v]vuld1 sprak hij1 want dikwijls  

is er e5 groote kr+ ga/5 bij signor     
,v>9i1 als deze ,duits*e  kun/5a> da>   
aanwezig is en ik zal de vr\w des huizes
 vrag5 u  ook e5s te invite]54    ,o    
he]lijk1 oom1 ik dank u duiz5dmaal1 riep
 ,bella v]rukt en drukte  ha> oom de    
h&4--    ,9 e5 d] paleiz5 op het        
,m>cusple91 de won+ van ,signor ,v>9i1  
0 e5ige dag5 lat] e5 uitgelez5 gezels*ap
 bije5--e5 groot  aantal b$i5d5 9       
pra*tige livrei1 liep he5 en we] 9 de   
groote  zaal om de ga/5 all]lei v]v]s*+5
 aan te bi$54    ,de g5oodigd5 w>5      
g$eeltelijk arti/51 voor het ov]ige     
liefhebb]s d] kun/ en all5 w>5 ond] d5  
indruk d] muziek1  die door de zaal     
we]klonk4 ,signor ,v>9i 0 er 9 geslaagd 
e5  b]oemde zang]es voor dez5 avond te  
engage]51 e5 kun/5>es1  die s9ds e5ige  
wek5 te ,v5eti v]toefde1 wa> zij i$]e5 9
  v]rukk+ bra*t door ha> zang en spel4  
,nadat m5 ruims*oots van de muziek _h   
g5ot51 v]deelde het  gezels*ap zi* 9    
groep5 9 de v]s*ill5de v]trekk54 ,9 e5  
da>van v]zamelde zi* al spo$ig e5 kr+ om

 e5 jong5 man1 die  al de vrag51 wa>mee 
m5 hem be/ormde1 vri5delijk             
beantwoordde4 ,die  man 0 ,albre*t ,dr]4
    ,zijn uit]lijk alle5 won all] h>t51 
ma> nog me] wi/ hij door  zijn woord5 te
 boei54 ,hij _h veel g]eisd en van de   
w]eld gezi5 en  _h de gave het aan &]5  
op e5 a>dige mani] mee te deel54 ,hoe   
go$ _h hij alles wa>g5om5 en welke      
bijzond]e oog5 moe/5 dat  zijn1 die     
zooveel zag51 wat e5 &] zelfs niet      
opm]kte6    ,to5 hij e9delijk v]moeid 0 
van het vele sprek51 noodigde ,signor   
,v>9i de ga/5 uit om e5 gezels*apsspel  
te do5 en ,dr] maakte van  die          
geleg5heid gebruik om zi* 9 e5 afgeleg5 
nis bij het v5/]  t]ug te trekk5 en zijn
 oog5 te lat5 gaan ov] de drukte op het 
,m>cusple91 wa>na> hij /e$s met ev5veel 
belang/ell+ keek4    ,na e5ige          
oog5blikk5 hoorde hij e5 zijd5 kle$ 9   
zijn nabijheid  ruis*5 en to5 hij zi*   
omke]de1 zag hij e5 jonge1 s*oone       
,v5etiaans*e1 die hem niet zond]        
v]leg5heid en met bewond]+  aanzag4     

,zijt gij v]moeid dat gij zoo de        
e5zaamheid opzoekt8 vraagde zij4    ,dr]
 glimla*te4 ,signor ,v>9i geeft zijn    
ga/5 ook zoo veel  te g5iet51    ,gij   
zijt e5 ,duits*]1 sprak ,signora ,bella 
met e5 guitig la*je1  en de ,duits*]s   
zijn spo$ig] bevr$igd dan wij1          
,italian54    ,dr] keek met welgevall5  
na> deze bekoorlijke jonkvr\w2 de klank 
h>] /em en ha> mani] van sprek5 trokk5  
hem ze] aan en da>om  noodigde hij ha>  
beleefd uit plaats te nem54 ,bella de$  
dit ga>ne  en sprak3 ,ik z\ nog veel me]
 van ,duits*l& will5 hoor54 ,is  het    
niet e5 erg ruw1 onh]b]gzaam l&8 ,hoe is
 het mogelijk1  dat de kun/ kan bloei5  
ond] di5 grauw5 hemel1 vooral uw kun/1  
mee/] ,dr]8 ,gij moe/ het zonnige ,itali
 tot uw woonplaats kiez51  dan z\ uw    
tal5t tot zulk e5 volkom5e ontwikkel+   
g]ak56    ,gij hebt gelijk1 ,signora1   
antwoordde ,dr] met e5 h(felijke  buig+4
    ,het zonnige1 kleurrijke ,zuid5 is  
bevord]lijk] voor d5 bloei d]  kun/ dan 
het ruwe1 grijze noord52 ma> de kun/ is 

als de d5neboom1  die welig ti]t op d5  
vru*tb>5 bos*grond d] dal51 ma> ook  op 
de /eile1 dorre rot%oogt5 tot voll5     
wasdom komt4 ,d5k e5s  aan de ,rijn/reek
 en de ,n$]l&51 d5k aan ,boheme #e en   
aan mijn  geboorteplaats #f1 op hoeveel 
groote mee/]s kan m5 zi* da> niet       
b]oem5 en welke he]lijke kun/product5   
heeft hun h& ges*ap56    ,go$ gezegd6   
riep ,bella uit1 ,van de mee/]s d] s*ol5
 van ,keul5  en ,brugge #g heb ik       
v]s*eid5e w]k5 gezi51 ook van de        
,praags*e  kun/5a>s en alle wekt5 ev5ze]
 mijn bewond]+4    ,o1 hebt gij zooveel 
k5nis van de kun/ en liefde tot ha>6    
riep  ,dr] uit1 die zijn belang/ell+ 9  
de ,signora voortdur5d voelde  to5em54  
,bella la*te en tuss*5 ha> lipp5 gl9/]d5
 ha> kle9e1  ivoorwitte t&54    ,het    
rijk van het s*oone 0 van mijn jeugd af 
aan de w]eld1 wa>9  ik leefde1 en ik    
voel e5 vurig5 e]bi$ en bewond]+ voor de
  prie/]s d] kun/444 ,hoe lang zw]ft gij
 re$s op uw reiz5 rond8    ,re$s me] dan
 drie j>51 antwoordde ,dr]4    ,o1 wat  

moet gij dan veel hebb5 gezi56 ,en als  
gij niet te veel  v]moeid zijt1 z\dt gij
 mij e5 groot g5oeg5 do51 mij er iets   
van te will5 v]tell54    ,heel ga>ne1   
,signora1 v]zek]de ,dr]1 die zi* me] en 
me]  tot deze discipel9 d] kun/ voelde  
aangetrokk54 ,e]/ b5 ik  we/wa>ts       
getrokk5 en wel na> ,colm> om k5nis te  
kunn5 mak5  met ,m>t9 ,s*ongau]1 #h di5 
groot5 mee/]1 die mij 9 mijn  le]j>5 van
 groot nut is gewee/ en mij /e$s met    
zijn kun/ heeft  bezield4 ,van de e5e   
/ad b5 ik na> de &]e getrokk51 hi] en   
da> e5ig5 tijd v]toev5d1 totdat ik      
,colm> b]eikte1 om to5 te  bem]k51 dat  
ik te laat kwam en dat mee/] ,s*ongau]  
re$s twee  ja> 9 het graf ru/te4 ,zijn  
bro$]s ev5wel ontf]md5 zi* ov]  mij en  
hield5 mij bij zi*1 om mij veel te lat5 
zi5 van hetge5  de mee/] _h nagelat54   
,uit dankba>heid s*onk ik hun v]s*eid5e 
mijn] w]k5 en zij betuigd51 dat het hun 
0 als( hun bro$] ze  met eig5 h& _h     
ges*ild]d4 ,da>na b5 ik e5 heel e9d     
langs d5  ,rijn getrokk51 ma> n]g5s vond

 ik1 wat ik zo*t voor mijn /udie1  want 
het 0 da> treurig met de kun/ ge/eld4   
,de groote mee/]s w>5 ge/orv51 en die nu
 het p5seel vo]d51  beteek5d5 niet veel1
 da>om 0 al mijn v]lang5 op ,itali      
g]i*t1  en 9 het bijzond] op ,v5eti1    
wa>van te ,neur5b]g altijd met  zooveel 
l( wordt gesprok5 door de koopli$5 die  
m5 /e$s hi] kan  v9d5 9 het ,duits*e    
h&el%uis #i en die zooveel wond]he]lijks
  van de /ad d] lagun5 te v]tell5 hebb54
    ,en zijt gij het met hun v]hal5 e5s8
 vraagde ,bella4    ,albre*t knikte     
beve/ig5d4 ,het is mij als( ik 9 e5     
wond]l&  b54 ,mijn oog5 zijn v]bl9d door
 d5 glans van al het s*oone4 ,het is    
v]baz5d zooals de kun/ hi] alles        
behe]s*t6 ,neur5b]g moet zi*  sle*ts met
 n groot kun/5a>1 mijn le]mee/]1        
v]g5oeg52--en  hi] 9 ,v5eti v9dt m5 e5  
aantal kun/5a>s1 die om d5 voorrang     
/rijd51 die elka> niet navolg51 do*     
wa>van elk orig9eel is 9  mani] van w]k5
 en opvatt+4    ,en wi5 bewond]t gij het
 mee/8 vraagde ,bella4 ,de ,bell9i's1 ( 

,b>tolomeo1 ,viv>9i1 ,m>co ,m>ziale1 de 
,b>b>i's ( ,&rea ,mantegna8    ,di5 gij 
da> 9 de laat/e plaats noemt1 antwoordde
 ,albre*t4 ,de  &]5 begrijp ik m9d] go$1
 hoeze] ik ze ook bewond]2 ik kan  mij  
moeilijk ind5k5 9 hun g$a*t54 ,ma> wat  
mee/] ,mantegna  heeft ges*ild]d1 dat   
begrijp ik en ik voel1 dat er           
zielsv]wants*ap  tuss*5 ons be/aat1     
indi5 het t5m9/e d5 m9d]e teg5ov] d5    
me]d]e pa/ zoo iets te zegg54    ,m5ig  
uur heb ik re$s doorgebra*t met het     
copie]5 zijn] w]k5  om ze mee na> huis  
te kunn5 nem54    ,is het uw plan hi] te
 ,v5eti alle5 te /ude]5 en niet te      
toon51  wat uw p5seel re$s v]mag te     
s*epp58 vraagde de ,signora v]d]4       
,albre*t glimla*te3 ,nu en dan als ik   
iets zie1 dat mij boeit en  bezielt1    
grijp ik het p5seel en tra*t het we] te 
gev5 volg5s  mijn eig5 opvatt+4    ,hebt
 gij hi] ook portret ges*ild]d8    ,ja1 
ook dat1 nu en dan4    ,bella zweeg en  
keek d5 ,duits*5 s*ild] aan1 als( zij   
wilde zegg53  ,ik z\ wel e5s aan mijn   

portret will5 zi51 wa>toe de ,duits*e   
kun/ 9 /aat is4    ,dr] begreep di5 blik
 en re$s zweefde e5 toe/emm5d antwoord  
op  zijn lipp54 ,hij 0 geheel ond] d5   
invlo$ dez] ,italiaans*e2  e]/ hadd5 ha>
 kun/k5nis en en?\siasme hem aangetrokk5
 en  langzam]h& 0 hij ook ond] de bekor+
 van ha> betoov]5de  p]soonlijkheid     
g]aakt4 ,welk e5 he]lijke arbeid die    
s*itt]5de1  zw>te oog5 vol uitdrukk+1   
die bloz5de wang51 die klassiek         
gevormde neus en vri5delijke1 roode     
lipp5 op het p]kam5t te  br5g56 ,en     
da>bij de muziek h>] taal te hoor5 en   
na> ha>  bekoorlijk gebabbel te kunn5   
lui/]51 hoe v]rukkelijk moe/ dat  zijn6 
,e5 oog5blik zag hij ha> diep 9 de oog5 
en gaf zi* geheel  ov] aan de bekor+1   
die van ha> uitg+1 do* to5 ond]vond hij 
plotsel+ e5 ze] pijnlijke gewa>word+1   
die hem e5 donk]5  blos op de wang5     
joeg4    ,hij voelde dat hij hi] d5 w5s*
 des kun/5a>s moe/ op(f]51  en hij      
bes*\wde zijn vurige bewond]+ voor deze 
,italiaans*e  s*oone als ontr\w jeg5s   

ha>1 wi] beelt5is 9 het diep/e          
heiligdom zijns h>t5 leefde4    ,deze   
g$a*te dwong hem e5 e9d te mak5 aan het 
gesprek4 ,hij /ond  op1 boog beleefd    
voor de ,signora en begaf zi* we] bij   
het gezels*ap1  dat re$s na> hem _h     
uitgezi54    ,to5 hij afs*eid nam1      
vraagde ,bella's bro$] toe/emm+ om d5   
inh\d zijn] portefeuilles te mog5 kom5  
zi5 en zijn zu/] mee  te br5g54    ,dr] 
antwoordde toe/emm5d en ontv+ da>voor e5
 dankb>5 blik  uit ,bella's oog54-- --  
,twee dag5 lat] begaf ,signor ,c>lo zi* 
met zijn zu/] na> het huis1  wa> de     
,duits*e s*ild] zijn intrek _h g5om54   
,de wa>d9 betuigde ha> spijt3 ,hij is   
niet ?uis4    ,bella v]borg ha>         
teleur/ell+ niet en ,c>lo vraagde1 ( zij
  miss*i5 to* zijn kam] mo*t5 zi54      
,de vr\w zag er ge5 bezwa> 9 om de ga/5 
b9n5 te lat51 da>  het v]trek niet 0    
afgeslot54    ,zij w>5 v]rukt ov] het   
s*oone arrangem5t4 ,aan d5 muur h+  e5  
groot aantal s*ild]ij51 die zij         
t]nauw]nood e5 blik gund51  want al hun 

a&a*t w]d t]/ond 9 beslag g5om5 door e5 
portret1  dat midd5 9 de kam] op e5     
s*ild]sezel /ond4    ,dat is hij zelf6  
riep5 bro$] en zu/] als uit n mond en   
,c>lo  voegde erbij3 ,wat e5 mee/]/uk6  
,ja1 hi] _h ,albre*t ,dr] het be/e      
gegev5 wat hij _h4 ,het  edele1         
mannelijk s*oone gelaat met zijn        
donk]blauwe oog5 zag d5  toes*\w] zoo   
ern/ig aan en de indruk w]d nog v]hoogd 
door de  pra*tige kle$ij4 ,e5 rood kapje
 dekte de bru9e1 golv5de h>51 de  kraag 
om zijn hals 0 met e5 met g\d ge/ikt5   
zoom v]si]d1 l9t5  van p]zikkleur slot5 
de op5gesplet5 m\w5 en ov] de bor/ 0  e5
 s*ild]a*tige drap]ie van grijs-blauw1  
met gele koord5 afgezet4    ,wat voor e5
 blauwe bloem heeft hij da> 9 zijn      
re*t]h&8 vraagde  ,c>lo1 t]wijl hij     
lang5 tijd 9 zwijg5de bewond]+ v]diept  
het  portret _h bekek54 ,wat z\ hij     
da>mee will5 zegg58    ,zie e5s1 da>bov5
 heeft hij iets ges*rev51 dat v]kla>t   
het  miss*i51 m]kte ,bella op4    ,c>lo 
trad er di*t bij en las to53 ,me9 ,sa*  

die gaht1 als es ob5  /aht4 #aj    ,dat 
is niet duidelijk1 sprak hij            
ho(ds*udd5d1 wie kan dat  v]kl>54       
,da>bij keek hij vrag5d na> de wa>d91   
die zwijg5d  op d5 drempel 0 blijv5     
/aan4    ,die ,duits*e s*ild] is e5 ze] 
vrome man1 antwoordde zij4 ,to5 ik  hem 
vraagde1 wat deze woord5 beteek5d51 wees
 hij na> bov5 en zei3  ,god 9 d5 hemel  
is mijn hoop en mijn v]tr\w52 9 ,zijn   
h&5 /el  ik mijn lev5 en al wat ik heb4 
,ma> to5 ik ook na> de beteek5is  van   
die blauwe bloem vraagde1 w5dde hij zi* 
met e5 blos af en  sprak3 die bloem heet
 bij ons mann5tr\w4 ,ik d5k1 dat er 9   
het vad]l& e5 a>dig meisje met liefde   
aan hem d5kt en dat hij  ha> gevoel5s   
met ev5veel tr\we liefde beantwoordt4   
,bella ke]de  zi* om en bekeek de &]e   
s*ild]/ukk52 de uitdrukk+ van ha>       
gelaat 0 geheel v]&]d en ha> blikk5     
dwaald51 zond] te zi51  van het e5e     
s*ild]ij na> het &]e4 ,kort da>op drong 
zij er op  aan te v]trekk5--m5 0 to*    
wa>lijk ook re$s te lang geblev54       

,ha> bro$] volde$ niet zond] teg5z9 aan 
ha> w5s* en hij  v]wond]de zi* ond] het 
na> huis gaan ov] de /ilheid van zijn   
&]s zoo vroolijke1 spraakzame zu/]4     
,dr] v]nam bij zijn ?uiskom/ het bezoek1
 dat 9 zijn afwezigheid  aan zijn       
w]kplaats 0 te beurt gevall51 en da*t1  
dat de beide  bezoek]s het z\d5 h]hal51 
do* hij wa*tte tev]geefs en zag  het    
s*oone gelaat d] ,signora niet me] t]ug4
    ,9 plaats van ha> kwam kort da>op e5
 l&g5oot1 de koopman ,tu*]  uit         
,neur5b]g1 die hem de groet5 zijn]      
familie ov]bra*t en de  tijd+1 dat zij  
het ?uis all5 go$ maakt54    ,ook hij 0 
vol l( ov] het eig5h&ig ges*ild]d       
portret van d5  kun/5a> en vraagde na   
e5ige oog5blikk52 ,ma> wa>om hebt gij   
dit groote portret op p]kam5t 9 plaats  
van op paneel ges*ild]d8    ,omdat het  
dan kan word5 opg]old en gemakkelijk    
word5 v]zond51  antwoordde ,dr]4 ,en ik 
heb e5 vri5delijk v]zoek aan u4 ,wilt   
gij het mee na> ,neur5b]g nem5 en het   
mijn vad] met e5 briefje  ov]h&ig58 ,de 

koopman _h er niets op teg5 en re$s     
enkele dag5  lat] 0 het portret op weg  
na> ,neur5b]g4    ,tu*] _h wel e5s ga>ne
 will5 wet51 wat er 9 het briefje /ond1 
want hij v]mo$de wel1 voor wie het      
portret eig5lijk 0 be/emd4 ,9  geheel   
,neur5b]g 0 het ge5 geheim me] wa>om    
jonkvr\w ,agnes  ,frey s$]t ,albre*t    
,dr]s v]trek zoo /il 0 geword5 en uit   
het  feit1 dat de oude mee/] ,dr] d5 he]
 ,hans ,frey dikwijls bezo*t1  begreep  
m5 het ov]ige4    ,tu*] _h tegelijk]tijd
 d5 jong5 kun/5a> te k5n5 gegev51  dat  
het de w5s* zijns vad]s 01 dat hij nu   
e5s zijn t]ugkom/  moe/ bepal51 en aan  
di5 w5s* gehoor gev5de1 zeide ,albre*t  
spo$ig da>op ,v5eti va>wel en trok w$]om
 noordwa>ts na> ,tyrol4    ,opgewekt    
reisde hij v]d]--hij g+ imm]s na> huis  
om all51 die  hij liefhad1 t]ug te zi5  
na e5 vi]j>ige afwezigheid4 ,ma> het    
,tyrol]l& 0 te s*oon om er snel door te 
reiz54 ,hoe mild _h hi]  de ,s*epp]     
,zijn he]lijkheid t5 toon gespreid2 hoe 
g5oot hi] het  oog van d5 kun/5a>1 die  

het s*oone bet] dan iem& &]s weet  te   
ontdekk5 en te wa>de]54 ,m5igmaal voelde
 hij zi* g$rong5  /il te h\d5 en met    
teek5/ift ( p5seel e5 s*ets te nem5 van 
het s*oone en opm]k5swa>dige1 dat de    
natuur aanbood4 ,soms 0 het  e5         
boomgroep1 ( e5 rotsa*tig g$eelte1 dan  
we] e5 l&s*ap1  e5 bur*t ( e5 /ad4      
,zijn h>t klopte luid] to5 hij aan de   
b]gpas kwam1 wa>door  e5maal zooveel    
zijn] l&g5oot5 w>5 getrokk5 en met hun  
blo$  d5 bodem hadd5 g$r5kt3 de         
,v5etiaans*e klo(4 ,hij kon het niet    
van zi* v]krijg5 v]d] te gaan1 voordat  
hij deze romantis*e  plek ges*et/ 9 zijn
 portefeuille kon me5em54 ,ook v]toefde 
hij  lang op e5 hoogte bij ,trinte om   
vol gee/drift die s*ild]a*tig  geleg5   
/ad 9 ha> geheel met friss*e kleur5 we] 
te gev54 ,en  to5 hij ,innsbruck nad]de 
jui*te zijn ziel bij d5 aanblik van     
deze p>el van ,tyrol en t]/ond kwam5    
palet en p5seel5 w$]  voor d5 dag4 ,hij 
nam het gezi*t op deze /ad van de       
noordzijde1  zoodat de ,inn d5 voorgrond

 inneemt en di*t langs de huiz5 /roomt1 
die zi* 9 d5 vlo$ we]spiegel54 ,op d5   
a*t]grond v]heff5  zi* maje/ueus de     
sneeuwb]g5 9 het za*te blauw des hemels1
  wa>9 kle9e1 witte wolkjes zwev54      
,me] en me] nad]de ,albre*t de ,bei]s*e 
gr5z54 ,nu blev5 de  p5seel5 weggeborg5 
en zijn h>t g+ op51 to5 hij voor het    
e]/ zijn eig5 taal 9 de oor5 hoorde     
kl9k54 ,o ,vad]l&6 gij  he]lijk6 innig  
geliefd woord6                          
,,ho(d/uk ,,viii4    ,,v]vulde ,,w5s*54 
,op e5 morg5 9 ,juni van het ja> #adid  
w]d de kop]5 klopp]  drie mal5 op de    
huisdeur van d5 he] ,hans ,frey         
ne]gelat51 en  da> /ond5 mee/] ,dr] en  
zijn zoon1 uitg$o/ 9 hun s*oon/e        
kle$ij4 ,zij w]d5 kla>blijkelijk v]wa*t1
 want al de huisg5oot5  w>5 ev5e5s 9    
fee/gewaad2 alles 9 huis blonk en glom  
en op  de tafel 9 de ruime woonkam] /ond
 e5 he]lijke ruik] witte en  roode roz54
    ,to5 de klopp] zi* liet hoor51      
v]liet5 de mo$] en do*t]s het  v]trek en
 de he] des huizes trad op d5 drempel om

 de b9n5kom5d5  te v]welkom54 ,de       
begroet+ _h met veel ern/ en deftigheid 
plaats  en mee/] ,dr] en zijn zoon trad5
 b9n54    ,v]oorlo( mij te vrag51 wat u 
hi]he5 vo]t8 begon ,hans ,frey  op      
afgemet5 toon4 ,hij wi/ wel met welk    
doel de beide mann5 w>5  gekom51 ma> het
 0 9 di5 tijd het gebruik deze          
vormelijke vraag  te do54    ,op ev5    
deftige wijze antwoordde mee/] ,dr]3    
,god geve u en uw huis  heil en         
voorspo$6 ,ik kom tot u voor mijn oud/5 
zoon ,albre*t1 die  na zijn t]ugkom/ uit
 d5 vreemde niet me] aan &]5 ond]ges*ikt
  behoeft te zijn1 en nu van plan is e5 
eig5 huis 9 te ri*t5 en  da>9 e5        
huisvr\w b9n5 te leid54 ,aangezi5 hij   
hi]voor de oog5  op uw oud/e do*t] heeft
 geslag51 en het g5oegzaam is bek5d1    
dat de jonkvr\w hem g5eg5 is1 zoo kom ik
 uit zijn naam u vrag51  he] ,hans      
,frey1 ( gij uw do*t] ,agnes aan mijn   
zoon ,albre*t t5  huwelijk wilt gev54   
,hans ,frey ku*te ev5 en antwoordde to53
 ,met l( spreekt e5 i$]  ov] uw zoon1   

mee/] ,dr]1 niet alle5 wat zijn kun/    
betreft1  ma> ook om zijn deugdzam51    
re95 lev5sw&el4 ,ga>ne geef ik dus      
gehoor aan uw v]zoek en ik /em toe 9 het
 huwelijk mijn] do*t]  met uw zoon      
,albre*t4    ,de mann5 drukt5 elka> de  
h& en da>door w]d de v]lov+  bekra*tigd1
 want 9 di5 tijd _h de vad] het re*t de 
h& zijn]  do*t] te s*5k5 aan wi5 hij    
wilde4 ,do* zij w]d niet bes*\wd  als e5
 willooze koopwa>1 zooals nog vroeg] het
 geval 01 ne51 de  tijd5 w>5 ook 9 dit  
opzi*t bet] geword51 m5 _h me] e]bi$    
gekreg5 voor de re*t5 d] vr\w en da>om  
w]d5 de w5s*5 d]  do*t] wel degelijk 9  
a*t g5om5 en besli/e m5 na ha> zelve    
ern/ig te hebb5 g]aadpleegd4    ,nu g+  
,hans ,frey na> de aangr5z5de kam] en   
w5kte ,agnes1 die  da>op met ne]geslag5 
oog51 bloz5de wang5 en klopp5d h>t op   
d5 drempel v]s*e54    ,zie1 sprak ha>   
vad]1 het is om uw5twil1 dat wij h$5    
bezoek  ontvang5 van mee/] ,dr]1 die    
voor zijn zoon ,albre*t uw h&  komt     
vrag54 ,en nadat ik mijn vad]lijke      

toe/emm+ heb gegev51  vraag ik e]/ aan  
u1 ,albre*t ,dr]1 bege]t gij mijn do*t] 
,agnes  tot uw wettige huisvr\w8    ,het
 antwoord w]d met luide /em gegev53 ,ja1
 van gans*] h>te6 ,nog  tweemaal        
h]haalde ,hans ,frey zijn vraag en      
telk5s volgde da>op  hetzelfde antwoord4
    ,da>op w5dde de vad] zi* tot zijn   
do*t] en vraagde op dezelfde  wijze3    
,agnes1 bege]t gij d5 jong5 ,albre*t    
,dr] tot uw wettig5  e*tg5oot8 ,ook uit 
ha> mond klonk het1 wel m9d] luid1 do*  
ev5  vurig3 ,ja1 van gans*] h>te1 en zoo
 tot driemaal toe4    ,to5 legde ha>    
vad] hun beid] h&5 9 elka> en de zijne  
er  op legg5de1 sprak hij3 ,albre*t1 ik 
v]tr\w ,agnes aan u toe1  ev5als ,*ri/us
 de sleutels van het ,rijk des hemels   
aan ,petrus heeft  toev]tr\wd4 ,agnes1  
ik v]tr\w u ,albre*t toe1 ev5als ,*ri/us
 aan  ,petrus de sleutels van het ,rijk 
des hemels heeft toev]tr\wd4 ,to5  nam  
hij e5 zwa>d uit d5 hoek1 zette e5 ho$  
op de punt en /ak e5  g\d5 r+ aan het   
geve/1 nam da>na e5 mantel en e5 p5n+ en

  vo]de de v]lo(de tot ha> bruidegom met
 de woord53 ,hi]mee geef ik  mijn wettig
 k9d ov] 9 uw tr\w en g5ade1 en vraag u 
t] wille van  het v]tr\w51 wa>mee ik ha>
 aan u af/a1 dat gij e5 re*tva>dig  en  
go$]ti]5 leidsman en e5 tr\w bes*]m]    
voor ha> zult zijn4    ,de bruigom hief 
ple*tig de h& op met d5 e$3 ,ik zwe] het
 voor  het aangezi*t van d5             
alomteg5woordig5 ,god6    ,neem ha> dan 
tot uw e*tg5oot1 ha>1 die gij hebt      
uitv]kor56 sprak ,hans ,frey en nu      
trapte de bruigom zijn bruid op  ha>    
voet1 om da>mee te toon51 dat hij ha>   
he] en mee/] 01 ma>  da>na sloot hij ha>
 9 zijn arm5 als bewijs1 dat zijn       
he]s*appij  za*t en liefdevol z\ zijn en
 gaf hij ha> d5 v]lov+skus4    ,e5 pa>  
ur5 lat] 0 de ruime huiskam] gevuld met 
de v]s*ill5de  familiel$5 d] v]lo(d51   
die all5 hun gelukw5s*5 en  ges*5k5     
kwam5 aanbi$52 deze laat/5 e*t] moe/5   
b9n5  zek]e gr5z5 blijv5 volg5s         
+ewortelde1 ov]drev5 bemoeizu*t  d]     
/$elijke rege]+1 die hi]op /r5ge        

bep]k+sv]ord5+5  _h uitgeva>digd4       
,het 0 alle5 aan de beide naa/be/a&5    
v]oorlo(d de bruid e5  g\d5 kett+ t]    
wa>de van a*tti5 guld5 en e5 zilv]5 gesp
  tot d5 prijs van vijfti5 guld5 op zijn
 hoog/ te s*5k54    ,aan e5 welvoorzi55 
dis* blev5 de ga/5 gezellig bije5 tot d5
  avond en op all] gezi*t5 /ond te lez51
 hoeze] m5 0 +5om5  met deze belangrijke
 gebeurt5is4    ,hans ,frey1 hoe rijk en
 gezi5 ook 9 de oog5 all] +ezet551  zag 
vol/rekt ge5 v]n$]+ 9 het huwelijk zijn]
 do*t] met d5  zoon van e5 g\dsmid2 hij1
 de begaafde man1 zelf b$rev5 9 de kun/1
  voornamelijk 9 zang en spel1 rek5de   
het zi* tot e]1 de h& zijn]  do*t] te   
mog5 s*5k5 aan e5 man1 van wi5 hij voor 
de kun/ de  groot/e v]wa*t+5 koe/]de4   
,mee/] ,dr] 0 bov5mate v]heugd  en      
dankba>1 dat zijn zoon zulk groot geluk 
0 t5 deel gevall51 en  al zag hij 9 het 
beg9 wel e5 we9ig op teg5 d5 omgang met 
deze  aanzi5lijke familie1 spo$ig voelde
 hij zi* bij h5 geheel ?uis  door de    
welgeme5de vri5delijkheid1 wa>mee m5 hem

 tegemoet kwam4    ,het gelukkig/ van   
all5 w>5 natuurlijk de beid51 die het   
middelpunt  d] algeme5e vreugde         
uitmaakt54 ,hun w$]zijds*1 /ilzwijg5d   
v]lang5 0 nu bevr$igd1 ze kond5 elk&] nu
 vrijuit v]tell51  hoe lief zij elka>   
hadd5 en met v]rukk+ hoorde ,albre*t de 
bek5t5is van ,agnes1 dat zij hem als    
knaap re$s 9 /ilte heel  ga>ne mo*t     
lijd54--    ,d5 #g;d5 ,juli op ,/4      
,m>griet1 w]d5 de deur5 d] ,sebaldusk]k 
geop5d voor e5 deftig5 /oet3 ,albre*t   
,dr] geleidde zijn lieve  bruid na> het 
alta>4 ,beide trokk5 all] blikk5 tot zi*
 en vol  bewond]+ 0 m5 het hi]ov] e5s1  
dat nooit e5 mooi] pa> deze  k]k _h     
betr$54    ,hoe s*oon kwam ,albre*t     
,dr]s /atige ge/alte uit 9 het blauw    
fluweel5 wambuis1 d5 zw>t5 met bont     
afgezett5 mantel en hoe go$  /ond hem de
 met g\d doorvlo*t5 bruigomskroon van   
/]kriek5de  kruid56 ,en hoe lief zag de 
bruid er uit 9 ha> wit zijd5 kle$1      
wa>van de lange sleep met blauw fluweel 
en s*itt]5de pa>l5 0  omzoomd2 hoe      

liefelijk 0 de blos op ha> wang5 ond] d5
 bruidkrans  van rozem>ijn met v]gulde  
blad]56    ,het jonge pa> w]d gevolgd   
door e5 lang5 pra*tig5 /oet van         
bruidsjuff]s en jonk]s en v]d]e         
bruil(tsga/54    ,ond] ple*tige         
orgelmuziek trad het jonge pa> voor het 
alta>1 wa>  hun door d5 prie/] de vraag 
w]d g$aan1 ( zij elka> w5s*t5  te huw5  
en elk&] tr\w wild5 blijv5 tot 9 d5     
dood2 wa>op  hij hun h&5 v]e5igde en h5 
zeg5de met de woord53 ,ego coniungo  vos
 9 nom9e ,patris et ,filii et spiritus  
sancti4 ,am54 ,da>op maakte  hij ov] h5 
het teek5 des kruises1 bespr5kelde h5   
met wijwat]1  /ak hun d5 g\d5 r+ aan d5 
v+] en besloot de ple*tigheid  met e5   
geb$1 wa>op het koor de huwelijksmis    
aanhief4    ,intuss*5 w>5 9 de groote   
zaal van het raadhuis e5 groot aantal   
tafels aang]i*t voor het bruil(tsmaal4  
,het bruidspa> nam aan de  middel/e     
plaats met de beide oud]p>51 d5 ov]ig5  
w]d e5 plaats  aangewez5 volg5s rang en 
gesla*t4 ,t]zijde zat5 de muzikant51    

die de ga/5 met hun deuntjes            
opvroolijkt54    ,aan elke tafel di5d5  
twee s*5k]s1 en e5 omroep] g+ van de    
e5e tafel na> de &]e1 om 9 fraaie       
rijmpjes tot et5 uit te  noodig5--dat 0 
zoo de gewoonte4    ,als de muziek      
ophield1 kwam de hanswor/ om met zijn   
grapp5 de  vroolijkheid te              
v]hoog5--tr\w5s1 hij _h zi* die moeite  
kunn5  besp>51 want voortdur5d nam de   
luidru*tigheid toe en de muzikant5      
hadd5 het ov]druk om met hun trompett5  
en pauk5 al de toa/5  te beantwoord54   
,nadat m5 ruims*oots _h g5ot5 van de    
spijz5 en drank51 _h de  br&s*att+      
plaats4 ,het e]/ v]s*e5 de kok met d5   
s*otel1  die bij de ga/5 moe/ rondgaan  
en wa>9 de gav5 moe/5 word5  gelegd4    
,met hetzelfde doel kwam de keld]mee/]  
met zijn dr9khoorn1  de braadspitdraai]1
 de vr\w1 die de vat5 moe/ wass*51 en   
e9delijk de armvoogd met de bus voor de 
arme luitjes2 all5 w]d5  rijkelijk      
b$eeld met kl9k5de munt4    ,na afloop  
van d5 maaltijd kwam e5 d] b$i5d5 met e5

 zilv]5  s*aal en e5 meid met e5 h&doek1
 en g+5 beurt voor beurt na>  elk d]    
ga/51 om h5 uit te noodig5 hun h&5 te   
wass*54 ,nadat  hi]aan 0 gehoor gegev51 
0 het trompetges*al het se91  dat m5 zi*
 voor het dans5 na> de b5$5zal5 moe/    
begev51  t]wijl de bruil(tsoep1 wa>voor 
de vad] van de bruid e5 vett5  os t5    
ges*5ke _h gegev51 w]d v]zond5 aan de   
k]kdi5a>s1  de raadsb$i5d51 de ziek5 9  
het hospitaal en ev5e5s aan de          
doortrekk5de reizig]s 9 de h]b]g54 ,het 
0 's avonds laat1  to5 m5 het jonge     
e*tpa> met fakkelli*t na> het huis van  
d5  vad] d] bruid begeleidde4    ,ma>   
da>mee w>5 de fee/elijkh$5 niet         
afgeloop52 d5 volg5d5  dag nam5 ze      
da>5teg5 nog toe4 ,re$s 9 d5 vroeg5     
morg5  v]s*55 de ga/5 we] om hun ges*5k5
 aan te bi$54 ,het e]/  van all5 0 de   
bruigom 9 het v]trek d] bruid b9n5getr$5
 om  ha> het e]/e ges*5k te br5g53 e5   
ko/b>e p>ure van g\d met  e*te p>el51   
robijn5 en sm>agd51 e5 mee/]/uk van d5  
oud5  ,dr] en e5 v]rukkelijk s*ild]ij   

van zijn eig5 h&1 e5 l&s*ap  9 ,tyrol4  
,de ov]ige ga/5 w$ijv]d5 met elka> 9    
bewijz5 hunn]  liefde en a*t+1 wa>aan   
ge5 e9de s*e5 te zull5 kom54 ,da>na  g+ 
m5 w$]om gezam5lijk t] k]ke1 en nu droeg
 de jonge vr\w het  ha> niet me]        
lo%ang5d zooals tot nu toe1 do*         
opgebond5 ond]  e5 muts1 als bewijs dat 
zij nu het huwelijksjuk droeg4 ,na de   
mis  legde het jonge e*tpa> hun gave op 
het alta> en ontv+ d5 nazeg54    ,na    
deze k]kelijke ple*tigheid trok m5 we]  
na> het raadhuis1  om zi* da> nogmaals  
te v]e5ig5 aan e5 welvoorzi55 dis*1  die
 9 pra*t en ov]vlo$ d5 e]/5 nog ov]tr(  
en e5 bewijs  0 van d5 groot5 rijkdom   
van ,hans ,frey4    ,na afloop da>van g+
 m5 ond] vroolijk5 zonnes*ijn na> de    
ve/e1  wa> ond] de l9de op het voor i$] 
toegankelijke ple91 met dans5  de       
fee/elijkh$5 z\d5 word5 beslot54        
,ev5als d5 vorig5 avond 0 het laat1 to5 
de fakkels w$] w]d5  aange/ok5 om het   
jonge pa> na> huis te begeleid54 ,nu g+ 
m5 ev5wel niet na> het oud]lijke huis d]

 bruid1 ma> na> de  won+ van d5 oud5    
mee/] ,dr]1 want ,albre*t volgde niet   
het  gebruik om bij zijn s*oonvad] te   
gaan inwon51 ma> v]koos het  huis zijn] 
oud]s1 omdat hij dan /e$s 9 de nabijheid
 van zijn  oud51 gebrekkig5 vad] kon    
zijn en zijn k9d]pli*t teg5ov] d5       
grijsa>d bet] v]vull54    ,het 0 wel wat
 bekromp5 won5 9 het huis van mee/] ,dr]
 en deze  keek zijn s*oondo*t] wel e5s  
met bezorgd5 vrag5d5 blik aan1  omdat   
hij vreesde1 dat het ha>1 die zooveel   
weelde 0 gew5d1  moeilijk z\ vall5 zi* 9
 deze bes*eid5 om/&igh$5 te  s*ikk5--do*
 zijn vrees 0 ongegrond3 ,vr\we ,agnes 0
 volkom5  tevr$5 met de bep]kte ruimte1 
nu zij die deel5 mo*t met d5 man1  met  
wi5 zij onuitsprekelijk gelukkig 04     
,,ho(d/uk ,,ix4    ,,het                
,,huwelijkslev54      ,de ond]ga&e      
,aprilzon wi]p ha> purp]5 glo$ 9 de     
w]kplaats  van ,albre*t ,dr]1 wa> de    
kun/5a> met zooveel inspann+ en  ijv]   
aan e5 groot /uk s*ild]de1 dat de       
zweetdroppels op zijn  voorho(d p>eld54 

,er w]d aan de deur geklopt en e5igsz9s 
ont/emd ov] de /oornis  keek de s*ild]  
van zijn w]k op1 do* dadelijk h]nam5    
zijn oog5  hun vri5delijke uitdrukk+1   
to5 hij 9 d5 b9n5kom5de zijn  oud5      
le]mee/] h]k5de4    ,zijt gij nog zoo   
laat aan d5 arbeid8 vraagde ,wolgemut4  
,gij moe/  uw oog5 me] sp>54    ,ik heb 
haa/1 antwoordde ,dr]1 want het is nog  
sle*ts drie dag5  vr het fee/ t] e]e d] 
t5toon/ell+ van de rijks9signes en      
kle9oodin4 #aa    ,wilt gij da> deze    
s*ild]ij t5 v]koop aanbi$58 ,nu1 gij    
zult  er ongetwijfeld e] mee inlegg54 't
 ,is e5 mee/]/uk4 ,o wat heeft  ,god u  
bevoorre*t6 ,ik z\ bijna jalo]s* word51 
als ik zie hoev]  de le]l+ d5 mee/] bov5
 het ho(d is gegroeid2 do* ,johannes  de
 ,doop] bewa>t mij voor nijd en afgun/4 
,johannes de ,doop]8 vraagde ,dr]       
v]wond]d4    ,ja zek]6 knikte ,wolgemut4
 ,niet lang gel$5 las ik 9 d5  bijbel   
van ,anton ,koburg] en ik 0 getr(f5 door
 e5 tek/1 die  mij mijn tevr$5heid t]ug 
gaf4 ,het 0 9 het d]de ho(d/uk van  het 

,evangelie van ,johannes1 wa>9 ik las1  
dat de ,doop] tot h51  die niet kond5   
v]drag51 dat ,jezus van ,naz>e? hun     
le]a> 9 de  s*aduw /elde1 zeide3 ,hij   
moet wass5 en ik moet m9d] word54 ,hoe  
ootmo$ig 0 hij en to* hoe groot jui/    
da>door1 dat hij zi*  zoo v]n$]de6 ,en  
ik wil hem navolg5 en hem gelijk tra*t5 
te  word51 opdat ik mij van gans*] h>te 
da>9 kunne v]heug51 dat  de discipel me]
 is dan zijn le]mee/]4 ,god zeg5e       
u6--,en hoe gaat  het ov]ig5s1 ,albre*t8
    ,mij gaat het go$1 mee/]1 antwoordde
 ,dr]1 ik heb alle  r$5 om ,god te dank5
 voor ,zijn go$heid1 want ik b5 gezond  
en vol mo$ en lev5slu/1 al heb ik 9 d5  
laat/5 tijd vrij  wat onaang5aamh$5     
ond]vond5 door mijn gezell51 die met    
mijn  s*ild]w]k rondreiz54 ,vel5 hunn]  
blijk5 s*elm5 te zijn1 die  ze] ontr\w  
hebb5 geh&eld met het w]k1 dat ik aan   
hun zorg5  _h toe v]tr\wd1 en mij sle*ts
 e5 kle9 deel d] opbr5g/  hebb5 gebra*t4
 ,e5 &]1 wi5 ik geld _h gele5d1 heeft   
mij ook  s*&elijk b$rog54 ,do* hoewel ik

 door deze w$]wa>digh$5 veel  s*ade heb 
gel$5 en de zorg voor mijn oud]s en     
jong]e bro$]s  op mij ne]komt1 zoo heb  
ik door ,gods go$heid /e$s alles gehad  
wat noodig 0 en nooit gebrek gel$54     
,hoe gaat het met uw vad]8 vraagde      
,wolgemut deelnem5d4 ,ik heb  gehoord1  
dat hij ziek te b$ ligt4    ,dr] knikte 
toe/emm5d3 ,hij ligt re$s vijf dag5 te  
b$4 ,de  a*t-en-ze/ig-j>ige is ze] zwak 
en mag ma> heel we9ig 9 de  w]kplaats   
arbeid54 ,zijn oog5 zijn sle*t en zijn  
h&5 bev52  ,&reas mijn bro$]1 is nu veel
 aan zi* zelf ov]gelat51 ma> het is  e5 
fl9ke knaap1 die bij vad] go$ heeft     
gele]d4 ,ik dank ,god1 dat  ,hij mij    
mijn ,agnes heeft gegev56 ,zij helpt    
mijn mo$] zoo tr\w met  oppass5 en      
v]pleegt d5 oud5 man1 als( hij ha> eig5 
vad] w>e4    ,ja1 sprak ,wolgemut1 het  
v]blijdt mij ook zoo1 dat ,god u 9 ha>  
zulk e5 he]lijk5 s*at heeft gegev54 ,h\d
 ha> 9 e]e6    ,die v]man+ is wa>lijk   
niet noodig1 antwoordde ,dr] glimla*5d1 
want ik weet zelf het be/ welk e5 ko/ba>

 kle9ood zij is4    ,wolgemut trad nu   
di*t bij d5 ezel om het w]k nauwkeurig  
te kunn5  beoordeel51 en da>na sprak    
hij3 ,het is dus uw plan het op het fee/
  t5 v]koop t5 toon te /ell58 ,dan zult 
gij u moet5 haa/5 want  ik zag re$s e5  
groote m5igte vreemdel+5 voor het fee/  
aankom54    ,dit fee/ 0 t] e]e d]       
t5toon/ell+ d] rijks9signes en          
kle9oodin1 wa>van ,neur5b]g1 als        
midd5punt van het ,duits*e  rijk1 de e] 
g5oot die te mog5 bew>54 ,ja>lijks1 9 de
 l5te1  w]d5 die kle9oodin aan het volk 
v]toond en s9ds de rege]+ van  kon+     
,sigismund w]d er bij deze geleg5heid e5
 groote ja>m>kt (  k]mis geh\d51 die    
zooveel m5s*5 uit alle deel5 des l&s    
trok1  dat er 9 de h]b]g5 nauwelijks    
plaats g5oeg 04    ,mee/] ,wolgemut     
bleef nog e5ig5 tijd met zijn voormalig5
 le]l+  prat51 totdat ,vr\we ,agnes     
v]s*e51 met wie hij nog e5ige woord5    
wisselde2 to5 v]trok hij4 ,vr\we ,agnes 
zag er v]moeid uit4 ,re$s  s$]t twee    
dag5 0 zij niet te b$ gewee/ en zij _h  

da>bij veel  hui%\delijke pli*t5 moet5  
wa>nem54 ,zij g+ /il bij de tafel  zitt5
 met ha> moe ho(d op de h& /eun5de4     
,dr] g+ na> ha> toe en ku/e ha> op het  
voorho(d4 ,mijn arm  vr\wtje1 wat ru/ er
 nu veel op uw s*\d]s6 ,gij hadt zek]   
wel  g$roomd1 dat gij het bet] bij mij  
z\dt hebb56    ,met za*t v]wijt keek    
,agnes na> hem op4 ,foei1 /\te man1 hoe 
durft  gij zoo iets zegg56 ,van mijn    
vroeg/e jeugd af heb ik l$igheid nooit  
kunn5 uit/aan1 en hoe he]lijk v9d ik de 
groot/e drukte en moeite1  wa> het u    
geldt6    ,mijn lieve vr\w6 riep        
,albre*t 9 v]vo]+ en hij drukte zijn    
,agnes vurig aan zijn h>t4 ,to5 g+ hij  
teg5ov] ha> zitt5 om met  ha> te        
babbel51 want het 0 veel te donk]       
geword5 om nog te kunn5  s*ild]54       
,langzam]h& antwoordde ,agnes we9ig (   
niets me]1 hij  zag hoeveel moeite zij  
_h om ha> oog5 op5 te h\d5--en e9delijk 
viel5 ze dan ook toe en sliep zij4 ,to5 
/ond hij za*tjes op1 nam  p]kam5t en    
potlood en teek5de ,agnes uit1 zooals   

zij da> zat met  ha> s*ort en witte     
muts1 en met de k9 op ha> h& /eun5de4   
,het 0 e5 vlu*tige s*ets1 e5 a>digheid1 
ma> niettem9 0 ,agnes  blij v]ra/1 to5  
zij bij ha> ontwak5 zi* zelve op deze   
wijze zag  we]gegev54 ,ond]tuss*5 kwam  
,hans b9n5/orm51 ,albre*ts jong/e  bro$]
 en de lievel+ zijn] oud]s1 de e5ige1   
die behalve ,albre*t  en ,&reas1 van de 
a*tti5 k9d]5 nog 9 lev5 04    ,hij liep 
luid s*rei5d op ,agnes toe en zag er    
erb>melijk uit3 zijn  gezi*t 0 met blo$ 
beloop5 en de fl>d5 h+5 bij zijn        
wambuis4    ,om 's hemels wil1 ,hans1   
wat is er gebeurd8 riep ,vr\we ,agnes4  
,wij w>5 aan het spel5 bij de mooie bron
 en to5 heb ik e5 duw  gekreg51 wa>door 
ik gevall5 b51 huilde het k9d4    ,vr\we
 ,agnes haalde gauw uit de keuk5 e5 kom 
met fris* wat] en  e5 l9n5 doek1 wa>mee 
zij ,hans gelaat afwies*1 t]wijl zij hem
  all]lei troo/woord5 toesprak2 da>op   
trok zij zijn buisje uit en  g+ het     
dadelijk v]/ell54 ,albre*t keek met e5  
innig gelukkige  uitdrukk+ 9 zijn oog5  

na> alles1 wat zijn vr\w de$1 hij zag   
w$] duidelijk welk e5 w>m1 liefhebb5d   
h>t zij _h4 ,hoe vurig lief  moe/ zij   
ha> e*tg5oot hebb51 dat zij zelfs aan   
zijn bro]tje en  zijn ov]ige familiel$5 
zooveel tr\we zorg5 wijdde6 ,zwijg5d zag
  hij hoe ha> za*te h&5 de naald        
hante]d5 bij dez5 ongewon5  arbeid1 want
 ?uis _h zij zi* nooit met d]gelijk w]k 
behoev5  te bemoei52 dat d$5 de         
di5/bod51 die zij bij alles tot ha>     
bes*ikk+ _h gehad en ha> e5 gemakkelijk 
lev5tje hadd5 bezorgd4    ,to5 zij kla> 
01 trad ,albre*t op ha> toe en sloot ha>
 9 zijn  arm53 ,wat zijt gij to* go$ en 
lief1 ,agnes6 ,dikwijls voel ik mij     
bes*aamd1 als ik b$5k1 hoe we9ig ik u   
wa>d b54    ,agnes legde ha> h& op zijn 
mond3 ,o wees /il1 dan spreekt gij  t5  
m9/e niet lang] onwa>heid1 /\te man6    
,gelo( mij liev]1  als ik zeg1 dat ik   
het b51 die mij dikwijls zoo bes*am5d   
onwa>dig  teg5ov] u voel4 ,ma> laat mij 
nu gaan om voor het avondet5 te  zorg54 
,tegelijk]tijd wikkelde zij zi* uit zijn

 om>m+ los en  dekte de tafel4 ,ma>     
voordat zij zelf g+ zitt51 liep zij snel
 de  trap af na> de kam] 9 het ond]huis1
 wa> de oude ,dr] te b$  lag en bra*t   
hem zijn soepje4 ,zij _h deze zorg op   
zi* g5om51  opdat ha> s*oonmo$] zi*     
geheel aan de v]pleg+ van d5 zieke  z\  
kunn5 wijd54    ,hoe komt het to*1 lieve
 ,agnes1 dat alles wat gij kla> maakt   
zoo he]lijk smaakt8 vraagde ,albre*t aan
 tafel4 ,doet gij  er iets bijzond]s 98 
,vr\we ,agnes keek v]wond]d op3 ,iets   
bijzond]s8 ,ne51 alle5 e5 we9ig liefde4 
,e]/ moe/ ,albre*t hi]om la*51 do* to5  
kreeg zijn gelaat  e5 pe9z5de uitdrukk+ 
en na e5ige oog5blikk5 zei hij3 ,ja1    
gij hebt gelijk1 dat is het1 dat is het6
    ,en nu de$ hij de ei]5 met spek e]  
aan4                  ,,ho(d/uk ,x4     
,,hulp ,,bij ,,d5 ,,arbeid4      ,er    
volgde e5 w>me zom] op de l5te4 ,e5     
drukk5d zwoele temp]atuur  he]s*te 9    
,neur5b]g1 wa> de /rat5 als uitge/orv5  
s*554 ,al  de burg]s1 die er tijd en    
geld voor hadd51 ontvlu*tt5 die b5auwde1

  ongezonde atmosfe] en zo*t5 de boss*5 
en de b]glu*t op1  vooral ook omdat de  
/]fte b$5kelijk to5am en m5 bang 0 voor 
het uitbrek5 van de pe/4    ,e5 heete   
,augu/usdag liep t5 e9de en vele w&ela>s
 bewog5 zi*  9 de ri*t+ d] /adspoort5 om
 9 het nabijgeleg5 ,lor5z]-  en         
,sebald]w\d zi* te v]kwikk5 aan de      
friss*e1 re9e koelte1  die 9 de s*aduw  
d] oude eik5 en beuk5 waaide4--         
,vr\we ,agnes trad bij ha> man 9 de     
w]kplaats b9n53 ,z\d5 wij  niet e5      
oog5blik gaan w&el5 na al d5 arbeid en  
de hitte des  daags1 be/e ,albre*t8     
vraagde zij op d5 drempel /a&e4    ,ik  
z\ het heel graag do51 ,agnes1          
antwoordde ,dr]1 t]wijl hij  ophield met
 s*ild]54 ,ook ik z\ ga>ne e5s friss*e  
lu*t gaan  s*epp51 ma> mijn pli*t h\dt  
mij aan het w]k4 ,zie e5s1 hoeveel  ik  
nog aan dit s*ild]ij heb te do51 en ov] 
zes dag5 komt hij er  voor1 die het mij 
heeft opg$rag54 ,het heeft mij we9ig    
geholp51  dat ik 's morg5s met de zon   
op/ond en niet voor midd]na*t na> b$    

g+4 ,ik krijg voortdur5d me] be/ell+5 en
 het is mij onmogelijk  alles alle5 uit 
te vo]51 zond] vr mijn tijd geheel op te
 zijn4    ,vr\we ,agnes trad op ha>     
e*tg5oot toe en legde ha> h& op zijn    
s*\d]3 ,zoo mag ik u hoor5 sprek51 want 
nu zijn wij het e5s4 ,heb  ik u niet    
duiz5dmaal gevraagd1 om het voorbeeld   
van uw le]mee/]  ,wolgemut te volg5 en  
gezell5 die u bij uw arbeid kunn5 help5 
bij  u te nem51 en die u 9 /aat /ell51  
alle be/ell+51 die m5 u  doet1 uit te   
vo]58 ,gij hebt nooit na> mijn raad     
will5 lui/]51  en nu b5 ik heel blij1   
dat gij van me5+ zijt v]&]d4    ,to*    
s*ik ik mij met groot5 teg5z9 9 deze    
noodzakelijkheid1  antwoordde ,dr]1 want
 mijn ziel komt 9 op/& teg5 de mani]1   
wa>op m5 tot nu toe de kun/ heeft       
v]laagd4 ,veel liev] s*ild]de  ik alles 
alle54 ,dikwijls heb ik bij mee/]       
,wolgemut met eig5 oog5  gezi51 hoe de  
gezell5 e5 w]k van d5 mee/] geheel      
b$i]v51  zoodat m5 duidelijk kon zi51   
dat v]s*ill5de h&5 er aan  hadd5 gew]kt4

 ,ja1 als ik iem& kon v9d51 wi5s arbeid 
volkom5  op d5 mijne geleek1 zooals het 
e5e ei op het &]e1 dan z\ ik  hem ga>ne 
bij mij nem52 do* hoe moeilijk v9dt m5  
dat6 ,ev5als  elk vogeltje 9 het w\d z+t
 zooals het gebekt is1 zoo heeft elk1   
wi5 ,god de gave d] s*ild]kun/ heeft    
v]le5d1 zijn eig5 mani]  om het p5seel  
te vo]54    ,dat is wel wa>1 bewe]de    
,agnes1 ma> 9 de w]kplaats ond]wij/  de 
mee/] d5 le]l+ en da>door krijgt deze de
 mani] van zijn  le]mee/]4    ,wa>t gij 
zelf niet vol l( ov] ,hans ,s*ufele91   
die ook bij mee/]  ,wolgemut heeft      
gew]kt en ov] ,albre*t ,altdorff]8 ,gij 
zelf hebt hun  kun/ en bekwaamheid      
geprez54 ,en van ,s*ufele9 hebt gij     
gezegd1  dat zijn kun/ veel ov]e5kom/   
met de uwe _h4    ,gij hebt gelijk1     
antwoordde ,dr]1 langzaam met het ho(d  
knikk5d1 ma> wat baat het ( wij al ov]  
d5 ,nrdl+] s*ild]  prat58 ,s$]t e5 ja>  
is hij re$s weg en wie weet1 wa> hij nu 
is4    ,nu dan1 sprak ,agnes ern/ig en  
zij legde ha> h& op ,albre*ts arm1  kom 

hi] en zie e5s 9 d5 spiegel1 hoe bleek  
gij zijt en welke  kr+5 gij ond] de oog5
 hebt6 ,al dikwijls heb ik met /ill5    
ang/ er na> gekek56 ,als gij ge5 gezell5
 wilt nem5 ( er ge5  kunt v9d51 dan     
blijft er niets ov] dan dat gij e5 groot
 deel d]  opdra*t5 afwij/4--,ma> lat5 we
 nu dit v]vel5de ond]w]p lat5  ru/5 en  
gebruik mak5 van het ov]ige van d5 avond
 om e5 we9ig  friss*e lu*t te gaan      
s*epp54    ,dr] /reek de weeld]ige lokk5
 van zijn voorho(d en knikte zijn  vr\w 
toe3 ,ik wil het niet weig]51 lieve     
,agnes1 vooral da> ik  wel begrijp1 dat 
gij het me] om mijn5twil dan voor u     
zelve vraagt4    ,hij v]wisselde zijn   
w]kbuis voor e5 bet]e kle$+1 zette zijn 
b>et op en g+ met zijn vr\w uit om buit5
 de /ad te w&el54    ,nauwelijks w>5 zij
 buit5 de poort gekom51 to5 e5 jonge man
 op h5  toe trad en beleefd het ho(d    
ontblootte3 ,gegroet1 ,mee/] ,dr]6 ,wel1
  wat e5 geluk1 dat gij de e]/e zijt1   
die ik bij ,neur5b]gs poort5  ontmoet6  
,want1 jui/ om bij u aan te klopp51 b5  

ik hi] gekom54    ,hoe1 zijt gij het1   
,s*ufele98 riep ,dr] v]baasd uit4 ,het  
s*ijnt  mij wa>lijk e5 bes*ikk+ des     
hemels1 dat ik u ontmoet4 ,begrijp  e5s1
 we sprak5 jui/ ov] u6 ,en wa>mee kan ik
 u van di5/ zijn8    ,het is mijn       
h>tew5s*1 dat gij de kroon wilt zett5 op
 het w]k1  dat mee/] ,wolgemut aan mij  
is begonn54 ,bijna e5 ja> lang heb ik   
ov]al rondgezworv5 om bij &]e s*ild]s te
 le]52 to5 da*t  ik aan u en sprak tot  
mij zelf3 wa>om zoekt gij het zoo v]1   
t]wijl  gij d5 be/5 le]mee/] 9 de       
nabijheid hebt8 ,hebt gij nog plaats    
voor e5 gezel1 dan z\ ik heel ga>ne bij 
u kom58    ,dr] zag zijn vr\w           
veelbeteek55d aan en antwoordde3 ,plaats
  is er g5oeg1 want ik heb altijd alle5 
ge>beid en vreemde hulp  v]smaad4 ,ma>  
mijn lieve vr\w dr+t er /]k op aan1 dat 
ik iem&  zal opzoek51 die mij behulpzaam
 kan zijn bij het vele w]k1 dat mij     
wordt opg$rag54 ,9 u heb ik v]tr\w51    
omdat ik uw kun/ k52 en  nu gij op mijn 
pad komt1 als( ,god mij u toez5dt1 roep 

ik 9 ,zijn  naam u h>telijk welkom toe4 
,hij reikte hem da>op de h&1 die        
,s*ufele9 /evig s*udde4    ,ook ,vr\we  
,agnes drukte hem de h& met e5 blijd5   
glimla* en de  w&el+ 9 het bos*         
v]get5de1 noodigde zij de beide mann5   
uit  om te ke]51 om het avondet5 voor d5
 v]moeid5 reizig] te kunn5  kla> mak54  
,met innig g5ot zag ,agnes dat          
langzam]h& de kleur we] op ,albre*ts    
wang5 t]ugke]de en dat de v]h\d+ tuss*5 
de beide s*ild]s  bijzond] h>telijk 04  
,zij /ond5 niet teg5ov] elka> als  mee/]
 en le]l+3 ,dr] beh&elde ,s*ufele9 als  
zijn vri5d en  v]tr\wel+ en dat v]di5de 
hij ook1 want niet alle5 won zijn       
k>akt] ,dr]s g5eg5heid1 ook zijn kun/   
drong hem 's mee/]  a*t+ af4            
,s*ufele9 0 e5 kun/5a> met rijk5 aanleg 
en _h  ern/ige /udin gemaakt4 ,da>bij   
kon hij zi* gemakkelijk ,dr]s           
p5seelbeh&el+ eig5 mak5 en het duurde   
niet lang1 ( hij _h  zi* geheel aan zijn
 wijze van arbeid5 gew5d en ,dr]        
v]tr\wde  hem g]u/ toe1 aan groot]e     

/ukk5 mee te w]k54 ,al 0 er nog wel     
iets van ,s*ufele9s eig5 mani] 9 te     
bespeur51 het v]s*il 0  to* niet zoo    
groot1 dat het /or5d op de e5heid w]kte 
( afbreuk  de$ aan d5 totaal-indruk4    
,en zoo kond5 de be/ell+51 die ,dr]     
alle5 niet op zi* _h  kunn5 nem51       
gezam5lijk word5 uitgevo]d4    ,teg5    
,k]/mis bood zi* e5 twe$e s*ild] aan1   
,hans von ,kulmba*1  ook e5 knap        
kun/5a>1 die re$s naam begon te         
krijg5--en dat  hij bij mee/] ,dr] als  
gezel w]kzaam 01 rek5de deze zi* tot  e]
 en v]me]d]de zijn roem niet we9ig4 ,dr]
 kon zi* op zulke  gezell5 wa>lijk wel  
b]oem54 ,als zulke begaafde kun/5a>s hem
  hun mee/] noemd51 hoe groot moe/ hij  
dan zelf niet zijn6 ,en  het 0 ge5      
wond]1 dat mee/] ,dr] voortdur5d 9      
aanzi5 /eeg  bij de ,neur5b]g]s en dat  
buit5 af zijn naam /e$s met me] l(  w]d 
v]meld4                  ,,ho(d/uk ,,xi4
    ,,voornaam ,,bezoek4      ,e5 groote
 m5igte vreemdel+5 /roomde 9 ,april van 
het  ja> #adif na> ,neur5b]g--het       

wemelde van all]lei soort van  reizig]s 
op de groote weg54 ,v$ela>s en zang]s1  
goo*ela>s1  koorddans]s1 kwakzalv]s en  
zw]v5de /ud5t5 trokk5 na> de /ad  9     
gezels*ap van b]5leid]s en              
kameeldrijv]s1 vr\w51 meisjes en  vuile 
zigeun]s4 ,da>tuss*5 v]toonde zi*       
monnikspij5 en grove  bo]5kiel54 ,ook   
e]zame burg]s trokk5 9 troepjes /adwa>ts
  en hi] en da> ba&e zi* e5 koets1 aan  
aanzi5lijke bezoek]s  toebehoor5de1 ( e5
 groep geh>na/e ridd]s te pa>d e5 weg   
door  de bonte m5igte4    ,het 0 we] t] 
e]e d] t5toon/ell+ d] rijks9signes en   
reliquin1 dat deze m5s*5massa na>       
,neur5b]g /roomde--en  dez5 ke] 0 de    
toeloop zoo bijzond] groot1 omdat e5    
aantal  vor/5 en prelat5 ook op weg w>5 
en zelfs de keiz] belo(d _h  te         
v]s*ijn54    ,de /ad 0 v]si]d met vlagg5
 en wimpels1 bonte tapijt5 en  sl+]s van
 gro5 en bloem54 ,zelfs de k]k5 hadd5   
zi* getooid1  zooals e5 bruid zi* tooit 
voor ha> bruidegom en de groote m>kt  0 
als 9 e5 fee/zaal h]s*ap54 ,v&a> tot aan

 de ve/e1 wa>  de keiz] v]blijf z\ h\d51
 0 het als( m5 door e5 bos* liep3  het  
w\d _h zijn slanke d5n51 die 9 twee rij5
 9 d5 grond w>5  geplant1 moet5 af/aan4 
,ov]al1 9 alle /rat5 v]drong zi* het    
volk uitg$o/ 9 hun  fraai/e kle$]51 om  
al de pra*t en v]si]+5 te kunn5         
bewond]51 voordat de fee/elijkh$5 al hun
 a&a*t 9 beslag  z\d5 nem54 ,9 de h]b]g5
 0 het re$s vol vreemdel+5 en nog  /e$s 
kwam er nieuwe toevlo$4    ,d5 #ad;d5   
,april g+ het g]u*t1 dat de ,keurvor/   
van ,saks5 met zijn  bro$]1 ,h]tog      
,hans1 9 aanto*t 04 ,het volk /roomde de
 poort uit  om de nad]5d5 te gemoet te  
gaan1 en di*t voor de poort w]d5 de     
gild5 met hun insignes en bani]5        
opge/eld4 ,to5 de vor/ kwam  aang]$51   
kwam er ge5 e9de aan het gejui* en      
gejubel van het  v]zamelde volk1 want   
,fr$]ik1 bijg5aamd de ,wijze1 /ond bij  
all5  9 hoog aanzi54 ,a*t] hem en zijn  
bro$] volgde e5 lange /oet  ruit]s 9    
mooie1 bl9k5de wap5ru/+5 en met wapp]5de
 pluim54    ,kort da>op kwam ook de     

,l&graaf ,lodewijk van ,hess5 met       
hond]dvijftig ruit]s1 wi5 m5 dezelfde e]
 bewees4    ,do* de algeme5e spann+ nam 
ze] toe1 to5 m5 v]nam1 dat  d5 volg5d5  
dag de keiz] de poort d] oude vrije     
,rijks/ad z\  b9n5rijd54    ,de         
,keurvor/ van ,saks5 re$ met zijn bro$] 
de poort uit om d5 vor/  tegemoet te    
gaan4 ,w$] w]d5 de gild5 opge/eld2 de   
raad%e]5  v]s*55 9 hun deftige1 zw>te   
mantels met de g\d5 ket5s1 de           
/adsmuzikant5 zett5 zi* 9 po/uur1 op de 
wall5 w]d het ges*ut  gelad5 en zelfs de
 all]>m/e trok zijn be/e kle]5 aan4 ,ma>
 zie1  da> kwam e5 r5bode om te zegg51  
dat ,zijn ,maje/eit v]h9d]d  0 zijn go$e
 /ad ,neur5b]g te bezoek51 omdat de     
,italiaans*e  veldto*t al zijn tijd     
eis*te4 #ab    ,dat 0 voor de           
,neur5b]g]s e5 groote teleur/ell+ en m5 
_h nu ma> half pleizi] 9 de fee/dag51   
wa>op de reliquin en  rijkskle9oodin 9  
het op5ba> w]d5 t5toonge/eld4    ,op d5 
twe$5 fee/dag w]d mee/] ,albre*t ,dr]   
re$s 's morg5s  vroeg 9 zijn arbeid     

ge/oord1 doordat m5 aan zijn deur       
klopte4    ,op d5 drempel v]s*e5 e5     
vreemde1 aanzi5lijke he]1 die beleefd   
groette en zeide3    ,ik kom uit naam   
van mijn he] en gebi$]1 d5 ,keurvor/ van
 ,saks51  om u te zegg51 dat ,zijn      
keurvor/elijke ,doorlu*tigheid van plan 
is u  e5 bezoek 9 uw w]kplaats te br5g54
 ,d]halve zult gij u voor zijn  ontvang/
 g]e$ moet5 mak51 want ov] e5 uur zal   
hij hi] zijn4    ,e5 oog5blik 0 ,dr]    
door dit onv]wa*t b]i*t 9 v]w>r+        
gebra*t1 do* hij h]/elde zi* spo$ig en  
sprak beleefd buig5d3  ,ik v]heug mij   
ov] de hooge e]1 die mij te beurt valt  
en ,zijne  keurvor/elijke               
,doorlu*tigheid zal mij ze] welkom zijn4
    ,nauwelijks 0 de bezoek] weg1 ( ,dr]
 snelde na> zijn vr\w  om ha> deze      
blijde tijd+ te br5g54 ,t]/ond g+ zij   
na> het  ateli] om zoo snel mogelijk    
alles op te ruim5 en 9 orde te br5g51   
da>9 ijv]ig geholp5 door de beide       
gezell51 die het ook re$s  hadd5        
gehoord4    ,intuss*5 _h mee/] ,dr] zi* 

9 zijn pronkgewaad gekle$ en  v]toonde  
zi* 9 al zijn mannelijke s*oonheid1     
/atig en vol kra*t  als e5 ridd]1 en    
,vr\we ,agnes v]meide zi* opnieuw 9 d5  
aanblik  van ha> e*tg5oot2 het kwam ha> 
voor1 dat hij er nog nooit zoo  he]lijk 
en /atig _h uitgezi54    ,nadat e5 uur  
v]loop5 01 kon m5 door het v5/] d5      
keurvor/  ,fr$]ik1 door zijn bro$] ,hans
 v]gezeld1 9 de /raat zi5  aankom54     
,dadelijk snelde ,dr] de trap af om de  
aanzi5lijke ga/5  op d5 drempel te      
ontvang54    ,dus zijt gij mee/] ,dr]1  
begon ,keurvor/ ,fr$]ik1 t]wijl  zijn   
oog5 met welgevall5 de hooge ge/alte    
bes*\wd5 en hij hem  vri5delijk de h&   
reikte4 ,m5 prij/ uw kun/ ze] 9 het     
geheele  l&1 en zelf heb ik ook re$s    
m5ig kun/w]k1 dat mij heeft do5  w5s*5 u
 p]soonlijk te le]5 k5n51 van u gezi54  
,wilt gij ons  nu voorgaan om ons de    
plaats1 wa> gij arbeidt1 te lat5 zi58   
,e]bi$ig geleidde ,dr] de voorname      
bezoek]s na> zijn w]kplaats1  wa> de    
keurvor/ plaats nam op d5 hem aangebod5 

zetel1 t]wijl  zijn bro$] zi* naa/ hem  
zette4    ,er h+5 aan d5 muur veel      
s*ild]ij51 die door d5 keurvor/ ze]     
w]d5 bewond]d1 en zijn l( 0 ,dr] des te 
me] wa>d1 omdat hij  niet alle5 e5      
liefhebb] d] kun/ ma> ook e5 kun/k5n] 04
    ,bij ons 9 ,saks51 g+ ,fr$]ik voort1
 g5iet ,lucas ,krana* e5  groot5 naam en
 hij is e5 kun/5a> met bijzond]e gav52  
ma> met  u1 ,mee/] ,dr]1 kan hij zi* to*
 niet met54 ,ik zeg dit niet om u  ijdel
 te mak5 ( om mee/] ,lucas' roem te     
v]kle951 ma> om ,god  9 u te e]51 die u 
zooveel heeft ges*onk54 ,hij geve u     
da>bij e5  go$e gezondheid en e5 lang   
lev51 om met het u toev]tr\wde pond  te 
kunn5 woek]5 tot ,zijn e] en tot vreugde
 d] m5s*54--,ma>  ik v]lang me] van u   
dan het g5ot1 dat ik nu heb gesmaakt4   
,ook  ,witt5b]g moet zi51 wa>toe de     
,neur5b]g] kun/5a> 9 /aat is  en da>om  
v]zoek ik u voor mij e5 groot alta>/uk  
te s*ild]51  om de all]heilig5k]k te    
,witt5b]g te v]si]54    ,dr]s wang5 w]d5
 nog donk]d] gekleurd en zijn a&o5+     

/ond op zijn gelaat te lez54 ,hij boog  
diep voor d5 vor/1 dankte  hem voor de  
e] hem aang$aan en vraagde1 wat het     
s*ild]ij moe/  voor/ell54 ,da>9 liet de 
keurvor/ hem geheel1 vrij3 ,s*ild] wat  
gij zelf wilt en wat uw h>t u +eeft--ik 
wil u 9 het m9/ da>9  niet bep]k54      
,nog lang bleef de keurvor/ vri5delijk  
prat51 t]wijl ,h]tog ,hans  de          
s*ild]/ukk5 bekeek2 e9delijk vraagde hij
 zelfs na> ,vr\we  ,agnes en sprak d5   
w5s* uit1 ha> te zi54    ,da>op kwam    
,agnes te voors*ijn1 ook 9 fee/gewaad   
gekle$ en  met zi*tba> welgevall5 ru/te 
's vor/5 blik op de bekoorlijke         
ge/alte2 ha> wang5 hadd5 e5 v]hoogd5    
blos en zij 0 9 het  beg9 niet we9ig    
v]leg51 ma> spo$ig ov]won zij dit gevoel
  en beantwoordde vrijmo$ig en          
bem9nelijk de vrag51 die ,keurvor/      
,fr$]ik tot ha> ri*tte4 ,nadat hij ook  
nog enkele woord5 met de  gezell5 _h    
gewisseld1 nam hij afs*eid en drong bij 
,dr] op haa/  aan1 opdat het s*ild]ij   
spo$ig te ,witt5b]g z\ zijn4--    ,9 de 

h]b]g op de waag1 wa> de burg]s gewoon  
w>5 sam5 te kom5  om met elka> te dr9k51
 0 het e5 heele drukte1 to5 e5ige dag5  
lat] ,albre*t ,dr] zi* da> liet zi52    
i$]e5 wilde hem de h&  drukk5 en        
ov]/elpte hem met gelukw5s*54 ,9 all]   
a*t+ 0  hij nog ge/eg5 door de e] hem te
 beurt gevall5 en m5 zag het h5  aan1   
dat zij zi* 9 hem geerd voeld54 ,vooral 
,dr]s s*oonvad]1  ,hans ,frey1 hield het
 ho(d trots* 9 d5 nek en liet zi* d5    
edel/5  ,cypruswijn br5g52 hij 0        
bijzond] spraakzaam1 hoewel hij         
gewoonlijk  we9ig sprak en z\ ga>ne e5  
li$je met luitbegeleid+ t5 be/e  hebb5  
gegev51 als m5 het _h v]langd4          
,woordelijk moe/ ,dr] h]hal5 wat hij met
 d5 keurvor/ _h gesprok5  en all5       
lui/]d5 met gespann5 a&a*t1 ook mee/]   
,wolgemut1 die  zond] e5ig5 naijv] zi*  
met d5 gelukkige v]heugde en v]zo*t  nu 
en dan te mog5 kom5 zi51 hoe het        
alta>/uk vord]de4    ,ma> wie het       
uitbundig/ 0 9 ,dr]s l(1 dat 0 ,wilibald
  ,pirkheim]4 ,het 0 re$s bijna twee ja>

 gel$51 dat hij 9  ,neur5b]g 0          
t]uggekom51 nadat hij niet alle5 de     
le]s*ool d]  ridd]s*ap _h doorloop51 ma>
 zi* ook 9 de wet5s*app5 aan  de        
,italiaans*e hooges*ol5 ijv]ig _h       
bekwaamd4 ,spo$ig da>na  0 de met       
mannelijke s*oonheid begaafde jonge man 
9 het huwelijk  getr$5 met ,cresc5tia1  
e5 do*t] uit het rijke en ze]           
aanzi5lijke  gesla*t d] ,riet]s1 en     
nietteg5/a&e zijn jeugd 0 hem de e]  te 
beurt gevall5 tot raad%e] van ,neur5b]g 
te word5 b5oemd4 ,de  v]h\d+ met        
,albre*t ,dr] w]d w$] dezelfde als      
vroeg]1 ja1  eig5lijk 0 de omgang nog   
v]tr\welijk] geword51 zoodat de oude    
b5am+ van ,ca/or en ,pollux we] 9 h]9n]+
 kwam om de innige  v]/&h\d+1 die tuss*5
 h5 he]s*te1 aan te duid54--    ,re$s   
drie dag5 lat] _h mee/] ,wolgemut       
geleg5heid de s*ets van  het alta>/uk te
 zi51 en hij 0 vol v]baz+ ov] de        
vlugheid1  wa>mee ,dr]s h& de           
afzond]lijke figur5 te voors*ijn riep4  
,de gezell5 mo*t5 hem niet help51 hij   

wilde het geheel alle5  afmak51 al 0 het
 nog zoo groot4 ,vol beziel+ arbeidde   
hij er  aan van 's morg5s vroeg totdat  
,vr\we ,agnes hem aan d5 maaltijd  riep4
 ,zijn ziel br&de van vurig v]lang5 om  
het reuz5w]k 9 zijn  geheel te zi54     
,en na zes wek5 legde hij de laat/e h&  
er aan4 's ,avonds v]zamelde  hij zijn  
vri5d51 die bij e5 glas edele malvezij  
luid hun l(  ov] zijn w]k uitsprak54    
,het 0 e5 vleugelalta>/uk uit drie      
blad5 be/a&e3 de v]v51 met lijm gem5gd1 
w>5 onmiddellijk  op het doek gebra*t4  
#ac ,op het middel/e /uk buigt de       
,madonna  9 bidd5de h\d+ ov] het k9d    
,jezus1 dat op e5 kuss5 voor ha>  ligt  
te sluim]5 en door e5 engel koelte wordt
 toegewaaid4 ,m>ia's  slanke ge/alte is 
gehuld 9 e5 li*tblauw kle$1 g$eeltelijk 
door  e5 witt5 slui] v]borg51 bov5 ha>  
ho(d zwev5 twee engel51  die e5 g\d5    
kroon met p>el5 bezaaid va/h\d51 t]wijl 
twee  &]e engel5 de kam] s*oonmak51 wa>9
 ,m>ia zi* bev9dt4 ,9  e5 zijv]trek ziet
 m5 ,jozef aan d5 arbeid 9 zijn         

w]kplaats4    ,de l9k] vleugel van het  
alta>/uk /elt de ,h4 ,antonius voor1    
die 9 e5 boek lee/ en e5 donk]blauw     
gewaad aan heeft en op d5  re*t] vleugel
 ziet m5 het naakte figuur van d5 ,h4   
,seba/iaan  t5 halv5 lijve afgebeeld en 
met pijnlijk v]wrong5 trekk53 hij  0 de 
ho(dman d] keiz]lijke lijfwa*t te ,rome1
 die op la/ van  ,diocletianus ontkle$  
aan e5 boom w]d gebond5 en door zijn    
soldat5  met pijl5 g$ood1 omdat hij zijn
 gelo( 9 ,*ri/us _h bel$54    ,9 dit    
reusa*tige alta>/uk 0 alles met ev5veel 
liefde en  toewijd+ ges*ild]d1 niet     
alle5 de groote figur51 ma> ook  het    
bijw]k4    ,de oude ,wolgemut 0 niet weg
 te krijg5 van het s*ild]ij en hij  w]d 
niet mo$e het te prijz51 vooral de jui/e
 teek5+ en het  s*oone koloriet4 ,vele  
nieuwsgi]ig5 v]drong5 zi* de volg5de    
dag5 9 het ateli] om het kun/w]k te zi51
 voordat het kort  da>op na> ,witt5b]g  
w]d v]zond51 omdat de keurvor/ op spo$  
_h aang$rong54    ,hans van ,kulmba*1 e5
 d] gezell51 g5oot de e] het ko/b>e /uk 

na> de plaats zijn] be/emm+ te br5g54   
,de keurvor/ beloonde  d5 kun/5a>       
vor/elijk1 ma> nog me] wa>de _h voor    
,dr] de l(1  wa>mee mee/] ,lucas ,krana*
 het w]k v]e]de4                        
,,ho(d/uk ,,xii4    ,,de ,,pr$ik] ,,9   
,,de ,,woe/ijn4      ,het e9de d] eeuw  
nad]de4 ,elk af/]v5 van het ja> re$s    
wekt  door zijn luide pr$ik+ van het    
voorbij snell5 van d5 tijd en van  het  
v]gankelijke van al het a>ds*e1 vel]lei 
a&o5+5 9 het  h>t d] m5s*52 hoeveel te  
me] moet het v]wissel5 d] eeuw5  het    
gemo$ tot 9 zijn diep/e diepte          
aangrijp56 ,9 groote mate 0  dit het    
geval1 to5 de vijfti5de eeuw ha> e9de te
 gemoet g+4    ,9 ,duits*l& he]s*te e5  
gee/ van opgewond5heid en  v]ontwa>dig+ 
en met afs*uw w>5 all] oog5 g]i*t op    
,rome1 wa>  de pauselijke /oel w]d +5om5
 door e5 man1 die volle]d 9 zond5  en   
misdad51 d5 naam van /$eh\d] van ,*ri/us
 volkom5 onwa>d  04 ,die man 0 ,alex&]  
,,vi4 ,hij bes*ikte op e5 s*&elijke     
wijze ov] de hoog/e k]kelijke ambt51 die

 hij me]5deels door zijn  h&lang]s liet 
wa>nem54 ,nog erg] 0 zijn groote        
z$eloo%eid2  m5 bes*uldigde hem zelfs 9 
ongeoorlo(de v]h\d+ met zijn  do*t]     
,lucretia te lev54 ,en 9 zijn eig5      
belang ontzag het ho(d  d] ,*ri/5heid   
zi* niet om teg5 d5 all]*ri/elijk/5     
kon+ van ,frankrijk met d5 a>tsvij& d]  
,*ri/551 ,turkije1  e5 v]bond te sluit54
    ,v]lamm5d w]kte de pauselijke       
tiranny op het ,duits*e volk1 dat zwa>  
le$ ond] d5 druk d] ijz]5 h&1 die       
gewelddadig elke pog+ tot  v]zet        
ond]drukte4 ,met argusoog5 bewaakt5 's  
paus5 h&lang]s  alles wat van de p]s    
kwam3 elke uitgev]1 die het waagde e5   
boek  uit te gev51 zond] het e]/ aan de 
pauselijke go$keur+ te hebb5  ond]worp51
 kreeg d5 banvloek na> het ho(d gesl+]d4
 ,het ,duits*e  volk1 b5auwd en g$rukt1 
zu*tte na> v]bet]+ d] toe/&5 en  na>    
v]loss+ van het pauselijke juk1 dat d5  
m5s*elijk5 gee/  9 slav5ket55 boeide1 en
 snakte na> li*t en vrijheid4--    ,9   
het beg9 van het ja> #adig trad         

,wilibald ,pirkheim] de w]kplaats  van  
,dr] b9n54    ,hij vond da> alle5 de    
beide gezell51 die bezig w>5 e5 groot   
s*ild]ij1 dat door ,dr] 0 ges*et/ en    
wa>van hij de voornaam/e  g$eelt5 _h    
aangezet1 af te mak54    ,s*ufele9      
antwoordde hem op zijn vraag1 wa> de    
mee/] 03  ,hij is alle5 9 zijn kam]1 en 
komt teg5woordig ze] zeld5 9  de        
w]kplaats4    ,wa>om8 vraagde           
,pirkheim]4    ,ik weet niet wat er aan 
s*eelt1 antwoordde ,s*ufele9            
s*\d]ophal5d4    ,hij ziet er zoo ern/ig
 uit1 als( hij veel v]driet _h en ond]  
zw>e zorg5 gebukt g+4    ,is zijn vad]  
erg] geword5 t]wijl ik uit de /ad 08    
vraagde  ,pirkheim]4    ,ne51 zei       
,s*ufele91 de oude man maakt het        
teg5woordig bet]  dan &]s3 hij eet1     
dr9kt en slaapt go$1 en arbeidt zelfs nu
 en  dan 9 de w]kplaats--alle5 de be55  
will5 niet go$ me] mee4    ,pirkheim]   
v]liet met e5 kort5 groet de w]kplaats  
en g+ na>  ,dr]s kam]4 ,ook hem 0 het   
opgevall51 dat zijn vri5d er zoo  somb] 

en ern/ig uitzag1 ma> op zijn deelnem5de
 vrag5 _h hij  nooit e5 bevr$ig5d       
antwoord gekreg54    ,hij vond d5 mee/] 
met e5 portefeuille met teek5+5 voor    
zi*1  die hij haa/ig di*t de$3 ,gegroet 
,albre*t6 ,gij ziet1 dat ik we]  t]ug b5
 na e5 afwezigheid van bijna e5 ma&4    
,mijn e]/e bezoek  geldt u1 want ik heb 
u al di5 tijd ze] gemi/4    ,dr]        
begroette zijn vri5d h>telijk en drukte 
hem de h&4    ,ei zoo1 zeide ,pirkheim] 
la*5d1 welke geheim5 hebt gij voor  mij8
 ,wat heb ik u misdaan1 dat gij mij uw  
v]tr\w5 ontzegt8    ,dr] s*udde het     
ho(d3 ,dat moogt gij niet zegg51 want   
gij weet  to* wel1 dat gij mij liev]    
zijt dan ooit4 ,koe/]t gij nu argwaan1  
omdat ik iets voor u heb v]borg5 geh\d51
 dat nog niet rijp 0 om  aan de w]eld te
 word5 v]toond8 ,ma> nu gij to* hebt    
ontdekt1 dat  er e5 geheim is1 wil ik   
het niet lang] voor u v]b]g52 teme]1    
da> ik re$s lang 9 mijn h>t d5 w5s*     
koe/]de1 mijn vri5d  mee te deel51 wat  
mijn ziel v]vult4 ,als gij tijd hebt1 ga

 dan hi]  zitt5 en lui/] na> hetge5 ik u
 zal zegg54 ,pirkheim] nam plaats  en   
zag ,dr] met gespann5 a&a*t aan4    ,gij
 spreekt 9 raadsel51 ,albre*t2 bijna z\ 
ik vreez5 iets te  moet5 hoor51 dat mij 
v]driet zal do54 ,wat is er to*8    ,dr]
 s*udde de lokk5 van zijn voorho(d4 ,ik 
lijd ond] de kwaal1  wa>ond] alle       
weld5k5d5 zu*t5 en b$roef mij ov] d5    
treurig5  toe/&1 wa>9 wij lev5 en di5   
wij te wijt5 hebb5 aan hem1  die zi* de 
/$eh\d] van ,*ri/us noemt4 ,wie het     
waagt1 om met  e5 enkel woord te getuig5
 teg5 de algeme5e v]dorv5heid1 moet     
v]/omm5 ond] d5 pauselijk5 ban4 ,de     
mo$ige ,johannes ,hus heeft  m5 het     
zwijg5 opgelegd door d5 br&/apel4 ,hoe  
lang zal ,hi]onymus  ,savon>ola's       
ma*tige /em te ,flor5ce nog we]kl9k51 nu
 hij die  durft v]heff5 9 prote/ teg5 de
 v]ba/]de k]k en de he]s*5de  misbruik5 
en m5 tev]geefs heeft getra*t hem door  
het aanbi$5 van  d5 k>d9aal%o$ het      
/ilzwijg5 op te legg58 ,tev]geefs tra*t5
  de edel/e mann5 de v]n$]5de ket55 te  

v]brek52 het v]d]f  neemt toe met elk   
ja> en het s*ijnt dat tegelijk met de   
eeuw ook  de w]eld ha> e9d tegemoet     
gaat4    ,ma> wa>op wilt gij nu da>mee  
ne]kom58 ,gij weet1 dat al deze  d+5 ook
 mijn h>t bezw>51 viel ,pirkheim] hem 9 
de r$e4    ,g$uld1 mijn vri5d1 v]volgde 
,dr]1 gij zult het t]/ond  begrijp54 ,de
 p5 d] gele]d5 en di*t]s is afge/ompt   
door  de b$reig+5 van d5 ,paus2 het is  
hun v]bod5 het volk te  ond]ri*t54      
,pirkheim] /ampte met d5 voet en met    
somb]5 blik sprak hij3    ,ja1 het      
s*reit t5 hemel1 zooals die man te ,rome
 het lev5 van d5  m5s*elijk5 gee/ doodt6
    ,9 dez5 zorgvoll5 tijd1 v]volgde    
,dr]1 is er e5 g$a*te 9 mij  opgekom51  
die mij nu ov]al v]volgt en mij niet met
 ru/ laat4 ,nu  de p5 niet me] sprek5   
mag1 moet het p5seel het do54 ,wa> woord
  en s*rift d] wa>heid ge5 getuig5is me]
 mog5 gev51 da> moet  het afgebeelde    
sprek54 ,het getuigt wel is wa> niet zoo
 duidelijk  als het woord1 ma> ik       
v]tr\w1 dat zijn pr$ik+ to* d5 weg  na> 

all] h>t zal v9d5 en ik heb e5 /em      
v]nom51 die zeide3  ,doe uw mond op5 en 
pr$ik6 -- -- ,ma> hoe8 ,met het p5seel8 
,o*1  sle*ts we9ig5 zi5 mijn s*ild]ij5  
en ik wil tot het geheele volk  sprek54 
,en ziet gij1 to5 sprak dezelfde /em3   
,leg het p5seel weg  en grijp na> mes en
 grave]/ift4 ,bij mee/] ,wolgemut hebt  
gij u  ook geoef5d 9 de h\tsnijkun/ en  
kop]gravuur1 neem die te baat en  woek] 
er m$e het volk t5 zeg56 ,dat is de     
kun/1 die 9 all] b]eik  ligt1 de        
afdrukk5 van h\tsn$5 kan de arm/e op de 
m>kt koop5  en deze kun/1 die tot nu toe
 vrij is geblev5 van d5 pauselijk5      
banvloek1 kan op deze wijze e5 pr$ik+ 9 
de woe/ijn word54    ,hi] zweeg de      
sprek] en hij zag zijn vri5d vrag5d aan4
 ,pirkheim]  liep 9 groote opgewond5heid
 de kam] op en ne]1 bleef to5 voor  ,dr]
 /aan en greep hem bij d5 arm3 ,albre*t1
 die g$a*te is  van ,god6 ,ja1 wees gij 
de /em van d5 pr$ik] 9 de woe/ijn1      
spreek tot het volk met uw kun/ en het  
volk zal na> u lui/]51  u begrijp51 u   

dank56 ,en zie1 nu beg9 ik te v]mo$5--en
 hij zag  na> de portefeuille--dat op de
 g$a*te de daad is gevolgd en gij  re$s 
met uw pr$ik+ begonn5 zijt4    ,uw      
v]mo$5 is jui/1 antwoordde ,dr]         
glimla*5d4 ,9 deze  portefeuille v9dt   
gij wat ik g$ur5de twee ja> 9 /ilte heb 
ontworp54 ,het is de ,op5b>+ van        
,johannes1 die mij /( heeft  gegev5 voor
 mijn plat54 ,op ,pirkheim]s gelaat 0   
duidelijk zijn  v]wond]+ te lez53    ,de
 ,op5b>+ van ,johannes8 ,to* niet e5    
twe$e ,pausezel1  #ad zooals v]l$5 ja>  
mee/] ,wolgemut 9 de w]eld heeft        
gegev58 ,wel is wa>1 heeft ,rome het    
v]di5d met bijt5d5 spot te  word5       
ov]got51 ma> volg5s mij is mee/]        
,wolgemut te v] gegaan  en heeft hij    
da>door de zaak me] ges*aad dan gebaat4 
,hij heeft voor  zijn afbeeld+ aanleid+ 
gevond5 9 de woord5 uit de ,op5b>+  van 
,johannes3 en de vr\w1 die gij gezi5    
hebt1 is de groote /ad1  die het        
kon9krijk heeft ov] de kon+5 d] a>de1   
ma> ik v9d  het niet go$ van hem1 dat   

hij ,rome zoo h>d heeft aangepakt4      
,dr] legde zijn h& op d5 s*\d] van zijn 
vri5d3 ,wees er niet  v]baasd ( ont/emd 
ov]1 dat ook ik 9 de ,op5b>+ van        
,johannes  /( voor mijn teek5+5 heb     
gevond54 ,heeft m5 9 droevige tijd5     
niet altijd we] na> dit pr(etis*e boek  
gegrep51 om het v]borg5e  da>van te     
doorgrond5 en zi* er mee te troo/58 ,ik 
b5 u dankba>1  dat gij zijt gekom51 want
 uw oordeel heeft /e$s groote wa>de voor
  mij en mijn w]k zal niet 9 druk       
v]s*ijn51 voordat gij uw oordeel  hebt  
uitgesprok5 en het hebt go$gekeurd4     
,hij op5de de portefeuille en nam er    
vijfti5 teek5+5 uit4    ,de e]/e /elde  
d5 m>teldood van d5 evangeli/ ,johannes 
voor1  t5 aans*\we van d5 ,rome9s*5     
,keiz] ,domitianus1 op zijn troon       
gezet5 en omr+d door e5 groote          
volksm5igte2 sob] en bre$ van  opvatt+  
en uitvo]+4 ,dit 0 eig5lijk het         
titelblad4    ,de twe$e teek5+ muntte   
ev5e5s uit door e5v\d en ru/1 de  k5m]k5
 van het w>e s*oone4 ,hi] 0 ,johannes   

voorge/eld op het  oog5blik1 dat hij    
wordt g]oep5 om ne] te s*rijv5 hetge5 de
  ,heil& hem z\ op5b>54 ,johannes knielt
 diep ontro]d n$] voor  d5 ,he]1 wi5s   
uitge/rekte h& de zev5 /]r51 het        
z9nebeeld  d] zev5 geme5t51 va/h\dt4    
,op de d]de afbeeld+ ziet m5 ,gods troon
 9 het /ral5de li*t  des geop5d5 hemels4
 ,en 9 de h& desg551 die op d5 troon    
zit1 ligt het boek met de zev5 zegel52  
rondom zijn op troon5 de  vi]-en-tw9tig 
oud]l+5 gezet51 elk met e5 kroon op het 
ho(d  en e5 h>p 9 de h&4    ,bij elke   
teek5+ nam5 ,pirkheim]s v]baz+ en       
bewond]+ toe1  en bij het vi]de blad    
ontsnapte hem e5 luide kreet van        
v]rukk+1  die de vi] ,apokalyptis*e     
ruit]s gold1 bov5 wi] ho(d op e5  wolk  
de engel d] wrake zweeft1 t]wijl de     
ontzette m5s*heid  tra*t te ontvlu*t54  
,de e]/e ruit] spant d5 boog1 de twe$e  
trekt het zwa>d1 de d]de h\dt de        
weegs*aal en de vi]de1  de dood1 rijdt  
op e5 s*raal pa>d en sl+]t d5 hels*5    
driet&4 ,e5 groot aantal figur5         

v]teg5woordigt het vlu*t5de  volk1      
wa>van de gelaatsuitdrukk+ e5ig1        
onv]gelijkelijk is4 ,op                 
bewond]5swa>dige wijze 0 ,dr] er 9      
geslaagd e5heid te br5g5  9 deze        
m5s*5massa1 die m5 uit/ek5d kan ov]zi51 
al is de  ruimte ze] bep]kt4 ,pirkheim] 
0 n en al l( en bewond]+4    ,de vijfde 
teek5+ bevatte het op55 van het vijfde  
en zesde zegel  te zam5 g5om52 bov5 9 de
 wolk5 heeft de uitdeel+ d] witte       
kle$]5 aan de m>tel>5 plaats en ond]aan 
is de v]dui/]+ van  zon1 maan en /]r5   
afgebeeld4 ,treff5d is op het bov5/e    
g$eelte  de wijze1 wa>op zij1 die t]    
wille van het ,evangelie v]moord zijn1  
v]troo/ word5 door de engel51 die hun   
naak!id b$ekk54 ,diep  aangrijp5d is op 
de ond]/e helft het oordeel ,gods4 ,en  
wie zijn het1  die 9 hevige ontzett+ zi*
 voor d5 toorn des ,re*t]s tra*t5  te   
v]b]g58 ,jui/ da>9 wordt de toeleg en   
b$oel+ van d5  s*ild] duidelijk2 het    
zijn aan de e5e zijde3 e5 keiz]pa>1 de  
paus1 k>d9al51 biss*opp51 prie/]s en    

monnik51 aan de &]e  zijde het door h5  
v]leide volk 9 welks midd51 vol         
beteek5is1  e5 vr\w1 met e5 k9d op d5   
arm1 ha> h& aanklag5d teg5 de  v]leid]s 
opheft met e5 geba>1 dat duidelijk zegt3
 ,vloek ov] u1  die zooveel ell5de ov]  
ons hebt gebra*t6 ,dr] wilde zijn vri5d 
het da>op volg5de blad aangev51 do*     
,pirkheim] we]de hem af en  bleef 9 diep
 nad5k5 v]zonk53 hij kon deze teek5+ nog
 niet  t] zijde legg54    ,pra*tig1     
,albre*t6 riep hij uit1 gij hebt het    
voortreffelijk  g$aan6 ,o1 welk e5      
aangrijp5de1 ma*tige pr$ik+1 die elk    
k9d1  elk e5v\dig bo]tje kan begrijp54  
,met ong$uld wa*t ik het  oog5blik af1  
wa>op gij hi]door op5lijk zult getuig5  
teg5 h51  die s*uldig zijn aan het      
groote v]d]f1 wa>9 de m5s*heid is       
v]zonk54 ,nu bekeek ,pirkheim] de       
volg5de teek5+54 ,de zesde  /elde de vi]
 engel5 voor1 die de vi] w9d5 d] a>de   
va/h\d51  en de v]zegel+ d] #addjjj     
di5/kne*t5 ,gods2 de zev5de3 de         
uitdeel+ d] bazu95 aan de zev5 engel5 en

 v]s*ill5de plag51  die het bazu+es*al  
d] e]/e vijf v]oorzak54 ,de a*t/e geeft 
we] de uitw]k+ d] zesde bazu93 de       
losb9d+ d] vi] engel51  die gebond5 zijn
 bij de rivi]1 d5 ,euphraat1 en het d]de
 deel d]  m5s*5 dood5--deze vooral 0 ze]
 s*oon en aangrijp5d4    ,de neg5de     
/elde d5 /]k5 engel voor1 die aan       
,johannes het boek  geeft om het op te  
et52 de ti5de3 de vr\w bekle$ met de    
zon1 wi]  k9d de roode draak met de zev5
 door kon9klijke ho$5 bekroonde  ho(d51 
dreigt te v]sl9d52 de elfde3 d5 /rijd   
van d5 a>ts5gel  ,mi*ael en zijne engel5
 teg5 d5 satan en di5s engel52 de       
twaalfde3  de aanbidd+ d] beide mon/]s1 
die uit de zee zijn opgekom5 en  da>bov5
 ,god op zijn troon met de s*]pe sikkel 
en de engel51 die  g]e$ /aan voor d5    
blo$ig5 oog/4 ,de d]ti5de teek5+ beeldde
  d5 bruil(t des ,lams af2 op die kle9e 
ruimte w>5 niet m9d] dan  vijftig figur5
 zi*tba>4 ,de ve]ti5de gaf de groote    
,babylonis*e  ontu*tige vr\w te zi51    
hetzelfde ond]w]p1 dat mee/] ,wolgemut  

met zijn ,pausezel _h we]gegev54 ,hoe   
geheel &]s _h ,dr] het  opgevat en      
uitgevo]d6 ,hij _h er ge5 afzi*telijk   
di] van gemaakt1  do* e5 m5s*elijke     
figuur1 e5 vr\w met weeld]ige vorm51    
gekle$  9 e5 laag uitgesn$5 kle$ van    
brocaatzijde1 rijk met g\d en           
edelge/e5t5 v]si]d1 gezet5 op e5 bee/   
met zev5 ho(d51 en  9 de h& d5 g\d5     
dr9kbek] vol van gruwel5 en onre9heid4  
,voor  ha> /aan e5 m5igte m5s*51 die    
onv]s*illig en zond] ontzag  na> ha>    
kijk52 alle5 e5 kun/5a> w]pt ha> e5     
dreig5d51  toornig5 blik toe1 t]wijl e5 
monnik e]bi$ig en aanbidd5d voor  ha>   
knielt4 ,bov5 9 de wolk5 kom5 re$s de   
twee engel5 aanvlieg5  om ha> het       
oordeel ,gods te v]kondig54 ,de laat/e  
teek5+ v]toont  e9delijk d5 groot5 engel
 d] wrake1 die op het punt is d5 duivel 
en satanas 9 d5 afgrond op te sluit51   
totdat de duiz5d j>5  zull5 zijn        
geindigd1 t]wijl e5 &]e engel d5 9      
v]rukk+  g]aakt5 pr(eet het nieuwe      
,j]uzalem toont1 dat is het heilige1    

zuiv]e evangelie1 niet v]dui/]d door    
m5s*elijke dwal+54    ,pirkheim] 0 diep 
getr(f5 door deze pr$ik+ 9 beeld5 van   
zijn vri5d2 hij voelde zi* er door      
ov]weldigd en van g$a*t5  v]&]d4 ,9 d5  
grond d] zaak 0 hij het wel met mee/]   
,wolgemut  e5s gewee/1 ma> de al te v]  
g$rev5 spot _h hem mi%aagd4 ,hij  zag   
nu1 dat ,dr] de jui/e maat _h wet5 te   
h\d5 en meegesleept  door d5            
ov]weldig5d5 indruk1 drukte hij         
h>t/o*telijk 's  mee/] h&3 ,o1 laat mij 
u dank51 laat mij u de h& drukk51 de    
h&1 die zoo iets groots heeft kunn5     
s*epp56 ,zie1 ik b5 er diep  door       
getr(f56 ,o1 hoe geheel &]s is uw pr$ik+
 dan die van d5  oud5 ,wolgemut6 ,nu    
begrijp ik1 dat m5 met bijt5d5 spot en  
bitt]5  hoon niet v]d] komt2 uit uw w]k 
spreekt de heilige ern/ van e5  geloovig
 h>t1 en dat is het w>e4 ,het h>t moet  
sprek51 het h>t1  dat lijdt ond] d5 druk
 d] tijd5 en deze pr$icatie zal ha> weg 
tot all] h>t5 v9d54 ,ja1 pr$ik1 mijn    
vri5d en het volk zal na>  u lui/]56    

,de go$keur+ en aanmo$ig+ van zijn vri5d
 d$5 d5 kun/5a>  go$ en met v]nieuwd5   
ijv] h]zag hij zijn s*epp+5 9 alle      
deel51 om ze tot me]d]e volmak+ te      
br5g54        ,er g+ nog e5 ja> voorbij1
 voordat de pr(eet zijn pr$ik+ tot de   
w]eld ri*tte3 de teek5+5 moe/5 e]/ 9 h\t
 word5 gesn$5  en afg$rukt4 ,do* to5    
kwam ,pirkheim]s voorspell+ uit en      
v]wekt5  ,dr]s illu/raties van de       
,op5b>+ van ,johannes groot opzi5 en    
oef5d5 e5 v]baz5d5 invlo$4 ,de kun/w]eld
 zag met v]wond]+1  dat mee/] ,dr] ook  
op dit gebi$ iets nieuws _h gevond5 en  
e5  ongev5a>d /&punt innam4 ,ma> niet   
alle5 dat3 i$]e5 begreep1  wat hij _h   
will5 zegg5 met deze zwijg5de afbeeld+5 
en e5 i$]  wilde de exempl>5 bema*tig54 
,ze w]d5 niet alle5 door de rijk5       
geko*t1 ook de arme ta/te 9 zijn zak en 
_h ge5 b]\w ov] zijn  uitgave4 ,de      
gee/elijk5 en kloo/]l+5 zag5 toe met    
donk]e1  booze blikk5 en voeld5 d5 /eek1
 di5 mee/] ,dr] h5 toebra*t1  ma> hun   
smal5 v]/omde bij de algeme5e           

opgewond5heid en hun  wo$e gav5 zij lu*t
 9 heimelijk t&gekn>s4                  
,,ho(d/uk ,,xiii4    ,,vri5d5tr\w4      
,op e5 held]51 k\d5 l5t$ag van het ja>  
#adii /roomde e5 groote  m5igte volks   
na> de ,hall]weide1 om da> te g5iet5 van
 d5 aanblik1  di5 de inspectie van e5   
leg]afdeel+ aanbood4 ,keiz] ,maximiliaan
  _h e5 oproep+ aan het rijk g$aan om   
hem mans*app5 te bezorg5  teg5 de       
,zwits]s1 die hij met het zwa>d wilde   
t]ugbr5g5 van  hun voornem5 om zi* aan  
zijn he]s*appij te ontrukk54 ,t]wijl    
hij zelf 9 ,tyrol troep5 uitru/te en de 
,zwaabs*e bond ond] ,graaf  ,fr/5b]g    
huurl+5 wi]f1 wilde de rijks/ad         
,neur5b]g hi]9 niet  a*t] blijv54 ,zij  
v]/]kte het keiz]lijke leg] met         
vi]hond]d  man voetvolk1 ze/ig ruit]s en
 zes /ukk5 ges*ut4 ,het gevoel van      
kra*t1 dat 9 gelijke v]h\d+ /eeg met het
 to5em5de algeme5e  welzijn1 wilde zi*  
nu ook uit5 9 krijg%aftige v]ri*t+5 en  
bij d5 glans des rijkdoms ook di5 des   
held5roems voeg54    ,de vi]hond]d      

voetkne*t5 bod5 re$s e5 trots*5 aanblik1
 ma>  zij w]d5 ov]tr(f5 door de ruit]s1 
gekle$ 9 e5 s*itt]5d51  rood5 wap5rok4  
,het volk g5oot van dit ongewone        
s*\wspel en keek  met trots na> de b5de 
ruit]s1 9 de zek]e v]wa*t+ met h5 e]  9 
te legg5 9 d5 /rijd1 vooral nu zij w]d5 
aangevo]d door e5  man1 van wi5s mo$ en 
veldhe]/al5t m5 de hoog/e v]wa*t+5      
koe/]de3 namelijk door ,wilibald        
,pirkheim]1 d5 jong5 raad%e]4    ,hoe   
trots* /apte zijn zw>t /rijdros1        
s*itt]5d opgetuigd en met  e5 blauw met 
gele zijde ge/ikt zadelkle$1 als( het   
voelde1 dat het  e5 e] 0 d5 veldov]/e te
 mog5 drag54 ,en hoe s*oon zag deze     
zelf er uit 9 d5 s*>lak5 wap5rok1 het   
h>nas van v]guld /aal  en d5 wapp]5d51  
witt5 v$]bos6 ,all] h>t5 klopt5         
opgewond51  to5 zij hem zag5 en hij w]d 
luide toegejui*t1 to5 hij de troep5  9  
lange1 re*te l9ie _h opge/eld4    ,e5   
we9ig buit5 het g$rang van het volk /ond
 ond] e5  alle5/a&5 l9deboom e5 man1    
wi5s oog5 met gespann5 a&a*t  het       

s*\wspel volgd54 ,zoodra de troep5 w>5  
opge/eld1 nam hij  e5 /uk p]kam5t en e5 
potlood uit zijn bor/zak en g+ ijv]ig   
aan het teek554 ,to5 na e5 half uur     
alles 0 afgeloop51 leunde  hij nog teg5 
e5 boom en teek5de nog /e$s2 da>na /ak  
hij het  p]kam5t 9 zijn zak en g+ na>   
huis4 ,die man 0 ,albre*t ,dr]4         
,v]s*eid5e dag5 lat] begaf hij zi* na>  
de ,he]5m>kt en liet1  bij ,pirkheim]s  
huis gekom51 d5 klopp] driemaal op de   
kop]5  deurplaat ne]vall54    ,9 het    
voorportaal vond hij de b$i5d5 bezig    
all]lei toeb]eidsel5  te mak5 voor d5   
afm>s*1 die d5 volg5d5 dag z\ plaats    
hebb54    ,hij vond zijn vri5d 9 de     
huiskam] bij zijn jonge vr\w1 ,vr\we    
,cresc5tia1 om ha> 9 ha> sm>t ov] zijn  
aan/a&e afwezigheid  mo$ en troo/ toe te
 sprek54    ,de kom/ van zijn           
boezemvri5d 0 ,pirkheim] blijkba> ze]   
aang5aam  en hij heette hem dan ook     
h>telijk welkom4 ,da>op sprak hij3      
,mee/]  ,albre*t1 help mij mijn b$roefd 
en beang/ vr\wtje bemo$ig52 zij  ziet   

erg op teg5 de e5zaamheid1 wa>9 zij moet
 a*t]blijv5 en is  9 groot5 ang/ ov] de 
krijgsgev>51 die ha> e*tg5oot dreig54   
,ook ,vr\we ,cresc5tia zag mee/] ,dr]   
ga>ne kom53 het ern/ige1  wa>dige en    
tegelijk]tijd het za*tz9nige van zijn   
p]soonlijkheid en  zijn ziel5adel hadd5 
zooze] ha> a*t+ en g5eg5heid v]worv51   
dat zij hem de e]eplaats ond] de        
huisvri5d5 toek5de4 ,en zoo mi/5  zijn  
bemo$ig5de woord5 ook nu hun uitw]k+    
niet2 zij w]d er  /ill] en kalm] door1  
zoodat ze zi* re$s spo$ig kon m5g5 9 het
  gesprek1 dat de beide mann5 ov] d5    
aan/a&5 veldto*t vo]d54    ,9 d5 loop   
van het gesprek ta/te ,dr] 9 zijn zak1  
zegg5de3  ,de mon/]+ d] troep5 is niet  
alle5 e5 g5ot gewee/ voor mijn  oog51   
ma> heeft mij ook /( gegev5 voor twee   
kle9e1 onbelangrijke  teek5+54 ,ziet1   
hi] zijn ze6    ,da>op reikte hij de e5e
 aan ,wilibald toe en de &]e aan ,vr\we 
,cresc5tia4 ,de e]/e /elde e5 va&rig    
voor1 op wi5s 9 d5 w9d  wapp]5d va&el   
het ,&reaskruis #ae van de orde van het 

heilige  ,vlies s*itt]de2 op de &]e 0   
,/4 ,george afgebeeld1 d5 voet op  d5   
g$ood5 draak zett5de4    ,pirkheim] 0   
aang5aam v]ra/ en sprak3 ,gij hebt re$s 
groot]  kun/w]k5 dan deze ges*ap51 mee/]
 ,albre*t2 ma> to* zie  ik ze met       
bijzond] veel g5oeg51 want ik begrijp1  
wat gij er mee  wilt zegg54 ,die va&rig 
met zijn wapp]5de bani] moet onz5 mo$   
v]/]k5 en ,ridd] ,george1 met d5 g$ood5 
draak1 pr$ikt ons te  v]tr\w5 op e5 go$5
 uitslag4 ,ik dank u mijn vri5d--ook nu 
heb  ik uw b$oel+ begrep52 nu is de lu/ 
tot d5 /rijd zo[el als de  bege]te na>  
roem nog ge/eg54 ,zij blev5 nog lang5   
tijd prat5  ov] d5 aan/a&5 veldto*t ond]
 het g5ot van e5 bek] wijn en  door hun 
gesprek w]d ,vr\we ,cresc5tia bemo$igd  
en v]troo/4 ,d5  volg5d5 morg5 riep de  
krijg/rompet de /rijd]s tot d5 afm>s*4  
,zij v]zameld5 zi* w$]om op de          
,hall]weide1 spo$ig w>5 de  troep5      
opge/eld1 do* de aanvo]d] 0 er nog niet4
 ,e9delijk kwam  hij aang]$5 en w]d met 
luid gejui* ontvang54    ,ma> voordat   

hij de leg]afdeel+ _h b]eikt1 zag hij   
mee/] ,dr]  9 de voor/e rij d] m5igte   
/aan en w5kte hem toe om ev5 bij  hem te
 kom54    ,hij zag er ze] opgewond5 uit1
 zijn wang5 gloeid5 en zijn oog5  w>5   
rood4    ,ik heb e5 moeilijk oog5blik   
a*t] d5 rug1 zei hij1 het afs*eid  viel 
ons ze] zwa>4 ,ik da*t1 dat ,cresc5tia  
nu mo$ig z\ zijn  gewee/1 do*1 to5 het  
uur van s*eid5 0 gekom51 begaf ha> h>e  
kalmte en 0 zij zoo wanhopig1 dat ik mij
 met groote moeite uit ha>  omhelz+5    
moe/ losmak54 ,da>om beveel ik ha> 9 uw 
vri5ds*ap  aan2 heb m$elijd5 met ha>1   
die zoo e5zaam a*t]blijft en wil ha>    
troo/5 en bemo$ig54 ,miss*i5 kom ik gauw
 t]ug1 want welli*t zijn  die we]b>/ige 
vlegels spo$ig tot r$e gebra*t2 als ik  
ge5 bode  tot u z5d van het slagveld1   
dan beteek5t dit1 dat alles go$ gaat2   
ma> als mij e5 ongeluk mo*t ov]kom5 zal 
ik het u lat5 wet51  dan kunt gij het   
zelf aan ,cresc5tia m$$eel5 en ha>      
tegelijk]tijd  v]troo/5 en mo$ insprek51
 gij hebt zooveel invlo$ op ha> en zij  

heeft 9 u nog me] v]tr\w5 dan 9 ha> eig5
 vad]4 ,ga>ne belo(  ik u alles voor ha>
 te do51 wat ik kan1 mijn vri5d1        
v]zek]de  ,dr]1 ma> ik gelo( va/ en     
zek]1 dat gij mij ge5 bode zult         
toez5d51 ma> dat gij zelf zult t]ugkom5 
met lauw]5 bekran/4    ,dat geve ,god6  
riep ,wilibald2 da>op reikte hij zijn   
vri5d de h&  tot afs*eid1 gaf zijn pa>d 
de spor5 en /elde zi* aan het ho(d  d]  
troep51 die spo$ig da>op ond] vroolijk  
krijgsges*al en luide  heilw5s*5 en     
afs*eidsgroet5 van de m5igte op m>s*    
g+54        ,er w>5 re$s wek5 v]loop5 en
 nog _h m5 niets van de /rijd]s  v]nom54
 ,dit lange /ilzwijg5 w]kte ne]drukk5d  
op all] h>t2  de hoop op e5 zeg5rijk5   
uitslag v]m9d]de1 9 de h]b]g51  op de   
m>kt ( wa> ook de m5s*5 gewoon w>5 sam5 
te kom51  sprak m5 ov] niets &]s4       
,dr] g+ dikwijls na> de ,he]5m>kt om te 
zi5 hoe de vr\w van  zijn vri5d zi* 9   
ha> e5zaamheid hield en om met ha> ov]  
d5  afwezige te kunn5 prat54 ,het de$   
ha> altijd go$1 ha> beang/  h>t te kunn5

 uit/ort5 aan iem&1 die ha> vreugde en  
komm]  deelde en die het zoo uit/ek5d   
v]/ond b$roefd5 te bemo$ig5  door zijn  
vri5delijke woord5 en zijn v]tr\w5      
inboezem5de kalmte  en zielevr$e4       
,twee ma&5 w>5 er bijna v]loop51 to51   
nadat er re$s all]lei  b]i*t51 die met  
elka> 9 teg5spraak w>51 9 de /ad w>5    
v]spreid1 door e5 reizig] het g]u*t w]d 
v]breid1 dat het ongeluk  d5 keiz] ov]al
 a*t]volgde1 doordat de hulptroep5 op   
zi* hadd5  lat5 wa*t51 wa>door de       
,zwits]s 9 de geleg5heid w>5 gewee/1    
elke leg]afdeel+ afzond]lijk te v]slaan4
 ,de man v]haalde dat de                
,grauwbund]l&]s met de ,tirol]s twee    
dag5 a*t]e5 slaags w>5  gewee/1 wa>bij  
de laat/5 het ond]spit moe/5 delv54     
,da>op w>5  de e$g5oot5 de afdeel+ d]   
,zwab5 te gemoet gegaan en 0 het  bij   
,h>dt tot e5 treff5 gekom54 ,kort da>op 
_h er e5 geve*t bij  ,bazel plaats      
gehad1 wa>bij de ,zwits]s we] hadd5     
ov]wonn5 en ,graaf  ,?i]/e9 met zijn    
vijfhond]d man d5 dood z\ hebb5 gevond54

 ,ook  v]telde hij nog van e5 d]de en   
vi]de geve*t1 e5 bij ,con/anz1  wa>     
ve]ti5hond]d ,zwab5 sneuveld5 en het &]e
 bij ,fra/5z1  e5 hooggeleg5 b]gpas wa> 
de ,duits*]s door d5 mo$ig5 ,h5drik     
,wolleb uit het kanton ,uri w>5 +eslot5 
en ov]wonn54    ,deze g]u*t5 bra*t5 e5  
groote ont/elt5is 9 de /ad te weeg4 ,9  
alle w]kplaats5 en w9kels w]d het w]k   
ge/aakt1 niem& da*t  aan arbeid5 en /e$s
 w>5 de h]b]g5 ov]vol met mann51 9 wi]  
ern/ige1 somb]e blikk5 m5 kon lez51     
hoeze] zij zi* bezorgd  maakt5 ov] de   
,neur5b]g] leg]afdeel+4    ,driftig w]d 
er op mee/] ,dr]s huisdeur geklopt en de
 meid1 die de  deur op5de$1 s*rok hevig1
 to5 zij ,vr\we ,cresc5tia met e5 bleek 
gelaat en na> adem hijg5de1 voor zi* zag
 /aan4 ,ang/ig vraagde  zij om mee/]    
,dr] te sprek54 ,hij kwam ha> re$s op de
 trap  tegemoet--want hij _h ha> /em    
gehoord en v]mo$de wa>om zij kwam4      
,duidelijk las hij doodelijk5 ang/ op   
ha> gelaat en zij zeide hem  t]/ond1 wat
 het 01 dat ha> zoo _h do5 ont/ell54    

,hebt gij  het dan nog niet gehoord1    
wa>van de heele /ad is v]vuld8 vraagde  
zij niet zond] v]wond]+1 to5 ze zag hoe 
ru/ig en kalm mee/]  ,dr] 04    ,ook mij
 is het b]i*t van 's keiz]s ongeluk 9 d5
 /rijd t] oore  gekom51 antwoordde ,dr]1
 en zooals elke ,duits*]1 betreur ik    
dat opre*t2 ma> wat uw e*tg5oot betreft1
 b5 ik volkom5 g]u/3  er is hem ge5     
ongeluk ov]kom54    ,vr\w ,cresc5tia    
bleef d5 mee/] met /rakke blikk5 aan/>52
  zij begreep er niets van4 ,hebt gij   
dan de gave d] pr(etie1 dat gij  wet5   
kunt wat er v] van ons ges*i$t8 vraagde 
ze4 ,mee/] ,dr]1  hoe is het mogelijk1  
dat gij zoo kalm zijt8 ,zie1 ik leef 9  
zulk  e5 doodsang/1 dat ik niet weet1   
wat ik d5k5 ( do5 moet4 ,dr]  nam ,vr\we
 ,cresc5tia bij de h& en geleidde ha>   
na> e5 /oel1  wa>na hij bij ha> plaats  
nam1 zegg5de3 ,m5 behoeft wa>lijk ge5   
pr(eet te zijn om te wet5 dat het met uw
 e*tg5oot go$ gaat3  zijn /ilzwijg5     
alle5 is het bewijs da>van4 ,vr\w       
,cresc5tia zag  hem ang/ig aan2 zij     

begreep er nu nog m9d] van4    ,hoe moet
 ik to* uw dui/]e woord5 uitlegg58 ,heb 
m$elijd5 met  mij en zeg mij duidelijk1 
wat gij b$oelt4    ,dr]1 die sle*ts _h  
will5 wet5 ( ,pirkheim] bij het afs*eid 
nem5 met zijn vr\w dezelfde afspraak _h 
gemaakt als met hem1  bem]kte nu1 dat   
dit niet het geval 0 en hij vraagde zi* 
zelf af1  ( hij hetge5 zijn vri5d hem _h
 toev]tr\wd1 mo*t v]rad54 ,ma>  to5 hij 
d5 doodsang/ van ,vr\we ,cresc5tia zag  
en begreep1 dat deze  m$$eel+ ha> z\    
kunn5 troo/51 besloot hij ha> de r$51   
van  zijn g]u/heid te v]tell54 ,gij     
vraagt mij1 edele ,vr\we1 wa>om  het    
/ilzwijg5 van uw e*tg5oot voor mij het  
bewijs van zijn welzijn  is4 ,nu dan1   
to5 hij afs*eid nam1 sprak hij tot mij  
alle5 als mij  e5 ongeluk ov]komt1 zal  
ik e5 bode /ur5 en wel aan u1 ,albre*t1 
opdat mijn arme vr\w de ongeluk/ijd+    
niet zoo onvoorb]eid zal  hoor51 en gij 
ha> tegelijk]tijd zult kunn5 troo/54 ,de
 reizig]  heeft wel v]haald van v]lor5  
veldslag5 en dat is zek] treurig  g5oeg1

 do* de boods*app] van uw e*tg5oot is   
weggeblev54 ,maak  u dus niet ong]u/ en 
vrees niet1 dat hem iets z\ zijn        
ov]kom54    ,vr\we ,cresc5tia _h met    
gespann5 a&a*t gelui/]d2 to5 greep  zij 
zijn h& en drukte die h>t/o*telijk3 o   
dank1 dank voor die  woord51 ,mee/]     
,dr]6 ,wa>lijk1 het is mij als( gij e5  
engel zijt  door ,god gezond5 om mijn   
beang/ gemo$ tot ru/ te br5g54 ,ook dank
  ik u1 ,wilibald1 voor uw te$]e zorg   
voor uw arme vr\w6 ,ja1 dat 0  e5 go$   
d5kbeeld van hem1 om zijn boods*app] tot
 u te z5d5 9  plaats van regelre*t tot  
mij4 ,de ,heilige ,maagd geve1 dat die  
bode1  die to* sle*ts e5 onheilsbode z\ 
kunn5 zijn1 moge wegblijv51 en  al de   
heilig5 mog5 ons bij/aan1 opdat er      
spo$ig e5 e9de aan d5  /rijd kome6 -- --
 -- ,a*1 mijn h>t beg9t we] ang/ig te   
klopp51  als ik er aan d5k1 dat het re$s
 v]s*eid5e dag5 is gel$51  s9ds die     
reizig] het tooneel van d5 /rijd heeft  
v]lat51 en dat  er s$]t di5 tijd we]    
veel kan zijn gebeurd4 ,dr] legde zijn  

h&  op ha> s*\d]3 o wees niet ondankba> 
jeg5s ,hem1 die tot nu toe uw  e*tg5oot 
voor alle geva> heeft beho$1 ma> v]tr\w 
op ,hem6 ,alle5  e5 onbep]kt v]tr\w5 op 
,gods alma*t en b>mh>tigheid maakt het  
h>t /il en /]k4 ,zwijg5d bleef ,vr\we   
,cresc5tia g]uim5 tijd  9 gepe9z52 to5  
hief zij de oog5 langzaam op en knikte3 
,gij hebt  gelijk1 lieve ,mee/]1 en ik  
wil na> u lui/]54 ,bid voor mij opdat   
mijn h>t ook zoo gelat5 en /]k moge     
word5 als het uwe is6    ,ond]tuss*5    
kwam ,vr\we ,agnes b9n51 die zi* 9 het  
gesprek m5gde1  en to5 ,cresc5tia na e5 
uurtje na> huis g+1 0 ha> h>t geheel    
g]u/ge/eld4    ,er v]liep w$]om e5ige   
tijd1 to5 kwam er e5 reiz5de koopman te 
,neur5b]g1 wi5s m$$eel+5 nieuwe onru/   
teweeg bra*t54 ,hij  v]telde van e5     
nieuwe n$]laag van het keiz]lijke leg]  
bij ,mals 9  ,vi5/gau en ook dat de     
keiz] het leg] 9 twee deel5 _h gesplit/3
  het groot/e g$eelte z\ ond] bevel van 
,graaf van ,fr/5b]g na>  ,bazel zijn    
opg]ukt en met het &]e g$eelte z\ de    

keiz] zelf na>  de ,bod5zee zijn        
getrokk54 ,da>op 0 ,fr/5b]g bij ,dorna* 
met  d5 vij& slaags g]aakt1 bij welk5   
/rijd de graaf het ond]spit  _h g$olv5  
en zelfs het lev5 v]lor54    ,nu begon  
ook mee/] ,dr]s h>t onru/ig te klopp54  
,miss*i5 _h  zijn vri5d plotsel+ d5 dood
 gevond5 en ge5 tijd me] gehad om  e5   
bode te z5d58 ,jui/ wilde hij zijn      
ong]u/heid aan ,vr\we  ,agnes me$eel51  
to5 de klopp] haa/ig driemaal op de deur
 w]d  ne]gelat5 en ev5 da>na e5 man1    
be/ov5 en v]reisd1 voor hem  /ond1 bij  
wi5s aanblik mee/] ,dr] doodelijk bleek 
w]d4 ,gtz1  zijt gij het6 riep hij1     
t]wijl hij de h&5 afw]5d uit/rekte1     
want 9 d5 reizig] _h hij ,pirkheim]s    
kne*t h]k5d4    ,ma> nog voordat hij    
iets kon vrag51 riep de man snel3 ,wees 
niet  ont/eld1 ik heb niets kwaads te   
b]i*t56 ,het geva> is gewek51 de  wond 0
 niet doodelijk4 ,mijn mee/] heeft mij  
sle*ts gezond51 omdat  hij vreesde1 dat 
gij u z\dt v]ontru/5 ov] de sle*te      
tijd+51  die miss*i5 9 ,neur5b]g zijn   

v]spreid geword54 ,het is wa>1  dat de  
onges*ik!id en de onwil d] ,duits*e     
troep5 d5 keiz]  ge5 geluk hebb5        
aangebra*t1 do* mijn mee/] is ge5 &] le$
  w$]v>5 dan e5 li*te s*ram aan het     
ho(d4 ,hij wilde ga>ne1  dat gij dit    
zelf aan ,vr\we ,cresc5tia z\dt m$$eel5 
en ook dit3  dat de oorlog als geindigd 
is te bes*\w51 want dat de keiz]1       
hoewel niet zond] teg5z91 van plan is   
vr$e te sluit54    ,o wees h>telijk     
welkom1 gij1 br5g] van zulk e5 go$e     
boods*ap6 riep ,dr] innig v]blijd en hij
 drukte d5 go$5 man  de h&4 ,doe u nu   
e]/ e5s te go$ na die lange reis1 t]wijl
 ik  gauw na> ,vr\we ,cresc5tia ga1 om  
ha> uw tijd+ ov] te br5g54    ,i,jlings 
greep hij zijn b>et en liep haa/ig na>  
de ,he]5gra*t4    ,vr\we ,cresc5tia zat 
jui/ met ha> beide do*t]tjes op s*oot 9 
de k9d]kam]1 to5 hij b9n5trad4 ,ook ha> 
w>5 de job/ijd+5  omtr5t het keiz]lijke 
leg] t] oore gekom51 do* zij _h aan ha> 
h]lev5de ong]u/heid niet will5 toegev51 
ma> die met alle kra*t  ov]wonn51 d5k5de

 aan hetge5 mee/] ,dr] ha> _h gezegd4   
,nu /ond hij op e5s zelf voor ha> en ha>
 h>t /ond /il4 ,wat z\  er gebeurd zijn8
 ,ma> n blik op zijn gewoonlijk zoo     
ern/ig gelaat1  wa>op nu e5 glans van   
vreugde lag v]spreid1 /elde ha> g]u/4   
,dr] boog e]bi$ig en sprak3 ,god zij met
 u1 edele ,vr\we6 ,uw  e*tg5oot heeft   
zi* niet aan de afspraak geh\d51 want   
hij heeft  iem& gezond5 met tijd+1 do*  
gelukkig met go$e tijd+4 ,wel  is wa> _h
 de vreemdel+ gelijk1 die b]i*tte hoe   
ongelukkig het  keiz]lijke leg] het er  
heeft afgebra*t1 do* uw e*tg5oot maakt  
het1 ,gode zij dank1 go$4 ,zijn kne*t is
 het mij kom5 zegg5 en  v]/]kt zi* op   
dit oog5blik met spijs en drank ?uis bij
 mijn  ,agnes4 ,vr\we ,cresc5tia zette  
de beide k9d]5 van ha> s*oot en  /ond op
 met hooggekleurde wang51 t]wijl zij de 
h&5 hemelwa>ts  hief en uitriep3    ,o1 
de heiige ,maagd zij gelo(d1 tot wie ik 
dagelijks heb geb$5 en  gesmeekt6--,en  
wat heeft ,gtz v]d] gezegd8    ,iets1   
dat u ev5e5s zal v]heug53 dat de vr$e   

voor de deur /aat1  sprak ,dr]4 ,to5    
b>/te ,vr\we ,cresc5tia 9 tran5 uit en 9
 de  ov]maat van ha> geluk viel zij     
bijna d5 br5g] van deze he]lijke  tijd+5
 om d5 hals4    ,ev5 da>op /ond ,gtz    
zelf voor ha> en moe/ ha> alles van het 
beg9 af uitvo]ig v]tell54 ,de go$e man 0
 het lief/ ma> we]  dadelijk t]ug gegaan
 na> zijn mee/]1 ma> ,vr\we ,cresc5tia  
wilde  d5 v]moeid5 reizig] niet lat5    
gaan voor d5 volg5d5 morg51  voorzi5 van
 ha> zeg5b$5 en e5 ruim reisgeld4       
,spo$ig beve/igd5 zi* ,pirkheim]s       
m$$eel+53 de keiz] sloot te  ,bazel vr$e
 met de ,zwits]s1 en de ,neur5b]g]      
leg]afdeel+ trok  weldra de /adspoort   
b9n54 ,zij _h zi* uit/ek5d van ha> pli*t
  gekwet5 en de keiz] _h ha> 9 het      
bijzond] zijn tevr$5heid  betuigd1      
t]wijl hij vooral vol l( 0 ov] de       
ridd]lijkheid en  onv]s*rokk5 mo$1 die  
de aanvo]d] 9 d5 /rijd _h getoond en    
hem beloonde met d5 titel van keiz]lijk 
raad%e]4    ,aan d5 avond van d5 dag1   
wa>op de krijgsli$5 de /ad w>5          

b9n5getrokk51 w>5 de v5/]s van het huis 
d] familie ,pirkheim]  held] v]li*t en  
zat e5 vroolijk gezels*ap om d5         
welvoorzi55  dis* v]zameld4 ,tuss*5 d5  
ga/he] en de ga/vr\w 0 mee/]  ,dr]      
gezet5 en die plaats kwam d5 vri5d toe1 
die de e5zame en  ang/ig ge/emde vr\w   
van d5 veldhe] tr\w met troo/ en raad   
_h bijge/aan4                  ,,ho(d/uk
 ,,xiv4    ,,k9d]lijke ,,liefde4        
,op e5 ,septemb]morg5 van het ja> #aejb 
trad e5 aanzi5lijk man1  de patricir    
,lffelholz ,dr]s w]kplaats b9n54    ,is 
mee/] ,dr] niet ?uis8 vraagde hij aan de
 gezell54 ,hoe  komt het1 dat hij1 die  
&]s zoo /ipt is1 zijn woord niet heeft  
geh\d58 ,ik wa*t re$s drie dag5 op de   
s*ild]ij1 die ik bij hem  heb be/eld4   
,s*ufele91 die het di*t/ bij /ond1      
haalde de s*\d]s op4    ,gij zult nog e5
 we9ig g$uld moet5 hebb51 edele he]1 wij
 kunn5  er niets aan do54 ,de mee/] wil 
vol/rekt niet1 dat wij er aan  w]k51 hij
 wil het geheel zelf afmak54    ,nu1    
wa>om maakt hij da>mee dan zoo we9ig    

haa/8 vraagde  ,lffelholz4    ,hij is de
 laat/e dag5 bijna niet 9 de w]kplaats  
te zi51 omdat  hij &]e pli*t5 heeft te  
v]vull54    ,wat voor pli*t58    ,zijn  
pli*t als zoon4 ,re$s lang is de oude   
mee/] ,dr] b$leg]ig  en ze] hulpbehoev5d
 en ell5dig4 ,vr\we ,b>b>a en ,vr\we    
,agnes  hebb5 hem tot nu toe liefd]ijk  
opgepa/1 ma> e5 pa> dag5 gel$5  is hij  
zoo erg geword5 en het is niet me] alle5
 zijn oude kwaal1  ma> nog &]e          
onge/eldh$5 er bij1 die hem kwell5 en   
dubbele  v]pleg+ eis*54 ,de beide vr\w5 
hebb5 zooveel van ha> kra*t5  gev]gd1   
dat zij zi* nauwelijks me] op de be5    
kunn5 h\d5 en  da>om heeft de mee/] e5  
deel d] v]zorg+ op zi* g5om5 en  vooral 
het wak5 's na*ts2 dan kunn5 de v]moeid5
 e5 we9ig ru/  nem54 ,ma> da>door is hij
 ov]dag niet alle5 te v]moeid om te     
w]k51 ma> zijn gee/ is er ook niet toe  
ge/emd1 want de zorg en  komm] drukk5   
hem t] ne]4 ,gij moet wet51 dat er      
sle*ts zeld5 e5  zoon zal word5 gevond51
 die zooze] met h>t en ziel aan zijn    

oud5  vad] is gehe*t als onze mee/]4    
,hij heeft dan ook tr\w voor hem  9 zijn
 oud]dom gezorgd1 en 9 zijn zorg5 zi*   
zelf geheel v]get54    ,ik wi/ het1 viel
 ,lffelholz d5 gezel 9 de r$e1 het is   
ov]bek5d  hoe go$ mee/] ,dr] voor zijn  
oud]s en bro$]s is4 ,en nu heb ik       
wa>lijk spijt ov] mijn ong$uld en zal ik
 kalm afwa*t51 totdat  de mee/] 9 /aat  
is1 het s*ild]/uk af te mak54 ,to5 g+   
hij  groet5de weg4    ,op /raat gekom51 
drong door het op5 v5/] van de kam] uit 
het  b5$5huis e5 luid /eun5 en zu*t5 tot
 hem door2 hij begreep nu  welke bitt]e 
pijn5 en sm>t5 de oude mee/] _h door te 
/aan4    ,en w]kelijk de grijsa>d lag 9 
hevig lijd5 op het ziekb$ ne]2  zijn    
zoon zat bij hem en tra*tte hem het     
lijd5 zooveel mogelijk  te v]za*t5 door 
zijn pijnlijk li*aam met za*te kuss5s te
  ond]/eun5 en hem nu en dan e5 glas    
ko/b>5 wijn uit ,i/ria te  lat5 dr9k54  
,da>na w]d de zieke ru/ig]4 ,hij ke]de  
het aangezi*t na> d5  muur en sliep     
9--to5 /ond zijn zoon za*tjes op en de$ 

de deur  op5 om de friss*e lu*t na> b9n5
 te lat5 /room54    ,intuss*5 kwam      
,vr\we ,agnes en ev5 da>na ,vr\we ,b>b>a
 b9n51  die e5ige ur5 hadd5 geslap5 en  
nu mee/] ,albre*t kwam5 afloss54    ,hij
 weig]de e*t] en sprak vri5delijk3 ,laat
 mij hi] blijv51  ik v]laat vad] nu     
liev] niet4    ,en zoo blev5 alle drie 9
 de kam] za*t met elka> flui/]51  om d5 
kranke niet te /or54 ,er h+5 9 het zieke
 v]trek twee  ges*ild]de portrett5 van  
d5 oud5 mee/] ,dr]4 ,beide w>5 door     
,albre*t gemaakt1 het e5e op het e9d    
zijn] le]j>51 to5 zijn  vad]            
betrekkelijk nog 9 de kra*t zijns lev5s 
01 en het &]e  bij zijn t]ugkom/ uit d5 
vreemde1 om aan zijn vad] te lat5 zi51  
wat hij da> _h gele]d4 ,het laat/e      
portret v]toonde het gelaat  van e5     
zev5tigj>ig5 grijsa>d1 wa>op de tijd    
zijn v]woe/5d5  invlo$ _h uitgeoef5d1   
want het 0 vol rimpels en de oog5 hadd5 
e5 ze] v]moeide uitdrukk+4    ,vr\we    
,b>b>a _h de portrett5 uit de woonkam]  
lat5 nem51 om  ze 9 dit v]trek op te    

hang54 ,nu viel ha> oog op de beelt5iss5
  en ze zu*tte diep1 to5 ze zei3 ,a*1   
hoe broos en v]gankelijk is  to* het    
lev5 van d5 m5s*6    ,albre*t knikte ha>
 toe en sprak na e5ige oog5blikk53 ,het 
li*aam v]gaat tot /( en as*1 ma> de     
re*tva>dige blijft 9  g$a*t5is4 ,mijn   
go$e vad] is /e$s e5 deugdzaam1 vroom   
man  gewee/1 dat is zek] en niem& heeft 
dat 9 ruim] mate ond]vond5  dan ik4 ,o1 
ik kan ,god niet g5oeg er voor dank51   
dat ,hij mij zulk  e5 vad] heeft gegev51
 die altijd als e5 voorbeeld van deugd  
en  vroomheid voor mijn oog5 heeft      
ge/aan en mij d5 go$5 weg heeft  le]5   
bew&el54    ,vr\we ,b>b>a s*reide za*t  
en na e5ige oog5blikk5 begon ook zij    
ha> man te prijz52 dankba> h]da*t zij1  
hoe go$ hij altijd voor  ha> 0 gewee/ 9 
hun lang huwelijkslev54    ,e5 beweg+   
van d5 zieke trok all] a&a*t tot zi*2   
hij 0  ontwaakt en s*e5 iets te will5   
zegg51 want hij w5kte zijn zoon  toe om 
di*t bij hem te kom5 en zijn h& 9 de    
zijne nem5de1 sprak  hij3 ,mijn zoon1 ik

 voel dat ik ga /]v51 en ik wilde u op  
het h>t  drukk51 uw vrome1 godvreez5de  
mo$] 9 ha> oud]dom niet alle5  te lat51 
ha>1 die altijd zulk e5 tr\we mo$] voor 
u is gewee/6    ,albre*t boog zi* ov] de
 klamme h& zijns vad]s en drukte e5  kus
 er op4 ,gij behoeft u niet ong]u/ te   
mak51 lieve vad]4 ,ik k5  mijn pli*t en 
zal di5 met ,gods hulp zoo go$ als ik   
kan v]vull54    ,e5 dankb>e blik uit    
zijns vad]s oog5 0 zijn beloon+4    ,ma>
 op hetzelfde oog5blik w]d de kranke w$]
 onru/ig en begon  op nieuw te /eun52   
het moe/ dus wel e5 ontzett5d pijnlijk  
lijd5 zijn1 want tot nog toe _h de      
grijsa>d zijn sm>t5 met  onv]gelijkelijk
 g$uld en gelat5heid g$rag54 ,hij       
klaagde ov]  br&5de pijn 9 de +ew&5 en  
wilde uit het b$ kom51 ijl5de  als( hij 
door h]s5koorts w]d getei/]d4    ,met   
groote moeite hield m5 hem 9 b$ en      
tra*tte de pijn te  v]za*t5 door w>me   
doek5 op zijn li*aam te legg51 ma> het  
hielp niet veel en d5 geheel5 dag hadd5 
alle drie het zoo druk1  dat er ge5 tijd

 ov]bleef om iets te nuttig54 ,to5 de   
avond viel  kwam de zieke pas tot ru/1  
hij bege]de te dr9k5 en sliep da>na  94 
,de beide vr\w5 drong5 er nu bij        
,albre*t op aan1 dat hij na>  zijn eig5 
kam] z\ gaan om e5 we9ig te slap5 en    
nieuwe kra*t5  voor d5 volg5d5 dag te   
v]zamel51 en da> ook de natuur ha>      
re*t5 eis*te1 gehoorzaamde de v]moeide  
man4    ,tot laat 9 d5 avond kond5 de   
beide vr\w5 ru/ig bij elka>  blijv5     
zitt51 want de kranke v]ro]de zi* niet4 
,to5 ri*tte hij  zi* we] met e5 ang/ige 
kreet ov]e9d en wilde het b$ v]lat54    
,vr\we ,b>b>a gaf hem zijn z91 wis*te   
het klamme zweet van zijn  voorho(d en  
to5 hij om dr9k5 vraagde1 gaf ,agnes hem
 e5 glas  zoet5 wijn4    ,dat heeft mij 
go$ g$aan6 zei hij en nu wilde hij we]  
na>  b$ word5 gebra*t4 ,nauwelijks lag  
hij we] 9 de kuss5s1 ( zijn  gelaat     
ond]g+ plotsel+ e5 groote v]&]+3 zijn   
gelaatskleur  w]d geheel &]s1 zijn oog5 
zonk5 9 de kass5 en s*55 re$s  gebrok54 
,de vr\w5 s*rokk51 to5 zij het bem]kt5  

en ijl+s /ak ,b>b>a  e5 li*t op1 om dat 
aan het ho(de9de bij d5 /]v5de te       
plaats51  zooals to5 het gebruik 04 ,zij
 wilde da>op de meid na> d5 kapelaan    
/ur51 om d5 zieke van de ,sacram5t5 d]  
/]v5d5 te voorzi51  do* zij zag wel1 dat
 het te laat 0 en da>om v]vulde zij de  
plaats  van d5 prie/]1 maakte het teek5 
des kruises1 v\wde de h&5 en  sprak de  
woord5 van ,/4 ,b]n>dus1 het gewoone    
geb$ d] /]v5d54    ,ond]tuss*5 snelde de
 meid op e5 w5k van ,vr\we ,agnes1 die  
d5  zieltog5de 9 ha> arm5 hield1 na>    
bov5 om mee/] ,albre*t  te roep54    ,9 
all] ijl kle$de hij zi* aan en snelde 9 
groot5 ang/ de trap  af4 ,to5 hij e*t]  
de kam] 9 kwam1 _h zijn brave vad] re$s 
d5 laat/5 adem uitgeblaz5 en drukte     
,vr\we ,b>b>a d5 doode de  oog5 toe4    
,albre*ts sm>t 0 groot en hij v]weet zi*
 bitt]1 dat hij het  laat/e uur _h      
geslap51 ma> zijn mo$] tra*tte hem te   
troo/5  met de woord53 ,/el u g]u/1 mijn
 zoon1 want al wa>t gij hi]  gewee/1 dan
 z\dt gij hem het /]v5 to* niet         

gemakkelijk] hebb5  kunn5 mak5 dan het  
is gewee/4 ,lat5 wij ,god dank51 die hem
 zulk  e5 zalig1 kalm /]fb$ heeft       
gegev56    ,da>op g+ ,albre*t na> het b$
 van d5 doode1 keek lang5 tijd  met     
e]bi$ig gev\w5 h&5 na> het vri5delijke1 
ru/ige gelaat  en flui/]de bidd5d3      
,ave1 pia anima4 ,requiem aet]nam da ei1
 ,dom9e1 et lux ei luceat  p]petua6 #af 
,het 0 de avond voor ,/4 ,mat!us van het
 ja> #aejb teg5 midd]na*t  dat de oude  
mee/] ,dr] op vijf-en-zev5tig j>ig5     
leeftijd tot  zijn vad]5 w]d v]zameld4  
,d5 volg5d5 dag w]d ond] klokgelui en   
ond] het geleide van het  geheele       
g\dsmidsgilde het lijk op het           
,sebaldusk]kh( t] a>de  be/eld4 ,van het
 hoogalta> w]d de zielmis gelez5 en aan 
de arm5  d] /ad w]d brood uitg$eeld4    
,g$ur5de drie dag5 bleef het zw>t       
fluweel5 lijkkle$ op het graf           
uitgespreid en br&d5 da>op twee  ka>s51 
die door h\t5 ka/5 teg5 d5 w9d w]d5     
bes*ut1 t]wijl  twee gee/elijke zu/]s d5
 geheel5 dag bij het graf blev5 om      

lijkzang5 te z+5 en te bidd5 voor de    
ziel des afge/orv554 ,dit  alles        
gebeurde op v]lang5 van ,albre*t1 die   
hi]mee zijn vad] de  laat/e e] wilde    
bewijz5 en to5 hij en zijn betrekk+5 na 
d5  lijkdi5/ w>5 t]uggeke]d1 nam hij de 
zorg voor zijn mo$] en  zijn jong/51    
twaalfj>ig5 bro$] ,hans geheel op zi*1  
zooals hij  zijn vad] _h belo(d en      
zooals zijn eig5 h>t hem +af4    ,zijn  
bro$] ,&reas ev5wel nam ransel en /af op
 en trok de wijde  w]eld 94             
,,ho(d/uk ,,xv4    ,,tot ,,groot]       
,,volkom5heid4      ,me]mal5 _h         
,keurvor/ ,fr$]ik de ,wijze ,neur5b]g   
bezo*t en  dikwijls _h hij mee/] ,dr]   
met e5 bezoek v]e]d4    ,het e]/e       
alta>/uk1 dat de keurvor/ bij hem _h    
be/eld1  volde$ zoo go$1 dat hij hem    
e5ige j>5 lat] e5 twe$e voor de         
,all]heilig5k]k opdroeg4    ,en nu--9   
het beg9 van het ja> #aejd--kwam voor de
 d]de maal uit  ,witt5b]g de opdra*t aan
 mee/] ,dr]1 om e5 s*ild]ij te lev]5  t]
 v]si]+ van dezelfde k]k en hij g+      

t]/ond aan het w]k4 ,de  e5e ma& na de  
&]e v]liep2 ,dr] s*ild]de met de uit]/e 
zorgvuldigheid en de groot/e toewijd+1  
zo[el de ho(dfigur5 als  de g]+/e       
ond]deel54    ,to5 het 9 ,neur5b]g bek5d
 w]d1 dat het groote alta>/uk zijn      
voltooi+ nad]de1 w]d ,dr] dikwijls      
ge/oord door nieuwsgi]ig51  die het     
wild5 zi51 want ,pirkheim] en de beide  
gezell5 hadd5  v]teld1 dat de mee/] zi* 
zelf _h ov]tr(f5 en da>door w$]om  e5   
s*r$e tot het volkom5e 9 de kun/ 0      
g5ad]d4    ,all51 die het zag51 kond5   
zi* ov]tuig5 dat die l(spraak niet      
ov]drev5 04 ,het /uk /elde de aanbidd+  
d] ,wijz5 voor4 ,l9ks  zit de ,maagd    
,m>ia 9 e5 li*t blauw gewaad met witt5  
slui] en  h\dt het k9d ,jezus op ha>    
s*oot4 ,de uitdrukk+ van ha> gelaat  is 
onv]gelijkelijk lieftallig1 heilig en   
vr$ig4 ,diep bewog5 en  met vel]lei     
a&o5+5 nad]5 de ,wijz5 uit het ,oo/51   
gekle$  9 gewad51 s*itt]5d van g\d1 en  
het is als( met h5 de geheele  natuur 9 
aanbidd+ ligt v]zonk54 ,ge5 aureool     

omgeeft ,m>ia en het  ,k9d1 ma> het     
li*te1 zonnige gro5 op d5 a*t]grond doet
 beid5  nog bet] uitkom5 dan zulk e5    
krans van li*t het z\ kunn5 do54        
,i$]e5 0 ond] de bekor+ van dit         
kun/w]k--m5 zag1 dat het  iets heel     
bijzond]s 0 en dat ge5 van mee/] ,dr]s  
w]k5 zoo  hoog /ond4 ,0 't het s*oone   
coloriet1 het gevoelige d] teek5+1  de  
te$]e1 fijne p5seelbeh&el+1 de wond]e   
h>monie 9 de  groepe]+1 de groote e5v\d 
en v]hev5 ru/1 die ov] het geheel  lag  
v]spreid1 wat zulk e5 ov]weldig5d5      
indruk maakte8 ,ne51  niet n dez]       
kwaliteit5 alle51 ma> dit alles te zam5 
0 de  r$5 van de groote bekor+1 die het 
uitoef5de4    ,hoe 0 mee/] ,dr]s kun/ nu
 op e5maal tot zulk e5 hoogte  ge/eg58  
,s$]t g]uim5 tijd _h zi* te ,neur5b]g e5
 ,v5etiaans* kun/5a>  geve/igd1 ,jacopo 
de ,b>b>i geheet51 wi5s kun/ hoog w]d   
g]oemd4    ,e]zu*t en naijv] hadd5 hem  
uit de /ad d] lagun5 v]drev54 ,hij  kon 
niet duld5 zijn roem met &]e kun/5a>s te
 moet5 deel5  en hij vond het           

onv]dragelijk door &]5 9 de s*aduw te   
word5  ge/eld4 ,hij hoopte 9 ,duits*l&1 
door de hoogte wa>op hij /ond1  onbetwi/
 e5 e]/e plaats 9 te nem54    ,to* wilde
 hij niet gemakkelijk zijn triomf5      
behal5 en da>om koos  hij e5 plaats1 wa>
 hij geleg5heid _h e5 re$s gevi]d       
kun/5a>  te ov]s*aduw54 ,zijn hoop w]d  
dan ook v]vuld4 ,ev5als ,ceas>  kon hij 
zegg53 ,v5i1 vidi1 vici #ag1 en 9 e5    
oogw5k w>5 de  ,neur5b]g]s zooze] ond]  
zijn invlo$ gekom51 dat zij bijna de    
,duits*e kun/ v]gat5 om de vreemde te   
huldig54 ,het 0 wa>1  dat de fijnheid en
 gevoeligheid van het coloriet1 het     
liefelijke en  si]lijke d] teek5+ en de 
bekoorlijke uitdrukk+1 die hij 9 het    
gelaat wi/ te legg51 hem all] bewond]+  
wa>dig maakte4 ,da>bij  v]gelek5 s*e5 de
 ,duits*e kun/ h>d en ruw1 /ijf en k\d4 
,mee/] ,jacopo w]d bij de aanzi5lijk/e  
families ga>ne ontvang52  m5 betwi/te   
elka> de e] van zijn gezels*ap1 m5      
zwaaide hem  onmatig5 l( toe1 en        
ov]laadde hem met ges*5k5 en e]bewijz54 

,het  aantal be/ell+5 0 ov]weldig5d     
groot1 want alle aanzi5lijke  jonkvr\w5 
be/ormd5 zijn ateli] om ha> portret te  
lat5 mak54--    ,albre*t ,dr] zag welke 
triomf5 de vreemde indr+] behaalde1  hij
 hoorde de ov]drev5 l(tuig+5 en w]d     
voortdur5d /ill]4    ,0 gekr5kte e]zu*t1
 ( v]t]5de naijv] de oorzaak1 dat hij   
zoo  /il en 9 zi* zelf geke]d 08 ,ne51  
want zijn edel h>t k5de  d]gelijke      
gewa>word+5 niet4 ,hij zelf behoorde tot
 h51 die  mee/] ,jacopo bewond]d5 en    
prez5 9 alle opre*!id en zond]  e5 zweem
 van hui*el>ij en na e5ig5 tijd1 nadat  
hij 9 /ilte  _h toegezi5 en nag$a*t1 g+ 
hij na> d5 vreemd5 kun/5a>  9 all5      
ootmo$ en n$]igheid1 zond] zi* te lat5  
afs*rikk5  door d5 n$]buig5d5 toon1     
wa>op deze1 door de volksgun/ zoo       
hooggeplaat/e en v]w5de man1 tot hem    
sprak--en de ma*t van ,dr]s  edele en   
n$]ige p]soonlijkheid bleef niet zond]  
invlo$ op dez5  hoogmo$ige1 wi5 hij a*t+
 afdwong4    ,het 0 de w5s* om te le]51 
die hem na> mee/] ,jacopo _h  g$rev54   

,de drie-en-d]tigj>ige kun/5a>1 wi5s    
naam op all]  lipp5 01 a*tte zi* niet te
 hoog bij d5 vreemd5 mee/] 9 de  le] te 
gaan4    ,vr di5 tijd _h hij nog e5 &]e 
s*ool doorloop51 die des  lijd5s4 ,e5   
zw>e krankheid _h hem bezo*t en da>door 
_h hij  geleg5heid gehad zi* 9 ern/ige  
ov]d5k+5 te v]diep54 ,en  ev5als dit    
zelfond]zoek zijn h>t gel\t]d en        
geheiligd _h1  zoo 0 het ook niet zond] 
invlo$ op zijn gee/ geblev52 zijn  g5ie 
_h nieuwe op5b>+5 ontvang5 en door de   
grootte van zijn  li*amelijk lijd5 w>5  
zijn s*epp5de kra*t5 toeg5om54 ,deze    
vooruitgang op5ba>de zi* 9 de wijze1    
wa>op ,dr] nu het  m5s*elijk gelaat     
opvatte en uitvo]de4 ,_h tot nu toe de  
,duits*e  kun/ zi* v]g5oegd met het     
e5v\dig we]gev5 d] lijn5 en trekk5      
zond] de /emm+ van het gemo$ uit te     
drukk51 nu legde hij 9 zijn  portrett5  
duidelijk en held] de /emm+ d] ziel4    
,da>door wordt het  geheele gelaat      
bezield1 m5 kan zi5 welke gewa>word+5 de
 m5s*  ond]v9dt1 wat hem a&oet1 wat hij 

gevoelt en welk5 /rijd hij  doorleeft2  
het is als( m5 de h>5 ziet trill51 als( 
de lipp5  zi* beweg5 en de oog5 s*itt]5 
en gl9/]54--,to5 hij nog  ze] ziek 01 _h
 hij e5 ,*ri/uskop ges*ild]d zooals     
nooit te  vor53 het ho(d van d5 ge/orv5 
,heil& met de doorn5kroon1 met  geslot5 
oog5 en geop5d5 mond en e5 uitdrukk+ van
 onmetelijke  sm>t ov] het geheele      
gelaat v]spreid4 ,wat ,dr] zelf 9 zijn  
bitt] lijd5 _h ond]vond51 tra*tte hij   
we] te gev5 met het  p5seel en da>door  
kwam hij tot het s*ild]5 d] ziel1 e5    
door  lijd5 v]kreg5 tal5t1 dat hij na   
zijn h]/el 9 e5 groot aantal  w]k5      
op5ba>de1 zond] ze ev5wel re$s aan het  
groote publiek te  lat5 zi54 ,hi]toe    
behoorde voornamelijk het lijd5 van     
,*ri/us1  dat hij met de p5 en het      
p5seel op gro5 get9t papi] 9 twaalf     
afbeeld+5 _h we]gegev5 en da>na e5 s]ie 
h\tsn$51 het lev5  van ,m>ia voor/ell5de
 van ha> geboorte tot ha> hemelva>t4    
,deze  afbeeld+5 hadd5 e5 groote        
bekoorlijkheid voor d5 bes*\w]2  de     

kun/5a> _h hi]door e5 sna> aang]aakt1   
die 9 elk ,duits*  h>t e5 we]klank moe/ 
v9d51 want deze teek5+5 w>5 de          
v]he]lijk+ van het familielev51 de l(   
van het huwelijk1 als  e5 heilige1 door 
,god geord9e]de en gezeg5de /aat1--9 het
 kort1  het 0 w$]om e5 pr$icatie tot het
 ,duits*e volk1 zooals vroeg]  de door  
hem gellu/re]de ,op5b>+ van ,johannes4  
,dr] _h dus 9 de s*ool des lijd5s veel  
gele]d2 ma> hij 0 er  v] van te geloov51
 dat hij nu niets me] behoefde te le]5  
en 9 d5  vreemd5 kun/5a> zag hij jui/ e5
 le]mee/] met wi5s ond]ri*t  hij w$] 9  
e5 &] opzi*t zijn voordeel z\ kunn5     
do54--    ,langzam]h& v]m9d]de de       
koelheid van ,jacopo teg5ov] d5         
,duits*5 s*ild]4 ,hij w]d vri5delijk]   
teg5 hem1 do* v]loor  e5 zek]e          
t]ugh\d5dheid niet uit het oog1 to5 hij 
bem]kte1  dat het ,dr] te do5 0 om van  
hem te le]54 ,hij zag heel go$ hoe      
uit/ek5d begaafd de ,duits*] 0 en hij   
vreesde 9 /ilte1 dat ,dr]  hem 9 zijn   
kun/ z\ t] zijde kom5 ( miss*i5 wel     

ov]treff54    ,vooral wilde hij         
ang/vallig het geheim van de wijze1     
wa>op hij  het m5s*elijk figuur wi/ af  
te beeld51 en wa>op hij zi* zoo         
b]oemde1 voor ,dr] v]borg5 h\d54 ,hij   
de$ het namelijk voorkom51  als( hij ge5
 modell5 noodig _h1 ma> als( hij door   
zijn grondige  k5nis d] anatomie en de  
door hem opgemaakte !orie1 die hij uit  
d5 canon d] v]h\d+5 van het m5s*elijke  
li*aam _h geput1  dit 9 zijn groot/e    
s*oonheid kon we]gev54    ,hoe ga>ne _h 
,dr] dit ook gekund6 ,ma> spo$ig moe/   
hij de  opre*!id van d5 vreemdel+ wel 9 
twijfel trekk51 to5 hij bij  toeval     
hoorde1 dat hij1 bij het we]gev5 d]     
m5s*elijke ge/alte1  nu en dan het lev5d
 model _h gebruikt en het bleek dus     
duidelijk1  dat zijn s*epp+sv]mog5 en   
anatomis*e k5nis niet voldo5de w>51  om 
hem 9 /aat te /ell5 het ideaal d]       
m5s*elijke s*oonheid 9  beeld te br5g54 
,niettem9 le]de ,dr] door zijn omgang   
met mee/] ,jacopo en door  het be/ude]5 
van zijn w]k51 de gebrek5 die hij 9 zijn

 eig5  w]k _h ontdekt1 ov]w9n5 en       
da>door zijn kun/ tot groot]e  volmak+  
br5g51 want hij 0 er v]re van1 zi*      
tevr$5 te /ell5  met hetge5 hij kon en  
liet zi* door de groot/e l(tuit+5 niet  
9 slaap mak51 om op de geplukte lauw]5  
uit te ru/51 ma> hij  /reefde voortdur5d
 na> hoog]4    ,het w]d dan ook spo$ig  
op5ba> welke nieuwe kunde hij _h        
v]kreg54 't ,w>5 sle*ts kle9e /ukk51    
oef5+5 en /udies1 die  uit zijn         
w]kplaats kwam51 ma> de k5n]s w>5 n en  
al v]baz+  en bewond]d5 de vord]+51 die 
hij _h gemaakt vooral 9 het  di]5g5re1  
dat hij tot nu toe bij het l&s*ap _h    
a*t]ge/eld4    ,zoo _h hij e5 haas      
ges*ild]d1 die all] bewond]+ v]di5de4   
,het  vel 0 zoo natuurgetr\w we]gegev51 
dat m5 bijna 9 v]zoek+ kwam  het e5s te 
bevoel51 om zi* te ov]tuig51 dat het    
ges*ild]d 0 en  niet e5 w]kelijk        
hazevel4 ,ev5 groot opzi5 ba>de e5      
lev5sgroote  h]tekop1 door e5 pijl      
getr(f5 en met gebrok5 oog51 en e5 ruik]
  viooltjes1 wa>aan sle*ts de geur      

ontbrak1 om voor lev5de bloem5  te kunn5
 word5 geh\d54    ,door deze kun/w]k5   
trok ,dr] we] all] a&a*t tot zi* en     
begrep5 de ,neur5b]g]s1 dat m5 niet na> 
het buit5l& behoefde  te gaan1 om e5    
volmaakt kun/5a> te aans*\w51 ma> dat   
die 9  de naa/e omgev+ 0 te v9d54 ,ja1  
het w]d zelfs door enkel5  luide        
v]kondigd1 dat mee/] ,dr] d5 ,italiaan  
,jacopo ov]s*aduwde  en deze fron/e het 
voorho(d1 to5 hij moe/ ond]v9d51 dat de 
gee/drift voor hem me] en me] v]koelde4 
,en nu 0 ,dr] aan het s*ild]5 aan het   
groote alta>/uk1 dat e5  vor/ van hem   
bege]de3 de aanbidd+ d] ,wijz5 en to5   
da>aan de  laat/e h& 0 gelegd1 g+ er 9  
,neur5b]g sle*ts n kreet op3  de        
,duits*e kun/ ov]treft die van &]5 en   
,albre*t ,dr] is  de e]/e all] mee/]s6  
,de za*!id d] lijn51 die bij ,jacopo  9 
weekheid onta>dde1 0 bij ,dr] met kra*t 
gepa>d en het  s*itt]5de coloriet1 dat  
bij d5 ,italiaan niet van ov]drijv+  0  
vrij te pleit51 behield bij ,dr] de     
jui/e maat en de$ het  oog aang5aam aan 

inplaats van het te v]bl9d54 --         
,mee/] ,dr] ontv+ uit ,witt5b]g e5 ruime
 beloon+ niet alle5 9  kl9k5de munt1 ma>
 op v]zoek van d5 kun/5a> 0 er e5       
bijzond]  mooi gewei bijgevoegd1 dat de 
e]eplaats 9 het /aatsiev]trek kreeg  en 
door all5 w]d bewond]d1 vooral door     
,wilibald ,pirkheim]1 die  zijn vri5d   
dit ko/b>e /uk bijna b5ijdde4           
,,ho(d/uk ,,xvi4    ,,e5 ,,dubbel       
,,afs*eid4      ,op e5 k\d51 vo*tig5    
,octob]avond van het ja> #aeje hield    
voor  ,dr]s huis e5 logge koets /il1    
wa>uit e5 jonge man /eeg 9 e5           
reismantel gehuld4    ,s*ufele96 klonk  
het vroolijk uit e5 raam van de e]/e    
v]diep+  van ,vr\we ,agnes' lipp51 to5  
zij d5 bezoek] h]k5de4    ,deze gaf d5  
kne*t la/ om voor zijn k(f] te zorg5 en 
trad snel  na> b9n54 ,hij w]d h>telijk  
v]welkomd2 vi] wek5 0 hij 9  ,frank=t   
gewee/ om ,dr]s s*ild]ij5 op de ja>m>kt 
te koop aan  te bi$54    ,de lieve      
heilig5 zijn geprez51 riep hij1 dat ik u
 all5 9  gezondheid mag t]ugzi5 en de   

doods5gel uw huis is voorbijgegaan4 ,ik 
heb heel wat ang/ om u uitge/aan1 want 9
 ,frank=t g+ de m>e1  dat de pe/ hi]    
dagelijks veel (f]s eis*te4    ,ja1 ,god
 heeft ons g5adig gespa>d1 antwoordde   
,dr]1 t]wijl  rondom ons m5ig huis door 
d5 dood is bezo*t4 ,wat b5 ik v]heugd   
en dankba>1 dat ,god u 9 wel/& bij ons  
heeft t]uggebra*t4    ,hans1 mee/]      
,albre*ts bro$]1 hielp d5 gezel zi* van 
zijn  reismantel ontdo52 ,vr\we ,b>b>a  
g+ na> d5 kne*t en ,vr\we  ,agnes liep  
na> de keuk51 om voor het avondet5 te   
zorg54    ,spo$ig w]d de k(f]           
b9n5gebra*t en hielp ,hans von ,kulmba*1
  die uit de w]kplaats kwam aangeloop51 
,s*ufele9 om di5 leeg  te mak54 ,dit    
ko/te we9ig moeite1 want al 0 hij vol   
gewee/1  to5 ,s*ufele9 v]trok1 nu w>5 er
 sle*ts enkele /ukk5 91  die niet w>5   
v]ko*t4 ,da>door 0 de som gelds1 die hij
 uit d5  l$]5 buidel op de tafel s*udde1
 ook ze] belangrijk en ,dr]  betuigde   
zijn h>telijk5 dank aan zijn tr\w5      
zaakwa>nem]1 wi5  hij tegelijk]tijd zijn

 deel van de opbr5g/ toes*o(4    ,ik z\ 
9 nog vroolijk] /emm+ zijn ?uis gekom51 
sprak  ,s*ufele91 als ik niet de        
onaang5ame ond]v9d+ _h moet5  opdo51 dat
 er vele s*urk5 zijn1 die hun diev5h&5  
na> uw  eig5dom uit/ek54 ,het zijn ge5  
/ruikroov]s1 die ons ond]weg  hebb5     
aangevall51 ma> op de ja>m>kt heb ik e5 
&]e soort  diev5 le]5 k5n52 gij weet    
wel1 wat ik b$oel4    ,de nadrukk]s8    
vraagde ,dr] snel4    ,ja1 jui/1 knikte 
,s*ufele9 met gefron/e w5kbrauw54 ,wat  
baat uw  monogram1 wa>mee gij s$]t a*t  
j>5 uw w]k5 ond]teek5t8 #ah  ,het       
beveiligt ze niet voor namaak1 want die 
s*elm5 mak5 er ge5  gemo$sbezwa> van1 om
 ook dat er bij af te drukk5 en da>mee  
de  koop]s te b$rieg54    ,het spijt mij
 ze]1 dat te hoor51 sprak ,dr] halfluid4
 ,diev5  word5 opgehang51 do* zulke     
s*urk51 die zi* to* ook het eig5dom  van
 &]5 toeeig551 laat m5 onge/oord hun    
s*&elijk b$rijf  uitoef554 ,ik z\ ga>ne 
e5s e5 hooggeplaat/1 invlo$rijk man     
will5 vrag5 om mij da>teg5 te bes*]m52  

ma> het is de vraag  ( zijn invlo$      
da>toe 9 /aat is4    ,ja1 dat is        
v]geefs*e moeite1 me5de ,s*ufele91 al   
kondt gij  u tot d5 keiz] w5d51 dan z\  
het nog niets bat54 ,zelfs 9 de  ,n$]l&5
 haalt m5 zulke boev5/rek5 uit2 want 9  
,antw]p5  woont er e51 die kop]gravur5  
heeft gemaakt na> uw h\tsn$5 uit  de    
op5b>+ van ,johannes4    ,9 hevige      
opgewond5heid liep ,dr] met groote s*r$5
 het v]trek  op en ne]3    ,het ont/emt 
mij erg6 ,weet gij wie het is8    ,o*1  
al wi/ ik het1 het z\ to* niets bat51   
klaagde  ,s*ufele94 ,ik heb tr\w5s      
getra*t hem op te spor51 do* to5  hij   
het bem]kte1 heeft hij zi* gauw uit de  
voet5 gemaakt4 ,dr]  haalde de s*\d]s   
op4 ,lat5 we ons v]d] niet bekomm]5 om  
d5  dief1 die to* niet gelukkig met zijn
 ro( kan zijn1 want ge/ol5  go$1 g$ijt  
niet4 ,aang5am] is het u te v]tell51 hoe
 het mij 9  uw afwezigheid is gegaan4   
,hij w]d ge/oord door ,vr\we ,agnes1 die
 h5 uitnoodigde om aan het  avondet5 te 
kom54 ,na het geb$1 dat door het ho(d   

des huizes w]d  uitgesprok51 zei ,dr]   
tot ,s*ufele93 ,gij weet wel1 dat v]l$5 
w9t] het ,duits*e h&el%uis bij de       
,rialtobrug te ,v5eti e5 prooi  d]      
vlamm5 is geword54 ,nu heeft 9 ,juni van
 dit ja> de ,signoria  #ai op a&r+5 d]  
,duits*e koopli$5 beslot5 het nieuw te  
b\w5 huis aan e5 ,duits*5 mee/]1        
,hi]onymus van ,augsburg1  op te drag54 
,en da> de ,/4 ,b>tolomeuskapel1 bij het
 h&el%uis  behoor5de1 e5 groot alta>/uk 
noodig heeft1 hebb5 de ,duits*e         
koopli$5 ev5e5s wet5 door te zett51 dat 
dit door e5 ,duits*]  z\ word5 uitgevo]d
 en ziet ge1 da>voor heeft m5 d5        
,neur5b]g]  ,albre*t ,dr] uitgekoz54    
,s*ufele9s oog5 s*itt]d5 van voldo5+ en 
zijn h&1 die jui/  e5 /uk rookvlees* na>
 d5 mond wilde br5g51 kwam niet tot ha> 
be/emm+4 ,o1 dat is he]lijk6 ,en wat    
v]heug ik mij 9 de e]1 die  u te beurt  
valt6 ,geluk er mee1 ,mee/]6 ,h>telijk  
geluk gew5s*t6 ,en  gaat gij gauw8      
,e5ige oog5blikk5 bleef ,dr]1 zond] iets
 te zegg51 voor zi* uit  />52 to5 sprak 

hij3 ,mijn h>t trekt mij na> dat zonnige
 l&  en die he]lijke /ad1 die ik re$s   
e5maal mo*t aans*\w51 en ook  is de     
v]zoek+ groot om zooals vele &]5 de     
vreeselijke ziekte1  die hi] he]s*t1 te 
ontloop51 ma> de ang/ om h51 die ik moet
  a*t]lat51 doet mijn h>t onru/ig klopp5
 en h\dt mij teg54 ,de  ,he] geve1 dat  
de /]fte spo$ig moge v]m9d]51 dan is het
 mijn  plan met de e]/e geleg5heid de   
be/e na> ,itali te reiz54 ,ma> ik  wil  
niet alle5 er op uittrekk5 zooals to5 ik
 als gezel de w]eld  9 g+1 ma> ik zal   
mij aansluit5 bij e5 h&elsk>avaan4 ,zulk
  e5 jonge gezel zond] n c5t op zak     
liet5 de /ruikroov]s en  diev5 wel      
onge/oord v]d] gaan1 ma> nu kon het wel 
e5s zijn1  dat die s*elm5 lu/ kreg5 om  
hun h&5 uit te /rekk5 na> de  s*at1 die 
ik van plan b5 mee te nem52 want ik rek5
 er op e5  groot aantal mijn] s*ild]ij5 
te ,v5eti 9 g\d om te zett54    ,nu     
m5gde ,vr\we ,agnes zi* 9 het gesprek3  
,mijn lieve man1 is het  bezorgdheid    
voor de uw51 die u v]h9d]t aan de       

e]volle opdra*t  gevolg te gev58 ,ma>   
zijt gij dan de ,voorzi5igheid1 die door
 uw  bijzijn h5 voor nood en dood kan   
bew>58 ,het e5ige1 wat wij 9 dez5       
moeilijk5 tijd kunn5 do51 is bidd5 en   
ons 9 's ,he]5 bes*]m+  aanbevel54 ,nu  
dat kunt gij te ,v5eti ev5 go$ als hi]4 
,ons lev5  is 9 ,gods h& en ons h>t kan 
ru/ig zijn 9 d5 ,he]4    ,dr] keek zijn 
vr\w aan met e5 blik wa>9 dank en ook   
a*t+ voor  ha> groot ,godsv]tr\w5 lag   
opgeslot51 ma> ook e5 /ille vrees  bij  
de g$a*te3 indi5 het e5s 9 ,gods raad 0 
beslot5 e5 d]  mijn5 tijd5s mijn        
afwezigheid op te eis*5 dan z\ ik zijn  
laat/5  zu*t niet kunn5 opvang5 en zijn 
oog5 niet to$rukk54 ,hij durfde  deze   
g$a*te ev5wel niet uitsprek52 het 0 als(
 hij zi* s*am5  moe/ teg5ov] het        
onbep]kte ,godsv]tr\w5 zijn] vr\w4      
,s*ufele9  maakte van zijn /ilzwijg5    
gebruik om1 ev5als ,vr\we ,agnes1 er op 
aan te dr+51 dat hij zi* teg5 de reis   
na> ,v5eti niet lang]  z\ v]zett54      
,dr] keek d5 sprek] ern/ig aan1 en er 0 

zelfs e5ige v]leg5heid  9 zijn blik1 to5
 hij zei3 ,er is nog iets1 dat mij teg5 
de reis doet  opzi54 ,als ik e5maal weg 
b51 zal ik zoo spo$ig niet t]ugke]51    
want het groote s*ild]ij1 dat m5 van mij
 v]langt1 zal veel tijd  vord]51 en     
da>bij hoop ik ook van de ,italiaans*e  
mee/]s nog wat  te le]54 ,da>om zal ik  
wel v]pli*t zijn1 mijn w]kplaats te     
sluit5  en u te ontslaan1 mijn go$e     
gezell51 wat mij niet we9ig moeilijk    
valt1 want gij hebt mij altijd tr\w     
g$i5d en t] zijde ge/aan4    ,het 0     
duidelijk op de gezi*t5 d] gezell5 te   
lez51 dat hun  dit we9ig aan/ond2 zij   
zag5 elka> teleurge/eld en vrag5d  aan4 
,zij w>5 op zoo iets 9 het geheel niet  
voorb]eid en het speet  ,s*ufele91 dat  
hij zoo op de reis _h aang$rong54       
,dr] las hun g$a*te en v]volgde3        
,wa>lijk1 gij zijt nu lang  g5oeg bij   
mij 9 de w]kplaats gewee/ en het komt   
mij bijna ze]  zelfzu*tig voor1 dat ik u
 zoo lang 9 mijn di5/ heb geh\d51  da>  
het to* wel uw w5s* zal zijn ook bij &]e

 mee/]s te  le]54 ,da>om wil ik niet aan
 mij zelf d5k5 en mij om uw5twil        
v]heug51 dat gij nu da>toe de geleg5heid
 hebt4    ,hans von ,kulmba*1 die       
gewoonlijk /il en 9 zi* zelf 0 geke]d1  
ri*tte nu het woord tot ,dr] en sprak3  
,de tijd1 di5 wij bij u zijn  gewee/1 is
 ons als e5 droom voorbijgegaan en het  
zal lang dur51  voordat wij op onze     
omzw]v+5 9 de w]eld e5 mee/] v9d51 die  
ons zulk voortreffelijk ond]wijs kan    
gev5 en wi5s vri5delijkheid  ons zulke  
go$e dag5 zal do5 belev54    ,ook       
,s*ufele9 sprak 9 d5zelfd5 gee/1 hij    
hield niet op ,dr]  dank te zegg5 voor  
alles1 wat zij 9 zijn huis hadd5        
ontvang5 en  kwam e9delijk we] op zijn  
a&r+5 t]ug4 ,zoo w]d het gesprek1  dat  
e5igsz9s treurig 0 geword51 langzam]h&  
we] vroolijk]  en de dis*g5oot5 zat5 na 
het dankgeb$ nog lang gezellig sam5  te 
prat54--    ,vijf wek5 lat] /ond voor   
,dr]s huis e5 opgetuigd rijpa>d1 belad5 
met e5 zwa> valies1 ong$uldig te        
trappel51 want het wa*t5 duurde  lang   

bij de felle k\de1 die d5 adem uit zijn 
neusvleugels v]/ijfde1  wa>door zijn kop
 9 e5 waas w]d gehuld4    ,da> b9n5     
duurde het afs*eid lang4 ,het ko/te     
mee/] ,dr] re$s  moeite te s*eid5 van   
zijn gezell51 die ook hun ransel hadd5  
aangegord1 ma> het 0 als( zijn h>t z\   
brek51 to5 hij voor  het laat/ zijn     
lieve vr\w1 zijn go$e mo$] en zijn      
bro]tje 9  de arm5 sloot4    ,met zijn  
mo$] _h hij e]/ nog e5 zond]l+ ges*il   
ov] ,hans  gehad4 ,hij _h hem ga>ne     
will5 me5em5 op reis1 omdat hij het voor
  d5 zev5ti5j>ig5 knaap1 die zi* ook aan
 het s*ild]5 wilde  wijd51 nuttig       
oordeelde ond] zijn toezi*t en leid+    
iets van de  w]eld te zi5 en de         
,italiaans*e taal te le]52 ma> zijn mo$]
  kon er niet toe besluit5 om zi* van d5
 laat/5 zoon1 die ha>  van ha> k9d]5    
ov]bleef1 te s*eid5 en wi/ van ha>      
,albre*t  te v]krijg51 dat hij alle5 z\ 
v]trekk54    ,mee/] ,dr] re$ de /raat   
ond] de ve/e g5aamd uit1 v&a>  na> de   
,he]5m>kt1 wa> hij ophield bij het huis 

van ,pirkheim]4 ,hij  moe/ van zijn     
vri5d nog afs*eid nem5 en hem dank zegg5
 voor het  voors*ot1 dat hij d5 reizig] 
_h gegev51 omdat deze met het oog  op   
zijn v]mo$elijk lange afwezigheid e5    
welvoorzi55 buidel bij  zijn familie    
moe/ a*t]lat54    ,nu gaf hij zijn pa>d 
de spor5 en re$ ov] de ,b>revoet]sbrug  
na> het ,lor5z]ple9 en v&a> na> de      
,vr\wepoort1 wa> de vijf  wag5s met     
koopwa> en zijn eig5 kun/w]k5 re$s g]e$ 
/ond51  omgev5 door de vijf koopli$5 te 
pa>d en twaalf gewap5de1 /evige  di5a>s1
 die de k>avaan moe/5 bes*]m54    ,ond] 
de zeg5b$5 van h51 die er om v]zameld   
/ond51 /elde  de /oet zi* 9 beweg+ en   
vroolijk h9nikt5 de pa>d5 op dez5  k\d51
 held]5 morg54                          
,,ho(d/uk ,,xvii4    ,,nogmaals ,,te    
,,v5eti4      ,op e5 he]lijk51 w>m5 dag 
9 ,febru>i van het ja> #aejf lag op  het
 balkon van ha> paleis op het           
,m>cusple91 ,signora ,bella1 de         
e*tg5oot van d5 ,m>kies ,r9aldi1        
uitge/rekt op e5 za*t ru/b$  om met     

volle teug5 de friss*e1 v]/]k5de        
voorja>slu*t 9 te  adem54 ,zij 0        
h]/ell5de van e5 ma&5lange1 ern/ige     
ziekte  en v]wa*tte van d5 zonnes*ijn e5
 snell]e g5ez+4    ,naa/ ha> /ond e5    
vr\welijke b$i5de1 die ha> het nieuws   
uit de /ad moe/ v]tell51 want nadat zij 
lang5 tijd 9 niets  belang/ell+ _h      
getoond1 begon de ,signora zi* nu we]   
voor de  buit5w]eld te int]esse]54      
,m5 v]nam het geluid van nad]5de        
voet/app5 en op het balkon  v]s*e5 e5   
grijsa>d met e5 lang51 witt5 ba>d en e5 
edele1  indrukwekk5de ge/alte4 ,het 0 de
 oom d] ,signora en tev5s  ha> vad]lijke
 vri5d1 van wi5 zij 9 ha> ziekte de     
h>telijk/e  deelnem+ _h ond]vond5 en die
 bijna dagelijks 9 dez5 lijd5/ijd  ha>  
tot troo/ 0 gewee/4    ,zijn gelaat     
held]de op1 to5 hij zag hoeveel         
belang/ell+ de zieke  toonde 9 de       
m$$eel+5 van ha> ond]ges*ikte en hij    
uitte zijn  blijds*ap op h>telijke      
wijze4 ,a*t] hem /ond e5 lakei met e5   
portefeuille1 die hij van hem ov]nam en 

bij de ,signora bra*t4 ,ik  heb iets    
voor u meegebra*t1 dat u e5ige          
oog5blikk5 aang5aam zal  bezig h\d51    
lieve ,bella4 ,het is lang5 tijd gel$51 
dat gij u voor  de kun/ hebt            
gent]esse]d4    ,o1 dank u1 be/e oom1   
antwoordde ,bella en zij /rekte ha>     
kle9e1  mag]e1 wasbleeke h& uit na> de  
portefeuille1 wa>9 e5 reeks  kop]gravur5
 geborg5 w>51 die 9 volgorde het lev5   
van ,m>ia  we]gav54    ,re$s bij het    
e]/e blad1 dat de weig]+ van ,joa*ims   
(f]  door d5 hoogeprie/] voor/elde1     
begonn5 ,bella's oog5 te  s*itt]5 en    
uitte zij e5 kreet van v]rukk+2 ,o1 hoe 
pra*tig1  hoe bekoorlijk6 ,ha> +5om5heid
 nam bij elke afbeeld+ toe en  zij kon  
ha> oog5 niet afw5d5 van die gravur51   
welke de ru/ van  de heilige familie 9  
,egypte te zi5 gav51 e5 afbeeld+ van het
  re9/e1 gelukkig/e familielev51 dat de 
bannel+5 de sm>t ov] de  s*eid+ van hun 
geboortegrond s*e5 te kunn5 do5 v]get54 
,zij  g5oot van d5 aanblik van ,m>ia1   
gezet5 met ha> sp9newiel bij de  wieg   

van ha> bem9nelijk k9d1 van d5 oud5     
,jozef1 die ijv]ig zit  te arbeid5 voor 
het dagelijks* brood d] zijn51 en vooral
 van de  all]lief/e engeltjes1 die druk 
bezig zijn om de spa&]s 9 e5  m& te     
v]zamel5 en van wie n ondeug5d g5oeg is 
gewee/ om zi*  met ,jozefs ho$ te tooi54
    ,geheel &]e gewa>word+5 w]d5 9      
,bella gewekt1 to5 zij kwam  aan de     
afbeeld+ van ,jezus' afs*eid van ,zijn  
mo$]1 voordat ,hij ,zijn  laat/e reis   
na> ,j]uzalem ond]nam1 en wa>op de ,he] 
met hemels*5  vr$e op het gelaat en met 
heilig5 mo$ om d5 dood tegemoet te gaan1
  nog e5maal ,zijn mo$]1 die aan de deur
 vol sm>t ligt ne]gezonk51  zeg5t4      
,bella 0 diep ontro]d en twee groote    
tran5 blonk5 9 ha>  oog54 ,nog nooit _h 
zij iets aans*\wd1 dat zoo aangrijp5d   
s*oon 04    ,ik dank u1 be/e ,oom1 voor 
dit g5ot1 zeide zij dankba>1 nadat zij  
het laat/e blad _h bekek54 ,van wi5 zijn
 deze onv]gelijkelijk  s*oone gravur58  
,raimondi ,m>cantonio heeft ze op kop]  
gegrave]d1 antwoordde  de grijsa>d1 die 

met /ille vreugde en voldo5+ _h         
opgem]kt1  dat zij1 die hem zoo lief 01 
w$] 9 iets belang/ell+ koe/]de4         
,gegrave]d8 vraagde ,bella4 ,ze zijn    
uit/ek5d gegrave]d2 ma> wie  heeft de   
teek5+5 ontworp58 ,de kun/5a>1 die dat  
heeft g$aan1  v9dt zijn gelijke niet4   
,ha> oom kwam e5 we9ig di*t] bij ha>    
zitt5 en sprak glimla*5d3    ,mijn doel 
0 niet alle5 om u deze plat5 te lat5    
zi51 ma> ik  wilde u ook iets v]tell54  
,deze gravur5 hebb5 9 de /ad heel wat   
opzi5 geba>d en zijn de oorzaak1 dat    
,m>cantonio voor het g]e*t  is g$aagd4  
,voor het g]e*t8 vraagde de ,signora met
 klimm5de belang/ell+4    ,ja1          
antwoordde ha> oom1 ,m>cantonio is e5   
dief1 die zi*  het bezit van &]5 heeft  
toegeig5d2 hij heeft deze plat51  die   
oorspronkelijk 9 h\tsn$5 zijn v]s*551 9 
kop]  nagegrave]d4 ,zie1 hi] is het     
monogram van d5 ontw]p] d]  h\tsn$56    
,bella bekeek de lett]s zond] iets te   
zegg54    ,to5 v]volgde ha> oom3 ,weet  
gij niet wi5s naam het is8 ,ma> dat  z\ 

ook moeilijk gaan1 want het is re$s zoo 
lang gel$51 dat gij d5  kun/5a>1 die zi*
 met ,a4 ,d4 ond]teek5t1 hebt gezi54    
,gij wa>t  to5 nog ongehuwd4 ,het is de 
naam van e5 ,duits* kun/5a> -- -- --4   
,albre*t ,dr]6 riep ,bella uit en e5    
flauwe blos kleurde ha>  bleeke wang54  
,o1 van hem zijn deze he]lijke kun/w]k56
 -- --  -- ,ziet gij wel1 ,oom1 dat ik  
ze] jui/ heb gezi51 wat er 9 di5  man 02
 mijn pr(etie heeft zi* bewa>heid6      
,albre*t ,dr] is e5  ongev5a>d kun/5a>6 
,hoeveel heb ik niet re$s gezi5 op het  
gebi$  d] kun/1 do* nooit heeft iets    
da>van mij zulk e5 g5ot v]s*aft1  nooit 
heeft iets mij zoo getr(f5 als deze     
he]lijke kun/4 ,wat  zijn onze s*ild]s  
bij hem v]gelek56 ,zooveel innig        
gemo$slev51  als hi]9 ligt uitg$rukt1   
zoekt m5 tev]geefs bij h54 ,m5 zegt  van
 de ,duits*]s3 dat hun h>t ev5 w>m is   
als de dampkr+1 wa>9  zij lev51 k\d is4 
,en nu zie ik1 dat het wa> is4    ,dat  
b5 ik met u e5s1 mijn lieve ,bella1     
antwoordde ha> oom4    ,ook ik b5 v]rukt

 van deze plat5 en het &]e w]k1 dat ik  
van  hem zag1 vond ik ook zoo bijzond]  
mooi4    ,wa> woont ,mee/] ,dr]         
teg5woordig8 vraagde ,bella4 ,9 zijn    
geboorteplaats ,neur5b]g8    ,ja1       
antwoordde ha> oom1 da> heeft hij zijn  
w]kplaats1 ma> op  dit oog5blik -- -- --
 -- 4    ,e5sklaps hield hij op en      
vraagde zi* af ( het de zieke niet te   
veel z\ opw9d51 als hij ha> het v]d]e   
m$$eelde--do* to5  hij ,bella's dr+5d51 
vrag5d5 blik op zi* geve/igd zag1 g+    
hij voort ha> te zegg51 dat ,mee/] ,dr] 
op dit oog5blik te  ,v5eti v]toefde1 om 
op v]lang5 d] ,signoria voor de         
v]nieuwde  ,/4 ,b>tolomeuskapel e5 groot
 alta>/uk te s*ild]54    ,de ,signora   
ri*tte zi* op van ha> ru/bank en liet   
zi* door ha>  kam5i] e5 kuss5 tot /eun 9
 d5 rug gev51 als( zij 9 die  h\d+ bet] 
kon lui/]54    ,is hij te ,v5eti8 ,9    
mijn onmiddellijke nabijheid8 zeide zij4
 ,o  hoe ga>ne z\ ik di5 he]lijk5       
kun/5a> nog e5s t]ugzi56 ,hij  moet nu  
e5 man 9 de volle kra*t zijns lev5s     

zijn4    ,hij is vi]5d]tig ja>1 zeide   
ha> oom4 ,zijn uit]lijk alle5  re$s     
trekt de a&a*t4 ,m5 voelt e]bi$ige      
bewond]+1 wanne]  m5 hem ziet4 ,en dan  
da>bij zijn edel k>akt] en ziel5adel6   
,m5  voelt zi* g5eigd hem met ontbloot  
ho(d te nad]54    ,ma> wat is nu het    
geval met ,m>cantonio8 vraagde de       
,signora4 ,gij  zeidet1 dat hij voor het
 g]e*t /aat4    ,ha> oom knikte         
beve/ig5d4 ,e9delijk is het mee/] ,dr]  
gelukt  e5 d] vele s*urk5 ma*tig te     
word51 die hun h&5 na> zijn  eig5dom    
uit/ek5 en zijn w]k5 nadrukk5 ( grave]54
    ,z\ de ,signoria hem teg5ov] onz5   
/adg5oot re*t do5  w$]v>58 vraagde      
,bella bes*roomd4    ,maak u da>ov] niet
 ong]u/1 mijn k9d6 v]zek]de ha>  oom4   
,dr] is bij de ,signoria1 ev5als bij i$]
 hi] 9 de /ad1  9 hooge a*t+4 ,dagelijks
 krijgt hij 9 zijn w]kplaats di*t bij   
het ,duits*e h&el%uis1 zooveel bezoek]s 
als( het e5 b$eva>t  na> e5 wond]do5d   
beeld d] heilige ,maagd gold4 ,ook      
beijv]5  onze kun/5a>s zi* hem te       

bezoek5 en met l( te ov]lad51 al  is dat
 miss*i5 niet altijd ev5 opre*t geme5d4 
,de be/5 van  h5 zijn wa>lijk zijn      
vri5d51 do* de kle+ee/ig5 v]gaan van    
jalo]s*heid1 vitt5 en tra*t5 gebrek5 op 
te spor51 t]wijl zij  9 /ilte zijn w]k5 
navolg54    ,die ell5dig56 zei ,bella   
toornig1 en hoe h\dt ,dr] zi*  da>ond]8 
,hij let niet op h51 antwoordde ha> oom1
 en zijn edel h>t1 wa>van  al het lage  
en geme5e zoo v] is v]wijd]d1 bem]kt ook
 dikwijls hun  kwaadwilligheid niet4    
,hij /elt er zi* tevr$5 mee door de &]5 
te word5 gewa>de]d4 't ,is e5 wond]1 dat
 hij ond] al d5 l(1  di5 m5 hem         
toezwaait1 en de e]1 die hem wordt      
bewez51 zoo kalm  en n$]ig blijft4      
,ja1 ja1 riep de ,signora uit1 ,albre*t 
,dr] is e5 voortreffelijk  man met e5   
n$]ig gemo$1 dat heb ik wel gem]kt4 ,hoe
 v] is hij  met zijn alta>/uk gevord]d8 
,hij is nog bezig aan de /udies1 die    
vooraf noodig zijn1 antwoordde  ha> oom1
 en het z\ ook niet &]s mogelijk zijn1  
want elk5 dag  v]dr+t m5 zi* zooze] om  

hem1 dat hij nauwelijks tijd tot arbeid5
  kan v9d54 ,onlangs nog zeide hij mij1 
dat hij zi* nu en dan e5s  onzi*tba>    
moe/ mak51 omdat m5 hem al te la/ig viel
 en hij niet  tot zi* zelf kon kom54 ,ik
 kan mij begrijp51 dat al die e]bewijz51
  wa>mee de ari/ocratie hem ov]laadt1   
hem gaan v]vel54 ,vooral v9dt  hij het  
onaang5aam zoo dikwijls te word5        
uitg5oodigd op ga/mal5  en fee/51 da>   
dat zooveel van zijn ko/b>5 tijd v]gt4  
,het lief/  ontvangt hij ,giovanni      
,bell9i1 van wi5 hij d5 e]/5 ke]1 dat   
hij  te ,v5eti 01 zooveel heeft gele]d2 
de e]wa>dige grijsa>d ziet nu  met      
innige bewond]+ tot zijn vroeg]5 le]l+  
op en bewij/ hem  veel opre*te          
g5eg5heid1 wat d5 ,duits*]1 bij al de   
gehui*elde  vri5ds*ap1 die hij ond]v9dt1
 bijzond] veel g5oeg5 doet4 ,ik  moet u 
to* nog v]tell51 wat er onlangs is      
gebeurd4 ,bell9i kwam  bij ,dr]1 to5 hij
 jui/ met e5 /udiekop voor zijn alta>/uk
 bezig  02 hij s*ild]de het ha> op zijn 
onnavolgb>e wijze4 ,de grijsa>d  v]zo*t 

,dr]1 hem e5 d] p5seel51 wa>mee hij het 
ha> zoo  wond]lijk fijn wi/ te s*ild]51 
als a&5k5 te gev54 ,da>op nam  ,dr] e5  
h&vol gewone p5seel51 reikte die ,bell9i
 toe en gaf hem  v]l( er zooveel van te 
nem51 als hij bege]de4 ,bell9i          
glimla*te1  da*t dat ,dr] hem niet _h   
begrep5 en vraagde om sle*ts n fijn     
p5seel voor de h>54 ,nu moe/ ,dr] la*5  
en zei1 dat hij voor de  h>5 ge5        
bijzond]e p5seel5 gebruikte4 ,to5       
,bell9i da>op zijn  ho(d ongeloovig     
s*udde1 nam ,dr] e5 gewoon p5seel en    
s*ild]de  voor de oog5 van d5 v]wond]d5 
grijsa>d de ha>lok e5] vr\w op  zijn    
wond]mooie mani]4 ,dit v]haal is volkom5
 wa>1 want ik heb het  van ,bell9i zelf 
gehoord1 die er bijvoegde3 het kl9kt als
 e5 wond]  en ik z\ het niet hebb5      
gelo(d1 indi5 ik het zelf niet _h gezi54
    ,signora ,bella 0 /il geword52 de   
blos op ha> wang5 0 w$]  v]dw55 en zij  
zag er bleek en v]moeid uit4 ,ha> oom   
begreep1  dat het tijd w]d om he5 te    
gaan en ha> nu te lat5 uitru/51  opdat  

al die a&o5+51 al w>5 zij van aang5am5  
a>d1 de  h]/ell5de ge5 kwaad z\d5 do54  
,en ,bella nam afs*eid van hem1  do*    
niet zond] het dr+5de v]zoek ha> spo$ig 
me] te kom5  v]tell5 van d5 ,duits*5    
mee/]4        ,v]s*eid5e ma&5 w>5       
voorbijgegaan--het ,paas*fee/ 0 nabij4  
,albre*t ,dr] 0 re$s 's morg5s vroeg 9  
zijn w]kplaats1 om1  zooals hij hoopte1 
onge/oord van de o*t5dur5 gebruik te    
mak5 om  aan zijn alta>/uk te w]k51 ,m5 
0 9 het beg9 ov]e5gekom51  dat de       
s*ild]ij op d5 e]/5 ,paas*morg5 op het  
alta> van de  ,b>tolomeuskapel z\       
prijk51 ma> da>aan 0 9 de v]/e v]te     
niet te d5k5 en zij1 die het ,dr] hadd5 
opg$rag51 kond5 het hem  niet wijt51 da>
 zij heel go$ wi/51 dat het niet de     
s*uld van d5  ,duits*]1 ma> van de      
,v5etian5 zelf 01 die hem zijn tijd     
kwam5  ontroov5 en hem ook be/ell+5 d$51
 die de vri5delijke mee/]  niet wilde   
weig]54 ,to* wilde het v&aag met d5     
arbeid aan het  groote s*ild]ij niet    
vlott54 ,zijn oog5 dwaald5 telk5s na> e5

  twe$5 s*ild]sezel1 wa>op e5 kle91 pas 
begonn5 /uk /ond1 d5  twaalfj>ig5 ,jezus
 te midd5 d] s*riftgele]d51 voor/ell5de4
 ,het  0 om hem e5ige afwissel+ te gev5 
bij d5 omvangrijk5 arbeid  van het      
alta>/uk1 dat hem door de groote afmet+ 
soms te ze]  v]moeide4 ,a*t dag5 gel$5 0
 hij er pas mee begonn5 en nu 0  het    
bijna af--met zooveel toewijd+ en ijv]  
_h hij er aan gew]kt4    ,to5 hij jui/  
go$ op /reek 01 w]d er geklopt en met   
gefron/e  w5kbrauw5 mompelde ,dr]3 m5   
gunt mij zelfs de vroege o*t5dur5  niet6
    ,ma> zijn gelaat v]held]de zoodra   
hij d5 b9n5kom5de h]k5de4 ,het  0 e5    
jonge1 nauwelijks tw9tigj>ige man1 met  
di*te1 zw>te lokk5  en e5 edel1 bleek   
gelaat1 dat duidelijk d5 kun/5a> v]ri$4 
,wees welkom1 mijn be/e ,titiaan6 riep  
,dr] en hij /ak hem zijn  beide h&5 toe4
 ,hij wi/ dat de kun/5a>1 die voor hem  
/ond1  hem opre*te v]e]+ to$roeg4       
,titiaan zag met ev5veel bewond]+  tot  
,dr] op als zijn grijze le]mee/]        
,bell9i4    ,wat zie ik8 riep hij uit1  

to5 zijn oog5 op d5 twe$5  s*ild]sezel  
viel54 ,ik da*t1 dat ik1 na u a*t dag5  
met ru/ te  hebb5 gelat51 het alta>/uk  
go$ gevord]d z\ v9d51 en zijt gij  nu   
nog met /udies da>voor bezig1 (1 voegde 
hij er glimla*5d bij1  is dit ge5 /udie 
voor het groote s*ild]ij8    ,dr] moe/  
ev5e5s la*54 ,het is e5 op zi* zelf /a& 
s*ild]ij1 wa>toe uw le]mee/] ,bell9i mij
 heeft opgewekt4 ,het  zal mij ev5wel   
niet lang me] oph\d51 want ik d5k het   
morg5 af  te mak5 en dan heb ik er      
sle*ts vijf dag5 voor gebruikt4    ,vijf
 dag58 vraagde ,titiaan en zag ,dr] /rak
 aan4 ,hebt gij e5  v]bond met d5 booze 
geslot58 ,het is toov]56 ,zulk e5 /uk 9 
vijf dag58    ,dat is alle5 vlugheid1   
wa>de ,titiaan1 antwoordde ,dr]4 ,ik    
wilde  mijn gee/1 die door het groote   
alta>/uk te veel v]moeid 01 e5  we9ig   
v]friss*51 door iets &]s ond] h&5 te    
nem54 ,ov]ig5s  heb ik t] wille van het 
groote w]k veel &]e opdra*t5 afgewez51  
die mij me] geldelijk voordeel z\d5     
hebb5 aangebra*t dan dit  groote /uk1   

wa>voor m5 mij #he ducat5 heeft belo(d4 
,het is wa>lijk niet de zu*t na> geld1  
die mij bezielt2 do* d5k  e5s hoeveel   
mijn ond]h\d mij dagelijks ko/ en dat ik
 to* ook e5  deel d] opbr5g/ mee na>    
huis moet nem5 voor h51 die aan mijn    
zorg5 zijn toev]tr\wd4 ,indi5 ik alles  
op mij _h kunn5 nem51  wat m5 van mij   
v]langde1 z\ ik wel tweehond]d ducat5   
hebb5  v]di5d4 ,en nietteg5/a&e al de   
vri5ds*ap1 die m5 mij bewij/1  z\ ik hi]
 aan lag] wal g]ak51 als mijn h\tsn$5 en
 de &]e  w]k51 die ik uit ,neur5b]g heb 
meeg5om51 mij ge5 voldo5de  som hadd5   
opgebra*t4 ,ma> nu heb ik plan om1      
zoodra het kle9e  s*ild]ij kla> is1 met 
alle kra*t aan het groote te gaan w]k54 
,om het met ,p9k/]5 kla> te kunn5 hebb58
 vraagde ,titiaan4    ,dr] haalde de    
s*\d]s op4 ,dat is onmogelijk2 er zijn  
da>voor  veel te veel figur5 op het /uk4
    ,titiaan nam nu uit e5 portefeuille 
e5 teek5+ te voors*ijn4 ,ik  wilde u dit
 lat5 zi51 om van u te hoor5 ( gij v9dt1
 dat ik  vord]+5 heb gemaakt door uw    

voorbeeld4    ,het 0 e5 l&s*ap met b]g5 
en e5 ka/eel 9 het dal4 ,titiaan  0     
ind]daad 9 dit g5re e5 le]l+ van ,dr]   
geword5 en deze  kon niet nalat5 hem om 
dit /ukje ze] te prijz54    ,titiaan    
wi/1 dat deze l( welgeme5d 0 en voelde  
zi*1 to5 hij  na> huis g+1 innig dankba>
 en gelukkig ge/emd4        ,de e5e ma& 
na de &]e v]liep2 de geheele zom] g+    
voorbij  en nog /e$s 0 het s*ild]ij niet
 af4 ,hoe me] de mee/] er mee  vord]de1 
hoe me] hij ook d5 groot5 omvang besefte
 van hetge5 hij  op zi* _h g5om54       
,da>bij kwam5 er op nieuw all]lei       
opdra*t51  die hij niet kon weig]5 en   
die tegelijk]tijd w9/ afwi]p54          
,e9delijk1 op d5 #bi/5 ,septemb] w]d het
 9 de /ad v]breid1  dat mee/] ,dr] de   
laat/e h& aan het alta>/uk1 dat m5 s$]t 
kort5 tijd het ,roz5kransfee/ noemde1 _h
 gelegd4    ,da>op begaf i$]e5 zi* na>  
de w]kplaats bij de ,rialtobrug--e5     
i$]1 wi5 liefde tot de kun/ bezielde1   
maakte zi* op om van  het kun/w]k te    
g5iet54 ,de geheele kun/w]eld 0         

v]zameld1  ook de adel1 ja zelfs het    
w]eldlijke en 't gee/elijke opp]ho(d    
van ,v5eti1 de ,doge en de ,patri>*1    
beide uit/ek5de kun/k5n]s1  kwam5 kijk54
    ,e]/ he]s*te er ond] de v]zameld5 e5
 e]bi$ige /ilte1 m5  voelde zi*         
ov]weldigd door d5 groots*5 indruk1 ma> 
da>na brak er  zulk e5 /orm van l(tuit+5
 los1 dat ,dr] hoor5 en zi5 v]g+4       
,zijn w]k v]di5de tr\w5s volkom5 zulk e5
 l(3 het 0 e5  mee/]/uk4 #bj    ,omgev5 
door e5 zonnig l&s*ap1 zit de ,h4 ,maagd
 op e5 troon4 ,ha>  lokk5 zijn g\dblond 
en ha> kle$ is hemelsblauw2 op ha> s*oot
  zit het ,*ri/usk9d1 t]wijl twee       
zwev5de engel5 e5 g\d5 kroon  bov5 ha>  
ho(d h\d54 ,re*ts van d5 troon /aat de  
,h4 ,dom9icus1  die het gebruik van het 
roz5kransgeb$ invo]de2 l9ks ziet m5  nog
 &]e engel51 die de ge/alt51 die rondom 
geknield ligg51  met krans5 van lev5de  
roz5 bekron54 ,aan de voet5 van ,m>ia   
zit  e5 engel met e5 m&ol9e2 op d5      
voorgrond kniel5 ,paus ,julius  ,,ii en 
keiz] ,maximiliaan ,i1 gehuld 9 ruime1  

purp]5 mantels2 de  e]/e wordt door het 
k9d ,jezus2 de &]e door de ,maagd ,m>ia 
met  e5 krans van roz5 gekroond4 ,ook   
&]e bek5de p]son5 kom5 op het  s*ild]ij 
voor1 o4a4 mee/] ,hi]onymus van         
,augsburg1 de b\wmee/]  van het ,duits*e
 h&el%uis te ,v5eti2 op d5 a*t]grond    
re*ts  heeft ,dr] zijn boezemvri5d1     
,wilibald ,pirkheim]1 v]eeuwigd en  naa/
 hem s*ild]de hij zijn eig5 ge/alte4    
,welk e5 groot aantal figur5 en to* zulk
 e5 e5heid van groepe]+2  welk e5       
groo!id en ern/ lag ov] het geheel      
v]spreid en to*  hoe vrij 0 alles       
beh&eld en hoeveel lev5 sprak er uit6   
,en  dat alles w]d nog ov]tr(f5 door d5 
glo$ en de pra*t van  het coloriet6     
,dr]s vij&5 hadd5 durv5 zegg53          
,t]nauw]nood  kan hij teek551 ma>       
s*ild]5 kan hij 9 het geheel niet--nu   
moe/5 zij v]/omm53 dit mee/]/uk sloot   
all5 spot d5 mond4 ,de  opgewond5heid   
nam da>door nog toe en 9 geheel ,v5eti  
sprak m5 9  die dag5 ov] niets &]s dan  
ov] mee/] ,dr] en zijn groots*e         

s*epp+4--    ,to5 de toevlo$ van        
nieuwsgi]ig5 voorbij 01 trad op zek]5   
namiddag1 t]wijl ,dr] bij d5 ,m>kies    
,pros*i e5 fee/maal  bijwoonde1 e5      
aanzi5lijke vr\w1 door e5 b$i5de        
begeleid1 de  w]kplaats bij de          
,rialtobrug b9n54 ,zij nam plaats teg5  
ov] het  alta>/uk en bleef lang51 lang5 
tijd 9 diep1 e]bi$ig zwijg5  v]zonk51   
als( de w]kplaats e5 k]k w>e1 wa> de    
prie/] de mis  b$i5de4 ,ha> h&5 w>5     
gev\w5 en ha> oog5 /ond5 vol tran54     
,e9delijk /ond zij op en v]liet de      
gewijde plaats3 ,dat 0 e5 zalig         
oog5blik1 flui/]de zij t]wijl zij ha>   
oog5 afwis*te4 ,het 0  ,signora ,bella4 
,,ho(d/uk ,,xviii4    ,,b$welm5de       
,,wi]ook4      ,op e5 /ill51 somb]5     
,novemb]morg5 vo]5 e5ige gondels het    
,canale gr&e af4 ,9 pronkgewaad gehuld1 
als( m5 op weg na> e5  fee/ 01 de$ de   
groep kun/5a>s1 die ,dr] te ,v5eti om   
zi*  _h v]zameld1 hem uitgeleide op zijn
 reis na> ,bologna4    ,het 0 zijn      
h>tew5s* gewee/1 ,rome1 die /ad d] /$51 

het  p>adijs d] kun/1 te zi51 en het    
s*e51 dat deze w5s* z\ word5  v]vuld1   
da> het b]i*t kwam1 dat ,keiz]          
,maximiliaan e5 b$eva>t  na> ,rome wilde
 ond]nem51 wa>bij hij zi* wilde         
aansluit54 ,do*  dit voornem5 van d5    
keiz] kwam niet tot uitvo]+ en ,dr] moe/
  zijn plan opgev54 ,ook 0 hij zoo ga>ne
 na> ,mantua gegaan1 om zijn  le]mee/]  
,mantegna te bezoek54 ,zoo gauw zijn    
alta>/uk kla> 01  wilde hij da>he5 gaan1
 to5 op d5 d]ti5d5 ,septemb] het b]i*t  
kwam1 dat de grijsa>d 0 ge/orv54 ,nu    
besloot hij na> ,bologna  te gaan1 omdat
 hij wi/ da> geleg5heid te hebb5 om nog 
me] te  le]5 en vooral de geheim5 d]    
p]spectief te doorgrond54 ,niet  dat hij
 da>van niet op de hoogte 01 ma> het 0  
hem te do5 om  zek]e practis*e voordeel5
 tot v]gemakkelijk+ d] me*anis*e        
con/ructie1 wa>op de kun/5a>s van       
,bologna bijzond] trots* w>51  en die   
zij ang/vallig geheim hield54    ,hij   
nam zijn weg ov] ,f]r>a4 ,tot zijn      
groote v]baz+ w]d ,dr] aan  de poort d] 

/ad door e5 groot aantal d] aanzi5lijk/e
 inwon]s  opgewa*t en begroet4 ,ric>do  
,sbroglio1 die uit/ek5de gele]de1       
ontrolde e5 blad p]kam5t en droeg e5    
lang g$i*t voor1 vol  uitbundig5 l( ov] 
d5 ,duits*5 mee/]1 die zijn wang5 voelde
  gloei5 en niet wi/1 wa>he5 hij zijn   
oog5 moe/ w5d54 ,wel 0  hij 9 ,v5eti    
re$s aan ov]matige l(tuig+5 gew5d1 ma>  
hi] 0  het to* nog erg]4 ,natuurlijk    
liet m5 hem niet dadelijk v]trekk52  hij
 moe/ e5 geheel5 dag blijv5 en m5 bood  
hem e5 ga/maal aan  9 het /adhuis4      
,d5 volg5d5 dag de$ m5 hem 9 opto*t     
uitgeleide en e5 d]  edel5 liet er zi*  
niet afbr5g5 hem te v]gezell5 en met hem
  ,bologna b9n5 te rijd54    ,to5 zij de
 /ad nad]d51 bem]kte ,dr]1 dat m5 ook   
da> op de  hoogte van zijn kom/ 04 ,aan 
de poort /ond ev5e5s e5 groote          
m5s*5massa en to5 hij di*t] bij kwam1   
zag hij van de met gro5  en bloem5      
v]si]de /adspoort bonte vlagg5 wapp]54  
,9 de voor/e rij van de v]zamelde m5igte
 /ond5 de1 9 ,bologna  woona*tige1      

kun/5a>s4 ,dr]s gelaat teek5de          
blijds*ap1 to5  hij aan de spits d]     
s*ild]s e5 bek5d gezi*t zag en nog wel  
het gezi*t van e5 /adg5oot1 ,*ri/(fel   
,s*eurl1 d5 ,duits*5  !sauri] aan de    
univ]siteit van ,bologna4 ,het huis1    
wa>9 hij  0 gebor51 /ond 9 ,neur5b]g    
ond] de ve/e s*u9 teg5ov]  ,dr]s huis4  
,hij 0 drie ja> jong] dan deze en       
behoorde tot di5s  vurig/e bewond]a>s4  
,nu _h er e5 h>telijke begroet+ plaats1 
wa>na de kun/5a>s en  edel5 aan de beurt
 kwam52 zij vo]d5 ,dr] 9 triomf mee na> 
de  m>kt en noodigd5 hem uit de         
gildekam] d] s*ild]s b9n5 te gaan1  wa> 
de eig5lijke ontvang/ z\ plaats hebb54  
,het de$ ,dr] go$1  die gezi*t51 wa>op  
zooveel welgeme5de h>telijkheid en      
opre*te  bewond]+ te lez5 /ond1 om zi*  
he5 te zi54    ,op e5 w5k van d5 oud5   
,francesco ,raibol9i trad e5 jonge man  
vooruit1 ook e5 s*ild]1 ,luca ,pacioli  
geheet53 e5 /atige ge/alte  met         
s*itt]5de oog5 en lange1 golv5de1       
rav5zw>te h>54 ,hij sprak  ,dr] aldus   

aan3 ,heil w$]va>t h$5 onze /ad         
,bologna1 nu zij zulk  e5 ga/ b9n5 ha>  
mur5 mag zi51 e5 man met e5 /ral5krans  
van roem en e] gesi]d1 en die1 wa> hij  
ook komt1 triomf5 vi]t  en i$]e5        
bewond]+ afdw+t4 ,wij buig5 ons ootmo$ig
 voor u1  ,mee/] ,albre*t ,dr]1 d5      
groot/5 s*ild] d] w]eld1 die is  gekom5 
op e5 hoogte1 die niem& ooit heeft      
b]eikt1 ( imm] zal  b]eik54 ,bologna    
heeft ,v5eti ha> hoog5 ga/ b5ijd--nu is 
dit  niet me] noodig1 nu de mee/] d]    
mee/]s het niet b5$5 zi*  heeft gea*t   
ook ,bologna's poort b9n5 te kom5--en   
het /]v5 zal  ons gemakkelijk] vall51 nu
 wij hem1 na> wi5 ons h>t zoo lang      
heeft v]langd1 hebb5 mog5 aans*\w54     
,wees welkom1 ,mee/] ,dr]1  wees        
duiz5dmaal welkom 9 onze go$e /ad6      
,op deze woord5 volgde e5 diepe /ilte3  
,dr]1 9 v]w>r+  gebra*t door di5 bomba/ 
en ov]drev5 l(1 welke di5 te ,f]r>a  nog
 ov]tr(1 wi/ zoo dadelijk niet wat te   
antwoord54 ,gelukkig kwam  de oude      
,raibol9i hem te hulp1 doordat hij op   

hem toetrad en hem op  vad]lijke wijze  
de h& drukte1 zegg5de3    ,pacioli heeft
 9 ons all] naam gesprok51 lat5 wij u nu
 i$]  afzond]lijk de h& mog5 drukk5 als 
zegel op hetge5 hij heeft  gezegd4      
,ook de &]5 trad5 op hem toe en nu w]d  
,dr] we] zi* zelf1 en  kon hij h5 dank5 
op ,duits*e mani]1 dat is op ru/ige1    
b$a>de  wijze1 die om het ongewone      
da>van op zijn bewond]a>s e5 diep5      
indruk maakte en hun bewez51 hoe        
bes*eid5 die door h5 zoo hoog  g]oemd5  
en v]good5 kun/5a> 04    ,mee/] ,dr]    
bleef v]s*eid5e wek5 9 de /ad1 wa> m5   
het niet  mo$e w]d1 hem voortdur5d te   
huldig51 totdat hij ond] ,pacioli's     
leid+ zooveel _h gele]d als hij bege]de4
 ,da>op nam hij afs*eid  en ke]de na>   
,v5eti t]ug4    ,nu e]/ brak voor hem de
 tijd aan1 dat hij zi* vrij kon beweg5  
en d5 drang van zijn g5ie volg51 want nu
 hij zijn opdra*t _h  v]vuld en de      
,b>tolomeuskapel met zijn alta>/uk      
prijkte1 kon  hij s*ild]51 wat hij      
wilde4 ,en na> h>telu/ hante]de hij nu  

p5seel en grave]/ift1 t]wijl zijn       
geldbuidel dagelijks me] w]d  gevuld4   
,met g]u/heid kon hij zi* aan zijn lu/  
tot s*epp5 en aan  het gezellig sam5zijn
 met ,v5etiaans*e kun/bro$]s ov]gev51   
want  de b]i*t5 van zijn gez9 w>5 /e$s  
gun/ig4 ,door zijn vri5d  ,pirkheim]    
v]nam hij1 dat de pe/ re$s s9ds lang _h 
opgeh\d5  ha> (f]s te eis*5 en dat al de
 zijn5 go$ gezond w>54 ,dit en  nog &]e 
b]i*t5 v]blijdd5 hem ze]4    ,op deze   
wijze g+ de laat/e tijd van het ja>     
voorbij4    ,to5 m5 ev5wel het nieuwe   
ja> 0 +etr$51 w]d zijn  v]lang5 na> de  
zijn5 hem te ma*tig en besloot hij te   
v]trekk51  nietteg5/a&e de pog+5 d]     
,signoria1 die hem door het aanbi$5  van
 e5 ja>geld van tweehond]d dukat51      
tra*tte ov] te hal51  te ,v5eti te      
blijv54 ,do* ,dr] weig]de1 hoe zwa> het 
hem ook  viel1 te s*eid5 van de /ad1 wa>
 m5 hem op de h&5 _h g$rag5  en van dit 
l&1 wa> de zon zooveel held]d] s*e5 en  
de kleur5  zooveel me] glo$ bezat5 dan 9
 het k\de noord54 ,de vri5ds*ap1  die m5

 9 deze dag5 hem 9 dubbele mate bewees1 
maakte hem het  s*eid5 nog moeilijk]4   
,da>om v]blijdde het hem te hoor51 dat  
de  h&elsreizig]s1 bij wie hij zi* op de
 t]ugreis wilde aansluit51  's morg5s   
vroeg op weg g+51 want hij hoopte1 dat  
het afs*eid  da>door 9 alle /ilte z\    
plaats hebb54 ,ma> da>9 zag hij zi*     
teleurge/eld2 het 0 bek5d geword5 op    
welk uur hij van plan 0  he5 te gaan1 en
 zoo moe/ hij zi* lat5 welgevall51 dat  
e5 groote  m5igte vri5d5 en v]e]d]s hem 
uitgeleide de$ tot v] buit5 de  poort d]
 /ad4    ,het ko/te hem moeite om bij de
 laat/e groet5 en h&drukk5 zijn  a&o5+  
te b$w+5 en to5 hij op groot5 af/& nog  
e5maal  het ho(d omw5dde na> de /ad     
,v5eti1 die jui/ s*itt]de 9 het  purp]  
en g\d d] opga&e zon1 0 hij zi* niet    
lang] mee/] en  er blonk e5 traan 9 zijn
 oog4                  ,,ho(d/uk ,,xix4 
,,op ,,het ,,toppunt ,,van ,,roem4      
,lang5 tijd na zijn t]ugkom/ g+ ,albre*t
 ,dr] zijn weg als 9 e5  droom4 ,alles 0
 hem zoo vreemd geword5 en met d5 arbeid

 kon hij niet  op /reek kom54 ,na het   
v]blijf 9 het zonnige ,zuid51 wa> hij   
lang]  dan e5 ja> _h v]toefd1 w$]       
v]plaat/ 9 het l& van sneeuw  en grijze 
lu*t51 moe/ hij tijd hebb5 om zi* da>   
we] 9 te lev54    ,het w$]zi5 d] zijn5  
_h zijn h>t go$ g$aan en hem uit]mate   
v]heugd2 vooral 0 zijn jong/e bro$]     
,hans e5 r$5 tot blijds*ap  gewee/4 ,de 
knaap _h bij d5 oud5 ,wolgemut veel     
gele]d en het bewijs  gelev]d1 dat er e5
 uit/ek5d kun/5a> 9 hem /ak1 van wi5 m5 
kon v]wa*t51 dat hij ond] de leid+ van  
zijn oud]5 bro$] zi*  nog v]d] z\       
ontwikkel5 en hem e5 go$e hulp word54   
,de leegte1  die d5 t]uggeke]de 9 d5    
vreemde voelde1 w]d hi] 9 zijn tehuis   
aangevuld1 do* d5 kun/5a> ontbrak iets2 
aan zijn s*epp+skra*t  ontbrak5 de w>e  
drang en beziel+4    ,9 ,ma>t kreeg hij 
we] e5 opdra*t van zijn vroeg]5         
begun/ig]1  d5 keurvor/ ,fr$]ik van     
,saks51 die e5 nieuwe paneels*ild]+  van
 hem bege]de1 voor/ell5de hetzelfde     
ond]w]p1 dat ,dr] e5ige  j>5 gel$5 9    

h\tsn$5 _h beh&eld2 de m>tel+ d]        
ti5duiz5d  ond] ,kon+ ,sapores van      
,hong>ije4 ,dr] maakte da>voor e5 ontw]p
  en teek5de de s*ets1 ma> hij voelde1  
dat de e*te beziel+ hem  ontbrak en     
/elde de uitvo]+ telk5s we] uit4    ,ook
 de ontwak5de l5te 0 niet 9 /aat om hem 
te beziel51 en 9 het  midd5 aan d5 zom] 
bleek het wat het 01 dat hem 9 di5 toe/&
  _h gebra*t4 ,op zek]5 morg5 kon hij   
het b$ niet v]lat51 omdat  hij door     
hevige ho(dpijn w]d gekweld4 ,t]/ond    
liet zijn bezorgde  vr\w d5 dokt] hal51 
en deze wi/ lang5 tijd niet welke ziekte
 hem  aan zijn leg] klui/]de en wa>uit  
zij voortkwam2 de m$icijn51  die hij    
kla> maakte1 blev5 zond] e5ige uitw]k+  
op de koorts1  die re$s t]/ond 9 hevige 
mate 0 opgekom5 en na> niets wilde      
lui/]54 ,de zieke nam v]ontru/5d 9      
kra*t5 af1 omdat hij niets  wilde et51  
do* voortdur5d bege]de te dr9k54        
,pirkheim]1 die van zijn reis voor      
/adsbelang5 0 t]uggeke]d1  ont/elde to5 
hij zijn vri5d 9 dez5 toe/& t]ug zag en 

zorgde  er voor1 dat er e5 twe$e g5ee%e]
 w]d g]aadpleegd1 9 wi5 hij  bijzond]   
veel v]tr\w5 _h4    ,en w]kelijk1 het   
gelukte dez5 arts de koorts te b$w+51   
zoodat  de kranke na e5ige dag5 kalm w]d
 en kon slap5--zelfs bege]de hij  voor  
het e]/ we] iets te et51 en zijn        
huisg5oot5 h]ademd5 na  deze lange1     
bange dag54 ,to* g+ er nog e5 geheele   
week voorbij1  voordat de zieke het b$  
mo*t v]lat5 en hij voelde zi* to5 nog   
zoo zwak1 dat hij nauwelijks e5 voet kon
 v]zett54    ,wat 0 dat edel1           
s*oonbesn$5 gelaat smal en bleek        
geword51 en hoe  doors*ijn5d w>5 die    
v]mag]de h&54 ,het ko/te ,vr\we ,agnes  
moeite ha> tran5 te b$w+51 to5 zij hem  
zoo 9 zijn /oel zag  zitt5 en ha> h>t   
voelde zi* met innige1 w>me liefde      
getrokk5  tot hem1 wi5 zij ha> te$]/e   
zorg5 wijdde4    ,deze tr\we toewijd+   
de$ d5 kranke go$ en hij dankte ,god 9  
/ilte  voor deze /] 9 d5 donk]5 na*t4   
,zijn kra*t5 nam5 m]kba>  toe en teg5   
het e9d van ,augu/us 0 hij 9 zoov]re    

h]/eld1  dat hij we] aan d5 arbeid kon  
gaan4    ,na> li*aam en gee/ ge/]kt1 g+ 
to* het w]k sle*ts langzaam  van /apel4 
,miss*i5 0 't het ond]w]p1 dat hem niet 
g5oeg wi/ te beziel51  want e5          
t]e*t/ell+ van vele duiz5d5 op de       
afs*uwelijk/e  wijze 0 ook we9ig        
v]kwikkelijk6 ,het kwam er op aan door  
de  wond]5 d] kun/ het afgrijselijke    
hi]van te b$ekk52 en zie1  hoeme] moeite
 de kun/5a> zi* gaf1 om dit doel te     
b]eik51  des te groot] w]d5 ook zijn    
beziel+ en s*epp+skra*t4 ,to*  g+ de    
arbeid langzaam voort1 omdat hij        
dikwijls &] s*ild]-  ( teek5w]k ond] h&5
 nam2 en to5 hij de laat/e h& er aan    
legde1 0 er bijna e5 ja> voorbijgegaan4 
,de s*epp] van dit kun/w]k voelde zi*   
bevr$igd en v]heugde  zi* 9 d5 l( d]    
k5n]s1 die vooral de h&igheid bewond]d51
  wa>mee de kun/5a> het oog tot de      
afzond]lijke groep5 wi/ te  trekk51     
zoodat het vreeselijke van het geheel   
niet te veel de a&a*t  trok4 ,op d5     
voorgrond ziet m5 d5 kon+ met zijn      

gevolg 9 turks*e  kle$]dra*t4 ,op het   
twe$e plan /aan pal5 opg]i*t1 wa>aan de 
heilig5 zijn gebond52 re*ts da>van gaan 
e5 m5igte ontkle$e  gevang55 e5 hoogte  
op1 van wa> de m>tela>s 9 d5 afgrond1   
vol spiez5 en /okk51 word5 geworp54     
,l9ks wor/el5 e5 aantal  blo$getuig5 aan
 het krui%\t met d5 dood en da>naa/ legt
 e5  &] zijn ho(d op e5 blok1 t]wijl da>
 om he5 e5 groote s*>e1  wa>ond] ook e5 
biss*op1 op hetzelfde lot wa*t4         
,t]wijl nu i$]e5 het t5toonge/elde /uk  
bewond]de1 _h ,dr]  re$s e5 &] groot    
s*ild]ij 9 zijn gee/ voorb]eid1 wa>toe  
hij  zi* nu met h>t en ziel aan het w]k 
zette4 ,hij _h e5 be/ell+  uit ,frank=t 
gekreg5 om voor het alta> van d5 ,h4    
,?omas 9 de  k]k d] ,dom9ican5 e5       
s*ild]ij te lev]54    ,d5 man1 die het  
_h be/eld1 _h hij 9 ,neur5b]g p]soonlijk
  le]5 k5n52 het 0 de rijke lak5wev]    
,jacob ,hell]1 iem&1  die uit bijzond]5 
ang/ voor zijn zieleheil er op uit 0 om 
door  all]lei go$e w]k5 d5 duur van het 
v]blijf 9 het vagevuur  te v]kort54     

,voor #acj ,rijns*e guld5s z\ ,dr] dit  
aan de k]k  belo(de alta>/uk s*ild]54   
,dadelijk1 nadat hij het voor d5        
keurvor/ be/emde s*ild]ij _h voltooid1  
g+ ,dr] aan d5  arbeid4 ,het z\ e5      
vleugelalta>/uk word53 het middel/e     
paneel1  dat ook het voornaam/e 01 moe/ 
de hemelva>t van ,m>ia voor/ell51  de   
re*t]vleugel d5 m>teldood van ,jacobus  
en de l9k] di5 van  de ,h4 ,ca?>9a4     
,dr] 0 nog niet v] er mee gevolgd1 to5  
hij zi* v]pli*t  voelde om aan ,hell]1  
die re$s op spo$ begon aan te dr+51 te  
s*rijv51 dat de s*ild]ij zooveel tijd en
 zorg v]eis*te1 dat  hij op e5          
prijsv]hoog+ tot #bjj guld51 moe/ a&r+54
 ,do* hij  belo(de da>bij1 dat ge5      
vreemde h& iets aan het midd5/uk z\     
s*ild]54 ,hell]1 die hi]9 zijn          
koopmansgee/ niet v]loo*5de1  0 hi]ov]  
erg ont/i*t2 ma> to5 ,dr] hem           
antwoordde1 dat hij  het s*ild]ij wilde 
h\d51 omdat hem hond]d guld5 me] da>voor
  0 gebod51 sloeg hij e5 &]5 toon aan4  
,nietteg5/a&e deze onaang5aamh$5 g+ het 

w]k go$ en vlug  van de h&1 en de       
bekwaamheid1 die ,hans bij zijn m$ew]k+ 
aan de  zijvleugels aan d5 dag legde1   
droeg er niet we9ig toe bij om zijn     
opgewek!id 9 dit kun/w]k te v]me]d]54   
,de w9t] g+ voorbij2 de l5te kwam en    
teg5 ,pas*5 0  het midd5/e zoov]        
gevord]d1 dat er we9ig me] aan ontbrak1 
en nu re$s ba>de het alom 9 de /ad groot
 opzi54 ,dr] w]d  me]mal5 door          
nieuwsgi]ig5 ge/oord2 vele raad%e]5     
kwam5 om  hem hun opre*te hulde aan te  
bi$5 en ook de vreemdel+51 die te       
,neur5b]g kwam51 v]zuimd5 niet om hem op
 te zoek54 ,sommig5 bod5  hem groote    
somm5 en wild5 met alle geweld het      
s*ild]ij bema*tig51  wa>door duidelijk] 
dan ooit bleek1 hoe hoog de ,neur5b]g]  
mee/]  ook 9 d5 vreemde /ond            
aanges*rev54 ,op d5 d]d5 ,paas*dag      
v]zamelde zi* 9 alle k]k5 d] /ad het    
volk om de mis van d5  ,heilig5 ,gee/ te
 hoor52 na het e9de van het koorgezang  
v]ma&5  de prie/]s de m5igte tot bidd5  
en w]d ,god aang]oep5 om ,zijn  zeg5 te 

gev5 ov] hetge5 op het raadhuis z\      
ges*i$51 opdat  da> tot reg5t5 z\d5     
word5 gekoz5 mann51 die aan wij%eid en  
v]/& ook godsvru*t pa>d54    ,na het    
e9de van d5 di5/ w]d de klok van het    
raadhuis geluid en  kwam5 de raad%e]5   
bije5 voor hun gewi*tige taak1 wa>van de
  uitslag d5 volg5d5 dag aan de burg]ij 
z\ word5 meeg$eeld4    ,bij het vall5   
van d5 avond g+ ,albre*t ,dr]1 gekle$ 9 
zijn ko/b>51 met m>t]bont omzoomd5      
mantel1 met zijn vr\w1  die ev5e5s 9    
fee/gewaad 0 gehuld1 uit 9 de ri*t+ van 
de  ,?i]grtn]poort1 om da> het groote   
huis1 ov] welks aankoop ,dr]  met d5    
eig5a> 9 ond]h&el+ 01 nog e5s nauwkeurig
 te gaan  opnem54 ,het 0 het hoekhuis 9 
de ,zi/el/raat met het front na>  het   
oo/54    ,op het oog5blik dat het e*tpa>
 na> buit5 trad1 kwam de he]  ,imh(f1   
het ho(d van e5 d] aanzi5lijk/e         
,neur5b]gs*e families1  haa/ig op h5    
toegeloop5 en /ak hun beide h&5 toe4    
,zijn gelaat1  dat gewoonlijk zulk e5   
ern/ige en b>s*e uitdrukk+ _h1 zag er   

nu bijzond] gelukkig en tevr$5 uit4     
,wees gegroet1 wa>de ,mee/] en ook gij1 
gea*te ,vr\we6 ,ziet1  met welk e5 g\d5 
glo$ de zon d5 hemel kleurt1 als wilde  
zij e5  s*oon5 dag met e5 s*oon besluit 
kron54 ,zij ziet er zoo tevr$5  uit1    
als( zij zi* v]blijdt ov] de /ad        
,neur5b]g1 die zi* h$5  van e5 e]es*uld 
heeft gekwet54 ,h\dt u ma> go$4 ,da>op  
g+  hij v]d]4    ,dr] zag hem v]baasd na
 en mompelde voor zi* he53 ,wat s*eelt  
di5 man8 ,wat kan er to* gebeurd zijn8  
,t]wijl zij da> nog /ond51 kwam er w$]  
e5 he] met groote  /app5 op h5 aan2 het 
0 ,wilibald ,pirkheim]4 ,ook zijn gelaat
 _h  e5 vreemde expressie1 ook zijn oog5
 s*itt]d5 en op zijn vri5d  los/orm5d1  
trok hij hem mee na> b9n5 9 het voorhuis
 en viel  hem om d5 hals met de woord53 
,geluk gew5s*t1 he] collega6    ,nu w]d 
,dr]s v]w>r+ nog groot]3 ,wat is er to* 
gebeurd8 ,e]/  doet de he] ,imh(f zoo   
wond]lijk en zegt onbegrijpelijke d+5   
en nu doet gij nog veel dwaz]6 ,kunt    
gij1 beid51 dan ge5 go$  v]/aanb>e taal 

me] sprek58    ,vroolijk klopte         
,pirkheim] zijn vri5d op d5 s*\d]4      
,alles op  zijn tijd1 zegt kon+ ,salomo4
 ,lat5 wij v&aag ma> e5s dwaas zijn1    
morg5 is het we] tijd om v]/&ig te      
prat54 ,h\dt u ma> go$6    ,met deze    
woord5 g+ ook hij v]d]4    ,dr] bleef   
nog e5 oog5blik met zijn vr\w 9 het     
voorhuis1 als(  hij nog e5 d]d5 dwaas   
v]wa*tte2 da>op g+5 zij sam5 uit en     
v]gat5 spo$ig dit wond]lijke geval1 to5 
zij aan het doel van  hun w&el+ da*t54  
,ik v]heug mij h>telijk op d5 dag1 wa>op
 wij onze nieuwe won+  zull5 kunn5      
betrekk51 sprak ,dr]4 ,want hoewel wij  
me] ruimte  hebb5 gekreg5 s9ds vad] is  
he5gegaan1 is het oude huis to*  wel wat
 kle94 ,god zij g$ankt1 dat ,hij ons zoo
 heeft gezeg5d1  voornamelijk door      
hetge5 ik 9 het buit5l& heb v]di5d1 dat 
ik twee ja> gel$51 de s*uld1 die op ons 
huis ru/te1 heb kunn5  afloss56    ,ja1 
het 0 wel kle91 ons oude huis1 zei      
,vr\we ,agnes1 ma> het  w>5 to*         
gelukkige j>51 die wij da>9 doorbra*t54 

,moge de ,he]  ons ev5 rijkelijk zeg55 9
 onze nieuwe won+6--    ,het 0 e5 /atig 
geb\w1 het huis op d5 hoek d]           
,zi/el/raat1  met d5 voorgevel na> het  
ruime ple9 g]i*t4 ,de vorige eig5a>1  de
 /]rekundige ,b]nh>d ,walt] 0 ge/orv5 en
 nu wild5 zijn  erfg5am5 het huis       
v]koop5 en de opbr5g/ ond] elka>        
v]deel54    ,dr] w]d het voorloopig e5s 
met d5 zaakgela/igde1 nadat hij  het    
huis nog e5s nauwkeurig _h bezi*tigd en 
ke]de da>na met  zijn vr\w 9 de be/e    
/emm+ huiswa>ts4 ,d5 volg5d5 morg5  w]d 
de uitslag van de raadsv]kiez+ op5ba>   
gemaakt4 ,kort da>op  begav5 zi* de     
beide he]51 die de hoog/e betrekk+ 9 d5 
raad  bekle$d5 na> de won+ van ,albre*t 
,dr]1 jui/ op het oog5blik1  dat hij na>
 zijn w]kplaats 0 gegaan4 ,zij kwam5 om 
d5 mee/]1  die nu e5sklaps v]mo$de1 wat 
er d5 vorig5 dag 0 gebeurd1  mee te     
deel51 dat de /ad ,neur5b]g niet wilde1 
dat m5 ha> kon  v]wijt5 e5 h>] burg]s de
 e] te on?\d51 die hem toekwam en  dat  
m5 da>om mee/] ,dr]1 wi5s roem wijd en  

zijd 0 v]breid1  tot raadslid _h v]koz54
    ,bloz5d als e5 jonkvr\w /ond da> de 
mee/]1 die op deze wijze w]d  gehuldigd 
en hij vond 9 zijn v]w>r+ sle*ts enkele 
onsam5hang5de  woord5 van dank4 ,ma> to5
 de he]5 weg w>51 viel ,agnes1 die alles
  _h gehoord1 ha> e*tg5oot om d5 hals1  
drukte hem teg5 zi* aan  en omhelsde hem
 met tran5 9 de oog51 t]wijl zij        
flui/]de3    ,uw vreugde is mijn        
vreugde1 uw e] is mijn e]6    ,albre*t  
,dr]s h>t bege]de ge5 ijdele e]1 ma> de 
vri5ds*ap  en h>telijkheid1 die m5 hem  
zoo duidelijk met deze v]kiez+ _h       
bewez51 d$5 hem go$ en w>5 e5 nieuwe    
spoorslag voor zijn  s*epp5d g5ie4 ,het 
s*ild]ij1 voor ,frank=t be/emd1 nad]de  
zijn voltooi+2 nog e5maal w]d zijn      
arbeid ond]brok5 door de  v]huiz+ 9     
,juni na> het huis bij de               
,?i]grtn]poort--to5 0  het kla> en kon  
,dr] zijn monogram er ond] zett54       
,hij voelde zi* gelukkig door deze      
nieuwe s*epp+1 die hem innig lief  0 en 
wa>van hij met moeite s*eidde4 ,bezield 

met te$]e bezorgdheid  voor zijn w]k1   
zette hij zi* n$] om e5 brief er bij te 
s*rijv53    ,mijn e]bi$ige groet5is1 ze]
 wa>de en hooggea*te ,he] ,hell]6    ,nu
 is de g$uldsproef1 wa>toe ik u heb     
moet5 dw+51 geindigd en  ontvangt gij   
het door u be/elde s*ild]ij4 ,het doet  
mij g5oeg51  dat ,frank=t de plaats van 
be/emm+ is2 er is ge5 plaats 9          
,duits*l&1 wa> ik het liev] z\ zi54 ,het
 is ges*ild]d met  de be/e v]v51 die ik 
heb kunn5 bema*tig51 en is met go$e     
ultram>ijn ov]- en opges*ild]d1 wel vijf
 ( zesmaal1 en to5 het  kla> 01 heb ik  
het nog tweemaal ov]ges*ild]d1 opdat het
 lang  go$ z\ blijv54 ,indi5 gij het go$
 re9 h\dt1 b5 ik ov]tuigd1  dat het     
vijfhond]d ja> kleur h\dt1 want het is  
op &]e wijze1  dan wa>op m5 het         
gewoonlijk doet1 ges*ild]d4 ,zorg er dus
 voor1  dat het s*oon wordt geh\d51 dat 
m5 het niet aanraakt en het  niet met   
wij wat] bespr5kelt4 ,ov] twee ( drie   
ja> kom ik zelf1  om het op bijzond]e   
wijze te v]niss51 dat v]zek]t ha> duur  

nog wel hond]d ja> lang]4 ,ik v]zoek u  
dr+5d1 dat gij niem&  toe/aat om het te 
v]niss51 want het z\ mij ze] spijt51 dat
  e5 w]k1 wa>aan ik lang] dan e5 ja> heb
 ge>beid1 da>door w]d  b$orv54 ,en wees 
zelf bij de plaats+ teg5woordig1 opdat  
het /uk  niet worde bes*adigd1 t]wijl ik
 u vri5delijk v]zoek er voortdur5d  op  
te blijv5 lett54 #ba    ,geheel ,frank=t
 v]drong zi* na> de ,dom9ican]k]k1 to5  
het  9 de /ad bek5d w]d1 dat de         
s*ild]ij1 die door ,jacob ,hell]  0     
ges*onk51 0 aangekom5 en op het alta>   
van d5 ,h4 ,?omas  prijkte6 ,i$]e5 0 vol
 gee/drift1 vooral de gev] zelf1 die bij
  d5 b$ong5 prijs nog e5 ko/ba> g\d5    
si]aad voor ,vr\we ,agnes  voegde4 ,dr] 
_h 9 zijn lev5 van ,m>ia1 hetzelfde     
ond]w]p  beh&eld1 ma> welk e5 ontzett5d 
groot v]s*il tuss*5 de  kle9e1 zw>te    
h\tsn$e en het groote1 van kleur5       
s*itt]5de  alta>/uk6 ,9 ,itali          
v]kondigde het ,roz5kransfee/ des mee/]s
  roem1 ma> op vad]l&s*5 bodem sprak dit
 twe$e w]k nog luid]1  want de s*ild]ij 

te ,frank=t ov]tr( die van ,v5eti door  
de  lev5dige actie van alle figur5 en de
 groote zuiv]heid d] teek5+4    ,9 e5   
kr+ /aan de apo/el5 ges*a>d om het      
geop5de  graf van ,m>ia1 met e5         
uitge/rekt1 he]lijk l&s*ap op d5        
a*t]grond4 ,johannes 9 het wit gekle$1  
buigt zi* ov] de groeve1  wa>9 hij /a>t4
 ,rondom het graf /aan sommige d]       
apo/el51 &]e  ligg5 geknield en all5    
heff5 het gelaat hemelwa>ts4 ,de met    
groote  zorg afgew]kte s*ild]a*tige     
drape]+ hunn] gewad51 w$ijv]t  9        
s*oonheid met de fijn gevoelde          
kleurs*ake]+1 die elk oog1  ook het m9/ 
ontwikkelde1 9 v]rukk+ moet br5g54 ,bov5
 9 de  wolk5 des hemels zweeft ,m>ia1   
die t5 hemel va>t2 zij heeft e5  blauw  
gewaad aan en e5 witte slui] omgeeft    
ha>4 ,aan we]szijd5  h\d5 ,god1 de      
,vad]1 en ,*ri/us1 de ,zoon1 de kroon   
des lev5s bov5  ha> ho(d4 ,god is       
voorge/eld als e5 vri5delijke grijsa>d 9
 g\d  en geelbru9 kle$ en ,*ri/us 9     
purp] gewaad als e5 ov]w9na>  en als de 

,re*t] d] w]eld4 ,bov5 deze groep       
v]s*ijnt 9 hell5  li*tglans de ,h4 ,gee/
 9 d5 vorm e5] duif1 t]wijl rondom e5   
koor van engel5 hun halleluja's met     
h>pspel begeleid54    ,dit is het       
midd5/uk van het alta>s*ild]ij1 het     
ho(dmotief van  het geheel4 ,de twee    
zijvleugels1 het m>tela>s*ap van        
,jacobus en  van de ,h4 ,ca!r9a         
voor/ell5d1 en met de beelt5iss5 van d5 
gev]  ,jacob ,hell] en van zijn vr\w    
,ca!r9a von ,mehl5 v]si]d1 /ond51  hoe  
voortreffelijk ook van teek5+1 9 de     
uitvo]+ a*t] bij  het midd5vak4 ,zij w>5
 dan ook sle*ts als bijw]k b$oeld1 ma>  
jui/ da>door w>5 zij ges*ikt om het     
effect van het voornaam/e  g$eelte te   
v]hoog54        ,t]wijl geheel ,frank=t 
nog 9 v]rukk+ 0 ov] het mee/]/uk  van d5
 ,neur5b]g] kun/5a> en hem luide prees1 
0 di5s h&  alwe] bezig aan e5 nieuw1    
groot w]k4 ,e5 ,neur5b]gs*e burg]  _h   
hem e5 alta>s*ild]ij be/eld voor de     
kapel van het door  hem opg]i*te        
,twaalfbro$]%uis4 ,en met wa> g5ot greep

 ,dr]  deze geleg5heid aan om zijn      
geboorteplaats mett]daad zijn dank te   
bewijz5 voor de e] hem aang$aan1 om hem 
tot raadslid te v]kiez5  en nu e5       
kun/w]k te s*epp51 dat al de vorige nog 
z\ ov]treff54    ,wel _h hij zi*        
voorg5om5 ge5 groote paneels*ild]+5 me] 
te lev]51 omdat de g]+e somm51 die m5 er
 voor betaalde1  tijd en moeite niet    
beloond5 en hij da>door weldra 9        
geldelijke  moeilijkh$5 z\ kom52 da>om 0
 hij van plan 9 het v]volg  voornamelijk
 zijn kun/ 9 h\tsn$51 kop]gravur5 en    
ets5 te  gev51 op welk gebi$ hij nieuwe 
vord]+5 en ontdekk+5 _h  gemaakt4 ,ma>  
het 0 hem1 om d5 g5oemd5 r$51 onmogelijk
 de  opdra*t van mee/] ,mat!us ,l&au] te
 weig]5 en da>om besloot  hij zijn m9d] 
omvangrijk5 arbeid voor de avondur5 te  
h\d51  hoewel dat bij het walm5de       
ka>sli*t ze] inspann5d moe/ zijn4 ,door 
d5 vurig5 w5s* om zijn geboorteplaats   
het be/e1 wat hij _h1 te  gev51 kreeg   
zijn gee/ nieuwe g$a*t5 en ontv+ zijn   
g5ie nieuwe  op5b>+54 ,en _h hij re$s   

zijn uit]/e zorg aan het ,frank=ts*e    
s*ild]ij be/e$1 hi] /eeg die tot 9 het  
ov]drev5e4    ,re$s de vorm van het w]k 
0 nieuw4 ,het 0 ge5 vleugelalta>/uk1    
ma> e5 enkel paneel met e5 lij/1 die de 
kun/5a> zelf _h  ontworp5 en            
gemodelle]d4 ,dit b\wkun/ig pra*tw]k 0  
uit  h\t gesn$5 en op zi* zelf e5       
mee/]/uk4 ,op het vak 9 het  ronde      
bov5/uk d] lij/ zit de ,heil&1 als      
,re*t] d] w]eld1  tuss*5 ,johannes en   
,m>ia1 t]wijl op de beide hoek5 twee    
engel5  de bazu95 van het jong/e g]i*t  
blaz54 ,da>ond] op de fries ziet  m5 het
 oordeel d] w]eld afgebeeld1 de s*eid+  
tuss*5 booz5 en  go$54 ,dit bov5/uk     
wordt g$rag5 door twee ,cor9?is*e zuil51
  met bewond]5swa>dige fijnheid         
uitgevo]d4    ,dr] _h voor de s*ild]ij1 
die 9 deze he]lijke omlij/+ z\  word5   
gevat1 hetzelfde ond]w]p gekoz5 als     
,rafael t]zelfde tijd  te ,rome1        
namelijk3 de aanbidd+ d] ,h4            
,drievuldigheid4 ,do* welk  e5 v]s*il   
tuss*5 zijn opvatt+ en die van d5       

,italiaan6 ,rafael  s*ild]de voor de    
aanzi5lijk5 en gele]d52 ,dr] voor all51 
die met e5 beang/ en v]slag5 h>t troo/  
bij d5 ,he] zoek52  hij beoogde niet    
ae/hetis* g5ot1 ma> wilde door zijn w]k 
het  gebrok5 h>t g5ez5 en bemo$ig5 en   
lev]de dus dat1 wat e5  wa> alta>/uk    
moet zijn3 e5 pr$ik+ 9 kleur51 e5 troo/ 
voor  v]moeid5 en bela/54    ,en hoe go$
 0 hem nu zijn pr$ik+ gelukt6 ,er lag e5
 g\d5  glo$1 als o*t5dzonnes*ijn 9 ,mei 
op de s*epp+1 ov] het  geheel v]spreid4 
,alles s*ijnt bov5a>ds*1 het is als( m5 
niet met ta/b>e v]f te do5 heeft1 ma>   
als( het e5 hemels*  lu*tbeeld is4 ,en  
de groepe]+ van het geheel6 ,het oog    
wordt niet  getrokk5 door afzond]lijke  
deel51 ma> het kan het geheel met n     
blik omvatt51 zooveel h>monie is er 9 de
 rangs*ikk+1 zooveel  e5heid 9 de /emm+1
 die er 9 ligt uitgesprok56 ,en nu de   
wemel5de  m5igte d] zalig5 des hemels1  
die de ,h4 ,drievuldigheid aanbidd51    
ev5als de ,*ri/5geme5te op a>de1 van d5 
paus en d5 keiz] af  tot d5 l&man met   

zijn dors*vleugel toe--hoe we]spiegelt  
op al  die v]s*ill5de gezi*t5 dit e5e   
gevoel1 dat all] h>t bezielt1  de jubel 
van het s*epsel ov] de teweeggebra*te   
v]loss+6 ,en  e9delijk1 hoe eig5a>dig is
 de opvatt+ en het we]gev5 van het      
goddelijk geheim d] ,drievuldigheid3    
,god1 de vad]1 bov5 wi5s ho(d  de ,h4   
,gee/ 9 de ge/alte van e5 duif zweeft 9 
/ral5d5 glans1  h\dt na> b5$5 de groote1
 zalige v]borg5heid2 het blo$5de en     
/]v5de ,lam ,gods aan het kruis g5ageld6
    ,deze s*ild]ij maakte e5            
ov]weldig5d5 indruk4 ,behalve de        
/adg5oot5 kwam5 ook vele vreemdel+5 om  
dit hooggeprez5 wond]  van m5s*elijke   
kun/ met eig5 oog5 te zi51 en met       
diepgevoelde  voldo5+ en vrome          
dankba>heid jeg5s ,god1 die hem deze    
he]lijke  gave _h v]le5d1 zag de mee/]  
op het gelaat d] bes*\w]s dat  wat hij  
_h bege]d te voors*ijn te roep51        
we]spiegeld3 vroomheid  en aanbidd+4    
,,ho(d/uk ,,xx4    ,,s*ild] ,,en        
,,di*t]4      ,wie 0 dat to*1 die van   

morg5 vroeg zoo lang bij u 9 de         
w]kplaats is gewee/8 vraagde ,vr\we     
,agnes op zek]5 dag aan ha>  e*tg5oot4  
,hij zag er zoo voornaam uit4    ,ja1   
da>9 hebt gij gelijk1 antwoordde ,dr]1  
het 0 ,ulri* ,fugg]1  e5 man uit e5 d]  
oud/e en rijk/e families van ,augsburg4 
,hij is  e]/ na> de ,all]heilig5kapel   
gegaan om het s*ild]ij te zi5 en  da>na 
is hij bij mij gekom5 om te vrag51 ( ik 
voor hem ook zulk  e5 /uk wil s*ild]54  
,vr\we ,agnes kon ha> ont/elt5is niet   
v]b]g5 en vraagde snel3  ,en hebt gij   
het belo(d8 ,gij kunt zoo moeilijk iem& 
iets weig]54    ,glimla*5d legde ,dr]   
zijn h& op ha> arm4 ,wees niet bezorgd2 
dez5 ke] is uw man niet zwak gewee/4    
,die he] uit ,augsburg heeft  getra*t   
mij te vang51 door mij d5 groot/        
mogelijk5 l( toe te  zwaai51 ma> ik heb 
dapp] we]/& gebod51 want ik b5 va/      
beslot5 ge5 groote paneels*ild]+5 me] te
 mak51 da> zij  sle*t word5 betaald en  
mij dikwijls ook nog erg]nis en v]driet 
b]okk554    ,heeft ,biss*op ,johan van  

,breslau nu e9delijk zijn s*uld         
afg$aan8 vraagde ,ca!r9a1 de zu/] van   
,vr\we ,agnes1 die er bij  teg5woordig  
04 ,ik h]9n] mij1 dat gij u beklaagdet1 
omdat hij  /e$s uit/elde het mooie      
s*ild]ij van ,m>ia1 dat hij bij u ko*t1 
te betal54    ,e9delijk1 na drie ja>1   
antwoordde ,dr]1 is hij er toe ov]gegaan
  om mij te betal5 en het z\ to5 zek]   
nog niet zijn gebeurd1 als  zijn        
geheims*rijv]1 ,johannes ,hessus1 e5    
,neur5b]g]1 mij niet  _h geholp54 ,hij  
s*reef mij1 dat de biss*op zi* vol/rekt 
niet  me] h]9n]de voor welk5 prijs wij  
het e5s w>5 geword54 ,en  da>om wil ik  
met die aanzi5lijke he]5 niets me] te   
mak5 hebb5  en mij we] me] gaan bekomm]5
 om het volk1 wa>aan ik mij 9 de  laat/e
 j>5 te we9ig heb lat5 geleg5 ligg54    
,met dat doel voor  oog5 wil ik mijn    
teek5+5 uit de ,op5b>+ van ,johannes op 
nieuw  uitgev52 en ook &]e h\tsn$5 en   
kop]gravur51 wa>van ik het  me]5deel    
re$s s9ds lang kla> heb1 met nieuwe     
plat5 v]me]d]51  zooals het lev5 van    

,m>ia1 en de groote en kle9e ,passie1 de
 e]/e  op kop] gegrave]d en de laat/e   
als h\tsn$54 ,het lev5 van  ,m>ia telt  
nu tw9tig teek5+52 de groote ,passie    
twaalf en de  kle9e zev55d]tig4 ,da>mee 
gelo( ik het ,duits*e volk bet]  van    
di5/ te kunn5 zijn dan met mijn groote  
alta>s*ild]ij5  en het is tegelijk]tijd 
voordeelig] voor het ond]h\d van mijn   
gez94--,ma> nu heb ik nog e5 bijzond]   
plan 9 mijn ho(d3 ik wilde  de teek5+5  
niet als losse blad5 uitgev51 ma> bij   
elka> gebond5  9 e5 boek en voorzi5 van 
bijs*rift51 opdat de m9/ ontwikkelde    
hun beteek5is en doel z\d5 kunn5        
begrijp54 ,mijn go$e vri5d1  ,pat]      
,*elidonius van de ,b5$ictijn5 is mij   
da>9 behulpzaam en  heeft mooie         
v]sregels da>voor gemaakt1 die bij elke 
teek5+ van  de groote en kle9e ,passie  
zull5 word5 g$rukt4 ,op die wijze zull5 
het m$itatieboek5 word5 t] bevord]+ van 
het zieleheil4--,en nog  iets &]s wil ik
 u v]tell51 be/e ,ca!r9a1 als gij het t5
 m9/e  niet re$s door ,agnes hebt       

gehoord3 ,anton ,koburg]1 mijn pet]1 zal
  mij help5 aan e5 drukp]s1 die ik 9    
mijn eig5 huis wil op/ell51  dan kan ik 
mijn w]k zelf afdrukk54 ,hans en e5 d]  
gezell5 kunn5  mij da>bij help51 dan    
kunn5 zij zi* ook 9 die kun/ oef554     
,er w]d op de deur geklopt en er trad e5
 monnik b9n5 9 de  kle$]dra*t d]        
,b5$ictijn54    ,lupus 9 fabula6 riep   
,dr] vroolijk en hij reikte zijn vri5d  
de h&4    ,da> jui/ sprak ik van u en nu
 /aat gij 9 lev5de lijve voor  mij6     
,wees h>telijk welkom6    ,de pat] zette
 zi* aan de tafel en haalde e5 rol papi]
 uit zijn  pij te voors*ijn3    ,zie    
e5s1 ,mee/]1 ( gij ov] mijn w]k tevr$5  
zijt4 ,het e]/e  boekje is nu kla>2 aan 
het &]e wilde ik niet beg9n51 voordat   
ik uw oordeel _h gehoord4    ,dr] nam   
het papi] en las e5ige oog5blikk5 9     
/ilte1 da>op  reikte hij ov] de tafel d5
 monnik de h&4 ,gij hebt mij begrep51   
zoo heb ik het b$oeld4 ,ga ma> op deze  
wijze voort1 dan zull5 mijn  teek5+5    
+ang v9d5 bij het volk en go$ word5     

begrep54--,gij  zijt e5 uit/ek5d poet1  
be/e ,*elidonius6 ,ik zal uw v]z5 aan   
mijn  vri5d ,pirkheim] lat5 lez51 hij   
zal zek] da>mee zijn +5om54    ,de meid 
bra*t op e5 w5k van ,vr\we ,agnes e5 kan
 wijn b9n5  en de vr\w des huizes vulde 
de kle9e1 t9n5 kroez5 met het           
druiv5sap4 ,to5 kwam5 all5 9 de be/e    
/emm+1 vooral mee/]  ,dr]1 die het      
gezels*ap aang5aam ond]hield met te     
v]tell51 wat  hem 9 ,v5eti 0 ov]kom54   
,ma> e5sklaps liet hij dit ond]w]p  v>5 
en zi* tot d5 monnik ke]5d1 zei hij3    
,ook ik b5 e5ige  j>5 gel$5 begonn5 mij 
9 uw kun/ te oef55 en heb het gewaagd   
v]sregels aan elka> te lijm54           
,v]baasd keek de pat] hem aan4 ,zijn dan
 de ,muz5 zoo mild gewee/  om u alle    
gav5 9 d5 s*oot te w]p58    ,dr] moe/   
la*54 ,wees niet te voorb>ig met uw l(2 
ik b5 al  g5oeg be/raft1 omdat ik mij op
 vreemd t]re9 heb gewaagd1 vooral  door 
mijn vri5d ,pirkheim]4 't ,is nu twee   
ja> gel$51 dat ik mijn  e]/e rijmpjes   
heb gemaakt4 ,het w>5 sle*ts twee regels

 en ik  _h go$ geteld1 de e5e _h ev5veel
 lett]grep5 als de &]e1  en da>om da*t  
ik1 dat het go$ 01 het v]sje 0 als      
volgt3          ,gij all] engl5 spiegel 
en ,v]loss] van de zond54      ,om mij  
hebt gij zulk bitt] lijd5 en d5 dood    
gevond54      ,to5 ik dit aan mijn vri5d
 ,pirkheim] liet zi51 la*te hij mij uit 
en zei1 dat elke regel niet me] dan vi] 
voet5 ( a*t lett]grep5  mo*t hebb54     
,da>aan g$a*tig1 g+ ik dadelijk we] aan 
het w]k  en rijmde a*tti5 regels bij    
elka>1 wa>9 ik ,god vraagde om de  a*t  
gav5 d] wij%eid4    ,het begon zoo3     
,bidt om d] wij%eid gav5 a*t1           
,god ge5 na>/ig bidd] v]a*t4            
,met re*t wordt e5 man wijs g5oemd1     
,die niet op geld ( armoe roemt4        
,en zoo g+ het door4 ,nu me5de ik zek]  
te kunn5 zijn van de  go$keur+ van d5   
hooggele]d5 he] ,pirkheim]1 ma> ik      
v]gi/e  mij3 hij begon we] dadelijk te  
spott5 en te vitt54 ,ik da*t dat hij    
mij die kun/ misgunde en g+ da>om na> d5
 he] ,laz>us ,sp5gl]1  d5 ,secret>is d] 

/ad1 da> hoopte ik e5 za*t] en          
re*tva>dig]  oordeel te v9d54 ,ma> ook  
die v]wa*t+ w]d b$rog51 want hij        
wroette 9 mijn v]z5 als e5 ev]zwijn 9 e5
 wijnb]g en zond  mij de totaal v]&]de  
v]z5 we] t]ug met e5 spotdi*t er bij1   
wa>van ik mij het beg9 nog heel go$     
h]9n]3                  ,(s*oon m5 vaak 
door vele li$5              ,de vreemd/e
 d+5 ziet ges*i$51                      
,wa>ov] m5 v]baasd moet /aan1           
,zoo wil ik u iets zegg5 gaan1          
,dat uwe la*lu/ op zal wekk5            
,en u tot groot v]maak zal /rekk54      
,en da>om zeg ik3 lui/] dan6            
,gij1 all51 k5t gewis e5 man            
,met lang5 ba>d en krull5d ha>1         
,e5 nooit volprez5 kun/5a>              
,met teek5/ift en met p5seel1           
,aan roem en e] heeft hij ruim deel1    
,9 i$]s a*t+ hoog g]ez56                
,en da> hij s*rijv5 kan en lez51        
,is hij zi* wa>lijk gaan v]beeld53      
,9 woord en rijm iets af te beeld5      
,speelt hij ook1 als e5 di*t]1 kla>1    

,nu rijmt hij v]z5 bij elka>4           
,ma> hoe hij rijmt1 het gaat niet vlot6 
,en 'k vrees gewis1 dat aan het slot    
,hem wa*t des s*o55mak]slot4      ,en   
dan wordt er v]d] v]haald van e5        
s*o5mak]1 die e5  s*ild]ij bekijkt1 dat 
door e5 s*ild] 9 de zon 0 geplaat/ om te
  drog5 en die tot d5 kun/5a> zegt1 dat 
de s*o55 die hij heeft  ges*ild]d niet  
go$ zijn4 ,da>op v]bet]t de s*ild] de   
f\t1  die hem wordt aangewez5 en zet het
 /uk we] 9 de zon4 ,nu waagt  de        
s*o5mak] 9 zijn ov]mo$ ook aanm]k+5 op  
de plooi5 9 de  kle$]5 te mak5--ma>     
da>ov] wordt de s*ild] boos en vraagt1  
( hij zi* v]beeldt ook kle]mak] te zijn 
en hij roept hem toe3  s*o5mak]1 blijf  
bij uw lee/6 ,en na dit v]haal besluit  
de he]  ,sp5gl] zijn g$i*t aldus3       
,ik zeg da>om tot dez5 man1             
,die zoo voortreflijk s*ildr5 kan3      
,laat mij u rad51 blijf da>bij1         
,dan du*t gij ge5e spott]nij4      ,hoe 
ona>dig van hem2 ik _h zoo iets 9 het   
geheel niet van d5  he] ,sp5gl] v]wa*t1 

riep ,ca!r9a uit en jui/ wilde ,vr\we   
,agnes 9 d5 zelfd5 gee/ lu*t gev5 aan   
ha> v]ontwa>dig+1  to5 ,dr]1 h>telijk   
la*5de1 v]volgde3    ,wees ma> niet boos
 op hem1 ik heb het hem betaald gezet1  
want  t]/ond heb ik de p5 we] opg5om5 en
 hem het volg5de hekeldi*t  gezond53    
't ,is wet5swa>dig wel gewis1           
,dat 9 ,neur5b]g e5 s*rijv] is1         
,die zi* zelf v9dt e5 kranig man1       
,omdat hij missiv5 s*rijv5 kan4      ,en
 da>op heb ik hem ruim zijn deel gegev5 
en hem bij e5 not>is  v]gelek51 die ma> 
n enkel =muli] voor zijn akt5 er op     
nah\dt en zi* da>door de spott]nij d]   
m5s*5 op d5 hals  heeft gehaald4 ,da>na 
heb ik hem nog me] getrotse]d en gezegd1
  dat ik niet alle5 v]z5 wilde s*rijv51 
ma> mij ook met de  arts5ijkunde z\ gaan
 bemoei5 en tegelijk]tijd heb ik all]lei
  recept5 van s*ild]sprep]at5 voor hem  
opges*rev5 en b5 op deze  wijze         
geindigd3                  ,en al la*t  
die s*rijv] nog zoo luid1               
,met di*t5 s*eid ik to* niet uit2       

,dat zegt die geba>de1 langh>ige s*ild] 
,tot d5 spotlu/ig5 s*rijv]4      ,er 0  
wel e5 beetje ang/ 9 de vrag5de blikk51 
die zi* da>op  op d5 sprek] ri*t5 en    
,ca!r9a vraagde haa/ig3 ,en hoe heeft   
de he] ,sp5gl] die woord5 opg5om58      
,jui/ zooals zij w>5 b$oeld1 antwoordde 
,dr] glimla*5d3  als e5 grap en we zijn 
altijd go$e vri5d5 geblev54 ,pirkheim]  
is lat] ook tot &]e g$a*t5 gekom52 to5  
hij zag1 dat het  mij ern/ 0 om mij op  
de di*tkun/ toe te legg51 heeft hij mij 
geholp5 om d5 vorm mijn] v]z5 mooi] en  
si]lijk] te mak54 ,en  nu zal ik u ook  
ma> v]tell51 dat ik e5 heele v]zamel+   
v]z51  die niem& ooit heeft gelez51 9   
mijn cassette heb1 ma> die weldra  het  
li*t zull5 zi5 tegelijk met de teek5+51 
die ik er bij heb  gemaakt tot nut en   
le]+ van het volk4    ,m5 drong er op   
aan1 dat ,dr] ze voor d5 dag z\ hal51   
ma> hij  bleef weig]54 ,hebt e5 we9ig   
g$uld--als ik mijn drukp]s heb  en zelf 
drukk] b5 geword51 dan moogt gij zo[el  
de di*tregels  als de plat5 zi54--,en   

w]kelijk w]d5 de rijmspreuk5 met de     
da>bij behoor5de h\tsn$5 na e5ig5 tijd  
uitgegev5--het w>5  vlugs*rift51 die    
veel go$s /i*tt54    ,ma> het volk ontv+
 met nog me] vreugde de &]e teek5+51    
die ,dr] op zijn drukp]s _h afg$rukt en 
de w]eld +ezond52  vooral oef5de de     
groote en de kle9e ,passie e5 ma*tig5   
invlo$  uit en pr$ikt5 de               
lijd5sges*i$5is op bet]e wijze dan e5ig 
prie/] het van d5 kansel de$4           
,,ho(d/uk ,,xxi4    ,,kun/5a> ,,en      
,,keiz]4      ,op e5 ,janu>idag van het 
ja> #aeab he]s*te er groote b$rijvigheid
  9 ,pirkheim]s huis4 ,de meid5 en de   
kok w>5 druk bezig 9 de keuk5  en de    
he]lijke geur1 die zi* van da> uit      
v]spreidde1 v]ri$1 dat  er uitgezo*te   
spijz5 w]d5 toeb]eid4 ,ev5veel drukte   
he]s*te er  9 d5 wijnkeld]1 t]wijl vi]  
b$i5d5 9 de groote zaal de tafel  dekt54
 ,de he] des huizes 0 w$] voornem5s     
e5ige ga/5 aan d5  maaltijd te v]e5ig51 
e5 gewoonte1 die hij _h aang5om5 s9ds   
zijn vr\w 0 ov]l$5 en hij zi* e5zaam en 

v]lat5 gevoelde4    ,gewoonlijk 0 het   
aantal g5oodigd5 niet groot1 ma> da>om  
des te me] uitgezo*t4 ,hij v]zamelde aan
 zijn tafel mann51 die  hoog /ond5 op   
gee/elijk gebi$ en met wie deze         
wet5s*appelijk  uit/ek5d ontwikkelde1   
fijngevoel5de en voor het s*oone        
bezielde  man1 na> h>telu/ kon r$5e]54  
,mee/] ,dr] 0 altijd de e]/e1 die e5    
uitnoodig+ kreeg1 want  de              
vri5ds*apsb&51 die de beide mann5       
v]e5igd51 w>5 met de  j>5 nog va/]      
geword54 ,het 0 opm]k5swa>dig1 dat      
,pirkheim]1  die door zijn trots1 zijn  
onv]biddelijkheid en heftigheid zi* vele
  vij&5 maakte en zi* 9 d5 raad nooit   
bijzond] bem9d _h wet5  te mak51 ja1 zi*
 zelfs de haat van vel5 op d5 hals _h   
gehaald1  met ,albre*t ,dr] /e$s 9 de   
h>telijk/e v]h\d+ leefde2  nooit zweefde
 er e5 wolkje aan d5 hemel hunn]        
vri5ds*ap4    ,pirkheim] /ond voor het  
v5/] te wa*t5 op d5 b$i5de1 di5  hij na>
 de ,ti]grtn]/raat _h gezond5 om zijn   
vri5d dr+5d  te v]zoek51 de weig]+ op   

zijn uitnoodig+ 9 te trekk54 ,het  0 de 
e]/e maal dat ,dr] zi* _h lat5          
v]onts*uldig54    ,e9delijk kwam de     
kne*t t]ug1 do* hij bra*t hetzelfde     
antwoord  m$e3 ,mee/] ,dr] 0 zoo        
ov]/elpt met w]k1 dat hij zi* het       
g5oeg5 om te kom5 moe/ ontzegg54        
,pirkheim] v]nam met le$wez5 deze       
boods*ap en hij _h nu ma>  half pleizi] 
9 d5 maaltijd4    ,dr] _h het w]kelijk  
ov]druk4 ,de raad _h hem de e]volle     
opdra*t g$aan1 om de zaal1 wa> de       
rijkskle9oodin4 g$ur5de  de t5toon/ell+ 
te zi5 w>51 te v]si]5 met twee          
lev5sgroote  portrett5 van ,k>el d5     
,groote en van ,keiz] ,sigismund1 d5    
s\v]e91  die ,neur5b]g _h uitv]kor5 tot 
bewa>plaats dez] s*att54    ,re$s lang 0
 ,dr] bezig aan de voorb]eid5de /udies  
voor deze  s*ild]ij51 to5 9 het beg9 van
 het ja> #aeab het b]i*t kwam1  dat     
keiz] ,maximiliaan van plan 0 9 het     
voorja> zijn into*t te  ,neur5b]g te    
h\d51 en e5ig5 tijd b9n5 de mur5 zijn]  
tr\we  ,rijks/ad te v]toev54    ,om nu  

teg5 di5 tijd kla> te kunn5 zijn1 w]kte 
,dr] van d5  vroeg5 morg5 tot d5 lat5   
avond en met zooveel haa/1 dat zijn     
vr\w zi* ong]u/ ov] hem maakte1 want    
zijn wang5 w]d5 /e$s  bleek]1 spijs en  
drank smaakt5 hem niet en e5 z5uwa*tige 
onru/  belett5 hem 's na*ts het slap54  
,9 het laat/ van ,janu>i 0 het portret  
van ,keiz] ,sigismund  e5 go$ e9d op    
/reek1 ma> to* nog niet geheel af4 ,hij 
_h het  gelaat1 om het zoo getr\w       
mogelijk na> wa>heid we] te gev51  na>  
e5 wap5zegel ges*ild]d1 wat ev5wel niet 
voordeelig voor het  portret 01 want de 
lange1 spitse neus 0 niet bepaald       
bekoorlijk te  noem54 ,voor 't ov]ige 0 
,keiz] ,sigismund ook sle*ts als        
bijfiguur  b$oeld en eis*te da>om e5    
m9d] zorgvuldige uitvo]+2 al zijn       
kra*t5 wilde de kun/5a> be/$5 aan het   
ho(dfiguur1 d5 groot5  ,k>el1 wi5s      
ge/alte nog sle*ts 9 s*ets 0 ontworp5 en
 wa>aan  ,sebaldus ,beham1 zijn nieuwe  
gezel1 hem vol/rekt niet behulpzaam     
mo*t zijn4    ,da> kwam op e5s het      

b]i*t1 dat de keiz] re$s d5 #d;d5       
,febru>i  z\ kom5 en dus 0 alle haa/ en 
ov]ijl+ te v]geefs gewee/  en           
teleurge/eld legde ,dr] de p5seel5      
t]zijde om zi* en zijn  huis voor de    
kom/ des keiz]s g]e$ te mak51 want zelfs
 9 het  kle9/e /raatje w]d5 de won+5    
fee/elijk v]si]d4 ,het 0  ind]daad      
v]wond]lijk1 hoe op e5maal te midd5 van 
de sneeuw de  /rat5 9 gro55 voorja>sdos 
pronkt51 wa>toe m5 het ,lor5z]-  en     
,sebald]w\d _h geplund]d4    ,natuurlijk
 w>5 die /rat51 wa>langs de keiz] zijn  
into*t  z\ h\d51 het fraai/ v]si]d3 van 
de ,spittl]poort door de  ,smid/raat na>
 het ple91 wa>op de ,/4 ,jacobsk]k /ond1
 v&a>  na> de ,koornm>kt en ov] de      
,vlees*brug na> de ,he]5m>kt1 en dan    
ov] de ,vis*- en ,z\tm>kt na> de ,ve/e4 
,de poort 0 geheel met  d5n5gro5 v]si]d 
en van het bov5/e g$eelte wapp]d5 bonte 
vlagg5 en wimpels en da>mee w$ijv]d5    
alle huiz5 en k]k51  langs welk] /eile  
gevels het gro5 zi* als klimop na> bov5 
sl+]de4 ,het s*oon/ van alles 0 de      

e]epoort bij de ,ve/e1 op  welk] gevel  
si]lijke god5beeld5 het keiz]lijke wap5 
va/hield51  wa>bov5 de keiz]lijke vlag  
met d5 adela> zi* trots* v]hief4    ,van
 hi] tot aan de ,spittl]poort hadd5 de  
gild5 9 vol ornaat en  de               
v]teg5woordig]s d] aanzi5lijke families 
po/ gevat1 t]wijl  al de l$5 van d5 raad
 voor de poort d5 keiz] opwa*tt54    ,om
 neg5 uur 9 d5 morg5 zag m5 9 de v]te de
 voorho$e van d5  keiz]lijk5 /oet       
aangekom5 en dadelijk begonn5 al de     
klokk5 te  luid5 en we]klonk het geknal 
d] dond]buss5 en het ges*al d]          
trompett5 van de /ad%oornblaz]s om aan  
het volk 9 de /ad te  v]kondig53 ,hij is
 9 aanto*t6    ,ma> nadat de voor/e     
ruit]s de poort w>5 b9n5g]$51 duurde het
  nog g]uim5 tijd1 voordat de keiz]lijke
 ,he] zelf v]s*e54 ,da>  kwam hij6 ,e5  
zw>te h5g/ droeg de hoog opg]i*te       
ge/alte1 e5  e*t ridd]figuur1--zijn oog5
 zag5 trots* om zi* he51 do* zijn  mond 
glimla*te m9zaam4    ,bij de poort hield
 hij zijn pa>d 9 om d5 welkom/groet van 

d5 raad  te ontvang51 da>op bewoog zi*  
de /oet1 na enkele woord5 van dank1     
ond] het e9deloos gejubel van het volk1 
dat zi* g$eeltelijk ook  plaats _h      
v]s*aft op de dak51 door de v]s*ill5de  
/rat5 na>  de ,ve/e1 wa> ,zijn ,maje/eit
 v]blijf z\ h\d54    's ,middags v]s*e5 
,keiz] ,maximiliaan met zijn gevolg op  
het  raadhuis1 wa> 9 de groote zaal e5  
fee/maal 0 g]e$ gemaakt1  en het        
behaagde hem da> te blijv5 tot laat 9 d5
 avond4        ,d5 volg5d5 morg5 zag m5 
e5 /atig5 man1 met e5 edel1 bezield1    
fijnbesn$5 gelaat van de ,ve/e kom54    
,het 0 ,johannes ,/abius1  ,zijn]       
,maje/eits ,kronieks*rijv] en v]tr\wd   
raadgev]1 e5 door  en door gele]d man1  
die ook groote ma!matis*e kundigh$5     
bezat  en als di*t] veel lauw]5 _h      
v]worv54 ,hij ri*tte zijn s*r$5         
we/wa>ts1 na> het ple9 bij de           
,ti]grtn]poort en liet op ,dr]s         
huisdeur d5 klopp] driemaal vall54      
,de mee/]1 die hem _h zi5 aankom51      
snelde de trap af en de$ zelf  de deur  

voor hem op54    ,beide mann5 ve/igd5 e5
 ond]zoek5d5 blik op elka> en op elks   
gelaat 0 de a*t+1 die de e5 d5 &]       
inboezemde1 te lez54    ,de gezant des  
,keiz]s gaf zijn innige vreugde te k5n51
 dat het hem  nu v]gund 01 k5nis te     
mak51 met e5 man1 wi5s roem wijd en zijd
  0 v]breid en mee/] ,dr]1 w$]ke]ig1    
boog e]bi$ig voor hem1  wi5 het 0 v]gund
 zi* 9 d5 zonnes*ijn van 's ,keiz]s gun/
  te koe/]54    ,/abius v]zo*t mee/]    
,dr]1 die hem uitnoodigde 9 de pronkkam]
  te gaan1 hem na> zijn w]kplaats te    
br5g5 en nadat hij ov] het  da>         
aanwezige s*ild]w]k zijn groote bewond]+
 _h uitgesprok51  nam hij naa/ d5 mee/] 
plaats en deelde hem mee1 dat hij niet  
alle5  0 gekom5 om d5 alom gevi]d5      
kun/5a> te zi51 ma> ook op bevel  van   
,zijn ,maje/eit1 uit wi5s naam hij hem  
e5 opdra*t kwam do54    ,wa>s*ijnlijk   
weet gij1 wa>de mee/]1 dat de keiz] zi* 
met vlijt  en ijv] op kun/5 en          
wet5s*app5 toelegt en hoe +5om5 hij is  
met alles1 wat d5 gee/ ontwikkelt en het

 h>t v]heft4 ,m5ig di*t]  en kun/5a>    
heeft hij d5 spoorslag gegev5 tot nieuwe
 s*epp+5  en zelf h5 da>toe 9 de        
geleg5heid ge/eld4 ,nu heeft hij e5     
plan1  dat moet di55 tot zijn eig5      
v]he]lijk+3 er moet e5 kun/w]k1  dat    
alle &]e van dez5 a>d 9 pra*t en grootte
 moet ov]treff51  word5 gelev]d4 ,zelf  
heeft hij het d5 ,triomf g5oemd en hij  
wil1  dat het 9 twee w]k5 wordt         
uitgevo]d2 het e]/e moet e5 e]epoort  en
 het twe$e e5 triomfto*t voor/ell54 ,en 
u heeft hij uitgekoz5  om het kun/w]k te
 volbr5g51 wa>de ,mee/] ,dr]--da>om     
vraag  ik u nu1 ( gij da>toe g5eigd     
zijt4 ,dr] boog e]bi$ig en drukte  zijn 
dankba>heid uit ov] de e] hem bewez54   
,da>na vraagde hij op  welke wijze en 9 
welk5 vorm zijn keiz]lijke ,maje/eit het
 kun/w]k  w5s*te uitgevo]d4    ,de keiz]
 wil1 dat gij er e5 h\tsn$e van maakt1  
antwoordde  ,/abius1 en de opp]vlakte   
moet ongeve] ti5 voet 9 de hoogte en    
neg5 9 de bre$te b$rag54    ,9 zijn h>t 
0 ,dr] ont/eld1 to5 hij dit hoorde4 ,9  

d]  haa/ b]ek5de hij1 dat da>toe ta*tig 
( neg5tig /ukk5 h\t  7beuk5h\t71 die aan
 elka> moe/5 word5 gevoegd1 noodig z\d5 
zijn4 ,do* jui/ dit moeilijke van de    
opdra*t _h e5 bijzond]e  bekor+ voor    
hem1 en da>om h]haalde hij zijn         
b]eidwilligheid om  aan 's keiz]s w5s*  
te voldo54 ,/abius drukte hem h>telijk  
de  h& en bleef nu nog e5ig5 tijd4      
,de beide mann5 w>5 spo$ig 9 e5 gesprek 
v]diept en ,dr] le]de  9 ,/abius iem&   
k5n51 die e5 s*]p v]/& en uitgebreide   
k5nis bezat1 vol gee/drift voor en v]/& 
van de kun/1 met wi5  het e5 wa> g5ot 0 
om te prat54 ,d5 volg5d5 avond v]s*e5   
,/abius w$] en zoo g+ het al de volg5de 
dag51 zoo lang de keiz]  9 ,neur5b]g    
v]toefde2 en er ont/ond tuss*5 d5       
gele]de en d5  kun/5a> e5 innig         
vri5ds*appelijke v]h\d+1 wa>van         
,pirkheim]  bijna jalo]s* w]d4 ,ja      
zelfs1 to5 de keiz] e9delijk v]trok1    
liet hij zijn raadgev]1 op di5s v]zoek1 
a*t]1 om mee/] ,dr]  behulpzaam te zijn 
bij de plann5 voor de e]epoort4    ,dr] 

begon nu spo$ig met de voorb]eid5de     
w]kzaamh$51 ma> hij  kon sle*ts enkele  
ur5 p] dag da>aan be/$51 want e]/ moe/5 
de beide keiz]sportrett5 kla> zijn4 ,dat
 gebeurde spo$ig da>op  en de /ad bezat 
nu we] e5 kle9ood me]4 ,vooral de       
beelt5is van  ,k>el d5 ,groote 0 bov5   
all5 l( v]hev54    ,to5 ,/abius het     
s*ild]ij na de voltooi+ zag1 trad hij   
ontro]d e5  s*r$e a*t]uit2 hij h]k5de 9 
het gelaat zijn eig5 trekk56 ,de  h& van
 d5 kun/5a>1 9 wi5s h>t de beelt5is van 
zijn vri5d  leefde1 _h onwillekeurig dat
 beeld op het doek gebra*t4    ,nu _h   
,dr] me] tijd om zi* aan de keiz]lijke  
opdra*t te  wijd54 ,ma> deze hield      
zooveel 91 dat er j>5 v]liep51 voordat  
de teek5+5 zoov] w>51 dat zij aan d5    
h\tsnijd] kond5 word5  toev]tr\wd1      
vooral omdat er zooveel &] w]k tuss*5   
door liep4    ,w$]om 0 geheel ,neur5b]g 
n en al v]baz+ en v]wond]+4 ,zoo  iets  
_h m5 nog nooit gezi56 ,op tweenneg5tig 
/ukk5 h\t1 die aan  elka> w>5 gevoegd1  
_h ,dr]1 met onv]gelijkelijke           

nauwkeurigheid1  de teek5+ met p5 en    
potlood gemaakt1 om ha> da>na voor het  
snijd5 aan d5 bekwaam/5 kun/5a> op dat  
gebi$1 ,hi]onymus  ,&ree toe te v]tr\w54
    ,de teek5+1 die ti5 en e5 halv5 voet
 hoog en neg5 voet bre$  01 /elde e5    
e]epoort van drie bog5 voor4 ,de        
middel/e1 die ook  de groot/e is1 heet3 
de poort d] ,ma*t en ,e]e1 da>bov5      
v]heft  zi* de /amboom van het          
,oo/5rijks*e huis naa/ #ajb wap5s van de
  ond]ges*ikte l&54 ,bov5 de beide      
zijbog51 di5 van d5 l(  en di5 van d5   
adel zijn1 9 vi]5tw9tig teek5+51        
voorvall5  uit het lev5 van ,keiz]      
,maximiliaan we]gegev54    ,to5 deze het
 w]k te zi5 kreeg1 drukte hij ,/abius de
 beide h&51  als( deze het 01 die het _h
 gemaakt en het 0 go$1 dat ,dr]  er niet
 bij 01 &]s _h hij wel e5s hoogmo$ig    
kunn5 word5  door di5 bov5matig5 l( uit 
's keiz]s mond4    ,zijn ,maje/eit      
antwoordde hem met de toezegg+ van e5   
ja>geld van  #ajj guld51 dat ,dr]       
lev5slang van de aan het rijk           

v]s*uldigde  /adsbela/+ van ,neur5b]g z\
 word5 uitbetaald4                      
,,ho(d/uk ,,xxii4    ,,sm>t ,,en        
,,vreugde4      ,di*t naa/ de groeve1   
wa> de oude g\dsmid1 mee/] ,dr]1 op het 
,sebaldus-k]kh( ru/te1 0 e5 nieuwe      
grafkuil geop5d en da>9  w]d op ,/4     
,liborius1 d5 #ag;d5 ,mei van het ja>   
#aead1 e5 lijkki/  ne]gelat54    ,het 0 
,vr\we ,b>b>a1 de w$uwe van d5 oud5     
mee/]1 die m5  t5 grave bra*t4 ,vel5 w>5
 op de begraafplaats teg5woordig om  de 
ge/orv5e de laat/e e] te bewijz5 en hun 
deelnem+ aan de  a*t]blijv5d5 te        
betoon54 ,de kapelaan van de ,/4        
,sebaldusk]k sprak  bij de groeve de    
gebruikelijke geb$5 en het gild d]      
mee/]zang]s  besloot de ple*tigheid met 
e5 vroom li$4    ,da>na v]liet5 all5 het
 k]kh(1 behalve de beide gee/elijke     
zu/]s1 die op d5 grafheuvel blev5 om te 
wak5 en te bidd5 voor  het zieleheil d] 
afge/orv5e en de nagelat5 betrekk+51 die
 met  e5 traan 9 het oog toezag51 hoe de
 doodgrav]skne*ts de groeve  v]d] vuld54

 ,deze treur5d5 w>53 mee/] ,dr] met zijn
 vr\w en  zijn beide bro$]s1 ,&reas en  
,hans4 ,&reas 0 kort gel$5 uit  d5      
vreemde na> ,neur5b]g t]uggeke]d1 om zi*
 da> als mee/]  9 het g\dsmidsgilde te  
lat5 opnem54 ,hij 0 nog jui/ bij tijds  
gekom5 om d5 laat/5 zu*t zijn] mo$] op  
te vang5 en nog door  ha> te word5      
gezeg5d4    ,zwijg5d v]liet5 zij te     
zam51 nadat alles 0 afgeloop51 de       
gewijde plaats4    ,jui/ to5 zij het    
huis op het ,ti]grtn]ple9 wild5 b9n5gaan
 kwam  h5 e5 man tegemoet1 wi5s s*o55   
grijs van het /( w>5 en die1  beleefd   
groet5d1 zijn ho$ afnam4 ,v]ra/ keek    
,dr] op1 en er kwam  plotsel+ e5 &]e    
uitdrukk+ 9 zijn oog51 als e5 zonne/raal
  uit donk]e wolk54 ,zijt gij het1 be/e 
,s*ufele98 ,hoe _h ik dat  kunn5 d5k56  
,s*ufele9 s*udde hem de h&4 ,a*1 dat ik 
u zoo moet t]ugv9d51  lieve mee/]6 ,ik  
hoopte all5 vroolijk en wel hi] te zull5
 ontmoet5  en nu zie ik e5 diep b$roefd 
man voor mij6 ,ik neem h>telijk  deel 9 
uw le$--de ,he] troo/e u6 ,m5 g+ na>    

b9n5--de nieuw  aangekom5e begroette nu 
ook de &]5 en betuigde zijn blijds*ap   
ook ,&reas t]ug te zi54 ,da>na vraagde  
hij dr+5d alles omtr5t  de afge/orv5e te
 mog5 hoor51 want hij _h ha> h>telijk   
liefgehad  en het de$ mee/] ,dr] go$1   
zijn h>t aan e5 deelnem5 d5 vri5d  te   
kunn5 uit/ort54    ,gij moet wet51 begon
 hij1 dat v]l$5 ja> d9sdags voor de week
  voor ,pas*51 mijne arme mo$] plotsel+ 
zoo ern/ig onge/eld w]d1  dat wij de    
deur h>] kam] moe/5 op5brek51 omdat wij1
 da> zij  zelf niet kon op5do51 &]s niet
 bij ha> kond5 kom54 ,wij bra*t5  ha> 9 
e5 b5$5v]trek en m5 voorzag ha> van de  
,h4 ,sacram5t5  d] /]v5d51 want i$]e5   
da*t1 dat zij z\ he5gaan4 ,s$]t  vad]s  
dood 0 zij nog al gezond gewee/1 (s*oon 
zij vroeg] wel  e5s _h gesukkeld1 ja1   
zelfs e5 aanval van de pe/ te door/aan  
_h  gehad en nog vele &]e w$]wa>digh$5  
en v]driet _h ond]vond51  die zij /e$s  
met groote za*tmo$igheid en zond] e5ige 
bitt]heid  _h v]drag54 ,o*1 zij 0 to* e5
 bijzond] vrome vr\w6 ,gij weet  zelf   

hoe tr\w zij t] k]ke g+ en hoe liefd]ijk
 zij voor mij en  mijn bro$] heeft      
gezorgd en ons /e$s v]ma&e vroom en re9 
van  h&el en w&el te blijv54 ,ha>       
b>mh>tigheid en zelfv]loo*55de  liefde  
jeg5s alle m5s*5 kan ik nimm] g5oeg     
prijz5 en ge5  wond]1 dat zij bij all5  
bem9d 04    ,ev5wel nadat zij t5 volle 0
 b$i5d1 is zij to* nog niet  ge/orv51   
ma> is zij nog me] dan e5 ja> ziek      
geblev51 totdat  zij gi/]51 twee uur    
voor midd]na*t1 als e5 w>e ,*ri/9 is    
ge/orv51 voorzi5 van alle sacram5t5 met 
absolutie van pijn en  s*uld1 door de   
ma*t aan d5 paus ges*onk54 ,voordat zij 
/i]f1  gaf zij mij ha> zeg51 w5s*te zij 
mij d5 vr$e ,gods toe en gaf  mij vele  
ern/ige v]man+5 om de zonde te ontvli$54
 ,zij w5s*te  nog d5 ,johanneszeg5 #bb  
te dr9k51 wat zij ook de$4 ,zij heeft e5
  moeilijk5 doods/rijd gehad en ik      
bem]kte1 dat zij iets vreeselijks  zag1 
want zij bege]de wijwat]1 nadat zij 9   
lang5 tijd niet _h  gesprok54 ,to5 brak5
 ha> oog5 en ik zag1 dat zij tweemaal   

hevige  s*okk5 kreeg en dat zij ha> mond
 en oog5 van pijn toekneep4 ,ik  bad    
luide voor ha> en mijn h>t le$ da>bij   
onnoemelijk veel6 ,god  zij ha> g5adig6 
,ave1 pia anima6 flui/]de ,s*ufele9     
vroom en hij begon da>op  ook de        
afge/orv5e te prijz5 en zooveel go$s van
 ha> te zegg51  dat zo[el mee/] ,dr] als
 de &]5 de tran5 9 de oog5 kreg54       
,lat]1 nadat de maaltijd 0 afgeloop51   
zond] dat er veel  woord5 w>5 gewisseld1
 moe/ ,s*ufele9 v]tell51 wat hem zelf   
g$ur5de zijn afwezigheid 0 w$]v>54 ,hij 
_h da>bij opm]kzame  toehoord]s1 die zi*
 h>telijk ov] al het go$e1 dat zijn deel
  0 gewee/1 v]heugd5 en ov] zijn        
vooruitgang op het gebi$ d]  kun/4 ,met 
gespann5 a&a*t lui/]de ,dr]1 to5 hij    
v]telde1 dat  hij ook te ,rome 0 gewee/ 
en hem _h gezi51 di5 all5 v]afgoodd51   
d5 he]lijk5 ,rafael4    ,hoe8 riep ,dr]1
 hebt gij hem van aangezi*t tot         
aangezi*t  gezi58 ,o1 wat zijt gij      
gelukkig6 ,re$s lang heb ik vurig       
v]langd  hem te mog5 aans*\w51 hem1 d5  

e5ige1 d5 onv]gelijkelijke1  d5 lievel+ 
des paus5 en d5 bewond]de d] gans*e     
w]eld6    ,er kwam e5 bijzond]e glans 9 
,s*ufele9s oog54 ,hoor1 hoe twee  groote
 mann5 d5zelfd5 w5s* koe/]56 ,want gij  
moet wet51 dat  ,rafael ev5e5s vurig    
v]langt hem te zi51 di5 hij d5 ,duits*5 
,apelles noemt4    ,e5 hoogrood b$ekte  
,dr]s gelaat1 en zijn oog5 w]d5 vo*tig1 
t]wijl hij halfluid vraagde3 ,hoe weet  
gij dat8    ,uit zijn eig5 mond1        
v]zek]de ,s*ufele94 ,ik _h d5 toegang   
tot  zijn w]kplaats gekreg5 en mijn h>t 
begon snell] te klopp51 to5  ik ond] de 
vele s*ild]ij51 ook v]s*eid5e bek5de    
teg5kwam1  met het monogram ,a4 ,d4 ,en 
to5 ik zeide1 hoeze] mij dat v]ra/e  en 
v]heugde1 omdat ik lang5 tijd bij mee/] 
,dr] als gezel 0  w]kzaam gewee/1 greep 
,rafael op e5s mijn h& en sprak3 ,o1 dan
 zijt  gij mij dubbel welkom en mijn    
blijds*ap z\ volkom5 zijn gewee/1  als  
hij u _h v]gezeld4 ,to5 heeft hij u nog 
hoog geprez5 en mij  v]teld1 dat hij    
re$s door ,m>cantonio ,raimondi1 die    

s$]t vi]  j>5 zijn w]k5 op kop] grave]t1
 de uwe _h le]5 k5n54 ,deze  is het ook1
 die uw kle9e ,passie op kop] heeft     
nagegrave]d en nog  me] &]e w]k54 ,en   
lui/]2 ik wil u nog iets zegg5 en da>bij
  s*o( hij zijn /oel nog wat nad]3 ,ik  
zag 9 ,rafaels w]kplaats  e5 tek5+1 die 
bijna voltooid 01 en wa>aan hij jui/    
bezig  s*e5 gewee/4 ,t]nauw]nood durfde 
ik mijn oog5 v]tr\w51  want wat zag ik  
da>8 ,het 0 e5 kruisdrag+ van d5 ,he]   
,jezus1  bijna geheel zooals gij die    
hebt voorge/eld 9 de groote ,passie4 ,de
  ,heil& ond] het krui%\t ne]gezonk5 en 
/eun5d op zijn arm1  s*e5 mij volkom5   
gelijk beh&eld zoo als gij het de$1     
lieve  mee/]4 ,ev5e5s de ov]ige figur5  
en de rangs*ikk+2 het kwam  mij voor1   
dat ,rafael u da>9 heeft gevolgd4 ,9 elk
 geval heeft hem  uw w]k voor d5 gee/   
gezweefd en zijt gij zijn voorbeeld     
gewee/4    ,bewog5 greep ,dr] ,s*ufele9s
 h&3 ,o1 ik dank u1 be/e  ,s*ufele91 ik 
dank u6 ,wat gij mij da> zegt is als e5 
li*t/raal 9  d5 na*t van mijn r\w4 ,ma> 

nu is mijn bege]te1 om di5 he]lijk5     
kun/5a> te zi51 nog groot] geword54 ,a*1
 di5 w5s* zal ik  m$e 9 het graf moet5  
nem51 want hoe z\d5 ,neur5b]g en ,rome  
bij elka> kunn5 kom58    ,en nu drong   
,dr] er bij ,s*ufele9 op aan1 hem nog   
me] van ,rafael  te v]tell51 van zijn   
uit]lijk en zijn w]k51 van zijn v]h\d+  
tot d5 paus en van zijn lev51 totdat    
,wilibald ,pirkheim] en &]e  vri5d5 en  
vri5d9n5 kwam5 om hun deelnem+ aan de   
treur5d5  te betuig54    ,intuss*5 g+   
,s*ufele9 met ,hans en ,sebaldus ,beham1
 d5 gezel1  die jui/ uit de /ad 0 ?uis  
gekom51 9 ,dr]s w]kplaats en hij  w]d   
niet mo$e te hoor5 van alles1 wat de    
mee/] 9 de laat/e  j>51 s$]t de beide   
gezell5 w>5 ontslag51 _h gew]kt4 ,hans  
kwam er nooit mee kla>2 want telk5s als 
hij da*t alles te hebb5  opg5oemd1 s*oot
 hem we] iets te b9n51 dat hij _h       
v]get54 ,het  is e5 onuitputtelijke     
bron1 zei ,s*ufele9 e9delijk4 ,mog5 al  
de  lieve heilig51 die hij 9 zijn w]k5  
v]he]lijkt1 hem bes*]m5  en /]k5 en hem 

nog vele j>5 lev5s s*5k56-- -- --       
,er 0 bijna e5 ja> na deze gebeurt5is   
voorbijgegaan1 to5 bij  ,dr] e5         
vreemdel+ b9n5trad1 wi5s uit]lijk zijn  
zuidelijke  afkom/ v]ri$1 want twee     
rav5zw>te oog5 kek5 uit zijn gebru9d    
gelaat en dik1 zw>t1 krull5d ha> golfde 
om zijn slap54    ,wees gegroet1 ,he]6  
sprak hij met e5 beleefde buig+4 ,zijt  
gij  mee/] ,albre*t ,dr]8    ,die b5 ik1
 antwoordde de aangesprok5e4 ,wat w5s*t 
gij van mij8    ,ik kom van ze] v]1     
zeide de man1 het is e5 lange weg van   
,rome na> ,neur5b]g4 ,ik br5g e5        
boods*ap van mee/] ,rafael aan  mee/]   
,dr]4    ,wat zegt gij8 riep ,dr]1 wi5s 
p5seel uit zijn h& viel4 ,o wees  welkom
 ond] mijn dak4 ,wat z5dt mij de mee/]  
all] mee/]s8    ,zijn groet en ook dit1 
antwoordde de man1 t]wijl hij e5 rol    
papi]  uit zijn tas* nam4 ,het heeft    
sle*ts kle9e wa>de1 sprak hij1  die mij 
tot u zond1 ma> mee/] ,dr] zal het      
vri5delijk van mij  will5 aannem51 als  
hij hoort1 hoe h>telijk ik v]lang hem   

iets  van mijn h& te gev54    ,met      
bev5de v+]s v\wde ,dr] d5 rol op5 en    
aans*\wde e5 met  rood krijt geteek5de  
figuur 9 krijgsdos4 ,zijn oog5 blev5 met
  e5 te$]e uitdrukk+ er op ru/52 met    
diep5 e]bi$ v]vuld1  bes*\wde hij deze  
teek5+ van d5 groot5 man4    ,na e5 lang
 /ilzwijg5 sprak hij3 ,ik wil hem dank5 
en gij1 gij zult  ook mijn boods*app]   
zijn4 ,blijf nog e5ig5 tijd om de /ad te
 zi51  dan zal ik u w$] lat5 t]uggaan   
met mijn teg5ges*5k4    ,zes dag5 lat] 0
 ,rafaels boods*app] w$] g]e$ voor de   
t]ugreis4 ,9 zijn rei/as* _h hij d5 dank
 van d5 ,duits*5 mee/]  geborg52 ,dr]   
wilde ,rafael niet de e5 ( &]e teek5+1  
die  hij _h ligg51 z5d51 ma> zi* zelf2  
hij wilde d5 buit5l&s*5  mee/] niet     
alle5 iets van zijn h& lat5 zi51 ma>    
zijn beelt5is  zoodanig op doek         
ges*ild]d1 dat het op beide kant5       
zi*tba> 04    ,e5 s*itt]+ kwam 9        
,rafaels oog51 to5 hij hem zag1 di5 hij 
zoo  hoog v]e]de1 en tot zijn dood toe  
hield hij het portret 9 hooge e]4       

,,ho(d/uk ,,xxiii4    ,,uit ,,de        
,,dui/]nis ,,tot ,,het ,,li*t4      ,het
 0 e5 somb]e ,novemb]morg5 van het ja>  
#aeag4 ,e5 dikke  mi/ belette de zon    
door te dr+5 tot 9 de /rat5 en ple95    
van ,neur5b]g4    ,mee/] ,dr] zat 9 zijn
 w]kplaats te teek554 ,keiz]            
,maximiliaan  0 dit ja> we] 9 ,neur5b]g 
gewee/ en _h d5 mee/]1 ov] wi5s  ,poort 
d] ,e]e hij hoog/ tevr$5 01 opg$rag5 om 
op het twe$e  groote /uk1 de ,triomf1   
als voornaam/e deel e5 triomfwag5 te    
s*ild]5 na> plann51 die ,zijn ,maje/eit 
zelf _h ontworp54 ,de  zoo pra*tig      
mogelijk v]si]de wag51 door zes pa>d5   
getrokk51  moe/ a*t]9 voorzi5 zijn van  
e5 hooge zitplaats1 wa>op de  keiz] z\  
troon5 9 vol ornaat1 met zijn jonge     
gemal91 ,m>ia van  ,b\rgondi2 voor de   
beide ,maje/eit5 moe/ kon+ ,filips de   
,s*oone  zitt5 tuss*5 zijn zu/] en zijn 
e*tg5oot1 voor h5 zijn zoons1 de        
a>t%]tog5 ,k>el en ,f]d9& en geheel     
voor9 hun zu/]s4 ,het 0  ,wilibald      
,pirkheim] opg$rag5 om met ,dr] deze    

keiz]lijke g$a*t5  9 arti/iek5 vorm te  
giet5 en mee/] ,albre*t 0 jui/ bezig de 
met vri5d ,wilibald v]&]de plann5 op het
 papi] te teek554 ,do*  het w]k wilde   
v&aag niet go$ vlott54 ,het li*t 0 zoo  
sle*t1  dat hij niets kon zi5 op de     
plaats1 wa> hij gewoonlijk zat1 en aan  
e5 kle9e tafel di*t bij het v5/] moe/   
gaan zitt5 om bet] te  kunn5 zi54 ,ma>  
het 0 niet alle5 dat1 wat hem bij zijn  
s*epp+  h9d]de4 ,9 zijn geheele wez5 en 
9 zijn geb>5 lag e5 bijzond]e           
ru/eloo%eid2 naa/ hem lag e5 boekje1    
wa>9 hij nu en dan e5 blik  wi]p en dan 
v]zonk hij 9 diep gepe9s4 ,het boekje 0 
getiteld3  ,het heilige ,onze ,vad]1    
v]kla>d door ,dr4 ,ma>t5 ,lu!r4 #bc ,hij
  _h het gekreg5 van ,*ri/(fel ,s*eurl1 
d5 man1 die hem ind]tijd te  ,bologna _h
 v]welkomd1 da>na tot pr(essor 9 de     
re*tsgele]dheid  te ,witt5b]g 0 b5oemd  
en nu als re*t]lijk plaatsv]vang] 9     
,neur5b]g e5 aanzi5lijke plaats innam4  
,door hem _h hij veel gehoord  ov] dez5 
m]kwa>dig5 man1 die 9 ,saks5 en ook v]d]

 9 het l&  veel van zi* de$ sprek51 di5 
,augu/ijn] monnik en pr(essor 9  de     
!ologie aan de1 door d5 keurvor/ ,fr$]ik
 d5 ,wijze ge/i*te1  hooges*ool te      
,witt5b]g4 ,van het beg9 af aan _h ,dr] 
e5 lev5dige  belang/ell+ gekoe/]d voor  
dez5 uit/ek5d5 gele]de en hij  _h ook   
vlijtig be/ude]d de preek5 van ,pat]    
,w5zel ,l9k1 die1 9  nauwe              
vri5ds*apsbetrekk+ tot ,lu!r /a&e1 re$s 
s9ds d5 tijd1  dat ze sam5 9 het kloo/] 
te ,erfurt w>51 s$]t e5ig5 tijd 9  het  
,augu/ijn] kloo/] te ,neur5b]g 04 ,deze 
preek5 hadd5 e5  diep5 indruk op hem    
gemaakt en e5 hevig5 /orm 9 hem v]wekt4 
,als  e5 tr\w zoon zijn] k]k en met e5  
vroom h>t _h hij tot nu toe  gew&eld    
volg5s de gebod5 van d5 pauselijk5 /oel 
en voor het oog  d] m5s*5 vlekkeloos    
geleefd2 ja1 hij _h zi* de groot/e a*t+ 
v]worv51 niet alle5 als kun/5a>1 ma> ook
 als m5s*2--nu begon  hij te twijfel51 (
 de weg1 di5 de k]k aanwees1 wel de     
re*te  04 ,en zijn twijfel nam nog toe1 
als hij da*t aan d5 gruwel d]  v]woe/+  

aan het heilige gepleegd en het diepga&e
 v]d]f d]  k]k zag1 dat hem re$s j>5    
gel$5 /( tot zijn teek5+5 uit  de       
,op5b>+ van ,johannes _h gegev54 ,en hij
 0 niet de e5ige  te ,neur5b]g die deze 
d+5 bepe9sde2 &]e burg]s en jui/ de     
be/e en edel/e1 voeld5 hun h>t ook      
onru/ig klopp54 ,als hij  na> de pr$ik+ 
van ,pat] ,l9k 9 de ,augu/ijn]k]k g+1   
kon  hij er zek] van zijn d5 kanseli]   
,s*eurl1 d5 voortreffelijk5  secret>is  
van d5 raad en d5 syndicus ,laz>us      
,sp5gl] te v9d5  en van de patricirs de 
he]5 ,hi]onymus1 ,ebn]1 ,kasp> ,ntzel   
en ,hi]onymus ,holzs*uh]4 ,ook ,wilibald
 ,pirkheim] voegde zi* bij  h52 ma> hij 
uitte zi* op e5igsz9s &]e wijze4 ,hij   
behoorde  tot de zoog5aamde ,humani/51  
e5 kr+ van gele]d51 die 9 het  h]leefd  
klassieke tijdvak de w]eld vond51 wa>9  
hun gee/ zi*  bewoog en van dit /&punt  
uit trokk5 zij te velde1 zo[el teg5 het 
wet5s*appelijk ongevormde1 als teg5 het 
bijgelo( van hun tijd4 ,m5  legde       
,pirkheim] t5 la/e1 dat hij _h meegew]kt

 aan de briev5  van de mann5 d]         
dui/]nis1 die 9 go$ geslaagde navolg+   
van  het sle*te latijn d] monnik5 d5    
b$elmonnik met zijn gr5z5looze  domheid 
en s*aamtelooze onz$elijkheid aan de    
kaak /eld54 ,wilibald  ,pirkheim]       
v]kneukelde zi* hi]9 en hij g5oot van   
het algeme5e  gela*1 dat deze briev5    
v]wekt54 ,zijn wap5s teg5 het v]d]f van 
d5 tijd w>5 gee/igheid en spott]nij1 en 
zijn h>t nam er sle*ts  9 zoov] deel    
aan1 dat hij zi* v]heugde ov] de n$]laag
 van zijn  teg5p>tij4 ,e5s 0 zijn gevoel
 opgekom5 teg5 ,mee/] ,wolgemuts        
,pausezel als teg5 e5 te ruwe1          
onridd]lijke wijze van /rijd51  nu      
plaat/e hij zi* eig5lijk op hetzelfde   
/&punt4    ,bij ,dr] 0 het geheel iets  
&]s4 ,d5 hoog ern/ig51 innig vrom5  man 
/ond het s*rei5 nad] dan het la*52 het  
gold voor hem iets1  dat hem diep t]    
h>te g+4 ,dag en na*t hield de g$a*te   
hem bezig3  wat moet ik do51 opdat ik   
zalig worde1 en de vraag3 is de weg1    
die de k]k wij/1 de go$e weg8    ,hoe   

lang] hij na> de preek5 van ,l9k        
lui/]de1 des te me] begon  hij aan de   
wa>heid d] le] van ,rome te twijfel5 en 
bij dez5 diep  nad5k5d5 en met w>e      
vroomheid bezield5 man1 won de twijfel  
te me] veld omdat hij re$s s$]t lang5   
tijd als bij in/9ct  e5 dui/] voorgevoel
 d] wa>heid van het evangelie bij zi* _h
  omg$rag54 ,wel is wa> _h hij tot nu   
toe 9 zijn kun/ 9 hooge  mate de ,maagd 
,m>ia1 die volg5s het algeme5e begrip   
van di5 tijd1  als kon+9 des hemels en  
d] w]eld w]d v]e]d1 v]he]lijkt2  m5 bad 
tot ha> als tot de eeuwige bes*]mvr\w   
van het m5s*dom1  die ell5dige zonda>s  
de /raf voor hun zond5 kwijt s*eldt1    
ong5eeselijke kwal5 g5ee/1 de a>de doet 
draai51 de zon het  li*t s*5kt1 de w]eld
 rege]t en de hel doet bev54 ,niet alle5
  9 zijn lev5 van ,m>ia1 ma> ook 9 de   
talrijke afbeeld+5 d]  ,madonna1 wa>van 
er me] dan tw9tig be/ond51 _h hij de    
afgodis*e  v]e]+ van dit k9d d] m5s*51 9
 de h& gew]kt4 ,ma> als m5  deze w]k5   
nauwkeurig] bezag1 kon m5 zi51 dat het  

niet 9 des  kun/5a>s b$oel+ lag deze    
afgod]ij te bevord]54 ,wie oog5  heeft  
om te zi51 ziet dat de ,maagd ,m>ia 9   
,dr]s w]k5 niet de  ho(dp]soon is3 het  
goddelijke ,k9d is het wa>om alles      
draait4 ,hij  wordt door all5 g$i5d1    
door de engel5 en de heilig5 en tegelijk
  met ,hem ook zij1 die ,hem t] w]eld   
bra*t4 ,niet met e5 /ral5krans  v]s*ijnt
 ,m>ia da>1 ma> als e5 e*t m5s*5k9d1 ja1
 als e5  w>e ,neur5b]gs*e huismo$] 9    
,neur5b]g] kle$]dra*t4 ,9  ha> oog5 lee/
 m5 de liefde voor ha> k9d4 ,zij laaft  
het met  ha> mo$]melk 9 zalige v]rukk+1 
zij v]heugt zi* met ,hem1  zij lijdt met
 ,hem4 ,zij is niet v]hev5 bov5 het     
algeme5e lot van  v]gankelijkheid en    
v]val1 zooals de ,italiaans*e s*ild]s   
ha>1  als 9 eeuwige jeugd bloei5de1     
voor/ell51 ma> zij wordt oud en  zwak2  
met gebog5 ge/alte omvat zij ha>        
gepijnigd5 ,zoon1 onma*tig  ligt de     
oude1 grijze vr\w n$] aan d5 voet van   
het kruis4    ,zoo _h dus e5 godsdi5/ig 
jui/ gevoel mee/] ,dr]s h& be/uurd  en  

hi] en da> w>5 deze onbewu/e gewa>word+5
 ook 9 woord5  voor d5 dag gekom54 ,bov5
 het e]/e zijn] rijm51 die hij 9  het   
ja> #aeji _h gemaakt1 /ond ges*rev53    
,elke ziel1 die het  eeuwige lev5 heeft1
 wordt v]kwikt door ,jezus ,*ri/us1 die 
twee  natur5 9 n p]soon v]e5igt1 de     
goddelijke en de m5s*elijke1  hetge5 m5 
alle5 door de g5ade kan geloov5 en door 
het natuurlijk  v]/& nimm] kan word5    
begrep54 ,bij zijn ,passie-gravur5 _h   
hij dit gevoegd3                    ,o  
alma*tige ,god en ,he]                  
,vol aanbidd+ kniel ik ne]              
,voor ,jezus' lijd51 voor ,uw ,zoon1    
,uw ,e5geboorne1 die het loon           
,voor onze s*uld g$rag5 heeft4          
,o ,god1 ik bid1 dat ,gij mij geeft     
,ov] mijn zond51 diepe sm>t             
,en le$4 ,o*1 re9ig ,gij mijn zondig    
h>t6                ,gij hebt des       
ov]w9na>s troon1                ,a*1    
deel met mij uw e]ekroon4      ,dus _h  
de vrome man door de diepte van zijn    
godsdi5/ig gemo$ iets  van de wa>heid   

gevoeld4 ,en nu lag voor hem ,lu!rs     
boekje ov] het  ,onze ,vad]1 hij k5de   
het bijna geheel van buit56    ,ook nu  
hield het zijn gee/ bezig en /oorde het 
hem 9 zijn  teek5w]k4    ,da> begon de  
klok d] ,augu/ijn]k]k te luid52 hij /ond
 op1 de$  zijn met bont omzoomd5 mantel 
om1 zette zijn zw>t fluweel5 b>et  op en
 g+ uit3 hij wi/1 dat ,w5zel ,l9k z\    
preek54    ,ov] de ,melkm>kt en de      
,wijnm>kt kwam hij spo$ig aan het       
,augu/ijn]kloo/]4 ,de k]k 0 ov]vol1 niet
 alle5 met monnik51  ma> ook met burg]s1
 wa>van de voornaam/e w>53 ,hi]onymus   
,ebn]1  ,hans ,s*opp]1 ,laz>us ,sp5gl]  
en e5ige &]54    ,l9k _h d5 v]lor5 zoon 
tot ond]w]p gekoz5 en sprak ov] de      
groote liefde ,gods1 wa>mee ,hij 9      
,*ri/us d5 zonda> tegemoet komt  en van 
het v]tr\w51 wa>mee de b]\wvolle1       
boetva>dige zonda>  zi* zond] tuss*5kom/
 van m5s*5 9 ,gods geop5de arm5 moet    
w]p54    ,to5 de di5/ 0 afgeloop5 en de 
k]k uitg+1 bleef ,dr] nog  met de       
aanzi5lijke he]5 a*t]1 om met h5 ov] het

 gehoorde1  dat all] h>t diep _h        
getr(f51 te blijv5 prat54 ,op e5maal tr(
  e5 g$ruis* hun oor52 het 0 als( er    
veel volk af- en aanliep4    ,zij trad5 
na> buit5 om te zi51 wat er te do5 0 en 
op het ple9  zag5 zij e5 di*te          
m5s*5massa1 die /e$s groot] w]d en      
hoord5  zij e5 /em1 zond] ev5wel te     
kunn5 v]/aan1 wat die sprak4    ,wat is 
da> te do58 vraagde ,hi]onymus ,ebn] aan
 d5 oud5 ,frhli*1  mee/] van het        
kop]slag]sgild1 die zi* uit het g$rang  
losmaakte4    ,er is e5 reiz5de koopman 
9 de /ad gekom51 v]telde deze1 die      
vreemde tijd+5 br5gt4 ,hij zegt1 dat e5 
zek]e monnik1 ,m>t9us  ,lu!r uit        
,witt5b]g1 aan de deur van de slotk]k   
vijf5neg5tig  /ell+5 heeft aangeplakt1  
om te prote/e]5 teg5 d5 aflaat1  wa>mee 
de paus de geldbuidels l$igt en de ziel5
 v]d]ft4 ,dat heeft  heel wat opzi5     
v]wekt4 ,de man zegt1 dat wa> hij ook   
kwam en dit  b]i*t me$eelde1 het bij    
jong5 en oud51 aanzi5lijk5 en g]+51     
mann5 en vr\w5 groot5 indruk maakte1 dat

 er e9delijk iem& 01  die het _h gewaagd
 zijn /em te v]heff5 teg5 die           
afs*uwelijke  geldklopp]ij en die niet  
vreesde d5 paus te trotse]54 ,op vele   
plaats5 0 het nieuwtje hem al           
vooruitgegaan en k5de m5 re$s d5  inh\d 
d] /ell+51 die ov]al met vreugde w]d5   
gelez54 ,de man  voegde er nog bij1 dat 
hij regelre*t uit ,witt5b]g kwam en dat 
hij  uit naam van e5 vri5d van d5       
monnik1 v]s*eid5e d] /ell+5  teg5 d5    
aflaat bij d5 he] ,*ri/(fel ,s*eurl _h  
afgegev54    ,bij mij8 riep de kanseli] 
blij v]ra/4 ,zoo1 dan ga ik dadelijk    
na> huis6 ,laat ons met u gaan1 vraagde 
,dr] en de he]5 g+5  gezam5lijk na> de  
won+ van d5 kanseli]4 ,het 0 jui/ zooals
  de reizig] _h gezegd4 ,de vr\w van    
,s*eurl kwam h5 tegemoet en  zeide3 ,zie
 e5s1 man1 wat e5 reizig] tijd5s uw     
afwezigheid heeft  gebra*t6 ,haa/ig     
v]brak ,s*eurl het omhulsel en haalde   
e5ige  papi]5 te voors*ijn4 ,het w>5 ti5
 /ukk5 9 het latijn ges*rev5  en        
getiteld3 ,disputatie van ,dr4 ,ma>t5   

,lu!r t] v]kl>+ van de  kra*t van d5    
aflaat4    ,lees to*6 riep ,kasp> ,ntzel
 d5 kanseli] toe en deze begon  t]/ond1 
t]wijl de &]5 zi* om hem s*a>d5 om te   
lui/]54    ,hij _h nog sle*ts we9ig     
gelez51 to5 ,dr] e5sklaps uitriep3 ,o1  
,god1 help mij1 ik voel mij zoo ang/ig6 
,hij liep na> het v5/]1  de h&5 teg5 de 
bor/ g$rukt4 ,s*eurl w5kte e5 b$i5de om 
e5  bek] fris* wat] te hal51 do* ,dr]   
weig]de4 ,wat] kan mij niet  help52 lees
 v]d]1 v]d]6    ,s*eurl g+ door met lez5
 en bij elke z9sn$e w]d de spann+       
groot]4 ,to5 hij e9delijk ophield1      
he]s*te er e5 diepe1 ple*tige  /ilte1   
wa>na ,hi]onymus ,holzs*uh] het woord   
nam en sprak3 ,deze  e5v\dige monnik is 
e5 pr(eet des ,all]hoog/51 hij heeft    
zijn  /em v]hev5 om d] wa>heid getuig5is
 te gev54 ,zie1 het valt mij  als s*ell5
 van de oog56 ,lang5 tijd heb ik mij    
re$s gerg]d ov]  di5 misdadig5 aflaa?&el
 en het s*aamtelooze be/el5 van het     
volk4 ,nu begrijp ik ook1 dat de aflaat1
 zooals de paus die beveelt1 uit  d5    

booze is1 zelfs wanne] m5 er ge5 geld   
voor behoeft te betal54    ,hi]onymus   
,ebn] gaf zijn in/emm+ te k5n5 en voegde
 er ze]  ern/ig bij3    ,hus heeft m5   
v]br&1 ev5zoo ,savon>ola1 miss*i5 wordt 
er weldra  e5 d]de br&/apel opg]i*t4    
,dat v]ho$e ,god6 riep ,dr] uit  en e5  
donk] rood b$ekte zijn gelaat4 ,z\ de   
tijd dan nog niet zijn  aangebrok51 dat 
de ,he] zi* ov] het arme ,*ri/5volk     
erb>mt8 ,re$s  s9ds d5 e]/5 ke]1 dat ik 
van ,ma>t5 ,lu!r heb gehoord1 0  mijn   
ziel het met hem e5s en er sprak 9 mij  
e5 /em3 hij is het1  die de wa>heid     
heeft6 ,z\ ,god het nog e5maal duld51   
dat de ,satan  het w]ktuig 9 ,zijn h&   
v]brijzelt8 ,o1 ik w5s*te /e$s me] van  
,lu!r te hoor5 en mij door hem 9 de     
wa>heid te lat5 leid54 ,want  nu b5 ik  
nog als iem&1 die lang 9 het dui/] heeft
 gezet5 en  met v]bl9de oog5 hulpeloos 9
 het s*elle dagli*t rondta/4    ,kasp>  
,ntzel1 die tot nu toe 9 /ilzwijg5 en   
gepe9s v]zonk5 _h  ge/aan1 ri*tte zi* nu
 plotsel+ op en zeide3 ,lu!r heeft e5   

vreemde taal gebruikt1 omdat hij het    
all]e]/ voor de gele]d5 heeft  gesprok52
 ma> zijn pr$ik+ is voor het gans*e volk
 be/emd--ik  zal hem te hulp kom5 en ha>
 9 het ,duits* uitgev54    ,dit vond    
algeme55 bijval en m5 drong er op aan1  
als het mogelijk  01 dat hij nog        
di5zelfd5 dag met het v]tal5 z\ beg9n54 
,ntzel bleef d5 gans*5 na*t doorw]k51   
zoodat hij d5 volg5d5  morg5 re$s na>   
,anton ,koburg]1 d5 drukk]1 kon gaan en 
sle*ts  we9ige dag5 lat] wi/ geheel     
,neur5b]g1 dat ,lu!rs /ell+5  teg5 d5   
aflaat 9 het ,duits* w>5 v]s*554    ,m5 
haa/te zi* na> de drukk]ij en 9 e5      
ommezi5 0 de  geheele voorraad          
uitv]ko*t4 ,9 de huiz51 9 de h]b]g51 bij
 de  dr9kputt51 9 de w]kplaats51 ov]al  
hoorde m5 sprek5 ov] d5  ,witt5b]g]     
monnik en zijn /ell+51 en de            
opgewond5heid w]d nog  groot]1 to5 m5   
van doortrekk5de reizig]s v]nam1 dat    
,lu!r met  zijn pr$ik+ het gans*e rijk 9
 rep en ro] _h gebra*t4 ,w5zel  ,l9k1 de
 ,augu/ijn] pat] sprak nu met nog me]   

vrijmo$igheid van  d5 kansel en al de   
kloo/]l+5 trokk5 p>tij voor hun         
ordebro$]  9 ,witt5b]g4    ,dr]s        
w]kplaats bleef leeg2 de mee/] liet zi* 
da> niet zi54 ,hij  zat bov5 9 zijn     
kam]tje met afgeslot5 deur2 zelfs zijn  
vr\w  mo*t hem niet /or54 ,hij wilde    
alle5 zijn met ,god 9 d5 /rijd  om li*t 
en wa>heid4    ,en ziet1 de /rijd       
e9digde 9 ov]w9n+4    ,dr4 ,ma>t5 ,lu!r 
_h hem d5 bl9ddoek van de oog5 g5om52 nu
 wi/  hij1 wat het is1 dat elk ,*ri/5   
voor zijn] ziele zaligheid van noode    
heeft te wet53 dat 's m5s*5 hoop op de  
eeuwige zaligheid b]u/  op ,gods g5ade 9
 ,*ri/us alle5 en op niets &]s4 ,het    
/ond da>  imm]s kla> en duidelijk3 de   
paus kan sle*ts aflaat gev5 van die     
/raff51 welke hij zelf heeft opgelegd1  
dus de tijdelijke k]kelijke  /raff54    
,zijn ma*t /rekt zi* niet tot hemel en  
hel uit2 het is  e5 vals*e me5+1 door de
 onwa>dige h&ela>s 9 aflaatbriev51      
v]spreid4 ,de paus kan ge5 zond5 v]gev5 
en niem& uit de hel  v]loss52 hij kan   

niets &]s do5 dan d5 m5s*5 v]kondig51   
wat ,god uit g5ade en t] wille van      
,*ri/us voor e5 boetva>dige  ziel doet4 
,indi5 iem& opre*t b]\w gevoelt1 wil    
,god hem voll$ig  zijn s*uld en /raf    
kwijt s*eld5 zond] e5 enkel5            
aflaatbrief4    ,deze boods*ap 0 voor   
,dr]s ziel als morg5dauw op de dorre    
weide4 ,hij 0 /e$s zulk e5 ern/ig1      
ijv]ig ,*ri/5 gewee/2 hij  kon zi*      
b]oep5 op e5 groot aantal go$e w]k51 die
 de k]k van  hem vord]de en _h da>door  
to* niet gevond51 wat zij zo*t4 ,nu  zag
 hij op e5s de le] d] go$e w]k5 met     
geheel &]e oog5  aan3 niet door v]di5/e1
 ma> door g5ade ontvang51 0 ,lu!rs      
pr$ik+ en dat 0 hem e5 blijde boods*ap4 
,zijn h>t vond nu op  e5maal ru/ en zijn
 beang/ gemo$ w]d plotsel+ getroo/4 ,en 
nu1  nadat alles hem duidelijk 0        
geword51 wilde hij het ook aan &]5      
op5b>5 en zijn v]tr\w5 9 de wa>heid van 
,lu!rs pr$ik+  w]d v]/]kt1 to5 hij zag1 
hoe vurig ook ,agnes' bege]te 0  om na> 
hem te lui/]5 en to5 hij hoorde1 hoe    

dankba> zij 01  dat ook ha> ziel vr$e   
da>bij vond4    ,zijn blijds*ap nam nog 
toe1 to5 ook ,pirkheim] voor ,lu!r 9    
gee/drift g]aakte1 zoo zelfs1 dat hij e5
 brief aan ,dr4 ,ma>t5  s*reef4 ,o1 hoe 
ga>ne z\ ook ,dr] zijn h>t voor d5 man  
,gods  hebb5 uitge/ort6    ,met groote  
spann+ volgde hij nu de w$]wa>digh$5 van
 ,lu!r1  wi5 m5ige giftige pijl w]d     
toegesl+]d4 ,kwam er e5 boekje uit  van 
,lu!rs h&1 dan 0 hij er dadelijk bij om 
da>door /e$s  duidelijk] de wa>heid te  
le]5 k5n51 t]wijl ,lu!r zelf door  de   
aanvall5 zijn] teg5p>tijd]s /apsgewijze 
v]d] kwam 9 de  erk5t5is d] wa>heid4    
,dr] voelde zi* zoo opgewekt1 zoo       
blijde2 zijn ziel v]blijdde  zi* 9 zulk 
e5 ongek5d1 zalig gevoel1 als zelfs de  
hoog/e l( d]  m5s*5 ov] zijn kun/ nooit 
bij hem _h kunn5 opwekk54 ,hij voelde   
zi* gelukkig door d5 vr$e ,gods1 die    
alle v]/& te bov5 gaat4                 
,,ho(d/uk ,,xxiv4    ,,te ,,augsburg4   
,op e5 s*oon5 ,junimorg51 to5 de zon    
vroolijk s*e51 r$5 drie  aanzi5lijke    

he]5 te pa>d de ,vr\wepoort van         
,neur5b]g uit1 op  e5ig5 af/& gevolgd   
door zes kranige kne*t51 met zw>e       
valiez5  belad54 ,het w>5 de            
v]teg5woordig]s d] /ad 9 d5 ,rijksdag1  
di5 ,keiz] ,maximiliaan te ,augsburg _h 
bije5g]oep53 de raad%e]  ,kasp> ,ntzel1 
de /adssecret>is ,laz>us ,sp5gl] en     
mee/] ,albre*t  ,dr]4 ,e]/ 0 het plan   
gewee/1 dat sle*ts de twee e]/g5oemd5   
z\d5 gaan1 lat] besloot m5 d5 laat/e ook
 te z5d51 om d5  keiz]1 bij wi5 ,dr] 9  
hooge e] /ond1 g5oeg5 te do54    ,het   
zal w>m word51 bewe]de mee/] ,dr] na    
e5ig5 tijd1  de zon br&t re$s op mijn   
rug4    ,9 ,augsburg zull5 we het nog   
w>m] krijg51 antwoordde ,sp5gl]  la*5d4 
,de bela/+1 die de paus eis*t voor d5   
/rijd teg5  de ,turk51 zal de ho(d5 d]  
vor/5 g5oeg v]hitt5 en de paus  zal het 
ook b5auwd krijg51 als hij de lange     
reeks kla*t5 van de  rijksvor/5 ov] de  
gee/elijkheid v]neemt4    ,z\ m5 d5     
heilig5 ,vad] die bela/+ toe/aan8       
vraagde ,ntzel4    ,de /adssecret>is    

haalde de s*\d]s op4 ,m5 /elt hi] d5    
e55 eis* teg5ov] d5 &]54 ,als de paus   
aan de kla*t5 d]  ,duits*]s ge5 gehoor  
geeft1 kan hij elke g$a*te aan e5 oorlog
  teg5 de ,turk5 g]u/ op zijde zett54   
,ik voor mij gelo( tr\w5s1  dat de      
,turk5 sle*ts e5 voorw5dsel zijn1 om op 
nieuw geld uit de  zakk5 d] ,duits*]s te
 klopp51 nadat ,lu!r voor de            
aflaatkram]s de  m>kt heeft b$orv54 ,de 
b$oelde ,turk5 zull5 wel 9 ,itali huiz54
    ,nu gij to* van ,lu!r spreekt1 zei  
,dr]1 zal het mij b5ieuw5  ( zijn zaak 9
 d5 ,rijksdag zal word5 beh&eld4    ,9  
d5 ,rijksdag8 vraagde ,sp5gl]4 ,we hebb5
 g5oeg &]e zak5  te beh&el51 ma> als het
 mo*t gebeur51 b5 ik ov]tuigd1 dat  de  
keurvor/ van ,saks5 zi* het lot van zijn
 l&g5oot wel zal  aantrekk51 want ,lu!r 
/aat bij hem hoog 9 de gun/4    ,nu het 
gesprek op de !ologie 0 gekom51 raakt5  
zij da>9 zoo  ern/ig v]diept1 dat de    
lange rit hun bijzond] kort s*e54       
,bij de poort van ,augsburg s*eidd5 zij 
om elk hun logies op te zoek53  ,kasp>  

,ntzel begaf zi* na> het paleis van d5  
rijk5 ,fugg]1  ,laz>us ,sp5gl] na> zijn 
collega ,konrad ,peut+] en mee/] ,dr]   
na> het ,augu/ijn]kloo/] te ,/4 ,ulri*4 
,de ,neur5b]g] v]teg5woordig]s behoord5 
tot de e]/e1 die te  ,augsburg v]s*554  
,elk5 dag kwam5 er nu me]3 de ,duits*e  
vor/5  en prelat5 v]s*55 met hun gevolg1
 all5 9 /atig5 opto*t en  e9delijk kwam 
,zijn keiz]lijke ,maje/eit4    ,d5      
volg5d5 dag kwam5 all51 nadat zij       
gezam5lijk de mis hadd5  bijgewoond1 met
 d5 keiz] bije5 9 de groote zaal van het
 paleis  en de ,rijksdag 0 geop5d4      
,e5ig5 tijd da>na ke]de mee/] ,dr] 9    
opgewond5 /emm+  na> het kloo/] t]ug en 
deelde aan de monnik5 m$e1 dat hij      
ov]morg5 voor ,zijn ,maje/eit moe/      
v]s*ijn51 om di5s portret  te mak54 ,de 
monnik5 v]heugd5 zi* niet we9ig hi]ov]1 
en w>5  nu nog trots*] op hun ga/1 met  
wi5 zij re$s teg5ov] &]e  gee/elijke    
ord5 hadd5 gepronkt4    ,des ,ma&ags na 
d5 dag aan ,johannes d5 ,doop] gewijd1  
w]d mee/]  ,dr] 9 het keiz]lijk paleis  

ontbod54    ,zijn h>t klopte luid3 nu z\
 hij de e] hebb51 hem1 d5 ma*tig5  keiz]
 van het groote ,duits*e ,rijk1 te mog5 
afbeeld51 d5 vor/1  voor wi5 hij ook als
 liefhebb] en bes*]m] d] kun/ hooge     
a*t+ koe/]de4    ,met d5 di5a>1 die hem 
begeleidde1 g+ hij door d5 tu9 van het  
paleis en trad1 langs de m5igte         
keiz]lijke h(beambt5 en di5>5  met hun  
van g\d s*itt]5de livrei51 op het       
voorportaal toe4 ,zij  g+5 de bre$e trap
 op1 door e5 zaal he5 en kwam5 da>na aan
  kle9 kam]tje4 ,de b$i5de op5de de deur
 en liet ,dr] b9n51  die nu voor ,zijn  
keiz]lijke ,maje/eit /ond4    ,to5 hij  
e]bi$ig boog1 kwam de keiz] m9zaam op   
hem toe en reikte  hem de h&4    ,wees  
welkom1 lieve mee/]6 ,het is mij re*t   
aang5aam hem1 die mij  re$s zooveel g5ot
 heeft b]eid1 te mog5 zi54 ,wilt gij nu 
ma>  dadelijk aan het w]k gaan om keiz] 
,maximiliaans beelt5is aan de  w]eld te 
lat5 zi54    ,tegelijk]tijd zette hij   
zijn fluweel5 b>et op1 sloeg e5 li*t5   
mantel om en g+ zitt54 ,dr] nam e5 papi]

 te voors*ijn en  teek5de met h\tskool  
het bijna lev5sgroote portret des       
keiz]s4    ,nog ge5 uur 0 voorbijgegaan1
 to5 de kun/5a> voor d5  keiz] boog1 om 
hem te dank51 dat het hem v]gund 0      
gewee/ d5  hoog/geplaat/5 man d] w]eld 9
 beeld te br5g54 ,hoog/ v]wond]d  /ond  
de keiz] op4 ,hoe1 zijt gij nu re$s     
kla>8    ,hij bekeek de teek5+ en zag   
to5 zijn beelt5is1 g5iaal uitgevo]d1    
zoo natuurgetr\w en zoo volkom5 wa>1 dat
 hem e5 kreet van blijde  v]rass+       
ontsnapte en hij 9 v]vo]+ de h& des     
kun/5a>s  greep om die h>telijk te      
drukk54    ,dr] v]zo*t de teek5+ e]/ mee
 na> huis te mog5 nem51 om hi]  en da>  
nog wat bij te w]k52 hij z\ ha> dan d5  
volg5d5 dag aan  ,zijn ,maje/eit z5d54  
,de keiz] keurde dit go$ en liet d5     
kun/5a>  niet v]trekk5 zond] hem        
nogmaals zijn bewond]+ te hebb5 betuigd4
    ,s$]t dat oog5blik ov]/elpte m5 ,dr]
 met arbeid1 want door  dit portret 0   
zijn teg5woordigheid te ,augsburg       
algeme5 bek5d  geword54 ,de rijke       

,patricir1 ,jacob ,fugg]1 noodigde ,dr] 
uit bij hem  te kom5 om zijn portret te 
mak51 en zoo de$ ook e5 aanzi5lijke     
,augsburgs*e dame1 ,sybilla ,arzt94 ,e5 
groot]e opdra*t gaf hem d5  gele]d5 en  
kun/liev5d5 /adssecret>is en keiz]lijk5 
raad%e]  ,dr4 ,konraad ,peut+]1 met wi5 
hij lat] op ze] v]tr\welijk5  voet kwam1
 omdat hij 9 hem iem&1 die wat het      
godsdi5/ige betr(  het geheel met hem   
e5s 01 _h gevond54 ,zijn s*etsboek vulde
 hij  met portrett5 van de belangrijk/e 
p]son51 die hij g$ur5de de  zitt+5 van  
d5 ,rijksdag 9 /ilte teek5de en wa>toe  
behoord53  ,keurvor/ ,fr$]ik van ,saks51
 ,keurvor/ ,joa*im ,i van ,br&5burg en  
di5s zoon van d5zelfd5 naam1 de         
,paltsgraaf ,fr$]ik1 ,vor/ ,wolfgang    
van ,anhalt1 ,biss*op ,b]n>d van        
,trinte1 de ,abt5 van ,/4 ,paul 9       
,lavan?al en van het kloo/] ,heilsbronn4
 ,het portret van ,ridd]  ,ulri* van    
,hutt5 teek5de hij zelfs tweemaal4      
,de ,augu/ijn] monnik5 van ,/4 ,ulri*   
drong5 er bij d5 kun/5a> op  aan1 dat   

hij e5 ges*5k als h]9n]+ z\ a*t]lat52   
vri5delijk  willigde hij hun v]zoek 9 en
 s*ild]de de portrett5 van e5 groot     
aantal kloo/]l+54    ,vele wek5 w>5 s9ds
 di5 tijd voorbijgegaan4    ,op e5 avond
 9 het beg9 van ,augu/us kwam ,dr] 9    
bijzond]  opgewekte /emm+ ?uis en       
v]telde hij aan tafel3 ,v&aag is  mij   
w$] e5 groote e] te beurt gevall53 de   
,a>tsbiss*op  van ,maagd5burg en ,ma9z1 
primaat en e]/e kanseli] van het        
,duits*e ,rijk1 die op d5 ,rijksdag hi] 
van d5 heilig5 ,vad] d5  k>d9aal%o$     
heeft ontvang51 heeft mij bij zi*       
ontbod5 en mij  gevraagd zijn portret te
 mak54 ,dat heb ik nu v&aag g$aan en    
da>na hebb5 we nog e5ige ur5 heel       
v]tr\welijk gepraat4 ,welk  e5 aang5aam 
man is hij6 ,met welk e5 liefde en v]/& 
spreekt  hij ov] de kun/1 wa>voor hij   
ge5 geld ontziet6 ,hij heeft e5         
aanzi5lijke s*at reliquien 9 zijn k]k te
 ,halle bije5gebra*t  en voor het       
portret1 wa>ov] hij uit]/ tevr$5 is1    
heeft hij mij  t]/ond twee hond]d g\d5  

guld5s uitbetaald1 en mij nog tw9tig  el
 dama/ gegev5 voor e5 kle$1 dat ik jui/ 
noodig heb4    ,en ziet1 er is mij h$5  
nog iets &]s ov]kom54 ,het is mij we]   
v]gund gewee/ bij d5 keiz] te v]s*ijn5  
om met hem te sprek5  ov] d5 triomfwag51
 di5 ik voor hem heb geteek5d4 ,er w>5  
jui/  veel vor/5 bij hem1 die all5 ev5  
m9zaam teg5 mij w>54 ,de keiz]  wilde1  
dat ik e5 ridd]helm z\ teek55 en to5 ik 
da>mee bezig  01 kwam hij er bij1 nam   
het /uk h\tskool uit mijn h& en zei1    
dat hij het zelf ook e5s wilde probe]54 
,ma> t]wijl hij zijn  be/ de$1 brak het 
/uk h\tskool h]haaldelijk en het wilde 9
  het geheel niet gelukk5--hij gaf het  
mij dus ma> we] t]ug en ik  maakte de   
teek5+ gauw af4 ,de keiz] moe/ er om    
la*5 en vraagde3  ,hoe komt het to*1 dat
 bij mij de h\tskool voortdur5d breekt  
en bij  u nooit8 ,en omdat de keiz] zoo 
m9zaam en gewoon met mij praatte1  w]d  
mijn mo$ groot en ik antwoordde3        
,all]g5adig/e ,keiz]1  ik z\ niet w5s*51
 dat ,uw ,maje/eit ev5 go$ kon teek55   

als ik4    ,de toehoord]s zag5 elka>    
da>op b$5kelijk aan en e5 hunn] zeide3  
,dat 0 e5 haa/ig1 onb$a*t woord4 ,hoe   
nam de keiz] het op8    ,dr] glimla*te4 
,hij begreep1 dat ik er mee wilde zegg53
 ,gij1  ,keiz]1 hebt ov] e5 &] rijk te  
gebi$5 en moeilijk] pli*t5  te v]vull5  
dan n van ons4 ,da>om reikte hij mij    
vri5delijk de  h& en ik mo*t he5gaan1   
zond] 9 ong5ade te zijn gevall54    ,de 
prior 0 ond] ,dr]s v]hal5 /il geword52  
nu nam hij het  woord en sprak3    ,ik  
begrijp1 dat 's keiz]s gun/ u v]heugt en
 gelukkig maakt en ik  v]blijd mij da>9 
met u2 ma> het v]baa/ mij1 dat de vri5d 
en  volgel+ van ,lu!r met zooveel l( ov]
 di5s teg5/&] spreekt  en hem met zijn  
kun/ di5t4 ,is het niet jui/ k>d9aal    
,albre*t1  die d5 e]/5 /oot aan de      
geheele beweg+ heeft gegev51 to5  hij   
,tetzel uitzond met die aflaatki/8      
,dr] zag d5 prior e5 oog5blik ont/eld   
aan1 da>op sprak hij3 ,ik  heb wel g$a*t
 aan hetge5 de k>d9aal1 wat d5 aflaat   
betreft1 heeft  g$aan en het diep       

betreurd4 ,het is jamm]1 dat de man zi* 
da>mee  heeft afgegev54 ,hij is ov]ig5s 
zulk e5 kies*1 uit]/ ontwikkeld  en     
hoogd5k5d man1 e5 vri5d van kun/5 en    
wet5s*app54 -- -- --    ,en e5 v]kwi/]6 
viel de prior hem met donk]5 blik 9 de  
r$e4 ,zijn geldbuidel is altijd leeg en 
hij heeft ,tetzel uitgezond5  alle5 om  
zijn beurs te vull54    ,miss*i5 heeft  
hij niet gewet51 wat hij de$1 zei ,dr]  
v]onts*uldig5d1 en is da>om op hem het  
woord van onz5 ,heil&  van toepass+1 dat
 m5 het hem moet v]gev54 ,miss*i5 heeft 
hij zelf  het v]ke]de re$s +ezi5 en /elt
 hij p]k aan di5 afs*uwelijk5  h&el4    
,mij dunkt1 dat hij me] vor/ dan biss*op
 is en van de le]  d] k]k niet veel     
weet1 zooals vele &]51 die d5           
biss*ops/af  drag54 ,indi5 hij het      
be/uur ov] w]elds*e aangeleg5h$5 _h1    
dan -- -- --    ,hi] w]d de sprek] 9 de 
r$e gevall5 door e5 monnik1 die met e5  
uitdrukk+ van s*rik en toorn op het     
gelaat1 na> b9n5 /ortte  en riep3 ,er   
loopt e5 sle*te tijd+ door de /ad3 de   

leeuw heft  d5 klauw omhoog1 om d5      
adela> te v]s*eur54    ,plotsel+ /ond5  
all5 van hun zitplaats5 op en v]drong5  
zi*  om d5 b9n5gekom5e met de vraag1 wat
 dit moe/ beteek554    ,de monnik hief  
zijn gebalde vui/5 omhoog en riep met   
dond]5de  /em3 ,wee u1 ,leo1 wanne] uw  
h& zi* met het blo$ d] heilig5          
bevlekt6--,gij moet dan wet51 bro$]s1   
dat er uit ,rome e5 gezant  van d5 paus 
is gekom51 om ,lu!r te bevel5 b9n5 ze/ig
 dag5  voor d5 pauselijk5 /oel te       
v]s*ijn5--dat beteek5t dus3 9 e5        
gevang5is te v]dwijn5--en d5 paus nog   
dankba> d5 voet te kuss5  voor de g5ade1
 dat hij hem d5 br&/apel heeft bespa>d6 
,er ont/ond e5 groote opgewond5heid2    
all] gelaat gloeide en m5  sprak wild   
door elka>1 want de ,augu/ijn] monnik5  
van ,/4 ,ulri*  te ,augsburg hadd5 all5 
p>tij gekoz5 voor hun ,witt5b]g]        
kloo/]bro$] en w>5 trots* op hem4       
,dr] 0 ev5e5s diep getr(f54 ,hij g+ na> 
zijn slaapv]trek  en legde zi* te b$1 om
 da> lang tot ,god te bidd5 en d5       

b$reigde  9 de bes*]m+ des ,alma*tig5   
aan te bevel54    ,er he]s*te e5        
geweldige opro]igheid 9 ,augsburg       
g$ur5de de  volg5de dag5 en de          
pauselijke gezant zag welk e5 groot deel
 van  het volk op ,lu!rs h& 04    ,de   
opgewond5heid b$a>de dan ook niet1      
voordat m5 ov] ,lu!rs  lot g]u/ kon     
zijn1 omdat zo[el de ,univ]siteit van   
,witt5b]g als  de keurvor/ ,fr$]ik van  
,saks51 voor d5 monnik besli/ 9 de bres 
w>5 gesprong5 en het hadd5 doorgezet1   
dat zijn zaak op ,duits*  grondgebi$ z\ 
word5 uitgevo*t5 en wel te ,augsburg op 
d5 ,rijksdag1  t]wijl de pauselijke     
gezant1 k>d9aal ,cajetanus1 teg5 wil en 
dank  zi* b]eid moe/ v]kl>51 alda> d5   
kett] te woord te /aan4    ,m5 0 da>mee 
tevr$5 ge/eld2 vooral ook nu de         
pauselijke  zaakgela/igde1 d5 keurvor/  
op di5s a&r+51 _h belo(d met            
za*tmo$igheid en re*tva>digheid teg5ov] 
d5 ,augu/ijn] monnik  te w]k te gaan4   
,br&5d van ong$uld wa*tte ,dr] het      
oog5blik af1 wa>op de man  ,gods1 die   

zijn ziel uit groote b5auwdheid _h g]$1 
,augsburg z\  betr$52 hij hoopte hem dan
 met eig5 oog5 te zi5 en miss*i5  zelfs 
met hem te sprek54    ,ma> de e5e week  
na de &]e v]liep en ,lu!r v]s*e5        
niet--m5  hoorde zelfs bew]51 dat hij   
pas z\ kom5 wanne] de ,rijksdag al  het 
&]e z\ hebb5 beh&eld1 en dat 0 nog heel 
veel4 ,dr]  kon ev5wel tot zijn groote  
spijt zoo lang niet wa*t52 hij _h van   
huis tijd+5 ontvang51 die hem teg5 de   
helft van ,septemb] na>  ,neur5b]g      
riep54                  ,,ho(d/uk ,,xxv4
    ,,bevr$igd ,,v]lang54      ,er w>5  
bijna vi] wek5 voorbijgegaan1 to5 op    
zek]5 avond de  meid mee/] ,dr] bij zijn
 ?uiskom/ b]i*tte1 dat de secret>is  van
 d5 ,raad er 0 gewee/ en t5 hoog/e _h   
betreurd mee/] ,dr]  uit te v9d54 ,hij  
_h er bij gevoegd1 dat 9 geval deze     
spo$ig ?uis  mo*t kom51 hij dadelijk na>
 het ,augu/ijn]kloo/] moe/ gaan4        
,t]/ond g+ ,dr] er dus we] op uit en    
liep met groote /app5  na> het g5oemde  
kloo/]4    ,hij vond al de bro$]s bij   

elka> 9 de groote eetzaal4    ,o1 wa>om 
wa>t gij zoo /raks niet hi]1 ,mee/]     
,dr]1 riep de  prior d5 b9n5tr$5de toe4 
,nu is het te laat6    ,wat is er       
gebeurd8 vraagde ,dr] ont/eld4    ,de   
prior kwam nad]bij1 reikte hem de h& en 
zei3 ,hij1 di5 gij  zooze] hebt v]langd 
te aans*\w51 zat e5 uur gel$5 hi] op    
deze plaats4    ,lu!r8 vraagde mee/]    
,dr] snel4    ,ja1 ,lu!r1 beve/igde de  
prior4 ,wij hebb5 hem gezi51 wij hebb5  
met hem gesprok5--o1 ik zeg5 d5 dag1    
wa>op de gezeg5de des ,he]5  onz5       
drempel heeft ov]s*r$54    ,dr] 0       
ontroo/ba> ov] de teleur/ell+1 dat hij  
op het  jui/e oog5blik niet teg5woordig 
0 gewee/ en nu wilde hij t5  m9/e alle  
nad]e bijzond]h$5 hoor54 ,hij v]nam1 dat
 ,lu!r  te voet van ,witt5b]g 0 gekom5  
en doodmoe bij de bro$]s 0  aangel&4 ,m5
 _h hem to5 gespijsd en gelaafd en bro$]
 ,l9k _h  hem zijn pij gegev51 da> hij 9
 zijn eig5 oude pij1 door de /( op  reis
 ontoonba> geword51 onmogelijk voor d5  
gezant van d5 heilige  ,vad] kon        

v]s*ijn54    ,v]d] v]telde m51 dat ,l9k 
_h aangebod51 hem na> ,augsburg te      
begeleid5 en dat zij e5 half uur gel$5  
sam5 w>5 afg]eisd4    ,en hoe 0 hij1    
,dr4 ,m>t9us8 vraagde ,dr] met groote   
belang/ell+4    ,e5ige oog5blikk5 zweeg 
de prior met t]ne]geslag5 blikk52  to5  
v]volgde hij3    ,hoe zal ik u dat      
duidelijk kunn5 mak58 ,e]/ s*rok ik1 to5
  ik hem zag aankom51 van zijn holle1   
bleeke wang51 wa>op als  het w>e de dood
 /aat te lez54 ,en ik zag da>uit de     
gevolg5 van  zijn zelfka/ijd+5 9 het    
,erfurt] kloo/]1 wa>van m5 mij _h       
v]teld4 ,ma> ik w]d bijna v]bl9d1 to5 ik
 zijn oog5 zag4 ,mee/]  ,dr]1 als gij   
die oog5 _h gezi51 z\dt gij t]/ond hebb5
  gezegd3 dat is e5 man ,gods1 e5 pr(eet
 des ,all]hoog/56 ,en als  gij die oog5 
moe/ s*ild]5--al zijt gij nog zulk e5   
uit/ek5d1  hoogg]oemd kun/5a>1 zulke    
oog5 en de ziel1 die da>uit spreekt1  op
 het doek te br5g51 ne51 dat z\         
onmogelijk zijn4 ,ik zie ze nog  /e$s   
voor mij1 die groote1 donk]e1 diepe     

oog52 het 0 mij als(  hij da>mee tot 9  
het diep/ van 's m5s*5 ziel kon lez54   
,en dan  zijn /em1 zijn taal--jui/ zoo  
/el ik mij ,elias1 d5 pr(eet van        
,jehova voor4    ,en wat zeide hij van  
zijn gang na> ,augsburg8 vraagde ,dr]   
v]d]4    ,hij 0 op alles voorb]eid1     
antwoordde de prior4 ,hij voorzag heel  
go$1 dat hij als (f] 0 be/emd1 dat de   
paus hem door li/ wilde  vang5 en na>   
,rome sleep52 to* g+ hij getroo/ 9 d5   
naam des  ,he]51 die1 als hij v]lor5 g+1
 uit elk5 /e5 e5 ,m>t9us  kon v]wekk54  
,9 ,dr]s ziel kampt5 vel]lei a&o5+5 om  
d5 voorrang2 diepe  ontro]+ en          
h>tv]heff5de g$a*t5 wisseld5 af met     
wrevel ov]  de teleur/ell+ ,lu!r te     
hebb5 gemi/4 ,e9delijk vraagde hij1  (  
,lu!r niet gezegd _h1 welk5 t]ugweg hij 
z\ nem51 wanne]  het misliep met de     
booze b$oel+5 van ,rome4 ,do* m5 zei    
hem1  dat ,lu!r da>van met ge5 enkel    
woord _h g]ept4    ,i$]e5 te ,neur5b]g1 
en ,dr] 9 het bijzond]1 wa*tte nu 9     
groote  spann+ op tijd+ uit ,augsburg2  

ma> de b]i*t51 die kwam51  w>5 ze] met  
elk&] 9 teg5spraak4 ,sommig5 zeid51 dat 
,lu!r  ze] welwill5d door d5 k>d9aal 0  
ontvang52 &]5 bewe]d51  dat de          
pauselijke gezant hem h>d _h bejeg5d en 
_h gezegd1 dat  hij het bee/ met de     
donk]e oog5 niet me] wilde zi54    ,to5 
kwam op d5 #af;d5 ,octob] 's avonds laat
 ,w5zel ,l9k1 die ,lu!r  na> ,augsburg  
_h v]gezeld1 t]ug--alle51 en v]vulde    
door zijn  b]i*t5 de /ad met vrees en   
bev54 ,hij v]telde1 dat hij de vlu*t  _h
 moet5 nem51 omdat hij zijn lev5 niet   
zek] 0 en wat er met  ,lu!r1 die nog e5 
ges*rift om te appele]5 wilde ov]reik51 
z\ gebeur51 dat wi/ ,god alle54    ,t5  
huize van ,kasp> ,ntzel kwam5 vele      
aanzi5lijk5 bije5 om te  b]aadslag51 wat
 zij te do5 hadd51 9 geval1 dat het met 
,lu!r tot  het uit]/e kwam1 ma> niem&   
wi/ wat hi]9 te rad54 ,all] gemo$  0    
bezwa>d1 niem& da*t aan arbeid51 zelfs  
de raadszitt+5  kond5 niet doorgaan door
 de afwezigheid van het me]5deel d]     
raad%e]54--    ,op ,dond]dag1 d5 #ba/5  

,octob]1 r$5 's morg5s vroeg twee ruit]s
  de ,vr\wepoort te ,neur5b]g b9n52 zij 
zag5 er wond]lijk uit1 t5  m9/e de e51  
want dat 0 e5 monnik 9 zijn pij1 hetge5 
al heel  vreemd /ond voor iem& te pa>d1 
zoodat i$]1 die hem teg5kwam1  bleef    
/aan en v]wond]d d5 rijd5d5 kloo/]bro$] 
nakeek4 ,de  &]e ruit] 0 e5 man met e5  
grijz5 ba>d en e5 g]impeld  gelaat2 hij 
0 tot de t&5 toe gewap5d4 ,de ruit]s    
vraagd5  d5 weg na> het ,augu/ijn]kloo/]
 en g+51 to5 zij da> w>5  aangekom51 met
 het pa>d aan d5 teugel1 d5 tu9 b9n54   
,ev5 da>na  w]d de klopp] driemaal      
haa/ig op ,dr]s deur ne]gelat54 ,het 0  
e5 monnik1 die de boods*ap bra*t1 dat   
mee/] ,dr] t]/ond na>  het kloo/] moe/  
gaan4    ,met e5 voorgevoel1 wi5 het    
gold1 snelde ,dr] na> buit51 geheel     
zooals hij 0 en 9 zijn haa/ t]nauw]nood 
zi* d5 tijd gunn5de  om zijn b>et van d5
 haak te nem54 ,hij _h zi* niet b$rog52 
de  monnik v]telde hem ond]weg1 dat     
,lu!r v]gezeld van e5 gewap5d  ruit] uit
 ,augsburg als vlu*tel+ 0 aangekom5 en 9

 het kloo/]  e5ige ru/ wilde nem54 ,met 
klopp5d h>t trad ,dr] het kloo/]  b9n54 
,all5 w>5 w$] 9 de eetzaal te zam5      
gekom5 en m5 kon  het hun aanzi51 welk  
e5 diep5 indruk deze gebeurt5is op hem  
maakte4    ,tev]geefs e*t] zo*t5 zijn   
oog5 ,lu!r en op zijn vraag na> hem1    
hoorde hij dat deze bij d5 prior 9 di5s 
cel 01 om het s*rijv5  van ,spalat9us1  
d5 h(pr$ik] van d5 ,keurvor/ van ,saks51
  dat ond]tuss*5 voor hem 0 gekom51 te  
lez54 ,en w]kelijk1  nog voordat ,lu!r  
e5ige spijs t] v]kwikk+ _h g5uttigd1 _h 
hij zi* t]uggetrokk5 om dez5 brief te   
lez54 ,hij zag da>uit1  dat hij alle r$5
 _h1 om de ,augsburgs*e vri5d51 die bij 
hem op  deze na*telijke vlu*t hadd5     
aang$rong51 dankba> te zijn1 want       
,spalat9us deelde hem mee1 dat1 9 e5    
brief van d5 ,paus1 ,k>d9aal  ,cajetanus
 de opdra*t _h gekreg51 ,lu!r1 di5      
v]/okt5 kett]1  hoe dan ook1 9 zijn ma*t
 te br5g51 aan ,rome uit te lev]5 en  d5
 ban uit te sprek5 ov] al zijn volgel+5 
en ov] alle /$5  en l&51 wa>he5 deze    

zoon des satans zi* z\ begev54    ,het  
duurde g]uim5 tijd1 voordat ,lu!r zi*   
we] liet zi54 ,de brief  van ,spalat9us 
en zijn li*amelijke uitputt+ hadd5 hem  
zooze]  aangepakt1 dat hij ru/ en nad5k5
 noodig _h4 ,hij bekomm]de zi*  we9ig om
 het geva>1 dat hem zelf dreigde2 do*   
dat &]5 om  zijn5twil z\d5 lijd51 de$   
hem v]driet4 ,om deze laat/e r$5  wilde 
hij dan ook niet lang 9 ,neur5b]g blijv5
 en hij g+ na>  de eetzaal t]ug1 wa> e5 
ontbijt voor hem g]e$ /ond4 ,dr]1 die   
zi* a*t] 9 de zaal _h t]uggetrokk51 /ond
 hem onbewegelijk met  groote oog5 aan  
te />52 het 0 als( hij betoov]d 04 ,dat 
0  hij dus1 de pr(eet des ,he]5 met die 
zielvolle oog51 die zoo diep  9 de      
wa>heid zag52 dat 0 dus die onv]s*rokk51
 dapp]e man1  die g$urfd _h wat niem& _h
 gewaagd2 dat 0 hij dus1 wi5 hij de     
r$d+ uit zijn zielsang/5 _h te dank56   
,mee/] ,dr] bleef s*uw  9 zijn          
s*uilhoek1 om da> te lui/]5 na> de      
woord51 die ,lu!r  ond] het et5 met d5  
,prior en zijn vri5d ,l9k wisselde4 ,to5

 hij  e*t]1 nadat hij _h geget51 op/ond 
en e5 kloo/]bro$] to]iep1  dat de kne*t 
de pa>d5 moe/ voorbr5g51 v]zamelde ,dr] 
al zijn  mo$1 trad uit zijn s*uilhoek te
 voors*ijn en g+ na> ,dr4 ,ma>t5  toe4  
,e]wa>de he] ,doctor1 neem ook uit mijn 
mond e5 zeg5b$e  op reis mee4 ,re$s s$]t
 lang behoor ook ik tot h51 die u e]5 en
  voor u bidd54    ,hoe heet gij8       
vraagde ,lu!r vri5delijk4    ,albre*t   
,dr]1 0 het antwoord4    ,to5 begonn5 de
 groote oog5 van d5 doctor te s*itt]5 en
 met e5  geheel v]&]d5 klank 9 zijn /em 
sprak hij3 ,albre*t ,dr]1 gij1  he]lijk 
kun/5a>1 wees gegroet4 ,zie1 ook ik heb 
u h>telijk lief en  bewond] uw kun/1 die
 mij re$s m5ig g5ot heeft b]eid4 ,god   
helpe  u v]d] op d5 weg d] wa>heid1     
opdat gij da>9 wordet beve/igd  en de   
wa>heid u vrij make6    ,dat geve ,god6 
antwoordde ,dr] w>m1 u ev5wel1 die door 
d5 ,paus  en de goddelooz5 wordt        
b$reigd1 beveel ik 9 de bes*]m+ des     
,alma*tig51 opdat gij ov] de boo%eid uw]
 vij&5 moogt zegevi]5  en het veld      

beh\d54    ,heb dank1 ,mee/] ,dr]6      
antwoordde ,lu!r innig en hij drukte  d5
 sprek] de h&4 ,mijn lev5 is 9 ,gods h& 
en ik /el mijn  v]tr\w5 op d5 lev5d5    
,god2 da>om vrees ik ge5 m5s*1 al 0  het
 de ,paus ( de duivel zelf4    ,buit5 9 
d5 kloo/]tu91 hoorde m5 hoefgetrappel2  
to5 nam ,lu!r  van all5 haa/ig afs*eid1 
/eeg te pa>d en draafde met zijn geleid]
  weg4 ,m5 zag hem lang5 tijd na1 totdat
 zij op de ,wijnm>kt d5 hoek  omsloeg5  
en v]dw554    ,h$5 is dit huis zaligheid
 ges*i$ en mij ook1 sprak ,dr]1 diep    
bewog54 ,nu weet ik het ook heel zek]1  
dat ,doctor ,ma>t5 ,lu!r  de zwaan is1  
wa>van ,johannes ,hus /]v5d voorspelde1 
dat hij ov]  hond]d ja> z\ kom54 ,en ik 
bid van ,god1 dat zijn voorspell+       
geheel moge word5 v]vuld2 dat m51 nadat 
m5 d5 gans misdadiglijk  heeft gebrad51 
d5 zwaan ongebrad5 zal moet5 lat56      
,,ho(d/uk ,,xxvi4    ,,e5 ,,spots*rift4 
,de ontvang/1 die ,k>d9aal ,cajetanus te
 ,rome te beurt viel1  to5 hij zond] d5 
a>tskett] ?uis kwam1 0 niet bepaald     

aang5aam4 ,begrijp5de1 dat er met geweld
 niets viel uit te ri*t51  wilde de     
,paus nu iets &]s probe]54 ,het duurde  
niet lang1 ( er  kwam we] e5 pauselijk  
zaakgela/igde1 die het slimm] aanlegde  
dan  de onh&ige ,k>d9aal1 opdag51 iem&1 
die d5 klauw 9 fluweel5  h&s*o55 v]borg1
 t]wijl hij tra*tte d5 kett] door zijn  
gevlei  te vang54 ,en bijna gelukte hem 
dat ook3 hij bra*t ,lu!r er toe  te     
belov51 dat hij z\ zwijg51 indi5 zijn   
teg5/&]s dit ook  z\d5 do54 ,do* deze   
kond5 hun mond niet h\d5 en zoo 0 ,lu!r 
ook van zijn bel(te ontslag54    ,doctor
 ,eck1 pr(essor te ,+ol/adt1 0 de e]/e1 
die d5 roem  w5s*te te behal5 om d5     
geweldig5 ,augu/ijn] te ov]w9n54 ,de    
welbespraakte man wilde bij e5 dispuut 9
 het op5ba> bewijz51  dat ,lu!r e5      
leug5pr(eet en e5 k9d des duivels 04    
,wel is  wa>1 daagde hij e]/ niet ,lu!r 
zelf tot e5 twi/gesprek uit1  ma> d5    
,witt5b]gs*5 pr(essor ,k>l/adt2 do*     
eig5lijk _h hij  het to* op ,lu!r       
voorzi5 en het gebeurde dan ook1 dat1   

nadat hij  te ,leipzig ,k>l/adt met zijn
 kwakzalv]s/em het zwijg5 _h wet5  op te
 legg51 ,doctor ,ma>t5 9 het /rijdp]k   
trad1 om e5 twe$5  kamp te ond]nem54    
,de oog5 van de geheele w]eld w>5 op dit
 tweegeve*t g]i*t en  9 groote spann+   
wa*tte m5 op d5 uitslag4    ,lu!r       
behaalde de ov]w9n+ en v]kreeg da>bij   
veel nieuwe  volgel+52 en nietteg5/a&e  
dat1 g+ ,eck1 die ijdele ,eck1  met     
opg]i*t ho(d zijn weg en de$ als( hij de
 ov]w9na> 04    ,do* da>mee wi/ hij     
alle5 de aanhang]s van ,rome en de domme
 li$5  te misleid5--de ov]ig5 w>5       
v]toornd op d5 s*ett]a> en des  te me]1 
to5 m5 tot de ov]tuig+ kwam1 dat hij e5 
doortrapt  hui*ela> 01 die datg5e1 wat  
hij met veel drukte v]d$igde1  zelf 9   
het geheel niet gelo(de4                
,wilibald ,pirkheim]s vri5d5 m]kt5 9 die
 dag5 we9ig van  hem4 ,hij _h zi* 9 zijn
 /ude]v]trek t]uggetrokk5 en s*reef  ma>
 voortdur5d4    ,alle5 ,dr] en ,doctor  
,b]n>d ,adelmann w]d5 nu en dan  bij hem
 toegelat5 en op hun vrag5 na> de       

oorzaak van zijn  t]uggetrokk5heid1     
antwoordde hij1 dat hij geheel 9 beslag 
w]d  g5om5 door het be/ude]5 van e5     
,grieks* s*rijv]4    ,e5ige wek5 lat]   
zag e5 kle9 boekje het li*t1 getiteld3  
d]  abgehobelte ,eck #bd e5 woordspel+  
op ,ecks naam1 die hoek  beteek5t4 ,de  
naam van d5 s*rijv] en de plaats van    
uitgave w>5  er niet bij v]meld4 ,het 0 
e5 bijt5d spots*rift op d5 doctor  uit  
,+ol/adt1 wa>9 niet alle5 de !oloog1 ma>
 ook de dr9k]  en wellu/el+ ,eck        
me$oog5loos aan de kaak w]d ge/eld4     
,de afgemaakte s*uimbekte van wo$e4 ,hoe
 gemakkelijk _h hij1 die  's ,paus5     
volma*t _h1 wraak kunn5 nem5 op d5      
boosdo5]1 indi5  hij hem ma> gek5d _h6  
,eck /elde alle middel5 9 het w]k om er 
a*t] te kom54    ,/e$s las hij het      
ges*rift op nieuw om er d5 s*rijv] van  
op  te spor54    ,ha6 da> me5de hij iets
 te hebb5 ontdekt3 het moe/ bepaald door
  iem& uit ,neur5b]g zijn ges*rev51     
v]s*ill5de bijkom5de  om/&igh$5 v]ri$5  
dit4    ,iem& uit ,neur5b]g--wie kon dat

 zijn8 ,w$]om pe9sde  ,eck en hij liet  
al de gele]d5 uit die /ad aan zijn gee/ 
voorbijgaan4 ,sp5gl]8--,ne51 van hem    
v]wa*t ik die onhebbelijkheid  niet2 is 
er e5 &] die ,latijn                    
s*rijft8--,pirkheim]8--    ,op nieuw    
be/ude]de hij d5 /ijl en nu g+ hem op   
e5maal e5 li*t  op--hoe 0 het mogelijk1 
dat hij zoo lang gezo*t en g]ad5 _h6    
,uit  die s*]pe woord5 keek hem         
,pirkheim]s boosa>dig la*5d gezi*t  aan4
 ,en nu kwam er e5 onheilspell5de glo$ 9
 de zw>te oog5 en  siss5d klonk het     
tuss*5 de kn>s5de t&53 ,neem u 9 a*t1   
,wilibald1 wij rek55 nog e5s met elk&]  
af6    ,ook de l$5 van d5 ,humani/5kr+  
kwam5 spo$ig op hetzelfde  spoor als    
,eck en v]s*eid5e vrag5 w]d5 er tot     
,pirkheim] ov]  het auteurs*ap g]i*t1   
do* de wijze1 wa>op hij het ontk5de1    
di5de er sle*ts toe1 om de v]d5k+ te    
v]/]k56    ,eck liet niets van zi* m]k5 
en da>door v]dwe5 langzam]h&  alle vrees
 uit ,pirkheim]s h>t4 ,ook w]d de a&a*t 
van dit geval  na e5ig5 tijd afgeleid   

door e5 &]e gewi*tige gebeurt5is1  die  
all] g$a*t5 innam4 ,keiz] ,maximiliaan 0
 9 het beg9 van  't ja> #aeai ge/orv5 en
 de ,rijksvor/5 b]aadslaagd5 met elk&]  
ov] de keuze van e5 troonopvolg]4    ,9 
de laat/e j>5 van zijn lev5 _h de       
afge/orv5e de keurvor/5  voor zijn      
kle9zoon ,k>el1 d5 opvolg] d] ,spaans*e 
kroon1 tra*t5  te w9n51 en de uitslag d]
 v]kiez+ beantwoordde dan ook aan de    
w5s*5 van d5 ontslap5e1 al moe/ het vel5
 v]baz51 dat e5  man1 die1 9 ,spanje    
opgevo$1 zelfs de ,duits*e taal niet    
k5de1 het  ,duits*e ,rijk z\ rege]5 en  
dat1 t]wijl hij nog e5 jongel+ 01  die  
pas tw9tig maal de roz5 _h zi5 bloei54  
,me] dan iem& &]s betreurde mee/] ,dr]  
het he5gaan van d5  edel51 ridd]lijk5   
,maximiliaan4 ,met hem v]loor hij e5    
bes*]m]1  van wi5 hij nog veel _h       
v]wa*t3 v]d]e opdra*t5 van kun/w]k5  en 
da>bij het ja>geld1 dat hem voor zijn   
w]k5 0 belo(d4 ,wat  kon hij 9 dit      
opzi*t van d5 nieuw5 keiz] v]wa*t58 ,hij
 0 hem  geheel vreemd en ongetwijfeld z\

 hij 9 de e]/e j>5 heel wat  &]s te do5 
hebb5 dan de kun/ te bes*]m54 ,to* da*t 
,dr]  er ov]1 te tra*t5 d5 nieuw5 s\v]e9
 te nad]5 en zo[el zijn  vr\w als zijn  
vri5d5 v]/]kt5 hem 9 dit plan4    ,deze 
ov]legg+5 en zijn belang/ell+ 9 d5 gang 
d] zak5 op  godsdi5/ig gebi$ bra*t5 er  
toe bij1 dat hij betrekkelijk we9ig     
tijd aan de kun/ wijdde4 ,nadat hij nog 
e5 twe$e en groot] portret  van ,k>d9aal
 ,albre*t op di5s v]lang5 _h gemaakt1   
w5s*te  hij d5 di]b>51 ov]l$5 keiz] te  
v]he]lijk5 door e5 w]k  t] zijn] h]9n]+ 
te mak54 ,v]s*eid5e mal5 s*ild]de hij   
's keiz]s portret 9 oliev]f en t5 laat/e
 wijdde hij aan de  g$a*t5is van d5     
geliefd5 vor/ e5 groote h\tsn$e1 die    
zijn  apo!ose voor/elde1 zijn opnem5 9  
het ,rijk d] zalig54 ,9 het  voorh( des 
hemels knielt ,keiz] ,maximiliaan voor  
,god1 d5 ,vad]1  en legt s*ept]1 zwa>d  
en rijksappel1 wa>van hij nu rek5s*ap   
moet gev51 n$] aan de voet5 van d5 ,he] 
d] heirs*>54 ,rondom  /aan zes d]       
voornaam/e heilig5 en s*utspatron5 als  

vrijpleit]s  ges*a>d4 ,ond] het w]k     
doel5 vi] latijns*e v]sregels op de     
beteek5is van het geheel4    ,dr] _h    
zijn geheele h>t 9 dit w]k gelegd en    
da>9 het be/e1  wat hij _h1 gegev52     
m5ige traan 0 op het papi] gevall51 te  
me] da> nog e5 &]e slag hem _h getr(f5  
en zijn h>t _h  week gemaakt--zijn oude 
mee/] ,wolgemut1 di5 hij als e5 vad] _h 
bem9d en geerd1 0 ge/orv54 ,het diepe   
gevoel1 dat de mee/] 9  dit w]k _h      
gelegd1 het innig weemo$ige1 dat er uit 
sprak1 mi/e  zijn uitw]k+ dan ook niet  
en maakte i$] pas re*t duidelijk1  wat  
m5 aan ,keiz] ,maximiliaan _h v]lor54   
,,ho(d/uk ,,xxvii4    ,,9 ,,de ,,n$]l&54
      ,w$]om 0 de ruit] op het vale pa>d
 de poort van ,neur5b]g  b9n5g]$51 w$]om
 wo$de de pe/ 9 de /ad4    ,op /raat    
he]s*te doods*e /ilte1 ov]al 0 de       
w]kkra*t  v]lamd1 sle*ts de doodgrav]s  
hadd5 w]k 9 het zweet huns  aans*ijns4  
,geheele families /i]v5 uit1 geheele    
huiz5 w]d5  ontvolkt4 ,hoe groot] de    
ang/ en ontzett+ w]d1 des te groot]     

buit behaalde de pe/ en 9 de h>t5 d]    
m5s*5 doodde de vrees  alle liefde3 i$] 
da*t sle*ts aan zi* zelf en liet de     
ov]ig5  aan hun lot ov]4    ,op zek]5   
morg5 kwam bij ,albre*t ,dr] ,wilibald  
,pirkheim]  9 reisgewaad4 ,ik kom u     
va>wel zegg51 sprak hij re$s op d5      
drempel4 ,te ,neur5h( op het l&go$ van  
mijn s*oonvad] is de  lu*t onbesmet2 da>
 b5 ik van plan te blijv5 totdat de     
ziekte  is gewek54--,do*1 ik zie dat gij
 ook op reis gaat8 vraagde hij1  to5 hij
 de ki/ zag1 die ,vr\we ,agnes jui/     
bezig 0 te pakk54    ,dr] knikte4 ,ja1  
ook wij zijn van plan ons heil 9 de     
vlu*t zoek54    ,en wa> gaat gij na>    
toe8    ,de weg wordt mij aangewez5 door
 e5 w5s*1 di5 ik al lang heb  gekoe/]d2 
ik wil na> de ,n$]l&5 tot d5 nieuw5     
keiz] gaan1  om mij 9 zijn bes*]m+ aan  
te bevel5 en van hem te v]krijg51       
hetge5 mij door d5 dood van keiz]       
,maximiliaan is ontgaan2 het  loon voor 
mijn w]k tot e5 b$rag van #bjj guld5 en 
de v]zek]+1  dat het ja>geld1 hetwelk de

 ge/orv5 keiz] mij _h toege/aan1  mij   
/e$s zal word5 uitgeke]d4 ,de nieuw     
v]koz5e is nu op  reis 9 de ,n$]l&51 om 
v&a> voor de kron+ na> ,ak5 te  gaan4   
,tegelijk]tijd wilde ik e5 groet br5g5  
aan de kun/bro$]s  9 de ,n$]l&5 en van  
hun kun/w]k5 g5iet54 ,ik hoop ook vele  
mijn] w]k5 aan d5 man te br5g51 om      
da>door de reisko/5 te  kunn5 betal5 en 
door m5ig ges*5k hoop ik mij bes*]m]s en
  pleitbezorg]s te v]zek]54    ,nu1 ,god
 zij met u1 mijn lieve vri5d1 sprak     
,pirkheim] bewog51  en ,hij v]gunne ons1
 nadat de pe/ is ov]wonn51 elka> 9 wel/&
  t]ug te zi56    ,dr] en ,vr\we ,agnes 
gav5 hem w$]ke]ig hun heilb$5 m$e en    
nadat de keiz]lijke raad%e] 0 v]trokk51 
g+ ,agnes voort met  de toeb]eidsel5    
voor de reis4    ,dez5 ke] wilde ,dr]   
zijn vr\w niet alle5 a*t]lat5 en zij  g+
 ga>ne met hem mee1 want zij voelde e5  
buit5gewon5 ang/ voor  de pe/4    ,d5   
volg5d5 morg5--het 0 de #ab;de ,juli    
#aebj--;hield e5 reiskoets  voor ,dr]s  
huis /il en het e*tpa>1 b5ev5s hun meid 

,susanna1  /eeg er 94    ,9 snell5 draf 
g+ het na> de ,ti]grtn]poort1 om zoo    
gauw  mogelijk uit de v]pe/e lu*t te    
kom51 en m5 ademde vrij]1  to5 de op    
groot5 af/& zi*tb>e ve/+ van ,neur5b]g  
uit het  gezi*t v]dwe54    ,e]/ re$ m5  
na> ,bamb]g4 ,van d5 biss*op alda>      
hoopte ,dr] e5  vrijbrief te v]ov]51 om 
bevrijd te zijn van de la/ige afp]s+5   
en de groote uitgav5 aan de toll54      
,e5 groote afbeeld+ d] ,madonna1 de     
h\tsn$5 uit de ,op5b>+  van ,johannes1  
het lev5 van ,m>ia en v]s*eid5e         
kop]gravur51  die hij als ges*5k        
aanbood1 mi/5 dan ook op d5 hoogwa>d5   
he]  hun uitw]k+ niet3 ,dr] kreeg1 teg5 
betal+ van e5 guld51  niet alle5 e5     
bewijs1 dat hij ontslag5 0 van alle     
tolgeld51  do* de biss*op /elde hem ook 
vrij van het gelag 9 de h]b]g51  dat e5 
guld5 b$roeg4    ,hi] g+ de koetsi] uit 
,neur5b]g we] t]ug en g+5 de reizig]s  9
 e5 s*ip om tot ,ma9z te v>54    ,de    
vrijbrief beantwoordde aan het doel3    
ongemoeid en zond] betal5  kon m5 van de

 e5e plaats na> de &]e gaan4 ,tot       
,frank=t alle5  _h m5 zes5tw9tig toll5  
te passe]51 en als ,dr]1 zooals lat]  op
 d5 ,rijn1 bij elk5 tol twee guld5 _h   
moet5 betal51 z\ het  zijn beurs al heel
 sle*t zijn bekom54    ,9 ,frank=t _h m5
 e5 kort opon?\d4 ,jacob ,hell]1 voor   
wi5 ,dr]  vroeg] het groote alta>/uk _h 
ges*ild]d1 wilde d5 v]e]d5  kun/5a> niet
 zoo spo$ig lat5 v]trekk5 en s*onk hem  
d5 e]ewijn  9 de h]b]g4    ,nog lang]   
duurde het opon?\d te ,ma9z1 wa> e5     
bepaalde w$ijv]  ont/ond1 om ,dr] met   
e]bewijz5 te ov]lad5 en het gelukte hem 
pas d5 #bc/5 ,juli v]d] te gaan en op e5
 s*ip d5 ,rijn af na>  ,keul5 te reiz54 
,da> _h e5 vroolijk w$]zi5 plaats met   
zijn neef ,nicolaas1 d5  zoon van zijns 
vad]s bro$]1 die vroeg] als g\dsmid te  
,neur5b]g  0 geve/igd gewee/ en lat] na>
 ,keul5 0 v]huisd4 ,dr] moe/  ev5wel    
zijn tijd v]deel5 tuss*5 dit familielid 
en d5 he]  ,hi]onymus ,fugg] uit        
,augsburg1 die hi] v]toefde en d5       
kun/5a>  met vri5ds*apsbewijz5          

ov]laadde4    ,v]d] g+ de reis we] met  
koets en pa>d5 na> ,antw]p51 wa>  m5 d5 
#b;d5 ,augu/us go$ en wel aankwam4      
,welk e5 nieuwe w]eld op5de zi* hi] voor
 ,dr]s blikk51 die  nooit ru/ vond54    
,dat ma/5w\d 9 de hav5 d] ,s*elde1 dat  
bonte1 drukke gewemel aan d5 oev]6 ,het 
boeide hem zoo1 dat hij  snel papi] en  
potlood greep om dit tooneel mee na>    
huis te kunn5  nem54 ,spo$ig _h m5 e5   
h]b]g gevond54 ,de wa>d ,job/           
,plankfeldt  0 e5 aang5ame1 go$h>tige   
man en zijn vr\w 0 ev5 rond als zij     
g$i5/ig 04 ,na enkele dag5 voeld5 de    
vreemdel+5 zi* da>  geheel ?uis en      
vooral de vr\w5 kond5 het be/ sam5 v9d54
 ,zij  zat5 op e5 avond gezellig bij    
elka> te babbel5 aan het avondet51  to5 
de wa>d9 sprak3 ,wat is uw e*tg5oot to* 
e5 w]eldb]oemd  man6 ,dat zult gij hi] 9
 d5 vreemde e]/ re*t ond]v9d54    ,vr\we
 ,agnes voelde zi* gevleid en zei       
glimla*5d4 ,ik v]heug mij  met hem 9 de 
e]1 die m5 hem hi] van alle zijd5 bewij/
 en vooral1  omdat hi] 9 d5 bek] d]     

vreugde ge5 bitt]5 droppel van nijd  (  
afgun/ wordt gem5gd1 zooals dat te      
,v5eti gebeurde4 ,i$]e5  komt hem met   
liefde en opre*te bewond]+ tegemoet4 ,en
 to* z\ ik  die b]oemdheid bijna        
betreur51 want die b]o(t mij totaal van 
zijn  gezels*ap1 zoo dat ik soms 9 eig5 
oog5 e5 arme1 v]lat5 w$uwe  b54 ,als ik 
u niet _h1 z\ het voor mij aang5am] zijn
 gewee/ om  ?uis te blijv54    ,gij moet
 niet ontevr$5 en onbillijk zijn1 ,vr\we
 ,dr]1  knorde de wa>d94 ,zijt gij dan  
niet zelf teg5woordig gewee/  bij het   
fee/1 dat onze s*ild]s uw e*tg5oot 9 hun
 gildekam]  hebb5 aangebod58 ,en wie    
weet1 hoeveel e]bewijz5 nog voor u zijn 
weggelegd6 ,het 0 w]kelijk e5 pra*tig   
fee/ gewee/1 dat het  ,antw]ps*e        
s*ild]sgild d5 ,neur5b]g] mee/] _h      
gegev54 ,geheel  ond] d5 indruk da>van 0
 ,dr] ?uisgekom5 en hij _h het volg5de  
9 het dagboek zijn] reis ges*rev53      
,des ,zondags1 op ,/4 ,oswaldsdag1      
noodigd5 de s*ild]s mij1 mijn  vr\w en  
de meid uit om 9 hun kam] te kom54 ,zij 

hadd5 ov]al  zilv] vaatw]k en veel pra*t
 aangebra*t en voor ov]he]lijke  spijz5 
gezorgd4 ,hun vr\w5 w>5 ook teg5woordig 
en to5 m5 mij  na> tafel geleidde1 /ond5
 all5 aan beide zijd5 ges*a>d1 als( ik  
e5 vor/ 04 ,er w>5 ze] aanzi5lijke      
p]son5 ond] h51 mann51  die diep e]bi$ig
 voor mij bog5 en zeid51 dat zij zooveel
 9 hun  v]mog5 01 wild5 do5 om het mij  
aang5aam te mak54 ,en to5 ik 0          
aangezet51 kwam de bode van d5 ,raad van
 ,antw]p5 met twee kne*ts1  die mij uit 
naam van de raad%e]5 twee kann5 wijn    
aanbod52 zij  liet5 mij zegg51 dat zij  
mij hi]mee e] wild5 bewijz5 en hoopt51  
dat het mij aang5aam z\ zijn4 ,ik       
betuigde h5 mijn h>telijk5 dank  en bood
 mijn di5/5 aan4 ,en to5 wij lang5 tijd 
vroolijk bij elka>  hadd5 gezet5 en het 
laat 9 d5 na*t 0 geword51 d$5 zij ons   
de e] ons met fakkels na> huis te       
begeleid5 en v]zo*t5 ons hun  di5/5 te  
will5 aannem51 want zij wild5 mij ga>ne 
9 alles1 wat  mij g5oeg5 kon do51 t]    
wille zijn4 ,ik dankte h5 en g+ na> b$4 

,9 ,antw]p5 0 veel te zi54 ,9 de e]/e   
plaats maakte de  s*ild]kun/ aanspraak  
op ,dr]s belang/ell+4    ,9 ,qu9t5      
,metsys le]de hij e5 kun/5a>1 voor wi5  
hij het ho(d  moe/ ontbloot51 k5n54     
,bijzond] g5ot v]s*afte hem het ars5aal1
  wa> 9 de groote zaal de kun/5a>s bezig
 w>5 de reusa*tige  triomfbog51 die di5/
 moe/5 do5 bij d5 fee/elijk5 into*t  van
 ,keiz] ,k>el op d5 #be/5 ,septemb]1 te 
s*ild]54 ,vi]hond]d  bog51 elk ve]tig   
voet bre$ en twee v]diep+5 hoog1 z\d5 op
  /raat word5 opg]i*t--e5 reuz5w]k1 wel 
wa>d te word5 bewond]d4    ,da>bij      
ontbrak het ,dr] niet aan uitnoodig+5 om
 zelf te  s*ild]51 want de vel51 die hem
 met hun e]bewijz5 ov]laadd51  wild5 ook
 ga>ne iets van zijn h& tot a&5k5 hebb51
 en da>om  0 hij wel v]pli*t nu en dan  
e5 uurtje er af te nem51 om dez5  pli*t 
d] dankba>heid te v]vull54    ,vooral   
voelde hij zi* hi]toe g$rong5 teg5ov] d5
 man1 op wi5s  p]soonlijke k5nismak+ hij
 zi* 9 het bijzond] _h v]heugd1         
,erasmus van ,rott]dam1 d5 groot5       

gele]de en het orakel van zijn  tijd1   
tot wi5 de geheele bes*aafde w]eld met  
onbep]kt v]tr\w5  opzag en van wi5 m5   
hoopte1 dat hij 9 zake ,lu!r1 het gewi*t
  van zijn invlo$ 9 de weegs*aal z\     
w]p54    ,de beide groote mann5 beh&eld5
 elka> bij hun ontmoet+ w$]zijds  met d5
 e]bi$1 die elk toekwam en zij voeld5   
zi* /]k tot  elka> aangetrokk54 ,uit    
dankba>heid voor het ges*5k van         
,erasmus1  be/a&e uit e5 ,spaans*       
manteltje en v]s*eid5e teek5+51         
s*ild]de ,dr] het portret van d5 gele]de
 op mee/]lijke wijze1  wa>van hij lat]  
e5 copie me5am om op kop] te grave]54   
,het ko/te hem moeite om afs*eid te nem5
 van ,antw]p51 wa> hij  zooveel liefde  
en e] _h g5ot51 ma> het 0 zijn plan om  
v]d]  na> ,brussel te gaan4    ,op d5   
#af;d5 ,augu/us aanva>dde hij de reis 9 
gezels*ap van d5  ,g5uees ,tomaso       
,bombelli1 e5 d] rijk/e kooplui 9 zijde 
van ,antw]p5  en tegelijk]tijd p5n+mee/]
 d] ,l&voogdes d] ,n$]l&51 de           
,a>t%]tog9 ,m>g>e?a1 die d5 mee/] ev5als

 &]e buit5l&]s  met e]bewijz5 _h        
ov]lad54    ,9 ,brussel w]d hij aang5aam
 v]ra/1 to5 hij drie ,neur5b]g]  he]5   
onv]wa*t op /raat ontmoette2 het w>5 de 
raad%e]53 ,hans  ,ebn]1 ,leon>d ,grol&  
en ,nicolaas ,hall]1 die1 als afgezant5 
van  d5 ,raad1 de rijks9signes voor de  
kron+ moe/5 ov]br5g54 ,de  he]5 wild5   
ook van hunn5twege hun b]oemd5 /adg5oot 
e5  ond]s*eid+ bewijz5 en nam5 zijn     
ond]h\d geheel voor hun  rek5+4 ,het 0  
e*t] niet noodig hem da> bek5d te do5   
word51  want 9 ,brussel h]haald5 zi*    
dezelfde tooneel5 als te ,antw]p5  en   
het ko/te ,vr\we ,agnes m5ig5 zu*t zi*  
/e$s zoo e5zaam en  v]lat5 te gevoel54  
,voor d5 kun/5a> da>5teg5 w>5 het dag5  
van het hoog/e g5ot2  zijn oog1 oor en  
h>t g5ot5 one9dig4 ,t5 laat/e 0 het hem 
ook  nog v]gund bij de ,l&voogdes te    
word5 toegelat52 zij 0 e5               
fijnbes*aafde1 met de kun/ dwep5de vr\w1
 die hem ook belo(de  zijn voorspraak   
bij ,kon+ ,k>el te zull5 zijn4    ,d5   
#b;d5 ,septemb] ke]de hij uit]/ voldaan 

na> ,antw]p5 t]ug1  om da> d5 keiz]1 af 
te wa*t51 voor wi5s ontvang/ alles 9 rep
 en  ro] 0 en vol ijv] om de /ad 9 e5   
toov]paleis te h]s*epp54 ,de  keiz]lijke
 /oet nad]de langzaam de poort1 de lu*t 
we]galmde van  de jui*kret5 d] di*t op  
elka> g$rong51 gee/driftvolle m5igte1   
ma> de jonge keiz] s*e5 we9ig oog te    
hebb5 voor al die pra*t  en he]lijkheid1
 en m5ige51 die wi/ welke v]baz5de      
onko/5 m5  _h gemaakt1 s*udde wrevelig  
het ho(d4    ,van ,antw]p5 g+ de keiz]  
v]d] na> ,ak5 voor de kron+ en ,dr]     
volgde hem na> die /ad1 omdat hij te    
,antw]p5 ge5 geleg5heid _h  gehad om hem
 te nad]54 ,te ,ak5 ontmoette hij we] de
 ,neur5b]g]  gezant51 die hem 9 hun kr+ 
opnam5 en alle onko/5 voor zijn  ond]h\d
 betaald51 wa>voor hij hun zooals vroeg]
 met zijn kun/  zijn dankba>heid        
betuigde4    ,d5 #bc/5 ,octob] _h de    
kron+ plaats4 ,op d5 avond van di5 dag  
s*reef ,dr] 9 zijn boek3 ,h$5 zag ik    
zooveel pra*t en praal1  als ge5 /]vel+ 
ooit s*oon] zag4    ,0 het 9 ,antw]p5   

hem re$s onmogelijk gewee/ zijn v]zoek  
bij  d5 keiz] 9 te di551 te ,ak5 viel er
 9 't geheel niet aan te  d5k5 en er    
bleef dus niet &]s ov] dan d5 vor/ na>  
,keul5  te volg54 ,da> e9delijk op d5   
#ab;d5 ,novemb] b]eikte hij met  veel   
moeite zijn doel1 t5m9/e 9 zoov]1 dat   
het uitbetal5 d]  lijfr5te hem w]d      
v]zek]d--ma> van de &]e v]pli*t+5 wilde 
,keiz] ,k>el niets hoor54    ,v]heugd1  
dat hij t5m9/e 9 ho(dzaak 0 geslaagd1   
ke]de hij  van ,keul5 t]ug1 om we] te   
gaan na> de ,n$]l&51 wa> hij d5  w9t]   
wilde doorbr5g54    ,d5 #bg/5 ,novemb] 0
 hij we] 9 ,antw]p5 bij ,agnes1 wi]     
vreugde ov] het we]zi5 e5igsz9s w]d     
v]gald door het ongeluk1  dat ha>       
onlangs 9 de ,lievevr\wek]k op ,/4      
,ma>t5 0 ov]kom51  to5 e5 dief ha> tas* 
met twee guld5 en v]s*eid5e sleutels  _h
 losgesn$5 en ge/ol54    ,dit v]lies    
bezorgde ,dr] ook wel e5ige spijt1 do*  
hij troo/te  zi*1 to5 iets &]s zijn     
a&a*t 9 beslag nam en wel1 de tijd+1    
dat de zee bij ,middelburg e5 reusa*tig5

 walvis* op het droge  _h aangespoeld4  
,hij liet zi* no* door de w9t]k\1 no*   
door d5  af/& we]h\d5 om dit wond] d]   
natuur te gaan zi54 ,d5 #g;d5  ,decemb] 
ond]nam hij met e5ige k5niss5 te pa>d d5
 to*t na>  ,middelburg en hij kwam pas  
d5 #ad;d5 t]ug4    ,vr\we ,agnes ontv+  
hem met vreugde1 want zij 0 bang gewee/1
  dat het gure we] ha> man kwaad z\ do54
    ,ja1 gij1 kunt nu wel blij zijn1    
sprak hij1 t]wijl hij ha> aan  zijn h>t 
drukte1 want gij hebt uw man we] t]ug1  
ma> ik heb we9ig  voldo5+ van de reis1  
want het wond] heb ik niet mog5         
aans*\w51  omdat de zee het we] _h      
t]uggehaald en da>bij s*eelde het bitt] 
we9ig ( ik _h er het lev5 bij +es*ot54  
,en nu v]telde hij aan zijn ont/elde    
vr\w1 hoe zijn s*ip teg5  e5 &] 0       
aangev>5 en da>door bes*adigd 0 geword51
  wa>na het zond] ank] de zee 0 +$rev5  
en da> zoo lang _h  rondgezwalkt1 dat de
 bemann+ re$s alle hoop _h opgegev5 en  
hun  ziel5 9 ,gods h&5 _h bevol51 totdat
 de hemel g5adig hulp 9 d5  hoog/5 nood 

_h gezond54 ,nu begon te ,antw]p5 het   
oude lev5tje  we]4 ,indi5 hij geleg5heid
 _h1 v]ko*t hij zijn s*ild]ij51  om voor
 de opbr5g/ all]lei voorw]p51 die hij   
ga>ne 9 zijn  bezit _h1 ( wa>mee hij bij
 zijn ?uiskom/ &]5 e5 g5oeg5  wilde     
b]eid51 te koop52 nog me] gebeurde het1 
dat hij zijn w]k  weg gaf om ond]vond5  
vri5delijkheid ruims*oots te v]geld5 (  
voorkom5d &]5 pleizi] te do54           
,natuurlijk nam5 zijn v]e]d]s zijn tijd 
we] ze] 9 beslag4 ,e5  pa> dag5 na      
va/5avond s*reef hij 9 zijn dagboek3    
,e]gi/]5 _h  ik e5 uitnoodig+ om met    
mijn vr\w de ga/ van het g\dsmidsgild te
  zijn4 ,bij die geleg5heid le]de ik    
veel wakk]e mann5 k5n5 en w]d  ons e5   
he]lijke maaltijd b]eid1 t]wijl i$]e5 om
 't h>d/ mij  e] bewees4 ,des avonds 0  
ik bij d5 oud5 s*\t g5oodigd1 wa> ik    
ook rijkelijk w]d on?aald en met veel   
e]bewijz5 ov]lad54 ,vele  bijzond]e     
mask]s en co/uums liet5 zi* di5 avond   
zi5 en ov]  het algeme5 0 alles pra*tig 
+]i*t4 's ,ma&agsavonds 0 ik            

uitg5oodigd bij d5 he] ,lopez op e5     
groot fe/ijn1 dat tot twee  uur duurde  
en bijzond] ko/ba> 04 ,van d5 he] ,lor5z
 ,/>k  kreeg ik e5 ,spaans*5 pels t5    
ges*5ke4 ,ook op dit fee/ zag  m5 veel  
s*itt]5de geco/ume]d5 en gemask]d51     
vooral de he]  ,tomaso ,bombelli4       
,e9delijk kreeg mee/] ,dr] to* wel wat  
te veel van het go$e dez]  a>de en kwam 
de g$a*te aan t]ugke]5 na> huis 9 zijn  
h>t op1  te me] to5 hij voelde1 dat zijn
 gezondheid niet me] zoo go$ 0  als     
vroeg] en de e5e /uiv] na d5 &]5 9 de   
apo!ek v]zeilde4    ,om niet al te veel 
met bagage te zijn bela/1 /uurde hij d5 
#ai;d5 ,ma>t1 to5 er zi* e5 geleg5heid  
aanbood1 e5 groot deel  d] v]kreg5      
s*att5 vooruit en to5 kon m5 e5s go$    
zi51 aan  hoeveel vri5d5 de go$h>tige1  
milde man _h g$a*t4 ,niet alle5  aan    
zijn familiel$5 en vri5d5 zond hij e5   
ges*5k1 ook &]51  die hem op de e5 ( &]e
 wijze vri5delijkheid hadd5 bewez51     
v]gat hij 9 d5 vreemde niet2 en ,vr\we  
,agnes1 die b]ek5de hoe  hoog de        

uitgegev5 som beliep1 vond het bijna al 
te veel4    ,nu _h hij ev5wel de groote 
/$5 ,brugge en ,g5t nog niet gezi5 en   
m5 zeide hem1 dat het to* al te jamm] z\
 zijn1 indi5 hij 9 deze  middelpunt5 d] 
kun/1 wa> hij nu zoo di*t bij 01 niet   
e5ige  wek5 v]toefde4    ,ook hi] 0 zijn
 roem hem re$s vooruitgegaan2 ook hi]   
ontv+ m5  hem met bijzond]e e]bewijz54  
,(s*oon v]heugd ov] al het g5ot1  dat   
hij _h gesmaakt1 ke]de hij 9 e5igsz9s   
g$rukte /emm+  na> ,antw]p5 t]ug4 ,hij  
wi/ zelf niet1 wat hem s*eelde1 ma>  het
 et5 smaakte hem niet1 zijn ho(d 0 zwa> 
en v]moeid en zijn  voet5 weig]d5 bijna 
hem te drag54 ,de g5ee%e]1 die op v]zoek
  van zijn bezorgde vr\w1 v]s*e51 me5de 
dat hij zw>e koorts z\  krijg5 en beval 
vr alles volkom5 ru/ aan4    ,d5 volg5d5
 morg5 kwam ,vr\we ,agnes doodsbleek bij
 de wa>d9  b9n5loop5 en riep3 ,help     
mij--mijn man1 mijn man6    ,de wa>d en 
wa>d9 g+5 t]/ond met ha> mee en vond5   
,dr]1  bleek en met geslot5 oog51 9 b$  
ligg54 ,zij da*t51 dat hij dood  04 ,het

 0 e*t] sle*ts e5 langdurige bezwijm+1  
wa>uit het  d5 dokt] gelukte hem we] bij
 te br5g54 ,do* de koorts wilde niet    
wijk5 en nam integ5deel /e$s 9 hevigheid
 toe1 zoodat ,vr\we ,agnes  9 d5 ang/   
ha>s h>t5 niet wi/ wat te beg9n54 ,a*1  
dat wij  nu jui/ hi] 9 d5 vreemde moet5 
zijn6 jamm]de zij4 ,gave ,god1  dat wij 
to* re$s ?uis w>56    ,er volgd5        
moeilijke dag5 en wek51 voordat de      
beang/igde vr\w  kon h]adem5 en innig   
dankba> drukte zij d5 wa>d en zijn vr\w 
de h& voor de groote liefde1 wa>mee zij 
ha> hadd5 bijge/aan1  als( zij e5 lid d]
 familie 0 gewee/4                      
,,ho(d/uk ,,xxviii4    ,,e5 ,,lijkzang4 
,op e5 dag 9 ,mei van het ja> #aeba zat 
,dr] alle5 9 zijn  kam]tje4 ,op zijn    
gelaat w>5 de spor5 van zijn ziekte nog 
duidelijk  zi*tba> en da>bij lag er nog 
e5 heel bijzond]e treurigheid1  die zi* 
nu en dan 9 e5 diep5 zu*t uitte1 op te  
lez54    ,al de v]/rooi+5 van de reis   
hadd5 hem d5 man1 wi5 hij voor het  heil
 van zijn ziel zooveel 0 v]pli*t1 niet  

do5 v]get54 ,elk  nieuw uitgekom5 boekje
 van ,lu!r1 dat hij ond] de oog5 _h     
gekreg51 _h hij geko*t en ijv]ig        
be/ude]d4 ,ook te ,antw]p51  wa> hij    
veel tijd met de ,augu/ijn]monnik5 _h   
doorgebra*t1 _h  het hem aan tijd+5     
omtr5t ,lu!rs lot niet ontbrok54 ,hij _h
 hun  ang/ g$eeld1 to5 m5 hoorde1 dat   
,lu!r door d5 ,paus 9 d5 ban  0 g$aan en
 met h5 gejui*t1 to5 m5 de ko5e daad van
 d5 man  ,gods v]nam1 om de pauselijke  
bul 9 het op5ba> te v]br&51  wa>mee hij 
bek5de zi* te hebb5 vrijgemaakt van de  
k]k des  ,paus51 om alle5 voor ,gods e] 
te ijv]51 nadat de opvolg] van  ,petrus 
d5 ,he] ,jezus opnieuw _h v]loo*5d4     
,e9delijk 0 het  b]i*t gekom51 dat      
,doctor ,ma>t5 zi* te ,worms voor d5    
,keiz] en  het ,rijk z\ v]antwoord51 en 
zijn ziel _h toegejui*t d5 held1  die   
alle wa>s*uw+5 t5 spijt1 beslot5 0 na>  
,worms te gaan1  al z\d5 da> ook ev5veel
 duivels als pann5 op de dak5 zijn4     
,nu 0 er ev5wel e5 nieuw1 v]plett]5d    
b]i*t v]spreid4 ,ma>t5  ,lu!r1 die op d5

 ,rijksdag met held5mo$ de wa>heid van  
het  ,evangelie _h bel$5 en zi* niet    
door het t&gekn>s zijn]  teg5/&]s tot   
h]roep5 _h lat5 dw+51 z\ op d5 t]ugweg  
v]rad]lijk zijn gevang5 g5om5 en v]dw551
 en behoorde nu  wa>s*ijnlijk niet me]  
tot de lev5d54    ,nadat ,dr] lang5 tijd
 met /rakke blikk5 treur5d _h ne]gezet51
  nam hij zijn dagboek en gaf da>9 lu*t 
aan de sm>t1 die hem  v]vulde1 met de   
woord53    ,a*1 ,he] des ,hemels1 welke 
tijd+ omtr5t ,lu!r1 d5 man ,gods1  moet 
ik da> v]nem54    ,m5 da*t1 dat hij     
veilig 0 door het vrijgeleide van e5    
keiz]lijk  h]aut2 ma> to5 zij bij       
,eis5a* 9 e5 onh]b]gzaam oord w>5       
gekom51 _h deze gezegd1 dat ,lu!r hem nu
 niet me] noodig _h  en 0 hij wegg]$54  
,spo$ig w]d de v]rad51 vrome1 met d5    
,h4 ,gee/ bezielde man1 de h]aut van het
 ,*ri/elijk gelo(1 door ti5  ruit]s     
oms+eld en ontvo]d4 ,en ( hij nog leeft1
 ( dat m5 hem  heeft v]moord--ik weet   
het niet--zoo heeft hij dit lijd5       
door/aan  t] wille d] ,*ri/elijke       

wa>heid en omdat hij het on*ri/elijk    
pausdom heeft be/raft1 dat door het     
oplegg5 van zijn la/51 de  v]loss+ door 
,*ri/us teweeggebra*t1 w$]/aat4 ,en ook 
da>om  heeft hij het gel$51 omdat wij   
word5 b]o(d en uitgeplund]d en  ons     
datg5e1 wat wij 9 het zweet onzes       
aans*ijns hebb5 v]worv51  wordt ontnom51
 opdat het op die wijze v]kreg5e        
s*&elijk door  nietsdo5]s kan word5     
v]te]d1 t]wijl dor/ige1 kranke m5s*5    
van gebrek /]v54 ,en bov5al bezwa>t mij 
de vrees1 dat ,god ons  miss*i5 nog     
lang] wil lat5 zu*t5 ond] het juk d]    
bl9de1  vals*e le]1 die door m5s*5 is   
b$a*t en uitgevond51 wa>door  het       
he]lijk ,evangelie ons op vele plaats5  
v]ke]d wordt uitgelegd  ( ons geheel    
wordt on?\d54    ,a*1 ,god 9 d5 ,hemel1 
erb>m u onz]4 ,o ,he] ,jezus ,*ri/us1   
bid voor  ,uw volk1 v]los ons te re*t]  
tijd1 bewa> 9 ons het e*te1 w>e1        
,*ri/elijke gelo(1 v]zamel ,uw v]dwaalde
 s*ap5 door uw /em uit  de ,s*rift2 help
 ons1 dat wij ,uw /em mog5 k5n5 en ge5  

v]lokk5d  geluid van m5s*elijke dwal+   
volg51 opdat wij1 ,he] ,jezus ,*ri/us   
niet van ,u wijk54 ,roep de s*ap5 ,uw]  
weide1 die nog voor e5 deel  9 de       
,rooms*e k]k word5 gevond51 en die door 
het oplegg5 van  la/5 en de geldzu*t des
 ,paus51 door e5 vals*e le] b$rog51     
zijn v]/rooid1 bij elka>1 desgelijks ook
 de ,indian51 ,moscoviet51  ,russ5 en   
,griek54 ,a* ,god1 v]los ,uw arm volk1  
dat door groote  pijn en tyrannie wordt 
g$wong51 tot d+51 die het teg5/aan1  en 
wa>door het /e$s teg5 zijn gewet5 moet  
zondig54 ,o1 ,god1  nooit hebt gij met  
gebod5 d] m5s*5 e5 volk zooze] bela/ als
  ons1 arm51 ond] het juk van ,rome2    
t]wijl wij to*1 v]lo/ door uw  blo$1    
vrije ,*ri/55 zijn moe/54 ,o1 alma*tige1
 hemels*e ,vad]1  bes*ijn ons door ,uw  
,zoon1 ,jezus ,*ri/us1 met zulk e5 li*t1
 dat  wij da>bij duidelijk kunn5 zi51   
welke gebod5 wij moet5 h\d51  opdat wij 
de &]e la/51 met e5 vrij gewet51 op     
zijde kunn5  zett5 en ,u1 hemels*5 ,vad]
 met e5 blij h>t mog5 di554    ,en indi5

 het wa> is1 dat wij hebb5 v]lor5 d5    
man1 die  duidelijk] heeft ges*rev5 dan 
iem& &]s1 die 9 de laat/e  tijd5 heeft  
geleefd1 en die ,gij zoo door ,uw ,gee/ 
hebt v]li*t1 dan  bidd5 wij ,u1 o       
hemels*e ,vad]1 dat gij ,uw ,h4 ,gee/   
wilt gev5 aan e5  &]5 man1 die uw       
heilige ,*ri/elijke k]k van alle zijd5  
w$]  bije5br5ge1 opdat wij w$] als      
,*ri/55 mog5 lev51 en &]5  door ons lev5
 beke]d word5 en het ,*ri/elijk gelo(   
mog5 aannem54    ,ma>1 ,he]1 het is uw  
wil1 voor dat gij oordeelt1 dat ev5als  
,uw  ,zoon1 ,jezus ,*ri/us1 door de     
prie/]s w]d g$ood en1 uit d5 dood       
opge/aan1 t5 hemel vo]1 het met ,uw     
volgel+1 ,ma>t5 ,lu!r1  die door d5     
,paus v]rad]lijk om het lev5 wordt      
gebra*t1 ev5e5s  z\ gaan2 hem zult gij  
v]kwikk+ b]eid54 ,en zooals gij ov]     
,j]uzalem het oordeel van v]woe/+ hebt  
uitgesprok51 zoo zult gij  ook de ma*t1 
die de /oel van ,rome zi* heeft         
aangematigd1 te niet  do54 ,o* ,he]1    
geef ons da>na het nieuwe1 he]lijke     

,j]uzalem1 dat  uit d5 hemel n$]daalt1  
wa>van 9 de ,op5b>+ wordt gesprok52  het
 heilige1 zuiv]e ,evangelie1 dat niet   
door de le] d] m5s*5  is v]dui/]d4      
,opdat zulks ges*i$e1 geef1 dat i$]1 die
 ,lu!rs boek5 lee/1  zi5 moge hoe held] 
en duidelijk de le] is1 die hij na> het 
,evangelie v]kondigt4 ,da>om moet m5 die
 boek5 9 wa>de h\d5 en  ze niet v]br&52 
bet] w>e het1 dat m5 zijn teg5/&]s1 die 
de wa>heid w$]/aan1 9 het vuur wi]p met 
al hun le]/ell+51  die de m5s*5 tot god5
 v]heff54 ,dat er to* nieuwe uitgav5    
van ,lu!rs boek5 mo*t5 v]s*ijn56 ,o     
,god1 als ,lu!r dood is1  wie zal ons   
dan 9 het v]volg het heilig evangelie   
zoo duidelijk  v]kl>58 ,a*1 ,god1 wat z\
 hij 9 ti51 tw9tig j>5 nog veel voor    
ons hebb5 kunn5 s*rijv56 ,o gij1 alle   
vrome *ri/551 bewe5t  met mij dez51 door
 ,gods ,gee/ bezield5 man en lat5 wij   
,hem vrag5  om ons e5 &] door d5 ,h4    
,gee/ v]li*t man te z5d56    ,o ,erasmus
 van ,rott]dam1 wa> blijft gij8 ,zie1   
wat de tyrannie d]  onre*tva>dig51 de   

dw+el&ij d] w]eldl+51 de ma*t d]        
dui/]nis v]mag6 ,hoor1 gij1 /rijd] voor 
,*ri/us1 rijd naa/  d5 ,he] ,jezus1     
bes*]m de wa>heid1 v]ov] de             
m>tela>skroon1  gij zijt to* ook re$s e5
 oud man4 ,ik heb van u gehoord1 dat gij
  u zelf nog twee j>5 9 /aat a*t om tot 
iets nut te zijn4 ,gebruik  die j>5 voor
 het ,evangelie2 v]hef uw /em1 dan zull5
 de poort5  d] hel1 dan zal ,rome niets 
teg5 u v]mog54 ,en als gij hi] aan uw   
,mee/]1 ,*ri/us1 gelijkvormig wordt en  
s*&e wilt lijd5 door de  leug5gee/5 van 
onz5 tijd1 wa>door gij miss*i5 e5 we9ig 
vroeg]  z\dt /]v51 dan z\dt gij te e]d] 
uit d5 dood tot het lev5 kom5  en door  
,jezus ,*ri/us word5 v]he]lijkt4 ,want  
indi5 gij uit d5  bek] dr9kt1 di5 ,hij  
heeft g$ronk51 dan zult gij met ,hem    
rege]5  en re*tva>dig oordeel51 h51 die 
dwaas hebb5 geh&eld4 ,o ,erasmus1  h&el 
zoo1 dat ,god u roem5 kan1 zooals er van
 ,david /aat ges*rev51  want gij kunt   
het1 voorwa>1 gij kunt ,golia? dood52   
,uw ,god bes*]mt  de heilige1 *ri/elijke

 k]k4 ,leid ons 9 de eeuwige zaligheid1 
,god1  ,vad]1 ,zoon en ,heilige ,gee/1  
,gij1 eeuwig ,god4 ,am54    ,dr] legde  
de p5 n$] en veegde zijn oog5 af4 ,het 0
 hem e5  v]lu*t+1 dat hij zijn vol h>t  
e5s _h uitge/ort4    ,ma> het 0 hem nog 
niet g5oeg3 spo$ig greep hij e5 /uk     
krijt en  gebruikte de kun/ als tolk van
 zijn gevoel en als troo/]es 9 zijn     
sm>t4 ,en op d5 grijsblauw5 grond w]d e5
 *]ubijn zi*tba>1 die  jamm]5d1 met de  
vleugels het aangezi*t b$ekt1 als( hij  
wil zegg53    ,a*1 dat gij zijt         
he5gegaan1 ,ma>t5 ,lu!r1 gij1 pr(eet des
  ,all]hoog/56                          
,,ho(d/uk ,,xxix4    ,,neur5b]g ,,bov5  
,,alles4      ,de zom] 0 9 het l&       
gekom51 en ,dr]1 die de e]/e bez5d+     
go$]5 door &]e na> ,neur5b]g _h lat5    
volg51 da*t er nu ov]  om na> huis t]ug 
te ke]54 ,hij durfde de reis nu wel     
ond]nem51  omdat zijn li*aamskra*t5 we] 
voldo5de w>5 t]uggeke]d4    ,op ,/4     
,piet] en ,paulus1 d5 #bi/5 ,juni1 zat  
hij met zijn vr\w  9 het kam]tje de som 

d] gemaakte onko/5 te b]ek554 ,hij _h   
veel uitgegev5 zo[el 9 geld als aan     
kun/w]k51 want ,dr] 0  hoogh>tig en _h  
de ond]vond5 vri5delijkheid rijkelijk   
v]gold5  en soms me] gegev51 dan hij    
kon4 ,het 0 e5 heele som1 to5 hij       
b]ek5de wat hij 9 al di5 tijd met       
teek5/ift ( p5seel voor de  m5s*5 _h    
gew]kt--hij _h voor niet m9d] dan hond]d
 vijftig  p]son5 hun portret gemaakt met
 potlood1 h\tskool ( 9 kleur5  en to5   
,vr\we ,agnes hem vraagde1 wat hem al   
die moeite en arbeid  _h opgebra*t1     
la*te ,dr] en zei3 ,het groot/e g$eelte 
van mijn  arbeid heeft mij niets        
opgebra*t1 en to5 ik mij voor/elde uit  
de  ,n$]l&5 e5 go$e w9/ mee te br5g51   
heb ik mij b$rog54 ,nu  b5 ik wel       
g5oodzaakt hond]d g\d5 guld5s te le55 om
 na> huis  te kunn5 gaan en gelukkig    
heeft de he] ,imh(f zi* da>toe b]eid    
v]kla>d4    ,vr\we ,agnes 0 hi]ov] wel  
wat ont/emd en antwoordde3 ,ik _h  wel  
kunn5 d5k51 dat het zoo z\ gaan4 ,gij   
v]/aat nu e5maal  de kun/ niet om s*att5

 op te legg54 ,gij geeft veel me] weg   
dan  gij krijgt en hebt u m5ig ke] 9 d5 
nek lat5 zi54 ,ma> ov] die  s*ade z\ ik 
mij nog wel kunn5 troo/51 als die       
walvis* er ma>  niet 0 gewee/4    ,de   
walvis*8 vraagde ,dr] v]wond]d4    ,ja  
zek]1 sprak ,vr\we ,agnes met nadruk1   
aan dat mon/] alle5  wijd ik uw ziekte4 
,jui/ to5 ,dr] iets wilde antwoord51 w]d
 er  geklopt en kondigde de wa>d9 e5    
b$i5de van d5 ,raad d] /ad  aan4 ,de man
 bra*t de groet5 van d5 e]/5 burgemee/] 
ov] aan  d5 he] ,albre*t ,dr] en        
noodigde hem uit d5 volg5d5 morg5 op    
het raadhuis te v]s*ijn54    ,op d5     
bepaald5 tijd g+ ,dr] da>he5 en hij w]d 
door de  hoogmog5de he]5 met bijzond]e  
vri5delijkheid ontvang54    ,wij v]nem51
 dat gij op het punt zijt na> ,neur5b]g 
t]ug te  ke]5 en wild5 u da>om e]/      
vrag51 hoe het u 9 het algeme5 9  de    
,n$]l&5 en 9 het bijzond] 9 ,antw]p5 is 
bevall58    ,dr] v]zek]de1 dat het hem  
ze] moeilijk viel te s*eid5 van e5  /ad1
 wa> hij niet alle5 geboeid 0 door ha>  

groot5 rijkdom en  he]lijke kun/1 ma>   
wa> hem ook veel liefde en e] 0 te beurt
  gevall54    ,to5 kwam er e5 eig5a>dig 
la*je op het gelaat van d5 he]1 die op  
,dr] toetrad en zijn h& op di5s s*\d]   
legde1 t]wijl hij zei3  ,mee/] ,dr]1 ik 
weet er wel raad op1 hoe gij aan dit    
moeilijke  afs*eid z\dt kunn5 ontsnapp53
 blijf hi]6 ,gelo( mij1 gij zult  nog   
veel me] liefde en e] ond]v9d51 wanne]  
gij u voor altijd  bij ons wilt voeg56  
,9 naam van d5 ,raad van ,antw]p5 bi$ ik
 u t5  e]/e e5 va/ ja>geld van          
driehond]d guld5 aan1 t5 twe$e e5  /evig
 geb\wd1 fraai woonhuis als eig5dom1 t5 
d]de vrijdom van alle  bela/+5 en t5    
vi]de ruime beloon+ voor alles1 wat gij 
nog voor  d5 ,raad zult w]k54 ,ik v]b]g 
u niet1 wa>de ,mee/]1 dat ,antw]p5      
trots* z\ zijn1 als de naam ,albre*t    
,dr] op de lij/ h>] burg]s  /ond4       
,beslis dus en geef mij uw bel(te te    
zull5 blijv54    ,9 pijnlijke v]w>r+    
/ond ,dr] da>4 ,die groote go$heid en   
welwill5dheid drukt5 hem als e5 la/4    

,dat 0 to* wa>lijk hem het  afs*eid niet
 gemakkelijk] mak56 ,want hoe s*itt]5d  
de bel(t5 ook  w>51 hij kon ze to* niet 
aannem54 ,aan ,neur5b]g h+ zijn h>t1    
da> 0 hij +eburg]d en zi* e5 tehuis te  
s*epp5 9 d5 vreemde  0 hem onmogelijk4  
,nimm] z\ dat zijn w]kelijk tehuis kunn5
 zijn4    ,hij ov]woog deze g$a*t51     
t]wijl hij e5ig5 tijd zwijg5d voor  d5  
burgemee/] /ond1 en deze1 die zijn      
/ilzwijg5 na> zijn eig5  w5s*5 uitlegde1
 tra*tte door het h]hal5 zijn] dr+5de   
b$5  hem tot blijv5 ov] te hal54    ,nu 
0 ,dr] zi* zelf we] mee/] en hij        
antwoordde3 ,god zeg5e  u voor de       
welgeme5de vri5delijkheid1 die gij mij  
bewij/4 ,het  sm>t mij1 dat ik zooveel  
welwill5dheid met e5 weig]+ moet        
beantwoord54 ,ik b5 e5 k9d van          
,neur5b]g1 mijnhe]1 ,neur5b]gs*e  lu*t  
heb ik van mijn vroeg/e jeugd af        
+eademd1 ,neur5b]g] kun/  is mijn d5k5  
en lev5 en da>om behoor ik da> ?uis en  
kan ik  niet ti]5 op e5 &]5 bodem4 ,laat
 mij na> mijn geboorteplaats  t]ugke]51 

mijnhe]--wat z\dt gij hebb5 aan iem&1   
wi5s ziel  krank 0 en wi5s h& v]lamde6  
,de burgemee/] keek droevig en          
teleurge/eld4 ,hij de$ ge5 enkele  pog+ 
om d5 mee/] tot &]e g$a*t5 te br5g51    
want aan d5  klank zijn] /em hoorde hij1
 dat er voor ,antw]p5 hi] niets me]  0  
te hop54 ,en da>om nam hij van ,dr]     
afs*eid met de v]zek]+  van zijn groote 
spijt en teleur/ell+4 ,tweemaal 0 de    
v]zoek+1  om zijn geboorteplaats ontr\w 
te word51 ,dr] g5ad]d3 ze/i5  ja> gel$5 
te ,v5eti1 wa> de ,signoria hem door de 
aanbi$+ van  tweehond]d ducat5 _h       
getra*t bij zi* te h\d5 en nu hi] te    
,antw]p52 do* beide ke]5 behaalde de    
tr\w de ov]w9n+4                        
,,ho(d/uk ,,xxx4    ,,ook ,,e5          
,,h]vorm+spreek4      ,bijna twee j>5   
w>5 voorbijgegaan4    ,9 de week vr     
,pas*5 van het ja> #aebc zat ,albre*t   
,dr] met zijn  vr\w aan de groote tafel 
9 de pronkkam]4 ,hij las met e]bi$ig    
gev\w5 h&5 uit e5 groot boek1 dat voor  
hem lag4 ,het 0 het  ,nieuwe ,te/am5t1  

dat ,doctor ,ma>t5 ,lu!r 9 de e5zaamheid
 zijn]  cel op d5 ,w>tburg 9 ,duits*    
gewaad _h ge/ok54    ,op de t]ugreis _h 
,dr] al spo$ig gehoord1 dat ,lu!r niet  
dood  01 en die tijd+ _h hem met nieuw  
lev5 bezield4 ,hij voelde zi*  kra*tig] 
en wat hij bij zijn t]ugkom/ te         
,neur5b]g _h gezi51  0 ook ges*ikt      
gewee/ om hem d5 mo$ t]ug te gev5 en e5 
l(li$  tot ,gods e] op zijn lipp5 te    
legg54    ,voor alle &]e /$5 0 het      
,neur5b]g gewee/1 die zi* ,lu!rs  zaak  
_h aangetrokk54 ,de adellijke gesla*t5  
w>5 voorgegaan met de  belijd5is van het
 ,evangelie en hadd5 het m9d]e volk a*t]
 zi*  aan getrokk54 ,de ,raad1 wi5s l$5 
bijna all5 besli/ evangelis*  w>5 gez9d1
 0 9 e5 moeilijke v]h\d+ tot d5 ,keiz]1 
d5 ,paus  en de biss*opp5 gekom51 do*   
wi/ met bewond]5swa>dige wij%eid  het   
s*eepje hunn] rege]+ ov] alle golv5 en  
klipp5 he5 te  /ur54 ,do* ,dr] _h zijn  
vri5d ,pirkheim] 9 de]niswa>dig5  toe/& 
gevond54 ,doctor ,eck _h zi* w]kelijk op
 hem gewrok5 en van  d5 ,paus wet5 te   

v]krijg51 dat er 9 d5 na> ,lu!r gesl+]d5
  banbrief nog enkele &]e nam5 w>5      
opg5om51 wa>ond] ,wilibald  ,pirkheim]  
behoorde4 ,lu!r1 die ridd] zond] vrees  
en blaam1 _h  de pauselijke bul 9 het   
vuur geworp5 en da>mee d5 ,paus mo$ig   
getrotse]d--,pirkheim] _h ev5wel d5 mo$ 
niet gevoeld om di5  held na te volg54  
,nadat hij te v]geefs _h geappelle]d1   
kwam hij er toe om het  trots*e ho(d te 
buig5 en zijn woord5 te h]roep54 ,s9ds  
di5  dag 0 hij geheel v]&]d4 ,het       
bewu/zijn1 dat hij zijn innig/e         
ov]tuig+ _h t5 (f] gebra*t1 _h d5       
hoogmo$ig5 man gebrok5  en maakte hem1  
die ook nog door het podagra w]d gekweld
 me] en me]  e5zelvig4 ,de leelijke     
zijde van zijn k>akt] kwam /e$s me] op  
d5 voorgrond1 zoodat hij zi* i$]e5 tot  
vij& maakte en voor  de we9ige          
ov]geblev5 vri5d5 e5 niet te g5iet5     
gezels*ap  04 ,hoe me] e*t] &]5 zi* van 
hem aftrokk51 des te me]  moeite gaf hij
 zi* om de vri5ds*ap te beh\d5 van di5  
e551  met wi5 hij van jongs af n h>t en 

n ziel 0 gewee/4 ,en van  zijn kant de$ 
,dr] al zijn be/ ,pirkheim]s zwakh$5 te 
v]drag5  en hem we] e5igsz9s met het    
lev5 te v]zo554    ,het de$ ,dr] e*t]   
innig v]driet1 dat zijn vri5d hem niet  
wilde volg5 op d5 weg van het           
,evangelie4 ,het w]d hem nu /e$s        
duidelijk]1 dat ,pirkheim]s gee/drift   
voor ,lu!r niet 0  voortgekom5 uit e5   
h>t1 bezield van de wa>heid van ,gods   
,woord1  ma> ont/aan 0 uit d5 waan1 dat 
,lu!r tot de humani/5 behoorde  en met  
hem wilde /rijd5 teg5 de domheid en het 
bijgelo( van zijn  tijd2 hij da*t1 dat  
prote/e]5 ,lu!rs e5ig doel 04 ,to5 ,dr]1
  ov]gelukkig 9 het bezit van het       
,nieuwe ,te/am5t 9 het ,duits*1  da>mee 
na> ,pirkheim] 0 gesneld1 0 hij         
teleurge/eld en b$roefd  t]uggeke]d1 to5
 hij de onv]s*illigheid1 wa>mee zijn    
vri5d di5  he]lijk5 s*at _h bes*\wd1    
gezi5 _h4    ,uit deze droef5is wekte   
hem het he]lijke li$ van d5 ,witt5b]g]  
na*tegaal1 dat zijn m$eburg]1 de        
mee/]zang] ,hans ,sa*s1 _h  lat5        

we]kl9k5 en wa>9 zijn h>t m$e           
jubelde--het klonk als  het g]oep van d5
 wa*t]1 dat vele slap5d5 wakk] s*udt4   
,nog w]d zijn h>t v]kwikt en zijn gelo( 
v]/]kt1 to5 hij  hoorde1 dat de ,prior  
uit het ,augu/ijn]kloo/] te ,antw]p51   
die  zoo vri5delijk voor hem 0 gewee/1  
t] wille van het ,evangelie  9 d5 k]k]  
geworp5 en t5 vure g$oemd1 als door e5  
wond]  0 ontkom5 en veilig ,witt5b]g _h 
b]eikt4 ,ook zijn opvolg]1  ,h5drik van 
,zutf51 _h zi* da>he5 begev51 to5 de    
beul5 hem  van d5 kansel hadd5 g]ukt1   
do* de burg]s hem uit d5 k]k]  hadd5    
bevrijd4 ,en niet m9d] 0 zijn gelo(     
v]/]kt door d5  mo$ d] twee monnik5 uit 
,brussel1 ,h5drik ,voes1 en ,johannes   
,es*1  die &]e afvallig5 tot bes*am+1   
met vreugde hun lev5 op d5  br&/apel    
hadd5 ge(f]d voor het ,evangelie4    ,nu
 zat mee/] ,dr] dus ov] zijn ,duits*5   
bijbel gebog5 en kon niet  g5oeg er 9   
lez54 ,wel _h hij ,gods ,woord re$s 9   
het ,duits* gelez5  9 de v]tal+1 die bij
 ,anton ,koburg] het li*t _h gezi51--do*

  wat voor ,duits* 0 dat6 ,het klonk als
 rav5gekras v]gelek5 bij  het liefelijk 
gezang van d5 ,witt5b]gs*5 na*tegaal1   
dat het oor  /reelde en van da> 9 het   
h>t we]klonk4 ,en zijn bewond]+ en      
v]e]+ voor het uitv]kor5e w]ktuig des   
,he]5 nam5 voortdur5d  toe4    ,h$5 _h  
het lez5 9 de ,s*rift nog e5 heel       
bijzond] doel4 ,hij  wilde zi*          
voorb]eid5 op d5 ern/ig5 gang1 di5 hij  
met zijn  vr\w wilde ond]nem54 ,aan de  
algeme5e bege]te gehoor gev5d1  hadd5 de
 gee/elijk5 van de ,/4 ,lor5s- en       
,sebaldusk]k5 beslot5  nog e5 s*r$e     
voorwa>ts te do5 en het heilig          
,avondmaal volg5s  in/ell+ van ,*ri/us  
met brood en bek] te vi]54 ,het duurde  
niet  lang ( de klokk5 begonn5 te luid5 
en de mee/] /ond op om zijn  be/5       
pelsmantel aan te do52 ,vr\we ,agnes 0  
re$s gekle$ 9 ha>  fee/gewaad en wa*tte 
op ha> e*tg5oot4    ,op /raat kwam5 zij 
spo$ig 9 het g$rang1 want het volk      
/roomde  na> het b$ehuis4 ,ple*tig begon
 de heilige h&el+4 ,all] h>t  0 diep    

getr(f5 door de woord5 van d5 pr$ik] en 
to5 brood en  wijn w]d5 rondg$eeld1     
voelde m5ig wakk]e man e5 traan ov] zijn
  wang5 roll54    ,?uisgekom5 sloot ,dr]
 zijn vr\w 9 zijn arm5 en zeide3 ,mijn  
ziel maakt groot d5 ,he] en mijn gee/   
v]heugt zi* 9 ,god1 mijn  ,zaligmak]4   
,nu weet ik1 dat ,hij 9 mij leeft2 ,hij1
 die voor mij d5  dood is +egaan en die 
al mijn hoop is4 ,o man ,gods1 ,ma>t5   
,lu!r1  ,god zeg5e en beho$e u6 ,hoe zal
 ik u v]geld51 wat gij aan mij  hebt    
g$aan6    ,nog m5ig h9d]paal /ond aan de
 onge/oorde uitbreid+ d]  ,h]vorm+ 9 d5 
weg3 de zaak des ,he]5 liep nog me]     
geva>1  te word5 ges*aad door d5 doll51 
opro]ig5 gee/1 die zi* door  e5 v]ke]d  
begrip van ,*ri/elijke vrijheid van d5  
bo]5/& _h  mee/] gemaakt en door de     
waanz9nige dwep]s1 9 wi] oog5 ,lu!r  nog
 e5 halve papi/ 01 en die hem het       
gemakzu*tige vlees*  s*old51 dan door de
 wo$e van ,rome4 ,ma> jui/ te midd5 van 
deze  troebel5 betoonde de ,witt5b]g]   
monnik zi* als de w>e pr(eet  des       

,all]hoog/5 en zijn aanzi5 /eeg tot e5  
reusa*tige hoogte  9 de oog5 van h51 die
 hem begrep51 to5 de wilde golv5 w>5    
b$a>d en de /uurman met e]bi$wekk5de    
kalmte aan het ro] /ond4    ,dr] 0 vol  
van ,gods ,woord2 als e5 dauwdroppel vol
 van  zonnes*ijn4 ,niet alle5 las hij de
 ,s*rift1 ma> hij leefde er 9  en hij   
voelde w$] de behoefte1 om wat hij zelf 
_h doorleefd op  zijn eig5 wijze aan het
 volk te v]kondig54    ,wat ,hans ,sa*s 
9 woord5 zeide1 wilde hij 9 kleur5      
duidelijk  mak54 ,en da>om greep hij w$]
 na> het p5seel1 voel5de dat hij  nog   
nooit met zooveel beziel+ en gee/drift  
voor d5 s*ild]sezel  0 getr$52 hij _h e5
 voorgevoel1 dat1 wat hij nu g+ s*epp51 
het all]be/e1 wat zijn h& ooit gemaakt  
_h1 z\ zijn4    ,9 plaats van ,m>ia1 9  
wi] v]he]lijk+ hij zi* tot nu toe  _h   
v]lu/igd1 bood hij d] w]eld het beeld   
van d5 ,v]loss]  aan4 ,ev5als ,lu!r     
,*ri/us en ,zijn alle5zaligmak5de       
v]di5/e 9  nieuwe tal5 pr$ikte1 zoo     
s*ild]de ,dr] d5 ,he] voor de oog5 des  

volks1 hetzij 9 gesprek met de discipel5
 na het ,heilig ,avondmaal1  hetzij als 
(f] op het krui%\t1 ( alle5 het ho(d vol
 blo$ en  wond54 ,op het laat/e _h hij  
al zijn kra*t geconc5tre]d2 het 0  als  
uit de diep/e diepte van zijn ziel      
voortgekom54 ,nooit 0 ,jupit]  s*oon]1  
ma*tig]1 aangrijp5d] door d5 be/5 d]    
oud-,grieks*e  s*ild]s afgebeeld        
geword51 dan de ,*ri/us hi] door mee/]  
,dr]4    ,en ev5als ,dr] ,*ri/us1 d5    
,v]loss]1 9 zijn w]k v]he]lijkte1  zoo  
wilde hij met hetzelfde doel ook het    
,evangelie 9 kleur5 br5g54    ,re$s lang
 0 hij het met zi* zelf e5s1 op welke   
wijze dit te  do54 ,hij wilde da>toe de 
ge/alt5 afbeeld5 van h51 die het van  d5
 ,he] ontvang5 en aan de w]eld v]kondigd
 hadd53 de ge/alt5  d] ,apo/el5         
,johannes1 ,m>kus1 ,petrus en ,paulus en
 wel zoo1 dat  ,johannes en ,paulus t5  
voet5 uit w]d5 ges*ild]d en de beide    
&]5 er a*t]1 zoo dat alle5 het ho(d en  
d5 hals zi*tba>  w>54 ,johannes en      
,paulus moe/5 als ho(dfigur5 na> vor5   

kom52  da>mee wilde ,dr] het evangelis* 
gelo( 9 beeld voor/ell54    ,de ge/alte 
van ,johannes1 ,lu!rs uitv]kor5         
evangeli/1 wi5s  gelaat aan ,philippus  
,melan*ton h]9n]t1 is gehuld 9 e5 gel51 
met rood gev]fd5 mantel ov] e5 gro5     
ond]kle$4 ,pe9z5d /a>t  hij met d5 e5   
we9ig a*t] hem /a&5 ,petrus 9 zijn      
evangelie1  welks beg9woord5 uit de     
,lu!rs*e v]tal+ m5 lez5 kan4 ,re*ts  op 
het paneel /aat ,m>kus a*t] ,paulus1 die
 met innige liefde  en groote zorg is   
beh&eld en wa>aan ,dr] al zijn kra*t    
heeft  gewijd4 ,het 0 ,dr] voornamelijk 
te do5 om ,paulus1 ,lu!rs groot         
voorbeeld als v]kondig] van het e5ig w>e
 gelo( en da>9 heeft  hij e5 kun/w]k1   
dat 's mee/]s roem luid] v]kondigt dan  
e5ig  &]1 ges*ap54 ,de ,apo/el bij      
uitnem5dheid /aat da>1 gehuld 9  e5     
witt5 mantel1 wa>uit e5 gro5 ond]kle$ te
 voors*ijn komt2  op zijn l9k]>m1 ru/ de
 bijbel1 9 de re*t]h& h\dt hij e5       
ontbloot zwa>d1 het zwa>d des ,gee/es1  
dat is het ,woord ,gods1 en             

tegelijk]tijd e5 a&uid+ van de wijze1   
wa>op hij z\ /]v54 ,de  bre$e1 kra*tige 
figuur /aat da> 9 mannelijke1 ridd]lijke
 h\d+2  zijn door de zon gebru9d gelaat1
 vol uitdrukk+1 w5dt d5 /r5g5  blik na> 
l9ks1 als( hij v&a> e5 nad]bij sluip5d5 
vij&  v]wa*t4 ,wi5 geldt di5 toornig5   
blik8 ,teg5 wi5 h\dt de h&  krampa*tig  
d5 greep van het zwa>d omklemd8 ,het    
zijn de vij&5  van het kruis van        
,*ri/us3 aan d5 e55 kant de ,paus1 die  
het  ,evangelie b$]ft door d5 w>boel van
 m5s*elijke in/ell+5  en aan de &]e     
zijde de dwep]s1 die door het misbruik5 
van de  vrijheid me] b$]v5 dan do5      
vord]54    ,de ,apo/el5 sprak5 9        
duidelijke taal3 ma> het 0 d5 mee/]  er 
om te do5 ook begrijpelijk te zijn voor 
het m9/ ontwikkelde  v]/&1 ev5als ,lu!rs
 woord5 duidelijk w>5 voor het          
onnoozel/e  bo]tje4 ,da>om voegde hij   
nog e5 uitvo]ig bijs*rift toe aan  zijn 
w]k4    ,bov5 het paneel l9ks s*reef    
hij3 ,alle w]eldlijke ov]h$5 9  deze    
geva>volle tijd5 moet5 zorgvuldig wak51 

dat zij zi* niet1  9 plaats van door het
 ,woord ,gods1 door m5s*elijke le]+5    
lat5  leid51 want ,god wil niet1 dat er 
aan ,zijn ,woord iets wordt toegevoegd  
( da>van afg$aan4 ,lui/] da>om na> deze 
vi] voortreffelijke  mann53 ,petrus1    
,johannes1 ,paulus en ,m>kus4    ,petrus
 zegt 9 het twe$e ho(d/uk van zijn twe$5
 brief3  ,er zijn ook vals*e pr(et5 ond]
 het volk gewee/1 gelijk ook  ond] u    
vals*e le]a>s zijn zull51 die           
v]d]felijke kett]ij5  b$ektelijk invo]5 
zull51 ook d5 ,he]e1 die h5 geko*t      
heeft1  v]loo*55de en e5 haa/ig v]d]f   
ov] zi*zelf br5g5de4 ,en vel5  zull5 hun
 v]d]f5iss5 navolg51 door welke de weg  
d] wa>heid zal  gela/]d word54 ,en zij  
zull51 door gi]igheid1 met gemaakte     
woord51  van u e5 koopmans*ap mak52 ov] 
welke het oordeel van ov] lang  niet    
l$ig is en hun v]d]f sluim]t            
niet4--,johannes 9 het vi]de  ho(d/uk   
van zijn e]/5 brief s*rijft3 ,geliefd56 
gelo(t niet  e5 iegelijk5 gee/1 ma>     
beproeft de gee/51 ( zij uit ,god zijn2 

want vele vals*e pr(et5 zijn uitgegaan 9
 de w]eld4 ,hi]aan k5t  gij d5 ,gee/ van
 ,god3 alle gee/1 die belijdt1 dat      
,jezus ,*ri/us  9 het vlees* gekom5 is1 
die is uit ,god niet4 ,ma> dit is de    
gee/  van d5 anti*ri/1 welk5 gee/ gij   
gehoord hebt1 dat kom5 zal1  en is nu   
alre$e 9 de w]eld4    ,t]wijl deze      
woord5 zijn g]i*t teg5 de dwep]s en     
sekt5mak]s1  zoo prote/e]t het bijs*rift
 op het twe$e paneel teg5 ,rome met     
zijn leug51 b$rog en z$eloo%eid4 ,9 het 
d]de ho(d/uk van  d5 twe$5 brief aan    
,timo!us zegt ,paulus3 ,en weet dit1 dat
 9 de  laat/e dag5 ont/aan zull5 zw>e   
tijd54 ,want de m5s*5 zull5  zijn       
liefhebb]s van zi*zelv51 geldgi]ig1     
laatdunk5d1 hoova>dig1  la/]a>s1 d5     
oud]5 ongehoorzaam1 ondankba>1 onheilig1
 zond]  natuurlijke liefde1 onv]zo5lijk1
 a*t]klapp]s1 onmatig1 wre$1  zond]     
liefde tot de go$51 v]rad]s1 roekeloos1 
opgeblaz51  me] liefhebb]s d] wellu/5   
dan liefhebb]s ,gods2 hebb5de e5        
g$aante van godzaligheid1 ma> die de    

kra*t d]zelve v]loo*5d  hebb54 ,hebt ook
 e5 afke] van dez56 ,want deze zijn het1
 die de  huiz5 b9n5sluip5 en nem5 de    
vr\wk5s gevang51 die met zond5  belad5  
zijn1 en door m5ig]lei bege]lijkh$5     
g$rev5 word51  die altijd le]5 en       
nimm]me] tot k5nis d] wa>heid kunn5     
kom54    ,m>kus s*rijft 9 het twaalfde  
ho(d/uk van zijn evangelie3 ,en  ,hij   
zeide tot h5 9 ,zijn le]3 wa*t u voor de
 s*riftgele]d51  die da> ga>ne will5    
w&el5 9 lange kle$]51 en gegroet zijn   
op de m>kt51 en de voorge/oelt5 hebb5 9 
de ,synagog5 en de  vooraanzitt+5 9 de  
maaltijd54 ,zij et5 de huiz5 d] w$uw5   
op en dat ond] d5 s*ijn van lang te     
bidd54 ,deze zull5 zwa>d]  oordeel      
ontvang54 ,er 0 e5 geheel ja> v]loop51  
voordat ,dr]  dit mee/]/uk1 de kroon van
 al zijn w]k51 vole9digd _h4            
,nauwelijks 0 de laat/e p5seel/reek     
g$aan1 ( hij greep papi]  en p5 om er e5
 brief bij te voeg5 aan h51 voor wie het
 w]k 0  be/emd4 ,het 0 hem dez5 ke] niet
 opg$rag51 ma> het 0 zijn  eig5 h>t     

gewee/1 dat hem aan het w]k _h gezet en 
dat hij het  aan zijn di]b>e            
geboorteplaats z\ opdrag51 /ond van het 
beg9  af bij hem va/4 ,de inh\d van d5  
brief luidde aldus3        ,edela*tb>e1 
wijze ,he]56    ,hoewel het re$s lang   
mijn w5s* 01 ,uw ,hoogmog5dheid door    
mijn  onbeteek55de s*ild]kun/ e5 a&5k5  
aan te bi$51 heb ik mij  door het       
gebrekkige da>van lat5 we]h\d51 wet5de1 
dat ik da>mee  9 ,uw oog5 niet z\ kunn5 
be/aan4 ,dewijl ik e*t] 9 dez5 laat/5   
tijd e5 /uk heb ges*ild]d1 wa>aan ik nog
 me] zorg heb be/e$ dan  aan mijn &]e   
s*ild]ij51 a*t ik niem& me] wa>dig1 dit 
als  e5 h]9n]+ te bew>51 dan ,u1        
hoogwijze ,he]56 ,da>om waag ik  het1 ,u
 dit w]k aan te bi$51 met de dr+5de b$e1
 dat dit kle9e  ges*5k ,u welgevallig   
moge zijn en g5adig door ,u worde       
aang5om5  en dat ,gij ev5 welwill5d voor
 mij zult will5 blijv51 als ,gij tot  nu
 toe zijt gewee/4 ,da>om zal ik na> mijn
 be/e v]mog5 er na>  blijv5 /rev51 om   
,uw go$gun/igheid wa>dig te zijn4       

,uw] ,edela*tb>5 ,he]5 ond]danige       
,albre*t ,dr]4      ,spo$ig da>op ontv+ 
,dr] van d5 ,raad het volg5de s*rijv53  
,dewijl ,albre*t ,dr] e5 s*ild]ij met   
vi] figur5 als a&5k5  heeft ges*ild]d en
 hetzelve d5 a*tb>5 ,raad heeft gezond5 
en  v]e]d1 is door di5 a*tb>5 ,raad     
beslot51 d5 g5oemd5 ,dr]  te zegg51 dat 
e5 a*tb>e ,raad niet g5eg5 is1 dit      
s*ild]ij op  die wijze 9 bezit te nem52 
ma> hoewel dezelve hem voor zijn w]k    
dankba> is1 en will5s om het als a&5k5  
te bew>51 zoo is dezelve  niet m9d]     
will5s hem da>voor te betal51 wat hij   
v]di5t4 ,wat hij  dus ook moge eis*51 en
 al wilde hij ook niets eis*51 zoo zull5
  de oud]e he]5 het zelf bepal5 en zal  
e5 e]lijke h&el word5  g$rev5 door de   
,he]5 ,ma>t5 ,tu*] en ,sigmund ,fur]4   
,mee/] ,dr] weig]de1 zooals te v]wa*t5  
01 de wa>de op te  gev5 en to5 zond de  
,raad hem hond]d guld5 voor hem zelf1   
twaalf  guld5 als hulde aan zijn vr\w en
 twee guld5 fooi voor d5 kne*t4    ,het 
s*ild]ij kreeg e5 plaats1 die het wa>d  

03 het w]d opgehang5  9 het dep>tem5t   
van f9ancin 9 het raadhuis4 ,van d5 muur
 klonk  zijn pr$ik+4 ,zijt getr\w en    
h\dt va/ aan ,gods heilig ,evangelie6   
,,ho(d/uk ,,xxxi4    ,,kun/5a> ,,en     
,,gele]de4      ,to5 ,dr]1 nadat hij de 
laat/e h& aan zijn s*ild]ij d] apo/el5  
_h gelegd1 het p5seel ne]legde1 de$ hij 
het 9 de ov]tuig+1 dat  dit zijn laat/  
groot w]k 0 gewee/4 ,wel maakte hij nog 
v]s*eid5e  portrett5 zijn] vri5d51      
zooals dat van ,hi]onymus ,holzs*uh]1   
dat hem bijna nog bet] 0 gelukt dan dat 
van ,fr$]ik d5 ,wijze  e5ige j>5 gel$51 
dat van ,wilibald ,pirkheim] en van d5  
,magi/]  ,filippus ,melan*ton1 die voor 
de nieuwe s*ool1 die te ,neur5b]g  w]d  
opg]i*t1 me]mal5 da> 0 gewee/4 ,do* nu  
kreg5 p5seel en  potlood ru/ en moe/5   
plaats mak5 voor de p51 die be/emd 0 om 
de vru*t zijn] wet5s*appelijke /udin1   
die hij bij het beoef55  zijn] kun/ niet
 _h v]wa>loosd1 9 boek5 te op5b>54      
,e5 i$] v]baasde zi*1 to5 het e5e boek  
na het &]e v]s*e5  van dez5 s*ild] bij  

uitnem5dheid1 die da>9 getuig5is gaf van
  de zeldzame veelzijdigheid en diepte  
zijns gee/es4 ,nu hij zijn kun/  niet   
me] practis* beoef5de1 v]diepte hij zi* 
9 !oretis*e  /udin ov] het wez5 zijn]   
kun/1 om hetge5 hij _h gevond5 als  e5  
laat/ a&5k5 aan de w]eld na te lat54    
,e5 ja> gel$5 _h re$s e5 boekje1 als    
voorloop] dez] /udin  het li*t gezi5    
ond] d5 titel3 ,ond]wijs bij het met5   
met d5  pass] en het paslood bij lijn51 
vlakk51 en geheele li*am51 door         
,albre*t ,dr] bije5gevoegd en t5 bate   
all] liefhebb]s d] kun/  met            
bijbehoor5de figur5 9 druk gebra*t4 ,hij
 droeg het boek op aan  zijn vri5d      
,wilibald ,pirkheim] en 9 de voorr$e zei
 hij1 dat hij  hoopte1 dat het voor alle
 beoef5a>s d] kun/ di5/ig z\ zijn1  niet
 alle5 voor s*ild]s1 ma> ook voor       
g\dsm$51 beeldh\w]s1  /e5h\w]s1         
s*rijnw]k]s en all51 die het met5 noodig
 hadd54 ,de  geheim5 d] proportiele]1   
wa>9 vroeg] ,luca ,pacioli hem te       
,bologna  _h +ewijd1 kwam5 hi] tot      

algeme5 nut aan het li*t4    ,de gans*e 
w]eld 0 e*t] n en al v]baz+1 to5 ,dr]   
zi*  op e5s van e5 geheel nieuwe zijde  
de$ k5n5 en bewees1 dat hij  ook e5     
mee/] 9 de ve/+b\wkunde 04 ,9 ,octob]   
van het ja>  #aebg v]s*e5 e5 boek van   
hem ond] d5 titel3 ,ond]ri*t t]         
beveilig+ van /$51 ka/eel5 en dorp54    
,hij v]vulde e5 pli*t d] dankba>heid aan
 ,keiz] ,maximiliaan1  door het op te   
drag5 aan di5s kle9zoon1 ,kon+ ,f]d9& ,i
 van  ,bohem5 en ,hong>ije4 ,de liefde  
tot zijn vad]l&1 en de bege]te  om het  
teg5 de ro(zu*tige aanvall5 d] ,turk5 te
 beveilig51  _h hem aanleid+ gegev5 om  
zijn m$$eel+5 aan de vor/5 te  do5 en   
hun te le]51 hoe zij de ve/+w]k5 9 e5   
go$51 tot  teg5we] ges*ikt51 toe/& moe/5
 br5g54 #be    ,de groot/e zorg en d5   
mee/5 tijd be/e$de ,dr] aan de          
proportiele] van d5 m5s*4    ,pirkheim] 
bood aan om e5 voorr$e da>bij te s*rijv5
 en ,dr]  nam het aan1 do* ond] vijf    
voorwa>d51 die e5 nieuw1 duidelijk      
bewijs zijn] bes*eid5heid en n$]igheid  

w>53 t5 e]/e1 dat  da>9 ge5 enkel woord 
van l( mo*t word5 gebruikt2 t5 twe$e1   
dat er aan ge5 uit+ van nijd mo*t word5 
g$a*t2 t5 d]de1  dat er van niets &]s   
sprake mo*t zijn dan van hetge5 9 het   
boek /ond2 t5 vi]de1 dat niets er 9     
gebruikt 01 dat uit  go$e boek5 0 ge/ol5
 en t5 vijfde1 dat het boek alle5 voor  
de ,duits*e jeugd 0 ges*rev54 ,t5 laat/e
 koe/]de de mee/]  nog e5 groot] plan3  
hij wilde 9 e5 uitgebreid w]k1 getiteld3
  ,spijze voor s*ild]sle]l+51 alles te  
zam5 vatt51 wat hij tot  nu toe 9       
afzond]lijke w]k5 _h ges*rev5 en door   
me] toevoegsels  e5 geheel s*epp51 dat  
voor d5 kun/5a> e5 rijke s*at z\ zijn   
en wa>9 alles1 wat hij noodig _h1 w]d   
gevond54    ,to* 0 hij er v] van1 zi*   
zelf en zijn eig5 k5nis tot algeme55    
maat/af en alle5 geldig ri*tsno] te     
v]heff53 integ5deel1 de  groote man 0   
nooit met zi*zelf tevr$5 en zei         
dikwijls1 dat1 als  hij na j>5 e5 zijn] 
w]k5 t]ug zag1 hij zi* altijd s*aamde   
ov]  de zwakh$5 en f\t51 die hij er 9   

ontdekte4 ,9 d5zelfd5 gee/  s*reef hij 9
 de voorr$e van het door hem begonn5    
groote w]k3 ,ik  d5k niet hoog van mijn 
kun/1 want ik weet1 wat mij ontbreekt4  
,da>om  raad ik e5 i$] aan om mijn f\t51
 zooveel 9 zijn v]mog5 is1  te v]bet]54 
,gave ,god1 dat het mogelijk w>e1 dat ik
 de w]k5 d]  toekom/ige groote mee/]s nu
 re$s mo*t aans*\w56    ,welk e5 hoogte 
zull5 zij nog b]eik5--zoodat ik da>bij 9
 het  niet zal v]dwijn51 als e5 heel    
kle9 beekje4 ,en to*1 als de vonk1  die 
ik heb do5 glor51 door de volg5de mee/]s
 wordt aangewakk]d  met hetge5 zij      
kunn51 dan kan da>uit mett]tijd e5 vuur1
 dat met  zijn glo$ de gans*e w]eld     
be/raalt1 opgaan4                       
,,ho(d/uk ,,xxxii4    ,,na> ,,e5 ,,bet] 
,,vad]l&4      ,e5 held] li*t van       
ka>svlamm5 /raalde op e5 avond 9 ,april 
van  het ja> #aebh uit de v5/]s van     
,pirkheim]s huis4 ,de raad%e]1  die to5 
we9ig la/ van het podagra _h1 _h drie   
van de vri5d51  die hem nog w>5         
ov]geblev51 bij zi* g5oodigd om met hem 

te et5  en vroolijk te zijn4    ,dr] 0  
er niet bij1 zooals 9 d5 laat/5 tijd    
me]mal5  gebeurde en to5 m5 na> hem     
in=me]de1 antwoordde ,pirkheim]  met    
b$5kelijk gelaat3 ,wij zull5 ons er aan 
moet5 gew5n51  zijn gezels*ap dikwijls  
te ontb]54 ,hij is 9 d5 laat/5 tijd  ze]
 zwak en sukkel5d4    ,0 hij ma> niet   
na> de ,n$]l&5 gegaan6 sprak ,holzs*uh]1
  die tot de ga/5 behoorde3 ,s$]t zijn  
t]ugkom/ is hij zoo  v]&]d4 ,ik s*rok   
bepaald1 to5 ik hem t]ug zag4 ,hij 0 zoo
  mag] geword5 en zijn mannelijke       
s*oonheid 0 v]dw556 ,het is  wond]lijk3 
om de pe/ te ontvlu*t51 g+ hij uit      
,neur5b]g en  nu heeft hij uit ,n$]l& e5
 krank li*aam meegebra*t4 ,die to*t     
door de sneeuw om d5 walvis* te zi51 het
 ongeval1 dat hem to5 op  het wat] is   
ov]kom51 de ongewone lev5swijze 9 e5    
vreemd l&1  die onoph\delijke e]bewijz51
 die 9 maaltijd5 en groote fee/5        
be/ond51 zijn v]d]felijk voor zijn      
gezondheid gewee/4 ,ik vrees1  ik vrees1
 dat wij hem niet lang me] zull5 mog5   

beh\d54    ,o1 zeg dat niet6 riep       
,pirkheim] v]s*rikt uit4 ,ik kan het    
niet  aanhoor56 ,ik kan mij het lev5    
niet voor/ell5 zond] hem6 ,niem&  k5t   
hem zooals ik hem k51 niem& kan aan hem 
dan ook me] v]liez5  dan ik4 ,ik 0 het  
volkom5 e5s met d5 ,magi/] ,philippus   
,melan*ton1  to5 hij bij zijn laat/e    
v]blijf hi] 9 de /ad1 zei3 ,albre*t     
,dr] is als kun/5a> ongev5a>d1 ma> to*  
is dat niet het mee/  9 hem te bewond]53
 nog me] dan zijn gee/ en h& wa>de] ik  
zijn h>t6    ,hij heeft niet te veel    
gezegd1 zei ,lffelholz4 ,albre*t ,dr] is
  de uit/ek5d/e man van onz5 tijd4 ,is  
er e5 deugd1 die hij niet  bezit8 ,ma>  
lat5 we ons nu nog niet al te ong]u/    
mak52 hij is nog  ge5 zev55vijftig ja>  
en miss*i5 kan de natuur de onge/eldheid
  nog ov]w9n54    ,god geve het6 zu*tte 
,pirkheim] en hij bra*t het gesprek op  
iets  &]s ov]4        ,zwak en mo$e lag 
,dr] te b$4 ,d5 vorig5 avond 0 hij nog  
op  gewee/ en _h aan zijn boek ges*rev52
 do* d5 volg5d5 o*t5d  _h hij ge5 lu/ om

 op te /aan4 ,hij _h 's na*ts bijna ge5 
oog  toeg$aan en voelde zi* afgetobd4   
,het 0 /il 9 de kam]2 aan het b$ van d5 
lijd] zat ,vr\we  ,agnes4 ,met op de    
bor/ gev\w5 h&5 lag ,dr] a&a*tig te     
lui/]5 na> hetge5 zijn vr\w uit ,lu!rs  
bijbel voorlas2 het  0 het lijd5 des    
,v]loss]s na> het ,evangelie van        
,johannes4    ,da>na sprak hij za*t3    
,dat heeft mij go$ g$aan4 ,o1 welk e5   
h>de  sponde heeft m5 onz5 ,v]loss]     
b]eid en ik lig zoo za*t6 ,hoe  w]d     
,zijn m>tel+ t5 doode door hoon en s*imp
 v]zwa>d en aan  mijn leg]/$e zit e5    
engel d] v]troo/+6 ,wel lijd ik pijn2   
ma> wat zijn mijn sm>t5 v]gelek5 bij de 
zijne6    ,vr\we ,agnes veegde zijn klam
 voorho(d af en drukte za*tk5s e5  kus  
er op4 ,to5 vraagde zij hem ( hij niet  
e5s van d5 v]kwikk5d5  drank1 di5 zij   
voor hem _h kla> gemaakt1 wilde dr9k54  
,dr] knikte en bevo*tigde zijn lipp5 met
 het lav5de vo*t2 to5  zu*tte hij3      
,wa>om komt de g5ee%e] to* niet8        
,vr\we ,agnes zeide1 dat hij van niets  

wi/1 ma> dat zij dadelijk om  hem z\    
/ur54    ,spo$ig da>op v]s*e5 hij2 hij  
voelde d5 kranke d5 pols en zag  hem    
bezorgd aan3 het w>5 we] de afwissel5de 
koorts51 die hem  j>5 lang hadd5        
geplaagd1 en de milt 0 me] dan ooit     
gezwoll54    ,de g5ee%e] s*reef m$icijn5
 voor1 die de meid dadelijk uit de      
apo!ek moe/ hal54    ,die drank de$ ,dr]
 go$1 hij voelde zi* m9d] b5auwd en teg5
  d5 avond g+ de koorts af1 hoewel die  
gewoonlijk teg5 di5 tijd  to5eemt4 ,hij 
ke]de zi* na> d5 muur en sliep 94       
,vi] uur lag hij /il en ademde diep en  
g]egeld2 to5 ri*tte hij  zi* plotsel+ op
 en sprak met e5 bijzond]5 klank 9 zijn 
/em3  ,het is morg5 go$e ,vrijdag--de   
he]lijke ,rafael is op go$5  ,vrijdag   
ge/orv54    ,vr\we ,agnes s*rok bij deze
 woord5 en tra*tte hem te kalme]51  do* 
,dr] vraagde1 als( hij niets da>van     
hoorde3 ,hoe lang ru/  hij re$s 9 het   
graf8    ,a*t j>51 antwoordde ,vr\we    
,agnes a>zel5d4 ,hij /i]f 9 het  ja>    
#aebj4    ,a*t j>51 flui/]de ,dr]4 ,hoe 

vroeg moe/ die he]lijke  kun/5a> van de 
a>de s*eid56 ,gods weg5 zijn dikwijls   
ze]  wond]lijk6    ,to5 g+ hij we]      
ligg51 sloot de oog5 en sliep na e5ige  
oog5blikk5 we] 94    ,vr\we ,agnes bleef
 di5 geheel5 na*t op en 0 dankba>1 to5  
het  e]/e morg5rood door de v5/]s na>   
b9n5 drong4 ,zij v]koelde  het gelaat   
van ha> man met fris* wat]1 hetge5 hem  
go$ de$ en  wa>voor hij zijn tr\we      
v]pleeg/] h>telijk dankte1 als w>e  het 
e5 groote di5/ gewee/ en zooals hij     
altijd voor het kle9/e  hulpbetoon de$4 
,teg5 neg5 uur begonn5 de klokk5 9 de   
/ad te  luid54 ,e5sklaps riep de kranke 
luid3 ,op dit uur hebb5 zij ,hem  aan   
het kruis g5ageld6    ,a* ,he] ,jezus1  
zie mij aan met d5zelfd5 blik1 wa>mee   
gij d5  boetva>dig5 boosdo5] hebt       
aangezi56 ,want ik belijd u b]\wvol  al 
de zond51 die ik 9 mijn geheele lev5 heb
 b$rev54    ,hij ri*tte zi* plotsel+ op 
en zijn oog5 zag5 woe/ de kam]  rond1   
zoodat ,vr\we ,agnes met doodelijk5     
s*rik d5 beang/igd5  man 9 ha> arm5 nam4

    ,wat ov]komt mij6 riep hij met e5   
holle /em1 t]wijl hij zijn  h& op zijn  
h>t drukte4 ,ik /]f6 ,he] ,jezus1 help  
mij2 ,he] ,jezus1  erb>m ,u mijn]6    ,9
 vreeselijk5 ang/ riep ,vr\we ,agnes hem
 bij zijn naam--hij hoorde  het niet1   
zijn ziel vo] re$s op tot ,hem1 di5 hij 
van gans*]  h>te _h bem9d en di5 hij uit
 e5 vroom gemo$ met zijn kun/  zo[el als
 met zijn gans*e lev5 _h g$i5d4 ----    
,de /ad ,neur5b]g kon het niet geloov51 
dat de man1 wa>op zij  bov5al trots* 01 
0 he5gegaan4    ,all5 treurd5 en        
,wilibald ,pirkheim]1 die spo$ig 0      
g]oep51  zonk bij het /]fb$ van zijn    
vri5d1 als v]nietigd en gebrok51  op de 
knien n$]1 als( hij met hem wilde /]v54 
,m5ige5 d]  zijn5 _h hij na> het graf   
gebra*t1 do* nooit _h hij zooveel  sm>t 
gevoeld als nu4 ,hij 0 niet van deze    
gewijde plek weg te krijg5  en het      
pijnigde hem bov5al1 dat hij 9 de laat/e
 oog5blikk5 niet  teg5woordig 0 gewee/1 
om zijn vri5d de oog5 toe te drukk54    
,hij  wrong zijn h&51 s*reide als e5 k9d

 en jamm]de3    ,o onuitsprekelijk      
lijd56--hij is he5gegaan1 voor imm]1    
hij1  die ik met mijn gans*e h>t liefhad
 en die deze liefde v]di5de  door zijn  
tallooze deugd5 en zijn bijzond]e       
re*ts*ap5heid2 hij1  die als e5 go$e    
engel mij t] zijde /ond en mij d5 weg   
wees1  di5 ik moe/ gaan4 ,hij is        
he5gegaan voor go$--mijn ,albre*t6 ,o1  
onv]biddelijk noodlot2 o1 onb>mh>tige1  
wre$e dood6 ,hij1 die als  e5 heilige   
ond] ons v]ke]de1 is van ons wegg]ukt1  
t]wijl zoovele  onnutte en onbeteek55de 
m5s*5 blijv5d geluk en e5 lang lev5     
g5iet56 ,hij is he5gegaan1 en ik moet   
nog hi] b5$5 zijn6--    ,de gewoonte van
 di5 tijd bra*t m$e1 dat de dood5 d5 dag
 na het  ov]lijd5 w]d5 begrav51 do* bij 
,dr] moe/ m5 met dat gebruik  brek54 ,d5
 #f;d5 ,april 0 hij ge/orv5 en d5 #h/5  
lag hij nog  op het p>adeb$1 omdat de   
a&rang van m5s*51 die nog e5maal  het   
/(felijk ov]s*ot van d5 groot5 mee/]    
wild5 zi51 zoo  groot 04    ,da> lag hij
 9 e5 zw>te ki/1 door fris* gro5 omgev51

 als e5  beeld van hemels*5 vr$e2 en het
 li*t d] twaalf ka>s51 die  op hooge    
k&ela>s tuss*5 lauri]- en mir!/ruik5    
br&d51  wi]p e5 glans van v]he]lijk+ op 
het edele gelaat4    ,aan het ho(de9de  
/ond5 de prior van het ,augu/ijn]kloo/] 
,volbre*t en de proo/ van de ,/4        
,sebaldusk]k1 die om beurt5 de  geb$5   
voor de ov]l$55 uitsprak51 t]wijl aan   
het voet5e9de  e5 koorknaap het         
kruisbeeld omhoog hield4    ,da>na hiev5
 de ,mee/]zang]s1 met ,hans ,sa*s aan   
het ho(d1  e5 ern/ig1 ple*tig gezang    
aan2 de ki/ w]d geslot51 en 9  e5       
onafzi5b>e reeks bewoog zi* de lijk/oet1
 ond] algeme5  klokgelui1 na> het       
,johannesk]kh(1 wa> de grafkeld] d]     
familie  ,frey 0 geop5d om 9 zi* op te  
nem5 wat /]felijk 0 aan dez5            
on/]felijke4        ,door sm>t en ell5de
 ov]mee/]d zat ,vr\we ,agnes 9 het      
v]lat5  huis4 ,zij 0 als e5 s*aduw      
geword5 en bege]de te /]v5 en bij  ha>  
e*tg5oot 9 het graf te ru/54 ,zij _h van
 alle zijd5 veel  liefde en deelnem+    

ond]vond5 en m5 _h ha> duidelijk bewez5 
hoeze] i$]e5 met ha> m$e le$4    ,op    
zek]5 morg5 trad de he] ,eobanus ,hesz1 
die d5 groot5 mee/]  9 e5 li$ _h        
v]he]lijkt en e5 vri5d van ,lu!r uit    
,erfurt 01  bij ha> b9n54    ,hij nam e5
 brief uit zijn zak en zeide3 ,zie1     
gea*te ,vr\we1 hi]  heb ik iets wat u 9 
uw diepe1 groote sm>t tot troo/ moge    
zijn4 ,het  is e5 antwoord van ,doctor  
,ma>t5 ,lu!r op d5 lijkzang1 di5 ik hem 
_h toegezond5 en wa>9 met betrekk+ op uw
 ov]l$5 e*tg5oot1  het volg5de /aat3    
,het is niet me] dan billijk di5 vrom51 
uit/ek5d5 man te betreur53 ma> gij moogt
 hem gelukkig noem51  omdat ,*ri/us     
,zijn li*t 9 zijn h>t heeft do5 s*ijn5  
en hem op  het jui/e oog5blik uit dez5  
/orma*tig5 tijd1 die spo$ig nog         
/orma*tig] zal word51 heeft wegg5om51   
opdat hij1 die wa>dig  0 het be/e te    
zi51 niet g$wong5 z\ gewee/ zijn1 het   
erg/e  te belev54 ,zoo moge bij dan 9   
vr$e ru/5 bij zijn vad]54 ,am54    ,we5 
en klaag dus niet me]1 ze] gea*te       

,vr\we--,doctor ,ma>t5  heeft het ook   
hi] bij het re*te e9d6 ,god _h zijn ziel
 lief1  da>om nam ,hij hem spo$ig weg   
uit dit treurige lev54                  
,,aanteek5+54      #a ,deze bur*t w]d 9 
#ajbd door ,keiz] ,ko5raad ,,ii ge/i*t  
en door  ,fr$]ik ,b>b>ossa 9 #aaeh      
v]groot4    #b ,e5 oude guld5 _h #ajj   
kreutz]2 #di kreutz] 0 #a m>k4    #c ,de
 mooie bron is 9 ,go?is*5 /ijl geb\wd1  
#ache-acif1  en is v]si]d met vele      
/&beeld52 die op het ond]/e g$eelte     
/ell5 de #g keurvor/5 en #i held5 voor1 
da>bov5 zijn ,mozes en de  #g pr(et5    
afgebeeld4 ,9 het ijz]5 hek1 dat dit    
wat]w]k omgeeft1  is op kun/ige wijze e5
 kle9e1 beweeglijke r+ gesme$4 ,v]t4    
#d ,dr] ontwi]p lat] zijn teek5+5 mee/al
 op gro55 (  grijz5 grond1 teek5de met  
de p5 en zette de li*t5 aan met witte   
v]f4 ,v]t4    #e ,9 ,boheme3 ,!odoric   
van ,praag1 ,nicolaas ,wurms]1 ,?omas   
van  ,mut9a4    #f ,de bloeitijd d]     
,oud-,neur5b]gs*e s*ool 0 9 de #ad;e    
eeuw--die  van de s*ool van ,keul5 iets 

lat]1 de belangrijk/e nam5 da>aan       
v]bond5 zijn mee/] ,wilhelm en mee/]    
,/ephanus #adea4 ,m5 v9dt  e5 s*ild]ij  
van dez5 laat/e 9 de koorkapel van d5   
,keuls*5 dom4    #g ,aan ,brugge komt de
 e] toe de gebro$]s van ,eyck tot       
woonplaats te  hebb5 g$i5d en hun       
mee/]w]k5 te zi5 ont/aan2 zij v]bet]d5  
de v]v5 door toeb]eid+ met olie4 ,ook   
,meml9c woonde te ,brugge  en s*onk zijn
 b]oemde ,ursulaka/ aan het ,/4         
,jan%ospitaal alda>2  hij /i]f 9 #adii4 
7,v]t47    #h ,m>t9 ,s*ongau] ( ,m>t9   
,s*n #adbj-adhh 7,zwaabs*e s*ool7  le]l+
 van ,rogi] van d] ,weyd51 w]d van      
g\dsmid kop]graveur  en s*ild]1 en      
v]e5igde e5 s*itt]5d koloriet met       
fijnheid en  zek]heid van lijn en vorm4 
7,v]t47    #i ,v5eti 0 voor ,neur5b]g en
 ,augsburg het tuss*5/ation voor  d5    
h&el met het ,oo/54 7,v]t47    #aj ,wat 
,god mij doet1 dat is mij go$4    #aa   
,de rijks9signes en kle9oodin w]d5      
g$eeltelijk te ,ak5 en  g$eeltelijk te  
,neur5b]g bewa>d2 ze be/ond5 uit3 de    

kroon1 d5  zilv]5 s*ept]1 d5 g\d5       
rijksappel1 twee r+51 twee zwa>d51  e5  
deg51 e5 evangelieboek enz4 en d$5 di5/ 
bij de kron+  des ,keiz]s4    ,tot de   
rijkskle9oodin1 die te ,neur5b]g 9 de   
,hospitaalk]k van  d5 ,h4 ,gee/ w]d5    
bewa>d1 behoorde o4 a4 e5 mantel met e5 
met  g\d ge/ikt ,arabis* s*rift van #da 
woord5 9 p>el5 gevat en 9  #aacc door de
 ,siciliaans*e ,arabi]5 voor de kron+   
van ,kon+ ,rog]  van ,sicili gemaakt4   
#ab ,maximiliaan wilde ,k>el ,,viii dw+5
 ,itali te ontruim54    #ac ,volg5s     
,vas>i 0 ,m>g>itoni van ,arezzo 9 de    
#ac;e eeuw de  e]/e die op doek         
s*ild]de2 hij nam da>toe doek op e5     
paneel  geplakt en met plei/] ov]dekt4  
,v]t4    #ad ,dit 0 e5 kle9e kop]gravure
 met het ops*rift3 7,rome het  ho(d d]  
w]eld74 ,op d5 a*t]grond ziet m5 d5     
,engelsburg en d5  ,tib] en 9 het midd5 
/aat e5 vr\welijk mon/]3 e5 d] voet5  is
 e5 bokspoot1 de &]e e5 gi]5klauw en de 
re*t]>m e9digt  9 d5 poot e5] kat4 ,e5  
/a>t met e5 drakekop aan het e9d en  e5 

ezelskop op de s*\d]s volmak5 het       
afs*uwelijk geheel4 ,het  volk begreep  
t]/ond de b$oel+ en noemde het d5       
,pausezel4    #ae ,het ,&reaskruis van  
het heilige ,vlies ( van de ,vliesridd]s
  w]d +e/eld door ,filips d5 ,go$e bij  
geleg5heid van zijn huwelijk  9 #aebj en
 s*onk vele privilegin4 ,v]t4    #af    
,va>wel1 vrome ziel6 ,he]1 geef hem de  
eeuwige ru/ en laat uw  onv]gankelijk   
li*t hem be/ral56    #ag ,ik kwam1 ik   
zag1 ik ov]won4    #ah ,het b$oelde     
monogram be/ond uit e5 kle9e ,d 9 e5    
groote ,a4    #ai ,de ,signoria _h het  
voorzitt]s*ap 9 de drie hoog/e          
/aatsli*am53 de groote raad1 de s5aat en
 het collegium4 ,de tot  de s5aat       
behoor5de raad van ti55 be/ond uit ti5  
raadsl$5 en  de ,signoria4 ,na hun      
raadsbesluit5 kon m5 niet 9 appl kom54  
,v]t4    #bj ,keiz] ,rudolf ,,ii ko*t   
lat] het /uk voor e5 aanzi5lijke som  en
 liet het1 om het voor bes*adig+5 te    
vrijw>51 door vi] /]ke  mann5 op de     
s*\d]s van ,v5eti na> ,praag drag54     

#ba ,nadat ,keiz] ,rudolf ,,ii tev]geefs
 #ajjjj guld5 _h gebod5 voor  dit       
s*ild]ij1 wa>voor ha> mak] #bjj guld5 _h
 ontvang51 kwam het  voor e5 nog groot]e
 som 9 het bezit van d5 keurvor/        
,maximiliaan  van ,bei]54 ,dr]s hoop1   
dat voor het w]k e5 lange toekom/ 0     
weggelegd1 w]d niet v]vuld1 want 9 d5   
na*t van d5 #aj;d5 ,april  #afgd w]d het
 kun/w]k bij e5 br& door de vlamm5      
v]nield4    #bb ,dit 0 e5 afs*eidsdronk 
d] /]v5d5 met hun blo$v]want51  9       
gebruik gekom5 s$]t de midd5eeuw51 en   
ontle5d aan de  afs*eidswoord5 van      
,jezus 9 het ,evangelie van ,johannes4  
#bc ,9 de va/5 van het ja> #aeag _h     
,lu!r het ,onze ,vad] 9  preek5 v]kla>d 
en e5 zijn] toehoord]s _h deze          
opges*rev5  preek5 spo$ig da>na 9 druk  
do5 v]s*ijn54    #bd ,de afges*aafde    
hoek--7de afgemaakte ,eck47    #be ,dr] 
_h helaas met zijn le] ov] de ve/+w]k5  
we9ig succs  en oog/te g]+5 dank4 ,e5   
lat] gesla*t bra*t hulde aan zijn  ideen
 op dit punt4 ,/raatsburg b\wde volg5s  

,dr]s aanwijz+5 zijn  ve/+w]k5 bij de   
,kron5burg] poort4 ,en nu nog heeft     
,dr]s gezag  wa>de en ligg5 zijn        
bes*\w+5 t5 grondslag aan het zoog5aamd 
nieuw-pruisis* sy/eem d] ve/+b\wkun/4