,,opmerkingen ,,van ,,de ,,bewerker3 ,gespreid geprinte tekst is gemarkeerd met liggende streepjes4 ,klein kapitaal is weergegeven met ,,hoofdletters4 ,de originele spelling en interpunctie is gehandhaafd4 ,een lijst met correcties bevindt zich aan het einde van de tekst4 ,dit boek bevat een aantal referenties naar andere delen uit ,de complete werken van ,joost van ,vondel1 namelijk ,,de ,,complete ,,werken ,,van ,,joost ,,van ,,vondel4 ,,de ,,vaderen1 ,,ofte ,,het ,,tweede ,,deel ,,vande ,,derde ,,dag ,,der ,,tweeder#a ,,weke1 ,,vervatende#b ,,abrahams ,,offerande1 ,,gedicht ,,by#c ,,wijlen ,,den ,e4 ,,guillaume ,,de ,,saluste1 ,,heere ,,van ,,bartas#d1 ,,de ,,feniks ,,vande ,,fransche ,,po,,ten#e1 ,,ende ,,nu ,,uit ,,het ,,fransch ,,in ,,nederduitsch ,,vertaald#f4 ,klinkert4 's ,taals onkund' hield tot nog veel ,nederlanders buiten1 ,die in het ,heiligdom#g der ,franken#h wilden gaan1 ,alwaar ,salustius stak lieflijk reukwerk aan1 ,en volgde 't heerschaar ,gods met duizend orgelfluiten2 ,maar ,zacharias1 als ,hoogpriester1 kwam ontsluiten ,dees kerk1 beschilderd met der ouder ,vadren dan1 ,waarvan de geest getuigt in zijn geschreven blan1 ,en huwde aan ,bartas' stem den weerklank zijner luiten#i4 ,nu geven wij niet toe de geesten van ,brittanjen1 ,den smekenden#aj ,tuskaan1 noch ook 't hoogmoedig ,spanjen1 ,noch wijken voor de praal van het ,latijnsche volk3 ,wie lust heeft den ,gascon in ,nederduitsch te hooren1 ,die leez' dit ,godlijk boek1 en leen zijn heilige ooren ,aan ,heins1 die ons verstrekt eens grooten dichters tolk4 ,zacharias ,heins4 ,aldus aanschouwt hij 't licht1 en gaat onze eeuw vercieren ,en bergt zijn godlijk brein in heilige laurieren1 ,die in zijn rijmen vloeit gelijk een gulde#aa beek1 ,en volgt ,salustius in de een en de ander week4 ,klink-veers1 ,,over ,,abrahams ,,offerande4 ,d' oud-vader zijnen zoon brengt1 met bedroefder zielen#ab1 ,op 't rijzende gebergte1 op dat hij 't altaar sprengkt#ac ,met 't bloed zijns lieven kinds1 en 't vuur 't koud lichaam schenkt2 ,hij bindt hem de armen vast1 en doet hem nederknielen4 ,de liefde 't vuur ontvonkt1 om 't slacht-schaap te vernielen1 't ,geloof1 dat houdet#ad touw1 daar 't lam mede is gestrengd#ae1 ,d' hoop 't staal den ,vader langt#af1 die fluks den slag aanbrengt4 ,de dood is al gereed om ,izaks ziel te grielen#ag4 ,maar 's ,heeren engel 7die om 's vromen leger waakt7 ,abrahams arm verlet1 en 't droevig treur-spel staakt ,van ,vader en van ,zoon1 van twee bestorven#ah herten4 ,nature bij geval van veers#ai zag 't schouw-spel aan1 ,en riep3 o1 sterk geloof6 wat durfdy niet bestaan3 ,een ,vader slacht zijn kind1 en derf de dood uit-terten6 ,anagramma#bj3 ,,door ,,een ,,is ',t ,,nu ,,voldaen4 ,,inhoud4 ,dit stuk-werk vervat de verklaringe van 't gene ,mozes verhaalt in 't #bb4 capittel ,genesis3 hoe ,god ,abraham verzocht1 ende hem beval zijne zone ,izak te brengen op eenen berg1 om aldaar geofferd1 tot een ,holocaustum1 dat is3 onthalsd1 daarna ontledet#ba1 ende van zijnen vader ,gode geofferd te worden4 ,onze dichter heeft zijn bedenkinge over zoo grooten geheimenisse1 en teekent aan de voornaamste omstandigheden deszelfs3 #a4 stelt hij voor oogen1 de goede onderwijzinge ende opvoedinge van ,izak1 ,abrahams genegendheid nevens#bb zoodanigen zone4 #b4 de verzoekinge van den waren ,god1 de welke de zijne grondeert gantsch op andre wijze1 als wel de ,satan den ,mensche2 ende overmits men uit den tekst verstaat1 dat de vader was bevolen zijnen zoon te offeren1 's daags te voren1 eer hij trok op om ,gode te gehoorzamen1 zoo vertoont de dichter4 #c4 de groote aanvechtingen1 die ,abraham al den nacht in zijn gemoed hadde1 in 't overdenken van 't gene hem belast was4 ,hier over worden dan wijdloopig voorgesteld alle de tegenwerpingen van de natuurlijke hertsneigingen1 om ,abraham af te keeren van ,gods bevel te gehoorzamen2 daarbij de verantwoordingen van den ,geest ,gods in zijn getrouwen dienstknecht1 de welke overwinner blijft1 besloten hebbende zijnen last te voldoen4 #d4 beschrijft hij zijn reize naar den berg1 de nieuwe aanvechtingen van ,abraham en ,izak1 daar na haar#bc beider geloove1 ende de gelukkige uitgang van haar#bc vrijwillige gehoorzaamheid1 de ,heere haar#bc op 't uiterste te kennen gevende1 de reste van zijn verborgen wille over zulk een verzoekinge4 ,sluitelijken1 de dichter hebbende ,abrahams geloove groot gemaakt1 ende 'tzelve tegen-gesteld de wreede en mensch-verdichte ,gods-diensten der afgodische heidenen1 dewelke hare kinderen den ,duivel1 ende niet ,gode opgeofferd hebben1 toont het ware wezen van deze schaduwe1 ende de t' samen-stemminge die daar is tusschen ,izak en ,jesum ,christum1 het ,lam ,gods1 voorgeschikt ten brand-offer tot kwijt-scheldinge onzer zonden4 ,,zedig ,,oorlofs ,,verzoek ,,des ,,vertaalders ,,aan ,,den ,,dichter1 ,,welkers#bd ,,geleerde ,,verzen ,,hij ,,verre ,,boven ,,deze ,,vertalinge ,,waardeert3 ,o1 ,bartas6 ,frankrijks roem1 onsterflijken ,gascon#be6 ,duld dat ik1 bleeke sterr' mijn licht scheppe uit uw ,zon6 ,de bleekste sterre1 hoe doof#bf en droef dat ze is van luister1 ,hoe zeer zij 's daags haar#bg schaamt1 zoo straalt ze nog in 't duister3 ,zoo kan ook ergens ik 7daar 's werelds aangezicht ,uw goude toortse ontbeert7 nog lichten met mijn licht1 ,ter tijd gij weer vergult met uwen glans de daken1 ,wanneer mijn lampe uitgaat1 en ophoudt van te blaken4 ,ei1 goddelijk poet6 mocht ik mijn dagen lang1 ,onaangenaamste kraal#bh1 navolgen uw gezang1 ,daar1 in 't gewijde koor1 gij priesterlijk den ,heere 't ,zoet reukwerk zijt gewoon t' ontsteken van zijne eere1 ,en daar met ,jesses ,zoon1 zoo vuriglijk en kuisch1 ,u de ijver schier verslindt van 's ,heeren heilig huis1 ,hoe zou1 gelijk een hert1 mijn hart van vreugde springen6 ,maar1 arme dichter6 zwijgt1 en hoort zijn ,musa zingen3 ,de ,vaderen4 ,zulk' heeft een hemelsch lot1 die sproot uit vromen bloede1 ,die 's vroeden#bi tuchtigaars onstrenge kinder-roede1 ,van kindsbeen af ontzag1 en bovenal de geen1 ,die hing ,god-vruchtigheid onnoozel#cj aande speen4 ,zulk heil heeft ,izak wel1 maar nog 7'twelk is te loven17 ,zijn vlijt de opvoeding gaat en zijn geboort te boven3 ,zijn wijsheid1 zijn geloove1 en zijns geests kloek begrijp#ca1 ,zijn met zijn wulpsheid#cb daar1 en vr zijn jaren rijp4 ,nog jong en teder zijnde is ,godsdienst zijn hanteering1 ,met ijver houdt hij zich verplicht aan 's vaders leering1 ,neemt op zijn voorbeeld acht1 zijn daden hij bespiet1 ,en schept een nutte lesse aan 't minste dat hij ziet4 ,elk woord is hem een roed'1 hij komt door vlijt al nader1 ,ja1 voorkomt d' heilge lust en wensch van zijnen vader2 ,en1 ofschoon ,abraham in al 't geen hij beoogt1 ,zich schikkelijken1 wijs1 en welgematigd toogt1 ,als of zijns zoons bedrijf hem nimmer kon vernoegen1 ,zoo laat toch 't vaderlijk gemoed zich niet te wroegen#cc3 ,zijn liefd' breekt ergens door1 en 't oog staart ongerust1 ,en blijft gelijk gehecht aan ,izak1 zijnen lust4 ,de spiegel zijns gezichts is ,izaks zoet aanschouwen1 ,en naauwlijks and'ren naam de vader heeft outhouwen4 ,nu ,god1 die dezes liefds volmaaktheid gade slaat1 ,acht zulks bekwame stof1 waardoor hij met der daad ,mag proeven zijn geloof1 bekoort hem boven andren1 ,doch niet als ,satan doet1 of menschen doen malkandren3 ,de erf-vijand alles goeds ons steeds ter ,hellen trekt1 ,en ,god ter havenwaarts1 die tot den leven strekt3 ,dees1 tot de wortel toe1 ons hoop waant uit te rukken1 ,die1 van standvastigheid gaat 't zegel daar op drukken2 ,d' een vleit ons tot het kwaad1 en de ander tot het goed1 ,d' een van 't ,christ'lijk beroep#cd ontslaan wil ons gemoed1 ,en d' ander 't hert zijns kerks bevestigt langs hoe stijver1 ,met een onleschlijk vuur van wonderbaren ijver4 ,en 's princen twijfel die zich geern verzekerd zag ,van 's knechts getrouwigheid1 of hij 'r op steunen mag1 ,ontwakende overlegt1 of ook zijn woorden schillen#ce1 ,waar in zij met zijn doen en werken stemmen willen4 ,en om wel te doorzien de vroomheid zijns gemoeds1 ,beproeft met 't aanbeeld hem1 met hamer1 en met toets4 ,maar ,god de zijne niet door de engte laat passeeren ,van zijn bekorings#cf zifte1 om 't hert haar te grondeeren1 ,vermids hij ieder kent1 en grondelijken weet ,elks doen1 zelfs eer 't gedacht des menschen heeft gesmeed1 ,dan wel om 't heilig zaad1 haar sterk geloof1 te toonen1 ,en haar standvastigheid1 als zonderling#cg patronen#ch4 ,ook buitens tijds ,god niet haar overlast met kruis1 ,noch zoo fluks als ze zijn dienstknechten van zijn huis2 ,want1 leerlings#ci noch te zwak1 mocht haar de moed ontglijden ,en zwakke scheepkens licht in de afgrond schipbreuk lijden2 't ,geloove1 naauw gelijk een teedre bloem in 't gras1 ,zou stuiven over 't veld1 voor 's eersten winds geblas#dj2 ,haar beukelaars#da te dun voor zulken herden slagen1 ,en zijn te weeklijk nog tot zulken last te dragen2 ,maar dan1 wanneer allengs de ,goddelijke loten1 ,haar wortelen in 't hart diep hebben ingeschoten1 ,en als haar d' hals-kraag is strijdlustig aangepast1 ,welks dikte schroomt noch kwan noch geenderhande last1 ,gelijk als ,abraham1 die in 't geloove ervaren1 ,in liefd'1 rechtvaardigheid en sterkte1 voor veel jaren1 ,zich zelfs onbuiglijk toont1 en die1 als hij de krans 7,na d' eenzaam ballingschap zijns#db lieven vaderlands1 ,na 's broeders#dc kluistering1 na 't missen van zijn schoone#dd1 ,en d' al te droeven ban van ,agars zijnen zone#de7 ,als overwinner draagt1 verzocht wordt van de stem1 ,die 's herders kruin vaak ciert met 's konings diadem1 ,o stemme6 uw stemme dan mij niet en laat ontbreken1 ,wilt met een ,godlijk vuur mijn borst van nieuws ontsteken1 ,verheft mij boven mij1 dat de op- en de ondergang#df1 ,verbaze om#dg ,abrams daad1 de stof van mijn gezang4 ,o ,abram1 ,abraham6 roept 't eeuwig ,godlijk wezen1 ,ik ben uw ,god1 uw loon1 en ,koning uitgelezen2 ,klimt op naar ,salems steilte en1 van medoogen vreemd1 ,vergiet 't rood bloed uws zoons en ,izak 't leven neemt1 ,doorkerft hem met uw staal en schenkt zijn vleesch t' vergrammen1 ,en 't teder jong gebeent te sparken#dh in de vlammen4 ,de geen die sluimrig droomde en 't oog ten halven look1 ,zag1 zoo hij waande1 eens geests al t' eiselijk gespook1 ,zich onder 't deksel school en angstig t' eenemalen1 ,mocht voor een halve uur naauw den adem wer herhalen2 ,niet anders ,abraham van zulk een stem zich haast ,met druk bevangen vindt1 en is al heel verbaasd1 ,zijn aanzicht is alre doodverwig en t' onvreden1 ,eens winters strenge koude ontstelt hem al de leden1 ,en zijgende ademloos ter aarden ner van schrik1 ,besturven en verbleekt wordt op een oogenblik2 ,een dood-zweet hem al 't lijf bevochtigt door 't verstoren#di1 ,de spraak hem gantsch begeeft1 hij kan noch zien noch hooren1 ,maar als hij wat bekomt en schept des levens lucht1 ,stort hij twee tranen uit#ej1 tot tweemaal hij verzucht1 ,en spreekt3 o wreed bevel6 dat ik goeds moeds een teder1 ,ontwapend jongeling zal wreedlijk slaan ter neder1 ,dat ik een vriend zal don1 dat ik mijn hart bespreng ,in 't bloed mijns weerden zoons1 moorddadig en te streng3 ,van welken zone helaas6 van ,izak1 ,abrams nen1 ,die ooit#ea in vriendlijkheid een ,engel heeft geschenen1 ,van ,izak1 die in deugd verstrekt elks voorbeeld meest#eb1 ,van ,izak1 jong en wulpsch1 maar oud en grijs van geest1 ,van ,izak1 't heil van de onze1 en der naburen smerte1 ,die 's vaders leven is1 en 't herte van zijn herte6 ,dat een vervloekt altaar ik weeke met 't bloed-rood ,des lendens1 die wel eer uit mijne lenden sproot1 ,ach6 waar 't nog uit mijn dgye#ec1 o1 klein verlies eens menschen6 ,o licht-vergeten sch6 hoe geerne wilde ik 't wenschen4 ,ik1 oud en vruchteloos1 slacht d' hollen eik1 die naakt1 ,mismaakt en bladerloos1 geen schaduw langer maakt1 ,en tot de wortel toe verdort1 niet om verslimmen#ed1 ,alleen voor 't veil#ee verstrekt een ladder om te klimmen2-- ,maar ,izak zijnde ontzield1 en misse ik niet alleen ,de name1 die mij was door 's ,hemels gunst beschen#ef1 ,maar vind mij ook ontbloot met een van zoo veel neven1 ,als zands werd aan de strang#eg van ,moria gedreven4 ,vermoogt gij1 wreeden arm6 de snede van uw zweerd ,te vellen in 't ter hert van ,izak lief en weerd8 ,verzeker#eh1 ik waar dood van angst en van benouwdheid1 ,ontweldigde ik mijn kind de krukke van mijn oudheid#ei1 ,mijn troost1 mijns herten lust1 mijn wit1 daar ik naar schiet1 ,met d' hand eens fellen beuls1 in 't midden van 't verdriet4 ,maar laas6 zal ik verdoen--o wreedheid uitgenomen6-- ,helaas6 zal ik verdoen die van mij is gekomen8 ,doorwonden zijne borst en1 met bebloede vuist1 ,hem 't hert uitrukken1 t' wijl daar 't leven uit verhuist8 ,zal ik d' aanvanger zijn van zulk een woest beleeden#fj1 't ,gewijde altaar beslaan met zijn gescherfde leden8 ,zijn vleesch en beenen bran1 dat 't slibbrig ingewand ,al sperkende#fa voor mij tot stof en asch verbrandt8 't ,gedacht alleen van zulks kan 's vaders geest ontroeren1 't ,is voor de wil te wreed1 ik zwijg van uit te voeren2 ,wie wil1 wie zal1 wie mag zijn hand alzoo bebloed8 ,ik mag noch wil geenzins mij toonen zoo verwoed1 ,noch doen 't geen ,god beveelt3 ,god1 zijns ,verbonds aanvanger1 ,blijft dan de pilaar niet van trouw noch waarheid langer1 ,maar handelt trouweloos1 breekt 't geen hij heeft gesticht1 ,doet 't geen hem best bevalt1 laat zich bewegen licht ,met aller winden drift1 en zoo vele eeden strekken ,tot strikken1 om alzins de vromen in te trekken1 ,nu zal hij toezeg#fb doen en zweeren bij zijn ,al1 ,dat eenmaal ,izaks zaad dit land bevolk'ren zal1 ,dit land1 daarin ik zwerve1 en dat mijns zoons geslachten ,hij als een deessem zal van zijne goedheid achten4 ,nu1 willen wederom1 dat ik dengene krenk1 ,daar al mijn hope in rust1 dat ik de wereld drenk ,in 't bloed eens jongelings1 en eensslags niet en spare1 ,te rooven ,izak 't hoofd1 en 't hoofd van deze schare1 ,die 't brandend wierook zal tot de eer zijns naams besten1 ,hem vullen 't oore en 't oog met weldoen en geben3 ,zijn woord zal logen zijn1 ,god zelfs zal met ,god strijden1 ,en 't geen hij mij beveelt 't beloofde niet kan lijden1 ,de grondvest mijns geloofs 't geloov' heel ommestoot1 ,of ik zijn wetten eere of niet1 't en is geen nood#fc3 ,wat zegdy ,abraham8 gij zoudt u licht verrassen#fd1 ,den genen1 die herbaart den fenix uit zijne asschen1 ,en uit 't welruikend graf van eenen kleinen worm ,een bonten vogel wekt1 na 's eersten beeld en vorm1 ,zoud' hij zijns ,izaks wel1 de stronk#fe1 vergeten mogen1 ,van zijne aanstaande ,kerk1 en 't licht1 dat ieders oogen ,zoo schoonen dag belooft1 of zal 't hem zijn te zwaar1 ,hem op te wekken1 als hij schoon#ff gestorven waar8 ,maar wederom1 ziet toe1 terwijl g' u wilt verstijven#fg ,met ,gods ,almachtigheid1 dat in 't geheel gij blijven ,laat zijn ,rechtvaardigheid1 in 't minste is geen verschil3 ,dat ,god niet doen en mag1 dan 't geen hij niet en wil2 ,niet kwaad en lieft hij doch2 zoo fluks voor 's ,hemels schelden ,de zendvloed#fh d' afgrond koos1 de wijd-verzopen velden ,haar toonden andermaal1 en ,noach1 los van rouw1 ,zich1 met de zijne1 ontsloeg het drijvende gebouw4 ,de doodslag werd verbon zoo streng1 dat elk mocht beven1 ,als ofter#fi snooders niet voor ,god mocht zijn bedreven4 ,o mensch6 d' oordeelen ,gods op 't naauwst niet naar#gj en spoort1 't ,is een te diepen meer1 't en heeft noch grond noch boord2 ,in sobre wijsheid doch u zelven stelt gelaten1 ,verwondert u alleene om 't geen noch niet kan vaten ,de zwakheid uwes wets2 ,god heeft hem zelfs gezet1 ,als die elk wetten geeft en vrij blijft van zijn wet4 ,hij is zijn eigen wet1 en vliegt met snelle veren1 ,alzins#ga waar heen hem drijft zijn willen en begeeren1 ,al 't geen hij schaft#gb is goed2 niet1 dat men zal vermon1 ,dat ,god om 't goeds wil 't goed gehouden is te doen1 ,maar 't goed is alleen goed1 omdat het komt te neigen ,van d' hoogste goedheid zelfs des genen1 die1 als eigen1 ,rechtvaardigheid bezit1 en van 't volkomen goed1 ,welk 't eigendom van dien men niet ontrekken moet4 ,lichtvaardig wanen1 ach6--wil hij dan op 't gesteente ,onmenschlijk zijn gediend met menschelijk gebeente8 ,wenscht hij godloozelijk1 als eenen waren ,god1 ,aldus te zijn ge-eerd8 gij1 ,milcon1 ,astaroth6 ,gij ,chamos1 gij gedrocht1 gij ,molochs6 uw verwachting ,en lust is 't1 dat men u besmookt met zulken slachting1 ,die rondom 't brand-hout spookt1 daar 't wierook langs af druipt ,die onze vleesch verzwelgt en onzen stank inzuipt1 ,die zoeter bornen nooit ter wereld hebt gevonden1 ,als 't bloed1 dat ons ontloopt uit d' opgevlimde wonden4 ,zulks is niet ,abrams ,god1 die heilig1 goed1 en zoet1 ,om onzent wille in 't licht de wereld brengen moet3 ,die bloed-schuld vijand is1 die lieft zijn werk ten goeden1 ,die tot brand-offer eischt boetveerdige gemoeden#gc4 ,gij zijt het1 die1 versteld#gd in ,engels aangezicht1 ,van wreedheid mijnen ,god en ,schepper valsch beticht1 ,die blusschen wilt in mij 's geloofs volmaakte deugde1 ,en mij ,gods altaar heet ontwijden1 o mijn vreugde6 ,mijn welgeboorne zoon1 ja1 vader van den hoop ,van een verkoren volk1 uw heil heb zijn beloop6 'k ,en hinder 't niet1 lief kind6 vreest niet1 dat ik ontbeere ,een vaderlijk gemoed1 ofte aan uw bloed mij keere1 ,en door zoo vuilen stuk en onverdiende wraak1 ,mij zelfs de volgende eeuw' berucht en kenbaar maak'2 ,ik wil1 dat van mijn doen de faam gevlerkt opstijge1 ,dat daar de tijding af#ge d' aanstaande wereld krijge4 ,de pijn1 die1 wederzijds bestormd op 't vlakke veld1 ,nu siddert aan d' een zij1 nu wer aan d' ander helt2 ,daar eenen wortel kraakt en schettert#gf voor 't fel weder1 ,hier eenen andren breekt2 hij buigt zich op en neder1 ,hij staat en valt al stag1 is twer#gg tyrannen ral#gh1 ,en hellende weet naauw1 wien hij toevallen zal2-- ,abraham desgelijks1 bekrijgd#gi van liefde en ijver1 ,nu ,izaks vader is1 nu wer zijns zoons ontlijver1 ,nu heeft de geest wat wils en dan wer 't vleesch wat bots#hj1 ,koud om zijn zoon te don1 ang#ha voor t' mishagen ,gods2 ,ten leste spreekt hij dus3 't is dezen ,god der ,goden1 ,die mij zoo vaak verscheen1 mijn schuts-,heer in veel nooden4 't ,is dien ,god1 die mij lieft1 ontwijflijk1 't is de taal ,des genen1 die in angst mij troostte menigmaal2 't ,kan niet de ,satan zijn1 hoe schoon hij weet te veinzen1 ,door 't ommegaan#hb ligt ,god te vast in mijn gepeinzen1 ,ik voele in mij zijns ,geests onzienelijke kracht1 ,zijns inspraaks leerlijkheid verlet#hc steeds mijn gedacht2 ,god van mijn handen eischt dit offer hem ter eeren1 ,ik moet 7't mag gaan zoo 't wil7 aan zijn bevel mij keeren#hd4 ,naauw dwijnt de duisternisse1 of 't windeken verzucht1 ,en maakt in 't boom-rijk woud een koel en zoet gerucht1 ,terwijl de morgen-roode#he haar opsmukt1 ciert en perelt1 ,om bet#hf haar schoonheids glans te toonen al de wereld1 ,en om te beter nog den dauw1 die ligt gespreed1 ,te distilleeren langs de zoomen van haar kleed4 ,de ,oud-,vader#hg met haar rijst en vindt zich al eerlange#hh1 ,na een driedaagsche reize1 aan ,cedrons groene strange#hi1 ,bezichtigt d' ,heil'ge berg1 en1 bevende en benouwd1 ,stijgt opwaarts met zijn zoon1 bezwaard#ij met 't offer-hout3 ,mijn vader6 zegt het kind 7denkt1 hoe hem 't hert beklemmet71 ,hier is wel 't drooge rijs1 't vuur1 en de scherpe lemmet1 ,maar 't offer-lam ons schort6 klimt op1 mijn weerde beeld6 ,klimt op6 zegt ,abraham1 de rest den ,heer beveelt6 ,maar naauwelijks heeft nog 't onnoozel schaap den hoogen ,en steilen top des bergs beslagen met zijn oogen1 ,of ,abram 't hert ontzinkt1 en even als het nat ,eens nieuwen zoeten wijns1 die bobbelig in 't vat1 ,zoekt locht en adem-tocht1 in 't einde ontlast zich zelven1 ,en spuit de schuim en spon aan 's kelders hoog gewelven1 ,braakt eenen rooden stroom1 dat 't vloersel wijd en veer ,bespoeld ligt en beschuimd1 gelijk een staande meer3 ,zoo vindt hij zich gesteld1 zoo fluks hij hoort vermanen1 ,van vader en van zoon1 't oog de opgehouden tranen1 ,standvastigheid te spijt1 langs 't aanzicht bigglen doet1 ,d' ,hebree spreekt bij hem zelfs1 met een beangst gemoed1 7,want hij zijn hertzweer#ia nog voor ,izak wil verschuilen7 ,en eindlijk berst aldus zijn droefheid uit met huilen3 ,ellendig schouw-tooneel6 ,ach1 wreeden arm alre6 ,gij met de toorts dan blaakt en 't ijzer1 scherp van sne1 ,die blaak'ren zal mijn hert1 die ,izaks tijd zal korten1 ,die mijner zielen ziele en 't bloed mijns bloeds zal storten3 ,en gij1 rampzalig kind6 gij draagt vast1 dat gij steent#ib1 ,den rijs-bosch1 die verdoen zal krakende uw gebeent3 ,en die1 om 's vaders meer als om uw eigen vlekken1 ,den priester zult en 't lam eens zelven offers strekken4 ,o1 ongelukkig kind6 o1 ,vader zonder ,god6 ,met eenen zonder heil6 ,ach6 ach6 wat wreeder lot ,ons in dien afgrond stoot1 waar in ik al t' ellendig1 ,om vroom te zijn voor ,god1 mij toonen moet zoo schendig6 ,om toonen mijn geloof1 moet ik 't te buiten gaan1 ,om ,godes ,zoon te zijn moet ik mijn zoon verslaan1 ,te strengen vader zijn en#ic zal mijn smert genezen1 ,ik mag zijn vader niet1 noch hij mijn zone wezen6 ,hij stijgt vast niettemin1 en klimmende bestaat1 ,als door 't geloof vertroost1 t' ontfronzen zijn gelaat4 ,gelijk de zilvre sterr'1 die1 naauwlijks uit de baren ,gewassen zijnde1 al meer haar voorhoofd op gaat klaren2 ,hij rust 't hoog altaar toe1 met rijs hij 't plat belast1 ,en bindt al zoetelijk zijn zoons beide armen vast4 ,mijn vader6 roept het kind1 mijn vader1 o1 mijn vader6 ,hoe dus1 hoe wendy dus uw aanschijn langs hoe kwader8 ,waar toe dient dit bedrijf8 o1 vader6 zegget mijn#id4 ,o1 felheid nooit gehoord6 zal dit de middel zijn1 ,waar door gij leven zult in mijn nakomelingen1 ,die heldisch#ie eenmaal dees' provincin zullen dwingen8 ,waar door ik1 heiliglijk1 met sterffelijke ,gon ,de wereld vullen zal1 met sterren 's ,hemels troon#if3 ,zon-wagen1 schoone koets6 die rijk zijt van robijnen1 ,dit eislijk schouw-spel vliedt1 houdt op van meer te schijnen1 ,verschuilt u in het meer6 ,abraham dan alleen ,maakt 7,izak uitgezeid#ig7 zijn goedheid elk gemeen4 ,den grooten ,abraham in wreedheid van manieren1 ,zal 't wilde-zwijn1 de beer1 en woeste tijger-dieren1 ,dan wijd te boven gaan1 helaas6 aanschouwt1 hoe vreemd1 ,hij d' ooren voor mij stopt1 en nergens acht op neemt ,als op zijn bloedig stuk2 o1 welk onnoozel wezen#ih6 ,de moorder van zijn kind schijnt 's hoogsten straf te vreezen#ii4 ,de geen die aan zijn bloed hem zelven schuldig maakt1 ,vertwijfelt#ajj1 of hij ook in goddeloosheid raakt4 ,mijn vader1 leent mij 't oor3 niet1 niet dat mijn begeeren ,is1 met een lang sermoon uw gramschap af te weren2 ,maait stoutelijk ter ner 't bij#aja u gezaaide graan1 ,komt1 komt1 wilt dien gij lieft dit leven vrij ontslaan#ajb3 ,drenkt met mijn bloed dees zon1 die dus te zamen hangen#ajc1 ,vermits mijn dood u lust1 is 't sterven mijn verlangen1 ,alleenlijk maakt mij diets#ajd1 waar in ik heb verschuld1 ,zoo grouwelijken dood3 hebbe ik wel ooit gevuld ,met doodlijk aconiet uw schotel1 mijn behoeder6 ,of met vergif verhaast de dagen van mijn moeder1 ,of aangespannen met uw vijand op zijn eisch1 ,als hij 't aan mij verzocht8--o1 ,goddelijk paleis6 ,o ,heilig ,hemelsch huis1 gewikt#aje op weder-zijden1 ,zoo zulk een misdaad ooit mijn vroom gedacht ontwijdden1 ,uw poorten voor mij sluit1 en weert rechtvaardelijk ,mij uit der ,englen ,koor en 't onverganklijk rijk3 ,zoo 't geen van dezen is1 doet mij ten minste weten1 ,o ,abram6 7want ik u voorts ,vader schroom te heeten7 't ,gene ik hebbe aangegaan1 waarmede o1 droeve zaak6 ,ik uw slacht-offer ben1 en u mijn moorder maak3 ,ververscht in mijn gedacht die misdaad1 eer ik sterve1 ,opdat ik neffens#ajf ,god mijn zoen aan u verwerve ,van zulken snooden stuk1 en bij u zelven gij ,vernoegd hier blijft1 en ik ontslagen#ajg overlij4 ,mijn zoon6 tot deze straffe en zijdy niet verkoren ,noch bij uwe eigen schuld1 noch bij uws vaders tooren2 ,den ,heere is 't1 die u roept1 die niet wil1 dat gij de aard ,al kwelende#ajh betreedt3 dat van een heiden 't zwaard1 ,den draad uws levens kerve en uwe jeugd verrasse1 ,of dat een vuil gesmook uw lijf verkeere in assche1 ,maar dat in 't heilig vuur uw ziele en geest verscheen1 ,met een devoten reuk1 met opgedragen en#aji4 ,wat vreesdy doch1 mijn troost6 mijn vreugd1 die 't hert mij stelet8 ,wat vreesdy1 mijn vermaak6 de ,onsterflijke bevelet3 't ,betrachten is onze ampt#aaj1 en niet 't naspeuren1 hoe 't ,kan mooglijk zijn1 dat hij de scepters spruiten doe ,uit uw vermeluwd#aaa stof1 of hoe dan uit uw lenden 't ,licht der gerechtigheid zijn stralen ons zal zenden1 ,die berg en rots vermaalt#aab met zijnen ijz'ren staf1 ,zijn wetten d' ,hemel geeft1 dit aardrijk1 en 't ,helsch graf2 ,want die u wonderbaar ter wereld bracht in 't leven1 ,kan1 spijt natuurs beloop1 u wer een wezen#aac geven1 't ,welk 't eerst wijd overtreft2--de macht ontbreekt hem niet1 ,noch middlen om zijn volk te lossen uit 't verdriet4 't ,roer dezer wereld is zijn wijsheid1 hel van klaarheid1 ,hij is in mogendheid niet minder als in waarheid4 ,mijn goed1 mijn zoete kind6 uw goedheid1 al te goed1 ,en zoetigheid de rouw' vernieuwen in 't gemoed1 ,verzwaren mijn verlies1 en zijn als heete tangen1 ,die mij het ingewand toenijpen en verprangen3 ,mijn zoon6 die niet mijn zoon1 maar voortaan ,godes zijt1 ,ontvangt de leste kus en 't oorlof#aad voor altijd6 ,welaan1 vermids 't ,god wil en gij1 mijn ,vader6 mede ,zulks wilt1 zoo wil ik 't ook2 1 voor mij niet zoo wreede ,als eerelijke#aae dood6 uw komste niet vertrekt#aaf1 ,ik zie den ,hemel op1 ,god mij zijn hand uitstrekt4 ,t' sa1 laat ons t' hemwaarts spon1 en manlijk onverslagen1 ,een overgaande onwer en zwaar tempeest verdragen2 ,wat vreesdy dezen slag8 hoe1 ,vader6 zwichty nu8 ,och1 weent noch schreit niet meer1 ,izak is niet meer u1 ,hij was ,gods eigendom1 vr d' aanvang van zijn leven1 ,toelatende#aag u 't bezit alleenlijk is gegeven4 ,wat aarseldy terug op 't kroonen van een stuk1 ,zoo loflijk1 zoo beroemd1 dat mijnen nek het juk1 ,daar ,god mij meed' belast1 afschudt met 't uwe t' zame1 ,en ik zijn woord alzoo vrijmoedig gehoorzame8 ,waar wil ik hem ontvlin8 den ,hemel is zijn stoel1 ,de aard zijner voeten bank1 en de onverlichte poel1 ,daar de rampzalige in voor 's ,duivels wreedheid zwichten1 ,is 't doel1 waar in hij spilt#aah van zijnen toorn de schichten4 ,mijn heil1 mijn hoogste goed alleen ik uit ,hem schepp'1 ,zijn altaar is alleen de vrijheid welke ik heb4 ,helaas6 uw weenen stilt1 dees zon geen tranen willen ,zoo zeer als menschen bloed1 om haren dorst te stillen2 't ,slacht-offer en de geen die 't vuur zal steken aan1 ,door nooddwang zijn gedrukt zich eens hier van t' ontslaan3 ,laat ons betoonen1 dat wij leerden onze zeden1 ,gij in des hoogsten schole1 ik in d' uwe1 en dat heden ,zijn ,woord1 dat alles schiep1 dat alles stiert en ment1 ,des heil'gen zake uitvoert1 den kwan plaagt met ellend3 ,die meer zijn zaad bemint als ,god1 verdient alrede ,in 't huis der kindren ,gods te missen zijne stede3 ,en die ,gods akker-veld wil bouwen1 is verplicht ,hem nimmermeer te bin een weigrig aangezicht4 ,de vader1 dus versterkt1 verfrischt zijn treurig wezen1 ,en roept3 o1 ,abraham6 schept moed en wilt niet vreezen3 ,de wereld1 ,adam1 't vleesch zijn in u t' onderbracht1 ,de ,geest1 't ,geloove1 en ,god zijn nog uws levens kracht4 ,o1 ,god6 door uwen ,geest geeft1 dat 's geloofs vertrouwen ,mijn hand verzelle1 ook dat van verre ik mag aanschouwen ,des waren ,izaks beeld1 en dat 't slacht-offer zoet1 ,en d' offraar mogen zijn gewasschen in zijn bloed6 ,nog naauwlijks eindigt hy1 of1 om den slag te geven1 ,heeft hij met macht alre den sabel#aai opgeheven1 ,of 's alderhoogsten stem komt donderende voor ,dit schouw-spel1 en verlet#abj zijn geest1 zijn hand1 en oor3 ,abraham6 't is genoeg2 houd#aba ,abraham6 laat blijven1 ,herscheid#abb1 herscheid uw staal1 'k wil niet uws zoon ontlijven1 'k ,hebbe een volkomen proef van uw ,godsvruchtigheid1 ,voor 't doen neme ik de wil1 die daar was en bereid4-- ,abraham looft den ,heer'1 't slacht-offer van de koorde ,ontslaat hij op den velde1 en aan den zelven oorde ,hij zeldzaam#abc eenen ram met d'hoornen vind verlet#abd1 ,met welkers bloed devoot hij 't groenende altaar smet4 't ,geweldigst heldenstuk1 dat 't edelste gemoed ,der dichters ooit verdichtte1 uw daden wijken moet1 ,en deze#abe wet1 die d' hand uws afkomst voor zal schrijven1 ,zal naauw een slecht verhaal zijn van uw stout bedrijven4 ,een ander roem'1 die 't lust1 uw overwinnend' hand1 ,uw ongedempt gemoed1 uw goedheid1 uw verstand1 ,en uw rechtvaardigheid1 die de onbesnedene eeren1 ,mijn zwakke scheepken schroomt op die zee te laveeren3 ,mijn dicht zal uw geloof niet in 't geheel verbren1 ,maar d' honderderlei vrucht bij haar#abf geteeld verschen#abg2 ,ik wil geene andre stof1 dees hebbe ik uitgezonderd#abh1 ,nog eer als#abi melden ik 't wil aanzien als verwonderd4 ,slaat1 ,heidenen6 de blan op van uw boeken vrij1 ,verhaalt1 in 't lange en breede1 uw kinder-moorderij ,op de altaars van uw ,gon1 haalt op uw schrijfpampieren1 ,uw tempelen doorloopt en mids#acj door d' offervieren1 ,die uit vermaardheids lust uw vadren blaken den1-- ,onmoog'lijk is 't1 dat gij mij wijzen moogt zulk een ,beeld van godsvruchtigheid1 daar 't luk zoo strijdt#aca ten toone2 ,daar vader en daar zoon1 min vader blijkt en zoone4 ,daar d' ijver van een mensche en ,gods medoogendheid1 ,de een d' ander om den krans in vrundschaps plicht ontzet4 ,d' een offert zijn geslacht uit nood en dwang den ,goden1 ,een ander om1 met zijn onnoozel kind te dooden1 ,t' onsterflijken#acb zijn naam1 een ander voor de schrik ,van 't dreigende ongeval1 een ander dat hij schikk' ,naar 't oude exemplaar van 's lands gewoont zijn zeden1 ,die ons gezicht verblindt1 die wreedelijk de reden ,uit haren zetel stoot1 en die geveinsd verbeeldt#acc1 ,dat zondigende men 's deugds personagi speelt2 ,maar1 zijn zelfs over-,heer1 wil ,abram te dier stonde ,op 't eenzaam steil gebergt begaan een vlek en zonde1 ,afgrijslijk voor d' ,hebren1 en nog ter zelver tijd1 ,als d' ,hemel gaaf-rijk hem heeft mild gebenedijd1 ,ontzegt#acd natuur ten strijde1 en1 ijvrig op de beenen1 ,verdoende zijnen zoon1 bekrijgt zich zelfs met eenen4 ,mijn kunst-,godin6 die niet uw dichters 't voorhoofd fier1 ,op den ,parnas1 omvlecht met broozen lauwerier1 ,maar op 't doorluchtig blaauw van 's ,hemels zolderingen1 ,uw pruik met groene blan gaat kransen en omringen1 ,zegt1 wat geheimenis 7want 't is u naakt en bloot7 ,verschuilt dees heil'ge schorse8 o1 ,duivel1 zonde1 en dood6 ,ontsteldy niet van angst1 van spijt te rugge vlinde1 ,hier uwen ondergang naakt afgeschildert ziende8 ,dat1 met gespannen boog1 ,god op u mikt gewis1 ,dat ,izak 't recht patroon#ace uws overwinners is3 ,beids#acf zijn zij wel bemind haar vaders eengeboren1 ,beid' heil'ge stichters van twee volk'ren uitverkoren1 ,van heil'ge vaders beids1 zij trossen#acg beide haar hout1 ,onnoozel1 stemmeloos1 ootmoedig1 en niet stout1 ,gekneveld zijnze beid'1 en beiden zijnze onschuldig1 ,van hare vad'ren beids ter dood geschikt geduldig1 ,op ,sions heil'gen berg1 die1 hoog en heerelijk1 ,ons als een ladder strekt naar 't eeuwig ,hemel-rijk1 ,ons 't ,paradijs ontsluit1 daar ,adam uit most vluchten1 ,en voortbrengt 's levens boom met zijn heil-rijke vruchten4 't ,is waar1 dat ,christus sterft1 en ,izak overschiet#ach1 ,vermits zijn sterflijkheid tot ons verlossing niet ,genoegzaam was voor ,gode2 ons misdaad1 veel te snoode1 ,was een veel eedler bloed en eeuwig zaad van noode4-- #a ,thans tweede4 #b ,thans ver- of be-vattende4 #c door4 #d ,fransch edelman en dichter 7#aedd-aeij71 in staats- en krijgsdienst van ,hendrik ,,iv1 die1 in twee zoogenoemde ,weken1 ,schepping en ,kindschheid der wereld beschreef1 en voorts ettelijke andere gedichten van bijbelschen inhoud en in stichtelijken zin maakte4 ,zij werden 7met uitzondering der beide brokken van ,vondel7 gezamenlijk vertaald door den ,zwolschen boekdrukker en dichter ,zacharias ,heins 7geboren te ,antwerpen in #aegj71 en onder den titel van ,w4 ,s4 ,heere van ,bartas ,werken1 in #afba1 door hem uitgegeven4 #e ,deze1 alom beaamde1 uitspraak van den tijdgenoot1 bewijst op nieuw de juistheid van ,starings zeggen1 dat de naneef menig vonnis anders wijst dan gene4 #f ,wij laten deze navolgingen hier op de beide vorige fabel- en zede-rijmbundeltjens volgen1 al werden de ,vaderen een paar jaar vr 't laatste gedrukt1 in een door ,van ,lennep vermelde1 afzonderlijke uitgave van #afaf4--;,in 't boek van ,heins1 door ,vondel tevens met een klinkdicht en een vers op zijn afbeelding vereerd 7die wij hier beiden laten volgen71 zagen zij voor de tweede maal het licht4 #g ,dat der ,pozy4 #h ,franschen4 #i ,thans luit4 #aj vleyende1 naar de oorspronkelijke beteekenis van 't woord 7verg4 't ,hoogd4 schmeicheln74 #aa ,naar de ,gewestelijk-,hollandsche wanspraak voor gulden1 even als goude voor gouden4 #ab ,thans bedroefde zich4 #ac ,voor besprengt4 #ad houdt het4 #ae ,voor gestrengeld1 gebonden4 #af geeft4 #ag ,rijmshalve1 maar anders min gelukkig voor kapen 7verg4 grabbelen74 #ah ,dit bijv4 n4w4 is1 uit een menschkundig en natuurlijk oogpunt1 inderdaad wel zoo gelukkig gekozen1 als dat1 'twelk ,vondel er in een latere uitgave1 met het oog op ,abrahams geloofskracht en ,izaks onderwerping1 voor in de plaats stelde3 twee onbestorven harten4 #ai ,voor ver4 #bj ,letterkeer 7naar den smaak der eeuw7 van ,vondels naam en voornaam4 #ba ,thans ontleed4 #bb ,voor bij1 omtrent1 tot 7verg4 boven1 bl4 #fh3 neffens ,reinaart74 #bc ,thans hun4 #bd ,thans welks1 wiens4 #be ,bartas' heerlijkheid lag in ,gasconje4 #bf ,anders dof1 maar geheel 't zelfde woord4 #bg zich4 #bh ,voor koraal-zanger1 medezinger in 't koor4 #bi wijzen 7verg4 vroed-meester en -vrouw tegenover 't ,fransche sage-femme2 voorts vroedschap1 vroedman1 enz47 #cj ,als onschuldig wichtjen4 #ca begrip1 verstand4 #cb jeugd 7verg4 welp1 wulp voor jonge dieren74 #cc te beschuldigen1 uit te komen 7verg4 't ,fransche s'accuser74 #cd roeping4 #ce ,voor schelen of verschillen4 #cf keuring in den zin van beoordeelende beschouwing 7gelijk men nog spreekt van iets keuren2 en gelijk men oudtijds van koeren1 en koer-huis1 in den zin van waakzaam toezien en wachthuis sprak74 #cg bijzondere1 uitstekende4 #ch voorbeelden4 #ci ,maatshalve voor leerlingen4 #dj ,gelijk reeds meer voor geblaas4 #da ,versta3 zouden blijken of zoo iets1 dat met wat al te groote dichterlijke vrijheid is weggelaten4 #db ,voor3 uit zijn4 #dc ,loth4 #dd ,hagar4 #de ,ismal2 de zinbouw is echter1 wanneer men zijnen op ,abraham laat slaan1 onduldbaar2 en dat ,vondel 7gelijk nog in de platte volkstaal wel gebeurt7 ,agars zijnen voor ,agars haren zou gesteld hebben1 onwaarschijnlijk2 men leze dus3 ,agar en zijn4 #df ,oost en ,west4 #dg zich verbaze over4 #dh spatten2 verg4 bladz4 #aj1 aant4 #ed4 #di ontstellen4 #ej ,min gelukkig voor tweemaal schreyen4 #ea ,gelijk reeds meer voor steeds4 #eb grootste4 #ec ,thans dij4 #ed zoodat het niet erger kan4 #ee klimop4 #ef bescheiden4 #eg ,hier voor veld in 't algemeen4 #eh ,voorzeker2 gelijk verleden voor voorleden4 #ei ,gelijk reeds meer1 voor ouderdom1 grijsheid4 #fj beleiden1 bestier1 bedrijf4 #fa spattende4 #fb ,voor toezegging 7verg4 echter toeleg74 #fc het doet er niets toe1 't is al om 't even4 #fd ,voor bedriegen1 vergissen4 #fe stam4 #ff reeds2 verg4 't ,hoogd4 schon4 #fg sterken1 moedigen4 #fh ,anders zondvloed 7maar daarom nog niet van zonde af te leiden1 en eenvoudig als groote vloed te verstaan74 #fi ,thans of er4 #gj ,thans na1 maar hier welluidendheidshalve minder wenschelijk4 #ga ,overal1 naar alle kanten4 #gb brengt4 #gc ,thans gemoederen 7even als goederen voor 't vroegere goeden74 #gd vermomd 7verg4 't ,hoogd4 entstellt74 #ge ,thans van4 #gf knarst4 #gg van twee4 #gh spot 7verg4 nog ons relletjen74 #gi bestreden4 #hj ,hier zoo veel als scheut2 eigenlijk slag1 stoot2 en dus 'tgeen bij horten uitschiet4 #ha benaauwd1 eng 7dat geheel hetzelfde woord1 met anderen tongval1 is74 #hb ,den omgang1 het verkeer4 #hc stremt1 wijzigt4 #hd ,germanisme voor storen4 #he ,germanisme 7morgenrthe7 voor dageraad of het morgenrood4 #hf beter4 #hg ,anders ,aartsvader4 #hh weldra4 #hi ,rijmshalve minder gelukkig voor rand1 oever4 #ij beladen4 #ia ,thans hartzeer 7zeer en zweer werden vroeger dooreen gebruikt74 #ib zucht4 #ic niet4 #id zegt het mij4 #ie ,als helden4 #if ,hier nog geheel in zijn oorspronkelijke beteekenis van uitspansel1 verhemelte4 #ig op ,izak na4 #ih welk onzinnig bestaan4 #ii ,zoo leze men voor 't onzinnige wezen4 #ajj ,twijfelt nog4 #aja door 7zie vroeger74 #ajb ontdoen van 7zie vroeger74 #ajc tot een outer zaamgetast zijn4 #ajd ,hier in goeden niet bedriegelijken zin1 7gelijk het woord thans gebruikt wordt73 duidelijk1 kennelijk1 kond4 #aje in evenwicht gehouden 7wikken is de versterkte vorm van wegen74 #ajf bij4 #ajg 7van schuld7 ontlast4 #ajh kwijnende4 #aji geloften1 als bij een ,heilige4 #aaj taak4 #aaa vergruizeld 7zie boven bladz4 #eb1 aant4 #djf74 #aab verbrijzelt 7zie de vorige aant47 #aac bestaan4 #aad vaarwel1 afscheid2 zie reeds vroeger en vergelijk nog ons verlof4 #aae ,thans heerlijke1 glansrijke4 #aaf uitstel 7zie vroeger74 #aag bij oogluiking4 #aah min gelukkig voor werpt of derg4 #aai ,min gelukkig voor 't offermes4 #abj ,zie boven bladz4 #hj1 aant4 #hc4 #aba ,anders beid1 wacht 7,hoogd4 halt74 #abb steekt op 7eig4 doet weder in de sche74 #abc verwonderlijk4 #abd verward4 #abe ,gallicisme voor die4 #abf ,nam4 door 't geloof4 #abg ,min gelukkig voor verspreiden4 #abh ,gelijk reeds vroeger voor uitverkoren4 #abi ,thans dan4 #acj ,voor midden2 verg4 aant4 #ace4 #aca ,voor krachtig en geweldig uitkomt4 #acb onsterfelijk te maken4 #acc ,zoo lees ik voor verveelt1 dat geen zin geeft4 #acd ontbiedt1 daagt4 #ace voorbeeld2 zie boven4 #acf ,verkort en verscherpt voor beiden4 #acg torschen2 verg4 reeds vroeger herhaaldelijk4 #ach ,rijmshalve voor overleeft4 ,correcties gemaakt door de bewerker pagina originele tekst correctie #gh;b in de vlammen4 in de vlammen4 #gi;b d' aanstaande wereld krijge4 d' aanstaande wereld krijge4 #hj;a ,hier is wel 't drooge rijs1 ,hier is wel 't drooge rijs1 #hb;a en ,isak overschiet#ach1 en ,izak overschiet#ach1