,,het ,,eil& ,,urk1 ,,zijn ,,bodem1 ,,voortbr5gsel5 ,,en ,,bewon]s1 ,,bes*rev5 ,,door ,p4 ,,h>t+1 ,hoogle]a> aan de ,utre*ts*e ,hooges*ool4 ,met e5 plaat1 ka>t en doorsn$54 ,,utre*t1 ,,van ,,padd5burg ,,comp4 #ahec4 ,,inleid+4 ,e5 d] m]kwa>dig/e plekjes van onz5 vad]l&s*5 bodem is het kle9e eil&je ,urk4 ,geleg5 midd5 9 de ,zuid]zee1 heeft het s$]t eeuw5 te kamp5 gehad met de wo$e d] golv5 en /orm51 wa>aan het me] dan e5ig &] d] 9 de ,zuid]zee geleg5 eil&5 is blootge/eld1 en1 alhoewel het 9 di5 /rijd ge5sz9s ong$e]d is geblev51 zoo ziet de reizig]1 die van de ,lemm] na> ,am/]dam de zee ov]/eekt1 het zi* nog altijd als e5 gro5e heuvel hoog bov5 het wat]vlak v]heff51 en de s*ipp] v9dt ligtelijk gelo(1 als deze hem v]zek]t1 dat het e5e rots is4 ,ind]daad is die me5+ ond] h51 die de ,zuid]zee bev>51 algeme5 v]breid1 en zelfs z\de1 volg5s e55 s*rijv] #a1 die1 door de nabijheid zijn] woonplaats1 bet] dan m5ig &] 9 de geleg5heid 01 om met de w>e ge/eldheid bek5d te zijn1 de bodem van ,urk uit graniet be/aan1 t]wijl e5 &] #b1 die het eil& zelf bezo*t1 uitdrukkelijk zegt1 dat de bodem van het we/elijk ( hoog] geleg5 g$eelte rotsa*tig is4 ,e*t] 0 re$s ,wag5a> de wa>heid me] nabij gewee/1 to5 hij1 9 zijne bes*rijv+ van ,urk #c1 zeide1 dat het we/elijk/e g$eelte hoog z& is1 en dat da>9 vele zw>e /e55 word5 gevond54 ,nog jui/] _h zi* e5 onbek5d s*rijv] #d uitg$rukt1 zegg5de3 de grond is /e5a*tig en laat met r$5 v]mo$51 dat dezelve gevormd is uit granietblokk51 wi] tuss*5ruimt5 zijn aangevuld met a>de4 ,wanne] hij e*t] hi]op laat volg53 ov]al is het /r& bezaaid met groot]e en kle9]e /e551 wa>van sommige met g\d- en zilv]deeltjes bezwang]d1 e*t] niet rijk g5oeg om ze da>uit te hal51 dan ont/aat er e5ige gegronde twijfel aanga&e zijne geogno/is*e en m9]alogis*e k5nis1 en rij/ het v]mo$51 ( hij ook de gl9/]5de g\dgele en zilv]witte glimm]blaadjes d] graniet5 en glimm]s*ief]s da>voor heeft aangezi54 ,intuss*5 mogt m51 uit het door hem en ,wag5a> m$eg$eelde1 re$s met me] dan wa>s*ijnlijkheid1 het besluit afleid51 dat e5 deel van ,urk tot de diluviale =matie behoort1 gelijk dan ook door ,dr4 ,ack] ,/rat+h #e g$aan is1 t]wijl de g]olde blokk5 van graniet en &]e plutonis*e ge/e5t51 welke 9 die =matie zoo veelvuldig word5 aangetr(f51 door hun groot aantal aanleid+ hebb5 gegev5 tot het zoo algeme5 v]spreide volksgelo(1 dat ,urk e5e rots is4 ,do* er 0 nog e5 &] punt1 hetwelk opheld]+ vord]de4 ,re$s lang namelijk 0 het bek5d1 dat er op ,urk e5 aantal zoetwat]putt5 gevond5 word54 ,het be/aan van zoetwat]bronn5 op e5 zoo kle9 eil&je1 en d]halve 9 de onmiddelijke nabijheid d] zee1 is op zi* zelf re$s m]kwa>dig1 do* hi] komt bij1 dat m5 v9dt opgeteek5d1 dat het wat] 9 e5e di] putt51 te gelijk met het tij d] zee1 rij/ en daalt1 en zelfs dat het da>9 hoog] ( lag] z\de /aan1 al na> gelang van d5 wat]/& op de rivi] de ,i,jssel bij ,kamp5 #f4 ,hoe gebrekkig na ook deze v]s*ill5de b]igt5 w>51 zo[el aanga&e d5 bodem van het eil& als aanga&e de da>op voorkom5de zoetwat]putt51 zoo mogt m5 er to* met e5ig5 grond uit afleid51 dat e5 nad] ond]zoek niet onvru*tba> z\de wez51 en dat ,s*eltema #g met regt re$s voor vele j>5 geklaagd _h3 het eil& ,urk is te we9ig door natuurkundig5 bezo*t4 ,to5 ik 9 de l5te van het vorige ja> e5ig5 tijd te ,enkhuiz5 doorbragt1 besloot ik d]halve e5 bezoek op dit eil& af te legg51 t5 e9de 9 de e]/e plaats zijne geogno/is*e ge/eldheid nad] te le]5 k5n51 do* tev5s van die geleg5heid gebruik te mak51 om zo[el door het v]zamel5 van voorw]p51 als door het inw9n5 van b]igt5 bij de inwon]s1 e5ige bek5dheid te erlang5 aanga&e de plant5 en di]51 welke dit kle9e plekje gronds bewon54 ,d5 #bi/5 ,ma>t begaf ik mij1 voorzi5 van de noodige w]ktuig5 tot met5 en bor51 da>he51 9 gezels*ap van drie jongeli$51 door wi] welwill5de hulp het mij mogelijk 0 9 e5 kort tijdsbe/ek veel af te do51 want re$s d5 #ca/5 da>aanvolg5de ke]d5 wij van da> t]ug4 ,g$ur5de dit twe$aags* v]blijf1 gelukte het mij re$s e5 tamelijk go$ inzigt te v]krijg5 van de geogno/is*e ge/eldheid des bodems van het eil&4 ,intuss*5 blev5 er nog e5ige vrag5 onbeantwoord1 e5sdeels ui?o(de van het korte tijdsbe/ek1 &]deels omdat de gebezigde grondboor sle*ts e5e l5gte van #c1e el _h1 en bov5di51 na e5ige bor+5 9 d5 ze] va/5 en h>d5 leemgrond1 geheel onbruikba> 0 geword5 #h4 ,welkom 0 mij d]halve mijne ond]wijl gevolgde b5oem+ tot correspond5t d] ,ho(dcommissie voor de ,geologis*e ka>t van ,n$]l&1 wa>9 ik e5e aanleid+ vond1 om aan die ,commissie het voor/el te do5 van e5ige geld5 bes*ikba> te /ell51 om op ,urk nog op sommige door mij aangewez5 punt5 grav+5 te do5 bew]k/ellig51 9 welk voor/el door de ,commissie dadelijk met b]eidwilligheid w]d toege/emd4 ,deze grav+5 w]d5 v]rigt ond] de leid+--en t5 deele ook 9 de teg5woordigheid--van mijn5 vri5d d5 he] ,p4 ,back] de ,wit1 ,apo!k] te ,enkhuiz51 en v]d]s ond] het toezigt van d5 op ,urk woona*tig5 vuurtor5wa*t] ,a4 ,s*raal1 die zi* tev5s bela/te met het v]zamel5 van mon/]s d] grond51 telk5s met v]s*il van ,o1#a el 9 diepte1 en bov5di5 van alle groot]e en kle9]e /e55 en &]e voorw]p51 die bij de grav+5 gevond5 mogt5 word54 ,t5 e9de d5 graad van jui/heid d] lat] m$e te deel5 uitkom/5 te kunn5 beoordeel51 volgt hi] e5e optell+ van de plaats51 wa> geboord ( gegrav5 is1 met v]meld+ van de b]eikte diepte ond] d5 began5 grond4 ,deze plaats5 zijn door lett]s aang$uid op de bijgevoegde ka>t4 ,e]/e bor+ 7a7 tot op #a1d el diepte4 ,twe$e bor+ 7b7 tot op #a1e el diepte4 ,deze twee bor+5 op het hoog/e punt 7#i1b el bov5 ,a4 ,p47 des eil&s1 a*t] de k]k d] ,h]vormd51 en op sle*ts #aj ell5 ond]l+5 af/&1 moe/5 beide ge/aakt word51 omdat de boor op e55 graniet/e5 /uitte4 ,d]de bor+ 7c7 tot op #c ell5 diepte1 aan de we/elijke hell+ van het hoog] ligg5d g$eelte1 wa> de bodem #c1e el bov5 ,a4 ,p4 is geleg54 ,vi]de bor+ 7d7 tot op #c1e ell51 9 het lag] ligg5d g$eelte1 nabij de gr5s van het hoog] geleg5e4 ,de hoogte des bodems bov5 ,a4 ,p4 b$raagt alda> #j1g el4 ,de grav+5 zijn alle1 sle*ts met uitzond]+ van die op het punt ,d1 voortgezet totdat het b9n5dr+5 van het welwat] de v]d]e grav+ v]h9d]de1 da> op ,urk ge5e middel5 voorh&5 w>51 om dit wat] te loz54 ,bij de e]/e en diep/e grav+ 7,a71 aan de we/elijke hell+ van het hoog] g$eelte1 #d1c el bov5 ,a4 ,p4 geleg51 0 dit het geval1 to5 m5 tot e5e diepte van #e1h el 0 doorg$rong54 ,bij de twe$e 7,b71 op het driehoekig aangespoeld /uk gronds1 tuss*5 d5 vuurtor5 en de hav51 b]eikte m5 e5e diepte van #a1i el4 ,de d]de 7,c71 vi]de 7,d7 en vijfde 7,e7 grav+1 alle 9 het lag]e g$eelte des eil&s1 drong5 tot e5e diepte van #a el en #a1a el1 t]wijl m5 e9delijk op het zesde ( laat/e punt 7,f71 op d5 zoog5aamd5 ,/a>t1 wa> de hoogte bov5 ,a4 ,p4 niet me] dan #j1b el b$raagt1 de grav+ re$s op #j1c el /ak5 moe/4 ,wat de flora van het eil& betreft1 zoo w>5 natuurlijk op het tijd/ip1 wa>op ik het eil& bezo*t1 nog sle*ts we9ige plant5 voorh&54 ,9 deze leemte is e*t] lat] door d5 he] ,p4 ,back] de ,wit voorzi51 die zi* op mijn v]zoek1 met dit doel1 driemal5 na> ,urk heeft begev51 namelijk op d5 #bd/5 ,mei1 d5 #ad;d5 ,junij en d5 #bf/5 ,julij1 en mij de door hem v]zamelde me]5deels bloeij5de plant5 heeft ov]gezond54 ,de b]igt5 aanga&e de di]lijke bevolk+ zijn door mij1 voor het groot/e deel1 ontle5d aan de m$$eel+5 d] bewon]s4 ,alle5lijk de optell+ van de aan het /r& gevond5 s*elp5 van ,mollusk5 b]u/ op eig5e bev9d+4 ,de opgav5 van het getal inwon]s s$]t de invo]+ d] regi/]s van d5 burg]lijk5 /& b5 ik aan d5 ,burgemee/] d5 he] ,p4 ,n5tjes v]s*uldigd1 ev5 als v]s*eid5e &]e m$$eel+51 die voor de k5nis van het eil& van gewigt zijn4 ,,geographis*e ,,ligg+1 ,,vorm ,,en ,,grootte ,,van ,,het ,,eil&4 ,ond] de 9 de ,zuid]zee geleg5 eil&5 is ,urk datg5e1 hetwelk op d5 groot/5 af/& van d5 va/5 wal ligt4 ,de af/& tot aan ,enkhuiz5 b$raagt #bjbhj ell51 tot aan de ,lemm] #bjcdj ell51 tot aan het vuur bij ,ku9re #ahhdj ell51 en tot aan het ,kamp]eil& en d5 mond des ,i,jssels #agcbj ell54 ,het mee/ 9 de nabuurs*ap ligg5de ,s*okl& is er #aadjj ell5 van v]wijd]d #i4 ,het eil& heeft e55 langw]pig5 vorm1 ligg5de de groot/e afmet+ nag5oeg jui/ 9 de rigt+ van het ,zuid-,we/5 na> het ,noord-,oo/54 ,9 deze rigt+ gemet51 b$raagt de l5gte van het eil&1--met uitzond]+ van het smalle aanhangsel aan de ,noord-,oo/punt1 wa>aan m5 d5 naam van de ,/a>t heeft gegev51--#ahjj ell51 t]wijl de bre$te1 dat is de groot/e afmet+ van het ,zuid-,oo/5 na> het ,noord-,we/51 #fhj ell5 is1 en de geheele omtrek om/reeks #dbcj ell51 dat is ongeve] drie vi]de uur gaans4 ,de opp]vlakte b$raagt1 volg5s de kada/rale opmet+1 #hj bund]s #e ro$5 en #fb ell51 wa>ond] #gd bund]s #cf ro$5 en #dd ell5 bela/ba> l&4 ,hi]ond] is niet begrep5 het lat] aangespoelde /uk gronds tuss*5 d5 vuurtor5 en de hav51 wa>van de opp]vlakte #fg ro$5 en #ej ell5 is1 zoodat dan de geheele opp]vlakte #hj bund]s #gc ro$5 en #ab ell5 beloopt4 ,alle5 met uitzond]+ van de op de ka>t aangewez5 punt51 namelijk aan de ,zuidzijde nabij de hav5 en langs e5 g$eelte d] ,oo/ku/1 is het geheele eil& door paalw]k en e5e /e55 glooij+ omgev51 t5 e9de het teg5 het geweld d] golv5 te bes*]m54 ,het be/aat uit twee v]s*ill5de g$eelt51 wa>van het e5e ( kle9]e1 het zuidwe/elijk deel uitmak5d 7op de ka>t door wit aang$uid7 zi* hoog bov5 de zee v]heft1 t]wijl het &]e ( groot]e 7op de ka>t li*t geh>ce]d7 da>5teg5 ze] vlak en laag is4 ,het hoog ligg5d g$eelte maakt ongeve] e5 vijfde van het geheel uit4 ,de ,we/ku/ is het hoog/1 en van da> daalt de bodem met e5e za*te hell+ noordoo/elijk na> het lag] ligg5d g$eelte1 en zuidoo/elijk na> de hav5zijde4 ,het hoog/e punt 7a7 d] we/ku/ ligt jui/ a*t] de ,k]k op niet me] dan #de ell5 van de zee v]wijd]d4 ,de hoogte van dit punt bov5 ,a4 ,p4 b$raagt #i1b ell54 ,bij d5 vuurtor5 7v7 op de zuidwe/punt1 #aej ell5 van a af geleg51 is die hoogte #g1g ell54 ,aan de zee- ( we/zijde loopt de bodem langs dit geheele g$eelte d] ku/ aanvankelijk met e5e ze] /eile hell+ af1 v]volg5s za*t] glooij5d tot aan het paalw]k1 en zoo ond] de /e55 glooij+ door na> de zee4 ,tuss*5 het hav5ho(d en de punt1 wa>op de vuurtor5 /aat1 is e5 driehoekig /uk gronds 7,b7 geleg54 ,dit behoort oorspronkelijk niet tot dit hoog ligg5d g$eelte1 ma> heeft zi* e]/ 9 de laat/e j>5 gevormd1 s$]t d5 e]/5 aanleg d] hav5 9 het ja> #ahai1 uit het da> aangespoelde zeez&4 ,het laag ligg5de g$eelte des eil&s1 ongeve] vi] vijfde van het geheel b$rag5de1 ond]s*eidt zi* dadelijk van het zoo ev5 bes*rev5e1 door dat het nag5oeg geheel vlak is1 en zi* ov] het algeme5 sle*ts we9ig bov5 de opp]vlakte d] zee v]heft4 ,het e9digt aan de ,noord-,oo/punt 9 d5 re$s g5oemd5 ,/a>t1 zijnde e5e lange1 smalle1 e5igz9s gebog5 /rook ( z&plaat1 welk] opp]vlakte niet me] dan #j1a tot #j1b el bov5 ,a4 ,p4 ligt1 en de bov5zees*e voortzett+ is van het rif1 dat het geheele eil& omgeeft4 ,door de geheele l5gte van het laag ligg5d g$eelte tot aan het beg9 van d5 ,/a>t1 breidt zi* e5 z&rug uit1 nag5oeg ev5wijdig met de ,noord-,we/ku/ loop5d1 op e55 af/& van #ce tot #dj ell5 van de zee4 ,de bre$te dez] rug v]s*ilt van #ae tot #be ell51 t]wijl zij1 t] plaatse1 wa> zij het hoog/ is1 dat is 9 de nabijheid van het hoog ligg5d g$eelte des eil&s1 zi* tot #b1b el bov5 ,a4 ,p4 v]heft4 ,volg5s m$$eel+ van d5 ,burgemee/]1 die ?ans e55 oud]dom van #gj j>5 heeft b]eikt1 is deze z&rug ha> ont/aan v]s*uldigd aan de ,noord-,we/] /orm5 op d5 #ad;d5 en #ae;d5 ,novemb] #agge en d5 #bj/5 ,novemb] #aggf1 to5 het eil& van die zijde nog sle*ts gebrekkig teg5 de zee bes*ut 04 ,aan we]szijde loopt deze rug glooij5d af1 en wordt dus de bodem all5gs vlakk] en lag]1 het mee/ aan de ,oo/zijde1 alwa> het midd5g$eelte tot voor kort5 tijd e5 mo]as 01 dat sle*ts 9 d5 all]laat/5 tijd1 door het grav5 van e5 afwat]+skanaal en de w]k+ van e5' kle95 pompmol51 9 droog l& is h]s*ap54 ,9 #ahdb is met deze droogmak+ e5 aanvang gemaakt1 en 9 #ahea heeft m5 er d5 e]/5 hooioog/ +ezameld4 ,vr #fj j>5 0 die kom nog diep g5oeg om er pal+ 9 te viss*51 en 9 #aghi besloeg dit mo]assig g$eelte1 blijk5s e5e to5 door d5 ,/adsl&met] ,j4 ,s*ill+ v]va>digde ka>t1 wa>op het ond] d5 naam van v]dronk5 l& /aat afgeteek5d1 e5e opp]vlakte van #ae morg5 en #eed ro$5 ,am/]dams*e maat1 ( #ab bund]s #ci ro$5 en #hj ell51 d]halve e5 zesde g$eelte van het geheele eil&4 ,,geogno/is*e ,,ge/eldheid4 ,de beide zoo ev5 bes*rev5 g$eelt5 des eil&s zijn ook 9 e5 geogno/is* opzigt geheel van elk&] ond]s*eid54 ,wij will5 da>om elk 9 het bijzond] bes*\w54 ,,het ,,hoog ,,ligg5d ,,g$eelte4 ,de 9 het w]k ge/elde bor+5 en grav+5 tot op e5e diepte van #a1e el ond] ,a4 ,p4 en #aj1g ell5 ond] het hoog/e punt des eil&s1 hebb5 hi] vi] v]s*ill5de lag5 do5 k5n54 ,de e]/e en magtig/e1 op het punt a e5e dikte hebb5de van #h1c ell51 alda> e9dig5de op ,o1#i el en 9 c op #a1e el bov5 ,a4 ,p41 be/aat uit e5e ov] het algeme5 geela*tig rood gekleurde leem1 wa>van e*t] de gea>dheid zo[el als de kleur op v]s*ill5de punt5 en diept5 nog aan vrij groote afwissel+5 is ond]worp51 ho(dzakelijk t5 gevolge van het v]s*ill5d gehalte aan ijz]oxydhydraat1 en het al ( niet aanwezig zijn van kool/(zur5 kalk4 ,deze ontbreekt algeme5 9 de hoog]e g$eelt5 d] laag1 do* is da>5teg5 9 groot5 ov]vlo$ aanwezig 9 de diep]e1 wa> de leem 9 w>5 leemm]gel ov]gaat4 ,de grond v]kreg5 bij de grav+ op het punt ,a1 op de diepte van #c ell51 ( van #a1c el bov5 ,a4 ,p41 vooraf zwak gegloeid1 bleek te bevatt5 #bh1hc proc4 9 z\tzuur oplosb>e /(f51 wa>ond] #ai1ga proc4 kool/(zur5 kalk en #c1ac proc4 ijz]oxyd4 ,9 het bov5/e g$eelte is de leem ook me] z&a*tig1 li*t] van kleur1 plaatselijk zelfs geela*tig grijs1 t]wijl b5$5wa>ts de kleur donk]d] wordt1 t5 deele bru9rood en violetrood1 al na> gelang van de hoeveelheid aanwezig ijz]oxydhydraat1 welke /( 9 hoeveelheid to5eemt met de diepte1 zoodat het b5$5/e g$eelte d] b$d+ tot d5 a>d e5] w>e o]bank nad]t4 ,de mikroskopis*e be/&deel5 zijn g]olde kw>tskorreltjes en s*]pkantig gruis van kri/all9is*e ge/e5t51 9 afwissel5de betrekkelijke hoeveelh$54 ,beide deze be/&deel5 zijn algeme5 doors*ijn5d en kleurloos4 ,wa> kool/(zure kalk voorkomt1 be/aat deze me]5deels uit ze] kle9e vormlooze lig*aampjes4 ,het ijz]oxydhydraat is er 9 bevat als ze] kle9e molecul51 die alle de ruimt5 tuss*5 de ov]ige be/&deel5 vull54 ,van s*elpvezel5 is ge5 spoor te zi51 ev5m9 als van ,=am9if]5 ( &]e mikroskopis*e organism54 ,de h>dheid en va/heid dez] geheele laag1 do* vooral van h>e diep]e g$eelt51 is ze] groot1 en wordt inzond]heid v]oorzaakt door het ijz]oxydhydraat1 wa>door de ov]ige deeltjes ond]l+ zam5gebakk5 zijn4 ,re$s is v]meld1 dat de gebezigde grondboor da>9 geheel onbruikba> is geword54 ,bij de d]de bor+ namelijk1 0 aan de ov]ig5s uit go$ geh>d ijz] be/a&e boorbuis1 re$s e5e vrij /]ke uitwijk+ d] w&5 wa> te nem54 ,ook bij de lat] 9 het w]k ge/elde grav+1 w]d de bodem zoo h>d bevond51 dat m5 op sommige punt5 da>9 met de spade alle5 niet kon voortw]k51 ma> g5oodzaakt 0 e5' koevoet te gebruik51 om de brokk5 los te brek54 ,e*t] heeft deze leem sle*ts we9ig pla/iciteit1 wanne] zij met wat] wordt aangem5gd1 hetge5 groot5deels het gevolg is van de talrijke tuss*5 de ov]ige be/&deel5 v]/rooide z&korrels en /e5tjes van all]lei grootte4 ,deze g]+e pla/iciteit is ook opgem]kt door d5 teg5woordig5 ,ho(d+5ieur ,jonkh4 ,j4 ,ortt van ,s*onauw51 die 9 #ahcd1 bij het v]bet]5 d] hav5 op de zuidku/1 dezelfde leem aantr(1 en zi* g5oodzaakt zag de voor het w]k b5oodigde klei van het lag] g$eelte des eil&s te do5 aanvo]54 ,9 deze geheele b$d+ is het getal g]olde /e55 ov]groot4 ,het me]5deel is kle91 van n tot e5ige duim5 9 doormet]4 ,do* er kom5 ook vele m]kelijk groot]e rol/e55 voor4 ,ik zelf heb e5 granietblok gezi5 van nag5oeg rond5 vorm en ,o1#g el 9 doorsn$e1 hetwelk 0 opgegrav5 uit het k]kh(1 geleg5 t] zijde van de k]k1 dus 9 de nabijheid van het hoog/e punt4 ,ook v]haalde mij de doodgrav]1 dat hij e5maal1 bij het mak5 van e5' grafkuil1 op e55 /e5 _h ge/ot51 wa>van het zigtb>e g$eelte de l5gte van het geheele graf1 zijnde #g ,a4 voet5 ( bijna #b ell51 innam4 ,da> hi] nu nimm] diep] gegrav5 wordt1 dan tot op #g voet51 zoo blijkt1 dat al?ans het bov5/e g$eelte d] b$d+ rol/e55 van ze] aanzi5lijke grootte bevat4 ,dit wordt ook beve/igd door e5e m$$eel+ van d5 ,burgemee/]1 dat namelijk 9 e5 huis1 geleg5 aan de ,noord-,we/zijde1 voor e5ige j>51 bij het grav5 van e55 keld]1 e5 /e5 w]d gevond51 welke zoo groot 01 dat de kozijn5 van e5 v5/] moe/5 word5 uitgebrok51 om hem uit het huis te v]wijd]54 ,dezelfde b]igtte mij 9 het algeme51 dat m5 op ze] v]s*ill5de diept51 van #f1 #h1 #aj1 #ab1 #ae1 #bj en zelfs me] voet51 groote /e55 9 d5 grond _h gevond51 zoodat hi]uit d]halve s*ijnt te volg51 dat zij door de geheele b$d+ v]spreid ligg54 ,wat d5 a>d di] /e55 betreft1 zoo is deze zoo v]s*ill5d1 dat m5 zond] ov]drijv+ zegg5 kan1 dat de mee/e rotssoort5 hi] door kle9]e ( groot]e fragm5t5 word5 v]teg5woordigd4 ,m5 v9dt er #aj3 #a4 ,graniet4 ,de hi]uit be/a&e /e55 zijn ze] talrijk2 zij kunn5 tot de volg5de v>ieteit5 gebragt word53 a4 ,ze] fijnkorrelige graniet1 met gelijkmatig v]deelde be/&deel53 roode veldspaa?1 roode kw>ts en we9ige zw>ta*tige glimm]4 ,hi]uit be/aat de groote1 zoo ev5 v]melde uit het k]kh( opgegrav5 /e54 b4 ,ze] gr(korrelig1 met ongelijkmatig v]deelde be/&deel53 donk] vlees*kleurige veldspaa?1 witte kw>ts1 t5 deele 9 groote ad]s1 en zilv]kleurige glimm] 9 ne/54 ,/ukk5 van deze zam5/ell+ zijn gevond51 zo[el op het k]kh(1 d]halve 9 het bov5/e g$eelte d] laag1 als nabij h>e ond]/e gr5s 9 ,a1 vanwa> e5 /uk van ongeve] ,o1#b el 9 doormet] tot deze v>ieteit behoort4 c4 ,tamelijk fijnkorrelig en gelijkmatig1 met veel roode veldspaa?1 witte kw>ts en we9ige witte glimm]4 d4 ,tamelijk fijnkorrelig1 met roode veldspaa?1 witte kw>ts en zw>te glimm]4 e4 ,tamelijk fijnkorrelig1 met roode kw>ts1 roode veldspaa? en zw>te glimm]4 f4 ,fijnkorrelig1 met violetblaauwa*tige kw>ts1 ze] we9ige rooda*tige veldspaa?1 zw>te en witte glimm]4 g4 ,fijnkorrelig1 met witte kw>ts1 witte veldspaa? en zw>te glimm]4 h4 ,fijnkorrelig1 met witte veldspaa?1 witte kw>ts en gro5e glimm]4 i4 ,tamelijk fijnkorrelig1 met witte veldspaa?1 witte kw>ts en veel zilv]witte glimm]4 ,ond] deze v>ieteit5 zijn die1 wa>9 de veldspaa? en ook de kw>ts geheel ( t5 deele rood gekleurd zijn1 zoodat het ge/e5te1 op e55 af/& gezi51 zi* me] ( m9 gelijkmatig rood v]toont1 de talrijk/e4 #b4 ,sy5iet4 a4 ,met witte kw>ts1 witte veldspaa?1 veel zw>te hoornbl5de en ze] we9ig glimm]4 b4 ,met violette kw>ts1 zw>te hoornbl5de en we9ige witte veldspaa?4 c4 ,met veel roode veldspaa?1 witte kw>ts en hoornbl5de4 d4 ,met labrador1 violette1 blo$roode1 granaatroode en gele kw>ts1 hoornbl5de en we9ige zw>te glimm]2 deze be/&deel5 zijn gelijkmatig doore5gem5gd4 ,e5 zoodanig /uk is 9 het bov5/e g$eelte d] laag gevond54 e4 ,met vlees*kleurige en witte veldspaa?1 we9ig witte kw>ts1 zw>te hoornbl5de en bronskleurige glimm]4 f4 ,met veel g$eeltelijk gekri/allize]de roode en wita*tige veldspaa?1 witte kw>ts en gro5e glimm]4 #c4 ,gneis4 ,m$e 9 v]s*ill5de v>ieteit51 wa>van de m]kwa>dig/e zijn3 a4 e5 /uk gneis van ,o1#ad el 9 doormet]1 zijnde e5 fragm5t van e55 veel groot]5 /e51 bij het grav5 van de reg5put bij d5 vuurtor5 gevond51 veel zilv]witte glimm] bevatt5de en tuss*5 de massa v]spreide edele granat54 b4 ,di*roitgneis4 ,hi]toe behoor5 drie /e55 van #c tot #d duim5 9 doormet]1 gevond5 9 de diep]e g$eelt5 d] b$d+1 met da>9 bevatte di*roit1 welk m9]aal ook afzond]lijk is aangetr(f54 ,het me]5deel dez] graniet-1 sy5iet-en gneis/e55 draagt de blijk5 van /]k en lang g]old te zijn4 ,e5ige e*t]1 en da>ond] sommige tamelijk groote /ukk5--gelijk b4 v4 dat v]meld ond] b op bl4 #ac1--;hebb5 nog vrij s*]pe kant5 en hoek51 en v]toon5 we9ige spor5 van afslijt+4 ,ook de graad van v]w]+ is ze] v]s*ill5de4 ,bij e5ige /e55 is da>van te naauw]nood iets te bespeur51 zelfs aan de opp]vlakte1 t]wijl da>5teg5 &]e1 en da>ond] /ukk5 van #c en #d duim5 9 doormet]1 zoo door en door v]we]d zijn1 dat zij bij de m9/e drukk+ tot po$] v]gruisd word54 #d4 ,porphi]1 rood gekleurde4 ,de da>uit be/a&e /e55 zijn sle*ts1 t] grootte van #b tot #c duim1 9 g]+ aantal gevond54 #e4 ,veldspaa?4 ,e5ige we9ige d] kle9]e g]olde /e551 #a-b duim5 9 doormet] hebb5de1 be/aan uit d5zelfd5 rood5 veldspaa?1 als die1 welke e5 be/&deel d] mee/e graniet5 uitmaakt4 #f4 ,kw>ts4 ,alhoewel er1 gelijk re$s gezegd is 7bl4 #aa71 tuss*5 de ov]ige be/&deel5 van de leem dez] b$d+ talrijke kle9e 7#a_/bj-a_/e /reep 9 doormet] hebb5de7 g]olde kw>tskorreltjes voorkom51 zoo is het aantal van groot]e g]olde /ukk5 kw>ts ze] g]+4 ,sommige zijn melka*tig wit 7vetkw>ts71 &]e rood 7ijz]kiezel71 sle*ts ze] we9ige held] en doors*ijn5d4 ,de groot/e /ukk5 hebb5 e55 doormet] van #c duim54 #g4 ,glimm]s*ief]1 9 vrij talrijke /ukk51 wa>van de groot/e #e duim 9 doormet] hebb51 me] ( m9d] kw>tsrijk1 doorgaans fijnblad]ig en t5 deele v]we]d4 #h4 ,*loriets*ief]4 ,hi]van is sle*ts n /uk gevond5 van e5e graauwgro5e kleur en #b duim 9 doormet]4 #i4 ,z&/e54 ,brok/ukk5 van z&/e5rots5 zijn door de geheele b$d+ v]spreid1 en wel als twee ho(dv]s*eid5h$53 a4 glimm]vrije z&/e51 e5ige /ukk5 geel1 &]e rood gekleurd1 veel m9d] talrijk dan de volg5de2 b4 glimm]h\d5de z&/e54 ,de mee/e hi]toe behoor5de /ukk5 zijn hetzij li*tgrijs ( wel geheel ( t5 deele door ijz]oxydhydraat geel gekleurd4 ,de groot/e 9 deze laag gevond5 /ukk5 hebb5 #d duim 9 doormet]4 ,&]e 9 g]+] aantal voorkom5de glimm]h\d5de z&/e55 zijn tegelrood en h>d] dan de vorige4 ,hi]van zijn /ukk5 aangetr(f5 tot van #h duim 9 doormet]4 #aj4 ,zw>te kalkh\d5de ?ons*ief]4 ,sle*ts e5maal is e5 zoodanig /uk gevond51 #b duim groot4 #aa4 ,kw>tsiet4 ,9 g]+e hoeveelheid1 als roode ( rooda*tig witte g]olde korrels van #a tot #b duim 9 doormet]4 #ab4 ,klei4 ,op v]s*eid5e punt5 zijn hi]van /ukk5 gevond5 van #b tot #c duim 9 doormet]1 e5ige bijna zuiv] wit als pijpa>de1 &]e rooda*tig wit en donk]rood1 soms geheel het voorkom5 hebb5de d] zoog5aamde ,?ongall5 9 z&/e51 en zi*1 behalve door me]d]e taaiheid1 van de omgev5de leem ond]s*eid5d door het geheel ontbrek5 van kool/(zur5 kalk4 ,de mee/e dez] kleibrokk51 zoo niet alle1 zijn blijkba> afkom/ig van op de plaats zelve v]we]d5 graniet1 wa>van dikwijls nog kle9e h]k5b>e /ukjes zijn +em5gd4 #ac4 ,kalkge/e5t54 ,het aantal rol/e551 geheel ( groot5deels uit kool/(zur5 kalk be/a&e1 is hoog/ aanzi5lijk1 en ov]treft dat van alle &]e rotsge/e5t5 te zam5 g5om54 ,9 grootte do5 de mee/e kalk/e55 ond] voor vele d] uit graniet1 sy5iet en gneis be/a&e rol/e551 do* er zijn to* ook van sommige d] hi]ond] g5oemde v]s*eid5h$5 /e55 van e55 tamelijk groot5 omvang gevond54 ,het getal di] v]s*eid5h$5 is vrij aanzi5lijk4 ,m5 kan h5 ond] de volg5de ho(drubriek5 rangs*ikk53 a4 ,m>m]1 als roode en witte ( rood en wit gead]de /ukk52 de mee/e /]k g]old1 sommige e55 doormet] van #d tot #e duim hebb5de4 b4 ,vezelige kalk/e54 ,hi]van is sle*ts e5maal e5 plat /ukje gevond5 van #b duim l5gte4 c4 ,kalkspaa?4 ,e5 enkel /uk1 halfdoors*ijn5d1 van #c duim 9 doormet]1 is gevond5 9 het ond]/e g$eelte d] b$d+4 d4 ,va/e li*tgekleurde kalk/e51 ze] fijnkorrelig1 geheel homoge5 van zam5/ell+1 d( en s*elpa*tig op de breuk1 bijna zuiv] wit1 grijsa*tig wit ( li*t geela*tig1 9 all5 deele de k5m]k5 drag5de van ,jurakalk4 ,de witte en geela*tig gekleurde /emt geheel ov]e5 met ,portl&kalk4 ,het mikroskopis*e ond]zoek le]de1 dat deze kalk/e55 geheel ( groot5deels zijn zam5ge/eld uit ze] kle9e 7#a_/bjj tot #a_/bj /reep 9 doormet] hebb5de7 rhombodris*e kalkspaa?kri/alletjes #aa4 ,de mee/e /ukk5 bevatt5 ge5e fossil54 ,alle5 9 e5 wita*tig grijs gekleurd /uk w]d5 e5ige ov]blijfsel5 aangetr(f5 van ,p5tacr9us p5tagonais ,goldfuss #ab4 ,deze soort van kalk/e5 komt tamelijk m5igvuldig op alle punt5 d] b$d+ voor4 ,alle de da>uit be/a&e /e55 zijn /]k g]old2 sommige hebb5 e55 doormet] van #f tot #g duim51 do* de mee/e zijn kle9]4 e4 ,blaauwa*tig grijze kalk/e51 m9d] fijnkorrelig dan de vorige1 ruw en oneff5 op de breuk1 met gl9/]5de kalkspaa?kri/all51 en ze] talrijke kle9e1 van #b tot #c /reep 9 doormet] hebb5de1 fossil5 insluit5d1 welke behoor5 tot de familie d] ,trilobit54 ,bij bes*\w+ door de l\pe zijn de van facett5 voorzi5e oog5 duidelijk zigtba>1 do* ov]ig5s is e5e nad]e soortbepal+ moeijelijk1 da> het niet gelukt h5 te isol]51 uit ho(de van de h>dheid d] omgev5de /e5massa en hunne eig5e broo%eid4 ,sle*ts e5maal is e5 zoodanig /uk1 dat /]k g]old 01 gevond5 op het k]kh(1 en dus afkom/ig uit het bov5/e g$eelte d] b$d+4 f4 ,zw>ta*tig grijze kalk/e51 9 m9 ( me] plaatvormige /ukk51 met v]s*eid5e t5 deele go$ bewa>de s*elp5 van ,lepta5a depressa ,dalm4 7,productus depressus ,s[4 #ac71 wa>tuss*5 talrijke exempl>5 v]spreid ligg5 van ,beyri*ia complicata ,salt41 door ,mc,coy #ad ond] de ,entomo/racen g]angs*ikt4 ,de teg5woordigheid dez] fossil51 hoe kle9 ook1--da> zij sle*ts e5' doormet] van hoog/5s #b /reep hebb51--heeft e*t] e5ige beteek5is1 dewijl het gesla*t ,beyri*ia1 volg5s ,mc,coy1 tot hi]toe alle5 uit het siluris*e /elsel bek5d is1 en ,b4 complicata ze] m5igvuldig1 en op e5 aantal v]s*ill5de plaats51 9 ,engel& voorkomt 9 de s*ief]a*tige kalk/e551 welke tot dit /elsel behoor54 ,ook de platte hoekige vorm d] hi] voorkom5de /ukk5 beantwoordt aan dez5 oorsprong4 ,zij zijn vrij talrijk 9 het ond]/e g$eelte d] b$d+1 t]wijl hun doormet] van #c tot #g duim5 b$raagt4 ,op n dez] /ukk5 neemt m5 ijz]kieskri/all5 wa>4 g4 ,graauwe kalk/e51 met e5 indruksel van ,t]ebratula flabellula ,s[4 #ae en e5 d]gelijk /uk1 hetwelk e5 fragm5t e5] groot]e ,t]ebratula bevat1 v]mo$elijk ,t4 plicatella ,s[4 #af1 als m$e e5 afdruksel van e5e ,melania ( van e5e &]e s*elp behoor5de tot e5 da>m$e 9 vorm na ov]e5kom5d gesla*t4 ,/ukk5 me] g]old dan de vorige1 tot van #e duim4 h4 ,bonte kalk/e51 violet1 rood1 vlees*kleurig1 wit en zeegro5 gevlekt1 fijnkorrelig1 zond] kri/all51 m9d] h>d en va/ dan de ,portl&kalk1 do* h>d] dan krijt4 ,e5 groot g]old blok van ,o1#de el 9 doormet]1 en e5ige kle9]e /ukk5 zijn 9 het ond]/e g$eelte d] b$d+ gevond54 ,fossil5 kom5 er niet 9 voor4 i4 ,wit krijt en vuur/e554 ,beide zijn door de geheele b$d+ v]spreid4 ,de /ukk5 krijt zijn alle g]old1 de groot/e van #c duim4 ,de da>9 voorkom5de ,=am9if]5 zijn ,rotalia globosa en ,textil>ia acicul>is1 dezelfde1 die het talrijk/ 9 het ,engels*e krijt word5 aangetr(f54 ,9 de nabijheid d] vuur/e5knoll5 bevat het krijt bov5di5 vele naald5 van zeesponz54 ,de mee/e vuur/e55 zijn s*]pkantige fragm5t54 ,e*t] word5 er ook v]s*eid5e geheele knoll5 aangetr(f52 de groot/e heeft e55 doormet] van #d duim4 ,me]5deels zijn zij zw>tbru9 ( bru9a*tig geel en half doors*ijn5d1 e5ige bleekgeel ( rooda*tig en ondoors*ijn5d4 ,behalve de g5oemde kalkge/e5t5 bevat de bodem nog talrijke uit kool/(zur5 kalk be/a&e rol/e551 die m9d] duidelijk gek5m]kt zijn1 do* g$eeltelijk1 tot e5 d] bes*rev5 v>ieteit5 7d en g7 kunn5 gebragt word52 de mee/5 zijn blaauwa*tig grijs ( grijsa*tig wit4 ,e9delijk zij hi] nog v]meld1 dat ik1 door tuss*5kom/ van d5 he] ,back] de ,wit1 van d5 ,mr4 metsela> ,a4 ,la/ te ,enkhuiz5 ontvang5 heb e5 /uk van ,a/raea annul>is ,lam41 hetwelk door hem 9 het ja> #ahbj bij het b\w5 d] s*ool op het eil& gevond5 is1 op e5e diepte van #h voet5 ond] d5 grond4 ,volg5s zijne m$$eel+ bevond5 zi* da> t] plaatse nog v]s*eid5e &]e d]gelijke t5 deele groot]e /ukk51 die v]w>d door elk&] lag54 ,het /uk1 dat ik ond] de oog5 heb1 is #e duim5 lang en bijna #c duim5 dik en bre$4 ,het heeft e5igz9s afg]onde kant51 en ook de opp]vlakte1 wa> zi* de cell5 bev9d51 is glad afgeslep51 t]wijl de kleur door ge9filtre]d ijz]oxydhydraat geela*tig is geword51 do* ov]ig5s komt het fossile exempla> ov]e5 met de nog 9 de ,we/9dis*e zee lev5de voorw]p54 #ac4 ,m]gel1 grijsa*tig wit1 g$eeltelijk violet1 e5 /uk van #c duim1 9 a>d en kleur geheel ov]e5/emm5d met /ukk5 keup]m]gel1 alhi] op het m9]alogis* kab9et voorh&54 #ad4 ,dol]iet1 ze] fijnkorrelig1 graauw1 gro5 en /]k magnetis*4 ,e5 /uk van #e duim5 is gevond5 9 het ond]/e g$eelte d] b$d+4 ,da> het nuttig kan zijn1 voor e5e lat]e v]gelijk+ met hetge5 eld]s 9 ons vad]l& 9 e55 bodem van ov]e5kom/ige zam5/ell+ voorkomt1 de v]h\d+ te wet51 wa>9 elk d] rotssoort5 tot de gezam5lijke hoeveelheid d] gevond5 /e55 /aat1 zoo volgt hi] e5e lij/ met de nam5 d] rotssoort5 en het aantal d] da>uit be/a&e /e551 v]zameld bij de grav+ van d5 #e1h ell5 diep5 kuil op het punt ,a4 ,ond] dit aantal zijn e*t] alle5 zulke /e55 begrep51 wi] doormet] #a duim ( me] b$raagt4 ,dewijl deze inzamel+ is ges*i$ door d5 vuurtor5wa*t]1 die 9 la/ _h ontvang5 alle de gevond5 /e55 zond] ond]s*eid aan mij ov] te z5d51 zoo mag m5 aannem51 dat hi] alle willekeur buit5 geslot5 is gewee/1 en de cijf]s ind]daad vrij jui/ de v]h\d+ uitdrukk51 wa>9 de v]s*ill5de /e5soort5 9 dit g$eelte des bodems voorkom54 ,graniet1 a4 roode #dc #i1d proc4 #bg1g proc4 ,graniet1 b4 &]s gekleurde #cf #g1i proc4 ,sy5iet #bd #e1c proc4 ,gneis #bc #d1j proc4 ,porphi] #b #j1d proc4 ,veldspaa? #c #j1g proc4 ,kw>ts #f #a1c proc4 ,glimm]s*ief] #i #b1j proc4 ,*loriets*ief] #a #j1b proc4 ,z&/e51 a4 zond] glimm]1 gele #b #j1d proc4 #e1f proc4 ,z&/e51 b4 zond] glimm]1 roode #b #j1d proc4 ,z&/e51 c4 glimm]h\d5d1 gele en #ai #d1a proc4 grijze ,z&/e51 d4 glimm]h\d5d1 roode #c #j1g proc4 ,kalkh\d5de ?ons*ief] #a #j1b proc4 ,kw>tsiet #b #j1d proc4 ,klei1 a4 witte #b #j1d proc4 ,klei1 b4 roode #f #a1c proc4 ,kalkge/e5t51 a4 m>m] #ae #c1c proc4 #ec1h proc4 ,kalkge/e5t51 b4 witte en gele #bi #f1c proc4 ,jurakalk ,kalkge/e5t51 c4 graauwe1 met #ab #b1f proc4 duidelijke fossil5 ,kalkge/e5t51 d4 bonte #e #a1a proc4 ,kalkge/e5t51 e4 kalkspaa? #a #j1b proc4 ,kalkge/e5t51 f4 vezelige #a #j1b proc4 ,kalkge/e5t51 g4 niet nad] bepaald1 #ahc #dj1a proc4 do* t5 deele tot b en c behoor5d ,krijt #ae #c1c proc4 ,vuur/e5 #aj #b1b proc4 ,m]gel #a #j1b proc4 ,dol]iet #a #j1b proc4 ,som #deg ,9 deze b$d+ is ook nog op #b1c ell5 bov5 ,a4 ,p4 gevond5 e5 /ukje h\t uit e5e bru9kool=matie4 ,het is ongeve] #b duim5 lang1 ligt1 bru91 do* niet met ijz]oxyd ge9cru/re]d4 ,het is gemakkelijk snijdba> en /emt 9 maaksel ze] na ov]e5 met het h\t van ,taxus baccata1 da> de h\tcell5 van h(/ippels en van e55 bre$5 spiraalb& voorzi5 zijn4 ,het is d]halve afkom/ig van e55 boom behoor5de tot het fossile gesla*t ,taxites ,goepp]t4 ,de twe$e laag1 wa>van de dikte hoog/5s e5 el b$raagt1 be/aat uit e55 zw>ta*tig grijz5 z&ig5 leemm]gel1 hi] en da> met e5' geela*tig5 ( bru9a*tig5 t9t4 ,zij ond]s*eidt zi* van de hoog]e1 behalve door de kleur1 vooral ook door e5e me]d]e gelijkmatigheid en innig] v]m5g+ d] be/&deel54 ,de diep]e g$eelt5 d] laag bevatt5 het mee/e z& en hebb5 e55 loss]5 zam5hang dan de hoog]e4 ,de mikroskopis*e be/&deel5 zijn dezelfde als die d] e]/e laag1 alle5 9 &]e betrekkelijke hoeveelh$54 ,hetzelfde geldt van de s*eikundige be/&deel54 ,kool/(zure kalk en ijz]oxyd kom5 er 9 m]kelijk g]+]e mate 9 voor4 ,de bodem op #j1c el bov5 ,a4 ,p41 nag5oeg uit het midd5 d] laag1 bevat #h1bg proc4 9 z\tzuur oplosb>e deel51 wa>van #d1hg kool/(zure kalk zijn en #a1bi proc4 ijz]oxyd4 ,er word5 m$e e5 aantal g]olde /e55 9 aangetr(f51 groot5deels tot dezelfde rotssoort5 behoor5de als die 9 de e]/ bes*rev5 laag4 ,/e55 van zoo groot5 omvang als 9 deze zijn hi] niet gevond54 ,e*t] z\de ik niet durv5 bew]51 dat zij er niet 9 voorkom51 da> dit g$eelte des bodems alle5 uit de grav+ 9 ,a en de bor+ 9 c bek5d is4 ,ond] de granietblokk5 zijn er v]s*eid5e1 die rood en gro5 gevlekt zijn1 t5 gevolge van tuss*5 de roode veldspaa? v]spreid oliv94 ,e5 di] /ukk5 heeft e55 doormet] van #aj duim54 ,buit5di5 word5 de mee/e d] bov5 bes*rev5 v>ieteit5 ook hi] v]teg5woordigd4 ,de z&/e55 zijn m$e dezelfde4 ,nabij de bov5/e gr5s is er e5 gevond5 van #ah duim5 9 doormet]1 plat aan we]szijd51 grijs en aan de e5e zijde door ijz]oxydhydraat geel gekleurd4 ,het geheele getal d] /e55 van n duim ( me] 9 doormet]1 bij de grav+ 9 ,a uit deze laag v]zameld1 b$raagt #ajd1 die op de volg5de wijze v]deeld zijn3 ,graniet1 a4 roode #f #e1h proc4 #ba1b proc4 ,graniet1 b4 &]s gekleurde #i #h1g proc4 ,gneis #d #c1i proc4 ,veld/e5porphi] #a #j1i proc4 ,veldspaa? #b #a1i proc4 ,kw>ts #e #d1h proc4 ,z&/e51 a4 zond] glimm]1 gele #a #j1i proc4 #e1g proc4 ,z&/e51 b4 zond] glimm]1 roode #a #j1i proc4 ,z&/e51 c4 glimm]h\d5d1 gele #d #c1i proc4 en grijze ,kalkge/e5t51 a4 m>m] #a #j1i proc4 #bd1h proc4 ,kalkge/e5t51 b4 ,jurakalk #e #d1h proc4 ,kalkge/e5t51 c4 bonte #a #j1i proc4 ,kalkge/e5t51 d4 niet nad] #ai #ah1b proc4 bepaald ,krijt #e #d1h proc4 ,vuur/e5 #dj #ch1e proc4 #ajd ,hi]uit blijkt1 dat het voornaam/e v]s*il met de vorige laag geleg5 is 9 het aanzi5lijk getal van vuur/e551 wa>ond] v]s*eid5e groote knoll51 tot van #i duim5 9 doormet]4 ,e9delijk is 9 deze laag ook nog gevond5 e5 vrij go$ bewa>d fragm5t e5] zuil1 v]mo$elijk van ,act9ocr9us laevis ,mill41 uit ti5 gel$+5 be/a&e4 ,de d]de laag wordt gevormd door e55 li*t geela*tig grijz5 leema*tig5 z&m]gel1 9 ,a de dikte van #a1c el hebb5de4 ,re$s is gezegd1 dat de leemm]gel d] twe$e laag b5$5wa>ts all5gs z&a*tig] wordt4 ,w]kelijk is het ook niet wel mogelijk e5e s*]pe gr5s tuss*5 deze beide lag5 te trekk51 die integ5deel s*i] onm]kba> 9 elk&] ov]gaan1 9 di] voege1 dat de kleur al li*t] en li*t]1 en de zam5hang d] deel5 al loss] en loss] wordt na>mate de diepte to5eemt4 ,dat deze twee lag5 eig5lijk bij elk&] behoor5 wordt ook nog da>door beve/igd1 dat 9 c 7nabij de vuurtor57 ond] de laag z&m]gel w$]om e5e laag zw>tgrijze leemm]gel gevond5 wordt1 geheel gelijk aan de da> bov5 ligg5de4 ,/raks zull5 wij zi51 dat het gevolg hi]van is1 dat da> t] plaatse e5e wat]gev5de wel 9 de z&m]gellaag is gevond54 ,ook deze laag bevat talrijke g]olde /e551 w$]om groot5deels tot dezelfde rotssoort5 behoor5de als die 9 de hoog]e lag54 ,ond] de granieta*tige ge/e5t5 treft m5 er v]s*eid5e aan1 die ge5 wa> graniet zijn1 ma> euriet ( granuliet4 ,de hi] voorkom5de zijn rood ( wit ge/reept4 ,z&/e551 beantwoord5de aan de hoog] ligg5de1 zijn hi] niet aangetr(f51 ma>1 9 /$e da>van1 e5ige /ukk5 van e55 grov]5 en va/]5 graauwackez&/e5 ( psammiet1 de groot/e e55 doormet] hebb5de van #g duim54 ,ond] de kalk/e55 v]di551 als niet 9 de hoog]e lag5 voorkom5de1 v]meld te word53 e5 violetrood en gro5 gevlekt /uk m>m]1 e5 geelgrijze h>de kleih\d5de kalk/e51 en bov5di5 e5 /uk kalkh\d5de kiesels*ief]1 zw>ta*tig grijs gekleurd1 ze] fijnkorrelig1 s*elpa*tig op de breuk1 zond] fossil51 #g duim5 9 doormet] hebb5de4 ,ook zijn hi] w$]om v]s*eid5e /ukk5 dol]iet gevond5 en desgelijks e5ige /ukjes anamesiet1 t] grootte van #a tot #b duim54 ,e9delijk nog e5 kle9 fragm5t van d5 r& e5] s*elp1 die niet nad] te bepal5 is1 do*1 te oordeel5 na> de witte kleur en de g]+e fossilificatie1 wa>s*ijnlijk uit e5e jong]e t]tiaire =matie afkom/ig4 ,het getal d] v]zamelde rol/e551 van me] dan #a duim doormet] b$raagt #aah4 ,hi]van behoor5 tot3 ,graniet1 a4 roode 7t5 deele euriet7 #ba #ag1i proc4 #bd1f proc4 ,graniet1 b4 &]s gekleurde #d #c1d proc4 ,gneis #b #a1g proc4 ,hoornbl5de #a #j1h proc4 ,veld/e5porphi] #a #j1h proc4 ,kw>ts #h #f1h proc4 ,glimm]s*ief] #g #f1j proc4 ,kalkh\d5de kiesels*ief] #a #j1h proc4 ,kw>tsiet #c #b1f proc4 ,psammiet #d #c1d proc4 ,kalkge/e5t51 a4 m>m] #a #j1h proc4 #af1j proc4 ,kalkge/e5t51 b4 ,jurakalk #a #j1h proc4 ,kalkge/e5t51 c4 kleih\d5de #a #j1h proc4 ,kalkge/e5t51 d4 niet nad] #af #ac1f proc4 bepaald ,krijt #h #f1h proc4 ,vuur/e5 #cc #bh1j proc4 ,dol]iet #c #b1f proc4 ,anamesiet #c #b1f proc4 #aah ,v]gelijk5 wij nu deze uitkom/5 met die d] hoog]e lag51 dan komt m5 9 het algeme5 tot het resultaat3 #ao4 dat het a&eel d] plutonis*e ge/e5t5 zi* tamelijk gelijk blijft2 #bo4 dat het a&eel d] oud]e kalkge/e5t5 9 de bov5/e laag v]reweg het groot/ is1 en b5$5wa>ts afneemt2 #co4 dat da>5teg5 het krijt en de da>uit afkom/ige vuur/e55 9 de diep]e lag5 het m5igvuldig/ zijn2 #do4 dat er 9 ge5 d] lag5 fossil5 gevond5 word51 afkom/ig van di]51 welke op de plaats zelve geleefd hebb51 ma> da>5teg5 v]s*eid5e1 die aan ge/e5t5 van ze] v]s*ill5d5 geologis*5 oud]dom eig5 zijn4 ,de vi]de ( diep/e laag1 wa>toe m5 is doorg$rong51 en welke 9 ,a op #a1e el ond] ,a4 ,p4 e55 aanvang neemt1 be/aat uit z&1 dat geheel vrij is van kool/(zur5 kalk1 en zi* da>door ze] wez5lijk van de hoog] ligg5de lag5 ond]s*eidt4 ,bij de grav+ heeft m5 sle*ts e5 ze] kle9 g$eelte 7#j1a el7 van deze laag le]5 k5n54 ,hi] aan de bov5/e gr5s1 is het z& ze] fijn en nog niet geheel vrij van +em5gde leemdeel54 ,m5 mag aannem51 dat deze z&laag zi* ond] het geheele hoog]e g$eelte des eil&s uitbreidt1 da>1--gelijk lat] nog nad] blijk5 zal1--het me]5deel d] putt51 zoo niet alle 7alle5 met uitzond]+ van die bij d5 vuurtor57 tot 9 deze laag doordr+5 en da>uit hun wat] ontvang54 ,de bodem van de put 7p71 9 het midd5 van het hoog]e g$eelte1 ligt op #a1e el ond] ,a4 ,p41 dus jui/ op de diepte1 wa>op de z&laag 9 ,a nabij de ku/ m$e gevond5 is 7v]g4 de doorsn$e 9 fig4 #c71 zoodat1 alhoewel het wa>s*ijnlijk is1 dat de bodem van die put zi* iets diep] ond] de bov5/e gr5s d] z&laag alda> bev9dt1 h>e hell+ 9 elk geval ze] g]+ is4 ,( er 9 deze laag ook g]olde /e55 voorkom51 kan ik niet besliss51 uit ho(de d] te g]+e diepte1 wa>toe m5 da>9 gegrav5 heeft1 ma> 9 het da>van ontvang5 mon/] zijn er ge5e4 ,,het ,,laag ,,ligg5d ,,g$eelte4 ,de geogno/is*e ge/eldheid van dit g$eelte v]s*ilt t5 e55male van het hoog]e en kondigt dadelijk e5e jong]e alluviaal-=matie aan4 ,deze =matie is nog van twe$]lei a>d1 namelijk e5sdeels door aanspoel+ uit de zee1 &]deels 9 zoet wat] ont/aan4 ,de geheele omtrek1 voor zoo v] zij aan de zee gr5/1 wordt door z& b$ekt4 ,langs de ,noord-,oo/ku/1 wa> ook nu nog het paalw]k ontbreekt1 en vroeg] de re$e is gewee/1 alvor5s door het grav5 d] hav5 voor e5e bet]e ligplaats d] s*ep5 0 gezorgd1 is het /r& door z& opgehoogd1 t] hoogte van #a el tot #a1e el bov5 ,a4 ,p41 als het w>e e5e du9vorm+ op ze] kle9e s*aal da>/ell5de4 ,ook de ov]langs ev5wijdig met de ,noord-,we/ku/ loop5de rug1 welke re$s vroeg] 7bl4 #i7 v]meld is1 be/aat enkel uit z&4 ,wa> ?ans door paalw]k het v]d] opw]p5 van het z& door de zee v]h9d]d is1 en d]halve ook op d5 g5oemd5 rug1 da> is het z& op vele plaats5 b$ekt met e5 dun laagje teela>de1 do* onmiddelijk da>ond] treft m5 het z& aan4 ,de zoog5aamde ,/a>t1--al?ans het bov5/e g$eelte tot op #j1c duim ond] de opp]vlakte1--is alw$] geheel uit z& gevormd4 ,e9delijk behoort hi]toe ook het1 alhoewel aan g5e zijde van het hooge g$eelte geleg51 door aanspoel+ nieuw gevormde /uk gronds ,b4 ,bij e5e grav+ tot op #a1i el w]d da>9 niets dan z& gevond54 ,de zam5/ell+ van dit z& is ov]al dezelfde4 ,het is tamelijk gr(korrelig1 en bevat ze] talrijke s*elp5 7dezelfde die ook nu nog de omr+5de zee bewon57 en gelijke rol/e55 als die1 welke nog dagelijks door de zee word5 opgeworp51 en wa>ov] wij /raks nad] zull5 sprek54 ,alle5 v]meld ik hi]1 als m9 ( me] de gr5s te k5n5 gev5de van de kra*t1 die de golv5 d] ,zuid]zee v]mog5 uit te oef551 dat op d5 z&rug1 welks midd5 op e55 af/& van om/reeks #ej ell5 van de zee is v]wijd]d1 /e55 gevond5 word5 tot van #bj duim5 9 doormet]1 die d]halve door de /orm5 9 de j>5 #agge en #aggf zijn opgeworp54 ,behalve deze s*elp5 en /e55 treft m5 hi] en da>1 9 het z& grav5de1 ook e5e d]riea*tige massa aan1 t5 deele na> het s*ijnt uit losgewoeld ve5 be/a&e4 ,9 de nabijheid d] ,noord-,we/ku/1 en wa>s*ijnlijk ook aan de teg5ov]ge/elde zijde1 ligt ond] het z& e5e kleilaag4 ,9 het punt ,c is deze aangetr(f5 op e5e diepte van #a1a el4 ,deze klei sluit nog vele kle9]e en groot]e z&korrels 94 ,dat ook zij door de zee is aangevo]d1 wordt bewez5 niet alle5 door de talrijke da>9 bevatte fragm5t5 van s*elp51 welke tot dezelfde soort5 behoor5 als die 9 het hoog] ligg5de z&1 ma> ook word5 er de kiezels*al5 van ,cosc9odiscus cellosus1 van ,act9ocyclus s5>ius1 van e55 ,act9opty*us en fragm5t5 van ,nonion9a g]manica 9 aangetr(f54 ,geheel het midd5g$eelte wordt da>5teg5 door e5e zoetwat]-=matie +5om54 ,nabij de opp]vlakte treft m51 9 plaats van z&1 e5e z&ige klei aan1 plaatselijk afgewisseld met dunne ve5/rook51 vooral 9 de nabijheid van het vroeg] mo]assige g$eelte1 do* zeld5 e5e groot]e dikte hebb5de dan van #e tot #aj duim51 en groot5deels gevormd door moss5 7,sphagnum1 ,hypnum71 t]wijl m5 op vele punt5 de geleg5heid heeft alle de opvolg5de toe/&5 van dit zi* vorm5d ve5 wa> te nem51 van de nog friss*e mosplantjes aan de opp]vlakte af1 tot aan de ond]/e geheel 9 ve5 ov]gegane laag toe4 ,deze z&ige klei bevat vrij talrijke kle9e kw>tskorreltjes en e5 s*]pkantig gruis van kri/all9is*e ge/e5t52 ook kom5 er vele *lorietkorrels 9 voor1 alsm$e e5ige /raal/e5s*ilf]s4 ,e5 g$eelte van het fijne gruis be/aat uit kool/(zur5 kalk1 do* van ov]blijfsel5 van zee-organism5 komt ge5 spoor voor4 ,da>5teg5 zijn er de kiezels*al5 van e5e zoetwat]-diatomee 7,navicula ,brebissonii ,ktz47 op e5ige punt5 9 vrij groot aantal 9 aangetr(f51 sommige nog e5e gro5e kleur/( bevatt5de4 ,b5$5wa>ts wordt deze klei all5gs m9d] z&ig1 tot dat zij 79 d op #j1be el ond] ,a4 ,p47 9 e55 donk] gekleurd5 taaij5 kleim]gel ov]gaat1 wa>van de m9]alogis*e be/&deel5 dezelfde als die van de hoog] ligg5de zijn1 do* wa>9 alle5 de betrekkelijke hoeveelheid d] kw>tskorrels m9d] is4 ,9 dez5 kleim]gel1 vooral 9 de diep]e g$eelt51 treft m5 vele v]ve5de plant5ov]blijfsel5 aan4 ,w]kelijk ru/ deze kleim]gel ook op e5e laag wa> ve51 wa>van de bov5/e gr5s 79 d7 op #a1e el ond] ,a4 ,p4 ligt1 t]wijl de ond]/e gr5s op #b1h el ond] ,a4 ,p41 zijnde het diep/e punt d] bor+ alda>1 nog niet b]eikt is4 ,dit ve5 draagt al de k5m]k5 van gewoon laag ve54 ,bij de bor+ zijn1 op de groot/ b]eikte diepte1 da>uit v]s*eid5e /ukk5 h\t opgehaald1 welke 9 all5 deele beantwoord5 aan dat van d5 gewon5 wilg5boom 7,salix alba71 en da>m$e bepaaldelijk 9 mikroskopis* maaksel geheel ov]e5/emm54 ,deze boom1 die ?ans vol/rekt niet me] op dit g$eelte van het eil& voorkomt1 heeft dus da> vroeg] gegroeid1 t5zij het h\t er is aangespoeld g$ur5de de ve5vorm+1 hetge5 e*t] m9d] wa>s*ijnlijk is1 omdat ve5 alle5 9 wat] ont/aat1 wa>9 we9ig /room+ is4 ,dit h\t is wel rooda*tig bru9 gevond51 do* ov]ig5s we9ig v]&]d4 ,zelfs bezitt5 de h\tvezel5 nog 9 hooge mate de taaiheid en buigzaamheid1 welke aan het wilg5h\t eig5 zijn4 ,op dezelfde plaats en uit gelijke diepte zijn ook e5ige fragm5t5 van be5d]5 opgeboord1 welke afkom/ig zijn van e5 rund4 ,h]k5ba> zijn3 e5 g$eelte d] ond]kaak met bijna drie kie%olt51 e5 g$eelte d] ond]/e gel$+svlakte van e5e tibia1 e5 g$eelte van e5 os hamatum1 en e5 os sesamoideum4 ,deze be5d]5 zijn iets kle9] dan die van e5e teg5woordige volwass5 koe4 ,t5 slotte blijft mij nog ov] hi] iets te zegg5 nop5s het voorkom5 van b>n/e5 op ,urk4 ,ik heb mij vele v]geefs*e moeite gegev51 zo[el tijd5s mijn v]blijf op het eil&1 als lat]1 door het mee/ zorgvuldig ond]zoek d] van da> m$egebragte ( mij toegezond5 grond51 om da>van iets te v9d51 zond] dat het mij zelfs gelukt is het kle9/e mikroskopis*e brok/ukje te ontdekk54 ,de zaak v]di5de ind]daad dit naauwkeurig ond]zoek1 omdat het opw]p5 van b>n/e5 door de zee tot het v]mo$5 z\de kunn5 leid51 dat zi* op ge5e ze] groote diepte ond] d5 zeebodem e5e bru9kol5b$d+ bev9dt1 welke b>n/e5 bevat1 e5 v]mo$5 e*t]1 dat nog me] grond z\de hebb51 indi5 b>n/e5 niet zulk e5e ligte zelf/&igheid is1 zoodat de /ukk5 van eld]s door de zee kunn5 zijn aangevo]d4 ,hoe het zij1 zoo s*ijnt e*t] dit punt van g5oegzaam gewigt1 om1 bij gebrek van eig5e /ellige uitkom/51 hi] die b]igt5 van &]5 bije5 te /ell51 welke de vraag1 ( er van tijd tot tijd b>n/e5 op ,urk is gevond51 bijna met zek]heid beve/ig5d do5 beantwoord54 ,het e]/e b]igt da>omtr5t v9d ik 9 de re$s vroeg] 7bl4 #c7 v]melde briefwissel+ tuss*5 ,n4 ,wits5 en ,g4 ,cup]4 ,9 e55 brief1 g$agteek5d #ah ,aug4 #agji1 s*reef de e]/e3 ,op het eil& ,urk heb ik w$] b>n/e5 do5 zoek5 en gevond53 't is bijzond]1 m5 v9dt er b>n/e5 9 de a>de1 welke ontdekt w]d als de zee het l& afspoelde en wel all]h&e soort1 witte1 geele1 held]e en donk]e van kleur1 ja 9 sommige /ukk5 zie ik onre9igh$5 van blad]tjes1 als &]s9s4 ,ook het antwoord van ,cup] aan ,wits5 moge hi] e5e plaats v9d51 als zijnde k5m]k5d voor de me5+5 van di5 tijd1 aanga&e d5 a>d des b>n/e5s4 ,d5 #bc ,augu/us van hetzelfde ja> s*reef hij3 ,hetge5 ,,uwe4 mij s*rijft van b>n/e5 op ,urk is ze] opm]kelijk1 te me] dewijl het mij toes*ijnt dat hetzelve wordt gehaald uit d5 grond en uit de a>de van dit eil&1 en dat de zee hetzelve afspoel5de ontdekt wa> het ligt4 ,ik v]zoek ,u dit nad] te ond]zoek5 en te doorgrond51 omdat het zoo v]s*ilt van het begrip van k5n]s1 die v]me551 dat deze /( liquida uit de a>de komt en opdrijv5de uit de zee1 na zi* neemt wat het ontmoet1 vliegjes1 viss*ub enzv4 ,aan dit b]igt sluit zi* de volg5de brief van ,m>t9et1 m$eg$eeld door ,le ,francq van ,b]khey #ag1 aan wi5 hij g]igt 04 ,de he] ,we]man1 pr$ikant te ,urk1 s*rijft mij 7aan ,m>t9et71 oudtijds wi]d5 er w>e b>n/e551 geel en held]1 br&5de als ka>sjes1 op ons ,eil& gevond51 dog nooit 9 m5igte4 ,m5 vond ze alle5 nu en dan me] ( m94 ,9 't beg9 dez] ,eeuw w>5 de ,jong5s gewoon dezelve aan /r& op te zoek51 voor d5 ,wel ,ed4 ,gr4 ,a*tb4 ,amba*t%e] ,nicolaas ,witz51 ,burgemee/] d] ,/ad ,am/]dam #ah1 die hi] ja>lijks kwam en dezelve van de ,jong5s kogt3 dog s$]t di5 tijd is er ge5 w]k gemaakt om ze op te zoek51 en ook we9ig me] gevond51 en dus niet mogelijk om ze g]$elijk te v]zorg54 ,niet uit s*ep5 die v]gaan zijn1 ma> door de natuur zijn ze hi] aangespoeld1 en wi]d5 gevond5 9 e5e zek]e soort van zw>te aangespoelde ,mollema>de ( molma*tig5 ,ve5grond1 gelijk ik zelfs1 9 het beg9 van mijne ,di5/1 wanne] nog e5 groot /uk ,l&s1 buit5dijks1 zi* ,noordoo/wa>ts na> de ,lemm] uit/rekte1 e5 van die soort5 van ,b>n/e5 alda> 9 aangespoelde ,molma>de ( ,ve5grond gevond5 heb1 e5 halve v+]kop groot1 welke ik aan mijn e]wa>d5 ,vad] pres5t g$aan heb1 ma> s$]t dat het opgemelde agt] ,buit5dijksl& weggespoeld en niet me] da> van dan e5 vlakke /e5a*tige /r& ov]geblev5 is1 word5 die /e551 zooveel mij bek5d is1 niet me] gevond51 enzv4 ,behalve op ,urk1 is ook op het naburige ,s*okl& b>n/e5 gevond5 #ai4 ,(s*oon nu 9 lat]5 tijd de b>n/e5 op ge5 dez] beide eil&5 me] is ontmoet1 zoo lat5 e*t] de da>omtr5t m$eg$eelde b]igt5 ge55 twijfel ov]1 ( het is alda> vroeg] voorgekom51 en wel1 na> all5 s*ijn1 opgeworp5 door de zee4 ,tev5s e*t] blijkt da>uit1 dat de hoeveelheid t5 all5 tijde ze] g]+ gewee/ is4 ,de mollema>de1 wa>van 9 deze b]igt5 sprake is1 z\de het v]mo$5 kunn5 v]/]k51 als ( deze b>n/e5 afkom/ig 0 uit e5e door de zee omgewoelde bru9kol5laag1 do* re$s bov5 hebb5 wij gezi51 dat tuss*5 het z&1 dat het vroeg]e zee/r& vormde1 zi* veel d]rie bev9dt4 ,hoog/wa>s*ijnlijk 0 het deze1 wa>9 m5 d5 b>n/e5 vond4 ,deze d]rie nu draagt alle de k5m]k5 van losgespoeld ve54 ,van h\t van conif]51 die zoo algeme5 9 de bru9kol5b$d+5 voorkom51 en bepaaldelijk 9 die1 welke d5 b>n/e5 bevatt51 is ge5 spoor te v9d54 ,ma> bov5di5 is het g5oeg bek5d1 dat de b>n/e5 ze] veelvuldig voorkomt 9 z&- en leemgrond51 gelijk inzond]heid langs de geheele ,oo/zeeku/ het geval is4 ,hij is da>he5 gevo]d uit &]e t]tiaire bru9kol5b$d+51 en het z\de d]halve ze] wel mogelijk kunn5 zijn1 dat b>n/e5 ook hi] en da> ond] het ,zuid]zee/r& ligt1 zond] dat zulks da>om nog e5e nabij zijnde bru9kol5b$d+ v]raadt4 ,het soortelijk gewigt van b>n/e5 is #a1jh2 het v]s*ilt d]halve ze] we9ig van dat van wat]1 en gevolgelijk kunn5 /ukjes1 gelijk op ,urk gevond5 zijn1 ze] gemakkelijk van groote af/&5 da>he5 door d5 /room d] zee zijn ov]gevo]d4 ,,de ,,bodem ,,d] ,,zee ,,rondom ,,urk4 ,het is d5 zeev>5d5 op de ,zuid]zee g5oeg bek5d1 dat het va>wat] 9 d5 onmiddelijk5 omtrek van ,urk ze] onveilig is1 ui?o(de van de g]+e diepte d] zee 9 de nabijheid van dit eil&4 ,deze ondiepte1 gewoonlijk bek5d ond] d5 naam van het ,rif van ,urk1 is op de bijgevoegde ka>t #bj aang$uid1 tev5s met de diept5 des zeebodems ond] ,a4 ,p41 volg5s de re$s v]melde ,zuid]zee-ka>t van d5 ,luit5ant van ,rhijn4 ,alle5lijk zijn de cijf]s v]me]d]d met #b palm1 zijnde dit t5 naa/5bij het v]s*il tuss*5 laag wat] en ,a4 ,p4 ,op de hi] a*t] gevoegde plaat1 /ell5 fig4 #a1 #b1 #c en #d e5e reeks van doorsn$5 voor1 volg5s de op de ka>t door de lijn5 ,o ,p1 ,q ,r1 ,s ,t en ,u ,v aangewez5 rigt+54 ,deze doorsn$5 zijn1 wat de horizontale uitbreid+ betreft1 op dezelfde s*aal geteek5d als de ka>t1 namelijk op die van #a_/bjejj1 t]wijl voor de v]tikale hoogte en diepte de s*aal van #a_/ajjj is gekoz54 ,alle hell+5 zijn dus 9 w]kelijkheid ruim #bj maal v]groot voorge/eld4 ,de lijn ,a ,p duidt 9 alle figur5 de wat]opp]vlakte aan2 de bijgevoegde cijf]s gev5 de hoogt5 en diept5 bov5 en ond] ,a4 ,p4 te k5n51 t]wijl door #j #j de plaats5 word5 aangewez51 wa> de bodem ond] de wat]opp]vlakte daalt en zi* 9 l&- en zeebodem s*eidt4 ,het blijkt1 zo[el uit de ka>t als uit deze doorsn$51 dat het rif zi* rondom het eil& als e5 ond]zees* plateau uitbreidt1 dat1 vooral aan de ,we/zijde1 op vele punt5 digt ond] de wat]opp]vlakte is geleg54 ,ook gebeurt het bij ze] laag wat] van tijd tot tijd1 dat het rif groot5deels droog komt1 zoodat de eil&bewon]s zi* tot nabij zijn5 r& droogvoets kunn5 begev54 ,aan de ,oo/zijde ligt niet alle5 de opp]vlakte van het rif 9 het algeme5 diep]1 ma> zij loopt ook langzaam glooij5d af tot aan het punt1 wa> de zee h>e gewone diepte heeft b]eikt welke1 aan die zijde 7tuss*5 ,urk en ,s*okl&71 n]g5s me] dan #d ell51 doorgaans sle*ts #c1f tot #c1h el b$raagt4 ,da>5teg5 is aan de ,we/zijde de hell+ aan d5 r& van het rif veel /eil] 7zie fig4 #a en #b71 zoodat de diepte op e55 kort5 af/& van di5 r& snel to5eemt4 ,ook is het da>buit5 geleg5 g$eelte d] zee s$]t lang bek5d ond] d5 naam van het ,val van ,urk1 dat1 aan de &]e zijde begr5sd door het ,enkhuiz] z&1 w]kelijk e5e soort van ond]zees*e vallei ( dal da>/elt1 wa>van de groot/e diepte #e1f el b$raagt1 zijnde dit tev5s de groot/e diepte d] ,zuid]zee bezuid5 ,enkhuiz51 alle5 met uitzond]+ van e5 pa> punt5 op de hoogte di] /ad zelve1 wa> de diepte tot #f1b el ond] ,a4 ,p4 b$raagt4 ,de bodem van dit geheele rif be/aat uit gr( z& met g]olde /e551 wa>ond] vele van buit5gewone grootte1 vooral op het we/elijk g$eelte4 ,ik zelf heb v]s*eid5e di] /e55 gezi51 welke #a tot #a1e el 9 doormet] hadd51 en wa>van sommige nog sle*ts fragm5t5 w>5 van m]kelijk groot]e /e551 die m51 bij laag wat]1 door middel van kruid _h lat5 spr+54 ,ook deelde de ,burgemee/] mij m$e1 dat m5 9 vroeg]5 tijd /e55 _h gevond5 van #ae voet ( ruim #d ell5 9 doormet]1 do* dat /e55 van die grootte ?ans zeld5 me] voorkom54 ,re$s s$]t vele j>5 hebb5 de eil&]s die /e55 van het rif opgehaald1 t5 e9de deze te v]koop5 voor /e5glooij+5 aan de ze$ijk51 en het gevolg hi]van is1 dat de /e55 op dit rif all5gs ze] 9 aantal v]m9d]d zijn1 en1 dewijl alle5 die1 welke aan deszelfs opp]vlakte geleg5 zijn1 word5 v]zameld1 zoo kan m5 hi]uit e5ig]mate besluit5 tot de v]baz5de /e55massa1 die hi] e5maal op e5 kort be/ek is bije5 gehoopt gewee/ #ba4 ,to5 ik het eil& bezo*t1 vond ik er e*t] nog vele op e5' groot5 hoop ge/apeld aan het /r& nabij de hav51 die m5 da> kortel+s uit de zee _h aangebragt1 zoodat ik de welkome geleg5heid _h1 om d5 a>d di] /e55 nad] te kunn5 ond]zoek54 ,de alda> v]zamelde rol/e55 be/ond5 uit3 #a4 ,graniet1 a4 e5 brok/uk van e55 groot]5 rol/e52 de doormet] van het fragm5t b$roeg #a1be el2 de be/&deel5 w>53 witte veldspaa? 7olikoglas71 witte kw>ts1 zw>ta*tig gro5e glimm] en e5ige we9ige hoornbl5de1 wa>door deze /e5 tot sy5iet nad]t4 b4 ,e5 brok/uk van #j1ge el 9 doormet]1 met rooz5roode veldspaa?1 witte kw>ts en donk]gro5e glimm]2 deze be/&deel5 zijn ze] ongelijkmatig gem5gd4 c4 ,e5 geheele rol/e5 van #j1he el 9 doormet]1 be/a&e uit ze] veel tegelroode veldspaa?1 we9ig graauwe kw>ts1 en bijna ge5 glimm]4 d4 ,e5 geheele rol/e5 van #j1e el 9 doormet]1 fijnkorrelig1 met graauwwitte veldspaa? en kw>ts1 en zw>te glimm]4 e4 ,e5 brok/uk van #j1e el 9 doormet]1 fijnkorrelig1 de ho(dmassa be/a&e uit witte1 roode en gro5a*tige kw>ts2 v]d]s uit rooz5roode veldspaa? en we9ig gro5a*tig gekleurde glimm]4 #b4 ,sy5iet4 ,twee brok/ukk51 van geheel dezelfde rotssoort1 die wa>s*ijnlijk g$eelt5 van d5zelfd5 door kruid gesprong5 /e5 hebb5 uitgemaakt4 ,het groot/e heeft e55 doormet] van #a1e el1 het kle9/e van #j1ge el4 ,de be/&deel5 zijn3 roode veldspaa?1 witte kw>ts1 zw>te glimm] en hoornbl5de1 en bov5di5 triphaan4 #c4 ,gneis4 ,e5 brok/uk van #j1i el1 met gelijke be/&deel5 als #b1 alle5 laagswijze geord5d4 #d4 ,euriet1 e5 rol/e5 van #j1ge el 9 doormet]1 wit met roode ad]s1 granat5 insluit5d4 #e4 ,li*tgrijze kalk/e51 e5 rol/e5 van #j1e el 9 doormet]1 tamelijk homoge5 en h>d1 met onduidelijke fossile s*elp54 ,behalve door deze groote blokk51 be/ond er nog geleg5heid om d5 a>d d] /e55 van het rif te le]5 k5n5 door die1 welke de zee op het /r& geworp5 heeft1 zo[el op de ,/a>t als langs de ,noordoo/ku/ en op het nieuwl+s aangespoelde /uk gronds bij de hav54 ,natuurlijk zijn deze /e55 ov] het algeme5 kle9]1 do* er bev9d5 zi* to* ond] van #j1b el 9 doormet]4 ,ze] vele di] /e55 /emm5 volmaakt ov]e5 met die1 welke 9 d5 bodem van het hoogligg5d g$eelte des eil&s voorkom54 ,m5 treft da>ond] aan3 v]s*ill5de soort5 van graniet1 wa>van de roode ook hi] de ov]h& heeft2 ook is da>ond] e5 /uk go$ gek5m]kt s*riftgraniet gevond52 v]d]s sy5iet1 gneis1 wa>ond] n /uk met donk]roode veldspaa? en kw>ts 9 ze] duidelijke s*]p afges*eid5e dunne lag52 voorts euriet1 veld/e5porphi]1 witte en violetroode kw>ts1 zw>ta*tig gro5e hoorn/e51 gele z&/e51 m>m]1 li*tgeela*tig witte ,jurakalk1 blaauwa*tig grijze kalk/e51 krijt en talrijke vuur/e554 ,bov5di5 w]d5 er nog1 als fossil5 uit oud]e lag5 afkom/ig1 op het /r& tuss*5 de rol/e55 gevond53 e5e geheel 9 kalkspaa? v]&]de ,a/raea rotul>is ,mi*el91 wa>aan1 t5 gevolge d] afslijt+1 de cell5 alle5 nog op sommige plaats5 go$ h]k5ba> zijn1 en e5 /e5k]n1 wa>s*ijnlijk van ,melania ,z5k]i ,dunk]4 ,,ov]zigt ,,en ,,gevolgtrekk+54 ,de ?ans m$eg$eelde uitkom/5 van het ond]zoek des bodems van ,urk en van het rif1 dat dit eil& omgeeft1 bewijz5 vold+5d1 dat het hoog] ligg5de g$eelte met het rif van diluvial51 het lag]e g$eelte da>5teg5 van alluvial5 oorsprong is4 ,m]kwa>dig is voorzek] de groote magtigheid van de diluviale leembank1 welke het we/elijk g$eelte des eil&s vormt1 en die wel nog uit ond]s*eid5e lag5 be/aat1 do* welke blijkba> all5 e55 gelijk5 oorsprong hebb5 gehad1 da> de groot]e rotsfragm5t5 da>9 van gelijk5 a>d zijn1 (s*oon zij 9 het betrekkelijk aantal van elke soort v]s*ill54 ,wel is wa> word5 d]gelijke leembank5 op vele &]e punt5 9 onz5 diluvial5 z&bodem gevond51 do* doorgaans van e5e veel g]+]e dikte4 ,e*t] kom5 er eld]s voor1 die e5e nog veel groot]e magtigheid hebb5 #bb4 ,dat die leembank vroeg] e5e groot]e uitge/rek!id heeft gehad1 mog5 wij als zek] /ell51 want1 hoe va/ de bodem ook zij1 zoo is zij to* ge5sz9s be/& teg5 de door e55 hevig5 w9d opg]uide golv54 ,tijd5s d5 /orm 9 ,febru>ij #ahbe1 to5 de ku/ door paalw]k en /e5glooij+ nog niet zoo bes*ut 01 als teg5woordig1 w]d1 volg5s het v]haal van d5 ,burgemee/]1 de hooge we/zijde ze] bes*adigd1 zoodat op vele plaats5 het b5$5/e g$eelte geheel door de golv5 0 weggeslag5 en de ku/ bijna loodregt 0 geword54 ,ook de vuurbaak is1 ui?o(de van het wegspoel5 des bodems1 h]haalde mal5 me] b9n5wa>ts moet5 v]plaat/ word54 ,opg]igt 9 het ja> #afag1 /ond zij 9 #afdi nog #aab voet5 ( #cj ell5 van d5 zeekant1 t]wijl 9 #affa1 dus sle*ts twaalf j>5 lat]1 die af/& tot op #cj voet5 ( #h1e el v]m9d]d 0 #bc4 ,ook z\de er 9 vroeg]5 tijd1 to5 het eil& groot] 01 t5 ,zuid5 van hetzelve en t5 ,oo/5 van het ,val van ,urk1 e5e k]k ge/aan hebb5 #bd1 volg5s &]5 #be zelfs e5 dorp tuss*5 het eil& en de h\trib #bf1 wa>van nog bij m5s*5geheug5 ov]blijfsels be/ond51 zelfs zoo veel muurw]k1 dat de s*ipp]s het moe/5 v]mijd54 ,dat het eil& ook aan de ,oo/zijde 9 omvang v]lor5 heeft1 zull5 wij /raks zi51 do* het aangevo]de is voldo5de t5 betooge1 dat ook het hooge diluviale g$eelte zi* vroeg] v]d] 9 zee heeft uitge/rekt4 ,ind]daad is dan ook de /ell+ ze] wa>s*ijnlijk1 dat e]tijds het geheele ,oo/elijk g$eelte van het rif da>toe heeft behoort1 en dat1 t]wijl door de zee het fijn]e slib is weggespoeld1 het z& en de /e55 op de plaats zijn blijv5 ligg54 ,hi]voor pleit ook de zond]l+e wigvormige g$aante van dit hooge g$eelte1 als het w>e de helft van e55 vroeg]5 diluvial5 heuvel voor/ell5de1 t]wijl de &]e ?ans v]dw55 helft na> de ,we/zijde wa>s*ijnlijk m$e langzaam glooij5d afliep4 ,wat de wijze aanbelangt1 hoe deze leem- en leemm]gelbank met de groote da>9 beslot5 g]olde rotsblokk5 op die plaats gekom5 is1 zoo is voorzek] ?ans de tijd nog niet gekom51 om op go$e grond5 e5e keuze te do5 uit de vele hypo!s51 die1 t] v]kl>+ van het ont/aan d] geheele =matie1 wa>toe dit g$eelte van het eil& behoort1 zijn uitg$a*t4 ,alle5lijk kan m5 e5ige wa>s*ijnlijke giss+5 opp]51 aanga&e d5 oorsprong d] 9 d5 bodem gevond5 /e554 ,ev5 als veelal 9 het diluvium1--do* hi] te opm]kelijk]1 uit ho(de van de va/heid d] massa1 wa>9 zij b$olv5 ligg51--v9d5 wij ge/e5t5 uit alle tijdvakk51 van de oud/e plutonis*e rots5 af1 tot aan de bru9kool d] t]tiaire p]iode toe1 9 de groot/e v]w>r+ doorn ligg54 ,talrijke v>ieteit5 van graniet1 sy5iet en gneis1 kalk/e551 die1 blijk5s de da>9 voorh&5 v]/e5+5 7,lepta5a depressa1 ,beyri*ia complicata1 ,act9ocr9us laevis71 tot het siluris*e en devonis*e /elsel behoor51 &]e kalk/e551 die tijd5s de ,jurap]iode gevormd zijn1 en de da>aan eig5e fossil5 7,p5tacr9us p5tagonalis1 ,t]ebratula flabellula1 ,t4 plicatella7 bevatt51 v]d]s m]gel1 z&/e55 van v]s*ill5d5 a>d en wa>s*ijnlijk ook van ze] v]s*ill5d5 oud]dom1 krijt en vuur/e551 h\t van e55 ,taxites uit e5e t]tiaire laag1 zelfs de uit vulkanis*e /rek5 afkom/ige dol]iet en anamesiet1--zi$a> het bonte geheel1 welks ontcijf]+ voorzek] altijd uit]/ moeijelijk zal blijv54 ,intuss*5 kunn5 wij re$s nu op enkele punt5 opm]kzaam mak54 ,voore]/ op het ze] 9 het oogloop5d v]s*il tuss*5 de /e55 welke 9 d5 ,urks*5 bodem voorkom51 en die1 welke 9 de zuidelijke /rek5 van ons vad]l& 9 diluviale grond5 word5 aangetr(f54 ,/e551 die e55 zuidelijk5 ( zuidoo/elijk5 oorsprong1 namelijk van het ,ard5n]- ( ,n$]rijns*e leigeb]gte z\d5 v]rad51 en wa>van op onze ,noordbrab&s*e1 ,geld]s*e en ,utre*ts*e heideveld5 vel5 word5 gevond51 kom5 op ,urk nag5oeg vol/rekt niet voor1 en zelfs gelijk5 de grauwacke-z&/e55 ( psammiet51 die 9 g]+5 getale1 sle*ts n op de tweehond]d1 alda> zijn aangetr(f51 we9ig op die1 welke 9 zuidelijk] /rek5 voorkom54 ,da>5teg5 is de ,urks*e bodem ze] rijk aan kalkge/e5t51 zoo zelfs1 dat de da>uit be/a&e rol/e55 alle de ov]ige gezam5lijk 9 aantal ov]treff51 t]wijl deze1 gelijk m5 weet1 9 de zuidelijk] /rek5 van het diluvium ze] spa>zaam gevond5 word54 ,me] ov]e5kom/ s*ijnt het ,urks*e diluvium te hebb5 met dat van d5 ,hondsrug bij ,gron+51 gelijk dit door ,dr4 ,ali ,coh5 #bg bes*rev5 is4 ,e*t] z\de e5e naauwkeurige v]gelijk+ d] op de beide plaats5 gevond5 rotssoort5 noodig zijn1 om die gelijkheid va/ te /ell54 ,ook is er e5 v]s*il1 dat niet geheel uit het oog mag v]lor5 word51 dat m5 namelijk 9 d5 ,hondsrug zeld5 vuur/e55 aantreft #bh1 t]wijl deze da>5teg5 9 d5 ,urks*5 bodem 9 groot5 ov]vlo$ voorkom54 ,e9delijk mag m5 ook v]mo$51 dat de diluviale grond5 van ,/e5wijk1 van het ,roode klif en van het hoog ligg5de g$eelte van het eil& ,wi]+51 met dit g$eelte van ,urk e55 gelijk5 oorsprong hebb5 gehad1 do* sle*ts lat] ond]zoek kan de gegrondheid van dit v]mo$5 aantoon54 ,9 de twe$e plaats gev5 de gevond5 rotsfragm5t5 e5ige1 zij het dan ook nog onzek]e1 grond5 aan voor giss+5 aanga&e de oorspronkelijke plaats51 van wa> die /e55massa afkom/ig is4 ,dat vel5 de g]olde rotsblokk51 uit graniet enzv4 be/a&e1 en welke niet alle5 9 ons vad]l&1 ma> ook 9 ,engel& en 9 het noord]deel van ,duits*l& tot 9 ,rusl& toe1 e5 zoo algeme5 be/&deel d] diluviale =matie uitmak51 als uit ,sc&9avie afkom/ig bes*\w51 is g5oeg bek5d4 ,ook de gea>dheid van vele d] plutonis*e ge/e5t5 /emt met dit gevoel5 ov]e54 ,voore]/ pleit da>voor het ze] veelvuldig voorkom5 d] roode v>ieteit5 van graniet1 wa>op ook re$s vroeg] ,hausmann #bi zi* b]oep5 heeft4 ,t5 twe$e1 de teg5woordigheid van s*riftgraniet1 en t5 d]de van labrador 9 sommige d] sy5iet54 ,zo[el het e5e als de &]e behoor51 zoo al niet uitsluit5d1 to* vooral 9 het ,noord5 te huis4 ,e9delijk heb ik ook nog geleg5heid gehad de ,urks*e ge/e5t5 te v]gelijk5 met uit ,noorweg5 afkom/ige rotsfragm5t5 9 de v]zamel+ van d5 he] ,f4 ,c4 ,c4 ,ev]ts1 pr$ikant te ,enkhuiz51 en door hem zelv51 tijd5s zijn v]blijf aan de ,noorweegs*e we/ku/1 van de rots5 afgeslag54 ,uit die v]gelijk+ is mij geblek51 dat er w]kelijk tuss*5 sommige d] graniet51 sy5iet5 en gneis5 zoo groote ov]e5kom/ is1 dat m5 h5 voor van dezelfde rots z\de h\d54 ,e*t] b5 ik v]re van te will5 bewe]51 dat alle de talrijke v>ieteit5 van plutonis*e ge/e5t51 die 9 d5 bodem van ,urk voorh&5 zijn1 /ellig e55 noords*5 oorsprong hebb54 ,e5ige hunn] gelijk5 zoo ze] op d]gelijke ge/e5t5 uit ,s*otl&1 alhi] 9 het m9]alogis* kab9et aanwezig1 dat m5 ze] g5eigd wordt h5 als van da> afkom/ig te bes*\w54 ,deze me5+ wordt nog v]/]kt1 door de talrijke vuur/e55 en het krijt1 dat geheel beantwoordt aan het krijt d] ,engels*e ku/51 en wa>van vooral de ond]/e lag5 d] leembank e5e aanzi5lijke hoeveelheid bevatt54 ,ook zijn de ov]ige gevond5 ge/e5t5 ge5sz9s 9 /rijd met e55 we/]s*5 oorsprong1 ma> sommige s*ijn5 dez5 veele] aan te duid54 ,bepaaldelijk geldt zulks van de vrij talrijke kalk/e55 met ,beyri*ia complicata1 hoog/wa>s*ijnlijk tot het siluris*e /elsel behoor5de 7zie bl4 #ag71 t]wijl het v]d]s niet moeijelijk z\de zijn1 voor alle de &]e ge/e5t5 9 ,engel& me]d]e v9dplaats5 aan te wijz51 vanwa> m5 met e5ig5 grond z\de kunn5 v]mo$51 dat de ,urks*e /e55 gekom5 zijn4 ,do* zulk e5e optell+ z\de voor het oog5blik ze] we9ig wa>de hebb51 te me]1 dewijl m51 welligt met ev5 veel grond1 d]gelijke v9dplaats5 9 &]e niet ze] v] v]wijd]de oord5 z\de kunn5 aantoon54 ,ik on?\d mij er d]halve van1 het aan lat]5 tijd ov]lat5de1 om ov] dit moeijelijke vraag/uk me] li*t te v]spreid54 ,?ans van het hoog]e op het lag]e1 ( van het diluviale op het alluviale g$eelte des eil&s ov]ga&e1 h]9n] ik 9 de e]/e plaats1 dat het ond]zoek gele]d heeft1 dat hi] het geheele midd5g$eelte uit e5e zoetwat]=matie be/aat1 namelijk uit ve5 en da>op ru/5de klei1 en dat alle5 de r&5 langs de ,noordwe/- en ,oo/ku/ door e5e zee=matie zijn b$ekt4 ,blijkba> is hi] de zoetwat]=matie de oud]e1 en de zeewat]=matie de jong]e4 ,deze daadzaak1 dat de oud]e alluviale =matie van ,urk 9 zoet wat] is ont/aan1 is niet onbelangrijk4 ,zij bewij/ namelijk onw$]sprekelijk1 dat dit lage g$eelte zi* e]/ gevormd heeft1 nadat1 door de ophoog+ d] noordelijke en we/elijke ku/5 van ons vad]l&1 er e5 soort van wal 0 ont/aan1 welke e5e lagune omgaf1 wa>van het me] ,flevo1 dat het zoete wat] uit n d] ,rijn>m5 ontv+1 het laat/e ov]blijfsel 0 #cj4 ,vr di5 tijd1 en zelfs lang voor dat er iets van het teg5woordige ,noord- en ,zuidholl& en van het groot/e deel van ,friesl& bov5 de zee v]rez5 01 (1 met &]e woord51 op e5 tijd/ip1 to5 dit geheele g$eelte van ons vad]l& nog zee 01 lag re$s de diluviale k]n van ,urk 9 die zee1 als e5 eil&je1 dat e*t]1 gelijk wij zag51 to5 e5e groot]e uitgebreidheid _h dan het teg5woordige hoog ligg5d g$eelte4 ,e]/ nadat de met zoet wat] gevulde lagune ont/aan 01 w]d die k]n het /eunpunt voor de lat]e alluviale =matie1 t]wijl nog lat]1--to51 t5 gevolge van het w$] wegspoel5 d] grond51 die vroeg] het me] ,flevo aan de ,noordzijde omzoomd5 en van de zee afslot51 zi* de ,zuid]zee _h gevormd1--het zee-alluvium ont/ond1 dat ?ans het zoetwat]-alluvium als e5 gordel omgeeft4 ,dit bewij/1 dat er al?ans e5 tijd is gewee/1 dat ,urk e5 eil& 9 het me] ,flevo 01 en1 da> nu de beide &]e 9 de ,zuid]zee geleg5 eil&51 ,m>k5 en ,s*okl&1 geheel van alluvial5 oorsprong zijn1 zoo z\de m5 welligt v]mo$5 kunn51 dat ,urk voor het eil& ,flevo moet geh\d5 word51 wa>van ,mela gewag maakt1 en welks ligg+ nog zoo raadsela*tig is1 dat niet m9d] dan vijf uite5loop5de me5+5 da>omtr5t h>e v]d$ig]s hebb5 gevond5 #ca4 ,intuss*5 le]t e5e nad]e ov]weg+ weldra1 dat het niet hetzelfde eil& heeft kunn5 zijn1 als dat1 hetwelk door ,mela b$oeld w]d1 da> op d5 tijd1 wa>van hij spreekt1 de alluviale /rek5 van onz5 vad]l&s*5 bodem re$s be/ond5 en bewoond w]d51 en zelfs e5e groot]e uitgebreidheid hadd51 dan 9 onz5 tijd4 ,m5 moet d]halve ook wel aannem51 dat het alluviale g$eelte van ,urk niet alle5 to5 re$s aanwezig 01 ma> zelfs zijn er v]s*eid5e feit51 die bewijz51 dat het zi* veel v]d] heeft uitge/rekt dan ?ans1 en do5 v]mo$51 dat het e5maal met ,s*okl& en welligt da>door met de ,ov]ijssels*e ku/ is v]e5igd gewee/4 ,volg5s ,wag5a> #cb z\de wele] vrij diep 9 zee1 na> d5 kant van ,s*okl&1 e5e k]k ge/aan hebb51 en de plaats hi]omtr5t wordt nog door de zeeli$5 het ,urk] k]kh( geheet54 ,dit k]kh( z\de volg5s hem #bcj ,a4 ro$5 ( #hdf ell5 9 zee ligg54 ,de he] ,g4 ,mees ,az4 heeft 9 e5 ze] lez5swa>dig op/el ov] het eil& ,s*okl& #cc m$e van dit k]kh( gewag gemaakt4 ,alle5lijk /elt hij het veel v]d] van ,urk1 namelijk op e5 d]de van d5 af/& tuss*5 de beide eil&51 en1 da> deze #aadjj ell5 b$raagt1 dus op #chjj ell51 ( ruim vi] mal5 v]d]1 dan het volg5s de opgave van ,wag5a> z\de geleg5 zijn4 ,to5 ik op ,urk 01 vond ik ook da> de ov]lev]+ algeme51 dat het eil& e]tijds veel groot] 0 gewee/1 en wel bepaaldelijk 9 de oo/elijke rigt+4 ,de ,burgemee/] v]haalde mij1 dat hij voor e5ige j>51 bij e55 buit5gewoon lag5 wat]/&1 tot e5 vi]de uurs v] van de ,oo/ku/ 9 zee 0 gegaan1 en to5 alda> e5 pal5 ho(d _h gevond51 zigtba> t] l5gte van m9/5s #ad ell54 ,ik h]9n] hi]bij1 dat nog tot 9 het beg9 dez] eeuw aan d5zelfd5 kant van het eil& de re$e voor de s*ep5 is gewee/4 ,dat e9delijk1 zelfs nog vr e5 betrekkelijk g]+ aantal j>5 de bodem van het eil& 9 de noordoo/elijke rigt+ door de zee v]lor5 heeft1 blijkt uit d5 vroeg] 7bl4 #ca1 #cb7 m$eg$eeld5 brief van ,ds4 ,we]man4 ,lat] is het e*t] we9ig me] afg5om52 al?ans op de uitvo]ige ka>t1 9 #aghi op la/ d] ,am/]dams*e reg]+ v]va>digd door d5 ,/ads-,l&met] ,j4 ,s*ill+1 v]toont het eil& nag5oeg geheel d5zelfd5 vorm als ?ans4 ,alle5lijk spr+t het noordelijk/ g$eelte d] ,noordwe/ku/ iets m9d] v] 9 zee dan to51 en is1 gelijk re$s vroeg] is gezegd1 s$]t het aanlegg5 d] hav5 9 #ahai1 tuss*5 de zuidwe/elijke punt1 wa>op de vuurtor5 /aat1 en het hav5ho(d1 door aanspoel+ van z&1 e5 nieuw /uk gronds gevormd4 ,e9delijk _h to5 ook de ,/a>t e5 e5igz9s &] beloop en split/e zi* aan ha> uite9de 9 twee takk51 wa>van er ?ans sle*ts e5 is ov]geblev54 ,,het ,,wat] ,,9 ,,de ,,putt54 ,er zijn op ,urk e5 tw9tigtal putt51 wa>van het me]5deel bijzond] eig5dom is van de bewon]s d] huiz51 wa> ( 9 welk] nabijheid zij zi* bev9d54 ,e5 di] putt51 9 het midd5 van het hoog ligg5d g$eelte geleg5 7zie de ka>t71 is e*t] voor algeme5 gebruik be/emd4 ,de mond van dez5 put ligt op #d1e el bov5 ,a4 ,p4 ,de w&5 zijn geheel bekle$ met rol/e55 van het rif afkom/ig1 en zijne diepte b$raagt #f1a el2 zoodat d]halve zi* de bodem #a1f el ond] ,a4 ,p4 bev9dt4 7,zie de doorsn$e 9 fig4 #c p47 ,nabij d5 vuurtor51 is m$e e5 put4 ,de omgev5de grond ligt hi] op #g1g el bov5 ,a4 ,p4 ,de diepte b$raagt #f1dc el1 zoodat d]halve de bodem van di5 put op #a1bg el bov5 ,a4 ,p4 is geleg54 7,zie de doorsn$e 9 fig4 #d p'47 ,re$s hi]uit blijkt1 dat het wat] 9 deze beide putt5 ze] wa>s*ijnlijk e55 v]s*ill5d5 oorsprong heeft1 da> de bodem van d5 laat/5 #b1hg el hoog] ligt dan die des e]/51 hetge51 op di5 kort5 af/& 7om/reeks #chj ell571 tot e5e veel groot]e hell+ d] het wat] lev]5de z&laag z\de do5 besluit51 dan gewoonlijk 9 d]gelijke gevall5 wordt wa>g5om54 ,w]kelijk hebb5 dan ook de 9 het w]k ge/elde bor+5 en grav+5 do5 zi51 dat op het punt ,a1 t] diepte van #a1e el ond] ,a4 ,p4 e5e z&laag wordt aangetr(f51 dat is sle*ts we9ig hoog]1 dan de bodem van d5 9 het midd5 geleg5 put1 t]wijl da>5teg5 9 c1 dat is nabij d5 vuurtor51 op e5e diepte van #a1d el bov5 ,a4 ,p4 de laag z&m]gel e55 aanvang neemt1 die b5$5wa>ts 9 bijna zuiv] z& ov]gaat1 en op #a el bov5 ,a4 ,p4 w$]om van ond]5 door e5e laag leemm]gel begr5sd wordt4 ,m5 mag d]halve veilig aannem51 dat1 t]wijl de e]/g5oemde put1 en wa>s*ijnlijk het me]5deel d] ov]ige putt51 hun wat] ontvang5 uit de z&laag1 die zi* ond] het geheele diluviale g$eelte van het eil& uitbreidt1 de put nabij d5 vuurtor5 da>5teg5 gevo$ wordt door wat] uit de z&m]gellaag1 die1 wel is wa>1 ook eld]s wordt aangetr(f51 do* zond] de da>ond] ligg5de leemm]gellaag1 die1 t5 gevolge h>] veel g]+]e doordr+ba>heid1 het wat] da>9 h\dt opgeslot54 ,de ho(dbron van het wat] 9 de putt5 is natuurlijk het reg5wat]1 wa>van e5 g$eelte1 op de dak5 d] huiz5 n$]vall5de1 door de inwon]s1 hetzij 9 reg5bakk5 ( op e5e &]e wijze wordt opgevang51 t]wijl het ov]ige 9 d5 bodem dr+t4 ,het wat] 9 de well5 is e*t] v]re van zuiv] reg5wat] te zijn4 ,drie om/&igh$5 oef55 da>op invlo$ uit3 #ao4 de oplosba>heid van sommige /(f5 9 d5 bodem1 hetzij door wat] alle51 ( nadat dit kool/(zuur heeft opg5om51 dat 9 d5 bodem voorkomt1 t5 deele als het product van humific]5de planta>dige /(f51 9 de nabijheid d] opp]vlakte2 #bo4 de /ortzeen1 die bij /ormw$] vaak ov] het paalw]k he5slaan1 zoodat de bodem langs de ku/ bij zulke geleg5h$5 door zeewat] g$r5kt wordt2 #co4 het wat] d] omr+5de zee1 dat b5$5wa>ts 9 d5 bodem dr+t en 9 de putt5 op/ijgt4 ,het spreekt van zelf1 dat de laat/e om/&igheid d5 groot/5 invlo$ uitoef5t op het wat] 9 die putt51 welk] bodem zi* ond] de opp]vlakte d] zee bev9dt1 en van da> dan ook e5 belangrijk v]s*il 9 de zam5/ell+ van het wat] afkom/ig uit de beide bov5gemelde putt51 gelijk uit ond]/a&e uitkom/5 d] analyse blijkt4 ,9 #ajjj deel5 van het wat] van d5 9 het midd5 geleg5 put zijn bevat3 ,va/e /( #b1bai v]br&ba> #j1bdf onv]br&ba> #a1igc ,het wat] van d5 put bij d5 vuurtor5 bevat 9 #ajjj deel53 ,va/e /( #j1fee v]br&ba> #j1jfc onv]br&ba> #j1eib ,de zam5/ell+ d] vuurva/e be/&deel5 is de volg5de3 ,put 9 het midd54 ,put bij d5 vuurtor54 ,*lorsodium #j1hff #j1cjd ,zwavelzure kalk #j1cef #j1jhe ,kool/(zure soda #j1aig #j1abh ,kool/(zure potas* #j1aji #j1jjf ,kool/(zure kalk #j1ccg #j1jai ,kool/(zure magnesia #j1jhc #j1jfi ,kiezelzuur spor54 g]+e spor54 ,de hoeveelh$5 van het vrije kool/(zuur zijn niet bepaald1 do* de proef met kalkwat] le]de1 dat da>van 9 het e]/e wat] sle*ts ze] we9ig1 9 het twe$e da>5teg5 tamelijk veel voorh&5 is #cd4 ,van ijz] komt 9 ge5 d] beide wat]5 e5 spoor voor1 9 we]wil van d5 groot5 ov]vlo$ van dit metaal 9 d5 bodem1 hetge5 t5 bewijze /rekt1 dat het er alle5 als ijz]oxydhydraat1 en niet ook als kool/(zuur ijz]oxydul 9 aanwezig is4 ,aan de v]s*ill5de quantitatieve zam5/ell+ van het wat] d] beide putt5 beantwoordt ook de smaak4 ,dat van d5 put bij d5 vuurtor5 is vrij go$ dr9kba>1 do* het bijna vi]maal zoo veel va/e /(f5 bevatt5de wat] uit d5 put 9 het midd5 heeft e55 onaang5am5 ziltig5 smaak4 ,hetzelfde geldt van dat d] ov]ige putt51 en het wat] van n' dez] bleek1 bij e5 qualitatief ond]zoek1 9 zam5/ell+ ze] na1 zoo niet geheel1 met dat van d5 laat/g5oemd5 put ov]e5 te kom54 ,de eil&]s bezig5 dan ook dit wat] niet1 dan bij gebrek van reg5wat]1 als dr9kwat]1 ma> wel tot b]eid+ van spijz5 en tot &]e huisselijke doele9d51 als ook tot dr5k+ van het vee4 ,(s*oon de temp]atuur van het wat] d] putt5 uit d5 a>d d] zaak aan afwissel+ ond]hevig is1 zoo teek5 ik hi] nog aan1 dat op d5 #ca/5 ,ma>t1 to5 de !rmomet] 9 de lu*t op #aj1g ,c /ond1 het wat] op d5 bodem van d5 put bij d5 vuurtor5 e5e temp]atuur van #f1e ,c _h4 ,e5 !rmomet] tot op d5 bodem van het niet v] van da> v]wijd]de boorgat c n$]gelat51 en dus #c ell5 ond] d5 began5 bodem ( #j1f el lag] dan de diepte van d5 put1 teek5de t] zelfd] tijd m$e #f1e4 ,de temp]atuur van de ond]/e wat]laag en van de zi* onmiddelijk da>ond] bev9d5de leemm]gellaag 0 dus #d1b lag] dan die van de lu*t4 ,re$s vroeg] 7bl4 #c7 hebb5 wij gezegd1 dat het van ouds bek5d is1 dat het wat] 9 deze putt5 niet altijd ev5 hoog /aat1 en dat het zelfs volg5s e5 volksv]haal met dat van d5 ,geld]s*5 ,i,jssel bij ,kamp5 rijz5 en dal5 z\de4 ,mijn v]blijf op het eil& is te kort gewee/1 om da>omtr5t zelf naauwkeurige wa>nem+5 te do51 do* hetge5 mij da>van bek5d is geword51 is voldo5de tot e5e algeme5e oploss+ van het vraag/uk4 ,op d5 #ca/5 ,ma>t #aheb bevond ik1 dat de opp]vlakte van het wat] 9 d5 put bij d5 vuurtor5 /ond op #a1fc el ond] d5 began5 grond1 dat is #b1ac el ond] het hoog/e punt van het eil&1 en #f1jg el bov5 ,a4 ,p4 ,t]zelfd] tijd bevond zi* de opp]vlakte van het wat] 9 d5 &]5 9 het midd5 geleg5 put op #e1b el ond] d5 began5 grond1 dat is op #i1g el ond] het hoog/e punt en op #j1g el ond] ,a4 ,p4 ,(s*oon het nu wa> zij1 dat1 da> het wat] uit dez5 put tot algeme5 gebruik di5t1 deze bepal+5 ge5sz9s e5e jui/e uitdrukk+ lev]5 van de hoogte1 wa>toe het wat] z\de kunn5 /ijg51 indi5 het onge/oord aan zi* zelf w]d ov]gelat51 zoo is het v]s*il 9 wat]/& tuss*5 beide putt5 to* zoo groot1 dat m5 re$s hi]uit tot e5 v]s*il 9 oorsprong z\de moet5 besluit54 ,dit v]s*il b$roeg namelijk op het tijd/ip1 wa>op de met+ ges*i$ is1 niet m9d] dan #f1gg el1 zoodat de wat]opp]vlakte 9 d5 e]/5 put w]kelijk #a1eg el bov5 d5 mond van d5 &]5 put v]hev5 01 en1 indi5 de a>dlag5 eld]s volkom5 gelijk w>5 aan die1 welke bij d5 e]/5 put doorboord zijn1 het wat] met kra*t ov] d5 mond z\de uitvloeij51 ev5 als bij e5e artesis*e putbor+4 ,uit de zam5/ell+ van het wat] is geblek51 dat het zeewat] sle*ts 9 ze] g]+e mate aan de vorm+ van het wat] 9 d5 put nabij d5 vuurtor5 deelneemt4 ,zelfs z\de m5 e5 go$ deel van de da>9 aanwezige z\t5 nog kunn5 toes*rijv5 aan het bij /ormw$] ov]/uiv5de zeewat]4 ,9 elk geval is het1 uit d5 hoog5 /& van het wat] 9 di5 put1 duidelijk1 dat het niet dan e5e ze] bep]kte geme5s*ap met de zee heeft4 ,volg5s m$$eel+ van d5 vuurtor5wa*t] heeft dan ook de hoog]e ( lag]e /& d] zee ge5 d5 m9/5 invlo$ op d5 /& van het wat] 9 dez5 put4 ,alle5 bij ze] langdurige droogte v]m9d]t deszelfs hoeveelheid4 ,&]s is het geleg5 met d5 put 9 het midd51 en1 voor zoov] mijne b]igt5 reik51 ook met de ov]ige putt54 ,bij ze] lag5 wat]/& d] zee1 wanne] b4 v4 bij langdurige ,oo/5 w9d5 het wat]1 gelijk somtijds gebeurt1 tot #a1c ( #a1d el b5$5 dagelijks tij daalt1 dan word5 deze putt5 droog4 ,do* van e5 g]egeld dal5 en rijz5 van het wat] d] putt5 met het tij d] zee is aan niem& op ,urk iets bek5d4 ,t5 e9de da>omtr5t tot e5ige me]d]e zek]heid te kom51 is1 op mijne uitnoodig+1 door d5 vuurtor5wa*t] ,s*raal1 g$ur5de twee dag51 de hoogte van de zee 9 v]h\d+ tot ,a4 ,p4 en de hoogte d] opp]vlakte van het wat] 9 d5 gegrav5 kuil ,a opgeteek5d4 ,de /& van het wat] d] zee1 gemet5 op de peils*aal 9 de hav51 03 #be ,junij1 's morg5s t5 #f ure1 hoog wat]1 #j1ja el ond] ,a4 ,p4 #be ,junij1 's morg5s t5 #i #a_/b ure1 tuss*5 tij1 #j1hf el ond] ,a4 ,p4 #be ,junij1 's middags t5 #ab ure1 laag wat]1 #j1ai el ond] ,a4 ,p4 #be ,junij1 's namiddags t5 #f ure1 hoog wat]1 #j1jj el ond] ,a4 ,p4 #bf ,junij1 's morg5s t5 #f #a_/b ure1 hoog wat]1 #j1ba el ond] ,a4 ,p4 #bf ,junij1 's morg5s t5 #aj #a_/b ure1 tuss*5 tij1 #j1be el ond] ,a4 ,p4 #bf ,junij1 's namiddags t5 #ab #a_/b ure1 laag wat]1 #j1ca el ond] ,a4 ,p4 #bf ,junij1 's namiddags t5 #c #a_/b ure1 tuss*5 tij1 #j1bd el ond] ,a4 ,p4 #bf ,junij1 's namiddags t5 #f #a_/b ure1 hoog wat]1 #j1jg el ond] ,a4 ,p4 ,9 we]wil dat d]halve op die beide dag5 de /& van het zeewat] van #j tot #ca duim5 ond] ,a4 ,p4 heeft v]s*ild1 is er bij de telk5s h]haalde gelijktijdige met+5 ge5 het m9/e v]s*il wa>g5om5 9 d5 /& van het wat] 9 d5 gegrav5 kuil1 hetge5 al di5 tijd onv]&]lijk tot op #d1bde el ond] d5 began5 grond is geblev51 dat is sle*ts #j1jee el ond] ,a4 ,p4 ,da> nu deze kuil veel digt] bij het /r& 0 geleg5 dan e5 d] be/a&e putt51 zoo mag m5 veilig aannem51 dat de snelle rijz+5 en dal+5 d] zee1 welke het gevolg zijn van eb en vlo$1 op deze ook ge55 noem5swa>dig5 invlo$ hebb51 en dat er e5 tijdsbe/ek van v]s*eid5e dag5 wordt v]eis*t1 g$ur5de hetwelk de zee buit5gewoon laag is1 om het wat] 9 de putt5 e5igz9s aanm]kelijk te do5 dal54 ,gelijk re$s gezegd is1 is zulks vooral het geval bij langdurig5 ,oo/5w9d1 en dan is niet alle5 de zee laag1 ma> ook de da>9 uitloop5de ,i,jssel4 ,dit geeft de e5v\dige v]kl>+ van het oude sprookje betreff5de het v]b&1 dat er tuss*5 de ,urks*e putt5 en d5 ,geld]s*5 ,i,jssel z\de be/aan4 ,,de ,,plant5groei4 ,dat op e5 zoo kle9 eil&je1 midd5 9 zee en van alle zijd5 op5 en bloot ligg5d1 de plant5groei sle*ts we9ig ontwikkeld is1 kan niem& v]wond]54 ,bepaaldelijk geldt zulks van de ov]blijv5de plant51 boom5 en hee/]s1 die er sle*ts spa>zaam word5 aangetr(f5 en wel alle5 op het hoog ligg5d g$eelte1 te midd5 d] huiz51 wa> zij nog e5ige bes*utt+ teg5 d5 w9d v9d54 ,da> ontmoet m5 voor de won+5 hi] en da> e5ige l9deboom51 wilg5 en populi]51 wi] topp5 e*t] zeld5 bov5 de dak5 uit/ek54 ,9 e5 pa> ommuurde tu9tjes zijn ook enkele appel- en pe]5boom51 en zelfs e5 wijn/ok4 ,do* alle deze gewass5 drag5 de blijk5 van 9 hunn5 groei door d5 w9d belemm]d te zijn4 ,9 e5 di] tu9tjes word5 ook a>dappel5 en e5ige moesgro5t5 gekweekt1 (s*oon met we9ig gevolg1 zoodat dan ook 9 de behoeft5 d] eil&]s aan vo$selgewass5 door invo] van eld]s moet word5 voorzi54 ,de geheele ov]ige bodem is met gras begroeid4 ,het hoog ligg5d g$eelte wordt als algeme5e weide gebezigd1 t]wijl het laag ligg5d alle5 hooi lev]t4 ,tuss*5 het gras /aan e5 aantal &]e ja>plant5 v]spreid1 welk] soort5 e*t] nog v]s*ill5 na> gelang van de groeiplaats4 ,m5 kan vi] zulke groeiplaats5 ond]s*eid51 welke 9 de volg5de lij/ bij v]kort+ zijn aang$uid1 namelijk3 #ao4 het hoog ligg5d ( diluviale g$eelte2 #bo4 het nieuw aangespoelde /uk gronds nabij de hav52 #co4 het alluviale g$eelte1 met uitzond]+ van3 #do4 dat g$eelte1 hetwelk het laag/ geleg5 is1 en tot voor kort5 tijd e5 mo]as 04 ,het getal d] op ,urk 9 het wild groeij5d gevond5 plant51 en welke veilig bes*\wd kunn5 word51 als1 met ze] we9ige uitzond]+51 de geheele phan]ogame flora uitmak5de1 b$raagt #hf4 ,da>van hebb5 twee1 weg5s gemis d] bevru*t+s-organ51 niet kunn5 bepaald word54 ,de ov]ige zijn3 ,gram9eae ,alopecurus bulbosus ,l941 dil41 alluv4 99,agro/is m>itima ,lam41 alluv4 ,phal>is ar5>ia ,smi?1 dil4 ,phragmites communis ,tr941 mo]as4 ,cynosurus cri/atus ,l941 dil4 ,poa di/ans ,willd1 alluv4 99,poa m>itima ,smi?1 alluv4 ,poa procumb5s ,curt41 dil4 ,bromus prat5sis ,smi?1 dil4 ,holcus mollis ,l941 dil4 ,s*o5odorus liliaceus ,dumort41 dil4 ,fe/uca duriuscula ,l941 dil41 alluv4 ,fe/uca bromoides ,smi?1 alluv4 ,lolium p]5ne ,l941 alluv4 ,lolium arv5se ,smi?1 dif4 ,hordeum m>9um ,l941 dil4 99,rottboellia incurvata ,l941 dil4 ,cyp]aceae 99,scirpus m>itimus ,l941 mo]as4 ,c>ex flava ,l941 mo]as4 ,c>ex /ellulata ,s*reb]1 mo]as4 ,alismaceae 99,triglo*9 m>itimum ,l941 alluv41 mo]as4 ,juncaceae ,juncus squ>rosus ,l941 alluv4 ,juncus trifidus ,l941 alluv4 ,najadeae 99,ruppia ro/ellata ,ko*1 mo]as4 ,urticaceae ,urtica dioica ,l941 dil4 ,urtica ur5s ,l941 bij de hav54 ,*5opodeae ,atriplex lac9iatum ,l941 alluv4 ,atriplex patulum ,l941 alluv4 99,salsola kali ,l941 alluv4 99,salicornia h]bacea ,l941 alluv4 99,*5opodium m>itimum ,l941 dil41 alluv4 ,polygoneae ,polygonum avicul>e ,l941 alluv4 ,polygonum m9us ,l941 alluv4 ,rumex crispus ,l941 dil4 ,plantag9eae ,plantago major ,l941 dil4 99,plantago m>itima ,l941 dil41 alluv4 ,plantago ,coronopus ,l941 dil41 alluv4 ,plantago lanceolata ,l941 dil4 ,plantago m$ia ,l941 bij de hav54 ,plumbag9eae 99,arm]ia m>itima ,willd41 alluv4 ,compositae 99,a/] ,tripolium ,l941 alluv41 mo]as4 ,bellis p]5nis ,l941 dil41 bij de hav54 ,a*illea millefolium ,l941 dil41 alluv4 99,artemisia m>itima ,l941 alluv4 ,s5ecio vulg>is ,l941 dil41 bij de hav54 ,arctium tom5tosum ,hayne1 bij de hav54 ,onopordium acan?ium ,l941 alluv4 ,c>duus lanceolatus ,l941 dil41 alluv41 bij de hav54 ,leontodon t>axacum ,l941 dil4 ,asp>gia hispida ,h(fm41 alluv41 bij de hav54 ,asp>gia autumnalis ,h(fm41 dil4 ,picris hi]acoides ,l941 alluv4 ,son*us arv5sis ,l941 dil4 ,son*us asp] ,o$]1 alluv4 ,son*us ol]aceus ,l941 dil4 ,rubiaceae ,galium ,ap>9e ,l941 bij de hav54 ,convolvulaceae ,convolvulus arv5sis ,l941 dil4 ,solaneae ,solanum nigrum ,l941 alluv4 ,hyoscyamus nig] ,l941 alluv4 ,primulaceae 99,glaux m>itima ,l941 alluv4 ,umbellif]ae ,eryngium m>itimum ,l941 alluv4 ,crassulaceae ,s$um acre ,l941 bij de hav54 ,ranunculaceae ,ranunculus acris ,l941 dil4 ,ranunculus rep5s ,l941 alluv4 ,crucif]ae ,coronopus vulg>is ,dec41 dil41 alluv4 ,ib]is nudicaulis ,l941 alluv4 99,lepidium latifolium ,l941 alluv4 ,?laspi ,bursa pa/oris ,l941 dil41 alluv4 ,erysimum (fic9ale ,l941 alluv4 ,s9apis nigra ,l941 dil4 ,c>yophyllaceae 99,ar5>ia m>9a ,smi?1 dil41 alluv41 mo]as4 99,honk5ya peploides ,ehrh41 alluv4 ,c]a/ium vulgatum ,l941 dil4 ,c]a/ium arv5se ,l941 dil4 ,als9e m$ia ,l941 dil4 ,malvaceae ,malva rotundifolia ,l941 dil4 ,g]aniaceae ,erodium cicut>ium ,smi?1 dil41 alluv4 ,g]anium molle ,l941 bij de hav54 ,rosaceae ,pot5tilla ans]9a ,l941 dil41 alluv4 ,papilionaceae ,ononis sp9osa ,l941 dil4 ,trifolium prat5se ,l941 dil4 ,trifolium procumb5s ,l941 dil4 ,trifolium rep5s ,l941 alluv41 bij de hav54 ,lotus corniculatus ,l941 alluv4 ,uit deze lij/ blijkt1 dat het groote me]5deel d] op ,urk voorkom5de phan]ogame plant5 tot die soort5 behoort1 welke ze] algeme5 door het gans*e l& v]breid zijn4 ,alle5 die1 welke met e5 99 geteek5d zijn1 en ongeve] e5 vijfde van het geheel uitmak51 kunn5 bes*\wd word5 als k5m]k5d voor e55 9 de nabijheid van de zee geleg5 bodem4 ,ond] de famili51 die hi] vol/rekt niet v]teg5woordigd word51 v]di55 g5oemd te word5 de ,liliaceae1 ,euphorbiaceae1 ,labiatae1 ,borag9eae1 ,ericaceae en ,campanulaceae1 t]wijl van de ,umbellif]ae en van de ,rosaceae van elk sle*ts e5e soort voorkom54 ,,de ,,m5s*elijke ,,en ,,di]lijke ,,bevolk+4 ,de bevolk+ van ,urk is inzond]heid da>om m]kwa>dig1 dat het e5 zuiv] nag5oeg geheel onv]m5gd ras is1 dat g]ek5d kan word5 van de oude bewon]s van het eil& s*i] onv]&]d af te /amm51 want de ,urk]s tr\w5 bijna altijd met vr\w5 van hun eil&1 en sle*ts hoog/ zeld5 gebeurt het1 dat vreemdel+5 zi* alda> n$]zett5 en hunne nakomel+5 e5 blijv5d be/&deel d] bevolk+ word54 ,ook hebb5 all5 die ov]e5kom/1 welke h5 als l$5 e5] familie k5m]kt1 dat is3 zond] dat jui/ de e5 bepaald op d5 &] gelijkt1 is er to* 9 d5 algeme55 lig*aamsb\w1 9 de gelaat/rekk51 9 de kleur van het ha>1 van de oog5 enzv4 iets1 dat telk5s aan hunne geme5s*appelijke af/amm+ h]9n]t4 ,ov] het algeme5 zijn het /evig geb\wde1 wel gemaakte m5s*51 met bre$e s*\d]s en heup51 blond ha> en blaauwe oog54 ,ond] de vr\w5 treft m5 er vele aan1 die aanspraak op s*oonheid kunn5 mak54 ,vooral munt5 zij uit door blankheid van vel en door groote donk] blaauwe oog5 met lange wimp]s en fraai gebog5 w5kbraauw51 m9d] door hunn5 ov]ig5 lig*aamsvorm1 die iets plomps en mannelijks heeft4 ,jamm] is het ook dat ze] vele inwon]s nog de spor5 drag5 d] pokk5epidemie1 welke hi] 9 #ahdd met groote hevigheid gehe]s*t heeft1 t5 gevolge van de gebrekkige vacc9atie1 wa>aan de inwon]s zi* vroeg] zeld5 wild5 ond]w]p51 totdat zij door e5e droevige erv>+ van h>e nuttigheid ov]tuigd w]d54 ,da> m51 zoo erg5s 9 ons vad]l&1 dan op ,urk hop5 mag1 de onv]vals*te type aan te treff5 van deszelfs vroeg]e bewon]s1 zoo is het van e5ig belang het maaksel des s*$els van de ,urk]s te v]gelijk5 met dat d] s*$els van &]e ,n$]l&]s en van &]e ,european54 ,ik heb geleg5heid gehad drie s*$els1 uit het k]kh( van ,urk afkom/ig1 te ond]zoek54 ,twee da>van 0 ik v]s*uldigd aan de welwill5dheid van d5 hoogle]a> ,g4 ,vrolik4 ,blijk5s d5 toe/& d] kiez5 en t&5 is de e5e dez] s*$els 7,no4 #c 9 de bijgevoegde tafel7 die van e5 jong nog niet volwass5 m5s*1 v]mo$elijk van e5 vr\welijk individu1 t]wijl de &]e 7,no4 #b7 aan e5 volwass5 p]soon1 wa>s*ijnlijk van me] dan middelb>5 leeftijd1 heeft toebehoord4 ,beide s*$els zijn voorzi5 van ond]kak51 do* deze s*ijn5 niet w]kelijk da>toe te behoor51 ma> die van &]e s*$els te zijn1 welke wa>s*ijnlijk 9 de nabijheid lag54 ,de d]de d] door mij ond]zo*te s*$els 7,no4 #a7 is afkom/ig uit de vroeg]e v]zamel+ van d5 hoogle]a> ,s&i=t1 wa>uit hij 9 d] tijd voor het ontle$kundig museum d] hooges*ool alhi] is aangeko*t4 ,het is blijkba> de s*$el van e5 beja>d p]soon4 ,de kroon- en pijlnad5 zijn geheel v]groeid4 ,de ond]kaak ontbreekt4 ,het zal t] naauw]nood behoev5 gezegd te word51 dat het getal d] ond]zo*te s*$els veel te g]+ is1 om da>uit e5ige zek]e besluit5 af te leid5 aanga&e d5 s*$elvorm d] ,urk]s 9 het algeme51 en bepaaldelijk omtr5t de punt51 wa>9 deze van die bij de ov]ige ,n$]l&]s en bij &]e natin afwijkt4 ,e*t] kunn5 de 9 de tafel opgeteek5de mat5 aan h51 die lat] e5e ruim]e geleg5heid tot voortzett+ dez] v]gelijk+ mogt5 hebb51 e5ige nuttige w5k5 oplev]54 ,de ov]ige s*$els1 wa>van de mat5 m$e 9 de tafel zijn opgeteek5d1 zijn all5 van p]son5 van middelb>5 leeftijd1 en b]u/5 9 het ontle$kundig museum alhi]4 ,die van ,n$]l&]s zijn nag5oeg all5 afkom/ig van lijk51 welke vroeg] t5 behoeve d] ontle$kundige less5 uit ,am/]dam gezond5 zijn4 ,het z\de dus voorzek] gewaagd zijn da>9 de type te will5 v9d5 van het maaksel des ,n$]l&s*5 s*$els1 da> n]g5s de bevolk+ me] gem5gd is1 dan 9 e5e groote koop/ad4 ,de laat/e d] s*$els 7,no4 #be7 is voor de k5nis van d5 s*$elb\w d] oude bewon]s van ons vad]l& van e5 bijzond] gewigt4 ,hij is namelijk te gelijk met e5 aantal &]e s*$els en m5s*5be5d]5 gevond5 9 d5 ,wag5+s*5 b]g1 en door d5 he] ,graaf ,nahuys aan het ontle$kundig museum t5 ges*5ke gegev5 #ce4 ,de be5d]5 van d5 eig5lijk5 s*$el zijn1 met uitzond]+ van e5 pa> gat51 die er welligt door de spade bij het uitgrav5 9 ont/aan zijn1 nag5oeg geheel gaaf1 do* de gelaatsbe5d]5 ontbrek54 ,de hi]ond] v]melde toe/&1 wa>9 deze m5s*elijke ov]blijfsel5 gevond5 zijn1 mak5 het me] dan wa>s*ijnlijk1 dat da> t] plaatse e5e begraafplaats gewee/ is van e55 ze] oud5 volks/am1 en het zal zoo aan/onds blijk51 dat dit door het maaksel des s*$els beve/igd wordt ,de g5om5 mat5 zijn de volg5de3 #ao4 ,de omvang 7o71 gemet5 om het voorho(d ov] de tub]a frontalia1 de slap51 en zoo v]d]s om het mee/ uitpuil5de g$eelte van het a*t]ho(d4 #bo4 ,de welv+slijn 7w71 e5e kromme lijn1 ga&e van d5 neuswortel ov] het voorho(d en de kru9 na> het a*t]ho(d en e9dig5de aan de protub]antia occipitalis4 #co4 ,de l5gte 7l71 van het midd5 van het voorho(d tuss*5 de tub]a frontalia tot aan het mee/ uitpuil5de g$eelte van het a*t]ho(dsbe54 #do4 ,de hoogte 7h71 bepaald door d5 s*$el1 na v]wijd]+ d] ond]kaak1 op e5e tafel te plaats51 op het hoog/e punt des s*$els e5e l9iaal te legg51 wa>van de loodregte af/&5 aan we]szijd5 tot aan de opp]vlakte d] tafel w]d5 gemet54 ,de gemiddelde dez] beide mat5 gaf dan de hoogte aan4 #eo4 ,de voorho(dsbre$te 7v71 gemet5 aan het smal/e g$eelte van het voorho(dsbe54 #fo4 ,de a*t]ho(dsbre$te 7a71 zijnde tev5s de groot/e bre$te des s*$els1 ( de af/& tuss*5 de mee/ uitpuil5de plaats5 d] beide w&be5d]54 #go4 ,de gelaatsbre$te 7z71 gemet5 van het mee/ uitpuil5de g$eelte van d5 e55 arcus zygomaticus na> dat des &]54 #ho4 ,de grondvlaksbre$te 7t71 zijnde de af/& tuss*5 de buit5vlakt5 d] tub]cula articul>ia op de helft hunn] hoogte4 #io4 ,de af/& 7p7 tuss*5 de protub]antia occipitalis en de sp9a palat9a4 ,de da>uit afgeleide v]h\d+5 zijn3 #ao4 ,de v]h\d+ tuss*5 d5 omvang 7o7 en de welv+slijn 7w74 ,deze v]h\d+ drukt d5 graad van welv+ des s*$els uit4 #bo4 ,de v]h\d+ tuss*5 de hoogte 7h7 en de l5gte 7l74 #co4 ,de v]h\d+ tuss*5 de voorho(dsbre$te 7a7 en de l5gte 7l74 #do4 ,de v]h\d+ tuss*5 de voorho(dsbre$te 7v7 en de a*t]ho(dsbre$te 7a74 #eo4 ,de v]h\d+ tuss*5 d5 af/& van de beide tub]cula articul>ia 7t7 en de l5gte d] loodregte da>op /a&e lijn 7p71 welke d5 af/& uitdrukt d] protub]antia occipitalis tot aan de sp9a palat9a4 #fo4 ,de v]h\d+ tuss*5 de g]+/e voorho(dsbre$te 7v7 en de groot/e bre$te van het gelaat 7z74 ,e9delijk is 9 de laat/e kolom nog de grootte van d5 ,camp]s*5 gelaat%oek opgeteek5d4 ,zond] 9 alle de bijzond]h$5 te tr$51 wa>toe deze met+5 aanleid+ gev51 will5 wij ons alle5 bepal5 bij e5ige ho(dpunt5 d] v]gelijk+ van de ,urks*e s*$els met de ov]ig54 ,die v]gelijk+ is e*t] des te m9d] zek]1 na> gelang het uit de cijf]s 9 de tafel blijkt1 dat de drie s*$els zelve ond]l+ tamelijk veel v]s*ill54 ,zoo b4 v4 is de graad van welv+ 7o 3 w7 van d5 s*$el ,no4 #a b5$51 die van ,no4 #b bov5 d5 gemiddeld5 welv+sgraad4 ,de ho(doorzaak hi]van ligt da>91 dat bij ,no4 #a het voorho(d ze] laag en /]k t]ugwijk5d is1 t]wijl da>5teg5 het voorho(d van ,no4 #b1 hoewel ev5m9 hoog1 to* veelme] na> vor5 gewelfd is4 ,bij ,no4 #c is deze v]h\d+ nog gun/ig]1 en het voorho(d tev5s tamelijk hoog1 do* de welv+sgraad heeft hi] niet kunn5 bepaald word51 uit ho(de van het ontbrek5 d] protub]antia occipitalis4 ,bij de beide s*$els van volwass55 7,no4 #a en #b7 zijn de w5kbraauwbog5 /]k ontwikkeld4 ,aan de d]de zijn deze sle*ts flaauw zigtba>4 ,ook de v]h\d+ tuss*5 de hoogte en l5gte 7h 3 l7 is 9 de drie gevall5 te ze] uite5loop5d1 dan dat zi* hi]uit iets laat besluit54 ,da>5teg5 duidt de v]h\d+ d] a*t]ho(dsbre$te tot de l5gte 7a 3 l7 bij alle drie de s*$els aan1 dat de laat/e vrij groot is1 t]wijl de e]/e 7bij de volwass557 de gemiddelde maat bij de ov]ige s*$els sle*ts ze] we9ig ov]treft4 ,e5 nog me] 9 het oog vall5d v]s*il lev]t de bre$te van het voorho(dsbe5 op1 hetwelk bij alle drie de s*$els small] dan gewoonlijk is1 en1 da> de a*t]ho(dsbre$te de gewone grootte heeft1 zoo is de v]h\d+ 7v 3 a7 tuss*5 deze beide bre$t5 dan ook tamelijk veel afwijk5d van de gemiddelde1 en hebb5 de s*$els1 van bov5 op gezi51 e5e iets s*]p] wigvormige g$aante1 wa>toe de pla!id en g]+e welv+ van het a*t]ho(d m$ew]kt4 ,ook geeft deze g]+]e bre$te van het voorho(dsbe51 gepa>d aan de1 de gemiddelde grootte iets te bov5 ga&e1 bre$te van het gelaat1 wa>van de v]h\d+ is uitg$rukt door v 3 z1 aan het geheele aangezigt iets vols en ronds1 hetwelk inzond]heid dat d] beide s*$els van volwass55 k5m]kt1 do* bij de d]de1 welke1 gelijk re$s is opgem]kt1 wa>s*ijnlijk aan e5 jong] vr\welijk voorw]p heeft toebehoord1 9 m]kelijk m9d]5 graad wordt wa>g5om54 ,tot deze volheid en rondheid van het gelaat w]kt m$e de bre$te van de ond]kaak4 ,wel is wa> ontbreekt deze1 gelijk re$s gezegd is1 aan de door mij ond]zo*te s*$els1 do* e5sdeels _h ik geleg5heid dit op te m]k5 bij het tr\w5s g]+ getal van mann51 die zi*1 tijd5s mijn bezoek1 op het eil& bevond5 #cf1 &]deels e*t] mag m5 da>toe ook besluit5 uit de me] dan gewone bre$te van het grondvlak des s*$els1 t]wijl ook de v]h\d+ tuss*5 die bre$te en d5 af/& d] protub]antia occipitalis van de sp9a palat9a 7t3p71 al?ans bij de beide volwass551 hetzelfde a&uidt4 ,e9delijk teek5 ik hi] nog als e5e bijzond]heid aan1 dat bij d5 s*$el ,no4 #a de voorvlakt5 d] bov5kaaksbe5d]5 ond] de oogholt5 niet hol1 gelijk gewoonlijk1 ma> vlak1 ja zelfs veele] bol zijn4 ,deze afwijk+ is e*t] hoog/wa>s*ijnlijk sle*ts e5e uitzond]+1 want bij de beide &]e s*$els wordt zij ge5sz9s aangetr(f54 ,het is van e5ig gewigt afzond]lijk /il te /aan bij d5 s*$el ,no4 #be1 t5 e9de dez5 te v]gelijk5 met di5 d] ,urk]s4 ,deze v]gelijk+ zal leid5 tot het besluit1 dat er tuss*5 beid5 sle*ts we9ig ov]e5kom/ be/aat4 ,voore]/ k5m]kt zi* deze s*$el1 van bov5 gezi51 door zijn5 fraaij5 eirond5 vorm4 ,niet alle5 is de bre$te van het voorho(d groot] 9 v]h\d+ tot di5 van het a*t]ho(d1 ma> bov5di5 bev9d5 zi* de uitpuil5de g$eelt5 d] w&be5d]5 me] na> b5$5 en na> vor51 en v]toont zi* het a*t]ho(d di5 t5 gevolge m]kelijk lang] en me] gewelfd4 ,v]d]s v]di5t de groote l5gte van dez5 s*$el de opm]k+4 ,zij ov]treft die van alle de ov]ige s*$els1 t]wijl da>5teg5 de hoogte en desgelijks de bre$te zo[el van het a*t]ho(d als van het grondvlak iets b5$5 de middelmatige blijv54 ,het voorho(d is tamelijk laag en de welv+sgraad dan ook niet me] dan middelmatig1 9 we]wil van het /]k a*t]wa>ts uitpuil5d a*t]ho(d4 ,uit het geheele maaksel van dez5 s*$el laat zi* met e5e s*i] aan zek]heid gr5z5de wa>s*ijnlijkheid besluit51 dat hij heeft toebehoord aan e55 p]soon van d5 keltis*5 volks/am4 ,dit maaksel to* beantwoordt geheel aan dat1 hetwelk door ,retzius #cg1 die geleg5heid gehad heeft v]s*eid5e d]gelijke s*$els uit oude grafheuvels te ond]zoek51 als k5m]k5d voor d5 keltis*5 s*$el bes*rev5 is4 ,dat het v]s*il met de s*$els d] bewon]s van het eil& ,urk tamelijk groot is1 valt dadelijk 9 het oog4 ,do* er zijn nog drie &]e punt51 wa>door zi* deze oude s*$el niet alle5 van de ,urks*e1 ma> ook van die d] mee/e ?ans lev5de ,european51 welke ik heb kunn5 ond]zoek51 ond]s*eidt4 ,voore]/ door de voorwa>ts*e plaats+ van het punt1 wa> de kroon- en pijlnad5 elk&] ontmoet54 ,gewoonlijk valt dit punt nag5oeg zam5 met de kru9 ( het hoog/ gewelfde deel van het ho(d4 ,bij dez5 s*$el ligt de kru9 ongeve] #ee /reep5 me] a*t]wa>ts4 ,laat m5 t5 twe$e uit dit ontmoet+spunt d] nad5 e5e loodlijn vall5 op het grondvlak des s*$els1 dan komt deze gewoonlijk nog e5ige /reep5 b9n5 d5 voor/5 r& van het =am5 magnum1 gelijk bepaaldelijk ook van de ,urks*e s*$els geldt4 ,bij dez5 oud5 s*$el valt deze lijn niet m9d] dan #de /reep5 buit5 dez5 voorr&4 ,dit hangt e*t] m$e voor e5 groot deel af van de a*t]wa>ts*e /ell+ van het =am5 magnum1 gelijk uit het volg5de tafeltje blijkt3 ,van het midd5 van ,van het mee/ het voorho(dsbe5 uitpuil5d g$eelte van tot aan d5 voorr& het a*t]ho(dsbe5 van het =am5 tot aan d5 a*t]r& magnum4 van het =am5 magnum4 ,oude keltis*e s*$el #aae /r4 #fh /r4 ,s*$el van e5' ,urk] ,no4 #a #aji /r4 #gc /r4 ,s*$el van e5' ,urk] ,no4 #b #aaj /r4 #gi /r4 ,s*$el van e5' ,urk] ,no4 #c #ajb /r4 #gf /r4 ,e9delijk t5 d]de ond]s*eidt zi* ook het =am5 magnum zelf door d5 veel me] langw]pig5 vorm1 gelijk blijkt uit de volg5de mat53 ,l5gte4 ,bre$te4 ,oude keltis*e s*$el #dj /r4 #bh /r4 ,s*$el van e55 ,urk] ,no4 #a #ce /r4 #ca /r4 ,s*$el van e55 ,urk] ,no4 #b #ch /r4 #cd /r4 ,s*$el van e55 ,urk] ,no4 #c #cg /r4 #ca /r4 ,uit e5 en &] mag m5 veilig afleid51 dat de bewon]s van het eil& ,urk hoog/ wa>s*ijnlijk van ge55 keltis*5 oorsprong zijn1 hoewel het voorzek] ze] gewaagd z\de wez5 re$s nu e55 /ap v]d] te gaan1 dan deze ontk5n5de uitkom/4 ,wij moet5 da>toe e]/ het li*t1 door v]d]e ond]zoek+5 v]spreid1 afwa*t54 ,de oud/e mij bek5de opgave d] bevolk+ van het eil& dagteek5t van #afcg #ch4 ,to5 b$roeg zij #cjj inwon]s1 wa>van er 9 datzelfde ja> niet m9d] dan #adi door e5e besmettelijke ziekte w]d5 wegg5om51 zoodat het cijf] tot #aea daalde4 ,9 #agej 0 het w$] geklomm5 tot #chi #ci1 wa>van #baf tot het mannelijk en #agc tot het vr\welijk gesla*t behoord54 ,de v]h\d+ d] beide gesla*t5 0 d]halve to5 #ajj3hj4 ,9 #aghi be/ond de bevolk+ uit #ebj p]son5 #dj4 ,s$]t de invo]+ d] regi/]s van d5 burg]lijk5 /&1 is de gang d] bevolk+ de volg5de gewee/3 ,ja>lijks*e to5ame4 ,9 #ahad #fae inwon]s4 ,9 #ahai #fcj inwon]s4 #c #j1dh proc4 ,9 #ahbb #fdb inwon]s4 #d #j1fb proc4 ,9 #ahbe #gci inwon]s4 #cb #d1cc proc4 ,9 #ahcj #ghi inwon]s4 #aj #a1bg proc4 ,9 #ahce #heg inwon]s4 #ad #a1fc proc4 ,9 #ahcf #hhb inwon]s4 #be #b1hd proc4 ,9 #ahcg #ijg inwon]s4 #be #b1gf proc4 ,9 #ahch #ide inwon]s4 #ch #d1jb proc4 ,9 #ahci #ihe inwon]s4 #dj #d1jf proc4 ,9 #ahdj #ajaa inwon]s4 #bf #b1eg proc4 ,9 #ahda #ajbe inwon]s4 #ad #a1cg proc4 ,9 #ahdb #ajia inwon]s4 #ff #f1je proc4 ,9 #ahdc #aaje inwon]s4 #ad #a1bg proc4 ,9 #ahdd #aaae inwon]s4 #aj #j1ij proc4 ,9 #ahde #aacc inwon]s4 #ah #a1fj proc4 ,9 #ahdf #aacg inwon]s4 #d #j1ce proc4 ,9 #ahdg #aaeb inwon]s4 #ae #a1cj proc4 ,9 #ahdh #aage inwon]s4 #bc #a1if proc4 ,9 #ahdi #aaid inwon]s4 #ai #a1fa proc4 ,9 #ahej #abje inwon]s4 #aa #j1ia proc4 ,9 #ahea #abcb inwon]s4 #bg #b1bj proc4 ,gemiddelde ja>lijks*e to5ame #b1ae proc4 ,van de #abcb inwon]s1 die er op d5 laat/5 ,decemb] #ahea geteld zijn1 behoord5 #fbi tot het mannelijke en #fjc tot het vr\welijke gesla*t4 ,de v]h\d+ di] beide cijf]s is dus ?ans als #ajj3ie1i4 ,het v]s*il tuss*5 de bevolk+ op d5 laat/5 ,decemb] #ahac ( d5 aanvang van #ahad en die op d5 laat/5 ,decemb] #ahea1 b$raagt #fag4 ,9 hetzelfde tijdp]k zijn gebor5 #acia k9d]51 wa>van #gaf tot het mannelijke en #fge tot het vr\welijke gesla*t behoord51 en dus tot elk&] 9 v]h\d+ /ond5 als #ajj3id1c4 ,ge/orv5 zijn #gbj p]son51 zoodat het getal d] gebor55 dat d] ge/orv55 met #fga ov]treft1 en m5 dus mag aannem51 dat 9 di5zelfd5 tijd #ed p]son5 het eil& v]lat5 hebb51 en eld]s ge/orv5 zijn4 ,het getal d] huwelijk51 9 hetzelfde tijdvak voltrokk51 b$raagt #bgj1 hetge5 tot het cijf] d] geboort5 /aat als #a3e1ae4 ,( er ond] die geboort5 ook one*te voorkom51 is mij niet b]igt1 do* wel1 dat ge5 d] huwelijk5 g]egtelijk is ges*eid54 ,uit e5 en &] blijkt1 dat de bevolk+ op ,urk buit5gewoon snel to5eemt en dat die to5em+ vooral 9 d5 laat/5 tijd ze] v]sneld is1 gelijk blijkt uit het volg5de ov]zigt4 ,van #afch tot #agej ( 9 #aab j>5 van #a3b1f4 ,van #agej tot #aghi ( 9 #ci j>5 van #a3a1c4 ,van #aghi tot #ahbe ( 9 #cf j>5 van #a3a1d4 ,van #ahbe tot #aheb ( 9 #bg j>5 van #a3a1g4 ,s$]t de invo]+ d] regi/]s van d5 burg]lijk5 /& is de bevolk+ v]dubbeld1 t]wijl zij van #afch tot #aheb ( 9 #bad j>5 a*tmaal groot] is geword54 ,wa>s*ijnlijk zull5 er ze] we9ige plaats5 9 ons vad]l& zijn1 welke 9 dit opzigt met ,urk kunn5 w$ijv]54 ,ongelukkiglijk zijn de middel5 van be/aan niet 9 gelijke mate toeg5om54 ,het bijna e5ige be/aansmiddel is de vis*vang/ op de ,noord- en ,zuid]zee4 ,9 #agej bezigd5 de ,urk]s #df vis*s*uit51 t]wijl zij bov5di5 nog #b k(f5 bezat54 ,teg5woordig b$raagt dit getal wel is wa> #abe va>tuig51 wi] gezam5lijke tonnemaat ongeve] #cdjj tonn5 is1 do*1 t]wijl de bevolk+ 9 di5 tijd toeg5om5 is van #a3c1b1 is het getal viss*]sva>tuig5 sle*ts v]me]d]d 9 de v]h\d+ van #a3b1g1 t]wijl het mij niet geblek5 is1 dat hun gemiddelde tonnemaat groot] is dan vroeg]1 en er ?ans ge5e k(f5 me] op het eil& ?uis behoor54 ,de vis*vang/ beg9t 9 ,febru>ij en e9digt doorgaans 9 ,novemb]4 ,het zijn vooral s*ol1 s*elvis*1 tong1 t>bot en kabeljaauw1 die met kornett5 gevang5 en mee/al te ,am/]dam1 do* ook op &]e plaats5 langs de ,zuid]zee geleg5 v]ko*t word54 ,is de tijd d] viss*]ij e*t] voorbij1 dan vangt ook1 inzond]heid 9 /r5ge w9t]s1 de tijd van gebrek aan1 en dan gebeurt het niet zeld51 dat me] dan de helft d] inwon]s op ko/5 d] prov9ciale kas moet ond]h\d5 word51 da> het getal d] gego$5 9 de geme5te zelve uit]/ g]+ is4 ,alle de won+5 en &]e geb\w5 zijn geleg5 op het hoog]e g$eelte1 gelijk op de ka>t is aang$uid4 ,dit h]9n]t nog geheel aan d5 oud5 tijd1 to5 onze voor\d]s hunne won+5 op e5e d]gelijke wijze enkel op de natuurlijke hoogt5 des bodems ( op t]p5 b\wd54 ,9 de plaats+ di] won+5 he]s*t ze] we9ig regelmaat1 zoodat zij tamelijk v]w>d door elk&] /aan1 en er sle*ts hi] en da> e5ige d] huiz5 nev5s elk&] geb\wd zijn1 welke dan e5e korte reeks vorm54 ,alle deze tuss*5ruimt5 zijn met gras begroeid1 wa>door het geheele dorpje het voorkom5 heeft van e5e weide1 wa>9 m5 hi] en da> e5 huis heeft n$] gezet4 ,deze huiz51 me]5deels van sle*ts ne v]diep+1 zijn t5 deele van /e51 t5 deele van h\t geb\wd op de wijze1 die 9 vele ,noordholl&s*e dorp5 gebruikelijk is4 ,de beide k]k51 die d] ,h]vormd51--e5 kle9 do* net geb\w1 9 #aghf op ko/5 d] /ad ,am/]dam opg]igt1--en die d] ,*ri/elijk afges*eid551--voor e5 pa> j>5 geb\wd1--/aan geheel afzond]lijk en van de ov]ige huiz5 v]wijd]d4 ,de grond van het eil& is voor drie vi]de bijzond]- en voor het ov]ige vi]de g$eelte geme5te-eig5dom4 ,de vee/apel be/aat uit #he rund]51 #ah kalv]5 en #d pa>d54 ,deze rund]5 word5 vooral om de melk geh\d54 ,vlees* wordt er door de eil&]s sle*ts ze] we9ig geget52 ook is er ge5 enkele vlees*h\w]1 do* ti5 bakk]s1 t]wijl zo[el het rogge- als t>webrood ze] go$ en smakelijk zijn4 ,brood1 a>dappel5 en vis* mak5 dan ook de ho(dvo$sels d] bevolk+ uit4 ,moesgro5t5 word5 er s*i] niet geget52 het we9ige dat da>van gebruikt wordt1 wordt van ,enkhuiz5 aangevo]d4 ,de kle$+ d] mann5 be/aat uit e5 ze] wijd wambuis van blaauw k>saai en e5 zw>te broek van dezelfde /(1 wa>op van vor5 twee groote zilv]5 gebeeldh\wde knoop5 ( zilv]5 munt/ukk5 prijk54 ,zij drag5 zw>te woll5 k\s5 en lage s*o551 blaauwe woll5 ronde muts5 op het ho(d1 en e5 roode puntdoek om d5 hals4 ,de kle$+ d] vr\w51 rok en bor/rok1 is van dezelfde /( v]va>digd4 ,zij drag5 e5 zw>t keurslijf met e55 zoog5aamd5 kroplap en e55 rood5 doek om d5 hals1 t]wijl twee zilv]5 speld5 met groote knopp5 9 het ha> zijn ge/ok51 do* zond] oorijz]s4 ,de gezondheid/oe/& d] eil&]s is ov] het algeme5 vrij voldo5de4 ,9 we]wil van hun moeijelijk b]oep1 b]eik5 vel5 e55 hoog5 oud]dom4 ,de mee/ algeme5e ziekt5 zijn van e55 rheumatis*5 en cat>hal5 a>d1 t]wijl vel51 vooral k9d]51 ook aan +ew&sworm5 lijd51 iets1 dat bij de algeme5heid van het vis*diet1 en bij de wa>s*ijnlijkheid van d5 ov]gang d] entozoa uit de viss*5 9 d5 m5s*1 opm]kelijk is en e5 nad] ond]zoek v]di5t4 ,tuss*5poz5de koorts5 kom5 sle*ts zeld5 voor4 ,wat de v]/&elijke bes*av+ d] eil&]s betreft1 zoo wordt da>omtr5t door h51 die 9 de geleg5heid zijn gewee/ nad] met h5 bek5d te word51 e5 gun/ig] getuig5is afgelegd1 dan m51 bij de bep]kte geleg5heid1 die hi]toe ond] h5 be/aat1 da> op de s*ool sle*ts de e]/e kundigh$51 lez51 s*rijv5 en rek55 word5 ond]wez51 z\de me55 te mog5 v]wa*t54 ,g$ur5de de w9t]ma&51 wanne] alle w]kzaamh$5 /il /aan1 h\d5 vel5 zi* met lez5 bezig1 en bov5di5 kom5 de mann5 door hun b$rijf dikw]f op &]e plaats51 en 9 aanrak+ met vel]lei soort van m5s*54 ,&]s is het met de vr\w54 ,da>ond] zijn er ze] vel51 die nimm] aan d5 va/5 wal zijn gewee/1 en die d]halve van de geheele w]eld niets &]s k5n5 dan het kle9e plekje gronds1 wa>op zij gebor5 zijn4 ,zij gevoel5 da>voor dan ook e5e groote gehe*!id1 welke zelfs ge5sz9s v]dwijnt1 wanne] zij 9 de geleg5heid gewee/ zijn iets me] van de w]eld te zi51 zoodat het veele] s*ijnt1 als( door de v]gelijk+ ,urk 9 h>e oog5 sle*ts w9n5 kan4 ,e5e jonge vr\w1 die vroeg] als di5/maagd 9 ,am/]dam _h gewoond1 do* lat] na> ha> eil& 0 t]uggeke]d1 m]kte aan3 dat da>1 wel is wa>1 de huiz5 en vooral de w9kels veel fraaij]1 ma> to* de /rat5 erg vuil zijn4 ,aanga&e hunne z$elijke ontwikkel+ kan ik we9ig m$$eel51 dan alle51 dat deze zi* vooral uit door e5 /]k opgewekt godsdi5/ig gevoel1 wa>van het alle5 te betreur5 is1 dat het heeft aanleid+ gegev5 tot veel twi/ en twe$ragt ond] de bevolk+1 die1 vroeg] geheel tot de k]k d] ,h]vormd5 behoor5de1 ?ans 9 twee geme5t5 van nag5oeg gelijke /]kte is gesplit/1 die elk hunn5 eig5 pr$ikant hebb54 ,ook v]di5t nog te word5 opgeteek5d1 dat ge5 d] huiz5 van s*ell5 ( klopp]s voorzi5 zijn en ev5m9 des na*ts geslot5 word54 ,ook z\de op het eil& dief/al e5e geheel ongehoorde zaak zijn1 (s*oon wij er moet5 bijvoeg51 dat1 na> m5 zegt1 die e]bi$ voor d5 eig5dom zi* m9d] uit/rekt tot datg5e1 wat de zee op hun /r& w]pt4 ,vroeg] 0 op het eil& e5 vrij groot aantal hond51 do* s$]t m5 op elk5 hond e5e bela/+ van twee guld5 heeft gelegd1 is dit aantal ze] v]m9d]d1 en b$raagt ?ans niet me] dan vi]4 ,e5 di] hond5 behoort aan d5 bl9d5 omroep]1 die hi] van e5e groote h&s*el voorzi5 is4 ,deze hond is voor zijn5 mee/] geheel onmisba> geword51 want1 altijd d5zelfd5 weg volg5de1 geleidt hij dez51 die hem aan e5' b& va/h\dt1 door alle de kronkelpaadjes tuss*5 de v]w>d /a&e won+5 he54 ,e]tijds z\d5 er ook vele konijn5 9 het wild geleefd hebb5 #da1 iets1 dat opm]k+ v]di5t1 omdat deze di]5 er ?ans bezwa>lijk hunne hol5 9 d5 h>d5 leemgrond z\d5 kunn5 grav51 hetge5 tot het v]mo$5 leidt1 dat e5 g$eelte van d5 diluvial5 bodem vroeg]1 to5 het eil& e5e groot]e uitgebreidheid _h1 uit z& heeft be/aan4 ,?ans zijn de e5ige wilde vi]voetige di]5 ratt5 en muiz51 die tr\we do* la/ige begeleid]s van d5 m5s*1 wa> hij zijne won+ ook ve/igt4 ,m5 zeide mij1 dat deze di]5 hi] ze] talrijk zijn1 en dat da>aan ook het groote aantal van katt5 moet word5 toeges*rev51 hetwelk door de inwon]s geh\d5 wordt4 ,9 de omr+5de zee lev5 vele zeehond5 7,phoca vitul9a71 die des na*ts op de ,/a>t van het eil& kom5 slap5 en ook ze] dikwijls de da> uitgezette h>+fuik5 b]oov51 wa>9 zij e*t] niet zeld5 zelve gevang5 word54 ,behalve de door de inwon]s geh\d5 ho5d]s1 v9dt m5 er muss*5 7,pass] dome/icus ,gessn471 spreeuw5 7,/urnus vulg>is ,l471 leeuwrikk5 7,alauda arv5sis ,l474 ,deze zijn de e5ige soort5 van vogel51 die op het eil& eij]5 legg5 en bro$54 ,kieviet5 7,vanellus cri/atus ,meij] en ,wolf71 tureluurs 7,totanus calidris ,be*/471 lij/]s 7,turdus musicus ,l471 wat]snipp5 7,scolopax ,gal9ago ,l471 reg5wulp5 7,num5ius ,phaeopus ,le?am71 en v]s*ill5de soort5 van meeuw5 7,l>us ,l47 bezoek5 wel het eil& op hunne zw]ftogt51 do* bro$5 er niet4 ,hetzelfde geldt van de b]ge5d5 7,anas tadorna ,l47 en zw>te zeeend5 7,anas nigra71 die ik 9 ,ma>t 9 groote s*ool5 9 de omr+5de zee zag zwemm54 ,als e5e opm]k5swa>dige bijzond]heid zij hi] nog v]meld1 dat1 volg5s m$$eel+ van d5 vuurtor5wa*t]1 het ze] gewoon is1 dat de vogels des na*ts op het li*t van d5 vuurtor5 aanvlieg5 en1 9 hunne va>t /uit5d teg5 de h>de #i /reep5 dikke spiegelglaz5 des lanta>ns1 dood n$]vall51 ( op d5 omgang al pikk5de teg5 het glas blijv5 zitt51 totdat zij met de h& gegrep5 word54 ,op e55 enkel5 na*t _h de wa*t] #adg vogels op die wijze gevang51 mee/ leeuwrikk51 lij/]s en spreeuw54 ,de katt5 op het eil& do5 hi] ook hun voordeel m$e1 want1 da> er /e$s e5ige vogels na> b5$5 tuimel51 zoo wordt de vuurtor5 elk5 na*t oms+eld door e5 aantal dez] di]51 welke op hun deel aan d5 buit wa*t54 ,wat de 9 de zee rondom ,urk lev5de di]5 betreft1 zoo zal m5 hi] wel ge5e voll$ige opgave da>van v]wa*t54 ,alle5 v]meld ik nog de op het /r& gevond5 s*elp5 van weekdi]54 ,zij zijn3 ,mya ar5>ia ,l941 ,tell9a solidula ,lam41 ,c>dium edule ,lam41 ,mytilus edulis ,lam41 ,bucc9um undatum ,l94 en ,littor9a litorea ,f]4 ,van deze is de e]/e soort v]reweg de talrijk/e4 ,e9delijk zijn de /e55 d] glooij+1 die tijd5s d5 vlo$ ov]/roomd word51 bezet met e5e m5igte zeepui/51 ,balanus sulcatus ,lam41 die desgelijks ook vaak op de groote /e55 van het rif word5 aangetr(f51 da>1 wa> deze digt ond] de wat]vlakte ligg54 ,,aanteek5+5 #a ,van ,wijk ,roel&szoon1 ,a>drijkskundig ,woord5boek1 9 voce4 #b ,a4 ,j4 van d] ,aa1 9 de ,vri5d des ,vad]l&s1 #ahce1 ,,ix4 bl4 #gbj4 #c ,zie zijne ,bes*rijv+ van ,am/]dam1 ,dl4 ,,iii4 bl4 #hd1 en ,de ,teg5woordige ,/aat d] ,n$]l&51 ,dl4 ,,viii4 bl4 #fbh4 #d ,9 e5 artikel 9 het ,n$]l&s* ,magazijn1 #ahcd1 bl4 #bah1 geteek5d ,g4 ,v4 ,s4 ,v]mo$elijk dezelfde1 aan wi5 m5 ook het artikel ov] ,urk 9 van d] ,aa's ,a>drijkskundig ,woord5boek d] ,n$]l&51 ,dl4 ,,xi1 bl4 #cif1 v]s*uldigd is4 ,de da> gebezigde bewoord+5 zijn al?ans dezelfde4 #e ,al\de ,/aat en ,ges*i$5is des ,vad]l&s1 #ahdg1 ,dl4 ,i4 bl4 #bci1 noot4 #f ,het oud/e b]igt di5aanga&e vond ik 9 de kopij van e55 brief van ,n4 ,wits5 aan ,g4 ,cup]1 g$agteek5d #ah ,augu/us #agji en voorkom5de ond] de nagelat5 papi]5 van wijl5 ,mr4 ,jac4 ,s*eltema1 ?ans b]u/5de bij zijn5 neef d5 ,hoogle]a> ,c4 ,a4 ,b]gsma4 ,wits5 s*reef da>93 ,m5 bespeurt m$e1 dat bij ze] laag wat] omtr5t het eil& ,wi]+5 zoet wat] uit d5 grond ontspr+t1 hetge5 gewisselijk uit de ond]a>ds*e kanal5 komt4 ,ik me5 ook aan ,u,ed4 gezegd te hebb51 dat wij e5 put op ,urk hebb51 die met d5 ,i,jssel rij/ en daalt4 ,wag5a> 7,bes*rijv+ v4 ,am/]dam1 ,dl4 ,,iii4 bl4 #hd17 v]meldt hetzelfde1 er e*t] bijvoeg5de1 dat hem v]zek]d is1 dat het wat] dez] put reg5wat] is1 hetwelk van de hoogte afspoelt1 en toe- ( afneemt na> dat er veel ( we9ig reg5 valt4 ,van d] ,aa 7l4 c4 p4 #gbe7 maakt gewag zo[el van e5e rijz+ en dal+ van het wat] 9 de putt5 met het tij d] zee1 als van e5e beantwoord5de aan d5 wat]/& 9 d5 ,i,jssel4 ,alle5 het laat/e wordt v]meld door d5 ong5oemd5 s*rijv] 9 het ,n$]l&s* ,magazijn4 ,de grond51 wa>op deze me5+5 /eun51 word5 door ge5 hunn] aangegev54 #g ,ges*i$- en ,lett]kundig ,m5gelw]k4 #ahcd1 ,d4 ,,vi4 ,/4 #b4 bl4 #ig4 #h ,de gebezigde boor 0 v]va>digd door ,w4 ,j5k5 te ,utre*t1 en voorzi51 9 plaats van e5' lepel1 van e5e t] zijde op5e buis1 e9dig5de 9 e5e kegelvormig toeloop5de s*roef met ruime w9d+54 ,deze soort van grondbor5 heeft het voordeel1 dat de spiraalw9d+5 d] s*roef de 9 de buis opgeboorde grond als e5e klep afsluit5 en bij het ophal5 teg5h\d54 #i ,deze af/&5 zijn gemet5 op de fraaije en uitvo]ige ka>t d] ,zuid]zee1 v]va>digd door d5 ,luit5ant t] ,zee e]/e ,klasse ,a4 van ,rhijn1 #ahdh en #ahdi4 #aj ,de bepal+ van d5 a>d en van de m9]alogis*e be/&deel5 d] op ,urk gevond5 /e55 is ges*i$ ond] de ev5 ijv]ige als welwill5de m$ew]k+ van mijn5 vri5d ,dr4 ,j4 ,r4 ,e4 van ,la]4 #aa ,e5e v]gelijk+ met ,portl&kalk van ,k&]n 9 ,bad51 van ,baune bij ,pov5truy 9 ,zwits]l&1 en de li?ographis*e /e5 van ,sol5h(51 le]de1 dat 9 all5 ze] vele d] zam5/ell5de deeltjes me] ( m9d] d5 bov5g5oemd5 vorm hebb51 het duidelijk/ 9 de e]/g5oemde4 ,deze zam5/ell+ is m]kwa>dig1 vooral indi5 m5 ha> v]gelijkt met die van het krijt1 hetwelk enkel uit amorphe molecul5 be/aat1 wa>tuss*5 de ,=am9if]5-s*al5 beslot5 ligg54 ,uit e5 vroeg] ond]zoek 7zie ,tijds*rift voor ,natuurlijke ges*i$5is en ,physiologie #ahdb1 ,dl4 ,x4 bl4 #bjh7 is mij namelijk geblek51 dat1 t]wijl e5 bij lage temp]atuur ont/aan praecipitaat van kool/(zur5 kalk geheel amorph is1 en1 9 we9ig geconc5tre]de oploss+5 gevormd1 uit ev5 zulke molecul5 be/a&e1 als die welke het krijt zam5/ell51 er da>5teg5 zi* bij hoog]e temp]atuur bov5di5 rhombodris*e kalkspaa?kri/alletjes afzett51 en dat1 bij e5e temp]atuur die #cd ,c4 te bov5 gaat1 het praecipitaat alle5 uit zulke kri/alletjes be/aat4 ,dit doet v]mo$51 dat ook de v]s*ill5de vorm d] deeltjes1 welke de g5oemde kalkge/e5t5 zam5/ell51 moet word5 toeges*rev5 aan de v]s*ill5de temp]atuur van de zee1 wa>uit zij zi* hebb5 afgezet4 #ab ,abbildung und ,bes*reibung d] ,petrefact5 ,deuts*l&s4 ,taf4 #ec4 fig4 #b4 #ac ,m9]al ,con*ology ( ,great ,brita9 ,v4 ,t4 #dei4 fig4 #c4 #ad ,synopsis ( ! classification ( ! ,briti% palaeozoic rocks1 by ,a4 ,s$gwick1 ) a detail$ sy/ematic description ( ! ,briti% palaeozoic fossils1 bij ,f4 ,mc,coy1 #ahea4 ,,ii4 p4 #acf4 ,t4 ,i4 ,e4 fig4 #c4 #ae ,m94 ,con*4 ,,vi4 ,t4 #ece4 fig4 #a4 #af ,l4 c4 ,v4 ,t4 #djc4 fig4 #a4 #ag ,natuurlijke ,hi/orie van ,holl&1 ,dl4 ,,ii1 bl4 #dac4 #ah ,9 het ja> #affj w]d het eil& door zijn5 to5malig5 he] ,johan van de ,w]ve v]ko*t aan de ,/ad ,am/]dam4 ,zie ,wag5a>1 ,teg5w4 ,/aat d] ,n$]l4 ,dl4 ,,viii4 bl4 #fcj4 #ai ,zie ,h\ttuyn's ,natuurlijke ,hi/orie volg5s het sam5/el van ,l9naeus4 ,dl4 ,,xxxvi4 bl4 #bjf4 #bj ,de ka>t van het eil& zelve is v]va>digd na> e5e kopij d] 9 #ahbc gemaakte kada/rale ka>t1 welke kopij bij d5 ,burgemee/] van het eil& b]u/4 ,ik heb da>91 na> eig5e opmet+5 op de plaats zelve1 alle5 die kle9e wijzig+5 aangebragt1 welke door de s$]t g5oemd ja> ont/ane v]&]+5 noodig w>5 geword51 en er tev5s de door wat]pass+ gevond5 hoogt5 van e5ige punt5 op aangeteek5d4 #ba ,bij de eil&]s be/aat het va/e gelo(1 dat deze /e55 w$] aangroeij54 ,e5 hunn] bragt mij1 om mij da>van te ov]tuig51 bij e5 groot granietblok 1 aan welks ne zijde e5e uitpuil5de v]hev5heid gezi5 w]d1 die1 volg5s hem1 e5 uitwas z\de zijn4 ,het zal t] naauw]nood behoev5 gezegd te word51 dat dit uitwas uit niets &]s be/ond dan uit e5 /uk kw>ts1 hetwelk aan de v]wer+ en afslijt+ me] wer/& _h gebod5 dan de naburige be/&deel54 #bb ,zie de ,prijsv]h&el+ van ,hausmann1 9 de ,natuurkundige v]h&el+5 van de ,holl4 ,maats*appij1 ,dl4 ,,xix4 bl4 #bib4 #bc ,wag5a>1 ,teg5w4 ,/aat1 ,dl4 ,,viii4 bl4 #fcj4 ,de teg5woordige vuurtor51 van e5 draaij5d li*t met e5e ,arg&s*e lamp en drie ,fresnels*e l5z5 voorzi51 is1 gelijk het ops*rift meldt1 opg]igt 9 #ahdd1 ond] het be/uur van ,jonkhe] ,a4 ,c4 ,tw5t1 ,inspecteur van het loodswez54 #bd ,wag5a> ibid4 #be ,s*eltema1 ,m5gelw]k1 ,dl4 ,,vi4 ,/4 #b4 bl4 #gg4 ,het is ook op grond dez] feit51 dat ,s*eltema v]mo$ heeft1 dat ,urk1 met het ,enkhuiz] z& v]e5igd1 het eil& ,flevo z\de hebb5 gevormd4 ,ack] ,/rat+h 7,l4 c4 p4 #bch7 h\dt deze me5+ voor onwa>s*ijnlijk1 omdat het ,val van ,urk beide vane5 s*eidt4 ,zond] 9 het m9/e p>tij te trekk5 voor het gevoel5 van ,s*eltema1 doe ik hi] e*t] opm]k51 dat het ,val van ,urk niet z diep is1 dat dit e5e vroeg]e aane5sluit+ onmogelijk z\de mak54 ,de groot/e diepte b$raagt #e1f el1 t]wijl de ve5b$d+ ond] ,am/]dam op sommige punt5 e5e nog iets groot]e diepte b]eikt4 #bf ,e5e langw]pige smalle z&plaat1 zijnde e5e voortzett+ van het ,enkhuiz] z&1 9 e5e zuidwe/elijke rigt+4 #bg ,tijds*rift voor ,natuurlijke ,ges*i$5is en ,physiologie1 #ahdb4 ,dl4 ,,ix4 bl4 #ag en #bfh4 #bh ,l4 c4 bl4 #bhe4 #bi ,l4 c4 bl4 #cdb4 #cj ,het is bek5d 7zie ond] &]5 ,vogt's ,lehrbu* d] ,geologie1 ,,ii4 s4 #ch en v]v471 dat elke deltavorm+ /e$s v]gezeld gaat van het ont/aan van d]gelijke lagun54 ,de door d5 ,nijl en de ,po gevormde delta's lev]5 er vooral de duidelijk/e voorbeeld5 van4 ,wat dat g$eelte des bodems van ons vad]l& 9 het bijzond] betreft1 hetwelk e5e deltavorm+ van d5 ,rijn1 de ,maas en de ,s*elde is1 zoo kan m51 /eun5de op hetge5 de wa>nem+ eld]s gele]d heeft1 en op onze k5nis aanga&e d5 a>d d] grond51 welke di5 bodem zam5/ell51 zi* van deszelfs ont/aan de volg5de algeme5e voor/ell+ vorm54 ,to5 de bodem d] zee door het ge/adig afgevo]de rotsgruis 0 opgehoogd tot op e5e g]+e diepte ond] het wat]vlak1 nam5 de v]d]e ophoog+ en drooglegg+ h>5 aanvang aan de r&5 d] delta1 d]halve aan de zeezijde4 ,wa> z& d5 zeebodem b$ekte1 vormd5 zi* du95 uit het z&1 dat1 tijd5s de eb droog geword51 door d5 he]s*5d5 ,we/5- en ,noordwe/5w9d tot hoop5 w]d opge/uwd4 ,wa> de zeebodem met klei b$ekt 01 w]d deze 9 fijn v]deeld5 toe/&1 met het wat]1 g$ur5de d5 vlo$1 aangevo]d1 en tijd5s de eb als slib a*t]gelat51 hetge5 bevord]d w]d door de re$s 9 het ondiepe wat] groeij5de /r&plant51 en zoo ont/ond e5 s*oor wal op d]gelijke wijze als zulks1 vooral langs de ku/5 onz] noordelijke prov9cin1 nog h$5 t5 dage plaats grijpt4 ,de aldus langs de r&5 d] delta opgehoogde bodem vormde aanvankelijk e5e reeks ( ket5 van eil&51 die de lagune begr5sd51 welke to5 nog met brak wat] gevuld 04 ,all5gs e*t] v]e5igd5 zi* deze eil&51 totdat er e9delijk nog sle*ts hi] en da> op5e ruimt5 ov]blev51 wa>door de zee het wat] uit de lagune ontv+1 wa>9 het zoete wat] d] rivi]5 zi* uit/ortte4 ,door dez5 me] bep]kt5 toegang d] zee1 hield het wat] 9 de lagune e9delijk ook op brak te zijn1 en to5 ont/ond op de ondiep/e plaats5 d] lagune e5e vegetatie van zoetwat]plant51 welke ja>lijks af/]v5d1 ma> ook telk5 j>e door e5e nieuwe vegetatie opgevolgd1 ond] d5 vorm van ve51 tot de ophoog+ des bodems kra*tig bijdroeg54 ,deze ve5vorm+1 langs d5 we/elijk5 en noordwe/elijk5 zoom aangevang51 /rekte zi* van liev]l$e me] b9n5wa>ts uit1 totdat e9delijk van de vroeg]e lagune sle*ts e5 me] ov]bleef1 wa>9 e5 d] ,rijn>m5 zijn wat] ontla/te1 dat da>uit noordelijk zijn5 v]d]5 weg na> de zee vond4 #ca ,deze me5+5 zijn3 #ao4 ,het eil& ,flevo be/ond uit ,urk en ,s*okl& v]e5igd 7,ortellius1 ,alt+1 ,wag5a>1 ,ack] ,/rat+h74 #bo4 ,het 0 het teg5woordige ,vliel& 7,junius74 #co4 ,het lag op de plaats van het teg5woordige ,breez&1 dus tuss*5 ,texel en de ,fries*e ku/ 7,cluv]ius1 ,engelb]ts1 ,ar5d1 van ,l5nep74 #do4 ,het nam de plaats 91 wa> ?ans het ,enkhuiz] z& is geleg51 en wa>m$e het eil& ,urk v]e5igd 0 7,s*eltema74 #eo4 ,het omvatte1 behalve het ,enkhuiz] z&1 ook nog e5 vrij groot g$eelte van ,noord-,holl& 7,ottema1 ,eekh(f74 ,het spreekt van zelf1 dat bij de vi] laat/g5oemde m5+5 tev5s wordt aang5om51 dat ,urk en ,s*okl& tot d5 va/5 wal behoord54 ,de lez]1 die ov] dit ond]w]p zi* nad] w5s*t te ond]rigt51 v]wijs ik na> ,dr4 ,ack] ,/rat+h's ,al\de ,/aat en ,ges*i$5is des ,vad]l&s1 ,dl4 ,i4 bl4 #bdj en v]volg1 wa> hij tev5s de bronn5 v9dt aangegev54 #cb ,l4 c4 p4 #fbi4 #cc ,ov]ijssels*e ,almanak voor oudheid en lett]5 #ahdg1 bl4 #bga4 ,het gewigt d] zaak noopt mij da>uit het volg5de ov] te s*rijv54 ,tuss*5 ,s*okl& en ,urk op #b_/c van 't e]/e en #a_/c van ,urk1 is e5e plaats 9 zee1 algeme5 ond] d5 naam van het ,k]kh( bek5d4 ,nog h$5 zijn er mur5 van drie voet bov5 d5 bodem d] zee1 en door e5 #hj;j>ig1 onlangs ov]l$5 man1 volg5s zijn zegg51 bij laag wat] gezi52 en dat m5 hi] tev5s aan e5e k]k moet d5k51 wordt hoog/ wa>s*ijnlijk4 ,op ,s*okl& leeft ?ans ,bru9 ,viss]1 wi5s vad]1 9 #ahdb1 9 #ia;j>ig5 oud]dom1 is ov]l$54 ,deze grijsa>d 0 voor #gj j>5 7dat is omtr5t #aggb7 met zijn viss*uit ov] het ,k]kh( gev>51 en _h to5 9 zijne nett5 e5 k]kk&ela>1 van welk metaal wordt niet gemeld1 gevond51 en dezelfde man getuigde1 dat de h$5 nog 9 de ,rooms*e k]k op ,emmel& aanwezige doopvont1 v&a> gehaald 04 ,wat de s*rijv] er v]d] op laat volg51 aanga&e e5e uit kei- ( bal/e55 be/a&e /reep 9 zee1 welke van ,s*okl&1 9 de rigt+ van dit ,k]kh(1 v] 9 zee loopt1 en door de viss*]s e5 /raatweg wordt g5oemd1 s*ijnt m9d] bewijz5d1 da> d]gelijke 9 de ,zuid]zee m5igvuldig voorkom5de /rok5 van me]d]e ( m9d]e uitge/rek!id 7zie ook de ,kon/- en ,lett]bode #ahdg4 ,i4 bl4 #hb7 hoog/wa>s*ijnlijk niet &]s zijn1 dan ontbloote z&- en /e5rugg51 van d]gelijk5 a>d als het rif1 dat ,urk omgeeft1 gelijk re$s door ,ack] ,/rat+h 7,l4 c4 p4 #bde7 te regt is opgem]kt4 #cd ,9 het zeewat] uit de hav5 van ,urk vond ik 9 #ajjj deel5 #e1hjh d4 *lor4 ,uitga&e van de door ,muld] 7,s*eikund4 ond]zoek+51 ,dl4 ,,vi7 bewez5 /ell+1 dat de z\t5 van het zeewat] /e$s 9 dezelfde betrekkelijke hoeveelheid voorh&5 zijn1 en van de door hem 7bl4 #cd7 aangegev5 zam5/ell+1 dan v9dt m51 door b]ek5+1 dat 9 #ajjj deel5 van het zeewat] bij ,urk bevat zijn3 ,zwavelzure kalk #j1dga ,zwavelzure magnesia #j1fhj ,*lormagnesium #j1iii ,*lormagnesium sodium #h1cbf ,*lormagnesium potassium #j1aji ,brommagnesium #j1jah ,kool/(zure kalk #j1jjd ,kiezelzuur #j4jja ,som #aj1fjh #ce ,uit d5 begeleid5d5 brief van d5 he] ,nahuys aan d5 ,hoogle]a> ,s*ro$] van d] ,kolk ontle5 ik het volg5de4 ,9 het ja> #ahde liet de ,b>on van ,lijnd5 van ,hemm5 te ,wag5+51 nabij d5 oprid van d5 ,wag5+s*5 b]g1 bij het ,leksies ve]1 niet v] van d5 zoog5aamd5 e]/5 ,*ri/5 tempel1 aan de hell+ van de ,rijnzijde van d5 b]g1 e5 g$eelte van dez5 z9k51 om hetzelve tot e5 /rook b\wl& aan te legg54 ,bij die geleg5heid w]d5 alda> ook vele m5s*5be5d]5 gevond51 hetwelk te me] v]wond]+ ba>de1 omdat het geheel onbek5d 01 dat alda> ooit e5e begraafplaats gewee/ 04 ,dit v]nem5de1 w]d mijne belang/ell+ opgewekt1 en 9 de nabijheid 7te ,oo/]beek7 zijnde1 v]zo*t ik d5 ,b>on van ,lijnd5 de toe/emm+ om alda> oudheidkundige ond]zoek+5 te mog5 do5 en des noodig e5ige v]grav+5 te mog5 do5 bew]k/ellig51 hetge5 mij door gemeld5 eig5a> niet alle5 welwill5d w]d toege/aan1 ma> zelfs w]d5 e5ige arbeid]s t] mijn] dispositie ge/eld1 om mij bij het do5 van ond]zoek+5 alda> behulpzaam te wez54 ,hi]op begaf ik mij van ,oo/]beek na> gemelde plaats met d5 ,b>on van ,wass5a> tot ,catwijck en met d5 he] ,spi]+ uit ,tiel4 ,op het t]re9 kom5de ov]tuigde ik mij niet alle51 dat ov]al m5s*5be5d]5 op d5 omgezett5 grond w>51 ma> de w]kli$51 die alda> arbeidd51 liet5 ons e5ige s*$els zi51 en v]haald5 ons1 dat er nog veel me] gevond5 w>51 welke zij ook ma> w$] ond] d5 grond ge/opt1 en sommige aan d5 r5tmee/] gegev5 hadd54 ,ik liet op v]s*eid5e plaats51 vooral 9 d5 nog ong]o]d5 grond1 grav51 9 de hoop spor5 te zull5 v9d51 hetzij door voorw]p5 ( /ukk5 van dezelve uit het dagelijks* lev51 ( &]z9s1 t5 e9de ( het tijdp]k te kunn5 bepal51 9 welke deze grond tot begraafplaats g$i5d _h1 ( tot welk5 volks/am deze s*$els en be5d]5 behoord54 ,ik w]d e*t] hi]9 ze] te leur ge/eld1 dewijl ik niets vond1 wa>uit ik iets bepaalds kon afleid51 want enkele /ukk5 7drie ( vi]7 van pots*]v5 van g]maans*5 vorm en bakkelij1 en de wijze1 wa>op deze 9 d5 grond lag51 gav5 mij ge5 aanleid+ g5oeg om da>op gevolgtrekk+5 te b\w51 zelfs niet om da>uit v]ond]/ell+5 te mak51 vooral omdat ik d]gelijke s*]v5 op vele plaats5 alda> 9 d5 omtrek gevond5 _h4 ,twee zak5 nog?ans trokk5 bijzond] mijne a&a*t2 voore]/ de wijze wa>op ik de lijk5 ( liev] de be5d]5 en s*$els vond ligg51 te wet5 er 0 ge5 blijk1 dat deze 9 e5 ki/1 no* van h\t1 no* van /e51 begrav5 w>5 gewee/2 integ5deel zag m5 bij e5e doorsn$e van d5 grond1 dat die lijk5 op d5 grond gelegd w>51 rondom omgev5 met h\tskool1 aan de e5e zijde1 ev5 als van bov51 ma> g$ekt met pu91 en da>ov] de a>de ( het z&4 ,me] na> bov5 van d5 b]g w]d5 ze bov5 elk&] gevond51 do* 9 onregelmatige rigt+4 ,t5 twe$e de vorm d] s*$els1 welke nag5oeg van all5 dezelfde 01 en mij hoog/ zond]l+ voorkwam4 ,tot hi]toe heb ik v]geefs getra*t nog me]d]e van deze s*$els en be5d]5 te erlang51 do* er be/aat hoop op e55 lat]5 me] gelukkig5 uitslag1 door de mij vri5delijk toegezegde hulp van de he]5 ,b>on ,con/ant de ,rebecque1 d5 teg5woordig5 eig5a> des ,wag5+s*5 b]gs1 en ,o4 ,g4 ,heldr+1 pr$ikant te ,hemm54 ,ik voeg dus hi] alle5 nog bij1 dat de laat/e mij heeft b]igt1 dat hij e5maal e5e /e55 wigge1 wa>s*ijnlijk van ,keltis*5 oorsprong1 heeft 9 h&5 gehad1 welke op d5 ,wag5+s*5 b]g gevond5 04 #cf ,nag5oeg de geheele mannelijke bevolk+ 0 to5 t] vis*vang/ op zee4 ,het gelaat d] vr\w5 heeft ov] het algeme5 e55 m9d] rond51 me] oval5 vorm4 #cg ,mull]'s ,ar*iv1 #ahdi4 s4 #egc4 #ch ,*ronyk van ,am/]dam1 zijnde e5e korte en zakelijke bes*rijv+ enzv41 ,dl4 ,,ii4 bl4 #cia4--,van d] ,aa1 ,a>drijkskundig ,woord5boek1 ,dl4 ,,xi4 bl4 #djj4 #ci ,wag5a>1 ,teg5w4 ,/aat1 ,dl4 ,,viii4 bl4 #fbi4 #dj ,aanteek5+ gevoegd bij de ka>t van ,s*ill+4 #da ,*ronijk van ,am/]dam enzv4 ,dl4 ,,ii4 bl4 #cib4