,,n$]l& ,,en ,,de ,,isl,m ,,door ,,dr4 ,c4 ,,sn\ck ,,hurgronje ,hoogle]a> a4 d4 ,rijks-,univ]siteit te ,leid54 #b;e ,,v]me]d]de ,,druk ,n4 ,v4 ,,boekh&el ,,en ,,drukk]ij ,,voorh4 ,e4 ,j4 ,,brill ,,leid5 #aiae ,,voorr$e4 ,bijna vi] j>5 gel$5 leidde ik de e]/e uitgave van dit ?ans voor de twe$e maal v]s*ijn5de w]kje met de hi]ond] volg5de woord5 bij d5 lez] 93 ,op uitnoodig+ mijn] m$e-curator5 d] ,n$]l&s*-,indis*e ,be/uursacademie sprak ik 9 ,ma>t #aiaa voor de aan die ,academie /ude]5de ambt5>5 de vi] voordra*t5 uit1 die hi] 9 druk e55 groot]5 kr+ van lez]s aangebod5 word54 ,deze om/&igheid moge t] v]kl>+ di55 van hetge5 sommig5 hi] te kort1 &]5 w$] te wijdloopig beh&eld mo*t5 v9d54 ,g]ek5d is imm]s op toehoord]s1 voor wie de ,islm n door hunne vroeg]e opleid+1 n door hunne ambtelijke erv>+ ge5 onbek5de groo!id 01 ma> voor wie to* ook we]1 da> de geleg5heid tot diep]e /udie van de ,mohamm$aans*e cultuur hun _h ontbrok51 e5e beknopte h]9n]+ aan het vroeg] gele]de ( wa>g5om5e niet onwelkom kon zijn4 ,v]d] mo*t bij h5 9 d5 regel bek5dheid door eig5 aans*\w+ met het lev5 van ,indonesis*e ,mohamm$an5 ond]/eld word54 ,to* heb ik geme5d voor mijn betoog de a&a*t te mog5 vrag5 ook van &]51 die hetzij voor de voornaam/e vraag/ukk5 d] koloniale politiek1 hetzij voor de problem51 die de ,islm aan de ,we/]s*e w]eld t] oploss+ voorlegt1 e5ige belang/ell+ ov] hebb54 ,de ri*t+1 wa>9 ik de oploss+ van het ,islm-probleem voor ,n$]l& vond1 w]d natuurlijk gewez5 door het beg9sel1 dat na> mijne ov]tuig+ 9 het algeme5 de v]h\d+ moet bepal5 tuss*5 mo$]l& en kolonin1 tuss*5 de aan ,we/]s* gezag ond]worp5 volk5 en deg551 aan wie de ges*i$5is het gezag ov] h5 9 h&5 heeft gegev54 ,da> teg5woordig 9 ons vad]l& alle politieke p>tij5 te dez5 aanzi5 9 ho(dzaak ne lijn trekk51 heb ik het onnoodig gea*t1 da>ov] opzettelijk uit te weid54 ,al mog5 de opvatt+5 9 het bijzond]e nog v]s*ill51 er is e5heid 9 het noodig/e1 namelijk 9 de erk5n+ van de e?is*e koloniale politiek als de e5ig mogelijke4 ,nu zijn mij e*t] van ze] gea*te zijde na> aanleid+ mijn] voordra*t5 e5 pa> vrag5 ge/eld1 die mij nop51 mijn algeme5e uitgangspunt bij het ond]zoek d] hi] door mij beh&elde vraag/ukk51 gelijk bij alle &]e1 die de koloniale politiek betreff51 wat s*]p] te =mule]54 ,de vrag5 kwam5 9 ho(dzaak hi]op ne]1 ( dan niet het v]w]v5 en beh\d5 van kolonin bov5al voordeel5 voor het mo$]l& t5 doel moe/ hebb51 en ( niet de door mij en &]5 bepleite kra*tige bevord]+ van de associatie d] ,inl&s*e maats*appij aan onze bes*av+ op d5 duur tot het v]lies onz] kolonin z\ leid54 ,het zij mij v]gund1 met all5 e]bi$ ook voor opvatt+51 die aan de tijd5 d] ,compagnie en van het cultuur/elsel do5 d5k51 mijne zi5swijze zond] v]d] betoog apodictis* uit te sprek54 ,de exploitatie-!orie behoort tot e5 v]l$51 dat wij niet t]ugw5s*5 en dat wij1 al w5s*t5 wij het1 niet uit d5 dood kunn5 do5 v]rijz51 zelfs niet 9 e5 nieuw5 vorm4 ,zelfs al z\ m5 e5zijdig voordeel voor het mo$]l& als hoog/e doelwit van het koloniale be/uur ook 9 onz5 tijd will5 lat5 geld51 dan to* z\ e5 /aatsman1 die wat v] voor zi* uit ziet1 dat voordeel n]g5s &]s kunn5 ontdekk5 dan 9 e5e toekom/1 wa>9 de inboorl+5 d] kolonin door ons op de hoog/e plaats gebra*t zijn1 die hun aanleg h5 9 /aat /elt1 9 te nem54 ,heeft die v]heff+ d] inheems*e bevolk+1 die zijzelve zoekt en dus ook v9d5 zal1 ond] onze kra*tige leid+ plaats1 dan hebb5 wij de groot/ d5kb>e kans1 dat het mo$]l& er 9 uitbreid+ ev5veel bij w9n5 zal als de vroeg] ov]he]s*t51 nu geassocie]d51 9 hoogte4 ,wat de a>dbol ov] e5 eeuw te zi5 zal gev51 dat laat zi* no* van het /&punt d] e?is*e1 no* van dat d] exploitatie-politiek wa>nem54 ,vraagt m5 mij e*t]1 ond] welk d] beide rgimes het v]lies van ,oo/]s*e w+ewe/5 b9n5 de hond]d j>5 wa>s*ijnlijk] is1 dan zeg ik zond] e5ige a>zel+3 niets kan zulk v]lies zek]d] v]haa/5 dan zelfzu*tige koloniale /aatkunde van de soort1 die ons uit de annal5 d] ,oo/-,indis*e ,compagnie en van het cultuur/elsel van al te nabij bek5d is1 en welk] doodvonnis door het hoogg]e*t%( d] ges*i$5is g]uim5 tijd gel$5 bekra*tigd w]d4 ,de r$actie van de ,revue du ,monde ,musulman liet deze voordra*t5 voor ha> tijds*rift 9 het ,frans* v]tal51 en /elde die v]tal+ ook afzond]lijk v]krijgba> ond] d5 titel ,politique ,musulmane de la ,holl&e4 ,ma> ook 9 ons l& hadd5 zij zi* niet te beklag5 ov] gebrek aan belang/ell+1 en de ho(dg$a*t51 die eraan t5 grondslag lag51 vond5 9 wijd5 kr+ in/emm+4 ,dit laat/e 0 voor d5 s*rijv] bijzond] aang5aam1 en het all]aang5aam/ tr( het hem1 dat die in/emm+ kwam uit kr+5 van ze] uite5loop5de /aatkundige en godsdi5/ige ri*t+4 ,het is w]kelijk dr+5d noodig1 dat wij voor de v]vull+ onz] nationale p$agogis*e taak jeg5s de ,mohamm$aans*e ond]dan5 van d5 ,n$]l&s*5 /aat e5e g$ragslijn v9d51 die voor de beweg+ van die v]s*ill5de ri*t+5 ruimte laat4 ,indi5 dit onmogelijk bleek1 dan w>5 de dag5 van ons be/aan als koloniale mog5dheid geteld4 ,die geme5s*appelijke g$ragslijn1 de groot/ geme5e deel] van all] w5s*51 die dan door i$] voor zi* met e5 eig5 factor v]m5igvuldigd mag word51 is te v9d51 wanne] m5 gezam5lijk ern/ig er na> zoek5 wil1 niet1 wanne] i$]1 /> voor zi* uit kijk5d1 zijn eig5 /okpa>dje blijft b]ijd51 ond] voortdur5d aanbots5 teg5 de &]e ruit]s4 ,de groot/e voldo5+ gav5 mij de bewijz5 van sympa?ie1 die ik uit de kr+5 van z5del+5 en z5d+svri5d5 mo*t ontvang51 omdat1 zooals ik 9 mijne vi]de voordra*t opm]kte1 het besef van de taak1 die ons volk t5 aanzi5 d] ,inl&s*e maats*appij te v]vull5 heeft1 dr het lev5dig/ is4 ,het spreekt wel van zelf1 dat dieg55 ond] h51 die zelf practis* op dat gebi$ w]kzaam zijn1 en aldus erv>+ opdo5 van all]lei bezw>51 wa>ov] de z5d+svri5d5 9 het mo$]l& vaak lu*tig he5 r$5e]51 me] neig+ v]toon5 dan deze laat/5 om met voll5 ern/ te lui/]5 na> voor/ell5 betreff5de e5 compromis1 wa>toe het 9 de w]kelijkheid1 zooals zij wl wet51 to* altijd kom5 moet4 ,da>om _h de wa>de]+1 die ik jui/ van hunne zijde ruims*oots mo*t ond]v9d51 voor mij dubbele wa>de1 en hielp zij mij om de ook niet ontbrek5de wanklank5 zond] ontmo$ig+ te v]nem54 ,dit w]d mij tr\w5s 9 het bijzond] gemakkelijk gemaakt door zulke besprek]s1 die blijk gav51 dat hun godsdi5/ig d5k5 door politieke p>tijs*ap 9 b$5kelijke mate ge9fecte]d 04 ,zoo bijv4 e5 s*rijv] 9 ,/emm5 des ,tijds1 die niet alle5 dikwijls e5e geheel s*eeve voor/ell+ van mijn b$oel+ gaf1 ma> naief g5oeg 0 om te v]kl>51 dat hij bij e]/e lez+ mijn] voordra*t5 geme5d _h1 dat wij het w]k met v]e5de kra*t5 kond5 do51 ma> dat hij v]volg5s door de debatt5 9 de ,twe$e ,kam] tot e5 jui/] inzi*t w]d gebra*t4 ,duidelijk] kan m5 niet uitkom5 voor de v]politiek+ zijn] inzi*t5 ov] de groote vraag/ukk5 van ,oo/ en ,we/1 die ons volk zi* t] oploss+ voorgelegd ziet4 ,wie zi* bij de beh&el+ di] problem5 niet weet te v]heff5 bov5 het kle9zielige p>tijlev5 van onze vad]l&s*e politiek1 die blijve er af2 zijn arbeid1 hetzij voor de ,*ri/elijke1 hetzij voor de nationale z5d+ 9 onze kolonin1 is van tevor5 met onvru*tba>heid geslag54 ,jui/ to5 ik g]e$ 0 met het aanbr5g5 van enkele v]bet]+5 en aanvull+5 voor de twe$e uitgave mijn] voordra*t51 gav5 de jong/e gebeurt5iss5 op het groote w]eldtooneel mij aanleid+ tot het s*rijv5 van e5 ,gids>tikel ov] de wijze1 wa>op ,duits*l& onlangs begonn5 is te tra*t51 het ,mohamm$aans*e fanatisme aan zijne belang5 di5/ba> te mak54 ,het kwam mij voor1 dat b$oeld op/el1 met e5 pa> kle9e toevoeg+51 als vijfde ho(d/uk van dit boekje niet misplaat/ z\ zijn4 ,mijn ond]titel ,vi] ,voordra*t51 geh\d5 9 de ,n$]l&s*-,indis*e ,be/uursacademie moe/ dan natuurlijk v]vall51 ma> ,n$]l& en de ,islm mo*t het geheel ook nu blijv5 heet51 want ook voor de ,n$]l&s*e ,islmpolitiek is het van hoog belang1 zi* rek5s*ap te gev5 van de weg51 wa>9 groote mog5dh$5 van ,europa het politieke lev5 van de ,mohamm$an5 pog5 te leid5 en van de h\d+1 die ons t5 aanzi5 di] pog+5 pa/4 ,e]/ na het afdrukk5 van dit ho(d/uk is mijne a&a*t geve/igd op e5e v]giss+1 die mij e5e uitdrukk+ van ,beck] onjui/ de$ int]prete]54 ,bladz4 #acc1 regel #ab-ad moet als volgt gelez5 word53 ,beck] heeft tot voor kort5 tijd deze ,betonung des ,kalifats als e95 ,fehl] aus ,unk5ntnis beurteilt1 enz4 ,ik _h t5 onre*te de woord5 aus ,unk5ntnis als bepal+ van beurteilt 9 plaats van bepal+ van ,fehl] opgevat4 ,sommig5 mijn] ,duits*e vri5d5--ik teek5 uitdrukkelijk aan1 dat &]5 mij hunne geheele ( g$eeltelijke in/emm+ met mijne uite5zett+ betuigd5--hebb5 de b$oel+ van dit artikel misv]/aan1 en da>9 e5 v]hol5 p>tijkiez5 teg5 ,duits*l& als oorlogvo]5de p>tij will5 zi54 ,dat zulk e5e b$oel+ mij geheel t5 onre*te toeg$i*t w]d1 behoef ik aan onbevang5 lez]s niet uitdrukkelijk te v]zek]54 ,de we9ige regels1 die 7op bladz4 #ajb-c7 9 het algeme5 ov] dez5 ell5dig5 w]eld/rijd h&el51 gev5 duidelijk g5oeg te k5n51 dat ik te di5 aanzi5 geheel neutraal d5k1 niet omdat ik burg] b5 van e5 neutral5 /aat1 ma> omdat ik mij opre*t en van h>te onbevoegd v]kla>1 de e5e p>tij voor me] ( m9d] s*uldig te h\d5 aan de ontbr&+ dan de &]e4 ,ov]ig5s heb ik mij /r5g bepaald tot mijn ond]w]p1 de besprek+ van het gebruik1 dat ,duits*l& 9 d5 laat/5 tijd tra*t te mak5 van de voor d5 ,islm vroeg] zoo gewi*tige ideen van het *alifaat en van d5 heilig5 oorlog4 ,de beh&el+ hi]van lag op mijn5 weg1 en ik mo*t mij da>aan niet onttrekk51 zo[el omdat ik mijn lev5 go$deels gewijd heb aan de /udie van d5 ,islm1 vooral ook 9 zijne beteek5is voor onze dag51 als ook1 omdat elke pog+ om het bijna geblus*te vuur d] middeleeuws*e politieke ideal5 van d5 ,islm we] te do5 opflikk]5 ook voor de ,mohamm$aans*e bevolk+ d] ,n$]l&s*e kolonin geva>lijk kan word54 ,zooals ik bij vele geleg5h$5 betoogd heb1 het panislamisme is niet 9 /aat1 aan d5 ,islm zijne middeleeuws*e positie van e5e door de ov]ige w]eld gevreesde w]eldma*t te h]gev54 ,ma> wat het wel v]mag1 dat is tijdelijk en plaatselijk bep]kte /oorniss5 te weeg te br5g51 t5 nadeele van de ,mohamm$an5 zelve en van de ,europees*e naties1 die ,mohamm$aans*e ond]dan5 hebb54 ,zulke /oorniss5 uit te lokk51 het all5gs uit/]v5de ,mohamm$aans*e fanatisme tot ontwak+ te prikkel51 dat a*t ik misdadig1 en mijne ,duits*e vakg5oot51 die zi* ov] dit vraag/uk uitliet51 da*t5 er /e$s ev5zoo ov]4 ,dat sommig5 hunn] 9 de laat/e ma&5 ope5s van me5+ v]&]d zijn1 kan niem& me] betreur5 dan ik1 die aan de ,duits*e wet5s*ap zooveel te dank5 heb en die 9 ge5 vreemd l& me] beproefde vri5d5 heb dan 9 ,duits*l&4 ,ik b5 er zek] van1 dat wij hi] te do5 hebb5 met e5 voorbijga& ziekteproces1 v]oorzaakt door de ook 9 &]e oorlogvo]5de l&5 wa> te nem5 v]/or+ van het moreele en intellectueele ev5wi*t4 ,zoolang e*t] het h]/el nog niet is +etr$51 behoor5 wij dat proces nauwlett5d gade te slaan1 en voor onszelve op voorzorg b$a*t te zijn4 ,niets z\ mij aang5am] zijn1 dan dat zi* spo$ig de behoefte aan e5e d]de uitgave van dit boekje de$ gevoel51 en dat dan inmiddels de orkaan1 die ?ans ook op gee/elijk gebi$ aan het wo$5 is1 ge/ild en zoo e5 h]druk d] besprek+ dez] afdwal+ ov]bodig geword5 04 ,leid51 ,janu>i #aiae4 ,,inh\d4 ,bladz4 ,voorr$e ,v-,,xii ,,ho(d/uk ,i4 ,de v]breid+ van d5 ,islm4 ,inzond]heid 9 d5 ,oo/-,indis*5 ,ar*ipel4 ,de ,islm kwam e]/ na voll$ige ontwikkel+ van zijn /elsel 9 d5 ,ar*ipel #a ,k>akt] van ,mohamm$s godsdi5/ #b ,beteek5is d] ,hidjrah #c ,gewelddadige islamise]+ van ,arabi #d ,de ,islm wil de geheele w]eld aan zi* ond]w]p5 #d ,no* missionaire arbeid no* economis*e oorzak5 bew]kt5 de ma*t van d5 ,islm #e ,de godsdi5/ige factor gaf d5 /oot en geweld 0 het voorname middel #g ,het sy/eem van d5 ,islm getuigt hi]van #g ,gebi$ van d5 ,islm en gebi$ van d5 oorlog #h ,n$]l&s*-,indi gebi$ van d5 ,islm #h ,de heilige oorlog #i ,de le] van d5 heilig5 oorlog b]u/ niet op misv]/& #i ,de s*riftgele]d5 en de volksmassa zijn het hi]ov] e5s #aa ,de &]e opvatt+ is v] 9 de m9d]heid #ab ,geweld als beke]+smiddel 9 het ,*ri/5dom en 9 d5 ,islm #ab ,za*t]e me?od5 van beke]+ word5 ook toegepa/ #ac ,de beke]+ uit]/ gemakkelijk gemaakt #ad ,ge5e prie/]s*ap no* geord5de heid5missie #ae ,leek5propag&a #ae ,moslims*e propag&a v]gelek5 met ,*ri/elijke #af ,aan de gee/elijke opvo$+ van de massa d] ,moslims is we9ig g$aan #ag ,het oude heid5dom blijft ov]al voor e5 go$ deel de cultuur behe]s*5 #ah ,9 ,oo/-,indi drong de ,islm vre$zaam b9n5 #ai ,de v]breid]s kan m5 niet met ,*ri/elijke z5del+5 v]gelijk5 #ai ,de ,rege]+ bevord]t de propag&a als ,zij ,mohamm$aans*e ambt5>5 9 heid5s*e /rek5 invo]t #bj ,e5maal geve/igd1 breidde de ,islm zi* ook 9 ,oo/-,indi gewelddadig uit #ba ,de e]/e invo]d]s w>5 ,indirs2 ,arabis*e invlo$ begon pas lat] te w]k5 #ba ,sam5vatt+ #bb ,het lev5 ov]al 9 sle*ts g]+e mate na> het /elsel h]vormd #bc ,de graad van het 9 de autoriteit5 van d5 ,islm ge/elde v]tr\w5 be/e maat/af voor de ,moslims*e belijd5is #bc ,de graad van bek5dheid met le] en wet vormt ge55 maat/af #bd ,de ,rege]+ kan ,h>e taak geheel v]vull5 zond] s*5d+ d] godsdi5/vrijheid #be ,,ho(d/uk ,,ii4 ,k5s*ets+ van het /elsel van d5 ,islm4 ,aanpass+ van d5 ,islm aan de cultuur d] door hem v]ov]de volk5 #bf ,de vreemde elem5t5 met behulp van fictie bij de voors*rift5 van d5 ,pr(eet +elijfd #bg ,de le] van de onfeilba>heid d] ,moslims*e geme5te #bh ,belangrijke ontwikkel+ van het /elsel na de d]de eeuw d] ,hidjrah zoo go$ als uitgeslot5 #bh ,het /elsel spit/ zi* 9 gelo(sle] en wet #cj ,de dogmatiek na h>e va//ell+ van ond]ges*ikt belang voor de practijk #ca ,alle5 enkele es*atologis*e voor/ell+5 v]wekk5 soms b]o]+ #ca ,het /aatsgezag en de uitlegg+ d] wet blev5 niet lang 9 ne h& #cb ,de wet !oretis* erk5d1 practis* veelsz9s t]zijde ge/eld #cc ,ond]s*eid 9 wa>de]+ van de v]s*ill5de deel5 d] wet #cc ,de zuiv] godsdi5/ige be/&deel5 #cd ,voor de practijk we9ig b$uid5de be/&deel5 #cd ,bepal+51 die als moreele voors*rift5 w]k5 #ce ,ontduik+ van voors*rift5 bewij/ niet1 dat zij kra*t van wet hadd5 #cf ,w]kelijk geld5de ho(d/ukk5 d] wet #cg ,p]son5-1 huwelijks-1 familie- en erfre*t #cg ,vrome /i*t+5 #ch ,gel(t5 #ci ,voors*rift5 ov] de re*tspraak #ci ,bepal+5 ov] de v]h\d+ tot niet-,mohamm$an5 #dj ,de ontwikkel+sges*i$5is d] wet v]zet zi* teg5 codificatie #dj ,qo]n en ,so5nah #da ,losmak+ d] wet van h>e bronn5 #db ,de onfeilb>e geme5te heeft ge5 va/ orgaan #db ,pog+ tot codificatie 9 ,alg]i #dc ,de adviez5 zijn m9d] gun/ig dan zij s*ijn5 #dd ,t5 onre*te b]oept m5 zi* op voorgang]s #de ,codificatie ond] niet-,mohamm$aans*e leid+ bov5di5 v]da*t #df ,de toepass+ d] wet volgt me?od51 die van de ,we/]s*e afwijk5 #df ,sommige ,frans*e adviseurs a*t5 codificatie da>5bov5 ongew5s*t #dg ,ook 9 ,n$]l&s*-,indi w]d de w5s* na> codificatie v]nom5 #dg ,bij de ov]ige b$5k+5 kom5 nog gemo$sbezw>5 #dh ,codificatie z\ d5 invlo$ van volksre*t v]m9d]5 #di ,beteek5is d] my/iek 9 d5 ,islm #di ,h]vorm+ van het /elsel is van de my/iek niet te v]wa*t5 #ej ,de my/ieke bro$]s*app5 #ea ,,ho(d/uk ,,iii4 ,de ,n$]l&s*e ,koloniale ,rege]+ en het /elsel van d5 ,islm4 ,de ,n$]l&s*e ,rege]+ kan niet buit5 ,islmpolitiek #ec ,jeg5s het dogma en de zuiv]e godsdi5/ige voors*rift5 d] wet moet zij neutraal zijn #ed ,ook t5 aanzi5 d] b$eva>t z\ belemm]5d +rijp5 onv]/&ig zijn #ef ,politieke beteek5is van d5 hadj #eh ,economis*e gevolg5 van d5 hadj #ei ,het huwelijks-1 familie-1 p]son5- en erfre*t van d5 ,islm eis*t e]bi$ig+ #ei ,de ,rege]+ h\de e*t] d5 weg t] evolutie wijd op5 #fa ,codificatie d]halve ongew5s*t #fb ,de in/ell+ d] prie/]rad5 op ,java en ,mado]a 0 e5e f\t #fb ,bemoei5is d] ,rege]+ met zulke ond]w]p5 pr9cipieel gew5s*t #fc ,moskeefonds5 #fc ,mohamm$aans*e huwelijk52 godsdi5/ond]wijs #fd ,hoe de re*tspraak d] prie/]rad5 te v]bet]5 #fe ,wa>om wij de a&a*t vooral bij ,java en ,mado]a bepal5 #ff ,uit /aatkundig oogpunt belangrijke be/&deel5 #fg ,de *alief be/uurd] d] ,mohamm$an51 ge5 k]kvor/ #fh ,ge5 vorm van panislamisme aannemelijk voor e5e ,europees*e mog5dheid met ,mohamm$aans*e ond]dan5 #fi ,vrijheid van godsdi5/ voor ,mohamm$aans*e ond]dan5 met afwijz+ van elke vreemde inm5g+ #gj ,wie de gee/elijke leidsli$5 d] ,indonesis*e ,moslims w>5 #ga ,be/rijd+ d] kun/matige v]lev5dig+ van es*atologis*e v]wa*t+5 #gb ,v]mijd+ van al hetge5 na> inbreuk op de godsdi5/vrijheid zweemt #gb ,ongun/ige beoordeel+ d] ,n$]l&s*e ,islmpolitiek 9 de panislamitis*e p]s #gc ,kla*t5 d] 9 ,oo/-,indi geve/igde ,arabi]5 #gd ,ongun/ig oordeel van sommige z5d+svri5d5 ov] de ,islmpolitiek d] ,rege]+ #ge ,slotsom #gf ,,ho(d/uk ,,iv4 ,n$]l& en zijne ,mohamm$an54 ,de dusv] b]eikte slotsom leidt niet tot positieve resultat5 #gh ,opvo$+ en ond]wijs zijn 9 /aat1 de ,moslims van het ,islm/elsel te emancipe]5 #gi ,gun/ige voorwa>d5 voor de w]k+ di] middel5 9 ,oo/-,indi1 vooral op ,java #hj ,gebrek aan kra*tige leid+ van d5 gun/ig5 /room #hj ,voorbeeld5 van betreur5swa>dige onbesli/heid #ha ,9 associatie d] ,inl&]s aan onze cultuur ligt de oploss+ d] ,islmqua/ie #hc ,de op5b>e me5+ 9 ,n$]l& behoort 9 die ri*t+ kra*tig te sprek5 #hc ,de e5ig51 die blijk gev5 het te beseff51 zijn de z5d+svri5d5 #hd ,de ,moslims*e ,inl&]s w5s*5 wel politieke en nationale1 ge5 religieuze associatie #he ,hoe v] kan de associatie gaan8 #he ,bezwa> teg5 gesubsidie]de ,*ri/elijke s*ol5 met g$wong5 deelnem+ aan het godsdi5/ond]wijs #hg ,ons ond]wijs en onze opvo$+ moet5 voore]/ de hoog]e klass5 d] ,inl&s*e maats*appij 9 het oog vatt5 #hi ,de onlangs opg]i*te desas*ol5 #ij ,/udie van begaafde ,inl&]s 9 ,n$]l& #ia ,europees* ond]wijs voor ,inl&]s1 die tehuis blijv5 #ia ,opvo$+ buit5 de s*ool #ib ,de z5d+ z\ hi]toe kunn5 m$ew]k5 #ib ,de ,inl&s*e vr\w en h>e opvo$+ #ic ,aan hoog] ontwikkelde ,inl&]s moet e5 belangrijk a&eel 9 d5 /aatsdi5/ v]zek]d word5 #id ,kle9mo$ige bezw>5 teg5 de associatie #ie ,/uit+ d] beweg+ niet mogelijk #if ,sam5vatt+ onz] bes*\w+5 #if ,de associatie d] ,inl&s*e maats*appij aan onze cultuur ontneemt aan het panislamisme alle kra*t #ii ,&]e heilzame gevolg5 d] associatie #ajj ,we]legg+ d] bezw>5 teg5 nationale associatie #ajj ,,ho(d/uk ,v4 ,duits*l& en de heilige oorlog4 ,de godsdi5/vrijheid volg5s ,turks*e intellectueel5 #ajb ,contra/ di] me5+ met de wet van d5 ,islm #ajc ,de grondslag5 van het program van d5 heilig5 oorlog #ajd ,middeleeuws* k>akt] van dat program #aje ,wijzig+ d] bes*\w+ ond] vreemd5 invlo$ #ajf ,*alifaat en ,djihd #ajh ,het *alifaat d] ,turks*e soeltans #aji ,beteek5is van d5 *alief5titel voor de ,osman5 #aaj ,panislamitis* /rev5 van ,abdoelhami$ #aaa ,ge5e organisatie van het panislamisme #aab ,de *alief ge5 k]kvor/ #aac ,de ,turks*e omw5tel+ en het panislamisme #aac ,djihd en heilige oorlog #aae ,duits*e vlugs*rift5 ov] de h\d+ van ,turkije4 ,hugo ,gro! #aaf ,misv]/& bij ,gro! #aaf ,betrekk+5 tuss*5 ,duits*l& en ,turkije #aag ,duits*l& de r$d] van ,turkije #aah ,de door ,gro! gew5s*te ,djihd #aai ,de fetwa ov] d5 heilig5 oorlog #abj ,het manife/ van d5 ,soeltan #abb ,de groote demon/ratie #abb ,beck]'s voor/ell+ d] zaak #abc ,de a>d d] ,duits*e vri5ds*ap voor ,turkije #abe ,duits*l& en zijne ,mohamm$an5 9 ,afrika4 #abf ,de ?ans door ,duits*l& gew5s*te v]h\d+ komt ne] op het protectoraat ov] ,turkije #abg ,duits*e oordeel5 ov] ,turkije en d5 ,islm voorhe5 en ?ans3 ,m>qu>t1 ,h>tman1 ,beck] #abh ,beck]'s rec5te wijzig+ van inzi*t4 ,bezoek5 van ,keiz] ,wilhelm aan ,turkije #aca ,de r$e op het graf van ,saladijn #acb ,oorzaak d] pog+ van ,duits*l& tot w$]opwekk+ van ,moslims* fanatisme #acd ,n$]l&s*-,indi en de heilige oorlog #acf ,i4 ,,de ,,v]breid+ ,,van ,,d5 ,,isl,m4 ,,inzond]heid ,,9 ,,d5 ,,oo/-,,indis*5 ,,ar*ipel4 ,de ,islm kwam e]/ na voll$ige ontwikkel+ van zijn /elsel 9 de ,ar*ipel4 ,om/reeks #abjj na ,*ri/us begon het ,mohamm$anisme 9 e5igsz9s belangrijke mate ziel5 te w9n5 op ,soematra1 op ,java en v]volg5s op de me] ,oo/elijk geleg5 eil&54 ,de val van ,madjapait 9 de e]/e helft #af;de eeuw bezegelde de islamise]+ van heel ,java1 en het 0 ev5e5s 9 d5 loop d] ze/i5de eeuw1 dat voor de voornaam/e &]e eil&51 wa>9 de ,islm doordrong1 het pleit besli/ w]d4 ,hi]uit volgt1 dat de ,islm zijn voll5 wasdom re$s v] te bov5 01 to5 hij zi* voor het e]/ 9 dit ,v]re ,oo/5 v]toonde4 ,om het ,mohamm$anisme d] ,indonesirs 9 zijne eig5a>digh$5 te v]/aan1 hebb5 wij ons dus sle*ts we9ig te v]diep5 9 de word+sges*i$5is van d5 ,islm als godsdi5/ en als bes*av+svorm1 ma> mog5 wij ons voornamelijk bepal5 tot de bes*\w+ van het /elsel zooals dat ongeve] drie eeuw5 na de ,hidjrah zijn5 9 de ho(dzak5 def9itiev5 vorm _h v]kreg51 en van het lev5 d] ,mohamm$aans*e volk5 zooals dat zi*1 m$e ma> niet alle5 ond] d5 invlo$ van het /elsel1 na di5 tijd v]toonde4 ,kla> di5t ons da>bij voor oog5 te /aan1 dat die ,islm tot d5 godsdi5/ van ,mohamm$ /ond als de door e5 lev5 van druk v]ke] ond] all]lei volk5 g]ijpte w]eldburg] tot het /ijve bo]5jong5tje1 dat hij 0 9 zijne jeugd4 ,k>akt] van ,mohamm$s godsdi5/4 ,mohamm$ heeft voor zijne pr$ik+ nooit aanspraak gemaakt op oorspronkelijkheid4 ,integ5deel3 hij b]oemde zi* erop1 dat hetge5 hem1 d5 ongelett]d5 pr(eet1 door ,allah geop5ba>d w]d1 volkom5 ov]e5/emde met d5 inh\d d] oud]e op5b>+54 ,hij da*t zi* de m5s*5w]eld v]deeld 9 groep51 die hij1 zond] kl>e voor/ell+ van d5 grondslag d] v]deel+1 oemmah's noemde1 volk5 ( geme5t5 z\d5 wij zegg51 die door woonplaats1 taal en uit]lijke k5m]k5 van elka> v]s*ild54 ,aan sommige van die oemmah's1 zooals bijv4 die d] ,jod5 en die d] ,*ri/551 _h ,allah uit hun eig5 midd5 pr(et5 gezond5 om hun ,zijne le] en wet te op5b>54 ,&]e1 zooals die d] ,arabi]51 wa>toe ,mohamm$ zelf behoorde1 w&eld5 nog 9 de dui/]nis1 zond] zi* zelf da>van bewu/ te zijn1 da> zij het li*t niet k5d54 ,mohamm$ heeft zi* t5 slotte door ,allah g]oep5 gevoeld1 dat li*t 9 ,arabi te do5 s*ijn54 ,hi/oris* bes*\wd1 doet zijne op5b>+ zi* aan ons voor als sam5ge/eld uit de gegev5s1 die hij ga&eweg1 to5 hij e5maal ov] de wa>de van het lev5 0 gaan nad5k51 uit vrij troebele1 ,joods*e en ,*ri/elijke bronn5 _h bije5gega>d4 ,hij v]w]kte die op zijne wijze1 zoodat zij pa/5 9 het simpele geheel zijn] voor/ell+51 en e9delijk projecte]de hij het resultaat van dat proces uit zijn b9n5/e na> bov51 zoodat het zi* aan zijn zesde1 pr(etis*e z9tuig v]toonde als iets objectiefs1 als iets1 dat uit d5 hemel tot hem kwam1 woord5 ,gods1 die 9 g]ijmd proza1 9 v]hev5] /ijl dan die van het dagelijks* gesprek1 hem de hoog/e wa>heid op5ba>d54 ,de le] d] op/&+ uit de dood5 en het da>op volg5de g]i*t1 dat ,allah z\ h\d5 ov] heel de m5s*heid1 met p>adijs en hel op d5 a*t]grond1 die le] vormde het middelpunt van zijn gelo(4 ,tev5s lag da>9 de s*]p/e teg5/ell+ met de w]eldbes*\w+ d] ,arabi]51 tot wie hij de boods*ap van ,allah moe/ br5g51 want deze hield zi* alle5 met het a>ds*e lev5 bezig1 k5de ge5 eeuwig geluk no* eeuwige v]doem5is aan g5e zijde van het graf4 ,e5 groot a>ds* pot5taat duldt niet1 dat e5 deel zijn] ond]dan5 zi* als van hem onafhankelijk g$rag5 ( &]e he]5 naa/ hem erk5n52 nog veel m9d] g$oogt ,allah1 de s*epp]1 wetgev] en re*t] d] geheele m5s*heid1 dat m5s*5 lev5 zond] islm1 d4 i4 ond]w]p+1 aan ,hem en ,hem alln uit te sprek5 en 9 dad5 te betoon54 ,hij v]langt van h5 e]bi$ige huldig+ 9 va/ge/elde vorm5 van e]$i5/1 de alt1 9 naam en vorm geboot/ na> het model1 dat ,mohamm$ van ,jod5 en ,oo/]s*e ,*ri/55 _h wa>g5om54 ,voorts wil ,hij1 dat ,zijne s*epsel5 op bepaalde tijd5 zull5 va/51 en dat zij milddadigheid zull5 beoef55 als e5e ho(ddeugd1 zo[el om d5 nood van &]5 te l5ig5 als om hunne eig5e lo%eid van het a>ds*e te toon54 ,en 9 hunne v]h\d+5 tot elk&] behoor5 zij wett5 en regel5 te volg51 die ,allah hun geeft en die met m5ig geliefkoosd gebruik van ,mohamm$s rasg5oot5 9 onv]zo5lijk5 /rijd w>54 ,beteek5is d] ,hidjrah4 ,de twaalf j>5 lang onv]drot5 voortgezette pr$ik+ van op5b>+5 9 dez5 z9 /uitte bij ,mohamm$s /amg5oot5 af op hun ev5 onv]zettelijk51 sceptis*5 spot2 e5 pa> familiel$51 e5ige misdeeld51 enkele voor hoog]e indrukk5 vatb>e mann5 van beteek5is vormd5 de geheele geme5te d] geloovig54 ,to5 ke]de hij met zijne getr\w5 toornig zijn] vad]/ad d5 rug toe1 ha> ov]lat5d aan ,gods wrek5de g]e*tigheid4 ,hij de$ hidjrah1 d4 i4--niet vlu*t1 zooals vele ,europees*e s*rijv]s het we]gev51 ma>--afsnijd+ van alle b&51 die hem met de ongeloovig5 ond] zijne /amg5oot5 v]bond51 en hij ve/igde te ,m$9a e5e nieuwe geme5s*ap1 die niet aan e5heid van blo$1 ma> aan e5heid des gelo(s h>e kra*t ontle5de4 ,die afsnijd+ 0 na> ,arabis*e begripp5 op zi*zelve re$s e5e daad van vij&s*ap teg5 ,mohamm$s /amg5oot54 ,to5 nu zijn arbeid te ,m$9a 9 kort5 tijd geleid _h tot de vorm+ van e5e talrijke geme5te1 en deze door nieuwe1 wetgev5de op5b>+5 zo[el als door ,mohamm$s p]soonlijke leid+ voorloopig voldo5de va/heid van organisatie _h v]kreg51 ontwikkelde zi* uit die vij&s*ap e5 oorlog/oe/&1 wa>9 welhaa/ heel ,arabi w]d meegesleept4 ,op d5 duur bleef het succes aan de zijde van ,allahs ,gezant2 a*t j>5 na de ,hidjrah w]d ,mekka door hem v]ov]d1 en 9 de twee lev5sj>51 die ,mohamm$ da>na nog re/t51 wi/ hij de ond]w]p+ van het ,arabis*e s*i]eil& aan zijn gezag bijna te voltooi54 ,gewelddadige islamise]+ van ,arabi4 ,g$ur5de die j>5 van /rijd breidde zi* met ,mohamm$s ma*t tev5s het programma uit van hetge5 hij door middel van geweld tra*tte te b]eik54 ,e]/ 0 het l\t] de v]d$ig+ van de belang5 d] geme5te1 die weldra ook met (f5sief optr$5 gepa>d mo*t gaan2 t5 slotte e5 aanvall5de krijg teg5 all51 die met me] ( m9d] re*t tot de vij&5 d] geme5te1 dus van het rijk ,gods1 w]d5 g]ek5d4 ,na #fcj1 het ja> d] v]ov]+ van ,mekka1 v]s*ilde het feitelijk niet me] van e55 /rijd tot ond]w]p+ van geheel ,arabi aan de tu*t van ,allah en ,zijn5 ,gezant4 ,voor de heid5s*e ,arabi]5 kon die ond]w]p+ alle5 door voll$ig5 islm1 erk5n+ van ,mohamm$ als bode ,gods1 plaats hebb54 ,voor de ,jod5 en de ,*ri/551 op wi] getuig5is van de wa>heid ,mohamm$ zi* 9 d5 aanvang van zijn optr$5 b]oep5 _h1 kon zulk e5 eis* niet geld54 ,da> zij ,mohamm$ teleurge/eld hadd5 door teg5 9 plaats van vr zijne goddelijke z5d+ te getuig51 maakte hij zi* van h5 onafhankelijk door hun v]vals*+ van hunne eig5e le] en s*rift te v]wijt5 en e9digde met van h5 te v]lang51 dat zij zi* aan zijn gezag z\d5 ond]w]p51 al wild5 zij zijne op5b>+5 niet aanva>d54 ,de ,islm wil de geheele w]eld aan zi* ond]w]p54 ,( nu ,mohamm$ teg5 zijn lev5se9de zoov] gegaan is1 om de hem opg$rag5 missie te bes*\w5 als g]i*t ook tot de niet-,arabis*e w]eld1 ( zelfs tot de m5s*heid 9 ha> geheel1 is moeielijk met zek]heid uit te mak54 ,voor ons doel is dit betrekkelijk onv]s*illig1 da> het va//aat1 dat zijne geme5te na zijn5 dood spo$ig en zond] veel a>zel5 di5 weg opgegaan is1 en 9 lat]e j>5 ge5 geloovige eraan getwijfeld heeft1 dat de wond]ba>lijke v]ov]+ 9 ne eeuw van de l&5 tuss*5 ,gibralt> en de gr5z5 van het ,*9ees*e rijk ges*i$ 0 op bevel van ,allahs ,gezant4 ,lang heeft m5 zi* 9 ,europa van di5 zegeto*t van d5 ,islm door e5 groot deel d] w]eld voorge/eld1 dat hij 0 uitgevo]d door b5d5 van wo$5de fanatiek51 die met d5 ,qo]n 9 de e5e1 het zwa>d 9 de &]e h&1 sle*ts de keus liet5 tuss*5 d5 dood en de aannem+ van het ,mohamm$aans*e gelo(4 ,van v]s*ill5de zijd5 is die voor/ell+ van d5 gang d] zaak be/r$52 het kra*tig/ en met bijzond] veel tal5t door ,t4 ,w4 ,arnold1 hoogle]a> e]/ te ,alig>h 9 ,brits*-,indi1 ?ans te ,lond51 9 zijn w]k ,! ,prea*+ ( ,islam1 a hi/ory ( ! propagation ( ! ,muslim fai?4 ,no* missionaire arbeid no* economis*e oorzak5 bew]kt5 de ma*t van d5 ,islm4 ,met e5e bij ,engels*e gele]d5 niet all$aags*e belez5heid 9 ,oo/]s*e zo[el als ,we/]s*e bronn5 betoogt die gele]de1 dat de ,islm zijne belangrijk/e triomf5 als godsdi5/ te dank5 heeft1 niet aan de zegepraal zijn] wap551 ma> aan de groote missionaire kra*t1 die hem eig5 is en die hem 9 /aat /elt1 9 hoog]e mate dan &]e w]eldgodsdi5/51 zond] e5ig geweld 9 kort5 tijd vele adept5 te w9n54 ,t]wijl nu ,pr(essor ,arnold bij de beke]+ d] volk5 tot d5 ,islm aan d5 godsdi5/ig5 factor to* altijd de e]/e plaats blijft toek5n51 hebb5 zi* 9 d5 laat/5 tijd gele]d5 do5 hoor51 die deze zoo niet wegcijf]51 dan to* vrij g]+ aanslaan4 ,zij will5 de geweldige uit/room+ van m5s*5 uit het ,arabis*e s*i]eil& 9 de zev5de eeuw en de plotsel+e v]ov]+ van oude cultuurl&5 door die halfb>b>5 zoo go$ als geheel uit economis*e oorzak5 v]kl>51 ev5 natuurnoodw5dig als de zwell+ d] rivi]5 na de smelt+ d] ,alp5sneeuw4 ,mohamm$s godsdi5/ z\ da>bij niet veel me] dan e5 begeleid5d v]s*ijnsel gewee/ zijn4 ,de ,italiaans*e pr9s ,caetani en de hoogle]a> ,beck] 7vroeg] te ,hamburg1 ?ans te ,bonn7 zijn wel de tal5tvol/e woordvo]d]s dez] !orie4 ,de ge/eldheid van d5 ,arabis*5 bodem dw+t telk5s opnieuw de bewon]s van dat wat]>me l& e55 uitweg da>buit5 te zoek54 ,*ronis* kookt de ,arabis*e ketel ov]1 en de omligg5de l&5 word5 dan aan de ov]/room+ t5 prooi1 t5zij zij kra*tig g5oeg zijn om met geweld het deksel geslot5 te h\d54 ,mohamm$s pr$ik+ 0 sle*ts e5e aanleid+1 en het politieke v]val van de twee to5malige w]eldrijk51 het ,p]zis*e en het ,oo/rome9s*e1 hadd5 de gun/ige b$d+ voor d5 /room b]eid1 die v]volg5s zond] moeite ook nog v]d] zijn5 weg vond4 ,beide bes*\w+51 de missionaire en de economis*e1 als ik ze zoo e5s mag noem51 hebb5 de v]di5/e van de a&a*t te bepal5 bij feit51 die m5 vroeg] dikwijls heeft voorbijgezi54 ,zoo is het onwe]sprekelijk wa>1 dat de e]/e ,moslims*e v]ov]a>s met veel me] ijv] /reefd5 na> uitbreid+ van het gebi$ van d5 ,islm dan na> v]me]d]+ van het aantal d] beke]l+5 tot hunn5 godsdi5/1 dat de bela/+51 die de getol]e]de s*riftbezitt]s opbra*t51 hun vaak m9/5s ev5 welkom w>5 als hunne erk5n+ d] goddelijke z5d+ van ,mohamm$4 ,vele ,mohamm$aans*e /aatsli$5 w>5 g5eigd om de aan de s*riftbezitt]s gewa>borgde tol]antie uit te /rekk51 niet alle5 tot de ,p]zis*e vuuraanbidd]s1 ma> ook tot ,h9does en &]51 die m5 met de noodige welwill5dheid tot de op5b>+svolk5 kon rek554 ,m5 v9dt 9 de middeleeuw5 9 ,mohamm$aans*e l&5 groote en welv>5de geme5t5 van niet-,mohamm$an5 7vooral ,jod5 en ,*ri/5571 die e5e mate van bes*]m+ g5iet51 zooals m5 die de/ijds 9 ,*ri/elijke l&5 aan &]sd5k5d5 niet v]le5de4 ,de beke]+ tot d5 ,islm van de massa d] bevolk+ 9 ,p]zi ( 9 ,*ri/elijke l&5 als ,egypte en ,syri vond langzam]h&1 en g]uim5 tijd na de v]ov]+ plaats1 volg5s de missionaire bes*\w+ door de inn]lijke kra*t d] ,mohamm$aans*e z5d+1 volg5s de economis*e alw$] door motiev5 van economis*5 a>d4 ,de godsdi5/ige factor gaf d5 /oot en geweld 0 het voorname middel4 ,m5 kan e*t] vol re*t lat5 w$]v>5 aan alle feit51 die door de voor/&]s d] beide !orien na> d5 voorgrond gebra*t zijn1 zond] e5e di] to* al te e5zijdige v]kl>+5 te aanva>d51 zond] de geheel e5ige beteek5is d] door ,mohamm$ gewekte religieuze beweg+ voorbij te zi51 en ook zond] te ontk5n51 dat geweld tot de ongehoord snelle uitbreid+ van d5 ,islm ze] belangrijk heeft bijg$rag54 ,e5e onbevang5 bes*\w+ d] hi/oris*e feit5 is al voldo5de om dit 9 te zi54 ,zoo moge m5 de beke]+ d] massa van de ,*ri/5bevolk+5 van ,syri1 ,egypte en ,noord-,afrika tot d5 ,islm e5e vrijwillige noem51 zij 0 dan to* door de v]ov]+ hunn] l&5 voorafgegaan en voorb]eid4 ,na de annexatie bij het ,moslims* gebi$ g5ot5 zij wel e5e met middeleeuws*5 maat/af gemet5 vrij groote tol]antie1 ma> de vrijheid hunn] lev5suit+5 0 dan to* ze] bep]kt en 9 alles moe/5 zij zi* de m9d]5 van de +$rong5 ov]he]s*]s toon54 ,al g+5 sommige ,mohamm$aans*e be/uurd]s ze] v] 9 de begun/ig+ van ,joods*e ( ,*ri/elijke individun1 het me]5deel d] belijd]s van deze getol]e]de godsdi5/5 _h veel te lijd5 van het misbruik1 dat het ,mohamm$aans*e plebs maakte van zijne kun/matige maats*appelijke me]d]heid4 ,zek] 0 het voor de ,moslims*e propag&a e5e begun/ig5de om/&igheid1 dat de ,oo/]s*e k]k 9 e5 all]jamm]lijk/5 toe/& van gee/elijk v]val v]ke]de1 zoodat sommige ,europees*e gele]d5 9 d5 ,islm met zijne e5v\dige le] zond] cl]us ( dogmatis*e ha>klov]ij e5e welkome gee/elijke v]loss+ hebb5 gezi5 voor de ,monophysiet51 ,ne/orian5 ( hoe v]d] de ,*ri/elijke sect5 van het ,oo/5 heet54 ,ma> het is dan to* duidelijk1 dat zij die v]loss+ nooit gezo*t z\d5 hebb51 wanne] niet directe en indirecte dwang h5 uit de k]k na> de moskee g$rev5 _h4 ,het sy/eem van d5 ,islm getuigt hi]van4 ,het /]k/ en ondubbelz9nig/ uit zi* die dwang 9 het /elsel van d5 ,islm zooals dat ongeve] s9ds de d]de eeuw van de ,hidjrah be/aat en door de geheele ,mohamm$aans*e w]eld is erk5d4 ,m5 v9dt het uite5gezet 9 de gezaghebb5de le]boek5 ov] de wet4 ,de wijze1 wa>op de ,islm zi* behoort uit te breid51 wordt da> aangegev5 9 de ho(d/ukk5 ov] d5 heilig5 oorlog en v]wante ond]w]p54 ,gebi$ van d5 ,islm en gebi$ van d5 oorlog4 ,de a>de heeft m5 volg5s die le] te bes*\w5 als v]deeld 9 gebi$ van d5 ,islm en gebi$ van d5 oorlog4 ,het gebi$ van d5 ,islm /aat ond] het gezag van het ho(d d] geheele ,moslims*e geme5te1 d5 imm 7leid]7 ( *alief 7opvolg]71 namelijk van d5 ,gezant van ,allah 9 di5s ho$anigheid van be/uurd] d] geloovig54 ,de bewon]s van dit gebi$ zijn f ,mohamm$an5 f getol]e]de s*riftbezitt]s1 die ond] all]lei bep]k5de en v]n$]5de voorwa>d5 de bes*]m+ van lev5 en h door d5 ,moslims*5 /aat g5iet54 ,n$]l&s*-,indi gebi$ van d5 ,islm4 ,!oretis* rek5t m5 tot de dr al-,islm ook zulke l&51 van welke m5 aanneemt1 dat zij vroeg] ond] ,mohamm$aans* gezag ge/aan hebb51 al word5 zij ?ans door niet-,mohamm$an5 be/uurd4 ,zoo geld5 dus ,brits*- en ,n$]l&s*-,indi1 voor zoov] zij door ,mohamm$an5 bewoond word51 als gebi$ van d5 ,islm4 ,t5 onre*te hebb5 ,w4 ,hunt] en &]e ,brits*e /aatsli$5 zi* hi]ov] v]heugd1 da> zij me5d51 dat deze le] op/&5 van ,brits*-,indis*e ,moslims teg5 het ,engels*e gezag tot onwettige woel+5 /empelde4 ,i,jdele illusie6 ,w]d5 die ,oo/]s*e w+ewe/51 ev5als bijv4 ,engel& en ,n$]l& zelf1 door de ,moslims*e wet bij het gebi$ van d5 oorlog +$eeld1 dan z\ als regel1 zij het niet geheel zond] uitzond]+51 geld51 dat vij&ige h&el+5 van ,mohamm$an5 teg5 zulke l&5 sle*ts mo*t5 ond]nom5 word5 kra*t5s ma*tig+ van het ho(d d] ,moslims*e geme5s*ap4 ,9 gebi$ van d5 ,islm da>5teg5 zijn niet-,moslims*e ov]he]s*]s abnormale v]s*ijnsel51 die m5 sle*ts duld5 mag zoolang m5 zi* buit5 /aat a*t erteg5 te reage]54 ,het g$eelte d] a>de1 dat buit5 het gebi$ van d5 ,islm valt1 is 9 zijn geheel gebi$ van d5 oorlog1 dat wil zegg5 be/emd om met d5 spo$1 di5 de om/&igh$5 toelat51 door middel van geweld tot gebi$ van d5 ,islm gemaakt te word54 ,voor volslag5 heid55 kan die ond]w]p+ sle*ts ges*i$5 9 d5 vorm van beke]+ tot het gelo( aan ,allah en ,zijn5 ,gezant2 deg551 die e55 door d5 ,islm erk5d5 godsdi5/ belijd51 mog5 vol/aan met erk5n+ van het ,moslims*e /aatsgezag als hunne ov]heid4 ,de heilige oorlog4 ,dit zijn de ho(dlijn5 van het sy/eem2 m5 ziet1 dat van de leg5de van d5 ,moslim met het zwa>d 9 de e5e1 d5 ,qo]n 9 de &]e h& to* dit ov]blijft1 dat de ,mohamm$aans*e wet de alle5he]s*appij van hetge5 zij voor de wa>heid h\dt door d5 /]k5 arm v]zek]d wil zi51 dat de w>e z5d+ 9 d5 gee/ d] wet be/aat 9 de ond]w]p+ van &]sd5k5d5 door de ,moslims*e leg]ma*t4 ,v]di5/elijk mak5 zi* ongetwijfeld ,mohamm$aans*e koopli$5 ( koloni/5 9 heid5s*e l&51 wa>9 ,moslims*e leg]s nog niet kond5 doordr+51 door als pioni]s langs vre$zam5 weg aanhang]s voor hun gelo( te w9n51 en ev5 prijz5swa>d wordt het gea*t1 wanne] &]5 ond] de g$ulde ,jod51 ,*ri/551 enz4 beke]l+5 tra*t5 te mak54 ,dit alles neemt niet weg1 dat het middel bij uitnem5dheid tot v]breid+ des gelo(s na> de lett] en d5 gee/ van de heilige wet gezo*t moet word5 9 maatregel5 van geweld4 ,die wet bes*\wt alle niet-,moslims als vij&5 d] groote mon>*ie van ,allah1 wi] we]/& teg5 ,zijne alle5he]s*appij door de ,mohamm$an5 gebrok5 moet word54 ,de le] van d5 heilig5 oorlog b]u/ niet op misv]/&4 ,het /aat ons niet vrij1 met ,pr(4 ,arnold 9 /rijd met de uitsprak5 d] ,moslims*e wetgele]d5 van alle eeuw51 te bew]51 dat dit /elsel niet het w>e is1 dat het b]u/ op onjui/e opvatt+ van e5ige ,qo]nv]z51 dat de w>e ,islm uitbreid+ van het gelo( alle5 door ov]tuig+ v]langt4 ,wel /emt e5e kle9e groep van mod]ne ,mohamm$an5 met die aanpass+ van d5 ,islm aan nieuw]wets*e begripp5 91 ma> zij v]teg5woordig5 al ev5m9 de le] van d5 godsdi5/1 wa>9 zij gebor5 w]d51 als de mod]ni/5 die d] ,ka?olieke k]k4 ,me] wa>de z\ m5 g5eigd kunn5 zijn toe te k5n5 aan het argum5t1 dat1 zoo erg5s1 dan zek] 9 d5 ,islm1 !orie en practijk1 /elsel en lev5 vaak wijd uite5loop54 ,ind]daad hebb5 m5igmaal ,moslims*e be/uurd]s teg5ov] niet-,mohamm$an5 9 en buit5 hun gebi$ e5e veel transig5t]e h\d+ aang5om5 dan die het sy/eem hun voors*reef4 ,aan d5 &]5 kant g+ het m9d]e volk zi* jeg5s de getol]e]d5 vaak te buit5 op e5e wijze1 die de ,mohamm$aans*e wet /r5g afkeurt4 ,ma> van veel me] beteek5is dan zulke afwijk+5 t] re*t] ( t] l9k] zijde is het onbetwi/b>e feit1 dat de le] van d5 heilig5 oorlog en hetge5 da>bij behoort zi* volkom5 logis* ontwikkeld heeft uit beg9sel51 die wij van de v]ov]+ van ,mekka door ,mohamm$ af tot 9 de d]de eeuw d] ,hidjrah toe zi5 voortw]k54 ,zond] sprong5 ( teg5/ell+51 zond] spor5 van pr9cipieele ontle5+ van buit5 sluit zi* hi] het volg5de /e$s bij het voorga&e aan4 ,mohamm$ is 9 de laat/e j>5 van zijn lev5 op niets me] b$a*t dan op middel5 om het aantal d] geloovig5 uit te breid51 wa>bij natuurlijk /e$s m9d] op bewijz5 van innigheid des gelo(s kan word5 gelet4 ,de door hem ond]worp5 ,arabi]5 vall5 dan ook na zijn5 dood voor e5 groot deel w$] af1 ma> ,aboe ,bakr1 die hem als ho(d d] geme5te opvolgt1 bes*\wt1 geheel 9 ,mohamm$s gee/1 de w$]ond]w]p+ di] ontr\w5 als e]/e en voornaam/e taak d] geloovig51 en ond] zijne leid+ wordt die taak op s*itt]5de wijze volbra*t4 ,en da>op volgt onmiddellijk de v]ov]+ van e5 belangrijk deel d] w]eld door de nu def9itief geslamise]de ,arabi]54 ,geheel ev5wijdig met dez5 loop d] zak5 beweegt zi* de !orie d] wetgele]d51 die vooral 9 de e]/e eeuw van d5 ,islm het deelnem5 aan d5 heilig5 oorlog bijna tot e5 ho(dpli*t voor alle geloovig5 will5 mak5 en ge5 he]lijk] e9de van e5 vroom lev5 k5n5 dan d5 dood op het slagveld als getuige des gelo(s1 als m>tela> 7sjahd74 ,drong5 9 de e]/e eeuw5 onz] ja>tell+ vele ,*ri/55 na> e5e geleg5heid om zi* de kroon van het passieve m>tela>s*ap te v]w]v51 vele mal5 groot] 0 het aantal d] oud/e ,islmbelijd]s1 die als actieve gelo(sgetuig5 met ijv] d5 dood op het slagveld zo*t5 9 d5 /rijd met h51 die het gezag van ,allah en ,zijn5 ,gezant we]/ond54 ,deze ov]drijv+ d] wa>de van het oorlogsb$rijf kon ev5m9 duurzaam zijn als de zegevi]5de to*t5 van d5 ,islm door de w]eld2 to5 die v]ov]+5 h>e voorloopige gr5z5 b]eikt hadd51 kwam weldra 9 de s*ool de kalm]e bes*\w+ tot he]s*appij1 volg5s welke de vrome ook door lev5slange uitoef5+ van e5 vre$zaam b$rijf aanspraak op d5 e]5aam van gelo(sgetuige kan v]w]v54 ,de heilige oorlog bezonk 9 het /elsel als e5e solidaire v]pli*t+ d] geme5te 9 ha> geheel1 wa>aan sle*ts zoovele geloovig5 behoefd5 deel te nem5 als de om/&igh$5 volg5s het oordeel van het /aatsbe/uur telk5s v]eis*t54 ,ma> de oorlog/oe/& mo*t dan to* niet als geindigd word5 bes*\wd voordat het door ,allah gewez5 doel3 ond]w]p+ d] gans*e w]eld aan d5 ,islm1 b]eikt z\ zijn4 ,de s*riftgele]d5 en de volksmassa zijn het hi]ov] e5s4 ,ov] de ho(dzak5 van deze le] be/aat tuss*5 de wetgele]d5 d] v]s*ill5de s*ol5 en p]iod5 ge5 v]s*il van me5+1 en zij is me] welli*t dan e5ig &] deel d] wet populair geword5 ook bij de leek51 bij de groote onwet5de s*>e zelfs4 ,zij is het kort begrip van de actie van d5 ,islm na> buit5 9 het glansrijk/e tijdp]k1 dat hij beleefd heeft1 omgezet 9 e5 voor alle tijd5 geld5d voors*rift4 ,zij vleit 9 hooge mate de ijdelheid d] m5igte3 m5 behoeft sle*ts de dubbele gelo(sbelijd5is te hebb5 uitgesprok5 om zek] te zijn1 dat m5 behoort tot de geme5s*ap1 aan welke ,allah de he]s*appij ov] de w]eld heeft belo(d4 ,zij w]kt na1 ook s$]t de w]eldges*i$5is d5 spot is gaan drijv5 met h>e hoova>dige pret5tie3 9 de s*ol5 d] wetgele]dheid blijft m5 ha> voordrag5 omdat zij1 gelijk de geheele wet1 als van onfeilba> gezag geldt voor alle tijd51 en het geme5e volk blijft da>aan kra*t ontle55 voor zijne ijdele v]wa*t+51 gepa>d met haat jeg5s ongeloovig54 ,de &]e opvatt+ is v] 9 de m9d]heid4 ,de ,jong-,turk5 en &]e mod]n gevormde ,mohamm$an5 hebb5 wel e5s gew5s*t1 dat zij die geheele le] van d5 djihd kond5 opb]g5 9 het museum hunn] /aatkundige antiquiteit51 en vele niet mod]n ontwikkelde w]eldwijz5 deel5 om zuiv] practis*e r$55 di5 w5s*4 ,to* kan niem& hunn] de v]h\d+ van d5 ,islm tot &]e godsdi5/5 pr9cipieel op nieuwe grondslag5 tra*t5 te ve/ig5 zond] het v]tr\w5 van de me]d]heid te v]beur5 en met vel] in/emm+ bes*uldigd te word5 van ongelo(4 ,to5 9 #aijh de aanvo]d]s d] ,jong-,turks*e revolutie 9 hun e]/e lan de woord53 vrijheid1 gelijkheid en bro$]s*ap 9 hunne van5 s*rev51 w]d hun weldra met in/emm+ van de massa d] bevolk+ door de s*riftgele]d5 b$uid1 dat die gelijkheid alle5 mo*t be/aan 9 gelijke aansprak5 op bes*]m+ van re*t51 welke re*t5 zelve e*t] voor de belijd]s d] v]s*ill5de godsdi5/5 niet gelijk w>52 en de bro$]s*ap1 die heeft m5 lat]1 als al te aan/ootelijk1 ma> ges*rapt4 ,geweld als beke]+smiddel 9 het ,*ri/5dom en 9 d5 ,islm4 ,de billijkheid gebi$t1 dat wij ons hi]bij h]9n]51 hoe ook 9 de ,*ri/5w]eld1 met "n 9 de middeleeuw51 /aatsma*t en godsdi5/ b$5kelijke bondg5oots*app5 geslot5 hebb54 ,*ri/5vor/5 en -volk5 hebb5 met geweld heid55 beke]d1 ongeloovig5 en kett]s t] e]e ,gods gefolt]d en g$ood1 ,jod5 op onm5s*elijke wijze beh&eld4 ,ma> nooit heeft m5 uit de ,*ri/elijke heilige s*rift5 voor alle tijd5 geld5de voors*rift5 afgeleid1 die zulke practijk5 sanctione]d54 ,het is het ongeluk van d5 ,islm gewee/1 dat hij geme5d heeft e5s voor altijd met onfeilba> gezag regel5 te moet5 gev51 die alle h&el+5 d] geloovig5 tot 9 de g]+/e bijzond]h$5 bepaald51 en dat hij deze onmogelijke taak kwam te v]vull5 jui/ 9 e5 tijdp]k1 wa>9 onv]draagzaamheid zo[el 9 het ,we/5 als 9 het ,oo/5 he]s*appij vo]de4 ,de le]1 dat m5 voor hetge5 m5 als de wa>heid bes*\wt met geweld aanhang]s moet w9n51 bleef dus als e5e erfelijke ziekte aan het e5e gesla*t na het &]e d] belijd]s van d5 ,islm eig54 ,za*t]e me?od5 van beke]+ word5 ook toegepa/4 ,de geheele opvatt+ van godsdi5/ige z5d+ wordt 9 d5 ,islm door deze le] behe]s*t4 ,zek]1 m5 v9dt ond] ,mohamm$an5 ze] uite5loop5de gee/elijke typ51 en da>ond] ook zulke1 die zi* uit de]nis met de toekom/ige eeuwige ell5de d] heid55 g]oep5 voel51 hun de wa>heid te pr$ik52 ma> het type van d5 ,moslims*5 propag&i/ v]toon5 dezulk5 niet4 ,de e*te ijv]a> voor de uitbreid+ van het ,mohamm$aans*e gelo( bes*\wt het veele] als zijne taak1 als e5 tr\w soldaat van zijn5 ,god1 di5s rijk op a>de te help5 v]groot5 door v]delg+ van ,zijne vij&5 en v]me]d]+ van het aantal ,zijn] tr\we ond]dan54 ,dit laat/e kan1 behalve door geweld1 ook door ov]r$+ gebeur54 ,de wet wij/ ook da>9 d5 weg4 ,zij wil 9 aansluit+ w$] aan hetge5 ,mohamm$ de$ 9 zijne laat/e lev5sj>51 dat m5 ongeloovig5 door w]elds* voordeel v]lokke tot ,islm1 tot ond]w]p+ aan ,allah en ,zijn5 ,gezant2 zelfs is e5 deel van zek]e /aats9kom/5 7van de zakt g5oemde godsdi5/ige bela/+7 uitdrukkelijk voor dit doel aangewez54 ,met e5 niet ong]e*tva>digd b]oep op ,mohamm$s h&elwijze t5 aanzi5 van de voorname ,qo]aisjiet5 na hunne g$wong5 beke]+ t5gevolge d] v]ov]+ van ,mekka1 le]t de wet1 dat m5 vooral beke]l+5 van hoog5 rang en /& door w]elds* voordeel blijv5d aan d5 ,islm moet tra*t5 te b9d51 ook om door dit voorbeeld aantrekk5d te w]k5 op hunsgelijk5 en op deg551 ov] wie zij gezag hadd54 ,de geloovige1 die door p]soonlijke bemoei5is m5s*5 voor d5 ,islm weet te w9n5 met behulp van prikkel+ en bevr$ig+ hunn] bege]lijkheid na> rijkdom ( e]1 maakt zi* da>door uit]mate v]di5/elijk1 en niem& d5kt eraan1 hem v]m5g+ van mat]ieele en gee/elijke d+5 te v]wijt54 ,soortgelijke middel5 van propag&a zijn 9 vroeg] en lat] tijd 9 de ,*ri/elijke w]eld niet zeld5 aangew5d4 ,het v]s*il is e*t] we]1 dat die me?ode 9 d5 ,islm 9 de p]iode van h>5 bloei met onfeilba> gea*t gezag voor altijd tot wet is v]hev54 ,de beke]+ uit]/ gemakkelijk gemaakt4 ,het spreekt wel van zelf1 dat 9 d5 g$a*t5gang1 die deze wijze van uitbreid+ van d5 ,islm behe]s*t1 het /ell5 van belangrijke eis*5 van voorb]eid+ aan deg551 die tot de geme5te will5 toetr$51 uitgeslot5 is4 ,m5 z\ da>door de bov5al gew5s*te v]me]d]+ van het aantal d] ,moslims 9 geva> br5g54 ,9 de e]/e tijd5 is er wel e5ige a>zel+ gewee/ 9 de beantwoord+ d] vraag1 met welk m9imum van nalev+ d] wet m5 nog als ,mohamm$aan kon geld54 ,de wet /elt 9 h>e positieve en negatieve gebod5 lang niet li*te eis*5 aan het individu1 ma> m5 0 het er al vroeg ov] e5s1 dat de geloovige trots vele zond5 van nalatigheid en ov]tr$+ mo*t hop5 op ,allahs g5ade1 en dat 9 i$] geval de /raf1 die hij 9 de hel z\ hebb5 te boet51 e5s e5 e9de z\ nem51 wa>na hij het p>adijs z\ berv54 ,het kwam er dus ma> op aan1 te wet51 door welke dad5 m5 afvallig w]d4 ,t5 slotte heeft deze opvatt+ gezegevi]d1 dat alwie de belijd5is1 dat er ge5 god is dan ,allah en dat ,mohamm$ ,allahs gezant is1 heeft uitgesprok5 met volle bewu/heid van hetge5 hij de$1 als ,moslim bes*\wd moet word51 en dat hij dit blijft1 zoolang hij die belijd5is niet heeft h]roep5 no* e5 van de gebod5 van ,allahs wet voor ongeldig heeft v]kla>d1 ook al volbr5gt hij ge5 van alle4 ,de b$5k+1 dat m5 aldus geva> loopt1 s*ijngeloovig5 te kweek51 wordt we]legd met de h]9n]+1 dat alle5 aan ,allah het oordeel toekomt ov] de e*!id van iem&s gelo(1 t]wijl de m5s*5 elk&] sle*ts na> uit]lijke k5m]k5 kunn5 beoordeel54 ,het uit]lijke k5m]k nu van h51 die tot de geme5te van ,mohamm$ behoor51 is het uitsprek5 d] gelo(sbelijd5is1 niet gevolgd door woord5 ( dad51 die deze uitspraak van kra*t b]oov54 ,heeft m5 dit geheele /elsel d] ,moslims*e propag&a wel begrep51 dan heeft m5 tev5s d5 sleutel tot het geheim d] vaak bewond]de missionaire kra*t1 die 9 d5 ,islm woont1 en die hem tot e5 zoo gevreesd m$$+] maakt voor de ,*ri/elijke z5d+1 vooral wa> beid5 ond] volk5 van lage bes*av+ w]k54 ,d5 m5s*elijk/5 all] op5b>+sgodsdi5/5 heeft e5 ,duits* orintali/ d5 ,islm g5oemd4 ,ind]daad tra*t hij als z5d+sgodsdi5/ e5 m5s*elijk doel met geheel m5s*elijke middel5 te b]eik54 ,ge5 prie/]s*ap no* geord5de heid5missie4 ,i$] ,moslim1 hoe onwet5d hij ov]ig5s zij1 kan te all5 tijde i$]5 ongeloovige1 die ,mohamm$aan wil word51 d5 weg wijz5 om onv]wijld en zond] c]emonin 9 d5 ,islm te word5 opg5om54 ,sacram5t5 k5t de ,islm niet1 d]halve ev5m9 prie/]s ( &]e gewijde ( geord5de p]son51 die deze hebb5 uit te deel54 ,z5del+5 van b]oep zijn er ook niet4 ,de uitspraak1 dat i$] ,mohamm$aan op zijn5 tijd e5 z5del+ is1 moge ov]drev5 zijn1 als m5 da>ond] wil v]/aan1 dat all5 v]vuld zijn van fanatiek5 ijv] tot v]breid+ van hun gelo(1 zij is wa> 9 dez5 z91 dat niem& door de geme5te ( e5ig &] li*aam voor de missie wordt afgeva>digd1 ma> dat de mee/5 als de geleg5heid zi* bi$t1 ga>ne m$ew]k5 om l$5 te w9n5 voor de geme5s*ap1 wa>toe zij behoor54 ,leek5propag&a4 ,voor koloni/5 ( koopli$51 die zi* duurzaam ( tijdelijk ve/ig5 9 e5 l& met heid5s*e bevolk+1 is dit zelfs gebod5 door eig5belang4 ,zij will5 da> e5 eig5 milieu hebb51 9 de e]/e plaats e5 eig5 gez91 ma> dan v]d] e5 eig5 wijd]5 kr+1 hoe wijd] hoe liev]4 ,dit alles gaat niet zond] het mak5 van beke]l+54 ,met e5e heid5s*e vr\w mag de ,mohamm$aan niet tr\w51 9 e5 &]5 godsdi5/ dan de ,islm zijne k9d]5 niet lat5 opvo$54 ,de vreemdel+ maakt dus d] vr\w zijn] keuze d5 ov]gang tot zijne geme5s*ap zoo gemakkelijk mogelijk en tra*t ook de hem v]zwag]d5 te w9n54 ,zoo gaat het v]d]1 en er ont/aat weldra e5 groep van geloovig5 van e5igsz9s gem5gd blo$1 die zi* door w]eldk5nis1 ontwikkel+ van d5 gee/ en ond]l+ v]b& voordeelig ond]s*eidt van de ov]ige bevolk+4 ,de niet beke]de bevolk+ ziet teg5 de beke]d5 op2 door d5 ,islm aan te nem5 voel5 die heid55 zi*1 ook maats*appelijk1 omhoog gaan4 ,moslims*e propag&a v]gelek5 met ,*ri/elijke4 ,hi] hebb5 wij w$] e5e om/&igheid1 die g$eeltelijk v]kla>t1 wa>om de ,mohamm$aans*e propag&a snell] pleegt te slag5 dan de ,*ri/elijke4 ,9 d5 ,islm volgt de groot/ mogelijke assimilatie onmiddellijk op de beke]+2 de ,*ri/elijke z5del+1 hoe vol toewijd+ ook1 blijft met zijne rasg5oot5 voor de primitieve bevolk+1 wa>ond] hij w]kt1 vreemdel+4 ,met re*t ve/igt pr(essor ,arnold hi]op bijzond] de a&a*t1 en dit do5 de mee/51 die d5 voortgang van d5 ,islm bijv4 9 ,midd5-,afrika wa>g5om5 hebb54 ,e5 ,engels* z5del+ alda>1 die dez5 ban wilde brek5 en met e5e neg]9 tr\wde1 v]wekte zulk e5e erg]nis met deze toepass+ d] e5heid 9 het gelo(1 dat hij zi* g5oodzaakt zag1 de kolonie te v]lat54 ,ma>1 wij zag5 het al1 er komt nog zooveel v]lokkelijks bij4 ,de nieuwbeke]de1 wi5s ov]gang hem ge5 moeite ko/1 heeft aanspraak op de gun/5 zijn] nieuwe bro$]s1 en deze aansprak5 word5 9 de practijk ga>ne erk5d4 ,hoe we9ig hij ook aanvankelijk van d5 inh\d van het door hem aang5om5 gelo( moge le]51 hoe we9ig van de voors*rift5 d] wet hij moge nalev51 hij mag zi* dadelijk koe/]5 9 het bewu/zijn1 te behoor5 tot deg551 die be/emd zijn om ov] alle &]5 te he]s*5 en die het re*t hebb5 t5 nadeele van niet-,mohamm$an5 die he]s*appij te help5 bespo$ig54 ,bij zulk e5 sprong na> bov5 geldt het sle*ts als e5 g]+ bezwa>1 dat de gewoonte--niet de wet--9 de mee/e gevall5 v]langt1 dat de beke]l+ zi* spo$ig ond]w]pe aan de besnijd5is4 ,de popul>iteit van de le] van d5 heilig5 oorlog doet zi* nu bij zulke primitieve volk51 wanne] zij g$eeltelijk door vreemde koloni/5 ( kooplui geslamise]d zijn1 vaak 9 di5 z9 geld51 dat zij hunne nog niet beke]de rasg5oot5 om hun ongelo( gaan be/rijd54 ,de neig+5 van m9 bes*aafde m5s*5 word5 da>bij op voor h5 aang5ame wijze geprikkeld en v9d5 e5e welkome speelruimte4 ,met &]5 geweld aan te do51 te plund]5 ( tot slav5 te mak5 wet5 zij nu e5 ,gode welgevallig w]k te v]ri*t51 mits die &]5 heid55 zijn4 ,de m5s*elijke ijdelheid en hebzu*t word5 ge/reeld en ge/eld 9 di5/ van de propag&a4 ,het bezwa>1 dat m5 op die mani] heilig5 oorlog van (f5siev5 a>d vo]t zond] de ma*tig+ van d5 *alief1 die hi]voor 9 d5 regel v]eis*t is1 wordt ond]vang5 door de le]1 dat 9 /rek51 die weg5s v]r5 af/& ( om &]e r$55 buit5 het b]eik van het c5trale gezag ligg51 invlo$rijke ho(d5 mog5 do5 hetge5 des *aliefs is4 ,aan de gee/elijke opvo$+ van de massa d] ,moslims is we9ig g$aan4 ,al heeft dus de ,islm1 9 de plaats van het evangelis*e ond]wij/ al de volk51 het bevel ond]w]pt al de volk5 als e5 ho(dgebod voorop ge/eld1 hij is da>mee ge5sz9s tevr$51 ma> wil1 dat op de ond]w]p+ ond]wijz+ volge4 ,het bov5al /rev5 na> uitbreid+ van gebi$ en v]me]d]+ van het aantal d]g551 die de gelo(sbelijd5is hebb5 uitgesprok51 heeft e*t] vanzelf tot e5e m9d] kra*tige w]k+ 9 de diepte geleid4 ,nog tal van &]e om/&igh$5 kom5 da>bij1 die mak5 dat de gee/elijke opvo$+ d] voor d5 ,islm gewonn55 9 d5 regel veel te w5s*5 ov]laat4 ,re$s vroeg zijn de s*riftgele]d5 zi* gaan v]diep5 9 dogmatis*e en juridis*e spitsvondigh$51 en 9 de drukte van hun ond]l+5 /rijd vond5 zij niet veel tijd om zi* met de gee/elijke belang5 d] ongelett]d5 bezig te h\d54 ,voor h5 s*e5 het nu e5maal 9 de natuur d] d+5 te ligg51 dat e5e kle9e uitgelez5 s*>e van k5n]s d] wet met zelfg5oegzame m9a*t+ ne]zag op de m5igte d] onwet5d54 ,van e5ig gevoel van m$ev]antwoordelijkheid voor di5 toe/& v9dt m5 bij h5 zeld5 e5ig spoor4 ,de m9d]heid d] bevolk+1 die e5ig ond]wijs g5oot1 ontv+ dit 9 d5 mee/ onpractis*5 vorm4 ,9 de e]/e eeuw5 van d5 ,islm kon m5 nog de illusie koe/]51 dat 9 alle ,mohamm$aans*e l&5 de oude l&tal5 het veld z\d5 ruim5 voor het ,arabis*4 ,op deze lat] onh\dba> geblek5 ond]/ell+ is bijna geheel het elem5taire godsdi5/ond]wijs gebase]d4 ,wie iets le]5 wil1 wordt ond]/eld1 ,arabis*1 en wel lief/ klassiek ,arabis* te v]/aan4 ,e]/ lat] w]d5 s*oorvoet5d kle9e concessies aan de mo$]tal5 d] geloovig5 g$aan4 ,to* bleef e5e k5nis d] wet1 die iets b$uidde1 zond] b$rev5heid 9 het ,arabis* zoo go$ als onmogelijk4 ,de leek5 moe/5 het do5 met e5 w]ktuigelijk le]5 opdreun5 van d5 ,qo]n 9 het oorspronkelijk en met e5ige ev5 w]ktuigelijke oef5+ 9 het ritueel4 ,het plebs bleef me]5deels zelfs hi]van v]/ok54 ,het oude heid5dom blijft ov]al voor e5 go$ deel de cultuur behe]s*54 ,ge5 wond] dus1 dat 9 nag5oeg alle ,mohamm$aans*e l&5 de gee/elijke g$a*t5sfe]1 wa>9 de eig5lijke bevolk+ leeft1 me] oorspronkelijk heid5s*e dan ,mohamm$aans*e elem5t5 9 zi* bevat4 ,m5 neme k5nis van de bes*rijv+5 van de populaire z$5 en gebruik5 en van het volksbijgelo(1 dat 9 het lev5 de ho(drol speelt1 9 ,noordwe/-,afrika1 9 ,egypte1 9 ,syri1 ja 9 het /aml& van d5 ,islm1 9 ,arabi zelf1 ov]al ziet m5 de e5heid van ,allah v]s*ol5 a*t] e5 onnoemelijk aantal lev5de en doode heilige p]son5 en voorw]p51 die de hoog/e v]e]+ g5iet51 ov]al de middel51 die de wet aangeeft om ,allahs gun/ te v]w]v51 v]drong5 door magis*e practijk51 die van vr d5 ,islm date]54 ,het ,moslims*e bepaalt zi* bij de m5igte voor de vrom]5 tot e5ige ritueele uit]lijkh$51 voor de me]d]heid tot e5ige leuz5 en phras51 soms bov5di5 het da>/raks door mij bes*rev5 gevoel van deel uit te mak5 van de tot he]s*appij g]oep5 geme5s*ap4 ,is dit alles zoo 9 het /aml& van d5 ,islm en 9 de l&51 die hij het e]/ aan zi* ond]wi]p1 het spreekt van zelf1 dat de (ficieele le] en het volkslev5 nog veel v]d] van elk&] v]wijd]d moet5 zijn da>1 wa> de ,islm e]/ lat] b9n5drong1 en ze] geleidelijk veld won door de assimile]5de kra*t van vreemdel+51 die om zi* he5 propag&a maakt51 t5 slotte gevolgd door vre$zame ( gewelddadige uitbreid+ van het gelo( door het beke]de deel d] inheems*e bevolk+ zelve4 ,9 ,oo/-,indi drong de ,islm vre$zaam b9n54 ,het 0 op de laat/ b$oelde wijze1 dat het ,mohamm$anisme zijne belijd]s 9 d5 ,indis*5 ,ar*ipel v]kreeg4 ,mohamm$aans*e koopli$5 uit ,voor-,indi1 het eeuw5\de spoor hunn] ,h9does*e l&g5oot5 volg5d1 ve/igd5 zi* tijdelijk ( voor go$ 9 e5ige ku/plaats5 dez] eil&54 ,deze kle9e kolonin oef5d5 de gewone aantrekk+skra*t1 zelfs op ,java1 (s*oon hi] het ,h9doeisme al eeuw5 lang de cultuur behe]s*te4 ,m5 v]gete hi]bij niet1 dat het ,h9doeisme hi] niet zoo diepe wortels kon s*iet5 als 9 zijn vad]l&1 wa>buit5 het zi* 9 d5 regel niet v]breidt1 en dat de ,h9doecultuur h>e gee/elijke v]fijn+ niet m$$eelt aan de tot lag]e ka/5 g]ek5de massa1 zoodat voor e5e groote me]d]heid jui/ ond] het ,h9doei/is* rgime veel aanleid+ kan be/aan om 9 d5 ,islm v]loss+ te zoek5 uit zijn /aat van v]n$]+4 ,de v]breid]s kan m5 niet met ,*ri/elijke z5del+5 v]gelijk54 ,de propag&a 0 voor die vreemdel+5 /ellig vak] middel dan doel4 ,m5 kan er zek] van zijn1 dat de mee/5 hunn] me] van avonturi]s dan van mission>iss5 weg hadd51 al heeft de volksleg5de hunne nag$a*t5is met /ral5krans5 van heiligheid omgev54 ,ook 9 ,mohamm$aans*e l&5 w>5 het de/ijds niet 9 de e]/e plaats de deugdzam51 die 9 het ,v]re ,oo/5 hunne =tu9 g+5 zoek54 ,nog 9 onze dag5 gaat de ,moslims*e propag&a ond] de heid55 van ,oo/-,indi /e$s 9 de e]/e plaats van zulke gelukzoek]s uit4 ,da>om is het zoo dwaas1 wanne] onh&ige z5d+svri5d5 deze soort van missie gaan v]gelijk5 met die van geord5de z5del+5 des ,*ri/5doms1 en dan d] ,rege]+ v]wijt51 dat ,zij ,mohamm$aans*e z5del+5 niet aan e5 soortgelijk toezi*t ond]w]pt als ,*ri/elijke4 ,ik laat de vraag geheel t] zijde1 ( het noodig is1 de w]kzaamheid d] ,*ri/elijke z5del+5 te b9d5 aan de voorwa>de e5] bijzond]e toelat+ zooals het vige]5de ,rege]+sreglem5t die voors*rijft4 ,ma> t5 opzi*te van ,mohamm$an5 z\ iets d]gelijks vol/rekt onmogelijk zijn1 da> i$] ,mohamm$aans* h&ela>1 die met heid55 zak5 doet1 indi5 hem zulks geleg5 komt1 aanhang]s voor zijn5 godsdi5/ w9t4 ,de ,europees*e koopman1 ge/eld dat hij er neig+ toe _h1 z\ dit niet kunn5 do51 da> hem n de bekwaamheid tot het gev5 van het voorb]eid5d ond]ri*t1 n1 wat me] is1 de bevoegdheid tot het to$i55 van het onmisb>e sacram5t van d5 doop ontbreekt4 ,het e5e zo[el als het &]e is voor e5e beke]+ tot d5 ,islm ov]bodig3 tot dez5 godsdi5/ beke]t de heid5 na bekom5 inli*t+ zond] iem&s bij/& zi*zelf4 ,aan ,mohamm$aans*e koopli$51 die heid5s*e /rek5 bezoek51 te v]bi$51 die inli*t+ te v]/rekk51 dat z\ /rijd5 met elk beg9sel van godsdi5/vrijheid en het v]bod z\ bov5di5 practis* niet te h&hav5 zijn4 ,de ,rege]+ bevord]t de propag&a als ,zij ,mohamm$aans*e ambt5>5 9 heid5s*e /rek5 invo]t4 ,wel v]di5t het voor de ,rege]+ aanbevel+1 bij het ond] g]egeld be/uur br5g5 van heid5s* gebi$ zooveel do5lijk te wak5 teg5 onwillekeurige bevord]+ d] uitbreid+ van d5 ,islm1 die li*t het gevolg is van d5 invo] van ,inl&s*-,mohamm$aans*e /aatsdi5>54 ,ook het ,duits*e koloniale be/uur 9 ,oo/-,afrika heeft met deze moeielijkheid te kamp51 en bij ons is de v]leid+ bijzond] groot1 da> de ,inl&s*e ambt5>5 van ,java 9 d5 regel de be/ ontwikkelde1 met onze be/uursbeg9sel5 mee/ v]tr\wde zijn1 t]wijl ov]drev5 godsdi5/ijv] ond] h5 zeld5 voorkomt4 ,to* /rekt hunne plaats+ 9 heid5s*e l&5 op d5 duur1 ev5ze] als de immigratie van ,mohamm$aans*e avonturi]s1 tot v]breid+ van d5 door h5 bel$5 godsdi5/1 en kan zij aldus t5 gevolge hebb51 dat de bevolk+1 ond] welke zij w]k51 gewonn5 wordt voor e5 /elsel1 wa>aan de ,javan5 zelve bezig zijn te ontgroei54 ,moslims*e koopli$5 uit e5ig deel van d5 ,ar*ipel te w]51 omdat zij de propag&a 9 de h& w]k51 dat z\ zond] onv]d$igb>e willekeur niet gaan2 da>5teg5 is het met e5ig beleid wel te voorkom51 dat m5 zelfs indirect de islamise]+ van niet-,mohamm$an5 z\ gaan bevord]54 ,e5maal geve/igd1 breidde de ,islm zi* ook 9 ,oo/-,indi gewelddadig uit4 ,het door vreemde avonturi]s begonn5 w]k d] islamise]+ van de ,oo/-,indis*e eil&5 w]d door de beke]de ,inl&]s zelve voortgezet4 ,9 het midd5 d] ve]ti5de eeuw prij/ de ,arabis*e reizig] ,ibn ,battoetah d5 ,moslims*5 vor/ van ,soematra-,pas om de heilige oorlog51 die hij vo]de teg5 de heid55 9 het b9n5l& van het eil&4 ,de ,mohamm$aans*e kolonin aan de ,noordku/ van ,java ontwikkeld5 zi* tot rijkjes1 die t5 slotte deels door aantrekk+1 deels door /rijd ,madjapait en ,padjadj>an ov]weldigd54 ,van ,java uit v]breidde zi* de ,islm ov] ,zuid-,soematra1 deel5 van ,borneo en van ,celebes en me] ,oo/elijk geleg5 eil&54 ,de e]/e invo]d]s w>5 ,indirs2 ,arabis*e invlo$ begon pas lat] te w]k54 ,ond] de uit ,indi afkom/ige e]/e invo]d]s van d5 ,islm 9 d5 ,ar*ipel w>5 er met ,arabis*e /amboom5 van twijfela*tige e*!id1 en ook wel enkele van onv]da*t ,arabis*e afkom/4 ,dit neemt niet weg1 dat hun ,islm e5 ontwijfelba> ,indis* k>akt] v]toonde1 en zi* dus met "n op ,java uitnem5d aansloot bij de ,h9doei/is*e elem5t51 die zi* da> lang te vor5 met het oorspronkelijke animisme v]m5gd hadd54 ,eig5lijk ,arabis*e invlo$ de$ zi* e]/ lat] geld54 ,het w>5 ,arabis*e gelukzoek]s van voorname geboorte 9 ,hadhramaut1 die de ku/rijkjes van ,siak op ,soematra en van ,pontianak op ,borneo /i*tt54 ,emigrant5 uit dat ,zuid-,arabis*e gebi$ ve/igd5 zi* s9ds &]halve eeuw 9 ,palembang en v]s*ill5de h&el%av5s van ,java en ,mado]a4 ,de gelett]d5 ond] h5 d$5 hun be/ om zo[el de specifiek ,voor-,indis*e elem5t5 van d5 hi] +evo]d5 ,islm als de voor h5 mee/ aan/ootelijke be/&deel5 van ,h9doei/is*5 en animi/is*5 oorsprong uit gelo( en z$5 d] inheems*e ,mohamm$an5 te v]wijd]54 ,e5e veel kra*tig] w]k+ 9 d]gelijke ri*t+ g+ e*t] van ,mekka uit1 niet zooze] omdat zi* ook enkele ,mekkan5 9 ,oo/-,indi ve/igd51 als wel omdat 9 v]b& met de b$eva>t5 na> het heilige l& s9ds ongeve] twee en e5e halve eeuw vele ,inl&]s te ,mekka hunne /udin maakt5 ( voltooid54 ,de vre$zame v]dr++ van de aan de ,indis*e ,mohamm$an5 ontle5de me?od5 en d5kwijz5 door ,arabis*e1 die door de w]kzaamheid d] uit ,mekka volle]d t]uggeke]d5 begon1 is nog niet afgeloop51 ma> w9t geleidelijk veld4 ,sam5vatt+4 ,wij hebb5 nu1 d5k ik1 9 ho(dtrekk5 het beeld voor ons van de wijze1 wa>op de ,islm getra*t heeft1 zijn ideaal van he]s*appij ov] heel de m5s*heid te v]wez5lijk5 en van de soort van z5d+1 die e5 groot deel van d5 ,indis*5 ,ar*ipel voor dez5 godsdi5/ won4 ,van het ja> #fcj af zo*t hij de b]eik+ van zijn doel bov5al 9 ond]w]p+ van de groot/ mogelijke m5s*5groep5 9 d5 kort/ mogelijk5 tijd2 e5e me?ode1 die ook buit5 d5 ,islm 9 de middeleeuw5 vele aanhang]s _h4 ,9 het /elsel1 dat om/reeks #ijj zijne def9itieve afrond+ v]kreeg1 bleef deze toepass+ van mat]ieele ma*tsmiddel5 de e]/e plaats innem51 ook nadat de v]&]de tijdsom/&igh$5 die 9 de practijk zoo go$ als onmogelijk gemaakt hadd54 ,feitelijk moe/ m5 zi* 9 nieuw]e tijd5 /e$s me] bep]k5 tot e5e &]e soort van propag&a1 die van oud%] naa/ de gewelddadige aanbevol5 en ook beoef5d 03 vre$zame ov]r$+1 die gewoonlijk d5 vorm aannam van assimilatie1 vooral van primitieve volk51 door koopli$5 en avonturi]s1 die 9 hun eig5 belang met die volk5 v]ke]d54 ,de le] van d5 heilig5 oorlog1 door de s*riftgele]d5 onv]&]d ov]gelev]d en bij het m9d]e volk altijd geliefd1 bleef da>bij g]e$ om zi* ond] gun/ige om/&igh$5 te do5 geld54 ,zoo niet zeld5 bij pas beke]de volks/amm51 die hunne heid5s*e rasg5oot5 met geweld tot d5 ,islm bra*t54 ,altijd 0 het ho(doogm]k snelle v]me]d]+ van het aantal ,moslims1 t]wijl de opvo$+ d] beke]d5 na> de beg9sel5 en voors*rift5 van d5 ,islm aan de toekom/ ov]gelat5 bleef en met we9ig ijv] en ondoelmatige middel5 beproefd w]d4 ,ond] de aangew5de middel5 van ov]r$+ speeld5 9 sy/eem en practijk die van /(felijk5 a>d /e$s de ho(drol4 ,van missie met zuiv] gee/elijke middel5 do5 zi* 9 oud]5 tijd sporadis* gevall5 voor2 het me]d]e1 dat 9 onze dag5 da>van voor d5 dag komt1 dankt zijn ont/aan mee/al aan reactie teg5 en concurr5tie met ,*ri/elijke z5d+1 die ond] ,moslims w]kt4 ,het lev5 ov]al 9 sle*ts g]+e mate na> het /elsel h]vormd4 ,bij het li*t d] ges*i$5is van de ,moslims*e propag&a en h>] resultat5 begrijpt m5 zond] moeite d5 af/&1 die ov]al1 wa> de ,islm bel$5 wordt1 te con/ate]5 valt tuss*5 de le] en de wet e5]zijds en &]zijds het lev51 vooral het lev5 van de massa des volks4 ,zond] dat li*t begrijpt m5 er niets van en komt m5 gemakkelijk tot vals*e oordeel54 ,zoo onlangs e5 onz] volksv]teg5woordig]s1 die 9 dagblad>tikel5 en 9 e5e p>lem5taire r$evo]+ de /\te bew]+ de$ v]nem51 dat van de vijf en d]tig millio5 ,n$]l&s*e ond]dan51 die (ficieel als ,mohamm$an5 te boek /aan1 sle*ts ongeve] zes millio5 w]kelijk belijd]s van d5 ,islm zijn4 ,de graad van het 9 de autoriteit5 van d5 ,islm ge/elde v]tr\w5 be/e maat/af voor de ,moslims*e belijd5is4 ,het is altijd geva>lijk voor e5 buit5/a&]1 met e5 zelfgemaakt5 maat/af te gaan bepal51 9 hoev]re m5s*5groep51 die zi* bij e5e godsdi5/ige belijd5is indeel51 t]e*t da>toe g]ek5d word54 ,hoevele millio55 ,european51 wi] nam5 9 ,*ri/elijke doopregi/]s voorkom51 z\ m5 op die wijze niet de buit5 de geme5s*ap d] ,*ri/55 kunn5 plaats5 omdat zij van d5 godsdi5/ v]vreemd zijn ( omdat zij ge5e k5nis hebb5 van hun gelo( en bevang5 zijn 9 heid5s*e sup]/itie en practijk5 van animi/is*5 oorsprong8 ,wat z\ er op die wijze ov]blijv5 van het ,*ri/5-zijn van vele g$oopte ,inl&]s8 ,het e5ig bruikb>e crit]ium zal to* wel zijn1 hoe de m5s*5 zi*zelve g5oemd will5 hebb51 vooral omdat alle5 da>uit blijk5 kan1 wa> zij hun v]tr\w5 hebb5 geplaat/4 ,bepal5 wij onze a&a*t e5s bij ,java als uit het oogpunt van bevolk+ v]reweg het belangrijk/e eil& van ,n$]l&s*-,indi4 ,met uitzond]+ van de kle9e groep5 d] ,badoei's en d] ,t5gg]eez5 en van kle9e ,*ri/5geme5t5 ond] ,europees*e leid+1 noemt de geheele bevolk+ zi* ,mohamm$aans*4 ,vooral op ,midd5-,java is van le] en wet van d5 ,islm 9 het lev5 van d5 kle95 man nog we9ig doorg$rong51 t]wijl z$5 en bijgelo( er algeme5 getuig5 van de he]s*appij van oud-animi/is*e begripp51 m9 ( me] gewijzigd door d5 invlo$ van het vroeg] +$rong5 ,h9doeisme4 ,to* z\ e5 ,h9does* p&it ?ans ev5veel moeite hebb5 om bij de bevolk+ gehoor te v9d5 als e5 z5del+ van het ,*ri/5dom4 ,de graad van bek5dheid met le] en wet vormt ge55 maat/af4 ,zek]1 van de millio55 zijn het sle*ts ti5duiz5d51 die aan de ov] geheel ,java v]spreide pesantrns k5nis van e5ige beteek5is opdo5 van de dogmatiek en de wet van d5 ,islm4 ,ev5als 9 &]e ,mohamm$aans*e l&5 zi5 ook hi] die s*riftgele]d5 m9a*t5d op de onwet5de s*>e ne]1 en do5 zij uit]/ we9ig om ze uit h>e onwet5dheid op te heff54 ,ma> ev5als eld]s ziet ook hi] die s*>e op na> die gele]d5 als na> deg551 die ha> v]tr\w5 v]di551 wa> het gaat om h>e hoog/e belang54 ,go$e ( sle*te gee/elijke wa>1 die ha> gebod5 wordt1 beoordeelt de bevolk+ 9 de e]/e plaats na> het ,mohamm$aans*e m]k1 wa>mee zij voorzi5 is4 ,mi/ zij dit1 dan bes*\wt zij ha> zond] ond]zoek met a*t]do*t en wantr\w54 ,la/] is het1 wanne] m5 zegt1 dat de ,rege]+ door be/uursmaatregel5 deze gez9dheid heeft bevord]d ( 9 het lev5 g]oep54 ,zij be/aat van de dag5 d] ,compagnie af1 ,raffles con/ate]de ha> 9 het beg9 d] neg5ti5de eeuw1 en de uit]/ g]+e v]&]+1 die 9 d5 gee/elijk5 /aat d] ,javaans*e l&b\w]s is gekom51 heeft ook ha> ongewijzigd gelat54 ,de bevolk+ van ,java ev5ze] als de ,atjh]s1 de ,malei]s1 ,boeg9eez51 ,makass>5 en wie zi* v]d] 9 ,indonesi na> ,mohamm$ noem51 zijn ,mohamm$an51 ( m5 moet di5 naam tev5s ontzegg5 aan de ,b]b]s1 de ,egypt5>51 de ,syrirs1 ja zelfs aan de me]d]heid d] ,arabi]54 ,de ,rege]+ kan ,h>e taak geheel v]vull5 zond] s*5d+ d] godsdi5/vrijheid4 ,de ,rege]+ kan dit erk5n5 zond] zi* da>door te lat5 we]h\d5 van ook ma> n enkel5 be/uursmaatregel1 die het belang van l& en volk gebi$t4 ,ma> ,zij kan niet--zoolang ,zij aanspraak maakt op d5 naam e5] e]lijke rege]+--m$egaan met d5 w5s*1 di5 de afgeva>digde van da>/raks nam5s onv]/&ige vri5d5 d] ,*ri/elijke z5d+ uitsprak1 e5ige millio55 ,mohamm$an5 tot heid55 ( pan!/5 v]kl>51 en da>aan vrijheid ontle55 om de z5d+ me] direct te /eun5 door op die tot heid55 ge/empelde ,inl&]s maatregel5 toe te pass51 die m5 teg5ov] ,mohamm$an5 voor ongeoorlo(d z\ h\d54 ,zulke /eun z\ ook b5$5 de wa>digheid d] ,*ri/elijke z5d+ zijn4 ,m5 z\ er bov5di5 het teg5deel van hetge5 m5 beoogde door bew]k53 m5 z\ aanleid+ gev5 tot fanatiek v]zet4 ,wel doet de ,rege]+ wijs door h>e volle a&a*t te s*5k5 aan het veelsz9s gelukkige feit1 dat ond] e5 groot deel van de ,mohamm$an5 van ,n$]l&s*-,indi de beg9sel5 van het /elsel van d5 ,islm nog we9ig diepe wortels hebb5 ges*ot51 wa>door zij veel toegankelijk] zijn voor &]e cultuur9vlo$5 dan &]s het geval z\ wez54 ,hi]van behoort 9 het belang d] bevolk+ zelve p>tij getrokk5 te word5 voordat het te laat is2 voordat nog de aan wez5lijke bes*av+ vij&ige elem5t51 die d5 ,islm als e5e uit h>e middeleeuws*e p]iode ov]geblev5 kwaal aanklev51 geleg5heid v9d5 op die dusv] gespa>de ,inl&]s 9 te w]k51 moet m5 alle kra*t inspann5 om ze da>teg5 immuun te mak54 ,dat dit ges*i$5 kan 9 volkom5 e]lijkheid en zond] vals*e li/51 hoop ik 9 het v]volg aan te toon54 ,,ii4 ,,k5s*ets+ ,,van ,,het ,,/elsel ,,van ,,d5 ,,isl,m4 ,aanpass+ van d5 ,islm aan de cultuur d] door hem v]ov]de volk54 ,9 mijne vorige voordra*t gewaagde ik me] dan e5s van het /elsel van d5 ,islm1 dat ongeve] drie eeuw5 na ,mohamm$ zijn def9itiev5 vorm _h v]kreg51 en wees ik erop1 dat het heel &]e d+5 bevatte dan wa>van m5 9 ,mohamm$s dag5 ook ma> e5 flauw voorgevoel kon hebb54 ,dit sprak 9 v]b& met de ontzagwekk5de gebi$suitbreid+ van het ,mohamm$anisme geheel van zelf4 ,het s*ijnt ons re$s e5 wond]1 dat die halfb>ba>s*e ,arabi]5 als 9 e5 ommezi5 niet sle*ts de volk5 van ,zuid-,spanje tot de ,we/elijke gr5s van ,*9a wi/5 te ond]w]p51 ma> tev5s aan de mee/5 hunn]1 wa>ond] naties met e5e oude1 hooge cultuur1 hunn5 nu*t]51 nieuw5 godsdi5/ wi/5 op te dr+51 de ,arabis*e taal 9 de plaats wi/5 te /ell5 van de tal5 d] v]ov]de l&5 ( al?ans ha> d5 voorrang da>bov5 te v]zek]51 de af/amm+ van de zon5 d] woe/ijn te do5 erk5n5 als de hoog/e ari/ocratie4 ,ma> zond] e5e groote mate van aanpass+ z\ dit alles to* geheel onmogelijk zijn gewee/4 ,voor de regel+ van het /aatsbe/uur 9 die oude cultuurl&51 van grondbezit1 h&el en v]ke] 9 zulk e5 w]eldrijk1 om niet me] te noem51 w>5 de sob]e1 naieve wetgev5de g$eelt5 d] ,qo]nis*e op5b>+ vol/rekt onto]eik5d4 ,nu _h e*t] 9 de oud/e geme5te deze ov]tuig+ diep wortel ges*ot51 dat alle lev5sv]h\d+51 groot ( kle91 zond] uitzond]+ g]egeld moe/5 word5 door ,allahs woord1 toegeli*t door ,allahs gezant4 ,zoo 0 het gewee/ te ,m$9a zoolang ,mohamm$ als lev5d orgaan d] op5b>+ 9 het midd5 d] zijn5 _h v]ke]d1 en zoo behoorde het te blijv5 na zijn dood 9 het door hem ge/i*te rijk4 ,de vreemde elem5t5 met behulp van fictie bij de voors*rift5 van d5 ,pr(eet +elijfd4 ,hoe nu de geheel &]e eis*5 d] practijk 9 ov]e5/emm+ te br5g5 met die als e5e lev5svoorwa>de van d5 ,islm bes*\wde bep]k+ d] bron van alle wij%eid tot e5ige uitsprak51 be/emd om 9 de vrij primitieve maats*appij van ,m$9a de gew5s*te orde te h&hav5 ( te h]/ell58 ,wa> het voor heiligs*5nis gold1 te me551 dat de woord5 van ,allah en ,zijn5 ,gezant aanvull+ behoefd51 s*oot er niet veel &]s ov] dan door vrome fictie aan ,mohamm$ 9 d5 mond te legg51 hetge5 hij v]mo$elijk gezegd z\ hebb51 indi5 hem e5 blik 9 de toekom/ gegund w>e gewee/4 ,elke vraag1 die rees g$ur5de en na de groote v]ov]+ d] l&51 gaf aanleid+ tot het ont/aan van e5e ( me] ov]lev]+5 ov] iets1 dat de pr(eet _h gezegd ( g$aan1 en wa>aan m5 voor het gegev5 geval li*t kon ontle554 ,lat] w]d die /e$s aangroei5de massa van tradities door s*ift+ 9 omvang bep]kt1 door ordelijke rangs*ikk+ h&elba> gemaakt1 en zoo v]kreeg m5 de kanonieke traditie-v]zamel+54 ,zij vormd5 niet e5 zoo /r5g afgeslot5 geheel als de v]zamel+ d] woord5 ,gods 9 d5 ,qo]n1 zij liet5 veel me] plaats voor aanvull+ en v]s*ill5de uitlegg+1 ma> e5e v]d]e ontwikkel+ d] wetgev+1 die na> ons spraakgebruik di5 naam z\ v]di551 maakt5 zij dan to* zoo go$ als onmogelijk4 ,go$- ( kwaads*iks moe/ de ,islm 9 de e]/e twee eeuw5 van zijn be/aan de groot/e plooiba>heid ontwikkel51 wa>toe hij 9 /aat 03 langs v]s*ill5de weg5 nam hij in/ell+5 en d5kbeeld5 9 zi* op1 die ons op ondubbelz9nige wijze hunne h]kom/ uit ,griek5l&1 ,rome1 ,p]zi en ,h9do/an op5b>51 al hebb5 zij zi* gehuld 9 het monotone1 grauwe kle$ van pr(etis*e traditie4 ,zond] deze veelsoortige toespijz5 en /]ke kruid5 z\ de dige/ie van de gulzig opgezwolg5 l&5 en volk5 hem te ma*tig zijn geword54 ,ma> to5 0 dan ook de gr5s zijn] spankra*t b]eikt2 ongeve] duiz5d j>5 gel$5 0 dus de ges*ik!id van d5 ,islm om zi* aan te pass5 aan &]e tijd5 dan de dusv] doorleefde1 aan &]e plaats5 dan de dusv] +5om5e zoo go$ als geheel v]bruikt4 ,de le] van de onfeilba>heid d] ,moslims*e geme5te4 ,het /elsel1 zooals het to5 re$s tot 9 kle9e dtails 0 uitgew]kt1 w]d afgeslot5 door de le] van de onfeilba>heid d] ,moslims*e geme5te als geheel1 v]teg5woordigd door h>e s*riftgele]d54 ,omtr5t d5 ,qo]n en zijne uitlegg+1 de kanonieke ov]lev+ en h>e v]kl>+1 de uit die bronn5 af te leid5 !ologie en wet1 0 dus al hetge51 wa>ov] de s*riftgele]d5 tot e5/emmigheid w>5 g]aakt1 bov5 v]d]e discussie v]hev54 ,/evig zat5 die resultat5 van drie eeuw5 gee/elijk5 arbeid va/ 9 de ve/+ d] onfeilba>heid4 ,die va/heid van het sy/eem 0 e*t] tev5s de oorzaak van zijn kwijn+2 hoe lang] hoe me] v]loor het d5 sam5hang met het lev54 ,dit bezwa> z\ belangrijk v]m9d]51 wanne] gezaghebb5de s*riftgele]d5 die le] van d5 onfeilb>5 cons5sus gebruikt5 als middel jui/ om door h5 w5s*elijk gea*te h]vorm+5 9 te vo]54 ,9 de laat/e j>5 is dit1 vooral 9 ,egypte1 en ook wel 9 ,turkije1 door kundige oelam beproefd4 ,zij geld5 e*t] bij de groote me]d]heid nog als geva>lijke mod]ni/51 en het is ze] de vraag1 ( het hun gelukk5 zal1 op d5 duur e5 zoo groot5 kr+ van moeqallids 7erk5n]s van hun gezag7 te vorm51 dat hunne op9ies voor de va//ell+ van d5 cons5sus gaan m$etell54 ,belangrijke ontwikkel+ van het /elsel na de d]de eeuw d] ,hidjrah ze] moeielijk4 ,imm]s hetge5 da> voor duiz5d j>5 w]d va/gelegd1 dat 0 niet e5 geheel van beg9sel51 ma> e5 /el van op goddelijk en pr(etis* gezag b]u/5de voors*rift51 die tot 9 het kle9e en bijzond]e het /aatkundige1 maats*appelijke en individueele lev5 d] geloovig5 bond5 voor alle gevall51 wa>op m5 b$a*t 0 gewee/4 ,nu hebb5 s9ds di5 tijd de v]s*ill5de ,mohamm$aans*e l&5 9 m5ig opzi*t onafhankelijk van elk&] i$] hun eig5 lev5 geleid1 da> de politieke1 economis*e en &]e toe/&5 vaak hemelsbre$ v]s*ild52 ma> hetge5 h5 ond]l+ bleef v]b9d51 dat 0 jui/1 behalve e5ige gelo(s=mules1 de geme5s*appelijke erk5n+ van het goddelijk k>akt] di] wet1 die 9 elk van h>e deel5 h>e ,arabis*e geboorte en h>e opvo$+ 9 het ,we/5 van ,azi g$ur5de de zev5de1 a*t/e en neg5de eeuw v]ri$4 ,al mag m5 g$ur5de de ti5 eeuw51 die da>na volgd51 kunn5 wijz5 op concessies d] wet aan behoeft51 die zi* algeme5 d$5 geld51 de moeite1 die het ko/te1 ze erk5d te krijg51 bewij/ bet] dan iets &]s1 hoe /roef het sy/eem van d5 ,islm geword5 04 ,wie to* e5e zek]e mate van plooiba>heid aan dit /elsel wil toek5n51 wij/ t]e*t op het gewi*t1 dat vele s*riftgele]de autoriteit5 toek5n5 aan het belang d] geloovig5 als motief voor wettelijke bepal+51 ( aan d5 drang d] om/&igh$51 die volg5s ,moslims*e autoriteit5 g$eelt5 d] heilige wet buit5 w]k+ kan /ell51 ma> zulk b]oep komt bij de mee/ gezaghebb5de s*riftgele]d5 sle*ts voor om d5 loop van de ontwikkel+ d] wet 9 het v]l$5 ( ook uitzond]+5 van tijdelijk5 a>d te re*tva>dig51 da>5teg5 zeld5 om weg5 te op55 voor e5e toekom/ige ontwikkel+1 die het vroeg] met onfeilba> gezag va/ge/elde z\ wijzig54 ,de door de s*riftgele]d5 d] e]/e eeuw5 na e5ige a>zel+ aanva>de1 ma> b9n5 enge p]k5 geh\d5 r$5e]+ bij analogie kan ev5m9 als h]vorm5d beg9sel w]k53 zij mag alle5 di55 om uit de be/a&e bepal+5 voor dusv] onbek5de gevall5 nieuwe d$ucties te mak54 ,hoe m5 de zaak ook bes*\we1 elke pog+ om de wet 9 het bijzond]e te v]bet]5 b$reigt het heele1 eeuw5\de geb\w met ine5/ort+1 en i$] /rev5 na> fundam5teele h]zi5+ br5gt hem1 die ermee voor d5 dag komt1 9 v]d5k+ van ongelo(4 ,teg5 het e5 zo[el als teg5 het &] kan m5 gewoonlijk rek55 op d5 fell5 teg5/& van de me]d]heid d] s*riftgele]d51 ge/eund door de in/9ctief bij ha> zi* aansluit5de massa des volks4 ,de /roefheid van d5 ,islm1 die 9 zijne e]/e p]iode e5e wijle voor d5 onwe]/aanb>5 drang d] om/&igh$5 week1 w]d dan van de d]de eeuw d] ,hidjrah af e5 zijn] sprek5d/e k>akt]trekk54 ,e5 positieve op5b>+sgodsdi5/1 die uit d5 ,hemel voors*rift5 v]langt ov] alle dtails van het lev51 kan op d5 duur dit lot niet ontgaan4 ,het /elsel split/ zi* 9 gelo(sle] en wet4 ,ik sprak me]mal5 van het /elsel van d5 ,islm1 en ind]daad 0 het 9 d5 beg9ne =meel n geheel1 w]d5 alle lev5svrag5 door ne en dezelfde klasse van deskundig5 beh&eld en opgelo/4 ,weldra v]deelde zi* de /( 9 twee ho(ddeel51 de gelo(squae/ies1 de dogmatis*e vrag51 die door !olog5 9 d5 eng]5 z91 en de vrag5 betreff5de de pli*t51 die door wetgele]d5 beh&eld w]d54 ,beide vakk5 blev5 met elka> 9 innig v]b&1 ma> zij ond]s*eidd5 zi* to* van elka> 9 doel1 9 middel51 9 me?ode4 ,ov] de dogmatiek kunn5 wij hi] kort zijn4 ,e5e gelo(sle] wordt uit /rijd ov] de ontwikkel+ van het dogma gebor51 en tra*t 9 s*]p belijnde =mules de bov5drijv5de /ell+5 voor altijd te beve/ig54 ,voor zoov] m5 ha> onfeilba> ( to* bov5 revisie v]hev5 a*t1 komt zij 9 e5 volg5d tijdp]k d] ontwikkel+ van het m5s*elijke d5k5 noodw5dig 9 /rijd met de begripp5 van e5 deel d]g551 die zij ond] h>e vleugel5 wil h\d54 ,deze v]wijd]+ kan e*t] zond] belangrijke practis*e gevolg5 intr$51 wanne] t5 m9/e de gelo(sle] zi* b9n5 h>e eig5e gr5z5 h\dt en niet te ze] +rijpt 9 het gebi$ van het h&el54 ,zoo is het 9 d5 ,islm gegaan4 ,to5 de hitte van d5 /rijd d] e]/e drie eeuw5 ov] gelo(s=mules afgekoeld en het resultaat 9 d5 vorm e5] re*tz9nige dogmatiek bezonk5 01 nam de belang/ell+ voor deze d+5 buit5 de enge vakkr+5 af4 ,de dogmatiek na h>e va//ell+ van ond]ges*ikt belang voor de practijk4 ,de vrag51 wa>ov] m5 getwi/ en elk&] v]kett]d _h1 v]toond5 veel ov]e5kom/ met die1 welke 9 de ,*ri/elijke k]k de gemo$]5 hadd5 bewog54 ,de pra$e/9atie1 teg5ov] de aanhang]s d] le] van d5 vrij5 wil tot e5 ho(ddogma v]hev51 w]d 9 d5 ,islm niet fatali/is*] opgevat dan eld]s4 ,de /r5g geh&haafde e5heid ,gods w]d met de veelheid ,zijn] 9 d5 ,qo]n g5oemde eig5s*app5 9 e5 v]b& gebra*t1 dat het middelmatige v]/& zo[el als het populaire op5b>+sgelo( bevr$igde4 ,de le] van de eeuwigheid d] helle/raf voor ongeloovig5 9 v]b& met die d] e9delijke zaligheid all] geloovig5 v]s*]pte 9 d5 gee/ d] middeleeuw5 de gr5slijn tuss*5 ,mohamm$an5 en niet-,mohamm$an54 ,het dogma d] zaligmak+ door het gelo( alle5--gelo( opgevat 9 d5 z9 van e]bi$ige erk5n+ d] alma*t van d5 door ,mohamm$ gepr$ikt5 ,allah1 ongeve] zoo als e5 willig ond]daan zijn5 vor/ erk5t1 wa>bij de w]k5 di55 om dat gelo( s*oon] en volkom5] te mak5 en d5 geloovige me] aanspraak te gev5 op spo$ige toelat+ 9 het ,p>adijs--1 dit dogma 0 di5/ig om de zwakk5 niet af te s*rikk5 en de propag&a te bevord]54 ,er z\ veel me] te noem5 zijn1 ma> voor de practijk van het lev51 die ons hi] bov5al belang inboezemt1 is het e5e van niet veel me] gewi*t dan het &]e4 ,al 0 het /elsel k t5 aanzi5 van dit s*ema d] gelo(sle] 9 de laat/e duiz5d j>5 /roef en afke]ig van alle pog+5 tot h]zi5+1 het d5k5 d] ,islmbelijd]s w]d da>door niet ern/ig belemm]d4 ,de 9 hooge sf]5 zi* beweg5de gee/5 g+5 erbov5 uit ( begav5 zi* op zijweg52 het vulgus bleef met all5 e]bi$ voor de !ologis*e leuz5 aan zijn1 sle*ts 9 vorm ietwat gewijzigde1 oude bijgelo( hang54 ,wie bij al die afwijk+5 ge5e uitdag5de h\d+ aannam1 _h zeld5 veel te vreez54 ,alle5 enkele es*atologis*e voor/ell+5 v]wekk5 soms b]o]+4 ,en ho(d/uk d] dogmatiek vraagt soms de a&a*t ook van h51 die voor de bespiegel+ ov] le]/ukk5 zond] direct practis* gevolg we9ig belang/ell+ hebb53 het is de es*atologie4 ,de messiaans*e v]wa*t+51 die 9 de ,moslims*e le] +ang gevond5 hebb51 met "n de v]wa*t+1 teg5 het e9de d] dag51 van e55 mahd 7e55 met ,allahs bijzond]e leid+ begun/igd5 opp]be/uurd]71 die het /elsel van d5 ,islm opnieuw tot e]e br5g5 en de ongeloovig5 v]delg5 zal1 v]ontru/5 de gemo$]5 d] m9/ ontwikkelde ,mohamm$an51 zoo dikwijls als het aan oprui]s gelukt1 e5e bevolk+ te do5 geloov51 dat de op/&+ nabij is1 ( ha> 9 e5 bepaald p]soon d5 mahd ( e5 van di5s wegb]eid]s te do5 zi54 ,de /emm+ jeg5s &]sd5k5d5 wordt 9 zulke gevall5 hatelijk1 en soms komt het tot fanatieke dad54 ,ma> hi]m$e is dan ook alles gezegd4 ,al wordt dus de re*tz9nige gelo(sle] op de pesantrns van ,java en op d]gelijke s*ol5 7de so]au's van ,soematra enz47 9 de buit5bezitt+5 veel1 soms zelfs met ov]drev5 voorliefde beoef5d1 to* mog5 wij bij de bes*\w+ van het /elsel 9 zijne w]k+ 9 het algeme5 zo[el als op de ,indonesirs 9 het bijzond]1 dit g$eelte v]d] t] zijde lat54 ,de wet v]langt 9 veel hoog] mate onze a&a*t4 ,het /aatsgezag en de uitlegg+ d] wet blev5 niet lang 9 ne h&4 ,wij le]d5 ha> da>/raks k5n5 als1 wel veel me] lat] +$rong5 elem5t5 van vreemd5 oorsprong bevatt5d dan zijzelve ons wil do5 geloov51 ma> s$]t h>e volgroeidheid bijzond] /roef4 ,de ke]zijde van die /roefheid 01 dat het w]kelijke lev5 9 vele opzi*t5 buit5 ha> om zijn eig5 weg g+4 ,deze voor de wet ongun/ige v]h\d+ w]d ook door &]e oorzak5 ze] 9 de h& gew]kt1 voornamelijk doordi5 re$s enkele ti5tall5 j>5 na ,mohamm$s dood de ma*!bb]s 9 d5 ,islm en de uitlegg]s d] wet niet me] sam5w]kt51 ma> twee jeg5s elk&] mee/al wantr\w5de en naijv]ige groep5 vormd54 ,dat is s$]t aldus geblev53 de bezitt]s van het gezag w>5 ev5 ong5eigd om zi* 9 alles ond] de vaak la/ige controle van de wetgele]d5 te /ell5 als dez5 om zi* door de vor/5 d] w]eld d5 critis*5 mond te lat5 sno]54 ,des te vrij] kond5 die juri/5 zi* aan hunne casu/is*e liefhebb]ij5 ov]gev51 en da> zij1 gelijk wij vroeg] zag51 op de onwet5de s*>e m9a*t5d ne]zag51 w>5 zij all]m9/ doordrong5 van het besef1 dat hunne uitlegg+ d] onfeilb>e wet rek5+ di5de te h\d5 met de practis*e eis*5 d] maats*appij4 ,de wet !oretis* erk5d1 practis* veelsz9s t]zijde ge/eld4 ,de sam5hang van !orie en practijk liet re$s ze] veel te w5s*5 ov] 9 de e]/e drie eeuw5 van word+ van het sy/eem1 en 9 de l&5 zelve1 wa> die groei tot /& kwam2 hoeveel te me] 9 lat] eeuw5 en 9 l&51 die van dat oorspronkelijke c5traalgebi$ v] af geleg5 w>54 ,gewoont]e*t en willekeur d] be/uurd]s d$5 alom t5 aanzi5 van m5ig ho(d/uk d] wet bijna v]get51 dat het e5e &]e be/emm+ _h dan die van be/ude]d te word54 ,het qdh-ambt1 +e/eld t] besle*t+ van alle ges*ill5 volg5s de wet ,gods1 onta>dde weldra1 deels omdat het meegesleept w]d 9 de algeme5e corruptie d] /aatsambt51 deels omdat het 9 de vrijheid zijn] functie belemm]d w]d door zijne afhankelijkheid van het be/uur4 ,om hunne gemo$sru/ te kunn5 bew>5 bij het onloo*5b>e feit1 dat ,allahs gebod5 op elk gebi$ v]ona*tzaamd w]d51 nam5 de s*riftgele]d5 aan1 dat deze w]eld te sle*t 0 voor e5e zoo volmaakte wet1 die h>e volle kra*t sle*ts kon ontwikkel5 9 het guld5 v]l$5 van ,mohamm$ en zijne e]/e opvolg]s en 9 het toekom/ige messiaans*e tijdp]k1 wanne] de mahd1 de door ,allah geleide1 aan het ho(d d] geme5te z\ /aan en de w]eld z\ v]vull5 met g]e*tigheid gelijk zij ?ans v]vuld 0 met onre*t4 ,dat het zoo gaan z\1 w]d zelfs 9 d5 vorm e5] voorspell+ aan ,mohamm$ 9 d5 mond gelegd4 ,ond]s*eid 9 wa>de]+ van de v]s*ill5de deel5 d] wet4 ,!oretis*e erk5n+ hebb5 de wetgele]d5 aan hun w]k 9 de geheele ,mohamm$aans*e w]eld wet5 te v]zek]52 wie de v]b9dba>heid ook ma> van e5 enkel door d5 onfeilb>5 cons5sus d] geme5te ge/empeld wettelijk voors*rift 9 twijfel trok1 w]d da>door e5 rebel teg5 d5 ,alma*tige1 wie ha> loo*5de1 e5 kfir4 ,jui/ hi]om mog5 wij dus to* we] van bijna ge5 deel d] wet zegg51 dat het ontbloot is van alle beteek5is voor het lev5 d] ,mohamm$an52 wel kan m5 na> het v]s*il 9 graad van de wa>de voor de practijk v]s*ill5de be/&deel5 di] wet ond]s*eid54 ,de zuiv] godsdi5/ige be/&deel54 ,de vijf ho(dpli*t5 d] geloovig5 jeg5s ,allah1 de zoog5aamde vijf zuil5 van d5 ,islm1 met welk] beh&el+ i$] le]boek d] wet beg9t1 hebb5 groote beteek5is voor het individueele godsdi5/ige lev51 9 onz5 tijd zelfs me] dan 9 de middeleeuw51 to5 nog vaak de v]vull+ di] voors*rift5 door be/uur en politie bevord]d w]d4 ,?ans wordt die ook 9 l&5 ond] ,mohamm$aans* be/uur mee/al aan d5 eig5 a&rang d] ,moslims ov]gelat51 zoodat m5 duidelijk] dan voorhe5 kan ond]s*eid51 welke soort van godsdi5/ige v]ri*t+5 9 e5e bepaalde /reek de hoog/e wa>de]+ g5iet4 ,voor de vraag1 ( m5 e5e bevolk+ al ( niet bij de ,mohamm$an5 zal indeel51 heeft1 gelijk ons bleek1 die relatieve wa>de]+ ev5wel ge5 groot belang4 ,9 d5 ,indis*5 ,ar*ipel loopt die wa>de]+ plaatselijk v] uite54 ,9 ,atjh wordt de alt lang niet met d5zelfd5 ijv] wa>g5om5 als 9 ,bant52 het va/5gebod wordt op ,midd5-,java door e5 groot deel d] bevolk+ v]ona*tzaamd4 ,op ,we/-,java da>5teg5 ov]s*at m5 dikwijls deze v]pli*t+ door ha> getr\w] na te kom5 dan die d] ritueele godsdi5/oef5+4 ,aan het zaktvoors*rift h\d5 zi* de ,so5daneez5 veel /r5g] dan de &]e bewon]s van ,java1 t]wijl de ijv] voor de b$eva>t na> ,mekka 9 de mee/e eil&5 van d5 ,ar*ipel 9 v]gelijk+ met &]e l&5 ov]drev5 wordt4 ,voor de practijk we9ig b$uid5de be/&deel54 ,ond] de ov]ige ho(d/ukk5 d] wet1 die de v]h\d+ d] m5s*5 ond]l+ als ond]dan5 van d5 /aat1 als l$5 van maats*appij en gez9 regel51 zijn er v]s*eid5e1 die onze belang/ell+ sle*ts 9 zoov] v]di55 als zij kunn5 bijdrag5 tot de k5s*ets+ van d5 gee/ van het geheel ( omdat zij d5 hi/oricus van d5 ,islm 9 /aat /ell5 na te gaan1 uit wat voor vreemde bronn5 de oud/e bew]k]s d] ,mohamm$aans*e wet de mag]e ,arabis*e /( aangevuld hebb54 ,ov]ig5s bezitt5 die ho(d/ukk51 da> zij zoo go$ als n]g5s op d5 duur kra*t van wet hebb5 gehad1 alle5 pa$agogis*e wa>de voor de betrekkelijk kle9e kr+51 die van de geheele wet /udie mak5 en wi] ideaal van e5 vroom lev5 m$e da>door wordt bepaald4 ,dit geldt bijv41 beh\d5s uitzond]+51 van de le] d] contract51 van het /rafre*t en van zoo m5ig &] ond]deel1 dat door de casu/5 tot 9 de uit]/e consequ5ties is uitgew]kt1 als w>e het heil d] m5s*heid ermee gemoeid4 ,bepal+5 die als moreele voors*rift5 w]k54 ,er zijn e*t] ook e5 aantal ond]w]p51 wa>omtr5t bepal+5 9 de goddelijke wet voorkom51 die 9 wijde kr+5 bek5d zijn en welk] ov]tr$+ de geloovige zi* als zonde aanrek5t4 ,mee/al zijn het v]bodsbepal+51 en wel lief/ zulke1 die op e5e ondubbelz9nige uitspraak van ,allahs eig5 woord b]u/54 ,deze soort heeft dus voor de ,mohamm$an5 veel hoog]e moreele wa>de dan de laat/ g5oemde categorie4 ,ge5 ,moslim heeft gemo$sbezwa> teg5 het sluit5 van koop- en huurcontract5 volg5s &]e regel5 en 9 &]e vorm5 dan die de goddelijke wet da>voor aangeeft2 ma> wanne] hij zi* laat v9d5 tot het aangaan e5] ov]e5kom/1 wa>bij r5teb$+ 9 e5 ( &]5 vorm te pas komt1 dan voelt hij zi* s*uldig teg5ov] ,allah1 en wanne] hij e5e assurantie sluit1 is zijn gewet5 niet veel g]u/]4 ,dat komt omdat het le55 teg5 r5te 9 d5 ,qo]n /r5g v]bod5 en met de zwa>/e /raff5 9 de &]e w]eld b$reigd wordt1 t]wijl de ,mohamm$aans*e s*riftgele]d5 v]zek]+sov]e5kom/5 als has>dcontract5 bes*\w51 en het has>dspel 9 ,allahs woord tot het w]k van d5 ,duivel g]ek5d wordt4 ,van e5 koopcontract1 wa>bij de voors*rift5 d] heilige wet niet 9 a*t g5om5 zijn1 kan m5 uit het oogpunt van het kanonieke re*t de geldigheid betwi/52 ma>1 indi5 beide p>tij5 zi* erdoor gebond5 a*t51 me] nog indi5 e5e be/ur5de ma*t die opvatt+ deelt en wa> noodig h&haaft1 dan heeft die afwijk+ voor ge5 d] betrokk55 s*adelijke gevolg5 no* van mat]ieel51 no* van moreel5 a>d4 ,&]s /aat het met re*t%&el+51 die ,allah v]bod5 en /rafba> ge/eld heeft4 ,het sluit5 van e5 contract met r5teb$+ bijv4 is uit e5 godsdi5/ig-z$elijk oogpunt te v]gelijk5 met het dr9k5 van wijn ( het pleg5 van ontu*t4 ,e5e als onfeilba> geld5de wet1 die zond] bep]k+ van tijd ( plaats re*t%&el+5 v]bi$t welke1 voor e5e normale ontwikkel+ van m5s*elijk5 h&el en v]ke] op d5 duur onmisba> zijn1 dw+t de m5s*51 zi* op de e5e ( &]e wijze van ha> te emancipe]54 ,dit kan gebeur5 door ov]tr$+1 die dan door h>e algeme5heid en frequ5tie t5 slotte ha> afs*rikwekk5d k>akt] v]lie/1 ( door ontduik+1 wa>bij de s*ijn van gehoorzaamheid aan het voors*rift wordt bewa>d4 ,beide wijz5 van do5 ond]mijn5 d5 w>5 e]bi$ voor de wet4 ,dat de ,moslims*e wet dagelijks aldus door de geloovige ,mohamm$an5 beh&eld wordt1 moet gewet5 word5 aan het pr9cipieele euvel1 wa>mee die wet re$s behebt 01 to5 zij van ,arabi uit h>5 to*t door de w]eld begon1 het voor alle tijd5 gelijk/ell5 van hetge5 de tijd noodw5dig v]&]t4 ,ontduik+ van voors*rift5 bewij/ niet1 dat zij kra*t van wet hadd54 ,e5 natuurlijk gevolg van dez5 loop d] zak5 is het we]1 dat de wetgele]d5 zelve het niet sle*ts hunne taak a*t51 de bepal+5 uit te legg5 en uit te w]k51 ma> ook de weg5 te wijz51 wa>langs m5 de 9 d5 tijd niet pass5de voors*rift5 kan ontduik54 ,e5 ,duits* v]gelijk5d re*tsgele]de heeft geme5d1 uit die gewoonte d] ,mohamm$aans*e wetgele]d5 de gevolgtrekk+ te mog5 mak51 dat het re*t van d5 ,islm w]kelijk het lev5 heeft behe]s*t2 volg5s hem moet5 die wett5 wel 9 volle kra*t gew]kt hebb51 wanne] m5 het noodig a*tte1 ze op omsla*tige wijze te ontduik54 ,hij v]gat1 dat die noodzakelijkheid zi* ev5ze] opdr+t1 wa> m5 te do5 heeft met e5e g$taille]de kanonieke wet1 die met de eis*5 van het lev5 telk5s 9 conflict komt1 ma> wa>aan m5 goddelijk5 oorsprong toes*rijft1 ja dat die ontduik+smiddel5 ev5ze] gezo*t word5 t5 aanzi5 e5] onv]&]lijke moraal1 die uit voors*rift5 9 plaats van uit beg9sel5 be/aat4 ,ook als de hi/orie ons niet op elke bladzijde getuig5 maakte van de bots+5 van het lev5 d] ,mohamm$an5 met de door h5 !oretis* als onfeilba> erk5de wet1 dan nog z\ de v]gelijk5de re*tswet5s*ap h>e bevoegdheid te buit5 gaan door uit de wijze1 wa>op die wet 9 de s*ool beh&eld w]d1 conclusies te trekk5 t5 aanzi5 h>] v]h\d+ tot de practijk4 ,w]kelijk geld5de ho(d/ukk5 d] wet4 ,de vi]de categorie van ond]deel5 d] wet1 die wij van ons gezi*tspunt te ond]s*eid5 hebb51 beh&elt ond]w]p51 wa>van m5 om deze ( g5e r$5 altijd van oordeel is geblev51 dat zij geheel door het goddelijke re*t g]egeld moe/5 zijn1 ook 9 het lange tijdp]k na de g\d5 d]tig j>5 d] re*tz9nige *alief5 en vr het aanbrek5 d] messiaans*e p]iode van d5 mahd4 ,p]son5-1 huwelijks-1 familie- en erfre*t4 ,hi]toe behoort 9 de e]/e plaats het p]son5-1 huwelijks-1 familie- en erfre*t4 ,ge5 ,mohamm$aans* be/ur5d ho(d heeft er ooit aan g$a*t1 de besliss+ van ges*ill51 die da>op betrekk+ hebb51 aan de jurisdictie van d5 qdh te onttrekk54 ,de voorwa>d5 en de grondslag5 van e5 huwelijkscontract kunn5 de twee betrokk5 p>tij5 re$s da>om niet na> eig5 go$v9d5 regel51 omdat ,allah elke mo$willige afwijk+ van de door hem da>voor ge/elde regel5 tot ontu*t ge/empeld en met de zwa>/e /raff5 9 dit lev5 en 9 het namaals b$reigd heeft4 ,ma> ook afgezi5 hi]van1 het huisgez9 is wel 9 elke op godsdi5/ige grondslag5 b]u/5de maats*appij als e5 onaanta/ba> heiligdom bes*\wd1 welks inri*t+ niet aan d5 invlo$ van m5s*elijke willekeur ond]worp5 mo*t zijn4 ,9 d5 ,islm met zijne ons bek5de neig+ tot dtailregel+1 die zelfs de bijzond]h$5 van kle$+ en toilet1 van beleefdheidsvorm5 en uit+5 van gemo$sa&o5+ wilde b9d5 aan van tijd en plaats onafhankelijke voors*rift51 9 d5 ,islm sprak het van zelf1 dat de familie ov] zijn geheele gebi$ hetzelfde type moe/ v]toon5 en dat hij t5 aanzi5 hi]van voor transactie met de e?nis*e eig5a>digh$5 zijn] belijd]s ontoegankelijk 04 ,naa/ deze1 voor alle ,mohamm$an5 v]reweg belangrijk/e kapittels d] heilige wet1 hebb5 wij 9 dit v]b& nog te lett5 op e5 aantal &]e1 wa>m$e uit d5 a>d d] zaak lang niet i$] practis* te do5 krijgt1 ma> die to* dit met de voors*rift5 betreff5de p]son5-1 huwelijks-1 familie- en erfre*t geme5 hebb51 dat zij de da>9 beh&elde ond]w]p5 ook feitelijk behe]s*54 ,vrome /i*t+54 ,niet i$] v]ke]t 9 de gelukkige om/&igh$51 vrome /i*t+5 t5 behoeve van e]$i5/1 ond]wijs ( &]e zak5 van algeme5 nut 9 het aanzijn te kunn5 roep52 ma> wie dat do5 kan en wil1 d5kt er natuurlijk niet aan1 het op e5e &]e wijze te do5 dan die 9 ,allahs wet da>voor is aangegev54 ,hij z\ imm]s da>door het voornaam/e resultaat1 dat m5 zi*zelf van zulke vrijgevigheid belo(t3 de v]w]v+ van ,allahs g5ade 9 het namaals1 9 geva> br5g54 ,al is het dus mogelijk en zelfs ze] wa>s*ijnlijk1 dat de wet betreff5de de waqfgo$]5 9 d5 tijd d] aanpass+ van d5 ,islm ond] /]k5 invlo$ van het re*t d] v]ov]de l&5 ha> beslag heeft gekreg51 z als zij da> nu 9 het voltooide sy/eem voor ons ligt1 v]toont zij zi* aan de geloovig5 als afkom/ig uit dezelfde onfeilb>e bronn51 wa>uit de met hi/oris* re*t aan ,mohamm$ toeges*rev5 inzett+5 gevloeid zijn1 en ge5 ,moslim wijkt er will5s en wet5s van af1 wanne] hij zijn cr$it 9 ,allahs grootboek w5s*t te v]me]d]5 door e5 deel van zijn eig5dom 9 de doode h& te br5g54 ,gel(t54 ,hetzelfde kan m5 tot op zek]e hoogte zegg5 van de gel(t51 wa>bij de geloovige1 al ( niet ond] de voorwa>de van het plaatsgrijp5 e5] door hem gew5s*te gebeurt5is1 aan ,allah e5e ( &]e pre/atie 9 d5 vorm van e5 ,hem welgevallig w]k belo(t4 ,e*t] is op dit gebi$ de he]s*appij d] geop5ba>de wet niet zoo onbep]kt als t5 aanzi5 d] e]/ g5oemde ond]w]p54 ,t]wijl m5 met de /i*t+ van e5 waqf 9 de e]/e plaats e5e v]hoog+ van zijn5 rang 9 de &]e w]eld op het oog heeft1 wil m5 door gel(t5 mee/al a>ds*e doele9d5 b]eik53 de mee/ gewoone voorwa>d51 wa>aan de v]vull+ e5] gel(te gebond5 wordt1 zijn g5ez+ van ziek51 erlang+ van d5 huwelijkszeg51 van geluk 9 d5 h&el ( 9 de ambtelijke loopbaan1 en wat dies me] zij4 ,da> nu de geslamise]de volk5 ook vr hunne beke]+ all]lei magis*e middel5 tot v]krijg+ van zulke w5s*5 pla*t5 aan te w5d5 en de pa$agogis*e w]k+ van d5 ,islm n]g5s /]k g5oeg gewee/ is om zulk volksgelo( uit te roei51 d+5 hi] nog altijd de oude beproefde recept5 van heid5s*5 oorsprong met de 9 /r5g mono!/is*5 z9 g]e9igde d] (ficieele le] om d5 voorrang1 en dan w9n5 de e]/e het mee/al bij de ongelett]de massa4 ,voors*rift5 ov] de re*tspraak4 ,de bepal+5 ov] de re*tspraak1 die de ,mohamm$aans*e wet bevat1 hebb5 w]kelijk +ang gevond5 en h>e w]k+ beh\d51 voor zoov] die re*tspraak zelve niet door e5e &]e1 w]eldlijke is v]drong54 ,dat wil dus zegg51 dat bij de besle*t+ van al zulke ges*ill51 welk] beh&el+ de be/ur5de autoriteit5 niet aan zi* getrokk5 hebb51 dus alwe] bov5al 9 zak5 betreff5de p]son5-1 huwelijks-1 familie-1 en erfre*t1 de proc$ure volg5s de regel5 d] heilige wet ges*i$t1 de door ha> aangegev5 bewijsmiddel5 alle5 9 aanm]k+ kom51 dat getuig5 en p>tij5 da>bij zond] e5ig5 dwang het woord moet5 vo]51 dat het getuig5is van vr\w5 we9ig1 dat van niet-,mohamm$an5 vol/rekt ge5e wa>de heeft1 dat de e$ alle5 aan p>tij5 en niet aan getuig5 kan word5 opgelegd1 dat aan het s*riftelijk bewijs ge5e wa>de toegek5d mag word54 ,alles geheel &]s dus dan bij de b]e*t+ d] vele zak51 die 9 d5 loop d] tijd5 aan de qdhs onttrokk5 en na> gewoont]e*t ( willekeur door de be/uurd]s beh&eld w]d54 ,bepal+5 ov] de v]h\d+ tot niet-,mohamm$an54 ,de wettelijke voors*rift51 die be/emd zijn om de v]h\d+ van d5 ,moslims*5 /aat teg5ov] het gebi$ van d5 oorlog1 van de belijd]s van d5 ,islm teg5ov] ongeloovig5 te bepal51 hebb5 eeuw5lang de w]kelijkheid behe]s*t1 zij het ook vaak met e5e zek]e vrijheid 9 het bijzond]e1 die zi* vanzelf v]kla>t wanne] m5 b$5kt1 dat de uitvo]+ lag 9 de h&5 d] vor/5 en hunn] di5>51 niet d] s*riftgele]d54 ,ook to5 de /aatkundige roem van d5 ,islm al geweldig geta& 01 hield m5 nog lang va/ aan zulke middeleeuws*e beg9sel5 als dat e5 ,moslims* /aat%o(d nooit duurzam5 vr$e met e5 niet-,moslims* l& mo*t sluit51 ja zelfs e5 wap5/il/& niet lang] dan ti5 j>5 mo*t dur54 ,nog 9 onze dag51 kan m51 gelijk ons re$s bleek1 de le] van d5 heilig5 oorlog en hetge5 da>mee v]b& h\dt niet als voor de practijk onv]s*illig bes*\w51 al is h>e w]k+ van geheel &]5 a>d dan die van 9 eig5lijk5 z9 nageleefde wett5 zooals de huwelijkswet4 ,de ontwikkel+sges*i$5is d] wet v]zet zi* teg5 codificatie4 ,dit ov]zi*t zal voldo5de zijn t] bevord]+ e5] kl>e voor/ell+ d] beteek5is1 die het /elsel van d5 ,islm gehad heeft en die het nog bezit voor het lev5 zijn] belijd]s4 ,to* z\ onze s*ets aan duidelijkheid te w5s*5 ov]lat51 indi5 wij er niet iets aan toevoegd5 ov] d5 a>d d] bronn51 wa>uit dat sy/eem1 inzond]heid 9 zijne legislatieve be/&deel51 gek5d wordt4 ,het kan da>bij niet de b$oel+ zijn1 de 9 d5 laat/5 tijd me]mal5 door mij gegev5 uite5zett+ van de word+sges*i$5is d] ,mohamm$aans*e wet nogmaals te h]hal51 ma> wel om s*]p te do5 uitkom51 dat het bij deze wet nooit gekom5 is tot e5e eig5lijke codificatie1 en dat1 na> het s*ijnt1 ook 9 de toekom/ elke pog+ om da>toe te g]ak5 van te vor5 als mislukt moet word5 aangem]kt4 ,qo]n en ,so5nah4 ,9 d5 all]e]/5 tijd hebb5 de leid]s d] ,mohamm$aans*e geme5te getra*t1 de geheele wet te bes*\w5 als b]u/5d op de eig5 woord5 van ,allah1 zi* da>voor o4a4 b]oep5de op het ,qo]nv]s 7,,vi 3 #ch73 ,wij hebb5 9 het ,boek niets v]ona*tzaamd1 op5b>+swoord51 die blijk5s het v]b& iets geheel &]s wild5 zegg54 ,m5 0 huiv]ig voor het /ell5 van m5s*elijk gezag als ongeve] gelijkwa>dig naa/ dat van ,god4 ,niet lang kon m5 e*t] bl9d blijv5 voor de wa>heid1 dat de ,qo]n van het e]/e beg9 af doorgaans de v]kl>+ en aanvull+ zijn] sob]e wetgev5de uitsprak5 door woord en voorbeeld van d5 ,gezant ,gods ond]/elt4 ,de ,so5nah1 de wijze van do51 van ,mohamm$1 w]d d]halve als twe$e bron van wetgev+ naa/ d5 ,qo]n erk5d4 ,deze ,so5nah _h bov5 d5 weldra na ,mohamm$s dood voor altijd s*riftelijk va/ge/eld5 ,qo]n e5e zek]e rekba>heid voor1 wa>van bij de vroeg] g5oemde aanpass+ d] wet aan de onafwijsb>e behoeft5 d] v]ov]de l&5 e5 ruim gebruik gemaakt w]d4 ,de ov]lev]+ 7_h?7 omtr5t d5 inh\d d] ,so5nah bleef g$ur5de e5 pa> eeuw5 vloei5d1 en zoo vond m5 geleg5heid om de mee/e vreemde elem5t51 die de ,moslims*e wet niet miss5 kon1 door tradities ov] ,mohamm$s woord5 en dad5 te sanctionne]54 ,de ,ov]lev]+1 al hield ook h>e rekba>heid na ongeve] drie eeuw5 op1 heeft nooit zoo va/5 vorm v]kreg5 als de ,op5b>+4 ,uit het ontelba> aantal tradities1 die elk e5 ( &] kle9 dtail d] wet tot ond]w]p hadd51 koz5 gezaghebb5de gele]d51 i$] volg5s zijne eig5e critis*e beg9sel51 de e*te uit1 en zij rangs*ikt5 die 9 hunne v]zamelw]k5 m9 ( me] na> d5 inh\d ( na> de h]kom/4 ,(s*oon nu sommige van die v]zamel+5 e5e soort van kanonieke wa>de hebb5 v]kreg51 bleef to* de weg altijd op5 voor v]s*ill5de relatieve wa>de]+ d] enkele tradities1 die da>9 e5e plaats gevond5 hadd51 en tev5s voor gelijke wa>de]+ van &]e1 die 9 die collecties niet w>5 opg5om54 ,de uitlegg+ van al die ov]lev]+5 0 natuurlijk voor lat]e gesla*t5 vooral niet m9d] aan discussie ond]hevig dan die van ,allahs eig5 woord4 ,losmak+ d] wet van h>e bronn54 ,de wettelijke bepal+51 die m5 uit deze bronn5 kon afleid51 w]d5 v]volg5s /elselmatig en met weglat+ van het betoog1 door de s*riftgele]d5 7faqhs7 geord5d en aldus v]w]kt tot hetge5 m5 z\ kunn5 noem5 h&boek5 d] pli*t5le]1 le]boek51 wa>9 de geheele wet voor de weetgi]ig5 w]d uite5gezet met zooveel gezag als de naam van i$] auteur v]teg5woordigde4 ,het v]s*il 9 opvatt+1 dat bij die beh&el+ d] /( aan d5 dag kwam1 betr( mee/al d+51 die wij bijzak5 z\d5 noem51 en het v]m9d]de bov5di5 nog met d5 tijd4 ,to* w]d volkom5 e5/emmigheid t5 aanzi5 van ge5 enkel ho(d/uk d] wet b]eikt1 zelfs niet b9n5 de gr5z5 van e5e d] re*tss*ol51 wa>van ?ans nog vi]--de ,hanafitis*e1 de ,malikitis*e1 de ,sjafi'itis*e en de ,hanbalitis*e--ov] zijn1 die dat me5+sv]s*il v]teg5woordig54 ,dit doet ge5 afbreuk aan de ka?oliciteit van het sy/eem van d5 ,islm1 da> het totaal van de resultat5 d] legislatieve w]kzaamheid van de e]/e eeuw5 als onaanta/ba> gewa>borgd wordt door de onfeilba>heid d] geme5te1 die dat alles1 de v]s*ill5 incluis1 voor h>e rek5+ heeft g5om54 ,de onfeilb>e geme5te heeft ge5 va/ orgaan4 ,deze loop d] zak51 m5 begrijpt het li*t1 v]zet zi* teg5 het d5kbeeld e5] algeme5 aanva>de codificatie1 zelfs van hetge5 9 ne en dezelfde s*ool op dit gebi$ als wa>heid geldt4 ,zij z\ niet kunn5 ges*i$5 zond] dat da>bij telk5s van v]s*ill5de1 gelijkwa>dige inzi*t5 enkele voor go$ t] zijde w]d5 ge/eld4 ,ook heeft de onfeilba>heid van d5 cons5sus van oud%] alle5 z gew]kt1 dat e5e volg5de g5]atie op bepaalde resultat5 d] w]kzaamheid e5] vorige het /empel h>] go$keur+ drukte1 ma> er is nooit e5 li*aam ( e5e v]gad]+ gewee/1 die zi* bevoegd a*tte1 op e5 gegev5 oog5blik ov] bepaalde quae/ies 9 naam d] onfeilb>e geme5te uitspraak te do54 ,e5e commissie van gele]d5 e5] re*tss*ool 7madhab7 te bela/5 met de codificatie van de ,moslims*e wet1 z\ dus1 afgezi5 van de moeilijkheid h>] sam5/ell+ 9 v]b& met de v]spreid+ d] aanhang]s van zulk e5e s*ool ov] d5 a>dbodem1 e5 absoluut novum zijn1 en m5 weet hoe vij&ig bov5al de wetgele]dheid teg5 nieuwigh$5 is1 g$a*tig aan de uitspraak1 die op naam van d5 ,pr(eet ov]gelev]d wordt3 ho$t u voor nieuwe d+53 want elke nieuwe zaak is e5e kett]ij1 elke kett]ij e5e dwal+1 en elke dwal+ behoort 9 het hels*e vuur4 ,ge/eld e5s1 dat m5 de wa>lijk niet g]+e bezw>51 die ik al noemde1 t] zijde wi/ te /ell51 dan nog z\ de aanva>d+ van de mee/ zorgvuldige codificatie op haa/ onov]komelijke gemo$sbezw>5 /uit54 ,m5 z\ 9 d5 codex niet veel &]s mog5 zi5 dan e5 nieuw le]boek naa/ de vele be/a&e1 niet e5 wetboek4 ,al hebb5 feitelijk de h&boek5 d] v]s*ill5de s*ol5 de bronn5 d] wet v]drong51 zoodat het niem& me] vrij/aat1 die bronn5 onafhankelijk van de re*tss*ol5 te gebruik51 t]wijl ook het re*t d] gele]de critiek op de uitsprak5 van gezaghebb5de h&boek5 uit]/ bep]kt is1 to* ziet m5 9 i$] di] met autoriteit bekle$e auteurs sle*ts iem&1 die op gezag alwe] van oud]e voorgang]s d5 inh\d van ,qo]n en ,ov]lev]+ v]kla>t1 zond] zijn w]k voor die gewijde bronn5 9 de plaats te /ell54 ,ge5 ,mohamm$aans* concilie--ge/eld e5s dat het mogelijk w>e1 er e5 sam5 te /ell5--z\ het wag51 voor zijn w]k op zulk e5e plaats aanspraak te mak54 ,pog+ tot codificatie 9 ,alg]i4 ,9 ,algi]s wil de ,rege]+ het beproev54 ,de ,dlgation f9ancire des ,colons sprak 9 h>e zitt+ van #ah ,ma>t #aijd de w5s*elijkheid e5] codificatie van het 9 de kolonie geld5de ,mohamm$aans*e re*t uit1 dewijl het ontbrek5 van e55 voor ,europees* gebruik ges*ikt5 codex tot all]lei moeielijkh$5 aanleid+ gaf1 en vooral het tot/&kom5 e5] d]gelijke regel+ d] grondre*t5 belemm]de4 ,de ,g\v]neur-,g5]aal gaf aan di5 w5s* gehoor door bij besluit van #bb ,ma>t #aije e5e commissie 9 te /ell5 be/a&e uit #aa l$51 wa>van #e ,inl&s*e en #f ,frans*e ambt5>51 afgeva>digd5 en gele]d51 met het doel om te be/ude]5 e5e codificatie d] bepal+5 van het ,mohamm$aans* re*t1 die op de ,moslims*e inboorl+5 van ,alg]i toepasselijk zijn4 ,da>ond] vall51 zooals nad] blijkt1 het p]son5- en famili]e*t1 het erfre*t en de bepal+5 betreff5de vrome /i*t+51 het zakelijke re*t betreff5de onro]5d go$1 de bewijsle]4 ,de koloniale rege]+ van ,alg]i zo[el als de commissie hebb5 op voorbeeldige wijze zorg g$rag51 dat de voorb]eid5de w]kzaamh$5 bij het vol/e dagli*t door i$]e5 gezi5 en beoordeeld kond5 word54 ,ond] d5 algeme55 titel ,projet de codification du droit musulman v]s*55 van #aijf tot #aiji vijf deeltjes1 wa>9 e5 getr\w v]slag wordt gegev5 van de ongun/ige zo[el als van de gun/ige adviez5 van tal van ,frans*e en ,inl&s*e deskundig51 wa>9 v]d] de notul5 van de v]gad]+5 d] commissie en de door e5 h>] l$5 uitgew]kte wetsontw]p5 met de door &]5 da>op voorge/elde v]bet]+5 word5 m$eg$eeld4 ,hoog/ belangrijk blijft die v]zamel+ docum5t51 zelfs al moe/ de pog+ tot codificatie t5 slotte op niets uitloop54 ,dan to* z\1 duidelijk] dan e5 betoog a priori dit v]mag1 bewez5 zijn1 dat ook de sam5w]k+ van hoog/ bekwame mann5 niet 9 /aat is1 de h9d]pal5 teg5 de uitvo]+ van zulk e5 plan weg te nem54 ,de adviez5 zijn m9d] gun/ig dan zij s*ijn54 ,voor mij1 ik zeide het re$s1 is de uitslag niet twijfela*tig4 ,de ov]tuig+1 die ik altijd heb gekoe/]d1 dat het ,moslims*e re*t ge5e codifice]+ toelaat1 wordt zelfs v]/]kt door d5 inh\d d] zooev5 g5oemde publicaties d] commissie van ,algi]s1 (s*oon de l$5 di] commissie zelve nog volh>d5 bij hun optimisme4 ,de drang tot codificatie kwam geheel en uitsluit5d van ,europees*e zijde4 ,frans*e re*t]s1 die zi* soms bela/ zi5 met de besle*t+ 9 e]/e ( twe$e in/antie van ges*ill51 wa>bij het ,mohamm$aans*e re*t geldt1 wet5 9 de ,arabis*e h&boek5 d5 sleutel tot de oploss+ vaak niet te v9d5 en snakk5 na> e5e sam5vatt+ d] bepal+5 na> de me?ode en 9 d5 vorm1 wa>aan zij 9 hun eig5 re*t gewoon zijn4 ,europees*e koloni/5 v]lang5 e5e va//ell+ d] re*t5 van ,inl&]s op onro]5d go$1 die h5 bij hun v]ke] met ,inl&s*e grondbezitt]s voor onzek]heid beho$t4 ,de ,europees*e adviseurs zijn ov] de mogelijkheid van het voldo5 aan deze w5s*5 ze] v]deeld4 ,ond] de ,inl&s*e autoriteit51 die adviez5 gav51 zijn e5 belangrijk aantal besli/e teg5/&]s van de codificatie1 en dit aantal z\ ongetwijfeld to5em51 als m5 ook adviez5 inwon van ambtelooze s*riftgele]d51 die 9 zak5 van dez5 a>d 9 veel hoog] mate de vox populi v]teg5woordig5 dan zij1 die door ambtelijke b&5 aan de ,rege]+ gebond5 zijn4 ,van de ,inl&s*e adviez5 die door de commissie ond] de gun/ige g]angs*ikt zijn1 mak5 vele het voorbeh\d1 dat de codificatie zi* /rikt bep]k5 zal tot e5e voor ,european5 me] bruikb>e rangs*ikk+ van d5 inh\d d] algeme5e gebruikelijke ,arabis*e h&boek51 zond] aan gee/ ( lett] van di5 inh\d te rak54 ,de onvoorwa>delijke voor/&]s ond] de ,inl&]s zijn blijkba> alle5 zulk51 die ond] ,europees*5 invlo$ van de tradities van hun volk m9 ( me] los geword5 zijn1 en wi] advies d]halve 9 e5e zoo delikate quae/ie als deze met groote beho$zaamheid gebruikt di5t te word54 ,t5 onre*te b]oept m5 zi* op voorgang]s4 ,de voorbeeld51 wa>op de commissie zi* b]oept om de re*tmatigheid van ha> plan te betoog51 namelijk hetge5 9 deze ri*t+ 9 ,turkije1 9 ,egypte en 9 ,tunesi tot /& gebra*t is1 kunn5 d5 v]langd5 di5/ niet bewijz51 zoolang niet is aangetoond--en die aantoon+ z\ niet li*t gelukk5--dat de (ficieele v]zamel+5 van beg9sel5 en bepal+5 d] ,moslims*e wet1 die op la/ van de ,turks*e en ,egyptis*e rege]+5 uitgegev5 zijn1 9 de practijk d] re*tspraak di] l&5 de h&boek5 en fetwa's1 die van ouds door de re*t]s als grondslag voor hunne besliss+5 gebruikt w]d51 v]drong5 hebb51 en wat ,tunesi aangaat1 dat m5 da> met het codificatiew]k1 wat de belangrijk/e ho(d/ukk5 van het ,moslims*e re*t betreft1 v]d] gekom5 is dan tot project54 ,codificatie ond] niet-,mohamm$aans*e leid+ bov5di5 v]da*t4 ,en dan moet m5 nog twee zak5 b$5k51 die de uitvo]+ van het plan voor e5e niet-,mohamm$aans*e rege]+ als de ,frans*e heel wat bezwa>lijk] z\d5 mak5 dan voor ,mohamm$aans*e als de ,turks*e en ,egyptis*e4 ,9 alle opzi*t51 ma> vooral wa> het aankomt op de beh&el+ d] heilige wet1 heeft de m9/ aanzi5lijke ,mohamm$aans*e be/uurd] voor e5e bevolk+1 die di5 godsdi5/ belijdt1 e5 gezag1 wa>mee dat van d5 ma*tig/5 niet-,moslims*5 /aat nooit kan w$ijv]54 ,g+ de ,g\v]neur-,g5]aal van ,algi]s er ind]daad toe ov]1 bij decreet v]b9d5de kra*t toe te k5n5 aan e55 codex van het ,mohamm$aans*e re*t1 die door e5e commissie van e5ige ,frans*e deskundig5 en e5ige ,mohamm$aans*e ambt5>5 van de ,frans*e rege]+ 0 sam5ge/eld1 dan z\ zulk e5e wet re$s om h>5 oorsprong 9 de oog5 van alle vrome ,moslims v]da*t zijn4 ,kwam da> nog bij1 dat bij die codificatie ge/reefd 01 uit de le]/ell+5 d] v]s*ill5de re*tss*ol5 van d5 ,islm datg5e bije5 te lez51 wat zi* het be/ le5de voor aanpass+ aan mod]ne re*tsbegripp5--en hi]na> /reeft ind]daad de commissie van ,algi]s--dan z\ de gehoorzame aanva>d+ van zulk e55 codex door e5e ,moslims*e bevolk+ e5v\dig bewijz51 dat de ,frans*e ,rege]+ ov] ha> e5 zoo onbep]kt gezag _h1 dat zij bijna ev5 gemakkelijk het geheele ,mohamm$aans*e re*t door e5 &] _h kunn5 v]vang54 ,de toepass+ d] wet volgt me?od51 die van de ,we/]s*e afwijk54 ,het twe$e1 niet m9d] ern/ige bezwa> is hi]9 geleg5 dat het re*t niet alle5 zijn eig5 inh\d heeft1 di5 m5 volg5s de me5+ d] ,mohamm$an5 alle5 door /e$s v]nieuwde raadpleg+ d] door d5 cons5sus gewa>m]kte h&boek5 mag le]5 k5n51 k5n51 ma> dat bov5di5 re*t]s en moefti's 7gezaghebb5de uitlegg]s d] wet7 bij de toepass+ en v]kl>+ di] wet gebond5 zijn aan me?od51 die v] afwijk5 van die d] ,europees*e juri/54 ,e5 door e5 ,europees* re*t] geveld vonnis kan door hem op volkom5 logis*e wijze zijn gebase]d op e5 artikel van zijn5 ,mohamm$aans*5 codex en to* re*tmatige erg]nis gev5 aan ,mohamm$an51 die teg5 d5 inh\d van het artikel zelfs ge5 enkel bezwa> hebb54 ,sommige ,frans*e adviseurs a*t5 codificatie da>5bov5 ongew5s*t4 ,e5ige ,frans*e adviseurs d] ,rege]+ van ,algi]s1 die ev5als ik e5e bevr$ig5de codificatie van het ,moslims*e re*t niet mogelijk a*t51 sprek5 zi* da>5bov5 teg5 de w5s*elijkheid van zulk e5 va/legg5 van bepal+5 di] wet uit4 ,zij wijz5 erop1 dat de ,frans*e ,rege]+ zoo do5de aan inzett+51 die zij niet go$keurt1 ma> alle5 om hi/oris*e r$55 t] wille van e5e groep h>] ond]dan5 tol]e]t1 e5 langdurig] be/aan v]zek]5 z\ dan deze1 aan zi*zelve ov]gelat5 9 d5 /rijd teg5 de mod]ne lev5sopvatt+1 z\d5 b]eik54 ,wel v]re van 9 het ontbrek5 van e55 codex e5e la/ige leemte te zi51 bes*\w5 zij dat veele] als e5 groot voordeel1 da> ,frans*e re*t]s en be/uurd]s nu bij all]lei geleg5h$5 hunn5 invlo$ kunn5 aanw5d5 om de practijk d] ,mohamm$an5 geleidelijk met nieuw]e beg9sel5 9 ov]e5/emm+ te br5g51 hetge5 zij ze] dikwijls met succes g$aan hebb54 ,de codex1 di5 m5 bezig is te ontw]p51 z\ da>om voor e5 deel re$s bij zijne geboorte v]\d]d zijn1 en voor het ov]ige de zoo gew5s*te ontwikkel+ d] ,moslims*e maats*appij uit h>e middeleeuws*e w9dsel5 ze] bemoeilijk54 ,ook 9 ,n$]l&s*-,indi w]d de w5s* na> codificatie v]nom54 ,9 ,n$]l&s*-,indi zijn me] dan e5s /emm5 opgegaan voor e5e codificatie van die g$eelt5 d] ,mohamm$aans*e wet1 die voor de re*tspraak ov] ,inl&]s van practis* belang zijn4 ,onze wetgev+ heeft d5 omvang hi]van n]g5s zoo nauwkeurig bepaald als dit 9 ,alg]i ges*i$ is1 ma> de natuurlijke loop d] zak5 heeft di5 feitelijk hi] tot dezelfde ond]w]p5 bep]kt als da>2 het huwelijks-1 familie-1 p]son5- en het erfre*t /aan bov5aan1 de waqf-in/ell+5 word5 uit d5 a>d d] zaak volg5s de heilige wet beh&eld1 en de ,moslims*e le] van het bewijs1 die 9 zoo m5ig opzi*t van mod]ne opvatt+5 afwijkt1 is de e5ige1 welke de h&hav] d] wet van d5 ,islm bij zijn ond]zoek mag volg54 ,deg551 die t5 onz5t op codificatie a&rong51 behoord5 ongeve] tot dezelfde groep51 die 9 ,alg]i zulk e55 mijns inzi5s onv]vulb>5 w5s* uitt53 vooral re*t]lijke ambt5>51 die inzag51 dat de ,rege]+ zi* op d5 duur niet mag onttrekk5 aan alle toezi*t op de ,inl&s*-,mohamm$aans*e re*tspraak1 en dat zulk toezi*t niet bep]kt kan blijv5 tot de wettige sam5/ell+ d] re*tbank5 en tot de quae/ie d] compet5tie1 ma> zi* ook behoort uit te /rekk5 tot d5 inh\d d] vonniss51 da> &]s de ju/itiabel5 ov]gelev]d word5 aan de willekeur van niet ( sle*t bezoldigde re*t]s1 die to* door de ,rege]+ word5 aange/eld4 ,die ,europees*e juri/5 a*tt5 ev5wel de doelmatige uitoef5+ van zulk toezi*t niet mogelijk1 wanne] zij da>voor niet bes*ikt5 ov] e5 codex1 die voor h51 bruikba> en tev5s met onbetwi/ gezag bekle$ 04 ,bij de ov]ige b$5k+5 kom5 nog gemo$sbezw>54 ,de pr9cipieele bezw>5 teg5 dit desid]atum behoev5 wij na al hetge5 na> aanleid+ d] 9 ,algi]s op t\w gezette codificatie w]d opgem]kt niet me] te h]hal54 ,kon m5--wat ik ontk5--die algeme5e h9d]pal5 ov]w9n51 dan nog z\1 na> ik v]mo$1 onze ,rege]+1 die zi* t]e*t v]pli*t a*t1 de volks9/ell+5 d] door ,ha> be/uurde ,oo/]l+51 vooral wanne] zij e55 godsdi5/ig5 grondslag hebb51 te tol]e]51 9 hoog] mate dan die van ,algi]s door gemo$sbezw>5 we]h\d5 word5 van het door (ficieele codificatie m9 ( me] consacre]5 van in/ell+5 als de polygamie met hetge5 da>uit voortvloeit1 om niet me] te noem54 ,codificatie z\ d5 invlo$ van volksre*t v]m9d]54 ,ook z\ e5e codificatie van het ,moslims*e re*t1 om te voldo5 aan de eis*5 d] mee/ deskundige ,mohamm$aans*e ,inl&]s1 v]s*ill5de in/ell+51 die 9 het inheems*e volksre*t gegrond zijn en wa>m$e vele re*t]s na> d5 ,islm rek5+ pleg5 te h\d51 moet5 nege]5 en zoo h>e afs*aff+ voorb]eid51 t]wijl jui/ h>e h&hav+ aanbevel+ v]di5t4 ,ik noem sle*ts het op nag5oeg geheel ,java en ,mado]a geld5de in/ituut d] voorwa>delijke v]/oot+ na elk huwelijk1 wa>door de positie d] gehuwde vr\w belangrijk /]k] wordt dan door e5v\dige toepass+ d] ,mohamm$aans*e wet het geval z\ zijn2 v]d] de 9 e5 groot deel di] eil&5 gebruikelijke v]deel+ d] /a&e het huwelijk v]worv5 go$]5 tuss*5 de e*tg5oot5 bij ontb9d+ van d5 e*t4 ,e5 d] mee/ gezaghebb5de ,mohamm$aans*e s*riftgele]d5 9 ,n$]l&s*-,indi1 ,sajjid ,oe?mn b9 ,jahja te ,batavia1 heeft door de sam5/ell+ van zijn5 v]di5/elijk5 gids voor de prie/]rad5 7ond] d5 titel3 al-,qawnn z-,sj>'ijjah7 zijdel+s de onmogelijkheid e5] codificatie aangetoond4 ,hij wi/ uit rijke erv>+ van vele j>51 welke quae/ies aan die gee/elijke re*tbank5 op ,java en ,mado]a pleg5 te word5 voorgelegd2 zijn /rev5 01 uit de be/e w]k5 d] doctores van het ,sjafi'itis*e re*t bije5 te lez51 hetge5 de l$5 van die re*tbank5 &]s 9 e5e biblio!ek van h&boek5 z\d5 moet5 zoek54 ,ind]daad gaf hij al wat iem&1 die met de mat]ie v]tr\wd is1 billijk]wijze v]wa*t5 kon3 ge5e codificatie dus1 ma> e5 nieuw1 voor bijzond]e behoeft5 b]ek5d le]boek1 dat ev5wel telk5s d5 gebruik] noodzaakt1 voor e5 te beh&el5 geval zijn li*t te ont/ek5 bij e5 &]5 auteur4 ,van volksre*t1 dat niet met de kanonieke wet ov]e5/emde1 nam hij natuurlijk alle5 notitie om het met alle kra*t te be/rijd54 ,beteek5is d] my/iek 9 d5 ,islm4 ,onze vlu*tige k>akt]s*ets van het sy/eem van d5 ,islm z\ al te onvoll$ig zijn1 als we de my/iek geheel /ilzwijg5d voorbijg+54 ,voor hem1 die d5 ,islm van alle zijd5 wil bezi51 is dit zelfs jui/ e5 ond]w]p1 dat v]leidt om er lang bij /il te /aan1 want 9 de my/iek heeft het ,mohamm$anisme het middel gevond5 om zi* te v]heff5 tot e5e hoogte1 van wa> hij bov5 zijn eig51 eng begr5sd5 horizon uit kon zi54 ,die gee/5 ond] de ,moslims1 voor welke het keurslijf d] wettelijke voors*rift5 en d] dogmata van d5 ,islm te eng 01 hebb5 9 de p]iode1 wa>9 hij zi* aan de door hem v]ov]de w]eld aanpa/e1 aan d5kbeeld5 van e5e &]e orde b9n5 zijne gr5z5 e5 zek] burg]re*t wet5 te v]zek]54 ,9 hunn5 kr+ w]kt5 ascese en wijsge]ige diepz9nigheid van ,grieks*51 ,p]zis*5 en ,indis*5 oorsprong sam5 om de wet en de dogmatiek te v]vlu*tig5 tot de e]/e1 mee/ elem5taire middel5 om te g]ak5 tot v]e5ig+ van m5s* en ,god4 ,soms g+ die v]vlu*tig+ zoo v]1 dat er van de specifieke voors*rift5 en le]/ell+5 van d5 ,islm niet veel me] ov]bleef4 ,natuurlijk begon dan van de &]e zijde de kett]ja*t1 en da>om v]m$5 vele my/iek5 het dan ook1 de ond]ges*ik!id van wet en gelo(sle] aan hoog]e doele9d5 tot de consequ5tie van opheff+ dez] beide uit te w]k54 ,dit alles behoort e*t] me] tot het t]re9 van godsdi5/ en wijsbege]te1 dat ons hi] sle*ts 9 zoov]re bezigh\dt als het voor de practijk belangrijke directe gevolg5 heeft4 ,h]vorm+ van het /elsel is van de my/iek niet te v]wa*t54 ,9 n opzi*t raakt de my/iek to* onze teg5woordige sfe] van belang/ell+4 ,ov]al1 en ook 9 d5 ,islm1 ond]s*eidt zij zi* door neig+ om d5 godsdi5/ bov5 zijne vorm5 te v]heff51 dus ook door v]draagzaamheid2 zij heeft1 als ik het zoo e5s noem5 mag1 iets int]religionaals4 ,nu hebb5 sommig5 da>om de ,mohamm$aans*e my/iek bes*\wd als be/emd om d5 ,islm uit zijn gee/elijk isolem5t te v]loss5 en hem de gew5s*te v]zo5+ met de mod]ne cultuur mogelijk te mak54 ,als deze v]wa*t+ gegrond 01 dan z\ zij voor de ,mohamm$an5 van d5 ,indis*5 ,ar*ipel bijzond]e beteek5is hebb51 want da> heeft vooral 9 d5 aanvang d] ,islamise]+ de my/ieke opvatt+ diepe wortels ges*ot54 ,de bodem 0 da>toe met "n op ,java1 ma> ook eld]s1 door het vroeg] he]s*5de ,h9doesme uitnem5d voorb]eid1 en de e]/e pr$ik]s van d5 ,islm w>5 zelf we] geslamise]de ,h9does1 die veel van d5 oud5 zuurdeesem beh\d5 hadd54 ,voor het proces d] inlijv+ van ,javan5 en ,malei]s bij de mod]ne bes*av+ is deze om/&igheid zond] twijfel gun/ig1 al?ans da>1 wa> niet 9 lat]5 tijd de invlo$ van ,we/- en ,zuid-,arabi1 van ,mekka en ,hadhramaut1 met succes teg5 te zwakke wa>de]+ van wet en le] g]eage]d hebb54 ,ma> dan to* alle5 9 dez5 z91 dat die ,indonesirs da>door m9d] dan vele &]e ,islmbelijd]s zi* teg5 de inw]k+ van vreemd5 gee/elijk5 invlo$ zull5 v]zett52 niet zoo1 dat zij kans hebb5 om meegesleept te word5 9 e5e algeme5e h]vorm+ van d5 ,islm 9 de ri*t+ d] my/iek4 ,de v]wa*t+ van zulk e5e beweg+ laat zi* namelijk op r$elijke grond5 niet re*tva>dig54 ,de my/iek van d5 ,islm heeft nooit propag&a ond] het volk gemaakt1 zij bleef /e$s bep]kt tot enkele kr+51 die zi* als gee/elijk bevoorre*t5 bes*\wd5 en nog diep] haa/ dan de s*riftgele]d5 en de dogmatici op de s*>e ne]zag54 ,de my/iek5 w]d5 door de massa bes*\wd f als kett]s f als godsmann51 die wond]5 d$51 ma> wi] d5k5 en do5 gewone m5s*5 zi* niet tot voorbeeld mo*t5 nem54 ,hunne bes*\w+ van w]eld en lev5 mi/ dus al hetge5 z\ kunn5 di55 om de m5igte te boei5 ( aan te trekk54 ,de my/ieke bro$]s*app54 ,wel is er ook e5e populaire soort van my/iek ont/aan1 die 9 de zoog5aamde gee/elijke bro$]s*app51 de t>qah's1 h>5 va/5 vorm heeft gevond51 ma> van deze v]wa*t wel niem& h]vorm5de kra*t1 want zij heeft zelve h>e kra*t gezo*t 9 /reel+ van de vulgaire behoefte aan m5s*5v]e]+ en all]lei bijgelo(4 ,no* de vaak v]hev51 ma> mee/al hoova>dige d5kheiligheid d] my/ieke le] van d5 ,islm1 no* de op de lag]e neig+5 d] m5s*5 specule]5de t>qah's kunn5 aan het ,mohamm$anisme de gee/elijke emancipatie br5g51 die het ges*ikt moet mak5 voor het int]nationale gee/elijke v]ke]4 ,,iii4 ,,de ,,n$]l&s*e ,,koloniale ,,rege]+ ,,en ,,het ,,/elsel ,,van ,,d5 ,,isl,m4 ,de ,n$]l&s*e ,rege]+ kan niet buit5 ,islmpolitiek4 ,s9ds ongeve] zev5 eeuw5 heeft op de bevolk+ van onz5 ,indis*5 ,ar*ipel de 9 onze e]/e voordra*t ges*et/e propag&a +ew]kt2 s9ds ongeve] vi] eeuw5 heeft h>e ov]groote me]d]heid d5 ,islm aang5om51 dat wil zegg5 zi* op5ge/eld voor d5 invlo$ van het 9 onze twe$e voordra*t beh&elde sy/eem en zi* da>mee tev5s voor &]e cultuur9vlo$5 m9d] toegankelijk gemaakt1 zij het ook dat de h]vorm5de en opvo$5de factor5 van dat /elsel zi* 9 vele /rek5 nog we9ig d$5 geld54 ,vijf5d]tig millio55 ,n$]l&s*e ond]dan5 belijd5 d5 ,mohamm$aans*5 godsdi5/1 dus ongeve] e5 zev5de deel van het ges*atte totaal all] ,moslims2 da> gaat niet veel af1 integ5deel1 er komt veel bij1 zo[el omdat de bevolk+ snel v]me]d]t1 als omdat het toeg5om5 int]nationale v]ke]1 wa>aan ook de ,indonesirs op hunne wijze deelnem51 hi] gelijk ov]al de /rekk+ heeft om plaatselijke eig5a>digh$5 op te ruim51 t]wijl de ,islm de be/e kans5 heeft v]worv5 om bij die opruim+ e5e ho(drol te spel54 ,s9ds ,n$]l& tot het bewu/zijn is ontwaakt1 dat het zijne taak is1 de volk5 van d5 ,ar*ipel na> hunn5 a>d voor deelname aan het mod]ne cultuur- en v]ke]slev5 ges*ikt te mak51 heeft het dus ev5als elke niet-,mohamm$aans*e /aat met ,moslims*e ond]dan5 zijne eig5e ,islmquae/ie1 e5e lev5svraag1 welk] oploss+ elk5 ,n$]l&]1 die vooruitkijkt1 t] h>te moet gaan1 wa>aan bov5al de ,rege]+ en ,h>e ambt5>5 hunne ern/ige belang/ell+ niet mog5 on?\d54 ,dat bij elke oploss+ d] vele vrag51 die zi* hi] om e5 antwoord aanmeld51 de volkom5 e]lijke e]bi$ig+ van de vrijheid d] godsdi5/ige belijd5is van alle ond]dan5 ong]ept moet5 blijv51 behoeft gelukkig ge5 uitvo]ig betoog me]4 ,de kle9e groep van kortzi*tig51 die d5 ,islm d] ,inl&]s e5 deuk z\d5 will5 gev5 door hem voor vijf zesd5 weg te cijf]51 v]di5t de e] e5] om/&ige we]legg+ niet4 ,ma> da> de ,islm nu e5s e5 /elsel is geword51 dat zi* niet tevr$5/elt met de regel+ d] v]h\d+ zijn] belijd]s tot het ,opp]wez51 veele] zijne bemoei5is opdr+t met hunne betrekk+5 tot het /aatsgezag en tot hunne m$eond]dan5 van d5zelfd5 /aat1 en tot 9 de g]+/e bijzond]h$5 al hunne lev5suit+5 wil b9d5 aan zijne voors*rift51 da> kan no* mag de /aat1 die millio55 ,mohamm$an5 tot ond]dan5 heeft1 hi]voor onv]s*illig blijv54 ,al w>e het teg5 wil en dank1 hij is v]pli*t e5 s*eid+ te mak51 die de ,islm zelf !oretis* niet mak5 kan1 e5e s*eid+ tuss*5 e5 gebi$1 wa>b9n5 hij zulk e5 imp]ium 9 imp]io t] wille d] gewet5svrijheid duld5 kan1 en e5 &] gebi$1 wa>9 de onbelemm]de w]k+ van zulk e5e ma*t met hoog]e en algeme5]e belang5 niet te rijm5 w>e4 ,jeg5s het dogma en de zuiv] godsdi5/ige voors*rift5 d] wet moet zij neutraal zijn4 ,aan de eig5lijke gelo(sdogmata van d5 ,islm behoort de ,rege]+ 9 ge5 enkel opzi*t te rak52 zij zijn tr\w5s voor d5 /aat ev5 ongeva>lijk als die van e5ige &]e d] gez9dt51 welk] vrijheid van belijd5is door hem gewa>borgd wordt4 ,zelfs van het es*atologis*e g$eelte moet dit gezegd word51 want opro]ige beweg+51 die soms da>aan--inzond]heid aan de mahd-v]wa*t+--va/geknoopt word51 sleep5 alle5 onontwikkeld5 uit misv]/& m$e4 ,wa> zij zi* voordo51 zal m5 ze altijd met geweld moet5 ond]drukk52 prev5tief w]kt da>teg5 opvo$+ d] bevolk+ tot e5 hoog] intellectueel peil4 ,niet m9d] zal de /aat zi* hebb5 te on?\d5 van alle belemm]+ van v]ri*t+51 die de ,moslim bes*\wt als te behoor5 tot zijn5 godsdi5/ 9 d5 eng]5 z9 van dat woord4 ,ov]al1 ma> het mee/ da>1 wa> de ,islm niet me] d5 ho(dtoon aangeeft1 br5gt rig\reuze tr\w aan hetge5 hij zijn5 belijd]s als ho(dpli*t5 voors*rijft--de zoog5aamde vijf zuil5 van d5 ,islm--de geloovig5 dikwijls 9 moeilijkheid bij int5sieve deelname aan het teg5woordige v]ke]4 ,de re9heidswett51 de vijfmaaldaags*e godsdi5/oef5+51 het /r5ge va/5 g$ur5de e5e geheele ma& van i$] ja>1 dat alles maakt d5 ambt5a>1 d5 koopman1 d5 indu/rieel1 d5 w]kman d] tw9tig/e eeuw1 die zi* eraan gebond5 a*t1 het lev5 vaak b$5kelijk zwa>4 ,dit blijkt wel het be/ uit het feit1 dat zelfs 9 l&5 ond] ,mohamm$aans* be/uur die v]s*ill5de klass5 d] maats*appij zi* me] en me] van die knell5de b&5 emancipe]54 ,onze koloniale ,rege]+ zal zi* hi]door ev5m9 als de ,frans*e 9 ,alg]i ( de ,brits*e 9 ,indi g]e*tigd a*t5 op die natuurlijke evolutie vooruit te loop5 door gebrek aan consid]atie jeg5s h51 die zi* nog tot ina*tnem+ di] v]\d]5de godsdi5/ige gebruik5 v]pli*t a*t54 ,elke directe ( v]kapte drang tot slapheid 9 zulke obs]vanties is onv]/&ig1 al w>e het sle*ts omdat de evolutie da>door met v]trag+ wordt b$reigd2 imm]s alwat aan aanval bloot/aat1 /ijgt 9 de wa>de]+ van wie het bezit4 ,bov5di5 is zulk optr$5 van de ,rege]+ ( ,h>e ambt5>5 met het beg9sel d] godsdi5/vrijheid 9 /ellig5 /rijd4 ,m9d] groot is het geva> van dit beg9sel aan te r&5 t5 aanzi5 van de zakt g5oemde godsdi5/ige bela/+1 welk] opbr5g/ m$e als e5e d] vijf ho(dzuil5 van het geb\w van d5 ,islm geldt4 ,de ,moslims*e wet zelve1 rek5+ h\d5de met het feit1 dat het /aatsbe/uur 9 ,mohamm$aans*e l&5 al eeuw5 lang niet ov]e5kom/ig h>e voors*rift5 is +]i*t1 bevat de noodige bepal+5 voor het geval1 wa>9 de v]vull+ van dez5 pli*t1 zond] bemoei5is van v]teg5woordig]s van het gezag1 geheel aan het vrije initiatief d] geloovig5 is ov]gelat54 ,de ,n$]l&s*-,indis*e ,rege]+ heeft re$s vele j>5 gel$5 t5 opzi*te van deze in/ell+ het e5ig jui/e /&punt +5om5 door aan h>e ambt5>5 m$e te deel51 dat zij de zakt bes*\wd w5s*te te zi5 als e5e vrijwillige liefdegave1 tot welke niem& ond] ha> be/uur mo*t word5 g$wong51 ev5m9 als aan de nalev+ van dat godsdi5/ige voors*rift moeielijkh$5 9 d5 weg gelegd behoord5 te word54 ,ook t5 aanzi5 d] b$eva>t z\ belemm]5d +rijp5 onv]/&ig zijn4 ,&]s /aat het met de vijfde zuil1 de door i$]5 ,moslim1 die physiek en f9antieel da>toe 9 /aat is1 e5maal 9 het lev5 te v]ri*t5 b$eva>t na> ,mekka4 ,dit ond]w]p is door mij bij v]s*ill5de geleg5h$5 met zooveel uitvo]igheid beh&eld1 dat ik mij hi] wel tot resumtie d] ho(dzak5 mag bepal54 ,zelfs dit z\ ov]bodig gea*t kunn5 word51 indi5 niet telk5s we] met dezelfde v]slet5 argum5t51 drang op de ,rege]+ uitgeoef5d w]d om to* e9delijk e5s maatregel5 te nem5 tot teg5gang van d5 hadj4 ,het laat/ trad als orgaan van di5 a&rang op hetzelfde p>lem5tslid1 dat de ,islmquae/ie wilde v]e5v\dig5 door zijn voor/el om vijf zesd5 d] ,n$]l&s*-,indis*e ,mohamm$an51 die door hem gewog51 ma> voor d5 ,islm te li*t bevond5 w>51 e5v\dig uit de regi/]s d] ,islmbelijd]s te s*rapp54 ,natuurlijk bleef hij 9 gebreke aan te gev51 hoe de ,rege]+1 zond] de vrijheid van godsdi5/ en van beweg+ ,h>] ond]dan5 aan te r&51 aan zijn5 w5s* gevolg z\ kunn5 gev54 ,hij v]g5oegde zi* erm$e1 aan zijne met ,indi m9d] bek5de m$eburg]s voor het b$eva>tspook s*rik aan te jag5 met behulp van e5 pa> bew]+51 die van de wa>heid ev5v] v]wijd]d w>5 als van de welvoegelijkheid4 ,( wat zegt gij1 die bij erv>+ weet1 dat ,mohamm$aans* fanatisme 9 ,oo/-,indi ev5ze] ond] ongetulb&e ,inl&]s als ond] hadji's voorkomt1 en dat ti5duiz5d5 hadji's 9 ,n$]l&s*-,indi als ru/ige ond]dan5 van het ,g\v]nem5t lev51 van deze uitspraak van onz5 volksv]teg5woordig]3 de b$eva>tgang]--ook als ,mohamm$aan niet geva>lijk vr zijne reis--is besli/ e5 oprui] teg5 het ,g\v]nem5t1 wanne] hij de b$eva>t na> w5s* heeft volbra*t8 ,en wat dunkt u1 lett5de op het feit1 dat bijna alle l$5 d] ,javaans*e ari/ocratie naa/e blo$v]want5 hebb51 die de b$eva>t na> ,mekka hebb5 v]ri*t1 en dat ond] h5 /e$s me] k5nis g5om5 wordt van hetge5 9 onze p]s en 9 ons p>lem5t betreff5de de ,inl&s*e w]eld gezegd wordt1 wat dunkt u van zijn &] orakel1 dat die ,inl&]s na t]ugke] van hunn5 to*t na> ,arabi gelijk /elt met reizig]s1 die 9 hun l& t]ugkom5 gewap5d met dynamiet en wap55 7sic7 om de geb\w5 9 de lu*t te do5 vlieg5 en onze m$eburg]s ad patres te help58 ,de nu*t]e w]kelijkheid komt hi]op ne]1 dat1 al v]zuim5 vele ,n$]l&s*-,indis*e ,moslims1 die volg5s hunne wet 9 de t]m5 z\d5 vall5 tot het v]ri*t5 d] b$eva>t1 de v]vull+ van di5 godsdi5/ig5 pli*t to*1 v]gelek5 met de vele &]e l&5 van d5 ,islm1 hun ijv] voor d5 hadj betrekkelijk groot is1 groot] ook dan hun ijv] 9 de volbr5g+ van &]e pli*t51 die de ,moslims*e wet hun m9/5s ev5 na aan het h>t legt4 ,de oorzak5 van dit v]s*ijnsel zijn vel]lei4 ,de v]zo55de kra*t voor vroeg]e zond51 die aan de volbr5g+ d] b$eva>t toegek5d wordt1 doet ha> bijzond] wa>de]5 door h51 die 9 tr\w aan de dagelijks en ja>lijks t]ugke]5de ritueele v]pli*t+5 van d5 ,moslim zoo veel tekorts*iet54 ,zek]e ond]s*eid+1 die de hadji's van hunne l&g5oot5 g5iet51 draagt tot de voorliefde ook iets bij1 al w]kt deze prikkel door de to5em+ van hun aantal /e$s m9d] /]k4 ,voor de groote me]d]heid d] ,inl&]s is de reis na> ,arabi bijna het e5ige1 en wel e5 vrij gemakkelijk en niet te ko/ba> middel om hun isolem5t van de buit5w]eld te v]brek5 en ook e5s iets van &]e l&5 te zi54 ,bij deze en &]e motiev5 komt ongetwijfeld ook de aanmo$ig+ vanwege de belanghebb5d5 te ,mekka1 het hadjiw]v51 zooals m5 het pleegt te noem54 ,hi]teg5 valt ev5wel we9ig te do51 want de eig5lijke w]v]s1 die met de desali$5 9 aanrak+ kom51 zijn ge5e vreemdel+51 aan wie m51 met e5ige willekeur om be/wil1 d5 toegang z\ kunn5 ontzegg51 ne5 het zijn 9 d5 regel ,inl&]s uit de /reek zelve1 die door hadjisjei*s en d]gelijk5 bij het aanbr5g5 van klant5 gent]esse]d zijn4 ,politieke beteek5is van d5 hadji4 ,de uit e5 politiek oogpunt te ov]weg5 gevolg5 van van het v]ke] met ,mekka kom5 niet bij de groote massa d] pelgrims aan d5 dag4 ,dez5 kom5 t]ug ev5 wijs ( onwet5d1 ev5 fanatiek ( v]draagzaam als zij enkele ma&5 tevor5 de reis aanva>d hebb54 ,van belang is ho(dzakelijk het feit1 dat s$]t ongeve] twee en e5e halve eeuw e5 nog al aanzi5lijk getal ,inl&]s te ,mekka j>5 doorbr5gt om er te /ude]54 ,deze om/&igheid heeft t5 gevolge gehad1 dat de da> he]s*5de me?od5 van /udie en ond]wijs ga&eweg de vroeg] van ,voor-,indi geimporte]de hebb5 v]drong51 en wat nog me] zegt1 dat de--gelukkig niet de me]d]heid vorm5de--hi]voor vatb>e /ude]5d5 9 dat int]nationaal-,mohamm$aans*e milieu met panislamitis*e d5kbeeld5 k5nis mak51 die op hunne gez9dheid jeg5s het ,europees*e be/uur van hun vad]l& ongun/ig kunn5 w]k54 ,tot nog toe heeft niem& het middel wet5 aan te wijz5 om di5 s$]t eeuw5 be/a&51 en vooral s$]t de /oomva>t toeg5om5 /room direct te ke]54 ,de e5ige middel51 die zi* aanbevel51 zijn indirecte1 langzaam ma> zek] w]k5de1 die d5 z9 d] ,inl&]s 9 &]e ri*t+ leid54 ,al wat de opvo$+ van het volk bevord]t1 kan da>toe /rekk54 ,elke /ap1 di5 m5 de inl&]s v]d] br5gt 9 de ri*t+ onz] cultuur1 leidt h5 ev5v] af van de b$eva>tzu*t4 ,economis*e gevolg5 van d5 hadj4 ,het economis* nadeel van d5 hadj voor de ,inl&s*e maats*appij is niet d5kbeeldig1 al wordt het wel e5s bre$] uitgemet5 dan het v]di5t4 ,dat laat ons zegg5 vijf millio5 guld5 #a1 die ja>lijks 9 d5 vorm van reis- en v]blijfko/5 en vrome gav5 van pelgrims d5 ,ar*ipel v]lat51 mog5 voor e5 deel aan de ,n$]l&s*e s*eepva>t t5 go$e kom51 9 het w>e belang d] bevolk+ zag5 wij die som ga>ne bet] be/e$4 ,9 v]b& met het bevolk+scijf] en met de vele &]e f9antieele aftapp+51 die ,indi ond]gaat zond] er zelf pr(ijt van te hebb51 maakt dat b$rag e*t] niet me] z'n enorm5 indruk als op het e]/e gezi*t4 ,9 i$] geval /aat het va/1 dat elke rege]+smaatregel1 die t5 doel z\ hebb51 de b$eva>t te v]h9d]5 ( te belemm]51 dat doel z\ miss51 d5 ijv] veele] z\ prikkel5 en e5 /orm van v]ontwa>dig+ z\ ontket55 9 de geheele ,moslims*e w]eld1 wa> de ,n$]l&s*e ,rege]+ nu re$s bek5d /aat als g5eigd tot onbillijkheid jeg5s ,mohamm$an54 ,teg5ov] de dogmatis*e ov]tuig+ zo[el als teg5ov] de eig5lijk godsdi5/ige wett5 ,h>] ,moslims*e ond]dan5 pa/ d] ,rege]+ en ,h>5 ambt5>5 ond] alle om/&igh$5 ge5 &] ri*tsno] dan dat d] onvoorwa>delijke en /rikt e]lijke h&hav+ d] godsdi5/vrijheid1 zond] e5ig voorbeh\d betreff5de d5 graad hunn] islamise]+1 de beweegr$551 die h5 t5 opzi*te van e5 ( &] voors*rift tot bijzond]e tr\w ( zelfs tot ov]drijv+ br5g54 ,elke s*5d+ van dit beg9sel br5gt zijne /raf m$e1 en alle5 onv]antwoordelijke /uurlui aan d5 wal zull5 e5e &]e me?ode durv5 aanbevel54 ,het huwelijks-1 familie-1 p]son5- en erfre*t van d5 ,islm eis*t e]bi$ig+4 ,uit onze vroeg]e bes*\w+5 is geblek51 dat sommige g$eelt5 van het /elsel van d5 ,islm1 die bij ons kra*t5s ha> ond]w]p tot het re*t g]ek5d z\d5 word51 ev5 /ellig als de le] van het gelo( en die d] godsdi5/pli*t5 aanspraak mak5 op e]bi$ig+4 ,zoo 9 de e]/e plaats het huwelijks-1 familie-1 p]son5- en erfre*t en hetge5 da>mee het nauw/ sam5hangt4 ,m5 ontwa>t dit wel het duidelijk/ uit de nag5oeg vol/rekt algeme5e receptie dez] be/&deel5 van de wet door alle ,mohamm$an5 d] w]eld1 en voorts uit de ze] bijzond]e consid]atie1 die alle /at5 met ,mohamm$aans*e ond]dan5 jui/ da>voor getoond hebb54 ,no* ,frankrijk no* ,groot-,brittanni hebb5 er ooit aan g$a*t1 aan e5e di] zak5 te torn52 bij alle h]vorm+splann5 /ond het bov5 b$5k+1 dat die wett5 onaangeta/ z\d5 blijv54 ,9 d5 all]laat/5 tijd word5 enkele /emm5 v]nom51 die met "n voor e5 groot deel van ,java will5 betoog51 dat da> de 9 h>e practijk me] heid5s* dan ,moslims* gez9de bevolk+ ze] wel de invo]+ door de ,rege]+ van e5 ,we/]s* famili]e*t z\ toelat51 da> zij to* van de ,moslims*e in/ell+5 no* go$ op de hoogte1 no* da>aan bijzond] gehe*t 01 en die alle5 9 zoov] betra*tte1 als de ho(d5 en de zoog5aamde gee/elijkheid er de h& aan hield54 ,ik kan 9 die r$5e]+ niet &]s zi5 dan e5e van p]fidie niet vrije drogr$51 die e5 nog me] af/oot5d5 indruk maakt1 wanne] het heet1 dat zij moet di55 om de pr$ik+ van het ,evangelie wat gemakkelijk] te mak54 ,non tali auxilio6 zal i$] e]lijk ,*ri/5 met we]z9 da>bij uitroep54 ,de kle9e man1 de desabewon] 9 e5 groot deel van ,java1 bezit we9ig ( ge5e k5nis van het familie- en p]son5re*t van d5 ,islm1 en hij heeft dit nooit om zijne bij v]gelijk+ met &]e wett5 geblek5 voortreffelijkheid aanva>d4 ,ne51 de fellh van ,egypte ev5m91 en het gros d] bevolk+ van ,con/ant9opel en ,mekka deel5 met h5 die onkunde4 ,ma> zij all5 wet5 wel1 wie ond] h5 de k5n]s van die inzett+5 zijn1 en dez5 /aan onmiddellijk1 wanne] da>op e5 aanval b]aamd wordt1 g]e$ om die onwet5d5 te wa>s*uw51 dat hunne religie 9 geva> komt1 dat het niet alle5 gaat om e5 door de vad]5 aanva>d en van h5 ge]fd go$1 ma> om gebod5 van d5 ,all]hoog/e1 welk] misk5n+ afval van het gelo( 9 zi* sluit4 ,alle5 de gr(/e onkunde kan zoo sle*te raadgev+5 e5igsz9s v]onts*uldig54 ,diezelfde onbek5dheid met de mee/ elem5taire gegev5s1 die ons p>lem5tslid 7d5 man van de s*rapp+ d] vijf zesd57 de$ bew]51 dat de ,n$]l&s*e ,rege]+ h>e ,indonesis*e ond]dan5 be/uurt na> ,mohamm$aans*e re*tsbeg9sel5 en zoo bij h5 de me5+ doet po/ vatt51 dat ,zij hunne beke]+ tot d5 ,islm ga>ne ziet4 ,dat e5ig deel van onze voor ,inl&]s geld5de wetgev+ ook ma> e5 spoor van ,mohamm$aans*e re*tsbeg9sel5 v]toont1 zal zelfs die volksv]teg5woordig] niet durv5 zegg54 ,zijne uitspraak kan dus alle5 betrekk+ hebb5 op dat p]son5- en famili]e*t met aankleve1 hetwelk1 zoolang wij ,oo/-,indis*e eil&5 bezitt51 gegold5 heeft als door de inheems*e ,moslims*e bevolk+ g]ecipie]d1 en ook weg5s zijn intiem5 sam5hang met hunne religie te e]bi$ig54 ,dit nooit we]sprok5 feit v]toont zi* nu ope5s aan ons ,kam]lid als e5e dwal+1 die ha> ont/aan dankt aan ang/ voor ( sympa?ie met d5 ,islm1 die de ,rege]+ van de wijs gebra*t z\d5 hebb54 ,en voor deze ongehoorde /ell+ vo]t hij niets &]s aan dan de niet v]d] gespecifice]de autoriteit van drie gele]d51 van welke twee zi* nooit op dit t]re9 bewog5 no* 9 dez5 z9 geuit hebb51 t]wijl de d]de zi* bij me] dan e5e geleg5heid 9 ze] besli/ positiev5 z9 ov] de receptie van b$oelde ho(d/ukk5 van het ,moslims* re*t door de ,inl&s*e ,mohamm$an5 heeft uitgesprok54 ,wij mog5 bij deze dwaa%$5 niet lang] /il/aan4 ,de ,rege]+ h\de e*t] d5 weg t] evolutie wijd op54 ,intuss*51 de e]lijke erk5n+ van de aansprak5 dez] ,mohamm$aans*-,inl&s*e inzett+5 op volkom5 e]bi$ig+ sluit ge5sz9s +5om5heid 9 zi* met die inzett+5 zelve4 ,9 m5ig opzi*t pass5 zij bet] bij d5 bes*av+/oe/& van de oudheid ( van de middeleeuw5 dan bij di5 van onz5 tijd4 ,de polygamie1 de groote lo%eid van d5 huwelijksb&1 de hulpeloo%eid d] vr\w teg5ov] willekeur en onre*t van h>5 man1 om ma> enkele ho(dzak5 te noem51 v]h9d]5 de normale ontwikkel+ van het gez92 ook vele dtailregel+5 z\ m5 ?ans geheel &]s w5s*54 ,de ,islm heeft hi] we] aan het tijdelijke blijv5de kra*t gegev51 aan voors*rift51 die 9 e5e bepaalde p]iode voor bepaalde l&5 welli*t ges*ikt w>51 eeuwig onfeilba> gezag toegek5d4 ,zoolang m5 e5e bevolk+ van w+ewe/5 exploite]t1 kan m5 voor de he]s*appij van zulke in/itut5 onv]s*illig blijv52 e5e rege]+1 die al h>e ond]dan5 na> e?is*e beg9sel5 wil be/ur51 mag dit niet zijn4 ,zond] ooit de bijzond]e te]heid voorbij te zi5 van door de religie gewijde regel51 die het lev5 van het individu en van de familie betreff51 moet zij d5 weg e5] gew5s*te evolutie op5 h\d51 ban5 als het noodig is1 en de m5s*5 da>he5 lokk5 als zij dat v]mag4 ,codificatie d]halve ongew5s*t4 ,codificatie van het g]ecipie]de deel van het ,moslims*e re*t1 al w>e zij niet op zi*zelve onmogelijk1 z\ e5e d] gr(/e f\t5 zijn1 die de ,rege]+ kon begaan4 ,m5 z\ da>door voor onafzi5b>5 tijd va/legg51 hetge5 m5 jui/ hoopt1 dat zi* zal wijzig54 ,bov5di5 is de receptie van dat re*t1 die hi] vrijwillig tot /& kwam1 niet voll$ig no* onges*ond5 gewee/1 en m5ige adat1 die zi* plaatselijk tuss*5 de regel5 van het gewijde re*t wi/ 9 te dr+51 heeft aanspraak op (ficieele bes*]m+4 ,het is dus van het groot/e belang1 de besliss+ omtr5t hetge5 het ,inl&s*-,mohamm$aans*e re*t 9 de te beh&el5 gevall5 le]t1 telk5s ov] te lat5 aan de vrije1 door ge5 (ficieel erk5d ges*rift gebond5 ov]weg+ van deg551 die met deze re*tspraak bela/ zijn1 en v]d]1 deze functie op te drag5 aan p]son51 die bij de bevolk+ gezag hebb51 en van wie de ,rege]+ v]tr\w5 kan1 dat zij niet alle5 de noodige k5nis d] ,moslims*e wet bezitt51 ma> vooral ook op de hoogte zijn van hunn5 tijd1 zoodat zij de eis*5 e5] gezonde evolutie v]/aan4 ,de in/ell+ d] prie/]rad5 op ,java en ,mado]a 0 e5e f\t4 ,da>om is de in/ell+ d] prie/]rad51 die 9 #ahhb van ,rege]+swege ges*i$de1 e5e betreur5swa>dige f\t gewee/4 ,de ,mohamm$aans*e re*tspraak op ,java en ,mado]a 0 9 h&5 van de panghoeloes1 bijge/aan door het hun ond]ges*ikte p]soneel en somtijds ook door deskundig5 da>buit51 en ond]worp5 aan het toezi*t van de reg5t54 ,t5 onre*te heeft m5 to5 geme5d1 het be/a&e v]bet]5d te beve/ig5 door de ond]ges*ikte help]s van d5 n5 re*t] te mak5 tot e5 college van /emg]e*tigde l$51 die door de ,rege]+ b5oemd en wat hunne re*tspraak betreft van elk hoog] toezi*t ontslag5 w]d54 ,de misbruik5 zijn da>door e] toe- dan afg5om51 te me]1 da> deze re*t]s door de ,rege]+ wel b5oemd1 ma> niet bezoldigd word54 ,betr\wba>heid kan m5 to* moeielijk v]wa*t5 van re*t]s1 die ov] de intiem/e belang5 d] bevolk+ te besliss5 hebb51 en wi] e5ige beloon+ be/aat 9 de n]g5s g]egelde emolum5t5 van hun ambt4 ,voor de keuze d] l$5 0 m5 aangewez5 op p]son51 die aan ,inl&s*e pesantrns ( 9 ,arabi e5e zek]e k5nis van d5 inh\d d] h&boek5 ov] de ,mohamm$aans*e wet hadd5 opg$aan2 gewoonlijk vrij bekromp5 m5s*51 die met de practijk des lev5s we9ig aanrak+ hebb54 ,de /em van het ,inl&s*e gezonde v]/&1 die vroeg] door de bemoei5is van d5 reg5t dikwijls dan doorslag gaf1 w]d gesmoord1 zoodat re*tsv]kra*t+ gemakkelijk]1 evolutie veel moeilijk] 0 geword54 ,bemoei5is d] ,rege]+ met zulke ond]w]p5 pr9cipieel gew5s*t4 ,op zi*zelf 0 het feit1 dat 9 #ahhb e5e regel+ d] ,inl&s*-,mohamm$aans*e re*tspraak door de ,rege]+ ond]nom5 w]d1 e5 v]blijd5de /ap 9 e5e ri*t+1 die m5 vroeg]1 ev5ze] uit ang/valligheid als uit onv]s*illigheid1 pla*t te s*uw54 ,uitga&e van het jui/e beg9sel1 dat inm5g+ 9 godsdi5/ige aangeleg5h$5 v]ke]d 01 v]gat m51 dat 9 het /elsel van d5 ,islm e5 aantal zak5 met d5 godsdi5/ 9 onv]brekelijk v]b& /aan1 aan welk] regel+ e5 behoorlijk be/uur onmogelijk vreemd kan blijv54 ,moskeefonds54 ,w]d5 moskeefonds51 die aan het initiatief van reg5t5 hun ont/aan te dank5 hadd51 met m$ew]k+ dikwijls van ,inl&s*e en ook van ,europees*e ambt5>5 op erg]lijke wijze misbruikt1 om het za*t uit te drukk51 dan vond de ,rege]+ elk +rijp5 geva>lijk1 omdat het hi] d5 godsdi5/ d] ,inl&]s betr(4 ,dezelfde b$5k+ de$ zi* geld51 wanne] de panghoeloes en hunne consort5 voor de hun kra*t5s al\de h]kom/5 opg$rag5 bemoei5is met de sluit+ en ontb9d+ van huwelijk51 met bo$els*eid+51 met de re*tspraak1 voor de bevolk+ drukk5de honor>ia eis*t54 ,b$5kelijk w]d het zelfs gea*t1 wanne] e5 be/uursambt5a> zi* van de inri*t+ van ,inl&s*e godsdi5/s*ol5 door eig5 aans*\w+ op de hoogte wilde /ell54 ,al deze bes*\w+5 w>5 erfgo$ uit d5 tijd1 to5 de ,inl&s*e bevolk+ voor het ,g\v]nem5t 9 de e]/e plaats e5 in/rum5t 0 om v]h&elb>e product5 te cultive]51 en zij hebb5 nog lang nagew]kt1 nadat de exploitatiele] 9 beg9sel opgegev5 04 ,dat is nu &]s geword52 m5 a*t het nu niet me] de hoog/e wij%eid1 de ,inl&s*e maats*appij zooveel do5lijk 9 ha> eig5 sop te lat5 ga>kok51 en m5 begrijpt1 dat ook op het gebi$1 wa> de volks9/ell+5 en gebruik51 van godsdi5/ig5 ( &]5 oorsprong1 het lev5 di] maats*appij nog behe]s*51 de ,rege]+ v]pli*t is te zorg51 dat niem& onh]/elba> onre*t worde aang$aan1 all]m9/ door beambt51 die ,zijzelve aan/elt ( erk5t4 ,mohamm$aans*e huwelijk52 godsdi5/ond]wijs4 ,zoo is dan de adm9i/ratie d] moskeefonds5 van hoog] h& aan regel5 ond]worp5 en ond] toezi*t ge/eld1 de van ouds gebruikelijke deskundige hulp en toezi*t bij de sluit+ en ontb9d+ van huwelijk5 d] ,inl&s*e ,mohamm$an5 t] v]mijd+ van onzek]heid en t] voorkom+ van misbruik5 op va/]e grondslag5 geve/igd1 het ,mohamm$aans*e godsdi5/ond]wijs1 zond] inm5g+ 9 d5 godsdi5/ zelf1 ond] controle g5om5 op e5 wijze1 die bij go$e uitvo]+ wa>borg5 bevat voor de h&hav+ d] op5b>e orde1 t]wijl de ,rege]+ behoorlijk op de hoogte kan zijn van de invlo$51 wa>aan vele h>] ,moslims*e ond]dan5 zi* ond]w]p54 ,ik sprak da> van e5e go$e uitvo]+1 en na> aanleid+ hi]van mag ik te dez] plaatse de opm]k+ niet t]ugh\d51 dat da>aan vaak veel heeft ontbrok54 ,0 het de ongewoonte om zi* aan deze soort van belang5 d] bevolk+ veel geleg5 te lat5 zijn ( ov]lad+ met &] w]k1 ( hield e5e &]e oorzaak de ,europees*e be/uursambt5>5 van de behoorlijke toepass+ van e5v\dige1 ondubbelz9nige1 door de ,rege]+ h]haaldelijk gegev5 en +es*]pte voors*rift5 af8 ,op deze vrag5 weet ik het jui/e antwoord niet1 ma> dit moet ik zegg51 dat ik u w>e ges*i$5iss5 z\ kunn5 v]hal5 van gewe/51 wa> g$ur5de j>5 zelfs met de e]/e voorb]eid+ d] uitvo]+ van de /ellig/e bevel5 ge5 aanvang 0 gemaakt1 wa> de h]haaldelijk 9 h]9n]+ gebra*te voors*rift5 niet sle*ts papi]5 voors*rift5 blev51 ma> zelfs het papi] na e5ig5 tijd niet me] te v9d5 04 ,het s*ijnt1 dat deze onov]w9nelijke ambtelijke apa?ie teg5ov] bevel5 d] ,rege]+ 9 het bijzond] zak5 betreft1 die op d5 ,islm betrekk+ hebb54 ,al?ans bleek het tot dusv] ev5e5s niet mogelijk1 de zoog5aamde ,mekkapass51 wa>van het be/uur de v]trekk5de hadji's moet voorzi51 e5igsz9s behoorlijk +evuld te krijg51 en v]kla>t de ,consul d] ,n$]l&5 te ,dj$dah1 zelf ,indis* be/uursambt5a>1 telk5s met sm>t1 dat ond] de duiz5d5 pass51 die hij ja>lijks te controle]5 heeft1 de enkele go$ +evulde hem bijna do5 s*rikk5 van wege hunne zeldzaamheid4 ,t5 aanzi5 d] prie/]rad5v]ord5+ van #ahhb1 die 9 tijdsorde aan al de &]e da>/raks g5oemde regel+5 voorafg+1 kan m5 ov] die gebrekkige uitvo]+ niet klag54 ,de in/ell+ di] gee/elijke re*tbank5 en de b5oem+ h>] l$5 g+5 van het c5trale gezag uit en kwam5 tijdig en ordelijk tot /&4 ,ongelukkig 0 e*t] deze 9 beg9sel prijz5swa>dige /ap op het gebi$ d] ,mohamm$aans*e volks9/ell+5 om de da>/raks g5oemde r$55 e5 mis/ap4 ,hoe de re*tspraak d] prie/]rad5 te v]bet]54 ,te v]help5 s*ijnt mij dit euvel op ge5e &]e wijze dan door die te onzalig] ure ges*ap5 colleges geheel af te s*aff5 en de besliss+ d] re*tsvrag51 die hun ?ans word5 voorgelegd1 op te drag5 aan d5 gewon5 ,inl&s*5 re*t]4 ,de voorzorgsmaatregel51 die bij die op]atie 9 a*t g5om5 moet5 word51 zijn3 voor zulke quae/ies aan het advies van d5 panghoeloe1 die &]s vaak sle*ts s*ijn-adviseur en beedig] van getuig5 is1 ze] hooge wa>de toe te k5n51 en aan de mee/al uit h>5 a>d urg5te g$+51 die het famili]e*t betreff51 die snelle beh&el+ te v]zek]51 wa>op zij aanspraak hebb51 en die vooralsnog bij de prie/]rad5 bet] dan bij de l&rad5 gewa>borgd is4 ,draagt m5 dan me]1 dan dusv] vaak ges*i$ is1 zorg voor de b5oem+ tot het panghoeloe-ambt van m5s*51 wi] aanbevel+ niet alle5 9 hunne /udie van e5ige kitabs en 9 d5 door h5 g$rag5 tulb& geleg5 is1 ma> die ook ov] wat algeme5e ontwikkel+ en lev5s]v>+ bes*ikk51 dan is de voortwoek]+ d] enorme misbruik51 die de zoog5aamde gee/elijke re*tspraak aanklev51 go$deels bezwor5 en de weg tot geleidelijke evolutie d] da>bij betrokk5 soort van volks9/ell+5 wijd op5geh\d54 ,wa>om wij de a&a*t vooral bij ,java en ,mado]a bepal54 ,wa> ik de h\d+ besprak1 die mijns inzi5s de ,rege]+ moet aannem5 teg5ov] de ,moslims*e volks9/ell+5 van ,n$]l&s*-,indi1 bepaalde zi* de g$a*te mee/al als vanzelf bij d5 toe/& op ,java en ,mado]a4 ,m5 zal dit zond] veel uitleg v]/aan4 ,da> is de int5siteit van ons be/uur1 ook te dez5 aanzi51 veel v]d] gevord]d dan eld]s2 da> is het bevolk+scijf] d] ,mohamm$aans*e bevolk+ zoo belangrijk veel hoog] dan op al de &]e eil&5 saam2 en hetge5 zi* voor de eil&5 op dit gebi$ laat va//ell51 kan met g]+e wijzig+ na> plaatselijke om/&igh$5 op de ,mohamm$an5 d] ,buit5bezitt+5 word5 toegepa/1 want hoe groot het e?nologis* en cultuurhi/oris* v]s*il ov]ig5s zij1 9 d5 ,islm hebb5 wij met e55 factor te do51 die da> en hi] op soortgelijke1 alle5 9 graad v]s*ill5de wijze inw]kt4 ,t5 opzi*te van de vele ho(d/ukk5 d] wet1 wa>van de e5e ,inl&s*e ,moslim zi* veel1 de &] zi* we9ig ( zelfs niets aantrekt1 en die buit5 alle bemoei5is van gee/elijke re*t]s ( &]e godsdi5/beambt5 blijv51 is het /&punt d] ,rege]+ vanzelf vol/rekt neutraal4 ,dat er zijn1 die op religieuze grond5 zi* on?\d5 van het sluit5 van contract5 met r5teb$+ ( met risico1 assuranties enz41 behoeft het be/uur ev5m9 bezig te h\d5 als de uite5loop5de wa>de]+ van het v]bod van gee/rijke drank5 bij v]s*ill5de ,mohamm$an54 ,de voor d5 nieuw]5 tijd en zijn v]ke] al te knell5de b&51 die de ,moslims*e wet om het lev5 d] ,islmbelijd]s sl+]t1 rak5 vanzelf los1 zoodra ons cultuurlev5 9 e5 ( &] opzi*t h5 kra*tig] tot zi* trekt4 ,de drang da>toe moet e*t] van b9n5 na> buit5 w]k51 niet omgeke]d4 ,uit /aatkundig oogpunt belangrijke be/&deel54 ,er is e5 &] gebi$1 wa>op de ,rege]+ zi* niet mag bepal5 tot belang/ell5d1 ma> lijdelijk toezi51 wat de toekom/ige evolutie br5g5 zal4 ,het omvat al hetge5 e5 /aatkundig k>akt] heeft ( dit li*t kan aannem54 ,*alifaat1 panislamisme1 heilige oorlog zijn de woord51 die bij d5 hoord] de voor/ell+ d] voornaam/e zak5 wekk51 wa>om het hi] gaat4 ,9 d5 aanvang w>5 de *alief51 zooals hun naam het zegt1 de opvolg]s van ,mohamm$1 namelijk 9 de leid+ en het be/uur d] geme5te4 ,na>mate de v]ov]+ d] l&5 door d5 ,islm zi* uitbreidde en beve/igde1 ontwikkelde het *alifaat zi* tot e5e vor/elijke dyna/ie1 die e5 w]eldrijk behe]s*te en die zi* !oretis* de he]s*appij ov] de heele w]eld aanmatigde4 ,wij h]9n]d5 er vroeg] re$s aan1 hoe diep die !orie wortel heeft ges*ot5 n 9 het sy/eem van d5 ,islm n 9 de populaire voor/ell+5 zijn] belijd]s4 ,zelfs nadat de politieke v]brokkel+1 die al spo$ig intrad1 ha> toppunt _h b]eikt1 bleef m5 aan de fictie d] e5heid va/h\d51 en de van alle w]kelijke ma*t v]/ok5 *alief5 blev5 van die e5heid het symbool1 al moe/5 zij zi* ertoe bepal51 met hunne diploma's te bezegel51 hetge5 buit5 hunn5 invlo$ tot /& gekom5 04 ,de *alief be/uurd] d] ,mohamm$an51 ge5 k]kvor/4 ,9 die fictie behield5 e*t] de *alief5 d5 naam van hetge5 hunne voorgang]s w]kelijk gewee/ w>53 zij heett5 be/uurd]s van het gans*e door d5 ,islm +5om5 gebi$1 ge5sz9s gee/elijke ho(d51 wi] bemoei5is tot specifiek godsdi5/ige belang5 bep]kt 04 ,het sy/eem 0 imm]s s$]t ongeve] de ti5de eeuw voltooid1 en zijne v]d]e toepass+ vond1 ev5als tevor5 zijne e]/e ontwikkel+1 plaats ond] de leid+ d] s*riftgele]d52 niem& v]wa*tte die van het w]kelijke ( fictieve c5trale gezag4 ,no* ,moslims*e /aatsli$51 no* gele]d5 ( leek5 hebb5 ooit 9 d5 *alief iets &]s gezi5 dan d5 re*tmatig5 aanvo]d] en behe]s*] all] geloovig54 ,nadat g$ur5de eeuw5 de feitelijke onma*t d] lat]e ,abbasidis*e *alief5 de aanmatig5de le] van het *alifaat te s*&e s*e5 te hebb5 gemaakt1 wi/5 de ,turk5 9 de ze/i5de eeuw de e5heid van naam en w]kelijkheid op dit gebi$ te h]/ell54 ,/]k door de kra*t hunn] wap551 dwong5 zij hunne erk5n+ als *alief5 van de me]d]heid d] re*tz9nige ,mohamm$an5 af1 en v]/ond5 zij het1 de hun niet pass5de eis*51 die de wet en de publieke op9ie voorhe5 aan d5 *alief hadd5 ge/eld1 zooals de af/amm+ van ,qo]aisj1 om niet me] te noem51 te do5 v]get54 ,9 zake /aatsle] /e$s me] dan op e5ig &] gebi$ gewoon1 zi* voor de ma*t d] feit5 te buig51 aanva>dde de ,moslims*e w]eld de v]&]+ zond] veel prote/1 zelfs 9 die l&51 die nooit met het ,turks*e /aatsbe/uur 9 aanrak+ kwam54 ,tot 9 het ,v]re ,oo/51 wa>toe onze ,indis*e ,ar*ipel behoort1 w]d de ,turks*e ,soeltan ond] d5 naam van ,radja ,roem ( ook van ,soeltan ,i/amboel1 de v]e]de held d] populaire *alifaatsleg5de1 en v]breidde zi* ond] de ,mohamm$aans*e s*riftgele]d5 de me5+ dat de vor/5 van ,con/ant9opel de wettige w]eldbehe]s*]s w>51 t]wijl de ov]ige kon+5 en keiz]s d] a>de f hunne vasall5 f hunne vij&5 moe/5 zijn4 ,het is wa>1 de ov]groote me]d]heid d] ,inl&s*e ,mohamm$an5 v9dt ge5e aanleid+ om zi* met zulke vrag5 van hoog]e politiek het ho(d te brek52 zij hebb5 al g5oeg te /ell5 met hunne eig5e dorpsautoriteit51 di/rict%o(d51 reg5t5 ( vor/5 en met hunne ,europees*e be/uurd]s om voor de v]deel+ d] ma*t 9 de groot]e w]eld onv]s*illig te blijv54 ,dit neemt niet weg1 dat bij intellectueel hoog] ontwikkelde ,indonesis*e ,moslims1 die wl belang /ell5 9 de bepal+ d] plaats van hun volk 9 de int]nationale sam5lev+1 somtijds e5e b$5kelijke neig+ be/aat om hunne v]h\d+ tot ons be/uur als e5 9 wez5 abnormaal1 tijdelijk ov]gangs/adium te bes*\w51 9 welke opvatt+ zij door gelo(sg5oot5 uit &]e l&5 nu en dan word5 v]/]kt4 ,ge5 vorm van panislamisme aannemelijk voor e5e ,europees*e mog5dheid met ,mohamm$aans*e ond]dan54 ,g$a*t5 zijn tolvrij4 ,de ,rege]+ z\ e*t] roekeloos h&el5 door teg5ov] uit+5 van deze soort g$a*t5 onv]s*illig te zijn4 ,wie 9 ,h>5 di5/ zijn1 behoor5 te wet51 dat elke vorm van panislamisme met e5e e]lijke opvatt+ van hun ambt ( hunne b$i5+ onv]e5igba> is4 ,van het klassieke panislamisme1 dat de ond]w]p+ d] geheele w]eld aan het gezag van d5 ,islm als e5 doel voor/elt1 hetwelk de geloovig5 nooit uit het oog mog5 v]liez51 en 9 welks ri*t+ zij bij elke gun/ige geleg5heid /app5 moet5 do51 spreekt dit zoo geheel vanzelf1 dat elk betoog ov]bodig mag word5 gea*t4 ,ma> ook 9 d5 vorm1 wa>9 m9 ( me] gemod]nise]de ,mohamm$an5 het omzett51 di5 van ond]l+e aane5sluit+ all] ,moslims om ond] leid+ van het *alifaat1 dat wil zegg5 van d5 invlo$rijk/5 ,mohamm$aans*5 vor/1 te bevord]5 al hetge5 zij 9 hun geme5s*appelijk belang a*t51 ook 9 di5 vorm is het voor e5e niet-,mohamm$aans*e rege]+ vol/rekt onaannemelijk1 en v]di5t het onvoorwa>delijke be/rijd+4 ,i$]e transactie met zulk e5 /rev5 z\ beteek55 het duld5 van vreemde inm5g+ 9 de v]h\d+ van d5 /aat tot zijne ond]dan51 en dat niet van e5e vreemde gee/elijke ma*t1 die opkwam voor de godsdi5/ige belang5 d] gelo(sg5oot51 ma> van e5 vreemd5 /aat1 die v]\d]de1 met d5 ,mohamm$aans*5 godsdi5/ sam5hang5de aspiraties van politiek5 a>d niet v]mo*t los te lat54 ,de groote mog5dh$51 die ,mohamm$aans*e ond]dan5 hebb51 sprak5 zi*1 zoov] ik weet1 nooit s*]p en kla> ov] dit vraag/uk uit4 ,wanne] m5 let op h>e h\d+ 9 bijzond]e gevall51 dan z\ m5 zegg51 dat de ,engels*e ,rege]+ mee/al g5eigd is om teg5 de erk5n+ van het *alifaat door h>e ond]dan5 niet veel bezwa> te mak51 ja1 dat zij bij h>e ,moslims*e ond]dan5 ga>ne d5 naam heeft van met hunn5 *alief bijzond] bevri5d te zijn2 natuurlijk /elt zij zi* da>bij dan op het hi/oris* zo[el als sy/ematis* onjui/e /&punt1 dat di5s wa>digheid sle*ts e5e soort van opp]toezi*t ov] de ,mohamm$aans*e k]k z\ beteek554 ,de ,frans*e rege]+ s*ijnt te dez5 opzi*te bet] +eli*t te zijn1 en1 wa> het pas geeft1 elke inm5g+ van di5 kant1 ook al /elt zij zi*1 p\r le beso9 de la cause1 met d5 naam van gee/elijk toezi*t tevr$51 besli/ af te wijz54 ,hoe dit ook zij1 de ,n$]l&s*e rege]+ mag 9 e5e zaak als deze niet s*rom51 d5 weg te bew&el51 di5 ha> belang en dat h>] ond]dan5 ha> wijz54 ,vrijheid van godsdi5/ voor ,mohamm$aans*e ond]dan5 met afwijz+ van elke vreemde inm5g+4 ,de mee/ voll$ige vrijheid van uitoef5+ van hunn5 godsdi5/ kan zij aan h>e ,mohamm$aans*e ond]dan5 s*5k5 en tev5s aan ,turks*e ( &]e bemoei+ met hetge5 die ond]dan5 betreft op besli/e wijze we]/& bi$54 ,wat de ,islm ooit aan c5trale organisatie bezet5 heeft ( nog bezit1 dat is van /aatkundig5 a>d2 iets1 dat zi* met het pausdom ( algeme5e k]kv]gad]+5 laat v]gelijk51 heeft hij niet gek5d4 ,de zuiv] gee/elijke zak5 van d5 ,islm word5 s9ds d]ti5 eeuw5 beh&eld door de s*riftgele]d5 van de v]s*ill5de l&51 die van het door hunne confrat]s 9 &]e l&5 ont/ok5 li*t alle p>tij kunn5 trekk51 die zij w5s*51 ma> door ge5e oecum5is*e v]teg5woordig+ all] ,moslims tot iets v]pli*t kunn5 word54 ,wie de gee/elijke leidsli$5 d] ,indonesis*e ,moslims w>54 ,de keuze d] l&51 van wa> onze ,indis*e ,moslims hunne wij%eid ontv+51 w]d vanzelf bepaald door de re*tss*ool1 wa>bij zij zi* ond] leid+ d] e]/e ,voor-,indis*e pr$ik]s van d5 ,islm 9 d5 ,ar*ipel aanslot53 de ,sjafi'itis*e4 ,hunne h&boek5 d] wet zijn dus de mee/ bek5de van di5 ritus1 ges*rev5 mee/al door auteurs1 die 9 ,we/-,arabi1 9 ,egypte1 9 ,hadhramaut1 e5e enkele maal door s*rijv]s1 die 9 ,voor-,indi geve/igd w>51 ( wel zij zijn uit die ho(dw]k5 gecompile]d ( sam5getrokk54 ,voor hetge5 buit5 de /udie d] wet valt1 voorzag5 zij zi* van le]boek5 op diezelfde m>kt51 die hun hunne litt]atuur ov] de wet lev]d54 ,wa> het mondel+ ond]ri*t1 dat het eig5 l& hun bood1 na> hunne s*att+ tekorts*oot1 vuld5 deg551 die zi* die weelde kond5 v]oorlov51 dit 9 d5 regel te ,mekka1 bij uitzond]+ ook wel te ,caro1 aan4 ,de 9 ,indi geve/igde ,hadhramitis*e deskundig5 hielp5 m$e aan de vraag na> buit5l&s*e voorli*t+ voldo54 ,wij kunn5 het betreur51 dat teg5ov] al di5 vreemd5 invlo$ ge5 kra*tig] nationaal gee/elijk lev5 zi* bij de ,inl&]s de$ geld5 ( wi/ te h&hav52 v]&]5 ( voor de toekom/ v]h9d]5 kunn5 wij dat niet4 ,ma> teg5 elk5 invlo$ met re*t/reeks*e ( zijdel+s*e politieke /rekk+ behoor5 wij ons zoo s*rap mogelijk te zett54 ,dus3 uitsluit+ van elke soort van meega&heid teg5ov] het optr$5 van ,turks*e consuls als ag5t5 van het *alifaat en bes*]m]s d] belang5 van ,mohamm$aans*e ,inl&]s2 nalat+ all] (ficieuze begun/ig+ van geld9zamel+5 voor spoorwegaanleg 9 d5 ,hidjz1 voor door e5 ( &]5 ,turks*5 oorlog v]>mde soldat5 ( voor de w$uw5 en weez5 van gesneuveld52 teg5gang van de geb$5 voor de ,turks*e soeltans 9 de ,vrijdagsdi5/51 al?ans zoodra die niet te bes*\w5 zijn als het gevolg d] g$a*telooze voorlez+ van onbegrep5 =muli]51 ma> als uit+ e5] politieke gelo(sbelijd5is4 ,v]d] bij het toezi*t op het ,inl&s*-,mohamm$aans*e godsdi5/ond]wijs waakzaamheid teg5 alle propag&a voor panislamitis*e d5kbeeld54 ,de le] betreff5de d5 heilig5 oorlog en hetge5 da>m$e sam5hangt1 mag 9 pesantrns en so]au's ev5m9 beh&eld word5 als die betreff5de het *alifaat2 tr\w5s de mee/e go]oe's zijn uit eig5 beweg+ zoo v]/&ig1 dit na te lat54 ,be/rijd+ d] kun/matige v]lev5dig+ van es*atologis*e v]wa*t+54 ,het 9 abnormale beweg+ br5g5 van de gemo$]5 d] li*tgeloovige massa door v]spreid+ van v]hal5 ( voorspell+51 die de es*atologie betreff51 worde bijtijds voorkom54 ,is de emotie e5maal gewekt en grijpt zij om zi* he51 dan loopt het gewoonlijk uit op woel+51 die met geweld ond]drukt moet5 word5 en wa>bij misleide onnoozel5 het gelag met hun lev5 ( hunne vrijheid betal54 ,het be/uur late zi* dus niet b$rieg5 door de s*ijnb>e onb$uid5dheid van d5 inh\d d] *ronis* ond] de bevolk+ v]spreide1 9 e5 droomgezi*t te ,m$9a m$eg$eelde v]man+5 van ,mohamm$1 ( van vraagboekjes 9 v]b& met de v]s*ijn+ van d5 ,mahd1 ( van p]son51 die als wegb]eid]s van dez5 ,mohamm$aans*5 messias will5 geld54 ,voor het naieve v]/& d] gewone ,inl&s*e ,moslims hebb5 al deze d+5 en m5s*5 groote beteek5is1 en zij ri*t5 ond] h5 dezelfde soort van onru/ en v]w>r+ aan als die het gevolg is van propag&a voor e5 ( &]5 vorm van de panislamitis*e g$a*te4 ,v]mijd+ van al hetge5 na> inbreuk op de godsdi5/vrijheid zweemt4 ,met hoe me] klem nu e*t] de ,rege]+ ,h>e autonomie 9 het be/uur h>] ,inl&s*e ond]dan5 h&haaft teg5ov] pog+5 tot inm5g+ van buit5af1 des te ern/ig] behoort zij te wak5 teg5 al wat zweemt na> inbreuk op de godsdi5/vrijheid ook van h>e ,mohamm$aans*e ond]dan54 ,het kan vreemd s*ijn51 hi]op aan te dr+51 wa> jui/ dikwijls 9 me] ( m9d] v]wijt5d5 toon van ,ha> bewe]d wordt1 dat ,zij d5 ,islm veel me] dan noodig ( w5s*elijk 0 bes*]md en zelfs v]troeteld heeft1 om nu ma> niet me] te sprek5 van de onz9nige bes*uldig+1 dat ,zij e5e bevolk+ van twijfela*tig ,mohamm$aans*e belijd5is na> ,mohamm$aans*e re*tsbeg9sel5 z\ hebb5 be/uurd4 ,to* is dat zoo vreemd niet1 gelijk re$s hi]uit blijk5 kan1 dat 9 ,mohamm$aans*e l&5 buit5 ,oo/-,indi de ,n$]l&s*-,indis*e ,rege]+ d5 naam heeft van op fanatieke wijze d5 ,islm te v]volg5 en te ond]drukk54 ,beide bes*\w+5 b]u/5 op onkundige ov]drijv+4 ,ongun/ige beoordel+ d] ,n$]l&s*e ,islmpolitiek 9 de panislamitis*e p]s4 ,hoe komt het1 dat 9 de ,mohamm$aans*e dagbladp]s onze ,rege]+ vaak gehoond is als de vij&9 d] ,moslims1 en 9 geographis*e le]boekjes1 die op ,turks*-,arabis*e s*ol5 gebruikt word51 ,n$]l& kort aang$uid wordt1 als e5e met het beg9sel d] v]draagzaamheid onbek5de mog5dheid1 ond] welks juk millio55 van ,mohamm$an5 zu*t58 ,voornamelijk uit tweerlei oorzaak is dit v]s*ijnsel te v]kl>54 ,telk5s wanne] 9 ,n$]l&s*-,indi woel+5 plaats grep51 die door oprui]s met behulp van aan d5 ,islm ontle5de motiev5 w>5 gewekt1 dan bleek a*t]af1 dat vele be/uursambt5>5 door onbek5dheid met deze factor5 van het volkslev5 tekortges*ot5 w>5 9 waakzaamheid t5 aanzi5 van v]s*ijnsel51 die to* wel b9n5 d5 kr+ hunn] wa>nem+ gevall5 w>54 ,dan w]d m5 onza*t wakk] ges*ud1 met het gevolg1 dat door onkundige en onbezadigde be/uurd]s plotsel+ all]lei ov]drev5 maatregel5 w]d5 g5om5 ond] d5 invlo$ van e5e ze] sle*te raadgeef/]1 domme vrees4 ,de mee/ ons*uldige ,mohamm$aans*e godsdi5/le]a>s1 le]l+5 aan pesantrns1 b$i5>5 van d5 e]$i5/ w]d5 dan na e5e p]iode van v]wa>looz+ met e5 dwaselijk g5]alise]5d wantr\w5 bejeg5d1 vaak ge/eld ond] e5 toezi*t1 dat zi* het be/ laat v]gelijk5 met hetge5 m5 9 ,rusl& z\ do5 t5 opzi*te van iem&1 di5 m5 v]da*t1 e5 an>*i/ van de daad te zijn4 ,9 zulke tijd5 huldigde m5ig be/uurd] de onlangs door het me]mal5 aangehaalde p>lem5tslid v]kondigde zo!id1 dat de ,mekkagang]s als het w>e met dynamietbomm5 gewap5d 9 hun l& t]ugke]51 dat i$]e hadji e5 oprui] is4 ,te ,mekka1 wa> ,mohamm$an5 uit v]s*ill5de deel5 van d5 ,ar*ipel elka> ontmoet51 v]nam5 dez5 van elk&] het relaas van le$ en onre*t1 dat m5 hi] en da> 9 zulke s*rikp]iod5 gel$5 _h1 en van da>uit w]d5 die g]u*t5 tev5s ov] &]e l&5 van d5 ,islm v]breid4 ,dat m5 9 die kr+5 de tijdelijke uitspatt+5 van e5 aantal ambt5>5 v]w>de met beg9sel5 van rege]+sbeleid1 is no* te v]wond]5 no* kwalijk te nem54 ,kla*t5 d] 9 ,oo/-,indi geve/igde ,arabi]54 ,e5 &] feit1 wa>aan de bijzond] ongun/ige beoordeel+ van ons koloniaal be/uur 9 vele ,mohamm$aans*e l&5 zi* va/knoopte1 0 de1 om e5 za*t woord te gebruik51 beg9sellooze politiek1 die wij g$ur5de ti5tall5 van j>5 volgd51 en ook nu1 na de zoog5aamde h]vorm+1 nog niet geheel hebb5 losgelat5 teg5ov] de ,vreemde ,oo/]l+51 van welke natuurlijk voor ons geval ho(dzakelijk de ,arabi]5 9 aanm]k+ kom54 ,de 9 ,n$]l&s*-,indi v]ke]5de ( zi* ve/ig5de ,arabi]5 zijn voor de ov]groote me]d]heid afkom/ig uit ,hadhramaut1 e5 dood>m l& met ond]l+ door e9delooze blo$veet5 v]deelde ro(ridd]s en 9 hunn5 di5/ ve*t5de slav51 met me]5deels fanatieke af/ammel+5 van d5 ,pr(eet1 met v]drukte burg]s2 e5 gebi$ zond] regelmatig be/uur1 zond] e5heid ( orde1 zond] welva>t4 ,de m5s*51 die van da> na> ,oo/-,indi emigre]51 br5g5 no* kapitaal no* bepaalde va>digh$5 ( &]e gew5s*te eig5s*app5 m$e1 behalve deze ne1 dat zij zi* aan de hi] he]s*5de ordelijke toe/&5 wond]wel wet5 aan te pass5 en aan politie ( ju/itie ge5e bijzond]e moeite gev54 ,indi5 onze ,rege]+ ov]woog1 dat deze zon5 van het dorre l& voor ,indi op ge5e enkele wijze nuttig1 9 sommige opzi*t5 da>5teg5 s*adelijk zijn1 z\ niem& ,ha> euvel kunn5 duid51 dat zij de v]d]e immigratie dez] ,arabi]5 v]bood1 alle5 uitzond]+5 toelat5de1 die billijk]wijze voortvloeid5 uit v]kreg5 re*t5 en aansprak54 ,all]m9/ z\ ,hadhramaut zelf zi* hi]ov] kunn5 beklag51 da> dit l& zi* h>dnekkig sluit voor alle niet-,mohamm$an51 t]wijl de politieke toe/& er elke normale betrekk+ met &]e natin uitsluit4 ,dez5 voor e5 oog5blik h>d51 ma> v]/&ig5 en re*tva>dig5 maatregel heeft de ,rege]+ niet g5om52 wat erg] is1 /e$s heeft ,zij de ,hadhramiet5 no* buit5geslot5 no* fl9kweg toegelat54 ,9 naam hadd5 zij toegang1 ma> e5maal b9n5getr$51 w]d5 zij op vaak ondragelijke wijze 9 de vrijheid hunn] beweg+ belemm]d1 ond]worp5 aan all]lei bepal+51 die1 al w>5 zij zoo kwaad niet b$oeld1 9 de uitvo]+ w]kelijk vexatoir w]d51 te me]1 da> veel ov]gelat5 bleef aan het inzi*t d] v]s*ill5de plaatselijke ambt5>51 die telk5s wissel54 ,zelfs op regelmatigheid 9 hetge5 hij als plag]ij ond]vond1 kon de ,arabi] 9 ,indi niet rek554 ,de invlo$rijke ,arabi]5 hebb5 di5t5gevolge s9ds vele j>5 a*t]e5volg5s alle weg5 bew&eld1 wa>van go$e vri5d5 hun v]zek]d51 dat zij kond5 leid5 tot het doel3 hunne emancipatie van de bepal+51 die hunn5 h&el en v]ke] belemm]d5 9 e5 l&1 wa> zij to* !oretis* tot h&el en v]ke] w>5 toegelat54 ,t5 slotte kwam5 zij bij het *alifaat en de ,mohamm$aans*e dagbladp]s t]e*t en v]vuld5 de lu*t met hunne jamm]kla*t54 ,ov]drev5 w>5 deze dikwijls1 ma> m5 zegt1 dat het niet alle5 de ,hadhramiet5 zijn1 die1 als zij e5maal diep gevoelde en lang v]kropte griev5 uit51 wel e5s me] bew]5 dan zij /rikt g5om5 kunn5 v]antwoord54 ,ongun/ig oordeel van sommige z5d+svri5d5 ov] de ,islmpolitiek d] ,rege]+4 ,zi$a> de twee ho(doorzak5 van het 9 ze] wijd5 kr+ v]breide oordeel1 dat onze ,rege]+ de ,mohamm$an5 onv]draagzaam en onbillijk bejeg5t4 ,van wa> nu e*t] die lijnre*t teg5ov]ge/elde op9ie1 die m5 alle5 9 ,n$]l& nu en dan hoort uit51 volg5s welke de ,rege]+ d5 ,islm op 9 het oog vall5de wijze begun/igt1 zooals m5 het nu en dan uitdrukt1 met hem coquette]t8 ,het 01 m5 weet het1 /e$s uit sommige kr+5 van z5d+svri5d51 dat deze kla*t v]nom5 w]d4 ,all51 die zi* actief op het t]re9 d] z5d+ bewog51 ond]vond5 het1 dat het ,*ri/5dom 9 zijn pog5 om ziel5 te w9n5 n]g5s op ern/ig] bezw>5 /uit dan da>1 wa> het a*t] d5 ,islm aankomt4 ,v]s*ill5de oorzak5 van dit v]s*ijnsel w]d5 9 onze e]/e voordra*t aang$uid4 ,niet sle*ts 9 ,n$]l&s*-,indi1 ov] de geheele w]eld br5gt de ,islm de ,*ri/elijke missie bijna tot v]twijfel+4 ,nu ziet de z5d+svri5d 9 ,indi bijv41 dat de ,islm e5 deel zijn] kra*t ontle5t aan zijn int]nationaal k>akt]1 aan de aanrak+5 met gelo(sg5oot5 uit de ov]ige w]eld1 wa>toe 9 het bijzond] de b$eva>t na> ,mekka aanleid+ geeft1 en zoo komt hij tot de vraag3 z\ de ,rege]+ teg5 dat euvel niets kunn5 do5 door het deelnem5 aan die b$eva>t te bemoeielijk58 ,hij ziet v]d]1 dat de kle9e man1 die ov]ig5s to* zoo gemakkelijk te leid5 is1 jui/ op het punt van zijn5 door hem to* zoo gebrekkig gek5d5 godsdi5/ onh&elba> blijft1 omdat zoog5aamde gee/elijk5 ( godsdi5/le]a>s hem drijv5 ( intimide]51 en w$]om vraagt hij zi* af3 ligt het niet 9 de ma*t d] ,rege]+1 d5 invlo$ di] leid]s en le]a>s wat te breidel58 ,dit zijn sle*ts e5 pa> gevall5 van vele1 wa>9 mann5 d] missie1 zoek5de na> middel5 om de ,evangeliepr$ik+ ook 9 d5 onvru*tba>/5 bodem te do5 g$ij51 9 arr5 mo$e wel e5s aanklopp5 da>1 wa> die niet te v9d5 zijn1 en de onmogelijkheid d] bevr$ig+ hunn] w5s*5 9 hunn5 vurig5 ijv] voorbijzi54 ,dat onze ,mohamm$an51 ook zond] de willekeurige maatregel51 wa>toe die ijv]a>s de ,rege]+ z\d5 will5 v]leid51 re$s griev5 hebb51 die1 al ov]drijv5 zij ze soms1 to* v]re van d5kbeeldig zijn1 ontsnapt aan hunne e5zijdige wa>nem+4 ,v]/&ige z5d+svri5d5 z\d5 bov5di5 van ongee/elijk5 /eun1 zooals de da>ev5 b$oelde ijv]a>s di5 w5s*51 niet g$i5d zijn1 al w>e het sle*ts omdat zij te go$ wet51 dat de antipa?ie teg5 het ,evangelie erdoor v]/]kt z\ word54 ,slotsom4 ,van welk5 kant wij de zaak ook bezi51 de slotsom blijft1 dat de e5ige wijze en re*tva>dige h\d+1 die aan de ,rege]+ teg5ov] d5 ,islm pa/1 be/aat 9 de mee/ /rikte en opre*te h&hav+ d] vrijheid van godsdi5/1 zij het dan met belangrijk voorbeh\d t5 aanzi5 van de /aatkundige zijde van het ,moslims*e /elsel en met op5h\d+ van alle weg51 die de ,mohamm$an5 kunn5 leid5 tot maats*appelijke evolutie1 ook bov5 het /elsel van hunn5 godsdi5/ uit4 ,de ,mohamm$an5 zelve kunn5 da>m$e vr$e hebb51 want zveel rek5+ h\d5 hunne le] en wet wel met de w]kelijkheid1 dat zij hun d5 weg wijz5 om ook ond] e5 vreemd rgime hunn5 godsdi5/ te belijd5 en te beoef554 ,de noodzakelijkheid1 mits van buit5 hun opgelegd1 heft voor h5 vele bezw>5 op1 zoolang zij ma> hun intiem/e lev5 na> hunne godsdi5/ige wett5 mog5 inri*t51 en dan billijk5 zij het ook1 dat de vreemde ma*t1 die ,allah ov] h5 ge/eld heeft1 de regel5 /elt1 die h>e eig5e natuur ha> voors*rijft4 ,9 de geheele ,mohamm$aans*e w]eld k5t m5 gezag toe aan de uitspraak3 ,e5 kon9krijk kan wel van duur zijn bij ongelo(1 ma> niet bij ong]e*tigheid4 ,,iv4 ,,n$]l& ,,en ,,zijne ,,mohamm$an54 ,de dusv] b]eikte slotsom leidt niet tot positieve resultat54 ,de e*te voor/&]s e5] e?is*e koloniale politiek1 zull51 na> ik mij vlei1 ge5e ern/ige b$5k+5 hebb5 teg5 de door mij voorg$rag5 bes*\w+5 ov] onze ,n$]l&s*e ,islmquae/ie en h>e oploss+2 to* zull5 zij d5kelijk met de slotsomm51 wa>toe wij tot dusv] kwam51 niet tevr$5 zijn4 ,ook mijzelf voldo5 zij vol/rekt niet4 ,imm]s1 9 het lev5 d] ,n$]l&s*-,indis*e ,mohamm$an51 zoov] dat aan d5 invlo$ van het /elsel van d5 ,islm ond]worp5 ( blootge/eld is1 bak5d5 wij n gebi$1 het zuiv] godsdi5/ige1 af1 wa>op de ,rege]+ en ,h>e ambt5>5 vol/rekte vrijheid moet5 h&hav52 e5 &]1 het politieke1 wa>op die vrijheid 9 all] belang ze] bep]kt behoort te word52 w$] e5 &]1 dat van het met de religie op het innig/e v]bond5 g$eelte van het ,mohamm$aans*e re*t1 wa>9 all]m9/ willekeurig mag word5 +egrep51 ma> wa>bij to* de weg d] evolutie zoo wijd op5geh\d5 di5t te blijv5 als de om/&igh$5 het ma> v]oorloov54 ,de modus viv5di1 die door dit alles b]eikt wordt1 heeft ev5wel voornamelijk negatieve v]di5/53 het kwade wordt v]m$51 zond] dat m5 zek] is1 het go$e te nad]54 ,wij kunn5 het e*t] niet lat5 bij maatregel51 die di55 om ontevr$5heid en v]zet bij de bevolk+ te voorkom5 en zoo ons gezag te beve/ig54 ,niet de voorhe5 zoo geprez5 ru/ is ons doel1 ma> beweg+4 ,ons gezag zal zijne re*tva>dig+ moet5 v9d5 9 de opheff+ d] ,inl&]s tot e5 hoog] peil2 ond] onze leid+ moet5 zij ond] de volk5 de plaats gaan innem51 wa>toe hun aanleg h5 9 /aat /elt4 ,opvo$+ en ond]wijs zijn 9 /aat1 de ,moslims van het ,islm/elsel te emancipe]54 ,opvo$+ en ond]wijs zijn de middel51 wa>m$e dat doel kan word5 b]eikt4 ,zelfs 9 l&5 van veel oud]e ,moslims*e cultuur dan onze ,ar*ipel zi5 wij die met go$5 uitslag aan het w]k om de ,mohamm$an5 te v]loss5 van e5 deel van d5 middeleeuws*5 rommel1 di5 de ,islm re$s al te lang a*t] zi* aan sleept4 ,wel blijft dan het /elsel op de vroeg] ontwikkelde hi/oris*e grond5 onvatba> voor e5e afdo5de h]vorm+1 hetzij door mod]nise]+ d] wet1 hetzij door popul>ise]+ d] my/iek2 ma> de ,moslims*e maats*appij s*rijdt no*tans voort 9 de ri*t+ d] mod]ne cultuur1 buit5 het sy/eem om1 doodzwijg5d hetge5 zij niet durft aanta/54 ,zoo gaat het 9 ,turkije1 9 ,egypte1 9 ,syri4 ,als opvo$]s en ond]wijz]s van de ,oo/-,indis*e ,mohamm$an5 v9d5 wij nu tal van factor5 9 ons voordeel1 die m5 9 die &]e l&5 niet ( 9 m9d]e mate aantreft4 ,de betrekkelijk korte tijd1 wa>9 het /elsel van d5 ,islm hi] gew]kt heeft1 wa>door het vele be/&deel5 van het lev5 onaangeta/ heeft moet5 lat51 v]gemakkelijkt de opname van nieuwe cultuurelem5t51 wanne] ma> !oretis*e be/rijd+ van de godsdi5/ige basis a*t]wege blijft4 ,de eeuw5\de gewoonte d] ,inl&]s1 vooral op ,java1 om zi* met ze] uite5loop5de rass5 en bes*av+5 te v]/aan1 heeft h5 bewa>d voor de bekromp5heid1 die het gevolg is van isolem5t4 ,m5 zal moeilijk op a>de e5 volk v9d51 dat 9 volgzaamheid jeg5s zijne ho(d5 de ,javan5 ov]treft1 en ev5 moeielijk inheems*e be/uurd]s van e5 door vreemd5 ov]he]s*t volk1 willig] dan de ,javaans*e ari/ocratie om te gaan 9 de weg51 die de ui!ems*e rege]+sambt5>5 hun wijz54 ,gun/ige voorwa>d5 voor de w]k+ di] middel5 9 ,oo/-,indi1 vooral op ,java4 ,inzond]heid wat betreft de aan hunne k9d]5 te gev5 opleid+ w9n5 de ,inl&s*e ambt5>5 ga>ne d5 raad d] ,europees*e 9 niet alle51 ma> zij volg5 di5 ook met bijna a&o5lijk v]tr\w5 op4 ,vroeg] gav5 dez5 hun mee/al het advies1 aan hunne zon5 sle*ts e5e vrij primitieve opleid+ te lat5 gev51 da> het opdo5 d] k5nis1 die ,european5 noodig hadd5 om door de w]eld te kom51 voor h5 bij hunn5 bep]kt5 w]kkr+ ge5 nut z\ oplev]54 ,zelfs zulke raad w]d gehoorzaam t] h>te g5om51 al da*t m5ige5 er meesmuil5d het zijne van4 ,s$]t de k5t]+ 9 de ,europees*e op9ie ov] de intellectueele1 welhaa/ ook ov] de moreele wa>de van d5 ,inl&]1 aan wi5s vorm+ de noodige zorg be/e$ wordt1 bleek de lu/ d] hoog]e klass5 op ,java om zi* geheel 9 de ri*t+ d] h$5daags*e bes*av+ te ontwikkel5 buit5gewoon groot1 veel te groot alras voor de geleg5heid1 die hun van rege]+swege da>toe gebod5 w]d4 ,nadat e5maal e5 zek] aantal jonge ,inl&]s zi* aan de vru*t5 van d5 boom d] k5nis v]zadigd hadd51 volgd5 &]5 9 s*>51 die nog veel groot] z\d5 zijn1 indi5 niet te diep +ewortelde beh\dzu*t d] ,europees*e bureaucratie d5 /room voorloopig we] _h ge/uit4 ,gebrek aan kra*tige leid+ van d5 gun/ig5 /room4 ,m5 heeft hi] e5 nieuw droevig voorbeeld van datzelfde gebrek aan organise]5d tal5t1 diezelfde halfheid en besluiteloo%eid1 die wij bij de bes*\w+ d] ,vreemde-,oo/]l+5-politiek ontmoett51 die telk5s 9 ons koloniaal be/uur aan d5 dag tre$t1 wanne] de bak5s v]zet moet5 word51 die de koloniale rege]+ da>1 wa> e5e kloeke besliss+ dr+5d v]eis*t wordt1 na vele adviez5 en j>5 dur5de ov]weg+5 doet kom5 tot e5 antwoord1 dat no* ja no* ne5 zegt4 ,to5 de a&rang van ,inl&s*e k9d]5 na> de ,europees*e lag]e s*ol5 groot w]d1 we]de m5 h5 op grond51 die1 als zij ern/ig b$oeld w>51 tev5s tal van k9d]5 van ,europees*e af/amm+ van die s*ol5 v]wijd]d z\d5 moet5 h\d51 grond5 dus1 die d5 indruk van voorw5dsels maakt54 ,m5 troo/te de t]ugg$rong55 door voor h5 s*ol5 van e5e nieuwe soort op te ri*t51 die 9 ge55 deele aan de behoefte vold$54 ,met betrekkelijk milde h& gaf m5 op ond]wijsgebi$ aan de ,*9eez51 die brutaal s*reeuw5d eis*t51 t]wijl hetge5 aan de bes*eid5 vrag5de ,inl&]s t5 deel viel1 doet d5k5 aan het /uk bes*immeld roggebrood uit ,gell]ts fabel1 dat door d5 rijka>d met v]hev5 geba> aan d5 hong]ig5 b$ela> w]d toegeworp54 ,z\ m5 nu uit zulke feit5 de gevolgtrekk+ will5 mak51 dat de ,rege]+ onv]s*illig 0 voor d5 snel toeg5om5 drang d] ,inl&s*e w]eld na> hoog]e gee/esontwikkel+1 dan /ond5 da>teg5ov] h]haalde (ficieele uit+5 van +5om5heid met en aanmo$ig+ van diezelfde intellectueele beweg+4 ,zoo e]lijk geme5d als die betuig+5 van welwill5dheid w>51 zoo onov]w9nelijk 0 de indol5tie d] rege]+sorgan51 die de /room+ hadd5 moet5 bevord]5 en leid54 ,het pijnlijk/ kwam die teg5/ell+ uit 9 de beh&el+ van v]s*eid5e jongeli$51 die d5 nieuw5 ko]s met succes1 zoov] het van h5 afh+1 gevolgd w>54 ,voorbeeld5 van betreur5swa>dige onbesli/heid4 ,iem& van ,inl&s*e geboorte1 ma> zoo go$ als geheel ,europees*e opvo$+1 wordt na afgelegd exam5 voor ambt5a> bij het ,europees*e corps voor e5e b5oem+ als zoodanig t] bes*ikk+ van d5 ,l&voogd ge/eld4 ,hij tre$t ind]daad als be/uursambt5a> op1 ma> wordt na kort5 tijd bij d5 special5 di5/tak van het l&b\wcr$iet ond] dak gebra*t4 ,e5 &]1 die na hem d5zelfd5 weg van opleid+ 0 gevolgd1 w]d van d5 aanvang af bij het cr$ietwez5 geplaat/1 zoodat het niet v]wond]5 kan1 dat 9 de ,inl&s*e ambt5a>sw]eld de me5+ po/ vatte1 als wilde de ,rege]+ alle ,inl&]s1 die aan de eis*5 van het grootambt5a>sexam5 voldaan hadd51 tot specialiteit5 9 cr$ietzak5 mak54 ,die zi* met die hoop vleid51 hadd5 ev5wel w$]om buit5 d5 wa>d g]ek5d1 want nu volgde er e5 jeugdige ,inl&]1 die na e5 ze] go$ grootambt5a>sexam5 te hebb5 afgelegd1 al zijne ,europees*e kam]ad51 die bov5 en b5$5 hem op de ranglij/ voorkwam51 met hunne plaats+ kon gelukw5s*51 zond] dat van zijn be/aan ook ma> de g]+/e notitie w]d g5om54 ,t5 slotte gelukte het hem1 na veel getob1 e5e matige plaats+ bij het ,inl&s*e be/uur te krijg51 die natuurlijk bij vele zijn] l&g5oot5 de vraag de$ rijz51 ( het wel de moeite loonde1 hunne zoons op zoo ko/b>e wijze te lat5 opleid51 wanne] to* de ,rege]+ da>aan zoo we9ig wa>de s*e5 te he*t54 ,m5 begrijpe mij niet v]ke]d4 ,de w5s*elijkheid d] plaats+ van ,inl&]s bij het ,europees*e be/uurscorps wil ik ge5sz9s betoog54 ,ma> wanne] de wettelijke bepal+5 die plaats+ toelat5 en de geleg5heid om de da>voor v]eis*te k5nis op te do5 en da>van bij exam5 te do5 blijk5 aan ,inl&]s ges*onk5 wordt1 dan is e5e beh&el+ van drie geslaagde c&idat5 op de da>ev5 g5oemde wijze niet te v]antwoord54 ,e5 &] ze] begaafd jong ,inl&] wilde 9 de re*t5 gaan /ude]51 wanne] hij zek]heid _h1 dat hij na aan alle wettelijke eis*5 te hebb5 voldaan1 niet om zijn5 l&a>d uitgeslot5 z\ zijn van e5e plaats+ bij de re*t]lijke ma*t 9 zijn vad]l&4 ,e5 ja> voordat hij ov] de keuze zijn] /udi]i*t+ moe/ besliss51 vroeg m5 voor hem di5aanga&e bij de ,rege]+ om inli*t+4 ,twee j>5 van ov]weg+ _h de ,rege]+ noodig om e5 antwoord te gev51 wa>bij de ho(dquae/ie eig5lijk nog onopgelo/ bleef4 ,onvoldo5de1 imm]s voorloopig en voorwa>delijk 0 ev5e5s het bes*eid1 dat t5 deel viel aan e55 ,inl&]1 die voor +5ieur wilde /ude]5 en (ficieele zek]heid w5s*te te hebb5 omtr5t zijne vooruitzi*t5 bij d5 /aatsdi5/ 9 dat vak4 ,e5 enkele daad d] ,rege]+1 die s*e5 te wijz5 op e5 ontwak5d besef van ,h>e pli*t5 9 v]b& met de intellectueele beweg+ ond] ,h>e ,inl&s*e ond]dan51 0 de opri*t+ d] ,re*tss*ool voor ,inl&]s4 ,kort na de geboorte gaf ,zij e*t] dit jeugdige wez5 aan v]kwijn+ prijs door trots all5 a&rang na te lat51 de vooruitzi*t5 d] geslaagde kweekel+5 dez] in/ell+ behoorlijk te regel51 zoodat vad]s niet met gegronde g]u/heid hunne zoons van go$5 aanleg aan ha> kond5 toev]tr\w54 ,hetge5 &]e koloniale mog5dh$5 met veel moeite aan h>e ond]dan5 tra*t5 op te dr+53 e5e opvo$+1 die h5 ges*ikt maakt om op hunne wijze het lev5 hunn] ov]he]s*]s mee te lev51 dat wordt van ons op ,java en 9 e5 deel d] ,buit5bezitt+5 door de inheems*e bevolk+ afgesmeekt4 ,z\ het niet e5e onuitwis*b>e s*&e zijn voor ons koloniaal be/uur1 indi5 wij die gee/elijke g\dmijn liet5 ligg51 zooals e5 concession>is zond] kapitaal1 die zijn zaakje s*ijnba> aan d5 gang h\dt1 totdat e5 en]giek syndicaat het van hem komt ov]nem58 ,9 associatie d] ,inl&]s aan onze cultuur ligt de oploss+ d] ,islmquae/ie4 ,wat deze d+5 nu eig5lijk met de ,islmquae/ie van ,n$]l& te mak5 hebb58 ,niet m9d] dan alles4 ,de e5ige w>e oploss+ van dat probleem ligt 9 de associatie d] ,mohamm$aans*e ond]dan5 van d5 ,n$]l&s*5 /aat aan de ,n$]l&]s4 ,gelukt deze1 dan be/aat er ge5e ,islmquae/ie me]2 dan is er g5oeg e5heid van cultuur tuss*5 de ond]dan5 d] ,kon+9 van ,n$]l& aan het ,noordzee/r& en die van ,insul9de om aan het v]s*il 9 godsdi5/ige belijd5is zijne politieke en sociale beteek5is te ontnem54 ,moe/ zij mislukk51 dan z\ de onv]mijdelijk to5em5de intellectueele ontwikkel+ d] ,indonesirs h5 noodw5dig hoe lang] hoe v]d] van ons af vo]51 want dan z\d5 &]5 dan wij de leid+ 9 h&5 krijg54 ,de op5b>e me5+ 9 ,n$]l& behoort 9 die ri*t+ kra*tig te sprek54 ,de opg$ane erv>+ v]bi$t ons1 het tot/&br5g5 di] oploss+ alle5 ( 9 de e]/e plaats van de ,rege]+ te v]wa*t52 het ontbreekt ,ha> da>toe niet aan de noodige sympa?ie voor de zaak1 ma> wel aan de v]eis*te kra*t4 ,hoe het komt1 kunn5 wij da>lat51 ma> ,zij is nu e5maal e5 log li*aam1 wa>9 9 d5 regel sle*ts ruwe s*okk5 wat beweg+ v]mog5 te br5g54 ,e5 krijgszang van ,max ,havela>1 e5 al>mkreet van ,wekk] 9 de ,avondpo/ lokk5 maatregel5 uit1 die het da>vr aan bezadigde v]toog5 niet gelukte te voors*ijn te roep52 half-opro]ige ,*9eez5 zi5 w5s*5 v]vuld1 die kalm b]u/5de ,inl&]s v]geefs slak54 ,er is e*t] nog e5 &]e weg1 die met m9d] rumo] en miss*i5 iets m9d] snel tot het doel kan leid51 ma> die to* op d5 duur niet vru*teloos bew&eld wordt3 de e9delijk onwe]/aanb>e druk1 di5 e5e kra*tige op5b>e me5+ op de ,rege]+ pleegt uit te oef554 ,e]/ moet dus 9 wijde kr+5 van het ,n$]l&s*e volk de ov]tuig+ zijn doorg$rong51 dat associatie van het lev5 d] ,inl&s*e bevolk+ van d5 ,indis*5 ,ar*ipel aan het onze 9 beid] belang tot /& gebra*t behoort te word51 en dat de teg5woordige intellectueele beweg+ van de hoog]e klass5 d] ,inl&s*e maats*appij de kra*tige bevord]+ di] associatie onz]zijds urg5t maakt1 dat er p]iculum 9 mora is4 ,en dan mag het niet blijv5 bij uit+ di] ov]tuig+ 9 woord51 er moet ook 9 die ri*t+ gew]kt word51 wij moet5 er (f]s voor ov] hebb5 9 geld en 9 arbeid4 ,als de ,rege]+ het alle5 moe/ do51 dan z\ het geva> te groot te word51 dat zij met het ha> eig5 gebrek aan besluitva>digheid t5 slotte door de om/&igh$5 ov]rompeld w]d1 nadat de go$e tijd om de leid+ d] beweg+ 9 h&5 te nem5 en te h\d5 voorbij 01 om niet t]ug te ke]54 ,de e5ig51 die blijk gev5 het te beseff51 zijn de z5d+svri5d54 ,tot dusv] is het inzi*t1 dat wij hi] met e5 dr+5d volksbelang te do5 hebb51 bij ons tot vrij enge kr+5 bep]kt1 en zijn eig5lijk de e5ig51 die blijk gev51 het lev5dig te beseff51 de actieve z5d+svri5d54 ,( liev]3 zij /rev5 na> e5e associatie van veel hoog]e orde dan de zooev5 door ons b$oelde1 e5e e5heid1 die1 als zij tot /& kwam1 alle belemm]+5 d] e5heid van bes*av+ en nationaal bewu/zijn tuss*5 het ,oo/]lijk en het ,we/elijk deel van het rijk d] ,n$]l&5 z\ opheff54 ,als zij tot /& kwam6 ,ma> de groote bewond]+1 wa>mee wij d5 zelfop(f]5d5 arbeid d] z5del+5 gadeslaan1 en onze groote wa>de]+ van de (f]va>digheid1 wa>m$e vel5 9 het mo$]l& di5 arbeid /eun51 mag ons niet do5 v]get51 hoe g]+ het uitzi*t op belangrijk succes voor de ,*ri/elijke z5d+ is 9 l&51 wa>op de adem van d5 ,islm ne]ge/rek5 is4 ,zelfs de v]/&ige mann5 d] z5d+ mak5 zi* da>omtr5t ge5e illusie1 al gev5 zij da>om het w]k niet op4 ,9 ge5 geval mag er voor ons volk en onze rege]+ sprake van zijn1 de taak d] associatie aan de ,*ri/elijke z5d+ ov] te lat51 met v]ona*tzam+ d] voor h>e v]vull+ zoo uit]/ gun/ige beweg+ 9 de ,inl&s*e w]eld1 die ?ans 9 gang is4 ,de ,moslims*e ,inl&]s w5s*5 wel politieke en nationale1 ge5 religieuze associatie4 ,die beweg+ wij/ ondubbelz9nig op de practis*e mogelijkheid d] v]wez5lijk+ e5] s*oone politieke en nationale g$a*te1 namelijk die d] word+ van e5 ,n$]l&s*5 /aat1 be/a&e uit twee geographis* v] uite5ligg5de1 ma> gee/elijk innig v]bond5 deel51 het e5e 9 ,noordwe/-,europa1 het &]e 9 ,zuidoo/-,azi4 ,dit is ge5 utopi/is* ideaal1 ma> e5 doel1 wa>van ,rege]+ en volk van ,n$]l& het zi* duurzaam z\d5 v]wijt51 het niet bijtijds 9 het oog gevat te hebb51 wanne] zij de ?ans zi* opdr+5de geleg5heid om het na te /rev5 ongebruikt liet5 voorbijgaan4 ,hi] en nu geldt 9 volle kra*t het woord van ,goe!3 ,0 du er]bt von de95 ,vat]n ha/1 ,erwirb es1 um es zu besitz54 ,onze erf5is1 die hi] b$oeld wordt1 dat w>5 s*oone en rijke w+ewe/52 de /aatkundige b&1 die ze met ons v]bond5 hield1 0 ov]he]s*+4 ,wil de e5heid teg5 de /orm5 van d5 tijd be/& blijk51 dan moet nu de mat]ieele inlijv+ door de gee/elijke gevolgd word54 ,hoe v] kan de associatie gaan8 ,om teleur/ell+ en v]w>r+ te voorkom5 is het noodig1 dat wij ons onbevang5 rek5s*ap gev5 van de gr5z51 wa>b9n5 de gee/elijke annexatie uitvo]ba> is4 ,de godsdi5/1 hoe gewi*tig ook voor ons volks- en /aatslev51 is zelfs 9 het kle9e ,we/elijke ,n$]l& de b& niet1 die ons sam5h\dt4 ,onze e5heid wortelt 9 algeme5]e cultuurg$a*t51 tot welk] vorm+ het ,*ri/5dom ongetwijfeld veel heeft bijg$rag51 ma> ond] welk] he]s*appij niet sle*ts ,*ri/55 van de mee/ uite5loop5de confessies1 ma> ook ,jod5 en vrijd5k]s1 met gelijke aansprak5 op e]bi$ig+ van hetge5 aan elke di] categorien 9 het bijzond] eig5 is1 zi* ?uis gevoel54 ,?uis gevoel5 9 die mate1 dat zij zi* v]zett5 met alle kra*t1 zelfs met op(f]+ van go$ en blo$1 teg5 i$]e pog+ om h5 tot e5e &]e nationaliteit ( tot e5 &] /aatsv]b& te do5 ov]gaan4 ,hi]uit vloeit vanzelf voort1 dat no* van onz5 /aat1 no* van ons volk e5e propag&a kan uitgaan1 die zi* voor/elt1 de ,mohamm$aans*e ,inl&]s ov] te hal5 tot e5e religie1 die ond] ons e551 zij het nog zoo groot51 kr+ van belijd]s telt4 ,e5e pog+ om de grondslag5 te ond]mijn5 van het ,islm/elsel1 dat het lev5 d] ,inl&]s deels behe]s*t1 en ga>ne geheel z\ will5 behe]s*51 kan alle5 van e5e religieuze geme5s*ap1 e5e k]k ( e5e v]e5ig+ voor z5d+1 uitgaan2 de /aat kan da>bij sle*ts toezi51 dat niem& 9 zijne vrijheid van beweg+ belemm]d worde4 ,niet ongeoorlo(d no* misplaat/ is da>5teg5 9 het gegev5 geval e5e actie1 die b$oelt1 de ,inl&]s op veel /evig] wijze dan tot dusv] het geval is1 bij ons /aatsv]b& en bij onze nationaliteit 9 te lijv54 ,imm]s1 e5 eig5 zelf/&ig politiek ( nationaal lev5 hebb5 zij al s9ds eeuw5 niet me]2 en wij1 die hun lang gel$5 ontnam51 wat zij van die a>d bezet5 mog5 hebb51 hun da>bij e]bi$ig+ hunn] godsdi5/ige in/ell+5 belov5de1 wij aanva>dd5 da>m$e tev5s de moreele v]pli*t+ om h5 tot deelname aan ons /aats- en volkslev5 op te vo$54 ,hunn]zijds ruim5 zij elk voorw5dsel voor uit/el van het v]vull5 di] v]pli*t+ uit d5 weg1 wa> zij zelve op die gee/elijke annexatie 9 to5em5de mate bij ons a&r+54 ,m5 geeft er zi* ond] ons lang niet g5oeg rek5s*ap van1 hoe /]k die a&rang ind]daad wel is4 ,het zijn niet alle5 de ,inl&s*e ambt5>5 en 9 het algeme5 de ari/ocratie1 die hunne k9d]5 9 de e]/e plaats ,n$]l&s* will5 lat5 le]51 en v]volg5s zooveel mogelijk van hetge51 wa>toe de k5nis di] taal hun d5 weg eff5t2 zelfs ond] de ,mohamm$aans*e s*riftgele]d5 neemt het aantal toe d]g551 die hunne zoons voor ond]wijs en opvo$+ liev] geheel aan ,europees*e leid+ toev]tr\w5 dan dat zij h5 lat5 opleid5 9 de wet5s*app5 van d5 ,islm4 ,telk5s kan m5 van ,inl&]s op ,java v]nem51 dat de toeloop na> de pesantrns /]k afneemt en dat alles teg5woordig he5dr+t na> de s*ool4 ,de vroeg] 9 e5igsz9s vrome kr+5 vaak gekoe/]de vrees1 dat zulke to5ad]+ tot de ,holl&s*e cultuur het van de vad]5 gerfde gelo( 9 geva> z\ br5g51 maakt me] en me] plaats voor de ov]tuig+1 dat m5 aan de religieuze d5kbeeld5 en gebruik5 van voorhe5 getr\w kan blijv5 zond] 9 de oude onwet5dheid voort te lev51 en dat er ge5 bet] middel is om van deze laat/e v]lo/ te word5 dan zi* met vol v]tr\w5 ov] te gev5 aan opleid+ 9 de ,europees*e s*ool1 ja1 als de om/&igh$5 het toelat51 tev5s aan opvo$+ 9 het ,europees*e gez94 ,bezwa> teg5 gesubsidie]de ,*ri/elijke s*ol5 met g$wong5 deelnem+ aan het godsdi5/ond]wijs4 ,niet onvoorwa>delijk is dit v]tr\w51 wanne] de ,inl&] zi* weg5s gebrek aan plaats op &]e s*ol5 ( om f9antieele r$55 g5oopt ziet1 zijne k9d]5 te z5d5 na> e5e ,*ri/elijke s*ool1 wa> het deelnem5 aan het godsdi5/ond]wijs voor alle le]l+5 v]pli*t5d is4 ,dat vel5 ov] dit bezwa> he5/app51 is wel e5 kra*tig bewijs voor de diep gevoelde behoefte aan ond]wijs4 ,het z\ geva>lijk zijn1 er &]e conclusies aan va/ te knoop54 ,als e5 bezwa> wordt het wel degelijk gevoeld1 en de om/&igheid1 dat vel5 dit door d5 nood g$wong5 t]zijde /ell51 mag niet v]leid5 tot de v]wa*t+1 dat gesubsidie]de ,*ri/elijke s*ol5 van de zooev5 b$oelde soort het ges*ikte middel zull5 vorm5 om aan de enorme vraag na> ,europees* ond]wijs voor ,inl&]s op ,java te voldo54 ,het is wa>1 de aan onv]s*illigheid gr5z5de religieuze tol]antie van de groote me]d]heid d] ,javaans*e ari/ocratie1 gepa>d met de eeuw5\de gewoonte d] lag]e klass5 van de bevolk+ aan het v]ke] met m5s*5 van all]lei ras en gelo(1 maakt1 dat de z5d+ hi] vele moeilijkh$51 die zi* 9 vele &]e ,moslims*e l&5 aan ha> 9 d5 weg pleg5 te /ell51 niet ( to* 9 m9d]e mate dan eld]s ond]v9dt4 ,de me]d]heid d] ,mohamm$aans*e s*riftgele]d5 da>5teg51 hoewel gew5d om zi* 9 d5 regel b9n5 h>e eig5 enge sfe] te h\d51 wordt door e5e kra*tige missionnaire actie tot reactie geprikkeld4 ,zij ziet 9 dat pog5 om ,mohamm$an5 tot ,*ri/55 te mak5 e5 /rev5 d] ,europees*e w]eld om1 nadat zij d5 ,inl&]s al zoovele a>ds*e bezitt+5 ontnom5 heeft1 h5 nu ook van datg5e te b]oov51 dat ,allah 9 de &]e w]eld voor h5 heeft weggelegd4 ,z\ de ,rege]+ nu h51 die ond]wijs 9 ,we/]s*5 z9 zoek51 na> uit de /aatskas ond]/eunde s*ol5 drijv51 wa> aan de le]l+5 ,*ri/elijk godsdi5/ond]wijs opg$rong5 w]d1 dan kan m5 zek] zijn1 dat weldra e5 voor de zaak d] associatie hoog/ b$5kelijke teg5/& z\ ont/aan1 die f de beweg+ 9 de ri*t+ onz] cultuur z\ /uit5 f voor het m9/ z\ uitloop5 op d5 nadrukkelijk5 eis*1 dat indi5 aan gesubsidie]de s*ol5 met e5e specifiek godsdi5/ige kleur ook voor ,inl&]s de voorkeur w]d ges*onk51 de kleur voor de ,mohamm$aans*e ,inl&]s die van d5 ,islm z\ zijn4 ,hoog/5s z\ m5 da>door kom5 tot e5e belangrijke temp]+ van d5 drang na> intellectueele ontwikkel+1 da> de ,inl&s*e maats*appij vooralsnog niet ov] de middel5 bes*ikt om op groote s*aal s*ol5 te /i*t51 die zi* om subsidie kond5 aanmeld54 ,van deze om/&igheid misbruik te mak5 om aan de ,inl&s*e ,mohamm$an5 inri*t+5 van ond]wijs op te dr+51 die voor e5 go$ deel uit door h5 opgebra*te bela/+p5n+5 beko/igd w]d5 en die m$e di5/ba> w>5 aan directe propag&a voor het ,*ri/5dom1 dat z\1 dunkt mij1 no* met het beg9sel d] vrije s*ool1 no* met e5e wijze /aatkunde ov]e5 te br5g5 zijn4 ,nog e5s3 de /]ke neig+ om 9 ons cultuurlev5 te word5 opg5om51 die de ,inl&s*e maats*appij 9 de jong/e kw>teeuw aan d5 dag legt1 w]kt geheel buit5 het gebi$ van d5 godsdi5/4 ,wij hebb5 ons er9 te v]heug51 dat de ,inl&]s zi* door het /elsel van d5 ,islm1 dat eig5lijk teg5 zulke associatie g]i*t is1 niet lat5 we]h\d5 van het zoek5 di] ook voor ons zoo gew5s*te to5ad]+4 ,als volk en als /aat moet5 wij hun da>toe de h& reik5 op 9 godsdi5/ig opzi*t neutraal t]re91 het zoek5 van to5ad]+ van veel hoog]5 en intiem]5 a>d ov]lat5de aan de v]s*ill5de li*am5 en in/ell+51 tot welk] bijzond]e roep+ dit behoort4 ,ons ond]wijs en onze opvo$+ moet5 voore]/ de hoog]e klass5 d] ,inl&s*e maats*appij 9 het oog vatt54 ,ond]wijs dus en opvo$+ 9 ,europees*5 z91 aangepa/ zooveel noodig aan de bijzond]e behoeft5 d] ,mohamm$aans*e ,inl&]s1 dat zijn de aangewez5 en tev5s de door h5zelve gevraagde middel51 niet om d5 ,islm te be/rijd51 niet om zijne belijd]s tot e5e &]e religie ov] te hal51 ma> om h5 te /eun5 9 hunne zelfbevrijd+ van die g$eelt5 van zijn /elsel1 die zond] tot het specifiek-godsdi5/ige dome9 te behoor51 het deelnem5 aan het teg5woordige bes*av+slev5 d] volk5 belemm]51 zoo niet onmogelijk mak54 ,blijft de vraag1 hoe en aan wie m5 die middel5 9 de e]/e plaats zal hebb5 toe te di554 ,bij de beantwoord+ dez] vraag will5 wij ons /ell5 op het nu*t]e /&punt d] practijk1 en ons niet begev5 9 casusposities1 welk] oploss+ voor het oog5blik niet als dr+5d te bes*\w5 is4 ,m5 hoort teg5 de me5+1 dat voldo5+ aan de /e$s luid]e vraag van me] ontwikkelde ,javan5 en ,malei]s na> bet] ond]wijs e5 urg5te pli*t van ons volk is1 wel e5s de teg5w]p+1 dat m5 da>door alle5 de hoog]e klass5 d] bevolk+ b]eikt1 t]wijl de one9dig veel bre$]e s*>e d] kle9e luid5 onaang]aakt blijft1 en m5 wij/ er dan bov5di5 op1 dat da>door e5e vroeg] ongek5de klo( ont/aat tuss*5 de bes*av+%oogte d] ari/ocratie en die d] groote m5igte1 zoodat het ond]l+ v]b& erbij v]lor5 dreigt te gaan4 ,het z\ ongetwijfeld gun/ig zijn voor d5 go$5 uitslag van het w]k1 als m5 van alle zijd5 tegelijk kon beg9n52 als m5 de weg5 k5de en ov] de middel5 bes*ikte om 9 d5zelfd5 tijd door doelmatig ond]wijs de massa d] kle9e ,javaans*e l&b\w]s tot e5 hoog] intellectueel peil te v]heff5 en de ari/ocratie van ,java zoo di*t mogelijk na> onze eig5 gee/elijke atmosfe] he5 te trekk54 ,dit gaat e*t] bov5 onze kra*t1 al w>e het alle5 omdat de psy*ologie van d5 kle95 man ons da>toe te vele1 voor het oog5blik niet oplosb>e raadsel5 bi$t2 bij gebrek aan de noodige gegev5s voor e5e betr\wb>e diagnose kon het recept wel e5s glad v]ke]d uitvall54 ,bij i$]e pog+1 die wij 9 de be/a&e om/&igh$5 kunn5 do5 om d5 desaman tot e5 hoog]5 graad van bes*av+ te br5g51 loop5 wij veel geva> hem iets op te dr+51 dat hij niet w5s*t1 zond] dat wij de /ellige ov]tuig+ mog5 koe/]51 dat het voor hem deug5 zal4 ,de onlangs opg]i*te desas*ol54 ,van inri*t+5 als de onlangs opg]i*te desas*ol5 heb ik ge5e hooge v]wa*t+2 kwaad zull5 zij wel niet teweegbr5g51 ma> als e5 reuz5s*r$e 9 de ri*t+ d] associatie zal ook de groot/e optimi/ deze in/ell+ niet bes*\w54 ,belangrijke nieuwe proefnem+5 op dit gebi$ zag ik lief/ uitge/eld totdat wij da>bij gebruik kunn5 mak5 van de voorli*t+ e5] talrijke groep van hoog ontwikkelde ,javan51 die aan ,we/]s*e wij%eid ,oo/]s*e erv>+ p>52 dez5 zull5 met m9d] geva> van dwal+ dan wij kunn5 va//ell51 hoe de kle9e l&b\w]s ond] hunne rasg5oot5 gebra*t kunn5 word5 tot deelname aan het huidige v]ke]slev5 b9n5 de gr5z51 die de natuur voor h5 da>aan /elt4 ,m5 beg9t e5 w]k to* lief/ van die zijde1 die de groot/e kans van slag5 bi$t2 bij de hoog]e klass5 d] bevolk+ van ,java heeft m5 van d5 uitslag g5oegzame zek]heid1 mits m5 de middel51 die de erv>+ nu re$s als probaat de$ k5n51 op veel ruim]e s*aal dan tot nog toe ges*i$de aanw5dt1 en ze tev5s me] aan de bijzond]e plaatselijke behoeft5 aanpa/4 ,/udie van begaafde ,inl&]s 9 ,n$]l&4 ,de mee/ belov5d5 ond] het jong]e gesla*t mo$ige m5 aan en /eune m5 om die hoog]e /udin1 wa>toe hun vad]l& nog ge5e geleg5heid bi$t1 9 ,n$]l& te mak52 m5 b\wt dan voort op re$s be/a&e grondslag51 want hi] te l&e /ude]5 al e5ige ti5tall5 ,inl&]s aan v]s*ill5de inri*t+5 van hoog] ond]wijs1 zond] dat ooit aan e5 hunn] van ,rege]+swege tot het inslaan van di5 weg aanleid+ gegev5 w]d4 ,vooral zorge m5 ervoor1 dat die /ude]5d5 hi] v]tr\wde raadsli$5 v9d5 en sympa?ieke1 degelijke kr+5 om 9 te v]ke]5 en wake m5 teg5 het geva>1 wa>aan zij all5 hi] bloot/aan1 dat er namelijk 9 all]lei opzi*t5 met h5 gesold wordt1 dat m5 ze als curiositeit5 aangaapt ( aan het bewond]5de publiek v]toont1 dat m5 ze v]lokt tot optr$5 9 kr+51 wa>9 zij nog niet behoor51 tot s*rijv5 ov] ond]w]p51 die zij nog niet kunn5 behe]s*51 e5e beh&el+1 t5gevolge wa>van begaafde ,inl&]s begrijpelijk]wijze wel e5s uit hun ev5wi*t g]aakt en moreel te gronde gegaan zijn4 ,europees* ond]wijs voor ,inl&]s1 die tehuis blijv54 ,9 ,indi op5e m5 voor h5 zoo wijd mogelijk alle1 vooral de be/e1 inri*t+5 van ,europees* ond]wijs2 ook da>door drukt m5 sle*ts het /empel d] go$keur+ op hetge5 de ,inl&]s zelve tot /& bra*t51 want tot nu toe hebb5 zij de deur5 van alle s*ol5 om zoo te zegg5 ge=ce]d1 en 0 het er ze] v] v&aan1 dat de autoriteit5 h5 dwong5 om 9 te gaan4 ,soms _h het er al te veel van1 als( zij die pioni]s op het pad d] associatie als ru/v]/oord]s bes*\wd54 ,m5 ri*te bov5di5 speciaal voor hunne behoeft5 b]ek5de s*ol5 van middelba> en te*nis* ond]wijs op1 ma> m5 b]ek5e niet te ang/vallig en vooral niet te lang1 opdat niet 9 afwa*t+ van het resultaat g5]aties van de gew5s*te opleid+ v]/ok5 blijv54 ,bet] e5e s*ool1 die niet dadelijk aan alle op d5 duur te /ell5 eis*5 voldoet1 dan 9 het geheel ge5e4 ,go$e lag]e ,europees*e s*ol5 /elle m5 9 groot5 getale tot hunne bes*ikk+1 zoodat de vel51 die dit w5s*51 geleg5heid v9d5 om ,n$]l&s* z te le]51 dat 9 die taal het w]ktuig v9d5 om zi* 9 v]s*ill5de ri*t+5 v]d] te ontwikkel54 ,opvo$+ buit5 de s*ool4 ,dikwijls draagt het ond]wijs1 dat ,inl&s*e k9d]5 en jongeli$5 g5iet51 niet de gew5s*te vru*t5 omdat zij buit5 de s*ooltijd5 v]ke]5 9 e5e omgev+1 die voor hunne opvo$+ e] s*adelijk dan bevord]lijk is4 ,e5e doelmatige huisve/+ is1 vooral uit dit oogpunt bezi51 voor h5 van ov]weg5d belang4 ,vooralsnog1 9 deze e]/e p]iode d] associatiebeweg+1 zal m5 hun die niet li*t &]s dan 9 e5 degelijk ,europees* gez9 kunn5 v]s*aff54 ,dit is e5e d] groot/e moeilijkh$51 die de bevord]a>s d] associatie te ov]w9n5 hebb51 ma> onov]komelijk mag zij niet zijn4 ,de z5d+ z\ hi]toe kunn5 m$ew]k54 ,hi] z\ ik bijna g5eigd zijn1 al is het onbevoegd1 e5 v]zoek te do51 ja tev5s e5 raad te gev5 aan de mann5 en de vr\w51 die zi* aan z5d+sw]k wijd54 ,de z5d+ w]kt t]e*t dikwijls langs philan?ropis*e omweg53 ond]wijs1 g5eeskunde1 l&b\w word5 door ha> gebezigd als middel5 om ,inl&]s met het ,*ri/5dom 9 aanrak+ te br5g54 ,ond]wijs is als z5d+smiddel 9 ,mohamm$aans*e l&51 na> ik me51 niet bijzond] effectief bevond51 al?ans niet 9 di5 z91 dat beke]+5 er het gevolg van w>51 (s*oon de ,moslims1 wi] eig5 ond]wijs ze] a*t]lijk is1 er ga>ne gebruik van mak51 vooral wanne] de le]l+5 niet geh\d5 word5 aan het ,*ri/elijke godsdi5/ond]wijs deel te nem54 ,to* gaat m5 9 die ri*t+ voort1 aanvankelijk tevr$5 met v]breid+ van d5 ,*ri/elijk5 gee/ ond] h51 die van de le] des ,*ri/5doms nog niet g$i5d zijn4 ,met de m$is*e z5d+ is het vaak niet &]s4 ,nu zijn op ,java1 en weldra ook eld]s 9 d5 ,ar*ipel huisgez9n5 en hospitia noodig om ern/ige leid+ te gev5 aan de opvo$+ d] /e$s talrijk] jongeli$5 uit ,inl&s*e familin1 die de v]s*ill5de inri*t+5 van ond]wijs bezoek54 ,ligt het niet op d5 weg d] z5d+1 9 di5 nood te help5 voorzi58 ,te help5 zorg51 dat die jongelui teg5 matige betal+ opname kunn5 v9d5 9 e5v\dig lev5de1 ,*ri/elijke gez9n51 ges*ikt en b]eid om h5 te gew5n5 aan het lev5 9 e5e atmosfe]1 wa> de practis*e gee/ van het ,*ri/5dom he]s*t1 zond] dat de le] aan &]sd5k5de huisg5oot5 wordt opg$rong58 ,mij wil het voorkom51 dat de missie hi] e5 veelbelov5d arbeidsveld z\ v9d54 ,de ,inl&s*e vr\w en h>e opvo$+4 ,aan dit ongevraagd advies voeg ik nog e5 &] toe4 ,de ho(dr$51 wa>om 9 dez5 e]/5 tijd voor jonge ,inl&]s1 die door ond]wijs op d5 weg d] associatie gebra*t word51 het v]blijf 9 e5 degelijk ,europees* gez9 dr+5d gew5s*t is1 ligt hi]91 dat het ,inl&s*e gez9 nog niet ges*ikt is om aan de na> ,europees*5 trant opgeleide jeugd d5 noodig5 moreel5 /eun te v]le554 ,dit moet &]s word51 ma> da>toe is 9 de e]/e plaats v]hoog+ noodig van het opvo$+speil d] vr\w4 ,de ,inl&s*e vr\w moet bet] ond]wez51 ma> bov5al bet] gevormd en 9 moreel5 z9 ontwikkeld word54 ,hi]toe kan de s*ool iets bijdrag51 ma> het mee/e moet kom5 van de p]soonlijke leid+ van degelijke ,europees*e vr\w54 ,tot dusv] zijn er wel e5 zek] aantal meisjes uit voorname ,inl&s*e familin1 die g$ur5de e5ige j>5 ,europees*e s*ol5 bezoek51 ma> de bek5dheid met het ,n$]l&s* en met ,europees*e maats*appelijke vorm51 die ze mee na> huis nem51 is 9 d5 regel niet veel me] dan e5 v]nis1 dat di5t om ha> niet al te misplaat/ te do5 zijn als e*tg5oot5 van ,we/]s* opgevo$e ,inl&]s4 ,zij v]lat5 de s*ool veel te vroeg en buit5 de s*ool wordt aan h>e k>akt]vorm+ veel te we9ig zorg be/e$ om er wa>dige lev5sgezell9n5 di] ,inl&]s van te mak51 die met h>e mann5 zull5 sam5w]k5 om het ,inl&s*e gez9 te br5g5 tot associatie aan ons familiewez54 ,zond] gee/elijk hoog ontwikkelde ,inl&s*e vr\w5 is deze associatie onuitvo]ba>2 met h>e hulp mag m5 die v]zek]d a*t54 ,wie wil m$ew]k5 aan de vorm+ van e5ige hond]d5 meisjes van ,java 9 dez5 gee/1 die mag zi* vlei5 met de gegronde hoop1 lat] als vru*t van zijn w]k het monogame lev5 op ,java als het normale 9 de ,inl&s*e w]eld erk5d te zi51 en ,javaans*e oud]s ern/ig te zi5 arbeid5 aan d5 opb\w van het lev5 hunn] k9d]54 ,is deze taak niet s*oon g5oeg om vr\welijke z5d+skra*t5 aan te lokk5 tot zelfop(f]5de toewijd+1 zelfop(f]5d ook 9 di5 z91 dat zij bij dez5 arbeid ha> oogm]k will5 bepal5 tot de zek] b]eikb>e /aatkundig-nationale associatie1 en die niet 9 geva> will5 br5g5 door ontijdige pog+5 tot beke]+8 ,wie op de k]/5+ d] ,inl&s*e ,mohamm$an5 hoopt--ik zeide re$s1 wa>om ik die v]wa*t+ niet kan deel5--moet de politiek-nationale annexatie di] ,n$]l&s*e ond]dan5 als e5 e]/5 /ap 9 de door hem gewilde ri*t+ toejui*5 en de geleg5heid om zelf da>aan m$e te w]k5 met beide h&5 aangrijp54 ,de z5del+ zal1 zo[el als i$] &] ,n$]l&]1 onv]s*illig van welke lev5ssfe]1 zi* aan geassocie]de ,inl&]s gemakkelijk] v]/aanba> kunn5 mak5 dan aan de ov]he]s*t5 van het oude rgime1 dat1 na> wij hop51 zijn5 tijd gehad heeft4 ,aan hoog] ontwikkelde ,inl&]s moet e5 belangrijk a&eel 9 d5 ,/aatsdi5/ v]zek]d word54 ,niet m9d] urg5t dan de snelle v]m5igvuldig+ d] geleg5h$5 voor ,inl&]s om de door h5 v]langde hoog]e vorm+ te v]krijg51 is het voor de ,rege]+1 de v]deel+ van d5 arbeid d] /aatsdi5>5 z te h]zi51 dat al het w]k1 dat door die mod]n ontwikkelde k9d]5 des l&s v]ri*t kan word51 ook ind]daad aan h5 worde toev]tr\wd4 ,het gaat niet aan1 d5 be/a&5 toe/& te be/5dig51 wa>bij de jonge ,inl&]s1 die als de be/e product5 d] nieuwe ri*t+ voor d5 dag kom51 door de bureau*efs 9 ,indi als s*rikbeeld5 word5 bes*\wd1 die m5 na lange a>zel+ 9 e5 ( &]5 hoek duwt om niet lang] door hunn5 aanblik v]ontru/ te word54 ,zij vall5 imm]s niet als meteoor/e55 uit de lu*t1 m5 ziet ze j>5 tevor5 aankom51 en m5 heeft dus ge5e enkele v]onts*uldig+1 wanne] m5 zi* onvoorb]eid door h5 laat v]rass54 ,de ,indis*e ,rege]+ mag aan de dep>tem5t5 van ,b9n5l&s* ,be/uur en van ,ond]wijs ge5e ru/ gunn51 voordat zij de hi]m$e sam5hang5de vraag/ukk5 tot e5e bevr$ig5de oploss+ hebb5 gebra*t4 ,bezw>5 opp]5 is gemakkelijk g5oeg2 ze uit d5 weg te ruim51 dat is de taak d] leid5de ambt5>5 9 de kolonie4 ,kle9mo$ige bezw>5 teg5 de associatie4 ,kle9mo$ig5 hebb5 vaak getra*t1 d5 voor/&]s van de associatie s*rik aan te jag5 door de voorzegg+1 dat het voortgaan op d5 door h5 gewez5 weg dit rampzalige gevolg zal hebb51 dat er e5e klasse van ,inl&]s zal ont/aan1 die hun ev5wi*t kwijt zijn1 die uit d5 b& spr+51 die d5 sam5hang met hunne eig5 maats*appij v]lor5 hebb51 zond] 9 e5 &] sociaal geheel te pass54 ,zulke b$5k+5 zijn van oud%] ov]al v]nom51 wa> e5e m5s*5groep zi* uit e5e lev5ssfe]1 die ha> te eng w]d1 na> bov5 tra*tte te w]k51 ma> nooit hebb5 zij bew]kt1 dat de e5maal ontwaakte drang na> li*t bezwor5 w]d4 ,ook ond] ons hebb5 wijzig+5 9 het politieke en sociale lev5 9 de w]kelijkheid niet zoo kalm en geleidelijk plaats als zij op het papi] ontworp5 w>54 ,bij die to*t5 na> de hoogte mak5 altijd sommige deelnem]s ong$a*te1 duizel+wekk5de sprong51 die oog5blikk5 van algeme5e v]w>r+ teweegbr5g54 ,wij zijn erop voorb]eid1 dat dit ook 9 ,oo/-,indi zal gebeur51 en dat de wa>zegg]s van da>ev5 dan g]e$ zull5 /aan om triomfantelijk da>op te wijz5 als op de v]vull+ hunn] somb]e pr(etie4 ,de zeldzaam vr$eliev5de a>d d] ,inl&]s doet ons alle5 hop51 dat het ge5e al te groote va>t zal loop51 en dat ond] wijze leid+ het ev5wi*t spo$ig h]wonn5 zal zijn4 ,/uit+ d] beweg+ niet mogelijk4 ,m5 /elle e*t] de zaak niet voor1 als( wij ons nu nog bij e5 kruispunt 9 de ontwikkel+sges*i$5is van de ,indonesirs bevond51 en de besliss+1 ( het v]d] l9ks ( re*ts zal gaan1 van d5 wil van onze ,rege]+ afhankelijk w>e4 ,het proces is begonn5 zond] dat de ,rege]+ ( het volk van ,n$]l& het uitlokt51 ja deels 9 we]wil van (ficieuze teg5w]k+4 ,het is niet lang] de vraag1 ( de voor hoog] ontwikkel+ mee/ toegankelijke deel5 d] bevolk+ van d5 ,ar*ipel ons op intellectueel gebi$ al ( niet op zijde zull5 /rev51 de vraag is alle5 nog1 ( de voortzett+ d] kra*tig begonn5 beweg+ zal ges*i$5 met onze m$ew]k+ en ond] onze leid+1 dan wel 9 we]wil van onz5 teg5/&1 en dan ond] leid+ van &]51 die zi* niet lang zull5 lat5 wa*t54 ,mij dunkt1 het antwoord op deze vraag kan ge5 ond]w]p e5] langdurige discussie zijn4 ,sam5vatt+ onz] bes*\w+54 ,wij nad]5 het e9de van onz5 geme5s*appelijk5 to*t1 wa>op ik na> v]mog5 getra*t heb1 u a*t]e5volg5s de voornaam/e problem5 te lat5 zi51 die de ,islmbelijd5is van vijf5d]tig millio5 ,n$]l&s*e ond]dan5 aan onze ,rege]+ en aan ons volk voorlegt1 en tev5s de ri*t+ aan te gev51 wa>9 de oploss+ di] vrag5 te v9d5 zal zijn4 ,het zij mij v]gund1 9 e55 t]ugblik op d5 afgelegd5 weg onze uitkom/5 nog e5s sam5 te vatt54 ,onze bes*\w+ van de wijze1 wa>op de ,islm zi* ov] de a>de v]breid heeft1 maakte ons v]s*ill5de da>mee sam5hang5de ( da>uit voortgevloeide v]s*ijnsel5 v]kla>ba>3 de s*]pte zijn] positie teg5ov] al hetge5 aan zijn5 invlo$ we]/& bi$t2 zijn militant k>akt]2 de gemakkelijkheid1 wa>m$e hij het getal zijn] aanhang]s weet te v]groot51 en da>5teg5 de traagheid1 wa>m$e hij aan hunne gee/elijke opvo$+ w]kt2 de gehe*!id d] ,moslims aan hunne religie en hunne geslot5heid voor invlo$5 van buit51 ook wa> de k5nis van de gelo(sle] en de practis*e beoef5+ d] wet nog alles te w5s*5 ov]lat54 ,van het /elsel van d5 ,islm1 zooals dat ongeve] drie eeuw5 na d5 dood van d5 ,pr(eet zijn5 9 ho(dzaak def9itiev5 vorm v]kreg5 heeft1 ontv+5 wij d5 indruk van groote /roefheid1 gebrek aan accommodatiev]mog54 ,9 zijne e]/e p]iode g$wong51 vele vreemde cultuurelem5t5 9 zi* op te nem51 de$ het dit met onv]hol5 we]z91 en v]loo*5de het die v]rijk+ zooveel mogelijk door vrome fictie2 om/reeks duiz5d j>5 gel$5 sloot het zi* na> alle zijd5 af1 met de pret5sie1 dat het nu voor alle volg5de eeuw5 het geheele geloov51 h&el5 en d5k5 d] m5s*5 aan voors*rift5 van onfeilba> gezag gebond5 _h4 ,wij con/ate]d5 de 9 v]b& hi]mee onv]mijdelijke bots+ tuss*5 de !orie en het w]kelijke lev52 zij gaf ons aanleid+1 t5 aanzi5 d] alles regel5de wet te ond]s*eid5 tuss*5 g$eelt51 die de practijk ind]daad zijn blijv5 behe]s*51 en &]e1 die voor het lev5 me] ( m9d] ( zelfs 9 het geheel ge5e beteek5is hebb5 beh\d54 ,de gelo(sle] d] ,mohamm$an5 kwam ons voor1 op het do5 en d5k5 sle*ts ond]ges*ikt5 invlo$ te oef554 ,t5 aanzi5 d] wet1 die d5 groei van het lev5 d] ,islmbelijd]s /e$s m9d] g]egeld dan belemm]d heeft1 en wa>van de inh\d met de eis*5 van d5 tijd 9 to5em5d conflict g]aakt1 vond5 wij no* 9 ha> /elsel no* 9 de ges*i$5is d] ,mohamm$aans*e volk5 grond voor de hoop1 dat zij zi* z\ kunn5 h]vorm54 ,ev5m9 kond5 wij de illusie deel5 d]g551 die me551 dat de voor de emancipatie en de evolutie van d5 gee/ d] ,mohamm$an5 v]eis*te h]vorm+ op het gebi$ d] my/iek ha> beslag z\ krijg54 ,wij hebb5 da>op gepoogd1 d5 graad te bepal5 d] inw]k+ van de v]s*ill5de be/&deel5 van het sy/eem van d5 ,islm op het lev5 d] ,n$]l&s*-,indis*e ,mohamm$an51 en 9 v]b& da>mee de h\d+ va/ te /ell51 die ,n$]l&1 9 de e]/e plaats de ,n$]l&s*e ,rege]+ en ,h>e ambt5>51 teg5ov] elke d] ond] d5 invlo$ van d5 ,islm gekom5 lev5suit+5 d] ,oo/-,indis*e bevolk+ behoor5 aan te nem54 ,onvoorwa>delijke e]bi$ig+ van al hetge5 ligt b9n5 het gebi$ d] religie 9 d5 eng]5 z9 des woords2 e]bi$ig+ ook van de g]ecipie]de ho(d/ukk5 van het re*t1 die de intiem/e1 mee/ met d5 godsdi5/ v]kno*te zijd5 van het lev5 d] familie en van het individu rak51 ev5wel met zorgvuldig op5h\d5 d] weg51 die kunn5 leid5 tot evolutie ( emancipatie1 en met niet m9d] zorgvuldige v]mijd+ van wat tot va/legg+ en v]/e5+ dez] in/ell+5 z\ /rekk52 t]zijde/ell+ van alle deel5 van het sy/eem1 die buit5 de hi] aang$uide sfe] vall51 met uitzond]+ van de politieke elem5t5 van le] en wet1 teg5ov] welke de ,rege]+ zi* onv]zo5lijk s*rap behoort te zett54 ,t5 slotte kwam5 wij tot de ov]tuig+1 dat aldus wel de g$ragslijn 0 aangegev51 die de ,rege]+ met g]u/heid jeg5s d5 9 ,oo/-,indi bel$5 ,islm kon volg51 ma> dat ,n$]l& t5 opzi*te van zijne ,mohamm$an5 nog e5e veel v]d] reik5de taak te v]vull5 _h1 dat het h5 te leid5 _h na> de voor h5 ges*ikte plaats ond] de volk54 ,wij bevond5 v]d]1 dat de bij ,mohamm$an5 zoo li*t po/ vatt5de panislamitis*e g$a*te wel als de groot/e h9d]paal te bes*\w5 is teg5 de aanpass+ van e5 ,moslims* volk aan het mod]ne cultuurlev51 e5 /ruikelblok1 wa>teg5 zelfs de ,moslims*e h]vorm]s 9 de oude l&5 van d5 ,islm telk5s aan/oot54 ,voor ons zag5 wij die belemm]+5 voor e5 go$ deel re$s door de ,inl&]s zelve uit d5 weg g]uimd1 wa> de hoog]e klass5 ond] h5 9 de laat/e ti5tall5 j>5 geheel spontaan he5/ur5 na> hunne gee/elijke inlijv+ bij de ,we/]s*e cultuur 9 h>5 ,n$]l&s*5 vorm4 ,de e]/e /app5 op d5 weg d] associatie van hun gee/elijke lev5 aan het onze hebb5 zij re$s zoo go$ als zond] onze hulp g$aan2 het is dus hoog tijd1 dat wij de leid+ 9 h&5 nem5 en h5 v]d] br5g54 ,de ,rege]+ vond5 wij t5 opzi*te van dit1 voor ons nationale lev5 zo[el als voor dat d] ,inl&]s zoo uit]/ gewi*tige punt zwak en onbesli/1 9 plaats van behe]s*]es vaak speelbal d] om/&igh$51 telk5s v]ra/ door d+51 die zi* langzaam voor i$]s oog5 ontwikkeld54 ,de ,*ri/elijke z5d+ ijv]ig w]kzaam na> e5 program1 wa>van de uitvo]+ zek] de gew5s*te emancipatie en evolutie br5g5 z\1 ma> dat g]i*t is teg5 de godsdi5/ige h>tad] van het ,islmsy/eem2 e5 program dus1 dat blijk5s de erv>+ we9ig uitzi*t op succes bi$t1 ma>1 ook da>van afgezi51 voor de ,rege]+ en voor ons volk 9 zijn geheel als ri*tsno] onbruikba> is4 ,volk en ,rege]+ kunn5 alle5 om het /elsel van d5 ,islm he5 de ,islmbelijd5de ,inl&]s help5 om d5 door h5 gezo*t5 weg t] gee/elijke associatie te v9d52 de door h5 bevord]de associatie moet buit5 het gebi$ d] religie blijv51 mag alle5 e5e politiek-nationale zijn4 ,de z5d+1 al /elt zij zi* e5 veel v]d] en hoog] ligg5d doel1 kan to* ook 9 deze ri*t+ m$ew]k51 hetge5 te me] te w5s*5 is1 da> zij voor al ha> w]k arbeid]s heeft1 wi] toewijd+ van hoog]e orde is dan de ijv]1 di5 politiek-nationale motiev5 9 d5 regel v]mog5 te wekk54 ,de associatie d] ,inl&s*e maats*appij aan onze cultuur ontneemt aan het panislamisme alle kra*t4 ,de panislamitis*e g$a*te1 die ?ans op de ari/ocratie van ,java en op de met ha> gelijk te /ell5 klass5 d] ,mohamm$an5 op de ,buit5bezitt+5 nog we9ig vat heeft1 v]lie/ alle kans da>op voor de toekom/1 zoodra h>e l$5 vrije deelg5oot5 van onze cultuur geword5 zijn4 ,z\ er dan1 wat lang niet uitgeslot5 is1 geva> kom5 te dreig5 voor besmett+ met die kwaal van e5 deel d] millio551 wi] dagelijks* w]k als kle9e l&b\w]s hun intellect we9ig geleg5heid bi$t om zi* bov5 de sfe] d] rij/veld5 te v]heff51 hunne aan de bes*av+ van onz5 tijd geassocie]de l&g5oot5 zull5 er het groot/e belang bij hebb51 ons te help5 om de dreig5de epidemie te bezw]54 ,ook de v]d]e emancipatie van het ,islm/elsel1 zoov] die zond] v]&]+ van belijd5is mogelijk is1 wordt bij e5e v]ruim+ van ons politiek-nationale lev51 die aan ,inl&]s de hun da>9 toekom5de plaats v]zek]t1 alle5 nog e5e quae/ie van tijd1 die zi* zond] onwelkom5 a&rang van buit5 van zelve regelt4 ,&]e heilzame gevolg5 d] associatie4 ,wij bezag5 hi] natuurlijk de gevolg5 d] begonn5 associatie uit het bep]kte gezi*tspunt d] ,islmpolitiek4 ,ma> wij mog5 da> to* wel ev5 aan toevoeg51 dat zij ook 9 zoovele &]e opzi*t5 de oploss+ vormt van het probleem d] toekom/ige v]h\d+ van de bevolk+ van d5 ,indis*5 ,ar*ipel tot ons4 ,ook uit e5 algeme5 /aatkundig oogpunt is het ons lev5sbelang1 dat wij niet wa*t5 totdat v]rass5de om/&igh$5 ons t5 behoeve d] ,inl&]s kom5 afdw+51 wat wij hun nu nog vrijwillig 9 d5 door ons mee/ ges*ikt gea*t5 vorm kunn5 gev54 ,dr4 ,van ,hovell w5s*te vele j>5 gel$51 dat ,n$]l& het geva> van b9n5l&s*e woel+5 op ,java1 liev] dan door het aanlegg5 van b5t5gs1 z\ bezw]5 door zi* ve/+5 van dankba>heid te b\w5 9 de h>t5 d] ,javan54 ,zulk idealisme is te edel en te s*oon voor de w]kelijkheid4 ,e5 volk is nooit dankba> zelfs voor de groot/e weldad51 die het zi* door vreemd5 opg$rong5 zag4 ,is da>5teg5 door van beide zijd5 gezo*te associatie het geme5s*appelijk gee/esgebi$ d] ,javan5 en d] ,n$]l&]s tot zijne groot/ b]eikb>e uitgebreidheid gekom51 dan behoeft van dankba>heid aan vreemd5 niet me] gesprok5 te word51 omdat hetge5 vreemd 01 eig5 is geword51 omdat er nog sle*ts ,oo/elijke en ,we/elijke ,n$]l&]s zijn1 9 politiek5 en national5 z9 e5e e5heid vorm5d1 wa>aan het rasv]s*il niet te kort doet4 ,we]legg+ d] bezw>5 teg5 nationale associatie4 ,wat z\ aan de v]wez5lijk+ van dit d5kbeeld 9 d5 weg /aan8 ,v]s*il 9 huidskleur en afkom/8 ,ma> uit hoevele l&5 van ,europa en ,azi zijn niet de voor\d]s van vele ,n$]l&]s sam5gekom51 en wat is er me] onwa> en v]wa& dan het van vreemde smett5 vrij 9 ons volksli$8 ,met het ,indonesis*e ras is onze blo$sm5g+ al s9ds eeuw5 9 zoo voll5 gang1 dat alle nuances van huidskleur tuss*5 blank en bru9 ond] ,n$]l&]s v]teg5woordigd zijn4 ,al te groote af/& 9 bes*av+ en lev5sbes*\w+ dan8 ,de hoog]e klass5 d] ,inl&]s will5 imm]s jui/ niets liev] dan di5 af/& tot de onm]kba>/e afmet+5 t]ugbr5g54 ,hunne /ud5t51 die te ,leid51 te ,delft en te ,am/]dam met ons v]ke]51 /aan u en mij gee/elijk one9dig veel nad] dan gans*e klass5 van ons eig5 l&- en zeevolk4 ,z groote gee/ese5heid is e*t] nooit de b&1 die e5 geheel volk om/r5gelt4 ,e5 geme5s*appelijk v]l$5 h\dt het veelz9s ongelijksoortige bije52 dit geldt voor de v]s*ill5de klass5 van ons volk1 het geldt ook voor ons volk als geheel t5 opzi*te van ,indonesi1 al is het bewu/zijn dez] e5heid nog niet 9 alle lag5 onz] natie doorg$rong54 ,islm en ,*ri/5dom kunn5 zi* 9 de practijk van het nationale lev5 ze] wel met elk&] v]drag51 als ma> de panislamitis*e idee t]zijde wordt ge/eld1 en wij zag51 hoe gun/ig hi]voor 9 ons geval de voorwa>d5 zijn4 ,9 v]draagzaamheid kunn5 vel5 onz] bij de me]d]heid d] ,inl&]s e5 lesje nem54 ,als /ud5t hoorde ik e5s e5e voordra*t van ,erne/ ,r5an ov] de vraag3 wat maakt eig5lijk e5e natie8 ,het antwoord kwam 9 ho(dzaak hi]op ne]3 het wa>lijk con/itue]5de elem5t e5] natie1 dat is no* ras no* huidskleur1 no* taal no* godsdi5/ no* natuurlijke gr5s1 het is3 le dsir d'tre ensemble4 ,met deze phrase moge lang niet alles gezegd zijn1 e5 deel d] wa>heid bevat zij to* ongetwijfeld4 ,ook wij k5n5 dat gevoel1 trots v]s*il 9 af/amm+1 9 lev5ssfe]1 9 hoogte van bes*av+1 en 9 we]wil van alle getwi/ op /aatkundig en godsdi5/ig gebi$1 als het erop aankomt1 to* als ,n$]l&]s bije5 te will5 blijv54 ,welnu3 de edel/e v]teg5woordig]s van e5e groote volk5groep1 die s9ds lang ond] ons /aatsbe/uur /aat1 vrag5 ons met a&rang1 h5 en de hunn5 als adoptieve k9d]5 9 ons nationale gez9 op te nem54 ,reik5 wij hun de h&1 en laat ons dan het w$]zijds*e v]lang5 na> nationaal sam5lev51 le dsir d'tre ensemble1 omzett5 9 fl9ke dad51 die toon51 dat ons kle9e volk nog altijd tot iets groots 9 /aat is4 ,v4 ,,duits*l& ,,en ,,de ,,heilige ,,oorlog 7#aiad74 ,de godsdi5/vrijheid volg5s ,turks*e intellectueel54 ,ruim ti5 j>5 gel$5 _h ik met e55 ,turk van hooge intellectueele ontwikkel+ e5 gesprek ov] godsdi5/ig fanatisme en d5 invlo$ da>van op politieke v]h\d+54 ,hij besloot zijne bes*\w+5 ov] dit ond]w]p ongeve] als volgt3 ,9 vroeg]e eeuw5 pla*t5 de m5s*5 9 de bes*aafde w]eld elk&] het lev5 te b5em5 weg5s v]s*il van me5+ ov] de geheim5 d] &]e w]eld4 ,?ans is de m5s*heid1 l( zij ,allah1 ov] die b>ba>s*heid he5 en i$] mag geloov51 wat hij wil4 ,ma> wat helpt ons dit1 zoolang ov] economis*e en politieke belang5 oorlog5 gevo]d word51 die 9 fanatisme voor de v9nig/e godsdi5/oorlog5 niet ond]do51 t]wijl de reusa*tige vord]+5 d] te*niek de moorddadige uitw]k+ van d5 /rijd /e$s v]hoog58 ,van e5 kalm g5iet5 d] met moeite v]kreg5 gewet5svrijheid kan da>bij ge5 sprake zijn4 ,deze ontboezem+ komt telk5s we] 9 mijne h]9n]+ na> vor5 9 v]b& met hetge5 wij nu belev54 ,nadat de groote m5s*5groep51 die door v]s*il van politieke en economis*e belang5 uite5geh\d5 word51 j>5lang e5 belangrijk deel van hun intellectueel en mat]ieel v]mog5 be/e$ hebb5 aan het uitd5k5 van middel5 om 9 de volheid des tijds elk&] te v]nietig51 is e9delijk de lang v]wa*te vonk 9 de ope5gehoopte br&/( gevall54 ,al de /rijd5d5 gruw5 van het d5kbeeld d] v]antwoordelijkheid voor de misdrijv5 teg5 de m5s*elijke sam5lev+1 die zij gezam5lijk pleg51 en het e5ige1 wa>9 zi* de ov]ig5s non-actief ge/elde geme5s*appelijke cultuur nog uit1 is e5e v]vel5de reeks van betoog51 wa>9 i$] d5 &] de s*uld geeft van hetge5 all5 sam5 met zorg hebb5 voorb]eid4 ,de sceptis*e ironie van mijn ,turks*5 vri5d 0 niet ongegrond4 ,wij le]5 er tr\w5s niets nieuws uit4 ,alle5 9 zv]re mag zijne uitspraak voor dieg55 ond] ons1 die de ,mohamm$aans*e w]eld we9ig k5n51 iets v]rass5ds hebb51 als da>9 door e5 ,turk de algeme5e godsdi5/vr$e en gewet5svrijheid zoo zond] voorbeh\d als e5 v]worv5 zeg5 erk5d wordt4 ,uit dit oogpunt bes*\wd hebb5 de aangehaalde woord5 te hoog] wa>de1 omdat zij de me5+ van alle ,turks*e intellectueel5 ov] het vraag/uk van d5 godsdi5/ vrij nauwkeurig uitdrukk54 ,contra/ di] me5+ met de wet van d5 ,islm4 ,deze v]draagzaamheid s*ijnt onv]e5igba> met hetge5 de ,mohamm$aans*e wet omtr5t de v]h\d+ tot aanhang]s van &]e godsdi5/5 voors*rijft4 ,volg5s die wet1 die 9 ha> geheel aanspraak maakt op goddelijk gezag1 moet imm]s de geheele m5s*5w]eld aan de ,mohamm$aans*e geme5s*ap ond]worp51 zooveel mogelijk ook 9 gee/elijk5 z9 bij ha> +elijfd word54 ,t] b]eik+ van dit doel behoort de geme5te d] geloovig5 djihd te do51 d4 i4 heilig5 oorlog te vo]5 teg5 all51 die nog buit5 de sfe] van ha> gezag lev54 ,de leid+ van d5 djihd1 de bepal+ van tijd1 plaats en middel51 is e5 d] ho(dpli*t5 van het ho(d d] geme5te1 d5 *alief1 d5 opvolg] van ,mohamm$ 9 di5s ho$anigheid van opp]be/uurd]1 opp]re*t] en opp]bevelhebb] d] ,moslims4 ,al na> mate de belang5 van d5 ,islm het volg5s zijn inzi*t m$ebr5g51 vo]e hij di5 krijg met me] ( m9d] kra*t ( late hij di5 zelfs tijdelijk ru/54 ,tot e5e /ak+ van het (f5sief teg5 e5e ongeloovige mog5dheid voor me] dan ti5 j>5 mag hij zi* ond] ge5e om/&igh$5 v]b9d54 ,aan belijd]s van d5 ,joods*51 ,*ri/elijk5 en da>mee gelijkge/elde godsdi5/5 wordt1 mits zij zi* aan het ,mohamm$aans*e /aatsgezag ond]w]p5 en met de positie van ond]dan5 zond] burg]re*t g5oeg5 nem51 met zek]e bep]k+5 de uitoef5+ van hunn5 godsdi5/ toege/aan2 bij eig5lijke heid55 moet de ond]w]p+ met beke]+ gepa>d gaan4 ,de grondslag5 van het program van d5 heilig5 oorlog4 ,het djihd-program gaat uit van de ond]/ell+1 dat de ,mohamm$an5 voortdur5d1 ev5als bij hun e]/e optr$5 9 de w]eld1 e5 geslot5 geheel vorm5 ond] nho(dige leid+4 ,deze toe/& heeft ev5wel 9 de w]kelijkheid z kort be/aan1 het gebi$ van d5 ,islm is z spo$ig 9 e5 /e$s groot] aantal vor/5domm5 uite5gevall51 het opp]gezag van d5 zoog5aamd5 *alief is na kort5 bloei zze] tot e5 ijdel5 naam geword51 dat ook de djihd-voors*rift5 zi* aan de gezagsv]brokkel+ hebb5 moet5 aanpass54 ,gelijk 9 de mee/e &]e opzi*t51 zoo ook t5 aanzi5 van het vo]5 van d5 heilig5 oorlog draagt dan de wet de bevoegdh$5 en pli*t5 van d5 n5 *alief aan de v]s*ill5de l&%o(d5 op1 i$] voor zijn ma*tsgebi$4 ,nu spreekt het vanzelf1 dat deze ov]dra*t van het gezag van n5 op vel5 ze] v]e5v\dig5d w]kt voor al hetge5 het be/uur b9n5sl&s betreft2 ma> ev5 duidelijk is het1 dat die v]brokkel+ de voortzett+ van d5 w]eldv]ov]+soorlog1 zooals die 9 de e]/e eeuw van d5 ,islm 0 +ezet1 onmogelijk maakte4 ,er w>5 tr\w5s nog tal van &]e oorzak51 die de e]/ toomlooze va>t d] ,moslims*e leg]s*>5 /uitt54 ,m5 kwam tot gr5z51 wa> de gebod5 we]/& niet zoo dadelijk te brek5 viel1 en het g5ot van het v]kreg5e v]slapte de en]gie4 ,de v]ov]+sdad5 d] e]/e gesla*t5 w]d5 to5 9 de v]beeld+ d] lat]5 gedealise]d1 g]e9igd van hetge5 ze ontsi]de1 en de !orie h>] gew5s*te voortzett+ w]d uitgew]kt1 9 te me] casu/is*e bijzond]h$51 na> mate de toepass+ v]d] buit5 de sfe] van het mogelijke kwam te vall54 ,het oorlogsre*t k5m]kte zi* door e5 /r5g 9-het-oog-h\d5 van het doel3 uitbreid+ van d5 w>5 godsdi5/ ( &]s to* van het gezag zijn] v]teg5woordig]s1 en v]d] door het v]mijd5 van alle wre$heid 9 de keuze d] middel54 ,alle5 wa> e5 ,mohamm$aans* gebi$ wordt aangevall5 door e5e ongeloovige ma*t1 da> wordt aan de geheele bevolk+ de pli*t d] v]d$ig+ opgelegd4 ,(f5sief optr$5 is sle*ts dan g]e*tva>digd1 wanne] het bevel ertoe en de regel+ ervan uitgaan van e5 erk5d /aat%o(d4 ,wa> ongeloovig5 er9 slag51 e5e ,moslims*e bevolk+ te ond]w]p51 moet deze niet 9 e5 toe/& van ond]ges*ik!id b]u/51 ma> de e]/e geleg5heid aangrijp5 om f het juk af te s*udd5 f te emigre]5 na> e5 zelf/&ig ,moslims* l&1 zo[el om het geva>1 wa>me het eig5 gelo( b$reigd wordt1 af te w5d51 als om de gel$]5 d] geloovig5 tot d5 /rijd teg5 d5 vij&1 d4 i4 de niet-ond]worp5 &]sgeloovig51 te v]/]k54 ,al duurt de onmogelijkheid van afdo5d v]zet en van emigratie ook eeuw5 lang1 to* mag m5 de da>door ont/ane v]h\d+ van afhankelijkheid van e5 niet-,mohamm$aans* /aatsgezag niet &]s dan als voorloopig en abnormaal aanva>d54 ,middeleeuws* k>akt] van dat program4 ,het geheele sam5/el van wett51 dat volg5s d5 ,islm de v]h\d+ van geloovig5 tot ongeloovig5 z\ moet5 behe]s*51 is de mee/ consequ5te uitw]k+1 die m5 zi* d5k5 kan1 van de v]m5g+ van godsdi5/ en politiek 9 ha> middeleeuws*5 vorm4 ,dat hij1 die de mat]ieele ma*t heeft1 ook ov] de gee/5 dwang uitoef5t1 geldt da>bij als volkom5 natuurlijk2 de mogelijkheid van het sam5lev5 d] belijd]s van v]s*ill5de godsdi5/5 als gelijkg]e*tigde burg]s van n5 /aat1 a*t m5 uitgeslot54 ,zoo 0 het 9 de middeleeuw5 niet alle5 bij de ,mohamm$an52 vr en zelfs nog lang na de re=matie da*t5 onze voor\d]s er niet veel &]s ov]4 ,het v]s*il ligt voornamelijk hi]91 dat de ,islm al die middeleeuws*e g$ragsregel5 9 d5 vorm van eeuwig geld5de wett5 heeft va/gelegd1 zoodat dus e5 lat] gesla*t1 ook al wijzigt zi* het inzi*t1 zi* niet gemakkelijk ervan emancipe]5 kan4 ,te moeielijk] w]d die losmak+1 omdat n de groote m5igte n het gros d] s*riftgele]d5 zi* te /evig] aan dat b$5kelijke erfdeel van het voorgesla*t va/klemd51 hoe me] de om/&igh$5 met de v]w]kelijk+ van dit gewelddadige program s*55 te spott54 ,aan de opvo$+ d] m5igte is nu e5maal 9 de l&5 van d5 ,islm alle eeuw5 door we9ig zorg be/e$1 en het d5kbeeld e5] toekom/ige w]eldbehe]s*+ 0 te vlei5d voor h>e ijdelheid om dit zoo ma> prijs te gev54 ,de wetgele]d5 hadd5 9 hunne bekromp5heid ge5 deel aan de volheid van het w]kelijke lev52 ang/vallig bewa>d5 zij de vorm5 d] oude ideal51 zond] zelfs te bem]k51 dat de inh\d eraan ontvlod5 04 ,voor h5 gold en geldt de wa>de]+ d] godsdi5/vrijheid door intellectueele ,turk5 gelijk mijn vri5d van da>/raks als e5e li*tz9nige concessie aan d5 v]dorv5 tijdgee/4 ,wijzig+ d] bes*\w+ ond] vreemd5 invlo$4 ,to* g+ de beweg+ d] gee/5 h>5 gang1 9 de laat/e eeuw met vaak v]rass5de snelheid4 ,jui/ door de /roefheid d] ,mohamm$aans*e sam5lev+ en de a*t]lijkheid en corrup!id d] ,mohamm$aans*e /aatsbe/ur5 kwam ga&eweg het geheele gebi$ van d5 ,islm1 9 teg5/ell+ met zijn zelfbewu/ program van w]eldv]ov]+1 ond] d5 invlo$ van ,europa4 ,het is al zoov] gekom51 dat me] dan #ij van alle ,mohamm$an5 9 w+ewe/5 ( protectorat5 ond] politieke leid+ van ,europees*e mog5dh$5 lev51 t]wijl de zelf/&igheid van het ov]blijv5de gebi$1 voornamelijk ,turkije1 alle5 9 s*ijn geh&haafd wordt door zek]e h&igheid 9 het balance]5 tuss*5 de groote mog5dh$51 die elk&] de voogdij betwi/54 ,al die aanrak+5 tuss*5 het gebi$ van d5 ,islm en de buit5w]eld1 die op dit totale v]lies zijn] politieke onafhankelijkheid zijn uitgeloop51 dank5 ha> e]/e ont/aan aan de behoefte van ,europa aan economis*e expansie1 aan het eig5belang dus d] volk51 die het middeleeuws*e /( wi/5 af te s*udd5 en de ,mohamm$an5 9 gee/elijk5 en mat]ieel5 z9 voorbij/reefd54 ,e]/ lat] maakte het bekromp5 d5kbeeld d] exploitatie plaats voor dat d] annexatie1 /raks dat d] volle inlijv+ van de v]ov]de l&5 9 dez5 z91 dat de bevolk+ moe/ word5 opgevo$ tot de voor ha> b]eikb>e en gew5s*te deelname aan de cultuur d] ov]he]s*]s4 ,dit g+ niet ine5s2 de /rijd tuss*5 het egosme d] voogd5 en hun pli*tbesef jeg5s hunne pupill5 is nog 9 voll5 gang4 ,ma> de ,europees*e voogd51 zelfs zulke1 wi5 de consequ5te toepass+ d] nieuw]e beg9sel5 nog vaak te zwa> valt1 s*am5 zi* nu re$s voor het belijd5 van e5 &] be/uursbeg9sel dan dat d] zuiv]e h>monie van alle belang5 van twee volk51 wa>van de ges*i$5is het e5e heeft ge/eld ond] leid+ van het &]e4 ,de ,mohamm$an5 ond] direct ( indirect ,europees* be/uur hebb5 hi]van al veel voordeel gehad1 en m5 mag zegg51 dat zij er 9 het algeme5 bet] aan toe zijn dan hunne gelo(sg5oot5 9 de quasi-zelf/&ige /at51 wa> zij de nadeel5 ond]v9d5 zo[el van e5 corrupt be/uur als van d5 w$ijv] om economis*e w9/e tuss*5 de groote ma*!bb]s van het ,we/54 ,de druk1 wa>ond] 9 e5 l& als ,turkije de bevolk+ zu*t1 heeft ev5wel to* ook de zu*t na> gee/elijke ontwikkel+ geprikkeld2 de ,jong-,turks*e beweg+ d] laat/e j>5 getuigt er luide van4 ,9 de hoog] ontwikkelde kr+5 van alle ,mohamm$aans*e l&5 is het besef algeme5 geword51 dat de middeleeuws*e v]m5g+ van godsdi5/ en politiek1 welke het /elsel van d5 ,islm voor altijd wilde h&hav51 niet van onz5 tijd is4 ,zooze] zijn de ,mohamm$an5 9 de w]eld de /aatkundig en maats*appelijk m9d]5 geword51 dat het d5kbeeld e5] op hunn5 godsdi5/ gegronde w]eldhe]s*appij alle5 voor de onwet5d5 iets van zijne bekor+ kon beh\d54 ,de ov]ig5 s*am5 zi* bijna voor de aanmatig+1 die ons uit de le] van d5 djihd teg5kl9kt1 en gev5 zi* alle moeite om te betoog51 dat de wet zelve de toepass+ ervan bep]kt tot om/&igh$51 die zi* nu niet me] voordo54 ,*alifaat en ,djihd4 ,de les d] v]draagzaamheid pr5tte zi* het moeielijk/ 9 bij die volk51 die 9 het politieke glorietijdp]k van d5 ,islm vooraan ge/aan hadd51 het all]moeielijk/ bij de ,turk51 die 9 het laat/e roemtooneel de ho(drol speeld54 ,to5 9 #abeh ,bagdad door de ,mongol5 v]woe/ en het da> s$]t ruim vijf eeuw5 geve/igde ,abbasi$5*alifaat weggeveegd w]d1 g]aakte de ,mohamm$aans*e w]eld niet uit h>e voeg51 zooals ges*i$ z\ zijn1 indi5 dat *alifaat nog iets met de c5trale leid+ van de geme5s*ap d] ,mohamm$an5 te mak5 gehad _h4 ,ind]daad _h dit vor/5huis al drie en e5 halve eeuw op d5 flauw5 naglans van zijn kort/ondig5 roem geleefd1 en dat het 9 di5 tijd niet door e5 d] vele ma*tige soeltans v]drong5 w]d1 dat dankte het voor e5 go$ deel jui/ aan zijne practis*e onb$uid5dheid4 ,z onb$uid5d w>5 de naam*alief5 geword51 dat ,europees*e s*rijv]s zi* soms hebb5 lat5 v]leid51 h5 als e5e soort van k]kvor/5 van d5 ,islm voor te /ell51 die will5s ( onwill5s hun w]eldlijk gezag aan de vele l&vor/5 van het wijde gebi$ van d5 ,islm hadd5 ov]g$rag54 ,de totale afwezigheid van w]eldlijk gezag s*e5 hun1 9 v]b& met d5 to* vaak geblek5 e]bi$ des ,moslims voor het *alifaat1 alle5 bij de ond]/ell+ van e5 gee/elijk gezag1 van e5e soort van ,mohamm$aans* pausdom d5kba>4 ,to* heeft zoo iets nooit be/aan1 en de ,islm1 die prie/]s no* sacram5t5 k5t1 z\ er ook ge5 plaats voor gehad hebb54 ,de m5igte _h da>1 gelijk eld]s1 de leg5de liev] dan de w]kelijkheid3 zij da*t zi* d5 ov] de gans*e ,moslims*e geme5te wak5d5 opvolg] van d5 ,pr(eet1 zooals die 9 de e]/e twee eeuw5 na de ,hidjrah volg5s de hi/oris*e ov]lev]+ w]kelijk _h be/aan1 als voortbe/a&e1 lang nadat het in/ituut van het *alifaat 9 de politieke onta>d+ van d5 ,islm 0 ond]gegaan4 ,ma> niet als paus /elde zij zi* hem voor1 ne5 als opp]rege]d]1 vooral als ami] al-moe'm9i51 aanvo]d] van de leg]s*>5 van d5 ,islm1 die e5maal de heele w]eld voor zijn gezag z\d5 do5 buig54 ,de *alief1 de /$eh\d] van d5 ,gezant van ,allah1 en de djihd1 de heilige oorlog teg5 de gans*e w]eld buit5 d5 ,islm3 aan deze beide nam5 0 onafs*eidelijk de h]9n]+ van die s*itt]5de tweehond]d j>5 v]bond51 wa>9 de loop d] gebeurt5iss5 aan de pret5sie van w]eldv]ov]+ door het ,mohamm$anisme gelijk s*e5 te gev54 ,wat 9 de w]kelijkheid ond]g+1 bleef 9 de leg5de voortlev52 de v]e]+ d] s*im*alief5 van ,bagdad maakte het voor vele ,mohamm$an5 gemakkelijk]1 de v]ijdel+ van hun /aatkundig ideaal te v]get54 ,het *alifaat d] ,turks*e soeltans4 ,to5 ,bagdad gevall5 en e5 groot deel d] ,abbasi$5familie uitgemoord 01 bleef dat politieke fetisisme nog naw]k52 de ,soeltans van ,egypte trokk5 er p>tij van door e5 d] aan d5 moord ontkom55 9 hunne ho(dplaats de traditie van het s*ijn*alifaat te do5 voortzett5 en zoo d5 indruk te ve/ig51 dat hun gebi$ nu het middelpunt van d5 ,islm geword5 04 ,ma> deze s*aduw van e5 s*aduw moe/ geheel v]bleek51 to5 de zon d] ,osman5 h>e middaghoogte b]eikte4 ,ond] hunne leid+ de$ de ,islm zijne laat/e pog+ om1 wel niet de w]eld te ond]w]p51 ma> to* e5e w]eldma*t van d5 e]/5 rang te word54 ,hun gelukte het1 ,con/ant9opel 7#adeb7 te v]ov]51 wa>aan de groot/e ,moslims*e vor/5 van voorhe5 hunne kra*t5 v]geefs hadd5 beproefd4 ,to5 zij nu 9 #aeag ,egypte1 en 9 het gevolg da>van ook de prov9cie d] heilige /$5 van ,arabi1 ,mekka en ,m$9a1 ond]worp5 hadd51 vond5 zij zi* /]k g5oeg om te pog51 de traditie van het w]kelijke *alifaat te do5 h]lev5 ( al?ans de rol van feties zelf op zi* te nem54 ,hi]van we]hield h5 zelfs niet het uitdrukkelijke voors*rift d] wet1 dat af/amm+ van d5 edel5 ,arabis*5 /am van ,qoraisj als v]eis*te /elt aan hem1 die het *alifaat zal bekle$54 ,drogr$55 van g$i5/ige wetgele]d5 hielp5 hun om dit bezwa> t] zijde te /ell51 en de m5igte v]zette zi* teg5 deze kun/grep5 niet1 nu de droombeeld51 die zij met het *alifaat v]bond1 w]kelijkheid s*55 te word54 ,wie ,kle9-,azi1 ,syri1 ,egypte1 ,we/-,arabi en ,mesopotami behe]s*te1 het ,byzantijns*e rijk v]ov]d _h1 en door e5 groot deel van ,europa als e5 g$u*te vij& bes*\wd w]d1 mo*t g]u/ zijn zwa>d als feties 9 de plaats /ell5 van d5 kra*telooz5 /amboom d] ,abbasi$54 ,het aldus h]bor5 *alifaat mi/e d]halve traditioneele k5m]k5 van beteek5is1 en het kon ook 9 &]e opzi*t5 niet als de regelmatige voortzett+ van het oude bes*\wd word54 ,van de oud/e ,mohamm$aans*e l&5 blev5 v]s*eid5e geheel buit5 de ,turks*e invlo$ssfe]2 en dat niet alle5 zulke1 wa> zooals 9 ,p]zi e5e aan de ,turk5 vij&ige dyna/ie de vaan d] kett]ij ontplooide1 ma> bov5di5 volkom5 or?odoxe rijk5 9 ,c5traal-,azi1 9 ,indi1 9 ,noordwe/-,afrika1 wa> het ,turks*e zwa>d ge5e geleg5heid vond zi* te do5 geld54 ,9 ,m>okko w]d zelfs het ,turks*e *alifaat re*t/reeks v]loo*5d doordi5 de locale vor/51 af/ammel+5 van d5 ,pr(eet1 zelf d5 hoog/5 titel aannem54 ,eld]s we] ont/ond5 gelijktijdig met ( na de opkom/ d] ,osman5 nieuwe ,mohamm$aans*e rijk51 die nooit met e5ig w]kelijk ( v]me5d politiek c5trum van d5 ,islm 9 contact gekom5 zijn2 zoo 9 het ,v]re ,oo/5 van ,azi en 9 ,c5traal-,afrika4 ,beteek5is van d5 *alief5titel voor de ,osman54 ,de aanmatig+ van d5 *alief5titel door de ,osman5-soeltans _h ind]daad sle*ts deze beteek5is1 dat zij 9 hunne politieke glansp]iode zoo ondubbelz9nig mogelijk va/ge/eld wild5 zi51 dat ge5 &] ,moslims* vor/ zi* 9 beteek5is met h5 kon met54 ,dit kon niet doelmatig] ges*i$5 dan door de toevoeg+ aan al hunne wijds*e ,turks*e en ,p]zis*e titels van d5 naam van het hoog/e ambt1 dat ooit 9 d5 ,islm be/aan _h4 ,aan hunne ma*t heeft die e]etitel van *alief nooit iets toeg$aan2 zij behe]s*t5 alle5 hetge5 hunne leg]s v]ov]d hadd5 en oef5d5 buit5 dat gebi$ niet d5 m9/5 invlo$4 ,het ,turks*e zwa>d v]loor weldra veel van zijne s*]pte2 lang vrdat de politiek d] ,europees*e groote mog5dh$5 het e5e /uk na het &]e van het ,osman5rijk afknabbelde1 hadd5 zi* v]s*eid5e prov9cin tot zelf/&ige le5rijk5 ond] erfelijke dyna/in ontwikkeld4 ,s$]t ,turkije1 9 zijn politiek g$rag geheel van niet-,mohamm$aans*e mog5dh$5 afhankelijk1 nog sle*ts ongeve] #e van de ,mohamm$an5 d] w]eld zijne ond]dan5 noemt1 z\ het hoog/ bela*elijk kl9k51 d5 soeltan van dat rijk ,/$eh\d] van d5 ,gezant ,gods1 ,opp]bevelhebb] d] ,geloovig5 te hoor5 noem51 indi5 m5 niet ook buit5 ,turkije aan veel traditioneele dwaa%eid 9 vor/elijke titels gewoon 04 ,panislamitis* /rev5 van ,abdoelhami$4 ,jui/ 9 de laat/e eeuw is het aan de ,turk5 door e5 sam5loop van om/&igh$5 soms gelukt1 uit di5 met twijfela*tig re*t gevo]d51 z9l$ig geword5 titel wat kle9e munt te slaan4 ,de duiz5dv\dig v]me]d]de v]ke]smiddel5 hebb5 ook ,mohamm$aans*e volk51 die vroeg] elk&]s be/aan niet ( nauwelijks k5d51 met elka> 9 aanrak+ gebra*t4 ,de ongeve] #bcj millio5 ,moslims1 die ond] niet-,moslims* be/uur lev51 bes*ikk5 me]5deels niet ov] g5oeg hi/oris* geheug5 om te begrijp51 dat de be/uursv]&]+ voor h5 e5e v]bet]+ gewee/ is4 ,het politieke v]l$5 van d5 ,islm zi5 zij enkel door d5 slui] d] leg5de1 en wanne] het h$5 hun tot griev5 en bezw>5 /( bi$t--en wa> ontbrek5 die8--1 dan zijn zij li*t g5eigd te geloov51 dat al die kla*t5 v]holp5 z\d5 zijn1 wanne] sle*ts de ,he] d] ,geloovig5 zi* met hunne belang5 kon bemoei54 ,van het wanbe/uur1 wa>ond] de w]kelijke ond]dan5 des ,soeltans van ,turkije zu*t51 hoor5 zij we9ig en ond]v9d5 zij niets4 ,en de ,soeltan1 die het 9 dit opzi*t het erg/ gemaakt heeft1 totdat hij 9 #aiji door zijne ond]dan5 afgezet en v]bann5 w]d1 heeft met me] ijv] en met me] succes dan e5 zijn] voorgang]s aan de v]breid+ d] vals*e droombeeld5 omtr5t het ,*alifaat ond] de ,mohamm$an5 gew]kt4 ,zijne li/ige1 ma> kortzi*tige politiek1 die zijn eig5 rijk /e$s nad] bij d5 ond]gang bra*t1 zo*t troo/ voor m5ig5 teg5slag 9 panislamitis*e intrigues1 op t\w gezet door gewet5looze1 ma> mee/al onkundige en onh&ige h&lang]s1 die aan de go$geloovig5 e5 ideaal *alief5beeld v]toond5 en bewe]d51 dat dit het welgelijk5d portret van ,abdoelhami$ 04 ,ge5e organisatie van het panislamisme4 ,m5 heeft vaak gesprok5 van e5e organisatie van het panislamisme ond] leid+ van ,abdoelhami$4 ,t5 onre*te4 ,9 #ahig heb ik1 na> aanleid+ van e5ige vuile1 9 het geheim v]spreide pamflett51 die de intiem/e raadgev]s van d5 ,soeltan 9 hun w$ijv] om di5s gun/ teg5 elk&] losgelat5 hadd51 gepoogd e5 beeld te gev5 van de gee/elijke atmosfe]1 wa>9 die despoot leefde #b1 en to5 ik 9 #aijh de e]/e twee ma&5 d] revolutie te ,con/ant9opel bijwoonde1 vond ik van de jui/heid van dat beeld de volle beve/ig+ #c4 ,die b5de van bekromp5 kuip]s 0 all]m9/ ges*ikt om e5e ern/ige int]nationale beweg+ te leid54 ,zij exploite]d5 de met enkele ,mohamm$an5 van aanzi5 uit niet-,turks* gebi$ aangeknoopte betrekk+5 tot v]hoog+ van eig5 aanzi5 en voordeel1 zond] w]kelijk nut voor de w$]opwekk+ van het doode *alifaat4 ,de ve/ig+ van e5ige ,turks*e consulat5 9 ,mohamm$aans*e l&5 ond] ,europees* be/uur tr( ev5m9 doel4 ,m5 v]gat gewoonlijk d5 consuls hunne tractem5t5 uit te betal52 de consuls k5d5 niet e5s de tal5 d] bevolk+51 wa>ond] zij leefd51 en d$5 ge5 moeite om ze te le]54 ,hunne mee/al ze] vrijz9nige lev5swijze di5de niet om het respect voor hunn5 z5d] te v]hoog54 ,het panislamisme kan nu e5maal niet met e5 &] program w]k5 dan met het v]slet5e1 voor v]wez5lijk+ onvatba> geblek5e d] w]eldv]ov]+ door d5 ,islm en dit heeft op de v]/&ige belijd]s van d5 ,islm ge5 vat me]1 t]wijl het ond] de domme m5igte1 die nog voor de bekor+ van d5 /rijd teg5 alle kafirs vatba> is1 alle5 v]w>r+ en onru/ /i*t5 kan4 ,het kan hoog/5s plaatselijke /oornis v]wekk51 nooit 9 e5ig5 z9 opb\w5d w]k54 ,de *alief ge5 k]kvor/4 ,d5kelijk zond] het te b$oel5 hebb5 sommige ,europees*e /aatsli$5 en s*rijv]s aan de panislamitis*e g$a*te zek]5 /eun gegev5 door hunne op volslag5 misv]/& b]u/5de bes*\w+ van het *alifaat als e5e soort van ,mohamm$aans* pausdom4 ,vooral 9 ,engel& vond die voor/ell+ aanhang]s 9 d5 tijd1 to5 dit l& nog gold als de bes*]m] van d5 ,turk teg5 van ,rusl& dreig5d geva>4 ,m5 a*tte het nuttig1 de ,brits*-,indis*e ,moslims te do5 geloov51 dat de ,brits*e ,rege]+ met hunn5 k]kvor/ op voet van intieme vri5ds*ap leefde4 ,turks*e /aatsli$5 maakt5 van deze dwal+ e5 h&ig gebruik4 ,de w>e le] van het *alifaat met zijne taak van v]e5ig+ all] geloovig5 ond] zijne vaan om dan d5 /rijd teg5 alle kafirs aan te b9d51 kond5 zij natuurlijk teg5ov] hunne ,europees*e vri5d5 niet belijd54 ,des te me] v]heugde het h51 te zi51 dat dez5 zi* van dat in/ituut e5e weliswa> vals*e1 ma> jui/ da>om voor niet-,mohamm$an5 aannemelijke voor/ell+ vormd54 ,zij wa*tt5 zi* er wel voor1 deze te v]bet]51 want het 0 hun g5oeg1 zi* teg5ov] hunne gelo(sg5oot5 erop te kunn5 b]oep51 dat de pret5sie d] ,osman5 op het *alifaat zelfs bij niet-,mohamm$aans*e groote mog5dh$5 wel erk5n+ vond4 ,de ,turks*e omw5tel+ en het panislamisme4 ,al 0 het panislamisme niet georganise]d1 het /elde zi* niettem9 dikwijls 9 ,mohamm$aans* gebi$ ond] ,europees* be/uur aan de normale ontwikkel+ e5] voor beide p>tij5 gew5s*te v]h\d+ tuss*5 be/uurd]s en be/uurd5 9 d5 weg2 specule]5d op alle vorm5 van ontevr$5heid1 w]kte het heimelijk als vr$ev]/oord]1 zond] dat de gewekte ( geprikkelde twe$ra*t e5ig uitzi*t op v]bet]+ kon op554 ,bij alle ,europees*e mog5dh$5 moe/ het als e5 welkom gevolg van de revolutie van #aijh begroet word51 dat de ,jong-,turk51 die het h]/el d] con/itutie afdwong51 met de middeleeuws*e v]m5g+ van godsdi5/ en politiek wild5 brek54 ,de h&hav+ van d5 ,islm als /aatsgodsdi5/ 0 hunn]zijds e5e concessie aan de oude ov]lev]+1 die aan de volkom5 gelijk/ell+ d] belijd]s van alle godsdi5/5 als burg]s van het ,turks*e rijk niet tekort mo*t do54 ,het h]bor5 ,turkije moe/ e5 mod]ne re*ts/aat zijn 9 d5 voll5 z9 des woords4 ,voor *alifaat en djihd 0 9 zulk e55 /aat ge5e plaats4 ,turk5 en ,arabi]51 ,griek51 ,arm5irs1 ,jod51 en wie nog v]d] ond] de ,halve ,maan sam5leefd51 moe/5 9 vrijheid1 gelijkheid en bro$]s*ap sam5w]k5 om ,jong-,turkije tot e55 9 het int]nationale lev5 geerbi$igd5 /aat te mak54 ,met de ond] niet-,mohamm$aans* be/uur lev5de gelo(sg5oot5 d] ,turk5 z\ het ,osman5rijk zi* ge5e bemoei5is aanmatig54 ,hoog/5s z\ de rege]+1 +eval dezulk5 ov] misk5n+ hunn] re*t5 te klag5 hadd51 welli*t v]toog5 do5 hoor5 van dezelfde soort als die ,*ri/elijke mog5dh$5 zoo vaak tot ,turkije g]i*t hadd5 na> aanleid+ van v]me5de v]drukk+ van ,*ri/5volk5 ond] ,turks* be/uur4 ,weldra blek5 deze ideal5 vooralsnog veel te hoog gegrep54 ,de hebzu*t d] ,europees*e mog5dh$5 gunde aan ,jong-,turkije niet de voor inw5dige h]vorm+ noodige ru/4 ,op de gee/driftvolle h>monie van de e]/e dag5 d] v]loss+ uit de klauw5 van het despotisme volgde spo$ig de h]lev+ van d5 oud5 b9n5l&s*5 /rijd1 nu niet me] door geme5s*appelijke vrees voor d5 tyran 9 toom geh\d54 ,het ,comit van ,e5heid en ,vooruitgang1 dat voor ( a*t] de s*]m5 de zak5 leidde1 zag zi* g5oopt1 e5sdeels de gehate be/uursmiddel5 van het despotisme we] aan te w5d51 &]deels t5 ko/e van zijn eig5 program vele concessies te do51 ook aan de ,moslims*e or?odoxie en aan het gelo( en bijgelo( d] m5igte4 ,de feties van het *alifaat moe/ we] uit het museum van oudh$51 wa>9 m5 het voorloopig _h opgeborg51 voor d5 dag gehaald word54 ,wat het da>me eng v]bond5 d5kbeeld van djihd betreft1 de ,europees*e mog5dh$5 zorgd5 ervoor1 dat dit niet v]get5 w]d4 ,turkije w]d voortdur5d tot djihd g$wong54 ,djihd en heilige oorlog4 ,wanne] wij het woord djihd door heilige oorlog we]gev51 dan ges*i$t dit met re*t1 9 zoov]re zulk e5 /rijd voor de ,mohamm$an51 die hem vo]51 e5 heilig1 e5 godsdi5/ig k>akt] heeft4 ,ma> m5 v]gi/ zi*1 als m5 zi* voor/elt1 dat da>nev5s iets als e5 onheilige ( pr(ane oorlog z\ be/aan4 ,de ,islm k5t1 afgezi5 van de als e5 politiemaatregel te bes*\w5 aanw5d+ van het leg] tot b$w++ van op/& teg5 het wettig gezag1 ge5 &]5 oorlog dan d5 djihd1 en ge5 &] doel van d5 djihd dan de v]d$ig+ d] belang5 van d5 ,islm teg5 aanr&+ door niet-,mohamm$an5 ( de uitbreid+ van het gebi$ van d5 ,islm t5 ko/e van de ,dr al-,h>b1 het gebi$ d] ongeloovig54 ,de oorlog51 die ,turkije ond] ,abdoel-,hami$ teg5 ,rusl& en teg5 ,griek5l& te vo]5 _h1 zijn door ,turk5 en ,arabi]5 nooit &]s dan djihd g5oemd1 al 0 m5 voorzi*tig g5oeg om het gebruik di] middeleeuws*-fanatieke b5am+ 9 het v]ke] met ,european5 te v]mijd54 ,hetzelfde geldt van d5 oorlog met ,itali om ,tripoli en van di5 met de ,balkan/at54 ,voor de ,mohamm$an51 die op de oude wijze voortgaan1 godsdi5/ en politiek te v]m5g51 be/aat ge5 &]e oorlog dan godsdi5/oorlog4 ,dat er e5 bijzond] edict van d5 ,soeltan-,*alief noodig z\ zijn om e55 oorlog van ,turkije tot djihd te /empel51 is alwe] e5e di] bela*elijke wanvoor/ell+5 omtr5t ,mohamm$aans*e zak51 zooals er zoovele 9 ,europa tot gangb>e munt zijn geword54 ,de ,turk5 pleg5 zulke domh$5 niet te be/rijd51 ma> zi* 9 d5 omgang met ,european5 erbij aan te sluit51 als hun belang dit m$ebr5gt4 ,voor ge5 ,moslim t] w]eld heeft e*t]1 wanne] ,turkije 9 e5 oorlog gewikkeld is1 de vraag1 ( de ,soeltan d5 heilig5 oorlog heeft afgekondigd1 e5 r$elijk5 z94 ,dit alles behoort m5 wel te b$5k51 wil m5 de politieke gebeurt5iss5 d] laat/e dag51 voor zoov] ,turkije da>bij betrokk5 is1 re*t v]/aan4 ,duits*e vlugs*rift5 ov] de h\d+ van ,turkije4 ,hugo ,gro!4 ,er zijn ov] die gebeurt5iss5 9 ,duits*l& vlugs*rift5 v]s*551 die 9 sommige opzi*t5 ook buit5 ,duits*l& wel e5ige a&a*t v]di554 ,deuts*l&1 die ,trkei und d] ,islm heet het ges*rift van ,hugo ,gro!1 die op economis* gebi$ als compet5t geldt1 en wi5s vroeg]e w]k5 de resultat5 m$$eel5 van zijne ond]zoek+sreiz5 9 ,europees* en ,aziatis* ,turkije1 9 ,p]zi en ,tripolitani4 ,deze bro*ure maakt deel uit van e5e reeks ,zwis*5 ,krieg und ,fri$51 ond] r$actie van ,irm]1 ,lampre*t en von ,liszt1 politieke op/ell5 voor het groote publiek2 ond] de m$ew]k]s komt ,fr/ von ,bl[ voor4 ,misv]/& bij ,gro!4 ,wa> ,gro! het gebi$ d] economis*e politiek v]laat1 toont hij zi* dadelijk vreemdel+4 ,het politieke ,islmvraag/uk /aat hem bijv4 niet duidelijk voor d5 gee/4 ,het *alifaat noemt hij de w]eldlijke v]teg5woordig+ van de godsdi5/ige geme5s*ap d] ,mohamm$an51 e5e wel wat flauwe uitdrukk+ van het d5kbeeld1 dat alle ,mohamm$an5 9 politiek5 z9 re*t5s ond]dan5 van d5 *alief zijn1 die ev5wel 9 de uitoef5+ zijn] be/uursre*t5 t5 aanzi5 van teg5woordig #ie di] ond]dan5 v]h9d]d wordt door ongeloovige vor/51 wi] gezag uit zijn5 a>d onwettig is4 ,ma> nu cite]t ,gro! op e5e &]e bladzijde uit e5e #h ,augu/us door d5 ,keiz]lijk5 ,g\v]neur van ,kam]o5 aan de ,inl&s*e bevolk+ g]i*te proclamatie deze woord53 ,uns hilft f]n] d] ,sultan 9 ,/ambul1 d] 9 ,glaub5ssa*5 d] ,ob]h]r all] ,mohamm$an] i/1 en wel v]re van de noodige correctie aan te br5g51 noemt hij dez5 (ficieel5 onz9 von ,int]esse4 ,gro!'s voor/ell+1 dat 9 het beg9 van d5 teg5woordig5 oorlog de djihd van ,duits*l& het ond]w]p van besprek+5 en geb$5 9 de moskeen van ,turkije 01 behoort welli*t tot de di*t]lijke inkle$+1 want wl v]tal5 wij djihd ongeve] jui/ door heilige oorlog1 ma> ns heilige oorlog1 zooals dat ?ans door i$]e krijgvo]5de p>tij op ha> eig5 /rijd wordt toegepa/1 wordt ge5sz9s door het ,arabis*-,mohamm$aans*e djihd we]gegev54 ,wa> oud]wets* vrome ,mohamm$an5 dez5 oorlog 9 het geb$ g$5k51 da> zal het geb$ ongeve] aldus luid53 ,wij dank5 ,u1 ,allah1 dat ,gij de leg]s*>5 des ,duivels teg5 zi*zelve v]deeld hebt en dat ,uw alma*t sommig5 hunn] dw+t1 de v]d$ig]s van d5 ,islm met hunne wap55 en hunne mann5 te /eun54 ,s*ik dit alles1 o ,he]1 tot e5e nabijzijnde zegepraal d] geloovig5 en tot ond]gang van all51 die ongehoorzaam zijn aan ,u en ,uw5 ,gezant4 ,z en zoo alle5 is de opvatt+ van zlke ,moslims1 die door de ges*i$5is nog niet g5oeg ontnu*t]d zijn om het inzi*t te deel5 van d5 ,turk1 wi5s woord5 ik 9 d5 aanhef van dit op/el cite]de4 ,betrekk+5 tuss*5 ,duits*l& en ,turkije4 ,di*t]lijke inkle$+ van ,gro! is het ook1 wanne] hij e5 te ,konia1 ,bundur en ,sp>ta wa>g5om5 a>dbev+ laat m$ew]k5 om de ,turk5 te br5g5 tot het jui/e inzi*t 9 de beteek5is d] cata/rophe1 die wij belev52 inkle$+1 wanne] hij op zijne reiz5 ,turk51 ,arabi]51 ,ko]d5 en ,anatolirs /e$s hoort getuig5 van hunne sympa?ie voor ,duits*l& en d5kbeeld5 ov] de politiek van d5 dag hoort uit51 die ook ge5 ha>bre$ van die van ,gro! afwijk54 ,hoort uit5 9 tal51 wa>van hij niets v]/aat1 want de twee ,turks*e uitdrukk+51 die ,gro! te pas br5gt1 zijn 9 /rijd met het idioom #d4 ,di*t] blijv5 wij bij de a>de1 wanne] wij ,gro! volg5 9 zijn ov]zi*t van de economis*-politieke betrekk+5 tuss*5 ,turkije en ,duits*l&1 zooals die zi* s$]t #ahhj ontwikkeld hebb54 ,duits*l&1 zegt hij1 is door e5 sam5loop van ongun/ige om/&igh$5 erg a*t]aan gekom5 9 het deelnem5 aan d5 w$/rijd d] ,europees*e mog5dh$5 om de economis*e en comm]cieele voordel51 die 9 het gebi$ van ,turkije te behal5 zijn4 ,eig5lijk zette de gun/ige ke] pas 9 met de concessie van d5 ,anatolis*5 spoorweg aan e5 ,duits* syndicaat 7#ahhh71 wa>op lat] die van d5 ,bagdadspoorweg volgde4 ,van de snelheid d] beweg+ krijgt m5 e5ige voor/ell+ door de cijf]s van 9- en uitvo]h&el tezam5 tuss*5 ,duits*l& en ,turkije voor #ahhh3 #ad millio51 en voor #aiac3 #bjj-bej millio5 m>k4 ,de concurr5tie met ,engel&1 ,frankrijk en ,rusl& maakte ook hi] e5e afbak5+ d] belang5sf]5 voor alle p>tij5 gew5s*t4 ,vr d5 oorlog 0 het ov]leg zoo v] gevord]d1 dat m5 9 dit ja> het tot/&kom5 e5] ov]e5kom/ v]wa*tte1 wa>bij ,engel& ,zuid-,mesopotami als economis* gebi$ z\ krijg51 ,frankrijk ,syri1 ,duits*l& het g$eelte van ,mesopotami en ,kle9-,azi1 dat ongeve] begr5sd wordt t5 ,noord5 door d5 #cd/5 en d5 #da/5 graad ,oo/]l5gte1 en t5 ,zuid5 door d5 #cf/5 en d5 #ci/5 graad ,noord]bre$te1 t]wijl het ,noord5 van ,kle9-,azi voor spoorwegaanleg aan e5e ,frans*-,russis*e comb9atie ov]gegev5 z\ word54 ,duits*l& de r$d] van ,turkije4 ,duits*l& z\ 9 die economis*e invlo$ssfe] wel e5 we9ig dankba>1 ma> to* lang niet voldaan zijn gewee/4 ,s$]t ,augu/us is het begonn51 zi* heel &]e gr5z5 af te bak551 altijd voor het geval1 dat zijne gun/ige v]wa*t+ van de krijgskans niet bes*aamd wordt4 ,het heeft da>toe1 volg5s ,gro!1 het vol/e re*t4 ,want m5 mag als zek] aannem51 dat 9 het voor ,duits*l& ongun/ige geval ,rusl& niet a>zel5 z\1 het ,turks*e rijk te v]nietig54 ,nu ,rusl& d5 voor zijne ontwikkel+ noodig5 ijsvrij5 zeeweg 9 het ,v]re ,oo/5 niet kan v9d5 zond] conflict met ,japan1 9 de ,p]zis*e ,golf niet zond] /rijd met ,engels*e belang51 /aat het voor het ,ts>5rijk me] dan ooit va/1 dat het ,con/ant9opel moet bezitt54 ,engel&1 dat zi* vroeg] /e$s hi]teg5 v]zet heeft1 z\ ?ans da>toe m$ew]k52 het z\ da>voor ,mesopotami en ,arabi als zijn gebi$ mog5 bes*\w54 ,alle5 ,duits*l& kan ,turkije r$d51 en het heeft da>bij e5 reusa*tig belang1 want alle5 het beh\d van de volkom5 integriteit van het rijk d] ,osman5 maakt het voor ,duits*l& mogelijk1 zijne da> v]kreg5 economis*e positie te bes*]m5 en te v]hoog54 ,bov5di5 is ,duits*l& ond] de groote mog5dh$51 wa>mee ,turkije te rek55 heeft1 de e5ige1 die ge5 duimbre$ van dit l& z\ will51 ( zelfs z\ kunn5 annexe]54 ,duits*l&s geographis*e ligg+ z\ het v]h9d]51 zulk bezit afdo5de teg5 aanvall5 te v]d$ig5 en er pr(ijt van te trekk54 ,da>om is ,duits*l& g$ur5de de kw>teeuw van zijne intieme relaties met ,turkije altijd de e5ige betr\wb>e vri5d van het rijk van d5 ,soeltan-,*alief gewee/4 ,er be/aat tuss*5 beide l&51 buit5 alle gevoelsquae/ies1 e5e 9 d5 a>d d] zak5 gegronde geme5s*ap van belang51 t]wijl de belang5 van alle &]e groote mog5dh$5 sle*ts t5 ko/e van ,turkije's welzijn1 ja e9delijk van zijn be/aan1 te bevord]5 zijn4 ,turkije heeft dit niet altijd t5 volle zoo +ezi52 er viel e5 zek] wantr\w5 te ov]w9n51 gekweekt door de one]lijke concurr5tie van ,duits*l&s b5ijd]s en deels ook bevord]d door ,duits*l&s vaak te zwakke politiek4 ,ma> nu zijn d5 ,jong-,turk51 die het ro] van d5 /aat 9 h&5 hebb51 de s*ell5 van de oog5 gevall54 ,m5 s*ijnt te ,con/ant9opel nog sle*ts op ,duits*e ov]w9n+5 9 ,noord-,frankrijk en ,galici te wa*t5--,gro! s*reef vr de ,turks*e oorlogsv]kl>+--om zi* met ,duits*l& en ,oo/5rijk teg5 de ,v]bond5 ,mog5dh$5 te v]e5ig54 ,het ,turks*e leg]1 dat re$s zooveel voor zijne organisatie aan ,duits*e le]+ en leid+ te dank5 heeft1 zal1 om zijne taak te volbr5g51 groote behoefte hebb5 aan ,duits*e hulp en /eun1 ma> dan zal het ook e5 niet te v]smad5 m$ew]k] zijn4 ,dit laat/e vooral1 indi5 de ,*alief d5 groot5 heilig5 oorlog1 d5 djihd afkondigt4 ,de door ,gro! gew5s*te djihd4 ,hi] raakt nu ,gro! te e55 male de kluts kwijt1 da> hij niet weet1 dat elke door ,turkije gevo]de oorlog voor ,mohamm$an5 van d5 oud5 /empel1 die de intellectueele beweg+ van het ,mohamm$aans*e ,oo/5 d] laat/e j>5 niet m$egemaakt hebb51 e5 djihd is4 ,de vraag is voor dezulk5 niet3 djihd ( pr(ane oorlog8 ma>3 aan wi5 wordt door ,turkije de djihd v]kla>d8 ,en dan1 ge/eld1 dat het antwoord luidt1 zooals ,gro! zi* dat voor/elt1 namelijk djihd teg5 alle mog5dh$51 die ,mohamm$aans*e l&5 hebb5 opgeslokt en d5 ,islm aldus van zijn5 glans hebb5 b]o(d1 dan blijft de vraag1 ( ind]daad1 zooals ,gro! hoopt en v]wa*t1 de ,mohamm$aans*e volk5 ond] ,europees* be/uur zze] ond] de betoov]+ van de nam5s ,soeltan ,mehm$ ,resjd g$ane oproep+ tot d5 krijg zull5 kom51 dat zij hunne mee/]s hi] heimli* und v]s*lag51 dort mit fanatis*] ,khnheit op het lijf zull5 vall54 ,gro! ziet 9 zijne v]beeld+ re$s1 hoe d] s aufg]ollte ,glaub5skrieg--zoo noemt hij het zond] omweg5--voor ,engel& d5 ,ni$]gang se9] ,grsse beteek55 zal4 ,de fetwa ov] d5 heilig5 oorlog4 ,wij wet51 dat ,turkije op dit oog5blik bezig is1 de door ,gro! en zijne gee/v]want5 aanbevol5 proef te nem5 met zulk e55 godsdi5/oorlog4 ,de hoog/e wetgele]de autoriteit te ,con/ant9opel1 de ,sjei* oel-,islm1 die s$]t de revolutie van #aijh /e$s e5 creatuur en e5 w]ktuig is van het ,jong-,turks*e ,comit1 heeft met ,ja geantwoord op e5e reeks van vrag51 die hem voorgelegd zijn door d5 onb$uid5d5 opvolg] van ,abdoel-,hami$1 met wi5 de leid]s van het ,jong-,turks*e ,comit alles do51 wat zij will54 ,9 w]kelijkheid vorm5 die vrag5 en antwoord5 #e sam5 e5v\dig e5e proclamatie van ,env] en ,talat1 de leid5de ,comit-m9i/]s1 en do5 de vrag] 7de ,soeltan7 en deg5e1 die het antwoord geeft 7de ,sjei* oel-,islm71 da>bij d5 di5/ van m>ionett54 ,die proclamatie van de mann5 van het ,comit van ,e5heid en ,vooruitgang 7wa>me ,n4,b4 oorspronkelijk de e5heid d] v]s*ill5de naties ond] de ,halve ,maan en ha> vooruitgang als mod]ne /aat b$oeld w]d57 komt hi]op ne]1 dat1 wanne] de ,vor/ all] ,mohamm$an5 d5 heilig5 oorlog v]kla>t aan d5 vij&5 van d5 ,islm1 die de l&5 van d5 ,islm plund]51 en de bevolk+ di] l&5 sla*t5 ( tot slav5 mak51 het de pli*t van alle ,mohamm$an5 9 de w]eld is1 met go$ en blo$ aan di5 oorlog deel te nem51 dat dus inzond]heid ook de ,mohamm$aans*e ond]dan5 van ,frankrijk1 ,rusl& en ,engel& tot zulke deelname v]pli*t zijn1 dat zij1 die dez5 pli*t v]zuim5 en d5 /rijd v]mijd51 zi* d5 toorn ,gods op d5 hals hal51 dat e*t] ,mohamm$an51 die ond] het be/uur d] g5oemde mog5dh$5 ( hunn] bondg5oot5 lev5 en met dez5 sam5 oorlog vo]5 teg5 ,duits*l& en ,oo/5rijk1 de help]s van ,turkije1 e5e groote zonde begaan1 die zek] ,gods toorn m$ebr5gt4 ,deze k5nisgev+ van hetge5 de ,goddelijke wet volg5s d5 rijksuitlegg] d]zelve 9 h>e toepass+ op d5 politiek5 toe/& van het oog5blik le]t1 di5de als grondslag voor e5 op #ab ,novemb] uitgegev5 manife/ van d5 ,soeltan tot leg] en vloot4 ,het manife/ van d5 ,soeltan4 ,dit manife/ /elt voorop1 dat ,rusl&1 met ,engel& en ,frankrijk1 de vij&elijkh$5 begonn5 is1 dat ,turkije dus tot het opvatt5 d] wap55 g$wong5 w]d1 dat ,rusl& tr\w5s re$s drie eeuw5 lang ge5e geleg5heid ongebruikt liet om ,turkije te b5adeel51 dat millio55 ,mohamm$an5 ond] het tyrannieke be/uur d] g5oemde mog5dh$5 zu*t51 dat da>om de heilige oorlog v]kla>d is1 van welks uitslag niet alle5 het welzijn van het ,turks*e rijk1 ma> ook het lev5 en de toekom/ van #cjj millio55 ,mohamm$an5--deze s*att+ is ov]g5om5 uit de r$e1 die de ,duits*e ,keiz] 9 #ahih bij het graf van ,saladijn te ,damascus hield2 de bevolk+ s*ijnt dus 9 de s$]t v]loop5 #af j>5 niet toeg5om5 te zijn--afhang54 ,de g5ade van ,allah en de bij/& van d5 ,pr(eet zull5 de 9 de sam5w]k+ met ,duits*l& en ,oo/5rijk ond]nom5 be/rijd+ van de vij&5 van d5 ,islm tot ov]w9n+ vo]54 ,de groote demon/ratie4 ,con/ant9opel z\ ,con/ant9opel niet zijn1 wanne] deze extravagante uit+5 van het ,comit niet gevolgd w>5 door e5e betoog+1 e5e numjesj4 ,to5 ik 9 #aijh de e]/e twee ma&5 d] door militair5 ond] leid+ van het ,comit bew]kte revolutie bijwoonde1 g+ er ge5 dag voorbij zond] e5 aantal van die numjesj2 m5s*5massa's1 die a*t] e5 pa> vlagg5 met ,vrijheid1 ,gelijkheid en ,bro$]s*ap aanhold51 bij sommige publieke geb\w5 ( won+5 van autoriteit5 halt hield5 en da> r$evo]+5 toejui*t51 wa>van niem& iets v]/aan kon4 ,vroeg m5 aan de toejui*]s1 wa>om het g+1 dan kreeg m5 t5 antwoord3 revolutie1 vrijheid1 de politie is imm]s afges*aft en d]gelijke4 ,zoo hebb5 ook nu de ,comitmann5 de bevolk+ op #ad ,novemb] g$ur5de a*t volle ur5 op e5 numjesj on?aald4 ,9 de moskee van ,mehm$ d5 ,v]ov]a>1 die h]9n]t aan de groot/e ov]w9n+ d] ,turk5 op het ,*ri/5dom1 de v]ov]+ van ,byzantium 9 #adeb1 w]d5 de hi]bov5 g]esume]de vrag5 en antwoord5 voorgelez51 de fetwa dus ov] d5 heilig5 oorlog4 ,geb$5 w]d5 uitgesprok51 lange toesprak5 geh\d51 aan het gejui* kwam ge5 e9d4 ,de /oet trok door de voornaam/e wijk5 d] /ad1 maakte zijne opwa*t+ bij d5 ,groot-,wezi] en d5 ,soeltan1 en44444 demon/re]de voor de ,duits*e en ,oo/5rijks*e gezants*app54 ,nazim-bey en ,moe*t>-bey1 tr\we ,comit-mann51 complim5te]d5 respectievelijk d5 ,duits*5 en d5 ,oo/5rijks*5 ,gezant1 en hunne r$evo]+5 w]d5 door de ambassadeurs beantwoord4 ,de 9 de ,duits*e ambassade gewisselde toesprak5 z\d5 door ,dr4 ,gro! niet &]s zijn opge/eld4 ,de ,duits*e ,gezant sprak namelijk niet alle5 van ,duits*l& en ,turkije1 ma> van hun geme5s*appelijk5 /rijd voor het wez5lijk heil d] ,mohamm$aans*e w]eld1 van de ,duits*e vri5ds*ap voor het ,osman5rijk1 ma> vooral voor de belijd]s van d5 ,islm1 welke all5 na de ov]w9n+ d] ,duits*e en ,turks*e wap55 e5e s*itt]5de toekom/ tegemoet gaan4 ,de ,oo/5rijks*e ,gezant is iets voorzi*tig] en m9d] ,mohamm$aans* gewee/ 9 zijn antwoord en heeft alle5 gesprok5 van d5 heilig5 oorlog1 di5 het ,osman5rijk gezam5lijk met ,oo/5rijk vo]de1 en van de sympa?ie1 die ,oo/5rijk met ,turkije v]bond4 ,ma> de geheele v]toon+ heeft to* op die ,mohamm$an51 die niet als wij da>bij bov5al aan e5e ,(f5ba*-op]ette h]9n]d w]d51 zoo e5ig51 dan alle5 dez5 indruk kunn5 mak51 dat ,duits*l& en ,oo/5rijk zi* 9 di5/ van ,turkije ge/eld hadd5 voor het vo]5 van e5 djihd1 want uit eig5 ho(de kan van de drie alle5 ,turkije 9 djihd gewikkeld zijn4 ,e55 oorlog tuss*5 kafirs ond]l+ met d5 naam djihd te be/empel51 is voor go$e ,mohamm$an5 godla/]lijk ( bespottelijk4 ,beck]'s voor/ell+ d] zaak4 ,gro! heeft dus niet alle5 wa> hij de economis*-politieke betrekk+5 van ,duits*l& 9 het naa/e v]l$5 en 9 de toekom/ besprak1 ma> ook wa> hij ov] het opwekk5 van het sluim]5de ,mohamm$aans*e fanatisme 9 het belang van ,duits*l& h&elde1 het gevoel5 van he]s*5de kr+5 9 zijn vad]l& we]gegev54 ,dit maakt het mij iets m9d] onv]kla>ba>1 dat ook mijn wa>de vakg5oot1 ,pr(4 ,c4 ,h4 ,beck] te ,bonn1 die tot vr kort5 tijd de ,islmwet5s*ap aan het ,kolonial ,in/itut te ,hamburg met e]e v]teg5woordigde1 9 d5 onwa>s*ijnlijk5 djihd-roes1 die ?ans de ,duits*e politici s*ijnt te beziel51 is m$egesleept4 ,zijn vlugs*rift ,deuts*l& und d] ,islm #f ademt d5zelfd5 gee/ als dat van ,gro!1 al ond]s*eidt het zi* gun/ig hi]van door me] bezadigd5 toon en vooral1 het spreekt wel vanzelf1 door k5nis van d5 ,islm4 ,beck] vult v]d] ,gro!'s toekom/beeld van de betrekk+5 tuss*5 ,duits*l& en ,turkije belangrijk aan door 9 zijn program van de bes*]m+ d] integriteit van ,turkije op te nem5 de militaire en politieke w$]geboorte van het rijk d] ,halve ,maan1 z dat het h]s*ap5 worde 9 e5 mod]n5 re*ts/aat met e5 e]bi$wekk5d leg]4 ,niet alle5 ,duits*e fabrikat5 en kapitaal1 ne5 ook ,duits*e gee/ moet 9 ,turkije gaan w]k54 ,dit laat/e volg5s e5e bet]e me?ode dan de door ,frankrijk ( door ,engel& 9 hunne kolonin toegepa/e3 e9e gesunde ,volkss*ulbildung na* mod]n5 ,me?od51 ab] auf d] ,basis des b]lief]t5 ori5talis*5 ,bildungs9halts und getrag5 von d5 be/5 ,krft5 d] islmis*5 ,religion4 ,hi]op kom5 wij nog t]ug4 ,e]/ nog e5 pa> opm]k+5 9 v]b& met de voor/ell+1 die m5 aan de ges*rift5 van ,gro! en ,beck] sam5 ontle55 kan1 van de ontwikkel+ d] politieke h>monie tuss*5 ,duits*l& en ,turkije1 met t]zijde/ell+ voorloopig van hetge5 zi* met het *alifaat en het ,moslims* fanatisme laat bew]k54 ,de a>d d] ,duits*e vri5ds*ap voor ,turkije4 ,het laat zi* be/ begrijp51 dat ,duits*l& bij de snel aangegroeide belang51 die het 9 ,turkije heeft v]kreg51 ga>ne de gev>5 en de moeilijkh$51 die uit de actie van m$$+]s kunn5 voortspruit51 tot de kle9/e afmet+5 t]uggebra*t z\ zi54 ,ev5 v]kla>ba> is het1 dat ,turkije op d5 duur van de concurre]5de mog5dh$5 nog het lief/ met ,duits*l& te do5 _h1 da> bij deze aanrak+ niet zoo li*t v]lies van gebi$ te vreez5 viel4 ,op d5 duur zeg ik met voorda*t1 want er zijn wel oog5blikk5 gewee/1 wa>op de ,soeltan ( het ,comit moe/5 d5k53 ,wa> blijft nu de vri5ds*ap8 ,9 d5 tijd van ,abdoel-,hami$ uitte zi* de ,duits*e g5eg5heid alle5 jeg5s hem1 die alle ma*t 9 zi* bevatte1 ma> die ?ans algeme5 bes*\wd wordt als de groot/e vij&1 di5 zijn volk gek5d heeft4 ,van #ahhh tot #aijh nege]de ,duits*l& het ,turks*e volk1 da> het ,duits*l& niet van nut kon zijn4 ,wie d5 a>d van ,europees*e politieke vri5ds*ap e5 we9ig k5t1 zal zi* hi]ov] ev5m9 v]baz5 als ov] ,keiz] ,wilhelm's g]+e belang/ell+ 9 het lot van d5 vroeg] zoo geliefd5 ,abdoel-,hami$1 to5 deze door het ,comit e]/ g$wong5 w]d1 voor vrijheidsvri5d te spel51 da>na te v]dwijn54 ,wie s$]t #aijh gun/ ( voordeel zo*t 9 ,turkije1 moe/ die afdw+5 ( afb$el5 van het ,comit4 ,dit kon1 zooals ook onze ,duits*e s*rijv]s opm]k51 ,duits*l& niet dadelijk v]tr\w51 da> de vrijz9nige ,turk51 die vr de revolutie hun l& ontvlod51 9 ,duits*l& gewe]d w]d5 t] wille van d5 bevri5d5 despoot4 ,to5 ,oo/5rijk van de algeme5e v]w>r+ na de revolutie gebruik maakte1 e]/ om ,bulg>ije geheel van ,turkije te help5 losmak51 da>na om zelf e5 /uk ,turks* gebi$ te annexe]51 /ak ,duits*l& ge5 v+] uit om zijn bondg5oot van die voor ,turkije zoo pijnlijke amputatie t]ug te h\d54 ,lat] nam ,itali ,tripoli1 en ,turkije kon ,duits*l&s v]di5/e1 de e5ige 9 d5 driebond te zijn1 die niets wegnam1 ma> half wa>de]51 omdat het de natuurlijke beletsel5 van zulk e5e toeeig5+ ev5 go$ k5de als i$] &]4 ,wa> zulke beletsel5 niet be/ond51 nam ,duits*l& ev5 gretig zijn deel als de &]51 en 9 ,afrika heeft het zelfs twee millio5 ,mohamm$an5 aan zijn gezag ond]worp51 e5 gezag1 dat door de betrokk55 to* niet m9d] tyranniek gevond5 zal word5 dan de ,brits*-,indis*e en ,noord-,afrikaans*e ,mohamm$an5 volg5s ,soeltan ,mehm$ ,resjd en volg5s ,beck] het ,brits*e en het ,frans*e be/uur v9d54 ,duits*l& en zijne ,mohamm$an5 9 ,afrika4 ,nu moge ,beck] zegg53 die ,mohamm$an5 hadd5 wij al to5 onze groote +5om5heid met ,turkije en d5 ,islm begon1 en bov5di5 tell5 die pikzw>te ,moslims zelfs 9 de oog5 van ,turk5 en ,arabi]5 ma> voor half1 ma> dat is ge5 ern/ig antwoord op de b$5k+1 te m9d] da> de ,islm die g]+s*att+ d] neg]s niet alle5 !oretis* v]w]pt1 ma> ook practis* voor begaafde neg]s 9 de ,moslims*e maats*appij alle weg5 /e$s veel wijd] op5ge/aan hebb5 dan 9 ,*ri/elijke l&54 ,wel heeft ,beck] de v]drukte ,mohamm$an51 die nu door ,duits*l& geholp5 moet5 word51 sle*ts op #aej millio5 begroot1 zoodat alle5 ,rusl&1 ,engel& en ,frankrijk als de v]drukk]s geld51 ma> de ,soeltan heeft 9 zijn manife/ de volle #cjj millio51 wa>op de ,keiz] de ,islmbelijd]s taxe]de1 als te bevrijd5 v]drukt5 aang$uid1 en dus bij v]giss+ de twee millio5 ,duits*e ond]dan51 en de ,moslims ond] ,oo/5rijks* en ,italiaans* gezag1 om niet me] te noem51 meegeteld4 ,9 d5 ,balkanoorlog /ond ,turkije's zelf/&igheid zek] niet m9d] ern/ig op het spel dan ?ans vr de v]kl>+ van d5 djihd het geval 02 ma> ook to5 heeft het van zijn ,duits*5 vri5d we9ig /eun ond]vond54 ,gro! m]kt op1 dat het moeielijk gewee/ z\ zijn1 9 ,duits*l& voor de ,turks*e zaak alln het voor e5 oorlog noodige en?\siasme te wekk51 t]wijl dit nu1 wa> het teg5 de concurr5t53 ,engel& en ,rusl& gaat1 zoo gemakkelijk valt4 ,m5 zal dan to* moet5 toegev51 dat het effect van de beide bezoek5 van ,keiz] ,wilhelm aan d5 ,soeltan1 wa>mee volg5s ,beck] en ,gro! de welbewu/e ,islmpolitiek van ,duits*l& w]d +eluid1 zi* niet geleidelijk ontwikkeld heeft1 dat het lang bijzond] lat5t is geblev54 ,de ?ans door ,duits*l& gew5s*te v]h\d+ komt ne] op het protectoraat ov] ,turkije4 ,al deze h]9n]+5 mog5 het ietwat e5zijdig k>akt] d] ,duits*e belang5politiek nog duidelijk] do5 uitkom5 dan dit 9 ges*rift5 als die van ,beck] en ,gro! al ges*i$t1 zij nem5 de mogelijkheid niet weg1 dat bij de teg5woordige politieke con/ellatie ,turkije door het bondg5oots*ap met ,duits*l& ook zelf groot gew9 kan erlang54 ,ma>1 /ell5 wij ons dan die toekom/ voor1 zooals de ,duits*e s*rijv]s ha> w5s*51 dan komt de zaak1 naakt ontkle$1 to* hi]op ne]1 dat ,turkije1 door ,duits*l& v]lo/ van alle la/ige inm5g+ van ,engel&1 ,frankrijk en ,rusl&1 komt te /aan ond] ,duits*e voogdij1 dat het met zorgvuldige v]mijd+ van d5 naam1 zal word5 e5 ,duits* protectoraat4 ,zijn leg]1 zijn be/uur1 zijne f9antin1 alles zal door ,duits*l& grondig h]vormd moet5 word54 ,de v]h\d+ zal sle*ts 9 vorm v]s*ill5 van het protectoraat van ,frankrijk ov] ,m>okko ( van dat van ,britanni ov] m5ig ,mohamm$aans* vor/5dom 9 ,indi4 ,het heeft 9 ,duits*l&1 9 kalm]e tijd51 nooit ontbrok5 aan w>me l(r$5a>s op de wijze1 wa>op ,engel& 9 ,indi1 ,frankrijk 9 ,noord-,afrika hunne ,mohamm$an5 be/uurd51 al ontbrak het natuurlijk ook nooit aan critiek en aan erg]nis1 wanne] ,duits*e belang5 9 het g$rang kwam54 ,m5 sprak van de pax ,britannica en van de pax ,gallica1 die 9 de plaats gekom5 w>5 van de vroeg]e onveiligheid1 v]w>r+ en corrup!id4 ,zelfs ,engel&s w]k 9 ,egypte w]d gewa>de]d1 en m5 v]nam gun/ige oordeelvell+5 ov] de ,islmpolitiek van ,rusl& 9 ,c5traal-,azi4 ,wij hebb5 ge5e r$5 om van e5 protectoraat d] ,duits*]s ov] ,turkije m9d] gun/ige resultat5 te v]wa*t51 ja het z\ zelfs kunn5 zijn1 dat zij vele f\t5 hunn] voorgang]s wi/5 te v]mijd51 en dat de uitkom/ d5 ,turks*5 l&5 t5 zeg5 w]d4 ,ma> ze] zek] z\d5 zij ond]v9d51 dat de dankba>heid d] ,turk5 ophield1 wanne] het vol/rekt onv]mijdelijke +rijp5 go$ begon1 ook al mo*t m5 de voorg5om5 geleidelijkheid da>bij niet uit het oog v]liez54 ,duits*e oordeel5 ov] ,turkije en d5 ,islm voorhe5 en ?ans3 ,m>qu>t1 ,h>tmann1 ,beck]4 ,ov]ig5s zijn1 ( w>5 al?ans vr dez5 oorlog1 de me5+5 van ,duits*e deskundig5 ov] ,turkije en ov] d5 ,islm1 met "n ov] beid] vatba>heid voor h]vorm+1 lang niet algeme5 dezelfde1 die ?ans door ,gro! en ,beck] w>m v]d$igd word5 #g4 ,pr(4 ,jos4 ,m>qu>t1 ?ans hoogle]a> te ,b]lijn1 spot 9 het ,vorwort van zijn w]k die ,b59sammlung des ,rei*smuseums fr ,vlk]kunde 9 ,leid5 7#aiac7 met die angebli*e ,rolle des ,islms als ,kulturtrg]1 en met bijt5de ironie spreekt hij van de ,segnung5 des ,ds*ihd1 des zur religis5 ,pfli*t gema*t5 ,raubmordes auf dem ,pfade ,allahs1 d4 i4 dus die pli*t1 die ?ans door ,duits*l& aan ,turkije we] is +es*]pt4 ,niet alle5 9 ,duits*e z5d+skr+5 w]d de ,islm als de vij& bes*\wd1 di5 m5 bov5al be/rijd5 moe/1 ma> op e5 ,duits* ,kolonialkongress w]d de resolutie aang5om53 ,da von d] ,ausbreitung des ,islam d] ,entwicklung uns]] ,koloni5 ern/e ,gefahr droht1 rt d] ,kolonialkongress zu sorgsam] ,bea*tung1 etc4 ,pr(4 ,m>t9 ,h>tmann1 die de ,islm-wet5s*ap aan het ,sem9> fr ,ori5talis*e ,spra*5 te ,b]lijn doce]t en wi5s vru*tb>e p5 tal van lez5swa>de ges*rift5 ov] d5 ,islm en ov] ,turkije lev]de #h1 wordt niet mo$e erop te wijz51 dat de ,moslims vooral door de in/ell+5 van d5 ,islm1 die de vr\w v]a*t en &]sd5k5d5 v]foeit1 van deelname aan de cultuur we]h\d5 word54 ,hij noemt het *alifaat d] ,osman5soeltans e5e aanmatig+1 die zij alle5 met g]+s*att+ d] heilige traditie kond5 pleg51 e5 ,agitationsmittel e5 bequemes ,mittel1 9 d5 ,aug5 d] ,islamwelt als e9e ,art ,fetis* zu di551 zegt1 dat diese ,doppel/ellung 7van d5 ,soeltan-,*alief7 von d5 ,kultur/aat5 nie an]kannt word5 i/1 en dat het e]lijk opgev5 van di5 titel ,turkije veele] v]/]k5 dan v]zwakk5 z\4 ,natuurlijk is ook hij ov] d5 heilig5 oorlog niet go$ te sprek54 ,hi]ov] s*reef hij opzettelijk1 to5 het woord djihd 9 d5 /rijd met ,itali ov] ,tripoli te b]de w]d gebra*t door sommige ,turk51 en gebruikt da>bij deze ?ans we] actueele uitdrukk+3 444444 die ,&rohung des ,heilig5 ,krieges1 d4 h4 des ,kampfes geg5 alle ,unglubig51 ausg5omm5 die vom ,leit] des ,islam d] ,geme9de ausdrckli* als ,freunde des ,islam bezei*net54 ,dies] ,g$anke i/ ,wahnwitz4 ,da> de zetel van de agitatie to5 te ,b]lijn 01 voegt hij hi]aan toe3 ,es sei hi]mit gew>nt1 dur* ,erregung des religis5 ,fanatismus ,unruhe h]beizufhr54 ,geg5 j$5 sol*5 ,v]su* w]d5 alle ,kultur/aat5 e9mtig zusamm5/eh54 ,vell5 druks van d5zelfd5 inh\d z\ ik kunn5 aanhal52 tot slot nog dit e5e3 ,d] ,islm i/ e9e ,religion ,hasses und des ,krieges4 ,es d>f unt] ke95 ,um/nd5 g$uldet w]d51 dass er 9 e9em ,/aate d] ,kulturm5s*heit das normgeb5de ,pr9zip i/4 ,m9/5s ev5 talrijke uitsprak5 van d5zelfd5 s*rijv] z\ ik kunn5 cite]51 die d5 indruk gev51 dat de ,turk5 de m9/ ges*ikte natie van het ,turk5rijk zijn om iets go$s voor de ontwikkel+ van hun l& te do54 ,ov]al1 wa> het ,turk5elem5t zi* aan &]e ,mohamm$an5 met het zwa>d opdrong1 heeft het d5 ,kulturbesitz v]ni*tet und an kulturell5 ,w]t5 ni*ts1 absolut ni*ts ges*aff54 ,hun religieuze eig5waan is nog onv]dragelijk] dan hun nationale4 ,de ,turk5 van ,con/ant9opel zijn e9 s*aud]haftes ,ges9del1 en de bi$]e ,anatoli] 7die ook bij ,gro! voorkomt7 e5 product d] leg5de4 ,en zulk e5e m9d]wa>dige natie w 9 dem gross5 ,rei*e von ,skut>i und ,prevesa bis ,wan und ,basra das h]rs*5de ,elem5t se96 ,pr(4 ,h>tmann heeft e5 bijzond] lev5dig temp]am5t1 en ik d5k er niet aan1 zijne me5+5 te ond]s*rijv5 ( zijne uitdrukk+5 van ov]drijv+ vrij te pleit54 ,ma> 9 zaakk5nis /aat hij v]re bov5 ,gro!1 en wat ,turkije betreft1 ook bov5 ,beck]1 naa/ wi5 hij de ho(dv]teg5woordig] d] ,islm-/udie 9 ,duits*l& is4 ,tr\w5s ,beck] zelf heeft zi* vroeg]1 zij het 9 gematigd] vorm en ietwat &]s g5uance]d1 ov] de ,islm-quae/ie ongeve] 9 d5zelfd5 z9 uitgelat54 ,beck] heeft natuurlijk zelf het e]/ d5 /rijd gevoeld tuss*5 zijn m$es*]m51 9 zijne jong/e ges*rift51 met de begripp5 *alief en djihd en zijne 9 vroeg]e tijd5 van ru/ig5 wet5s*appelijk5 arbeid uitgesprok5 me5+54 ,zelf h]haalt hij de slotphrase van e5e 9 #aiaj door hem te ,p>ijs geh\d5 voordra*t3 ,si la solid>it de l',islam e/ un phantme1 la solid>it de la race blan*e e/ une ralit1 ma> ?ans om d5 indruk di] woord5 te v]zwakk51 en ze te bep]k5 tot d5 ,islm d] neg]s 9 ,afrika1 die het ho(dond]w]p zijn] r$e vormd54 ,wa>s*ijnlijk heeft ge5 d] hoord]s die bep]k+ begrep51 da> aan de gecite]de woord5 deze onmiddellijk voorafg+53 de vrees1 dat de e5e mog5dheid zi* met d5 ,islm z\ v]b9d5 om de plann5 d] &]e te dw>sboom51 s*ijnt mij niet ze] gegrond4 ,bov5di5 _h ,beck] vroeg]1 bijv4 9 #aijd 9 e5 artikel ov] het ,panislamisme #i de panislamitis*e g$a*te als 9 /rijd met de wez5lijke belang5 van ,turkije voorge/eld1 ,die ,jungtrk5 hatt5 geh(ft 7na d5 ,russis*-,turks*5 oorlog van #ahgh7 dur* ihre ,re=m5 g]ade j5es religise ,mom5t auszutilg51 das d5 ,sultan 9 er/] ,l9ie zum ,*alif51 zum ,vorkmpf] des ,islam ma*te und s e9e gesunde ,entwicklung des do* zum gross5 ,teile aus ,*ri/5 be/eh5d5 ,otmanis*5 ,rei*es auss*loss4 ,en 9 de ,duits*e v]tal+ #aj d] zooev5 g5oemde 9 #aiaj te ,p>ijs geh\d5 voordra*t komt nog het volg5de voor3 ,das ,kalifat des ,sultans von ,kon/ant9opel w> bis zur jungtrkis*5 ,revolution d] ,ausgang d] trkis*5 ,islampolitik4 ,zw> hat die junge ,turkei die ,kalifatanspr*e ni*t aufgegeb51 ab] w5n sie si* b]haupt zu e9em ,v]fassungs/aat entwickeln w1 wird sie mgli*/ w5ig ,gebrau* davon ma*5 muss544444 ,e9e />ke ,trkei wird selb/v]/&li* nie die politis*e ,ob]hoheit b] die islamis*5 ,unt]tan5 &]] ,m*te beanspru*544444 ,beck]s rec5te wijzig+ van inzi*t4 ,bezoek5 van ,keiz] ,wilhelm aan ,turkije4 ,9 zijne rec5te bro*ure ,deuts*l& und d] ,islam erk5t tr\w5s ,beck] zijne onlangs tot /& gekom5 beke]+ en de onjui/heid van zijn vroeg] j>5lang gekoe/]d inzi*t4 ,zo[el hij als ,gro! /aan uitvo]ig /il bij de twee bezoek5 7#ahhi en #ahih7 van ,keiz] ,wilhelm aan d5 ,soeltan ,abdoel-,hami$1 de twe$e maal gecomb9e]d met hetge5 ,gro! noemt e9e politis*e ,pilg]fahrt na* dem ,heilig5 ,l&e4 ,de w]eld heeft die bezoek51 wa>van het e]/e e5 ja> na de v]le5+ d] ,anatolis*e spoorwegconcessie1 dus 9 #ahhi1 plaats greep1 bes*\wd als ov]lui/]rijke demon/raties van de indu/rieele en comm]cieele belang/ell+ van ,duits*l& 9 ,turkije4 ,de wijze van uitvo]+ gaf vel51 ook 9 ,duits*l&1 aanleid+ tot s*\d]ophal54 ,voore]/ s*e5 ,abdoel-,hami$1 de blo$dr9k5de tyran1 aan wi5s misdad5 to* re$s de groote mog5dh$5 m9 ( me] m$epli*tig w]d5 door hetge5 ,br>d1 en ,m>t9 ,h>tmann met hem1 la conspiration du sil5ce noemd51 e5 vreemd gekoz5 object voor de z h>telijke vri5ds*apsbetuig+1 die als h]9n]+ te ,con/ant9opel e5e plompe1 volg5s deskundig5 met all5 kun/smaak spott5de fonte9 a*t]liet4 ,v]d] 0 de indruk van het bezoek op de ,moslims*e w]eld ge5sz9s de b$oelde4 ,wel vond m5 het m]kwa>dig1 dat de mon>* van e5 ma*tig ,europees* rijk d5 ,soeltan tweemaal zijne hulde kwam bewijz51 te me]1 dat m5 wi/1 dat ge5e teg5bezoek5 van d5 ,soeltan da>op volgd52 de bezoek] de$ zi* dus aan de ,oo/]s*e voor/ell+ als d5 m9d]e k5n51 en e5v\dige ,mohamm$aans*e ziel51 die hunne k5nis van de w]eldka>t en van de w]eldges*i$5is me] uit de leg5de dan uit de w]kelijkheid putt51 zag5 da>9 e5e beve/ig+ hunn] opvatt+1 dat de heele a>de aan d5 ma*tig/5 ,moslims*5 soev]e9 ond]worp5 is en dat alle &]e vor/5 zijne1 zij het dan deels ze] ongehoorzame1 vasall5 zijn4 ,tot d5 roem van ,duits*l& 9 het ,oo/5 droeg5 die huldebewijz5 all]m9/ bij1 wat ook vlei]s da>van aan ,duits*e reizig]s op d5 m\w mo*t5 speld54 ,d5 all]zond]l+/5 indruk e*t] maakte op alle k5n]s van d5 ,islm de toespraak1 die de ,keiz] op zijne twe$e reis 7#ahih7 te ,damascus bij het graf van ,saladijn hield1 wa> hij tev5s e5e krans depone]de4 ,de r$e op het graf van ,saladijn4 ,saladijn is 9 ,europa door de ges*i$5is d] ,krui/o*t5 en vooral door ,less+ populair geword52 9 het ,mohamm$aans*e ,oo/5 is zijn naam lang v]get51 behalve bij de we9ige beoef5a>s van ges*i$5is en lett]kunde4 ,dez5 k5n5 hem als e5 gewet5loos politicus1 die door ontr\w en v]raad tot hooge ma*t is opgeklomm51 en wi5 m5 veel v]geeft omdat hij e5 /r5g or?odox kafirhat] gewee/ is2 niet als het toonbeeld van #ah;de-eeuws*e v]draagzaamheid1 dat ,less+ 9 zijn5 ,na?an van hem maakte4 ,op het graf dan van dez5 hat] des ,*ri/5doms sprak de ,keiz] van e5 w]eldrijk1 dat1 zooals ,beck] h]9n]t1 het ,*ri/5dom tot /aatsgodsdi5/ heeft1 deze woord53 ,die dreihund]t ,million5 ,mohamm$an]1 die 9 d] ,welt z]/reut s9d1 mg5 dess5 v]si*]t se91 dass ewig #aa d] ,deuts*e ,kais] ihr ,freund se9 wird4 ,dit g$eelte d] v]toon+ heeft 9 de ,moslims*e w]eld ev5 we9ig blijv5d5 indruk gemaakt als ,saladijn zelf1 en ,duits*e gele]d5 nam5 er de/ijds ho(ds*udd5d k5nis van4 ,nu do5 zij e*t] plotsel+ opgeld3 ,gro! en ,beck] gev5 er hunne exegese van1 en m5 heeft er de ,turk5 zoo kra*tig aan h]9n]d1 dat ,nazim-bey ze 9 zijne toespraak aan d5 ,duits*5 ,gezant cite]de1 en dat de ,soeltan er bij v]giss+ de inmiddels re$s vaak v]bet]de1 en 9 i$] geval /]k v]\d]de volk/ell+ d] ,mohamm$an5 uit ov]nam 9 zijn manife/4 ,beck] heeft tot voor kort5 tijd1 aus ,unk5ntnis zooals hij het ?ans v]kla>t1 deze ,betonung des ,kalif5titels dur* ,deuts*l& als e95 ,fehl] beurteilt1 ma> nu1 na hetge5 ,fr/ von ,bl[ 9 ,deuts*l& unt] ,kais] ,wilhelm ,,ii uite5gezet heeft1 ziet hij da>9 met blijds*ap de e]/e kra*tige uit+ van e5e bewus/e deuts*e ,islampolitik en het bewijs1 dass die deuts*e ,politik von ,anfang an mit dem ,islam als int]nationalem ,factor g]e*net hat4 ,beck]s wet5s*appelijke gewet5 is bij deze beke]+ en bij zijne v]d$ig+ d] opname van het *alifaat ond] de factor5 d] int]nationale politiek niet zoo g]u/ als dat van ,gro!1 die van het groteske dez] ,islmpolitiek niets s*ijnt te voel54 ,beck] zegt al?ans1 dat hij ov] de v]h\d+ van ,turkije tot d5 ,islm niet gea*t wil word5 e5ig oordeel te hebb5 uitgesprok51 dat hij zi* ertoe bepaalt1 te con/ate]51 dat die v]h\d+ be/aat1 dat nu e5maal millio55 ontevr$5 ,mohamm$aans*e ond]dan5 van ,europees*e /at5 hunne r$d+ van ,turkije v]wa*t51 en dat het uur voor ,duits*l& gekom5 is om van die /emm+ p>tij te trekk54 ,r$d+ van ,turkije6 ,het rijk1 wa>van ,m>t9 ,h>tmann nog kort gel$5 zeide1 dat die ,auss*altung d] islamis*-trkis*5 ,h]rs*aft aus ,europa bevor/eht2 ( eld]s1 dat s*on lng/ b] sie 7die ,trkei7 htte v]hngt w]d5 soll53 die ,/ellung unt] ,kuratel1 ( nogmaals3 s tritt nur s*nell] das e91 0 do* e9mal komm5 muss3 das ,entfall5 d] politis*5 ,ma*t aus d5 ,hnd5 des ab/]b5d5 ,trk5tums2 van ,turkije1 dat volg5s ,beck] h]bor5 moet word5 en ond] kra*tige leid+ van ,duits*l& omges*ap5 tot e5 mod]n5 cultuur/aat1 hetge5 hij e5ige j>5 gel$5 sle*ts dan uitvo]ba> v]kla>de1 wanne] de *alifaatsidee ( geheel w]d opgegev5 ( zoo we9ig mogelijk na> vor5 gebra*t w]d6 ,oorzaak d] pog+ van ,duits*l& tot w$]opwekk+ van ,moslims* fanatisme4 ,hoe komt het1 dat nu ope5s voor ,turkije mogelijk wordt gea*t1 wat tot dus dusv] als e5e ong]ijmdheid w]d t]zijde ge/eld1 dat ?ans voor dat rijk als nuttig wordt aangeprez5 datg5e1 wa>9 m5 tot vr kort5 tijd zijn zek]5 ond]gang geleg5 a*tte8 ,h>tmann heeft1 to5 hij 9 zijn ,ultimatum des ,panislamismus de agitator5 geeselde1 die aan het ,turks*-,italiaans*e conflict het k>akt] van e55 godsdi5/oorlog wild5 gev51 mete5 de s*]p/e critiek1 die m5 zi* d5k5 kan1 gelev]d van de teg5woordige pog+ van ,duits*l& om het middeleeuws*e fanatisme d] ,mohamm$aans*e w]eld1 dat aan het uit/]v5 01 nieuw lev5 9 te blaz54 ,die ,trkei kann nur ausruf53 ,himmel bewahre mi* vor me95 ,freund56 zeide hij to5 t]e*t4 ,en wat moet ,turkije nu uitroep51 nu zijn be/e vri5d hem prikkelt tot e55 w]eldgodsdi5/oorlog1 en hem alva/ de ,mohamm$aans*e krijgsgevang551 die teg5 ,duits*l& vo*t51 uitlev]t om h5 te ond]w]p5 aan e5e godsdi5/ig-politieke beke]+skuur8 ,wij kunn5 dit alles sle*ts toes*rijv5 aan de jamm]lijke v]/or+ van het ev5wi*t1 ook 9 de gee/elijke atmosfe] van hetge5 wij de bes*aafde w]eld pla*t5 te noem54 ,imm]s1 9 normale tijd5 k5n5 wij de ,duits*]s als veel te bezonn5 en te logis* om d5 enorm5 onz9 te v]duw51 dat hetge5 9 het algeme5 als e5 s*&e voor de m5s*heid en als e5e ramp voor ,turkije z\ geld51 go$ en aanbevel5swa>dig wordt1 zoodra ,duits*l& zi* a*t] ( naa/ de ,halve ,maan plaat/4 ,wij wet5 van niet vele d] teg5woordige v]s*rikkelijke gebeurt5iss51 wa>op zij zull5 uitloop51 ma> dit me5 ik nu re$s met zek]heid te mog5 voorspell51 dat b9n5 niet lang5 tijd tal van ,duits*e ges*rift5 zull5 getuig5 van de ook 9 ,duits*l& ontwaakte erg]nis ov] het onwa>dige spel1 dat ?ans met het *alifaat en d5 heilig5 oorlog gespeeld wordt4 ,gewaagd z\ het zijn1 nu de feit5 zoo spo$ig hunne onwe]legb>e taal zull5 sprek51 te will5 voorzegg51 9 hoev]re de pog+ om e5 ,mohamm$aans*5 godsdi5/oorlog op groote s*aal te do5 ontvlamm5 en da>m$e onafzi5b>e v]w>r+ d] int]nationale v]h\d+5 te do5 ont/aan1 slag5 kan4 ,h>tmann heeft die mog5lijkheid ind]tijd met volle ov]tuig+ betwi/3 4444 sobald die ,v]tret] d] v]s*i$55 islamis*5 ,grupp5 b] geme9same ,s*ritte b]at51 zeigt si* die ungeheure ,v]s*i$5heit d] vlkis*51 wirts*aftli*5 und gei/ig5 ,t5d5z51 die si* unt] d5 zweihund]t ,million5 ,muslim5 f9d5 zeide hij4 ,beck]1 die vroeg] die ,solid>itt des ,islam e9 ,phantom noemde1 zegt nu3 ,d] grosse ,krieg1 d] s viel aufdeckt und ents*eidet1 wird au* d5 ,beweis erbr+51 ob d] s (t bespro*5e int]nationale ,zusamm5hang des ,islam e9 real] ,faktor i/ od] e9 ,hirngesp9/4 ,zek] zal het1 indi5 ,duits*l& bij zijne ,islampolitik van dit oog5blik volh>dt1 niet ontbrek5 aan all]lei maatregel5 om 9 de ,mohamm$aans*e w]eld bek5dheid te gev5 aan de ges*i$5is van het ont/aan di] politiek en aan de nieuwe v]h\d+ van vasal1 wa>9 de h]bor5 ,soeltan-,*alief zi* teg5ov] ,duits*l& geplaat/ z\ zi51 wanne] de ,duits*e ideal5 v]wez5lijkt w]d54 ,teg5 e55 ,he] d] ,geloovig5 ond] e55 ongeloovig5 voogd zull5 e*t] ook ,mohamm$an5 van d5 oud5 /empel1 die &]s mogelijk dup5 van de com$ie z\d5 word51 hunne ern/ige b$5k+5 hebb54 ,het ho(d>gum5t voor de aanspraak d] ,osman5-soeltans op d5 titel van ,*alief 0 hun zwa>d1 ma> niet e5 zwa>d1 dat getrokk5 en 9 de s*e$e ge/ok5 w]d op de bevel5 van e5 ongeloovig5 bondg5oot4 ,n$]l&s*-,indi en de heilige oorlog4 ,uit v]tr\wb>e bron v]nam ik onlangs1 dat de drukk]ij van het ,turks*e dagblad ,tann e5 pamflet ov] d5 heilig5 oorlog heeft uitgegev5 en v]spreid1 wa>9 ook de ,mohamm$aans*e ond]dan5 van /at51 die t5 opzi*te van d5 teg5woordig5 oorlog neutraal zijn1 tot v]zet teg5 hunne rege]+5 opgehit/ word54 ,o4 a4 moet da>9 sprake zijn van de ve]tig millio5 ,mohamm$an51 die gebukt gaan ond] het juk d] halfbes*aafde ,holl&]s4 ,hi]door is zek] geh&eld teg5 de b$oel+ van d5 ,duits*5 voogd2 ma> sle*te h>t/o*t5 lat5 zi* gemakkelijk] opwekk5 dan b9n5 p]k5 h\d54 ,gelukkig behoev5 wij ons ov] onze ,n$]l&s*-,indis*e ,mohamm$an5 niet bezorgd te mak54 ,zij nam5 d5 ,islm aan1 to5 het ,turks*e rijk re$s be/ond1 ma> zond] dat ,turkije er iets van bem]kte1 en zij hebb5 met het rijk d] ,halve ,maan nooit e5ige aanrak+ gehad4 ,de ,soeltan van ,roem1 zooals zij d5 ,groot5 ,he] van ,con/ant9opel noem51 is voor h5 e5 leg5d>is* wez5 geblev54 ,de panislamitis*e g$a*te is wel na> d5 ,oo/-,indis*5 ,ar*ipel ov]gewaaid1 ma> heeft er sle*ts we9ig vatb>5 bodem gevond54 ,de groote massa d] lag]e klass5 bleef onaang$aan1 en de me]d]heid d] hoog]e /&5 is teg5ov] dit religieus-politieke m5gsel van b$rog en zo!id volslag5 immuun4 ,en wij mog5 gegronde hoop koe/]51 dat die immuniteit zi* /e$s zal uitbreid54 ,want1 heeft ,duits*l& pas onlangs met de door ons aang$uide v]toon+5 zijne bewus/e ,islampolitik ge9augure]d1 wij hebb5 al e5ige j>5 lang] teg5ov] de door de ges*i$5is aan onze zorg5 toev]tr\wde ,inl&s*e bevolk+ onze welbewu/e opvo$+spolitiek1 en drteg5 zijn *alifaat en heilige oorlog en &]e middeleeuws*e ong]e*tigh$5 gelukkig ma*teloos4 ,wanne] wij ma> onwrikba> va/h\d5 aan de s$]t eeuw5 aan onze ,mohamm$an5 gewa>borgde voll$ige godsdi5/vrijheid en tev5s de +eslag5 ri*t+ van educatie 9 /e$s snell] tempo blijv5 volg51 dan behoev5 wij de eig5a>dige soort van gei/ige ,waff51 die ?ans voor het e]/ met het m]k made 9 ,g]many 9 omloop gebra*t word51 nooit te vreez54 ,to* blijv5 wij 9 het belang d] m5s*heid hop51 dat ,duits*l& e]lang dit nieuwe product uit d5 h&el t]ugneemt4 ,de heilige oorlog van d5 ,islm is1 zooals wij me]mal5 h]9n]d51 e5 door en door middeleeuws* in/ituut1 wa>aan zelfs de ,mohamm$aans*e w]eld bezig 0 te ontgroei54 ne eig5a>digheid van dit in/ituut kunn5 wij ongeve9sd bewond]53 heilige oorlog teg5 m$el$5 d] ,mohamm$aans*e geme5s*ap is door de wet van d5 ,islm absoluut uitgeslot54 ,de bep]k+ van de lev5sgeme5s*ap tot ,mohamm$an51 tot h51 die hetzelfde dogma ov] het ,hi]namaals belijd51 is middeleeuws*1 ma> de bes*\w+ van /rijd b9n5 de sfe] d] lev5sgeme5s*ap als goddeloos bi$t e5 voortreffelijk aanknoop+spunt voor de hoog/e sociale bes*av+ en is voor de mod]ne w]eld ietwat bes*am5d4 ,hoor5 wij1 wat ,m>t9 ,h>tmann 9 zijn opgewond5 toon da>ov] s*reef3 ,im ,geg5satze zum ,islam1 wo grundstzli* d] ,krieg auf d5 ,kampf geg5 die ,&]sglubig5 als ,unglubige bes*rnkt i/1 wird 9 d5 *ri/li*5 ,lnd]n an dem ,kriege geg5 ,glaub5sg5oss5 von niem& ,an/oss g5omm51 und hi] s9d ni*t selt5 die ,di5] d] ,kir*e d] ,liebe die ,eifrig/5 im ,s*r51 also 9 d] ,v]leugnung des ,evangeliums2 sie pr/i]5 auf ,komm&o die patriotis*e ,geb]de1 die 9 diesem ,falle e9e ,v]letzung des fnft5 ,gebotes d>/ellt1 ni*t zu spre*5 von j5em &]n3 ,du soll/ de95 ,n*/5 lieb5 als di* selb/4 ,ind]daad1 9 d5 ,islm behoeft m5 sle*ts de middeleeuws*e bep]k+ van het voll$ige be/aansre*t tot de gelo(sg5oot5 op te heff51 en de lev5sgeme5s*ap tot de gans*e m5s*heid uit te breid51 om d5 algeme55 w]eldvr$e tot e5 absoluut voors*rift d] ,moslims*e wet te /empel54 ,voor mod]ne /at51 die ,mohamm$an5 als ond]dan51 bes*]md5 ( bondg5oot5 hebb51 is de s*oone taak weggelegd om dez51 en zi*zelve tev5s1 tot die hooge opvatt+ d] m5s*elijke sam5lev+ op te leid52 liev] dan h5 9 eig5 belang t]ug te vo]5 9 de weg5 van middeleeuws*5 gelo(%aat1 die zij jui/ bezig w>5 te v]lat54 ,,aanteek5+5 #a ,dit b$rag moet ?ans #aiad aanzi5lijk hoog] ge/eld word51 da> 9 de all]laat/e j>5 het aantal d]g551 die ja>lijks uit ,n$]l&s*-,indi aan d5 hadj deelnem51 ongeve] v]dubbeld is4 #b ,e5ige ,arabis*e /rijds*rift5 besprok5 7,tijds*rift van het ,bataviaas* ,g5oots*ap van ,kun/5 en ,wet5s*app51 ,deel ,,xxxix1 blz4 #cgi-dbg74 #c ,9 ,de ,gids van ,janu>i #aiji de$ ik v]slag van mijne da> opg$ane erv>+54 #d ,gro! w]d op zijne reiz5 door ,turk5 telk5s 9 zijne ho$anigheid van ,duits*] als onze vri5d aang$uid1 hetge5 hij met bizim do/ 9 plaats van do/umuz we]geeft1 en als ,turks* voor ,duits*] s*rijft hij /e$s ,alemanly 9 plaats van ,alman ( ,almanjaly4 #e ,zij zijn1 9 het ,turks* afg$rukt1 te v9d5 9 ,beck]s tijds*rift ,d] ,islam1 ,bd4 ,v1 ,heft #d1 met v]tal+1 en 9 ,m4 ,h>tmanns ,islampolitik 9 ,koloniale ,runds*au1 #aiad1 ,heft #aa-ab1 met v]tal+ en uitvo]ige toeli*t+4 ,9 dit laat/e artikel1 dat mij e]/ na het afdrukk5 d] e]/e uitgave van dit op/el ond] de oog5 kwam1 maakt ook ,h>tmann tabula rasa van veel van hetge5 hij vroeg] ov] d5 ,islm en de ,turk5 ges*rev5 heeft1 en toont zi*1 met e5 zek] voorbeh\d1 beke]d tot d5 heilig5 oorlog niet alle51 ma> v]wijt aan &]51 dat zij vroeg] zoo g$a*t hebb5 als hij zelf de$4 ,hij m]kt op1 dat de woord5 van ,keiz] ,wilhelm bij het graf van ,saladijn te me] indruk moe/5 mak51 omdat de ,mohamm$an5 vroeg] niet veel d]gelijks te hoor5 kreg54 ,die &]5 ,grossm*te hab5 fa/ imm] nur v]*tli*e ,worte fr die ,trk5 und d5 ,islam gehabt1 zum ,teil hab5 v]antwortli*e ,/aatsmnn] si* mit e9] ,s*rfe geg5 d5 ,islam ausgespro*51 die aus dem bes*rnkt5 ,gesi*tskreis1 9 dem sie aufgewa*s5 s9d1 und d] ihr5 ,l&e mit se9em ,dnkel d] ,gottes/aatsidee eig5 i/1 zu erklr51 ab] ni*t zu ents*uldig5 i/4 ,wir hab5 ni*t d5 g]+/5 ,grund1 von d] bi%] beoba*tet5 ,haltung abzugeh51 etc4 ,deze woord51 uit de p5 van e5 gele]de1 van wi5s ontelb>e uitsprak5 teg5 ,turkije en d5 ,islm 9 de volg5de bladzijd5 e5e kle9e bloemlez+ gegev5 wordt1 z\d5 ons tot /omme v]baz+ br5g51 als niet zoovele &]e v]s*ijnsel5 ons met de psy*ose van d5 oorlog v]tr\wd gemaakt hadd54 #f ,het behoort tot e5e lange reeks van ,politis*e ,flugs*rift51 die door ,ern/ ,jckh word5 uitgegev51 en wa>toe alw$] ,fr/ von ,bl[ en &]e b]oemdh$5 bijdrag5 lev]54 ,beck] gaf v]d] 9 de v]zamel+ ,bonn] ,vat]lndis*e ,r$5 und ,vortrge whr5d des ,krieges e5e voordra*t ov] ,deuts*-,trkis*e ,int]ess5geme9s*aft1 9 de ,sddeuts*e ,monat%efte e5 op/el ,engl& und ,egypt51 en 9 ,das ,grss]e ,deuts*l& e5 artikel ,engl& und d] ,islm4 #g ,wij cite]5 hi] sle*ts enkele uitlat+5 van orintali/51 en lat5 de vele gelijksoortige uitsprak5 van gele]d51 wi] /udievakk5 h5 sle*ts van t] zijde met het ,oo/5 9 aanrak+ bra*t51 zooals bijv4 ,h4 von ,treits*ke1 t] zijde4 #h ,ik geef hi] e5e kle9e bloemlez+ van titels van ,m4 ,h>tmann's ges*rift51 uit de all]laat/e j>53 ,d] ,islam #aijh 793 ,mitteilung5 des ,sem9>s fr ,ori5t4 ,spr4 9 ,b]l91 ,jahrg4 ,,xii1 ,abt4 ,,ii1 #aiji71 ,die ,arabis*e ,frage1 ,leipzig #aiji1 ,d] ,islam1 ,leipzig #aiji1 ,die neu]e ,lit]atur zum turkis*5 ,problem 93 ,zeits*rift fr ,politik #aiji1 ,unpolitis*e ,briefe aus d] ,trkei1 ,leipzig #aiaj1 ,islam1 ,mission und ,politik1 ,leipzig #aiab1 ,fnf ,vortrge b] d5 ,islam1 ,leipzig #aiab1 ,das ,ultimatum des ,panislamismus 7ov] d5 heilig5 oorlog teg5 ,itali7 93 ,das ,freie ,wort ,jahrg4 ,,xi1 ,no4 #af1 ,mission und ,kolonialpolitik 93 ,koloniale ,runds*au1 ,heft #c1 ,mrz #aiaa4 #i ,panislamismus 793 ,ar*iv fr ,religionswiss5s*aft1 ,bd4 ,,vii1 #aijd74 #aj ,d] ,islam und die ,kolonisi]ung ,afrika's 93 ,int]nat4 ,wo*5s*rift fr ,wiss5s*aft1 ,kun/ und ,te*nik1 #ai ,febr4 #aiaj4 #aa ,wel e5 pass5d attribuut voor politieke vri5ds*ap6