,,onze ,,oude ,,dorpsk]k5 ,,ta*tig ,,s*ets5 ,,van ,,dorpsk]k5 ,,9 ,,n$]l& ,,door ,,h]m4 ,,van ,,d] ,,kloot ,,meijburg1 ,,ar*itect1 ,,ho(dle]a> ,,aan ,,de ,,academie ,,van ,,beeld5de ,,kun/5 ,,te ',s-,,grav5hage ,,uitgegev5 ,,9 ,,het ,,ja> ,,mcmxii ,,bij ,w4 ,l4 ,j4 ,,brusse ,,te ,,rott]dam ,de groote beteek5is1 die de k]kelijke b\wkun/ ook 9 ons l& heeft gehad1 blijkt1 behalve uit onze me] monum5tale /adsk]k51 ze] duidelijk uit de vele k]kgeb\w51 die op het plattel& t5 gebruike voor d5 e]$i5/ w]d5 ge/i*t4 ,hun aantal is ze] groot1 want bijna i$] dorp _h re$s vr vele eeuw51 zijn eig5 god%uis1 dat1 hoe bes*eid5 en e5v\dig soms1 dikwijls e5 b\ww]k 0 van niet g]+e kun/wa>de4 ,to* zijn deze k]kgeb\w51 voornamelijk weg5s hun geisole]de ligg+1 we9ig bek5d4 ,9 het algeme5 wordt niet v]mo$1 welk e5 s*at aan s*oonheid op het plattel& nog te v9d5 is4 ,het doel dez] blad5 is dan ook1 hi]op 9 ruim]5 kr+ de a&a*t te ve/ig54 ,zij beoog5 no* e5 /udie van onze k]kelijke b\wkun/1 no* e5 nauwkeurige bes*rijv+ h>] mee/ k>akt]e/ieke monum5t5 te gev51 do* enkel belang/ell+ te wekk5 voor deze belangrijke uit+ onz] nationale b\wkun/1 en tev5s om te do5 zi5 op welk e5 voorbeeldige en afwissel5de wijze het vraag/uk van k]kb\w op het plattel&1 9 vroeg]e eeuw5 is opgelo/4 ,van deze k]kgeb\w51 tot de g]+/e toe1 gaat dikwijls e5 bijzond]e /emm+ uit1 die zi* ri*t tot het gemo$ van d5 aans*\w]4 ,want1 wat de k]kgeb\w5 van onz5 tijd mee/al miss51 ma> die oude monum5t5 bijna zond] uitzond]+ 9 hooge mate bezitt51 is k>akt]1 en e5 ze] sympa?iek k>akt]1 dat zi* kra*tig uit4 ,die geb\w5 hebb5 iets te zegg51 al is het dan ook vaak op e5 nave wijze4 ,/e$s sprek5 zij van e5 ern/ig gelo(1 dat e]tijds all5 v]bond en n de$ zijn 9 d5k5 en /rev51 e5 gelo(1 dat met vreugde de groote (f]s de$ br5g51 die voor d5 b\w van het god%uis w]d5 v]eis*t4 ,bov5di5 we]spiegel5 zi* 9 deze geb\w51 uit godsvru*t gebor51 de v]&]+ d] tijd54 ,zij do5 zi51 hoe de behoeft5 en opvatt+5 e5] voorts*rijd5de cultuur zi* /e$s wijzigd5 en tev5s1 met welke te*nis*e moeilijkh$5 de b\wmee/]s hadd5 te kamp5 en met hoeveel v]nuft en kun/z9 deze w]d5 opgelo/4 ,en al w]d soms het beoogde doel niet b]eikt1 en blev5 het b\ww]k f\t5 aanklev51 wa>ov] wij ons ?ans v]wond]51 aan de wa>de van het monum5t w]d da>door ge5 afbreuk g$aan2 integ5deel1 die onvolkom5h$5 v]le55 het geb\w vaak e5 eig5a>dige bekor+1 door het zoek5 en ta/51 dat er uit spreekt4 ,jui/ da>door /aan ons die e5v\dige k]kjes zoo na en voel5 wij ons er zoo e*t m$e v]tr\wd4 ,wij zi5 er niet hoog teg5 op1 als teg5 e5 trots*e ka!draal1 wa> koele wa>digheid tuss*5 de opwa>ts /rev5de pijl]s hangt1 ma> voel5 w>me g5eg5heid voor deze bes*eid5 god%uiz51 die zoo e*t zijn van onz5 bodem en zoo uit/ek5d pass5 9 hun omgev+4 ,ja1 zij hebb5 k>akt]1 die oude dorpsk]k56 ,hoeze] ook ond]l+ v]s*ill5d1 alle sprek5 e5 taal1 die e5 groot5 indruk nalaat4 ,hi] is het e5 =s*e b\w1 die door zijn kra*tige lijn5 en geslot5 massa's s*ijnt te symbolise]5 de groote ma*t d] ,middeleeuws*e gee/elijkheid2 dr e5 tor51 wi5s /]k sprek5de v]ticale lijn5 het oog na> bov5 trekt1 vanwa> de geloovige hulp en /eun v]wa*t2 g9ds e5 ruim s*ip1 dat door zijn hoog dak1 zi* bre$ uitbreid5d als de bes*]m5de vleugels van e5 kloek1 e5 veilige toevlu*t belo(t aan all51 die zi* er ond] will5 s*>52 eld]s e5 sob]e bak/e5 k]k1 wi] zw>e mur5 en spa>zame v]si]+ getuig5 van de groote ern/ en sob]heid d] e]/e belijd]s d] ,*ri/elijke le]4 ,en dan1 hoe duidelijk do5 die oude k]kgeb\w5 zi51 dat zij het middelpunt w>5 van het do5 en d5k5 d] dorpsbewon]s2 dat zij w>5 hun toevlu*t1 zo[el uit gee/elijk als mat]iel oogpunt1 do* tev5s ook hun trots4 ,e5 trots1 die zi* ook dikwijls uitte 9 d5 b\w van e5 groot5 tor51 wa>door het geb\w groot]e wa>digheid w]d bijgezet4 ,rondom de k]k b\wd5 zij hun bes*eid5 en aanvankelijk ze] primitief uitgevo]de huisjes1 die door hun g]+e afmet+5 s*aal gev5 aan het k]kgeb\w en het 9 monum5taliteit v]hoog54 ,zoo ont/ond ongezo*t vaak e5 h>monis* dorpsbeeld van me] dan gewone s*oonheid1 na> wi5s onges*ond5 beh\d zooveel mogelijk di5t te word5 ge/reefd4 ,de arme1 h\t5 k]kjes1 met /roo ( riet g$ekt1 welke 9 de #g;e en #h;e eeuw1 to5 hi] te l&e het e]/ het ,*ri/5dom w]d gepr$ikt1 voor d5 e]$i5/ w]d5 opg]i*t1 zijn re$s lang v]dw554 ,zij w>5 niet 9 /aat lang we]/& te bi$5 aan d5 v]niel5d5 invlo$ van d5 tijd4 ,bov5di5 w]d hun ond]gang nog v]haa/ door de zi* wijzig5de lev5sopvatt+51 die ge5 g5oeg5 me] de$ nem5 met zulke primitieve god%uiz51 do* de$ /rev5 na> hoog]e ideal54 ,to5 het kritieke ja> #ajjj1 wa>9 na> vel] me5+ de w]eld z\ t5 ond]gaan1 onge/oord 0 voorbijgegaan1 ontplooide zi* 9 geheel ,we/-,europa e5 groote b\wbeweg+1 wa>aan ook 9 dit l& w]d deelg5om54 ,all5gs g+ m5 er toe ov] de we9ig soli$e h\t5 k]kjes door k]k5 van e5 duurzam] mat]iaal1 van /e51 te v]vang51 t]wijl er mett]tijd ook vele nieuwe w]d5 ge/i*t4 ,aanvankelijk w]d hi]toe uitsluit5d gebruik gemaakt van natuur/e51 die alle5 9 ,zuid-,limburg en ,a*t]-,ov]ijssel van eig5 bodem 01 do* ov]ig5s van eld]s moe/ word5 aangevo]d4 ,vooral de om/rek5 van ,&]na* lev]d5 9 de #aa;e en #ab;e eeuw groote hoeveelh$5 tuf/e51 die groot5deels voor d5 k]kb\w w]d b5ut4 ,9 vele plaats51 aan ( nabij de rivi]5 geleg51 en dus gemakkelijk b]eikba>1 v]rez5 to5 nieuwe k]kgeb\w5 van dit mooie en duurzame mat]iaal4 ,9 het bijzond] w]d5 veel van d]gelijke k]k5 geb\wd 9 het ,oo/elijk g$eelte van ons l&1 wa> het godsdi5/ig lev5 tot hooge ontwikkel+ 0 gekom5 en wa> ook groote welva>t he]s*te4 ,hoewel de mee/e dez] k]k5 9 de #ae;e eeuw voor me] omvangrijke geb\w5 moe/5 plaats mak51 zijn er to* nog v]s*ill5de belangrijke ov]blijfsel5 dez] p]iode 9 ons l& te v9d54 ,vooral van de tor5s di] e]/e /e55 k]k5 blev5 er nog v]s*eid5e bewa>d1 zij 't dan ook gewoonlijk 9 ges*ond5 /aat4 ,9 't algeme5 zijn die e]/e /e55 dorpsk]k5 ze] sob] en /emmig4 ,zij do5 e5v\dige1 robu/e muurmassa's zi51 die soms op bes*eid5 wijze door vlakke pila/]s met rondbog5 en rondboogfriesjes word5 v]lev5digd1 do* zond] ov]daad van kun/vorm5 zijn4 ,zij sprek5 e5 kra*tige1 manlijke taal1 die het v]l$5 9 h]9n]+ br5gt1 to5 de k]k1 het e5ige /e55 geb\w 9 het gans*e dorp1 niet alle5 be/emd 0 om de geloovig5 te v]e5ig51 do* tev5s om e5 veilige toevlu*t te bi$5 bij dreig5d geva>4 ,e5 d] mee/ m]kwa>dige en zuiv]/ bewa>d geblev5 g$5kteek55 uit deze b\wp]iode is het kle9e1 do* k>akt]volle k]kje te ,lemi]s1 dat ev5als de mee/e oude ,limburgs*e k]k5 van natuur/e5 is opgetrokk54 7,afb4 #a74 ,de plattegrond is1 k5m]k5d voor de oud/e k]kjes1 ze] e5v\dig en be/aat sle*ts uit e5 re*?oekig s*ip1 wa>bij zi* e5 iets small]1 vi]kant koor aansluit4 ,de mur5 zijn van we9ige1 kle9e rondboogram5 doorbrok52 e5 h\t5 tor5tje1 met lei5 bekle$1 en aan ne zijde /eun5de op d5 sluitgevel van het s*ip1 rij/ uit het lei5dak omhoog4 ,ev5e5s geheel 9 groef/e5 uitgevo]d is de aanm]kelijk groot]e k]k te ,m>grat51 zoo a>dig geleg5 op e5 kle95 heuvel1 te midd5 van typis* ,limburgs*e bo]5huiz54 7,afb4 #b74 ,e5 me] ontwikkeld type geeft de k]k te ,ho5sbroek te zi51 e5 dorp t5 ,noord-,oo/5 van ,maa/ri*t4 7,afb4 #c74 ,dit k]kgeb\w w]d 9 #aijc g]e/aure]d en v]kreeg to5 we] d5 basilikal5 vorm1 die het ook e]tijds moet hebb5 gehad4 ,vr het midd5s*ip1 dat zi* alzoo bov5 de zijbeuk5 v]heft1 /aat e5 zw>e tor51 geheel van natuur/e51 wa>van ook het groot/e deel van de k]k is opgetrokk54 ,w]d 9 ,limburg veel gebruik gemaakt van m]gel/e51 9 ,a*t]-,ov]ijssel w]d5 v]s*ill5de k]k5 9 ,b5!im]/e5 uitgevo]d1 wa>van e*t] ge5 voll$ige voorbeeld5 me] aanwezig zijn4 ,e5ige tor5s zijn e*t] nog gespa>d geblev51 zooals die van de k]k te ,d5ekamp1 wa>van ook het oude s*ip nog groot5deels be/aat4 7,afb4 #ee74 ,van de oude tuf/e5 k]kjes1 die voornamelijk 9 het ,oo/5 en ,midd5 van ons l& w]d5 geb\wd1 is er ge5 enkel onges*ond5 voor ons bewa>d geblev54 ,sle*ts e5 k]kje te ,n$]hor/-d5-,b]g1 is geheel 9 natuur/e5 uitgevo]d1 die v]mo$elijk w]d betrokk5 uit de nabijgeleg5 /ad ,utre*t1 wa>1 ev5als te ,dev5t]1 9 de #aa;e en #ab;e eeuw groote hoeveelh$5 tuf/e5 w]d5 aangevo]d4 7,afb4 #cj74 ,dit k]kje is e*t] g]e/aure]d1 s*ijnt bijna v]nieuwd1 zoodat het niet me] d5 w>5 oud5 toe/& te zi5 geeft4 ,ook dagteek5t het uit v]s*ill5de p]iod53 het s*ip met tor5 is ,romaans*1 het koor ,go?is*4 ,e5 geheel 9 tuf/e5 uitgevo]de dorpsk]k behoort 9 deze /rek5 tot de uitzond]+2 mee/al zijn het sle*ts fragm5t51 die van d5 oorspronkelijk5 tuf/e5b\w re/54 ,zoo heeft de k]k te ,k]kwijk 9 de ,bommel]wa>d1 wa>1 door de nabijheid van de ,waal1 de tuf/e5 gemakkelijk kon word5 aangevo]d1 e5 s*ip1 dat 9 deze b\w/( is opgetrokk54 7,afb4 #da74 ,tor5 en koor1 uit lat] tijd1 zijn van bak/e54 ,de mur5 van het s*ip zijn sob] v]si]d met lis55 en rondbog51 ma> hebb5 veel gel$5 door het v]&]5 van de ram54 ,e5ige &]e k]k5 bezitt5 nog mooie ,romaans*e tor5s1 zooals de /atige ,go?is*e k]k te ,rh$5 7,afb4 #db7 en de k]kjes te ,ress5 7,afb4 #dc7 en ,bemmel 7,afb4 #dd7 all5 van tuf/e5 en sle*ts met lis55 en rondboogjes v]si]d4 ,w]d 9 /rek51 wa> de natuur/e5 betrekkelijk gemakkelijk te v]krijg5 01 bij voorkeur dit mat]iaal voor d5 b\w van de k]k gebruikt1 dr1 wa> de aanvo] van deze /e5soort bezwa>lijk 01 ( wa> de geldmiddel5 onto]eik5d w>51 v]s*afte m5 zi* e5 &]e b\w/(1 die m9d] ko/ba>1 do* niet m9d] duurzaam 04 ,van de klei1 die onze bodem 9 groote hoeveelheid oplev]t1 w]d5 /e55 gebakk5 van zulk e5 go$e ho$anigheid1 dat zij voor d5 groef/e5 niet behoefd5 ond] te do54 ,snel v]ov]de deze e*t nationale b\w/( t]re91 zoodat re$s 9 d5 loop d] #ab;e eeuw de bak/e5 d5 tuf/e5 zoo go$ als geheel _h v]drong5 en het b\w5 9 bak/e5 vrijwel regel w]d4 ,dan ont/aan1 ond] invlo$ van de uit ,noord-,frankrijk afkom/ige kloo/]orde d] ,ci/]cinz]s1 die typis*e k]k5 van ,friesl&1 ,gron+5 en ,dr5!1 geheel 9 bak/e5 uitgevo]d1 't zij dan al ( niet gepr(ile]d4 ,deze bak/e5 0 van ze] groot =maat1 ongeve] #h bij #ae bij #ca c4m4 en w]d v]w]kt met bre$e voeg5 van bijna #b c4m4 en 9 vrij willekeurig v]b&4 ,deze /e5 _h e5 ze] groote v]s*eid5heid van kleur1 zoodat het muurw]k v]s*ill5de t9t5 te zi5 geeft1 als3 grijs1 geel-ok]1 oranj]ood1 v]millo51 pa>s en blauw1 tot zw>t toe1 die te zam5 e5 s*itt]5d geheel vorm5 van groote lev5digheid1 do* zond] bon!id4 ,ev5als de oud/e natuur/e5k]kjes1 v]toon5 ook deze e]/e bak/e5k]kjes e5 ze] e5v\dig5 plattegrond2 met n beuk1 wa>bij zi* e5 kle91 't zij re*?oekig ( halfrond koor aansluit1 /elde m5 zi* tevr$51 t]wijl ook de opb\w zi* door groote sob]heid k5m]kt4 ,lat] w]d het plan me] en me] v]ruimd en met e5 dw>sbeuk v]groot1 do* zond] dat het geb\w 9 wez5 veel v]&]de4 ,e5 ruimte-ontwikkel+1 die na> buit5 toe ze] logis* tot uitdrukk+ komt1 bleef /e$s e5 k5m]k5de eig5s*ap van deze b\ww]k54 ,ze] boei5d zijn altijd die oude ,gron+s*e en ,fries*e dorpsk]k51 zooals zij da> ligg5 op e5 hooge wi]de1 temidd5 van e5v\dige dorp%uisjes4 ,e5 k>akt]i/iek type van e5 d] oud/e ,gron+s*e dorpsk]kjes geeft het kle9e k]kje te ,old5zijl 9 het ,noord5 dez] prov9cie4 7,afb4 #fc74 ,het geb\wtje1 dat uit de #ab;e eeuw dagteek5t1 be/aat uit n s*ip en e5 halfrond1 ov]welfd koor4 ,het uitw5dige van deze koornis is si]lijk bew]kt met kolonnetjes met rondbog51 wa>tuss*5 de ram5 zijn geplaat/4 ,zij ru/5 op e5 rondboogfriesje en word5 ev5e5s door e5 rondboogfriesje bekroond4 ,me]d]e voorbeeld5 van halfrond5 kooraanleg zijn 9 de ,noordelijke prov9cin aan te wijz51 do* ge5 ev5a>dt de si]lijkheid van di5 te ,old5zijl1 welke e5 groot mee/]s*ap 9 de bak/e5-te*niek v]raadt4 ,de pann5 b$ekk+ op e5 halfrond koor lev]de e*t] groote moeilijkh$5 op2 om hi]aan tegemoet te kom51 w]d soms de bov5zijde van het koor tot e5 veelhoek uitgeb\wd1 zoodat ook e5 veelhoekig dakvlak ont/ond1 dat zond] bezwa> met pann5 is te dekk54 ,het koor van de k]k te ,weidum en ,jorw]d 7,afb4 #ge71 beid5 9 ,friesl&1 is op deze wijze gevormd1 t]wijl het koor van de k]k te ,huis+he 7,afb4 #fe7 9 ,gron+51 door het aanbr5g5 van pila/]s1 me] de g$aante van e5 veelhoek heeft aang5om54 ,ook de gevels dez] bak/e5k]k5 getuig5 van groot5 kun/z9 en va>digheid 9 het vak4 ,behalve de all]\d/e zijn zij veelal si]lijk gele$ door pila/]s1 kolonnetjes1 en niss51 wa>9 bak/e5vull+5 zijn aangebra*t1 afgewisseld met diep +esn$5 rond- ( spitsboogram51 die1 ev5als de niss51 vaak met e5 rond/aaf w]d5 omzoomd4 ,e5 rijke ontwikkel+ v]kreg51 vooral 9 en na de #ac;e eeuw1 de sluitgevels van het nu re*?oekige koor1 wa>van de k]k5 te ,le]m5s 7,afb4 #ff71 ,zuidbroek 7,afb4 #gj7 en ,t5 ,bo] 7,afb4 #ga7 mooie voorbeeld5 lev]51 die 9 hun groote v]s*eid5heid bewijz51 welk e5 groot5 rijkdom met onz5 e5v\dig5 bak/e5 is te b]eik54 ,bij k]k5 uit iets lat] tijd w]d5 nog zw>e /eunb]5 aangebra*t1 zooals te ,/$um1 7,afb4 #fg en #fh7 wa>door de mur5 nog me] word5 v]lev5digd4 ,de +ang5 dez] k]k51 hoewel gewoonlijk e5v\dig van lijn5 en pr(ile]+1 zijn ze] k>akt]i/iek4 ,zij zijn mee/al ze] laag1 wat t5 deele is toe te s*rijv5 aan de geleidelijke ophoog+ van het omr+5de k]kh(1 wa>door zelfs +ang5 onbruikba> zijn geword51 zooals e5 van de a>dige poortjes van de k]k te ,f9kum 9 ,friesl& 7,afb4 #gi72 deze +ang zelf1 wa>bov5 drie di*tgemetselde bov5raampjes1 is rond afgeslot51 zooals de mee/e oude k]k+ang54 ,lat]1 9 de #ac;e eeuw1 w]d de ontwikkel+ iets rijk] door e5 ges*ulpte boogvull+ als bekron+1 wa>van het poortje van de k]k te ,weidum nog e5 voorbeeld geeft 7,afb4 #hj71 totdat 9 de #ad;e eeuw e5 sam5voeg+ van korf- en spitsboog ont/aat1 soms door e5 re*?oekige omlij/+ omslot51 als het #ae;e eeuws*e poortje van de k]k te ,middel/um 7,afb4 #gb74 ,e5 tor5 bezat5 die oude bak/e5k]k5 aanvankelijk niet4 ,de luiklok w]d to5 9 e5 h\t5 /oel op het k]kh( nabij de k]k opgehang54 ,do* spo$ig g+ m5 er toe ov] dit br&ba> getimm]te door e5 soli$51 /e55 tor5 te v]vang54 ,deze w]d1 ev5als wele] de klokke/oel1 geheel vrij van de k]k geb\wd4 ,e]/ lat] w]d de tor5 met de k]k tot n h>monis* geheel gemaakt1 wa>door het aanzi5 van het geb\w ze] w]d v]hoogd4 ,vrij/a&e tor5s kom5 9 ,gron+5 nog veel voor4 ,zij zijn gewoonlijk niet hoog1 do* da>5teg5 ze] zwa>4 ,de mur5 zijn mee/al geheel vlak met galmgat5 9 het bov5g$eelte1 en word5 met e5 zadeldak1 met pann5 g$ekt1 bekroond4 ,de tor5s1 die teg5 de k]k zijn aangeb\wd1 zijn aanm]kelijk hoog]1 en v]heff5 zi* v] bov5 het k]kdak4 ,zij zijn gewoonlijk ook met me] zorg beh&eld en niet zeld5 geheel ( t5 deele 9 tuf/e5 uitgevo]d1 wat wel e5igsz9s vreemd doet 9 dit l& van d5 bak/e54 ,bijzond] si]lijk is de tor5 van de k]k te ,jorw]d 9 ,friesl& 7,afb4 #gf74 ,ev5als de vrij/a&e tor5s w]d5 ook deze aangeb\wde tor5s met e5 zadeldak afg$ekt1 wa>van de nok ev5wijdig loopt met die van het k]kdak4 ,to* kom5 ook nog &]e tor5dakvorm5 voor1 wa>ond] vooral m]kwa>dig zijn de gemetselde tor5spits51 zooals van het k]kje te ,surhuizum 7,afb4 #gg74 ,t5 e9de br&geva> zooveel mogelijk te bep]k51 do* tev5s om de k]kruimte e5 wa>dig] aanzi5 te gev51 w]d5 deze oude k]kjes re$s vroegtijdig ov]welfd4 ,aanvankelijk bepaalde deze ov]welv+ zi* tot het koor1 dat1 met zijn alta>1 het belangrijk/e deel 0 van het geb\w4 ,hi]aan w]d e5 halfronde vorm gegev51 die zi* ze] gemakkelijk met e5 half koepelgewelf liet ov]dekk54 ,lat] w]d ook de k]kruimte zelf ov]welfd1 e]/ met e5 tongewelf1 zooals bij de oud/e ,frans*-,romaans*e k]k51 da>na met koepelgewelv51 ongeve] als bij de k]k5 van de ,we/-,frans*-,romaans*e s*ool1 wa>toe het grondplan 9 vi]kante veld5 w]d v]deeld1 die door gordelbog5 w]d5 ges*eid54 ,hi]door w]d5 9 teg5/ell+ met het tongewelf1 de zijmur5 aanm]kelijk ontla/4 ,to* vroeg deze wijze van con/ructie nog ze] zw>e /eunpunt51 t5e9de d5 zijdel+s*5 druk voldo5de te neutralise]54 ,bij e5 k]kje te ,hantumhuiz5 9 ,friesl& 7,afb4 #gd7 heeft m5 dit vraag/uk ze] v]nuftig opgelo/1 door de /eunpunt5 b9n5 de k]kruimte te br5g51 wa>door de zijmur5 groot5deels w]d5 ontla/4 ,lat] w]d5 teg5 deze koepelgewelv5 nog v]/]k+sribb5 aangebra*t1 die e*t] sle*ts s*ijnribb5 zijn en 9 e5 decoratieve midd5roset tezam5 kom54 ,to* 0 hi]m$e de kiem voor e5 nieuw gewelf/elsel gelegd2 die s*ijnribb5 w]d5 weldra als w]kelijke draagribb5 beh&eld1 wa>tuss*5 dan li*te1 bolvormige gewelfjes w]d5 geslag54 ,uit dit con/ructie-sy/eem ontwikkelde zi* t5slotte 9 de #ad;e eeuw het kruisgewelf1 wa>door het vraag/uk volkom5 0 opgelo/ en i$]e willekeurige ruimte kon word5 ov]welfd4 ,de mee/e di] oude ,gron+s*e en ,fries*e dorpsk]k5 zijn1 ( w>5 ov]welfd1 wa>door ook het inw5dige van groote bekor+ is4 ,bov5di5 getuigt zulks t5 ze]/e voor de degelijke opvatt+ di] middeleeuws*e b\wmee/]s1 die niet het inw5dige aan het uitw5dige op(f]d51 zooals 9 onz5 tijd ma> al te vaak voorkomt1 ma> er na> /reefd5 zo[el 9- als uitw5dig het geb\w e5 wa>dig aanzi5 te gev51 wa>9 zij wond]wel zijn geslaagd4 ,want1 hoe kle9 en e5v\dig deze k]k5 voor me]5deel ook zijn1 moet5 zij to* g]ek5d word5 ond] de monum5t5 van groote kun/wa>de4 ,zij v]toon5 e5e bewond]5swa>dige /ijle5heid1 die niet 9 dorheid is onta>d1 ma> /e$s e5e groote lev5digheid beh\dt4 ,er spreekt uit het me]5deel di] k]k5 w]kelijk e5 mee/]s*ap ov] de vorm en /(1 ov] de v]h\d+5 en 9 de geheele beh&el+--zoo s*rijft onze ,rijksb\wmee/] ,pet]s1 grondig k5n] van de ,gron+s*e b\wkun/--e5 mee/]s*ap1 niet enkel getuig5d van langdurige erv>+1 ma> tev5s van het va/h\d5 aan1 van het blijv5 volg5 van n type1 van n g5re1 tot da>9 e9delijk het be/e1 het s*oon/e 0 b]eikt1 wat met de gegev5 middel5 en mat]ie mogelijk 04 #a ,de k]k5 9 het ,noord5 van ons l& hebb5 door alle eeuw5 he5 hun vorm vrijwel beh\d52 afgezi5 van enkele ond]ges*ikte wijzig+5 en v]m9k+5 dikwijls1 zijn zij niet veel v]&]d4 ,do* de k]k5 9 de ov]ige ,prov9cin hebb5 me]5deels ze] +rijp5de h]vorm+5 ond]gaan1 vooral 9 de #ae;e eeuw1 to5 ook v]s*ill5de nieuwe k]k5 w]d5 geb\wd4 ,de oude1 kle9e ,romaans*e k]k5 kond5 niet me] beantwoord5 aan de to5em5de eis*5 door d5 e]$i5/ ge/eld4 ,all]e]/ vroeg het koor om v]ruim+ weg5s de uitbreid+ van het k]kelijk c]emoniel4 ,de v]b\w+ van zoo'n oude k]k begon dan ook gewoonlijk met dit g$eelte1 zooals bij niet geheel voltooide k]k5 duidelijk te zi5 is4 ,0 het koor g]e$1 dan w]d het s*ip ond] h&5 g5om51 do* de tor5 bleef niet zeld5 gespa>d en w]d enkel v]hoogd4 ,zoodo5de kreeg het k]kgeb\w1 ev5als vele nieuwe k]k51 die 9 de #ae;e eeuw w]d5 geb\wd1 dikwijls e5 ze] rijke ontwikkel+1 zo[el 9 plan als 9 opb\w4 ,zij w]d5 9 deze p]iode veelal uitgevo]d 9 bak/e5 met ruime toepass+ van groef/e51 die vaak aan d5 oud5 b\w w]d ontnom54 ,zoo ont/ond die s*ild]a*tige1 gem5gde b\wwijze1 die 9 ons l& zulke pra*tige resultat5 heeft gelev]d4 ,vooral 9 ,noord-,brabant en t5 deele ook 9 ,zeel&1 v9dt m5 dorpsk]k51 die 9 omvang m5ig middeleeuws*e /adsk]k ov]treff5 en die dan ook bezwa>lijk ond] de bes*eid5 dorpsk]kjes te rangs*ikk5 zijn4 ,9 het bijzond] zijn de tor5s di] k]k5 van imposante afmet+5 en dikwijls rijk gele$ met /eunb]51 fial5 en niss51 zooals de /o]e tor5 van de k]k te ,/4 ,mi*ielsge/el doet zi54 7,afb4 #g74 ,e5igsz9s v]want hi]m$e1 do* veel si]lijk] van silh\et1 is de hoog opwa>ts/rev5de oude tor5 van de v]nieuwde k]k te ,oud-,ga/el4 7,afb4 #h74 ,ev5als de tor5 van ,/4 ,mi*ielsge/el bezit deze ov]hoeks geplaat/e /eunb]51 die e*t] door het aanbr5g5 van fial5 veel rijk] zijn ontwikkeld4 ,9 v]gelijk+ hi]m$e zijn de ,zeeuws*e k]ktor5s nog bes*eid51 hoewel de tor5 van het kle9e k]kje te 's ,he]-,ar5dsk]ke1 die nog tot de e5v\dig/e typ5 g]ek5d kon word51 e5 ze] aanzi5lijke hoogte b]eikt1 die s*ijnba> nog wordt v]groot door de /]k sprek5de v]ticale lijn5 d] dubbele hoek/eunb]54 7,afb4 #ag74 ,niet alle ,brabants*e k]k5 bezitt5 e*t] zulke hooge tor5s4 ,de fraaie k]k te ,hal/]51 die tot ,geme5tehuis zal word5 +]i*t1 heeft e5 tor5 van me] normale afmet+54 7,afb4 #i en #aj74 ,het geb\w zelf is vrij groot en heeft d5 vorm van e5 basiliek met kruisbeuk1 e5 k]ktype1 dat op het plattel& ze] we9ig voorkomt4 ,gewoonlijk is bij me]s*epige dorpsk]k5 het midd5s*ip met de zijbeuk5 ond] n groot dak v]e5igd4 ,naa/ d]gelijke groote k]k5 als te ,hal/]51 v9dt m5 9 ,brabant e5ige kle9e k]kjes uit sle*ts n ruimte be/a&e1 die niet van kun/wa>de zijn ontbloot4 ,de kapel van ,/4 ,anna te ,heusd5h\t bij ,g9nek5 heeft sle*ts n beuk1 wa>bij e5 half a*?oekig koor aansluit4 7,afb4 #ab74 ,gee/ig1 do* tev5s ze] natuurlijk1 is de oploss+ van het a>dige klokketor5tje1 dat zi* zoo logis* uit d5 gevel ontwikkelt4 ,nog e5v\dig] zijn de kapell5 te ,nu55-,tongelre 7,afb4 #ac7 en te ,gageldonk bij ,pr9c5hage1 7,afb4 #ad7 die ond]l+ ze] veel ov]e5kom/ hebb52 beh\d5s1 dat de e]/e met e5 si]lijk tor5tje wordt bekroond4 ,ze] mooi van w]k+ zijn ook v]s*ill5de dorpsk]k5 9 het midd5 van ons l&1 die me]5deels na #adjj w]d5 geb\wd ( ook wel h]b\wd4 ,vele dez] k]k5 zijn dries*epig1 soms zelfs nog met e5 dw>sbeuk1 ma> niettem9 ze] go$ 9 het k>akt] van e5 dorpsk]k1 die niet de pret5tie van e5 kle9e ka!draal mag aannem54 ,het midd5s*ip en de zijbeuk5 zijn ond] n groot dak v]e5igd1 wa>door het k]kgeb\w 9 jui/e h>monie /aat met de omgev+ en de e5v\dige bo]5hoev51 wa>van doorgaans ook het dak hoog en de mur5 laag zijn4 ,de k]k te ,k]kdriel 9 de ,bommel]wa>d 7,afb4 #de71 ze] s*ild]a*tig geleg5 te midd5 van hoog geboomte en di*t /ruikgewas1 alsm$e de k]k te ,geld]mals5 7,afb4 #ej71 doet deze b\wwijze k5n54 ,nog bet] 9 k>akt] is de ze] fraaie k]k te ,brakel1 die gelukkig bij d5 dorpsbr& is gespa>d geblev54 7,afb4 #de74 ,ook hi]bij word5 midd5- en zijbeuk5 door n groot dak ov]huifd1 dat laag bij d5 grond beg9t1 wa>door het geb\w e5 indruk maakt van groote veiligheid1 e5 k>akt]trek1 die het met onze oude bo]5huiz5 geme5 heeft4 ,ook de tor5 dez] k]k is fraai1 fraai] nog dan die van ,k]kdriel1 die tot e5 oud]5 b\w behoort en uit om/reeks #acjj dagteek5t4 ,bij de k]k te ,rh$51 van wi] tuf/e55 tor5 re$s w]d gewaagd1 heeft m5 met dit sy/eem gebrok5 en het midd5s*ip ev5 bov5 de zijbeuk5 v]hoogd1 do* te we9ig om het aanbr5g5 van li*tram5 mogelijk te mak51 zoodat het basiliek-type wel w]d b5ad]d1 do* niet b]eikt4 7,afb4 #db74 ,9 het algeme5 zijn de tor5s dez] k]k5 niet bov5matig groot1 zooals sommige 9 ,brabant en ,zeel&4 ,9 de prov9cie ,utre*t treft m5 e*t] nog e5ige hooge tor5s aan1 die veel ov]e5kom/ v]toon5 met d5 ,domtor5 9 de /ad ,utre*t1 zooals ond] &]e de tor5 te ,lo554 7,afb4 #cf74 ,deze is van e5 ze] decoratieve w]k+ door de si]lijke beh&el+ d] muurvlakk5 en de rijke afwissel+ van bak/e5 met natuur/e54 ,ook 9 ,havelte v9dt m5 e5 tor51 die zi* door zijn groote hoogte1 ma> ze] e5v\dige bew]k+1 ond]s*eidt4 7,afb4 #ei74 ,do* zulke groote tor5s en k]k5 behoor5 9 deze /rek5 tot de uitzond]+54 ,kle9e dorpsk]kjes da>5teg5 treft m5 hi] ze] veel aan4 ,e5 d] mooi/e voorbeeld5 van di5 a>d is het k]kje te ,p]s+51 nabij ,nijmeg51 dat met e5 pa> bo]5huiz5 op e5 heuvel geb\wd1 het e5ige b\ww]k van belang is1 dat van het door wat]vlo$5 zoo ze] getei/]de dorp is ov]geblev54 7,afb4 #ea en #eb74 ,het k]kje1 dat niet me] voor d5 e]$i5/ wordt gebruikt1 ma> als b>ak voor besmettelijke ziekt5 is +]i*t1 munt uit door zijn go$e v]h\d+5 en mooie massaw]k+4 ,het is ze] e5v\dig 9 gebakk5 /e5 uitgevo]d1 ma> niettem9 e5 monum5tje van groote wa>de4 ,het k]kje te ,ol/ moet1 ook wat ligg+ betreft1 ev5e5s tot de fraai/e kle9e dorpsk]k5 9 ons l& g]ek5d word54 7,afb4 #eh74 ,we9ig k]kjes zijn zoo geheel af als dit1 en zeld5 zijn de drie ho(delem5t5 van het middeleeuws*e k]kgeb\w3 koor1 s*ip en tor51 zoo k>akt]i/iek en zoo kla> tot uitdrukk+ gebra*t als bij dit monum5tje4 ,i$] dez] drie ond]d$5 v]toon5 e5 zelf/&ige ontwikkel+1 do* vorm5 te zam5 e5 onb]ispelijk geheel van fraai silh\et4 ,de #af;e eeuw1 wa>9 zulke groote wijzig+5 op maats*appelijk en gee/elijk gebi$ tot /& kwam51 s*ijnt voor d5 k]kb\w niet gun/ig te zijn gewee/1 al?ans w]d5 er 9 die eeuw niet veel dorpsk]k5 geb\wd4 ,desondanks v]rees 9 ,oo/huiz51 e5 dorp tuss*5 ,hoorn en ,purm]5d1 9 het beg9 d] #af;e eeuw e5 ruime kruisk]k1 die door ha> lev5dige afwissel+ van bak/e5 met natuur/e51 laat-,go?is*e trace]+5 9 de groote ram5 en gee/ig1 op5gew]kt tor5tje op het kruis van het dak1 e5 fraai5 indruk maakt4 7,af b4 #cc74 ,helaas is de ligg+ van het geb\w niet ze] gun/ig en wordt het totaalbeeld ze] v]/oord door e5 leelijke brug ov] de va>t1 die met ha> opritt5 e5 deel d] k]k aan het oog onttrekt4 ,met de #ag;e eeuw trad we] e5 nieuwe b\wp]iode 91 die zi* e*t] 9 e5 &]e ri*t+ dan de tot nu gevolgde g+ beweg54 ,de nieuwe le]1 die zi* baan gebrok5 _h1 /elde voortaan &]e eis*5 aan het k]kgeb\w4 ,e5 koor1 bij de ,ka?olieke k]k van zooveel beteek5is1 w]d door d5 ,h]vormd5 e]$i5/ niet v]langd4 ,deze eis*t e5 zooveel mogelijk vi]kante en ong$eelde ruimte1 opdat alle k]kbezoek]s vanaf hun zitplaats5 d5 pr$ikant kunn5 zi5 en zijne r$e gemakkelijk kunn5 volg54 ,e5v\d1 zelfs ze] /r5ge e5v\d1 /ond bij d5 k]kb\w we] op d5 voorgrond4 ,deze #ag;e eeuws*e dorpsk]k5 v]toon5 dan ook e5 ze] sob]e ar*itectuur1 en zijn bijna geheel 9 bak/e5 uitgevo]d4 ,do* dat zij ev5 go$ als de ,middeleeuws*e k]k5 hun bekor+ hebb51 al is het dan ook e5 bekor+ van e5igsz9s &]5 a>d1 bewijz5 de k]k5 te ,w\brugge en ,oud%oorn 7,afb4 #bh en #bi74 ,alle v]si]+ is hi]bij a*t]wege geblev5 en b]u/ hun w]k+ uitsluit5d op de go$e massav]deel+4 ,de kra*tige met hollijnige /eunb]5 v]/]kte mur51 en het hooge lei5 dak met e5 veelhoekig tor5tje bekroond1 v]le55 het geb\w e5 ze] wa>dig1 deftig ca*et4 ,de k]k te ,oud%oorn1 van d5zelfd5 b\wmee/] als van de v]wante k]k te 's ,gravel&1 bezit fraaie gebr&s*ild]de glaz51 wa>door ook het s*ild]a*tige k]kje te ,egmond aan d5 ,hoef bek5d is4 7,afb4 #ca74 ,tr\w5s vele k]k5 w]d5 9 de #ag;e eeuw met zulke glaz5 v]si]d4 ,dit k]kje1 e]tijds behoor5de bij het ka/eel van ,egmond1 w]d 9 #afcj g$eeltelijk v]nieuwd en voorzi5 van e5 a>dig tor5tje4 ,d]gelijke v]b\w+5 en v]&]+51 die soms v]b& hield5 met de gewijzigde be/emm+ van het geb\w1 vond5 9 de #ag;e en ook 9 de #ah;e eeuw h]haaldelijk plaats4 ,hi] w]d e5 nieuwe spits op d5 tor5 geb\wd1 dr e5 s*ip met e5 portaal v]rijkt1 ( eld]s e5 k]k met e5 uitb\w v]groot4 ,do* hoe dan ook1 /e$s w]d5 deze toevoeg+5 uitgevo]d 9 de vorm5 van d5 tijd wa>9 zij ont/ond5 en lev]5 zij het bewijs1 dat v]s*ill5de /ijlvorm5 ze] wel met elka> kunn5 h>monier51 ja dikwijls e5 geheel vorm5 van groote s*oonheid4 ,de #ai;e eeuw 0 ook voor de k]kelijke b\wkun/ t5 plattel&e1 we9ig vru*tba>4 ,wel is wa> w]d51 zo[el voor d5 ,ka?oliek5 als voor d5 ,h]vormd5 e]$i5/1 vele dorpsk]k5 geb\wd1 die aanvankelijk 9 ,klassiek5-1 lat] 9 neo-,go?is*5- en ,r5aissance /ijl w]d5 uitgevo]d1 ma> die zijn me]5deels van g]+e kun/wa>de en /aan1 ondanks ha> soms ze] pompeuse afmet+51 v]re t5 a*t] bij de e5v\dig/e k]kgeb\wtjes d] vorige eeuw54 ,zij miss5 k>akt]2 zij sprek5 niet als deze tot het gemo$1 ma> wekk51 trots hun vele v]si]+5 en vaak me]d]e tor5s1 e5 indruk van gee/elijke armo$e4 ,niet alle5 w]d alzoo 9 die j>5 we9ig voortgebra*t1 dat op kun/ aanspraak kan mak51 erg] nog1 vele oude k]kgeb\w5 w]d5 van hun s*oonheid b]o(d1 ja zelfs gesloopt4 ,all]wege w]d5 de k]kgeb\w5 v]bet]d en groot5deels v]nieuwd1 zooals het heet op e5 gevel/e51 die 9 #ahfe teg5 de k]k te ,godl9ze w]d aangebra*t1 to5 dat geb\w1 behalve zijn tor51 ond] e5 smakelooze plei/]laag w]d b$ekt4 ,die h>t/o*telijke v]e]+ voor cem5tbeplei/]+ heeft ook ond] de k]kelijke b\wkun/ heel wat v]woe/+5 aang]i*t1 die sle*ts met ze] veel moeite en ko/5 we] te h]/ell5 zijn4 ,groote somm5 zijn re$s be/e$ om onze k]kgeb\w5 we] te ontdo5 van het smakelooze1 9 voorga&e tijd5 aangebra*t4 ,ev5wel hebb5 de vele re/auraties1 die 9 de laat/e ti5tall5 j>5 w]d5 ond]nom51 niet altijd e5 volkom5 bevr$ig5d resultaat opgelev]d4 ,sommige k]kgeb\w5 hebb5 door e5 al te v] ga&e re/auratie1 die me] op e5 h]b\w dan op e5 h]/ell+ geleek1 hun oude bekor+ v]lor51 ook al hebb5 zij da>m$e aan zuiv]heid van /ijl gewonn54 ,do* ook hi]9 beg9n5 &]e opvatt+5 baan te brek52 me] en me] w9t de me5+ veld1 dat het onjui/ is e5 monum5t te h]b\w5 9 de vorm5 van d5 tijd1 die het zag ont/aan1 omdat het onmogelijk is zi* volkom5 duidelijk 9 te d5k5 9 de opvatt+51 de gevoel5s en het /rev5 van zulk e5 lang v]vlog5 p]iode4 ,hi]uit volgt tev5s1 dat e5 k]kgeb\w 9 onz5 tijd ge/i*t1 ook zijn eig5 k>akt] moet hebb5 en niet z9loos met oude /ijlvorm5 mag word5 opgesmukt4 ,e5 t]ugke] na> de b\worde van vorige eeuw51 wa>aan ?ans alle lev5svatba>heid ontbreekt1 en die 9 bots+ komt met de behoeft5 van onz5 tijd1 moet word5 afgewez54 ,er moet na> word5 ge/reefd onze k]kelijke kun/ 9 nieuwe ban5 te vo]51 opdat onze k]kgeb\w5 e5 taal gaan sprek5 van onz5 tijd en dus voor ons het mee/ v]/aanba> en sympa?iek4 ,de groote wa>de van onze oude kun/ kan bij deze evolutie niet word5 ontk5d ( weggecijf]d4 ,integ5deel1 die oude k]kgeb\w5 kunn5 ons veel le]5 en er toe bijdrag5 onze inzi*t5 te v]ruim51 want de wett51 die aan deze monum5t5 t5 grondslag ligg51 geld5 voor e5 groot deel nog h$54 ,en go$ v]/aan kunn5 zij v]ho$51 dat k]k5 word5 ge/i*t1 die door hun vorm5 9 s*rille teg5/ell+ zijn met het hooge doel1 wa>toe zij zijn be/emd1 geb\w51 die het l& ontsi]5 en d5 b\wmee/] tot s*&e zijn4 ,alzoo /eun5de op de traditie1 en rek5+ h\d5de met de opvatt+5 en eis*5 door e5 voortdur5de voorts*rijd+ d] cultuur ge/eld1 moet word5 voortgeb\wd1 zoodat de draad we] wordt aangeknoopt1 die 9 de vorige eeuw is afgebrok54 ,wanne] de less51 die de oude monum5t5 ons kunn5 le]51 jui/ word5 v]/aan1 dan zal het k]kgeb\w we] e5 kun/w]k kunn5 word5 van groote bekor+1 dan zal het we] v]heff5d w]k5 op het gemo$1 wa>op zo[el het /rev5 van de k]k als van de kun/ is g]i*t1 kortom1 dan zal het we] k>akt] bezitt51 wa>door onze oude dorpsk]k5 zi* zooze] ond]s*eid54 ,,k]k ,,te ,,lemi]s4 7,l47 ,e5 d] oud/e dorpsk]k5 9 ons l& is het kle9e k]kje te ,lemi]s1 dat midd5 9 het oude g$eelte van het dorp geleg51 door zijn sob]e uitvo]+ en e5v\dige lijn51 zoo go$ h>moniert met de omr+5de dorp%uiz54 ,het bes*eid51 do* niettem9 belangwekk5de geb\wtje1 be/aat uit sle*ts n ruimte1 wa>bij zi* e5 iets small] en lag] re*?oekig koor aansluit4 ,de zw>e mur51 opgetrokk5 van m]gel/e5 9 onregelmatig v]b&1 word5 door sle*ts we9ige en kle9e rondboogram5 doorbrok54 ,op het dak1 met lei5 g$ekt1 v]heft zi* e5 kle9 tor5tje1 ev5e5s met lei5 bekle$1 dat het monum5tje e5 a>dig silh\et v]le5t4 ,,k]k ,,te ,,m>grat54 7,l47 ,de k]k te ,m>grat51 ev5e5s van natuur/e5 opgetrokk51 ligt op e5 hell5d t]re9 midd5 9 het dorp1 en vormt met de aangeb\wde pa/orie1 d5 zw>5 r+muur1 de boom5 en /ruik5 en het w$ op d5 voorgrond1 e5 s*ild]a*tig beeld4 ,typis* pakt het hooge lei5 dak om d5 zw>5 tor51 die da>door met de k]k tot n geheel wordt4 ,het hooge ,go?is*e koor met hooge spitsboogram5 en zw>e /eunb]51 blijkba> jong] dan het s*ip1 sluit zi* hi]bij m9d] gun/ig aan4 ,,k]k ,,te ,,ho5sbroek 7,l47 ,ev5e5s van oud5 datum is de k]k te ,ho5sbroek1 wi] zw>e1 massieve tor51 met hooge spits1 all]e]/ de a&a*t trekt4 ,het geb\w1 9 #aijc g]e/aure]d1 doet ?ans e5 basilikaal k]ktype zi54 ,het be/aat uit e5 midd5s*ip met twee zijbeuk51 die niet door n groot dak word5 ov]huifd1 zooals bij de mee/e dries*epige dorpsk]k51 do* wa>van het midd5s*ip zi* bov5 de zijbeuk5 v]heft1 zoodat e5 directe v]li*t+ van deze ruimte mogelijk 04 ,het s*ip e9digt 9 e5 half a*?oekig koor van bak/e5 met natuur/e5 afgewisseld2 s*ip en koor zijn ond] n dak4 ,,k]k ,,te ,,wijnantsrade 7,l47 ,naa/ het groote ka/eel uit #aeed1 te ,wijnantsrade1 en da>m$e met e5 h\t5 brug ov] de slotgra*t v]bond51 /aat e5 kle9e k]k1 die zi* niet zooze] ond]s*eidt door ha> b\w1 als wel door ha> fraaie1 s*ild]a*tige ligg+ op e5 kle9 k]kh(1 temidd5 van hoog opga& h\t1 aan d5 oev] van het bre$e1 held]e wat]4 ,het k]kgeb\w1 9 bak/e5 afgewisseld met natuur/e5 uitgevo]d1 be/aat uit e5 hoog s*ip1 wa>teg5 e5 slanke tor5 is geb\wd1 en e5 iets lag] en small] koor1 dat1 ev5als het s*ip1 door zw>e /eunb]5 is omgev54 ,,k]k ,,te ,,asselt 7,l474 ,ze] m]kwa>dig1 zo[el wat b\w als ligg+ betreft1 is het k]kje te ,asselt1 e5 gehu*t aan d5 re*t] oev] van de ,maas4 ,het k]kje is geb\wd op e5 kun/matig aangelegd t]ras1 midd5 op e5 groot weil& en door hooge boom5 omgev54 ,vanaf e5 z&ig5 l&weg geeft e5 bre$e /e55 trap toegang tot het plateau1 wa>op1 te midd5 van e5 weeld]ig5 plant5groei1 het geb\wtje zi* v]heft4 ,het k]kgeb\wtje v]toont spor5 van h]haalde v]&]+54 ,het s*ip1 blijkba> het oud/1 is opgetrokk5 van ze] onregelmatige /ukk5 breuk/e51 die t5 deele ov]plei/]d zijn4 ,het vi]kante koor1 dat aan zett+ ond]hevig s*ijnt1 is t5 deele van breuk/e51 t5 deele van bak/e5 met natuur/e5 afgewisseld4 ,zw>e1 lage /eunb]5 uit lat] tijd s*rag5 dit g$eelte4 ,de tor51 wa>9 zo[el rondboog- als spitsboogop5+5 zijn aangebra*t1 is bijna geheel van bak/e54 ,,tor5 ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,s*ijndel 7,n4-,b474 ,de k]k5 9 ,noord-,brabant1 die1 voor zoov] zij niet v]nieuwd zijn1 me]5deels dagteek55 uit de #ae;e eeuw1 k5m]k5 zi* dikwijls door e5 groot51 zw>5 tor54 ,e5 e5v\dig voorbeeld van di5 a>d lev]t de groote1 9 #ahdj h]b\wde k]k te ,s*ijndel1 wi] oude1 gespa>d geblev5 tor5 zoo kra*tig het dorps/raatje afsluit4 ,(s*oon ze] massief1 is deze b\w to* niet van e5ige si]lijkheid ontbloot door de slanke spitsboogvormige galmgat5 9 d5 bov5b\w1 die bov5di5 door e5 a>dig boogfriesje wordt bekroond1 alsm$e door het slanke traptor5tje aan de zuidzijde4 ,,tor5 ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,/4 ,,mi*ielsge/el 7,n4-,b474 ,e5 rijke ontwikkel+ v]toont de tor5 van de onb$uid5de k]k te ,/4 ,mi*ielsge/el1 die zi* zoo /atig bov5 de dak5 d] lage dorp%uisjes v]heft4 ,op de hoek5 van dez5 =s*5 b\w zijn zw>e /eunb]5 aangebra*t1 die1 ev5als de uitgeb\wde halfa*tkantige traptor5 en de muurveld51 met ondiepe niss51 wa>9 e5v\dige trace]+51 zijn v]si]d4 ,bov5di5 wordt door de afwissel+ van bak/e5 met natuur/e51 zooals 9 de #ae;e eeuw veel gebruikelijk 01 groote lev5digheid bijgezet4 ,e]tijds 0 de tor5 met e5 spits bekroond2 bij e5 /orm 9 het ja> #ahcf /ortte deze om en v]woe/te 9 ha> val het dak d] k]k1 die nadi5 w]d afgebrok5 en h]b\wd4 ,,k]k ,,te ,,oud-,,ga/el 7,n4-,b474 ,hetzelfde k>akt] als de tor5 van ,/4 ,mi*ielsge/el1 v]toont de tor5 van de k]k te ,oud-,ga/el4 ,ook hi] w]d5 ov]hoeks geplaat/e /eunb]5 toegepa/1 is e5 traptor5 uitgeb\wd en zijn de muurveld5 met niss5 v]si]d4 ,do* de ond]deel5 zijn aanm]kelijk fijn]1 wat vooral uitkomt bij de /eunb]51 die met ov]hoeks geplaat/e fial5 zijn bekroond4 ,hi]door1 alsm$e door de vele1 naa/ elka> ge/elde niss51 sprek5 de loodlijn5 ze] /]k1 zoodat deze1 voor e5 dorpsk]k wel wat l te hooge tor51 e5 bijzond] slank5 en rijzig5 indruk maakt4 ,,k]k ,,te ,,hal/]5 7,n4-,b474 ,9 de nabijheid van ,b]g5 op ,zoom ligt het dorp ,hal/]51 wi5s fraaie1 ruime k]k met ond]gang w]d b$reigd1 do* ?ans als ,geme5tehuis zal word5 +]i*t4 ,ondanks de groote v]&]+51 die het geb\w 9 d5 loop d] j>5 heeft ond]gaan1 v]toont het e5 fraai geheel1 zooals ma> zeld5 9 ons l& wordt aangetr(f54 ,de tor5 is hi] niet zoo groot als bij vele &]e ,brabants*e k]k51 do* heeft afmet+51 die me] 9 ov]e5/emm+ zijn met het k>akt] van e5 dorpsk]k4 ,de /i*t+ dez] k]k valt 9 de #ad;e eeuw2 het koor w]d 9 #adeg voltooid4 ,9 de twe$e helft d] #ae;e eeuw ond]g+ het geb\w aanzi5lijke wijzig+53 het s*ip w]d to5 v]hoogd en t5gevolge da>van1 ook de tor54 ,9 #agdg w]d het b$ehuis g$eeltelijk v]nield1 do* drie j>5 lat] 0 het we] h]/eld4 ,,k]k ,,te ,,hal/]5 7,n4-,b474 ,door de vele v]b\w+51 die de ,/4 ,quir9usk]k heeft ond]gaan1 zoodat zij als 't w>e met d5 tijd is meegegroeid1 als m$e door d5 fraai5 toon1 di5 de mat]ie 9 de vele eeuw51 die ov] het geb\w he5g+51 heeft aang5om51 bezit dit e]wa>dige monum5t e5 ze] s*ild]a*tig k>akt]4 ,vooral komt dit uit aan de oo/zijde1 wa> bij de ontmoet+ van dw>ss*ip en koor e5 kle9e sacri/ie is uitgeb\wd4 ,,k]k ,,te ,,b]licum 7,n4-,b474 ,het me] bes*eid5 k]kje te ,b]licum1 a>dig geleg5 temidd5 van moe/u95 9 de kom d] geme5te1 s*ijnt ook me]mal5 te zijn v]b\wd4 ,zoo doet de tor5 twee b\wp]iod5 k5n52 de ond]b\w1 die met pila/]s en rondboogjes is v]si]d1 wij/ op de ,romaans*e kun/2 de bov5b\w1 uit lat] tijd1 is bew]kt met spitsboogniss51 wa>9 kle9e spitsboogvormige galmgat54 ,het s*ip met de beide zijbeuk5 ond] n groot dak1 s*ijnt v]nieuwd te zijn en is geheel geplei/]d4 ,het half a*?oekige koor1 ev5e5s wit geplei/]d1 heeft zw>e /eunb]5 en groote spitsboogv5/]s met h\t5 ram54 ,op het dak van het koor v]heft zi* e5 mod]n tor5tje voor de luiklok1 dat1 ondanks zijn conv5tioneele vorm51 wel a>dig doet4 ,,kapel ,,te ,,heusd5h\t 7,n4-,b474 ,naa/ ze] groote1 v9dt m5 9 ,brabant ook ze] kle9e geb\w5 voor d5 e]$i5/ be/emd1 die niettem9 e5 ze] aantrekkelijk k>akt] bezitt51 zooals de kapel van ,/4 ,anna te ,heusd5h\t1 die als e5 kun/w]k moet word5 bes*\wd4 ,ze] m]kwa>dig aan dit geb\wtje1 dat sle*ts uit n ruimte be/aat1 is de eig5a>dig ontwikkelde voorgevel1 bekroond met e5 gee/ig tor5tje1 dat het midd5 h\dt tuss*5 d5 gewon51 g$eeltelijk vrij /a&5 tor5 en e5 daktor5tje4 ,ze] logis* is hi]toe gebruik gemaakt van de /eunb]51 die het midd5 van d5 gevel v]/]k51 door h5 als klokke/oel di5/ te lat5 do54 ,,kapel ,,te ,,nu55-,,tongelre 7,n4-,b474 ,nog kle9] dan de kapel van ,/4 ,anna1 is het a>dige1 do* tamelijk v]vall5 kapelletje1 geleg5 aan d5 /raatweg van ,nu55 na> ,tongelre1 dat ?ans als br&spui?uisje en ijz]b]gplaats wordt gebruikt4 ,het e5v\dige geb\wtje is aan de wegzijde half a*?oekig afgeslot54 ,de sluitgevel aan de &]e zijde wordt bekroond door e5 klokketor5tje met zeskant5 spits1 wa>op e5 bijzond] si]lijk gesme$e w9dvaan is geplaat/4 ,het dak is met lei5 g$ekt1 die ev5wel voor e5 groot deel zijn v]dw551 wa>door de ond]gang van het a>dige geb\wtje niet we9ig dreigt te word5 v]haa/4 ,,kapel ,,te ,,gageldonk 7,n4-,b474 ,9 het gehu*t ,gageldonk1 nabij ,pr9s5hage1 ligt te midd5 van bo]d]ij5 en weil&51 e5 kle9e kapel1 die ze] veel ov]e5kom/ heeft met die te ,nu55-,tongelre4 ,ook dit geb\wtje wordt aan de ne zijde half a*?oekig en aan de teg5ov] ligg5de zijde door e5 topgevel afgeslot54 ,e*t] ontbreekt hi] het tor5tje en is het dak met riet1 9 plaats van met lei51 g$ekt4 ,hoewel het geb\wtje ook niet me] voor d5 e]$i5/ wordt gebruikt1 ma> als b]gplaats voor l&b\wg]e$s*app5 di5t1 v]ke]t het nog 9 e5 vrij go$5 toe/&1 ook inw5dig1 wa> de gebog51 eik5h\t5 spant5 van de zi*tb>e kap nog bewa>d zijn geblev52 alle5 de b9n5bes*iet+ is v]dw554 ,9 d5 muur zijn e5 pa> niss51 t]wijl het gemetselde alta> met z&/e55 dekplaat nog aanwezig is4 ,,k]k ,,te ,,kloet+e 7,z474 ,ev5als 9 ,noord-,brabant1 zijn de k]k5 9 het welv>5de ,zeel& dikwijls ze] groot en voorzi5 van e5 hoog5 tor54 ,de kruisk]k te ,kloet+e1 die 9 afmet+5 nog v]re wordt ov]tr(f5 door de /e$s*e k]k te ,kapelle1 wi] tor5 gelijkt op di5 van de ,oude-k]k te ,delft1 is van tamelijk groot5 omvang1 do* v]toont niettem9 het k>akt] van dorpsk]k door ha> groote dakvlakk5 en betrekkelijk lage omtrekmur54 ,de hooge tor5 is da>m$e wel e5igsz9s 9 /rijd4 ,het geb\w1 wa>he5 drie ov]groeide laantjes leid51 is go$ van massa-w]k+1 ma> 9 ond]deel5 door plei/]- en v]fw]k ze] v]m9kt4 ,alle5 de tor5 is van deze v]fraai+ gespa>d geblev52 hij is uitgevo]d 9 bak/e51 met toepass+ van natuur/e5 voor b&5 en con/ructi$eel54 ,,k]k ,,te ,,wa>de 7,z474 ,van de e]tijds vrij groote k]k te ,wa>de is niet veel ov]geblev52 alle5 de ,zuidelijke zijbeuk en de zw>e tor5 re/5 nog van d5 oud5 b\w1 die1 9 #aehi door br& v]nield1 sle*ts t5deele w]d h]/eld4 ,do* dit g$eelte en voornamelijk de tor5 is nog van groote wa>de4 ,de tor51 wa>teg5 wele] het s*ip aansloot1 do* nu bijna geheel vrij /aat1 heeft dubbele /eunb]5 op de hoek54 ,aan de ,noordzijde is e5 halfronde traptor5 uitgeb\wd1 die vo]t na> de klokk5ruimte bov5 het v]vall5 gewelf4 ,,tor5 ,,van ,,de ,,k]k ,,te 's-,,he]-,,ar5dsk]ke 7,z474 ,hetzelfde type als de tor5 van de k]k te ,wa>de1 v]toont die van 's-,he]-,ar5dsk]ke4 ,deze k]k1 die e5 #ae;e eeuws* k>akt] heeft1 is sle*ts kle91 do* ha> tor51 die wa>s*ijnlijk tot e5 oud]5 b\w heeft behoord1 moet de hoog/e zijn van ,zuid-,bevel&4 ,hij is geheel 9 bak/e5 uitgevo]d met ze] zw>e1 dubbele /eunb]5 op de hoek51 zoodat de loodlijn5 /]k sprek54 ,zij zijn van bov5 pa>sgewijze v]bond5 door kle9e trompetgewelfjes1 wa>door e5 voet w]d v]kreg5 voor hoektor5tjes1 die ev5als te ,kapelle1 v]mo$elijk de spits moe/5 omgev54 ,deze bekron+ is e*t] niet tot uitvo]+ gekom54 ,de tor5+ang is door e5 hooge nis kra*tig geteek5d1 t]wijl de muurveld5 door ondiepe niss5 word5 v]lev5digd1 wa>door e5 go$e teg5/ell+ ont/aat met de /o]e /eunb]54 ,,k]k ,,te ,,poortugaal 7,z4-,h474 ,v] buit5 de kom van het dorp ligt e5zaam1 te midd5 van uitge/rekte l&]ij51 de mooie1 oude k]k van ,poortugaal1 die e5 fraai ontwikkeld k]ktype doet zi51 e5 k]ktype1 dat ondanks zijn vrij groote afmet+51 to* het k>akt] van e5 dorpsk]k bezit4 ,het k]kgeb\w be/aat uit e5 midd5s*ip met zijbeuk51 dw>ss*ip en koor4 ,vr het midd5s*ip is e5 tor5 geb\wd1 die door zw>e /eunb]5 wordt ges*raagd1 en met e5 slanke1 krom getrokk5 spits wordt bekroond4 ,aan beide zijd5 wordt de tor5 geflanke]d door lage uitb\w51 wa>door e5 go$e sam5hang met het s*ip is v]kreg54 ,het midd5s*ip en de zijbeuk5 word5 door n groot dak ov]huifd1 aan welks voet topgevels met groote v5/]s zijn aangebra*t4 ,,k]k ,,te ,,poortugaal 7,z4-,h474 ,de k]k te ,poortugaal1 e]tijds e5 p>o*iek]k1 is ?ans te groot voor deze kle9e geme5te1 zoodat sle*ts e5 deel van de k]kruimte wordt gebruikt en het ruime re*?oekige koor buit5 di5/ en afgeslot5 is4 ,hi]door wordt het aanzi5 van het geb\w niet v]hoogd4 ,ook do5 de v]&]de en geheel ( t5deele di*tgemetselde v5/]s zi51 dat het monum5t vele onoordeelkundige wijzig+5 heeft ond]gaan1 die ev5m9 tot v]fraai+ van het geheel bijdrag54 ,,k]k ,,te ,,spijk5isse 7,z4-,h474 ,niet v] van ,poortugaal ligt het dorp ,spijk5isse1 dat ev5e5s e5 groote1 voormalige p>o*iek]k bezit1 die e*t] van m9d] fraaie w]k+ is als die 9 het e]/ g5oemde dorp4 ,ze] s*ild]a*tig is ev5wel de zw>e1 v]zakte tor51 die met zijn door plompe /eunb]5 ge/utt5 ond]b\w1 nieuw]5 opb\w en lage spits1 e5 a>dig geheel vormt1 wa>aan zelfs e5ige si]lijkheid niet kan word5 ontzegd door de decoratieve beh&el+ d] mur5 met ondiepe niss5 en de slanke galmgat54 ,,k]k ,,te ,,abb5broek 7,z4-,h474 ,wordt bij de k]k te ,poortugaal de v]li*t+ van het ruim v]kreg5 door groote v5/]s 9 topgevels1 aan d5 voet van het dak geplaat/1 ook bij de k]k te ,abb5broek is e5 d]gelijke v]li*t+ toegepa/1 do* w]d dit motief tot e5 groot]e en rijk]e ontwikkel+ gebra*t4 ,de zijbeuk is hi] 9 vijf dw>/raveen v]deeld1 i$] met e5 topgevel bekroond en ond]l+ door zw>e /eunb]5 ges*eid52 9 i$]e trave 0 e5 groot v5/] met trace]+51 die nu t5deele zijn di*tgemetseld1 t5deele door h\t5 ram5 zijn v]vang54 ,al moge teg5 deze opvatt+ e5ige b$5k+5 zijn aan te vo]51 niet kan word5 ontk5d1 dat zoodo5de e5 gevelontwikkel+ is v]kreg5 van groote decoratieve w]k+1 die het e5v\dige geb\w e5 groote bekor+ v]le5t4 ,,koorgevel ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,abb5broek 7,z4-,h474 ,ook ze] m]kwa>dig aan het k]kje te ,abb5broek is de fraaie topgevel van het koor1 die e5 knap /uk metselw]k doet zi54 ,do* ov]ig5s is het k]kgeb\w ze] gehav5d1 wat vooral blijkt aan de na> d5 weg geke]de zuidzijde1 wa> de muur vi]kant is opgetrokk51 nadat 9 #agdg de si]lijke topgeveltjes door /orm w>5 v]nield4 ,bov5di5 is de tor5 groot5deels ond] e5 grauwe plei/]laag b$ekt1 en w]d 9 d5 laat/5 tijd teg5 d5 koorgevel e5 m9d] fraaie aanb\w gemaakt4 ,,k]k ,,te ,,ge]vliet 7,z4-,h474 ,ge]vliet1 wa>s*ijnlijk e5 d] oud/e en aanzi5lijk/e ,he]lijkh$5 van ,holl&1 e]tijds zelfs ommuurd1 do* ?ans sle*ts e5 kle9 dorp1 bezit e5 kruisk]k1 die door ha> groot5 omvang getuigt van de welva>t1 wa>9 deze plaats zi* wele] mo*t v]heug54 ,do* nu is die lui/] v]bleekt1 en het trots*e k]kgeb\w 9 v]val g]aakt2 v5/]s zijn di*tgemetseld1 het koor door e5 s*ot afgeslot5 en de tor5 v]m9kt4 ,blijkba> heeft ook de groote br&1 die 9 #agdc ,ge]vliet v]woe/te1 de k]k niet gespa>d4 ,al?ans de aansluit+ van het k]kdak teg5 d5 tor5 duidt op lat]e v]&]+51 en kan oorspronkelijk door d5 b\wmee/] moeilijk zoo zijn b$oeld4 ,voorzoov] de tor5 niet ond] e5 plei/]laag is b$ekt1 doet hij e5 rijke ar*itectuur zi51 9 bak/e5 met b]g/e5 uitgevo]d4 ,a>dig1 gemo$elijk is de kle9e +ang1 wa>toe e5ige tr$51 wa>langs e5 h\t5 leun+1 leid54 ,,k]k ,,te ,,giess5-,,oudek]k 7,z4-,h474 ,de k]k te ,giess5-,oudek]k is we9ig belangrijk2 9 sommige g$eelt51 zooals het met e5 plat afg$ekt koor1 bepaald leelijk4 ,do* de tor51 (s*oon t5deele van zijn /eunb]5 ontdaan en met e5 onvoll$ige bekron+1 is e5 mooi voorbeeld van e5 e5v\dig5 bak/e5b\w4 ,ze] jui/ gevoeld word5 de drie v]diep+51 wa>uit de tor5 be/aat1 na> bov5 v]laagd en v]fijnd4 ,is de hooge ond]b\w vlak en de midd5b\w ev5 met niss5 v]si]d1 het bov5g$eelte is v]lev5digd door dubbele galmgat51 geflanke]d door ondiepe niss51 alsm$e door e5 si]lijk boogfriesje als afsluit+ en tev5s als voet voor de balu/rade4 ,,k]k ,,te ,,giess5-,,nieuwk]k 7,z4-,h474 ,van de k]k te ,giess5-,nieuwk]k is enkel oud de e5v\dige tor5 met spitsboogvormige1 gekoppelde galmgat5 en slanke spits1 en het half a*?oekige koor met zw>e /eunb]5 en rijzige spitsboogv5/]s1 die e*t] groot5deels zijn di*tgemetseld4 ,het s*ip is v]nieuwd en blijk5s de aansluit+ met d5 tor51 ook v]hoogd4 ,do* deze v]nieuw+ is op e5 we9ig aantrekkelijke wijze uitgevo]d2 vooral aan de wegzijde v]toont dit g$eelte smakelooze details4 ,e5 s*ild]a*tig hoekje v9dt m5 e*t] aan de a*t]zijde van het k]kgeb\w1 wa> teg5 het koor e5 kle9e aanb\w is gemaakt1 die door e5 grasveld en moe/u9 wordt omgev54 ,,tor5 ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,nieuw]k]k 7,z4-,h474 ,al zijn de k]ktor5s 9 het midd5 van ons l& doorgaans niet zoo groot en niet zoo rijk ontwikkeld als die 9 ,noord-,brabant en ,zeel&1 het tor5tje van de k]k te ,nieuw]k]k doet zi51 dat e5 kle9e1 e5v\dige tor5 to* ook wel e5 kun/w]k kan zijn en tev5s1 dat m5 ev5e5s 9 die /rek5 ov] groote va>digheid en kun/z9 _h te bes*ikk54 ,deze tor51 go$ van v]h\d+1 fraai van lijn en fijn van gel$+1 is geheel van bak/e5 opgetrokk5 met bes*eid5 toepass+ van natuur/e54 ,hij be/aat uit e5 massiev5 ond]b\w met drie v]diep+51 wa>van de e]/e e5 di*tgemetseld drie-li*ts v5/] te zi5 geeft1 de twe$e met niss51 voorzi5 van trace]+51 is v]si]d en de bov5/e1 als bekron+1 is doorbrok5 met groote gekoppelde galmgat51 wa>bov51 ond] de ev5 ov]/ek5de lei5 spits1 e5 fijn boogfriesje is aangebra*t4 ,,k]k ,,te ,,he5vliet 7,z4-,h474 ,dat e5 k]kgeb\w enkel door zijn groote lijn5 mooi kan zijn1 bewij/ het simpele k]kje te ,he5vliet1 ev5als ,ge]vliet1 e5 oud /adje1 dat tot d5 rang van dorp is g$aald4 ,het is ze] s*ild]a*tig geleg5 op het k]kh(1 ev5 buit5 de kom d] geme5te4 ,hooge boom5 omgev5 groot5deels het geb\wtje1 welks voorgevel met klimop is begroeid4 ,het be/aat uit e5 midd5s*ip afgeslot5 door e5 veelhoekig koor1 wa>9 spor5 van trace]+5 zi*tba> zijn en aan de noordzijde begr5sd door e5 zijbeuk1 die met het s*ip ond] n daks*ild is gebra*t4 ,uit d5 sluitgevel rij/ e5v\dig en natuurlijk e5 tor5tje met hooge spits omhoog1 aldus k>akt] gev5de aan het geb\w1 ma> tev5s aantoon5de op welk e5 we9ig ko/b>e wijze e5 tor5 kan word5 ontwikkeld1 als de middel5 voor e5 rijk]5 b\w ontbrek54 ,,k]k ,,te ,,w\brugge 7,z4-,h474 ,de k]kgeb\w51 die na de re=matie voor d5 ,h]vormd5 e]$i5/ w]d5 ge/i*t1 wijk5 /]k af van de oud]e k]kgeb\w54 ,e5 v]deel+ 9 s*ip1 beuk5 en koor is v]dw55 en heeft plaats gemaakt voor n c5trale ruimte1 zooals bij de k]k te ,w\brugge1 die 9 #afec w]d voltooid4 ,dit deftige geb\w1 wi5s plattegrond uit e5 sam5voeg+ van veelhoek5 is ont/aan1 is geheel 9 bak/e5 uitgevo]d4 ,op de hooge gevelmur51 wa>teg5 /eunb]5 zijn aangebra*t1 die met e5 holle lijn 9 het gevelvlak ov]gaan1 ru/ e5 hoog lei5 dak1 wa>uit zi* e5 twaalfzijdig klokketor5tje met slanke spits ontwikkelt4 ,dit tor5tje is van h\t1 ev5zoo de gootlij/1 die van consoles is voorzi54 ,(s*oon de s*oonheid van dit geb\w van &]5 a>d is als die van de ,middeleeuws*e k]k51 is het to* e5 wa>devol monum5t1 dat m$e door zijn silh\et e5 ze] gun/ig5 indruk maakt4 ,,k]k ,,te ,,oud%oorn 7,z4-,h474 ,de k]k te ,oud%oorn uit #affe1 welke1 ev5als die te 's ,grav5l&1 door ,/alpa]t w]d geb\wd1 is vi]kant van plattegrond met pijl]s 9 de hoek54 ,het uitw5dige is ontwikkeld tot e5 kruisk]k met gelijke arm51 wa>van de hoek5 door lag]e aanb\w5 tot e5 kwadraat zijn uitgevuld4 ,9 de ho(das van het geb\w1 mooi geleg5 9 e5 bo*t van de ,oude ,rijn1 is e5 portaal voorgeb\wd1 dat met e5 fronton is bekroond4 ,ev5als te ,w\brugge zijn op de hoek5 /eunb]5 aangebra*t1 die hi] met e5 gebog5 lijn 9 pila/]s ov]gaan4 ,op het kruis van het hooge lei5 dak v]heft zi* e5 si]lijk klokketor5tje1 dat het geb\w groote bekor+ bijzet4 ,9 de k]k zijn fraai gebr&s*ild]de glaz5 uit #afgj1 die vr kort5 tijd w]d5 h]/eld4 ,,k]k ,,te ,,n$]hor/-,,d5-,,b]g 7,n4-,h474 ,e5 k]kgeb\w1 dat vooral uitmunt door zijn s*ild]a*tige ligg+1 is dat te ,n$]hor/-d5-,b]g4 ,deze k]k is geb\wd op e5 kle95 heuvel aan de buit5zijde van het dorp geleg5 en door a>dige dorp%uisjes omgev54 ,bij de splits+ van d5 /raatweg vo]t e5 bre$e1 gemetselde trap na> het t]ras1 dat met /ruik5 en boom5 is beplant4 ,te midd5 hi]van v]heft zi* het oude geb\w1 geheel 9 natuur/e5 uitgevo]d1 dat e*t] nog e5 ze] nieuw5 indruk maakt en blijkba> grondig is g]e/aure]d4 ,het doet v]s*ill5de /ijlvorm5 zi52 het s*ip met rondboogram51 en de tor5 v]toon5 ,romaans*e vorm52 het koor1 iets hoog] dan het s*ip1 behoort tot de ,go?is*e /ijl4 ,het is halfti5hoekig afgeslot5 en heeft vrij zw>e /eunb]5 en slanke spitsboogv5/]s4 ,,k]k ,,te ,,egmond ,,op ,,d5 ,,hoef 7,n4-,h474 ,het k]kgeb\w te ,egmond op d5 ,hoef1 dat e]tijds behoorde bij het ka/eel van de ,he]5 van ,egmond1 geeft d5 indruk1 dat het 9 d5 loop d] tijd5 belangrijk w]d v]&]d4 ,t] plaatse van e5 oude kapel1 die 9 #abbi door ,willem ,i1 ,he] van ,egmond1 0 ge/i*t1 w]d door ,jan van ,egmond 9 #adcj e5 nieuwe k]k geb\wd1 die met het ka/eel 9 #aegd door ,spaans*e krijgsli$5 w]d v]woe/4 ,9 #afcj w]d het geb\w h]/eld en van e5 nieuw dak met klokketor5tje voorzi54 ,door deze wijzig+5 is niettem9 e5 a>dig geheel ont/aan1 dat duidelijk doet zi51 dat e5 geb\w s*oon kan zijn zond] /r5ge /ijle5heid4 ,het k]kje1 /]k v]we]d en t5 deele met klimop begroeid1 is ze] fraai geleg5 op het k]kh( met aangr5z5d plantso51 temidd5 van hooge boom54 ,vooral de a*t]zijde1 met e5 uitb\w1 die aan e5 dw>ss*ip h]9n]t1 en het a>dige tor5tje1 is1 behalve uit e5 ar*itectonis*1 ook uit e5 picturaal oogpunt ze] aantrekkelijk4 ,,k]k ,,te ,,b]g5 7,n4-,h474 ,van het trots*e k]kgeb\w te ,b]g51 wi5s hooge tor5 d5 zeeli$5 tot bak5 /rekte1 zijn sle*ts brok/ukk5 ov]geblev51 die1 ov] het groote grasveld v]spreid en met klimop begroeid1 door hun fl9ke details1 alsm$e door hun pra*tig rood5 bak/e51 afgewisseld met natuur/e51 do5 v]mo$51 dat het geb\w ze] groot en fraai moet zijn gewee/4 ,9 #aegd geheel door br& v]nield1 w]d 9 #aegg enkel het koor we] h]/eld en to5 met e5 si]lijk tor5tje voorzi51 wa>na het voor d5 k]kdi5/ d] ,h]vormd5 9 gebruik is g5om54 ,,k]k ,,te ,,oo/huiz5 7,n4-,h474 ,de k]k te ,oo/huiz5 uit #aeah heeft d5 vorm van e5 kruis met gelijke arm51 wa>van n tot koor is ontwikkeld1 dat ?ans door e5 h\t5 s*ot is afgeslot54 ,op het kruis /aat e5 op5gew]kt zeskant tor5tje1 dat 9 #agde w]d h]/eld4 ,het geb\w is opgetrokk5 van w>m-rood5 bak/e51 afgewisseld met geel-kleurig5 z&/e54 ,de ram5 en bl9dram5 zijn met laat-,go?is*e trace]+5 v]si]d4 ,de k]k1 met e5 tongewelf g$ekt1 bevat1 behalve e5 b>ok grafmonum5t van ,van ,br$eh(f uit #agba1 e5 fraai hek met preek/oel en orgel uit #aeba en e5 portaal met rijk snijw]k uit #afdh1 do* alles met e5 dikke v]flaag b$ekt4 ,,k]k ,,te ,,we/broek 7,u474 ,e5 dorpsk]k van vrij groote afmet+5 is de k]k te ,we/broek1 die s9ds #adfg e5 kle9e kapel v]vangt4 ,aanvankelijk 0 het e5 p>o*iek]k1 die behoorde ond] het ,a>tsdiak5s*ap van de domk]k te ,utre*t4 ,het geb\w be/aat uit e5 midd5s*ip en twee zijbeuk51 ond] n groot dak1 en e5 iets small]1 do* hoog] half a*?oekig afgeslot5 koor1 wa>aan e5 kle9e kapel gr5/1 beide uit lat] tijd dan het s*ip4 ,de zijbeuk51 die langs d5 tor5 zijn v]l5gd1 hebb5 sle*ts kle9e v5/]s2 die van het koor zijn groot en rijzig1 gepr(ile]d en met blokk5 natuur/e5 omzoomd4 ,het midd5s*ip is door e5 heel1 de zijbeuk5 door e5 half spitsboogtongewelf ov]dekt4 ,s*ip en beuk5 zijn ges*eid5 door zw>e kolomm51 wa>op spitsbog5 door zw>e balk5 v]ank]d4 ,,int]ieur ,,van ,,de ,,kapel ,,9 ,,de ,,k]k ,,te ,,we/broek 7,u474 ,aan de zuidzijde van het koor d] k]k te ,we/broek gr5/ e5 kle9e kapel1 sle*ts #c1e ,met] bre$1 die e5 mooi voorbeeld doet zi5 van ov]welv+1 zooals 9 vele onz] middeleeuws*e k]k51 voornamelijk voor het koor1 w]d toegepa/4 ,het s*ip en de zijbeuk5 blev5 bij vele k]kgeb\w5 9 deze /rek5 onov]welfd1 e5sdeels weg5s gebrek aan middel51 &]deels uit vrees voor zett+5 van het geb\w1 wat op onz5 slapp5 bodem ge5sz9s 0 uitgeslot54 ,de ribb5 dez] gewelv51 gewoonlijk van gepr(ile]d5 natuur/e51 ontspr+5 zooals ook 9 deze kapel dikwijls op gebeeldh\wde draag/e554 ,de veld5 tuss*5 deze con/ructieve ribb5 word5 dan met bolvormige bak/e5 gewelfjes geslot54 ,,tor5 ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,lo55 7,u474 ,e5ige dorpsk]k5 9 de prov9cie ,utre*t hebb5 e5 hoog5 tor51 die veel v]wants*ap v]toont met d5 ,domtor5 9 de /ad ,utre*t4 ,ook deze tor5s be/aan volg5s middeleeuws*5 a>d uit v]s*ill5de1 na> bov5 9 bre$te afnem5de1 v]diep+5 als te]l+5 ope5ge/apeld4 ,zoo ook de tor5 te ,lo551 die met zijn vele slanke niss51 wa>9 trace]+51 en rijke afwissel+ van bak- en natuur/e51 e5 ze] decoratiev5 indruk maakt4 ,op d5 re*?oekig5 ond]b\w1 wa>teg5 e5 a*tkant traptor5tje is uitgeb\wd1 v]heft zi* e5 small]e bov5b\w met li*te /eunb]5 op de hoek54 ,9 #agad w]d de tor5 door d5 bliksem getr(f5 en de spits v]nield4 ,door bijdrag5 van de +ezet55 w]d deze e*t] spo$ig h]/eld2 wa>s*ijnlijk zull5 to5 ook de ,r5aissance balu/rad5 aangebra*t zijn op d5 omgang en aan d5 voet van het dak4 ,,k]k ,,te ,,soe/ 7,u474 ,ze] veel ov]e5kom/ met d5 tor5 van de k]k te ,lo551 bezit die van de e5s*epige k]k te ,soe/1 die vr e5ige j>5 w]d g]e/aure]d4 ,ev5wel is deze tor5 veel /r5g] van lijn en v]toont hij ook niet die lev5dige afwissel+ van bak/e5 met natuur/e54 ,natuur/e5 w]d enkel gebruikt voor con/ructieve ond]deel51 trace]+5 en e5ige blokk5 op de hoek54 ,aan beide zijd5 van d5 drie v]diep+5 hoog5 tor5 is e5 a*?oekig traptor5tje aangeb\wd1 dat tot de e]/e v]diep+ reikt4 ,,tor5 ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,h\t5 7,u474 ,de geheel beplei/]de k]k te ,h\t5 bezit e5 hoog5 tor51 wa>van wel is wa> vele details ev5e5s door beplei/]+ zijn v]m9kt1 do* die niettem9 nog e5 go$5 totaal indruk maakt4 ,bov5di5 is de ligg+1 aan de bo*t van d5 weg en tuss*5 hooge boom5 en e5v\dige dorp%uiz51 ze] eig5a>dig4 ,het ond]/e g$eelte van d5 tor5 is van tuf/e52 de beide bov5/e v]diep+5 van bak/e5 afgewisseld met b&54 ,de ov]hoeks geplaat/e /eunb]5 e9dig5 9 fial51 die de spits omgev54 ,,k]k ,,te ,,vreel& 7,u474 ,het k]kje te ,vreel&1 zoo simpel 9 v]h\d+ tot ha> trots*e buurvr\w te ,lo551 aan de ov]zijde van de ,ve*t1 draagt de spor5 van v]b\w+5 en v]groot+54 ,vooral de s*ild]a*tige noordzijde duidt /]k da>op4 ,het vi]kante koor1 na> d5 weg geke]d1 s*ijnt het oud/1 en is van ze] groot5 /e5 opgetrokk5 9 ze] e5v\dige vorm54 ,iets rijk] is het s*ip bew]kt1 dat om d5 tor5 he5 grijpt4 ,de spitsboogram5 hi]9 geplaat/1 zijn met pr(iel/e5 omgev52 bij enkele v9dt m5 nog spor5 van trace]+51 die 9 bak/e5 w>5 uitgevo]d4 ,,k]k ,,te ,,blauwkapel 7,u474 ,9 e5 d] =t5 om de /ad ,utre*t ligt het kle9e dorp ,blauwkapel1 dat uit sle*ts we9ige huiz5 en e5 bijzond] kle9 k]kje be/aat4 ,dit geb\wtje1 veilig v]s*ol5 a*t] deze hooge v]d$ig+sw]k51 geeft1 ondanks zijn kle9e afmet+51 e5 voll$ige kruisk]k met koor te zi54 ,teg5 het s*ip1 met e5 h\t5 tongewelf afg$ekt1 is e5 tor5tje geb\wd1 wi5s kle9e spits zi* nauwelijks bov5 de wall5 v]heft4 ,het ond]g$eelte van de mur5 is geplei/]d1 ov]ig5s zijn zij uitgevo]d 9 groot =maat bak/e51 mooi van kleur4 ,,k]k ,,te ,,k]kwijk 7,,geld474 ,9 de ,bommel]wa>d v9dt m5 v]s*eid5e a>dige1 oude dorpsk]k51 wa>van de k]k te ,k]kwijk wel de oud/e is1 al?ans het s*ip1 dat1 geheel van tuf/e51 miss*i5 re$s 9 de #aa;e eeuw w]d geb\wd en ,romaans*e vorm5 v]toont4 ,de mur5 zijn v]si]d met lis551 door rondbog5 v]bond51 do* hebb5 veel gel$5 door het inbrek5 van groote ram5 t] v]vang+ van de oorspronkelijk veel kle9]e1 en door het aanbr5g5 van bak/e55 /eunbe]tjes4 ,het koor1 iets small] en hoog] dan het s*ip1 is1 ev5als de tor51 9 bak/e5 uitgevo]d en van iets lat] tijd4 ,de tor5 uit de #ac;e eeuw heeft vroeg-,go?is*e vorm51 do* is ze] gehav5d4 ,teg5 d5 tor5 is e5 traptor5 aangeb\wd1 die van ond] rond en van bov5 veelhoekig is4 ,het int]ieur is ?ans we9ig belangrijk me]1 weg5s ond]gane v]b\w+1 wa>bij het koor en s*ip tot e5 geheel zijn gebra*t en de zw>e h\t5 trekbalk5 met k>beels1 door dunne ijz]5 /ang5 zijn v]vang54 ,,k]k ,,te ,,rh$5 7,,geld474 ,ev5als het s*ip van de k]k te ,k]kwijk behoort de tuf/e5tor5 van de k]k te ,rh$5 tot de we9ige ov]blijfsel5 d] ,romaans*e kun/ 9 ons l&4 ,de maje/ueuze #ab;e eeuws*e tor5 is ze] e5v\dig beh&eld1 do* da>door jui/ van groote w]k+2 vlakke bl9dbog5 v]si]5 d5 /o]5 romp1 die door e5 e5v\dige spits wordt bekroond4 ,het ,go?is*e k]kgeb\w zelf1 is niet geheel 9 ov]e5/emm+ met d5 tor51 die e]tijds bij e5 lag]5 b\w s*ijnt te hebb5 behoord4 ,het s*ip d] k]k v]heft zi* ev5 bov5 de zijbeuk51 zond] dat e*t] de basiliekale vorm is b]eikt4 ,het koor is voorzi5 van slanke v5/]s1 met laat-,go?is*e trace]+51 en iets hoog] dan het s*ip4 ,,k]k ,,te ,,ress5 7,,geld474 ,het kle9e k]kje te ,ress5 heeft ev5e5s e5 ,romaans*5 tuf/e5tor51 wa>van e*t] het bov5g$eelte 9 bak/e5 is v]nieuwd1 t]wijl ook de m9d] fraaie a*?oekige tor5 van lat] tijd is4 ,de tor5 is door boogfriesjes 9 v]diep+5 v]deeld2 9 de bov5/e zijn galmgat51 wa>9 vroeg] zuiltjes hebb5 ge/aan4 ,teg5 d5 kra*tig5 tor5 /aat e5 kle9 s*ip1 door rondboogram5 v]li*t1 wa>bij zi* e5 veelhoekig ,go?is* koor met zw>e /eunb]5 aansluit4 ,s*ip en koor1 alsm$e het ond]g$eelte van d5 tor51 zijn geplei/]d en gewit bov5 e5 zw>t gete]d pl9t4 ,,k]k ,,te ,,bemmel 7,,geld474 ,9 ,bemmel1 e5 dorp nabij ,ress51 ligt ond] aan d5 rivi]dijk1 groot5deels a*t] huiz5 en boom5 v]s*ol51 e5 geheel gewit k]kgeb\w1 ev5e5s met e5 e5v\dig5 ,romaans*5 tuf/e5tor5 uit het beg9 d] #ac;e eeuw4 ,deze tor5 v]toont ze] veel ov]e5kom/ met di5 van het naburige ,ress54 ,ook hi] zijn rondboogjes toegepa/2 alle5 het bov5g$eelte is iets afwijk5d1 doordat van i$]e zijde twee gekoppelde galmgat5 zijn aangebra*t4 ,ook zijn hi]9 de zuiltjes nog aanwezig1 die te ,ress5 ontbrek54 ,,k]k ,,te ,,k]kdriel 7,,geld474 ,hoewel niet zoo oud als de k]k te ,k]kwijk1 kan de k]k te ,k]kdriel1 ev5e5s 9 de ,bommel]wa>d1 m$e tot de oud/e k]kgeb\w5 g]ek5d word51 t5m9/e wat d5 tor5 betreft1 die uit om/reeks #acjj dagteek5t4 ,de k]k zelf is uit de #ae;e eeuw4 ,deze tor51 geheel van bak/e5 opgetrokk51 is met bl9dbog5 v]si]d en wordt door e5 hooge spits bekroond4 ,aan de zuidzijde van d5 tor5 is e5 vi]kante traptor5 uitgeb\wd4 ,het ruime s*ip is met de zijbeuk5 ond] n dak gebra*t4 ,de zijbeuk5 zijn langs d5 tor5 doorgetrokk5 en s*u9 afgeslot54 ,ze zijn opgetrokk5 van bak/e5 met ruime toepass+ van natuur/e51 welk mat]iaal ook aan de tranceptgevels is v]w]kt1 do* ov]ig5s spa>zaam w]d aangew5d4 ,de ligg+ van het geb\w1 te midd5 van hooge boom5 en di*te /ruik51 is ook ze] mooi1 do* het buit5 di5/ ge/elde dw>ss*ip en koor1 wa>9 gewelfs*ild]+5 zijn ontdekt1 is ze] v]wa>loosd4 ,,k]k ,,te ,,brakel 7,,geld474 ,e5 ze] mooi voorbeeld van e5 dries*epige dorpsk]k is de k]k te ,brakel1 e5 type ongeve] als te ,k]kdriel1 do* zond] kruisbeuk4 ,ook hi] word5 midd5s*ip en zijbeuk5 door n hoog dak ov]huifd1 dat vrij laag bij d5 grond beg9t1 wa>door het geb\w zoo go$ h>monie]t met de lage dorp%uisjes4 ,de rondboogv5/]s 9 de zijbeuk51 wa>van nog g$eelt5 van tuf/e5 zijn1 w]d5 lat] +ebrok5 t] v]vang+ van oorspronkelijk kle9]e ram54 ,het koor1 t] bre$te en hoogte van het midd5s*ip1 heeft spitsboogv5/]s en is half ti5hoekig afgeslot54 ,ook ze] fraai is de tor51 die 9 drie v]diep+5 is v]deeld1 welke na> bov5 lag] en small] word52 aan de noordzijde is e5 veelhoekig traptor5tje uitgeb\wd4 ,,int]ieur ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,brakel 7,,geld474 ,do5 de nieuwe v5/]s 9 de zijbeuk5 van de k]k te ,brakel re$s e5 v]b\w+ v]mo$51 ook het int]ieur d] k]k duidt op e5 wijzig+ van d5 oorspronkelijk5 toe/&4 ,vooral het plafond met de zw>e trekbalk5 met k>beels1 s*ijnt te zijn v]&]d4 ,niettem9 maakt deze ruimte1 met ha> a>dige doorkijkjes en van gebr&s*ild]de glaz5 voorzi5e koor1 wa>9 de preek/oel is geplaat/1 nog e5 gun/ig51 vri5delijk5 indruk4 ,,k]k ,,te ,,h$el4 7,,geld47 ,het lage k]kgeb\w d] ,h]vormde geme5te te ,h$el1 aan d5 r& van het dorp geleg51 heeft e5 zeld5 voorkom5d k]kplan1 dat to* voor d5 ,h]vormd5 e]$i5/ ze] ges*ikt lijkt1 omdat alle k]kbezoek]s onbelemm]d d5 pr$ikant kunn5 zi54 ,het geb\w1 dat d5 vorm heeft van e5 ,t1 s*ijnt te zijn geb\wd op de grondslag5 van e5 groote1 #ae;e eeuws*e kruisk]k1 wa>van e*t] sle*ts e5 g$eelte w]d b5ut4 ,op het dak v]heft zi* bov5 d5 zuidelijk5 +ang e5 slank tor5tje1 dat aanvankelijk op het kruis /ond1 do* 9 het beg9 d] #ai;e eeuw w]d afgebrok5 en v]plaat/4 ,,k]k ,,te ,,bru*em4 7,,geld47 ,e5 duidelijk bewijs1 dat v]s*ill5de /ijlvorm5 zi* go$ kunn5 sam5pass51 en het ge5 v]eis*te is1 dat toevoeg+5 moet5 word5 uitgevo]d 9 de /ijl van het geb\w1 lev]t het k]kje te ,bru*em1 ev5e5s 9 de ,bommel]wa>d1 wa>9 v]s*ill5de /ijlelem5t5 zijn v]e5igd4 ,het oorspronkelijk #ae;e eeuws*e k]kgeb\w w]d 9 de #ag;e eeuw v]b\wd4 ,9 de #ah;e eeuw w]d er e5 portaal aan toegevoegd4 ,lat] w]d het geb\w geheel geplei/]d en gewit1 wat wel niet kan word5 geprez51 do* wat to* wel a>dig doet teg5 d5 a*t]grond van gro54 ,,k]k ,,te ,,geld]mals54 7,,geld47 ,van de dorpsk]k5 9 de ,tiel]wa>d is het k]kgeb\w te ,geld]mals5 wel het belangrijk/e4 ,geleg5 aan d5 ho(dweg op e5 na> de ,l+e afhell5d t]re91 maakt het geb\w1 vooral van de noordzijde1 e5 gun/ig5 indruk door zijn kra*tige massaw]k+4 ,het hooge pann5dak van het s*ip1 dat doorgetrokk5 is ov] de zijbeuk1 wa>m$e de k]k aan deze zijde is v]groot1 de zw>e tor5 met lage spits1 en het rijzige koor met kle95 uitb\w1 zij vorm5 sam5 e5 mooi geheel4 ,9 ond]deel5 is het geb\w e*t] teleur/ell5d4 ,behalve de zuidgevel van het s*ip en e5 g$eelte van het koor1 dat 9 mooi rood5 bak/e5 prijkt1 is alles grauw geplei/]d1 g$eeltelijk vlak1 g$eeltelijk ruw beh&eld4 ,,k]k ,,te ,,p]s+54 7,,geld47 ,t5 ,oo/5 van ,nijmeg51 l9ks van d5 /raatweg na> ,beek1 ligt het gehu*t ,p]s+51 e]tijds e5 welv>5d dorp1 do* ?ans sle*ts be/a&e uit e5 pa> bo]5huiz5 en e5 kle9e k]k4 ,do* dit oude k]kje1 re$s lang aan d5 di5/ onttrokk51 is van groote kun/wa>de en moet tot de mooi/e dorpsk]kjes 9 ons l& word5 g]ek5d4 ,het is geheel 9 bak/e5 uitgevo]d1 die e*t] ov]blijfsel5 van e5 lat]e ov]plei/]+ doet zi51 zelfs de afdekk+5 van de zw>e /eunb]51 die het geb\wtje omgev51 zijn gemetseld4 ,ook het inw5dige v]raadt de bekwame h& van d5 metsela>2 het is ov]welfd met ,go?is*e kruisgewelv51 die laag bij d5 grond beg9n54 ,,k]k ,,te ,,p]s+54 7,,geld47 ,het fijn gevoel van d5 b\wmee/] dez] bes*eid5 dorpsk]k komt vooral tot uit+ aan d5 tor51 die wat rijk] is beh&eld dan het s*ip en het koor4 ,deze tor51 ze] go$ van v]h\d+1 is met niss5 en t&lij/jes v]si]d4 ,de slanke galmgat5 9 het bov5g$eelte zijn e*t] di*t gemetseld1 to5 het geb\w zijn be/emm+ _h v]lor54 ,ook de v5/]s van het s*ip en koor zijn groot5deels di*tgemetseld ( met h\t5 ram5 g$i*t4 ,9 d5 laat/5 tijd heeft het geb\w e5ige h]/ell+5 ond]gaan1 die ev5wel tot het besli/ noodige zijn bep]kt1 zoodat het k>akt] van het geb\w niet is aangeta/ en ook ge5 afbreuk w]d g$aan aan het s*ild]a*tig ca*et4 ,,k]k ,,te ,,we/]voort4 7,,geld47 ,als zoovele oude k]k5 dagteek5t het dorpsk]kje te ,we/]voort bij ,arnhem1 uit v]s*ill5de p]iod54 ,blijk5s het gebruik van tuf/e5 voor het s*ip1 mag dit tot het oud/e g$eelte van d5 b\w g]ek5d word54 ,v]d] is het k]kgeb\w 9 bak/e5 uitgevo]d1 zoo ook de zw>e tor51 wa>aan vroeg-,go?is*e vorm5 zi*tba> zijn4 ,deze is blijkba> v]hoogd1 wa>s*ijnlijk 9 v]b& met e5 v]b\w+ van het s*ip4 ,aan de zuidzijde van d5 tor5 is e5 halfrond traptor5tje uitgeb\wd1 dat tot halv]hoogte reikt4 ,het half a*?oekige koor1 ook bij dez5 b\w van jong] datum1 _h slanke spitsboogv5/]s1 die g$eeltelijk zijn di*t gemetseld1 g$eeltelijk door h\t5 ram5 v]vang54 ,,k]k ,,te ,,b>neveld4 7,,geld47 ,de middeleeuws*e k]k5 zijn dikwijls zoodanig +eb\wd1 dat zij sle*ts g$eeltelijk zijn te ov]zi54 ,da>op w>5 zij e*t] b]ek5d1 zooals blijkt bij vele ,go?is*e /adsk]k51 die soms1 door nauwe /raatjes zijn omgev54 ,zij zijn dan als 't w>e tot n geheel gegroeid met de omr+5de huiz51 wa>van zij niet1 dan t5 ko/e hunn] s*oonheid zijn te ontdo51 zooals de vrijlegg+ van d5 ,keuls*5 dom heeft bewez54 ,zoo wordt ook de k]k te ,b>neveld1 e5 dorp dat veel van e5 /adje heeft1 vooral aan de zuidzijde nauw +eslot54 ,dit geb\w1 zoo bek5d door d5 /\t5 daad van ,jan van ,s*affela>1 0 oorspronkelijk e5 kruisk]k1 wat sommige s*eef geplaat/e /eunb]5 nog v]rad54 ,door toevoeg+ van twee zijs*ep51 die ev5 hoog zijn als het midd5s*ip1 w]d de k]kruimte aanm]kelijk v]groot en ont/ond e5 soort halle-k]k1 die 9 ons l& vrij zeldzaam is4 ,,tor5 ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,d5ekamp4 7,o47 ,voor d5 k]kb\w 9 ,a*t]-,ov]ijssel w]d wele] veel gebruik gemaakt van ,b5!im]/e51 die da> betrekkelijk gemakkelijk te v]krijg5 04 ,zoo ook voor de k]k te ,d5ekamp1 die be/aat uit e5 s*ip met e5 zw>5 tor51 van natuur/e5 opgetrokk51 en e5 nieuw g$eelte van bak/e5 met toepass+ van z&/e5 aan d5 oud5 b\w ontnom51 dat 9 dez5 tijd w]d uitgevo]d4 ,de ze] massieve1 blauw-grijs v]we]de tor51 met e5 driehoekig1 uitgeb\wd5 traptor5 aan de zuidzijde1 is drie v]diep+5 hoog1 wa>van de e]/e met e5 zw>e hollij/ is afgeslot5 en de bov5/e voorzi5 is van spitsboogvormige galmgat54 ,9 d5 tor51 zo[el als 9 het s*ip1 zijn ,go?is*e kruisgewelv54 ,9 v]b& met de v]groot+ van de k]k is het oude s*ip e5igsz9s gewijzigd en g]e/aure]d4 ,,k]k ,,te ,,we]selo4 7,o47 ,het kle9e ,prote/ants*e k]kje te ,we]selo munt vooral uit door zijn a>dige ligg+4 ,met e5 groote1 wit geplei/]de pa/orie en e5 omgev+ van hooge zw>e boom5 vormt het e5 ze] s*ild]a*tig geheel4 ,het k]kje1 dat wele] tot e5 ,/ift behoorde1 is hoog/ e5v\dig en be/aat sle*ts uit e5 s*ip van vi] traveen1 met e5 op5 tor5tje bekroond4 ,de mur5 zijn groot5deels van natuur/e5 opgetrokk51 wat op e5 hoog5 oud]dom wij/4 ,het geb\wtje blijkt 9 d5 loop d] tijd5 veel v]&]+ te hebb5 ond]gaan4 ,twee gevels zijn ond] e5 plei/]laag b$ekt1 wa>op t5 ov]vlo$e1 ze] smakeloos1 spitsboogram5 zijn ges*ild]d4 ,9 n dez] gevels is e5 e5v\dig ,r5aissancepoortje met ops*rift1 wa>bov5 e5 wap5s*ild4 ,het be/ bewa>d geblev5 is de zuidgevel1 wa>9 spitsboogram5 van v]s*ill5de hoogte1 die v]mo$elijk kle9]e ram5 v]vang54 ,aan deze zijde ligt ook e5 kle9 k]kh(1 door e5 heg omgev54 ,,k]ktor5 ,,te ,,loss] 7,o474 ,ev5e5s 9 ,a*t]-,ov]ijssel ligt1 nabij de ,duits*e gr5s1 het dorp ,loss]1 dat wele] e5 oude k]k bezat1 wa>van enkel de tor5 nog be/aat4 ,deze tor5 wijkt e*t]1 zo[el 9 sam5/ell+ als 9 vorm1 /]k af van de &]e oude dorp/or5s 9 deze /rek54 ,hij is geheel van bak/e5 met bes*eid5 toepass+ van natuur/e5 en v]toont e5 vorm1 die 9 ,gron+5 en ,friesl& h]haaldelijk voorkomt1 ma> hi] tot de uitzond]+5 behoort4 ,behalve 9 het ,noord5 word5 9 ons l& d]gelijke tor5s met e5 zadeldakvormige afdekk+ bijna niet aangetr(f54 ,,k]k ,,te ,,ol/4 7,o47 ,e5 dorpsk]k van ze] groote ar*itectonis*e wa>de is het kle9e k]kje te ,ol/1 dat zi* door e5 ze] gun/ige massaw]k+ ond]s*eidt4 ,zeld5 ziet m5 e5 geb\w1 wa>van de inw5dige ruimte zoo duidelijk en logis* na> buit5 is v]tolkt4 ,v]tr\welijk ru/ het lage koor teg5 d5 sluitgevel van het hooge s*ip1 wa>voor zi* e5 e5v\dig geteek5de tor5 v]heft1 wi5s slanke spits hoog 9 de lu*t /eekt4 ,alle ov]bodige toevoeg+5 zijn v]m$5 en alle vorm5 volkom5 natuurlijk uit hun be/emm+ gegroeid4 ,ze] fraai is ook het ru/ige silh\et1 dat e5 /e$s klimm5de lijn doet zi51 die 9 d5 tor5 zijn groot/e hoogte b]eikt4 ,jamm]1 dat het inw5dige gel$5 heeft door wijzig+ van het koor1 wa>9 het orgel w]d geplaat/4 ,het s*ip v]ke]t e*t] nog 9 go$5 /aat2 het is ov]dekt met gewelv51 wa>van twee als kruisgewelv5 en e5 als netgewelf is beh&eld4 ,het ond]g$eelte van d5 tor51 dat blijkba> tot e5 &] geb\w heeft behoord1 doet ,romaans*e vorm5 zi5 en is 9 tuf/e5 uitgevo]d4 ,,k]k ,,te ,,havelte 7,,dr474 ,de hooge tor5 van de e5s*epige k]k te ,havelte v]toont e5 we9ig voorkom5d k>akt]4 ,zulke hooge tor5s kom5 9 dit g$eelte van ons l& niet veel voor4 ,ook de vorm wijkt van het gewone type af1 hoewel de v]s*ill5de elem5t51 wa>uit de b\w be/aat1 als de zi* na> bov5 v]small5de v]diep+51 de aangeb\wde traptor5 en de korte spits1 dezelfde zijn als bij vele &]e oude k]ktor5s4 ,deze tor5 dagteek5t volg5s e5 ins*rift uit het beg9 d] #ae;e eeuw4 ,hij w]d e*t] bij e5 /orm 9 #affj zwa> bes*adigd1 do* spo$ig da>op we] h]/eld4 ,bij die geleg5heid w]d wa>s*ijnlijk ook het traptor5tje gemaakt1 dat na> de luiklok vo]t4 ,de k]k zelf is oud] en uit het beg9 d] #ad;e eeuw1 do* is 9 #aeih aanzi5lijk v]b\wd4 ,het s*ip is ov]welfd en e9digt 9 e5 halfa*?oekig koor van gelijke hoogte en bre$te4 ,,k]k ,,te ,,vl$d]4 7,,dr474 ,behalve d5 tor5 heeft de k]k te ,vl$d] veel ov]e5kom/ met die te ,havelte1 alle5 is de e]/e wat kle9] en is het koor iets small] dan het s*ip1 do* ov]ig5s zijn de beide geb\w5 vrijwel gelijk4 ,de tor5 v]toont e*t] e5 &]e ontwikkel+ en heeft d5 ,gron+s*5 en ,fries*5 tor5vorm2 ook ontbrek5 hi] de slanke niss5 en op5+5 en word5 de vlakke mur5 sle*ts door twee-hoog1 kle9e galmgat5 doorbrok54 ,de k]k ligt op e5 v]hoogd grasveld1 omgev5 door d5neboom51 midd5 9 het kle9e dorp1 dat uit sle*ts we9ige1 onregelmatig v]spreide huiz5 be/aat4 ,,k]k ,,te ,,anloo 7,,dr474 ,e5 mooi5 tor5 heeft ook de k]k te ,anloo1 die door zijn a>dige gevelbekron+ en kle9 spitsje e5 k>akt]i/iek type van zadeldaktor5s v]teg5woordigt4 ,hij is van fris* rood5 bak/e5 opgetrokk5 en op ,romaans*e wijze e5v\dig v]si]d met rondbog5 en kle9e galmgat54 ,de tamelijk lage en ov]welfde k]k doet twee b\wp]iod5 k5n54 ,het oud/e g$eelte1 het s*ip1 is groot5deels van tuf/e5 en v]toont re/5 van lis55 en bl9dbog54 ,de lat] +ebrok5 ram5 zijn met bak/e5 aangemetseld4 ,het veelhoekig koor is 9 groot =maat bak/e5 uitgevo]d4 ,het k]kgeb\w ligt op e5 uitge/rekt grasveld1 dat t5 deele door e5 v]vall5 bak/e5muurtje1 op veldhei5 gefunde]d1 is omslot54 ,,k]k ,,te ,,krew]d4 7,,gr474 ,de ,gron+s*e en ,fries*e dorpsk]k5 w]d5 bij voorkeur geb\wd op e5 hooge wi]de1 zoodat zij veilig w>5 voor ov]/room+51 wa>door deze lage l&5 zoo vaak w]d5 getei/]d1 to5 zij nog niet omdijkt w>54 ,aan d5 voet dez] wi]de /rekt zi* het dorp uit1 zoodo5de met het k]kgeb\w e5 mooi totaalbeeld vorm5de4 ,deze dorp5 zijn dikwijls ze] afgezond]d geleg54 ,zoo ook ,krew]d1 e5 ze] oud dorpje t5 ,noord5 van ,app+$am1 wi5s k]k uit het laat/ d] #ac;e eeuw dagteek5t4 ,het k]kgeb\w zelf v]ke]t nog 9 vrij go$5 toe/& en doet e5 ze] mooie bak/e5 ar*itectuur zi51 do* de tor5 heeft veel gel$51 m$e1 doordat het pann5 zadeldak door e5 lage spits met z9k bekle$1 is v]vang54 ,,koor ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,old5zijl4 7,,gr474 ,uit het laat/ d] #ab;e eeuw is het kle9e e5s*epige dorpsk]kje te ,old5zijl1 dat geheel 9 groot =maat rood5 bak/e5 is uitgevo]d1 en wi5s zw>e mur5 op sommige plaats5 wel #a4- met] dik zijn4 ,het omr+5de k]kh( is geleidelijk opgehoogd1 zoodat ook het pl9t van het halfronde koor aan het gezi*t is onttrokk51 wa>door afbreuk wordt g$aan aan de go$e v]h\d+51 die bov5di5 nog zijn v]/oord door e5 v]hoog+ van het bov5g$eelte4 ,niettem9 is deze koornis nog ze] belangwekk5d en e5 fraai voorbeeld van decoratiev5 bak/e5b\w4 ,de drie kw>t kolonnetjes1 wa>op rondbog5 ontspr+51 zijn voorzi5 van kapiteel5 en basem5t5 met bladvorm5 v]si]d1 do*1 ev5als de draag/e5tjes ond] de kle9e rondboogjes1 groot5deels v]we]d4 ,,int]ieur ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,old5zijl4 7,,gr474 ,het s*ip van het ,old5zijls*e k]kje1 9 vijf traveen v]deeld1 0 e]tijds geheel ov]welfd1 wa>van e*t]1 behalve enkele aanzett5 van gordelbog5 en ribb51 sle*ts n gewelfveld is ov]geblev52 de ruimte wordt ?ans groot5deels g$ekt door e5 h\t5 balkzold]+1 die ultram>ijn-blauw is ges*ild]d4 ,het koor heeft ook zijn koepelvormige ov]welv+ beh\d52 de mur5 hi]van zijn met rondbog5 op gekoppelde zuiltjes gele$4 ,ondanks het int]ieur zoo gehav5d is1 maakt het to* nog e5 gun/ig5 indruk1 wa>toe ook wordt bijg$rag5 door de fraaie preek/oel uit #agfh en e5ige eik5h\t5 bank5 met decoratief snijw]k1 wa>9 wap5s*ild5 zijn opg5om54 ,,k]k ,,te ,,hus+he4 7,,gr474 ,het k]kje te ,hus+he bezit ook e5 mooi51 halfrond5 kooraanleg4 ,dit geb\wtje1 wa>bij e5 zw>e tor51 is ov]welfd1 wa>toe het plan 9 vi] veld5 is v]deeld2 ev5e5s is het koor ov]welfd4 ,dit koor is van de buit5zijde v]/]kt door re*te1 we9ig voorspr+5de /eunb]54 ,hi]tuss*5 zijn rijzige rondboogv5/]s1 die met e5 kraal zijn omzoomd1 geplaat/4 ,bov5 elk raam zijn twee cirkelvormige nisjes4 ,e5 rondboogfriesje1 zooals ook ond] de ram5 voorkomt1 sluit het gevelveld af4 ,wa>s*ijnlijk w>5 hi]bov5 e]tijds nog uitmetsel+5 van pr(iel/e51 die de /eunb]5 ond]l+ v]bond51 do* nu door e5 h\t5 goot zijn v]vang54 ,,k]k ,,te ,,le]m5s4 7,,gr47 ,de op e5 ze] hooge wi]de geleg5 kruisk]k te ,le]m5s draagt de spor51 dat er door me]d]e g5]aties aan gew]kt is1 do* bezit niettem9 ze] fraaie gevelp>tij54 ,deze zijn ze] decoratief t] volle hoogte gele$ met slanke kolonnetjes1 met rondbog5 v]bond51 wa>tuss*5 niss5 met vle*tw]k1 afgewisseld door v5/]s1 zijn aangebra*t4 ,ook de topgevel is op deze wijze bew]kt1 zoodat deze p>tij van ze] lev5dige w]k+ is4 ,de bak/e5vle*t+5 dez] k]kjes v]toon5 groote afwissel+ en bewijz51 ev5als de geheele compositie1 e5 groote va>digheid 9 de bak/e5kun/4 ,,k]k ,,te ,,/$um4 7,,gr47 ,e5 d] groot/e en indrukwekk5d/e k]k5 9 ,gron+]l& is de k]k van ,/$um1 die e5 voll$ig ontwikkelde kruisk]k te zi5 geeft met veelhoekig koor en zw>5 tor54 ,behalve het koor1 dat uit de #ae;e eeuw is1 dagteek5t het k]kgeb\w uit de laat/e helft d] #ac;e eeuw4 ,het is geb\wd ond] leid+ van de ,abdij te ,ad\>d1 die vele uit/ek5d gevormde b\w- en w]kmee/]s lev]de1 en da>door van zulk e5 groot5 invlo$ 0 op de ontwikkel+ d] middeleeuws*e kun/ 9 deze gewe/54 ,ook dit monum5t lev]t we] e5 bewijs van de groote bekwaamheid di] b\wmee/]s4 ,de gevels zijn rijk beh&eld met rond- en spitsboogniss5 en v5/]s1 afgewisseld door zw>e /eunb]51 die d5 b\w zoo'n groote kra*t bijzett54 ,de zw>e tor51 t] zelfd] bre$te als het s*ip1 bevat e5 twe$5 tor51 die als klokke/oel di5/ doet4 ,,k]k ,,te ,,/$um4 7,,gr47 ,aan de noordzijde van de k]k te ,/$um1 9 d5 hoek van dw>ss*ip en koor1 is e5 groote1 twee v]diep+5 hooge uitb\w1 die ev5m9 als het koor tot d5 ont/aan/ijd van de k]k behoort4 ,deze uitb\w heeft zw>e /eunb]51 die e*t] e5 &]5 vorm v]toon5 als die van het dw>ss*ip1 welke bij de re/auratie zijn v]&]d4 ,ook het inw5dige van de k]k is met zorg beh&eld4 ,de mur5 zijn gele$ met kolonnetjes met rondbog52 bundelpijl]s drag5 de spitsboogvormige kruisgewelv51 wa>op #ae;e eeuws s*ild]w]k is te zi54 ,teg5 e5 leelijke glaspui1 die het koor afsluit1 /aat te midd5 van go$ gevormde bank5 e5 mooie preek/oel met rijk snijw]k4 ,9 het koor bev9dt zi* de mooie1 m>m]5 tombe van ,jonk] ,adriaan ,clant van ,/$um1 door ,r4 ,v]hul/ v]va>digd en 9 #afgb opg]i*t4 ,,k]k ,,te ,,lopp]sum 7,,gr474 ,e5 nog groot]e ontwikkel+ dan de k]k te ,/$um v]kreeg het #ae;e eeuws*e k]kgeb\w te ,lopp]sum1 dat e5 dubbel dw>ss*ip heeft4 ,bov5di5 is het geb\w aan de noordzijde nog door uitb\w5 v]ruimd1 wa>door e*t] afbreuk wordt g$aan aan het ru/ig aspect van het geheel4 ,ook behoort het niet me] geheel tot d5 zuiv]5 bak/e5b\w1 zooals de mee/e k]kgeb\w5 dez] /rek51 do* doet e5 matig gebruik van natuur/e5 zi54 ,to* is dit geb\w van groote wa>de en maakt het1 vooral aan de zuidzijde1 wa> zw>e /eunb]5 uit lat] tijd teg5 de dw>sbeuk5 zijn aangeb\wd1 e5 go$5 indruk4 ,9 dez5 gevel is e5 ,go?is* poortje1 geheel van natuur/e51 do* dik ond] de v]f4 ,uit e5 g$5k/e5 9 d5 tor5 blijkt1 dat deze 9 het beg9 d] #ag;e eeuw is h]/eld4 ,,k]k ,,te ,,zuidbroek 7,,gr474 ,de fraaie kruisk]k te ,zuidbroek1 wa>bij op e5ig5 af/& e5 zw>e tor5 /aat1 is ze] rijzig van aanzi5 door de vrij /]k sprek5de v]ticale lijn54 ,de tor51 geheel geplei/]d1 is van we9ig ar*itectonis*e wa>de1 do* het k]kgeb\w de/eme]4 ,de hooge gevels zijn na> #ac;e eeuws*e trant1 met pila/]s1 kolonnetjes en boogjes v]si]d4 ,de ond]b\w be/aat uit e5 arcatuur van drie kw>t kolonnetjes op e5 hoog pl9t1 met spitsboogjes v]bond5 en cirkelvormige nisjes omvatt5de4 ,9 het bov5g$eelte zijn ze] slanke v5/]s1 wa>naa/ niss5 met afwissel5d vle*tw]k1 aangebra*t4 ,ond] het ov]/ek5d pann5dak zond] goot1 is e5 boogfriesje1 dat zi* ook langs de klimm5de lijn5 van d5 topgevel voortzet4 ,het int]ieur is hoog en /atig en ondanks de we9ige en smalle v5/]s ov]vlo$ig v]li*t4 ,de ruimte wordt ov]dekt door koepelgewelv5 met s*ijnribb51 die 9 e5 si]roset tezam5 kom54 ,e5 b>ok-preek/oel uit #agcf en e5ige blank-eik5h\t5 bank5 uit #agji drag5 tot v]fraai+ bij4 ,,k]k ,,te ,,t5 ,,bo] 7,,gr474 ,de koorgevel van de k]k te ,t5 ,bo] ond]s*eidt zi*1 ev5als die van de k]k te ,zuidbroek1 door e5 rijke ontwikkel+1 do* ov]ig5s v]ke]t het geb\w1 vooral inw5dig1 9 e5 gehav5d5 toe/&4 ,de zijgevels zijn aanm]kelijk gewijzigd1 m$e door het inbrek5 van groote spitsboogram51 do* bezitt5 nog mooie g$eelt5 en go$e details als rondbog5 en enkele v]we]de t]racotta-kapiteeltjes4 ,de koorgevel is e*t] vrijwel onges*ond5 bewa>d geblev52 hij v]toont ongeve] hetzelfde k>akt] als die van de k]k te ,zuidbroek1 e*t] is de ond]b\w wat e5v\dig]1 do* de bov5b\w des te rijk]3 de dubbele boogjes1 i$] ru/5de op kolonnetjes en het fraaie vle*tw]k1 v]le55 deze p>tij e5 groote lev5digheid en rijkdom4 ,,poortje ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,middel/um 7,,gr474 ,9 het welv>5de dorp ,middel/um ligt e5 groote voll$ige kruisk]k uit het midd5 d] #ae;e eeuw1 wa>van de ond]b\w g$eeltelijk is uitgevo]d van tuf/e51 ongeve] van het zelfde =maat als de groote bak/e551 die voor d5 opb\w w]d5 gebruikt4 ,e5 d]gelijke gelijktijdige toepass+ van deze twee mat]ial5 komt 9 deze /rek5 me]mal5 voor1 vooral bij tor5s1 wa>uit blijkt1 dat hi] niet de eld]s geld5de regel op gaat1 dat tuf/e5k]k5 van oud] datum zijn dan bak/e5k]k54 ,ook 9 het mooie laat-,go?is*e poortje zijn tuf/e55 v]w]kt1 die bij wijze van b&5 d5 bak/e5 afwissel54 ,e5 gelijkvormig poortje bev9dt zi* ev5e5s aan d5 teg5ov]ligg5d5 gevel1 do* is ond] e5 dikke plei/]laag b$ekt en smakeloos bont gekleurd4 ,,l9ks3 ,,tor5 ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,huizum4 7,,fr47 ,,re*ts3 ,,tor5 ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,noordl>54 7,,gr47 ,9 ho(dvorm zijn de oude ,gron+s*e en ,fries*e tor5s vrijwel gelijk2 beh\d5s enkele uitzond]+5 word5 zij door e5 zadeldak g$ekt4 ,do* 9 ond]deel5 v]toon5 zij groote v]s*eid5heid4 ,soms zijn zij geheel vlak1 do* ook niet zeld5 met niss51 pila/]s1 rondboogjes ( rondboogfriesjes gele$4 ,op het dak v]heft zi* gewoonlijk e5 w9dvaan1 die bij de k]k te ,noordl>5 tot e5 si]lijk sme$w]k is ontwikkeld4 ,bij uitzond]+ is hi] ge5 haan-1 do* e5 pa>dmotief als w9dwijz] toegepa/4 ,het tor5tje van de k]k te ,huizum is iets fijn] van teek5+2 gelukkig is het gespa>d geblev5 voor de smakelooze beplei/]+1 wa>m$e niet 9 vorige eeuw51 do* e]/ voor we9ige j>51 dit k]kje is b$ekt4 ,,int]ieur ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,h\tumhuiz54 7,,fr47 ,de oud/e vorm van ov]welv+ d] ,gron+s*e en ,fries*e dorpsk]k5 01 n het tongewelf1 het koepelgewelf1 door zw>e gordelbog5 ges*eid54 ,e5 mooi voorbeeld hi]van lev]t het vrij go$ bewa>d geblev5 k]kje te ,h\tumhuiz51 9 het noord5 van ,friesl&4 ,m]kwa>dig] wijze zijn de /eunpunt5 d] gewelv5 hi] b9n5 de ruimte gebra*t1 zoodat de mur5 groot5deels ontla/ w]d5 van d5 druk van het gewelf4 ,de zw>e1 spitsboogvormige gordelbog51 e]tijds 9 zi*tb>5 bak/e51 do* nu ev5als het geheele int]ieur gewit1 beg9n5 laag bij d5 grond1 zoodat de ruimte m9 ( me] g$rukt voorkomt1 wat e*t] aan d5 gun/ig5 totaal indruk ge5 afbreuk doet4 ,tuss*5 deze gordelbog5 zijn de koepelgewelv5 geslag54 ,het koor is van zijn oorspronkelijke ov]welv+ b]o(d en is ?ans met e5 h\t5 zold]+ afg$ekt4 ,,l9ks3 ,,detail ,,van ,,het ,,koor ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,weidum4 7,,fr47 ,,re*ts3 ,,detail ,,van ,,het ,,koor ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,jorw]d4 7,,fr47 ,om de groote moeilijkh$5 te ontgaan1 die aan e5 pann5b$ekk+ op e5 rond koor v]bond5 zijn1 w]d het bov5g$eelte van de koornis dikwijls d5 vorm van e5 veelhoek gegev51 zoodat e5 pyrimidaal dak ont/ond1 't welk zond] bezwa> met pann5 kan word5 g$ekt4 ,door deze sam5voeg+ van cirkel en veelhoek1 ont/ond5 ov]krag+51 die bij het koor van de k]k5 te ,weidum en ,jorw]d a>dig zijn opgelo/4 ,bij het e]/e door e5 geleidelijke ov]krag+1 bij het twe$e door e5 z&/e55 dekplaat1 wa>ond] e5 gebeeldh\wd draag/e5tje4 ,,tor5 ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,jorw]d4 7,,fr47 ,e5 d] fraai/e tor5s 9 de ,noordelijke prov9cie is die van de k]k te ,jorw]d1 welke zi* hoog v]heft bov5 de boom51 die het oude geb\w omgev51 zoodo5de re$s van v]re het dorp a&uid5de4 ,deze tor51 e5v\dig van ho(dlijn5 en met d5 gewon5 zadeldakvorm afg$ekt1 is t5deele uitgevo]d van tuf/e51 t5deele van gel5 en rood5 bak/e54 ,hij is rijk bew]kt met boogfriesjes en niss51 die gevuld zijn met vle*t+5 van fris* rood5 en gel5 /e54 ,9 de gekoppelde rondboog galmgat5 /aan kra*tige zuiltjes van rood5 z&/e54 ,e5 kle91 typis* poortje geeft toegang tot de tor5ruimte4 ,,tor5 ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,surhuizum 7,,fr474 ,niet alle ,gron+s*e en ,fries*e tor5s zijn met e5 zadeldak g$ekt2 er zijn er ook1 die door e5 spits word5 bekroond die soms geheel 9 bak/e5 is uitgevo]d1 zooals die van d5 vrij/a&5 tor5 te ,surhuizum4 ,het k]kgeb\w zelf1 sle*ts door e5 gang met d5 tor5 v]bond51 w]d volg5s e5 ops*rift 9 #afag h]b\wd en is van m9d] beteek5is4 ,de tor5 is e*t] e5 wa>devol monum5t1 m$e1 omdat d]gelijke tor5s 9 ons l& vrij zeldzaam zijn4 ,hij maakt e5 ze] kra*tig51 /abiel5 indruk door de zw>e dubbele /eunb]5 op de hoek51 die na> bov5 /]k 9 voorsprong afnem5 en zi* da>om zoo go$ bij de lijn5 van de spits aansluit54 ,deze spits1 a*?oekig 9 doorsn$e1 ontwikkelt zi* uit vi] topgevels1 wa>van nog twee met niss5 zijn v]si]d4 ,zij w]d 9 #ahgg v]nieuwd4 ,,int]ieur ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,augu/9usga 7,,fr474 ,ev5 t5 noord5 van ,surhuizum ligt het dorp ,augu/9usga1 dat e5 k]kgeb\w bezit met e5 ze] fraai ov]welfd int]ieur1 ze] go$ van v]h\d+ en mooi van lijn54 ,het k]kplan be/aat uit vijf veld51 die door kruisgewelv5 word5 ov]dekt4 ,de gordelbog5 en ribb5 dez] gewelv5 zijn spitsboogvormig en e5v\dig gepr(ile]d4 ,zij ru/5 op laag geplaat/e e5v\dige kraag/e55 en zijn 9 e]tijds zi*tb>5 bak/e5 uitgevo]d4 ,9 deze k]kruimte /aat e5 rijk v]si]de preek/oel1 mooie bank5 en hang5 drie ze] fraaie kop]5 kron5 van het gewelf af4 ,bov5di5 zijn op de bank5 kle9e kop]5 k&ela>s geplaat/1 die e*t] ev5m9 als de kron5 word5 gebruikt1 omdat de ka>sv]li*t+ voor petroleumv]li*t+ heeft moet5 plaats mak54 ,,poortjes ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,f9kum 7,,fr474 ,t]zijde van d5 groot5 rijweg1 die van ,leeuw>d5 noordwa>ts vo]t na> de plaats5 aan de zeeku/1 ligt ze] e5zaam het kle9e dorpje ,f9kum1 wi5s v]vall5 k]kgeb\wtje twee mooie poortjes bezit4 ,e5 dez] is di*tgemetseld en heeft da>door1 alsm$e door de ophoog+ van het omr+5de k]kh(1 wel iets 9 aanzi5 v]lor54 ,de segm5tvormige +ang en de drie bov5li*tjes1 zijn met e5 s*u95 kant bew]kt en word5 omgev5 door e5 re*?oekige omlij/+ met e5 groot holpr(iel4 ,het spitsboogvormig omzoomde poortje aan d5 teg5ov]legg5d5 noordgevel1 dat nog di5/ doet1 is iets rijk] beh&eld4 ,de deurop5+ wordt door e5 dubbel hol omgev51 t]wijl het bov5nisje e5 nog fijn]e gel$+ heeft4 ,door deze pr(ile]+1 uit de h& gemaakt1 en da>door van lev5dige w]k+1 heeft dit poortje groote fijnheid v]kreg54 ,,gevelfragm5t ,,van ,,de ,,k]k ,,te ,,weidum 7,,fr474 ,fraai] en si]lijk] nog dan de poortjes van de k]k te ,f9kum1 is dat van de k]k te ,weidum4 ,hoewel e5igsz9s willekeurig tuss*5 de ,romaans*e rondboogniss5 geplaat/1 is dat ,go?is*e poortje to* e5 wa>devol ar*itectonis* ond]deel4 ,ze] si]lijk wordt de deur+ang met hol- en kraalpr(iel5 omgev51 wa>van de buit5/e tot e5 spitsboog zijn v]hoogd1 e5 bov5veld omvatt5de1 dat met e5 kle9 nisje en klav]bladvormige vull+1 van decoratieve w]k+ is4 ,ook dit gevelfragm5t1 uit ,romaans*e en ,go?is*e motiev5 opgeb\wd1 doet zi51 welk e5 groote te*nis*e en arti/ieke va>digheid 9 d5 bak/e5b\w de middeleeuws*e b\wmee/]s dez] gewe/5 hebb5 b]eikt4 ,,inh\dsopgave ,,van ,,de ,,afbeeld+5 ,,alphabetis* ,,g]angs*ikt ,,volg5s ,,de ,,plaatsnam5 ,k]k te ,abb5broek bladz4 #dc ,koorgevel van de k]k te ,abb5broek #de ,k]k te ,anloo #abc ,k]k te ,asselt #aa ,int]ieur van de k]k te ,augu/9usga #aeg ,k]k te ,b>neveld #aji ,k]k te ,bemmel #hi ,k]k te ,b]g5 #fe ,k]k te ,b]licum #bc ,k]k te ,blauwkapel #ha ,k]k te ,brakel #ic ,int]ieur van de k]k te ,brakel #ie ,k]k te ,bru*em #ii ,tor5 van de k]k te ,d5ekamp #aaa ,k]k te ,egmond op d5 ,hoef #fc ,poortjes van de k]k te ,f9kum #aei ,kapel te ,gageldonk #bi ,k]k te ,ge]vliet #dg ,k]k te ,geld]mals5 #aja ,k]k te ,giess5-,nieuwk]k #ea ,k]k te ,giess5-,oudek]k #di ,k]k te ,hal/]5 #ai ,k]k te ,hal/]5 #ba ,k]k te ,havelte #aai ,k]k te ,h$el #ig ,k]k te ,he5vliet #ee ,tor5 van de k]k te 's ,he]-,ar5dsk]ke #ce ,kapel te ,heusd5h\t #be ,k]k te ,ho5sbroek #g ,tor5 van de k]k te ,h\t5 #gg ,int]ieur van de k]k te ,h\tumhuiz5 #adi ,tor5 van de k]k te ,huizum #adg ,k]k te ,hus+he #aca ,tor5 van de k]k te ,jorw]d #aec ,detail van het koor van de k]k te ,jorw]d #aea ,k]k te ,k]kdriel #ia ,k]k te ,k]kwijk #hc ,k]k te ,kloet+e #ca ,k]k te ,krew]d #abe ,k]k te ,le]m5s #acc ,k]k te ,lemi]s #c ,tor5 van de k]k te ,lo55 #gc ,k]k te ,lopp]sum #aci ,k]ktor5 te ,loss] #aae ,k]k te ,m>grat5 #e ,tor5 van de k]k te ,/4 ,mi*ielsge/el #ae ,poortje van de k]k te ,middel/um #ade ,k]k te ,n$]hor/-d5-,b]g #fa ,tor5 van de k]k te ,nieuw]k]k #ec ,tor5 van de k]k te ,noordl>5 #adg ,kapel te ,nu55-,tongelre #bg ,koor van de k]k te ,old5zijl #abg ,int]ieur van de k]k te ,old5zijl #abi ,k]k te ,ol/ #aag ,k]k te ,oo/huiz5 #fg ,k]k te ,oud-,ga/el #ag ,k]k te ,oud%oorn #ei ,k]k te ,p]s+5 #ajc ,k]k te ,p]s+5 #aje ,k]k te ,poortugaal #cg ,k]k te ,poortugaal #ci ,k]k te ,ress5 #hg ,k]k te ,rh$5 #he ,tor5 van de k]k te ,s*ijndel #ac ,k]k te ,soe/ #ge ,k]k te ,spijk5isse #da ,k]k te ,/$um #ace ,k]k te ,/$um #acg ,tor5 van de k]k te ,surhuizum #aee ,k]k te ,t5 ,bo] #adc ,k]k te ,vl$d] #aba ,k]k te ,vreel& #gi ,k]k te ,wa>de #cc ,k]k te ,we]selo #aac ,detail van het koor van de k]k te ,weidum #aea ,gevelfragm5t van de k]k te ,weidum #afa ,k]k te ,we/broek #fi ,int]ieur van de kapel 9 de k]k te ,we/broek #ga ,k]k te ,we/]voort #ajg ,k]k te ,w\brugge #eg ,k]k te ,wijnantsrade #i ,k]k te ,zuidbroek #ada ,,aanteek5+ #a ,oud ,gron+]l& door ,c4 ,h4 ,pet]s4