----------------------------------------
------------------------                
,,opmerkingen ,,van ,,de ,,bewerker3    
,de tekst in dit bestand wordt          
weergegeven in de originele1            
verouderde spelling4 ,er is geen poging 
gedaan de tekst te                      
moderniseren4                           
,bladzijde-nummering is verwijderd4     
,afgebroken woorden aan het       einde 
van de regel zijn stilzwijgend hersteld4
 ,voetnoten zijn       verplaatst naar  
het eind van de alinea met de           
verwijzing4                             
,de in het origineel als cursieve tekst 
is weergegeven als           cursief4   
,uitgespatieerde tekst is weergegeven   
als                 uitgespatieerd4     
,overduidelijke druk- en spelfouten in  
het origineel zijn                      
gecorrigeerd4 ,variaties in spelling    
zijn behouden4                          
,aan het eind van het boek volgt een    
overzicht van de                        
aangebrachte correcties4                

----------------------------------------
------------------------                
,,het ,,eerste ,,ontwerp ,,voor ,,de    
,,bedijking                             
,,der ,,zuiderzee                       
#ahdh                                   
,,door                       ,j4        
,,kloppenburg ,,en ,p4 ,,faddegon ,pz4  
,,met ,,een ,,inleiding ,,van           
,w4 ,h4 ,,kloppenburg                   
,,civ4-,,ingenieur                      
,,gedrukt ,,bij                         
,w4 ,j4 ,,thieme  ,,cie ,,te ,,zutphen  
,voorwoord4      ,op het                
,ingenieurs-congres tijdens de          
internationale tentoonstelling  te      
,amsterdam in #ahhc was aan den         
ingenieur ,j4 ,w4 ,welcker1 lid van het 
,koninklijk ,instituut van ,ingenieurs1 
door den ,raad van ,bestuur de  eervolle
 taak opgedragen een overzicht te geven 
van de voornaamste  ontwerpen1 welke    
achtereenvolgens voor de droogmaking van
 de ,zuiderzee  zijn openbaar gemaakt4  
,inmiddels zijn wij de #bjste eeuw      

ingegaan4 ,als  uitnemend kenner van    
zijne landgenooten nopens de            
bedachtzaamheid  waarmee in ,nederland  
dergelijke grootsche ontwerpen worden   
behandeld1  sprak hij de volgende       
merkwaardige woorden1 die nu reeds      
bewaarheid  zijn3 ,doch al zullen1      
indien ik mij niet bedrieg1 slechts de  
jongsten  onzer1 zooals wij hier        
vergaderd zijn1 wellicht eenmaal op     
gevorderden  leeftijd den dag zien      
aanbreken1 waarop met de droogmaking    
wordt  begonnen1 enz4    ,intusschen    
brengt ook die bedachtzaamheid zijne    
voordeelen mee4  ,dertig jaar later1 in 
#aiac1 weerklonken in 's lands          
vergaderzaal de  bemoedigende woorden   
van de troonrede1 dat nu de tijd was    
aangebroken om  een daadwerkelijk begin 
te maken met de bedijking en de         
droogmaking der  ,zuiderzee4    ,in     
hetzelfde jaar was ook een nieuw        
ministerie opgetreden1 waarbij  aan het 
hoofd van het ,departement van          
,waterstaat benoemd werd ,dr4  ,c4      

,lely1 c4 i41 die als adviseur van de   
,zuiderzee-vereeniging in #h            
achtereenvolgende nota's het grootsche  
ontwerp op grondige wijze had           
bestudeerd4    ,een betere introductie  
van deze plannen bij den ,waterstaat dan
 door  dezen minister kan men zich      
bezwaarlijk denken4 ,nu de koninklijke  
boodschap het ,nederlandsche volk heeft 
bereikt en wij het werk veilig  zien in 
handen waarin het behoort1 de           
welgeprezen ,hollandschen  ,waterstaat1 
wachten wij met gepasten eerbied        
geleidelijke afwikkeling  der zaken af4 
,denk echter niet1 geachte lezer1 dat   
het publiek zich onbetuigd heeft        
gelaten zijne belangstelling te toonen  
bij het ,zuiderzee-vraagstuk1  reeds    
lang voor #aiac4 ,om dit te             
illustreeren1 laten wij hier volgen1 wat
  in het ,algemeen ,handelsblad van #ca 
,october #ahhe staat te lezen3    ,het  
is opmerkelijk1 hoe vaak de eerste      
gedachte tot een groot openbaar  werk   
door niet-ingenieurs wordt aangegeven en

 dan blijkt het soms later  dat het1    
door den niet met technische kennis     
gewapenden man aangeprezen  denkbeeld1  
veel practischer en voor de uitvoering  
veel beter geschikt  is1 dan de door    
technici gewenschte wijze4 ,deze        
bewering klinkt vreemd  en toch         
ondervindt men in de dagelijks          
voorkomende gevallen er vaak de         
waarheid van4--,een eigenaardig sprekend
 geval in deze is1 dat van den  aanleg  
van het ,noord-,hollandsche kanaal1 dat 
door de ingenieurswereld is             
doorgedreven1 terwijl op de             
ontwerp-kaart van dat kanaal ,koning    
,willem ,i  een potloodstreep trok1 in  
de richting1 waar men later ter         
vervanging  van het ,noord-,hollandsch  
kanaal het kanaal door ,holland op zijn 
,smalst  heeft moeten graven1 terwijl   
,z4 ,m4 bij het plaatsen van die streep 
moet  gezegd hebben3 ,ik meen dat het   
hier moet komen4    ,met de afsluiting  
en droogmaking der geheele ,zuiderzee   
verkeeren wij  thans eenigermate in     

hetzelfde geval4 ,in ons eerste opstel  
vermeldden  wij1 dat de ingenieur van   
den waterstaat ,welcker in eene lezing  
te  ,amsterdam dat werk voor eene       
onmogelijkheid heeft verklaard en dat   
de ingenieurs ,stieltjes en ,caland er  
van hebben gezegd3 dat het  denkbeeld   
geen #e minuten ernstig onderzoek waard 
was4 ,en thans ziet  men de heeren ,buma
 en van ,diggelen1 beide mannen geheel  
buiten het vak  van den ingenieur1 met  
den meesten ijver aan het werk1 om het  
grootsche  denkbeeld nader te doen      
onderzoeken voor te bereiden en zoo     
mogelijk te  doen uitvoeren4    ,het    
eerste werkje1 dat over de droogmaking  
der ,zuiderzee in #ahdh het  licht zag1 
was hoofdzakelijk van niet deskundigen1 
,i4 ,kloppenburg en  ,p4 ,faddegon ,pz4 
,de eerste was een groot voorstander van
 droogmakerij en  heeft voornamelijk tot
 de droogmaking van het ,,ij1 vele      
ijverige pogingen  in het werk gesteld1 
doch was in het geheel niet met         
technische kennis  toegerust4 ,faddegon 

evenwel stond niet geheel buiten het    
vak1 hij is  bekend als de uitvinder van
 een nieuw wateropvoeringswerktuig1     
destijds  de ,waterbraker genaamd2 hij  
was een practisch waterbouwkundige1 doch
  niet de man met die technische        
wetenschappen toegerust1 waardoor men   
een  zaak1 als de droogmaking der       
,zuiderzee degelijk kan overzien4 ,maar 
het  is niet meer te loochenen1 dat     
evengoed als ,leeghwater het eerst      
schreef  over de droogmaking van de     
,haarlemmermeer1 de heeren ,kloppenburg 
en  ,faddegon de voorloopers waren van  
het spoedig daarop in #ahdi gevolgde1   
meer doorwrochte werk van den ingenieur 
,b4 ,p4 ,g4 van ,diggelen over de       
droogmaking der geheele ,zuiderzee en   
der ,wadden4 ,van ,diggelen evenwel     
heeft het denkbeeld niet van            
,kloppenburg en ,faddegon overgenomen1  
doch  was reeds druk aan het werk van   
zijn plan1 toen het eerste werkje het   
licht zag4    ,in de ,gids van #ahdi    
zegt professor ,vissering daarvan3      

,terwijl  ,kloppenburg en ,faddegon     
hunnen arbeid lieten drukken1 zond de   
heer van  ,diggelen den zijnen ter      
perse4    ,doch het gebeurt meer1 dat   
een zelfde gedachte op een zelfde       
oogenblik1  op verschillende plaatsen   
ontstaat4    ,bijzondere oorzaken zijn  
hiertoe soms de aanleiding4 ,wij hebben 
wel  eens gedacht1 dat het uitgeven van 
een kaart daartoe aanleiding zou  hebben
 kunnen geven1 want is onze zienswijze  
juist geweest1 dan heeft  het telkens   
beschouwen van de kaart van den bodem   
der ,zuiderzee1 die  op het bureau van  
een destijds jong ingenieur den heer    
,van ,diggelen  dagelijks onder de oogen
 kwam en die hij daar menig oogenblik   
met ernst  bestudeerde1 de grondgedachte
 van ,van ,diggelens groot werk gelegd4 
,doch laten wij eerst de denkbeelden van
 de heeren ,kloppenburg en  ,faddegon in
 herinnering brengen1 want al mag hun   
werk op verre na  niet op volledigheid  
bogen1 zijn toch hunne denkbeelden zoo  
geheel  verwerpelijk niet4 ,het in #ahdh

 door hen aangegeven plan bestaat uit   
#c deelen3    #a4 de droogmaking van het
 ,y en het graven van het kanaal door   
,holland op zijn smalst1 #b4 afsluiten  
van de ,zuiderzee langs de lijn         
,enkhuizen-,stavoren en het droogmaken  
van dat gedeelte en #c4 het  aanhechten 
van de eilanden langs onze kust1 zoowel 
onderling1 als  met den ,helder en      
,emden en de droogmaking van dat        
noordelijk deel4    ,dit derde perceel  
beschrijven die heeren evenwel minder   
uitvoerig en  wel voornamelijk1 zoo mij 
later wel eens ter oore is gekomen1     
omdat ze  het denkbeeld koesteren dat   
noordelijk deel liever door opslibbing  
dan  wel door droogmaking tot land te   
maken4 ,zij beoogden toch de beperking  
van den invloed der ,noordzee door de   
aanhechting der eilanden1 welke         
beperking zeker tot een der eerste      
werken zouden behooren4 ,daar het  derde
 perceel als allerlaatste deel der      
uitvoering door de aanslibbing  dan     
alreeds zulke groote en voordeelige     

verandering zoude hebben  ondergaan1    
poogden zij niet1 dienaangaande eene    
nadere ontwikkeling  hunner denkbeelden 
op papier te brengen en bleef dus dit   
deel van  landaanwinning in hun plan    
meer in de lucht hangen4    ,het        
denkbeeld tot afleiding van den ,i,jsel 
werd door die heeren minder  volledig   
behandeld en zoude zeker naar hun plan  
niet kunnen geschieden4    ,ze stelden  
voor een kanaal te graven door de hooge 
,veluwegronden van  ,westervoort tot    
,nijkerk1 ze wilden den tegenwoordigen  
,i,jsel kanaliseeren  en den kop van de 
,i,jselrivier met een overlaat of       
regelaar bij hooge  rivierstanden       
beperken4    ,het water werd in een     
ringvaart om de drooggemaakte ,zuiderzee
 geleid1  die met sluizen zoude         
afgesloten zijn4    ,de schrijver       
volgens mededeeling van de ,directie van
 het ,algemeen  ,handelsblad aan de     
huidige ,redactie onbekend1 eindigt in  
dit nummer zijn  opstel1 waarvan wij    
slechts de eerste helft hebben          

overgenomen met den  volzin3    ,al het 
thans meegedeelde moge er toe leiden1   
dat zij het plan der ,h4,h4             
,kloppenburg en ,faddegon nog eens      
overwegen1 die het hunne zullen moeten  
bijdragen tot het nemen van initiatief  
tot het opmaken der ontwerpen  voor de  
afsluiting en droogmaking der           
,zuiderzee4           99       99       
99       99       99    ,ook op de      
vergadering1 van het ,koninklijk        
,instituut van ,ingenieurs op #af       
,augustus #ahhc is de eer van eerste    
ontwerpers te zijn1 gegeven aan de      
heeren ,kloppenburg en ,faddegon2 er    
wordt echter dadelijk aan toegevoegd    
dat hun werk in grondige bewerking niet 
de vergelijking kon doorstaan  met het  
hierboven vermelde n jaar later         
verschijnende plan van den  ,ingenieur  
van 's ,rijks ,waterstaat ,b4 ,p4 ,g4   
van ,diggelen4    ,op bladzijde #adf van
 het boekje in #ahdh verschenen1        
getiteld3 ,de  indijking en droogmaking 
van de ,zuiderzee en het ,y1 schrijven  

de heeren  ,kloppenburg en ,faddegon    
zelf er van3    ,vele geleerden zullen  
zich wellicht omtrent den inhoud        
bedrogen vinden1  dewijl ons geschrijf  
geen technisch betoog is1 zooals men    
later wellicht  van een meer bekwame    
hand dan de onze zal kunnen verwachten  
doch dit  was ons doel niet4 ,in        
zoodanige werken komen statistieke      
tabellen en  waterbouwkundige opgaven te
 pas1 die zulk een werk zeer kostbaar en
 zeer  droog voor den lezer maken1      
waardoor de schrijver bij deskundigen   
veel  eer en roem verkrijgt1 maar       
waarbij het algemeen minder belang      
heeft4    ,deze verklaring door henzelve
 afgelegd1 ontslaat mij van de moeite   
van  het leveren van nader commentaar op
 dit punt4    ,hoe is het nu gesteld met
 de eer en roem die de deskundige       
collega  van den heer ,welcker oogst in 
diens overzicht ten aanhoore van de     
vergadering van het ,instituut van      
,ingenieurs8 ,slaan wij weer de notulen 
van de vergadering van #af ,augustus    

#ahhc op4 ,nadat de heer ,welcker het   
ontwerp van ,diggelen in korte trekken  
heeft geschetst zegt hij voorts3    ,dit
 is in hoofdzaak het ontwerp1 dat       
voorzeker op den eersten aanblik  door  
zijne stoutheid verrast4 ,reeds in den  
weinig uitgewerkten toestand1  waarin   
het door den ontwerper is bekend        
gemaakt1 lijdt het echter aan  kapitale 
gebreken1 die het tot onuitvoerbaarheid 
veroordeelen4    ,wat dunkt den lezer   
van zulk een kritiek8 ,met den eersten  
volzin stelt  hij zijn collega ,van     
,diggelen met zijn doorwrocht voorstel  
op een  voetstuk1 maar reeds heeft hij  
het zwaard gereed om hem te onthoofden4 
,dat gelukt hem dan met den tweeden     
volzin als met n slag4 ,een             
koppensneller kan er jaloersch op       
worden4    ,maar dit is den heer        
,welcker niet voldoende en na de        
terechtstelling  gaat hij tot de sectie 
over en houdt als een professor een     
anatomische  les voor zijne toehoorders4
 ,men leze verder en oordeele zelf3     

,de aftapping van de bedijkte ,zuiderzee
 door natuurlijke loozing tot  #a1be    
,a4,p4 terwijl daarop het water van     
,i,jsel en ,zwarte ,water en tal  van   
andere riviertjes blijft afvloeien is   
een hersenschim2 en toch  berust hierop 
de aanleg der stroombanen voor den      
,i,jsel en het behoud  van de           
tegenwoordige toestanden langs die      
rivier4 ,ook de aanleg dier  stroombanen
 is een denkbeeld dat voorwaar niet     
pleit voor ,van ,diggelens              
rivierkundige kennis4    ,zoo gaat de   
heer ,welcker nog een veertigtal regels 
door1 die ik den  lezer besparen zal1 en
 geeft dan nog even de opinie van de    
bekende  ingenieurs ,beijerinck en      
,stieltjes weer a4 v43    ,terecht gaven
 zoowel ,beijerinck als ,stieltjes in   
,september #ahfe aan  den ,minister     
,rochussen terstond te kennen dat de    
afsluiting van den  ,i,jsel het ontwerp 
,van ,diggelen ten eenenmale            
onuitvoerbaar maakt1 omdat  de          
droogmaking zou bezwaard worden met het 

water van ruim #h millioen  hektaren4   
,dit zegt genoeg en het ontwerp is met  
betrekking tot de  uitvoering hiermee   
geoordeeld en veroordeeld4 ,geen        
deskundige heeft  het na den ontwerper  
zelven nog in beslissing genomen4       
,ook deze verklaringen zouden mij van   
nader commentaar over de  beoordeeling  
van het plan ,van ,diggelen ontslaan1   
ware het niet dat  degeen die de critiek
 leverde op diens ontwerp1 zelve in     
zijne  absoluutheid te ver ware gegaan4 
,meegesleept door de felheid waarmee    
deze laatste zich opponeerde tegen  elk 
plan dat de bedijking beoogde met       
insluiting van den ,i,jsel1 dus         
benoorden de afsluitlijn                
,kampen-,enkhuizen1 schreef de heer     
,welcker na  nog even het plan ,buma    
geducht onder handen genomen te hebben3 
,alzoo nimmer de ,i,jsel binnen de      
droogmakerij1 luidt de uitspraak van    
elk deskundige1 7pag4 #ac der ,notulen74
    ,n4,b4 ,reeds in #ahgi was het      
denkbeeld van een ,i,jselmeer geopperd  

met  een verbinding daarvan met eene    
doorgraving van ,holland op zijn        
,smalst1  de open doorgraving volgens de
 ideen van wijlen ingenieur ,huet6 ,en  
nu  de oplossing van het ,noordzeekanaal
 reeds zijn beslag heeft gekregen       
volgens de ideen van het eerste gedeelte
 der plannen ,kloppenburg en  ,faddegon 
met sluizen aan de ,noordzee1 eene      
oostelijke afdamming van het  ,,ij is   
nog in het laatste ontwerp van ,minister
 ,lely de ,i,jsel binnen de  droogmaking
 genomen en ziet men daardoor hoe       
,welcker den bal missloeg1  omdat hij   
niet voldoende op de hoogte was van     
hetgeen anderen voor dien  datum hadden 
gepubliceerd4    ,hoe geheel anders is  
het onderzoek geleid onder leiding en   
door den  ,ingenieur ,lely6    ,in het  
plan ,kloppenburg-,faddegon zou de      
,i,jsel gekanaliseerd worden en  de     
aanmonding aan den ,rijn afgesloten met 
behoud van een schutsluis  en boven den 
dam een overlaat waardoor water afgetapt
 kan worden voor  een scheepvaart kanaal

 dwars door de ,veluwe naar de ringvaart
 van de  ,zuiderzee-,polder4 ,het       
meerdere water dat niet benoodigd was   
voor dit  kanaal en den gekanaliseerden 
,i,jsel moest langs ,waal en            
,neder-,rijn  worden afgevoerd hetgeen  
dienstig zou zijn voor de diephouding   
dezer  ,rijnarmen4    ,de verbinding van
 ,rijn met ,amsterdam is nu sedert lang 
door het  ,amsterdam-,merwede kanaal    
bewerkstelligd1 dus het kanaal door de  
,veluwe  is thans niet meer noodig voor 
eene verbinding van ,amsterdam met den  
,rijn4 ,echter is degelijk onderzocht   
door ,lely of met voordeel het          
,i,jselwater bij ,hoogwaterstanden langs
 de andere ,rijnarmen kon worden        
afgevoerd4 ,het resultaat van dit       
onderzoek was1 dat op de eindsom van  de
 bedijking en droogmaking van de        
,zuiderzee als het ,i,jselwater bij     
,hoogwaterafvoer niet in de droogmaking 
werd opgenomen #h millioen gulden  kon  
worden bespaard en voor die #h millioen 
is dit ,i,jselwater niet langs  andere  

rivieren af te leiden4    ,ook is door  
,lely overwogen in plaats van de loozing
 op de sluizen bij  ,wieringen de open  
doorgraving van ,holland op zijn smalst 
daarvoor te  bezigen4 ,het zou wel      
mogelijk zijn1 doch de scheepvaart zou  
last hebben  van veranderlijke          
waterstanden en sterke stroomingen      
zoodat de lossing  bij ,wieringen beter 
is geacht4    ,hier alzoo geen holle    
phrasen doch ernstig onderzoek6    ,wij 
zien hier het groote onderscheid en     
wijzen er met nadruk op4 ,terwijl       
,welcker de idee het ,i,jselwater naar  
elders af te voeren verwerpt en  het    
andere voorstel om het over een te      
behouden ,i,jselmeer en een open        
doorgraving van ,holland op zijn smalst 
in de ,noordzee te loozen negeert1  zijn
 beide middelen door ,lely deugdelijk   
onderzocht4    ,in de buitengewone      
vergadering van het ,koninklijk         
,instituut van  ,ingenieurs d4d4 #b     
,october #ahhc zeide het lid ,hut3      
,indien het hem vergund ware een paar   

bladzijden voor te lezen--wat hij       
echter niet doen zal--hij daartoe kiezen
 zou bladzijde #h en #i van het         
geschrift zoo even aan het ,instituut   
aangeboden en door ,kloppenburg en      
,faddegon samengesteld4 7door ,j4 ,g4   
,jger1 oud-concessionaris van het       
,noordzee-kanaal74    ,men zou in die   
bladzijden eene reeks van werken vermeld
 zien1 die  sedert de uitgave van dit   
werkje allen uitgevoerd zijn en daarin  
het  bewijs kunnen vinden1 dat deze     
schrijvers volstrekt niet ondoordacht   
geschreven maar inderdaad ernstigen     
arbeid geleverd hebben4    ,wat meer is1
 men zal daarin ook vinden de ringvaart 
,muiden-,kampen die  later door         
,beyerinck is opgenomen in zijn ontwerp 
tot droogmaking1 en  door ,stieltjes in 
het gewijzigd ontwerp is behouden4 ,hoe 
kan men dan nog  beweren dat dit ontwerp
 zulk eene geringe waarde had8          
,zooals ik boven memoreerde1 het idee   
het ,i,jselwater bij hoogwaterafvoer    
langs ,waal en ,lek af te voeren is nog 

niet zoo hersenschimmig1 anders  zou    
,lely zijne becijfering van #h millioen 
onkosten niet gemaakt hebben4    ,om den
 lezer eenig denkbeeld te geven hoe     
groote ontwerpen zooals nu  door ,lely  
worden aangeboden geleidelijk tot       
ontwikkeling komen en hoe  het idee     
,i,jselmeer in de wereld kwam laten wij 
nog een extract uit de  notulen van de  
buitengewone vergadering van het        
,koninklijk ,instituut van  ,ingenieurs 
van #b ,october #ahhc volgen4 ,het lid  
,hut zegt3    ,wil men den ,i,jsel      
buitensluiten dan is de droogmaking uit 
den aard der  zaak beperkt tot 'n klein 
deel van de ,zuiderzee2 wil men een     
grooter  deel droog maken1 dan is men   
verplicht den ,i,jsel door sluizen      
afleiding  te geven of hem door         
leidijken te verlengen2 de bezwaren     
tegen het  eerste zijn te wel bekend om 
die opnieuw aan te wijzen en het laatste
 is  evenmin goed uitvoerbaar4          
,schijnbaar is er dus geen middel om uit
 dit  dilemma te geraken en de heer     

,welcker heeft in zijn voordracht ook   
den  indruk gegeven1 dat er verder over 
dit hoofdpunt niets te zeggen viel4     
,nu is echter in #ahgi in het ,instituut
 een ontwerp gegeven1 waarbij de        
moeilijkheden van de beide              
zooevengenoemde oplossingen vermeden    
worden2  en die oplossing zooals toen   
ook werd aangewezen1 is het eerst       
gegeven  door den onbekenden schrijver  
van 'n brochure getiteld3 ,wat nu8      
,daarin werd voorgesteld de open        
doorgraving door spreker steeds         
verdedigd1 in verband te brengen met    
eene afsluiting der ,zuiderzee  tusschen
 ,enkhuizen en ,stavoren4 ,de ,i,jsel   
loost dan in de afgesloten  kom en die  
kom loost door ,holland op zijn ,smalst 
in de ,noordzee4 ,het  merkwaardige in  
deze oplossing1 waarbij de uitloozing   
van den ,i,jsel  ongestoord blijft1     
is--hoewel dit door den schrijver der   
brochure niet  op den voorgrond is      
gesteld--hierin gelegen1 dat de         
,zuiderzee dan voor  deze rivier        

dezelfde rol gaat vervullen als         
bijvoorbeeld het meer van  ,constanz    
voor den ,rijn en het meer van ,genve   
voor den ,rhne4 ,zulk een  meer vormt in
 het lengteprofil der rivier een        
nagenoeg horizontaal  gedeelte1 dat     
anders uit den aard der zaak in het     
lengteprofil eener  rivier nimmer kan   
voorkomen en neemt alzoo het bezwaar    
weg1 dat bij een  verlenging van de     
rivier tusschen leidammen over grooter  
afstand zou  worden ontmoet4    ,het    
,i,jselmeer door wijlen ,professor ,huet
 als een trouvaille beschreven  is      
inderdaad het middel geworden1 waarbij  
het probleem van het  waterbezwaar van  
het stroomgebied van den ,i,jsel tot de 
huidige oplossing  is gebracht4    ,de  
aanleiding1 dat de heer ,huet hier ter  
sprake is gebracht zijn de  waardeerende
 woorden gewijd aan het boek in #ahdh   
door ,kloppenburg en  ,faddegon         
geschreven en tegen den prijs van f     
#a4ej bij den uitgever ,g4 ,m4  ,p4     
,londonck te ,amsterdam verkrijgbaar    

gesteld4    ,in verband met de huidige  
door ,minister ,lely aanhangig gemaakte 
voorstellen heeft het geen nut den heer 
,huet verder in zijn betoog te  volgen4 
,er is na rijp beraad afgezien van een  
open doorgraving van  ,holland op zijn  
,smalst4    ,ook omtrent dit punt       
schreef de heer ,i4 ,kloppenburg het    
navolgende in  het ,amsterdamsch        
,handelsblad4    ,ik eer elk streven en 
ieders gevoelen1 het doel zijnde1 om tot
  het algemeen welzijn bij te dragen1 al
 kan ik mij ook niet met de             
voorgestelde richting vereenigen4 ,er is
 veel aanlokkelijks in de  voorstellen  
van den heer ,huet2 de theorie van een  
diepen breeden stroom  is goed1 doch de 
practijk leert1 dat rivieren die        
voordeelen voor de  scheepvaart niet    
opleveren als de kanalen2 maar men dient
 zich bij het  voordragen dier theorin  
toch ook aan de waarheid te houden en   
die niet  te verkrachten4 ,ik weet niet 
of de heer ,huet het ergens heeft       
gezegd1  maar de heer ,r4 ,g4 ,b4 de    

,vaijnes van ,brakel laat den heer      
,huet1 in zijne  brochure te ,arnhem    
uitgegeven1 eene rivier of open zeegat  
door ,holland  op zijn ,smalst maken1   
waar de eb en vloed regelmatig1 zooals  
op andere  rivieren loopt2 dit druischt 
tegen de waarheid in1 zoo men           
onderstellen  mag1 dat de waarnemingen  
juist zijn1 welke gedaan zijn door en   
onder  toezicht van den hoofd-ingenieur 
van den ,waterstaat in #ahea belast     
geweest door de ,stad ,amsterdam om de  
mogelijkheid der doorgraving te         
onderzoeken4 ,nu leest men in het       
desbetreffend verslag op pag4 #g    b4  
,dat het te ,durgerdam ongeveer #b uren 
vroeger hoog water is1 dan te           
,spaarndam4    c4 ,dat het hoog water te
 ,wijk aan ,zee drie minuten vroeger    
invalt dan  te ,spaarndam4    ,hieruit  
blijkt nu immers duidelijk1 dat in de te
 scheppen rivier of  ,noordzee voor     
,amsterdam1 nimmer een regelmatige eb en
 vloed1 zooals op  gewone rivieren      
plaats heeft1 zal kunnen bestaan2 dat de

 beide vloeden  op een of ander punt in 
dat open gat tegen elkaar zouden botsen1
 en ook  de ebben zouden scheiden zoodat
 ook nimmer een regelmatige stroom zou  
kunnen ontstaan1 waardoor verslibbing of
 verzanding in dat open gat werd        
gekeerd4    ,het is wel geene zaak van  
overwegend belang1 die waren er         
overigens  geene bezwaren tegen de      
,noordzee voor ,amsterdam1 daarom       
voldoenden  grond zou opleveren1 om     
geheel van zoodanige onderneming af te  
zien1  maar zeker is het toch1 dat de   
paalworm veel gevaarlijker voor de      
waterkeeringswerken in het ,y zou       
worden1 dan hij thans is1 daar de worm  
beter in het zuivere1 zoutere water van 
de ,noordzee tiert1 dan in het          
slibberige1 zoetere water van het ,y4   
,dit schreef hij in ,juli #ahfb1 dus    
tijdens dergelijke vragen ter           
behandeling in het ,koninklijk          
,instituut werden genomen4 ,behalve in  
artikelen van het ,amsterdamsch         
,handelsblad1 zijn nog twee brochures   

van  den heer ,i4 ,kloppenburg          
gepubliceerd3    ,het kanaal van        
,amsterdam tot in de ,noordzee met eene 
indijking van  het ,y1 beschouwd in het 
belang van de stad en het gewest1 voor  
#dj cent  verkrijgbaar gesteld bij ,g4  
,m4 ,p4 ,londonck te ,amsterdam in het  
jaar  #ahed4    ,het standpunt1 waarop  
zich de schrijver bij het publiceeren   
van dit  werkje gesteld heeft1 blijkt   
uit de volgende zinsnede aan deze       
brochure  ontleend3    ,ik geloof te    
mogen zeggen1 dat de enkel technische   
bedrevene1 de  waterbouwkundige1 de     
ingenieur1 dient ingelicht te worden    
door dezulken1  welke met de behoefte   
van de scheepvaart1 den handel1 de      
industrie  en den landbouw beter bekend 
zijn2 genen toch hebben hunnen tijd     
moeten besteden aan de studie der hoogst
 belangrijke waterbouw en               
waterbouw-werktuigkundige               
aangelegenheden1 en zonder daarom hunne 
talenten min te achten1 mag men evenwel 
veronderstellen1 dat zij met  andere1   

zooals met de hierboven vermelde vakken 
en wetenschappen1 minder  bekend zullen 
zijn1 wat dan ook niet meer als         
natuurlijk is4    ,in deze brochure     
wordt een nauwkeurige beschrijving      
gegeven van zijn  plan voor het         
,noordzeekanaal en om dit aan te toonen 
acht ik het noodig  enkele regels er van
 aan te halen3    ,wij stellen ons een  
kanaal voor met groote sluizen1 zoo     
groot als de  kunst ze maar immer maken 
kan1 behoudens de noodige veiligheid    
voor het  binnenland4 ,die sluizen aan  
zee1 om de zee te weren1 meenen wij1    
moesten  niet in de onmiddellijke       
nabijheid van het strand liggen1 maar   
minstens  op een kwartier afstands      
daarvan1 binnen in de duinen gelegen    
zijn4 ,wij  zeggen sluizen1 zoo wijd en 
diep en lang1 als de kunst ze1 verbonden
  aan veiligheid1 kan daarstellen1 want 
lengte1 breedte en diepgang van         
schepen1 gelijk die thans in het        
buitenland gebouwd worden1 zoude men    
voor eenige jaren als fabelachtig       

beschouwd hebben2 doch zij behooren     
thans tot de werkelijkheid en zooveel   
doenlijk moet toegang1 door de  sluizen1
 aan die groote schepen en              
stoomkasteelen verleend worden4  ,de    
afstand der sluizen van de zee achten   
wij raadzaam1 tot meerdere  zekerheid   
voor die sluizen1 bij een eventueel     
vijandelijken aanval1  gedeeltelijk tot 
het daarstellen van eene ruime          
buitenhaven1 welke  alsdan het kanaal   
zal vormen1 deels voor schepen1 die niet
 voor de  sluizen blijven liggen1 bij   
het doorschutten en het oponthoud       
daardoor  veroorzaakt1 een gunstig hoog 
tij zouden kunnen missen4 ,wij stellen  
ons  voor om aan het begin van het      
kanaal1 bij de stad geene sluis of      
sluizen  te leggen4 ,wij achten dit     
overbodig bij eene afdamming van het ,y1
  beoosten de stad1 waarover wij straks 
zullen spreken enz4    ,over deze       
afdamming van het ,y beoosten de stad is
 in die tijden een  hevige strijd       
gevoerd4    ,nadat de schrijver nog een 

tiental bladzijden voortgaat met de     
beschrijving van zijn plan begint hij de
 voordeelen er van op te sommen  en is  
dan eerst recht op dreef4 ,hij is de    
groote enthousiast voor de  verbetering 
van de haventoestanden van ,amsterdam4  
,in #ahfb schreef hij op ruim zeventig  
jarigen leeftijd nog een brochure       
getiteld ,wordt ,amsterdam alleen gebaat
 door de doorgraving van ,holland  op   
zijn smalst8 ,op het exemplaar dat voor 
mij ligt staat3 uitgegeven  bij ,p4 ,d4 
van ,es #ahfb te ,amsterdam 7,tweede    
druk74 ,dit geschrift vond  blijkbaar   
veel aftrek bij zijne stadgenooten4     
,de handel van ,amsterdam had dringend  
behoefte aan hulp ten einde  voor nog   
meer verval behoed te worden4 ,het      
protectiestelsel tijdens  onze          
vereeniging met ,belgi had ,amsterdam   
benadeeld en ,hamburg als  concurrent   
doen bloeien4 ,rotterdam was in opkomst 
en dreigde de  hoofdstad van het ,land  
de loef af te steken4 ,voor den aanleg  
van  spoorwegen werd door de            

vertegenwoordigers in de                
,staten-,generaal voor  de andere       
provincin belangrijke sommen gevorderd1 
ja zelfs voor de  verbetering van het   
,noord-,hollandsch ,kanaal naar den     
,helder waren mannen  van invloed in de 
weer1 die een gunstige beschikking voor 
het kortere  ,noordzee-kanaal           
tegenwerkten4 ,om aan de rivaliteit van 
,amsterdam en  ,rotterdam tegemoet te   
komen was o4a4 door de heeren ,c4       
,verloop  ,zoon1                        
,architect-,ingenieurs1 eene aanvrage om
 concessie ingediend voor een  zeekanaal
 uit de ,noordzee tusschen ,noordwijk en
 ,zandvoort en vandaar met  twee kanalen
 naar ,amsterdam en ,rotterdam4 ,in een 
ouden boekentrommel  vond ik niet minder
 dan #bj geschriften van allerlei       
personen betreffende  de verbinding van 
,amsterdam met de ,noordzee alle        
gedateerd voor #ahfd1  het jaar waarin  
aan den heer ,j4 ,g4 ,jger concessie    
werd verleend voor  het ,noordzeekanaal 
van ,holland op zijn ,smalst n4m4 bij de

 wet van den  #aa;den ,juni #ahfd1      
,staatsblad ,no4 #gb4    ,met den heer  
,jger stond de heer ,kloppenburg in     
goede relatie4 ,deze  laatste had de    
aandacht getrokken door een artikel in  
het ,handels  en ,effectenblad onder den
 titel van3 ,hoe staan wij thans met de 
doorgraving van ,holland op zijn smalst8
 een vraag in ,maart #ahfa4 ,de  heer   
,kloppenburg werd uitgenoodigd bij den  
heer ,j4 ,heemskerk ,az4 te  komen waar 
hij nog de heeren van ,heukelom en ,cool
 ontmoette1 alle  ,raadsleden van       
,amsterdam4 ,ook met den toenmaligen    
vertegenwoordiger  van ,deventer den    
heer ,thorbecke had hij te voren een    
onderhoud die hem  aanraadde zich te    
wenden tot den generaal ,delprat en hem 
aanmoedigde  zijn geschrift in druk te  
doen verschijnen4 ,in bovenvermeld      
geschrift  een #bd bladzijden druks     
vullende was aangedrongen op den        
afsluitdam  beoosten het ,y met een     
gekoppelde schutsluis en was er de      
aandacht op  gevestigd dat een          

kanaalplan in verband met eene betere   
taxatie der in  te dijken ,ypolders de  
basis voor eene concessie-aanvrage zou  
worden met  eene rentegarantie door den 
,staat4    ,dank zij den invloed van den
 heer ,thorbecke in den                 
,staten-,generaal werd  ten slotte aan  
den heer ,jger eene voorloopige         
concessie verleend4    ,de heer ,jger   
betuigde zijn erkentelijkheid voor de   
bemoeingen van den  heer ,kloppenburg in
 deze door hem op den feestdag1 toen    
heel ,amsterdam  jubelde om de verleende
 concessie1 een album in rood marokijn  
aan te  bieden waarop met gouden letters
 gedrukt stond3    ,het kanaal door     
,holland op zijn ,smalst4 ,voorin       
prijkte eene keurige  fotografie van den
 heer ,i4 ,kloppenburg1 waaronder met   
eigen hand van den  donateur stond      
geschreven3    ,amsterdam #ahdh-ahfc4   
,souvenir van ,j4 ,g4 ,jger1 daarachter 
het uitgegeven  plan van het ,kanaal    
door ,holland op zijn ,smalst en de     
daarbij ontworpen  landaanwinning met de

 daarbij gevoegde ,nederlandsche en     
,fransche  uitlegging4 ,ook ontving hij 
de toezegging van een meer honoraire dan
  effectieve betrekking van adviseur bij
 de ,kanaalwerken4    ,deze             
bijzonderheden zijn ontleend aan een    
schrijven van den heer  ,i4 ,kloppenburg
 aan den heer ,i4 ,dirks1 ,directeur der
 ,amsterdamsche  ,kanaal ,maatschappij1 
dd4 #be ,maart #ahfe1 waarin de         
schrijver zich met  waardeering uitliet 
over den heer ,j4 ,g4 ,jger1 die        
inmiddels zijne  concessie had          
overgedragen aan de ,amsterdamsche      
,kanaal ,maatschappij4 ,bij  die        
overdracht werd tevens de verplichting  
overgenomen1 om den heer ,i4            
,kloppenburg een bedrag van vierduizend 
gulden uit te keeren voor zijne         
adviezen voor het ontwerp1 hetgeen ook  
na eenig geschrijf is uitbetaald4    ,de
 gezondheidstoestand van den toen vijf  
en zeventig jaar ouden  heer            
,kloppenburg sloot een daadwerkelijke   
verdere bemoeing met de  werkzaamheden  

van de uitvoering van het grootsche plan
 uit4 ,voor een  onpartijdig lezer      
blijkt uit de medegedeelde feiten dat   
voor die  tijden een bedrag van vier    
duizend gulden een stoffelijk bewijs van
  erkentelijkheid is1 dat niet          
onbelangrijk kan worden genoemd4 ,in    
ieder  geval zal het voor den grooten   
enthousiast eene groote voldoening  zijn
 geweest het begin van de vurig         
gewenschte verbetering van de           
,amsterdamsche haventoestanden nog te   
hebben mogen beleven4    ,men vraagt    
zich wellicht af hoe een particulier al 
op gevorderden  leeftijd er toe kwam    
zich zoo geheel te wijden aan een       
dergelijken  levenstaak4 ,eene korte    
levensbeschrijving moge hier volgen3    
,zijn vader ,wilcke ,kloppenburg1 in    
#agea te ,colmar in ,oldenburg geboren1 
vestigde zich in #agha als poorter te   
,amsterdam1 waar hij huwde met  ,anna   
,maria ,lentz4 ,in de familie           
,kloppenburg was het eerstgeboorterecht 
van kracht1 zoodat het groot-grondbezit 

in ,oldenburg overging op zijn  broeder1
 wiens afstammelingen ook thans nog zich
 mogen verheugen in het  bezit van de   
gronden sinds eeuwen her het            
familie-goed vormende4 ,deze            
landgoederen zijn daar te lande bekend  
onder den naam van ,de ,twaalf          
,apostelen1 groote boerderijen4    ,bij 
een bezoek ter plaatse toonde men mij in
 een kerk een groot orgel1  waarop met  
gulden letters was vermeld dat dit      
kerkorgel een geschenk was  van ,wilcke 
,kloppenburg4 ,ook een reusachtige      
grafzerk met gebeeldhouwd  familiewapen 
uit de #ag;de eeuw werd mij getoond4 ,de
 familie ,kloppenburg1  waarvan deze ,i4
 ,kloppenburg afstamde1 was dus van     
,duitschen oorsprong4  ,men heeft in    
,oldenburg ook een kleine stad          
,kloppenburg en de familie is  sedert   
eeuwen her daar te lande bekend als zeer
 welgesteld4    ,door zijn vader1 die te
 ,amsterdam ,chef eener reederij was1   
werd ,i4  ,kloppenburg in den handel    
opgeleid4 ,van zijn #ad;den tot zijn    

#bjste jaar  bracht hij door in         
,engeland en was later als cargadoor    
werkzaam te  ,amsterdam1 en reisde als  
super-carga eenige malen naar ,amerika  
en terug1  woonde afwisselend ook te    
,leiden1 te ,rotterdam en vestigde zich 
als  zeepfabrikant te ,amersfoort4      
,daar kwam hij in aanraking met         
,faddegon1 een werktuigkundige1 met     
wien hij te zamen in #ahdh het eerste   
plan voor de drooglegging van de        
,zuiderzee uitgaf4 ,als ramingssom wordt
 in dit werk genoemd ruim negentig      
millioen gulden4 ,inderdaad vond ik ook 
eene gedetailleerde raming met  een     
eindsom van ruim #ib millioen gulden1   
betrekking hebbende op het  gedeelte van
 het werk zooals het op den omslag is   
geschetst1 dus  niet inbegrepen is      
hierbij3 het gedeelte benoorden den     
afsluitdijk  ,enkhuizen-,stavoren4 ,de  
raming en beperkte omschrijving hebben  
als  curiositeit eenige waarde en zijn  
als bijlagen achterin opgenomen4    ,de 
liefhebbers die zich gaarne in details  

verdiepen worden naar de  raming        
verwezen4 ,daarentegen kunnen zij die   
weinig lust gevoelen het  ouderwetsche  
boek te lezen1 volstaan met het lezen   
van de beknopte  omschrijving als       
aanhangsel bijgevoegd4    ,in den tekst 
van het oude boek zijn geen wijzigingen 
gebracht wat  betreft de ouderwetsche   
spelling4 ,evenmin als een antiquaar een
 bronzen  vaatwerk zal oppoetsen heb ik 
gemeend aan den oorspronkelijken tekst  
iets te moeten wijzigen of te schrappen4
    ,het geheel lijkt mij wel de moeite 
waard1 om aan de vergetelheid  ontrukt  
te worden4 ,mocht ooit besloten worden  
een museum op te richten  betrekking    
hebbende op curiosa betreffende de      
,zuiderzee1 dan moge dit  boekje daarin 
een bescheiden plaats innemen als       
souvenir aan den grooten  enthousiast4  
,geboren te ,amsterdam op #af ,december 
#agij overleed hij te ,haarlem op #bc   
,december #ahfh4 ,dank zij de zorgen van
 zijne zoons ,i4 ,kloppenburg en ,h4    
,c4 ,kloppenburg genoot hij nog een     

betrekkelijk gelukkigen ouden dag1  want
 door zijn verwanten werd hem vaak      
verweten dat hij zijne eigen  belangen  
heeft opgeofferd aan het algemeen       
welzijn1 in 't bijzonder aan  zijn      
geboortestad ,amsterdam4                
,apeldoorn1 #ca ,maart #aiaf4           
,w4 ,h4 ,,kloppenburg1 c4 i4            
,,de                                    
,,indijking ,,en ,,droogmaking          
,,van                                   
,,de ,,zuiderzee                        
,,en                                    
,,het ,,ij1                             
,,met ,,kanalen                         
,,van ,,af ,,den ,,ijssel ,,bij         
,,arnhem1                    ,,langs    
,,amsterdam ,,tot ,,in ,,de ,,noordzee2 
,,voorgesteld ,,en ,,aangeprezen        
,,als ,,een ,,krachtig ,,middel ,,tot   
,,verheffing                            
,,van                      ,,handel1    
,,scheepvaart1 ,,en ,,landbouw          
,,in ,,nederland4                       
,,te ,,amsterdam1 ,,bij                 

,g4 ,m4 ,p4 ,,londonck4                 
#ahdh4          ,,voorberigt4           
,nimmer is er grootscher ontwerp aan de 
,nederlandsche natie  voorgedragen1 dan 
hetwelk wij haar thans ter overweging en
 ter  uitvoering aanbieden2 maar ook    
nimmer was de tijd daarvoor zoo gunstig1
  nimmer bestond daarvoor zulke         
dringende noodzakelijkheid1 nimmer      
gevoelde het algemeen zulk eene         
wezentlijke behoefte aan vruchtdragende 
bedrijvigheid1 dan juist nu4 ,de nood1  
hoe hoog dikwerf hier te lande  ook in  
menigen oorlog geklommen1 werd altoos   
nog door hoop op vrede  gelenigd en de  
vrede bragt dan ook uitkomst en redding 
aan2 maar thans1  na jaren van vrede1   
verkeeren wij in eenen toestand1 welke1 
hoe wij  het ook willen verbloemen1     
elken regtschapen ,nederlander met      
levendige  bezorgdheid vervult4 ,wie    
staart niet weemoedig op vervlogene     
grootheid1  eer en aanzien bij onzen    
kwijnenden toestand en toenemend verval 
van handel8 ,wie let niet op de         

vooruitgang en bedrijvigheid der ons    
omringende volkeren1 en betreurt niet   
den achteruitgang van ons in  vele      
opzigten stiefmoederlijk bedeeld        
,nederland1 waar tot hiertoe een        
heilloos stelsel van behoud1 van het    
,hooge ,bestuur af tot het nietigste    
dorpsbestuur toe den scepter zwaaide2   
waar te ver gedreven zucht tot  behoud  
der voorvaderlijke instellingen 7terwijl
 die voorvaderen evenwel  de bakens naar
 de getijden verzetten7 allen           
voortuitgang weert1 en  waardoor wij bij
 hoogere vlugt van vreemden nietiger1   
zwak en arm  worden4 ,zie1 ten bewijze1 
op onze grootboeken van de nationale    
schuld1  op de begrootingen van         
uitgaven1 waaraan gevenredigde inkomsten
  ontbreken1 bij eene bevolking1 die de 
lasten niet torschen kan1 die  haar hoop
 bouwt op eene1 geen onderstand         
behoevende1 kolonie1 maar  welke hare   
middelen tot zelfbehoud behoeft en hare 
beste sappen in een  twijfelachtig batig
 slot aan ons verliest4 ,zie op onze    

marine1 te zwak  in evenredigheid van de
 behoefte4 ,zie op ons gebrek aan       
middelen om eene  strijdkracht te lande 
te onderhouden tot waarborg voor ons    
bestaan in  de rij der volken4 ,staar de
 steden aan1 die jaarlijks in bevolking 
van  gegoeden afnemen1 in bevolking van 
diegenen1 die den middelstand en den    
arbeider door hunnen handel en bedrijven
 voedden2 onze steden1 waar  weleer     
fabrijken bloeiden1 die thans kwijnende1
 den werkman een loon  toedeelen1       
waardoor levens gerekt worden1 maar 't  
welk dan ook een leven  is1 waarbij de  
veerkracht verlamd1 de geest verdoofd en
 alle edele  gevoelens verstikt worden1 
terwijl de schaars voorziene armenkassen
 als  het eigendom aller schamelen      
beschouwd wordt4 ,gave de               
,voorzienigheid1  dat het anders ware6  
,die wensch tot verbetering van onzen   
toestand kan1  onder ,gods zegen1 door  
ons vervulling erlangen1 en de middelen 
daartoe  meenen wij in ons ontworpen    
plan aan te wijzen6 ,het is waar1 niet  

allen  juichen toe1 wat grootsch is1 wat
 inspanning van krachten vereischt2     
niet allen bezielt de zucht om 't geen  
veel omvattend is1 te helpen            
daarstellen4 ,men werpt nietige bezwaren
 op1 die vertraging aanbrengen1  die de 
uitvoering belemmeren en dikwerf        
schipbreuk doen lijden4 ,men  vindt er1 
die juichen bij den ondergang van nieuwe
 ondernemingen1  welke bij welslagen    
meerdere vruchten zouden dragen dan het 
in stand  houden van inrigtingen1 die op
 oude stellingen gegrond zijn1 waarbij  
de toepassing der nieuwere wetenschap   
ontbreekt4 ,wij zien er ook maar  al te 
veel1 die1 ofschoon niet tegenstrevende1
 moedeloos en werkeloos  blijven1 en    
daardoor meerder nadeel berokkenen1 dan 
zij zich voorstellen  te doen4 ,er      
zullen er zijn1 die van projectenmakerij
 gewagen1 doch  deze allen zullen de    
noodzakelijkheid der uitvoering onzer   
ontwerpen  niet ontzenuwen4 ,heeft een  
,,leeghwater zijn geliefkoosd ontwerp1  
de  droogmaking van het ,haarlemmer-meer

 zien bespotten1 de naneef zet hem      
thans de kroon op het hoofd6    ,in     
eenen tijd1 dat de ,koning en de ,natie 
tot vooruitgang zijn gestemd2  in eenen 
tijd1 waarin men op geheele opheffing   
van alle belemmeringen  van den handel1 
den grootsten steunpilaar van ons       
bestaan1 aandringt1  en tot deszelfs    
algeheele vrijheid moet blijven         
aandringen2 in eenen  tijd1 waarin de   
verderfelijke handel in fondsen den val 
van duizenden  berokkende1 van agiotage 
nog zedeloozer dan het lottospel2 in    
eenen  tijd1 waarin men doorziet1 dat de
 meergegoeden de lasten moeten dragen1  
en het volk moet ontlast worden1--in    
zulk eenen tijd kan ons ontwerp  althans
 niet ontijdig geacht worden4 ,wij      
dragen het daarom ook aan  den ,koning  
en aan de ,natie op1 met het bewustzijn 
van liefde tot ons  vaderland1 voor het 
voor alle volkeren steeds open gestaan  
hebbende  verblijf1 hetwelk de zetel was
 van kunsten en wetenschappen1 van      
handel  en nijverheid1 waar vrijheid van

 geweten en godsdienst troonde1 alle    
zoo vele oorzaken om dit land tot een   
voorbeeld van anderen te doen           
verstrekken1 deszelfs luister te        
verhoogen en het tot eene zon ter       
verlichting van de geheele wereld te    
doen zijn4    ,de tijd1 dien wij        
beleven1 is vruchtdragende in           
ontwikkeling  van denkbeelden1 die men  
weleer als gedrogten van een verhit     
brein  beschouwde4 ,europa verkeert in  
eenen staat van opgewondenheid en       
overspanning1 waarin de grootste kalmte 
van geest vereischt wordt4 ,goed  zal   
daaruit zekerlijk ontstaan2 doch aan    
dien toestand is spanning  verbonden1   
die handel en vertier aan banden legt1  
wantrouwen doet  ontstaan en het verkeer
 belemmert1 van daar ophooping van      
goederen1  bij steeds dalende waarde in 
alle landen1 wegens gebrek aan geld en  
werk voor de industrie1 waartoe het     
onmisbaar is2 het geld is uit den       
omloop verdwenen1 en het nadeel1        
daardoor aan handel en bedrijvigheid    

toegebragt1 is onberekenbaar1 en werkt  
nadeelig op den finantielen  toestand   
van alle natin terug1 terwijl den volken
 de middelen benomen  worden1 om 's     
lands kassen door verdiensten te        
stijven4    ,het geld is nog voorhanden1
 ook hier te lande2 en is er vooruitzigt
  op secure belegging1 dan zal het ook  
wel uit zijne niet rentegevende         
rustplaatsen te voorschijn komen4 ,er   
ontstond op het woord van  tijdelijken  
waarborg door ,koning ,,willem ,i hier  
te lande eene  handelsmaatschappij1     
waaraan meer dan de gevraagde kapitalen 
aangeboden  werden1 eene uit den aard   
der zaak kostbare maatschappij4 ,hoezeer
  deze zich zekere voordeelen toebedeeld
 ziet1 blijft zij echter een  ligchaam1 
welks fonds door onvoorziene evenementen
 aan wisselvallige  tijdsomstandigheden 
onderworpen is1 waardoor de vermeende   
waarden1  waarop zij bouwde1 waardeloos 
kunnen worden4 ,kwam nu zulk eene       
onderneming door inschrijvingen tot     
stand1 hoeveel te minder moet dan  de   

door ons voorgestelde1 die aan het rijk 
als een afdoend redmiddel  in zijnen    
benarden toestand wordt aangeboden1     
wegens geldelijk bezwaar  onuitgevoerd  
blijven6 ,is het niet een ontwerp1 dat  
bij een vrijgevig  handelsstelsel de    
stad ,amsterdam1 bij eene verbeterde    
ligging aan  de zee1 tot een            
wereld-entrept zal verheffen2 een       
ontwerp1 waarbij  voor de               
uitvoerbaarheid geene natuurlijke       
hinderpalen in den weg  staan2 een      
ontwerp1 dat aan den middelstand en aan 
de arbeidende  klassen jaren1 ja eeuwen 
achtereen voedsel zal geven2 een        
ontwerp1  hetwelk den geldschieter in   
den drooggemaakten vruchtbaren grond een
  waarborg met ruimen interest aanbiedt2
 een ontwerp1 dat onder en bij  deszelfs
 voltooijing den toestand van het       
geheele rijk zal helpen                 
verbeteren86--,voor het uitvoeren van   
zulk een ontwerp zijn alle tijden       
geschikt1 maar nu is de tijd gebiedend6 
,toonen wij der wereld1 dat de          

,hollander1 eenen stuurman gelijk1 in de
 stormen het hoofd moedig omhoog  heft1 
en door kloek beleid het ranke schip    
behouden binnen lootst4    ,onze        
beschouwing omtrent het ontwerp van de  
droogmaking der ,zuiderzee  met de      
daaraan verbondene kanalisatin is       
slechts kort1 het onderwerp is  te veel 
omvattend1 om in weinige bladen         
ontwikkeld te worden2 vele  punten zijn 
min toegelicht1 om het werkje niet te   
omslagtig en zoo veel  doenlijk voor het
 algemeen bevattelijk te maken4 ,wilde  
men naar eisch  over zulk een gewigtig  
onderwerp schrijven en alles behandelen1
 het  zoude een werk van verscheidene   
boekdeelen worden2 tot de overweging    
daarvan behoorde mede een geheel        
overzigt omtrent den toestand van het   
,rijk1 in betrekking tot deszelfs kusten
 en zeeweringen1 over den loop  der     
rivieren alsmede de af- en uitwateringen
 van alle om de ,zuiderzee en  het ,,ij 
gelegene landen en polders1 terwijl men 
voor deze op verandering  van wetten van

 beheer aandringt1 die voor het algemeen
 welzijn  bevorderlijk geacht worden4   
,mogt de aandacht der ,regeering en van 
de ,natie door onze beschouwing1  in    
deze bladen vervat1 op het gewigtig     
onderwerp gevestigd worden1 dan  werd   
onze wensch vervuld1 en weldadig zouden 
de gevolgen daarvan op het  algemeen    
terugwerken4          ,,inleiding4      
,de natuur is1 schoon langzaam en voor  
het menschelijk oog naauw  merkbaar1    
niettemin onafgebroken werkzaam om de   
gedaante der aarde te  veranderen1 en   
met de afwisselende gedaante van den    
grond gaat ook die  van de zee gepaard4 
,bestaan er vermoedens1 gegrond op de   
overleveringen1  omtrent een land1      
weleer in den ,oceaan1 bewesten de      
zuilen van ,herkules1  de straat van    
,gibraltar1 gelegen1 meer gegrond zijn  
onze vermoedens  omtrent een land1 dat  
zich in de ,noordzee1 in de nabijheid   
van onze  kusten bevonden heeft1 of dat 
zelfs daaraan verbonden is geweest2 een 
land1 welligt grooter in uitgestrektheid

 dan ons land thans is1 hetwelk  later  
eene prooi der golven werd4 ,als de     
overblijfselen van dat gewest  kan men  
de nog bestaande1 doch steeds afnemende1
 bank de ,breeveertien  beschouwen1     
waarvan de vroeger zich verder in de zee
 uitgestrekt  hebbende ,haaksen mede een
 overblijfsel zijn4 ,daar1 waar nu het  
oog  slechts zee ontwaart1 lagen nog    
voor eene eeuw1 omstreeks ,huisduinen   
en ,petten1 veruitgestrekte gronden1    
waarvan in den zomer aanzienlijke       
hoeveelheden hooi gehaald werden2 en    
toont de oude vervallene ,pettensche    
,sluis niet aan1 dat hare vroegere      
uitwatering verder1 waar het thans  zee 
is1 geloopen heeft8 ,moet het ,huis te  
,britten niet door landerijen  omgeven  
zijn geweest8 ,en wr zijn die gronden   
gebleven8 ,zijn er niet  nog onder ons  
ouden van dagen1 die zich een huis      
herinneren1 dat op  dezelfde plaats     
gestaan heeft1 waar voor omstreeks het  
vierde eener  eeuw de ,wassenaar bleef1 
welligt op dezelfde plaats1 waarover    

vroegere ,,wassenaars hunnen scepter    
zwaaiden8    ,de gedaanteverwisselingen1
 verwoestingen van land en water1 houden
 aan2  soms zijn die naauwelijks te     
bespeuren1 soms verdwijnen uitgestrekte 
landen in eens1 zoo als onze latere     
schrijvers den ondergang van            
verscheidene steden en dorpen in de     
,zuiderzee geboekt hebben1 en           
langzamerhand1 door even dreigende en   
vernielende stroomen en golven1  onze   
steeds zwakker wordende bolwerken1 de   
duinen1 langs ,noord- en                
,zuid-,holland4 ,met geweld tracht zich 
de zee meester van ons grondgebied  te  
maken1 zoo als kortelings bij ,ter-heide
 bleek1 waar de zee diep  landwaarts in 
drong1 ,delfsland en zelfs den ,haag    
bedreigende4    ,de ,zuiderzee was      
vroeger diep2 de toegang tot de havens  
van onze aan  die zee gelegene steden1  
waaraan ,nerlands roem verbonden was1   
was  vrij4 ,thans zijn die havens       
verslibt en met de trapsgewijze         
verslibbing  verdween de scheepvaart--en

 met haar de welvaart4 ,de verslibbing  
van de  ,zuiderzee werd en wordt nog    
bewerkt door de ,breeveertien4 ,de      
millioenen  kubieke ellen water1 welke  
tweemaal daags in en uit onze zeegaten  
stroomen1 vloeijen over de ,breeveertien
 heen1 schuren hare kleilaag  af1 en    
verplaatsen die klei in ons midden1 om  
ons de gelegenheid te  verschaffen1 een 
nieuw gebied daar te stellen1 welke de  
schoonste parel  aan ,nerlands kroon kan
 worden4 ,de ,hollander heeft zich      
vroeger tegen  de gangen der natuur     
verzet1 en is de schepper van de        
,nederlanden4 ,hij  verbinde thans den  
,helder aan ,texel en keere1 door       
aandijking der  eilanden tot bij ,emden1
 den stroom uit de ,zuiderzee1 en alsdan
 zal ook  de verwoesting aan de duinen  
en kusten ophouden1 terwijl de stroom   
van  om de ,oost1 alsdan den weg naar de
 diepte en het kanaal zoeken en onze    
hol rondende kusten verlaten zal1 die   
niet meer af- maar zullen en  moeten    
toenemen4    ,gelijk de ,zuiderzee met  

hare onbruikbaar gewordene havens1 zoo  
zuchten  ook de rivieren over het haar  
sinds eeuwen aangedaan geweld1          
waaromtrent  elk zich tot op dagen toe  
vermeet1 haren loop te bemoeijelijken en
 te  bederven4 ,voor eene eeuw          
waarschuwde hiertegen een ,,van         
,,velzen1 toen een  profeet in de       
woestijn1 zijn stem werd niet gehoord1  
en nog1 ofschoon  de voorzeggingen      
bewaarheid zijn1 veronachtzaamt men     
zijne stem4 ,het  eigenbelang van ne    
stad 7,kampen7 doet den ,i,jssel een    
groot gedeelte  van ,gelderland en      
,overijssel overstroomen1 en tapt het   
water van den  ,rijn1 zijnen            
natuurlijken loop1 af4 ,langs zijn      
geheelen loop1 tot aan  ,rotterdam toe  
en verder1 wordt die schadelijke        
bekribbing van boven  gevoeld en worden 
de beneden-rivieren bedorven4 ,het werpt
 eene smet op  ,nederland1 dat van zijne
 landgrenzen af tot in de zee met       
zoodanig groot  verval is begunstigd    
door matige rivieren1 dat men die zoo   

wanstaltig  heeft gemaakt en ze dus     
schadelijk1 tot ons verderf1 laat       
bestaan4    ,ons drukt de geesel van    
provincialismus1 van ,baronnismus1 van  
dijk-  en polderbesturen1 waarbij weleer
 elk voor zich zelven zorgde en  dit nog
 doet2 waarbij alles de kenmerken       
draagt1 dat het algemeen  belang        
verwaarloosd wordt1 en de zorg voor     
eigene belangen alles doet  verachteren 
en bederven4 ,wat baten ons onze        
waterbouwkundigen1 zoo hun  werkkring   
tot een enkel gewest beperkt wordt1 en  
waar gemis aan een  doortastend algemeen
 ,waterstaats-bestuur is1 hetwelk het   
algemeen belang  moest overzien en      
behartigen8 ,er is meer dan behoefte aan
 een alles  omvattend ,bestuur van      
,waterstaat1 te zamengesteld uit        
onpartijdige  deskundige mannen1 in     
staat om grootsche plannen te vormen en 
te  beoordeelen2 maar ook hier verlamt  
alles bij den tijdvernielenden          
administrativen gang van zaken1 waarbij 
veel geschreven wordt1 maar  niets      

wezentlijks tot stand komt4             
,nederland1 hetwelk zijn aanzijn aan    
zijne bewoners verschuldigd is2 het     
land1 dat door vlijt1 kunst en          
inspanning in wezen blijft2 het land1   
dat  de beukende slagen van den ,oceaan 
op eene wijd uitgestrekte lijn moet     
verduren1 dat dien vijand1 die tallooze 
levens1 die landen en millioenen  schats
 verslond1 in zijn midden heeft1 dat    
daarenboven magtige vloeden1  die       
verwoesting en verdelging met zich      
slepen1 over zijn gebied ziet  heen     
stroomen1 dat land is in staat1 met     
inspanning van krachten1  dien vijand te
 verdrijven en zijn veroverd gebied te  
herwinnen1 het  strijdperk te           
verkleinen1 en honderd uren lange       
verdedigingswerken 7de  dijken om de    
,zuiderzee7 overbodig te maken1 terwijl 
het zich van de  eilanden1 als van      
sterkten1 tot verwering kan bedienen4   
,men zal de ,zuiderzee1 in eene welige  
landouw kunnen herscheppen1 den  loop   
der rivieren verbeteren1 de ,hoofdstad  

weder tot zeehaven maken1  zeekanalen   
daarstellen1 die aan verslibde havens1  
wier verkwijnende  steden1 vermaard uit 
onzen heldhaftigen1 het ,spaansche juk  
afwerpenden  bevrijdingsoorlog1 bekend  
staan1 diepte en hernieuwd leven zullen 
geven1  en uitwateringen verzekeren1    
waardoor moerassen tot vruchtbare velden
  gedijen kunnen4    ,nederland1 het    
land van den wereldhandel der vroegere  
eeuwen1 dat zeen  en volken beheerschte1
 is bij verzwakking zijner magt1 de     
verslibbing  zijner havens1 het         
verspoelen zijner gronden1 het verlies  
van zoo vele  ,kolonin1 en bij de       
ontwikkeling van andere volken1 het land
 niet meer1  wat het was1 wat het zijn  
konde en moest2 echter is het in staat1 
om1  door de hier voor te stellen       
middelen1 deszelfs handel1 scheepvaart  
en  landbouw te verheffen1 en daaraan   
eenen langdurigen bloei te verzekeren4  
,doordrongen van liefde tot ons         
,vaderland1 vertrouwen wij1 dat1 met    
den onwrikbaren wil1 daarvoor te zijn1  

hetgeen men daarvoor zijn kan  en       
moet--bij de kennis der waterbouwkunde1 
dat edele vak1 waarop wij  roem mogen   
dragen1 een werk niet onuitgevoerd zal  
blijven1 hetwelk  uitvoerbaar is4       
,daardoor zal voorspoed en heil voor ons
 land en volk  kunnen worden verworven4 
,de geest des tijds en de behoeften     
werken  daartoe mede4 ,schatten1 nu     
ongebruikt liggende1 of aan vreemden ter
 leen  verstrekt1 kunnen daartoe        
voordeelig en met zekerheid aangewend   
worden2  duizenden arbeidzame           
ingezetenen1 nu vruchteloos werk        
zoekende1 met  hunne oogen op vreemde   
gewesten gevestigd1 zullen alsdan voor  
jaren  en eeuwen een onbezorgd bestaan  
kunnen vinden4 ,door onze1 boven onze   
voorzaten meerdere kunde en             
ondervinding1 gepaard aan de stoomkracht
  en verbeterde                         
water-opvoerings-werktuigen1 welke de   
zekerheid tot het  droogmaken en        
drooghouden verschaffen1 is ons de magt 
gegeven1 om  datgene daar te stellen1   

waartoe onze voorouders wel den wil1    
maar niet  de kunde en de middelen      
bezaten4--,bij gemis van welvaart en    
handel1  gelijk weleer1 en bij de       
gedachte1 wat er van onze zeevaart      
geworden is1  kwam ons de thans         
ellendige ligging van ,amsterdam voor   
den geest4 ,wij  dachten aan een        
zeekanaal1 langs ,zandpoort door de     
duinen gegraven1 tot  in de ,noordzee1  
als uitwatering1 zoo noodig voor de     
droogmaking van de  ,zuiderzee en het   
,haarlemmer-meer1 en daar verrees1 als  
eene heldere zon1  een vernieuwde       
luister voor de stad ,amsterdam en      
geheel het land6 ,wij  laten het        
,noord-,hollandsche kanaal1 door welks  
gebruikmaking velerlei  tijd en kosten  
verspild worden1 daar het voor de       
schepen een doortogt  van dagen en weken
 is1 liggen1 en scheppen den handelaar  
een kanaal1  waardoor zijn rijk beladen 
schip1 zonder lastbreking1 in weinige   
uren  tijds1 uit de ,noordzee voor      
,amsterdam ligt4    ,wij zullen voor    

onze lezers zoo duidelijk mogelijk ons  
ontwerp  toelichten4 ,men zoude in eens 
wel de ,zuiderzee1 van af den ,helder   
over de eilanden heen1 kunnen indijken1 
doch dan ware de droogmaking  en        
drooghouding ondoenlijk4 ,er liggen vele
 steden en havens aan de  ,zuiderzee1   
wier regten ongekrenkt moeten blijven2  
er stroomen rivieren1  riviertjes en    
beken in dezelve2 zoo vele1 hoewel      
veelal verlamde1  sluizen en            
afwateringen bestaan er1 die allen      
voorziening behoeven1  zoodat er1       
alvorens met indijken te beginnen1 voor 
de afwatering en het  onderhoud der     
watergemeenschap moet gezorgd worden4   
,de eerste behoefte  bestaat in de      
daarstelling van eene krachtig werkende 
afwatering1 en  dus een groot1 wijd en  
diep kanaal van bij ,amsterdam1 loopende
 door  de duinen tot in de ,noordzee1   
welks opening in de zee van stevige     
hoofden moet worden voorzien4 ,omstreeks
 ,zandpoort hebbe men eenige  groote    
sluizen te leggen1 om het water te      

kunnen laten oploopen1 of  zulks te     
kunnen keeren2 tevens eene reserve      
zijnde1 om het indringen van  het       
zeewater bij hooge vloeden te beletten4 
,dit kanaal1 hetwelk wij het  eerste    
perceel der indijking noemen1 zal zeer  
kostbaar zijn2 doch om de  kosten       
daarvan te bestrijden1 verbinden wij aan
 dat kanaal de indijking  van het ,,ij1 
beginnende van het ,westerdok op het    
tolhek aan den dijk  te leggen4 ,in dit 
af te dammen ,,ij zullen omstreeks #hjjj
 bunders best  kleiland besloten liggen1
 en van ,zaandam af kon1 in de rigting  
van  halfweg ,haarlem1 een voldoend     
kanaal tot in het groote kanaal gegraven
  worden2 vervolgens een tweede kanaal  
van af ,nauerna1 in de rigting  van     
,spaarndam4 ,zoo werd voor alle verder  
bestaande uitwateringen en              
watergemeenschap mede zorg gedragen4    
,die ,i,jpolder werd1 dus doende1  in   
drie polders verdeeld2 men bleef met het
 groote kanaal op eenigen  afstand van  
de sluizen te ,halfweg en te ,spaarndam1

 die onmiddellijk  in het groote        
zeekanaal konden spuijen1 en langs de te
 leggen dijken  ontstonden jaagpaden en 
rijwegen4 ,dit werk voltooid zijnde1    
zoude er  een begin met de eigentlijke  
indijking van een gedeelte der          
,zuiderzee  kunnen worden gemaakt4 ,de  
voorloopige werkzaamheden zouden        
bestaan1  in de ringvaarten voor de     
noodige afwateringen en ten dienste der 
scheepvaart1 opdat die ongestoord konde 
blijven2 terwijl in het vervolg  de dijk
 in zee1 tusschen ,enkhuizen en ,laaksum
 of het ,klift1 in de  nabijheid van    
,staveren1 over de ondiepten zoude komen
 te leggen1 moesten  er ringvaarten1 van
 af den later in het ,,ij te leggen     
dijk1 tusschen  het ,dijkgraaf-huis van 
,diemen en ,durgerdam1 van werszijden om
 de zee  gegraven worden4 ,men zoude dan
 een begin maken met het graven van  een
 kanaal of vaart1 van af dien dijk bij  
,diemen op ,muiden aan2 deze            
vervolgende buiten om ,naarden heen1 op 
den mond van den ,eem aan2 van  daar op 

de ,steenenkamer boven ,nijkerk1 langs  
,harderwijk en ,elburg2 van  daar langs 
de ,ketel of monding van den ,i,jssel1  
op ,genemuiden1 of de  daaromstreeks    
daargesteld wordende werken van het     
,zwolsche diep1 voorbij  ,vollenhove1   
,blokzijl en de ,kuindert1 de ,lemmer   
bereikende1 van waar1  tot bij ,laaksum1
 deze vaart met eene schutsluis zoude   
eindigen4 ,aan  de andere zijde werd van
 af de ,willemssluis1 de vaart op       
,monnikendam  gevolgd1 voorts op ,hoorn 
een kanaal gegraven tot bij ,enkhuizen1 
alwaar  mede eene sluis moest worden    
gelegd4 ,de meerder bestaande havens en 
uitwateringen werden van beide zijden in
 de ringvaarten opgenomen1  waarbij de  
reeds nu grootelijks werkelooze sluizen 
een behoorlijk  spuijingsvermogen       
verkregen4    ,er bleef nog een groot   
bezwaar in de voltooijing van dit werk3 
het  ,i,jsselwater1 dat langs ,kampen   
heen afstroomt4 ,men zou den ,i,jssel1  
door  het droog te maken terrein1 op    
,enkhuizen aan dienen te verlengen1 dat 

evenwel met groote kosten zoude gepaard 
gaan2 doch daarmede waren de            
waterophoopingen in ,gelderland en      
,overijssel niet gekeerd1 en die dienen 
in het belang dezer gewesten te         
verdwijnen1 en de werking onzer rivieren
  dient verbeterd te worden4 ,door boven
 aan den ,i,jssel eene krib te  leggen1 
heeft men den ,rijn het noodige water   
ontnomen1 en verkrijgt de  ,i,jssel nu  
meer water1 dan langs zijne natuurlijke 
bedding kan afloopen1  zoodat de        
uiterwaarden niet alleen1 maar ook vele 
bouwlanden1 onder  staan1 en bij hoogen 
stand der boven-rivieren1 langen tijd in
 het  voorjaar onder blijven staan1     
waardoor onberekenbare schade wordt     
geleden4 ,de ,i,jssel is dikwijls reeds 
bij ,kampen op gewoon peil gedaald1     
wanneer bouw- en weilanden1 hooger op1  
nog onder staan4 ,met den ,i,jssel  te  
verlengen1 ware de kwaal niet genezen2  
er dient dus naar een ander  middel     
omgezien te worden1 en dit zoude1 onzes 
erachtens1 volledig  bereikt worden1    

door een kanaal te graven1 van af       
omstreeks een half uur  beneden het veer
 van ,westervoort1 bij ,velp de hoogten 
doorsnijdende1 om  in de rigting van de 
,steenenkamer in de ringvaart te komen2 
men zoude in  den ,i,jssel zelven       
welligt drie schutsluizen dienen te     
leggen1 om water  op denzelven te       
houden4 ,aan de monding van het kanaal  
moest eene sluis  worden gelegd1        
benevens nog twee andere tusschen       
beiden4 ,op #ej ellen  afstands van het 
kanaal zouden dijken of kaden dienen te 
liggen1 om  bij hoogen stand van het    
water1 als uiterwaarden1 tot            
waterberging te  dienen4 ,afgescheiden  
van de sluis1 beneden het veer van      
,westervoort1  moest aan werszijden van 
de sluis een overlaat gelegd worden1 om 
bij hoogen waterstand als regelaar te   
dienen1 waardoor de dikwerf  gevaarlijke
 toestand van het land werd voorkomen4  
,dit kanaal tevens  behoorlijk breed1   
zou zeer dienstig zijn voor den handel  
van ,amsterdam  naar den ,rijn1 als     

leverende niet alleen een korter traject
 op1 maar het  ware ook beter te        
bevaren1 dan langs ,utrecht1 het kanaal 
en den ,rijn op1  of langs ,gorkum in de
 ,waal1 stroomopwaarts4    ,wij         
onthouden ons van het verder ontwerp    
hier ter neder te stellen4 ,de          
indijking van het overige gedeelte der  
,zuiderzee1 door middel van dijken  de  
eilanden aan elkander te vereenigen1 is 
doenlijk1 alsmede kanalen  daar door te 
graven1 van ,harlingen af1 naar de gaten
 van het ,vlie  en van ,terschelling en 
van ,groningen door de ,lauwerzee op    
,ameland1  benevens de benoodigde       
ringvaarten om de wederzijdsche kusten4 
,de kosten  zouden daarvan minder over  
elk bunder bedragen dan over de twee    
eerste  perceelen2 doch middelerwijl de 
twee eerste vakken voltooid en geschikt 
voor de cultuur gemaakt werden1 is er   
tijd genoeg om de aandacht op het       
overige te vestigen4 ,men had dan door  
het daarstellen van de eerste  werken1  
meerdere ondervinding verkregen1 om met 

meer zekeren kans op  voordeel het      
verdere door onze nazaten te laten      
voleindigen4 ,de  oppervlakte van het in
 te dijken gedeelte van de ,zuiderzee1  
van bij  ,enkhuizen tot bij ,stavoren1  
is omstreeks #bfj1jjj bunders2 het      
overige  om de eilanden en de ,groninger
 kust heen tot in den ,dollard1 #edj1jjj
  bunders4    ,tusschen de twee dijken  
in het ,,ij1 van bij het ,westerdok naar
 het  ,tolhek en van ,diemen op         
,durgerdam1 behield men eene waterkom   
van  omstreeks #abjj bunders            
oppervlakte1 eene schoone ruimte voor   
eene  haven voor ,amsterdam1 ruim genoeg
 om de grootste vloot van oorlog- en    
koopvaardijschepen te bevatten2 er      
bestond een groot verval van het ,,ij   
in de ,noordzee1 waardoor het           
spuijingsvermogen der sluizen van de    
stad1  hetwelk nu zoo onvolledig is1    
krachtig bevorderd zou worden2 zoodat   
de grachten met zoet ,vechtwater zouden 
verfrischt worden en de stank1  die nu  
jaarlijks1 door het stilstaand water1   

toeneemt1 zoude geheel  verdwijnen4     
,wij zijn geene geleerden1 gewoon om    
hunne lettervruchten aan het publiek    
mede te deelen1 maar diep doordacht en  
veel besproken is ons ontwerp2          
enthusiasten mogen wij in de zaak zijn1 
doch wij maken desniettemin van  ons    
oordeel een bedaard gebruik4 ,evenwel   
zijn wij minder geschikt1 om  bij het   
levendig gevoel1 over de wenschelijkheid
 en noodzakelijkheid1  der ten          
uitvoerlegging van ons plan1 hetzelve in
 dien stijl en zoo  regelmatig voor te  
dragen1 als wij het wel zouden          
wenschen1--dit gelieve  de lezer in het 
oog te houden2 hier wordt handelen en   
daarstellen  bedoeld--terwijl wij den   
landgenoot zoeken te overtuigen1 dat er 
groote  behoefte bestaat1 om de zaak in 
hare uitvoerbaarheid1 wenschelijkheid   
en nuttige strekking te overwegen1 en   
handen aan het werk te slaan1 om        
hetzelve te volbrengen2 eene zaak1 die  
elken ,nederlander ter harte moet  gaan1
 en die zoo ontzaggelijk veel tot       

herleving en bevordering van den  bloei 
en welvaart van ons vaderland zal en    
moet medewerken4    ,vestigen wij ons   
oog op de noodzakelijkheid der          
droogmaking van de  ,zuiderzee1 zoo     
mogen wij het ons niet ontveinzen1 dat  
wij door den  ,belgischen opstand en het
 verlies van zoovele provincin1 met hare
  inwoners1 op een lager standpunt in de
 rij der volken zijn gedaald1 dat  wij  
door den afval van ,belgi1 in aantal van
 bevolking en in onze  financin         
grootelijks zijn benadeeld geworden1 dat
 ons daardoor hooge  schuldenlasten zijn
 opgelegd1 die1 men moge zeggen1 dat ze 
dragelijk  zijn in voorspoed1 echter bij
 onzen kwijnenden toestand een drukkende
  last zijn geworden4    ,de middelen   
aan te wijzen en tevens aan te grijpen1 
om die te kunnen  torschen en te boven  
komen1 is de pligt zoowel van den       
onderdaan als  van de regering3 de      
onderdaan1 de middelen aanwijzende1     
maakt zich  verdienstelijk aan den      
staat2 de regering ware te laken1 zoo   

zij die  niet behartigde1 omdat het     
initiatief niet door haar was genomen4  
,noodzakelijk voor het welzijn van de   
geheele ,natie is dus de aanwinst  eener
 provincie1 welke ons door geene        
politiek kan worden betwist4    ,de     
noodzakelijkheid gebiedt de indijking   
van de ,zuiderzee1 om de steeds         
toenemende verspoeling onzer gronden1   
die den toestand van het land  gedurig  
benarder maakt2 wij blijven er zorgeloos
 op staren1 zien het  steeds            
aangroeijende gevaar over het hoofd en  
denken slechts dr aan  herstellen1 waar 
zigtbare schade aangerigt of waar het   
herstellen  onvermijdelijk is2 maar wij 
bezigen1 helaas6 geene middelen1 om de  
herhaalde1 ons steeds verzwakkende1     
aanvallen geheel krachteloos te  maken4 
,is eenmaal de in- en uitstrooming van  
het water onzer zeegaten geweerd1  zoo  
zal de stroom1 die nu langs de eilanden 
en de kust loopt en dezelve  ondermijnt1
 ophouden1 en daardoor de verdere       
afspoeling niet meer plaats  hebben4    

,niet alleen zullen de ontzaggelijke    
daarmede gepaard gaande  uitgaven worden
 bespaard1 maar er zal ook nog aanwinst 
van grond aan de  nu steeds afnemende   
kust ontstaan4    ,noodzakelijk wordt de
 indijking der ,zuiderzee gevorderd om  
de jaarlijks  plaats hebbende           
dijkbreuken en de daardoor veroorzaakt  
wordende  inundatin te keeren4 ,de      
provincin toch worden in hunne financin 
te  onmagtig1 de kosten van herstel     
alleen te dragen en de te korten in 's  
lands kas jagen te veel schrik aan1 om  
rijks-subsidin te gedoogen1  terwijl men
 al tevreden moet schijnen1 de dijken in
 dien toestand  te kunnen houden1 waarin
 zij zijn1 als de middelen ontbreken1 om
 de  gewenschte versterkingen daaraan te
 bewerkstelligen4    ,noodzakelijk wordt
 de indijking1 om door een beter te     
verkrijgen afloop  van water1 in en door
 de ringvaarten en kanalen1 de plaats   
vindende  overstroomingen1 zoo door     
winden1 als door gebrek aan afloop van  
rivier-  en regenwater te keeren4 ,er   

kan aan geene verbetering van gronden   
door  bemesting en bebouwing worden     
gedacht1 wanneer onvruchtbaar regenwater
  maanden lang achtereen op de velden   
blijft staan1 wanneer de stand der  zee 
te hoog is of het spuijingsvermogen aan 
de sluizen ontbreekt1 om de  gewenschte 
afwatering te kunnen bewerkstelligen1 al
 is het water ook  laag in de ,noordzee4
 ,voor millioenen nadeel is daardoor aan
 onzen grond  berokkend3 gronden1 die   
waarde bezaten1 zijn tot moerassen      
geworden1  waar de opbrengst der landen 
de polderlasten niet meer kan goedmaken4
  ,het is waar1 men gewent er zich aan1 
zulks met onverschilligheid aan te      
zien1 zonder de krachten in te spannen1 
dit te keeren en te verbeteren4  ,de    
regering1 zoo als in vele andere zaken1 
kent de behoeften niet1  is niet op de  
hoogte en dikwijls niet bij magte om    
datgene daar te  stellen1 wat           
wenschelijk en noodig is4 ,provinciale  
en plaatselijke  belangen1 worden door  
tegen elkander schijnbaar indruischende 

belangen  gedwarsboomd en alles is en   
blijft in eenen verachterden en nog     
steeds  meer verslimmerenden toestand   
liggen4    ,der ,genie werd voor        
omstreeks drie jaren belast1 om de linie
 van  defensie1 van af de ,grebbe tot   
bij ,amersfoort1 op te nemen2 en die    
verwaarloosd liggende verdedigingswerken
 7hoofdzakelijk tot inundatie7  te      
herstellen4 ,jammerlijk is het gesteld  
met de afwatering van de  ,veluwe4 ,men 
verlangde tegelijk met de vernieuwing   
der defensie-kanalen1  een kanaal tot   
afwatering2 plannen en bestekken werden 
gemaakt1 de  plaatselijke besturen      
werden opgeroepen1 er werd veel         
gesproken1--maar  niets besloten4 ,alles
 blijft dus in status quo1 en de genie  
gaat  nu voort1 alleen voor hare        
defensiewerken te zorgen1 zonder dat er 
iets hoegenaamd1 voor het welzijn der   
provincie uit voortvloeit4 ,in          
,gelderland moet er aan gedacht worden1 
om voor die provincie alleen  eenige    
verbeteringen aan de afwateringen daar  

te stellen1 alsof  ,gelderland niet1    
even als ,utrecht1 een gedeelte van het 
geheel ware4    ,door vermindering van  
welvaart in de ,veluwe moeten zeer      
natuurlijk de  opbrengsten van alle     
rijkslasten aldaar verminderen2 dit     
minder beloop  moet door alle anderen   
gezamentlijk vergoed worden1 zoodat het 
,algemeen  belang heeft bij de welvaart 
van de ,veluwe1 en zoo is het er overal 
mede  gelegen4    ,geen ,overijssel     
moest in verschil zijn met ,drenthe over
 kanalen1 en de  vraag moest maar zijn  
of het ,algemeen er voordeel van        
trekt8--de hooge  regering moest dit    
punt beslissen4    ,hoevele nuttige     
ondernemingen blijven niet1 door        
zoogenaamde  plaatselijke belangen1     
onuitgevoerd1 daar geene der partijen   
toegeven  wil1 en het aan een oppergezag
 ontbreekt1 om1 eenzijdige en           
kortzigtige  plaatselijke belangen ter  
zijde stellende1 den knoop door te      
hakken8  ,alles hier te lande verlamt   
daardoor4 ,vestigt men het oog op       

,belgi1  hetwelk sedert deszelfs opstand
 dit stelsel heeft laten varen1 welke   
verbeteringen zijn daar niet in         
vergelijking met hier1 sedert dien tijd 
daargesteld8 ,geene tollen meer op      
algemeene rijkswegen1 en een algemeen   
spoorwegstelsel aangenomen1 dat algemeen
 en niet eenzijdig werkt4    ,te        
,amersfoort bestaat eene                
,arrondissements-regtbank1 en het       
ontbreekt  in het ,arrondissement aan   
wegen1 om der regtbank te naderen4 ,een 
weg  van ,wijk bij ,duurstede naar      
,amersfoort wordt allerdringendst       
gevorderd2  de handel in vruchten uit de
 ,betuwe naar ,vriesland en ,groningen  
zoude daardoor zeer toenemen4 ,de stad  
,amersfoort legde1 ingevolge            
mondelingsche overeenkomst1 op eigene   
kosten een gedeelte van dien weg  tot   
aan ,leusden aan1 en bij de provinciale 
staten er op aandringende1  dat de weg  
zoude worden verlengd1 vond men1 dat    
niets daarvan in de  ,protocollen was   
opgeteekend4    ,sedert twee jaren zijn 

er door twee verschillende partijen     
aanvragen  gedaan1 om eenen weg te maken
 van ,woudenberg naar het station van   
den  ,rijn-spoorweg te ,maarsbergen1 en 
van daar op ,leersum2 jaren bleef  dit  
punt onbeslist1 ofschoon de stad ,tiel  
met de omliggende ,betuwe1  ,amerongen1 
,woudenberg enz4 als ook de             
,rijn-spoorweg er het grootste  belang  
bij hebben4 ,zoo is het doorgaans in het
 geheele ,rijk gesteld4    ,niet alleen 
dat eene betere afloop van water hoogst 
noodig is1 er is ook  behoefte aan      
waterberging4 ,is de ,zuiderzee hoog1   
dan is er ook geene  gelegenheid1 de    
sluizen te openen en in dezelve het tot 
ons nadeel  verstrekkende water te      
lozen2--daaraan hebben ,noord-,holland1 
,utrecht1  ,gelderland1 ,overijssel1    
,drenthe1 ,vriesland en ,groningen      
behoefte4    ,onze ringvaarten kunnen   
tot waterberging dienen1 en te          
gelijkertijd is  door de noordelijke en 
westelijke uitgangen1 nu door den eenen1
 dan door  den anderen1 gelegenheid tot 

afloop4 ,thans is er bij eenen          
noordelijken1  dus opstoppenden1 wind   
geene gelegenheid water te lozen1 dat   
alsdan  door het krachtig werkend       
zeekanaal van ,amsterdam naar de        
,noordzee zal  kunnen geschieden1 en van
 zegenrijken invloed op vele provincin  
zijn4    ,zoolang men in eenen toestand 
verkeert1 die drukkend is1 en waarvoor  
geene uitkomst denkbaar schijnt1 moet   
men in dien toestand blijven  verkeeren2
 wordt er echter een middel aangewezen1 
dien toestand te  verhelpen1 zoo is het 
plichtmatig1 dit middel aan te wenden4  
,als  redelijke wezens rust op ons die  
verpligting1 en te regt zouden wij      
worden beschuldigd1 onze dierbaarste    
belangen te hebben verwaarloosd1  als   
wij de middelen1 om onzen toestand te   
verbeteren1 niet aanwendden4    ,het    
grootste gedeelte van ,noord-,holland1  
,amsterdam1 ,amstelland en een  gedeelte
 van ,rijnland lijden in hooge mate door
 de aanslibbing van het  ,,ij2 de       
sluizen worden daardoor werkeloos2 de   

staat der landerijen is  verachterend2  
daar1 waar welige weiden1 vruchtbare    
moesgronden1 7die  men bij vroegeren    
voorspoed van vele fabrijken1 aan handel
 en zeevaart  verbonden1 ontberen kon7  
zouden zijn1 vindt men thans moerassen1 
die  steeds aangroeijen4 ,deze steeds   
verslimmerenden toestand schijnt te     
verhelpen2 doch door het voorgestelde   
kanaal1 dat een verval van water  van   
een el zal geven in de ,noordzee1 zal   
het spuijingsvermogen kunnen  hersteld  
worden1 en nu gebiedt de                
noodzakelijkheid1 dit redmiddel niet    
van de hand te wijzen4 ,al onze         
noordelijke provincin hebben gebrek aan 
waterlozing1 de dijken vorderen         
voorziening1 en--het middel tot herstel1
  de indijking van de ,zuiderzee1 is    
daar1 de pligt gebiedt dus dit werk te  
ondernemen4    ,denkt men er wel aan1   
welke noodlottige gevolgen eene inbreuk 
aan den  ,westvrieschen-,dijk bij ,hoorn
 voor twee jaren had kunnen hebben1     
indien  niet de ,voorzienigheid er voor 

gewaakt had1 dat het nog dag was1 zoodat
  men dus nog reddingsmiddelen kon      
bijbrengen8 ,welke jammeren waren er    
ontstaan1 hoevele menschenlevens er     
verloren1 hoeveel vee en hooi  vernield1
 indien zulks in den nacht ware         
geschied1 gelijk als in #ahbe6  ,dit kan
 in het vervolg worden voorkomen1 en de 
pligt gebiedt1 daartoe  mede te werken4 
,de noodzakelijkheid gebiedt de         
droogmaking van de ,zuiderzee2 om       
ontginningen van uitgestrekte           
heidegronden met goed gevolg te kunnen  
ondernemen1 is er behoefte aan mest1 dat
 door eenen veestapel moet  verkregen   
worden2 het vee moet hooi hebben en dat 
is er niet genoegzaam  voorhanden1 maar 
zal in de drooggemaakte ,zuiderzee      
kunnen gewonnen  worden--thans zijn er  
duizende nijvere bouwlieden1 die        
vruchteloos  naar land ter bebouwing    
zoeken1 het gevolg daarvan is1 dat de   
pachten  derwijze hoog opgedreven       
worden1 dat de huren niet kunnen worden 
betaald1 dat de boer verarmt1 en de     

grondeigenaar ten slotte verliest2      
daarenboven bestaat er eene             
overbevolking ten platte lande1 waardoor
 de  concurrentie naar werk zoo groot   
wordt1 en de arbeidsloonen dusdanig     
verminderen1 dat de arbeider met zijn   
gezin gebrek lijdt--tot voor #ae  centen
 per dag werkt men in den winter4 ,die  
toestand zal verbeteren door  de        
voorgestelde droogmaking1 en men mag    
dezelve dus niet onuitgevoerd  laten4   
,de middelstand kwijnt1 en alles duidt  
stilstand aan1 hetwelk  achteruitgang1  
en alzoo geene verbetering is4 ,dat de  
veeteelt hier te  lande een beter       
resultaat oplevert1 is aan de mildere   
beginselen van  eenen ,,peel te danken4 
,brengt zij echter aan de eene zijde    
voordeel aan1  aan de andere zijde lijdt
 de middelstand daardoor1 en wel        
bijzonder die  in de steden4 ,door      
meerdere aanfokking van vee zullen de   
prijzen matiger  en het evenwigt        
hersteld worden1 doch dit kan niet      
geschieden1 tenzij de  droogmaking der  

,zuiderzee ons daarvoor den grond       
oplevere2 ook daarom  bijzonder is er   
behoefte aan deze indijking4    ,de     
middelstand kwijnt1 omdat er gebrek is  
aan vertier door handel en  onderling   
verkeer4 ,handelsvrijheid moet er zijn1 
daarop moet de ,natie  bij de           
,staten-,generaal aandringen1 en daartoe
 de besluitelooze regeering  aanzetten2 
doch welke voordeelen wij ons ook van   
vrijen handel mogen  voorstellen1 men   
geloove nimmer aan die hooge verdiensten
 en schatten1  welke wij verkregen1     
tijdens andere natin niet zoo waren     
ingelicht1  zoo als zij thans zijn4     
,evenwel zullen wij meer handel krijgen 
door een  vrijgeviger stelsel1 maar nog 
meer door handel in eigen producten1    
welke  mede een vertier oplevert1       
waardoor elk ambachtsman1 elk           
neringdoende  en elk koopman tot leven  
en bedrijvigheid zal geraken4 ,de       
nijvere  ambachtsman1 die nu vruchteloos
 werk zoekt1 zal werk hebben2 den       
neringdoende en handelaar zal het niet  

aan vertier ontbreken4 ,het zijn  niet  
alleen de millioenen1 welke aan         
dagloonen zullen worden uitgegeven1  die
 ons zullen verrijken1 het zijn de      
millioenen1 die voorts tot aanbouw  en  
kultuur zullen strekken2 het zijn de    
millioenen1 welke door de  producten van
 de gronden der ingedijkte ,zuiderzee1  
zullen gewonnen  worden1 en waardoor    
wederom vertier van millioenen zal      
ontstaan4 ,het  middel is daar1 om      
stilstand en achteruitgang te weren4 ,en
 uit dien  toestand1 welke ons meer en  
meer verzwakt1 kunnen wij geraken door  
de  droogmaking van de ,zuiderzee4 ,de  
middelen zijn voorhanden1 en de         
noodzakelijkheid gebiedt daarvan gebruik
 te maken4    ,de noodzakelijkheid      
gebiedt1 dit werk niet te verzuimen4    
,ons  finantiewezen is in eenen         
onvoordeeligen toestand4 ,bloedige      
offers  kostte ons de leeningswet1 en   
wat heeft zij ons gebaat8 ,uitstel van  
executie1 hoe men de belastingen ook    
productief wil maken6 ,er moeten        

onderdanen zijn1 die de lasten dragen en
 betalen kunnen4 ,evenwel1  ondanks de  
verhoogingen1 worden de belastingen     
minder productief1 ieder  bekrimpt1     
bezuinigt1 het aantal gegoeden          
vermindert2 de armen nemen  toe2 de     
bronnen van welvaart nemen af1 en de    
tekorten bedreigen ons op  nieuw2--er is
 herstel voor die kwaal1 en wel door de 
droogmaking van de  ,zuiderzee6 ,de     
droogmaking van de ,zuiderzee zal       
handenarbeid verschaffen2  dit is van   
grooten invloed op 's ,rijks inkomsten2 
zij zal handel en  vertier doen         
herleven1 daardoor bloeit de            
middelstand1 de hartader  van den       
,staat1 door dezen moet de schatkist    
gestijfd worden1 om een  staatsbankroet 
te voorkomen4 ,het middel is daar2--de  
noodzakelijkheid  gebiedt ook drom de   
droogmaking van de ,zuiderzee4    ,de   
armoede demoraliseert den arbeider en   
den middelstand4 ,gene treedt           
schaamteloos voor het huwelijksaltaar4  
,vraagt men hem1 welke middelen  van    

bestaan hij heeft voor vrouw en         
toekomstig kroost8 ,even schaamteloos   
matigt hij zich het regt op de armenkas 
aan1 gelijk zoo velen vr hem  deden4    
,men mag thans niet meer onderzoeken1   
hoedanig de behoeftige tot  den staat   
van behoefte is vervallen2 genoeg is    
het1 dat er behoefte is1  en dat daarin 
moet voorzien worden4    ,de redelijk   
denkende en achtingswaardige            
middelklasse ziet zich  gedwongen1 van  
den huwelijken staat1 's menschen       
hoogste geluk op  aarde1 af te zien4    
,een gezin om zich heen te scharen1     
zonder genoegzame  middelen van bestaan1
 is afgrijselijk4 ,moedwillig wil hij   
zich zulk leed  niet berokkenen1 hij    
blijft ongehuwd1 en de gevolgen zijn    
zedeloosheid  en misdaad4 ,het kwaad    
bestaat1 maar ook de middelen tot       
herstel zijn  voorhanden door de        
indijking en droogmaking van de         
,zuiderzee4    ,er moet een krachtig    
werkend middel worden aangewend1 om de  
landverhuizing te keeren4 ,dit kan niet 

door dwangmiddelen en  belemmeringen    
geschieden1 ook niet door overreding2   
want noch door  dwang1 noch door        
overreding kan men den nijveren1 naar   
bedrijvigheid om  zich heen zoekenden   
werkeloozen burger brood en bestaan     
verschaffen4 ,ons  beste bloed wordt ons
 afgetapt2 wij bezitten geene kolonin1  
7en men  schijnt er ook niet naar uit te
 zien1 dezelve te verkrijgen7 werwaarts 
de landverhuizer zijne schreden kan     
wenden1 om door wederkeerige  belangen  
aan ons verbonden te blijven1 en die ons
 voedsel zouden geven1  terwijl zij in  
grootheid zoude toenemen4    ,engeland  
ziet met vreugde velen der zijnen naar  
andere gewesten  vertrekken1 omdat het  
later daardoor in voorspoed1 invloed en 
magt  aanwint1 terwijl de banden blijven
 bestaan2 maar wij mogen bij het        
afscheid nemen van onze landgenooten wel
 tranen storten4 ,er moge nog  weemoedig
 aandenken achter blijven1 doch         
materieel worden zij voor ons           
belangeloos en vreemd4 ,zij worden      

onderdanen van eenen staat1 uit welker  
handelsverkeer met ons weinig voordeel  
voor ons voortspruiten kan4    ,de      
nijvere burger1 hij zij boer of         
ambachtsman1 die met zijn huisgezin     
vertrekt1 is een groot verlies voor ons4
 ,door hem in de gelegenheid te         
stellen1 vrijelijk de godsdienst1 naar  
zijne begrippen1 uit te oefenen  en hem 
vooruitzigten op een onbezorgd bestaan  
te geven1 zullen wij hem  hier houden2  
want uit weelde of losbandigheid        
vertrekt hij niet4 ,het  is de bezadigde
 ,hollander1 die wel rijpelijk overwogen
 heeft1 alvorens  te besluiten1 en zeker
 moeten er zwaarwigtige redenen bestaan1
 die  hem kunnen nopen1 gedeeltelijk    
zijn vermogen op te offeren1 om naar    
een ander land te gaan1 waar op nieuw in
 alles moet worden voorzien1  alvorens  
weder tot een bestaan te kunnen komen4  
,het middel1 om deze  verhuizing te     
weren1 geeft de droogmaking van de      
,zuiderzee aan de hand6  ,volgaarne zal 
menigeen van het landverhuizen afzien1  

om den dierbaren  grond te verlaten1    
waarop1 bij eene droogmaking1 duizende  
huisgezinnen  kunnen leven en tieren6   
,een land als ,nederland1 hetwelk een   
stip op de wereldkaart beslaat1 dat     
door magtige1 volkrijke staten is       
omringd1 die beurtelings1 en ook        
gezamentlijk beproefden1 dat kleine land
 te overweldigen1 en vaak  op het punt  
waren1 had ,god het niet verhoed1 hun   
oogmerk te bereiken1  waar nog          
daarenboven het naijverige oog op zijne 
zwak verdedigde  overzeesche bezittingen
 gevestigd is1 om ook die1 in spijt van 
gemaakte  overeenkomsten1 gedeeltelijk  
in bezit te nemen1--zulk een land heeft 
behoefte aan eene zware bevolking1 welke
 goed toegerust1 in staat is1  haar     
gebied te verdedigen1 en van hare eigene
 bevolking kolonisten naar  hare        
bezittingen over te zenden1 om daar door
 landzaten en niet door  vreemdelingen  
sterk te worden4 ,van daar1 dat de      
landverhuizing harer  ingezetenen1 een  
dubbel verlies voor haar is4    ,de     

behoefte aan land is groot2 vele streken
 liggen nog onbebouwd1 en  zijn der     
ontginning overwaardig2 kapitalisten    
kunnen die ontginningen  met voordeelig 
gevolg ondernemen1 omdat zij daardoor   
meerdere  interest1 en op zekerder      
grondslag1 dan op effecten1 kunnen      
trekken2  doch dit kan de minder        
vermogende niet doen1 die moet zich     
woning1  bouwgereedschappen en eene     
veestapel aanschaffen1 welke laatste hem
  daarenboven door gebrek aan genoegzaam
 hooi ondoenlijk wordt4 ,wij  hebben    
zelven groote behoefte aan hooi en      
evenwel haalt de vreemdeling  het ons   
van voor de oogen weg1 tot prijzen1 die 
de eigen bouwman  daarvoor kwalijk      
besteden kan4 ,uit verbeterde           
afwateringen zal spoedig  verbetering   
van land1 geschikt voor den hooibouw1   
voortvloeijen en veel  grond in de      
,zuiderzee zal daartoe gereed liggen4   
,gaat ons voorstel tot indijking van de 
,zuiderzee door1 zoo zal het            
vooruitzigt1 om land te bekomen1        

menigeen1 die nu weifelt1 van de        
verhuizing doen afzien2 hier blijft hij 
onder eigene landgenooten1  zonder door 
vreemde taal1 wetten en zeden belemmerd 
te worden1 en hij  weet1 hoe hier te    
handelen1 hij zal zijn geheele leven    
niet in eene  woeste1 onbebouwde streek 
behoeven te slijten1 waar hij nog       
daarenboven  de ziekten1 aan dat land   
eigen1 veelal zonder geneeskundige hulp1
 moet  doorstaan1 en wie waarborgt      
alsdan den vader1 zoo onmisbaar voor    
zijn  huisgezin1 het leven8 ,ook deze   
landverhuizing1 zoo schadelijk voor het 
land1 toont ons de noodzakelijkheid aan1
 om de droogmaking van de  ,zuiderzee   
niet onuitgevoerd te laten4    ,het     
grootste gedeelte van onze              
huishoudelijke fabrijken kwijnt1 en     
daardoor is het dan ook1 dat zoovele    
handwerkslieden ledig loopen1  zoodat1  
vr dat de winter begint1 reeds dikwerf  
duizenden buiten  bestaan zijn4 ,wie kan
 het leven en het vertier schetsen1 die 
uit de  voorgestelde droogmaking van de 

,zuiderzee zullen voortspruiten1 daar   
steenbakkerijen1 kalkovens1             
houtzaagmolens1 smederijen1 wagenmakers1
  kleinschipperij1 timmerlieden en      
metselaars in zoo vele behoeften te     
voorzien zullen hebben4 ,den vlijtigen  
ambachtsman1 die zoo gaarne wil         
werkzaam zijn1 en1 nu geen werk         
vindende1 zijn oog op vreemde gewesten  
vestigt1 hier te houden1 is behoefte1 en
 dit vordert de droogmaking van  de     
,zuiderzee6    ,liggen nu de            
scheepstimmerwerven verlaten1 omdat er  
geene schepen voor  de ,o4 ,i4 vaart in 
aanbouw zijn1 verdwijnen onze           
scheepstimmerlieden1  staan lijnbanen1  
scheepssmederijen stil1--ook daar is    
leven te  verwachten1 voor de alsdan    
herlevende binnen-scheepvaart1--dien    
scheepstimmerman met alle andere1       
daarbij behoorende1 ambachtslieden1     
gebiedt ons de drang der                
noodzakelijkheid1 hier te houden1 en    
drvoor  zijn geene middelen te vinden1  
dan de indijking en droogmaking van de  

,zuiderzee6    ,kwijnen alle fabrijken  
en trafijken1 welke leven in den staat  
moesten  bewerken1 zoo is er ook geen   
vertier in den klein-handel1 en wie maar
  eenigszins1 met den handel bekend is1 
weet zeker den benarden toestand  van   
zoo vele winkeliers1 hetzij in          
manufacturen1 kruidenierswaren1         
komenijen en allen1 die door behoefte en
 kleine weelde van den  ambachtsman1    
bestaan--deze allen1 die1 hoe langer hoe
 meer door de  zucht tot landverhuizing 
worden aangestoken1 en wel velen1 uit de
  gegronde oorzaak1 dat zij hier geen   
bestaan meer kunnen vinden1  eischen    
voorziening in hun lot4 ,de wet der     
noodzakelijkheid gebiedt de  droogmaking
 van de ,zuiderzee1 opdat uit bebouwing 
van- en aanbouw in de  ,zuiderzee       
meerder vertier voortspruite4#a    #a   
,wenschelijk beschouwen ook wij1 eene   
meerdere bevolking van de      kolonie  
,suriname door landgenooten1 doch eigene
 ondervinding1 heeft      ons ook       
geleerd1 dat wel de man daar met        

genoegen leven zal1 doch      dat de    
physieke staat der vrouw daartegen      
pleit4 ,jonge mannen1 met      frissche 
kracht1 en van onbedorven zeden kunnen  
het klimaat daar      werstaan1 en bij  
matigen veldarbeid gezond blijven2 zij  
weten zich      boven kleine ongewone   
ongemakken te verheffen2 maar de vrouwen
      minder1 en die gevoelen zich      
daardoor ongelukkig4 ,ook is er aldaar  
geen gebrek aan blanke vrouwen1 zoo als 
in ,oost-,indin1 zoodat de              
trouwlustige aldaar1 ampele keuze vindt1
 en gelukkiger met eene      aldaar     
geborene zijn zal1 dan met eene gade1   
welke uit haren gewonen      werkkring  
verplaatst wordt4 ,naar de ,oost-,indin 
is het vertrekken      van huisgezinnen 
beter aan te bevelen1 ook daar is het   
klimaat zoo      verwoestende niet voor 
de gezondheid1 en leveren de hooger     
liggende1      goed te bebouwen velden1 
een aangenaam verblijf op4 ,mogt de     
landverhuizer ook inzien1 hoewel hij    
minder geld voor den overtogt      naar 

,amerika geeft1 dan naar de             
,oost-,indin1 deze overtogt hem         
nagenoeg evenveel kosten zal1 omdat hij 
nog honderde uren in het      binnenland
 te reizen heeft1 alvorens de plaats    
zijner bestemming      naar de          
westelijke grenzen bereikt is4    ,onze 
handel en scheepvaart vorderen de       
indijking van de ,zuiderzee1 omdat      
daardoor veiliger1 dieper en betere     
havens zullen ontstaan1 waardoor  het   
vervoer over en door ons grondgebied1 en
 langs onze waterwegen  verkieselijk    
boven dat onzer naburen wordt4 ,algemeen
 is het erkend1 dat  wij door handel en 
scheepvaart onzen voorspoed moeten      
behouden2 landbouw  en nijverheid       
plukken daarvan de vruchten4 ,die handel
 en scheepvaart  kunnen vermeerderd     
worden4 ,amsterdam zou te verkiezen zijn
 boven  ,antwerpen1 door deszelfs nadere
 ligging aan de ,noordzee2 maar het is  
,amsterdam alln niet1 waarop wij ons oog
 gevestigd hebben4 ,zullen ook  niet    
,groningen1 ,harlingen1 ,zwol en ,kampen

 juichen1 schepen van meerderen         
diepgang te kunnen hebben8 ,het is      
onverschillig1 naar welke onzer steden  
de toevoeren om de ,oost1 ,noord en     
,west komen1 zoo dezelve ons niet       
voorbij gaan en de vreemdeling maar meer
 voordeel tot inkoopen bij ons  vindt1  
dan elders4    ,het is onze pligt te    
zorgen1 dat de vreemde onze havens moet 
kiezen  uit eigenbelang4 ,van hier      
moeten de toevoeren uit zee             
gemakkelijker  naar boven te verzenden  
zijn1 dan van elders4 ,wil men in het   
vervolg  verder zien1 dat men dan ook   
kanalisere2 men snijde van beneden      
,nijmegen uit de ,waal in de ,maas      
omstreeks ,grave1 en gerust mogen wij   
dan de concurrentie van ,belgi met ons  
aanzien4 ,wij zullen den zeer           
belangrijken handel op de ,oostzee1 voor
 ,amsterdam1 ,kampen1 ,zwol1  ,vriesland
 en ,groningen1 voor ons behouden1      
behalve dat het meerdere  vertier van   
onze eigene produkten1 veeteelt1        
hooigewassen1 enz41 de  vreemdelingen   

herwaarts lokken zal4 ,men zal dan niet 
hebben te klagen1  waarin en op         
hoedanige wijze men met voordeel zijn   
geld besteden kan4  ,men ziet naar      
middelen om2 wij wijzen die aan6 en wie 
zal het niet  als een verzuim moeten    
beschouwen1 dezelve ongebruikt te laten8
 ,wij  beschouwen het voor drogredenen1 
te beweren3 ,amsterdam ligt nu aan de   
zee2 het is waar1 ook ,kampen1 ,zwol en 
,groningen liggen nu aan de zee1  maar  
allen liggen aan halve modderpoelen1    
waar ondiepe kanalen1 welke  men steeds 
uitdiepen moet1 den toegang tot de zee  
beletten4    ,de afstanden tot de zee   
zullen verminderen4 ,even als de groote 
schepen  uit de ,noordzee door          
stoomslepers1 in weinige uren1          
,amsterdam zullen  kunnen naderen1      
zullen ook de schepen uit de zee in de  
ringvaarten en  kanalen1 ,kampen1 ,zwol1
 ,harlingen en ,groningen kunnen        
bereiken4 ,de van  #e tot #g el diepe en
 van #cj tot #bjj el breede kanalen en  
stroomen1 zijn  wel geschikt voor       

stoomslepers1 waardoor wij de           
concurrentie met de  spoorwegen zullen  
kunnen volhouden4    ,hoe komen wij uit 
onzen schuldenlast1 die steeds          
ondragelijker wordt8  ,ook drvoor moet  
men middelen zoeken1 die meer productief
 zijn4 ,wordt  dit woord nu in eenen    
ongelukkigen zin opgevat1 en noemt men  
afpersen  productief maken4--,o laat ons
 den ,algoede loven1 dat de opbrengsten 
door  voorspoed1 productief zullen      
worden4    ,engeland strekke tot        
voorbeeld1 om te bewijzen1 van welken   
invloed de  arbeid op de accijnsen is4  
,ook hier1 waar millioenen door handen  
arbeid  zullen circuleren1 zullen       
millioenen in 's ,rijks schatkist       
vloeijen1  waarop men met meer zekerheid
 zal kunnen rekenen1 dan op de batige   
saldo's uit de ,oost-,indin1 die        
eigenlijk tot verbetering aan onze ,o4  
,i4  bezittingen moesten besteed worden4
 ,de drang der geldmiddelen1 om aan  het
 moederland een hoog batig slot te      
kunnen uitkeeren1 stelt onze            

bezittingen in ,oost-,indi in gevaar4   
,waren wij op ,borneo behoorlijk        
vertegenwoordigd geweest1 7dat welligt1 
om kosten te besparen1 verzuimd  wordt7 
dan hadden de ,engelschen er zich niet1 
met schending van  tractaten1 kunnen    
nestelen4 ,thans moeten wij1 voor       
overmagt zwichtende1  het als een fait  
accompli aanzien1 en er de wrange       
vruchten van  plukken4    ,voor den     
burger1 de vader van een groot huisgezin
 is de droogmaking van  de ,zuiderzee   
eene noodzakelijkheid1 om voor zijne    
kinderen middelen van  bestaan te       
vinden4 ,hij is geen bezitter van       
middelen1 om zijne kinderen  op kostbare
 ,rijksscholen onderwijs te doen        
genieten1 en die ,rijksscholen  toch    
leveren alleen het vooruitzigt op       
bevordering bij de regering4  ,terwijl  
vroeger de held in de kazerne opgevoed1 
en op het slagveld  door ondervinding   
gevormd werd1 leerde hij de behoefte van
 den soldaat  kennen2 moed en beleid    
bezielden den eergierige1 welke hem den 

weg  baanden1 om zelfs tot den graad van
 ,generaal te kunnen opklimmen2--thans  
kunnen alln de poorten van ,breda1      
aanspraak op de epauletten geven4       
,pruissen kleefde vroeger ook dit       
systema aan1 slechts de ,adel gaf  regt 
op de porte d'pe2 men weet1 wat daarvan 
de gevolgen waren4  ,in de              
bevrijdingsoorlog van #ahac en #ahad    
geboden eene duur gekochte  ondervinding
 en de drang der omstandigheden1 van dit
 stelsel af te  zien1 en de officier1   
uit burgerlijk bloed gesproten1 met moed
 en  vaderlandsliefde bezield1          
trotseerde vuur en zwaard1 en herwon de 
vrijheid4    ,de ,hollandsche jongen mag
 nu niet meer1 in de hoop van           
bevordering1 naar  de ,hollandsche      
zeedienst omzien4 ,geen jongen uit de   
lijnbaan1 die vuur  bezit1 kan meer in  
de voetstappen van ,,de ,,ruiter treden4
    ,de ,burgerweesjongen1 die het      
praalgraf van ,,van ,,speyk aanschouwt2 
zijne moedige zelfopoffering1 om de     
schoone ,hollandsche vlag ongeschonden  

te bewaren1 bewondert1 kan niet meer in 
de gelegenheid komen1 zijn  heldenmoedig
 voorbeeld te volgen4 ,nog heden telt de
 marine menig  verdienstelijk           
zee-officier onder haar korps1 die in de
 kweekschool  voor de zeevaart te       
,amsterdam of aan boord is opgevoed1 en 
,vorst en  ,vaderland1 door zeemanschap1
 kunde1 moed en beleid1 met eere dient4 
,het  is nu echter ,medemblik alln1 dat 
onze marine tot steun en eer zal        
verstrekken4    ,geen burger1 door      
aangeboren genie en studie zich tot     
ingenieur  bekwamende1 en bereid den    
,staat1 hetzij hier te lande of in      
deszelfs  kolonin1 te dienen1 kan nu    
meer hoop voeden op eene aanstelling4   
,door  middel van stelselmatige         
begrippen gevormd1 en na eenigen tijd te
 ,delft  doorgebragt te hebben1 wordt de
 baan tot aanstelling geopend1 die den  
burger te kostbaar wordt gemaakt1 om    
haar te kunnen betreden4#b    #b ,men   
heeft te ,delft eenen verkeerden weg    
ingeslagen2 door slechts      modellen  

te aanschouwen1 wordt men geen kundig   
praktisch geoefend      werktuigkundige1
 de theorie alln is niet voldoende4     
,engeland heeft      zijne grootste     
werktuigkundige ingenieurs te danken1   
aan dezulken1      die in de groote     
werktuigenfabrijken1 zoo van            
stoomwerktuigen als      anderzins      
hebben geleerd en gewerkt4 ,dr staat de 
toekomstige      ingenieur1 aan een     
aambeeld of draaibank te werken1 en     
leert de      metalen kennen2 daar leert
 hij door ondervinding wat theorie is1  
geschikt om in praktijk gebragt te      
worden2 terwijl het hem er ook      niet
 aan wetenschappelijk onderwijs         
ontbreekt4 ,berlijn heeft ook           
zoodanige school1 die reeds vele bekwame
 personen heeft opgeleverd4      ,even  
zoo moest ons ,rijk eene eigene         
werktuigenfabrijk bezitten1      waaruit
 meer nut zoude worden getrokken1 dan   
van modellen te      bestuderen4 ,wij   
zouden alsdan zoovele wangedrochten in  
onze publieke      werken niet hebben1  

welke in de theorie hoog worden         
opgevijzeld1      maar helaas6 in de    
praktijk niet aan de verwachting        
beantwoorden4    ,algemeene kennis weert
 achteruitgang2 door vermeerdering der  
kennis  bevordert men vooruitgang4 ,wat 
wij1 door in kunsten en wetenschappen1  
in natuur-1 schei- en werktuigkunde     
stationnair te blijven1                 
achteruitgingen1 blijkt uit het         
prospectus der te ,amsterdam opgerigte  
industrieschool4 ,onze hoogescholen     
hebben wel natuurkundige kabinetten1    
aan enkelen is scheikundig onderzoek    
verbonden1 even als zoo vele  physica's 
bij de ,maatschappij tot ,nut van het   
,algemeen4 ,de voorlezingen1  daar      
gehouden1 missen algemeen hun doel1     
omdat die bij ons niet door de          
geleerden in het daadwerkelijke leven   
worden toegepast1 zoo als zulks in      
,engeland en ,frankrijk geschiedt1 waar 
de gehoorzalen voor den fabrikant  en   
den gezel toegankelijk zijn4 ,wij klagen
 te regt daarover1 dat wij met  andere  

volken niet kunnen concurreren1 niet    
omdat het hier aan geld  ontbreekt1 maar
 alleen door gemis aan activiteit en    
kunde4 ,het zijn ook  voornamelijk de   
rampzalige fondsen1 welke dit eenerzijds
 bewijzen1 en  anderzijds de            
werkloosheid1 waarin wij verkeeren4     
,het ontbreekt ons evenmin aan          
geestvermogens1 als andere volken2 zij  
behoeven slechts ontwikkeld en          
dienstbaar gemaakt te worden tot de     
bedrijven4 ,waarom zouden wij niet      
gelijken tred kunnen houden met andere  
natin1 die ons1 wel is waar1 nu in vele 
zaken zijn vooruitgestreefd8  ,zeker    
zijn daaraan veel standvastigheid1      
beradenheid1 opofferingen1  moeiten en  
zorgen verbonden1 om het verzuimde weder
 in te halen1--doch  het is doenlijk6   
,en verheft zich ,amsterdam uit die     
lethargie 7hoogst  nadeelige            
onbedrijvigheid71 elke stad in ons land 
heeft evenzeer in zich  genoegzaam de   
middelen1 hoewel niet op zoo groote     
schaal1 om de kennis  in de natuur-1    

schei-1 wis- en werktuigkunde te        
vermeerderen4 ,vele  plaatsen hebben bij
 ons ook nog hunne eigenaardige         
bedrijven1 die bij  hen te huis         
behooren1 waar onderwijs in die vakken  
zeer bevorderlijk  zoude zijn1 tot      
verbetering en bloei hunner fabrijken1  
wier fabrikaten  dikwijls geheel van    
scheikundigen aard zijn1 zonder dat de  
eigenaren  dier fabrijken somwijlen     
weten1 wat wel het woord scheikunde     
beteekent4  ,men hecht zich aan het     
oude1 en bevroedt eerst dan1 dat er     
verbeteringen  mogelijk zijn1 wanneer   
het verbeterde fabrikaat ons door       
vreemden te  koop wordt aangeboden tot  
prijzen1 waarvoor de inheemsche         
fabrikant1 uit  gebrek aan hedendaagsche
 kunde1 niet kan werken4 ,zoodanig is   
veelal  onze toestand2 de verkrijging   
van algemeene kennis1 moest door de     
hooge  regeering1 de gouverneurs en de  
stedelijke besturen worden aangewakkerd1
  en het algemeen worden ingelicht1     
opdat er geene gepreviligeerde kasten   

ontstaan1 die over eene onwetende natie 
heerschen4#c    #c ,te ,amersfoort heeft
 men een ,gymnasium met eenen rector1   
eenen      conrector1 benevens eenen    
lector in de wis- en natuurkunde1       
hetwelk      bezocht wordt door de      
studenten van het seminarium van het    
college      der ,r4 ,c4 ,cleresie1     
alsmede door eenige weinigen1 welke     
meesters in      de beide regten willen 
worden1 door enkele toekomstige         
godgeleerden1      ,med4 ,art4 ,obstr4  
doctoren en apothekers4 ,in ,frankrijk  
en in ,amerika1      begint men het voor
 tijdverkwisting te houden1 ,latijn en  
,grieksch te      leeren1 zoo dat men in
 de fransche en engelsche talen doceert4
 ,men      laat de studie der oude talen
 over aan hen1 die wetenschappen der    
oudheid bestuderen1 en verspreidt overal
 licht over natuur-1 wis-1      schei-  
en werktuigkunde2 men is er trotsch op1 
dat daardoor1 zooveel      voorspoed in 
fabrijken en handel heerscht4 ,niet zoo 
is het te      ,amersfoort1 daar mag men

 aan het ,gymnasium1 de lessen in de    
wis-      en natuurkunde niet bijwonen  
7waarvan de fabrikant1 de verwer1 de    
bleeker enz4 konden partij trekken7 ten 
zij ook de latijnsche en      grieksche 
talen geleerd worden4 ,te ,amersfoort   
bestaat ook van wege      de            
,maatschappij3 tot ,nut van het         
,algemeen eene industrie-school voor    
handwerkslieden2 ook daar wordt volgens 
de statuten den toegang aan      den    
fatsoenlijken burgerzoon geweigerd1     
omdat hij geen jongen is1      die op   
een ambacht gaat4 ,de stad1 waar        
spinnerijen1 weverijen1      verwerijen 
en bleekerijen zonder welvaart bestaan1 
moet blijven      kwijnen1 niet uit     
gebrek aan fondsen1 want het ,gymnasium 
kost der      burgerij duizende guldens 
jaarlijks1 maar alleen om de            
ondoelmatige      aanwending4 ,eene     
verstandige hervorming van het          
,gymnasium en van de      statuten der  
industrie-school ware wenschelijk en    
nuttig4    ,zoo menig ambt1 emplooi en  

betrekking1 vroeger met kunde en beleid 
door  den burger bediend1 wordt nu den  
gepromoveerden meester toebedeeld1      
zelfs de post van klerk ter ,griffie1   
vroeger een bestaan voor een burger     
jong mensch1 wordt thans door een heer  
en meester bekleedt1 ten einde  maar    
eenen voet in den stijgbeugel te hebben1
 om later hooger op te  klimmen4        
,ontvangersposten op dorpen1 worden door
 jonkheeren en baronnen  bediend1 die in
 nabijgelegen steden meer aan huishuur  
verwonen1 dan de  perceptie-loonen en   
het tractement bedragen2 accumulatin van
 posten en  exeptin op wetten bij de    
vleet1 zoo dat ook hier alle            
vooruitzigten  voor den burger          
verdwijnen4 ,het ware ook veel beter    
voor den burger1 een  onafhankelijk lid 
in den staat te zijn1 dan ambtenaar te  
worden1 die1  door instructin geboeid1  
eigen verstand1 oordeel1 en mewarigheid 
geen  gehoor mag geven4 ,trouwens1 hij1 
die weet1 wat zoogenaamde administratie 
is1 dankt den hemel1 dat hij op eene of 

andere wijze gelegenheid  gevonden      
heeft1 er niet meer mede in aanraking te
 zijn4    ,burgers6 die den staat dient1
 door uwe nijverheid 's ,rijks schatkist
 in  hare behoefte helpt voorzien1      
bejaagt geene ambten voor u en de uwen1 
blijft onafhankelijk en streeft naar    
beter bestaan2 de middelen liggen  voor 
u en uw kroost in de ,zuiderzee4 ,hare  
omschepping in een bloeijend  gewest zal
 u die middelen verschaffen4            
,weldenkenden en barmhartigen1  die     
honderde en duizende guldens en         
somwijlen meer1 elk naar zijn  vermogen1
 jaarlijks1 niet alln aan de            
armbezorgers van verschillende          
kerkgenootschappen1 maar ook aan        
individun en genootschappen tot         
leeniging van anders vlijtige1 maar door
 gebrek aan werk behoeftige1            
landgenooten besteedt2 gij1 die         
vruchteloos peinst en denkt op middelen1
  hoe dien kanker uit onze maatschappij 
te verbannen1 en uren en dagen  daaraan 
opoffert1--u zij eene taak van          

weldadigheid1 die zegenrijke  gevolgen  
kan hebben1 opgedragen2 besteedt eenigen
 tijd tot onderzoek van  ons plan in    
zijne wenschelijkheid1 noodzakelijkheid 
en uitvoerbaarheid2  wikt en weegt en1  
na bedaard onderzoek de zaak goed       
bevonden hebbende1  zet dan uwe         
schouders onder de zuilen van dit       
weldadig gebouw1 stelt u  als           
mede-directeuren zonder postenbejag op  
den voorgrond1 en uw naam zal  bij den  
laten naneef in gezegend en roemvol     
aandenken blijven4    ,er zijn nog zeer 
vele zaken1 die wij zouden kunnen       
bijbrengen1 om de  noodzakelijkheid te  
betoogen1 dat men ons ontwerp in        
overweging behoort  te nemen1 en1 na de 
beschouwing der voor- en nadeelen1      
bevindende1 dat  de schaal1 ten         
voordeele daarvan doorslaat1 alsdan tot 
de uitvoering  met vereende krachten    
over te gaan2 doch wij vreezen1 den     
lezer  te doen uitroepen3 ,houdt men nog
 niet op1 met het betoogen van de       
noodzakelijkheid6--,wij willen later    

hier het een en ander aanstippen1  over 
de gewenschte gevolgen1 welke uit de    
voltooijing van dit werk  zullen        
voortvloeijen2 doch vooraf onze         
denkbeelden over deszelfs               
uitvoerbaarheid ontwikkelen4    ,men    
heeft thans veel het woord reuzenwerk in
 den mond1 en wij zouden  vreezen1 dat1 
als men ook deze voorgestelde           
onderneming met dien naam  bestempelde1 
er al aanstonds eene soort van          
vreesachtigheid aangejaagd  zou worden1 
die ons zeer ongevallig zoude zijn2 wij 
moeten geene  vreesachtigen hebben1 wij 
wenschen vooringenomenen1 die door      
overtuiging  tot medewerken gezind zijn4
    ,reuzenwerk6--daarin ligt de        
gedachte aan een werk1 hetwelk door     
wezens  met sterker physiek gestel1 doch
 met minder genie1 dan dat1 waarop  wij 
trotsch mogen zijn1 ten uitvoer gebragt 
werd1 en waarbij minder  het nuttige1   
dan wel het monsterachtige1 het         
gedrogtelijk-groote  in aanmerking komt4
 ,de bouw der pyramiden1 het opdelven   

van groote  rotsstukken1 eertijds door  
de ,germanen tot eene soort van         
offeraltaren  gebezigd1 zijn naar ons   
begrip reuzenwerken4    ,de dijken door 
onze voorouders gelegd1 zijn eerder     
monumenten1  ten bewijze strekkende1 dat
 zij vastberaden1 met taai geduld1 de   
verwoestingen der natuur zochten tegen  
te gaan1 om met onbeperkte  vrijheid in 
een land1 dat genoegzaam hunne eigene   
schepping was1  vreedzaam te leven4     
,het stadhuis 7nu ,z4 ,m4 paleis7 te    
,amsterdam1 getuigt van eene edele      
liefde voor grootheid en van smaak in   
kunsten en wetenschappen4 ,zulk  een    
gebouw zou door geene andere kunnen     
worden daargesteld1 dan door  hen1 bij  
wie de geestkracht tot werken ontwikkeld
 was1 die door stoute  ondernemingsgeest
 waren bezield1 bij wie evenveel        
eerzucht heerschte als  zucht1 om zich  
door groote handelsoperatin vele en     
groote rijkdommen te  verschaffen4 ,het 
getuigt van den milden geest des        
handelaars1 die1 in  grootsche          

ondernemingen geslaagd1 altoos grootheid
 en welvaart om zich  heen verspreidt4  
,wij beschouwen ons ontwerp uitvoerbaar1
 terwijl alle middelen daartoe          
voorhanden zijn1 zoo wij slechts        
volharden in den wil1 hetzelve daar te  
stellen2 wij stellen een meer dan gewoon
 plan voor1 hetwelk meer dan  gewone    
werkzaamheden in menigte in zich omvat1 
maar dat alles vroeger  meer            
stuksgewijze gedaan is4    ,wij willen  
eene uitwatering in de ,noordzee        
daargesteld hebben1--dit is  reeds met  
goed gevolg bij ,katwijk geschiedt4     
,wij willen verschillende groote1 breede
 en diepe kanalen1 genoegzaam  nieuwe   
rivieren daarstellen1--het ,voornsche en
 het ,noord-,hollandsche  kanaal zijn   
dr1 om de mogelijkheid te bewijzen4     
,wij willen in zee aandijken1--dit      
hebben onze voorouders gedaan1 en dit   
doen wij nog dagelijks4    ,er ligt in  
,noord-,holland alleen eene bedijking   
van honderd uren3 de eene  houdt weinig 
duizend1 de andere slechts eenige       

honderd bunders binnen  haren omtrek2   
door het geringe bundergetal1 binnen die
 bedijkingen1  werden die dijken veelal 
te ligt aangelegd1 omdat de geringe     
oppervlakte  de kosten der bedijking    
niet konde goed maken4 ,vaak braken die 
dijken  door1 en men moest1 om te       
behouden wat men had1 op nieuw bedijken 
en  verzwaren1 en--men legde er geld    
bij4    ,wij willen ook indijken1 doch  
wij hebben weinig bedijking voor te     
stellen1 en winnen binnen deze bedijking
 #fjj1jjj bunders land aan2 eene        
aanzienlijke hoeveelheid gronds meer1   
dan ne onzer provincin aan  bebouwden   
grond bevat4 ,slechts door eene kleine  
vier uren van ,enkhuizen  op ,stavoren  
aan te dijken1 wordt ons reeds ruim     
#bfj1jjj bunders land  bezorgd4 ,wij    
zullen hoofden in de zee uit te brengen 
hebben2 welnu1 wie  twijfelt aan de     
mogelijkheid8--aan het ,nieuwe ,diep is 
een hoofd1 dat in  de diepte in eenen   
zwaren stroom is gelegd4    ,wij zullen 
vele sluizen te bouwen hebben--de in    

lateren tijd  gebouwde getuigen1 dat wij
 daarvoor1 wat sierlijkheid1 soliditeit 
en  doeltreffendheid aangaat1 bij de    
vreemden geene les behoeven te nemen4   
,ten opzigte van kanalen1--wij hebben   
slechts in de diepte te graven1 wij     
behoeven geene waterleidingen1 zoo als  
de oude ,romeinen legden1 en er  in     
lateren tijd nog in ,schotland zijn     
gemaakt1 waar de schepen onder de       
bruggen van het kanaal doorzeilen1      
terwijl honderde voeten hooge bogen  den
 eenen berg aan den anderen verbinden1  
om het kanaal over denzelven  heen te   
leiden2 alzoo levert ook de bouw onzer  
kanalen geene stof tot  bezwaar op4 ,er 
zal menig duin1 in de rigting van       
,zandpoort naar zee1  moeten worden     
weggeruimd2 dit doet aan den nijveren   
daglooner veel  verdienen1 doch is geene
 omstandigheid1 welke de onderneming    
bedreigt4  ,er zal geene geringe        
hoeveelheid water moeten uitvloeijen en 
uitgemalen  worden2 ook zal het geene   
geringe hoeveelheid zijn1 dat door dit  

kanaal  langs ,amsterdam zal wegloopen2 
dit stelt tegelijk de gelegenheid daar1 
om dat vuile1 stinkende en verpestende  
water uit de stadsgrachten  7stilstaande
 modderpoelen7 te loozen1 waardoor      
alsdan het zilverwerk  enz41 in goed    
geslotene kabinetten1 voor aanslag      
gevrijwaard zal  blijven4    ,toen      
,,leeghwater de droogmaking van de      
,beemster begon1 had hij slechts        
windmolens met gebrekkig werkende       
schepraderen2 thans zijn er vele        
verbeteringen aan de molens en in de    
water-opvoerings-werktuigen             
daargesteld1 zoodat het droogmaken en   
drooghouden van meren en plassen  thans 
met beter gevolg1 dan vroeger1 kan      
ondernomen worden4 ,daar1 waar  spoedige
 droogmaking een vereischte is1 en de   
oppervlakte van het droog  te maken     
terrein groot is1 wendt men met vrucht  
de stoom aan1 omdat men  met            
stoomwerktuigen aanhoudend doorwerken   
kan2 zoo dat1 wat men vroeger  voor     
onuitvoerbaar achtte1 thans veilig kan  

worden ondernomen4 ,wij zijn  er dan ook
 voor1 om stoomwerktuigen in dezen te   
bezigen1 ten einde de                   
water-opvoerings-werktuigen voor de     
droogmaking gestadig aan den gang te    
houden1 hetgeen met den ongestadigen    
wind alleen niet plaats kan hebben4     
,wij zullen eens op eenige daadzaken in 
onze geschiedenis vervat1 moeten  terug 
komen1 om de uitvoerbaarheid van onze   
voorgestelde werken meer dan  door      
enkele redeneringen te bewijzen2 en     
zwarigheden1 die geopperd  worden1 door 
voorbeelden op te lossen4    ,men       
betwijfele de uitvoerbaarheid niet1 om  
rivieren en kanalen te  graven1 en      
hoofden in de zee uit te brengen4 ,men  
noemde het vroeger ook  een             
onuitvoerbaar reuzenplan1 het maken van 
eene uitwatering bij ,katwijk  aan zee2 
het zoude meende men terstond weder     
verzanden2 men betwistte  het groote    
spuijingsvermogen1 men haalde den vijand
 in het land2--doch  tot nog toe1 nu #dj
 jaren geleden1 is de uitwatering niet  

verzand1 de  duurzaamheid is bewezen1 de
 snelheid van uitspuijing heeft boven   
alle  verwachting aan het doel          
beantwoord1 en men betreurt thans1      
dezelve niet  op grootscher schaal te   
hebben ondernomen1 dat door de vrees van
 velen1  wegens nutteloos geblekene     
behoedzaamheid1 werd verhinderd1 daar   
anders  de gevolgen voor ,rijnland      
aanmerkelijk voordeeliger zouden geweest
 zijn1  en nu de te kleine aanleg vroeg 
of laat zal moeten verholpen worden4    
,nu is er te ,katwijk slechts tijdelijke
 uitstrooming van water2 bij  hevigen   
storm of hoogen watervloed in de        
,noordzee zijn de sluizen  gesloten1 en 
niettegenstaande alsdan de golven met   
ontzettende kracht op  het strand       
aanloopen1 blijft de uitwatering bestand
 en verzandt niet4    ,wij zullen eenen 
stroom graven1 die aan de monding #cej  
ellen wijdte zal  hebben2 die een       
eindwegs in de ,noordzee zal worden     
gelegd1 waar geene  banken1 die         
verzanding zouden kunnen veroorzaken1   

weg te ruimen zijn1  en daarenboven zal 
er1 twee maal in de #bd uren1 eene      
aanmerkelijke  hoeveelheid water 7#ab   
millioen kubiek ellen7 uit- en          
instroomen1 dat in  de diepte afloopt1  
en dus schuring geeft1 om de diepte hoe 
langer hoe  meer te bevorderen4 ,ook    
maar bij wijze van voorzorg1 om de      
bevreesden  gerust te stellen1 zullen   
wij sluizen binnen de duinen te         
,zandpoort  leggen2 terwijl de dijken   
aan het kanaal boven de hoogst bekende  
vloeden  zullen gelegd worden1 zoodat1  
al drong het water binnen1 er geene     
overstroomingen te duchten zouden zijn4 
,grootendeels leggen wij die  sluizen   
ook1 om1 bij lagen waterstand1 in de    
rivieren het zoete water  op een        
voldoend peil of hoogte te houden1 ook  
voor de scheepvaart4    ,het graven van 
het ,noord-,hollandsche kanaal          
beschouwde men als een  werk1 dat in    
geen menschenleeftijd te voleindigen    
was2 van alle  zijden verhief men       
daarentegen den jammerkreet1 dat men    

daardoor  het gewone spuijingsvermogen  
zoude verliezen 7daarvan strekken de    
,ulpen nog ten bewijze71 men beweerde   
dat geen veestapel gezond zoude         
blijven1 wanneer er brak water in       
,noord-,hollands boezem vloeide1--de    
ondervinding heeft niettemin geleerd1   
dat het spuijingsvermogen1  met het     
uitwateringsvermogen1 aan het ,nieuwe   
,diep aanmerkelijk zijn  verbeterd1 en  
dat men die verbetering tot ,zaandam toe
 kan bespeuren4  ,alzoo een afdoend     
bewijs1 dat de werking veel grooter door
 het zeekanaal  te ,zandpoort zoude     
zijn1 waardoor al de nu werkelooze      
sluizen in het ,,ij  een nimmer gekend  
vermogen zullen verkrijgen4    ,de      
jaarlijksche verslagen geven er         
getuigenis van1 dat1 sedert het         
,noord-,hollandsche kanaal in wezen is1 
de alom geheerscht hebbende  ziekten    
onder het vee zigtbaar hebben afgenomen4
 ,men betwijfelde de  mogelijkheid1 om  
sluizen te kunnen leggen1 die aan de zee
 werstand  bieden1 en evenwel           

beantwoorden die sluizen ten volle aan  
de  verwachting4 ,men achtte het        
onmogelijk1 om door veen1 moerassen en  
zandgronden een kanaal te kunnen graven 
van #f ellen diep1 daar die grond       
onmiddellijk1 of in korten tijd weder   
zou toezakken1 doch van dit alles  is   
niets gebleken2 men bejammert slechts1  
niet meer diepgang te hebben1  en dat   
geene stoomslepers op het te enge kanaal
 kunnen varen1 om de  schepen1 met      
mindere kosten en tijdverlies1 voor de  
stad te stoomen4    ,men twijfele dan   
ook niet1 of men ons voor te stellen    
plan zal kunnen  ten uitvoer brengen en 
rivieren zal kunnen graven4    ,de      
natuur vormt rivieren en zeegaten1 de   
kunst vermag dit ook2 die door  de      
natuur zijn daargesteld1 mogen          
bevaarbaar zijn of niet1 de kunst  vormt
 dezelve naar de behoefte4    ,wij      
hebben in de duinen1 bij het graven van 
een buitengewoon breed en  diep         
zeekanaal1 geene moerassen1 waarmede men
 bij het graven van het                 

,noord-,hollandsche kanaal te worstelen 
had2 vermoedelijk zal men wel  vaste    
kleilagen vinden1 welke klei zeer wel te
 stade zal komen bij de  bedijking1 die 
buiten aan de zee moet plaats hebben2   
veel van het uit  te graven overtollige 
zand1 is voor de te luwen aan de hoofden
 uiterst  dienstig1 welke1 met even     
flaauwe helling als het strand1 het     
geweld der  golven zullen kunnen        
verduren4    ,wij hebben misschien ten  
onregte een denkbeeld gevormd1 dat de   
dijken  beter te leggen waren in        
stroomend water1 dan op de thans        
gebruikelijke  wijze4 ,het is niet te   
ontkennen1 dat men soms plempwerken     
beproeft1  die geheel mislukken2 dat er 
bij het storten der specie vaak zeer    
veel verspoelt1 en daardoor de raming   
van de hoeveelheid te gebruiken  specie 
faalt2 dat bij opkomenden storm en      
vloeden soms geheele vakken  aanzienlijk
 beschadigd worden1 waarvan het herstel 
nog meer kosten  veroorzaakt1 dan die   
van den eersten aanleg2 doch meer gevaar

 van zulke  tegenspoeden bestaat er1    
wanneer de geldelijke staat den eersten 
aanleg  van zware dijken verhindert1    
hetwelk hier geenszins plaats hebben    
zal4  ,doch om ons nu over die wijze van
 dijken leggen te verklaren1 achten wij 
overbodig2 komt het tot de              
verwezentlijking van ons plan1 zoo      
bestaat er  gelegenheid1 bij het        
daarstellen van het eerste perceel1     
daarvan eene  behoorlijke proef te      
nemen1 om1 bij welslagen1 er later      
partij van te  trekken4    ,wij hebben  
in onze dagen meer kunde verkregen1     
gepaard met de  ondervinding van        
ingenieurs en aannemers1 dan onze       
voorouders bezaten1  terwijl thans met  
behulp van de stroom en tijdelijk te    
leggen sporen1 de  aanvoer van specie   
gemakkelijker is4    ,thans zoude een   
aandijking van ,wieringen niet zoo      
ondoenlijk geacht  worden1 als vroeger1 
zoo als blijkt uit een advies1 hetwelk  
destijds de  ,staten van ,holland aan   
die van ,westvriesland uitbrachten4 ,men

 voerde  tot reden van afwijzend advies 
aan3 wenschelijk1 doch ondoenlijk2 een  
reuzenplan1 door zijne grootheid        
onmogelijk2 al hadde men er het geld    
voor1 waar vond men dan de handen1 de   
specie en schepen om dezelve aan  te    
voeren8 ,het is te duchten1 dat hetgeen 
men in den zomer daarstelt1 in  het     
najaar1 door eenen stormwind1 of in den 
winter weder verdwijnt 7men  zie        
hierover de ,medemblikker kronijk7#d4   
#d ,eertijds loofde men1 met het bezit  
van den grond1 twee tonnen      gouds   
uit aan dengene1 die het ,koegras wilde 
indijken--dat werk is      volbragt6    
,,leeghwater wilde vr twee eeuwen het   
,haarlemmer-meer      droogmaken2 men   
hield het voor eene hersenschim--nu dit 
meer zoo      veel grooter en dieper    
geworden is1 zal men het ondernemen6    
,onnoemelijk zijn nu ook1 of zullen de  
tegenwerpingen worden1 die1 hier  door  
onkunde1 ginds door vooroordeel1 daar   
door verouderde begrippen1  en wel      
voornamelijk door vuig eigenbelang1     

zullen worden opgeworpen1  waartegen men
 te kampen zal hebben1 maar waar boven  
men zich zal moeten  weten te verheffen1
 wil men iets grootsch en van algemeen  
nut tot stand  brengen4    ,de diepten  
en stroomen zijn geene niet te boven te 
komen hinderpalen4  ,op de              
,ligthelmstone1 eene in de zware        
branding liggende rots1 werd een        
vuurtoren om de haven van ,plymouth     
binnen te komen1 gebouwd1 waar een      
zwaar stroomgetij uit eene holle zee op-
 en afvloeit4 ,er verliepen  dagen en   
jaren1 alvorens de ingenieurs het       
behoorlijke cement voor de  metselwerken
 gevonden en op den toets gesteld       
hadden1 en dat cement  wordt thans ook  
hier te lande gemaakt1 en behoeft in    
deugdelijkheid niet  voor het vreemde te
 wijken1 7men zie hierover de           
verhandeling van den  verdienstelijken  
heer ,,rosen1 ,stads-,architect te      
,rotterdam74 ,in ,frankrijk  en         
,engeland heeft men aan vele havens op  
de kust hoofden in zee1 die  nu door    

beton-werken1 minder moeijelijk1 en meer
 duurzaam zijn2 en dat  wel op plaatsen1
 waar men vervaarlijke stroomen en bij  
ons onbekende  vloeden1 somwijlen van   
#bj  #dj voet in een getij1 heeft4      
,duchten wij  ,n4 ,w4 stormen1 de       
zeetijdingen berigten ons1 dat ook menig
 schip op  ,albions kusten vergaat1 waar
 de zee gramstorig hare offers eischt1  
en  waar nogtans de daargestelde werken 
tegen de zeen bestand blijven4 ,de      
werkzaamheden1 om dijken te leggen1 het 
groote1 hoewel korte1 kanaal  tot in de 
,noordzee daar te stellen1 die vele1 een
 geheel uitmakende1  ringvaarten en de  
afwatering van den ,i,jssel1 door de    
hooge gronden van  ,gelderland zijn     
menigvuldig1 doch uitvoerbaar4 ,wij     
willen nu den lezer  onze zienswijze    
omtrent de droogmaking mededeelen3 die  
wegens het ,,ij  komt naauwelijks in    
aanmerking bij hare ondiepte en in      
vergelijk bij  de uitgestrektheid van   
dat gedeelte der ,zuiderzee1 hetwelk ons
 eerste  doel is1 tot eene bewoonbare   

provincie te maken2 de droogmaking  van 
het ,,ij zal ons de gelegenheid         
verschaffen1 om onze stoom- en          
wateropvoerings-werktuigen op den toets 
te stellen1 om tot meer bepaalde        
resultaten ter droogmaking van den      
grooten plas te komen4    ,oppervlakkig 
het oog vestigende op de ,zuiderzee1    
zoude men het schier  ondoenlijk achten1
 zulk eene uitgestrektheid droog te     
maken1 en  desniettemin gelooven wij1   
dat dit minder zwarigheid zal in hebben1
 dan  de droogmaking van het            
,haarlemmermeer1 zoo als die nu         
ondernomen wordt4    ,de indijking en   
droogmaking van de geheele ,zuiderzee   
zoude bij gedeelten  worden ondernomen2 
en wij houden het er voor1 dat de       
droogmaking van  het eerste gedeelte1   
eene oppervlakte van #bfj1bjj bunders1  
in omstreeks  denzelfden1 zoo niet in   
minder1 tijd dan het ,haarlemmer-meer1  
dat maar  n twaalfde gedeelte van de    
oppervlakte der voorloopig in te dijken 
,zuiderzee beslaat1 zal uit te malen    

zijn4    ,de ,zuiderzee levert minder   
bezwaren tegen het droogmaken1 en de    
daaraan  verknochte werken op1 dan het  
,haarlemmer-meer4    ,het               
,haarlemmer-meer ligt doorgaans dieper  
dan de ,zuiderzee1 waar men  stellig het
 krachtig toevloeijende welwater zal    
hebben te overwinnen1  waarvoor de      
,zuiderzee door eene ondoordringbare    
laag klei wordt  beveiligd4             
,doorzijpeling van belendende meren en  
plassen1 heeft men aan  de ,zuiderzee   
niet te verwachten1 vermits er in       
derzelver nabijheid geene  zijn2 de daar
 te stellen ringvaarten1 welke eene     
onbelemmerde afwatering  zullen hebben1 
zullen op meerdere diepte worden        
gegraven1 dan de bodem  der zee is1 en  
grootendeels komen die vaarten achter de
 oude zeedijken  te liggen1 welke door  
jaren liggens beklonken zijn1 waar      
mitsdien geene  doorzijpeling plaats kan
 hebben1 en zulks te meer niet1 dewijl  
die  vaarten niet onmiddelijk aan de    
dijken1 maar op behoorlijken afstand    

van dezelve worden gelegd4 ,deze dijken 
zijn bestand gebleven tegen hoog        
oploopende vloeden die tot aan derzelver
 kruinen reikten1 welke hoogte  het     
water in de ringvaarten nimmer zal      
bereiken4    ,het ,haarlemmer-meer      
daarentegen heeft dijken van derrie met 
plempwerken  doorweven1 welke op        
derrie-gronden rusten4 ,deze van derrie 
gemaakte  dijken zullen aan meren en    
plassen tegenstand moeten bieden1       
terwijl nog  daarenboven de ringvaarten 
onmiddelijk aan die dijken verbonden    
zijn4  ,tegen die dijken zal bij het    
uitmalen eene persing van water van #d  
tot #e  ellen ontstaan1 en die persing  
zal nog belangrijker worden1 door de nog
  dieper te graven slooten en           
weteringen1 wanneer de drooggemaakte    
grond  geslecht en bekaveld is4    ,wij 
beschouwen de persing van die           
hoeveelheid water1 tegen dijken van     
zulk allooi1 als de behoorlijke         
droogmaking en drooghouding bedreigende1
  en daarvan heeft men aan de ,zuiderzee

 op geen punt hoegenaamd iets te        
duchten2 zullende men altoos op         
bijzondere punten buitengewone middelen 
tot afwering en voorkoming kunnen       
bezigen1 wanneer die zich mogten        
voordoen4    ,men zal met ons           
toestemmen1 dat het bovenstaande1 ten   
opzigte van de  zekerheid der           
droogmaking en drooghouding1 alsmede van
 het beter bestand  zijn der dijken1    
voor de veiligheid der droog te maken   
,zuiderzee pleit4    ,de doorloopende   
diepte der ,zuiderzee kan men op        
omstreeks #d ellen  aannemen4 ,wij      
spreken van dat gedeelte1 waarvan wij de
 indijking  beoogen1 van af ,enkhuizen  
en ,stavoren en dan zal #d ellen nog wel
 te veel  bevonden worden2 iets meer of 
mindere diepte komt in geene aanmerking4
  ,wanneer eenmaal de dijk tusschen     
,enkhuizen en ,stavoren gelegd1 en dit  
gedeelte van de zee afgesloten is1 zal  
er door het ,noordzee-kanaal1  voorbij  
,amsterdam1 minstens eene el hoogte van 
het water der ingedijkte  ,zee1         

vrijelijk afloopen of afgetapt kunnen   
worden1 doordien de  waterstand in de   
,noordzee1 bij ,zandpoort1 tegen dien   
van het ,,ij1 veel  meer dan eene el    
lager is bij gewoon getijde2 het gevolg 
daarvan is1 dat  er geene #d el1 maar #c
 el waterhoogte zal behoeven uitgemalen 
te worden4    ,wij willen ons oordeel   
opschorten over de werktuigen1 die tot  
de  droogmaking zullen moeten worden    
gebezigd4 ,gedurende den tijd1 dat de   
voorbereidende werken daargesteld       
worden1 kunnen er behoorlijke proeven   
genomen worden1 om de keuze der beste   
werktuigen te bepalen--maar de  middelen
 zijn voorhanden1 om spoedig droog te   
maken1 en dit is een  hoofdvereischte2  
want even veel gewigt als wij aan eene  
spoedige  daarstelling der dijken       
hechten1 omdat men alsdan van dezelve   
minder  gevaar te duchten heeft1 door   
opkomende stormen en hooge vloeden      
groote  schade te lijden1 wier herstel  
veelal met nog meerdere kosten gepaard  
is1 dan die der eerste daarstelling2    

even veel gewigt hechten wij er  aan1   
om1 wanneer alles tot de droogmaking    
gereed is1 de droogmaking met  spoed te 
voltooijen4    ,bij eene spoedige       
droogmaking worden de wellen minder     
schadelijk2 deze  hebben daardoor minder
 tijd tot toevloeijen2 zij kunnen zich  
minder  ontwikkelen1 en zullen daardoor 
in belangrijkheid afnemen4    ,bij eene 
spoedige droogmaking heeft men minder   
regenwater uit te malen4    ,bij eene   
spoedige droogmaking is men eerder in   
het genot van den grond2  daarom zouden 
wij ook nimmer buitengewoon zware       
werktuigen willen  hebben1 omdat        
derzelver aanleg meerder tijd vordert1  
en men bij een  voorkomend defekt1      
waaraan men1 ondanks alle mogelijke     
voorzorgen  van hechtheid en sterkte1   
blootstaat1 te veel tijd verliest bij de
  herstelling van zulk een groot        
werktuig4 ,men rekent1 dat een kloeke   
watermolen #bj paardenkrachten bezit1   
zoodat #be molens gelijk staan aan  een 
stoomwerktuig van #ejj paardenkrachten3 

bij het minste defekt nu aan  de        
machinerie van dit werktuig worden er   
zoo veel als #be molens tot             
werkeloosheid gebragt1 en daardoor wordt
 het nadeel altoos betrekkelijk  nog    
grooter1 dan het voordeel van eenige    
bezuinigingen1 welke men bij  het       
daarstellen van een groot geheel meent  
te verkrijgen4    ,tijd is geld6--dit is
 ook hier eene waarheid4 ,elk jaar      
toevens berooft  ons van groote         
voordeelen of inkomsten4 ,de pacht van  
#bfj1jjj bunders  land1 tegen f #ej per 
bunder in het jaar1 bedraagt f          
#ac1jjj1jjj1 dat  waarlijk eene aanwinst
 is1 die ons moet aansporen1 om alle    
krachten in  te spannen1 en met spoed   
eene droogmaking te bewerkstelligen1 die
 zulk  eene aanzienlijke som kan        
opleveren4    ,het plan van droogmaking 
der ,zuiderzee1 verdeeld in drie        
perceelen1  houden wij verre weg de     
voorkeur te verdienen1 boven dat1       
hetwelk het  algemeen ,handelsblad1 in  
een hoofdartikel1 in het najaar van     

#ahde  voorstond4    ,het verklaarde    
zich voor eene droogmaking1 die         
trapsgewijze1  stuksgewijze1 van        
lieverlede moest plaats hebben1 waarbij 
de omtrek van  de ,zuiderzee al meer en 
meer verkleind werd4    ,hier is eene   
coalitie bezig1 om dit stukje te        
bedijken1 ginds een  andere1 om een     
ander stuk4 ,men zoekt de beste mootjes 
van den zalm voor  zich te behouden1 en 
ten slotte wordt de algemeene toestand  
van geheel  ons land verslimmerd4 ,het  
is natuurlijk1 dat elk ten dien opzigte 
maar  op eigenbelang en voordeel ziet4  
,heeft eene vereeniging het oogmerk     
bereikt1 van vijf duizend bunders  land 
te hebben ingedijkt1 dan gaat er een    
galm op van de voordeelen voor  het     
algemeen1 en juist het algemeen lijdt   
nadeel4    ,de achter een nieuw         
ingedijkte polder liggende polder wordt 
niet beter  gemaakt2 het is waar1       
deszelfs sluizen zijn veelal nu reeds   
werkeloos1  doch die worden alsdan nog  
werkeloozer gemaakt1 uit hoofde van den 

verlengden afloop van het water door den
 nieuw ingedijkten grond4    ,door dit  
partiel indijken blijven de minst       
voordeel aanbiedende stukken  liggen1 en
 het onvermijdelijk gevolg daarvan zoude
 zijn1 dat er na  verloop van tijd een  
menigte van meren en meertjes in de     
,zuiderzee  overbleven1 middelerwijl de 
westelijke kust van ,noord-,holland     
allengskens meer en meer verdween1 zoo  
niet al vroeger de ,noordzee  groote    
verwoestingen daaraan hadde toegebragt1 
zoo als te ,petten en  te ,ter ,heyde   
voor ,delfsland te duchten staat4 ,de   
nazaat zoude1 onze  geschiedenis        
lezende1 dan kunnen zeggen3             
betreurenswaardig zijn de  schrikbarende
 verwoestingen1 een smet kleeft op onze 
voorvaderen1 welke  die verwoestingen   
zouden hebben kunnen voorkomen1 door de 
,zuiderzee  geheel in te dijken4    ,bij
 gedeeltelijke indijking denkt ieder aan
 zich zelven1 maar dat  is niet het     
geval hier4 ,de onderneming zal voor het
 individueel nut  van elke stad1 elke   

haven en elke afwatering zorg dragen4   
,elk hunner  verkrijgt die verbetering  
voor zich kosteloos1 zonder noodig te   
hebben  voor het onderhoud1 dier        
kosteloos daargestelde verbeteringen1   
immer  eene bijdrage te doen4    ,de    
daar te stellen ringvaarten blijven ten 
laste van de onderneming2 zoo  mede het 
onderhoud aan dezelve1 en door deze     
ringvaarten wordt aan een  ieder eene   
onbelemmerde af-1 in- en uitwatering    
bezorgd1 behalve dat elk  plaatsje1 hoe 
gering het ook zij1 een verlevendigd    
vertier1 door af- en  aanvoer naar en   
van den nieuwen grond1 verkrijgen zal2  
daargelaten nog  de dadelijke           
voordeelen1 welke voortspruiten uit de  
dagloonen1 welke in  hunne nabijheid1   
door al het graven en bouwen in hun     
midden1 in aller  handen moeten komen4  
,men wendt tegen de uitvoerbaarheid aan1
 dat er gebrek aan geld is4    ,de      
geschiedenis geeft ons lessen1 welke1   
vertrouwen wij1 den lezer  zullen       
overtuigen1 dat hij1 door het helpen tot

 stand brengen dezer  onderneming1 zich 
zelven zal bevoordeelen1 en daar mede de
 algemeene  welvaart1 zal helpen        
bevorderen4    ,de ,spanjaarden waren   
voor de verovering van ,amerika         
arbeidzaam en  bedrijvig1 onder hen     
bloeiden kunsten en wetenschappen1 en1  
daarmede  vereenigd1 tallooze fabrijken1
 hetwelk alles bijdroeg1 om de natie    
groot  en magtig te maken1 zooals later 
de ,nederlanden1 en heden ten dage      
,engeland1 ,frankrijk en vele streken   
van ,duitschland4    ,toen hun echter   
het goud uit ,amerika toevloeide1       
hetwelk de natie  weelderig1 trotsch en 
onbedrijvig maakte1 en de anders        
dankbare grond  onder die heerlijke     
luchtstreek onbebouwd bleef liggen1     
verviel het  rijk1 ondanks al het       
toegevloeide goud1 tot armoede en het   
werd1 tot  zelfs voor de eerste         
dagelijksche behoeften1 cijnsbaar aan   
deszelfs  vijanden4 ,de                 
ondernemingsgeest sluimerde in2 de      
dwingelandij1 welke  onwetendheid en    

bijgeloof aankweekt1 droeg er het hare  
niet weinig toe  bij1 om de geestkracht 
te ontzenuwen1 en het rijk van ,spanje  
werd uit de  rij der groote mogendheden 
geschrapt4    ,even als ,spanje hebben  
ook andere magtige rijken een tijdperk1 
van  hetwelk hun val dagteekent4        
,onze eigene geschiedenis teekent mede  
eene vlek aan1 die wij niet  willen     
ophalen1 doch van af den tijd dier toen 
gepleegde ongeregtigheid  dagteekent ook
 het tanen van onzen voorspoed en onzer 
magt1 omdat  er sedert eene scheidsmuur 
tusschen de regeering en het volk is    
opgetrokken1 die tot ons verderf is     
blijven bestaan1 en die1 hopen wij1  nu 
voor altijd omvergeworpen zal zijn4     
,de abt ,,raynal betoogde1 voor bijkans 
eene eeuw1 dat de ,hollanders  schatten 
inoogstten door hunne leeningen aan     
vreemde mogendheden4 ,hij  heeft echter 
de verderfelijke gevolgen daarvan voor  
ons land1 ondanks  zijne schranderheid1 
niet voorzien4 ,deze leeningen mogten   
voordeelen  opleveren1 zoolang de       

mogendheden ter goeder trouw bleven     
handelen1 en  wij te vele kapitalen     
hadden1 om die aan eigene industrie te  
besteden2  maar thans leiden die vreemde
 fondsen ons ten verderve4    ,die      
schatten1 welke naar buiten 's lands    
gegaan en verloren zijn1 waren  voor den
 handel1 voor de industrie1 voor den    
landbouw1 voor ontginningen  en         
indijkingen behouden gebleven1 en het   
geld1 al ware er somwijlen ook  eenige  
schade geleden1 zoude in ons land van de
 eene bedrijvige hand in  de andere zijn
 overgaan4 ,handel1 industrie1 landbouw 
en alles zouden  eene hoogere vlugt     
hebben genomen1 terwijl het daardoor    
ontstane vertier  brood aan velen       
verschaft zoude hebben1 dat wederom     
welvaart aanbragt4    ,hoevelen telt men
 niet in ,amsterdam1 alleen van         
achtenswaardige  huisgezinnen1 tot eenen
 staat van behoefte en armoede          
vervallen1 welke1  aan handel en        
bedrijvigheid vaarwel gezegd hebbende1  
ook maar bij matig  spel in de fondsen  

hun vermogen hebben verloren4 ,anderen  
dachten1 bij  het genot van renten1 stil
 te leven en vertrokken naar            
,gelderland1  bouwden1 zonder kennis    
daarvan te bezitten1 op een stukje      
gronds1 met  goud betaald1 en welke     
grond geene vruchten aflegt1 huizen1    
waar het  landleven met stads weelde    
gepaard gaat1--de fondsen zijn          
verdwenen1 de  huizen1 met hypotheek    
bezwaard1 verstrekken den bezitters tot 
last6    ,het fondsenspel en de         
leeningen verlamden den lust tot        
werkzaamheid1  middelerwijl de vreemden 
zich met onze kapitalen verrijkten1 ons 
de  schrale interessen somwijlen niet   
eens betaalden1 en in bedrijvigheid  met
 onze kapitalen woekeren4    ,welke     
schatten zijn er niet van ons naar      
,amerika gegaan1 waar woest  liggende   
gronden1 zoo als wij er bij duizende    
bundertallen in alle  ,provincin        
verwaarloosd hebben liggen1 mede zijn   
ontgonnen1--en ten  slotte wenden de    
,staten bankbreuk voor1 terwijl de      

ingezetenen aldaar  in voorspoed leven1 
en die zelfde ,staten weigerachtig      
blijven1 om hunne  onderdanen ook maar  
eene matige belasting op te leggen1 om  
ons onze  gelden te rembourseren8       
,daarhenen vloeiden onze schatten1 die  
ons nimmer  terug betaald zullen worden1
 om kanalen en middelen van vervoer daar
 te  stellen1 terwijl wij zulke kanalen 
bleven ontberen4    ,daarheen vloeit ons
 geld in bank-actin1 waarvan men de     
instelling hier  te lande afkeurt2 en   
nog zijn wij door schade niet wijzer1   
terwijl  het ons aan geld blijft        
ontbreken1 om1 midden in ons rijk1      
kanalen te  graven1 om indijkingen te   
bewerkstelligen1 verveeningen te doen1  
polders  droog te maken1 landerijen te  
verbeteren1 veestapels aan te kweeken1  
hooi en bemesting te verkrijgen en      
heidegronden te ontginnen1 welke        
evenveel waarde zouden hebben als de    
,amerikaansche1 maar waarbij de         
ingezetenen niet onder zoo vele en zoo  
zware lasten gebukt gaan4    ,er is geen

 geld1 zegt een prolongant1 terwijl hij 
eenige honderde in  prolongatie genomen 
,portugesche obligatin natelt2          
waarborgen op de  goede trouw van het   
,portugesche gouvernement1 waarvan wij  
onlangs  nog een schoon blijk hebben    
gezien1 door maar met eene pennestreek  
#bj  van de geconditioneerde rente af te
 houden4 ,zijn die ,portugezen een      
betere waarborg1 dan de uit de          
,zuiderzee te herrijzen grond1 welke    
aan dagloonen enz41 door den eigen      
landgenoot1 den broeder en vriend       
verdiend1 slechts f #cjj tot f #cej per 
bunder zal kosten1 en die f #ajjj  en   
welligt aanzienlijk meerdere waarde     
verkrijgen kan1 terwijl de  interest    
door de verpachtingen gewaarborgd wordt 
en blijft8    ,leveren de effecten van  
,spanje1 sedert jaren renteloos1 met    
hunne1 naar fijn berekende agiotage1 nu 
eens brave ,ministers op  het papier    
hebbende dan eens weder verontrustende  
tijdingen1 om  op de ligtgeloovigheid en
 vreesachtigheid der ,amsterdammers te  

speculeren1--leveren die ,spaansche1 of 
welke andere effecten ook1  meerdere    
innerlijke waarde op1 dan een ingedijkt 
bunder eigen land8  ,wilde het          
,gouvernement ons maar bevrijden van    
lastige en kostbare  formaliteiten1 zoo 
van registratie als hypotheken en die   
omtrent de  onteigening1 daar door 's   
,rijks administratief tijdroovend       
onderzoek  en deszelfs bemoeijingen1    
dikwerf de beste plannen tot            
ontginningen  en indijkingen aan banden 
worden gelegd4 ,wij zwijgen nog van de  
voorwaarden1 om zich voor zee en water  
vooruit te laten betalen1 wanneer       
somwijlen de kansen op welslagen nog    
door onvoorziene evenementen van  storm 
en hooge vloeden twijfelachtig worden1  
de wezentlijke bedoelingen  der wet 7van
 den zesden ,junij #ahdj7 tot           
aanmoediging door haar werkeloos        
gemaakt wordt1 en een ,minister het zich
 bij de kamer en de natie1 als  een     
verdienste aanrekent1 den lande eenige  
duizende guldens bevoordeeld  te hebben4

 ,bij deze wet wilde men het indijken   
aanmoedigen2 er is in die  wet          
hoegenaamd geene sprake van1 om aan het 
,rijk vooraf het uit te malen  water te 
betalen1 dat haar jaarlijks schatten    
voor de beteugeling kost1  terwijl      
bovendien door den aanleg van nieuwe    
dijken1 het in stand houden  der ouden1 
met de daaraan verbondene kosten1 wordt 
overbodig gemaakt4    ,z4 ,m4 ,koning   
,willem ,i maakte eene wet1 waarvan de  
bedoeling goed  was1 doch de gevolgen   
allerschadelijkst waren4 ,z4 ,m4 wilde  
vreemde  geldleeningen weren1 omdat hij 
inzag1 dat het geld1 in eigene          
ondernemingen gestoken1 meer voordeel   
moest opleveren4 ,doch hij heeft  door  
zijn bevelschrift het beleggen van      
gelden in vreemde fondsen niet  geweerd1
 hij heeft slechts de groote voordeelen 
op die leeningen aan  onze bankiers     
ontnomen1 zoo als de provisin op de     
negotiatin en op  de jaarlijksche       
rentebetalingen en den lande het        
voordeel van een  matig zegelregt op    

elke obligatie1--dit alles ging door    
eene enkele  pennestreek verloren1--en  
evenwel blijft de beurs overstroomd van 
vreemd  papier4    ,het bleek hieruit1  
dat de ,regering1 zoo als ook uit andere
 voorhanden  zijnde daden blijkt1 de    
behoefte van land en handel niet kende4 
,in stede van die verbodswet 7een dood  
paard aan eenen boom gebonden671  had   
zij trapsgewijze1 door meerdere         
handelsvrijheid1 de ondernemingen       
moeten aanwakkeren4    ,zoo smeedde de  
,minister ,,van ,,tets eene wet1 die den
 standaard van onze  munt besnoeide2 een
 fictieve bezuinigings-maatregel1       
waardoor de natie  jaarlijks millioenen 
derft4    ,de ,rus c4 s4 ontving van ons
 oude wigtige guldens voor zijne        
aangegane  leeningen2 maar zendt ons nu1
 door die ministerile maatregel1        
daarvoor  minder zilver1 om guldens van 
mindere waarde te maken1 om daarmede    
kapitaal af te lossen en rente te       
betalen4    ,handelt het ,russische1    
,oostenrijksche of ,napolitaansche      

gouvernement  loijaler1 terwijl het de  
eene leening door de andere aflost1 dan 
eigene  ingezetenen1 die geld zoeken1 om
 een ontwerp ten uitvoer te brengen1 dat
  algemeen nuttig en wenschelijk geacht 
wordt8    ,en thans1 welke schromelijke 
gevolgen hebben wij niet te betreuren1  
die  uit nuttige hervormingen in de     
staatsbesturen ontstaan4--,elke ,staat  
is met grooter schuldenlast bezwaard1   
dan dat de ingezetenen er de  interessen
 van zouden kunnen                      
opbrengen4--,allerwege zal men zich     
wapenen1  en allerwege ontbreekt het aan
 geld--geen wonder1 dat de fondsen  eene
 geweldige daling ondergaan1 en er jaren
 zullen verloopen eer de  geledene      
verliezen in de kapitalen1 zich eeniger 
mate zullen kunnen                      
herstellen--inmiddels zijn er vele tot  
den bedelstaf gebragt--die  dobbelden om
 groote fortuinen2 welke1 waren zij aan 
nuttige  bedrijvigheid gewoon geweest1  
hun vermogen niet aan onvoorziene       
evenementen prijs zouden gegeven hebben4

    ,met ons geld1 dat door kansen op   
loterij-winsten tot rembours ons uit de 
handen gespeeld wordt1 legt men in      
vreemde landen spoorwegen aan4 ,bij  ons
 laat men voordeelige ondernemingen1 zoo
 als gasverlichting enz4 door  vreemde  
exploiteren en dan de actin voor        
schralen interest beleenen4  ,waarom    
heeft het wantrouwen in onze eigene     
ondernemingen de plaats  van het        
vertrouwen ingenomen8 ,waar is die      
ondernemingsgeest1 waarvan  ,amsterdam  
nog1 in zijne paleizen1 prachtige       
gebouwen en in zijne thans  ongebruikt  
staande pakhuizen1 voorraadschuren enz41
 als zoo vele  ,monumenten van deszelfs 
vroegere grootheid1 de herinnering      
opwekt8    ,de geschiedenis heeft       
opgeteekend1 dat ,,cornelis ,,houtman1  
,hollandsch  koopman1 in ,lissabon om   
schulden gegijzeld werd4 ,hij schreef   
toen naar  ,amsterdam aan kooplieden3   
,ik heb de sleutel naar de ,oost-,indin2
 zendt  geld1 om mij huiswaarts te doen 
keeren4 ,heden ten dage zoude men op de 

ontvangst van zoodanig schrijven zeggen3
 is de kerel gek8 ,geld zenden1  om hem 
uit het hok te halen1 en nog als een    
plannenmaker daarenboven8  ,zoo dacht   
men vroeger niet4--,zijn wensch werd    
vervuld1 en korten tijd  daarna stevende
 ,,houtman naar de ,oost-,indin1 en     
baande den weg voor  stoute en          
voorspoedige ondernemingen1 welke ons   
gedurende eenige eeuwen  verrijkten2 er 
verliepen geene maanden1 geene jaren1 om
 te beraadslagen1  en de eene zwarigheid
 voor en de andere na te opperen1       
waardoor de  ontvlamde geest eindelijk  
wordt uitgedoofd2--goed ingezien en kort
  beraad6 was de tijdleus van die dagen4
 ,wij willen het ons evenwel niet       
ontveinzen2 er bestaan hier en daar soms
 redenen voor wantrouwen en             
omzigtigheid4 ,zoowel hier als elders1  
heeft men nuttige ondernemingen         
voorgedragen1 en het vertrouwen         
misbruikt1 zich als directeuren en      
commissarissen opgeworpen1 den buit     
onderling deelende1 voordat nog de      

voordeelen aanwezig waren4 ,het nadeel1 
daardoor veroorzaakt1 behalve het       
steeds klimmende wantrouwen1 is1 dat    
nuttige en groote ondernemingen         
onuitgevoerd blijven1 en de oude        
ondernemingsgeest verflauwt en          
ontaardt4    ,stelt men iets goeds voor1
 het is aanleiding tot een gesprek op de
  beurs1 waar men toch maar uit gewoonte
 moet verschijnen2 het is eene  schoone 
gelegenheid1 om een' ander in het       
koffijhuis1 door het vertellen  van het 
nieuws van den dag1 eene partij domino  
te doen verliezen4 ,deze  haalt er de   
schouders voor op2 gene lacht er een    
ander om uit4 ,men houdt  zich bij      
,russen6    ,alles blijft bij het oude2 
doch de bewoner van een huis klage niet 
over  ongemak van het oude huis1 zoo hij
 niet de noodige herstellingen wil      
doen1 om de oude gebreken op te ruimen4 
,het blijft evenwel in alles niet bij   
het oude4 ,in den tijd onzer            
voorvaderen1 toen onze bloei en welvaart
 aanwakkerden1 waren onze  voorouders   

mannen1 welke geringe bezwaren over het 
hoofd zagen1 met moed  en inspanning van
 krachten te werk gingen1 en datgene    
verwezentlijkten1  hetwelk wij nu nog   
bewonderen4    ,wakkeren wij nu dien    
ingesluimerden geest weder op1 dan      
zullen wij ook  zaken kunnen volbrengen1
 welke de vreemdeling zal bewonderen1 en
 die hem  zullen beletten1 met dien toon
 van minachting over ons te spreken1 zoo
  als hij zich heden ten dage           
veroorlooft4    ,zoo als in het         
dagelijksche leven met den mensch1 gaat 
het ook met eenen  ,staat4 ,al ligt     
slaat een huisvader1 die in verachterde 
omstandigheden  verkeert1 tot           
mismoedigheid over2 het is of de lust   
tot werken bij hem  verlamt4 ,dezelfde  
geest grijpt ook eenen achteruitgaanden 
en zinkenden  ,staat aan1 en zulks      
vooral1 wanneer de regeering1 bij dien  
stand van  zaken1 de staatslasten niet  
alleen niet vermindert1 maar vermeerdert
 en  van stationair spreekt1 hetwelk    
achteruitgang is2 ja1 van welvaart rept1

  wanneer de barometer 7de accijnsen7   
steeds dalende blijft4 ,straalt er      
eenige hoop op herstel door1 wie ziet   
dan niet de activiteit van den          
huisvader verdubbelen2 ook zoo zal het  
met de gezamentlijke inwoners van  den  
,staat gaan1 en eene regering1 die de   
impulsie daartoe niet gegeven  heeft1   
volgt van zelven4    ,menig jong mensch 
gaat van zijne renten leven1 die op de  
school goed  geleerd heeft1 en in het   
ouderlijke huis1 waarin vroeger gewerkt 
werd1  maar thans de lessenaars verlaten
 staan1 weelderig opgevoed is4 ,waaraan 
zal hij zich toewijden1 terwijl hij in  
die jaren1 waarin men den handel1  even 
zoowel als een ambacht1 leeren moet1    
niets daaraan gedaan heeft8             
,wantrouwend gemaakt1 onttrekt hij ook  
het geld aan den eerlijken en  ijverigen
 bediende1 die ondervinding genoeg      
bezit1 om door zijn beleid  geld met    
geld te verdienen4 ,doch neen3 hij wil  
rentenieren2 hij houdt  zijn kapitaal   
bijeen1 maar blijft voortleven in dien  

rang en staat1  waarin hij opgevoed is2 
hij huwt1 en krijgt een groot huisgezin 
met  kinderen4 ,doch nu veranderen de   
zaken6 ,hij wordt het ongeluk dier      
kinderen1 daar ook zij dezelfde         
zorgvuldige en weelderige opvoeding     
ontvangen1 dezelfde behoeften hebben    
leeren kennen1 en nu zich niet  kunnen  
verminderen4 ,het ouderlijk vermogen    
wordt verdeeld1 en het  ongeluk is daar6
 ,zijn er dan familie-betrekkingen1 zoo 
is er nog hoop op  eenen post2          
doch--reeds is het getal van            
postenbejagers legio6    ,gene onttrekt 
zich1 uit gebrek aan kennis van handel1 
van schei- en  werktuigkunde1 aan het   
maatschappelijk leven1 en koopt duur1   
zonder  vooruitzigt op winst bij den    
verkoop1 grond en boerderij1 waarop de  
boer1 zelf ploegende en zwoegende1 zijn 
bestaan heeft1 levende als  boer1 met de
 kennis van eenen boer toegerust--en    
drop zal een heer1  met de mindere      
verdiensten van eenen boer1 die zelf    
zonder huurlingen  werkt1 als heer      

leven6 ,men studeert1 men leert en      
bevlijtigt zich1  het voorbeeld van     
andere natin te volgen1 en men vindt    
een'  wederstrevenden landbouwer1 die   
niets goedkeurt1 hetwelk zijne          
voorouders niet deden1 en zoo komt men  
niet verder4 ,men beroept zich op       
landhuishoudkundige boeken1 maar het is 
theorie zonder praktijk2 terwijl  de    
nuttige wenken1 in die boeken vervat1   
door deskundigen moeten worden          
toegepast en opgevolgd4 ,men kiest      
kiezelmerg1 kalk en guano1 waar  men den
 grond en de melleringen niet kent1 en  
deze meststoffen1 duur  aangekocht1     
blijven zonder uitwerking4 ,alvorens    
door ondervinding van  jaren ingelicht  
te zijn1 heeft men reeds een afkeer van 
de zaken  gekregen1 en aanmerkelijk     
ingeboerd en ingeteerd4 7,ontginningen  
in het  groot aangelegd1 keuren wij     
daarom evenwel niet af47    ,ziedaar nu 
den gang van zaken met onzen vroegeren  
,amsterdamschen  handelaar2 terwijl1    
goed ingezien1 voor hem alles moest     

medewerken1  om zich weder uit den      
verachterden stand van zaken op te      
heffen1 daar  die anders in meer verval 
moeten geraken1 zoo als de              
omstandigheden  reeds aanduiden4 ,want  
de stad ,amsterdam ligt van de zee      
afgescheiden1  en het is genoegzaam     
alleen de ,oost en eigene behoeften1 die
 aan hare  bevolking1 daardoor veel te  
groot1 onderhoud verschaft4 ,laat       
,amsterdam  het beseffen1 of eigen      
behoud haar niet dwingt1 om het         
zeekanaal daar te  stellen1 al lagen er 
in het ,,ij geene gronden1 waardoor de  
kosten van dat  kanaal goedgemaakt      
zullen worden8    ,rotterdam en         
,dordrecht bloeijen door transito1 en   
uitvoer naar elders1  van inlandsche    
producten4 ,wat in de rigting van       
,amsterdam moest  vloeijen1 vloeit      
daarheen1 om hare gemakkelijke          
water-gemeenschap met  ,engeland4 ,wat  
,noord-,holland naar ,amsterdam voeren  
moest1 gaat naar het  ,nieuwe ,diep4    
,wat ,deventer1 ,kampen en ,zwol haar   

anders uit ,overijssel  en ,gelderland  
toevoerden1 wordt nu door eigene        
reederijen1 wel nog  gebrekkig1 maar    
steeds verbeterend1 vervoerd4 ,niet dat 
wij der kleine  havens en steden den    
buitenlandschen handel willen           
onttrekken2 maar  datgene wat1 het      
kanaal daar zijnde1 aan ,amsterdam zoude
 toevloeijen1  wordt ,amsterdam nu      
onttrokken4    ,het zijn ook de         
belangrijke steden1 dorpen en vlekken1  
die te ,amsterdam  moeten markten2 waar 
,amsterdam het vertier voor openen moet2
 welk  vertier ontstaan zal uit directe 
gemeenschap1 door het kanaal1 over zee  
met andere volken4    ,geld moet er     
gevonden worden6--en gelukkig voor de   
welvaart van de stad1  dat het gevonden 
kan worden1 terwijl de bodem van het    
,,ij den grond voor  de hypotheek       
aanbiedt4 ,men mag de stad vergelijken  
bij een huis2 het  huis wordt door      
gebrek aan herstellingen al meer en meer
 onbewoonbaar2  de eigenaar1 van        
deszelfs inkomen levende1 moet1 wil hij 

daarvoor  huurders vinden1 laten        
repareren2--en wien is het nader1 het   
geld te  schieten1 dan hun1 die er het  
meeste belang bij hebben8    ,als men   
eens alles overziet1 wat door die       
reparatie gewonnen kan  worden3 het     
herstel van gemeenschap met de          
,noordzee1 en dit nog  wel langs eenen  
verkorten en veiligen weg1 zal men zich 
dan nog  verwonderen over de woorden1   
welke een onzer geachtste gezagvoerders 
van eenen ,oost-,indinvaarder1 in       
verrukking1 bij het vernemen van dit    
ontwerp1 uitriep3 ,ik wenschte1 dat ik  
het reeds zag6 ,door betere  gemeenschap
 met de zee1 zou ,amsterdam levendige   
stoomvaart1 handel met                  
uitvoer-artikelen1 in menigte           
verkrijgen2 als haven eene voordeeligere
  ligging1 dan de andere1 die haar in   
dit opzigt thans allen vooruit zijn3    
men zoude bij het nu vrijgeviger        
handelsstelsel hare haven verkiezen     
boven de ,schelde met hare banken1 boven
 ,hamburg1 wier gemeenschap met de  zee 

moeijelijker1 gevaarlijker en langzamer 
is4 ,amsterdam verkreeg eene  breede1   
ruime en onaantastbare haven1 waarin    
eene oorlogsvloot veilig  zou kunnen    
liggen1 waarin voor aanbouw en herstel  
dier vloot de beste  gelegenheid zou    
gevonden worden1 waar nu ongebruikte    
tuighuizen en  werven der marine weder  
ter dienste zouden zijn1 en van waar1 in
 tijd  van oorlog1 langs ringvaarten1   
naar vijf verschillende havens1 tegen   
thans n1 oorlogschepen en booten        
verzonden zouden kunnen worden4         
,welke hoogere waarde verkregen hare    
huizen en pakhuizen niet8 ,en  was eene 
belegging in actin1 op de droogmaking   
van de ,zuiderzee1  alsdan niet voor    
elk1 die iets te beleggen heeft1 de     
voordeeligste  geldbelegging8 ,is het   
niet eene geoorloofde1 eene winst       
aanbiedende  speculatie van een'        
eigenaar van een huis1 om de waarde van 
zijn huis  te verhoogen1 daarop         
hypotheek te nemen1 en zoo1 door de dus 
verkregene  gelden bij te dragen1 om    

aandeelen in de droogmaking van de      
,zuiderzee te  nemen1 er toe bij1 tot   
meerdere waarde van zijn eigen goed8    
,verschillende plannen zijn er gevormd1 
het eene min het andere meer  kostbaar  
en onuitvoerbaar1 om de stad van versch 
drinkwater te voorzien1  welke plannen  
overbodig zouden worden1 daar al de     
stads grachten alsdan  drinkbaar water  
zouden opleveren1 dat thans met schuiten
 van de ,vecht  moet aangebragt worden4 
,de gelden1 welke men ter               
verwezentlijking van  de plannen tot het
 aanleggen van waterleidingen wilde     
bezigen1 waren  nuttiger aan de         
droogmaking der ,zuiderzee besteed4     
,beschouwen zoovele ingezetenen der stad
 het nuttig1 om deze zaak tot  stand te 
brengen1 en alzoo hunne belangen te     
bevorderen1 en dragen  zij daartoe door 
ruime inschrijvingen bij1--zoude dan    
eene stedelijke  regeering werkeloos    
mogen blijven1 of zoude zij niet1 door  
het crediet1  hetwelk zij bezit1 tot    
eene leening bij moeten dragen1 om      

aandeelen te  nemen1 tot herkrijging en 
bevordering van de grootheid en het     
aanzien1  dat der stad jaren lang       
ontbreekt1 en dat1 in dezen stand van   
zaken1  jaarlijks verminderen moet8     
,het heeft der stad ,amsterdam nimmer   
aan crediet ontbroken1 en het zal  haar1
 om negotiatin te doen1 daaraan nooit   
ontbreken1 zoo lang zij hare            
verbindtenissen naleeft4    ,het is ook 
niet ,amsterdam alln1 dat zoo           
aanzienlijk zal bevoordeeld  worden4    
,vestigen wij ons oog1 voor eene poos1  
op de omstreken der stad2  hoevele      
steden1 vlekken en dorpen vinden wij    
daar niet1 die allen in  even kwijnenden
 toestand zijn1 zoo in handel als in    
akkerbouw2 die allen  het grootste      
belang hebben bij het tot stand brengen 
onzer ontwerpen1  en waar 7dank zij den 
hemel671 even als in ,amsterdam1 nog    
aanzienlijke  schatten zijn1 welke met  
vrucht ter bevordering van eigene       
welvaart  kunnen worden aangewend2 waar 
ook de vraag gedaan wordt3 hoe besteed  

ik  mijn geld het voordeeligste8 en     
welke middelen zijn toch de beste1 om   
ook voor mijne kinderen een toekomstig  
bestaan te vinden8 ,die middelen  liggen
 ook voor u in de droogmaking der       
,zuiderzee1 en ook gij kunt de          
uitvoerbaarheid mogelijk maken door uwe 
bijdragen4    ,even zoo als ,amsterdam1 
zullen ook alle zaanlandsche dorpen     
verkorte  gemeenschap met de zee        
verkrijgen1 en ook van dr zullen directe
 aan-  en afvoeren van en naar alle     
landen geschieden kunnen4 ,eveneens als 
nu1 van uit het ,nieuwe ,diep1 van      
,rotterdam en van ,harlingen1 het vee1  
de eigene producten1 vervoerd worden1   
eveneens zal dit van uit de             
zaanlandsche dorpen plaats hebben4 ,de  
ligging der fabrijken werd  gunstiger1  
het vertier aan de molens1 en van       
zoovele door den handel  bestaande      
bedrijven1 werden daardoor verlevendigd1
 en op nieuw tot  bedrijvigheid gebragt4
 ,dat men zich maar de moeite wille     
geven1 dit  alles goed in te zien1 en   

daarnaar te handelen4 ,thans moeten u1  
,zaankanters6 uwe groenten1 uwe         
levensmiddelen van ,broek op            
,langendijk1  van over ,amsterdam       
aangevoerd worden1 terwijl uw nu        
moerassige en  drabbige grond1 door eene
 voldoende1 zonder kosten te verkrijgen 
afwatering1 door uwe thans werkelooze   
sluizen1 alsdan droog blijft  liggen1 en
 in kostelijke warmoezeniers en         
tuingronden zal herschapen  worden1     
waarop zoovelen1 die nu ledigloopen en  
uit de armenkassen1  onvoldoende1 om de 
dringende behoefte te leenigen1 trekken1
 werk zullen  vinden en alsdan zelfs    
zullen kunnen bijdragen1 om die kassen  
te helpen  schragen1 opdat zij tot hulp 
verstrekken voor diegenen1 waarvoor     
dezelve  oorspronkelijk bestemd waren1  
voor de ouden van dagen1 voor door      
ziekelijkheid verachterden1 en voor     
weduwen en wezen4    ,het ,departement  
der maatschappij3 tot ,nut van 't       
,algemeen aan de ,zaan1  kan deszelfs   
prijsvraag1 tot wering van de steeds    

toenemende armoede1  alsdan             
intrekken2--het tijdelijk plaats gehad  
hebbende gebrek1 zal eene  gebeurtenis  
in de geschiedenis worden1 welke        
opgehouden zal hebben te  bestaan6      
,er zijn zekere ongeriefelijkheden1     
waarop men1 van zijne jeugd af er aan   
gewoon1 naauwelijks meer let1 of        
gevoelt1 dat ze bestaan4 ,wie denkt er  
aan de ,zaan aan1 dat het een ongerief  
is om1 naauwelijks uit het huis         
komende1 gevaar te loopen van in het    
water te stappen8 ,verkrijgt men  eens  
eene verbeterde afwatering1 zoodat de   
landerijen droog blijven1  waardoor men 
zonder klompen droogvoets kan loopen dan
 zal men erkennen1  van eenen grooten   
last ontslagen te zijn1 dien men nu     
naauwelijks meer  opmerkt4    ,doch niet
 alln1 dat het eigenaardig zoogenaamde  
,waterland een droog  land zal worden1  
maar daardoor zal het ook tot alle      
kultuur geschikt  worden1 en alzoo zal  
de waarde der landerijen niet alleen    
verhoogen1  maar ook de bouw en verkoop 

der produkten zal toenemen1 en daardoor 
meer  arbeid en welvaart geboren worden4
    ,hoe vele duizende bunders land1    
binnen den omtrek van ,amsterdam en     
,zaandam1 nu drassig en moerassig       
liggende en kwalijk eenig gras          
opleverende1 zullen door de droogmaking 
dubbele waarde verkrijgen4  ,draagt     
daarom ook1 n voor uw zelfbehoud1 n voor
 de vermeerdering uwer  middelen1 n voor
 de toekomstige welvaart uwer kinderen  
van het uwe bij1  opdat de droogmaking  
der ,zuiderzee ten uitvoer gelegd kunne 
worden4    ,en zijn zoovele             
,west-,vriesche steden1 wier kronijken  
van vroegere  welvaart melding maken1   
binnen wier muren de half gesloopte     
bouwvallen  van bestaan hebbende        
paleizen1 pakhuizen1 werven1 enz41 den  
voorbijganger weemoedig daarop doen     
staren met oneindig meer  belangstelling
 dan de tegenwoordige inwoner van ,rome 
de overblijfselen  der grootheid zijner 
voorzaten1 wier bestaan hij naauwelijks 
kan  bevroeden4 ,neen1 nog zijn die     

tijdperken zoo ver niet in het          
verledene1  nog leest men in de         
geschiedenis van ons vaderland met      
bewondering en  belangstelling het      
tijdperk der bevrijding van het         
,spaansche juk1 en hoe  de ,watergeuzen 
van uit hunne havens tot de bevrijding  
van hun vaderland  hielpen bijdragen2   
hoe de ,nederlanders1 de vrijheid       
bevochten zijnde1  meer vredelievende1  
doch niet minder gevaarlijke togten     
ondernamen1 hoe  zij ,nova ,zembla      
naderden en de ,oost-,indin bezochten1  
hoe zij uit het  ,noorden den walvisch1 
uit het ,oosten de geurige specerijen   
mede  huiswaarts bragten6    ,moge alsnu
 de vaart van uit die havens niet meer  
naar zoo ver gelegene  streken plaats   
hebben1 de inwoners zullen evenwel      
gelegenheid vinden1 om  schepen tot aan-
 en afvoer van velerlei behoeften voor  
zich zelven en  de bewoners van de      
drooggemaakte ,zuiderzee1 binnen hunne  
havens te zien  laden en lossen2 terwijl
 zij thans de magt niet bezitten1 om    

door de  slib1 die hen omgeeft1 hunne   
havens genaakbaar te maken4    ,wij     
kunnen het geheele territoir niet       
bewandelen1 dat den weldadigen  invloed 
van deze onderneming zal ondervinden4   
,de bewoners van elke  plaats moeten    
daarover nadenken1 de voordeelen        
opsommen1 wikken1 wegen  en beslissen1  
of niet de drang der noodzakelijkheid1  
hun allen gebiedt1  met den meesten     
spoed tot het ten uitvoer brengen der   
droogmaking van de  ,zuiderzee mede te  
werken1 opdat de voorgespiegelde        
welvaart geene ijdele  begoocheling     
blijve1 maar zich met de daad           
verwezentlijke4    ,eene waarheid is en 
blijft het1 dat wij op de               
,voorzienigheid moeten  blijven         
vertrouwen2 het is echter niet minder   
waarheid1 dat wij verpligt  zijn1 naar  
onze menschelijke inzigten de middelen1 
welke tot verbetering  van onzen        
toestand kunnen leiden1 ter hand te     
nemen1 om daarop naar  de bedoelingen   
van den ,alwijze1 zijnen zegen af te    

wachten4 ,wij mogen  beschouwen en      
bepeinzen1 maar dat moet geene          
besluiteloosheid worden1  die de        
gelegenheid laat voorbijgaan1 om tot de 
algemeene verbetering van  onzen        
toestand handen aan het werk te slaan4  
,dat toch niet op den duur  de schimp   
des vreemdelings bewaarheid worde3 ,de  
,hollander praat veel1  doch voert niets
 uit6    ,duldt niet1 dat de droogmaking
 van de ,zuiderzee uit gebrek aan geld1 
onuitgevoerd blijve1 zoodat ook de      
vreemdeling met zijn geld er toe        
bijdragen moet1 en het den schijn zoude 
hebben1 alsof het u  onverschillig ware1
 hoe de droogmaking tot stand moge      
komen4    ,en wat is er dan wel noodig1 
om dat alles daar te stellen8 zal men   
welligt vragen4--,om de ,zuiderzee van  
,enkhuizen af tot bij ,stavoren  in te  
dijken en droog te maken1 met de        
indijking van het ,,ij1 het  daarmede   
verbondene kanaal tot in de ,noordzee1  
de vaarten van ,zaandam  en ,nauerna1 al
 de opgegevene ringvaarten om de        

,zuiderzee1 benevens het                
afwateringskanaal door de ,geldersche   
,veluwe naar de ,steenenkamer1 voor  dit
 alles1 benevens het sloten1 slechten en
 kavelen van de geheele  oppervlakte der
 #bgj1jjj bunders1 worden ruim negentig 
millioenen guldens  vereischt4 ,maar die
 som ware er noodig1 zoo men alles wilde
 daarstellen1  en staande de volvoering 
van het geheel1 niets wilde             
verkoopen2--doch  het droog gemaakte en 
geheel voor de kultuur gereede ,,ij1    
heeft minstens  eene waarde van zestien 
millioenen guldens1 welke te realiseren 
waren4  ,het sloten1 slechten1 kavelen  
f #hd1-- over den #bfj1jjj ,bunders     
berekend1 beloopt wel twintig millioenen
 guldens4 ,het toebereiden van  het land
 kon trapsgewijze geschieden1 naar      
gelang dat er verhuurd of  verkocht     
werd1 in welk laatste geval het sloten1 
slechten en kavelen  aan den kooper     
konde overgelaten worden1 zoodat met    
omstreeks #ej  #fj  millioenen guldens  
een werk te voltooijen ware1 dat        

jaarlijks millioenen  guldens kan       
opleveren4--,vier en vijftig millioenen 
guldens kostte de  enkele spoorweg van  
,londen naar ,birmingham1 en de         
inschrijving daarvoor  was binnen weinig
 tijds vol en welke waarborg biedt die  
weg den  geldschieter aan8 ,een         
vermoedelijk vertier van reizigers en   
het vervoer  van goederen1 terwijl eene 
opkomende concurrentie1 eene verbeterde 
uitvinding van wegen te leggen1 die een 
goedkooper vervoer oplevert1  gezwegen  
nog van het luchtreizen1 dat1 naar men  
zegt1 door eenen  ,hollander schijnt    
mogelijk gemaakt te zullen worden1 de   
waarde der  actin tot nul zal kunnen    
doen dalen--het land1 hetwelk f #cej1-- 
het  bunder1 geheel ter bebouwing       
gereed1 zal kunnen kosten1 kan door geen
  onvoorzien evenement verloren gaan4   
,land is zekere bezitting1 zegt het     
spreekwoord4    ,de zaak zal1 wat het   
geld betreft1 wel uitvoerbaar worden1   
indien er  maar eene directie gekozen   
wordt1 wier persoonlijk karakter en     

moraliteit vertrouwen inboezemt4    ,het
 is in ,amsterdam niet alln1 het is     
overal in ons vaderland1 dat er  zoovele
 inrigtingen1 aan de weldadigheid       
gewijd1 in stilte bestaan1 waar  niet   
mede gepraald wordt1 zooals in          
,engeland1 door de woorden3 ,gesticht   
door vrijwillige bijdragen1 in vergulde 
letters voor de gevels te  hechten2 maar
 welke gestichten desniettemin door     
belanglooze waarneming  van het beheer  
voldoening geeft voor de eerlijkheid en 
goede trouw der  bestuurders4    ,nog   
mag men in deze de ,hollandsche trouw   
roemen1 en het strekt ons  ten bewijze1 
dat het niet aan mannen zal ontbreken1  
welke er eene eer  in zullen stellen1   
dit ontwerp met belangloozen ijver te   
helpen tot  standbrengen4 ,mogen wij    
namen noemen1 wij zeggen dan1 kiest mede
 in  het bestuur den tegenwoordigen     
burgemeester van ,amsterdam1 den man1   
die in de zitting der tweede kamer van  
de ,staten ,generaal blijken  gaf1 de   
belangen van het rijk belangloos voor te

 staan1 door van het  ,honorarium af te 
zien2 den man1 die een der edelste      
voorstanders1 van  de ,kweekschool voor 
de ,zeevaart is1 waar hij even trouw den
 toestand van  de zieken onderzoekt1 als
 in den vroegen morgen1 in de open      
lucht1 de  exercitin der kweekelingen   
bijwoont2 hij1 die bewijzen gegeven     
heeft1  de stads belangen voor te staan1
 en met moed ontzag in te boezemen  tot 
waarneming der verpligtingen1 die op de 
ambtenaren rusten1 en die  welligt      
slechts door den gebrekkigen langzamen  
gang1 dien de verouderde  vorm van      
regeren mede brengt1 verhinderd wordt1  
om aan de stad meerdere  welvaart te    
verschaffen4 ,schouwt om u heen1--zoo   
vindt gij er nog velen  bij ons4 ,wij   
kennen er ook1 die gaarne zouden willen 
medewerken1 maar  die te naauwgezet     
zijn1 en wien de vrees werhoudt1 omdat  
hun goeden  naam anderen zou aansporen  
tot geldelijke bijdragen1 en zij zich   
daardoor bij eventueel nadeel1 een      
onverdiend verwijt zouden op den hals   

halen4    ,heeft men op ,engelsche wijze
 eene naamlijst van de notabelste       
ingezetenen van ,amsterdam1 aan eene1   
zoo niet geheel1 nogtans  meerendeels   
,engelsche onderneming1 de              
,rijn-,spoorweg1 weten te voegen1  die1 
zonder voordeel te trekken1 zelfs nog   
met opofferingen de belangen  der       
onderneming voorstaan2 waarom zoude het 
met deze onderneming dan  niet          
geschieden1 waaraan de belangen1 de     
voorspoed en welvaart van  allen in dit 
,rijk verbonden zijn8 ,zouden hier niet 
ook ,graven1 ,baronnen  en ,jonkheeren  
willen medewerken 7niet blootelijk in   
schijn hun naam  presterende1 zooals in 
,engeland71 om eene zaak voor te staan1 
waarmede  ook hun belang verbonden is2  
grondeigenaren1 wier eigendommen allen  
verbeteren zullen1 door de daar te      
stellen betere uit- en afwateringen8    
,wij zouden verlangen1 dat eene         
commissie zich1 zonder dadelijke        
geldelijke belooning1 belastte met een  
onderzoek omtrent de  uitvoerbaarheid   

van ons ontwerp1 en wat het technische  
betreft1 deze  taak liet waarnemen door 
waterbouwkundigen1 daarbij respectabele 
aannemers voegende1 welke door          
practische ondervinding geleid1 eene1   
hoewel steeds globale berekening van de 
kosten konden indienen1 of de  door ons 
gemaakte ramingen1 in overleg met ons1  
konden onderzoeken1  om daarin zoodanige
 wijzigingen te maken1 als zij met hunne
 kunde en  ondervinding gelooven te     
moeten maken4 ,er waren zeker           
aanvankelijk  wel eenige kosten mede    
gemoeid1 doch er heeft zoo menig        
voorloopig  onderzoek1 op deze wijze1 in
 minder belangrijke aangelegenheid      
plaats  gevonden1 waarom zouden wij dan 
betwijfelen1 dat men hier niet zoude    
slagen8    ,is dit voorloopig onderzoek 
gunstig1 dan schare men uit alle        
standen notabelen om zich heen1 welke   
eene directie kiezen1 die zich          
constitueert1 en de gevorderde          
maatregelen neemt1 om eene maatschappij 
te vormen1 die het voorgestelde doel zal

 ten uitvoer brengen2 die de  noodige   
onderhandelingen met de hooge regeering 
leidt1 zoo mede met  alle hierin        
betrokkene partijen1 en zich van een    
toereikend kapitaal  voorziet4 ,deze    
directie beschouwe1 totdat er           
voordeelige resultaten  aanwezig zijn1  
hare taak als eenen eerepost2 zij       
bedenke1 hoeveel tijd1  kosten en moeite
 zoo vele commissin thans vorderen1 om  
de bestaande  armoede te lenigen1 om    
gebrek voor te komen1 om tijdelijk te   
voorzien1  waar de toekomst thans niet  
gunstiger is1 terwijl daarentegen1 door 
het  daarstellen dezer onderneming1 de  
oorzaken van de armoede1 en dit gebrek  
in tijdelijke voorzieningen1 zullen     
ophouden te bestaan4    ,hier zal het   
bestuur der werkzaamheden van alle      
zijden medewerking  vinden1 terwijl eens
 ieders voordeel daaraan verbonden is4  
,hoe spoediger  de dijken daargesteld1  
de omdijkingen gereed1 en de droogmaking
  der ,zuiderzee voleindigd zal zijn1   
zooveel te spoediger zal ook de         

zorgelijke gesteldheid1 waarin een      
ieder1 zoowel als de schatkist1         
verkeert1 ophouden te bestaan4          
,waarom dit ontwerp niet aan de regering
 ingediend1 opdat het door haar  worde  
ten uitvoer gebragt8 heeft men ons      
gevraagd en zal men nog wel  vragen4    
,wij komen er onbewimpeld voor uit1 dat 
wij daarin groote  zwarigheid vinden4   
,engeland en ,frankrijk strekken ons ten
 voorbeeld1 dat zij het raadzaam        
oordeelen1 groote ondernemingen door    
particuliere associatin te laten  ten   
uitvoer brengen1 omdat deze1 in hun     
eigen belang werkende1 dezelve  zuiniger
 en met meerdere spoed daarstellen1 het 
ook hier te lande plaats  vindt4    ,bij
 eene regering moet naar administratieve
 instructin gehandeld  worden2 daar     
worden zekere plannen beraamd1 die      
plannen worden door  haar alln gevormd1 
overwogen en goedgekeurd1 zonder        
daarover adviezen  van andere           
deskundigen in te winnen1 waardoor      
zwarigheden opgelost1 en  verkeerde     

berekeningen zouden kunnen worden       
opgehelderd4 ,alles wordt  op de bureaux
 in het geheim behandeld1 en noch het   
publiek1 noch  deskundigen1 kunnen er   
over oordeelen1 dan wanneer het te laat 
is2  eerst dan1 wanneer men reeds een   
begin met de uitvoering gemaakt heeft1  
en de feilen onherstelbaar zijn1 worden 
er somwijlen1 op goede gronden          
rustende1 verslagen medegedeeld in de   
dagbladen1 de agenten van het  bestuur  
antwoorden niet1 en wanneer zulks al    
eens geschiedt1 dan nog  maar zeer      
onvolledig en oppervlakkig4 ,de         
toegevoegde commissin1 waarvan  veelal  
de leden notabelen zijn1 welke het      
somwijlen aan de noodige kunde          
ontbreekt1 om de dr eenzijdig           
voorgelegde plannen en bestekken te     
beoordeelen1 roepen geenen raad van     
onzijdige deskundigen in1 welke in      
staat zouden zijn1 hen voor te lichten  
omtrent de eenzijdig gestelde           
ontwerpen1 en aldus worden plannen van  
menschen1 die natuurlijk met  hun eigen 

werk zijn ingenomen1 zonder neutraal    
onderzoek1 en zonder  eigene kunde der  
commissie goedgekeurd en aangenomen4    
,dit nu heeft bij  ondernemingen door   
particulieren geene plaats2 daar heeft  
men natuurlijk  zijne eigene1 daartoe   
gekozene1 deskundigen2 maar derzelver   
ontwerpen  worden niet administratief   
onderzocht4 ,dat agenda's schriftelijk  
om  rapporten en advies vragen1 valt    
daar weg2 het gekozene commit hoort1    
ziet1 oordeelt1 en beslist spoedig en   
tijdig4    ,bij de regeering heeft men  
superieuren en ondergeschikten1 de      
generaal  en de korporaal1 en           
blindelings moeten daar de orders       
gevolgd worden4  ,is de superieur       
kundig1 dan heeft hij somwijlen         
onverschillige en  trage                
ondergeschikten2 deze doen zooveel en   
zoo weinig als hun wordt                
voorgeschreven1 en als zij verantwoorden
 kunnen4 ,zien zij fouten1 zij  laten   
dezelve oogluikend voorbijgaan3 het is  
zeker1 dat zij hersteld  moeten         

worden1--doch ziedaar eene reden1 waarom
 het werk langer  onderhanden blijft1 en
 er alzoo meerder kans is1 om langer    
gemploijeerd  te blijven4 ,weet men iets
 beters1 men zwijgt2 en wel vooral1     
wanneer de  superieur een opgeblazen    
persoon is4 ,de superieur moge geschikt 
zijn1  maar trage ondergeschikten       
hebben1 hij vordert niet2 zoo lang zij  
als  machines de hun opgelegde taak     
volbrengen1 kunnen zij niet ontslagen   
worden4 ,is de superieur verwaand1 en   
zijn de ondergeschikten bekwaam1  zij   
moeten zwijgen2 zij worden als          
wijsneuzen beschouwd1 en hun wordt      
aangemaand1 niet te denken1 maar te     
handelen1 zooals hun voorgeschreven  is4
    ,voor velen onzer bekwame           
waterbouwkundigen is dikwijls de minder 
kundige  ondergeschikte een last1       
waarvan zij niet kunnen ontslagen       
worden1 en  waardoor dan dikwerf niet   
zoo gehandeld wordt1 als wel behoort1   
terwijl  hij zelf aan beperkte          
instructin gebonden is1 en zijne1 na    

bevind  van zaken betere inzigten1 moet 
laten rusten4 ,is hij daarentegen bij   
eene particuliere onderneming1 daar is  
elke voorgestelde verbetering  welkom1  
dewijl men1 voor eigen belang werkende1 
niet van hoogere magt  afhankelijk is2  
men komt dan tot een dadelijk besluit4  
,bij zulke  ondernemingen worden de     
onderscheidene verdiensten ook beter    
beloond1  waardoor de ambitie geprikkeld
 wordt4 ,ook is er1 bij aanbesteding der
  werken door particulieren1 meerder    
vooruitzigt1 dat de voorgestelde  werken
 goedkooper aangenomen worden en beter  
ten uitvoer zullen gebragt              
worden--zulks is door de ondervinding   
bevestigd4 ,dit wordt veroorzaakt1  door
 dien de aannemer vrijere magt heeft om 
te handelen4 ,de letter van  het bestek 
op te volgen1 is veelal schier          
ondoenlijk1 en wordt evenwel  door 's   
,rijks ,ingenieurs gevorderd2 en dit    
volgen der letter van het  bestek heeft 
menig aannemer ten val gebragt1 terwijl 
het ,rijk er juist  niet beter bij      

gevaren is4 ,als men bij particuliere   
aanbestedingen  bespeurt1 dat de        
aannemer zijnen pligt betracht1 en de   
zaak 7hoewel niet  letterlijk volgens   
het bestek7 ten uitvoer brengt1 dan is  
men tevreden4  ,is er somwijlen         
verschil1 men gaat vrijelijk naar de    
directie2 maar  geen aannemer bij het   
,rijk1 die zich over den bij het werk   
aangestelden  ,ingenieur beklagen zal1  
want hij weet1 voor ns en voor altijd1  
dat het  nutteloos en ondoenlijk is4#e  
#e ,bij ons bestaat een zeer groot      
ongerief4 ,een burger1 die zich         
over een ambtenaar te beklagen heeft1   
levert zijne klagten in bij      den    
minister4 ,dit beklag wordt door ,z4,ex4
 aan den betrokkenen      ambtenaar     
toegezonden1 ter fine van consideratie  
en advys1 op      deszelfs rapport1     
wordt door zijne ,z4,ex4 conclusie      
genomen1 en      hoe dit antwoord       
geweest is1 krijgt de geriefde nimmer te
 weten4      ,en hoe zou het mogelijk   
zijn1 7wij willen niet zeggen1 dat hij  

in      het ongelijk wordt gesteld71 dat
 het indienen van klagten hem iets      
zouden baten3 de eene heeft zijne       
vrienden en betrekkingen bij het        
ministerie1 en de andere kent de        
laarsjes en de trappen niet1 om op      
te klimmen4 ,werd echter1 zooals regt en
 billijk was1 den klager het            
rapport van den aangeklaagden ambtenaar1
 ter wederlegging1 tot      repliek     
medegedeeld1 en dan in handen gesteld   
van onzijdigen1 dan      ware het vrij  
wat beter voor ons volksgeluk4    ,bij  
particuliere ondernemingen1 weet de     
aannemer1 is er voor de stipte  betaling
 gezorgd1 en bij het ,rijk8--hoe        
dikwijls zijn aannemers daar  niet te   
leur gesteld8 ,in #ahae en #ahaf        
ontvingen zij voor hunne f #ajj  in     
plaats van geld1 syndicaat ter waarde   
van #hj  #he1 in #ahcj                  
schatkistbiljetten van #gj  #hj4 ,dit   
gebruik maken van zoodanige             
hulpmiddelen1 hetwelk menigen           
onschuldige in verlegenheid bragt1 heeft

  het ,rijk veel meer gekost1 dan het   
verschil tusschen den prijs van het     
papier en kontant bedroeg4 ,in ,engeland
 betaalt men immer 's ,rijks  werken met
 wissels op #c_/m4 op de bank1 met      
inbegrip der #c_/m4 disconto4  ,dan     
dient ook de meerdere spoed in          
aanmerking te komen1 waardoor de        
particuliere1 uit den aard der zaak1 aan
 de regeringswerken vooruit  zijn4 ,veel
 wordt bij particulieren mondeling      
behandeld1 hetwelk bij de  regering     
schriftelijk moet geschieden4 ,deze     
schriftelijke voorstellen  hebben eenen 
geruimen tijd noodig1 om in en uit de   
handen der maar op  zekere tijden       
bijeenkomende commissin te komen2 en dan
 moeten dezelve  nog door vele handen in
 de ministerin circuleren1 alvorens de  
minister  fiat teekent4 ,bij eene       
particuliere directie heeft ieder belang
 en winst  bij spoed2 daarentegen bij   
rijks-commissin wordt aan de leden geen 
nadeel berokkend door vertraging2 het   
honorarium gaat door4    ,de ,ingenieur1

 die bij eene droogmaking zijne         
buitengewone toelage  geniet1 zoo lang  
de droogmaking duurt1 heeft er geen     
belang bij1 dezelve  met spoed te       
volbrengen2 want eigenbelang is en      
blijft immer eene sterke  drijfveer4    
,zoo wil men1 dat er eindelijk verstopt 
geraakte pompen in de dijken van  eenen 
drooggemaakten plas gevonden zijn1      
terwijl men vele gissingen  gemaakt     
heeft omtrent het gestadige toevloeijen 
van het water4  ,intusschen heeft de    
droogmaking vele duizenden boven de     
vastgestelde  raming gekost4 ,even als  
de pompen bij toeval zijn verstopt      
geraakt1 even  zoo zijn zij bij toeval  
ontdekt4 ,bij vele dingen ligt evenwel  
de blaam  niet op de hooge regering     
zelve1 het is de administratie aan wier 
werkzaamheden1 zoo het schijnt1 niet    
meer spoed kan bijgezet worden1  daar   
hare omslagtigheid allen spoed weert4   
,wij hebben onbewimpeld onze gedachten  
gezegd2 de toedragt der zaak1  naar ons 
inzien1 bloot leggende1 beschuldigen wij

 niemand4 ,wij hebben  meermalen de eer 
gehad1 vele verdienstelijke ambtenaren1 
zoo in hooge  als mindere betrekkingen1 
te leeren kennen1 wier kunde en beleid  
wij  alle achting toedragen4 ,hoe ook   
door dezen en genen onze wijze van      
denken en spreken moge beschouwd worden1
 men zal moeten erkennen1 dat  wij1 zoo 
verre het in ons bereik mogelijk is1 nut
 willen stichten4    ,wij willen ook    
eene nationale eerezuil oprigten3 wij   
willen 's ,rijks  schatkist door 's     
,lands welvaart gestijfd hebben2 wij    
willen eenen  magtigen steun geven aan  
handel1 aan scheepvaart1 aan landbouw1  
en aan  alle bij ons te huis behoorende 
fabrijken en trafijken4 ,de gedrukte    
middelstand zal nieuw leven erlangen1 en
 voor jaren zal de armoede  geweerd     
zijn2 er zal meer nationale rijkdom     
ontstaan1 doordien wij eene  grootere   
hoeveelheid goeden bebouwbaren          
7slib7grond zullen aanwinnen1  dan wij  
thans bezitten4 ,de noodzakelijkheid en 
de uitvoerbaarheid  betoogd hebbende1   

willen wij de onderneming eerst eens uit
 staatkundig  oogpunt beschouwen4       
,wij prijzen dezelve aan1 als eene      
schadevergoeding voor het door den      
,belgischen opstand geleden verlies van 
grondgebied4    ,zij zal den ,staat tot 
voordeel zijn1 door den aanwas der      
bevolking te  bevorderen1 daar op den   
aan de zee ontwoekerden grond1 meestal1 
zoo niet  geheel1 van den vruchtbaarsten
 aard1 steden en dorpen zullen          
herrijzen1  waarin duizende huisgezinnen
 in welvaart en voorspoed zullen kunnen 
leven4    ,door de gelegenheid daar te  
stellen1 om de overvloedige gelden1  nu 
ongebruikt of aan vreemden ter leen     
verstrekt1 voordeelig ter  bevordering  
van eigen welvaart te besteden4    ,door
 de nijpende armoede te beteugelen1 daar
 er omstreeks tachtig  millioenen       
guldens1 alln of meerendeels1 aan graaf-
 en dijkwerken1  met inbegrip van       
sloten1 slechten en bekavelen1 zal      
moeten worden  besteed1 behalve hetgeen 
aan bouwmaterialen1 fabrijk- en         

stoom-werktuigen zal moeten worden ten  
koste gelegd4    ,de nijverheid1 gepaard
 met aanzienlijke vorderingen in wis-1  
natuur-1  schei- en werktuigkunde1 heeft
 onder alle volken verbazende           
voortgangen  gemaakt1 en allerwege      
heerscht eene overproductie4 ,door den  
ontzettenden  aangroei der bevolking1   
vooral in de fabrijkdistrikten en       
steden1 is er  een overvloed van        
menschen1 welke1 bij de vereenvoudiging 
der werktuigen  in de fabrijken1        
waardoor minder handen benoodigd worden1
 onmogelijk  werk en brood kunnen       
vinden4 ,voor die overbevolking hier te 
lande1 in  groote mate door verminderden
 handel en daardoor ontstaan gebrek aan 
vertier veroorzaakt1 moet naar middelen 
van bestaan en werk omgezien  worden4   
,voor den landbouw is de handwerker zoo 
niet in eens bekwaam2 er  moeten dus    
openbare werken ondernomen worden1      
waardoor n landbouw n  vertier bij de   
ambachten en bedrijven ontstaat2 en     
daartoe strekt ons  ontwerp4    ,de     

nationale rijkdom zal aanzienlijk       
vermeerderen3 men schatte de  #fjj1jjj  
bunders eventueel in te dijken grond    
gemiddeld maar op f #ejj  per bunder1   
hetwelk eene vermeerdering geeft van f  
#cjj1jjj1jjj aan  eigendom2 dan zal men 
het niet voor overdrijving houden1 dat  
de in de  zee aanwezige slibgronden1 die
 de beste in ons rijk zullen evenaren1  
na verloop van tijd eene waarde van meer
 dan f #ajjj per bunder zullen          
verkrijgen1 daargelaten nog1 dat de     
gering te heffen polderlasten1  en het  
niet wisselvallige van het drooghouden1 
eene betrekkelijk  meerdere waarde aan  
dezen grond zullen verzekeren1 en nmaal 
die  #fjj1jjj bunders1 bebouwd wordende1
 op eene ruwe gemiddelde huurwaarde     
aangeslagen van f #fj  f #gj per bunder1
 zal dit jaarlijks eene  circulatie van 
plus minus veertig millioenen guldens te
 weeg brengen1  behalve hetgeen de      
gebruiker voor zich en de arbeiders     
verdient4    ,de aanslag voor de        
belastingen zoude verminderd kunnen     

worden1 door  vermeerdering van         
belastbare personen en voorwerpen4 ,dus 
invloedrijke  vermeerdering van         
inkomsten van 's ,rijks directe en      
indirecte  belastingen en accijnsen4 ,de
 ondervinding leert het1 en de          
statistieke  opgaven van ,engeland      
leveren er de bewijzen van1 hoe         
voordeelig  handenarbeid op 's ,rijks   
inkomsten terugwerkt4    ,eene hoogst   
belangrijke besparing zoude plaats      
hebben aan omstreeks  honderd uren lange
 zeeweringen1 dijk-1 paal- en           
sluiswerken1 waarmede de  ,zuiderzee1 om
 verdere inbraak en verwoesting van     
gronden te beletten1  moet beteugeld    
worden1 en welke schier allen zullen    
vervallen1 alsmede  het onderhoud aan al
 de in en om de ,zuiderzee liggende     
eilanden4    ,de physieke toestand van  
het ,rijk zoude verbeteren1 en door     
verbeterde  afwateringen aanzienlijk    
bevoordeeld worden1 waardoor het ,rijk  
en  verscheidene provincin van          
geldelijke en andere moeijelijkheden    

zouden  worden ontheven4    ,in de      
behoefte aan goed bouw-1 hooi- en       
weiland werd voorzien2 bij  gebrek aan  
land1 naar evenredigheid van pachters1  
wordt thans de  huurwaarde onmatig      
opgedreven1 waardoor de ondergang van de
 pachters  wordt berokkend1 en waardoor 
de eigendommen later in waarde moeten   
dalen4 ,door het daar te stellen lagere 
peil of meerdere verval in de           
,noordzee1 verkrijgt een groot gedeelte 
van ,rijnland1 geheel ,amstelland1  het 
,noorder kwartier van ,holland en de    
,vecht en ,eemlanden eene betere        
waterloozing dan immer2 de verveeningen 
zullen daardoor gemakkelijker  worden   
gemaakt1 de waarde der landerijen1 welke
 nu bij het kadaster  als moerassig en  
drassig op de laagste tauxatie staan1   
zal aanzienlijk  vermeerderen1 doordien 
het land droog worden zal en blijven1 en
 tot  kultuur geschikt worden2 zoo      
zullen vele duizende bunders verachterd1
 en  steeds verslimmerend land1 in      
waarde aanzienlijk moeten rijzen1       

gezwegen  nog van de meerdere welvaart1 
die de landman zal verkrijgen1 hetwelk  
wederom van grooten invloed op het      
vertier in de steden moet zijn4    ,het 
is niet alleen in de hiervoren genoemde 
districten1 maar over alle  gewesten1   
zoowel noordelijk als oostelijk1 waar   
verbeterde afwatering1  zoo reikhalzend 
wordt verlangd hetwelk maar al te       
duidelijk uit de  provinciale verslagen 
blijkt1 zoodat verbeterde afloop des    
waters  bijdragen zal1 tot vermeerdering
 van 's ,rijks welvaart en inkomsten4   
,het is ook een gewigtige omstandigheid1
 dat de ,rijks maritieme werf te        
,amsterdam weder als vroeger zal kunnen 
worden gebruikt2--dat van dr  volledig  
uitgeruste schepen van het zwaarste     
kaliber1 binnen weinige  uren in de     
,noordzee zullen kunnen komen2 maar dat 
ook de maritieme haven  van ,amsterdam  
vatbaar voor een groote vloot wordt1    
welke veilig voor  elken vijandelijken  
aanval zal zijn1 en behalve dit1 daar   
wij thans maar  eene betrekkelijk       

gebrekkige haven1 die aan het ,nieuwe   
,diep1 bezitten1  dat wij er alsdan #e  
nieuwe bij zullen bekomen1 welke allen  
van uit het  hart van het ,rijk1 van    
alles zullen kunnen worden voorzien4    
,niet alleen  zal dan het binnenloopen  
der schepen in tijden van oorlog        
gemakkelijk  worden gemaakt1 maar ook   
door middel der ringvaarten zullen met  
den  meesten spoed van ,amsterdam en    
elders1 stoombooten naar alle zeehavens 
kunnen worden afgezonden1 om den vijand1
 die alsdan zes in stede van n  punt    
zoude te observeren hebben1 te bestoken4
    ,uit een handels-politiek oogpunt   
beschouwd1 is het voor de stad          
,amsterdam van het grootste gewicht1 dat
 dezelve door het zeekanaal1 dan  eene  
zeehaven geworden1 voordeeliger ligging 
verkrijgt dan de steden  ,antwerpen1    
,hamburg en ,bremen1 en dat ook de      
andere1 thans slechts  door schepen van 
minder diepen gang te naderen1          
handelsteden1 zooals  ,groningen1       
,harlingen1 ,zwol en ,kampen1 in betere 

gemeenschap zullen  geraken met         
,groot-,brittanje en de ,oostzee2 langs 
de kanalen van daar de  ,duitsche       
grenzen bereikende1 zullen de aan- en   
afvoeren door die steden  van en naar   
het noordelijke ,duitschland1 even goed 
als den ,rijn op- en  afwaarts1         
spoediger1 veiliger en minder kostbaar  
worden1 dan thans over  ,hamburg en     
,bremen4    ,bij matiger regten1 en bij 
een vrij granenstelsel1 zal men         
,amsterdam  ook boven ,hamburg en       
,bremen de voorkeur geven1 daar de togt 
naar en  van ,amsterdam1 door het       
zeekanaal1 korter1 veiliger en minder   
kostbaar  wordt1 dan in en uit de       
,noordzee1 uit en in de ,elbe en ,wezer4
    ,de groote hinderpaal voor          
,amsterdam1 dat een groot schip in het  
,nieuwe  ,diep moet lossen1 om door het 
,noord-,hollandsche ,kanaal te kunnen   
komen1  met welken doortogt gemiddeld   
#ad dagen zijn gemoeid1 ware alsdan uit 
den  weg geruimd4    ,vestigen wij het  
oog op den handel zelven1 de heilrijke  

gevolgen  daarvoor1 welke uit dit       
ontwerp zullen ontstaan1 zijn niet te   
berekenen4    ,mogt ook al vroeger      
menigeen het nut van een kanaal1 door de
 duinen heen  tot in de ,noordzee1      
ingezien hebben1 niet slechts voor den  
handel1 maar  ook voor de droogmaking   
van het ,haarlemmer ,meer1--men werd    
afgeschrikt1  niet om het onmogelijke   
der uitvoering1 maar om de kosten4 ,van 
dit  bezwaar wordt men echter1 door de  
winst aanbrengende indijking en         
droogmaking van het ,,ij1 ontheven1     
waartoe slechts een voorschot noodig    
is1 dat genoegzaam gerestitueerd zal    
worden4    ,amsterdam zal ,rotterdam    
zijnen stroom niet meer te benijden     
hebben1  daar het alsdan beter in       
gemeenschap met de zee zal komen4 ,het  
is geen  trek van wangunst1 die ons deze
 zaak te berde doet brengen1 het is     
slechts om aan te toonen1 hoe men dit   
bezwaar1 hetwelk ,amsterdam immer  heeft
 gevoeld1 zou kunnen opheffen1 dat wij  
zulks hier aanstippen4    ,het is voor  

beide steden van het grootste belang1   
dat de handel  van beide worde          
uitgebreid2 en wordt de handel op de    
eene plaats  verlevendigd1 zoo blijft   
dit niet zonder invloed op de andere1   
terwijl  het verkeer tusschen beide zoo 
gemakkelijk is4 ,boeit men slechts den  
handel niet1 dan zal de drukte en       
bedrijvigheid grooter worden dan  immer4
 ,door ,,peels stelsel1 door den        
toenemenden handel en de behoefte in  de
 ,rijn-provincin1 de uitbreiding daarvan
 in ,zwitserland en in het  oostelijk   
gedeelte van ,frankrijk1 zal men bij ons
 thans reeds meer  vrijgevig            
handelsstelsel1 en daardoor van alles   
meer voorziene havens1  de voorkeur     
geven boven de ,belgische1 waar men1    
gedwongen1 slechts eenen  vrijen        
vervoerweg geeft1 en baatzuchtig en     
kortziende1 alle vreemde  fabrikaten in 
eigen gebruik van de hand wijst4        
,alle andere moeijelijkheden            
daarlatende1 die den doortogt door het  
,noord-,hollandsche kanaal belemmeren1  

blijft de ongeschiktheid van  hetzelve  
voor stoomboot- en stoomsleepdienst het 
groote bezwaar4 ,alle  voorgestelde     
kanalen en ringvaarten1 zullen daarvoor 
geschikt zijn4 ,welk  vertier door de   
verkorte gemeenschap van de zee1 met al 
de havens aan de  ,zuiderzee geboren zal
 worden1 is moeijelijk te berekenen en  
te  beschrijven4    ,er zullen van      
,amsterdam directe stoombootdiensten    
kunnen geopend worden1  op vele der     
,engelsche havens en op die van         
,frankrijk1 en zij zullen  kunnen worden
 uitgebreid op de ,west-,indin en op    
,amerika4 ,is de handel  van vee1       
groenten en vruchten van ,rotterdam1    
,harlingen en het ,nieuwe  ,diep zoo    
belangrijk geworden1 hoeveel            
belangrijker zal dit niet kunnen        
worden1 door de aanwinst van zooveel    
meer grond1 als nu in het ,,ij en  in de
 ,zuiderzee ligt1 en door de verbetering
 der nu door gebrek aan  afwatering     
gedurig achteruitgaande landerijen1 waar
 onder er1 zoo als  om de ,zaan heen1   

zijn1 die voor warmoezierderij van de   
edelste soort  geschikt zijn1 die van   
het ,westland evenarende2 dan liggen er 
ook nog de  deels uitgeveende1 deels    
niet uitgeveende ,loosdrechten1         
,breukelerveen  enz41 waar1 als het     
water slechts uitgemalen is1 beste      
gronden gereed  zullen zijn4    ,door de
 vermeerdering van weilanden1 van vee1  
hooi1 boter en kaas1  allerhande        
vruchten1 zullen wij1 wanneer onze      
akkerbouw1 welke1 zoo als  ,,peel zelfs 
omtrent ,engeland zegt1 nu nog in hare  
kindschheid is1  meerdere ontwikkeling  
verkrijgt1 in uitvoer van               
levensmiddelen1 zoo naar  ,engeland als 
naar ,oost- en ,west-,indi1 met         
,noord-,amerika kunnen  concurreren4    
,zijn de kanalen in ,over-,i,jssel en   
,drenthe gereed1 zoo vinden wij  eene   
spoedige en goedkoope gemeenschap met   
,hannover en ,westphalen1  en dan zijn  
de afstanden1 uit onze eigene provincin1
 door de beter  daargestelde            
gemeenschappen verkort1 zoodat dan ook  

alle andere mindere  voortbrengselen van
 den lande meerdere waarde verkrijgen1  
zooals zulks  om ,nijmegen1 overal langs
 de ,maas1 de ,waal en de ,rijn door de 
snellere  gemeenschap met stoombooten   
plaats vindt4    ,verwerpen wij eene    
betere gemeenschap1 met de hoofdstad van
 ons rijk  niet1 vooral wanneer zich    
daarmede buitenlandsche handel paart4   
,rotterdam1 door hare betere gemeenschap
 langs de rivieren met het  buitenland1 
dankt daaraan gedeeltelijk haar bestaan4
    ,provincin en steden1 die nader bij 
,amsterdam liggen en ,amsterdam  zouden 
kiezen1 zijn door hare gebrekkige       
ligging aan de zee1 buiten  aanraking   
met haar4    ,het grootste gedeelte van 
,gelderland1 tot aan de ,pruisische     
grenzen1  vervoert deszelfs produkten   
naar ,rotterdam1 omdat het vervoer bij  
eenen  veiligen watertogt langs de      
rivieren daarheen gemakkelijk is1 en    
vandaar  een gereede aftrek op ,engeland
 enz4 bestaat1 al hetwelk thans te      
,amsterdam niet het geval is4    ,de    

concurrentie dwingt tot bezuiniging van 
kosten en daarom zal het voor           
,noord-,holland van belang worden1 zijne
 eigene voortbrengselen1 ook langs      
eigene kanalen1 over zee te zenden1 en  
geene omwegen1 over het ,nieuwe  ,diep  
of ,rotterdam te moeten kiezen4    ,alle
 bestaande stoomboot-diensten1 zooals op
 ,zaandam1 ,harlingen1 ,zwol  en        
,kampen1 zullen langs de ringvaarten    
behouden blijven1 derzelver             
ondernemers1 zullen het zich niet voor  
schade aanrekenen1 dat zij hunne        
kostbare zeebooten voor binnen- of      
rivierbooten kunnen verruilen4 ,deze  en
 alle andere overzeesche schippers1 zoo 
vaak door laag en door hoog  water1 door
 storm en tegenwinden1 door gevaarlijke 
togten op zee tegen  gehouden1 zullen   
gaarne1 gaande weg1 hunne thans in      
aanbouw zijnde en  door onderhoud       
kostbaarder zeeschepen voor trekbooten  
ruilen1 waaraan  het wisselvallige der  
zeetogten niet is verbonden4    ,wordt  
de moeijelijkheid voor de vaart1 met    

onze aan de ,zuiderzee  gelegene steden 
en havens uit den weg geruimd1 van niet 
minder gewigt  zal het verkorte traject1
 van uit de ,noordzee langs ,zandpoort  
naar  ,amsterdam zijn1 tegen dat van    
naar het ,nieuwe ,diep1 en van daar door
  het ,noord-,hollandsche kanaal naar   
,amsterdam1 voor onze handelaren en     
reederijen en voor vreemden1 welke      
vermeenen1 dat een schip te ,antwerpen  
gelost en geladen1 en weder zee gekozen 
heeft1 alvorens een ander van  het      
,nieuwe ,diep voor ,amsterdam kan komen4
    ,bovendien1 welk nadeel ons een     
vroeg invallende1 lang aanhoudende      
winter  berokkent1 dat heeft ons die van
 #ahdd en #de bewezen4 ,wij zouden1 bij 
het voorgestelde zeekanaal1 geene vier  
maanden van alle gemeenschap met  andere
 landen en werelddeelen verstoken zijn2 
onze producten zouden  hunne waarde niet
 verliezen1 door maanden lang gebrek aan
 gelegenheid1  om die te kunnen         
verzenden naar alle plaatsen en landen1 
welke gewoon  zijn1 onze toevoeren te   

ontvangen4 ,op die plaatsen1 en in die  
gewesten  ontstond alsdan wel gebrek aan
 onze voortbrengselen1 doch daarin  werd
 voorzien door anderen1 en wij misten de
 gelegenheid1 onze  voortbrengselen te  
verkoopen1 en alzoo kwam het nadeel op  
ons neder4  ,ware er de behoefte niet1  
om in den winter eene geschikte zeehaven
 te  hebben1 men zoude geene plannen    
gevormd hebben1 om zoodanige haven bij  
,scheveningen aan te leggen4    ,in vier
 maanden geene toevoer van provisin uit 
,nederland naar deszelfs  eigene        
kolonin2 ook daarin moest door andere   
natin worden voorzien1 en  daarenboven  
trokken deze de voor ons bestemde       
retouren en waarden1 en  wij zelven     
hadden geen debouch4 ,vier maanden lang 
moesten de reederijen  7zoo al niet de  
schepen1 omdat zij het ,nieuwe ,diep    
niet binnen konden  komen1 in ,engelands
 havens bleven liggen67 het             
equipagie-loon en de  levensmiddelen    
geven1 waardoor dikwijls eene1 anders   
winstgevende1  vracht verlies           

berokkende2 vier maanden lang bleef een 
assuradeur risico  loopen1 waarvan hij  
in weinige uren bevrijd konde zijn2 vier
 maanden  lang derfde de handelaar zijne
 goederen1 en moest zich schadelijke1   
zijn  crediet niet verheffende1         
maatregelen getroosten1--dit alles zoude
  vervallen4    ,de eb en vloed1 bij het
 grooter verval en de diepte van het    
zeekanaal1  zouden den nieuwen stroom   
van af de sluizen tot in de zee         
openhouden1  de uitijzing1 wanneer      
gevorderd1 zoude geene weeken lange     
vruchtelooze  onderhandelingen behoeven1
 de vaart tusschen ,amsterdam tot       
,zandpoort  ware open te houden door af-
 en toevarende stoomslepers4    ,en legt
 de doorvoer-handel niet alle voordeelen
 van eigen  commissie-handel af2 het is 
dan toch voordeeliger1 door het binnen  
komen  en uitgaan der schepen1 door hun 
lossen en laden enz41 terwijl al die    
schepen zekere behoeften hebben1 waarin 
moet worden voorzien1 iets te           
verdienen1 dan ook dit aan anderen over 

te laten4#f    #f ,het gouvernement     
stelde in #ahae en #ahaf een            
transitoregt van      #c1 met #ac       
opcenten1 op katoenen garens4 ,een huis 
te ,amsterdam      had met een huis te  
,londen eene overeenkomst getroffen4    
,het      londensche huis had zijne     
agenten te ,liverpool en ,manchester1 en
      stond in relatin met alle         
katoenspinners1 en wilde #ajj1jjj pond  
st4      bezigen1 om de geschikste      
sorteringen1 twisten of gesponnene      
garens1      voor de duitsche en        
zwitsersche markten te koopen1 en te    
zorgen1 dat      daarvan ten allen tijde
 ruimen voorraad te ,amsterdam zoude    
zijn4      ,duitschland en ,zwitserland 
hadden slechts de nommers op te geven1  
en er kon te ,amsterdam terstond in     
hunne behoeften worden voorzien2      er
 circuleerden reeds eenige tonnen gouds4
 ,de concept-wet bij de                 
,staten-,generaal ingediend zijnde1 vond
 zich het amsterdamsche huis            
verpligt1 het londensche daarvan te     

verwittigen4 ,een bekende uit           
,hamburg was te ,londen bij de ontvangst
 van dezen brief tegenwoordig4      ,men
 sprak er over3 de ,hamburger beweerde1 
de doorvoerregten in      ,holland waren
 te hoog4 ,wat te ,amsterdam niet meer  
kon plaats hebben1      kon nu even     
geschikt te ,hamburg geschieden4 ,den   
,hamburger werd      de zaak            
toevertrouwd1 en de zich deswege        
getabliseerd hebbende      ,duitscher   
reed1 binnen weinige jaren1 in eene     
elegante calche met      vier paarden4  
,de ,amsterdammer bezocht weinig tijds  
daarna eenen vriend in den      ,haag1  
eerste commies bij het ,ministerie van  
,financin4 ,men dutste      zich1 zooals
 de ,duitscher zegt1 en het volgende    
gesprek viel voor3        ,de           
,,amsterdammer4 ,zoo1 ,,jaap6 hoe heb je
 het8        ,de ,,hagenaar4 ,wl1 ,,ko6 
,maar hoe zie jij er zoo bedrukt uit8   
,de ,a4 ,dat is jou schuld1 ,,jaap6     
,de ,h4 ,mijn schuld--dat begrijp ik    
niet4        ,de ,a4 ,gij hebt #c       

transito regt op de twisten gelegd1 en  
die      gaan nu over ,hamburg voor 2   
dit maakt mij in ,amsterdam eene        
misrekening van f #bce1jjj1 waarvan mij 
jaarlijks ruim f #ajj1jjj      zouden   
zijn toegekomen4        ,de ,h4 ,maak   
mij die rekening eens1 ,,ko6        ,de 
,a4 ,hoor6 #ajj1jjj pond st4 is f       
#a1bjj1jjj1 gemiddeld die som1      drie
 maal in een jaar omgezet1 maakt eene   
som van f #c1fjj1jjj4          daarop   
het land                           f    
#ah1jjj        provisie en delcrediere  
#c                   #ajh1jjj           
courtage #a                             
#cf1jjj        duitsche commissionair #a
                    #ed1jjj             
registratie voor remises en traites #b  
o_/oo     #g1bjj        wissel-courtage 
#a o_/oo                         #c1fjj 
onkosten                                
#i1jjj                                  
---------        dit zijn               
f #bce1hjj        door een enkel huis in
 n jaar4        ,de ,h4 ,ik heb niet    

geweten1 dat daar zulke sommen mede     
gemoeid zijn4        ,de ,a4 ,dan hadt  
gij eerst de zaken moeten onderzoeken1  
alvorens zulke      runeuze wetten te   
maken4    ,en is die weinige            
doorvoerhandel1 dien wij thans nog maar 
bezitten1  niet voor een groot gedeelte 
het gevolg van gebrek aan ondernemingen 
van onze zijde1 welke eensdeels werden  
gestaakt door hooge in- en              
doorvoerregten1 anderdeels door gebrek  
aan eigene medewerking8 ,vroeger  wist  
de duitsche fabrikant geen ander        
debouch1 dan door verkoop aan  ons2 wij 
kochten hem zijne artikelen af1 en      
verscheepten die1 voor  eigene rekening 
naar elders1 en bragten van elders de   
retouren mede4    ,door ons prohibitief 
stelsel werden vele1 zoo niet alle1     
fabrikanten  genoodzaakt1 andere        
middelen te beproeven1 om hunne goederen
 te  verkoopen2 de goederen werden nu   
naar ,hamburg verzonden2 men ontving    
eenige voorschotten1 en verscheepte de  
goederen1 voor duitsche rekening1  naar 

andere werelddeelen2 ,hamburg ontving en
 verkocht de daarvoor  teruggezondene   
producten en genoot daarvan de winsten4 
,door dit alles werd de ,duitscher      
ingelicht1 en van dr dat die thans      
betere handelsbetrekkingen heeft dan    
wij1 omdat de eigen broeder1  zoon of   
landgenoot1 in ,noord-,amerika1 ,brazili
 enz4 gevestigd1 hem van  daar met den  
stand van zaken bekend maakt1 tot zelfs 
uit onze eigene  kolonin1 daar ,duitsche
 natuurkundigen volledige berigten over 
,java naar  hun land zenden1 die wij    
verminkt na jaar en dag in de           
mengelwerken  onzer tijdschriften en    
dagbladen terug vinden4 ,wij staan den  
vrijen  handel voor3 met een zeer matig 
gelijk werkend tarief1 zou de ,staat1   
wat  zij aan de eene zijde aan revenun  
op in- en doorvoerregten derfde2        
anderzijds door meerdere welvaart der   
ingezetenen terug bekomen4    ,door     
welvaart van den handel vermeerderen 's 
,rijks magt1 aanzien  en middelen1 dit  
leert ons onze eigene geschiedenis4 ,het

 waren de  ,handeldrijvende provincin   
,holland en ,zeeland1 die vroeger het   
land  en tijden van gevaar1 met volk1   
met schepen en geld te gemoet snelden4  
,hoe vleide men zich in #ahad en #ahae  
met herstel van vroegeren  handel1 en   
reeds begon dezelve te ontluiken1 toen  
een rampzalig  fabrijk-protectiestelsel 
ons de blijde toekomst vernielde1 de    
ondernemingsgeest uitdoofde1 vooruitgang
 en wetenschappen in en de  toepassing  
daarvan op de fabrijken1 en de kennis   
van handeldrijvende  volken belette1    
voor immer den handel in duitsche       
linnens1 en zoovele  niet op onzen grond
 te huis behoorende fabrijkaten uit het 
land  verbande1 waardoor de retouren uit
 dien handel met ,noord-,amerika1       
,brazili en ,west-,indi gekeerd1 en     
daarmede den uitvoerhandel van  onze    
eigene voortbrengselen1 van den eigen   
grond1 boter1 kaas enz4  stremmende1 de 
ondernemingen op den ,stillen ,oceaan en
 de ,zuidzee  stuitte1 waarheen ,bremen 
ons met vloten beschaamt1 de aan        

scheepvaart  eigene verbonden fabrijken 
werkeloos maakte1 zoodat de werven hier 
gesloopt1 maar in ,hamburg en ,bremen   
aangebouwd werden4    ,de graanhandel   
werd verdreven1 en daardoor het middel  
van de hand  gewezen1 om onze eigene    
granen 7mindere soort1 met betere       
vermengd7  af te zetten4 ,de pakhuizen  
voor linnens en koornschuren1 die       
,europa  voorzagen1 waardeloos gemaakt1 
duizenden1 die door inspanning van      
geest-  en ligchaamskrachten den        
middelstand deden bloeijen1 werkeloos1  
en tot  den bedelstaf gebragt#g4    #g  
,men berekent het op f #ajj per last    
graan1 ons uit den vreemde              
toegevoerd1 dat er aan vracht1          
assurantie1 lossen1 opdragen1           
verschieten1 meetloon1 afdragen1        
pakhuishuur1 courtage en                
provisieloonen is in handen gekomen1    
behalve de winst en vracht      bij den 
weder-uitvoer4        ,in #ahag werden  
er alleen #hj1jjj last tarwe aangevoerd1
 daaraan      waren dus f #h1jjj1jjj    

verdiend2 rogge werd in gelijke         
verhouding      aangebragt4 ,laten nu de
 voorstanders der graanwetten ons de    
verdiensten van den landbouw1 tegen die 
schade opwegende1 aanwijzen4        ,een
 koopman betaalt milde loonen2 een      
koorndrager kan van f #a1ej tot      f  
#b daags verdienen1 en in den winter    
wordt door den landbouwers in      de   
,betuwe #ae cents daags betaald4    ,dit
 alles danken wij der protectie1 aan den
 landbouw en de fabrijken  verleend2    
halve maatregelen1 hoog opgevoerde      
schaalregten en  transito-regten1 die   
den doorvoer verboden1 waardoor         
millioenen1 die  door onze handen hadden
 moeten gaan1 met de verdiensten daarop 
uit het  land zijn geweerd1 en aan      
anderen werden prijs gegeven4    ,men   
beschuldige ons niet1 dat wij den       
landbouw willen verwaarloosd zien2  deze
 kan zich zelven helpen2 zulks heeft1   
voor weinige jaren1 nog een  ,zeeuw1 een
 groot landhuishoudkundige beweerd4 ,de 
landbouw heeft zich  immer zelf         

geholpen1 en wij hebben kostelijke      
weiden voor de veeteelt1  zoo wij       
slechts ons beestenras verbeteren1 en   
zorgen dat de boter en  kaas niet1 na   
ouden slendriaan1 half bedorven worden  
vervoerd1 terwijl  de onkundige waant1  
dat geen ander product het zijne kan    
evenaren1 en de  gegoede ,engelschman ze
 niet op zijne tafel zien wil1 daar zij 
bij hem  slechts kost voor de minderen1 
en tot voorziening van armengestichten  
en werkhuizen is4    ,de grondeigenaar  
betaalt den grond buiten verhouding     
hoog1 waardoor hij  zich zelven         
benadeelt4 ,door het meer dan benoodigde
 getal boeren1 die  naar eene hofstede  
dingen1 worden de huurprijzen zoo hoog  
opgedreven1  dat de huurder1 bij den    
minsten tegenspoed1 dezelve niet kan    
opbrengen2  en dit wil men nu door      
graan-protectie-wetten verhelpen1       
waardoor de  ,staat al meer en meer     
wordt te gronde gerigt6    ,dat de      
landbouw uit de geschiedenis de bewijzen
 bijbrenge1 dat hij  gelijke diensten   

als de handel aan den ,staat bewees2    
welke door zijn  gezag1 door zijnen     
invloed en magt1 en door zijne ruime    
offers aan het  land voorkwam1 dat het  
niet reeds voor langen tijd geheel of   
ten deele  een wingewest van eenen      
anderen ,staat geworden is4    ,de      
handel kwijnt ook wel door deze of gene 
gebeurtenis1 maar schreeuwt  dan niet om
 bijstand ten koste van allen4 ,wordt   
het algemeen door rijke  oogsten        
gezegend1 zoo kunnen geene              
protectie-wetten de graanprijzen doen   
stijgen1 en elke gulden protectieregt is
 eene belasting op het algemeen1  ten   
gunste van eenige weinigen1 terwijl de  
landbouw bij schaarste door  hooge      
prijzen wordt schadeloos gesteld4       
,eenerzijds juicht men ,albions         
vrijgevig stelsel toe en men is         
verblijd1  daardoor zijne haver tot     
voordeelige prijzen te kunnen verkoopen1
  en anderzijds zal men ons beletten    
gelijke voordeelen1 door even  vrijen   
invoer te genieten4 ,men verlieze nimmer

 uit het oog1 dat wij  graanhandelaren  
behoeven1 die gegoed en ondernemend     
moeten zijn1 die bij  dreigend gebrek   
kapitalen moeten bezitten en den moed   
hebben1 die te  wagen1 om door ruime    
aanvoeren het gebrek te voorkomen1 men  
beseffe dat  het de graanhandel is1 die 
in tijden van overvloed hare schuren    
opent1  en speculerende1 den landbouwer 
zijnen overtolligen voorraad afkoopt1   
welke anders alle waarde zoude          
verliezen4    ,men heeft groote         
ontginningen1 waarvan sommige met gebrek
 aan kunde  en doorzigt ondernomen1 die 
zelf bij vrijdom van grond-lasten geene 
rekening geven2 wel spreken de          
afgevaardigden uit de provincin  waar   
die ontginningen werden ondernomen1     
luide voor schaalregten om  hunne       
speculatin te schragen1 terwijl den     
vrijen graanhandel en den  handelaren1  
door hen overstemd1 geene vergoeding    
wordt gegeven voor het  groote nadeel1  
dat hun1 met die duizenden1 die door den
 graanhandel  leven1 berokkend wordt4   

,daarbij begint het gezond verstand     
overal de  bovenhand te verkrijgen1 dat1
 ofschoon belasting op het gemaal moge  
geheven worden1 het algemeen niet meer  
cijnsbaar mag worden gemaakt1 aan  een  
reeds te lang bevoorregte klasse4       
,zochten grondbezitters rondom het      
,haarlemmer-meer1 de droogmaking daarvan
 te keeren1 uit vrees dat hunne         
eigendommen daardoor in waarde zoude    
verminderen1 wij vreezen dan ook1  dat  
dezen door hunnen baatzucht1 ten koste  
van de welvaart der geheele  natie1 wel 
weder de grootste tegenstanders van ons 
ontwerp zullen zijn4    ,wij staan den  
vrijen handel voor1 omdat wij meenen1   
dat juist de  fabrijken1 welke hoog     
beschermende regten genieten1 daardoor  
wel  oogenschijnlijk bevoordeeld1 echter
 wezentlijk benadeeld worden4 ,vr  het  
verbod van uitvoer van lompen1 en vr dat
 er hooge regten op het  papier werden  
gelegd1 bloeiden onze papier-fabrijken1 
en overal wilde  men hollandsch papier4 
,de fabrikant1 steeds begeerig1         

verlangde verbod  van uitvoer van       
lompen1 en geen invoer van papier2 maar 
welk gevolg  heeft dit gehad8 ,hij gaf  
zich geene moeite meer1 sluimerde in1   
tot dat  hij zijn debiet geheel verloren
 had1 en nu blijkt het1 bij onderzoek1  
dat hem andere natin op het gebied van  
schei- en werktuigkunde verre  zijn     
vooruitgestreefd4 ,ware de concurrentie 
blijven bestaan1 dan zou  de vrees voor 
eigen behoud hem op de hoogte gehouden  
hebben dier  wetenschappen1 welke       
onafscheidbaar aan zijne fabrijk        
verbonden zijn4  ,nu derven onze        
papier-fabrijken hun debiet1 en wij     
worden overstroomd  met vreemd          
fabrikaat2 eene reeks van jaren heeft   
men hier eenen  hoogst aanzienlijken    
handel in lompen geweerd1 terwijl niet  
meer  werd ingevoerd1 dan voor eigen    
behoefte benoodigd was4    ,in ,engeland
 is1 sedert den vrijen invoer van wol1  
de schapenteelt  niet achteruit gegaan2 
sedert het opheffen van het verbod van  
uitvoer  der wol1 zijn ook dr de        

laken-fabrijken niet verachterd en door 
den vrijen aanvoer van wol uit alle     
landen1 is de fabrikant niet  meer zoo  
beperkt1 in de keuze van zijne          
grondstoffen4 ,en wat is er  van onze   
laken-fabrijken geworden8 ,,cocqueril   
,,de ,,oude1 boodt zijne  nieuwe wijze  
van fabriceren te ,leiden aan2 die stad 
was beroemd om  hare laken-fabrijken1 en
 waande zich dus verheven boven de      
anderen2  ,,cocqueril dr afgewezen1     
wendde zijne schreden naar ,verviers1   
waar men1  schranderder dan te ,leiden1 
den inventeur van iets nieuws met open  
armen  ontving4 ,verviers voorziet thans
 alle werelddeelen van laken1 en ,leiden
  bezit geene fabrijk meer4    ,de      
handel biedt aan de wetenschappen de    
hand1 en van daar voorspoed2  terwijl   
kleingeestige begrippen verdwijnen1 en  
de ondernemingsgeest  aangewakkerd      
wordt4    ,gouda klaagt over verval     
harer pijpen-fabrijken2 maar geen       
inboorling  van ,gouda1 die weet1 dat er
 in ,amerika en in ,engeland vele pijpen

 van  slechter allooi en fatsoen        
gebruikt worden1 zal er heen gaan1 om   
zelf  onderzoek te doen1 en een beter   
fabrikaat aan te bieden2--dit ligt niet 
in zijnen aard4 ,de ,commissin op de    
pijpen moeten hem1 als weleer1 op       
geregelde tijden geworden2--dit nu niet 
geschiedende1 wordt er over  verval     
geklaagd2 op wie rust de blaam8    ,vele
 rekwesten van wolkammers zijn er       
ingediend1 om beschermende regten  op de
 garens4 ,zij hebben het verbeterde     
engelsche fabrikaat voor oogen1  en     
evenwel blijft men kammen zoo als voor  
eeuwen4 ,menig bemiddelde onder  hen1   
die kinderen heeft1 is te beangst1 om   
hen uit het vaderlijke oog te  laten    
gaan1 of het komt in zijne gedachte niet
 op1 hen naar ,engeland te  zenden1 om  
onderzoek te doen naar de wijze1 waarop 
de ,engelschen werken1  en betere       
artikelen kunnen leveren4 ,wij zouden   
nog eene reeks van  voorbeelden van     
gelijken aard kunnen bijbrengen1 om te  
bewijzen1 dat het  niet raadzaam is1 om 

door verhoogde regten fabrijken te      
bevoorregten2  maar wel dat de          
wetenschappen aangekweekt en onder het  
volk verspreid  moeten worden1 waardoor 
wij zullen worden in staat gesteld1 om  
met  andere natin te kunnen concurreren4
    ,men wordt hier met den vinger      
nagewezen1 als men iets1 zoogenaamd     
nieuws1 onderneemt1 dat veelal jaren    
achtereen in andere landen bij          
ondervinding is gebleken goed te zijn4  
,waarom lijden sommige dier             
ondernemingen bij ons schipbreuk8 ,deels
 door  de traagheid der natie1 welke    
eene afkeer schijnt te hebben van al wat
  nieuw is2 deels door eigenbelang2     
deels door gebrek aan behoorlijk        
onderzoek en aan de noodige kunde van   
den ondernemer1 om zelf te  oordeelen1  
zelf een wakend oog te houden op de     
werkzaamheden3 deels  door te goed      
vertrouwen op de vreemden1 waarvan      
sommige wel de noodige  bekwaamheden    
bezitten1 doch ook vaak met ondeugden   
behebt zijn1 om  welke zij hun eigen    

land1 met betere inkomsten1 hebben      
moeten verlaten2  deels1 omdat bij ons  
werkvolk de ondersteuning1 de           
bekwaamheid en de  lust ontbreekt1 om de
 behulpzame hand te bieden4    ,nog zeer
 kort geleden hoorden wij eenen thans   
overleden1 met  ondernemingsgeest       
bezielden baron1 die groote bekwaamheden
 had1 laken1  om de 7zoogenaamde zotte7 
nieuwigheden1 die hij bij zijnen        
landbouw  had willen invoeren1 zoo als  
verbeterde wijze van ploegen1 zaaijen1  
enz4 ,de verdienstelijke overledene had 
zich vele verbeterde werktuigen         
aangeschaft2 maar alles bleef meest     
ongebruikt1 omdat zijn volk dezelve     
deels met vooroordeel1 deels met        
tegenzin hanteerde4    ,een onzer       
huishoudkundigen bezocht onlangs        
,engeland1 en doorreisde  vooral zulke  
streken1 waar de grond met de zijne niet
 verschilde4 ,hij  moest erkennen1 dat  
men er ons verre vooruit was2 maar had  
geene der  dr met voordeel gebruikt     
wordende werktuigen mede gebragt1 omdat 

zijn  volk er niet mede wist om te gaan1
 en hij1 zoo doende1 vergeefsche  kosten
 zoude hebben gemaakt4    ,wilde men met
 voordeel op engelsche wijze1 en met    
engelsche werktuigen  werken1 dan zoude 
men eerst eenige jongelieden uit den    
boerenstand1 daar  henen moeten zenden1 
om1 onder eene verstandige leiding1 in  
het werken1  en door te werken1         
onderrigt te genieten1 waarvan dan hier 
voordeel  zoude kunnen worden getrokken4
 ,dit zoude meer afdoen1 dan het        
beschouwen  van de werktuigen1 welke in 
onze landhuishoudkundige kabinetten voor
  staatsie staan1 en alle jaren eens    
voor de tentoonstelling worden          
opgepoetst4 ,het naar ,engeland zenden  
van jonge lieden1 uit den  boerenstand1 
zoude thans aan niet veel zwarigheid    
onderhevig zijn1  sedert de engelsche   
nieuwsbladen ons berigten1 dat1 ten     
gevolge van  het aanleggen van zoovele  
spoorwegen1 daar gebrek aan handen voor 
den  landbouw ontstaat4 ,het ware dus   
maar hoofdzakelijk de reiskosten2 het   

engelsch spreken leert men spoedig      
genoeg1 voor zooverre het noodig is4    
,bleef de natie in alles zich1 als in   
hare zucht voor het oude1 gelijk1  wij  
zouden dan vrij wat minder schatting aan
 de parijsche industrie  betalen1 en de 
kosten der huishoudelijke ameubelementen
 en kleeding  zouden vrij wat geringer  
zijn2 doch hierin is de zucht voor het  
oude  geenszins blijkbaar4 ,het zal     
eenmaal zoo ver komen1 dat er geene     
nationale kleederdragten in onze        
beschaafde wereld zullen bestaan2 zoo   
als men zich te ,parijs kleedt1 zal men 
zich op elk dorp ook moeten  kleeden4   
,wij zien het bewijs daarvan in de      
parijsche modeplaatjes1 die  tot op de  
geringste dorpen toe voor de glazen     
prijken1 waar maar een  klermaker of    
artiste voor de dames woont4 ,dat men nu
 een winkelier1  madame1 tel et telle   
eert en acht1 welke die modeartikelen1  
in groote  magazijnen1 uit den vreemde  
ten toon spreiden1 laten wij daar1 maar 
dat  men den ,hollander veracht1 die    

door eigen vlijt onderneemt1 om ook iets
  nieuws daar te stellen1 waardoor in   
die behoefte kan worden voorzien1  dit  
is onvergeeflijk4    ,waren onze        
voorouders ook zoo aan het oude gehecht8
 ,schuwden ook zij  de nationale        
uitvindingen1 zoodat een uitvinder zich 
kwalijk1 om  niet 7impertinent7 lastig  
te zijn1 bij een groot heer durft te    
laten  aandienen8 ,haalde men bij hen   
ook voor een groot genie de schouders   
op1 die het een of ander durfde         
ondernemen8 ,van wr dan die vele        
ontdekkingen op het gebied van kunsten  
en wetenschappen1 zoodat  zij de beste  
papierfabrikanten waren1 de beste       
uurwerken en klokken  vervaardigden2    
hunne lakens boven andere de voorkeur   
hadden2 niets hunne  bleeken evenaarde2 
dat zij de houtzaagmolens uitvonden1    
olieslagerijen1  lijnbanen1 in de       
toenmalige hoogste volmaaktheid1        
bezaten1 en het aan                     
ontdekkings-ondernemingen naar het      
,noorden en ,zuiden niet ontbrak8       

,van wr1 dat de trotsche1 zich          
onoverwinnelijk wanende ,spanjaard1 als 
hij den ,hollander op zee ontmoette met 
de lont in de hand1 liever in de  lucht 
willende springen1 dan zich aan hem     
overgeven1 om genade riep1 en  zich1    
ofschoon eene groote overmagt hebbende1 
aan denzelven overgaf8 ,van  wr1 dat een
 ,,czaar ,,peter ,,de ,,groote1 naar ons
 land reisde1 en er zijn  verblijf      
hield1 om de scheepsbouwkunde te leeren8
    ,is het de regering1 die de         
volksgeest niet weet te verheffen8 of is
 het1  omdat het volk hoe langer hoe    
onverschilliger wordt1 en denkt3 het is 
toch alles maar te vergeefs8 ,aan beide 
is het te wijten4 ,de regering  acht    
zich veelal boven de voorstellen van den
 onderdaan verheven1 en  de onderdanen  
handelen niet gemeenschappelijk1 om     
hetgeen1 wat nuttig  is en noodzakelijk 
wordt1 voor te dragen en klem aan hare  
vertoogen te  geven1 en die met         
vastberadenheid door te zetten4 ,de     
regering stelt de  populariteit niet    

genoeg op prijs1 verliest dezelve uit   
het oog1 het  volk zwijgt1 hetwelk      
verkeerdelijk als een blijk van         
goedkeuring wordt  voorgedragen2 wat    
wonder1 dat dus alles verachtert en het 
algemeen er  door lijdt8    ,wordt er   
een of ander voorwerp of uitvinding aan 
het bestuur1 tot  onderzoek1            
voorgedragen1 en bereikt de daarbij     
belanghebbende zijn doel1  dat het door 
den ,minister wordt aangenomen1 zoo     
waant hij zich gered4  ,hij dwaalt6 ,de 
ambtenaar1 aan wien nu de taak van het  
onderzoek wordt  opgedragen1 is of      
traag1 of bevreesd1 dat hij1 door het   
uitbrengen  van een op waarheid gegrond 
rapport1 zich op de eene of andere wijze
  compromiteeren zal1 en stelt het in   
dier voege1 dat er geen eigentlijk      
besluit op genomen kan worden1--en de   
belanghebbenden ziet zijne poging       
verijdeld6 ,vaak ook druischt eene      
uitvinding tegen wezentlijke of         
vermeende belangen1 van bij het bestuur 
aangestelden of magten in den  ,staat en

 commissin1 aan2 en dan1 tenzij de      
uitvinder een man van gewigt  is1 leiden
 de beste pogingen schipbreuk4 ,dat     
heeft men hier niet alleen  bij         
ondervinding1 het schijnt overal het    
geval te zijn2 vandaar dan ook1  dat    
vele uitvinders de vruchten van hun     
genie niet plukken4    ,vervolgen wij nu
 den loop onzer gedachten1 hoe de       
handel1 door de  instandbrenging van ons
 plan1 gediend zal zijn4    ,men        
vergunne ons1 den lezer nog eens nader  
toe te lichten1 welk nut uit  de        
indijking van een gedeelte van het ,,ij 
getrokken zal worden4    ,het voordeel1 
door de indijking van #hjjj bunders     
beste kleigrond in het  ,,ij te         
verkrijgen1 in stede van een1 kosten    
zonder voordeel aanbrengend1  water te  
behouden1 valt van zelf in het oog4     
,amsterdam wilde vroeger nimmer         
gedoogen1 dat de ,slaperdijk verhoogd   
werd4 ,het regt van zelfbehoud waande1  
dat1 wanneer de ,slaperdijk  overliep1  
de stad alsdan gered ware1 even alsof   

bij eenen1 door de  ,voorzienigheid     
gelukkig altoos afgewenden1 aanhoudenden
 storm en hoogen  vloed1 er niet meer   
water uit de ,noordzee in de ,zuiderzee 
had kunnen  dringen1 dan ,rijn- en      
,delfsland kunnen verzwelgen1 en dat dan
 ,amsterdam1  bij de indringing van dat 
water1 ook niet zou hebben kunnen of    
moeten  onderloopen4 ,er zijn nu nog    
menschen in leven1 die zich het         
overloopen  van den nu verhoogden       
,slaperdijk herinneren1 en die de schrik
 en ellende  kunnen beschrijven1 door   
dit overloopen veroorzaakt4 ,het is ook 
nog in  veler geheugen1 welke schade en 
ongelukken1 door den hoogen vloed van   
#ahbe in ,noord-,holland en alom in ons 
,rijk veroorzaakt zijn2 alsmede in      
welken angst men later nog te ,spaarndam
 en te ,amsterdam heeft verkeerd4  ,er  
kunnen weder stormen en hooge vloeden   
komen1 en is dan ons plan  voltooid1 dan
 kunnen wij die zonder bezorgdheid te   
gemoet zien1 daar1  bij den overvloed   
van specie uit de diep te graven        

kanalen1 breedere  en hoogere dijken1   
dan nu bestaan1 zullen kunnen gelegd    
worden4    ,men verbeelde zich eens1 het
 ,,ij ingedijkt1 zoo als wij zulks      
voorstellen4    ,er zouden alsdan drie  
wegen van gemeenschap met               
,noord-,holland komen1  waar er nu geen 
enkele is3 men kwam van het ,wester-dok 
naar het ,tolhek1  van ,zaandam op      
,halfweg1 en van ,nauerna op ,spaarndam1
 zoodat men bij  ijsgang geene          
overtogten1 van #d uren van de ,nieuwe  
,stads-herberg naar  het ,tolhek1 te    
vreezen had4 ,behalve langs de geregelde
 vaarten van  uit de ,zaan1 zouden 's   
winters langs die wegen de toevoeren van
 de  ,zaanlandsche fabrijken1 van vee   
uit ,noord-,holland1 en van de behoeften
  naar de ,zaan en ,noord-,holland1 met 
geringe kosten kunnen geschieden1       
hetwelk nu dikwerf voor weken en maanden
 niet geschieden kan2 en  wanneer het al
 plaats kan hebben1 dan nog slechts met 
groote bezwaren1  vele kosten en        
oponthoud4 ,gelijk deze gemeenschap met 

,amsterdam  zoude verbeteren1 vond zulks
 ook met ,haarlem plaats2 en is eenmaal 
de droogmaking van het ,haarlemmer-meer 
voltooid1 dan worden daardoor           
wederkeerige behoeften geboren1 welke   
den weg en de vaart1 van de ,zaan  op   
,halfweg1 van het grootste gewigt zoude 
doen worden1 en ,halfweg tot  eene      
plaats van levendig vertier maken1 iets1
 dat voorheen niemand in de  gedachten  
kwam4    ,ook het oponthoud1 hetwelk    
onze binnenlandsche handel en           
scheepvaart  zoo vaak ondervinden1 dat  
men1 om oosten-wind en gebrek aan water1
 niet  van ,spaarndam1 noch van de ,zaan
 weg kan komen1 of dat men dikwijls     
dagen  achtereen moet blijven liggen1   
wanneer door hoogen waterstand niet     
geschut kan worden1 zou niet meer plaats
 hebben4 ,door al zulke nu zoo          
veelvuldig in het najaar en in den      
winter plaats hebbende stoornissen  in  
de vaart1 wordt zeer veel verlies       
geleden1 dat1 alhoewel niet  algemeen   
bekend1 door de belanghebbenden1 die het

 ondervinden1 maar al  te goed kan      
beoordeeld worden1 zoodat men met       
vreugde middelen zal zien  aanwenden1 om
 zulk ongerief1 waaraan groote verliezen
 verbonden zijn1  uit den weg te ruimen4
    ,men veronderstelle eens1 alles     
bestond reeds1 gelijk wij het hier      
voorgesteld hebben4 ,nu kwam men op het 
denkbeeld1 om1 voor ,amsterdam  eene    
waterberging behoevende 7even als       
,rijnland het jaren lang heeft  doen    
voorkomen1 daartoe het ,haarlemmer-meer 
te behoeven1 #a_/c van  ,rijnlands      
geheele oppervlakte71 die #hjjj bunders 
schoone1 vruchtbare  velden in water te 
veranderen1 en dat men om dien boezem   
dijken moest  aanleggen met kostbare    
sluizen2--zoude men dan niet eene       
algemeene kreet  hooren opgaan8 #hjjj   
bunders best land aan de zee ter prooi  
te geven6  ,dijken te moeten bekostigen1
 in aanleg en onderhoud bezwarende6 ,de 
zoo  noodige land- en veilige           
watergemeenschap op te breken6 ,de      
geregelde  drooghouding der landerijen  

binnen die dijken te beletten4 ,daardoor
  duizende bunders land in moerassen te 
veranderen1 dat toch het gevolg  moet   
worden1 aangezien de boezem1 na verloop 
van tijd1 onvermijdelijk  zou moeten    
verslibben6 ,amstelland ook van         
geregelde spuijing te  berooven1 en de  
stads-grachten1 steeds van versch en    
goed drinkwater  voorzien1 in zoo vele  
stinkpoelen te veranderen1 waardoor men 
schuiten  water van elders zou moeten   
laten komen1 en er sprake zou moeten    
zijn1  om kostbare waterleidingen te    
maken1 die toch op de gewone wijze1 met 
veel overleggingen en veel praten1 niet 
tot stand zouden komen6    ,verbeeld u  
al deze niet overdrevene                
nadeelen1--welke te verhelpen zijn1  als
 men slechts wil1--die thans bestaan en 
van jaar tot jaar toenemen4    ,in het  
tot dus verre afgehandelde is er van    
zelf reeds veel sprake  geweest van de  
verbeteringen voor den landbouw1 welke  
uit de exploitatie  van ons ontwerp     
zullen ontstaan2 doch die landbouw is te

 gewigtig1 en te  velen hebben er belang
 bij1 om niet nog eenige bijzonderheden 
daarover  op te teekenen1 waarbij de    
verbeterde waterloozing1 door hare      
wenschelijke gevolgen1 den eersten rang 
bekleedt4    ,wat men nimmer bevroedde1 
en waarvan men alzoo nimmer de          
gewenschte  gevolgen berekend heeft1 is1
 dat door den krachtigen stroom1 met    
grooten  diepgang en waterboezem voor de
 stad ,amsterdam1 geheel ,noord-,holland
  en ,amstelland op ,rijnlands-peil     
zullen worden gebragt4 ,wat weldaad     
zulks voor ,noord-,holland zoude zijn1  
zullen1 onder meer anderen1 de          
,heer-hugowaard1 de ,schagerwaard en het
 district van ,ierswoerde weten  te     
waarderen1 welke alle afgesloten liggen 
van het ,noord-,hollandsche             
,amstel-peil1 waardoor de               
,heer-hugowaard en de ,schermer zooveel 
boezems  en strijkgemaal behoeven1 die  
dikwerf niets baten4    ,er moeten      
duizendtallen bunders op boezems        
uitmalen1 welke  el lager  liggen dan   

het ,noord-,hollandsche ,kanaal4 ,de    
nadeelen1 welke daaruit  ontstaan1 zijn 
niet te berekenen4    ,hoe schrikkelijk 
werd men in de ,heer-hugowaard1 in het  
natte jaar  #ahda1 geteisterd door      
gebrek aan uitwatering4 ,eens moest men 
tien  achtereenvolgende dagen den       
stevigen wind door de hekken laten      
waaijen1  daar de boezem boven peil     
stond1 en men dus door de lagere ligging
  niets kon ontlasten4 ,de ellende in   
die polder steeg ten top2 het water     
stond er op eene el hoogte1 zoodat die  
waard naar eene zee geleek4             
,soortgelijke rampen waren voor immer   
geweerd en voorgekomen4 ,de             
noodzakelijkheid1 om het                
,noord-,hollandsche ,kanaal altijd op   
deszelfs  tegenwoordig peil te houden1  
verviel1 daaraan was geene behoefte     
meer1  dewijl de groote en diepgaande   
schepen het ,kanaal niet meer zouden    
passeren1 enkele gevallen uitgezonderd4 
,door het ontstane lagere peil  werd    
eene geheele streek van ,noord-,holland1

 van ,zandpoort af tot aan het          
,buitenveld toe1 van bemaling ontslagen4
    ,het is bekend1 dat de sluizen van  
het ,noord-,hollandsche ,kanaal1 aan het
  ,nieuwe ,diep1 vermogender zijn1 dan  
al de andere sluizen in ,noord-,holland 
te zamen genomen4 ,hieruit nu mag men   
afleiden1 dat de uitwatering door  het  
,zeekanaal in de ,noordzee1 die #ad  #ae
 uren nader aan den hoek van  ,holland  
ligt1 veel krachtiger zal worden1 dan   
die aan het ,nieuwe ,diep1  terwijl ook 
nog dit nieuwe kanaal breeder en dieper 
wordt1 en zich in  een magtiger         
buitenverhang verliest4    ,bij den     
bloei van den groothandel1 van de       
zeevaart en van de tallooze  fabrijken  
van vroegere dagen1 lette men niet op   
den rijkdom van grond  aan de ,zaan1    
even min als in vele andere provincin   
van ons ,rijk4 ,thans1  daar vele       
bronnen van welvaart aldaar verdwenen   
zijn1 en daardoor de  armoede           
schrikwekkend toeneemt1 zal men1 bij    
eene verbeterde afwatering1  veel van   

die armoede kunnen keeren1 en den last  
en druk daarvan kunnen  lenigen4        
,genoegzaam kosteloos en onopgemerkt1   
zullen de nu moerassige landen  alsdan  
daar droog blijven4 ,die gronden zijn   
bij uitstek geschikt voor de  teelt van 
groenten en vruchten4 ,het is eene      
uitgestrektheid van duizende  bunders1  
en die uitgestrektheid wordt van zelf   
grooter1 doordien men het  groote aantal
 van slooten en slootjes zal kunnen     
ontberen1 hetwelk men  daar thans heeft4
    ,bij de daar te stellen             
scheepsgelegenheden naar buiten'slands1 
kan  men op eenen geregelden aftrek van 
allerlei vruchten1 groenten1  gevogelte1
 eijeren1 enz4 rekenen4 ,met weinig     
moeite en kosten ware  alsdan veel te   
verbeteren4 ,de polders van den ,oost-  
en ,west-zaner-ban  zouden gevoegelijk1 
door de stoombemaling van den nieuw te  
scheppen  ,midden-,,ij-polder1 kunnen   
worden geholpen1 wanneer er soms nog    
behoefte  aan bemaling mogt bestaan1 na 
alvorens alle fabrijken aan de overzijde

  van den ,zaanstroom1 alsmede die van  
,westzanen1 behoorlijk met kaden  buiten
 gedijkt te hebben1 en wel zoodanig1 dat
 de hoofd- en dwarsvaarten  tot         
gemeenschap in wezen bleven2 van de elf 
binnensluizen1 zouden er ook            
verscheidene kunnen vervallen2 thans kan
 de ,westzaner-sluis alleen bij  een    
dood getij spuijen1 en zij zal1 met een 
veel grooter verhang1 op  de            
binnenvaarten van den nieuw te scheppen 
,i,jpolder kunnen werken4 ,het  is      
onnoodig1 de alsdan aldaar te verkrijgen
 voordeelen verder toe te  lichten4     
,het uitgestrekte gebied der ,ilpen is1 
bij den aanleg van het                  
,noord-,hollandsche ,kanaal1 door       
onkunde en vooringenomenheid van        
deszelfs  toenmalige bestuurders1 tegen 
betere inzigten van den ,waterstaat1  in
 slechter toestand geraakt1 dan immer te
 voren4 ,door aanhoudenden  toevoer van 
honderde kubieke ellen ziltig water1 bij
 elke schutting van  de sluizen1 op     
zijne reeds drassige landen1 verviel    

zijn toestand van  erger tot erger4     
,uithoofde der tegenkanting van dit     
bestuur1 moest er te  ,purmerend eene   
kostbare sluis gelegd worden1 met dat   
ongelukkig gevolg1  dat de ,willemssluis
 niet in het ,,ij kan spuijen1 en al    
haar water nu over  hooger liggende     
gronden1 zoo als die van het ,zand of   
,koegras1 naar het  ,nieuwe ,diep moet  
geloosd worden4    ,het ware voor       
,noord-,holland voordeeliger geweest1   
wanneer het geheele  kanaal op          
,amstel-peil ware gelegd4 ,nu die ,ilpen
 door dure ondervinding  van het bederf 
hunner landerijen ingelicht zijn1 mogen 
zij aanzoek  doen bij het ,hooge        
,bestuur1 om hunnen misslag hersteld te 
krijgen1 en  de vroegere plannen van den
 ,waterstaat in wezen te roepen1 maar   
zeer  waarschijnlijk lijdt hun wensch   
schipbreuk om de daarmede gepaard gaande
  groote kosten4 ,met ons plan zouden de
 ,ilpen ook gered zijn4    ,door de     
steeds aangroeijende verslibbing van het
 ,,ij1 wordt de  uitwatering van        

,amstelland meer en meer belemmerd1     
zoodat ,amsterdam er  ook den last van  
ondervindt2 door het ,noordzee-,kanaal  
zal de uitwatering  hersteld en een     
voldoend spuijingsvermogen verkregen    
worden4    ,het is bekend1 dat ,rijnland
 een groot half el meer verval door de  
,katwijkersluizen in de ,noordzee heeft1
 dan door hare sluizen in het ,,ij1  en 
die sluizen van het ,haarlemmer-meer aan
 ,halfweg en ,spaarndam liggen  reeds #c
 palmen lager1 dan die van ,amstelland1 
zoo dat ,amstelland  vermoedelijk een el
 meer verval zal krijgen1 dan het nu    
bezit4    ,het is ligt na te gaan1 welk 
voordeel dit meerdere verval van water  
der stad ,amsterdam zal aanbrengen1 daar
 de stads-grachten en hare  singels     
schoon gehouden en van versch en        
drinkbaar ,vechtwater zullen  voorzien  
worden1 alsmede de ,overtoom1 de        
,weteringen en de buiten- en            
binnen-,amstel4 ,bijzonder zal zulks    
voor de gezondheid der ingezetenen  zeer
 bevorderlijk zijn4 ,de verlegenheid1   

waarin men zich dikwerf  bevindt1 om    
drinkbaar water te krijgen2 het         
genoegelijker verblijf voor  ingezetenen
 en vreemdelingen1 welke zich niet aan  
de onaangename lucht  aldaar gewennen   
kunnen2 de voorziening van vele         
fabrijken1 welke met  bezwaarde kosten  
schuiten voor water moeten              
aanhouden1--dit alles zijn  voordeelen1 
die buiten het handelsbelang wel in     
aanmerking dienen te  komen1 en waarbij 
nog bovendien de in ,amstelland gelegene
 gronden  aanmerkelijk zullen           
verbeteren4    ,het polderwater1 hetwelk
 nu eene wezentlijke last is voor de    
stad1 zal  haar alsdan tot eenen zegen  
verstrekken2 want hoe sterker1 de       
aandrang  daarvan naar de stad zal zijn1
 hoe zuiverder de grachten zullen kunnen
  worden gehouden4 ,wij gelooven1 dat   
het spuijingsvermogen zoo aanzienlijk   
zal worden1 dat men het wenschelijk zal 
oordeelen1 dat de ,vecht en  ,rijnland  
met het waterschap van ,woerden zich van
 de stad zullen willen  bedienen1 voor  

welke laatste het eene groote weldaad   
zal zijn4    ,heeft men het geopperd    
ontwerp nog niet geheel ter zijde       
gesteld1  om water uit het ,,ij in de   
grachten te laten loopen1 en hetzelve   
daarvan door                            
water-opvoerings-werktuigen1 door stoom 
bewogen1 weder te  ontlasten1 om        
zoodoende de grachten eenigermate te    
zuiveren1--bij ons  plan zoude dit      
ontwerp vervallen4    ,onopgemerkt zal  
het voor de onkundigen gebleven zijn1   
dat de sluizen der  stad aan het ,,ij1  
en die van ,rijnland aan ,halfweg en te 
,spaarndam1 maar  ten halve werken1 daar
 de laag slib1 die voor de sluizen ligt1
 hooger  is dan de drempel dier sluizen1
 waardoor de afloop van water belemmerd 
en vertraagd wordt4 ,door het           
daarstellen der twee zoogenaamde dokken 
heeft men wel eene aanzienlijke schuring
 in den stroom verkregen1 zoodat        
daardoor voor de stad eene meer dan     
benoodigde diepte is ontstaan2  maar ook
 door het laten bestaan van die ruimte1 

tusschen de dijken der  twee dokken1    
waardoor eene inham is gevormd1 heeft   
het door den stroom  opgestuwd wordende 
troebele water tijd om te bezakken4 ,de 
ondiepte neemt  aldaar dus bestendig    
toe1 en de moddermolens1 moeten gestadig
 werkzaam  blijven1 zonder dat dit een  
gewenscht gevolg oplevert4 ,hadde men in
  eene bedijking1 van het eene dok naar 
het andere gelegd1 en dan de            
uitwatering der sluizen1 tot aan den    
stroom1 die met eb en vloed1 uit en  in 
het ,,ij vloeit1 gelegd1 dan ware er    
beter spuijings-vermogen aan de  sluizen
 gebragt4    ,voor ,amsterdam is        
dezelfde fout begaan1 als voor het      
,nieuwe ,diep1 alwaar  men de groote    
sluis voor de marine1 binnen in den bogt
 heeft gelegd1  die1 ondanks al het     
baggeren1 onbruikbaar blijft4    ,door  
den voor de stad te vormen boezem of de 
haven1 of dit gedeelte van  het ,,ij1   
hetwelk daartoe bestemd blijft1 en dat  
omstreeks #abjj bunders of  #ab1jjj1jjj 
kwadraat ellen zal beslaan1 zal er met  

het meerdere verhang  tot in de         
,noordzee1 en wel van bijna #b el bij   
hoog tij1 tweemaal 's  daags een aan- en
 afvoer van #bd1jjj1jjj kubiek ellen    
water ontstaan2 de  werking1 die        
daardoor op de sluizen voor de stad zal 
worden verwekt1  die alsdan op halve    
diepte van het kanaal zullen liggen1 zal
 daaraan  gevenredigd groot zijn1 en    
nimmer zal er zulk een groot vermogen   
bestaan hebben4    ,de vraag zal dan    
niet meer behoeven geopperd te worden1  
daar die van  zelve opgelost zal zijn3  
of het ,,ij1 in zijn geheel voor        
waterberging1  tot na geindigde         
droogmaking van het ,haarlemmer-meer1 in
 wezen zal  moeten blijven8    ,het     
,zeekanaal1 de boezem voor de stad      
,amsterdam1 de ringvaarten tot          
,enkhuizen1 en die langs ,muiden tot    
,stavoren1 allen begrepen in de         
indijking van ,enkhuizen op ,stavoren   
aan1 leveren eene oppervlakte van       
omstreeks #cj1jjj1jjj white square el   
voor waterberging op4    ,bij het tijdig

 afsluiten van de sluizen te ,zandpoort 
en te ,enkhuizen en  ,stavoren1 zal men 
in een regenachtig seizoen1 bij eenen   
opstoppenden  wind1 een dubbel getal1 en
 dus #fj1jjj1jjj kub4 el water in dat   
kanaal1  dien boezem en die ringvaarten 
kunnen bergen1 zoodat deze gezamentlijk 
een zeer aanzienlijke boezem uitmaken4  
,dusdanige gelegenheid van              
buiten-waterberging bestaat er thans    
niet2 want bij eenen opstoppenden  wind 
belet de hooge waterstand in de         
,zuiderzee1 den afloop van het  water   
uit onze sluizen en afwateringen2 hij   
doet nog meer3 het water  der ,zuiderzee
 dringt door de rivieren1 door opene1   
niet bedijkte1 en  niet afgeslotene     
afwateringen1 tot ver het land in1 en   
zoolang het  binnengestuwde water niet  
weder afgeloopen is1 kan het overtollige
  polder- en binnenwater ook niet       
ontlast worden4 ,dit schadelijke        
binnendringen van zeewater wordt        
vooreerst belet1 en daarenboven is er   
dan nog gelegenheid gemaakt1 dat het    

overtollige binnenwater ook tijdig  weg 
kan4    ,dat dit van het grootste belang
 voor vijf provincin is1 welke allen    
behoefte aan deze verbetering hebben1 is
 klaarblijkelijk1 en zal door  den      
landman naar waarde geschat worden4 ,de 
gelegenheid1 dit water te  kunnen       
bergen1 wanneer het gevorderd wordt1 is 
ook van gewigt1 tijdens  het droogmaken 
van de ,zuiderzee en van het            
,haarlemmer-meer1 omdat men  daardoor in
 staat gesteld is1 onafgebroken te      
kunnen blijven doorwerken4    ,het hier 
ter nedergestelde is een afdoend bewijs1
 dat het daarstellen  van het kanaal    
zeer bevordelijk zal zijn aan de        
droogmaking van het  ,haarlemmer-meer1  
en van het wenschelijke1 dat het        
zeekanaal bestond1  alvorens men met de 
uitmaling van het ,haarlemmer-meer eenen
 aanvang  maakte4    ,men weet1 hoe     
gering het aantal sluisgangen te        
,halfweg en te ,spaarndam  in           
vergelijking met de sluisgangen te      
,katwijk is2 ware het kanaal  gereed1   

dan zouden die sluizen niet zoo         
werkeloos zijn1 en alsdan door  hun     
aantal1 en door de meerdere diepte van  
het kanaal1 meer effect doen1  dan de   
,katwijker sluizen2 het kostbare        
strijkgemaal te ,spaarndam werd         
overbodig1 dat buitendien niet werken   
kan1 wanneer het boezemwater in  het    
,,ij hoog is4    ,men heeft veelvuldige 
meren en plassen1 welke aan het         
,haarlemmer-meer  belenden1 van welke   
men sommige van het ,meer zelf afgedamd 
heeft1 die  men ook al1 om aan de       
bestaande vooroordeelen van waterberging
 te gemoet  te komen1 in wezen heeft    
gelaten2 maar welke dreigen1 na verloop 
van  jaren1 wederom eene oppervlakte zoo
 als thans het ,meer heeft1 te zullen   
beslaan1 met hunne kosten ter           
beteugeling1 voor verwoestingen enz4    
,het zoude wel de moeite beloonen1 om te
 onderzoeken1 in hoeverre het  doenlijk 
en raadzaam ware1 deze meren en plassen 
in eens met het  ,haarlemmer-meer droog 
te maken2 terwijl het spuijingsvermogen 

door sterk  werkenden afloop door middel
 van het kanaal1 zoo veel aanzienlijker 
werd4 ,leveren nu het spuijingsvermogen 
en de water-opvoeringswerktuigen  betere
 resultaten dan vroeger op1 zoo moeten  
natuurlijk de kosten tot  bestrijding   
van het droogmaken aanmerkelijk minder  
worden1 waardoor voor  onuitvoerbaar    
gehoudene1 maar gewenschte1 plannen     
verwezenlijkt kunnen  worden1 dat zeer  
veel tot de materile welvaart van ons   
land zouden  bijdragen4    ,wij achten  
die meren en plassen1 met het kostbare  
onderhoud1 daaraan  verbonden1 onnoodig 
voor waterberging4 ,,leeghwater hield in
 de ,beemster  geene bunders land voor  
boezems achter2 wij zullen die evenmin1 
in het  droog te maken ,,ij en in de    
,zuiderzee behoeven1--de ,noordzee is er
 voor4    ,men ziet toch nu wel in1 dat1
 wanneer er behoorlijk voor de          
afwateringen  van stroomen en rivieren  
gezorgd wordt1 en de afwateringen voor  
polders  enz4 onafgebroken in werking   
zijn1 er geene duizenden bunders voor   

waterberging1 en waarvoor de zee        
dienstbaar is1 noodig zijn4 ,mogt       
,rijnland voor dezen zoo angstig        
gestreden hebben voor het behoud van    
zijnen1 steeds aangegroeid zijnde1      
boezem1 die het een derde gedeelte  van 
zijne oppervlakte ontnam1 millioenen    
guldens1 aan onderhoud kostte1  duizende
 ingelanden ongelukkig maakte1 die      
dorpen met inwoners1 have en  vee       
verslond1 het zoude door twee gestadig  
werkende uitwateringen in de  ,noordzee 
een der meest begunstigde polders in ons
 ,rijk kunnen worden#h4    ,footnote #h3
 ,hoe kleingeestig ,rijnlands collegie  
nog over de  waterberging denkt1 leert  
ons het volgende3 ,men heeft aanvraag   
gedaan1  om een klein meertje van #cjj  
bunders1 van het ,haarlemmer-meer te    
mogen  afdammen en droog maken2 de      
,ministers stemden toe1 maar ,rijnland  
niet1  om behoefte aan waterberging4    
,het ziet er waarlijk erg bij ons uit1  
wanneer aan zulke collegie's de magt en 
het regt toegekend wordt1 om  nuttige   

ondernemingen op fautive gronden te     
keeren4    ,voor de aan en om de ,vecht 
gelegene landen1 voor de provincin      
,overijssel en ,drenthe1 zal de eerst te
 ondernemene indijking van  een gedeelte
 der ,zuiderzee niet minder voordeelig  
zijn1 dan voor  ,noord-,holland4 ,voor  
immer ware men daar mede gewaarborgd    
voor die  schadelijke inundatin1 door   
het in de ,zuiderzee zoo vaak opgestuwd 
wordende water veroorzaakt1 waarvan de  
nadeelige gevolgen onberekenbaar  zijn4 
,door eenen gewaarborgden geregelden    
afloop van het ,i,jsselwater zullen de  
wateropstoppingen in het hart der       
provincie ,overijssel en ,gelderland    
gekeerd kunnen worden1 en zal men in de 
provincin zelve alsdan met  vrucht veel 
tot verbetering kunnen bijdragen4    ,er
 ligt daar veel grond1 welke1 bij       
tijdigen afloop van het water1 in  het  
vroege voorjaar1 veel in vruchtbaarheid 
zal winnen1 en waardoor dan  de waarde  
der landerijen met de meerdere welvaart 
der bevolking zal  toenemen4 ,genoegzaam

 dezelfde voordeelen1 zullen de         
provincin ,vriesland  en ,groningen     
verkrijgen1 wanneer de indijking van de 
geheele ,zuiderzee  wordt ten uitvoer   
gebragt1 en men ook om de kust van      
,groningen een  bolwerk zal gelegd      
hebben1 waardoor de nu nog bestaande    
bezorgdheid  voor hare veiligheid zal   
verdwijnen4 ,ook ware het doenlijk1     
wanneer er  fonds genoeg ingeschreven   
werd1 de omdijking van de               
,groninger-kust1 te  gelijk met die van 
het eerste gedeelte te beginnen1 terwijl
 daardoor de  instandhouding der        
gemeenschap niet belemmerd wordt1 en de 
werkzaamheden  aan de beide vakken ver  
genoeg van elkander zijn afgelegen1 om  
geene  stoornis in dezelve1 van de eene 
door de andere1 te duchten te hebben4   
,komt men tot eene opsomming van al de  
te verkrijgen voordeelen1 welke  deze   
onderneming1 tot stand komende1 zal     
kunnen opleveren1 zoo zullen  die wel   
opwegen tegen eene ingebeelde           
vermindering van landswaarde1 door  de  

aanwinst van #fjj1jjj bunders land1     
waarop een daaraan behoefte  hebbende   
boerenstand wacht4    ,bovendien zoude  
het wel begrepen belang niet mede       
brengen1 dat de  onderneming hare       
bezittingen spoedig ging verkoopen1 daar
 de verpachting  eene voordeelige       
geldbelegging aanbiedt1 en bij den      
overvloed van geld1  dat men gaarne in  
vaste goederen wil beleggen1 het        
evenwigt zich zeer  spoedig herstellen  
zou4 ,den angstigen moge vrees          
aangejaagd worden1 die  hen tot den     
verkoop van land beweegt1 spoedig zullen
 zij echter inzien1  dat hunne renten   
blijven bestaan en de grond niet        
verzinkt1 maar in  waarde toeneemt4     
,voor de landbouw en de ontginning van  
heidegronden1 zoude de onderneming  zeer
 heilzame gevolgen hebben4 ,de          
vruchtbaarheid van het grootste         
gedeelte der gronden in de ,zuiderzee is
 boven allen twijfel verheven3  hier    
vaste blaauwe klei1 daar slib met een   
zeer fijn zand vermengd1 en  alzoo      

gronden1 welke voor de meest            
winstgevende kultuur vatbaar zijn4      
,tarwe1 koolzaad en vlas zullen daar    
even goed kunnen worden geteeld1  als in
 de vruchtbaarste streken van ,zeeland1 
daarvoor waarborgen ons  het ingedijkte 
,eijerland1 het ,koegras1 de            
,wieringerwaard4 ,wordt de  landbouw in 
den polder zelven1 door zijne           
vruchtbaarheid bevorderd en  begunstigd1
 dan zal het niet minder voordeelen voor
 ,noord-,holland en  al de andere       
provincin opleveren4 ,de veestapel zal  
aanzienlijk kunnen  worden vermeerderd1 
doordien men overvloed van hooi zal     
kunnen winnen1  terwijl men nu in       
,noord-,holland1 in het najaar1         
gedwongen is1 het vee  bij duizenden tot
 geringen prijs1 uit gebrek aan voeder1 
te verkoopen1  en er bij late voorjaren1
 als het hooi op en er nog geen gras op 
de  velden is1 nog grooter schade       
aangerigt wordt1 waardoor niet alleen de
  boer verliest1 maar ook de handel in  
boter en kaas veel lijdt4    ,is de     

meerdere productie van hooi wenschelijk 
voor ,noord-,holland enz41  het is mede 
eene dringende behoefte voor            
ontginningen van heidegronden1  waar men
 zich niet bepaalt bij het aanplanten   
van hout4 ,waar men de  gronden wil     
bebouwen1 moet men mest aanwenden1 en   
daartoe is vee  benoodigd2 voor vee moet
 men voeder hebben1 welk voeder de      
zandgronden  niet in genoegzame         
hoeveelheid opleveren4 ,dikwerf is er   
reeds gebrek aan  hooi1 of stijgt de    
prijs daarvan door buitenlandsche vraag 
zoo hoog1 dat  de boer dien hoogen prijs
 niet kan besteden4 ,men zal met        
kunstmesten1  met guano1 enz4 veel      
kunnen verhelpen2 desniettemin houden   
wij het er  voor1 dat een veestapel den 
landbouwer bij den graanbouw voordeel   
zal  aanbrengen4 ,zij1 die varkens goed 
willen mesten1 moeten melk hebben en  om
 melk te verkrijgen is vee              
onontbeerlijk1 en daarvoor is hooi eene 
eerste behoefte2 alles hangt dus als een
 schakel aan elkander4    ,wordt de     

,zuiderzee bebouwd1 dan verrijzen daar  
steden en dorpen2 daar  moet turf       
gebruikt worden1 alzoo ook voordeel voor
 de veenen2 er moet  brandhout zijn1 dus
 weder voordeel voor degenen1 die       
akkermaals-hout  aanplanten4    ,door   
eenen vergrooten veestapel zal de       
uitvoer van vee naar ,engeland          
aanmerkelijk kunnen worden uitgebreid4  
,dit rijk1 dat ons zooveel door  haren  
handelsnaijver heeft benadeeld1 en par  
force majeure1 nog in  ,oost-,indi ons  
weinigje1 in vergelijk van hare bijna   
onmetelijke  bezittingen in ,azi1       
ontneemt1 wordt dan op eene andere wijze
 aan ons  cijnsbaar4 ,door die aanwinst 
van grond in de ,zuiderzee1 zal ons land
 het  ,rijk worden1 waarop de ons       
omringende ,natin het oog moeten        
gevestigd  houden1 om door ons1 op de   
voordeeligste wijze1 van eene der       
voornaamste  levensbehoeften1 het       
vleesch1 te worden voorzien4    ,ons    
land1 zoo bijzonder voor de veeteelt    
geschikt1 mag maar niet langer          

onverschillig omtrent de verbetering der
 landerijen1 door verbeterde            
afwateringen1 blijven4 ,mogen de        
polder-reglementen herzien1 de          
voorstellen tot verbetering niet door   
karigheid en baatzucht jaren lang  in   
overweging worden gehouden1 dan zullen  
er duizende bunders land tot  kultuur1  
vetweiderij en hooiland ontstaan1 welke 
nu grootendeels geen1  of maar weinig en
 slecht hooi opleveren4    ,ons land is 
een waterrijk land1 en onze             
grondbezitters en bouwlieden  moesten   
allen met de water-bouwkunde min of meer
 bekend zijn1 en  middelen aangrijpen om
 hunne gronden te verbeteren2 doch      
duizende hunner  hebben er nog geene    
inzigten van en zijn traag1 om geld tot 
verbetering  van den grond uit te geven4
 ,onkunde1 vadzigheid1 werkeloosheid1   
moedeloosheid1 wangunst1 zucht om       
zwarigheden te opperen1--het eene  paart
 zich aan het andere om werkeloos te    
blijven en alles te laten  verachteren1 
waar veel te verbeteren is4 ,daar ligt  

voor ons het  ,bunschoterveld1 omstreeks
 #djjj bunders groot4 ,elk stemt toe1   
bij  behoorlijk drooghouden1 werd elke  
bunder honderde guldens meer waard4     
,wij willen slechts f #ajj per bunder   
schatten1 zoodat het geheele veld       
binnen kort f #djj1jjj meerder waarde   
zoude bezitten1 behalve de  jaarlijksche
 meerdere inkomsten1 daar de pacht meer 
dan verdubbelen  zoude4 ,met hoogstens  
tien molens1 gezamentlijk f #fj1jjj     
kostende1 ware  men gered4--,elk wenscht
 het1 maar daar blijft het bij4--,in    
,mastenbroek  is men reeds jaren        
achtereen aan het plannen maken1 het    
eene voorstel  volgt het andere op1     
en--het blijft1 zooals het was4 ,in de  
omstreken van  ,breukelen zijn          
landerijen1 nu ter waarde van hoogstens 
f #cjj1 die f #hjj  hebben gegolden4    
,toen waren het winstgevende            
vetweiderijen1 doch door  zorgeloosheid 
en verkeerde bezuiniging van de         
polderbesturen1 is het  daar zoo verre  
gekomen4--,wij zouden een boekdeel van  

soortgelijke  gevallen kunnen vol       
schrijven4    ,is het niet bedroevend1  
dat er in ons klein landje met deszelfs 
overbevolking gronden zijn1 die aan het 
rijk vervallen1 omdat zij de  polder- en
 grond-lasten niet kunnen goed maken2   
en1 domein geworden1  het rijk met      
administratie kosten bezwaren1 grooter  
dan de inkomsten  der geadministreerde  
gronden8 waar1 somwijlen door           
achteloosheid in  het bestuur1 het land 
en daarmede de ingeland verarmt1 terwijl
 dijk- en  heemraden en de              
polder-besturen hooge salarissen blijven
 genieten1 en de  fabrijk de lasten     
zonder afdoende verbeteringen in wezen  
laat8 waar de  renten perpetueel worden1
 op ter leen verstrekte kapitalen1 die  
bij een  behoorlijk beheer konden worden
 afgelost8    ,bij een bestuur1 waarin  
de meeste leden stadbewoners waren1     
regters  enz41 die nimmer in den polder 
kwamen1 onkundig van de molens1 werd een
  ingeland ingekozen1 die verklaarde1   
dat alles schandelijk verachterd  was1  

en die geen zitting wilde nemen1 ten zij
 er aanzienlijke sommen  tot herstel    
besteed werden1--men zocht de eene      
bezuiniging bij zijne  begrooting voor  
en de andere na op4 ,valt er dan niets  
meer te  bezuinigen8 vroeg een          
hunner4--,ja1 heeren1 antwoordde de     
nieuw  ingekozene1 mij dunkt1 wij konden
 onze traktementen wel eens een paar    
jaren missen6--,elk zweeg1 er werd van  
geen bezuinigen meer gerept 7de         
salarissen1 waar voor niets gedaan werd1
 bedroegen omstreeks f #fjj 's  jaars74 
,dat de landbouw de hem ter dienste     
staande hulpmiddelen met onwrikbaren    
wil te baat neme en behartige1 om uit   
eenen kwijnenden toestand te  geraken1  
in stede van protectie te willen hebben1
 die hem niet baten  kan1 en tot        
algemeenen ondergang leidt4 ,ook de     
landbouw heeft meer  wetenschappelijk   
onderrigt en kennis noodig4 ,het is     
laaghartig te  zeggen3 de boer moet niet
 wijzer zijn1 dan hij is4 ,wij zijn van 
oordeel3  hoe beschaafder de boer is1   

hoe beter onderrigt hij zal genoten     
hebben1  zoo veel meer zal hij tot de   
materile welvaart des lands bijdragen4  
,hij  moet ook kennis genoeg hebben1 om 
zelf1 met gezond verstand1 over den     
aanleg van dijken1 kaden en             
water-afleidingen en molens te          
oordeelen4  ,wij zouden verscheidene    
voorbeelden kunnen aantoonen1 waar      
zoowel  particulieren als               
polder-besturen1 door gebrek aan oordeel
 en kunde  omtrent de                   
water-opvoerings-werktuigen en de       
toepassing van de  stoomkracht daarop1  
door de doelloos gemaakte kosten1 groote
 verliezen  hebben ondergaan4 ,hoe beter
 de landman in zijn vak onderrigt is1   
hoe  meer voordeel hij ook van zijn     
beroep zal trekken4    ,sedert ons hooi 
ook reeds buiten 's lands begeerd wordt1
 zoodat er vele  verzendingen1 tot zelfs
 naar ,algiers toe1 plaats hebben1 heeft
 men niet  te vreezen1 dat wij daar te  
veel van kunnen aanwinnen4 ,het is in 't
  geheel een verblijdend en bemoedigend 

vooruitzigt voor den landbouw en  voor  
de teelt van alle boom- en tuinvruchten1
 dat de vraag daarnaar voor  het        
buitenland zoo toeneemt4 ,de teelt van  
boom- en tuinvruchten zal aan  menigen  
nijveren huisvader met zijn gezin1 die  
geene middelen bezit1 om  pachter van   
eene groote boerenhofstede te worden1 en
 te veel kunde1 om  slechts boerenknecht
 te blijven1 een in zijnen kring        
redelijk bestaan  kunnen verschaffen4   
,dat er dan ook maar voor goede         
watergemeenschap  gezorgd worde1 opdat  
hij zijne vruchten spoedig aan eene     
markt kunne  brengen1 vanwaar dezelve   
naar buiten worden verzonden4    ,door  
de ruime waterberging1 waarvan          
voortdurend1 en niet slechts  tijdelijk1
 gebruik zal kunnen gemaakt worden1     
moeten de uit- en  afwateringen van     
zelve verbeteren4 ,het gevolg daarvan   
zal zijn1 dat de  lasten1 die op eenen  
polder drukken1 door de verbeteringen   
minder zwaar  zullen vallen1 ja zelfs   
ook verminderd zullen kunnen worden4    

,het zijn de  grondlasten niet alleen1  
het zijn de polderlasten1 met dijk-1    
kaai- en  molengelden1 die het meeste   
drukken4    ,zijn eenmaal vele der thans
 bestaande dijken overbodig             
geworden1--als de  afwateringen op eenen
 verbeterden voet zullen gebragt1 en in 
het gebrek  van hooi voorzien zal zijn1 
dan zullen1 naar ons inzien1 nog minder 
redenen bestaan1 voor                   
graan-protectie-wetten4    ,naar onze   
wijze van zien1 is het verkeerd         
gehandeld van grondeigenaren  en        
landbouwers1 den invoer van vreemd graan
 te beletten2 daardoor wordt  de uitvoer
 van vele onzer eigene voortbrengselen  
belemmerd2 te meer1  daar er            
verschillende soorten van graan zijn1   
welke ongeschikt zijn1 om  zonder       
vermenging met andere gebruikt te       
worden4    ,vroeger voerde men          
,oost-,zeesche tarwe met ,groninger     
koffen aan2 het  ,groninger product vond
 mede zijnen aftrek te ,amsterdam2 daar 
verstond  men de kunst1 om geschikte    

meleringen voor de verschillende markten
  te maken1 en door dezelfde ,koffen    
welke het vreemde graan aangevoerd      
hadden1 werd dit1 met het inlandsche    
vermengd1 weder uitgevoerd en de        
schepen vonden retourladingen met wijn1 
olie1 enz4 ,toen ten tijd bragt  de     
tarwe prijzen op1 waarover de landbouwer
 zich niet beklaagde en niet  beweerde1 
dat hij ondersteuning behoefde4         
,daarbij leert de ondervinding1 dat de  
slechts producerende en niet            
handeldrijvende landen in geenen deele  
bevoordeeld zijn4 ,zij staan  doorgaans 
te veel bloot aan den wisselvalligen    
aftrek hunner produkten1  en moeten     
dezelve somwijlen jaren achtereen op    
elkander gestapeld houden  liggen1      
wanneer de oogsten overal overvloedig   
zijn1 en dan heerscht in  die slechts   
producerende landen armoede en nood4    
,polen en ,oost-,pruissen  leveren      
geenszins de bewijzen op van grootere   
welvaart1 ofschoon zij de               
voorraadschuren van ,europa waren4      

,daarenboven mag men de geheele         
bevolking van een land1 ter gunste van  
weinigen niet dwingen1 om een           
onsmakelijk voedsel te gebruiken1 dat   
de bestanddeelen van goed voedzaam brood
 7de eerste levensbehoefte7  mist1 door 
dwang duur betaald moet worden1 en      
waarop bovendien zware1  zoo ,rijks- als
 stedelijke-accijnsen drukken1 zoodat de
 reeds karige  genietingen van een groot
 gezin al meer en meer moeten           
verminderen4    ,de scheepsbouw en      
scheepvaart geven brood in het          
,groningerland aan eene  aanzienlijke   
menigte ambachtslieden en               
varensgezellen1 en deze hebben  ook     
regten1 die geerbiedigd moeten worden1  
zoowel als de graanhandel1  waarmede het
 bestaan van duizenden gemoeid is4      
,handel en scheepvaart  moeten vooral in
 ons beperkt land1 dat met zulken enorm 
grooten  schuldenlast bezwaard is1 den  
landbouw schragen1 terwijl door dezen   
den aftrek der produkten bevorderd moet 
worden1 en de stadbewoner1 die  het     

grootste gedeelte der opbrengsten       
betaalt1 heeft van regtswege  aanspraak1
 dat men hem dus ook de middelen niet   
ontneme1 waardoor hij  de lasten kan    
betalen4    ,treurig genoeg ziet men bij
 onze verminderde scheepvaart een       
verschijnsel1 dat het ontegensprekelijk 
bewijs is1 hoe alles ten onzen  nadeele 
omgekeerd is4 ,bij de aanzienlijke      
hoeveelheden spek1 die ons  ,groningen1 
,overijssel1 ,drenthe en ,gelderland    
leverden1 hadden wij nog  behoefte aan  
toevoer uit ,westphalen en ,pruissen1   
doch thans leveren  ons die gewesten dit
 niet meer4 ,bij den meer levendigen    
handel van  ,hamburg en ,bremen1 en de  
aldaar steeds toenemende scheepvaart1   
gaan de  verzendingen van spek enz4 daar
 heen4 ,rijn-,pruissen1 dat ons vroeger 
gaarne voor zag1 trekt nu1 bij meerdere 
welvaart aldaar1 het spek uit  onze     
provincin1 hetwelk wij vroeger voor onze
 eigene scheepvaart niet  konden        
ontberen4 ,het moge den landbouwer      
onverschillig zijn1 waar zijne          

producten blijven1 wanneer hij maar     
gelegenheid heeft1 dezelve te kunnen    
verkoopen2 doch zoodanige               
verschijnselen1 welke ten duidelijkste  
eene  geheele ommekeer van zaken doen   
blijken1 behoort de hooge regering met  
geen onverschillig oog te blijven       
aanzien4 ,het levert de onbetwistbare   
bewijzen op1 hoe ten onzen nadeele de   
zaken veranderd zijn1 en welke  treurige
 gevolgen dit moet hebben2 zoodat alle  
middelen dienen te worden  aangewend1 om
 het kwaad zooveel mogelijk te keeren4  
,een punt1 dat betrekking heeft op al de
 bij de uitwateringen te  ,zandpoort    
belang hebbende districten1 is1 dat de  
sluizen aldaar niet  alleen zouden      
gelegd worden1 om het buitenwater bij   
hoogen vloed te  keeren1 maar te        
gelijker tijd1 om ook het rivierwater op
 te kunnen  houden1 opdat er niet te    
veel van afloope4 ,zoo kan het ook      
dienstig  zijn1 in drooge zomers1       
wanneer er gebrek aan water in          
,noord-,holland is1  om het van boven   

afloopende zoete water1 in de sluizen te
 leiden1 alwaar  men anders wel         
genoodzaakt is1 zich met zout water te  
behelpen1 dat  allernadeeligst is voor  
de kaasmakerij4    ,de ringvaarten      
zullen van onberekenbare dienst worden1 
voor onze kleine  steden met hare       
onbruikbaar gewordene havens2 het zijn  
niet alleen de  ,west-,vriesche steden1 
die door het verslibben harer havens    
haren handel  en hare welvaart zagen    
verdwijnen1 maar ook de ingang van de   
,eem zal  verbeterd worden1 als ook de  
havens van ,harderwijk1 ,elburg1        
,vollenhoven1  en eenige meer1 waar     
lokale omstandigheden en gebrek aan     
middelen  beletselen zijn4    ,zeer     
dikwijls liggen zoovele landen om den   
,eem1 op het ,kamper eiland1 om  de     
geheele kust en binnen de provincie     
,overijssel1 bij hooge vloeden1  tot    
laat in het voorjaar onder water2 dan   
dringt de zee langs den  kronkelenden   
,i,jssel en het ,zwolsche ,diep1 tot ver
 landwaarts in1  benadeelt den hooibouw1

 en rigt wijd en zijd ontzettende       
verwoestingen  aan1 hetwelk door onze   
voorgestelde bedijkingen voor immer     
gekeerd  wordt4 ,die vloeden1 door      
opstoppende winden veroorzaakt1 zullen  
geene  schade meer kunnen toebrengen en 
de verwachtingen van den landman op     
eenen goeden oogst niet meer bedreigen4 
,door de ringvaarten1 die voorbij       
,amsterdam op het ,zeekanaal uitloopen1 
zal de ,i,jssel zelf1 tot bij ,kampen1  
een beter verhang tot in de ,noordzee   
verkrijgen en wel van vijf duim op elk  
uur gaans1 welk verhang gelijk  is aan  
dat bij de brug voor ,kampen2 en        
bovendien zullen de sluizen in  de      
ringvaart1 bij ,stavoren en ,enkhuizen  
van groot nut zijn1 voor den  ,i,jssel4 
,het ,zwolsche-,diep en het waterrijk   
,drenthe1 tot aan de ,vriesche  kust    
toe1 zoo ver de eerste indijking zoude  
strekken1 wordt ook daardoor  voor      
overstrooming beveiligd4    ,eene ramp1 
zoo als men die in het jaar #ahbe       
beleefd heeft1 toen het  water omtrent  

#b ellen hoog binnen de stad ,meppel1 en
 in hare omstreken  stond en deze       
alsmede genoegzaam geheel ,overijssel   
eene verwoesting  ondergingen1 waarvoor 
jaren benoodigd waren1 om de geledene   
schade te  kunnen herstellen1 had men   
niet meer te duchten4    ,ware eenmaal  
de indijking van ,enkhuizen op ,stavoren
 volbragt 7het  daarbij te laten        
berusten1 ware maar half werk71 dan     
konde men aan  de niet minder gewigtige 
indijking van het overige gedeelte van  
de  ,zuiderzee en de ,wadden beginnen1  
dat met minder kostbaren aanleg even    
goede uitkomsten zouden opleveren1      
,vriesland werd daardoor tot op  eenen  
aanmerkelijken afstand van de ,zee      
verwijderd1 en hare op vele  plaatsen   
thans zorgwekkende dijken1 werden dan   
geheel overbodig4 ,het  onderhoud       
daarvan verviel1 hare beemden voor      
veeteelt1 koolzaad en vlas  werden      
aanzienlijk uitgestrekt1 en zij genoot1 
even als alle andere  districten1 al de 
weldaden1 welke door verbeterde         

afwateringen en  watergemeenschappen te 
verkrijgen zijn4 ,vele harer            
uitgestrekte veenen1  waren met beter   
gevolg dan nu te bewerken1 en vele van  
derzelve meren1  en plassen1 zouden     
alsdan met voordeel droog gemaakt kunnen
 worden1  waardoor hare toenemende      
bevolking mede gelegenheid vond1 om een 
ruim  bestaan te verwerven4    ,wij     
zouden vreezen1 door eene herhaalde     
opsomming van aldaar te  verkrijgen     
voordeelen1 den geachten lezer te       
vermoeijen2 maar wij  moeten er thans op
 wijzen en dringen er op aan1 dat men de
 zaak ook in  ,vriesland en op de       
,eilanden in rijpe overweging neme4 ,wij
 twijfelen  geenszins1 van ook daar vele
 warme voorstanders te zullen vinden1   
welke  het niet bij overlegging zullen  
laten1 maar mede helpen bijdragen tot   
derzelver verwezentlijking4    ,ook de  
daar te graven ringvaarten en kanalen   
zullen volledige  waterberging geven1   
die #ac1jjj1jjj kwadraat-ellen beloopen2
 wij kregen  alsdan daarvoor een geheel 

van #cfjj bunders oppervlakte1 dat den  
meest  bezorgden daarover reden tot     
tevredenheid kan geven1 ofschoon wij    
gelooven1 dat1 na volbragte droogmaking1
 de ringvaarten en kanalen1  als        
eigentlijke boezems overbodig zullen    
zijn2 terwijl de verhangen1  naar gelang
 der winden1 zoo krachtdadig om het     
noorden1 het westen en  zuidwesten      
zullen kunnen werken1 dat er altijd van 
de eene of andere  zijde1 zoo niet      
overal te gelijker tijd1 genoegzame     
afloop van water  zal plaats hebben1    
waarvan al de belendende provincin      
partij zullen  trekken4    ,de ,i,jssel 
was altoos1 en blijft bij gewonen       
waterstand op de rivieren de  ,waal en  
,rijn1 de oorzaak van groot verlies van 
water op dezelve4    ,alle              
waterbouwkundigen begeerden veel water  
op den ,rijn en op de ,waal1  om        
daardoor meerdere schuring en mindere   
aanslibbing te bekomen4  ,overijssel    
verlangde zulks mede voor den ,i,jssel  
en heeft dat dan ook ten  koste der     

hoofdrivieren verkregen of genomen1 en  
wel door middel van  eenen scheppenden  
arm of kribwerk boven aan den monding   
van den ,i,jssel  te leggen4 ,door die  
bekribbing echter werd de laatste       
doodsteek aan ,rijn  en ,waal gegeven1  
en ,gelderland en ,overijssel veel      
schade1 door te veel  toevoer van water1
 toegebragt4    ,er zullen weinige jaren
 meer verloopen1 of ,rotterdam en       
,dordrecht zullen  bij gewonen          
waterstand1 in den zomer en in het      
najaar1 geene beladene  schepen meer    
stroomopwaarts kunnen zenden4 ,door de  
steeds toenemende  aanslibbing van ,waal
 en ,rijn ondervinden de                
stoombootdiensten reeds  meerder        
oponthoud dan vroeger4 ,men begint dan  
nu ook in te zien en te  erkennen1 dat  
de te weeg gebragte waterafleiding langs
 den ,i,jssel een  verlies van water aan
 de beide hoofdrivieren ten gevolge     
heeft2 dat zij  onbruikbaar zullen      
worden1 en om zulks eenigermate te      
verhelpen1 wil  men hebben1 dat de      

,kille bij ,werkendam zal gedigt worden1
 iets1 waarvan  voor eene eeuwe ,c4     
,,van ,,velzen de noodzakelijkheid reeds
 heeft betoogd4  ,dan dat digten van de 
,kille bij ,werkendam zal ,rijn en      
boven-,waal niets  baten1 zoo lang als  
den ,i,jssel wordt toegestaan1 deze     
rivieren dood te  tappen1 zoo als nu    
plaats heeft4 ,men moet echter de hulp1 
die de ,i,jssel  verleenen kan1 om1     
wanneer er te veel water van boven komt1
 om door ,waal  en ,rijn te kunnen      
afloopen1 niet uit het oog verliezen2   
daarom ware het  eene behoefte den      
,i,jssel van drie sluizen1 op afstanden 
van elkander  gelegd1 te voorzien1 die  
het water tot op een bepaald peil zouden
 kunnen  keeren1 en dat hoog genoeg     
ware1 om de rivier bevaarbaar te houden 
en de  ,i,jssel1 bij hoogen             
boven-waterstand1 zijne uiterwaarde     
bleef inunderen4    ,het voorgestelde   
kanaal van af beneden ,westervoort1 door
 de hooge  gronden en de ,veluwe heen1  
tot naar de ,steenen-kamer te graven1 om

 den  ,i,jssel te vervangen1 zoude in   
eene regte lijn afloopen2 het moest van 
drie sluizen worden voorzien1 om in     
gewonen tijd een verval van acht  ellen 
te keeren1 van den ,i,jssel af tot aan  
de ,zuiderzee1 aan werszij de  der      
sluizen en het kanaal eenen breeden     
overlaat makende1 om1 in tijden  van    
nood1 bij ijsopstoppingen en hoogen     
waterstand tot ontlasting  van het water
 te dienen1 en daardoor de verwoesting1 
uit doorbraken  ontstaande1 en de       
vernieling van menschenlevens en vee te 
voorkomen4 ,dit  kanaal zou een afdoend 
redmiddel voor al de om ,rijn en ,waal  
gelegene  waarden en landen worden en   
langs dien regtlijnigen stroom zoude1   
met  een verval van #a el op een uur1 of
 #e strepen op eene el lengte1 eene     
verbazende hoeveelheid water afstroomen 
waar anders een regtlijnige  stroom voor
 eene rivier1 in gewonen tijd1 nadeel   
aan dezelve1 door te  veel spoed1       
toebrengt1 zou het in dit geval een     
vereischte worden4 ,men  heeft niet te  

vreezen1 dat bij eenen regtlijnigen     
stroom van #cjj ellen  breedte1 met het 
verhang van eene el op een uur1 geene   
genoegzame  hoeveelheid water zou kunnen
 afloopen2 men moet de regelen der      
snelheid  niet naar de snelheid van     
eenen overlaat berekenen1 waar het water
 uit  rust in beweging moet komen1 en   
bijgevolg tijdverlies plaats heeft2 men 
zoude zich alsdan vergissen kunnen1 even
 als zulks bij het leggen van de        
afwateringssluis te ,katwijk plaats had4
 ,na genomene waarnemingen omtrent      
overlaten1 hebben de ontwerpers op veel 
minder snellen afloop van water  door de
 sluizen gerekend1 dan daadwerkelijk1 na
 de opening derzelve1  heeft plaats     
gevonden1 en gelukkig1 dat de           
misrekening voordeelig  uitviel4    ,wij
 mogen niet nalaten1 hierbij nog eens   
vlugtig het oog op de helling  van ons  
land te slaan4    ,nagenoeg van de      
,noordzee bij den ,dollart af tot aan   
,emmerik toe1 is  ons land1 als een     
kustland1 door hoogere landen omgeven1  

dat door  persing1 gevenredigd aan die  
hoogere ligging1 eenen aandrang van     
water  op ons lager liggend grondgebied 
doet ontstaan4 ,door den aandrang van   
het hooger afkomende water wordt de     
last1 welken wij van het water op  ons  
grondgebied hebben1 natuurlijk grooter2 
terwijl het water door de  verslibbing  
der ,zuiderzee en van de mondingen der  
rivieren1 alsmede door  de verhooging   
van derzelver beddingen1 althans omlaag1
 in zijnen vrijen  afloop verhinderd    
wordt4 ,hiertoe dragen de steeds        
verhoogd wordende  dijken 7welk         
verhoogen toch eenmaal een einde zal    
moeten hebben7 mede  niet weinig bij4   
,door al deze oorzaken nemen de         
ophoopingen van water  binnen in ons    
,land toe1 en daardoor de               
overstroomingen2 waarbij nog  de door   
noordweste stormen veroorzaakte vloeden 
komen1 zoodat de  vruchtbaarste streken 
in ons ,rijk hoe langer hoe meer1 en het
 meest  geteisterd worden4              
,overijssel en ,drenthe zijn thans in   

strijd1 wegens het brengen  van kanalen 
tot op de grenzen 7het ware veel        
verstandiger1 om  gemeenschappelijk te  
werk te gaan71 welke kanalen1 zonder    
iemand te  schaden1 tot aan de grenzen  
konden gebragt worden1 om daardoor van  
die  zijde onzen handel met ,hannover te
 verlevendigen4    ,wij meenen          
behoorlijk en duidelijk genoeg betoogd  
te hebben1 dat  wij voornamelijk de     
ringvaarten willen daargesteld hebben1  
om de  watergemeenschap1 zoo doelmatig  
als doenlijk1 in te rigten1 ten einde   
daardoor in het onderling verkeer van   
handel en scheepvaart te voorzien1      
terwijl zij te gelijker tijd voor de af-
 en uitwateringen worden  dienstbaar    
gemaakt4 ,als waterberging vermeenen wij
 dezelve te kunnen  ontberen4 ,in de    
drooggemaakte ,zuiderzee zullen         
verscheidene vaarten  gegraven worden1  
welke dien grond1 tot aller gemak1 in   
verschillende  rigtingen zullen         
doorkruisen1 en langs welke breede      
rijwegen kunnen  aangelegd worden1 met  

boomen en plantsoen bezet1 zoodat de    
drooggemaakte  ,zuiderzee een niet      
minder aangenaam oord zal worden dan de 
,beemster1  doch desniettemin vrij wat  
uitgestrekter1 waarin1 na verloop van   
tijd1  menige stad en menig dorp zal    
kunnen gesticht worden4 ,de straks      
genoemde  vaarten1 welke bevaarbaar     
zullen worden voor ruime1 welingerigte  
trekschuiten en barges1 met paviljoen1  
achter- en voorkajuit1 naarmate  van den
 stand der reizigers1 zullen overvloed  
van waterberging  opleveren4    ,heeft  
men vroeger al verschillende indijkingen
 in de ,zuiderzee  ondernomen1 en is men
 nu nog daarmede bezig1 de weinig       
voldoende  uitkomsten van velen         
derzelven zijn niet zeer geschikt1 om   
den lust tot  soortgelijke ondernemingen
 aan te wakkeren4    ,van zeer          
verschillenden aard evenwel zijn de     
redenen1 waardoor verlies  in stede van 
winst geleden wordt4 ,vele dier         
indijkingen en droogmakingen  werden op 
te kleine schaal ondernomen1 zoodat het 

getal ingedijkte  bunders de kosten van 
een soliede bedijking niet konden       
goedmaken2  vooral1 wanneer daarbij     
tegenspoeden kwamen1 welke men niet     
verwachtte1  die echter uit den aard der
 zaak te duchten waren1 omdat men1 om   
kosten  te sparen1 de grondslagen der   
dijken te ligt maakte2 aan die kwalijk  
voltooide1 versch gelegde dijken werd1  
bij hooge vloeden en stroom door  den   
afslag veel schade aangebragt1 en1 om   
dien weder te herstellen1  moest op     
nieuw geld worden genegocierd1 waardoor 
de eerste ondernemer  aan den tweeden   
geldschieter zijn regt op den gewonnen  
grond voorloopig  moest afstaan4 ,het is
 echter de bedijking niet alleen1 maar  
het  zijn ook de uitwateringen1         
molenvlieten1 molens en sluizen1 die in 
verhouding tot weinige honderde bunders 
de kosten zwaarder doen wegen1  dan in  
verhouding tot zooveel maal duizenden2  
en wanneer alles zonder  tegenspoed     
afloopt1 dan heeft de geldschieter bij  
eene kleine indijking  nog maar eenen   

karigen interest4 ,de voorwaarden1 welke
 dikwerf den  nieuwen ondernemer        
voorgeschreven worden door de achter de 
nieuwe  bedijking liggenden en          
bevoordeeld wordenden polder1 berokkenen
 ook  nadeelen4    ,zoo is het geschied1
 dat het bestuur van eenen achter eene  
voorgenomene  indijking liggenden       
polder1 tot bewilliging der nieuwe      
indijking1 de  voorwaarde stelde1 dat   
langs de uitgestrektheid van den ouden  
dijk1  welke door de nieuwe indijking   
genoegzaam geheel overbodig werd1 tot   
onderhoud van dien dijk eene strook     
gronds van den nieuwen polder1  langs   
den ouden dijk1 tot zoogenaamd onderhoud
 daarvan1 daaraan moest  afgestaan      
worden1--gronden1 die nog eerst moeten  
aangewonnen worden6  ,het bestuur van de
 nieuwe onderneming1 dat eerder eenige  
toelage of  uitkeering van den ouden    
polder had kunnen vragen1 daar het      
onderhoud  aan den ouden dijk genoegzaam
 overbodig werd1 willigde welligt uit de
  niet ongegronde vrees voor            

langrekkende tegenwerkingen1 den meer   
dan  onbillijken eisch in4 ,de geheele  
aanwinst van grond bedroeg geene #aejj  
bunders1 daar moest een zeedijk van     
bijna #gjjj ellen om heen gelegd        
worden1 en daarenboven moest men zich   
aan zulke schadelijke en  onbillijke    
conditin onderwerpen4    ,er komen      
bovendien nog andere nieuwe bezwaren    
bij3 het gouvernement  loofde premin uit
 aan hen1 die indijken wilden4 ,bij de  
wet of het  besluit van den #f ,junij   
#ahdj werd men daartoe aangemoedigd2    
doch thans  worden harde bepalingen     
opgelegd1 wanneer men concessin tot     
indijkingen  wil verkrijgen1 door vooraf
 den grond met goud te moeten koopen4   
,waren  onze regering en hare agenten   
niet boven allen twijfel van venaliteit 
verheven1 voorwaar6 er ware geene       
geschiktere gelegenheid voor uit te     
denken4    ,deze schatting te moeten    
betalen1 houden wij voor onbillijk1 en  
voor  geene regtvaardiging vatbaar4     
,heeft het rijk daarop wettige          

aanspraak8  ,is de zee haar domein8 ,op 
welk archief beroept men zich1 om dit te
  bewijzen8 ,dan moest deze bezitting1  
even als alle domeinen1 publiek ten     
verkoop aangeboden worden of zijn4      
,van eene andere zijde beschouwd1 is het
 voordeelen trekken op eene             
onbehoorlijke wijze4 ,het rijk wordt van
 de zorg en kosten tot onderhoud  der   
zeedijken ontheven1 voor directe en     
indirecte schaden1 door het  opgeruimde 
water1 beveiligd en komt bovendien in   
het genot van inkomsten  van allerlei   
aard1 door den1 tot kultuur geschikt    
geworden1 nieuw  aangewonnen grond1 en  
nu wil men daarenboven nog1 niet bij de 
wet  geregelde1 onderhandsche           
schattingen heffen4 ,behalve de         
zwarigheden1  door ons opgeteekend1 bij 
bedijkingen van kleinen omvang1 komen   
nog  de kosten van een bestuur1 dat met 
de molen- en andere polder-lasten1  een 
voortdurend drukkend bezwaar blijft1    
hetwelk naar gelang der  hoegrootheid   
van derzelver bedrag1 de waarde van     

eenen1 anders  vruchtbaren grond1 niet  
onaanzienlijk vermindert4    ,bij de    
door ons voorgestelde ondernemingen     
lossen zich alle gemaakte  bedenkingen  
van zelve op4 ,er is eene aanzienlijke  
hoeveelheid ingedijkte  grond tegenover 
weinige dijken4 ,in alles omstreeks #d  
uren gaans  bedijking1 tegenover een    
getal van #bfj1jjj bunders vruchtbaar   
land4    ,de te leggen dijken worden    
door de ruime middelen1 door voorraad   
van  specie1 voor premptoire schade     
beveiligd1 en hebben weinig onderhoud1  
als ze eens goed gelegd zijn4 ,er is    
slechts een gering getal sluizen1       
uitwateringen1 beslag van molens1 in    
verhouding tot het groote geheel1       
noodig1 en daarenboven zal het bedrag   
der te betalen polderlasten gering      
zijn4    ,deze beschouwingen zijn niet  
geschikt1 om hier de door ons gemaakte  
berekening van kosten na te gaan1 het   
zijn slechts voorloopige  beramingen1   
welke door eene speciaal daartoe te     
benoemen commissie1  in overleg met ons1

 kunnen worden beoordeeld1 om tot       
grondslag dier  eventueele              
kostenberekening te dienen4    ,in onze 
berekeningen zijn de kosten voor        
sluiswerken1 bruggen enz4  opgenomen1   
tot prijzen1 waarvoor de reeds bestaande
 sluizen enz4 zijn  gelegd1 zoodat      
daarin geen groot verschil zal zijn4    
,men zoude het  somwijlen noodzakelijk  
kunnen achten1 meerdere sluizen aan te  
leggen1  doch dit zal de                
verwezentlijking van het werk niet      
kunnen verhinderen4    ,de kosten aan de
 duizenden ellen lange ringvaarten1 die 
in de  millioenen loopen1 te besteden1  
zullen zeer zeker beneden de raming     
blijven4 ,al de millioenen kubiek ellen 
graafwerk zijn tot #cj ,ct4 per  kub4 el
 berekend1 waarop de ramingen bij het   
rijk of eigentlijk bij het              
,haarlemmer-meer ook gemaakt zijn2      
intusschen zijn dezelve #ej p,ct4 daar  
beneden gebleven4 ,de dijk tusschen     
,enkhuizen en ,stavoren is op f #a1ej   
per kub4 el berekend1 gelijk ook het    

uitgraven der specie in het  ,zeekanaal1
 dat meer dan gewone diepte heeft1 ook  
hooger aangeslagen  werd4    ,het bedrag
 der kosten voor steenkolen voor de     
stoom-water-werktuigen is  stellig te   
hoog aangenomen2 de consumptie van      
brandstoffen van het eene  werktuig     
verschilt aanzienlijk met die van het   
andere4 ,er zijn in de  laatste tijden  
groote verbeteringen in het vuren       
aangebragt1 en daardoor  blijft het     
cijfer zeer moeijelijk te bepalen4 ,wij 
hebben daarom liever  eene ruimere      
berekening tot grondslag genomen1 dewijl
 eene voordeelige  uitkomst altijd      
aangenamer is dan te korten4    ,het    
spreekt van zelf1 dat wij nog geene     
lokale opmetingen1 peilingen  en        
boringen hebben gedaan1 de juiste       
lengten hebben om die redenen nog  niet 
kunnen worden bepaald2 doch valt ons    
aangenomen getal op den eenen  afstand  
tegen1 het kan op eenen anderen         
medevallen4    ,de diepten der zee zijn 
niet gepeild2 doch eigene waarnemingen1 

de  rapporten van loodsen1 schippers en 
visschers kunnen tot1 althans           
vermoedelijk1 zekere gidsen verstrekken4
    ,de kosten van bekavelen1 slechten  
en slooten hebben wij op omstreeks  f   
#hd per bunder aangeslagen2 dit zal     
almede bevonden worden te veel te  zijn1
 en dit verschil maakt over de          
aanzienlijke oppervlakte eene groote    
som uit4    ,bij den grooten omvang van 
de in te dijken zee en het geringe      
aantal  dijken1 dat gelegd zal moeten   
worden2 bij de omstandigheid1 dat er    
bij het droogmaken voor het drooghouden 
meer dan voldoend beslag van            
waterwerktuigen is voorgesteld1 zullen  
de te heffen polderlasten al zeer       
gering zijn4    ,wordt er een goed      
polder-reglement gemaakt1 en daaraan de 
hand gehouden1  zoodat de slooten en    
weteringen behoorlijk worden schoon     
gehouden1  waardoor de toeschieting tot 
de waterwerken niet belemmerd wordt1 dan
  zal de drooghouding1 bij de diep te   
graven slooten1 even als in de          

,beemster1 niets te wenschen overlaten4 
,is deze onderneming niet de meest      
kolossale1 die ooit in ons ,rijk is     
ondernomen of voorgesteld geworden8 ,is 
zij dus niet eenig in hare soort1  zij  
is ook eenig door de voordeelen1 die zij
 aanbiedt4    ,in eenen onlangs         
ingedijkten polder1 die met hooge lasten
 bezwaard is1  werd de bunder beste     
kleigrond tegen f #gj verpacht2 men     
veronderstelle  zich de #bfj1jjj bunders
 ook droog1 en die allen tegen slechts f
 #dj  verhuurd1 dan zoude dit f         
#aj1djj1jjj aan jaarlijksche inkomsten  
opbrengen4    ,men moge aannemen1 dat er
 ook zandbanken in de ,zuiderzee zullen 
liggen4  ,wij voor ons gelooven1 dat de 
meeste daarvan met slib zullen doormengd
  zijn1 die eeuwen lang vruchtbaar      
kunnen blijven4 ,mogen er dan ook       
streken zijn van een' onvruchtbaarder   
aard1 daarentegen zullen er ook  vele   
zijn1 welke1 vooral in de nabijheid van 
volkrijke plaatsen1 twee-  en driemaal  
meer zullen opbrengen dan gewone        

gronden4    ,de administratie-kosten    
zullen wel kunnen bestreden worden1 uit 
de  opbrengsten der hooiverpachtingen op
 de uitgestrekte dijken der  ringvaarten
 en buitenwaarden1 terwijl er matige    
sluis- en kanaalgelden  zullen kunnen   
berekend worden2 doch daarenboven zal   
het zand uit de  duingronden eene       
aanzienlijke som opbrengen als ballast  
voor de schepen4    ,wij willen geene   
hooge waarde der gronden tot berekening 
voor de  winsten der onderneming        
stellen1 maar kunnen toch de daadzaak   
aanvoeren1  dat vele gronden1 tot vlas1 
koolzaad1 mostaard- en tarwebouw        
geschikt1  eene viervoudige en meerdere 
waarde dan f #dj per bunder in huur     
zullen  hebben4 ,in de ,wieringerwaard  
geldt een bunder lands1 dat voor de     
vlasteelt bereid is1 f #bjj in huur4    
,de ,i,jpolder zoude al zeer spoedig    
gereed zijn1 en bij het wezentlijk      
gebrek aan goed land1 in het midden     
eener groote bevolking1 zal de  grond   
daarin zeer zeker hooge prijzen         

opbrengen2 indien de onderneming  het al
 niet doelmatig mogt achten1 om in de   
eerste jaren den grond voor  eigen      
rekening te bebouwen1 en de oogst te    
velde te verkoopen1 even zoo  als men in
 de ,beemster deed1 welke in #aj jaren1 
niettegenstaande de  tegenspoeden en    
grootere kosten1 geheel vrij is         
geworden4 ,de regering  laat ook in     
verschillende droog gemaakte plassen de 
gronden voor hare  rekening bebouwen1 en
 de te veld staande gewassen verkoopen4 
,de geheele in te dijken oppervlakte zal
 ook niet in eens voor bebouwing  gereed
 zijn2 echter om de kusten heen zal er  
al spoedig grond droog  liggen1 waarmede
 gaande weg aan de eerste behoefte aan  
land kan worden  voldaan4 ,wij herhalen 
het1 wij willen ter aanmoediging1 om    
deelnemers te  vinden1 geene berekening 
van hooge pachten maken1 desniettemin is
 de  concurrentie om land te krijgen zoo
 groot1 dat het voor korten tijd in  de 
,betuwe gebeurd is1 dat de verhuurder   
verklaarde1 geene verhooging op  den    

inzet te willen nemen1 welligt uit      
overtuiging1 dat de inzet zoo  hoog was1
 dat hij vreesde1 dat de huurder        
bezwaarlijk de pacht zoude  kunnen      
opbrengen4 ,het land1 in kleine         
perceelen verhuurd1 brengt daar1  voor  
den aardappelenbouw gebezigd1 van #be   
tot #dj cts4 de kleine roede  op4 ,niet 
slechts1 zooals men zoude kunnen        
beweren1 in de onmiddellijke  nabijheid 
der steden1 maar ook overal zal de grond
 in de zee eene  aanzienlijke waarde    
verkrijgen1 daar de onderneming zoo     
geheel in den  geest valt van de wet 7of
 het besluit7 van den #f;en ,junij      
#ahdj1 vooral  met betrekking tot ,art4 
#af1 waarbij de uitgestrekste           
vrijstellingen van  grondlasten en      
registratie-kosten1 van de regten op den
 overgang der  daar te stellen gebouwen1
 voor meer dan eene halve eeuw          
gewaarborgd  worden2 en er zijn in die  
wet termen1 welke aanleiding geven om   
genoegzaam een gelijk aantal jaren1     
dezelfde voorregten te blijven          

genieten4 ,daarbij komt nog1 dat men    
veel van de1 tijd verspillende1         
regtsgedingen zal kunnen vermijden1 die 
bij de onteigening zoo vele  bezwaren   
opleveren1 terwijl de wetten bij        
dijk-collegin en  polder-besturen den   
afstand van grond1 daar waar het tot    
verbetering van  den polder noodzakelijk
 geacht wordt1 naar eene vast gestelde  
waarde  gebieden4    ,het lijdt geene   
tegenspraak1 dat hier1 even zoo wel als 
bij andere  ondernemingen1 zekere       
belangen zullen gekwetst worden4 ,hoe   
vele honderde  huisgezinnen lijden niet 
in hun bestaan door de spoorwegen1      
waartegen  weder anderen bevoordeeld    
zijn1 en die spoorwegen zijn toch voor  
het  algemeen van overwegend belang4    
,even als bij de                        
spoorweg-maatschappijen1  zoude men het 
zich hier ook tot eenen pligt kunnen    
maken1 om de  benadeelden1 die werkzaam 
willen zijn1 aan een bestaan te helpen4 
,de visscherij op de ,zuiderzee moge    
benadeeld worden2 doch gaat men  de     

jaarlijksche verslagen na1 dan is de    
toestand derzelve niet                  
benijdenswaardig4 ,hoe dikwijls werd    
niet de liefdadigheid voor de  bewoners 
van ,schokland en ,urk ingeroepen4      
,het grootste gedeelte dier eilanders   
zal zich1 door ondervinding  geleerd1   
gelukkig achten1 het vischtuig met de   
spade te kunnen  verwisselen1 waarmede  
de visscher voor zijn huisgezin1 onder  
minder  afwisseling van voor- en        
tegenspoed1 een aanzienlijker stuk brood
 zal  kunnen verdienen4 ,vele dier      
visschers1 die hoofdzakelijk maar jagers
  zijn1 welke naar de zeegaten zeilen1  
om aldaar den visch te koopen1  zullen  
langs de ringvaarten hun bedrijf kunnen 
blijven doorzetten1 en  geregelder de   
vangst kunnen aanvoeren1 waarin zij nu  
dikwerf door storm  of door stilte belet
 worden4    ,de groot-visscherij zal    
daarentegen ruimschoots bevoordeeld     
worden4  ,de visschers zullen in een    
paar uren uit de ,noordzee te ,amsterdam
  kunnen zijn1 van waar1 langs de       

ringvaarten en spoorwegen1 hunne  vangst
 onverwijld naar het binnenland kan     
worden vervoerd4 ,eenmaal het           
,zeekanaal gereed zijnde1 zullen zij    
zich van beter zee bouwende1 en  sneller
 zeilende1 schepen voor de vischvangst  
kunnen voorzien1 dan de  bommen zijn1   
welke voor het naderen van een vlak     
strand1 en het daarop  vast zitten1 zoo 
moesten gebouwd worden4    ,wij zijn    
geenszins bevreesd voor gebrek aan      
handen ten behoeve der vele  daar te    
stellen werken4 ,er openen zich         
vooruitzigten voor den poldergast  of   
arbeider1 om eene woning en een stuk    
gronds daarbij ter bebouwing te  kunnen 
krijgen4    ,men zou eene voorwaarde    
kunnen maken1 waarbij bepaald werd1 dat 
#a_/aj  gedeelte der dagloonen          
ingehouden zoude worden4 ,dit moest     
dienen1 om  den arbeider eene woning en 
een stuk gronds te bezorgen1 welk een en
  ander hij in huur had1 of na verloop  
van tijd tot zijn eigendom zal  kunnen  
verkrijgen1 het zij dat de arbeider in  

het reserve fonds eene  toereikende som 
overgespaard hebbe1 of dat hij uit      
andere1 hem ter  beschikking staande1   
middelen1 zich woning en grond1 voor    
eene1 matig te  schatten1 som           
aanschaffe4    ,op perceelen1 te ver van
 steden of dorpen verwijderd1 waren1    
voor  tijdelijke huisvesting der        
arbeiders1 loodsen op te slaan1 waar zij
  eene gezonde drooge ligging hadden1   
met eene zieken-zaal1 waartoe  wekelijks
 eene geringe bijdrage konde afgezonderd
 worden4    ,victualie-winkels konden   
onder toezigt eener commissie worden    
geopend1  waar de arbeider tegen matig  
gestelde prijzen1 goede waren1 en al het
  benoodigde voor zijn onderhoud moest  
kunnen vinden1 opdat hij niet1  zoo als 
maar te dikwerf het geval is1 zooveel   
voor ligging en voedsel  behoeve te     
betalen1 dat hem te weinig overblijft om
 zijn afwezig  huisgezin te kunnen      
onderhouden1 hetwelk menigen arbeidzamen
 huisvader  noodzaakt1 van zoodanig werk
 af te zien4 ,een bezwaar1 na           

voltooijing  der werken den poldergast  
in den omtrek zwervende te vinden1 dat  
tot  onrust aanleiding geeft1 kon worden
 opgeheven1 door namelijk bij elke #ej  
bunders land eene plek voor woning en   
tuin af te zonderen1 waardoor er        
gelegenheid zoude gegeven worden tot    
vast verblijf1 met het vooruitzigt1  om 
bij den grooten bouwman of              
grondbezitters later voortdurend van    
werk  verzekerd te zijn1 en het gaf den 
landbouwer1 die anders om arbeiders     
verlegen kon zijn1 gelegenheid dezelve  
om zich heen te vinden4    ,de          
onderneming1 die dusdanige voordeelen   
aan den landbouwer en den  daglooner    
verzekerde1 zoude geene uitschotten voor
 den aanbouw van  woningen te doen      
hebben2 terwijl dezelve uit de          
ingehouden #a_/aj der  loonen werden    
bestreden2 voorts verkocht of verhuurde 
zij aldus eenige  duizende bunders land1
 waarop eene nijvere bevolking zoude    
aangroeijen1  die door haren aanwas tot 
verhooging der waarde van den grond veel

 zoude  bijdragen4 ,door de daar nut    
stichtende arbeiders-gezinnen1 werden   
elders  armenkassen verligt4    ,wij    
geloven1 dat het tot de spoedige        
kolonisatie des polders zoude           
bevorderlijk zijn1 wanneer men percelen 
van #be bunders of daaromtrent1  voor   
den tijd van #be  #cj jaren in pacht    
gave met eene kleine erfpacht1  om      
woningen daarop te bouwen2 den pachter  
het regt gevende1 om de in  pacht       
genomen grond1 gedurende of na de       
voleindiging van de pachtjaren1  voor   
eene vastgestelde som te kunnen         
overnemen4    ,aan de mondingen der     
kanalen1 en vooral aan die te           
,zandpoort1 zouden al  spoedig dorpen1  
door visschers en loodsen bewoond1      
ontstaan1 welke de nu  woest liggende   
duingronden zouden bebouwen1 en aan     
dezelve vele waarde  verschaffen1 dewijl
 die grond goed voor bebouwing geschikt 
is4    ,er zouden welligt bij of aan de 
mondingen der zeegaten van rijkswege    
vuurtorens en defensie-werken moeten    

aangelegd worden1 een punt1 dat  wij    
geheel aan de zorg van de regeering     
kunnen overlaten4 ,de aanleg  van beiden
 zouden kosten veroorzaken1 doch die    
kosten1 even als de  verminderde        
inkomsten van het ,noord-,hollandsche   
kanaal1 werden rijkelijk  vergoed1 door 
de meerdere opbrengsten1 welke uit deze 
onderneming zullen  voortvloeien1 en uit
 de besparing van zoo vele kosten1 aan  
dijk- en  andere waterwerken1 welke nu  
jaarlijks moeten worden gemaakt1 en die 
een  drukkende en blijvende last voor de
 staat zijn1 maar alsdan zoude          
vervallen4    ,wij mogen nog een        
gewigtig punt hier niet met stilzwijgen 
voorbij gaan1  namelijk de gezondheid4  
,de baron ,,van ,,lijnden ,,van         
,,hemmen1 heeft daaraan  een geheel     
hoofdstuk gewijd in zijn werk over de   
droogmaking van het  ,haarlemmer-meer1  
toegelicht met certificaten en de       
gevoelens van ,h4,h4  ,professoren en   
,doctoren1 welke allen zeer gunstig     
luiden4    ,wij meenen tot              

geruststelling den lezer daarheen te    
kunnen verwijzen1  en mogen1 gelooven   
wij1 veilig daarbij voegen1 dat door    
verbeterde  afwateringen1 vele moerassen
 zullen opgeruimd worden1 wier opruiming
  veel tot de gezondheid zal bijdragen1 
waardoor van zelve de opstijging  van   
vele schadelijke dampen zal ophouden1   
welke tot koortsen en andere            
gevaarlijke ziekten aanleiding geven4   
,de ,zuiderzee is grootendeels klei1    
aangegroeide slib en zand1 en alzoo geen
 moeras2 van opdroogende klei  en zand  
heeft men geene nadeelige gevolgen te   
vreezen2 maar daarenboven  houden wij   
het er voor1 dat uit de opruiming van de
 groote waterplas in  de ,zuiderzee niet
 dan voordeel voor de gezondheid zal    
ontstaan4    ,wij achten1 op weinige    
bladzijden na1 onze denkbeelden1 omtrent
 de  droogmaking van de ,zuiderzee      
zooveel noodig ontwikkeld te hebben4    
,vele  geleerden zullen zich welligt    
omtrent den inhoud bedrogen vinden1     
dewijl  ons geschrijf geenszins een     

technisch betoog is1 zooals men later   
welligt van eene meer bekwame hand dan  
de onze zal kunnen verwachten1  doch dit
 was ons doel niet4 ,in zoodanige       
werken1 komen statistieke  tabellen en  
waterbouwkundige opgaven te pas1 die    
zulk een werk zeer  kostbaar en zeer    
droog voor den lezer maken1 waardoor de 
schrijver bij  deskundigen veel eer en  
roem verkrijgt2 maar waarbij het        
algemeen minder  belang heeft4 ,er is   
ook veel tijd toe noodig1 benevens de   
toegang tot  bureaux en archieven1 al   
hetwelk ons ontbroken heeft2 en toch    
hopen wij  meer nut te stichten1 dan    
anderen1 met beter verstand en meerder  
moeite4    ,wij hebben de voordeelen1   
welke uit de droogmaking van de         
,zuiderzee en  het ,,ij en de daar te   
stellen kanalisatin zullen ontstaan1 zoo
 kort  doenlijk voorgesteld4 ,alle      
provincin1 steden en dorpen1 welke met  
de  voorgestelde onderneming in         
aanraking komen1 zullen de meest        
gewenschte  verbeteringen en voordeelen 

kosteloos verkrijgen1 waaraan wederom   
andere  voordeelen verbonden zijn4 ,tot 
de noodzakelijkheid der droogmaking toe1
  en het te keer gaan van verdere       
verwoestingen en schaden1 hebben wij    
bewezen4    ,wij hebben nu nog te       
betoogen1 dat aan de voltooijing van een
 zoo  nuttig en wenschelijk werk geene  
moeijelijkheden in den weg gelegd1  noch
 dat hetzelve door nuttelooze           
vertragingen moet opgehouden worden4    
,buitengewone omstandigheden vorderen   
buitengewone maatregelen1 en waar  zulk 
een voorstel als dit te berde komt1 zal 
men op middelen bedacht  moeten zijn1 om
 buiten den gewonen vorm van den tragen 
gang der  administratin in het          
behandelen van zaken1 den spoed en de   
medewerking  van alle zijden in te      
roepen1 om alle hulp aan de des benoemde
  commissie van onderzoek te verleenen2 
waartoe mondeling1 in stede van         
schriftelijke antwoorden1 meer          
bevorderlijk zullen kunnen zijn4 ,kleine
  gekwetste belangen zullen zich om     

billijke vergoeding mogen aanmelden1    
die hun ook zullen geworden2 zij mogen  
staande het onderzoek echter  geene     
beletselen zijn4    ,voor het algemeen  
belang gelooven wij te mogen beweren1   
dat er geene  nuttelooze                
bemoeijelijkingen in den weg gelegd     
zullen worden1 noch dat  men vertragende
 belemmeringen in de werkzaamheden zal  
ondervinden4    ,het is de onmiskenbare 
bedoeling van de hooge regering1 dat    
particulieren1 zich tot uitgestrekte    
ondernemingen ten algemeenen nutte      
vereenigen1 en van daar de wet 7het     
besluit7 van den #f ,junij #ahdj1 welke 
aanmoedigen zoude1 alles1 wat wij       
voorstellen te ondernemen4 ,zij wilde   
uitgestrekte woeste gronden ontgonnen   
hebben1 zij wilde zeen ingedijkt  en    
drooggemaakt zien1 zij wilde dat        
stroomen verbeterd en verlegd en  nieuwe
 daargesteld werden1--nu komt een       
voorstel1 dat dit alles omvat1  en      
waarvan de uitvoerbaarheid mogelijk is4 
,de departementen van financin1 oorlog1 

marine en binnenlandsche zaken2         
provinciale1 plaatselijke en            
polderbesturen2 water- en               
heemraadschappen1  en kamers van        
koophandel zullen geene bezwaren kunnen 
opwerpen1 die  niet kunnen opgelost     
worden4    ,al deze ministeriele        
departementen1 hooge collegin en        
achtbare  besturen1 zullen een votum van
 goedkeuring kunnen uitbrengen1 en de   
hooge regering in staat stellen1 hare   
bekrachtiging te verleenen1  aan een    
ontwerp1 hetwelk zulk een alles         
omvattend1 zulk een afdoend  redmiddel  
is1 hetwelk strekken zal tot de physieke
 verbetering van ons  vaderland1 en     
waardoor de welvaart der ingezetenen zoo
 krachtig zal  bevorderd worden4        
,naar alle1 om dit werk gelegene1       
markten zullen 7hetzij dat de           
uitgestrektheid in te dijken grond al of
 niet eene op zich zelve staande  en    
beheerde provincie zal worden7 en van   
die gronden voortkomende  producten1    
welke millioenen guldens zullen         

bedragen1 toevloeijen1  van die markten 
uit zal ook in de groote en vele        
behoeften1 der nieuwe  provincie moeten 
worden voorzien4 ,de omzettingen van    
zoovele millioenen1  zullen op al die   
markten1 bloei en welvaart achterlaten4 
,bij den  daardoor ontstanen handel     
voegen zich voor de belendende provincin
 en  steden de voor hun kosteloos daar  
te stellen verbeterde gemeenschap en    
afwateringen1 met nimmer gekende en     
hoogst verbeterde waterberging bij      
hooge vloeden2 herstel van havens met   
gewenschte diepgaande kanalen  tot in de
 ,noordzee1 behalve een aantal nieuwe   
veilige land- en  binnenwaterwegen1     
welke een onderling verkeer zullen      
openen1 die het  vertier zullen         
vergemakkelijken1 en waardoor alle      
provincin1 tot  elkander in ligging     
zullen verbeteren4    ,geen stad1 dorp  
of vlek1 in de nabijheid van dit groote 
werk gelegen1  die niet hun wel begrepen
 belang er in zoude erkennen1 en alzoo  
niet  mede zoude werken1 om alles te    

bevorderen1 wat tot de spoedige         
daarstelling van de geheele onderneming 
kan strekken4    ,geen polderbestuur1   
water- of heemraadschap1 dat in zijne   
regten  bemoeijelijkt zal worden4 ,hunne
 thans vermenigvuldigende zorgen tot    
bestrijding van steeds stijgende kosten 
zullen verminderen4 ,hunne              
waterloozingen zullen door krachtig     
werkende sluizen spuijen4 ,door de      
gedurig in de ringvaarten afloopende    
boezems zal geen molen meer tot         
stilstand worden gedwongen1 wanneer er  
aan malen behoefte is1 terwijl  thans de
 wind vaak nutteloos door de hekken     
speelt4    ,men zal geen overloop of    
doorbraak van dijken meer te vreezen    
hebben1  noch bezorgd behoeven te zijn  
voor verslibbing van de sluizen1 van    
havens en uitwateringen door de krachtig
 werkende verhangen in de  ,noordzee1   
langs nieuwe en verlengde stroomen4 ,de 
instandhouding der  veiligheid van alle 
werken aan dijken1 havens en sluizen zal
 gewaarborgd  zijn4 ,al de thans        

kostbare en moeijelijk in goeden staat  
te houden  zeeweringen1 worden in       
beschermingswerken voor den droog te    
houden grond  in de ,zuiderzee          
veranderd4 ,grooter bewijs voor de      
alsdan te verkrijgen  veiligheid is wel 
niet te bedenken4 ,de oude zeedijken1   
monumenten van  voorouderlijke vlijt en 
inspanning1 zullen dan eene             
tegenovergestelde  dienst verrigten3 zij
 zullen weelderige beemden beschermen1  
waar eens  menig rijmelaar kwinkeleren  
zal6    ,de kamers van koophandel zullen
 met levendige vreugde een ontwerp      
omhelzen1 dat door ,nederlanders is     
ontworpen1 en overwaardig1 om ook  door 
,nederlanders te worden ten uitvoer     
gebragt2 een ontwerp1 hetwelk  eene     
levensvraag voor de financin1 den handel
 en de scheepvaart1  fabrijken en       
landbouw is4 ,wij laten gaarne aan      
betere beoordeelaars1 dan  wij zijn1 de 
taak over1 al de voordeelen te berekenen
 en aan te wijzen1  welke de            
verwezentlijking van dit belangrijk     

ontwerp zal ten gevolge  hebben4    ,de 
waterstaat zal hare zorgen verligt      
vinden1 omtrent zoo vele  belemmerde    
afwateringen1 in de bestrijding van     
kosten tot jaarlijks  onderhoud aan     
slechts ten halve werkende middelen van 
zeeweringen1 ter  voorkoming van        
afspoelingen en verplaatsingen van land1
 welke thans  zoo vele bekommeringen    
opleveren1 en die alsdan van zelf       
ophouden te  bestaan4 ,ook die          
waterstaat zal gaarne een plan          
bevorderen1 waar de  waterbouwkunde tot 
volksgeluk zal bijdragen4 ,in den roem1 
dit werk te  hebben helpen voltooijen1  
zal dit ligchaam deelen1 terwijl het    
door ons  altijd voor wenschelijk wordt 
gehouden1 dat uit haar midden ons een   
commissaris worde toegevoegd1 die1 door 
zijne kunde en zijn beleid veel  zal    
bijdragen tot bevordering van het doel1 
en tevens alle bestaande  regten en     
belangen zal kunnen voorstaan1 waar het 
zaak is1 het goede met  het nuttige te  
verbinden4 ,het is niet te betwijfelen1 

of dit ligchaam  zal volijverig willen  
medewerken1 om deszelfs alouden roem in 
de geheele  wereld te blijven handhaven4
    ,het ministerie van binnenlandsche  
zaken zal zich verheugen1 dat het       
overal de thans bestaande zorgen ziet   
wijken1 die door de steeds  toenemende  
armoede worden verwekt4 ,de aan hetzelve
 gerigte rapporten  van provinciale     
staten1 zullen dan van alle kanten te   
gewagen hebben  van bedrijvigheid en    
neringen1 van trafijken en fabrijken4   
,het ministerie van oorlog zal zijnen   
werkkring doelmatig uitgebreid  zien1   
door den aanleg van verdedigingswerken  
aan nieuwe havens1 die tot  roem van de 
landmagt zullen kunnen verstrekken1 waar
 de kunde onzer  ,genie1 zonder         
belemmeringen1 zal kunnen uitmunten in  
hare keuze van  terrein voor            
vestingwerken op te werpen1 waar zij    
blijken kan geven1  eenen ,,coehoorn te 
overtreffen4    ,de marine zal in het   
bezit worden gesteld van meerdere en    
diepere  havens1 met eene onaantastbare 

zeehaven voor de stad ,amsterdam1 waar  
daarenboven de groote werf1 thans       
genoegzaam slechts tuighuis en door     
verslibbing ontoegankelijk1 weder in    
hare behoeften1 als vroeger1 zal  kunnen
 voorzien4    ,van voor de stad         
,amsterdam zal het grootste linieschip1 
onbekommerd  omtrent diepgang1          
toegerust1 gewapend en bemand1 zee      
kunnen kiezen4    ,de marine zal ook    
hare medewerking niet ontzeggen2 bij    
toenemende  scheepvaart wakkert ook de  
marine aan1 daar1 in tijden van gevaar1 
de eerste de steun voor de laatste      
wordt1 om haar wederkeerig te           
beschermen4    ,door voorspoed en       
vermeerderden handel vermenigvuldigt de 
koopvaardij en  groeit de marine aan4   
,hare thans karige budgetten zullen     
onbekrompen  kunnen worden4 ,door       
meerdere koopvaardij- en meerdere       
oorlogschepen zal  de schoone           
hollandsche vlag zich alom in           
verwijderde zeen en havens  ontrollen en
 golven4    ,de tijden kunnen komen1 dat

 wij weder mannen als ,,de ,,ruiter en  
,,tromp  noodig hebben tot verdediging  
van onzen handel en van onze kolonin1   
en dan zijn zoo veel onaantastbare      
havens een eerste vereischte2 dit       
bewijzen ons de schatten1 welke door    
onze naburen met verkwistende  handen   
daaraan besteed worden1 en die1 door    
verwezentlijking van ons  plan1 voor    
onze marine kosteloos zullen worden     
verkregen4    ,de inkomsten van het     
departement van financin zullen door    
spoedig  vermeerderende opbrengsten1    
door den meerderen omloop van geld1 door
  handenarbeid verkregen1 en door de    
gevolgen der indijking worden           
vermenigvuldigd4    ,het crediet van den
 ,staat vindt eene grootere waarborg in 
de  vermeerdering van het nationaal     
vermogen1 in de meerdere welvaart en    
weelde1 die de onafscheidbare trawanten 
van bedrijvigheid zijn4    ,het         
departement van financin kan eene bron  
in de zee1 welke zoo mild  voor hetzelve
 zal vloeijen1 niet willen verstoppen4  

,al deze staatsmagten1 elk hunner       
afzonderlijk voor hare belangen naar  n 
doel strevende1 vormen een geheel1      
hetwelk de ,hooge ,regering  gunstig zal
 doen stemmen voor een ontwerp1 hetwelk 
onafzienbaar1 zoo in  dadelijke         
voordeelen als in de gevolgen1 voor haar
 is4 ,voorzeker eene  bemoediging in den
 druk van dure tijden1 tijden van       
werkeloosheid en  verslagenheid voor    
velen1 eene reden van verstomming voor  
hen1 die de  krachten van het volk      
anders zouden willen aanwenden1 dan tot 
werkdadige                              
verbeteringen1--verbeteringen1 te groot 
en te veel1 daadwerkelijk en in  de     
gevolgen1 om door den grootsten         
staatsman in eens te kunnen omvat en    
omschreven worden1 die in eene betere   
toekomst voor onze natie liggen         
verborgen4    ,de gunstige gevolgen     
nagaande1 welke wij met zekerheid door  
het indijken  en droogmaken van de      
,zuiderzee in derzelver geheelen omvang1
 door het  daarstellen van zoo veel     

kanalen1 door den aanbouw der gronden in
 die  zee zullen verkrijgen1 hebben ons 
den tegenwoordigen toestand van ons     
,land meer leeren kennen en doen        
overwegen4    ,nederland is dat niet    
meer1 wat het vroeger was1 wat het nog  
zijn  kon en zijn moest4 ,dat1 wat de   
wangunst van vreemden beoogde1 wat de   
mededinging van andere volken zocht te  
bewerken1 is schier bereikt4 ,onze      
ontzaginboezemende magt is verdwenen2   
onze grootheid en invloed naar  buiten  
zijn te niet2 vele onzer kolonin zijn   
ons ontnomen2 weg zijn  onze            
wereldhandels-vloten1 met oorlogsmagt   
bemand2 weg is die stoute               
ondernemingsgeest van vroeger1 die in   
#ahad nog eens weder herleefde2 weg  is 
onze voordeelige ligging aan de zee1    
waarin weleer zich rivieren  loosden1   
welke men thans ontberen wil1 en vroeger
 niet ontberen kon1  dewijl zij door    
verslibbing harer beddingen en mondingen
 onbruikbaar  worden1 en door tijd en   
kosten verslindende kanalen zijn        

vervangen4 ,wij  staan ten achteren met 
onze wegen van vertier--en te laat      
vatten wij den  stoom aan1 die wegen    
baant1 zonder afstanden te kennen4      
,wat moet er van ,nederland worden1 bij 
de mededinging1 en bij die betere  wegen
 van vervoer onzer naburen8             
,nederland1 overvleugeld door magt1     
bedreigd door zeen en rivieren1         
doorweven van kostbare                  
waterkeeringswerken1 zoo naar binnen als
 naar  buiten bezaaid met sluizen en    
wateropvoerings-werktuigen1 welke in    
ligging1 aanleg en onderhoud te         
kostbaar1 en in uitwerking te kort      
schietend bevonden worden1 waardoor zij 
hun doel misten2 de gronden             
verachteren1 en de landbouw1 met de     
lasten daarvan bezwaard1 tegen meer     
bevoordeelden magteloos zich zoekt te   
verheffen2 waar ontoereikende  middelen 
ter verbetering der hydrauliek          
aangewend1 waar kosten tot  herstel     
ontzien worden1 en de physieke toestand 
niet verbetert4    ,het komt ons thans  

meer dan immer te pas1 het goed bevonden
 voorbeeld  onzer voorouders na te      
volgen1 en den grond aan de ,zuiderzee  
te  ontwoekeren1 dien deze ons          
ontnam1--ja zelfs meer dan zij ons      
ontnam1 en  den herwonnen1 ons ontroofd 
geweest zijnde grond1 tot een schoone   
parel  aan onze kroon te maken1         
kostelijker dan die1 welke haar thans   
omringen4    ,op dien grond1 zoo        
vruchtbaar1 zoo edel1 zal onze          
overbevolking gedijen1  die nu een last1
 maar dan eenen zegen wordt4 ,onze      
kinderen zullen het  vaderland niet     
verlaten1 om te vergeten1 dat zij       
,nederlanders waren4  ,door aanwinst van
 land zullen wij onzen landbouw         
verbeteren1 of door  afwatering         
verrijken4 ,de landbouw zal alsdan de   
middelen verschaffen1  waardoor de      
fabrijken op vertier naar buiten kunnen 
werken1 en met  vreemden zullen kunnen  
concurreren1 zoo doende zullen landbouw 
en  fabrijken1 geschraagd door handel en
 scheepvaart1 wederkeerig handel en     

scheepvaart schragen4    ,door onze     
verbeterde gemeenschap met de zee- en   
handelskanalen1 door  verbeterden       
landbouw1 door bloei van op onzen grond 
te huis behoorende  fabrijken1 die geene
 behoeftige bevolking aankweeken1 en    
door  bloeijenden handel1 zullen wij ons
 voor andere volken onmisbaar maken1  en
 door het belang dat zij bij ons hebben1
 hen tot onze vrienden maken1  en tot   
hunnen spijt blijven bestaan1 die den   
ons zoo dierbaren grond  gaarne zagen   
verslinden1 om van ,keulen af den       
,oceaan te kunnen bevaren4    ,wij      
herhalen het1 ,nederland kan door       
inspanning van krachten1 een  gelukkig  
land worden4 ,het is voor hetzelve eene 
levensvraag1 behalve  de aanwinst van   
eene rijke provincie1 verkorte          
gemeenschap met de zee  daar te stellen1
 welke door mindere kosten1 af- en      
aanvoer aanwakkeren  zullen4 ,het is    
eene levensvraag om aan den gezonken    
handel1 scheepvaart  en landbouw1 nieuwe
 bronnen van welvaart te verschaffen1   

daarbij den  bloei van fabrijken        
verzekerende4    ,de aanwinst eener     
schoone en kostelijke provincie ligt in 
ons bereik1  over welker in bezitneming1
 wij met geene vreemde mogendheden      
zullen  hebben te onderhandelen2 waartoe
 slechts de wil noodig is1 om ze de onze
  te maken4    ,deze schoone taak op ons
 nemende1 dat grootsche werk            
voltooijende1  daarvoor worden de       
inspanning van krachten en de gemaakte  
kosten  rijkelijk vergoed1 het late     
nageslacht zal er ons voor zegenen4     
,het zal aan onze verguisde natie       
achting en ontzag hergeven4    ,de      
invloed zal moreel en physiek zijn3     
moreel omdat onze werkzame geest  stof  
tot werk zal vinden2 physiek daar onze  
gesteldheid alom zal  verbeteren4       
,wij dragen met vertrouwen op de        
uitvoerbaarheid een ontwerp voor1 dat   
reeds vroeger had moeten verwezentlijkt 
zijn1 dat door zijne gevolgen  reeds nu 
zijnen zegen over ons land had moeten   
verspreiden4    ,waande eens ,,napoleon 

den ,helder tot eene oorlogs- en        
zeehandelshaven te  kunnen verheffen1   
hij zag de reeds lang gebouwde          
wereldstad over het  hoofd1 waaraan     
alleen het ,zeekanaal ontbrak1 om hare  
veilige en  onaantastbare haven te      
naderen1 van waar zegen en voorspoed    
alom  verspreid werd1 en wederom zal    
kunnen verspreid worden4    ,eenmaal zal
 alsdan door de stad1 welke thans       
ontvloden wordt1 wegens  gebrek aan     
versche lucht1 aan water en aan vertier1
 de ,rijn kunnen  stroomen1 en zal hare 
sluimerende grootheid weder ontwaken4   
,wien het geluk van ,nederland ter harte
 gaat1 en gelooft meerder voor  hetzelve
 te kunnen verrigten1 wijze iets beters 
aan1 dan de droogmaking  der van ouds   
genoemde ,goudzee met zeehavens en      
kanalen1 zoo onmisbaar  voor landbouw1  
fabrijken1 handel en scheepvaart1 een   
spoorslag en  ontwikkeling gevende1     
waardoor ,neerlands crediet1 roem en eer
  gewaarborgd worden en ,,leeghwaters   
spreekwoord bewaarheid3        ,als het 

water is aan kant1      ,is de vijand   
uit ons land4          ,,bijlage ,i4    
,,ontwerp                               
,,van                                   
,,indijking ,,en ,,droogmaking          
,,van ,,een ,,gedeelte                  
,,der                                   
,,zuiderzee                             
,,vanaf ,,enkhuizen ,,tot ,,stavoren    
,,en                                    
,,indijking ,,en ,,droogmaking          
,,van                                   
,,het ,,ij                              
,,en                ,,zeekanaal ,,van   
,,amsterdam ,,tot ,,in ,,de ,,noordzee4 
,korte omschrijving4    ,de bedoeling is
 voorhands een gedeelte van de          
,zuiderzee in te dijken  en daaraan is  
vooral in het belang van de ,stad       
,amsterdam van daar een  kanaal1 langs  
,zandpoort tot in de ,noordzee lopende1 
verbonden1 waardoor  schepen van grooten
 diepgang1 met ongebroken last binnen   
weinige uren de  ,stad zullen kunnen    
naderen4    ,men zoude beginnen met het 

,zeekanaal dat eenen aanvang nam bij het
  ,westerdok1 in eene regte lijn binnen-
 en buitendijks op ,halfweg  aanlopende1
 en van daar langs ,spaarndam op        
,zandpoort1 op #ejj ellen  afstand van  
het kasteel van ,bredenrode2 hier werden
 schutsluizen gelegd1  met nog overlaten
 ter weerzijde1 van valraketten         
voorzien1 om bij magtig  opperwater     
eenen geregelden afloop daarvan te      
verzekeren1 voorts worde  van af die    
sluis in eene regte lijn door de duinen 
heen doorgegraven tot  in zee1 in de    
richting van mijlpaal ,no4 #eg4    ,men 
stelt voor aan het geheele kanaal eene  
diepte van zeven ellen  beneden         
,amstelpeil te geven1 wordende hetzelve 
buiten bij de sluizen  beginnende #cjj  
ellen wijd en in de in zee te leggen    
hoofden #cej  ellen1 waarbij #ajj ellen 
voor overlaat1 #ej ellen aan weerszijde4
  ,het binnenkanaal worde boven #cjj    
ellen wijd1 latende daarvan aan         
weerszijden #ej ellen breedte1 als      
uiterwaarden1 dienende om bij hoogen    

binnenwaterstand als waterberging en    
meerdere ruimte tot afloop van  water te
 verstrekken1 blijvende het eigentlijke 
kanaal alzoo #bjj ellen  wijd4          
,wanneer dit werk voltooid is1 wordt er 
een afdammingsdijk gelegd in  het ,,ij1 
van af het ,westerdok in rigting op de  
,willemssluis van het  ,noordhollandsche
 kanaal4 ,de geheele uitgestrektheid van
 het ,,ij1 aldus  ingesloten1 stelt men 
voor droogtemaken1 en daarin twee       
kanalen te  graven1 waarvan er een      
bestemd is voor de vaart van af ,nauerna
 op  ,spaarndam #ae ellen wijd en een   
van ,zaandam op ,halfweg aan1 wijd #ej  
ellen1 terwijl er tevens eene ringvaart 
gemaakt wordt van af te  ,beverwijk op  
,spaarndam aan1 daar en voorts overal om
 het ,,ij alle  bestaande regten en     
uitwateringen opnemende4    ,men blijve 
met het kanaal op eenen afstand van #ejj
 ellen van de sluizen  van ,rijnland te 
,halfweg en ,spaarndam1 die als dan zoo 
werkeloos als  thans niet zouden        
blijven1 daar men het verhang bij gewoon

 getijde van  ,amsterdam tot in de      
,noordzee bij ,mijlpaal ,no4 #eg op     
minstens eene el  berekenen kan en dat  
van het grootste gewigt voor            
,amstelland1 de stad1  ,noordholland en 
de droog te maken ,haarlemmermeer en    
,rijnland is4    ,na de daarstelling van
 bovengenoemde werken1 welke eene       
oppervlakte  na de droogmaking van ruim 
#hjjj bunders zoude beslaan1 allen van  
de  vruchtbaarste slibgronden1 als mede1
 hier niet onder begrepen1 eene  strook 
der allodiale gronden in de duinen1     
langs het kanaal op  uur  breedte ter   
wederzijde ter bebouwing aangekocht     
hebbende1 worde er  met de              
voorbereidende maatregelen voor de      
indijking der ,zuiderzee  begonnen4     
,deze bestaan in het daarstellen van    
ringvaarten om de geheele               
uitgestrektheid der kust1 zoo           
,westvriesche tot ,enkhuizen1 als om de 
andere zijde1 langs alle de aan zee     
gelegene steden1 tot aan ,laaksum1  een 
gehugt in de nabijheid van ,stavoren4   

,deze ringvaarten die meerendeels binnen
 de bestaande dijken aangelegd  zouden  
worden1 om buitendijks voor de havens   
uit te komen1 dienden  om de gemeenschap
 met die havens van uit de ,zuiderzee   
open te  houden1 voorziende die         
ringvaarten bij ,enkhuizen en bij       
,stavoren  van schutsluizen4 ,behalve   
het onderhouden der watergemeenschappen 
werden de ringvaarten ook dienstig om   
alle de uitwateringen der  stroomen1    
rivieren1 beeken enz4 op te nemen1 wier 
afloop verzekerd  wordt door die        
ringvaarten op het zeekanaal en ook naar
 gelang der  winden1 door de sluizen1   
die bij ,enkhuizen en ,stavoren zullen  
worden  gelegd4 ,daar er door het       
,noordhollandsche kanaal en verder door 
tot  ,edam eene voldoende vaart bestaat1
 zoo is er geene behoefte daar eene     
ringvaart te graven4 ,er worde dan eerst
 eene vaart gemaakt ter wijdte  van #cj 
ellen en #e ellen diep1 buitendijks van 
af ,edam langs ,oosthuizen  tot aan het 
,galgenwater bij ,hoorn1 van daar       

binnendijks tot voor ,hoorn             
buitendijks1 met een basin of kom voor  
de scheepvaart voor die stad1  om te    
,enkhuizen te eindigen4 ,de ringvaart   
die om de oost van de ,zee  gelegd      
worde1 kreeg tot aan de ,steenenkamer   
boven ,nijkerk1 eene breedte  van #bjj  
ellen1 met inbegrip van #ajj ellen      
overlaat of uiterwaarden met  #e ellen  
diepte en zoude van bij het polderhuis  
van ,diemen beginnen1 om  binnendijks   
doorgegraven1 buitendijks voor ,muiden  
uittekomen1 van daar  worde voor        
,naarden heen op de ,eem1 voorbij       
,spakenburg en ,nijkerk tot op  de      
hoogte van de ,steenenkamer de rigting  
van het kanaal of ringvaart  gevolgd4   
,nu echter moet men eene voldoende      
afwatering aan den ,gelderschen         
,i,jssel verschaffen1 die bij gewoonen  
waterstand langs ,kampen door  de       
ringvaart zoude kunnen loozen1 doch bij 
hoogen waterstand in den  winter en     
voorjaarstijden ware dit ongenoegzaam en
 er dienen andere  voorzorgsmaatregelen 

genomen te worden4 ,het heeft zijne     
groote bezwaren  om den ,i,jssel na de  
droogmaking der ,zuiderzee daardoor te  
leiden1  daardoor werd ook niet in de   
thans bestaande behoefte voorzien4 ,men 
heeft zich voorgesteld door meerderen   
afloop van water langs den ,i,jssel1    
meerdere schuuring aan de ,ketel bij    
,kampen te bezorgen1 dit is ook door  de
 bekribbing aan de monding boven1       
ontstaan1 maar met welke noodlottige    
gevolgen8 dat men aan de ,waal en aan   
den ,rijn het voor hun zoo nodige  water
 tot instandhouding dier rivieren       
onttrekt en er te veel water op  den    
,i,jssel komt1 zoo dat de uiterwaarden  
en de bouwlanden in ,gelderland  en in  
,overijssel dikwerf laat in het voorjaar
 nog onderstaan1 wanneer de  rivier bij 
,kampen reeds op eenen lagen stand      
gekomen is en de afloop  niet spoedig   
genoeg geschieden kan1 om de schadelijke
 gevolgen der  overstrooming te         
voorkomen4    ,men stelt voor om op     
nader aan te wijzen punten drie         

keersluizen in dien  ,i,jssel te leggen 
met valraketten voorzien1 om het nodige 
water voor de  scheepvaart op de rivier 
te behouden en winterdag de uiterwaarden
 met  slibwater te kunnen inunderen2 de 
,i,jssel behield zoodoende zijne nodige 
toevoeren van water en men gaf aan den  
,rijn en ,waal hunne gekrenkte  regten  
terug2 doch om de geheele ,betuwe en de 
waarden benedenwaarts te  sekureren bij 
eventueele ijsverstopping bij hooge     
voorjaarsvloeden1  wordt er een         
regtlijnig kanaal vereischt1 om als     
regelaar te dienen1  dit kanaal met     
zijne overlaten #bjj ellen wijd van drie
 sluizen met  raketten voorzien1 zoude  
beginnen op omstreeks een half uur      
beneden  ,westervoort1 door de bergen   
van ,gelderland en de ,veluwe in de     
rigting  van de ,steenenkamer1 om aldaar
 in de tweede ringvaart uit te wateren4 
,het kanaal werd voor den               
,amsterdamschen ,rijnvaarthandel zeer   
dienstig1  de ,veluwe werd meer bebouwd 
en de gesteldheid onzer hoofdrivieren1  

die  zoo dringend voorziening behoeven  
werd verbeterd4    ,na dit kanaal       
daargesteld te hebben of ook tijdens    
dien1 worde de  ringvaart van #cj ellen 
breedte langs ,harderwijk1 ,elburg1 de  
,ketel1  ,genemuiden op de ,lemmer aan  
tot bij ,laaksum in de nabijheid van    
,stavoren  vervolgd1 voor alle de steden
 vrij verkeer en onbelemmerde afwatering
  latende4 ,dit alles voltooid zijnde1  
worde de afdammingsdijk tusschen        
,enkhuizen en ,laaksum1 over de         
ondiepten heen1 die daar in de zee      
menigvuldig zijn1 gelegd en deze tot    
stand gebragt1 worde de ,zee  afgesloten
 door den dijk tusschen ,durgerdam en   
het polderhuis van  ,diemen1 latende    
aldus in het ,,ij eene kom van omstreeks
 #abjj ,bunders1  gelegen voor          
,amsterdam1 die als maritime en         
koopvaardij haven eene der  veiligste1  
schoonste en ruimste in het ,heelal     
werd4    ,onmiddellijk zoude na         
voltooide afdamming tusschen ,enkhuizen 
tot in  de nabijheid van ,stavoren de   

,zuiderzee eene el en meer water van    
hare  oppervlakte verliezen1 waardoor   
veel grond al dadelijk gereed ter       
bebouwing werd1 alvorens men tot de     
droogmaking over ging1 daar alsdan  de  
werkzaamheden daarvan eenen aanvang     
moesten nemen1 die gene bezwaren        
opleveren4 ,na de voltooide droogmaking 
stelt men het graven van een  breed     
kanaal door de drooggemaakte gronden    
voor in de rigting van de  ,lemmer op   
,naarden aan1 om voorts ook             
binnenvaarten1 weteringen1  togtsloten  
enz4 daarin te maken4    ,het zoude aan 
eene tot dit werk gevormde ,commissie of
 direktie  overgelaten worden om zelve  
de aanzienlijke laatste werkzaamheden   
zelve  uittevoeren of zulks aan         
eventueele pachters overtelaten om de   
landen  door kavelen1 sloten1 slechten  
en grebben tot bebouwing gereed te      
maken1  waartoe eene aanzienlijke som   
vereischt werd1 aangezien er omstreeks  
#bfjjjj ,bunders aanwezig zijn1 daar men
 die bereiding op f #hd4-- p4  ,bunder  

begroot4    ,de raming van het geheel   
beloopt #ib millioen guldens4 ,het is er
 echter  verre af1 dat deze som benodigd
 ware4 ,het drooggemaakte ,,ij bezat    
eene  waarde van #af millioen guldens1  
die te realiseeren waren4--,door de     
genoemde afloop van water kwamen er ook 
dadelijk na de afdamming  duizende      
,bunders disponibel1 die in de nabijheid
 der kusten spoediger  aftrek zouden    
vinden en het kavelen enz4 aan de       
bebouwers overlatende1  werd welligt het
 geheel voor #cj  #ce millioenen        
daargesteld1 en met alle  de voordeelen 
die aan deze onderneming verbonden zijn1
 kwam de ,bunder  land geheel toebereid 
op tusschen f #cbe  f #cej te kosten1   
eene som die  zeer gering is1 aangezien 
de meeste in dit gedeelte der zee       
aanwezige  grond klei is van eene zeer  
vruchtbaren aard4          ,,raming     
,,der ,,kosten  van de ,indijking en    
,droogmaking der ,zuiderzee en het ,,ij1
 alsmede voor de  daarstelling van een  
,kanaal vanaf ,amsterdam tot in de      

,noordzee4       ,no4 #a4 ,,monding     
,,van ,,het ,,kanaal ,,in ,,de          
,,noordzee1 zijnde ,twee ,hoofden welke 
zich ter lengte van #hdj ,ellen in de   
,zee uitstrekken zullen1 om den   afloop
 van het ,water van het kanaal van      
,amsterdam en hooger afkomende   te     
ontvangen4 ,hetzelve zal beginnen op    
#ejj ,ellen afstands benoorden          
,mijlpaal ,no4 #eg aan het strand4      
,rijswerk voor een ,hoofd3     #bj      
,kubiek ,el per ,strekkende ,el  f #hj  
per ,str4 ,el over       #hdj ,ellen    
lengte                                  
f    #fg1bjj   ,aardwerk voor den ,dijk1
 welke #d ,el boven gewoon tij gelegd   
wordt1 geeft #aej ,kub4 ,el per ,str4   
,el4 ,over #hdj ,ellen       zijn       
#abf1jjj ,ellen  #dj ct4 per ,kub4 ,el  
#ej1djj     ,steenbeglooijing binnen en 
buiten1 #bj ,kwadr4 ,el4 per ,str4      
,el met inbegrip van ,puinbestorting1   
over #hdj ,ellen       lengte per ,str4 
,el  f #cbj                             
#bfh1hjj     ,hoofden van ,paalwerk     

#abj ,eiken  ,palen van #ad ,el  f #ej  
f #f1jjj    #aej ,greenen        #aj    
#cj      #d1ejj    #ahj                 
#g     #bj      #c1fjj                  
---------                               
#ad1ajj     ,puinbestorting     tusschen
 de #c reijen palen geschat op #cb ,kub4
 ,el per ,str4       ,el1 over #dj      
,ellen lengte #abhj ,el  f #af per ,kub4
 ,el         #bj1dhj     ,inheijen en   
bevestigen     voor #dej ,palen  f #aj  
per ,paal                               
#d1ejj                                  
-----------                             
f   #dbe1dhj                            
,deze ,som dubbeld voor ,twee ,hoofden  
f   #hej1ifj     ,uitdiepen             
,waterspiegel  wijd #bej ,ellen         
onder #ajj                        ----  
gemiddeld          #age                 
gemiddelde diepte van uit het strand #d 
,el4     zijn #gjj ,el per ,str4 ,el1   
over #hdj ,ell4 is #ehh1jjj ,ell4       
f #a4ej per ,el                         
#hhb1jjj     ,dukdalven     #f stuks  f 

#aejj                                   
#i1jjj                                  
-----------                             
#a1gda1ifj                              
,no4 #b4 ,,het ,,kanaal ,,van ,,de      
,,noordzee1 op #ejj ,ellen benoorden den
 ,mijlpaal   ,no4 #eg tot op #ejj ,ell4 
benoorden het ,kasteel van ,brederode   
bij   ,zandpoort4     ,de afstand van de
 ,zee tot aan ,brederode1 wordt geschat 
te zijn #a ,uur of   #ejjj ,ellen1 dit  
,kanaal zal landwaarts in beginnen met  
eene breedte van   #bjj ,ellen1 en      
allengs in wijdte toenemen tot #bej     
,ellen waar de ,hoofden   beginnen1 dit 
,kanaal wordt op #g ,ell4 diepte beneden
 ,a4 ,p4 gegraven1 met   #a ,el boven   
,a4 ,p4 en voorts komen daarbij nog #ej 
,ellen breedte aan   weerszijde dus #ajj
 ,ellen voor den overlaat4     ,wij     
berekenen dus #cej ,el breedte voor het 
,kanaal en       overlaat met eenen     
gemiddelden bovensteek van #g ,ellen    
en verkrijgen dus #bdej ,kub4 ,ell4 weg 
te ruimen specie       per strekkende   

,el van den bovensteek1 dit over #ejjj  
,ellen lengte maakt een geheel van      
#ab1bej1jjj ,kub4 ,el4       per ,el    
#cj ct4                                 
f #c1fge1jjj     de ,breedte op de      
,waterspiegel zal zijn       binnen #bjj
 ,el   buiten #bej ,el       onder  #ajj
           #ajj               ---       
---   gemiddeld  #aej           #age    
totaal gemiddeld #afb ,el4     ter      
diepte van ,a4 ,p4 #g ,el4   en         
daarboven         #a                    
--   te zamen             #h ,el1       
hetwelk per ,str4 ,el geeft       #acjj 
,kub4 ,ell41 deze over #ejjj ,ell4      
lengte is       #f1ejj1jjj ,ell4 per    
,kub4 ,el  #dj ct4                      
#b1fjj1jjj     ,aan weerszijden van het 
,kanaal ontstaat bij het wegruimen      
der specie een weg welker beschulping   
wij aanslaan op       #be1jjj     ,wij  
wilden aan weerszijden van het ,kanaal  
een strook       van #bejj ellen 7 ,uur7
 der allodiale gronden aankoopen1       
om die later ten voordeele der          

onderneming als ,ballast       te kunnen
 gebruiken1 dierwijze de grond ontginnen
 en       ,perceelsgewijze voor aanbouw 
te verkoopen1 dit zoude       #bhfb     
,bunders zijn1 per ,bunder  f #be       
#ga1eej                                 
------------                            
f #f1cga1eej                            
,no4 #c4 ,,het ,,kanaal ,,vanaf ,,het   
,,kasteel ,,brederode1 achter           
,zandpoort1 lopende   om den ,noorder   
buitenhoek van ,spaarndam in regte lijn 
op #ejj ,ellen   afstand voor en bij    
,halfweg ,haarlem tot opneming van de   
,uitwateringen   van ,rijnland en       
latende eene kom voor                   
bovenwijdte 7waterspiegel7 #bjj ,el     
onder                     #ajj          
---          gemiddeld                  
#aej           diepte                   
#h  zijn #abjj ,kub4 ,el        per     
,str4 ,el1 is over #hgej ,ellen lengte  
#aj1ejj1jjj        ,ellen1 per ,kub4 ,el
  #cj ct4                            f  
#c1aej1jjj     de bovensteek op de ,berm

 wijd #cjj ,el1 diep #a ,el over #hgej  
,el zijn1 #b1fae1jjj  #cj ct4           
#ghg1ejj     ,plempwerk over #bjjj ,ell4
  f #dh                                 
#if1jjj     ,n4,b4 de hier uitgegraven  
wordende specie wordt voor de   ,dijken 
gebruikt en is meer dan voldoende om    
zwaardere   ,dijken te leggen1 dan immer
 te voren hebben bestaan4     ,het      
beschulpen van de ,zuidelijke           
,kanaaldijk schatten wij       op       
#bb1jjj     ,de aanbouw van twee        
,water-,molens1 voor twee               
gedeelten ,grond1 welke van de          
gemeenschap met ,rijnland       worden  
afgesneden1 zijnde een strook grond     
belendende       den ,slaperdijk1 binnen
 en buiten1 en een strook grond         
tusschen ,halfweg en ,spaarndam1        
belendende mede de       ,polders1      
binnen- en buitendijks1 elke ,molen     
berekend       op f #abjjj              
#bd1jjj     ,opruiming en toeschieting  
voor de ,molens                         
#ae1jjj     ,onteigening4     wij       

berekenen voor het ,kanaal en de ,dijken
 #djj ,ellen       breedte1 is voor     
#hgej ,ellen lengte #c1ejj1jjj ,ellen of
       #cej ,bunders  f #ajjj           
#cej1jjj                                
-----------                             
f #d1ddd1ejj                            
,no4 #d4 ,,het ,,kanaal ,,vanaf ,,bij   
,,halfweg ,,haarlem1 in regte lijn      
voorbij   ,sloterdijk1 op de hoek van de
 ,lijnbaan de ,zeevaart aan1 en de      
,afdammingsdijk van daar op het ,tolhek 
bij de monding van het                  
,noord-,hollandsch ,kanaal1 dit ,kanaal 
is lang #gejj ,ellen4                   
,bovenwijdte 7,waterspiegel7 #bjj ,el   
,onder                     #ajj         
---         ,gemiddeld                  
#aej          diep                      
#h  is #abjj ,ellen per                 
,strekkende ,el1 is over #gejj ,ellen   
lengte #i1jjj1jjj       ,ellen  #cj ct4 
f #b1gjj1jjj     de bovensteek op de    
,berm #cjj ,ellen1 diep #a ,el1 over    
#gejj        ,ellen lengte is #b1bej1jjj

 ,ellen  #cj ct4                        
#fge1jjj     ,beschulping               
#bj1jjj     ,de ,aanbouw van eenen      
,water-,molen1 voor dat gedeelte grond1 
hetwelk tusschen ,sloterdijk en ,halfweg
 zal worden       afgesneden            
#ab1jjj     ,opruiming en toeschieting  
voor den ,molen                         
#aj1jjj     ,onteigening van #cjj       
,bunders  f #ajjj                       
#cjj1jjj     ,de ,afdammingsdijk rekenen
 wij #bejj ,ellen     ,plempwerk  f #dh 
#abj1jjj     ,specie #aej ,kub4 ,el1 per
 ,strekkende ,el1 zijn #cge1jjj         
,ellen  #cj ct4                         
#aab1ejj                                
-----------                             
f #c1idi1ejj                            
,no4 #e4 ,,een ,,ringvaart ,,om ,,het   
,,ij1 vanaf de ,beverwijk op ,spaarndam1
   benevens een vaart van ,nauerna op   
,spaarndam                              
,zaandam   ,halfweg4     ,de ,ringvaart1
 die in de ,nauerna uitloopt berekend op
 #fjjj       ,ellen lengte1             

boven wijdte #ae ,el         onder      
#i                       --             
gemiddeld    #ab  1 diepte #c ,ellen1   
zijn #cf ,kub4       ,ellen per         
,strekkende ,el1 is over #fjjj ,ell4    
lengte       #baf1jjj ,kub4 ,ellen  #cj 
ct4                             f       
#fd1hjj     ,de ,vaart van ,nauerna     
#gjjj ,ell4 lengte1 op de zelfde wijdte 
en diepte                               
#ge1fjj     ,een ,schutsluis1 om in het 
,groote ,kanaal te spuijen              
#be1jjj     ,de ,vaart van ,zaandam1    
#ejjj ,ell4 lengte4         boven wijdte
 #ej ,el         onder       #cj        
--         gemiddeld    #dj  1 diepte #e
 ,ellen1 zijn #bjj ,kub4       ,ell4 per
 ,str4 ,el1 over #ejjj ,el1 zijn        
#a1jjj1jjj ,kub4       ,ellen  #cj ct4  
#cjj1jjj                                
-----------                             
f   #dfe1djj                            
,no4 #f4 ,,uitwateringen ,,en           
,,bestaande ,,regten4     ,deze         
,uitwateringen zullen loopen langs de nu

 bestaande ,noord-,westelijke   ,,ij    
dijken4 ,eene ,uitwatering van de       
,water-,molen staande beoosten te       
,beverwijk1 en te ,leyden in de         
,wijkervaart1 ter lengte van #bjjj      
,ellen         boven    wijdte #e  ,el  
onder          #b                       
--         gemiddelde     #c  diep #b   
,el zijn #g ,kub4 ,el per       ,str4   
,el1 over #bjjj ,ellen lengte geeft     
#adjjj ,kubieke       ,el  #cj ct4      
f     #d1bjj     ,eene ,uitwatering van 
de ,west-,zaansche-,sluis1 in de        
,zaandammer-,vaart lang p4m4 #bjjj ,el  
boven    ,wijdte #h ,ellen         onder
          #d                            
---         gemiddelde     #f    diepte 
#c ,el zijnde #ah ,k4 ,el       per     
strekkende ,el1 zijnde over de #bjjj ,el
 lengte       #cfjjj ,kub4 ,el  #cj ct4 
#aj1hjj     ,n4,b4 deze ,sluis zal bij  
het ,meerdere verhang door de   ,nauerna
 ,vaart op het ,zee-,kanaal geheel      
kunnen vervallen   daar de              
,west-,zaander ban overvloed van        

,sluizen bezit1 om   zoo als op de ,zaan
 en ,nauerna ,vaart te kunnen spuijen1  
hetgeen thans niet doenlijk1 maar alsdan
 mogelijk wordt4     ,welligt ware het  
even goed eenen ,molen te plaatsen dan  
de   afwatering te behouden1 terwijl het
 getal ,molens thans te   gering is4    
,eene ,uitwatering van ,landsmeer in de 
,zaandammer ,vaart1       lengte1 wijdte
 en diepte als de voorgaande            
#aj1hjj     ,n4,b4 deze ,uitwatering    
zoude bij de te ontstane verbeterde     
afwatering van ,oost-,zanen en de       
,ulpen1 wel overbodig   kunnen zijn1 bij
 eene ,landweg-gemeenschap op           
,sloterdijk4                            
-----------                             
f    #be1hjj                            
,no4 #g4 ,,droogmaking ,,van ,,de ,,drie
 ,,ij ,,polders1 alsmede het schieten   
van   ,sloten1 slechten1 grebben en     
kavelen4     ,de drie te verkrijgen     
,polders1 worden geschat1 te zullen     
bevatten #hjjj   ,bunders gezamentlijk1 
ofschoon wij geloven1 dat bij juiste    

opmeting1 de   inhoud grooter zal zijn4 
,de ,wijker     of ,sophia     ,polder  
#cjjj ,bunders     de ,zaan             
,marianna         #cjjj         de      
,amsterdam    ,wilhelmina       #bjjj   
,in elke ,polder van #cjjj ,bunders     
zoude een ,stoom-,werktuig       van #dj
 ,p4kracht1 tot ,droogmaking worden     
geplaatst1 in       die van #bjjj       
,bunders een van #cj ,p4,kr4 en schatten
 elk       ,stoom-,water-,werktuig1 met 
de ,gebouwen enz4 op f #ajjj       per  
,paardenkracht en mitsdien voor #aaj    
,paardenkracht        f #ajjj           
f   #aaj1jjj     ,loon voor n  ,opziener
 ,machinist #a ,jaar  f #ajjj           
drie ,machinisten te zamen         #bahj
             zes  ,stokers              
#bhjj                                   
------                                  
#e1ihj     ,steenkolen4     #b          
,werktuigen zullen #ade dagen moeten    
malen en       rekenen wij f #a1-- per  
,paarden ,kracht per       ,dag1 is voor
 #hj ,paarden ,kracht                f  

#aa1fjj   #a ,werktuig #abi_/;d4  #cj   
,p4,kr4  f #a                  #c1hgj   
--------                                
#ae1dgj     ,kavelen1 ,slechten1        
,grebben en ,sloten1 aan ,blokken van   
#ejj   ,ellen lang en #bjj ,ellen breed1
 zoo dat elke ,kavel bij   doorsnede van
 ,sloten #aj ,bunders groot wordt4      
,op elk ,blok graven en ,slechten1 is   
voor de         langsloot  #ejj ,ellen  
dwars     #bjj                      --- 
#gjj         boven ,wijdte #c ,el onder 
#a ,el1 diep #b ,ellen geeft #d         
,kub4 ,el1 per strekkende ,el1 is over  
de #gjj ,ell4        #cj ct4 p4 ,el f   
#hdj of f #hd p4 ,bunder en zulks over  
#hjjj ,bunders                          
#fgb1jjj     ,wetering ,sloten4         
,voor toeschieting tot de               
,water-,werktuigen worden #ahjjj        
,ellen lengte voor de #c ,polders       
gerekend1         boven    wijdte #e    
,el         onder          #b           
---         gemiddelde  #c  diepte #b   
,el dus #g ,el per ,str4 ,el1       zijn

 over #ahjjj ,el #abfjjj ,el  #cj ct4   
#cg1hjj                                 
-----------                             
f   #hda1bej                            
,no4 #h4 ,,sluis- ,,en ,,brugwerken4    
,de ,sluis1 die aan ,zandpoort1 aan de  
,straatweg zal moeten worden   gelegd1  
moet de nodige ruimte hebben1 om aan het
 ,water1 dat dit breede   kanaal zal    
kunnen afstroomen1 niet te veel         
tegenstand te bieden1 en   dus          
genoegzame spuijing te verzekeren1 het  
zal dus nodig zijn behalve   de #d      
,schutsluizen van verschillende breedte1
 ook nog ,brugwerk met   ,valraketten op
 den overlaat te brengen1 die na        
behoefte gesloten en   geopend zullen   
worden4 ,bij ,storm en hooge ,vloeden1  
uit de ,noord-,zee   zullen dezelve     
gesloten worden1 alsmede bij lage       
,waterstand op de   ,rivieren1 om       
voldoende ,water op de ,kanalen en      
,ringvaarten te houden4     ,de ,sluis  
met ,brugwerk en ,raketten worden door  
ons geschat       op                    

f   #ejj1jjj     met twee dubbelde      
,i,jzeren ,draai-,bruggen               
#ahj1jjj     een ,gemeenschaps-,brug    
voor de ,zaandammer ,vaart              
#hj1jjj     een dito voor de ,nauerna   
#ej1jjj     ,negen kleinere ,bruggen1   
met zes ,bruggemans-,woningen1          
terwijl er bij de ,bruggen bij de       
,stoom-,water-,werktuigen       geene   
,woningen benodigd zijn                 
#dh1jjj     ,deze ,bruggen zullen gelegd
 worden aan de ,beverwijk1 ,velsen1     
,zandpoort1 ,slaperdijk1 drie aan de    
,stoom-,water-,werktuigen1   en twee aan
 de ,uitwateringen van ,westzaan en     
,landsmeer4     ,drie ,pont-,veeren te  
,spaarndam1 ,halfweg en ,sloterdijk     
#aj1ejj                                 
-----------                             
f   #hfh1ejj                            
,,recapitulatie4       ,no4 #a    f     
#a1gda1ifj        #b      #f1cga1ejj    
#c      #d1ddd1eaj        #d            
#c1idi1ejj        #e        #dfd1ejj    
#f         #be1hjj        #g            

#hda1bej        #h        #hfh1ejj      
------------              f #ah1gjg1eaj 
,no4 #i4     ,indijking van de          
,zuiderzee van bij ,enkhuizen tot bij   
,stavoren4       ,aanvang der           
,ringvaarten1 om de ,west-,vriesche     
,kust1 tot bij ,enkhuizen4     ,er      
bestaat eene behoorlijke ,vaart1 vanuit 
het ,noord-,hollandsche ,kanaal   tot   
,edam1 zoo dat aldaar bij het begin der 
,ringvaart1 eene ,sluis zal   moeten    
worden gelegd op ,a4 ,p4 waar de        
,ringvaart van de ,beemster in zal      
kunnen werken4     ,ringvaart van voor  
,edam1 buitendijks langs ,oosthuizen1   
tot aan het   ,galgenveld bij ,hoorn1   
binnendijks lengte #b ,uur of #ab1ejj   
,ellen4         boven    ,wijdte #cj    
,ell4         onder          #bj        
--         gemiddelde     #be    diep   
met #a ,el bovensteek       #f ,el1 is  
#aej ,kub4 ,el per ,str4 ,el1 zijn      
#a1hge1jjj ,el        #cj ct4           
f   #efb1ejj     ,onteigening van #ff   
,bunders  f #aejj                       

#ii1jjj     ,bruggen en ,sluizen4     #a
 ,sluis aan de ,vaart op ,monnikendam   
#be1jjj     #a ,brug voor ,edam         
#be1jjj     #a         ,oosthuizen      
#bj1jjj                                 
-----------                             
f   #gca1ejj                            
,no4 #aj4 ,,ringvaart ,,van ,,af ,,het  
,,galgenveld ,,bij ,,hoorn1 binnendijks 
tot voor   ,hoorn1 buitendijks met een  
,basin of ,peul voor ,hoorn1 en van daar
 tot   ,enkhuizen4     ,de ,dijk voor   
,hoorn1 lang #bjjj ,ellen4              
,plempwerk per ,el  f #dj               
f #hj1jjj     ,specie #aej ,kub4 ,el per
 ,str4 ,el is #cjj1jjj ,kub4            
,el1 per ,el  #cj ct4                   
#ij1jjj                                 
--------                                
f   #agj1jjj     ,uitdiepen van de      
,vaart voor ,hoorn #aej1jjj ,kub4 ,el   
#bj ct4      #cj1jjj     ,een ,brug voor
 ,hoorn                                 
#be1jjj     ,een ,kanaal tot ,enkhuizen1
 ter lengte van #c ,uur1 of       #agejj

 ,ellen1 wijdte en diepte als voren1    
uitmakende       #b1fbe1jjj ,kub4 ,el   
#cj ct4                                 
#ghg1ejj     ,onteigening van #ic       
,bunders  f #bjjj                       
#ahf1jjj     ,een dubbelde ,sluis met   
,brug                                   
#ahj1jjj                                
-----------                             
f #a1cgh1ejj       ,no4 #aa4 ,,ringvaart
 ,,van ,,af ,,het ,,polder-,,huis ,,bij 
,,diemen1 op ,muiden   binnendijks1 om  
voor ,muiden buitendijks op de verdere  
,ringvaart voor   bij ,naarden te komen4
     ,de lengte is #a ,uur of #gejj     
,ellen4         boven    wijdte #bjj ,el
         onder           #hj            
----         gemiddelde     #adj  diep  
met een ,el bovensteek       #e ,el1    
zijn #gjj ,el per ,strekkende ,el1 is   
over #gejj ,el       lengten #e1bej1jjj 
,kub4 ,el  #cj ct4                      
f #a1ege1jjj     de bovensteek op de    
,berm     ,onteigening van #bbe ,bunders
  f #ajjj                               

#bbe1jjj     ,een dubbelde ,sluis met   
overlaat en raketten1 te leggen bij     
de ,afdamming van het ,,ij              
#abj1jjj                                
-----------                             
f #a1ibj1jjj                            
,no4 #ab4 ,,ringvaart ,,van ,,muiden    
,,op ,,de ,,steenenkamer1 deze ,vaart   
begint uit   de voorgaande en wordt     
geschat op #f ,uren lengte of #cj1jjj   
,ellen4       ,plempwerk #ajjj ,el  f   
#dh per ,str4 ,el             f #dh1jjj 
,specie #abj ,kub4 ,el per ,str4 ,el    
#abj1jjj ,el          #fj ct4           
#gb1jjj                                 
--------                                
f   #abj1jjj     ,kanaal met ,berm of   
overlaat1 wijdte en diepte als voren1   
#cj1jjj ,el  #gjj ,kub4 ,el per ,str4   
,el zijn #ba1jjj1jjj       ,ell4  #cj   
ct4                                     
#f1cjj1jjj     ,onteigening van #ijj    
,bunders  f #fjj                        
#edj1jjj     ,bruggen     tot           
gemeenschap bij ,nijkerk en ,spakenburg 

#be1jjj     over de ,ringvaart tot de   
,nieuwe ,polders bij ,muiden1           
,naarden1 ,huizen1 de ,eem1 ,spakenburg 
en ,nijkerk             #aej1jjj        
-----------                             
f #g1ace1jjj                            
,no4 #ac4 ,,het ,,kanaal ,,uit ,,den    
,,ijssel1 beneden ,westervoort tot in de
   ,ringvaart aan de ,steenenkamer1 dit 
,kanaal wordt in drie ,vakken verdeeld1 
komende er een ,keer-,sluis met         
,overlaat en raketten1 aan de ,monding  
bij   ,westervoort te leggen1 de ,tweede
 omstreeks ,kamperberg en de ,derde     
bij ,essen4     ,het ,kanaal van den    
,steenenkamer tot bij ,essen ter lengte 
van #c ,uren of   #aejjj ,ellen4        
boven    wijdte #bjj ,el         onder  
#ej                          ---        
gemiddelde     #abe  diepte #c ,el met  
#a ,el       bovensteek zijn #d ,el1 dus
 #ejj ,kub4 ,el per ,str4 ,el1 is       
over #ae1jjj ,el #g1ejj1jjj ,kub4 ,el   
#bj ct4               f #a1ejj1jjj      
,n4,b4 ,de ,dijken worden op #ej ,ellen 

afstand van het ,kanaal gelegd1         
komende de ,specie daarvoor uit het     
,kanaal4     ,keersluis met ,raketten1  
met #c ,el waterkeering                 
#abj1jjj     ,onteigening van #c ,uren  
of #djj ,bunders  f #fjj                
#bdj1jjj     ,het ,kanaal van ,essen tot
 ,kamperberg1 lang #b ,uur of #aj1jjj   
,ellen4     bovenwijdte met ,overlaat   
#cjj ,ellen1 te ontbloten van #d ,el    
bovensteek1 worden #abjj ,kub4 ,el per  
,str4 ,el1 is over       #ajjjj ,el     
#ab1jjj1jjj ,el  #bj ct4                
#b1djj1jjj     het ondergedeelte van het
 ,kanaal           boven    wijdte #bjj 
,ellen         onder           #ej      
---         gemiddelde     #abe  diepte 
#d ,el1 waaronder #a ,el                
bovensteek1 zijn #ejj ,el per ,str4 ,el1
 maakt #e1jjj1jjj       ,kub4 ,el  #bj  
ct4                                     
#a1jjj1jjj     ,keersluis met ,raketten 
#abj1jjj     ,onteigening van #bfg      
,bunders  f #cjj                        
#hj1jjj     ,een ,brug                  

#be1jjj     ,het ,kanaal van ,kamperberg
 tot ,velp1 lang #b ,uur of #acgej      
,ellen4     boven wijdte met overlaat   
#cjj ,el1 te ontbloten van #h ,el       
bovensteek1 zijn #bdjj ,kub4 ,el per    
,str4 ,el1 dus       #cc1jjj1jjj ,ellen 
#bj ct4                                 
#f1fjj1jjj     ,hetzelfde ,perceel      
benedensteek1 wijdte met overlaat als   
voren over de lengte van #ac1gej ,el is 
#f1hge1jjj ,ellen        #bj ct4        
#a1cge1jjj     ,keersluis met ,raketten 
#abj1jjj     ,onteigening van #djj      
,bunders  f #ajj                        
#dj1jjj     ,een ,brug                  
#be1jjj     ,het ,kanaal van ,velp tot  
,westervoort  ,uur of #bejj ,el1        
boven wijdte met overlaat #cjj ,el1 te  
ontbloten van       een ,el1 bovensteek 
zijn #gej1jjj ,ellen  #bj ct4           
#aej1jjj     het ,kanaal ,wijd en ,diep 
als voren #a1bej1jjj ,ellen  #bj ct4    
#bej1jjj     ,een keersluis met         
,raketten                               
#abj1jjj     ,onteigening van #fg       

,bunders  f #ajjj                       
#fg1jjj     ,een ,brug                  
#be1jjj     ,bruggen bij ,nijkerk1      
,horst1 ,voorthuizen1 ,putten en ,essen1
       zijn #e ,bruggen  f #be1jjj      
#abe1jjj                                
-----------                             
f#ad1chb1jjj                            
,no4 #ad4 ,,sluis-,,werken ,,in ,,den   
,,gelderschen ,,ijsel4     ,er zullen   
als in het ,westervoorder ,kanaal op den
 ,steenenkamer aan   ,drie ,keersluizen 
met overlaten in den ,i,jsel1 dienen te 
worden gelegd1   op nader aan te wijzen 
plaatsen om eenerzijds het ,water te    
keeren en   anderzijdsch hetzelve gelijk
 met de overlaten in tijd van nood te   
laten werken1 zoodat de ,uiterwaarden   
het voordeel blijven behouden om   bij  
hooge ,winter- en ,voorjaars-,vloeden1  
overstroomd te kunnen worden   en na    
gelang daarmede bezet te houden4 ,de    
kosten dezer ,sluizen met   hunne       
,bruggen en overlaten1 berekend als die1
 op het ,kanaal te leggen1       elk ad 

f #abj1jjj                              
f   #cfj1jjj                            
,no4 #ae4 ,,ringvaart ,,van ,,af ,,de   
,,steenenkamer1 voorbij ,harderwijk1    
,elburg1   ,kampen1 enz4 naar de ,lemmer
 en van daar tot ,laaksum in de         
nabijheid van   ,stavoren4     ,deze    
,ringvaart begroot op #bc ,uren lengte  
of #aaejjj ,ellen4         boven        
,wijdte #cj ,ellen4         onder       
#bj                          ---        
gemiddelde     #be   diep met #a ,el    
bovenstreek       #e ,ellen1 is #abe    
,ellen per ,strekkende ,el zijnde       
#ad1cge1jjj ,ellen  #cj ct4             
f #d1cab1ejj     ,zes ,basins of        
,kommen1 als voor ,harderwijk1 ,elburg1 
,genemuiden1 ,blokzijl1 de ,kuindert en 
de ,lemmer1       te zamen              
#cj1jjj     ,onteigening van #fie       
,bunders  f #hjj                        
#eef1jjj     ,een ,sluis bij ,laaksum   
#abj1jjj     ,bruggen over de           
,ringvaart1 #aj  f #bj1jjj              
#bjj1jjj                                

-----------                             
f #e1bah1ejj                            
,no4 #af4 ,,de ,,dijk ,,tusschen        
,,enkhuizen ,,en ,,laaksum4             
,deszelfs ,lengte wordt geschat op      
#afjjj ,ellen1 zullende de ,dijk zooveel
   doenlijk1 over de ondiepten worden   
gelegd1 en is de ,specie daartoe        
genoegzaam in de omstreken van ,laaksum 
voorhanden4     ,de ,dijk zal #d ,ellen 
boven hoog-,zee worden gelegd1 #f ,ellen
 breed op de   kruin1 met buiten        
doceering van #c op #a1 berekenende #ahj
 ,kub4 ,el per   ,strekkende ,el1       
hetgeen geeft #b1hhj1jjj ,kub4 ,el  f   
#a1ej     f #d1cbj1jjj     ,rijswerk per
 ,strekkende ,el  f #dh1--              
#gfh1jjj     ,steenbeglooijing en ,puin 
p4 ,str4 ,el  f #bjj1--                 
#c1bjj1jjj                              
-----------                             
f #h1bhh1jjj                            
,no4 #ag4 ,,de ,,afdammings-,,dijk ,,van
 ,,bij ,,durgerdam1 tot aan den ,dijk1  
van den   ,diemermeer bij het ,tolhuis4 

,de afstand wordt geschat op #ahjj      
,ellen1 men berekent voor       den     
,dijk #aej ,ell4 ,kub4 ,specie per ,str4
 ,el is #bgj1jjj       ,kub4 ,ellen  #hj
 ct4                                    
f   #baf1jjj     ,steenglooijing en     
bepuinen aan eene ,zijde       #ahjj    
,ellen1 per ,strekkende ,el  f #ajj     
#ahj1jjj     ,rijswerk                  
#dh                         #hf1djj     
-----------                             
f   #dhb1djj                            
,no4 #ah4 ,,droogmaking1 ,,door         
,,stoom-,,wateropvoeringswerktuigen4    
#ad ,bovenmaalders  #bjj ,paarden       
,kracht #bhjj ,p4 ,k4         #bh       
,ondermaalders  #ajj              #bhjj 
zijn #efjj ,paardenkracht met de daartoe
 vereischte       gebouwen enz41        
berekend p4 ,p4 ,k4  f #ajjj            
f #e1fjj1jjj           ,een ,ingenieur  
f   #fjjj         #db ,machinisten  voor
 #b jaren    #hdjjj         #hd         
,stookers                     #fhbhh    
--------                                

#aeh1bhh     ,werktuig ,fabriek     voor
 eventuele herstellingen van defecten   
aan de ,werktuigen     #aj1jjj     ,een 
,werktuig en ,gereedschappen daarin     
#be1jjj     ,personeel voor #b jaren    
#bd1jjj     ,steenkolen4       ,wij     
berekenen #bhjj ,p4 ,k4 werken #bej     
,dagen4                   #bhjj         
#bej ,dagen4                   #bhjj    
#bej ,dagen4     ,zijnde #hdjj ,p4 ,k4  
#bej ,dagen1 elke ,p4 ,k4 ,per ,dag  f  
#a1--    #b1ajj1jjj                     
-----------                             
f #g1iag1bhh                            
,no4 #ai4 ,,binnenvaart1 ,,wetering1    
,,boezem ,,en ,,ringsloten4     ,een    
,binnenvaart van de ,lemmer op ,naarden1
 de ,lengte berekend op #ab ,uur   of   
#gcgdj ,ellen4           boven          
,wijdte #cj ,ellen4         onder       
#bj                           --        
gemiddelde     #be   diep #c ,el1 is #ge
 ,kub4 ,ellen       p4 ,str4 ,el zijn   
#d1gha1bej ,ellen  #cj ct4              
f #a1dcd1cge     ,weteringen #gg ,uren  

of #che1jjj ,ellen lang           boven 
wijdte #e  ,ellen         onder         
#b                            --        
gemiddelde     #c ,el1 diepte #b ,ellen1
 is #g ,el p4       ,str4 ,el is        
#b1fie1jjj ,ellen  #bj ct4              
#eci1jjj     ,boezem ,sloten #ajh ,uur  
of #edb1ejj ,ellen           boven      
,wijdte #c ,ellen         onder         
#a                          --          
gemiddelde     #b   diepte #b ,ellen is 
#d ,ellen per       ,str4 ,el is        
#b1agj1jjj ,ellen  #bj ct4              
#dcd1jjj     ,ringsloten #fa ,uren of   
#cje1jjj ,ellen     wijdte en diepte als
 voren1 dus #d ,ellen1 over #cje1jjj    
,ellen is #a1bbj1jjj ,ellen  #bj ct4    
#bdd1jjj                                
-----------                             
f #b1fea1cge                            
,no4 #bj4 ,,sluis- ,,en ,,brug ,,werken4
     ,een ,sluis bij ,laaksum1 tot      
afsluiting van de ,ringvaart      f     
#hj1jjj     #b ,sluizen tot afsluiting  
van de ,vaart van de ,lemmer op         

,naarden                                
#afj1jjj     ,acht ,bruggen over de     
,ringvaart1 als te ,laaksum1 de ,lemmer1
       de ,kuindert1 ,blokzijl1         
,vollenhoven1 ,genemuiden en            
,kampen  f #ae1jjj                      
#abj1jjj     ,tien ,dubbelde ,bruggen1  
over de ,boezem's ,vaarten1 als voren   
f #ae1jjj                               
#aej1jjj     ,veertig ,dubbelde         
,bruggen1 over de ,weteringen1  f       
#aj1jjj       #djj1jjj     ,twee en     
,vijftig ,bruggen over de ,sloten1  f   
#c1jjj              #aef1jjj            
-----------                             
f #a1jff1jjj                            
,no4 #ba4 ,,kavelen1 ,,sloten1 ,,grebben
 ,,en ,,slechten1     wordt berekend als
 bij ,no4 #g van de ,,ij ,polders ad f  
#hd per       ,bunder1 en alzoo over een
 getal van #bfj1jjj ,bunders            
f#ba1hdj1jjj       ,,recapitulatie4     
,no4  #a  #h     f #ah1gjg1eaj          
#i           #gca1ejj          #aj      
#a1cgh1ejj          #aa                 

#a1ibj1jjj          #ab                 
#g1ace1jjj          #ac                 
#ad1chb1jjj          #ad                
#cfj1jjj          #ae         #e1bah1ejj
          #af         #h1bhh1jjj        
#ag           #dhb1djj          #ah     
#g1iag1bhh          #ai                 
#b1fea1cge          #bj                 
#a1jff1jjj          #ba                 
#ba1hdj1jjj                             
-------------    ,,totaal ,,bedrag   f  
#ib1jgh1jgc                             
----------------------------------------
----------------                        
,,opmerkingen ,,van ,,de ,,bewerker3    
,de volgende correcties zijn in de tekst
 aangebracht3                           
,bron 7,b37 - ,correctie 7,c37          
,b3 den waterstaat welcker in eene      
lezing                    ,c3 den       
waterstaat ,welcker in eene lezing      
,b3 verschillende plaatsen ontstaat4    
,c3 verschillende plaatsen ontstaat4    
,b3 ,van ,diggelens groot werk gelegd4  
,c3 ,van ,diggelens groot werk gelegd4  

,b3 wij eerst de de denkbeelden van de  
,c3 wij eerst de denkbeelden van de     
,b3 ,kloppenburg en ,faddagon2 er wordt 
echter                 ,c3 ,kloppenburg 
en ,faddegon2 er wordt echter           
,b3 ,kloppenburg en ,faddagon zelf er   
van3                     ,c3            
,kloppenburg en ,faddegon zelf er van3  
,b3 ,faddagon met sluizen aan de        
,noordzee1                    ,c3       
,faddegon met sluizen aan de ,noordzee1 
,b3 ernstigen arbeid geleverd hebben4   
,c3 ernstigen arbeid geleverd hebben4   
,b3 zulk eene geringe waarde had8       
,c3 zulk eene geringe waarde had8       
,b3 hoofdpunt niets te zeggen viel4     
,c3 hoofdpunt niets te zeggen viel4     
,b3 worden ontmoet4                     
,c3 worden ontmoet4                     
,b3 toestand1 welke1 hoe wy             
,c3 toestand1 welke1 hoe wij            
,b3 handelstelsel de stad ,amsterdam1   
,c3 handelsstelsel de stad ,amsterdam1  
,b3 slaan2 een ontwerp1 dat aan den     
,c3 staan2 een ontwerp1 dat aan den     

,b3 eene eeuw1 omsteeks ,huisduinen     
,c3 eene eeuw1 omstreeks ,huisduinen    
,b3 toont de oude vervallene pettensche 
,c3 toont de oude vervallene ,pettensche
                      ,b3 niets         
wenzentlijks tot stand                  
,c3 niets wezentlijks tot stand         
,b3 spuijingsvermogen der sluizeu van de
                     ,c3                
spuijingsvermogen der sluizen van de    
,b3 de graehten met zoet ,vechtwater    
zouden                   ,c3 de grachten
 met zoet ,vechtwater zouden            
,b3 water onzer zeegalen geweerd        
,c3 water onzer zeegaten geweerd        
,b3 ,rijn-spoorweg te ,maasbergen1 en   
van                      ,c3            
,rijn-spoorweg te ,maarsbergen1 en van  
,b3 scharen1 zonder gezoegzame          
,c3 scharen1 zonder genoegzame          
,b3 de minder vermogenden niet doen1 die
                     ,c3 de minder      
vermogende niet doen1 die               
,b3 bezittingen in ,oost-,indie in      
gevaar4                     ,c3         

bezittingen in ,oost-,indi in gevaar4   
,b3 voeden op eene aanstelling1 ,door   
,c3 voeden op eene aanstelling4 ,door   
,b3 in de ,fransche en engelsche talen  
,c3 in de fransche en engelsche talen   
,b3 altijd onvergeworpen zal zijn4      
,c3 altijd omvergeworpen zal zijn4      
,b3 indijkingen te bewerkstellingen1    
verveeningen            ,c3 indijkingen 
te bewerkstelligen1 verveeningen        
,b3 vinden en en alsdan zelfs zullen    
,c3 vinden en alsdan zelfs zullen       
,b3 enkele spoorweg yan ,londen naar    
,c3 enkele spoorweg van ,londen naar    
,b3 zullen ophouden te bestaan1         
,c3 zullen ophouden te bestaan4         
,b3 worden-zulks is door de ondervinding
                     ,c3 worden--zulks  
is door de ondervinding                 
,b3 nutteloos en ondoenlijk is1#e       
,c3 nutteloos en ondoenlijk is4#e       
,b3 ontvingen zij voor hunne f #ajj     
,c3 ontvingen zij voor hunne f #ajj     
,b3 zeebooten voor binnen of            
rivierbooten kunnen             ,c3     

zeebooten voor binnen- of rivierbooten  
kunnen            ,b3 geene weeken lange
 lange vruchtelooze                     
,c3 geene weeken lange vruchtelooze     
,b3 stand van zaken bekend bekend maakt1
 tot                 ,c3 stand van zaken
 bekend maakt1 tot                      
,b3 aan revenun op in- en doorvoorregten
 derfde2            ,c3 aan revenun op  
in- en doorvoerregten derfde2           
,b3 ,handeldrijvende provincin ,holland 
en ,zeeland1           ,c3              
,handeldrijvende provincin ,holland en  
,zeeland1           ,b3 ,brazili en     
,west-,indi gekeerd1 en                 
,c3 ,brazili en ,west-,indi gekeerd1 en 
,b3 ,haarlemmer meer1 de droogmaking    
daarvan                  ,c3            
,haarlemmer-meer1 de droogmaking daarvan
                  ,b3 dat dus alles     
verachterd en het                       
,c3 dat dus alles verachtert en het     
,b3 stinkpoelen te veranderen4 waardoor 
men                  ,c3 stinkpoelen te 
veranderen1 waardoor men                

,b3 dat de ,willemsluis niet in het ,,ij
                        ,c3 dat de      
,willemssluis niet in het ,,ij          
,b3 versch en drinkbaar vechtwater      
zullen                    ,c3 versch en 
drinkbaar ,vechtwater zullen            
,b3 schadelijke inundatien1 door het in 
,c3 schadelijke inundatin1 door het in  
,b3 door verbeterde afwateringen en en  
,c3 door verbeterde afwateringen en     
,b3 genegocierd1 waardoor de de eerste  
,c3 genegocierd1 waardoor de eerste     
,b3 dan heeft de de geldschieter bij    
,c3 dan heeft de geldschieter bij       
,b3 aangenomen2 de comsumtie van        
brandstoffen                ,c3         
aangenomen2 de consumptie van           
brandstoffen               ,b3 laatste  
lijden groote verbeteringen             
,c3 laatste tijden groote verbeteringen 
,b3 of door stilte belet worden1        
,c3 of door stilte belet worden4        
,b3 handel en van onze kolonin1         
,c3 handel en van onze kolonin1         
,b3 die de onafscheid bare trawanten van

                     ,c3 die de         
onafscheidbare trawanten van            
,b3 ,,en ,,indijking ,,en ,,droogmaking 
,c3 ,,indijking ,,en ,,droogmaking      
,b3 regte lijn binnen en buitendijks op 
,c3 regte lijn binnen- en buitendijks op
                     ,b3                
stroomenrivieren1 beeken enz4           
,c3 stroomen1 rivieren1 beeken enz4     
,b3 buiten1 #bj ,kwadr4 ,el4 per ,str1  
,c3 buiten1 #bj ,kwadr4 ,el4 per ,str4  
,c3 onder                      #ajj     
,c3 onder                     #ajj      
,b3     #aj4jjj                         
,c3     #aj1jjj                         
,b3 ct4                                 
#fd1hjj              ,c3 ct4            
f    #fd1hjj              ,b3           
,beverwijk1 en te leyden in de          
,wijkervaart1               ,c3         
,beverwijk1 en te ,leyden in de         
,wijkervaart1               ,b3 ,str4   
,el11 over #bjjj ,ellen lengte          
,c3 ,str4 ,el1 over #bjjj ,ellen lengte 
,b3 of f #hd p1 ,bunder en zulks over   

,c3 of f #hd p4 ,bunder en zulks over   
,b3 aldaar bij het het begin der        
,ringvaart1                  ,c3 aldaar 
bij het begin der ,ringvaart1           
,b3 worden gelegd op ,a ,p waar de      
,ringvaart                   ,c3 worden 
gelegd op ,a4 ,p4 waar de ,ringvaart    
,b3 #b4fbe4jjj ,kub4 ,el  #cj ct4       
,c3 #b1fbe1jjj ,kub4 ,el  #cj ct4       
,b3 lengten #e4bej1jjj ,kub4 ,el  #cj   
ct4                       ,c3 lengten   
#e1bej1jjj ,kub4 ,el  #cj ct4           
,b3 ct4                      f          
#a1ege4jjj                     ,c3 ct4  
f #a1ege1jjj                     ,b3 f  
#a1ibj4jjj                              
,c3 f #a1ibj1jjj                        
,b3 ,ell4  #cj ct4                      
,c3 ,ell4  #cj ct4                      
,b3 ,tweede omstreeks ,kampenberg en de 
,derde              ,c3 ,tweede         
omstreeks ,kamperberg en de ,derde      
,b3 f #a4ejj1jjj                        
,c3 f #a1ejj1jjj                        
,b3    #abj4jjj                         

,c3    #abj1jjj                         
,b3 #abjj ,kub4 ,el per ,str4 ,el4 is   
over                        ,c3 #abjj   
,kub4 ,el per ,str4 ,el1 is over        
,b3 #ejj ,el per ,str4 ,el4 maakt       
#e1jjj1jjj                      ,c3 #ejj
 ,el per ,str4 ,el1 maakt #e1jjj1jjj    
,b3     #hj4jjj                         
,c3     #hj1jjj                         
,b3 ,,in ,,den ,,gelderschen ,i,j,s,el4 
,c3 ,,in ,,den ,,gelderschen ,,ijsel4   
,b3 de ,ringvaart1 #aj4  f #bj1jjj      
,c3 de ,ringvaart1 #aj  f #bj1jjj       
,b3 #b1hhj1jjj ,kub4 ,el  f #a1ej       
,c3 #b1hhj1jjj ,kub4 ,el  f #a1ej       
,b3 per ,strekkende ,el  f #dh1--       
,c3 per ,strekkende ,el  f #dh1--       
----------------------------------------
----------------