,,algeme5e ,ges*i$5is ,,9 ,,v]hal54 ,e5 ,leesboek ,,be/emd ,,tot ,,zelfond]ri*t ,,en ,,tot ,,leiddraad ,,bij ,,het ,,ond]wijs4 ,vrij na> het ,hoogduits* van ,h4 ,,solg]4 ,,oudheid4 ,,apeldoorn1 ,n4 ,a4 ,,h+/4 #ahhj4 ,n4,b4 ,m5 zoeke d5 inh\d van dit e]/e deeltje a*t]92 d5 inh\d van het #b;e deeltje 7,middeleeuw57 op de ke]zijde4 ,,algeme5e ,,ges*i$5is ,,9 ,,v]hal54 ,,e5 ,,leesboek ,,be/emd ,,tot ,,zelfond]ri*t en ,,t5 ,,gebruike aan ,,inri*t+5 van ,,ond]wijs4 ,vrij na> het ,hoogduits* van ,h4 ,,solg]4 ,,oudheid4 ,,apeldoorn1 ,n4 ,a4 ,,h+/4 ,,/oomdruk ,,van ,j4 ,,van ,,boekhov5 ,,te ,,utre*t4 ,i4 ,,de ,,oudheid4 #a4 ,inleid+4 #a4 ,het ligt vol/rekt niet 9 onze b$oel+1 hi] van het ont/aan d] w]eld en d] m5s*5 te sprek54 ,wat da>ov] door gele]de mann5 ges*rev5 is1 laat zi* niet zoo li*t begrijpelijk mak54 ,zooveel s*ijnt e*t] duidelijk1 dat e]/5s de a>de re$s s$]t duiz5d5 j>5 be/aat1 dat zij v]d] m]kwa>dige v]&]+5 ond]gaan heeft1 en dat ook de m5s*5 re$s ze] lang da>op aanwezig zijn en zi* e]/ langzam]h& ontwikkeld hebb54 ,door de opgrav+51 die /e$s ijv]ig word5 voortgezet1 heeft m5 omtr5t de ontwikkel+ d] a>de ze] belangrijke erv>+5 opg$aan4 ,da>bij heeft m5 bevond51 dat er 9 ov]\de tijd5 re$s m5s*5 w>51 en dat dez5 hunne woonplaats5 dikwijls op pal5 9 't wat] b\wd51 we%alve m5 van bewon]s van paaldorp5 spreekt4 ,dez5 hadd5 aanvankelijk sle*ts /e55 g]e$s*app51 en er v]liep5 vrij lange tijdp]k51 e] m5 door middel van het vuur de metal51 vooral het ijz]1 v]w]kte4 ,de oud/e w]ktuig5 zijn 9 elk geval de wap551 wa>ond] ham] en spe] d5 oud/5 rang bekle$d54 ,met pijl en boog w]d de grond gelegd tot de ja*t2 de bijl en het mes di5d5 ook tot vre$zame doele9d54 #b4 ,(s*oon de m5s* aan li*amelijke kra*t bij de di]5 a*t]/aat1 ov]treft hij h5 to* door zijn v]/& zoo1 dat hij ze aan zi* di5/ba> kan mak54 ,t]wijl hij nuttige di]5 aan zi* gew5de en die aankweekte1 legde hij d5 grond tot de veeteelt2 en door de vru*t5 d] plant5 te v]zamel5 en de zad5 uit te /rooi51 le]de hij langzam]h& d5 akk]b\w1 die e5e bron van d5 rijk/5 zeg5 w]d4 ,want t]wijl de h]d] om d5 wil d] weil&5 dikwijls v]huiz5 moet en we9ig vorm5d5 ( ontwikkel5d5 arbeid heeft1 is de l&man die d5 oog/ afwa*t1 aan e5 bepaalde woonplaats gebond5 en moet bij zijn do5 op het veld en te huis be/5dig nad5k5 en zoodo5de ook tot bet]e inri*t+5 g]ak54 ,de rondtrekk5de h]d] wil we9ig g5oot51 om aan zijne kudde veel plaats te v]zek]52 de gezet5 l&man ziet ga>ne1 dat naa/ zijne won+ nog &]e be/aan4 ,de akk]b\w bevord]de dus het vre$zame sam5lev5 d] m5s*51 en dit bra*t de maats*appelijke ord5+51 geme5t5 en /amm51 volk5 en /at5 te voors*ijn4 ,da>me ont/ond5 tev5s re*t]s en aanvo]d]s1 ho(dmann5 en vor/51 die gewoonlijk all5 gekoz5 w]d54 ,bij v]s*eid5e volk5 trad5 e*t] ook de /]k/5 op d5 voorgrond en v]langd5 de ond]w]p+ d] &]54 ,dat w>5 de tyrann51 die m5 9 de ges*i$5is zoo veelvuldig v9dt1 en die tot zooveel oorlog5 aanleid+ gav54 #c4 ,door het ond]l+ v]ke] d] m5s*5 moe/ zi* ook noodzakelijk de taal ontwikkel54 ,er is ge5 m5s*elijke /am1 die zond] taal is1 al z\ deze dan ook nog zoo bep]kt zijn4 ,gelijk e*t] de m5s*5 na> kleur1 ge/alte en lev5swijze ze] v]s*eid5 zijn1 zoo hebb5 zij ook ze] v]s*ill5de tal54 ,zoodra de m5s*5 9 v]ke] trad51 moe/ ook de h&el ont/aan1 die wa>s*ijnlijk e]/ sle*ts e5e ruil+ van voorw]p5 04 ,deze soort van h&el is ook nu nog bij wilde volk5 te v9d54 ,da> e*t] het ruil5 niet altijd mogelijk is1 zoo moe/ m5 zek]e d+5 als maat/af van wa>de nem51 aanvankelijk wel s*elp51 vru*t5 en d]gelijke1 lat] ook metal5 /ukk51 wa>door t5 laat/e het geld ont/ond4 ,de h&el kreeg e]/ zijne re*te uitbreid+ en v]bet]+1 to5 m5 s*ep5 g+ b\w5 en zi* op de zee wag54 ,de s*eepva>t is ov] 't algeme5 voor de ontwikkel+ d] w]eld van de hoog/e beteek5is4 ,dit blijkt re$s da>uit1 dat de volk51 die aan de zee won51 zi* snell] ontwikkel5 en e]d] ma*tig word5 dan de &]e1 die da>van v]wijd]d zijn en ge5 zeeh&el hebb54 ,er ligt t5 zuid5 van ons w]elddeel1 midd5 tuss*5 ,europa1 ,azi en ,afrika1 e5e groote zee1 de ,middell&s*e g5oemd4 ,aan de oev]s van deze woond5 de oud/e en bes*aafd/e volk]51 die wij k5n54 ,wij beg9n5 met de ,egypt5>51 wi] b]i*t5 tot 9 de hoog/e oudheid opklimm54 #b4 ,de ,egypt5>54 #a4 ,egypte ligt 9 ,afrika1 gr5/ aan de ,middell&s*e en ,roode zee1 en wordt 9 zijne geheele l5gte door d5 ,nijl doorsn$54 ,deze ma*tige /room is de groot/e weldo5] van 't l&4 ,hij bevru*t d5 bodem door zijne ov]/room+5 en maakt hem tot de e]/e voorraads*uur d] w]eld4 ,na> d5 loop van d5 ,nijl w]d het oude ,egypte 9 drie deel5 v]deeld3 9 ,opp]-,egypte met de /ad ,!be1 9 ,midd5-,egypte met ,memphis en 9 ,b5$5-,egypte1 wa> lat] ,alex&ria ont/ond4 ,bijna e5e mijl van d5 oev] d] zee af lag het eil& ,ph>os1 dat door e5' dijk met het va/e l& v]bond5 w]d4 ,op dit eil& v]hief zi* de b]oemde li*ttor51 ,ph>os g5oemd1 na> welk5 lat] alle &]e di5 naam gekreg5 hebb54 ,hij di5de 9 donk]e na*t5 als wegwijz] voor de nad]5de s*ep5 met hooge zee1 en w]d ond] de wond]5 d] oude w]eld g]ek5d4 #b4 ,ge5 volk heeft aan de nakomel+s*ap zulke reusa*tige g$5kteek55 zijn] b\wkun/ nagelat51 als de ,egypt5>54 ,het e]/ van alles moet5 de pyramid5 v]meld word51 die 9 ,midd5-,egypte1 aan de we/zijde van d5 ,nijl1 /aan4 ,het zijn groote1 vi]hoekige geb\w51 die na> bov5 altijd small] word5 en inw5dig uit veel gang5 en kam]s be/aan4 ,gewoonlijk uit kalk/e5 geb\wd1 b]eik5 zij e5e hoogte van #e tot #adj met]s1 en zijn niets dan g$5kteek55 van ,egyptis*e kon+54 ,de ,egypt5>5 be/e$d5 9 't algeme5 veel vlijt aan de grav5 en lijk54 ,om het b$]f d] dood5 te v]h9d]51 ov]trokk5 zij ze met e5 v]h>d5de1 doorzi*tige /(1 de a>dh>s mum1 wa>na> m5 de gebalsemde lijk5 mumin noemt4 ,deze zijn g$eeltelijk tot aan d5 huidig5 dag 9 /& geblev51 zi5 er zw>t uit en zijn zoo h>d als /e54 ,de ru/plaats5 d] ontslap55 w]d5 9 de we/elijk geleg5 rotsbodems uitgeh\w51 wa> zij door d5 buit5 zijne oev]s tr$5d5 ,nijl niet kond5 v]ontru/ word54 ,ond] de grav5 zijn de katakomb5 bij ,!be b]oemd1 die uit e5e m5igte gang51 v]trekk51 zal5 en trapp5 be/aan en met beeld5 en s*riftteek5s v]si]d zijn4 ,9 ,opp]-,egypte zijn ook de obelisk5 opm]kelijk1 vi]hoekige zuil5 uit e5' enkel5 /e51 van graniet gew]kt1 #ae-cj met]s hoog en tot #b met]s bre$1 fijn gepolij/ en met beeld5 voorzi54 ,zij w]d5 voor tempels1 paleiz5 en tu95 geplaat/ en di5d5 tot si]aad ( tot g$5kteek55 van m]kwa>dige gebeurt5iss51 lat] ook als zonnewijz]s4 ,de mon/]a*tige massa's d] obelisk5 w]d5 t5 tijde d] ov]/room+ van d5 ,nijl op vlott5 bije5gebra*t en dikwijls door bijzond]e kanal5 v]vo]d4 ,9 ,midd5-,egypte bev9d5 zi* de ov]blijfsel5 van e5 reusa*tig geb\w1 dat uit twaalf paleiz5 be/ond en #cjjj kam]s bevatte4 ,ook dit b\ww]k1 labyr9? g5oemd1 0 met kun/ige beeld5 getooid4 #c4 ,de s*riftteek5s1 die zi* op de g$5kteek55 d] ,egyptis*e b\wkun/ bev9d51 zijn van e5 geheel eig5a>dige soort4 ,zij be/aan namelijk uit beeld51 die met groote ne!id geteek5d zijn en1 f het voorw]p zelf voor/ell51 f1 als dit niet mogelijk is1 als b4v4 bij eig5s*app51 bek5de z9nebeeld5 gev51 als de bij voor vlijt en d]gelijke1 ( ook zek]e klank5 a&uid54 ,deze teek5+5 w]d5 hi]oglyph51 d4 i4 heilig s*rift1 g5oemd en lang als geheim5iss5 met v]wond]+ bes*\wd4 ,s$]t m5 e*t] bevond1 dat zi* ond] de s*riftbeeld5 ook dezulke bev9d51 die vaak w$]ke]51 v]mo$de m51 dat de ,egypt5>5 dikwijls als wij1 bepaalde klank5 door bepaalde teek5s uitdrukt54 ,op het e9d d] vorige eeuw nu de$ m5 e5e belangrijke ontdekk+4 ,met ,bonap>te1 to5 g5]aal d] ,frans*e republiek1 vrdat hij keiz] w]d1 w>5 e5 aantal gele]d5 na> ,egypte gegaan4 ,9 d5 ,nijlmond bij ,rosette vond m5 e5 /e5 met ops*rift5 uit de oudheid4 ,hij v]meldde het besluit tot huldig+ van e5 vor/ omtr5t #b eeuw5 vr onze ja>tell+1 9 hi]oglyph51 het to5 nog raadsela*tige heilige s*rift d] oude ,egypt5>51 en 9 het ,grieks*1 9 de laat/e eeuw5 vr ,*ri/us de algeme5e taal 9 de oo/elijke l&5 d] ,middell&s*e zee4 ,er 0 bij v]meld1 dat de inh\d d] v]s*ill5de ops*rift5 gelijkluid5d 04 ,ma> hi]me 0 de sleutel tot de hi]oglyph5 nog niet gevond52 dit is e]/ veel lat] 7 #ahba7 gelukt aan ,*ampollion1 e5 ,frans* gele]de4 ,na d5 dood van het ov]\de ,egyptis* to* _h er 9 het ,nijldal eeuw5 lang e5e taal geleefd1 die nu ook re$s dood1 ma> to* nog bek5d 01 het ,koptis*4 ,m5 kwam op de g$a*te d] mogelijkheid1 dat er v]wants*ap kon be/aan tuss*5 deze taal en de vroeg]e4 ,als proef v]taalde m5 het ,grieks*e ops*rift van d5 /e5 9 het ,koptis*1 en vond to5 e5e m]kwa>dige en v]rass5de ov]e5kom/ tuss*5 de lett]figur5 van de /amm5 di] woord5 en de hi]oglyph5 op d5 /e54 ,op deze bev9d+ kon m5 voortb\w5 t] ontcijf]+ van het s*rift1 ook van v]s*eid5e &]e inscripties1 wa>aan m5 e5e veel nauwkeurig] k5nis van het oude ,egypte te dank5 heeft4 ,m5 nam wa>1 dat de ,egypt5>5 9 d5 loop des tijds e5 klank5s*rift gevormd hadd51 da> zij e]/ dezelfde woord51 v]volg5s dezelfde lett]grep5 en klank5 door bepaalde beeld5 voor/eld5 en deze /e$s me] v]e5v\digd54 ,als m5 ze] duidelijk zi5 wil1 hoe nuttig de uitv9d+ d] klankteek5s ( lett]s is1 behoeft m5 sle*ts aan de ,*9eez5 te d5k54 ,dit volk1 dat naa/ de ,egypt5>5 en ,indirs tot de oud/e volk5 d] w]eld behoort1 heeft nog h$5 ge5 voll$ig /el van lett]s1 ma> voor elk woord e5e afzond]lijke figuur4 ,da> heeft m5 nu veel duiz5d5 s*riftteek5s te le]51 wat veel tijd en groote inspann+ v]eis*t1 t]wijl wij sle*ts twee dozijn lett]s hebb5 te le]51 wa>me wij alle woord5 lez5 en s*rijv5 kunn54 ,het lett]s*rift behoort tot de mee/ groots*e uitv9d+5 van d5 m5s*4 ,het geeft gemakkelijkheid om het erv>5e en g$a*te va/ te h\d5 en uit te breid52 het beho$t de gebeurt5iss5 voor v]getelheid en bevord]t de bes*av+ 9 hooge mate4 ,t]wijl m5 9 oude tijd5 mee/al op /e55 ( metal5 s*reef1 w>5 de ,egypt5>5 zoo gelukkig e5e plant te hebb51 wa>van zij e5 s*rijfmat]iaal v]va>dig5 kond54 ,zij hadd5 de papyrus/ruik1 die aan ons papi] d5 naam gaf4 ,deze heeft e5e vezela*tige huid1 die m5 9 enkele lange deel5 uitlegg5 kan4 ,_h m5 de vezels naa/ elk&] gelegd en met w>m ,nijlwat] begot51 dan bra*t m5 e5e twe$e laag vezel5 dw>s ov] de e]/e1 p]/e beide sam51 liet ze drog5 en /reek ze glad4 ,zoo 0 e5 papi] g]e$1 dat voor d5 oud5 tijd van de groot/e beteek5is 04 #d4 ,de ,egypt5>5 w>5 9 /&5 v]deeld1 die m5 gewoonlijk ka/5 noemt4 ,er w>5 er vi] zev54 ,de geerd/e ka/e 0 die d] prie/]s4 ,zij w>5 opvo$]s en rad5 d] kon+51 die m5 hi] ph>ao's1 d4 i4 v]hev551 noemde2 zij ri*tt5 het volk na> eig5e wett52 zij nam5 d5 loop d] /]r5 wa> en regeld5 d5 kal5d]2 zij w>5 de e5ige gele]d5 9 het l&4 ,naa/ de prie/]s w>5 de krijgsli$5 de aanzi5lijk/e ka/e4 ,dez5 vormd5 ge5 heir van soldat51 ma> w>5 vrije burg]s met grondeig5dom en woond5 9 afgezond]de re*tsgebi$54 ,de ov]ige ka/5 be/ond5 uit l&b\w]s1 h&w]ksli$51 s*ipp]s en h]d]s1 en hadd5 m9d] re*t5 dan de prie/]s en krijgsli$54 ,deze w>5 veele] de alle5 he]s*5de klass51 die ook 9 't bezit van alle l&]ij5 w>54 ,de godsdi5/ d] ,egypt5>5 be/ond 9 de v]e]+ van natuurli*am54 ,de zon w]d als de hoog/e kra*t bes*\wd en als god ,osiris v]e]d2 ,isis 0 de god9 d] a>de4 ,e5e bijzond]e v]e]+ g5ot5 ook de di]54 ,er 0 bijna ge5 di]1 dat zij niet aanbad51 als het zi* door nut ( s*ade aan te br5g5 ond]s*eidde4 ,de nuttige di]5 v]e]d5 zij uit dankba>heid1 de s*adelijke da>5teg5 uit vrees4 ,zoo 0 de ibis1 behoor5de tot de orde d] mo]asvogels ( /eltloop]s1 d5 ,egypt5>5 heilig1 omdat hij de slang5 9 het slib van d5 ,nijl opat4 ,de krokodil e*t] w]d uit vrees v]e]d4 ,dit groote ro(di]1 bijna tw9tig voet lang en met e5e ze] h>de1 s*ubbige huid gepants]d1 behoort tot het gesla*t d] hag$iss5 en is voor de m5s*5 ze] geva>lijk4 ,e5e bijzond]e v]e]+ viel d5 katt5 t5 deel4 ,h>e be5d]5 w]d5 gebalsemd en ple*tig begrav54 ,wie e5 kat ombra*t1 0 des doods4 ,e5s _h e5 ,rome9s* soldaat 9 ,egypte e5 kat g$ood4 ,dadelijk ont/ond e5 oploop van 't volk1 en no* de smeek+5 d] prie/]s1 no* de vrees voor de ,rome95 kond5 het tot ru/ br5g54 ,de ongelukkige moe/ zijne daad met het lev5 boet54 ,to* 0 het niet zeldzaam1 dat m5 9 de e5e /ad zek]e di]5 v]e]de1 welke 9 e5e &]e zond] a>zel5 gesla*t w]d54 ,sle*ts de os1 ,apis g5oemd1 s*ijnt algeme5 het mee/ v]e]d te zijn geword54 ,hij 0 voor de ,egypt5>5 e5 z9nebeeld van d5 akk]b\w1 die 9 het hoog/e aanzi5 /ond4 ,de ges*i$5is van het g\d5 kalf1 dat de ,jod5 e5maal 9 de woe/ijn v]e]d51 h]9n]t duidelijk aan d5 ,egyptis*5 afgod5di5/ met d5 /i]4 #e4 ,(s*oon ,egypte ze] rijk is aan oude g$5kteek551 k5t m5 to* de oude ges*i$5is van dit l& ze] we9ig4 ,de ,egypt5>5 leidd5 e5 ze] afgezond]d lev5 en hield5 hun l& voor vreemdel+5 tamelijk geslot54 ,ond] de vroeg/e kon+5 word5 ,m5es en ,*ufu ( ,*eops v]meld1 de e]/e als /i*t] van ,memphis en d5 ,egyptis*5 /aat1 de twe$e met zijne opvolg]s als grondlegg]s d] fraai/e en groot/e pyramid5 bij g5oemde /ad4 ,e5 lat]e kon+1 met "n ,am5emha ,,iii1 z\ het me] ,mo]is aangelegd hebb51 dat 9 ,midd5-,egypte ligt en met het ,jozefskanaal 9 v]b& /aat4 ,het z\ g$i5d hebb5 om bij de ov]/room+5 van d5 ,nijl het ov]tollige wat] op te nem5 en 9 drooge tijd5 dit door kanal5 te re*t] plaatse te br5g54 ,nadat volg5s de opgav5 re$s v]s*eid5e dyna/ien g$ur5de e5 aantal eeuw5 ov] het l& g]ege]d hadd51 kwam uit het noordoo/5 e5 h]d]svolk1 ,hyksos g5aamd1 v]ov]de het groot/e g$eelte van ,egypte 7noord en midd57 en w]d e]/ na vijf eeuw5 we] v]drong54 ,da>op v]hief zi* het l& tot e5e groote ma*t4 ,de vor/5 breidd5 hunne he]s*appij uit ov] omligg5de l&51 zo[el 9 ,azi als 9 ,afrika4 ,van de to5malige kon+5 wordt vooral ,ramses ,,ii ( ,seso/ris g5oemd2 hij de$ krijg/o*t5 na> v]re l&5 en bra*t groot5 buit huiswa>ts4 ,na hem s*ijnt ,egypte's ma*t g$aald1 en het l& tot zijne natuurlijke gr5z5 bep]kt te zijn4 ,to51 ongeve] zes eeuw5 lat]1 de ,e?iopirs van uit het zuid5 b9n5g$rong5 w>51 en het bov5- en midd5deel van 't l& v]mee/]d hadd51 v]hiev5 zi* de ,egypt5>5 op nieuw tot omv]w]p+ d] vreemde he]s*appij4 ,deze w]d v]drev5 en het l& da>op door #ab p]son5 g]ege]d 7dodek>*ie71 ond] welk5 ,psammeti*us op d5 voorgrond trad4 ,zoo ont/ond er nijd en twi/4 ,to5 e*t] ,psammeti*us door gel&e ,griek5 ond]/eund w]d1 v]dreef hij alle m$ebe/uurd]s en w]d alle5behe]s*] van ,egypte1 #fej vr ,*ri/us4 ,s$]t kreeg het l& e5 nieuw lev54 ,er ont/ond e5 lev5dig v]ke] met de omligg5de volk51 vooral met de ,griek54 ,t5 gevolge da>van w]d zelfs e5e nieuwe ka/e gevormd1 die d] tolk54 ,de zoon van ,psammeti*us1 ,ne*o1 he]s*te ev5e5s ma*tig en wijs4 ,om d5 h&el te bevord]51 de$ hij e5e pog+1 tuss*5 de ,middell&s*e en de ,roode zee e5 kanaal aan te legg54 ,ook wekte hij zeeva>d]s op1 het w]elddeel ,afrika om te zeil54 ,to5 hij e*t] op v]ov]+5 uitg+1 g]aakte hij 9 ongeluk en geheel ,egypte met hem4 ,hij w]d door ,nebukadnez>1 d5 krijg%aftig5 kon+ van ,babylon1 ov]wonn5 bij ,circesium1 #fje v4 ,*r41 en re$s eeuw lat] v]loor ,egypte zijne onafhankelijkheid4 ,de voorlaat/e kon+ ,amasis kwam 9 oorlog met ,cambyses van ,p]zi 7zie blz4 #ai71 en 0 nauwelijks opgevolgd door zijn zoon1 ( deze w]d 9 #ebe v4 ,*r4 bij ,pelusium geslag51 wa>op het geheele ,egyptis*e l& e5e ,p]zis*e prov9cie w]d4 ,h]haaldelijk de$ het pog+5 om zi* te bevrijd51 e5maal met tijdelijk go$ gevolg1 en v]wisselde 9 #ccb v4 ,*r4 de ,p]zis*e opp]he]s*appij met die van ,alex&] d5 ,groot5 van ,mac$oni 7,ho(d/uk #ad74 ,_h zoo het l& d] pyramid5 veel te lijd51 het behield e5 onv]m5gd volk en h&haafde de al\de in/ell+54 #c4 ,kores en de ,p]z54 #a4 ,de ,p]z5 /ond5 9 ov]\d5 tijd ond] de he]s*appij d] ,m$51 en ook dez5 w>5 e5s1 gelijk ook de ,babylonirs1 ond]dan5 van ,assyri4 ,deze ,semietis*e /aat to* _h s$]t #acjj v4 ,*r4 v]s*ill5de omligg5de l&5 ond]worp5 en eeuw5 lang behe]s*t4 ,de ho(d/ad ,n9eveh 0 e5 toonbeeld van pra*t en rijkdom4 ,zij lag aan d5 ,tigris ( ,tig]1 _h #ab mijl5 9 omvang1 en w]d omr+d door mur5 met #aejj tor5s4 ,na> d5 naam di] /ad heeft m5 zi* e5 /i*t] g$a*t1 ,n9us1 gelijk er ook e5 ,assur als grondlegg] van d5 /aat v]di*t is4 ,ma> t]wijl de e5 ,n9us #i #aj eeuw5 lat] plaat/ dan de &]1 is er ge5 hi/oris* bewijs voor zijn be/aan4 ,de leg5de k5de hem e5e e*tg5oote toe1 ,semiramis1 e]/ gehuwd met e5' zijn] g5]aals1 nog vroeg] slav91 lat] he]s*]es door s*oonheid en gee/ ov] vor/ en /aat4 ,aan ha> w]d5 al de bov5g5oemde v]ov]+5 van ,arm5i1 ,bactri1 ,mesopotami1 enz4 enz4 toeg$i*t1 ev5 als de hang5de tu95 van ,babylon4 ,van deze is e*t] de hi/oris*e oorsprong &]s1 zooals wij b5$5 zull5 zi54 ,ma> hoe my?is* deze tijd ook is1 d4 w4 z4 hoeze] wa>heid en v]di*t+ v]m5gd zijn en (s*oon het onmogelijk is deze van elk&] te ond]s*eid51 da>me is de ma*tsuitbreid+ en eeuw5 lange he]s*appij van ,assyri ov] all]lei aangr5z5de en me] v]wijd]de volk5 niet geloo*5d4 ,e5e reeks van vor/5 uit v]s*ill5de dyna/ien word5 ons g5oemd1 o4 a4 ,salmanass>1 die #gbe v4 ,*r4 ,isral1 het rijk d] #aj /amm5 7blz4 #ba71 en ,pho5ici ond]wi]p4 ,to5 e*t] zijn opvolg] ,sanh]ib e5 ongelukkig5 veldto*t na> ,egypte ond]nom5 en ook bij de beleg]+ van ,j]uzalem e5 groot leg] v]lor5 _h1 maakt5 zi* a*t]e5volg5s v]s*ill5de ond]worp5e l&5 vrij4 ,zoo zi5 wij 9 het ,aris*e ,m$i #gab #gaj v4 ,*r4 e5 kon+ ,dejoces aan 't bew9d1 en 9 deze s*oone b]g/reek de /]ke ho(d/ad ,ecbatana ge/i*t4 ,zijn opvolg] ,phraortes ond]wi]p #fdj v4 ,*r4 de /amv]wante ,p]z54 ,en1 ev5 als ,m$i1 w]d ook ,babyloni vrij van ,assyri1 volg5s de ov]lev]+1 doordi5 de /adh\d] ,nabopolass> zi* onafhankelijk maakte4 ,nu 0 dus het groote ,assyris*e rijk opgelo/ niet alle51 ma> zelfs be/emd om op zijn beurt de buit d] vroeg] ond]worp5e l&5 te word54 ,nabopolass>s zoon en m$]eg5t to*1 ,nebukadnez> van ,babyloni1 en de d]de kon+ van ,m$i1 ,cyax>es1 v]bond5 zi* teg5 ,n9iveh1 nam5 en v]woe/t5 die b]oemde ho(d/ad1 wa>van e]/ s$]t #ce j>5 ov]blijfsel5 zijn gevond51 en v]deeld5 het ,assyris*e rijk1 zoodat de ,tig] de gr5s w]d4 ,de oo/elijke ( l9k]oev] kwam bij ,m$i1 de &]e1 dus ook de ,israliet51 bij ,babyloni4 ,de laat/g5oemde vor/ hi]van v]ov]de ook ,juda1 het rijk d] twee /amm54 ,ma> ond] zijne opvolg]s g+ ook zijn rijk t5 gronde1 zooals /raks blijk5 zal4 #b4 ,de opvolg] van ,cyax>es 0 ,a/yages1 ond] wi5s rege]+ de ,p]s ,cyrus ( ,kores gebor5 w]d1 ov] wi5s geboorte en opvo$+ ze] wond]lijke sag5 be/aan4 ,zijne mo$] z\ e5e do*t] van d5 kon+ gewee/ zijn1 en deze laat/e door e5 droom v]s*rikt _h hem will5 do5 ombr5g54 ,ma> de knaap 0 door e5' h]d] opgevo$ en to5 toevallig bij d5 kon+ gekom51 die nu ge5 haat me] koe/]de4 ,wat hi]van wa> zij1 zooveel is zek]1 dat ,kores zijne l&g5oot51 de ,p]z51 bevrijdde van de ,m$5 en ,a/yages onttroonde1 #eeh4 ,het lag niet 9 zijn plan alle5 d5 ,p]z5 de vrijheid te h]gev5 en de ,m$5 zelf/&ig te lat5 be/aan4 ,ne51 de vroeg]e he]s*]s moe/5 op hunne beurt gehoorzam51 de ,p]z5 het ho(dvolk1 hij ma*tig] mon>* dan iem& vr hem word54 ,na zi* van de he]s*appij en van de ,m$is*e ond]w]p+ v]zek]d te hebb51 be/e$de hij e5ige j>5 aan de t5 ond] br5g+ van e5 aantal oo/wa>ts geleg5 l&51 ,p>?i1 ,bactri1 ,sogdiana1 enz4 enz4 zoodat zijn scept] tot aan d5 ,indus reikte4 ,da>na ond]wi]p hij aan de we/zijde de ,arm5is*e l&5 tot aan d5 ,kaukasus en d5 ,halys 7midd5 9 ,kle9-,azi1 aan de noordzijde74 ,aan de ov]zijde van deze rivi] lag het ,lydis*e rijk1 voortgekom5 uit e5 g$eelte van ,we/-,kle9-,azi1 ,lydi1 welks vor/5 de omligg5de l&5 ond]worp5 hadd51 namelijk de geheele we/elijke helft van ,kle9-,azi1 wa> zi* ze] veel ,griek5 hadd5 n$]gezet1 als 9 ,ephesus1 ,smyrna1 enz4 ,9 dit rijk he]s*te nu kon+ ,croesus1 die met s*rik ,kores' ma*t tot aan zijne gr5z5 zag nad]54 ,hij waagde het hem we]/& te bi$51 ma> le$ e5e g$u*te n$]laag en w]d gevang5 g5om54 ,da>op wilde ,kores d5 rijk5 ,croesus lat5 v]br&54 ,re$s 0 de br&/apel opg]i*t en ,croesus geboeid da>op gebra*t4 ,to5 liet hij plotsel+ d5 doordr+5d5 kreet hoor53 ,o ,solon1 ,solon1 ,solon6 en ,kores 0 bege]ig te wet51 wi5 hij riep4 ,hij liet da>om ,croesus af/ijg5 van d5 muts]d1 en v]langde van hem te wet51 wat die roep beteek5de4 ,e]/ wilde ,croesus niets bek5n51 ma> v]haalde da>op het volg5de3 ,e5s kwam tot mij e5 wijs man uit ,griek5l&1 met "n ,solon4 ,ik liet hem al mijne s*att5 toon51 en hoopte1 dat hij mij gelukkig z\ noem54 ,to5 hij e*t] zweeg1 zeide ik tot hem3 ,solon1 gij hebt zoo v] 9 de w]eld rondg]eisd en zooveel m5s*5 gezi52 zeg mij1 wi5 h\dt gij wel voor d5 gelukkig/58 ,da>op noemde ,solon mij e5' burg] van ,a!ne1 met "n ,tellus1 die veel vreugde aan zijne k9d]5 beleefde en voor het vad]l& /i]f1 dat hem e5 e]zuil liet opri*t54 ,ik vroeg nog v]d] na> gelukkig5 en hoorde van twee ,grieks*e jongel+51 die hunne mo$] innig v]e]d52 van mij e*t] ze ,solon niets4 ,to5 kon ik mijn v]driet niet lang] v]b]g5 en sprak3 ,o vreemdel+1 a*t gij dan mijn geluk zoo g]+1 dat gij mij niet e5s met geme5e burg]s 9 v]gelijk+ /elt8 ,en ,solon antwoordde3 ,dikwijls is e5 arm man veel gelukkig] dan e5 rijke4 ,en dan b$5k ik altijd1 dat er 9 e5 m5s*elijk lev5 veel v]&]5 kan4 ,gij zijt nu ze] rijk en kon+ ov] e5 groot volk2 ik kan u e*t] niet d5 gelukkig/5 m5s* noem51 vr dat ik v]neem1 dat gij uw lev5 ook gelukkig t5 e9de gebra*t hebt4 ,bij alle d+5 moet m5 op het e9de lett51 en vr d5 dood mag m5 niem& gelukkig roem54 ,zoo sprak de wijze ,solon2 ma> ik v]a*tte hem en liet hem nooit wer vr mij kom54 ,s$]t heb ik re$s veel ongeluk gehad1 en h$51 9 d5 groot/5 nood1 is ,solon mij 9 de g$a*te gekom54 ,nu weet gij1 o ,kores1 wa>om ik dez5 naam riep4 ,kores 0 diep g]o]d4 ,hij s*onk ,croesus het lev5 en hield hem als vri5d en raadgev] bij zi*4 ,ma> de l&51 wa>ov] ,croesus gehe]s*t _h1 kwam5 bij ,kores' rijk1 #edi4 ,nu 0 er van het bek5de l& van ,azi ma> n groote /aat ov]1 die nog niet tot de ,p]zis*e he]s*appij behoorde1 ,babyloni4 ,re$s _h het geheimz9nige s*rift aan d5 w& ,belsaz> v]kondigd1 dat zijn rijk ,uph>s91 aan de ,p]z51 z\ kom54 ,ma> de ho(d/ad1 ,babylon1 0 /]k en groot4 ,pra*tig lag zij aan beide zijd5 van d5 b5$5-,eufraat en _h #i mijl5 9 omtrek4 ,de ha> omr+5de muur 0 als e5 tor5 zoo hoog en zoo bre$1 dat op ha> kru9 me]d]e rijtuig5 elka> passe]5 kond54 ,tot +ang w>5 er #ajj kop]5 poort54 ,ook de oev]s van de rivi] w>5 aan beide zijd5 door e5 hoog5 muur beslot51 die zooveel poort5 _h1 als er /rat5 op uitliep54 ,de brug1 die ov] d5 ,eufraat leidde1 0 #i met]s bre$ en aan elke zijde met e5 groot paleis getooid4 ,deze paleiz5 droeg5 op gewelfde t]rass5 de fraai/e tu951 die met hun pra*tig5 aanleg vrij 9 de lu*t s*55 te zwev54 ,m5 noemde ze da>om de zwev5de ( hang5de tu95 en telde ze tot de wond]w]k5 d] oude w]eld4 ,k5de de leg5de ze toe aan ,semiramis 7blz4 #ad71 de ges*i$5is le]t1 dat ,nebukadnez> ze _h lat5 v]va>dig51 om door d5 rijz5d5 en dal5d5 grond de glooi+5 d] b]g5 na te boots54 ,zijne vr\w 0 e5e ,m$is*e pr9ses1 do*t] van ,cyax>es1 en v]langde 9 het vlakke ,babyloni t]ug na> de b]ggezi*t5 uit ha> geboortel&4 -- ,9 e5 deel d] /ad1 dat e5e g$u*te ruimte insloot1 v]hief zi* e5 groote tor51 die met d5 tempel aan zijn voet aan d5 zonnegod ,baal ( ,bel gewijd 04 ,hij heette da>om tor5 van ,baal1 ma> lat] ook ,nimrodsburg1 en be/ond uit #h v]diep+51 die na> bov5 altijd nauw] w]d5 en met e5 trap voorzi5 w>54 ,deze reuz5/ad1 van welke nog sle*ts pu9hoop5 voorh&5 zijn1 kon ,kores niet met geweld v]ov]51 hij nam ze e*t] met li/4 ,to5 e5s 9 ,babylon e5 groot fee/ gevi]d w]d1 liet hij 9 de dui/]nis van d5 na*t het wat] van d5 ,eufraat afleid54 ,da>op m>*e]d5 de ,p]z5 9 de rivi]b$d+ ond] d5 muur door en ov]viel5 de inwon]s1 die sle*ts aan hunne fee/elijkheid g$a*t hadd54 ,zoo w]d ,kores mee/] van ,babylon en het geheele ,babylonis*e rijk1 #ech1 en gaf d5 ,israeliet5 v]l( na> het heilige l& t]ug te gaan1 wa>me hunne #gj j>ige ,babylonis*e ball+s*ap e9digde4 #c4 ,kores' v]ov]+/o*t5 w]d5 voortgezet door zijn zoon ,cambyses4 ,deze1 als ze] wre$ afges*ild]d1 0 de ond]w]p] van ,egypte1 #ebe 7blz4 #ac74 ,spo$ig da>na /i]f hij en z\1 bij ont/5t5is van e5 zoon1 opgevolgd zijn door e5' jong]' bro$]1 hadde hij di5 niet re$s vroeg] 9 't geheim lat5 v]moord54 ,nu nam e5 ,m$is* prie/] de rol van dez5 op1 en1 als hij zi* _h kunn5 h&hav51 dan w>5 de ,m$5 wer het ho(dvolk geword54 ,ma> nadat ,pseudo-,sm]dis1 zoo noemt het ,grieks*e v]haal hem1 e5ige ma&5 g]ege]d _h1 w]d hij door saamgezwor55 van d5 troon ge/oot51 en ,d>ius1 de naa/e blo$v]want van ,cambyses1 w]d he]s*]4 ,hij kwam 9 ,europa1 trok d5 ,donau ov] teg5 de ,scy!n1 ond]wi]p op zijn t]ugto*t ,?racie en ,mac$oni g$eeltelijk 7dit w]d de #bj/e satrapie#a van zijn groot rijk71 b$wong de opge/ane ,griek5 9 het we/5 van ,kle9-,azi1 #ejj1 en vond 9 de hulp1 die dez5 uit het mo$]l& ontvang5 hadd51 voorw5dsel en aanleid+ om ook ,griek5l& aan te vall54 ,dit /iet het ,p]zis*e rijk van het toppunt zijn] ma*t af1 zooals wij lat] bij de ,griek5 zull5 zi54 #a ,om op/&5 te voorkom51 _h hij ov]al satrap54 #d4 ,de ,p]z5 w>5 e5 dapp] en vrijheidliev5d volk en hadd5 veel ov]e5kom/ met de oude ,duits*]s4 ,zij zorgd5 voor e5e kra*tige opvo$+ van hunne k9d]51 en haatt5 d5 leug5 als de groot/e ondeugd4 ,het krijgswez5 0 bij h5 v] ontwikkeld4 ,de /]kte van het leg] lag 9 de ruit]ij4 ,met het #bj/e ja> w]d elk man1 9 /aat de wap55 te drag51 aan e5e bepaalde leg]afdeel+ toegevoegd1 en bleef dan tot zijn #ej/e ja> 9 krijgsdi5/4 ,de ,p]zis*e kon+5 rege]d5 geheel onbep]kt2 ma> to* wi/5 de prie/]s1 magi g5oemd1 hun invlo$ te do5 geld54 ,de godsdi5/ d] oude ,p]z5 0 e5e v]e]+ d] natuur4 ,zij hield5 hun' godsdi5/ op de wijs d] oude ,g]man51 zond] tempels ( beeld51 9 de vrije natuur1 en aanbad5 vooral het vuur4 ,to5 zi* lat] veel afgod]ij ontwikkeld _h1 trad e5 wijs man op1 ,zoroa/]1 en w]d de eig5lijke /i*t] van het gelo(1 dat 9 de heilige boek5 ,z5dave/a1 d4 w4 z4 tek/v]kl>+1 is ontwikkeld4 ,volg5s deze is er naa/ d5 go$5 w]elds*epp] ,ormuzd nog e5 booze gee/ ,ahriman1 en vele aan h5 ond]ges*ikte wez5s1 go$e en kwade engel54 ,ook ,ahriman 0 aanvankelijk go$ en w]d e]/ door nijd omgeke]d4 ,zijn elem5t is de dui/]nis1 gelijk dat van ,ormuzd het li*t is4 ,na lang5 tijd en zw>e boete zal hij wer heilig en go$ word54 ,als e5maal de behe]s*] van het booze geheel ov]wonn5 is1 volgt de op/&+ d] dood5 en de v]jong+ d] w]eld4 ,de belijd] van deze le] moet deugdzaam1 weldadig en ga/vrij zijn2 nooit mag hij het /rev5 d] booz5 onv]s*illig en zorgeloos aanzi52 hij zal zi* re9 h\d5 ook 9 zijne g$a*t54 ,dit s*oone voors*rift betrekkelijk de inn]lijke re9heid w]d lat] geheel uit]lijk opgevat4 ,er ont/ond5 zond]l+e mani]5 van re9ig+2 e9delijk gold zelfs al het m5s*elijke voor onre91 t]wijl het vuur voor zoo heilig v]kla>d w]d1 dat m5 het niet aanblaz5 mo*t1 en dat m5 het tot ge5e bezigheid aanw5d5 moe/4 ,da>bij kwam5 nog &]e bevreemd5de /ell+51 die de godsdi5/le] van ,zoroa/] ze] v]bij/]d54 ,desniettem9 h&haafde zij zi* lang5 tijd1 en de vuurdi5/ duurt bij e5 kle9 g$eelte d] ,p]z51 bij de ,p>s5 ( ,geb]s1 nog ?ans voort4 99 99 99 99 99 ,de ges*i$5is d] ,jod5 mag als bek5d v]ond]/eld word52 da>om volg5 hi] sle*ts de voornaam/e ja>tall53 ,abraham #bjjj v4 ,*r42 ,jozef #ahjj2 ,mozes #aejj2 ,salomo #ajjj2 v]deel+ van het rijk 9 #aj en #b /amm5 #ihf2 v]woe/+ van het rijk ,isral door ,salmanass]1 kon+ van ,assyri aan d5 ,tigris1 #gbe1 7blz4 #ad72 v]woe/+ van 't rijk van ,juda #ehf door ,nebukadnez>1 kon+ van ,babyloni1 aan d5 ,eufraat 7blz4 #ae72 t]ugke]+ uit de gevang5s*ap #ecf1 door ,kores1 kon+ van ,p]zi 7blz4 #ai74 #d4 ,de ,pho5icirs4 #a4 ,naa/ de ,jod51 aan de b]ga*tige ku/ d] ,middell&s*e zee1 woond5 de ,pho5icirs1 die 9 d5 bijbel dikwijls v]meld word54 ,hun geheele l&je 0 nauwelijks d]tig mijl5 lang en hoog/5s vijf mijl5 bre$4 ,van het ov]ige ,azi 0 het door het hooge geb]gte van d5 ,libanon ges*eid51 die het 9 d5 vorm van e5 halv5 cirkel omr+t4 ,da> het l& groot5deels onvru*tba>1 de zee da>5teg5 ze] vis*rijk 01 zoo moe/5 de ,pho5icirs re$s vroegtijdig t] zee zi* begev54 ,de pra*tvolle c$]5 van d5 ,libanon gav5 hun het noodige h\t tot d5 b\w d] s*ep54 ,hun smalle l&je _h voortreffelijke hav5s4 ,zoo kon het niet miss51 ( de ,pho5icirs moe/5 spo$ig tot s*eepva>t g]ak54 ,zij waagd5 zi* /\tweg op de op5 voor h5 ligg5de ,middell&s*e zee en drev5 belangrijk5 h&el4 ,da> zij e*t] de magneetnaald1 die /e$s na> 't noord5 wij/ en zoo de hemel/rek5 aangeeft1 nog niet hadd51 moe/5 zij op hunne va>t5 vaak l&5 en zi* ru/plaats5 kiez54 ,da>door ont/ond5 n$]zett+5 ( kolonin1 die voor d5 h&el buit5gewoon belangrijk w]d54 #b4 ,de e]/e l&+splaats d] ,pho5icirs 0 wel het nabij ligg5de eil& ,cyprus1 wa> zij ze] vroeg kop]b]gw]k5 ontdekt54 ,voorts vo]5 zij na> ,creta1 het teg5woordige ,c&ia1 dat van hooge krijtrots5 doortrokk5 is4 ,van hi] zeild5 zij na> de eil&5 en ku/5 van ,griek5l& en ,kle9-,azi4 ,to5 e*t] de ,griek5 zelf e5 ma*tig volk w]d5 en s*eepva>t drev51 w5dd5 de ,pho5icirs zi* na> ,noord-,afrika4 ,hi] /i*tt5 zij vele /$51 ond] &]e ,hippo1 ,tunis en vooral ,k>?ago4 ,teg5ov] deze legd5 zij ook op de eil&5 ,sicili en ,s>d9i kolonin aan4 ,het gewi*tig/ 0 e*t] de ,pho5icis*e h&el op ,spanje4 ,hi] 0 g\d1 zilv] en &]e ko/b>e metal5 9 groote m5igte4 ,de oude inwon]s1 die de wa>de van hunne bezitt+ niet k5d51 ruild5 ga>ne met de ,pho5icirs1 en dez5 v]zuimd5 niet hun voordeel op het s*oone l& te zoek54 ,de ho(dzetel van hun ,spaans*e kolonin 0 9 het ,zuid51 wa> zij veel /$5 /i*tt51 b4 v4 ,gades 7,kadix71 ,malaka1 enz4 ,de ,pho5icirs z\d5 ook door de zeengte van ,gibralt> na> d5 ,atlantis*5 ,oceaan gev>5 zijn en uit de ,engels*e eil&5 t91 ja zelfs uit de ,oo/zee het b>n/e5 gehaald hebb54 ,behalve hun s*eepva>t drev5 zij e5 groot5 h&el te l&1 na> ,egypte1 ,arabi1 na> d5 ,euphraat en v]d]2 ook bezat5 zij kolonin aan de ,roode en ,p]zis*e zee en zelfs 9 ,indi4 #c4 ,de w]kzaamheid d] ,pho5icirs 0 voor de ontwikkel+ van v]ke] en bes*av+ ze] zeg5rijk4 ,zij v]breidd5 veel nuttige wet5s*app5 en v]bet]d5 de uitv9d+51 die zij bij &]e volk5 aantr(f51 zooals het lett]s*rift1 dat zij van de ,egypt5>5 le]d54 ,de glasb]eid+1 die het e]/ door h5 uitgevond5 z\ zijn1 0 re$s vroeg] bij de ,egypt5>5 bek5d4 ,de ,pho5icirs hebb5 e*t] de v]di5/e1 dat zij deze en &]e nijv]heid/akk5 vlijtig drev5 en 9 groot]e kr+5 bek5d maakt54 ,zij v]va>digd5 uit glas v]s*ill5de vaatw]k5 en v]si]sel51 beb\wd5 de b]g51 bew]kt5 het erts1 maakt5 afbeeld+5 en /ikw]k5 en w>5 vooral bekwaam 9 wev5 en v]v54 ,zij hadd5 de purp]kleur1 die1 zooals m5 v]telt1 door e5 h]d]%ond ontdekt en 9 d5 oud5 tijd ze] duur betaald w]d4 ,hoe veel &]e uitv9d+5 en ontdekk+5 z\d5 er wel door dat w]kzame1 nijv]e volkje uitgevond5 ( volmaakt en v]breid zijn6 ,de rek5kun/ wordt nog uitdrukkelijk als hun uitv9d+ aangewez52 de h&el moe/ ook noodw5dig tot deze leid54 ,zoo is het ook met de v]va>dig+ van geld/ukk5 ( munt54 #d4 ,de ,pho5icirs w>5 door hun uitgebreid5 h&el langzam]h& het rijk/e en aanzi5lijk/e volk geword54 ,hun vroeg] zoo arm l&je s*e5 e5 s*oone lu/h(4 ,alle #d ur5 0 e5 s*oone ho(d/ad met voortloop5de plantso55 tot aan de volg5de4 ,i$]e /ad met ha> gebi$ maakte e5 afzond]lijk5 /aat uit4 ,zij hield5 e*t] ook geme5s*appelijke b]aadslag+5 en v]bond5 zi* tot groot]e ond]nem+54 ,de ho(d5 d] afzond]lijke /at5 w]d5 dikwijls kon+5 g5oemd2 zij w>5 e*t] wa>s*ijnlijk sle*ts hooge beambt54 ,de oud/e /ad van het l& 0 ,sidon4 ,b]oemd] dan zij1 ja de b]oemd/e h&el/ad d] oude w]eld 0 ,tyrus1 e5 kolonie d] ,sidonirs1 da>om ook do*t] van ,sidon geheet54 ,9 d5 tijd van d5 ,joods*5 kon+ ,david /ond ,tyrus ond] zijn kon+ ,hiram op het toppunt zijn] ma*t4 ,het v]drag1 dat ,hiram met ,salomo weg5s d5 tempelb\w te ,j]uzalem sloot1 is om zijne hooge oudheid ze] m]kwa>dig4 ,pho5ici 0 to5 de m>kt van de geheele bek5de w]eld4 ,alles wat m5 om te lev5 ( tot v]maak noodig _h1 kwam uit de h& d] ,pho5icirs4 ,welk lev5 0 er 9 de /$5 en aan de ku/56 ,da> waaid5 de zeil51 da> snord5 de rad]51 da> g+5 de ham]s2 alles leefde1 bewoog zi* en h&elde4 ,/$5 en oev]s wemeld5 van bezige m5s*54 ,het l& 0 e5 gelukkig l& te noem54 ,ma> rondom woond5 volk51 die oorlogzu*tig w>5 en dikwijls d5 vr$e d] ,pho5icirs /oord54 ,salmanass>1 de /rijdlu/ige kon+ van ,assyri1 die het rijk ,isral v]nietigde1 ond]wi]p de ,pho5icis*e /$5 en v]drukte ze h>d4 ,lat] kwam ,nebukadnez> van ,babylon en be/re$ ,tyrus zooals ,j]uzalem4 ,de inwon]s van ,tyrus v]d$igd5 zi* dapp]1 zoodat de beleg]+1 zooals m5 v]haalt1 bijna #ac j>5 duurde1 en to5 ,nebukadnez> e9delijk de /ad v]ov]d _h1 vond hij ze zond] m5s*54 ,de inwon]s hadd5 ze met al hun h v]lat5 en w>5 na> e5 naburig eil& gevlu*t1 wa> zij spo$ig w$] e5 nieuw ,tyrus opri*tt5 met al de pra*t van 't oude4 ,dit w]d de ho(dzetel van d5 w]eldh&el en bleef het1 tot dat1 #cjj ja> lat]1 de kon+ ,alex&] van ,mac$oni kwam en de /ad na e5e beleg]+ van zev5 ma&5 v]ov]de4 ,hij liet ha> weg5s ha> wanhopig5 teg5/& 9 pu9hoop5 v]ke]54 ,de inwon]s w]d5 ne]gesabeld1 aan het kruis geslag5 ( als slav5 v]ko*t4 ,alex&] liet ,tyrus wel w$] opb\w51 ma> de oude he]lijkheid 0 voorbij1 want hij grondde nog 9 't zelfde ja> e5 /ad aan d5 mond van d5 ,nijl1 na> hem ,alex&ri geheet51 die d5 h&el van ,tyrus wegtrok4 ,s$]t di5 tijd is het ,pho5icis*e ku/5l& door voortdur5de v]z&+5 tot e5 w>e z&woe/ijn geword5 en armelijke viss*]%utt5 /aan h$5 da>1 wa> vroeg] de volkrijk/e /$5 bloeid54 ,v]reweg de belangrijk/e van alle ,pho5icis*e kolonin 0 ,k>?ago1 op de noordku/ van ,afrika1 oorspronkelijk e5e ,sidonis*e n$]zett+1 ma> die van ,tyrus nieuw blo$ en lev5 kreeg1 en na de ramp5 dez] /ad op h>e beurt eeuw5 lang bloeide4 ,ha> gebi$ /rekte zi* re*ts en l9ks uit en reikte diep l&wa>ts 94 ,na> 't voorbeeld van 't mo$]l& colonise]5de1 kwam5 ,s>d9i1 ,corsica en de groot/e we/elijke helft van ,sicili 9 ha> bezit4 ,lat] zull5 we het 9 d5 kamp teg5 ,rome zi5 ond]gaan4 #e4 ,de ,griek54 #a4 ,griek5l& is aan drie kant5 door de zee omr+d1 en 9 't noord51 wa> het met het va/e l& sam5hangt1 wordt het door hooge geb]gt5 begr5sd4 ,de zee vormt tallooze en groote bo*t51 wa>door de s*eepva>t ze] gemakkelijk wordt gemaakt4 ,de bodem is b]ga*tig en bevat e5e m5igte kle9e l&s*app5 die mee/ alle vru*tba> en bekoorlijk zijn4 ,het oude ,griek5l&1 e5 beetje groot] als het nieuwe1 0 om zijn s*oonheid ze] b]oemd4 ,m5 ond]s*eidt van het noordelijke deel des l&s het s*i]eil& ,morea1 vroeg] ,peloponnesus g5oemd1 wa>bij nog vele eil&5 behoor54 ,de ,griek5 hadd5 ook talrijke n$]zett+5 aan de ku/5 van de ,middell&s*e zee1 voornamelijk 9 kle9-,azi en ,itali 7bladz4 #cb47 ,griek5l& w]d door veel kle9e volks/amm5 bewoond1 die uit ,azi afkom/ig w>54 ,ond] dez5 trad5 langzam]h& de ,hell55 op d5 voorgrond1 wi] naam nog h$5 be/aat en met di5 van ,griek5 n is4 ,v]s*eid5e sag5 wijz5 er op1 dat ook vreemde volks/amm5 na> ,griek5l& kwam51 die re$s e5 hoog]5 graad van bes*av+ bezat51 namelijk uit ,egypte en ,pho5ici4 ,naa/ deze sag5 zijn vooral b]oemd die1 welke van groote held5 v]tell51 b4v4 van ,h]cules4 #b4 ,de ,griek5 v]e]d5 veel god5 en god9n51 die zij zi* geheel m5s*elijk voor/eld51 t]wijl zij hun e5 hoog]e ma*t toes*rev54 ,de kon+ d] god5 0 ,zeus ( ,jupit]1 die na> de s*ikk+5 van het noodlot alles be/uurde1 en met de hemell+5 op d5 ,olympus1 e5 b]g 9 ,!ssali1 9 het noord5 van ,griek5l&1 woonde4 ,de bode en middela> tuss*5 god5 en m5s*5 0 ,h]mes ( ,m]kurius1 die met e5 /af en vleugels aan de hiel5 afgebeeld w]d4 ,de ,muz5 w>5 de bes*]m/]s d] muziek en &]e kun/54 ,behalve dat da*t5 de ,griek5 zi* de geheele natuur als bezield en met hoog]e wez5s v]vuld4 ,elke beweg+ 9 de natuur s*e5 hun e5 w]k van de e5 ( &]e godheid te zijn4 ,ook 9 het inn]lijke d] m5s*5 w]kt5 de godh$5 als re*t]s van gez9dh$5 en h&el+54 ,de ,griek5 gelo(d5 ook1 dat de god5 soms uit hun hemels*e won+5 op de a>de n$]daald5 en hi] op geheimz9nige wijze van de toekom/ige d+5 sprak54 ,als uitv]kor5 woon/$5 d] god5 en hunn] op5b>+5 gold5 vooral zulke plaats51 wa> s*rik d] natuur ( heilige h]9n]+5 tot geloovige a&a*t /emd54 ,da>he5 d$5 de ,griek5 b$eva>t51 om bij de prie/]s raad te hal51 als er gewi*tige aangeleg5h$5 te besliss5 w>54 ,zulke door de prie/]s m$eg$eelde uitsprak5 w]d5 orakels g5oemd en onvoorwa>delijk gelo(d4 ,ook ma*tige p]son5 e]d5 de orakels1 da> zij zi* gun/ige antwoord5 wi/5 te v]s*aff5 en zoo hun plann5 gemakkelijk uitvo]5 kond54 ,het b]oemd/e orakel van ,griek5l& 0 te ,delphi1 aan d5 voet van d5 b]g ,p>nassus1 9 het midd5 van het l&4 #c4 ,de ,griek5 w>5 e5 vri5delijk1 lev5slu/ig volk en bem9d5 spel en dans1 ook bij de heilige fee/54 ,er w>5 v]s*eid5e plaats51 wa> regelmatig alle #d j>5 geheel ,griek5l& tezam5kwam om groote spel5 te vi]54 ,deze be/ond5 uit w$loop51 wag5r5n51 wor/el51 vui/geve*t51 spr+5 en d]gelijke4 ,naa/ d5 li*amelijk5 w$/rijd 0 er ook e5 gee/elijke1 da> di*t]s1 r$5a>s en kun/5a>s hun w]k5 voordroeg54 ,dan w>5 er vroolijke fee/51 die mee/al #e dag5 duurd54 ,de nam5 d] ov]w9na>s w]d5 uitg]oep5 en met gejui* door de aanwez5d5 h]haald4 ,de prijs d] ov]w9na>s 0 sle*ts e5 olijv5tak die het e*t] aan roem van e5 kon+skroon won en niet sle*ts hem1 die hem behaalde1 ma> ook zijn familie en vad]/ad v]he]lijkte4 ,ond] de nationale spel5 d] ,griek5 w>5 de ,olympis*e -- na> ,olympia1 e5 vlek op ,morea1 g5oemd -- de b]oemd/e4 ,na> deze w]d de tijdrek5+ bepaald en m5 noemde e5 tijdruimte van #d j>51 met #ggf v4 ,*r4 beg9n5d1 e5 olympiade4 #f4 ,de to*t na> ,troje4 -- #abjj v4 ,c4 #a4 ,de ,griek5 hadd5 ge5 godsdi5/boek zooals de ,p]z5 en ,jod52 zij laz5 en le]d5 9 de plaats da>van de groote g$i*t51 die m5 e5 oud5 zang]1 ,hom]us g5aamd1 toes*rijft en die d5 to*t d] ,griek5 na> ,troje beh&el54 ,de /ad ,troje lag 9 ,kle9-,azi1 aan de we/ku/1 en 0 de s*\wplaats van e5 lang5 oorlog1 wa>ov] wij na> de oude v]hal5 iets zull5 hoor54 ,de ,trojaans*e kon+ ,priamus _h e5 zoon1 ,p>is g5aamd1 die e5s ,m5elaus1 kon+ van ,sp>ta1 9 ,griek5l&1 bezo*t en da>bij di5s vr\w1 ,hel5a1 ro(de4 ,deze v]metele daad de$ gans* ,griek5l& op/aan en alle vor/5 v]zameld5 zi* om na> ,troje te trekk5 en wraak te nem54 ,tot aanvo]d] van d5 krijg/o*t w]d ,agamemnon1 de bro$] van ,m5elaus1 gekoz54 ,ond] de ov]ige vor/5 van ,griek5l& zijn vooral de sluwe ,odysseus en de dapp]e ,a*illes te ond]s*eid54 ,er w]d5 #abjj s*ep5 tot ov]br5g+ van 't leg] geb\wd1 dat wel #ajjjjj man /]k 01 en de /rijd om ,troje begon4 ,deze /ad 0 e*t] niet zoo li*t te v]ov]5 als de ,griek5 me5d54 ,zij _h hooge mur5 en tor5s en w]d ze] dapp] v]d$igd4 ,aan het ho(d van het trojaans*e leg] /ond ,hector1 e5 zoon van ,priamus1 die 9 mo$ en kra*t met i$]5 ,griek kon w$ijv]54 ,de groote vlakte tuss*5 de /ad en de ligplaats d] s*ep5 0 de kampplaats1 wa> beide volk5 de groot/e held5dad5 uitvo]d54 ,de aanvo]d]s /r$5 gewoonlijk op /rijdwag5s1 de geme5e krijg]s te voet2 ruit]ij _h m5 nog niet4 ,de wap5s be/ond5 9 lans51 zwa>d51 w]pspies51 /e55 en bog54 ,tot dekk+ di5d5 hooge kegelvormige helm51 bor/h>nass5 en be5bekle$sels1 alles van metaal en groote s*ild51 die gewoonlijk uit rund]huid5 be/ond51 ma> dikwijls met metaal +elegd w>54 ,de slagord5+ 0 tamelijk ong]egeld4 ,voor de leg]s aanviel51 0 er gewoonlijk e5 twee/rijd tuss*5 de dapp]/54 ,het 0 e5 groot nadeel voor de ,griek51 dat hun groot/e held ,a*illes e5 g]uim5 tijd zi* geheel van d5 /rijd t]ugtrok uit bitt]5 haat teg5 ,agamemnon1 met wi5 hij twi/ _h4 ,ma> to5 zijn boezemvri5d1 ,patroclus1 door ,hector v]slag5 01 v]hief hij zi* als e5 brull5de leeuw en ru/te niet1 vr hij ,hector g$ood _h4 ,het lijk van ,hector liet hij door pa>d5 sleep51 ma> gaf het e9delijk op de b$5 van ,priamus tot e5 ple*tige begraf5is t]ug4 ,to5 zi* lat] de /rijd v]nieuwde1 viel ook ,a*illes1 getr(f5 door e5 pijl van ,p>is4 #b4 ,nadat de ,griek5 #aj ja> voor ,troje ge/r$5 hadd51 w]d5 zij de lange beleg]+ mo en w5s*t5 na> huis te gaan4 ,to5 gaf de sluwe ,odysseus d5 raad1 de /ad met li/ te v]ov]54 ,m5 b\wde e5 h\t5 pa>d1 zoo groot als e5 tor5 en v]/ak da>9 d]tig held51 wa>ond] ook ,odysseus 04 ,dit h\tw]k liet m5 9 de leg]plaats /aan en de$ to5 als( m5 geheel afreisde4 ,de ,griek5 zeild5 e*t] sle*ts na> e5 nabijzijnd eil& en /eld5 d5 argli/ig5 ,s9on aan om de ,trojan5 te b$rieg54 ,deze kwam5 spo$ig na> de v]lat5 leg]plaats d] ,griek5 en v]wond]d5 zi* niet we9ig ov] het h\t5 pa>d4 ,to5 zij ,s9on zag51 nam5 zij hem gevang5 en ond]vroeg5 hem4 ,hij v]kla>de met veel slu:eid1 dat de ,griek5 het pa>d op goddelijk bevel geb\wd en da>om zoo groot gemaakt hadd51 omdat zij niet wild5 dat het 9 de /ad z\ kom52 als dat gebeurde1 z\ ,troje na> de uitspraak d] prie/]s nooit ond]gaan4 ,de ,trojan5 gelo(d5 deze woord5 en g+5 dadelijk pog+5 do5 om het h\t5 pa>d 9 de /ad te hal54 ,zij wi]p5 e5 deel d] mur5 om en vo]d5 het met e5 groot5 opto*t door de lange /rat5 na> d5 burg en d5 tempel4 ,to5 alles sliep1 op5de ,s9on het h\t5 pa>d en liet er de geh>na/e mann5 uit4 ,deze liep5 na> de poort51 wa> de ,griek5 re$s wa*tt5 en liet5 ze b9n54 ,da> vlog5 van alle kant5 de vlamm5 9 de hoogte en er begon e5 v]woe/+1 die vreeselijk 04 ,de ,trojan5 /r$5 als raz5d51 ma> het 0 te v]geefs4 ,de geheele /ad w]d v]woe/ en al het volk met ,priamus en zijn zoons g$ood4 ,sle*ts e5 kle9 hoopje r$de zi*1 wa>bij de vrome ,a5eas1 die e9delijk na> ,itali kwam en hi] ze] ma*tig w]d4 ,m5elaus bekwam zijn ,hel5a w$]1 ma> het s*oone ,troje lag 9 pu9hoop54 ,de ,griek5 hadd5 op hun t]ugke] veel ongeluk te v]drag54 ,geweldige /orm5 v]brijzeld5 e5 deel d] s*ep51 zoodat bijna de helft d] mans*ap v]dronk en j>5 lang dwaald5 de ov]geblev55 9 v]w>r+ rond4 ,de mee/e en wond]ba>/e lotgevall5 _h ,odysseus4 ,hij moe/ ti5 ja> 9 de w]eld omdwal5 e] hij e9delijk het vad]l& b]eikte en kort da>voor zijn zoon ,telema*us aantr(1 die lang na> hem gezo*t _h4 ,9 de s*oone g$i*t5 van ,hom]us zijn ook ,odysseus' omzw]v+5 bezong54 ,de leg5de spreekt v]d] van de t]ugkom/ d] ,h]aclid51 af/ammel+5 van ,h]acles1 de held5 van ,troje2 de ges*i$5is van e5 vrij algeme5e v]huiz+ d] ,griek51 wa>toe de bewon]s van ,doris 9 ,midd5-,griek5l&#b d5 /oot gav54 ,da>na> noemt m5 ze de ,doris*e volksv]huiz+1 ma>1 zooals we zoo ev5 zeid51 het 0 e5e algeme5e v]plaats+1 t5 gevolge wa>van de ,peloponnesus de ho(dzetel d] ,dorirs w]d1 ,attica die d] ,jonirs2 dit w>5 de twee ho(d/amm54 ,ma> m5 g+ ook v]d]4 ,vele ,griek5 van v]s*ill5de /amm5 g+5 zi* eld]s ve/ig51 gelijk wij ook de ,pho5icirs hebb5 zi5 do51 en zoo ont/ond5 e5 m5igte ,grieks*e volkplant+51 n$]zett+51 zelf/&ige republieke9s*e /$5 7blz4 #bf74 ,l9ks en re*ts vond m5 ze1 als3 op ,sicili3 ,syracuse1 ,agrig5tum1 ,sel9us1 enz4 9 ,zuid-,itali zoo vele1 dat dit na> de nieuwe bewon]s d5 naam van ,groot-,griek5l& kreeg1 o4 a4 ,neapolis 7nu ,napels71 ,malonton 7lat] ,b5ev5tum71 ,t>5te1 ,syb>is1 ,croton2 9 ,spanje ,saguntum2 9 ,galli 7,frankrijk7 ,m>seille2 9 ,mac$oni3 ,olyn?us1 ,!ssalonica1 e4 a42 9 ,?raci ,byzantium 7nu ,kon/ant9opel72 rondom de ,propontis en de ,zw>te ,zee1 zelfs e5e aan de mond+ van d5 ,don1 ev5 als deze ,tanas geheet52 langs en 9 de ,aegaes*e zee4 ,vooral de laat/e1 aan de we/zijde van ,kle9-,azi1 w>5 talrijk en bloei5d4 ,zoo w>5 o4 a4 ,smyrna1 ,ephesus en ,miletus ,ionis*1 gelijk de eil&5 ,samos1 ,*ios en ,euboea2 ,aeolis* w>5 de eil&5 ,lemnos en ,lesbos2 ,doris* de zuidelijke ,cyclad5 en ,sporad51 ,rhodus en ,creta4 #b ,noord-,griek5l& be/ond uit ,!ssali 7oo/7 en ,epirus1 7we/72 ,midd5-,griek5l& ( ,hellas van 't oo/5 na> 't we/5 uit3 ,attica 7met ,a!ne71 ,meg>is1 ,boeoti 7met ,!be71 ,phocis1 ,locris1 ,doris1 ,aetoli en ,ac>nani2 ,zuid-,griek5l& ( de ,peloponesus uit3 ,cor9!1 ,argolis1 ,arcadi1 ,a*aja1 ,elis1 ,mess5i1 ,laconica 7met ,sp>ta74 #g4 ,lycurgus en de ,sp>tan54 -- #hhh v4 ,*r4 #a4 ,9 ,sp>ta1 e5 /ad 9 't zuidoo/5 van d5 ,peloponnesus1 leefde e5 oorlogzu*tig volk1 dat zijn wett5 van ,lycurgus ontv+4 ,deze b]oemde man 0 volg5s de ov]lev]+ van kon9klijke afkom/ en _h zi* op reiz5 na> ,kreta1 ,egypte en ,kle9-,azi belangrijke k5nis v]worv54 ,hij ord5de de /aatsrege]+ op de volg5de wijze4 ,naa/ de twee kon+51 die s$]t oud5 tijd 9 ,sp>ta rege]d51 w]d er e5 raad van #bh l$5 sam5ge/eld1 die m9/5s #fj ja> oud zijn moe/5 en door het volk voor het ov]ige van hun lev5 gekoz5 w]d54 ,deze raad d] oud5 maakte met de kon+5 de wett5 en legde ze d] volksv]gad]+ voor4 ,hi] mo*t elk ,sp>taan1 die #cj j>5 oud 01 v]s*ijn5 en me/emm54 ,behalve dat w>5 er nog opzi5]s1 die als wa*t]s van de wett5 i$]5 burg] en i$]5 beambte1 zelfs de kon+5 rek5s*ap kond5 vrag54 ,lykurgus de$ ook zijn be/1 het v]mog5 en de lev5swijze d] ,sp>tan5 gelijk te mak54 ,hij liet da>om e5 nieuwe v]deel+ d] l&]ij5 plaats hebb5 en beval geme5s*appelijke maaltijd54 ,opdat het v]ke] na> buit5 niet te groot z\ word51 vo]de hij ijz] geld 91 tot welks wegbr5g+ m5 wag5s hield4 ,de /ad z\ ge5 mur5 hebb51 opdat de burg]s altijd tot d5 /rijd g]u/ z\d5 zijn4 ,zoo w]d5 de ,sp>tan5 e5 b]oemd oorlogsvolk4 ,hun zwa>d5 w>5 kort1 opdat zij d5 vij& go$ nad]5 z\d54 ,de beb\w+ van het veld w]d d5 ,helot5 ov]gelat51 d4 i4 d5 oud5 inwon]s1 welke de ,sp>tan5 na lang5 /rijd ov]wonn5 en tot slav5 gemaakt hadd54 ,het lev5 d] ,helot5 0 ze] treurig2 zij w]d5 als di]5 beh&eld en dikwijls zond] noodzaak v]moord4 #b4 ,de opvo$+ d] jonge ,sp>tan5 0 h>d4 ,sle*ts de kra*tige k9d]5 w]d5 g$uld en deze moe/5 zi* op all]lei wijze v]h>d54 ,zij liep5 half naakt en sliep5 op e5 /rooleg]4 ,zij moe/5 hong] en dor/1 vor/ en hitte1 ja de gevoelig/e pijn5 le]5 v]drag54 ,met hun zev5de ja> behoord5 de jong5s d5 /aat en kwam5 ond] /r5g opzi*t4 ,zij moe/5 fl9k loop51 klaut]51 zwemm5 en zi* ov] 't geheel li*amelijk ontwikkel54 ,op d5 oud]dom van #ah ja> trad de jonge ,sp>taan 9 d5 krijgsdi5/4 ,de meisjes moe/5 ook gymna/is*e oef5+5 mak54 ,e]bi$ van jonge li$5 teg5ov] de oud]e 0 /r5g bevol54 ,van veel sprek5 w]d niet geh\d51 aan korte antwoord5 de voorkeur gegev54 ,da>door bekwam5 de ,sp>tan51 ook wel ,lakonirs geheet51 zulk e5 b$rev5heid 9 het gev5 van bepaalde1 korte antwoord51 dat m5 die nog h$5 lakonis* noemt4 #c4 ,nadat ,lykurgus zijn wett5 +evo]d _h1 liet hij de burg]s zw]51 zijn wett5 na te lev51 tot hij van e5 reis 9 't buit5l& t]uggeke]d 04 ,da>op v]trok ,lykurgus en kwam niet t]ug4 ,zoo hadd5 de ,sp>tan5 zi* met e5 e$ v]bond5 zijn inri*t+5 te lat5 be/aan4 ,zij w]d5 da>door e5 /]k1 dapp] volk2 ma> zij v]vreemdd5 ook van za*t]e1 m5s*elijke gevoel5s4 #h4 ,solon en de ,a!n]s4 #a4 ,de b]oemd/e /ad van ,griek5l& is ,a!ne4 ,zij z\ door d5 ,egypt5a> ,cekrops1 e5 tijdg5oot van ,mozes1 geb\wd zijn4 ,ond] ha> kon+5 wordt vooral ,!seus h]da*t1 omdat hij ,a!ne onafhankelijk en ma*tig maakte4 ,9 d5 tijd1 to5 ,rome ge/i*t w]d1 9 de #h/e eeuw voor ,*r41 ont/ond er 9 ,a!ne e5 republiek1 aan welk] ho(d e5 ar*ont ( /aatsrege]d] ge/eld w]d4 ,to5 zi* twi/5 op5ba>d5 tuss*5 adel en burg]s1 zo*t ,drako met veel /r5gheid orde te mak54 ,dat v]bitt]de e*t] de gemo$]5 nog me] en er z\ voorzek] e5 burg]oorlog ont/aan zijn1 als de wijze ,solon ge5 nieuwe wett5 gegev5 _h4 ,solon /amde van de oude ,a!5s*e kon+5 af1 _h zi* op reiz5 groote bes*av+ v]worv5 en 0 weg5s zijn re*ts*ap5heid algeme5 bem9d4 -- #eid v4 ,*r4 ,de e]/e wett51 die ,solon gaf1 v]li*tt5 d5 s*uld5la/ d] arm51 da> zij de int]e/rek5+ matigd5 en de p]soonlijke v]p&+ van d5 s*uld5a> en zijne familie afs*aft54 ,da>op v]za*tte ,solon de h>de /raff5 van ,drako en zorgde voor bet]e beh&el+ van slav5 en vreemdel+54 ,hi]op v]deelde hij het geheele volk 9 #d klass5 en bepaalde da>na> de pli*t5 en re*t5 van i$]4 ,de hoog/e wa>digh$51 die d] neg5 ar*ont51 kon sle*ts de e]/e klasse b]eik54 ,naa/ de ar*ont5 /ond de raad van vi]hond]d1 die ja>lijks uit de v]s*ill5de klass5 gekoz5 w]d54 ,ov] alle gewi*tige vrag5 van oorlog en vr$e moe/ de volksv]gad]+ gehoord word51 wa>9 i$] vrij burg]1 die #bj j>5 oud 01 /emm5 mo*t4 ,da>5bov5 0 er nog e5 re*tbank van l$51 die voor hun lev5 b5oemd w>5 en het opzi*t ov] het op5b>e lev5 d] burg]s hield51 t]wijl zij ook het hoog/e g]e*t%( vormd54 ,de eig5lijke /aatsma*t b]u/te bij de volksv]gad]+1 wi] w]kzaamheid alle gee/eskra*t5 opwekte en veel tot de algeme5e bes*av+ bijbra*t4 #b4 ,de jeugd1 die lang 9 het oud]lijk huis bleef1 w]d niet zooals 9 ,sp>ta1 enkel li*amelijk1 ma> ook gee/elijk ontwikkeld4 ,vooral moe/ zi* de jonge ,a!n] da>9 oef551 zijn g$a*t5 s*oon en vloei5d uit te drukk54 ,wie e5 betrekk+ 9 d5 /aat bekom5 wilde1 moe/ noodw5dig wet5s*appelijk gevormd zijn4 ,de s*oone kun/51 zooals muziek en s*ild]51 /ond5 9 hoog aanzi54 ,de geheele /ad moe/ uit vlijtige en bes*aafde burg]s be/aan4 ,l$igheid 0 /r5g v]bod54 ,als het gevolg dez] wijze v]ord5+5 ontwikkelde zi* e5 s*oon volkslev54 ,h&el en nijv]heid bloeid51 en 9 de kun/5 en wet5s*app5 he]s*te de groot/e w$ijv]1 zoodat ,a!ne de kon+9 d] /$51 de le]mee/]es d] volk5 w]d4 #c4 ,hoewel ,solon zijn /aats9/ell+5 niet voor zond] f\t hield1 w5s*te hij to*1 dat zij m9/5s #aj ja> lang onv]&]d nageleefd z\d5 word54 ,to5 de ,a!n]s hem dat belo(d hadd51 g+ hij w$] reiz51 wa>bij hij ook kon+ ,croesus van ,lydi bezo*t4 ,het duurde e*t] niet lang ( er brak5 9 ,a!ne onordelijkh$5 uit en ,solon moe/ zi51 dat zijn w]k niet duurzaam 04 ,uit v]driet da>ov] v]liet hij zijn vad]/ad en g+ na> ,cyprus1 wa> hij spo$ig da>na ov]le$4 ,9 ,a!ne g+ het als 9 bijna alle ,grieks*e /at53 gelijk de kon9krijk5 van d5 oud5 tijd door republiek5 w>5 v]vang51 zoo wi]p5 zi* 9 deze p]son5 op1 die zi* van de alle5he]s*appij mee/] maakt51 en da>om tirann5 heett54 ,zoo ook hunne opvolg]s1 al 0 hun be/uur vol/rekt niet tiranniek1 ov]e5kom/ig de teg5woordige beteek5is van dat woord4 ,de mee/ bek5d5 da>van zijn3 ,p]i&] van ,kor9!1 #fjj1 met ,solon en ,?ales van ,milete behoor5de tot de zev5 wijz5 van ,griek5l&1 ,polycrates van ,samos1 zoo bek5d om zijn geluk en voorspo$1 en ,pisi/ratus 9 ,a!ne4 ,na tweemaal v]drev5 te zijn1 nam deze 7#edj7 t5 d]d5 male de teugels van 't bew9d alle5 9 h&51 en w]d na e5ige j>5 opgevolgd door zijn zoon ,hippias4 ,deze liet zooveel invlo$ toe aan zijn bro$] ,hipp>*us1 dat zij gewoonlijk 9 n adem g5oemd word54 ,nog e5ige j>5 v]neemt m5 van ge5 v]zet teg5 deze opp]ma*t van enkel54 ,ma> 9 #eab w]d ,hipp>*us om e5e p]soonlijke r$5 g$ood door ,h>modius en ,ari/ogiton1 wa>op ,hippias wantr\w5d w]d4 ,9 #eaj w]d hij v]drev5 en de republiek h]/eld4 #i4 ,de ,p]zis*e oorlog54 #a4 ,hoewel de ,griek5 t] we/ku/ van ,kle9-,azi e]/ ond] ,lydis*e1 v]volg5s ond] ,p]zis*e he]s*appij gekom5 w>5 7blz4 #ag71 blev5 zij e*t] de vrijheid liefhebb5 en tra*tt5 door e5 op/& het juk van ,d>ius af te s*udd5 7blz4 #ai74 ,ma> te v]geefs1 #ejj4 ,de hulp die de ,grieks*e ,aziat5 van ,a!ne g5ot5 hadd51 _h d5 ,p]zis*5 mon>* zoo v]bitt]d1 dat hij zi* bij elk5 maaltijd door e5 slaaf liet to]oep53 ,he]1 g$5k de ,a!n]s4 ,miss*i5 0 het voor hem ma> e5 voorw5dsel om d5 republike9s*5 /aatsvorm d] ,griek5 te be/rijd51 die hem1 d5 alma*tig5 alle5he]s*]1 e5 doorn 9 't oog moe/ zijn4 ,ook w]d hij1 zoo v]haalt m5 al?ans1 9 zijn plan v]/]kt door d5 wraaklu/ig5 ,hippias4 ,zek] is het1 dat hij e5e exp$itie teg5 ,griek5l& ond]nam1 wa>bij het l&leg] niet v]d] dan e5 e9dweegs 9 ,?raci kwam en de vloot bij 't voorgeb]gte ,a?os 9 ,mac$oni door /orm v]nield w]d4 ,ma> nu ru/te hij e5 twe$e ond]nem+ uit1 veel groot] en /]k] dan de vorige en zond intuss*5 gezant5 na> de v]s*ill5de ,grieks*e /at5 om als teek5 van ond]w]p+ a>de en wat] te vrag54 ,bijna ov]al gaf m5 sidd]5d aan di5 eis* gehoor4 ,ma> 9 ,a!ne en ,sp>ta w]d5 de gezant5 van ,d>ius 9 kuil5 ( putt5 gesmet51 wa> zij a>de en wat] vond54 ,nu k5de ,d>ius' wo$e ge5 gr5z5 me]2 zijne groote leg]ma*t liet hij door e5 vloot ov]br5g5 en 9 ,attica l&54 ,bij de ,sp>tan5 he]s*te het bijgelo(1 dat zij niet vr de volle maan /rijd5 mo*t5 en da>om kwam5 zij nog niet4 ,sle*ts de kle9e /ad ,plataeae 9 ,boeoti zond #ajjj1 de ,a!n]s /eld5 #ijjj man4 ,to5 dit hoopje bij ,m>a?on het groote ,p]zis*e leg] zag1 v]loor het d5 mo$4 ,ma> ,miltiades1 e5 dapp] aanvo]d]1 bezielde de v]saagd5 en bevo*t e5 glansrijke zege ov] de ,p]z54 -- #dij4 ,deze gebeurt5is s*rikte e*t] ,d>ius nog vol/rekt niet af4 ,hij liet drie ja> lang toeb]eidsel5 mak5 voor e5 nieuw5 veldto*t1 aan welks ho(d hijzelf metrekk5 wilde4 ,hij w]d e*t] door d5 dood ov]vall54 ,ma> ,x]xes1 zijn opvolg]1 zette de toeb]eidsel5 met d5 zelfd5 ijv] voort en bra*t e9delijk e5 leg] tezam51 zooals de w]eld nog ge5 twe$e gezi5 _h4 ,het be/ond uit me] dan e5 millio5 m5s*51 en de vloot telde me] dan #ajjj oorlogs*ep51 wa>bij nog #cjjj &]e s*ep5 kwam54 #b4 ,9 de l5te van #dhj zette de onmetelijke tre91 door ,x]xes zelf aangevo]d1 zi* 9 beweg+ en ov]/roomde als e5 zondvlo$ het noordelijke ,griek5l&4 ,de mee/e volks/amm5 ond]wi]p5 zi*2 sle*ts de ,a!n]s en de ,sp>tan5 wild5 /rijd54 ,9 dez5 algeme55 nood trad ,!mi/ocles op1 e5 ze] v]/&ig en praktis* man1 die ,griek5l& tot r$d] w]d4 ,re$s als knaap _h hij e5 uit/ek5d k>akt] en /reefde na> groote d+54 ,to5 m5 9 lat] j>5 e5s met hem spotte1 omdat hij de li] niet bespel5 kon1 antwoordde hij hoogmo$ig3 ,z+5 en spel5 kan ik wel niet1 ma> e5 kle9e /ad b]oemd en groot mak51 die kun/ me5 ik te v]/aan4 ,!mi/ocles _h re$s vroeg +ezi51 dat de oorlog5 met de ,p]z5 niet spo$ig z\d5 e9dig54 ,da>om spoorde hij de ,a!n]s aan1 voor hunne v]d$ig+ te zorg5 en vooral e5e /]ke vloot uit te ru/54 ,ook ru/te hij niet1 vr ,sp>ta en ,a!ne zi* nauw v]e5igd en ook de ov]ige /at5 zi* da>bij aangeslot5 hadd54 ,de e] d] hoog/e leid+ 9 d5 krijg 7hegemonie7 teg5 de ,p]z5 viel d5 ,sp>tan5 t5 deel4 #c4 ,9 het noord5 van ,griek5l&1 wa> het /eile ,oeta-geb]gte aan de e5e en de zee aan de &]e zijde sle*ts e5 lang smal pad ov]laat1 dat na> het h>t van 't l& vo]t1 da>1 bij d5 eng5 pas van ,!rmopylae1 sloeg de ,sp>taans*e kon+ ,leonidas zi* met #hjjj ,griek5 ner1 om de nad]5de ,p]z5 te be/rijd54 ,to5 ,x]xes dat hoorde1 v]wond]de hij zi* niet we9ig en zond bod5 af1 die van de ,griek5 de wap5s opeis*t54 ,kom ze hal51 0 het laconis*e antwoord4 ,en to5 d5 ,griek5 gezegd w]d1 dat de vij&5 zoo talrijk w>51 dat zij met hunne pijl5 de zon v]dui/]d51 antwoordde e5 ,sp>taan koelblo$ig3 ,des te bet]1 dan zull5 wij 9 de s*aduw ve*t54 ,da> ,x]xes niet geloov5 kon1 dat de we9ige ,griek5 zijn mon/]a*tig leg] teg5/& z\d5 bi$51 liet hij hun vi] dag5 tijd om weg te trekk54 ,to5 dit niets uitw]kte1 begon de moorddadige /rijd4 ,de ,griek5 /ond5 als mur5 en sloeg5 elk5 aanval af4 ,de ,p]z5 w>5 e9delijk zoo ontmo$igd1 dat zij met geesels 9 de b]g5gte moe/5 g$rev5 word54 ,to5 kwam er e9delijk e5e w5d+ 9 d5 /rijd -- door v]raad4 ,e5 ,griek1 ,ephialtes1 ontdekte d5 ,p]z5 e5 geheim voetpad ov] het geb]gte4 ,to5 rukt5 's na*ts bijna #bjjjj ,p]z5 aan en viel5 de ,griek5 9 d5 rug aan4 ,nu 0 alle r$d+ voorbij4 ,leonidas liet het groot/e g$eelte d] troep5 huiswa>ts trekk51 en sprak met zijne #cjj ,sp>tan5 af1 tot op d5 laat/5 man toe te /rijd54 ,de held5mo$ige s*a> bra*t d5 ,p]z5 e5 ontzett5d v]lies toe2 ma> e9delijk moe/ ze voor de ov]ma*t bezwijk54 ,op ge5e zegepraal is zooveel roem gevolgd als op deze n$]laag4 ,e5 /e55 leeuw toonde lat] d5 e5zam5 reizig] 9 de b]gklo( de plaats1 wa> ,leonidas1 de leeuw van d5 groot5 dag1 met zijne dapp]5 gevall5 01 en het gewijde ops*rift luidde3 ,w&ela>1 b]i*t te ,sp>ta1 dat wij1 gehoorzaam aan zijne wett51 hi] v]slag5 ligg54 #d4 ,nadat de dapp]e ,leonidas bezwek5 01 trad de wijze ,!mi/ocles wer op4 ,to5 de ,p]z5 door g5oemd5 pas 9 ,hellas doorg$rong5 w>51 begreep hij1 dat ,a!ne ook d5 g$u*t5 aanval van dat volk ge5 wer/& kon bi$51 en ov]re$de da>om zijne m$eburg]s1 de /ad te v]lat5 en zi* op s*ep5 te r$d54 ,to5 v]huisd5 de vr\w5 en k9d]5 na> de naburige ku/5 en eil&52 ma> de geheele mans*ap1 9 /aat de wap55 te drag51 g+ met ,!mi/ocles de vij&5 op de zee te gemoet4 ,bij het eil& ,salamis moe/ het tot e5 zeeslag kom54 ,to5 e*t] de ,griek5 de groote vloot d] ,p]z5 zag51 v]lor5 zij d5 mo$ en wild5 ontvlu*t54 ,da>ov] 0 ,!mi/ocles te leur ge/eld1 en nu waagde hij e5e wanhopige ond]nem+4 ,hij zond heimelijk e5 slaaf tot ,x]xes en liet hem zegg53 ,groote kon+1 ik b5 uw vri5d en w5s* 9 uw5 di5/ te tr$54 ,9 d5 volg5d5 na*t will5 de ,griek5 uit deze zeebo*t ontvlu*t54 ,sluit ze 91 dan is de geheele vloot 9 uwe h&54 ,x]xes zeilde da>na zoo snel mogelijk op de ,griek5 aan en sloot ze 94 ,to5 ,!mi/ocles dat zag1 jui*te hij en sprak tot de &]e bevelhebb]s3 ,nu zult gij to* /rijd58 ,en de ,griek5 /r$51 gelijk ,!mi/ocles vooruit g$a*t _h4 ,het 0 e5 /rijd op lev5 en dood4 ,(s*oon de ,p]zis*e vloot one9dig veel groot] en /]k] 0 dan de ,grieks*e1 zoo _h zij to* weg5s de grootte h>] s*ep5 veel nadeel 9 de enge bo*t4 ,de dui/]nis van d5 na*t bra*t ook de ,p]zis*e s*ep5 ond] elk&] 9 de w>4 ,de ,griek5 drong5 met hunne li*te va>tuig5 ov]al door en bevo*t5 e5e groote ov]w9n+4 ,x]xes 0 aan d5 oev] op e5 g\d5 troon gezet5 en _h zoo d5 uitslag van d5 zee/rijd afgewa*t4 ,nu bleef hij niet lang] hi]4 ,om hem e*t] snel uit het l& te drijv51 gebruikte ,!mi/ocles e5e nieuwe li/4 ,hij liet aan ,x]xes zegg53 ,de ,griek5 zijn van plan1 de brug ov] d5 ,hellespont af te brek54 -- ,deze brug 0 voor d5 ov]to*t van het ,p]zis*e leg] ov] e5e smalle zeengte 7de /raat d] ,d>danell57 geslag54 -- ,x]xes v]s*rikte en vlood 9 all] ijl4 ,hij v]loor da>bij e5 belangrijk g$eelte van zijn l&leg]1 dat vooral door gebrek aan lev5smiddel5 en door ziekte ze] v]m9d]de4 ,to* bleef altijd nog e5 leg] van #cjj1jjj man ond] d5 veldhe] ,m>donius 9 ,noord-,griek5l& a*t]1 om 9 het volg5de ja> op nieuw te /rijd54 ,geheel ,griek5l& erk5de1 dat het zijne r$d+ aan de ,a!n]s te dank5 _h en ond] h5 vooral aan ,!mi/ocles4 ,de ,sp>tan5 vo]d5 hem 9 triomf na> hunne ho(d/ad1 gav5 hem e5 olijv5krans als prijs d] wij%eid1 s*onk5 hem d5 s*oon/5 wag51 die 9 ,sp>ta te v9d5 0 en liet5 hem door #cjj jongel+5 fee/elijk tot aan de gr5z5 begeleid54 ,to5 spo$ig da>op de ,olympis*e spel5 gevi]d w]d5 en ook ,!mi/ocles da>bij v]s*e51 v]hiev5 zi* bij zijn intr$e alle toes*\w]s van hun zitplaats54 ,niem& da*t me] aan kampspel52 alle aanwez5d5 zag5 en wez5 met blijde bewond]+ na> ,!mi/ocles4 ,hij w]d diep g]o]d en sprak3 ,nu oog/ ik het loon van alle inspann+ voor ,griek5l&4 #e4 ,de p]zis*e veldhe] ,m>donius beproefde de ,a!n]s te beweg5 tot e5 v]bond met zijn volk4 ,to5 dit e*t] v]geefs* bleek1 /ormde hij w$] op ,a!ne los en v]woe/te1 wat er nog ov]geblev5 04 ,de inwon]s w>5 t5 twe$e male gevlu*t4 ,to5 v]e5igd5 zi* de ,a!n]s ond] hun veldhe] ,ari/ides1 met de ,sp>tan5 ond] ,pausanias en sloeg5 het ,p]zis*e leg] bij ,plataeae1 wa> ,m>donius viel en wa> e5 groote buit behaald w]d4 -- ,op d5zelfd5 dag1 zoo v]haalt m51 gelukte het d5 ,griek51 de ,p]zis*e vloot bij het voorgeb]gte ,mykale aan de ku/ van kle9-,azi geheel te v]nietig54 ,s$]t di5 tijd 0 ,griek5l& w$] vrij4 -- #dgi4 ,door het welslag5 hunn] pog+5 aangemo$igd1 waagd5 de ,griek5 nu1 na> ,kle9-,azi te gaan om hun bro$]s da> van het ,p]zis*e juk te bevrijd54 ,aan het ho(d van de vloot d] bondg5oot5 /ond ,pausanias1 de ,sp>taans*e kon+ en veldhe]1 die spo$ig ov]w9n+5 behaalde4 ,m5 bem]kte e*t]1 dat hij tot ,p]zis*e gewoont5 ov]helde en de ,p]z5 begun/igde4 ,to5 hij ook nog trots* en uit de hoogte teg5 zijne ,grieks*e bondg5oot5 zi* g$roeg1 ont/ond er e5 groote onwil4 ,hij w]d aangeklaagd van v]raad en m5 ontnam hem het opp]bevel4 ,da>5teg5 w]d ,ari/ides1 die weg5s zijne re*ts*ap5heid 9 groote a*t+ /ond1 tot aanvo]d] b5oemd4 ,zoo v]loor ,sp>ta door d5 ov]mo$ van ,pausanias het /e$s geh&haafde voorre*t d] opp]/e krijgsleid+1 en dit g+ nu op de ,a!n]s ov]1 die /e$s ma*tig] w]d54 ,pausanias w]d voor 't g]e*t ge/eld4 ,hij wi/ zi* e*t] tweemaal te r$d54 ,to5 e9delijk zijn v]raad w]eldkundig 0 en m5 hem /raff5 wilde1 vlu*tte hij snel 9 e5 tempel1 wa> na> oud gebruik niem& mo*t word5 la/ig gevall51 ook de misdadig] niet4 ,to5 v]sp]d5 de ,sp>tan5 alle uitgang5 van het geb\w en lev]d5 hem zoo aan d5 hong]dood ov]4 #f4 ,ari/ides v]vulde zijn ambt als opp]aanvo]d] d] ,griek5 met re*tva>digheid en wij%eid4 ,hij leidde het da>he51 dat de gezam5lijke bondg5oot5 d5 ,a!n]s ja>lijks e5e bepaalde som tot de oorlogsko/5 betaald52 en zoo groot 0 het v]tr\w5 van all51 dat zij aan hem alle5 het toezi*t op het geld en de v]deel+ d] bijdrag5 ov]liet54 ,ari/ides beantwoordde aan 't v]tr\w51 dat m5 hem s*onk1 en met re*t w]d hij de re*tva>dige g5oemd4 ,!mi/ocles _h re$s vroeg met nijdig5 blik op het aanzi5 ge/a>d1 dat ,ari/ides bij het volk g5oot1 en getra*t hem van de /aatszak5 te v]wijd]54 ,nu 0 9 ,a!ne de m]kwa>dige in/ell+1 dat elk burg] d5 naam van e5 man1 di5 hij wilde v]bann5 hebb51 op de s*]f ( s*aal van e5 zeemossel s*reef en zoo teg5 hem /emde4 ,dat 0 het s*]v5g]i*t1 wa>door i$]1 als hij #fjjj /emm5 teg5 zi* _h1 zond] v]d]e om/&igh$5 9 ball+s*ap g$rev5 w]d4 ,het 0 vooral teg5 die mann5 g]i*t1 die te ma*tig w]d5 en voor de vrijheid geva>lijk s*554 ,de v]bann5e v]loor e*t] no* zijne e] no* zijn v]mog54 ,ook 0 de v]bann+ sle*ts tijdelijk en kon h]roep5 word54 ,!mi/ocles _h het w]kelijk zoo v] gebra*t1 dat ,ari/ides voor ti5 j>5 v]bann5 04 ,ma> nauwelijks w>5 e5ige j>5 v]loop51 ( de ,a!n]s hadd5 hun onre*t +ezi5 en ,ari/ides t]ugg]oep54 ,hij be/uurde de hem toev]tr\wde bondkas met de groot/e e]lijkheid1 en /i]f zoo arm1 dat hij niet uit eig5e middel5 kon begrav5 word54 ,to5 betoond5 zijne m$eburg]s zi* dankba> en zorgd5 ook voor de opvo$+ van zijne k9d]54 #g4 ,!mi/ocles 0 er onv]moeid op uit1 zijne vad]/ad groot en ma*tig te mak54 ,hij bra*t het ook d5 ,sp>tan5 t5 trots da>toe1 dat ,a!ne met e5 muur omr+d w]d1 en dat het door zijne zeema*t de opp]he]s*appij 9 ,griek5l& kreeg4 ,ma> nietteg5/a&e alle v]di5/5 moe/ hij e9delijk als (f] van 't s*]v5g]e*t vall54 ,de v]bitt]de ,sp>tan5 klaagd5 hem aan van v]/&h\d+ met de ,p]z51 en ru/t5 niet1 vr hij v]bann5 w]d4 ,en to5 ,!mi/ocles op ge5e plaats van ,griek5l& me] veilig 01 vlu*tte hij na> ,p]zi4 ,de opvolg] van ,x]xes nam hem vri5delijk op en hoopte van hem voordel5 te erlang54 ,to5 ,!mi/ocles e*t] zag1 dat hij teg5 zijn vad]l& w]k5 moe/1 besloot hij liev] te /]v5 en nam v]gif4 ,te ,magnesia 9 ,kle9-,azi w]d hem e5 ko/ba> g$5kteek5 opg]i*t2 zijn gebe5te z\ e*t]1 op zijn eig5 v]lang51 heimelijk na> ,griek5l& gebra*t zijn4 #aj4 ,p]icles -- #ddd v4 ,*r4 #a4 ,de oorlog51 die tot bevrijd+ d] ,griek5 9 ,kle9-,azi teg5 de ,p]z5 gevo]d w]d51 w>5 door ,cimon1 d5 zoon van ,miltiades1 tot e5 gelukkig e9de gebra*t4 ,ti5 j>5 na de slag5 van ,plataeae en ,mykale sloeg hij de ,p]zis*e zee- en l&ma*t bij de ,eurym$on 9 ,kle9-,azi en tw9tig ja> lat] op nieuw bij de /ad ,salamis op ,cyprus #ddi4 ,de vi] en ve]tigj>ige ,p]zis*e oorlog 0 gee9digd1 en ,griek5l& /ond da> groot en ma*tig4 ,om/reeks dez5 tijd trad te ,a!ne e5 man op1 die voor geheel ,griek5l& van de groot/e beteek5is w]d4 ,het 0 ,p]icles1 de zoon van d5 b]oemd5 ,xan?ippus1 die bij ,mykale de ,p]zis*e vloot v]nield _h4 ,p]icles _h e5e innem5de ge/alte en 0 ze] bes*aafd1 ev5 zoo uit/ek5d als veldhe] als hij 0 als /aatsman1 en e5 r$5a>1 zooals ,a!ne er nog ge5 gehoord _h4 ,aanvankelijk vond ,p]icles e5 g$u*t5 teg5/&] 9 ,cimon1 die zi* aan het volk op alle wijze vri5delijk toonde4 ,to5 e*t] ,cimon e5s de ,a!5s*e troep5 niet g5oegzaam 9 bes*]m+ nam teg5 de plag]ij5 d] ,sp>tan51 v]loor hij de gun/ d] m5igte1 en w]d tot vreugde van ,p]icles e5 tijd lang v]bann54 ,nu trad de welsprek5de /aatsman op en wi/ zi* het v]tr\w5 zijn] m$eburg]s zoo te w9n51 dat hij als e5 alle5he]s*] rege]5 kon1 zond] zelfs ooit ar*ont te zijn4 ,hij bevord]de d5 h&el en de zeema*t1 en sloot zulke voordeelige v]b9t5iss51 dat ,a!ne het toppunt van rijkdom en ma*t b]eikte4 #b4 ,p]icles 0 ook e5 vri5d van kun/5 en wet5s*app54 ,van alle kant5 riep hij de groot/e kun/5a>s en gele]d5 na> ,a!ne en maakte zoo deze /ad tot het middelpunt van alle /rev5 van d5 gee/4 ,m5 vond da> e5 glans1 gelijk er n]g5s &]s te zi5 04 ,de mee/]w]k5 d] b\wkun/1 beeldh\w- en s*ild]kun/ tooid5 ,a!ne op zoo groots*e wijze1 dat m5 de ov]blijfsel5 da>van nog h$5 bewond]t4 ,ge5 volk van d5 oud5 tijd heeft voor de s*oone kun/5 zooveel g$aan als de ,griek54 ,ond] de pra*tige b\ww]k5 van ,a!ne prijkte vooral de burg4 ,m5 be/eeg di5 langs trapp5 bre$ als /rat51 die b5$5 door e5 poort van zuil5 met vijf bog5 van m>m] begr5sd w>54 ,op het hoog/e punt van d5 b]g des burgs /ond het reusa*tige /&beeld van ,a!nes bes*]mgod9 ,pallas4 ,e5 go$ oog kon het met zijn met /ruik5 omgev5 g\d5 helm re$s ti5 uur van ,a!ne zi54 ,naa/ de pra*tige hall5 van d5 b]g /ond e5 tempel van wit m>m]1 e5 uitgelez5 mee/]w]k d] oude b\wkun/1 dat nog h$5 v]baz+ en bewond]+ opwekt4 ,de voorhov5 van dez5 tempel w>5 met ko/b>e /&beeld5 v]si]d1 en 9 het b9n5/e er van _h ,phidias1 de vri5d van ,p]icles1 e5 afgodsbeeld geve/igd1 dat van v]bl9d5d g\d en elp5be5 0 en 9 de hoog/e mate b]oemd w]d4 ,de s*ild]kun/ _h 9 de tijd5 van ,p]icles d5 hoog/5 graad van volkom5heid b]eikt4 ,e5s organise]d5 ,zeuxis en ,p>rhasius e5 w$/rijd 9 hunne kun/4 ,zeuxis s*ild]de1 zoo v]haalt m51 druiv5 zoo natuurlijk1 dat de vogels er op toe vlog5 en er aan pikt54 ,nu bra*t ook ,p>rhasius zijn /uk2 het 0 met e5 gordijn b$ekt4 ,to5 zeide ,zeuxis3 ,neem to* het gordijn weg4 ,ma> ,p>rhasius la*te3 het gordijn 0 de s*ild]ij zelf4 ,zoo _h de e5e kun/5a> sle*ts vogels1 ma> de &]e m5s*5 en wel e5 groot5 kun/5a> b$rog54 ,nooit 0 9 ,a!ne zoo veel lev5 als 9 d5 tijd van ,p]icles4 ,op de m>kt en 9 de /rat51 9 d5 s*\wburg en 9 de s*ol51 aan de hav5 en 9 de hall53 ov]al zag m5 e5e friss*e en groots*e w]kzaamheid1 en ,p]icles 0 de ziel van 't geheel4 ,het &]s zoo he]s*zu*tige volk liet zi* ga>ne door hem leid54 ,wat hij aanri$1 ges*i$de2 wat hij sprak1 dat gold4 ,hij draagt d5 dond] en bliksem op zijne tong1 zeid5 de ,a!n]s1 en noemd5 hem niet &]s1 dan d5 ,olympir1 d4 i4 d5 hemels*54 #c4 ,de groote ma*t1 die ,a!ne ond] ,p]icles b]eikte1 de$ bij de &]e /at5 van ,griek5l& nijd en haat ont/aan4 ,ook beh&eld5 de ,a!n]s hunne bondg5oot5 niet altijd zoo1 als re*t en billijk z\ gewee/ zijn4 ,bov5al e*t] w>5 de ,sp>tan5 v]bitt]d1 die niet v]get5 kond51 dat zij e5s de opp]he]s*appij 9 ,griek5l& bezet5 hadd54 ,zij /eld5 zi* da>om aan de spits d] ontevr$5e /at5 en begonn5 e5 oorlog met ,a!ne4 ,to5 gelukte het ,p]icles1 die d5 vr$e liefhad1 d5 ,sp>taans*5 aanvo]d] om te koop5 en e5 wap5/il/& te sluit51 die #cj ja> geld5 z\4 ,hij duurde e*t] sle*ts #ad ja>4 ,de oude haat d] ,sp>tan5 vond e5 ges*ikte geleg5heid1 zi* we] te op5b>51 en de vreeselijke oorlog begon1 die de ,peloponnesis*e heet1 omdat de geheele ,peloponnesus zi* met de ,sp>tan5 v]e5igde teg5 de ,a!n]s en hun bondg5oot54 ,p]icles v]tr\wde op ,a!nes zeema*t2 to5 e*t] e5 l&leg] van #fj4jjj man nad]de1 w]d ,a!ne door zooveel vlu*tel+5 bezo*t1 dat er spo$ig ziekt5 ont/ond51 die hoe lang] hoe geva>lijk] w]d51 tot e9delijk de pe/ uitbrak en algeme55 s*rik v]oorzaakte4 ,alle b&5 van tu*t en orde raakt5 los4 ,de /rat5 bod5 e5 ontzett5d s*\wspel4 ,de vroeg] zoo vroolijke /ad 0 e5 zetel van sm>t en dood4 ,en al de s*uld van dit ongeluk w]d op ,p]icles geworp52 hij 0 het1 die alle v]d$ig+ te l& afg]ad51 en alle rondom-won5de g5oot5 9 de /ad opg5om5 _h4 ,v]geefs beproefde ,p]icles de op5b>e orde te h]/ell51 zijn be/e vri5d5 w>5 door de ziekte wegg5om54 ,en to5 hij zelf met e5 vloot t5 /rijde toog1 moe/ hij onv]ri*t] zake t]ugke]51 want ook op de s*ep5 wo$de de pe/4 ,to5 nam het wankelmo$ige volk hem het opp]bevel af1 en v]oordeelde hem tot e5e geldboete van #ae tal5t5 7ongeve] #cg4ejj gld41 da> e5 tal5t #bejj gld4 074 ,dit ongeval v]droeg ,p]icles met gelat5heid4 ,ma> de pe/ nad]de ook zijn familiekr+4 ,e]/ bezwek5 da>aan zijne beide oud/e zon5 en zijne zu/]4 ,p]icles bleef gelat54 ,to5 hij e*t] ook zijn jong/5 zoon1 die ev5e5s door de vreeselijke ziekte w]d aangegrep51 na> ,a!5s* gebruik d5 dood5krans opzette1 to5 ov]weldigde hem de bitt]/e sm>t1 en hij brak 9 tran5 uit1 gelijk hij nooit 9 zijn lev5 g$aan _h4 #d4 ,e9delijk erk5de het volk1 dat het aan ,p]icles e5 onre*t begaan _h4 ,het ov]tuigde zi* van het gewi*t van d5 diep gekr5kt5 man1 en h]/elde hem 9 zijne vorige wa>digheid4 ,to* 0 het ,p]icles niet v]gund1 nog lang aan het ho(d van zijn vad]l& te /aan2 ook hij w]d door de v]niel5de pe/ aangeta/4 ,to5 hij d5 dood nabij 01 roemd5 de rondom hem zitt5de burg]s de groo!id zijn] deugd en de veelvuldigheid zijn] zegepral51 zond] dat zij da*t51 nog door ,p]icles gehoord te word54 ,to5 v]hief hij zijn ho(d en zeide3 ,het v]wond]t mij1 dat gij sle*ts dat v]meldt1 wa>aan het geluk gelijk a&eel met mij heeft1 en wat ook &]5 gelukt is2 het s*oon/e en be/e hebt gij v]get53 ge5 ,a!n] heeft om mijn5twille e5 r\wkle$ aangetrokk54 ,zoo /i]f de groote /aatsman1 die bijna #dj ja> lang 9 ,a!ne gehe]s*t _h6 ,er 0 niem& 9 /aat hem te v]vang54 ,met hem w]d5 het aanzi51 de ma*t en de glans van ,a!ne t5 grave g$rag54 #aa4 ,alcibiades4 #a4 ,alcibiades1 e5 neef van ,p]icles1 trad door rijkdom1 s*oonheid en groote gee/esgav5 zoo op d5 voorgrond1 dat hij g$ur5de d5 ,peloponnesis*5 oorlog e5 belangrijk5 invlo$ kreeg4 ,hij _h e5 ijdel1 e]gi]ig k>akt]1 0 mo$willig en /\t1 ma> _h ook e5e1 zelfs 9 ,a!ne1 zeldzame welsprek5dheid4 ,bij zijne geweldige zu*t tot ond]s*eid+ en roem 0 niets hem gew5s*t] dan oorlog4 ,to5 zi* nu e5e geleg5heid aanbood op ,sicili e5e ,ionis*e /ad teg5 e5 ,doris*e bij te /aan1 w5dde ,alcibiades dadelijk al zijne welsprek5dheid aan om de ,a!n]s tot e5 to*t da>hen te beweg54 ,de veldhe] ,nicias1 die kort te vor5 e5 vr$e met de ,sp>tan5 bew]kt _h1 ri$ ev5 als &]e mann5 d5 oorlog af4 ,het volk liet zi* e*t] door ,alcibiades m$esleep52 het besloot tot d5 to*t1 en koos ,alcibiades tot aanvo]d] da>van4 ,nauwelijks e*t] _h deze het e]/e succes op ,sicili behaald1 ( hij w]d wer t]ugg]oep54 ,hij 0 namelijk aangeklaagd1 9 d5 na*t vr zijn v]trek de vele /&beeld5 van d5 god ,h]mes ( ,m]curius v]m9kt te hebb54 ,to5 v]liet hij het eil& ,sicili1 g+ ev5wel niet na> ,a!ne1 ma> na> ,sp>ta1 9 de leg]plaats d] oude vij&54 ,to5 de ,a!n]s hem da>op t] dood v]oordeeld51 zeide hij3 ,ik zal hun toon5 dat ik nog leef1 en hij hield s*rikkelijk woord4 ,te ,sp>ta leefde de vroeg] zoo zwelg5de jongel+ geheel na> de /r5ge wett5 van dat volk en v]wi]f zi* spo$ig het v]tr\w5 da>van4 ,uit wraak teg5 de ,a!n]s spoorde hij de ,sp>tan5 aan1 d5 geslot5 vr$e te v]brek5 en de ,a!5s*e ond]nem+ op ,sicili te gaan be/rijd54 ,to5 0 het geluk d] ,a!n]s uit4 ,zij w]d5 geslag5 en hunne vloot v]nield4 ,het hoog ge/eg5 ,a!ne lag 9 het /(4 #b4 ,intuss*5 haalde ,alcibiades zi* door zijn opbruis5d5 z9 9 ,sp>ta veel vij&5 op d5 hals en zag zi* g5oodzaakt de vlu*t te nem54 ,hij g+ na> ,kle9-,azi1 wa> ,a!n]s en ,sp>tan5 elkar d5 voorrang betwi/t5 9 de van ,p]zi bevrijde deel51 en dat het tooneel van het d]de tijdvak des ,peloponesis*5 oorlogs w]d4 ,to5 w]d hij door de bemann+ d] ,a!5s*e vloot zelve met het opp]bevel ov] deze bekle$4 ,met ,alcibiades ke]de ook ,a!nes geluk t]ug4 ,zij sloeg5 de ,sp>tan5 te wat] en te l&1 en vi]d5 d] h]wonn5 held op alle wijz54 ,ma> deze jubeltoon 0 niet duurzaam4 ,alcibiades _h e5maal de leid+ d] vloot aan e5 ond]bevelhebb] toev]tr\wd1 t]wijl hij iets met de ,p]z5 te v]h&el5 _h4 ,dadelijk ov]viel to5 de ,sp>taans*e veldhe] ,lys&] de ,a!n]s en v]sloeg ze4 ,t5 gevolge dez] n$]laag zett5 de ,a!n]s1 v]&]lijk als het wer1 ,alcibiades af1 die zi* na> ,kle9-,azi t]ugtrok4 ,hi] moe/ hij zi5 hoe de ,a!n]s1 die zijne wa>s*uw+ v]a*tt51 geheel v]slag5 w]d5 en hoe ,a!ne1 die trots*e /ad1 v]ov]d en mi%&eld w]d1 #djd4 -- ,de ov]w9n5de ,sp>tan5 hadd5 d5 geva>lijk5 ,alcibiades niet uit het oog v]lor54 ,zij v]langd5 van de ,p]z51 dat hij hun z\ uitgelev]d word54 ,wijl dez5 hem ze] vreesd51 zoo waagd5 zij niet teg5 hem op te tr$54 ,zij /ak5 da>om 's na*ts zijne won+ aan1 om hem lev5d te v]br&54 ,en to5 ,alcibiades zi* met het zwa>d 9 de vui/ door de vlamm5 hen e5 weg ba&e1 vlod5 zij v]s*rikt1 tot het hun e9delijk uit de v]te gelukte1 d5 g$u*t5 /rijd] zoo met pijl5 te ov]/elp51 dat hij doorboord t] a>de zonk4 ,alcibiades bood e5 tr\w beeld van zijne vad]/ad4 ,gelijk hij vall5 moe/1 zoo 0 ook de ond]gang van het vrije ,a!ne niet te /uit54 #ab4 ,socrates4 #a4 ,t]wijl ,griek5l& aan inw5dige twi/5 zijne be/e kra*t5 v]spilde1 w]d e5 man b]oemd1 wi5s wij%eid wij ev5ze] bewond]51 als wij zijn e9de beklag5 moet54 ,het 0 ,socrates 9 ,a!ne4 ,zijn vad] 0 e5 beeldh\w]1 en als jongel+ wijdde ,socrates zi* ook aan deze kun/2 ma> deze bezigheid volde$ niet aan d5 drang zijn] ziel4 ,hij be/ude]de de s*rift5 d] wijz5 en de$ zijn voordeel met het ond]wijs d] be/e le]a>s4 ,hij wilde e*t] de wa>heid niet alle5 da>om k5n51 dat hij1 gelijk de mee/e ,a!n]s1 er ov] z\ kunn5 twi/51 ma> hij beoef5de ze 9 't lev5 en g+ ov]al met e5 go$ voorbeeld voor4 ,het e]/e /rev5 van ,socrates 01 zi* van de uitw5dige go$]5 zoo onafhankelijk mogelijk te mak51 opdat hij geheel voor de wet5s*ap lev5 kon4 ,niets behoev51 zeide hij1 is goddelijk1 en wie het m9/ behoeft1 komt het naa/ bij de godheid4 ,hij nam sle*ts zooveel spijs als tot zijne nooddruft v]eis*t w]d1 en dronk nooit me] dan tot less*+ van d5 dor/ noodig 04 ,zijne kle$+ 0 e5v\dig en onaanzi5lijk4 ,(s*oon ,socrates van nature heftig 01 _h hij to* door ge/r5gheid teg5ov] zi* zelv5 e5e edele gelijkmo$igheid v]kreg51 die door niets v]/oord kon word54 ,de mee/e oef5+ van g$uld _h ,socrates 9 zijn eig5 huis1 da> zijne vr\w ,xan?ippe1 ze] luimig en twi/ziek 04 ,desnietteg5/a&e zag m5 hem nooit morr5de ( ont/emd4 ,als hij bele$igd w]d1 bewa>de hij de groot/e kalmte en gelat5heid4 ,zijne burg]pli*t5 v]vulde ,socrates met groot5 ijv]4 ,hij /re$ dikwijls voor zijn vad]l& en 0 /e$s ond] de dapp]/54 ,door zijne onv]s*rokk5heid r$de hij 9 e5 slag d5 /\t5 ,alcibiades1 die hem ze] g5eg5 04 ,deze wankelmo$ige jongel+ bek5de dikwijls3 ,door de r$5e]+5 van ,socrates ^w ik zoo aangegrep51 dat mij het h>t klopt en de tran5 mij uit de oog5 vloei54 #b4 ,socrates sprak met li$5 uit alle /&51 en v]zamelde langzam]h& e5 kr+ van weetgi]ige le]l+5 om zi*1 die hem met groote belang/ell+ aanhoord5 en me]5deels b]oemde mann5 w]d54 ,zij v]liet5 ga>ne de v]makelijkh$51 om sle*ts bij hun geliefd5 le]mee/] te zijn4 ,euclides van ,meg>a kwam vi] mijl5 v] tot ,socrates4 ,en to5 e5s de ,a!n]s teg5 de ,meg>5s]s oorlog vo]d5 en elk van h5 op /raffe des doods v]bod5 9 de /ad te kom51 sloop ,euclides dikwijls 9 vr\w5kler5 door de poort1 om na> ,socrates te hoor54 ,x5ophon1 e5 &] le]l+1 di5 ,socrates op d5 op5b>5 weg voor zijn ond]wijs gewonn5 _h1 v]zek]de lat] van zijn mee/]3 ,niets kon nuttig] zijn dan zijn gezels*ap en zijn omgang4 ,zelfs als hij afwezig 01 /rekte nog zijn a&5k5 hun1 die bij hem gewee/ w>51 tot v]/]k+ en kra*t 9 al wat go$ is4 ,socrates v]/ond de kun/1 op de gemakkelijk/e en e5v\dig/e mani] te ond]wijz54 ,hij /elde vrag51 wa>door hij tot nad5k5 dwong1 en leidde het 9 gesprekk5 da>hen1 dat m5 de diep/e le]+5 opde$4 ,zijn ond]wijs 0 gratis en da>om voor all5 toegankelijk4 ,socrates sprak ook tot de volwass55 op de m>kt en op de /rat51 en w]d da>door ze] bek5d4 ,zijn roemde v]breidde zi* zoo v]1 dat de prie/]s te ,delphi hem voor d5 wij/5 d] m5s*5 v]kla>d54 #c4 ,het 0 vooruit te zi51 dat ,socrates zi* door zijne uit/ek5de wij%eid en deugd de haat en d5 nijd zijn] v]dorv5e m$eburg]s moe/ op d5 hals hal54 ,zij la/]d5 hem ook en tra*tt5 hem bela*elijk te mak54 ,en to5 hun dat niet hielp1 klaagd5 zij hem op5lijk aan4 ,zij bes*uldigd5 hem1 dat hij niet gelo(de aan de god5 van het l&1 en dat hij ook door zijne le] de jeugd b$i]f4 ,socrates1 e5 grijsa>d van #gj ja> geword51 vond het zijn] onwa>dig1 zi* teg5 zulke aankla*t5 wijdloopig te v]d$ig54 ,hij wees t]ug op zijn op5ba> lev5 en bezwo] dat s$]t #cj ja> niets hem me] aan het h>te geleg5 _h1 dan zijne m$eburg]s deugdzam] en gelukkig] te mak51 en dat hij hi]toe de goddelijke roep+ 9 zi* gevoeld _h4 ,e5e zoo vrijmo$ige v]d$ig+ v]bitt]de de re*t]s4 ,zij zond5 hem voorloopig wer na> de gevang5is4 ,hi] bra*t e5 vri5d1 ,lysias1 hem e5e s*oone v]d$ig+sr$e 7apologie72 die moe/ hij uitsprek54 ,socrates las ze en vond ze s*oon4 ,ma>1 zeide hij1 als gij mij za*te en pra*tige sokk5 bra*t1 z\ ik ze niet aantrekk51 omdat ik ze voor onmannelijk h\d4 ,da>me gaf hij de r$e t]ug4 ,9 de e]/volg5de v]gad]+ van 't g]e*t w]d het lot van ,socrates besli/4 ,e5e me]d]heid van drie /emm5 sle*ts v]oordeelde hem tot d5 dood4 ,socrates bleef ru/ig1 ma> zijne le]l+5 niet4 ,zij drong5 met tran5 9 de oog5 tot de re*t]s door en smeekt5 om de vrijheid van hun le]a>2 ma> zij w]d5 afgewez54 ,socrates nam afs*eid van de re*t]s1 die te zijn5 gun/e ge/emd hadd51 en v]gaf dieg551 die hem v]oordeeld hadd54 ,met opgewekt gelaat1 va/5 tr$ en edele h\d+ v]wijd]de hij zi* hi]op uit het g]e*t%uis en g+ na> de gevang5is t]ug4 ,zijne vri5d5 geleidd5 hem en w>5 van nu af dagelijks om hem4 #d4 ,aangezi5 weg5s e5 op5ba> fee/ ge5 doodvonnis mo*t voltrokk5 word51 hadd5 de le]l+5 van ,socrates d5 troo/1 nog kort5 tijd1 omtr5t d]tig dag51 met hun le]mee/] te kunn5 sprek54 ,dat 0 e5 ko/b>e tijd1 want ,socrates1 vrij van vrees voor d5 dood1 w]d met elk5 dag opgewekt] en sprak de s*oon/e woord5 van troo/ en wij%eid4 ,de le]l+5 e*t] kond5 zi* 9 't geheel niet gew5n5 aan het d5kbeeld1 dat hun raadsman en vri5d hun z\ onts*eurd word54 ,zij sprak5 met d5 gevang5bewa>d]1 die e5 m$elijd5d h>t _h1 en ri*tt5 alles zoo 91 dat ,socrates ontvlu*t5 kon4 ,ma> deze weig]de besli/1 zulks te do51 en zeide1 dat m5 altijd aan de wett5 gehoorzam5 moe/4 ,to5 snikte e5 le]l+3 ,a*1 gij /]ft to* zoo ons*uldig1 en ,socrates antwoordde la*5d3 ,wildet gij dan liev]1 dat ik s*uldig /i]ve8 ,to5 op d5 laat/5 avond alle vri5d5 bije5 w>51 nam ,krito het woord en zeide3 ,zeg ons1 welke opdra*t laat gij mij en dez5 uw5 vri5d5 na8 ,wa>me kunn5 wij na> uw welgevall5 lev58 ,de grijsa>d antwoordde3 ,als gij zoo leeft1 als ik u s$]t lang aanbevol5 heb4 ,ik behoef hi] niets me] bij te voeg54 ,nu kwam5 nog zijne vr\w met de drie k9d]51 en we5d5 luid4 ,to5 nam ,socrates afs*eid1 en v]zo*t1 zijne vr\w na> huis te geleid51 opdat het laat/e uur hem niet v]zwa>d z\ word54 ,hi]op sprak hij nog met zijne vri5d5 ov] lev5 en dood en ov] zijne hoop1 dat 's m5s*5 ziel on/]felijk is4 ,intuss*5 neigde de zon zi* tot d5 ond]gang4 ,de g]e*tsdi5a> v]s*e5 met d5 gifbek]1 en ,socrates b]eidde zi* tot d5 dood4 ,hij nam d5 kelk met opgewekt gelaat1 en dronk di5 kra*tig uit4 ,t]wijl zijne vri5d5 jamm]d51 zeide hij3 ,ik g5ees2 (f]t ,aesculaap -- d5 god d] g5eeskunde -- e5 haan6 ,da>op v]s*eidde hij -- #djj v4 ,c4 ,e]/ na d5 dood van d5 groot5 wijze1 zag5 de ,a!n]s hun ongelijk 94 ,zij drev5 groot5 r\w1 v]oordeeld5 d5 voornaam/5 bes*uldig] t] dood en joeg5 de ov]ig5 uit het l&4 ,ook ri*tt5 zij e5e pra*tige zuil op1 en v]e]d5 hem bijna als e5 god4 ,ma> zijne le]l+51 vooral ,plato en ,x5ophon1 v]breidd5 s*riftelijk en mondel+ zijne voortreffelijke le]+51 en /i*tt5 zoo hun' groot5 mee/] e5 g$5kteek51 dat duurzam] is dan metaal en ov]al bek5d is1 wa> vri5d5 d] wij%eid won54 #ac4 ,epam9ondas en ,pelopidas4 #a4 ,s$]t d5 val van ,a!ne k5de de ov]mo$ d] ,sp>tan5 ge5e gr5z5 me]4 ,zij hielp5 hunne /amg5oot5 9 het naburige w]elddeel teg5 de ,p]z51 en hun kon+ ,agesilaus v]ov]de de geheele we/elijke helft van ,kle9-,azi4 ,de ,p]zis*e kon+ v]wekte to5 e5 oorlog van ,kor9! en &]e ,grieks*e /at5 teg5 ,sp>ta 7,kor9?is*e oorlog71 wa>9 de zegepraal wisselvallig 04 ,ma> de ,sp>tan5 gav5 liev] hunne ov]w9n+5 9 ,azi op dan hunne ov]ma*t 9 ,griek5l&1 en slot5 da>om 9 #chg d5 vr$e van ,antalcidas1 d5 bew]k]1 die aan d5 ,grieks*-,p]zis*5 oorlog en aan di5 d] ,griek5 ond]l+ e5 e9de maakte4 ,midd5 9 d5 vr$e ov]viel5 de ,sp>tan5 nu ,!be1 wa> inw5dige twe$ra*t be/ond1 en /eld5 er e5 ari/ocratis* be/uur 91 gelijk #bj ja> vroeg] 9 ,a!ne4 ,v]s*rikt vlu*tt5 vele ,!ban5 uit de /ad en w5dd5 zi* na> ,a!ne4 ,hi] v]zameld5 zij zi* ond] hun hoogh>tig5 m$eburg] ,pelopidas1 om hun vad]/ad w$] te bevrijd54 ,het gelukte hun ook4 ,de tyrann5 w]d5 bij e5 vroolijk gelag door sluipmoord5a>s van kant gemaakt1 en de ,sp>taans*e bezett+ moe/ zi* spo$ig ov]gev54 ,wat ,pelopidas ko5 begonn5 01 voltooide zijn vri5d ,epam9ondas4 ,de beide mann5 w>5 van hun vroeg/e k9d%eid af door innige vri5ds*ap v]bond5 gewee/1 (s*oon hun uit]lijke om/&igh$5 ze] v]s*ill5d w>54 ,pelopidas 0 e5 d] rijk/e burg]s1 ,epam9ondas e5 d] arm/54 ,dikwijls _h ,pelopidas zijn rijkdom will5 deel5 met zijn vri5d1 ma> nooit _h deze het g]+/e will5 aannem54 ,epam9ondas leefde uit]/ e5v\dig en bes*eid51 0 geheel zond] aanmatig+ en /reefde nooit na> e]epo/54 ,ma> to5 het vad]l& zijn di5/5 v]langde1 0 hij dadelijk b]eid4 ,m5 mo*t hem e5 hoog5 ( n$]ig5 po/ aanwijz53 /e$s nam hij hem met de groot/e nauwkeurigheid wa>4 ,to5 e5 ,p]zis* gezant met zakk5 geld tot hem kwam om hem om te koop51 zeide hij3 ,als de voornem5s van uw5 kon+ voordeelig zijn voor mijn l&1 heeft het uw geld niet noodig2 zijn zij e*t] s*adelijk1 dan zal uw g\d mij niet tot e5 v]rad] mak54 ,v]laat dadelijk de /ad1 opdat ge5 &]5 door u v]leid word54 ,deze re*ts*ap5 man /ond nu aan het ho(d van het ,!baans*e leg]1 om de vij&elijke ,sp>tan5 te be/rijd54 ,zijn vri5d ,pelopidas _h het bevel ov] e5 bijzond]e afdeel+ van ,!baans*e jongel+51 die zi* door e5 ple*tig5 e$ v]bond5 te ov]w9n5 ( te /]v54 ,dat 0 de heilige s*a>1 die uit #cjj man be/ond4 ,bij ,leuktra1 e5 /adje niet v] van ,!be1 kwam het tot d5 /rijd1 wa>bij de #e maal zoo talrijke ,sp>tan5 v]slag5 w]d54 ,nu 0 ,!be de e]/e /ad van ,griek5l&4 #b4 ,de ko5e ,epam9ondas zo*t nu spo$ig de ,sp>tan5 9 hun eig5 l& op4 ,to5 dez5 voor het e]/ s$]t eeuw5 e5 vij& voor hun /ad zag51 waagd5 zij het uit]/e en riep5 zelfs de ,a!n]s1 hun oude teg5/&]s1 te hulp4 ,to5 _h er e5 blo$ige slag plaats bij ,mant9ea1 #cfb4 -- ,de ,!ban5 ov]wonn51 ma> ,epam9ondas viel4 ,twee ja> vroeg] 0 re$s ,pelopidas gevall54 ,met deze beide held5 zonk ook ,!bes groo!id en roem4 ,de ru/ van ,griek5l& 0 weg4 ,telk5s nam de e5e /ad de wap55 op teg5 e5 &]e1 tot er e9delijk e5 vreemde he]s*appij kwam1 die alles ond]wi]p4 #ad4 ,alex&] van ,mac$oni -- #ccc v4 ,*r4 #a4 ,t]wijl de ,griek5 zi* door hun b9n5l&s*e oorlog5 altijd me] v]zwakt51 kwam er hoog uit het ,noord5 e5 zwa> onw$] op h5 aanzett54 ,da> _h zi* aan de gr5s van ,griek5l& uit e5 ze] kle95 oorsprong het kon9krijk ,mac$oni gevormd1 dat ond] ,philips ,,ii belangrijke ma*t v]kreeg4 ,deze w]kzame en sluwe vor/1 die 9 ,!be bij ,epam9ondas opgevo$ 01 k5de de ,grieks*e om/&igh$5 zoo go$1 dat hij zi* spo$ig de opp]he]s*appij 9 ,griek5l& v]wi]f4 ,v]geefs _h de b]oemde r$5a> ,demo/h5es te ,a!ne op het geva> gewez51 dat van ,mac$oni dreigde2 de ,griek5 /r$5 te laat3 ,philips 0 ov]w9na>2 hij beh&elde e*t] de ov]wonn55 met veel v]s*oon+ en liet hun veel vrijheid4 ,hij bra*t het zoov]1 dat de ,griek5 hem 9 e5 to*t teg5 de ,p]z5 wild5 v]gezell5 en re$s da*t hij op te trekk51 to5 hij plotsel+ bij het bruil(tsfee/ zijn] do*t] v]moord w]d4 ,voor zijn zoon ,alex&] 0 het weggelegd het aangevang5 w]k te voltooi54 ,alex&] bezat groote bekwaamh$5 en _h het geluk door d5 b]oemd/5 gele]de van ,griek5l&1 door ,ari/oteles1 opgevo$ te word54 ,deze wijze behoorde tot de groot/e gee/51 die ooit op de a>de woond54 ,wat hij nagevors*t en ond]wez5 heeft1 is voor de m5s*heid e5 groote zeg5 gewee/4 ,( hij veel van d5 oorlogzu*tig5 z9 van zijn kweekel+ hield1 is ze] te betwijfel51 ma> zek] is het1 dat de ijv] van ,alex&] om de wet5s*ap te bevord]5 door het v]ke] met ,ari/oteles gewekt w]d4 ,wat e*t] bij ,alex&] re$s 9 zijn vroege jeugd te voors*ijn trad1 dat 0 de zu*t tot /rijd5 en tot v]ov]54 ,het lief/e hoorde hij v]hal5 van de oude krijg%eld54 ,hoe klopte zijn h>t1 als hij de gezang5 van ,hom]us las1 wa> de slag5 van ,troja zoo mee/]lijk bezong5 w>54 ,zijn hoog/e w5s* 0 e5 held te zijn als ,a*illes en ook e5maal bezong5 te word54 #b4 ,to5 ,alex&] op zijn tw9tig/e ja> kon+ w]d1 _h hij dadelijk geleg5heid zijn /rijdlu/ te bevr$ig54 ,van alle kant5 /ond5 de door ,philips ond]worp5 volk5 op en da*t51 dat de tijd voor hun bevrijd+ gun/ig 04 ,ma> ,alex&] 0 spo$ig er bij en ond]drukte ov]al het opro]4 ,de /ad ,!be1 die weig]de zi* te ond]w]p51 w]d tot d5 grond v]woe/4 ,sle*ts het huis van d5 di*t] ,p9d>us bleef /aan1 da> hij zoo s*oon de ov]w9na>s d] ,grieks*e kampspel5 bezong5 _h4 ,het lot van ,!be v]breidde s*rik ov] geheel ,griek5l&4 ,all5 bog5 zi* voor d5 jeugdig5 he]s*] en belo(d5 gehoorzaamheid4 ,alex&] g+ da>op na> ,kor9!1 na> de algeme5e v]gad]+ d] ,griek51 om zi*1 zooals vroeg] zijn vad]1 tot aanvo]d] teg5 de ,p]z5 te lat5 b5oem54 ,bij deze geleg5heid bezo*t hij ,diog5es1 die b]oemd 0 om zijn zond]l+heid4 ,diog5es hield zi* aan d5 grondregel van ,socrates1 dat de m5s*1 hoe m9d] hij noodig heeft1 des te gelukkig] is1 en leefde da>om zoo /r5g1 dat hij bela*elijk w]d4 ,zijn won+ 0 e5 ton ( vat4 ,als hij da>uit met zijn lang5 ba>d en ges*eurd5 mantel te voors*ijn kwam1 trok hij i$]s opm]kzaamheid4 ,hij bekomm]de er zi* e*t] we9ig om en v]a*tte het volk4 ,e5s liep hij op d5 held]5 dag met e5e br&5de lanta>n op de m>kt van ,a!ne rond4 ,to5 m5 hem vroeg wat hij zo*t1 antwoordde hij3 ,ik zoek m5s*54 ,alex&] kwam met zijn gevolg bij ,diog5es en ond]hield zi* lang5 tijd met hem4 ,e9delijk vroeg hij hem3 ,kan ik u e5e gun/ bewijz58 ,to5 antwoordde ,diog5es3 ,ja1 ga mij sle*ts e5 we9ig uit de zon6 ,da>om la*t5 de li$5 uit ,alex&]s gevolg2 deze e*t] ke]de zi* om en zeide3 ,als ik niet ,alex&] 01 z\ ik wel ,diog5es will5 zijn4 #c4 ,to5 ,alex&] met e5 kle91 ma> wel toeg]u/ leg] na> ,azi g+1 om de ,p]z5 te beoorlog51 zo*t hij de plaats5 op1 wa> hij zoo dikwijls 9 d5 gee/ v]toefd _h1 als hij de g$i*t5 van ,hom]us las4 ,op het slagveld van ,troje tooide hij het g$5kteek5 van ,a*illes en w5s*te niets me]1 dan dat e5s e5 di*t] als ,hom]us ook zijne dad5 v]he]lijk5 mo*t4 ,to5 vo]de hij zijn leg] oo/wa>ts na> de nabijzijnde rivi] ,granikus4 ,da> wa*tte hem e5 ma*tig ,p]zis* leg]4 ,zond] toev5 lev]de ,alex&] met zijne mans*app5 e5 slag1 die hem tot he] van ,kle9-,azi maakte4 ,spo$ig da>op /iet hij op e5 twe$e leg] d] ,p]z51 dat door hun kon+ ,d>ius ,kodomannus zelf w]d aangevo]d4 ,deze w]d e*t] zoo geslag5 bij ,issus #ccc1 dat hij ijl+s vlu*tte en zijne familie 9 h&5 van d5 ov]w9na> liet1 die ha> e*t] vri5delijk beh&elde4 ,hi]op trok ,alex&] door ,syri en ,pho5ici1 wa> de e5e /ad na de &]e zi* ov]gaf4 ,alle5 ,nieuw-,tyrus bood teg5/& en w]d da>om aan de v]woe/+ prijs gegev54 ,op zijn v]d]5 to*t kwam ,alex&] ook na> ,j]uzalem4 ,hi] ontv+5 hem de voornaam/e ,jod5 met d5 hoogeprie/] aan het ho(d1 en leidd5 hem ook 9 d5 tempel4 ,de ,egypt5>51 die de ,p]zis*e he]s*appij lang g$rag5 en gehaat hadd5 7blz4 #ac71 ontv+5 ,alex&] vri5delijk1 en kreg5 da>voor groote gun/bewijz54 ,zoo /i*tte hij ,alex&ri 7blz4 #f74 ,door nieuwe krijgsvolk5 v]/]kt1 g+ ,alex&] na> ,azi t]ug1 om nogmaals de ,p]z5 te be/rijd54 ,d>ius bood e5e s*ikk+ aan1 ma> ,alex&] wilde alle5he]s*] zijn4 ,to5 kwam het bij ,gaugamela en ,arbela tot e5 g$u*t5 slag1 wa>9 de ,p]z5 volkom5 geslag5 w]d54 ,d>ius vlu*tte en w]d door ,alex&] v]volgd4 ,vr deze hem e*t] b]eikte1 0 ,d>ius op la/ van e5 ,p]zis*5 satraap g$ood4 ,deze daad w]d door ,alex&] /r5g ge/raft1 t]wijl hij het lijk van ,d>ius 9 de kon9klijke groeve te ,p]sepolis ple*tig liet bijzett54 ,alex&] _h zijn doel b]eikt3 hij 0 de behe]s*] van het groote rijk d] ,p]z5 geword5 door de inname d] v]s*ill5de ho(d/$5 ,babylon1 ,susa1 ,p]sepolis en ,ecbatana4 ,de e]/volg5de j>5 w]d5 be/e$ aan het ond]w]p5 van al de oo/elijke deel5 van het ,p]zis*e rijk1 de uitge/rekte l&5 tuss*5 het eig5lijke ,m$o-,p]zi en d5 ,indus1 en da>op drong m5 tot ,indi door4 #d4 ,dit door de natuur zoo rijk begiftigde l& _h wel re$s veel van zi* do5 sprek51 ma> to* 0 de k5nis er van nog ze] g]+4 ,de ,indirs hadd5 re$s vroeg e5e hooge mate van ontwikkel+ b]eikt1 zooals blijkt uit hunne heilige taal1 het ,sanskriet1 de oud/e zu/] all] ,indo-,g]maans*e tal51 tev5s de sleutel tot h>e /udie4 ,zij hadd5 vele in/ell+5 gelijk de ,egypt5>51 vooral die d] ka/54 ,hunne prie/]s heett5 ,bram95 ( ,brahman54 ,dez5 w]d zoo groote e]bi$ bewez51 dat de kon+ ge5 ,brahmaan1 al _h hij de groot/e misdad5 b$rev51 mo*t lat5 t] dood br5g54 ,hunne heilige boek51 ,v$as 7d4 i4 ,wet57 g5aamd1 zijn 9 't ,sanskriet ges*rev54 ,hunne ho(dgodheid 0 ,brahma1 de s*epp]1 die met ,vi%noe1 d5 ond]h\d]1 en ,civa1 d5 v]delg]1 e5e drieenheid vormde1 wa>van e*t] e]/ 9 d5 lat]5 tijd gesprok5 wordt4 ,e5 ho(dd5kbeeld hunn] le] 0 de on/]felijkheid d] ziel4 ,de zielsv]huiz+ 0 e5 toe/&1 wa>9 de booz5 na hun dood tijdelijk v]ke]d54 ,het teg5ov]ge/elde van on/]felijkheid le]de het ,bo$dhisme1 e5 godsdi5/1 die om/reeks #fjj ( #ejj v4 ,c4 9 ,vr-,indi ont/ond1 en g5oemd is na> d5 /i*t]4 ,deze1 e5 kon+szoon1 _h zi*1 na e5ig5 tijd van weeld]ig lev51 j>5 lang aan de e5zaamheid en het nad5k5 gewijd en 0 to5 tot de me5+ gekom51 dat er voor d5 m5s* niets ongelukkig] kon wez51 dan altijd voort te lev54 ,integ5deel1 eeuwige ru/1 gevoelloo%eid1 ,nirvana1 moe/ het e9ddoel van elks w5s*5 en /rev5 zijn4 ,die zaligheid kon m5 v]w]v5 door de beoef5+ van e5 aantal deugd54 ,zijne aanhang]s noemd5 hem d5 wijz51 ,bo$dha4 ,hij maakte de gr5slijn5 tuss*5 de e]/e ka/e en de drie &]e1 die d] krijg]s1 h&ela>s en w]kli$5 veel m9d] s*]p dan het brahmasme4 ,hi]om re$s1 en vooral om de teg5ov]ge/elde me5+ t5 aanzi5 van het al ( niet /]felijke d] ziel be/ond5 de twee godsdi5/5 vol/rekt niet1 zooals vel5 me551 e5dra*tig naa/ elk&]1 ma> /ond5 integ5deel hevig vij&ig teg5ov] elk&]4 ,de ond]l+e haat vo]de tot hevige oorlog51 van de #c;de tot de #g;de eeuw onz] ja>tell+1 t5 gevolge wa>van het bo$dhisme uit ,indi zoo go$ als geheel v]drong5 w]d4 ,ma> het _h e5 uitgebreid5 aanhang gevond5 9 ,*9a1 ,japan e4 a4 l41 en breidde zi* voortdur5d zoo uit1 dat het teg5woordig #ejj millio5 belijd]s telt4 ,v]d] dan d5 noordwe/elijk5 hoek van ,vr-,indi is ,alex&] met zijne troep5 niet gewee/4 ,9 di5 hoek ont/aat de ,indus uit de sam5vloei+ van vijf rivi]51 wa>na> de l&/reek ,p5dsjab1 het vijf/room5l&1 heet4 ,bij e5 van de oo/elijk/e di] rivi]51 de ,hyphasis1 sloeg5 zijne ,mac$onirs aan het morr5 en v]kla>d51 nietteg5/a&e alle v]zoek5 en b$reig+51 niet v]d] te will5 trekk54 ,zoo 0 ,alex&] g5oodzaakt1 zijne plann5 t5 aanzi5 van ,indi op te gev5 en t]ug te ke]54 ,e5 groot deel van het leg] zeilde ond] d5 bekwam5 ,ne>*us d5 ,indus af en ov] de ku/5zee na> d5 mond van ,tig] en ,eufraat1 t]wijl ,alex&] met het &]e deel langs d5 ,indus na> het zuid5 trok1 en v]volg5s ov] ,g$rosi enz4 t]ugke]de na> ,babylon4 #e4 ,hi] ru/5d1 wilde de behe]s*] van het groot/e rijk1 dat de w]eld ooit aans*\wd _h1 alle ond]worp5e volk5 tot n groot geheel sam5smelt5 en uit de oude ho(d/ad aan d5 ,eufraat d5 gans*5 /aat be/ur51 wa>toe hij de ,p]zis*e indeel+ 9 satrapien _h ov]g5om54 ,om de h>t5 zijn] nieuwe ond]dan5 te w9n51 leefde hij geheel na> ,p]zis* gebruik4 ,da>bij w]d hij1 als e5 ,p]zis* grootma*tig kon+1 dikwijls ov]mo$ig en wre$4 ,zijne vlei]s v]hiev5 hem t5 hemel1 zond] dat iem& da>teg5 iets durfde inbr5g54 ,to5 dit to* e5s door d5 veldhe] ,clitus1 die bij de ,granicus ,alex&]s lev5 g]$ _h1 ges*i$de1 w]d ,alex&] zoo door toorn ov]weldigd1 dat hij e5e lans greep en zijn oud5 vri5d doorboorde4 ,hi]op ontnu*t]d1 want het feit 0 gepleegd op e5e p>tij1 wa> m5 te veel aan god ,bac*us _h ge(f]d1 betreurde de kon+ zijne daad t5 ze]/e4 ,vrdat hij de beoogde e5heid 9 het groote w]eldrijk _h kunn5 tot /& br5g51 nam e5 hevige koorts1 die hij zi* door inspann+5 en zwelg]ij5 op d5 hals gehaald _h1 hem weg1 #aj ja> na 't feit bij ,issus1 nauwelijks #cc ja> oud4 ,nu 0 het ond] de grootwa>digheidsbekle$]s e5 algeme5 /rev5 van d5 e5 om 9 ,alex&]s plaats te tr$51 van d5 &] om zi* onafhankelijk te mak54 ,het mee/ trad5 de satrap5 9 't we/5 op d5 voorgrond1 als die van ,mac$oni1 ,lysima*us van ,?raci1 ,ptolemaeus van ,egypte1 ,seleucus van ,syri1 vooral ,antigonus van ,phrygi1 die ov] de &]5 wilde he]s*54 ,da>om v]bond5 dez5 zi* teg5 hem en 9 #cja w]d hij bij ,ipsus#c 9 zijn eig5 l& geslag54 ,hij /i]f en zijne l&5 w]d5 v]deeld tuss*5 ,?raci en ,syri4 ,tw9tig ja> lat] w]d ,lysima*us ev5e5s v]slag5 door ,seleucus1 die de ,aziatis*e l&5 van zijn ov]wonnel+ annexe]de1 t]wijl ,?raci zelf bij ,mac$oni kwam4 ,zoo w>5 er dus nu van ,alex&]s w]eldrijk 9 elk d] drie w]elddeel5 ho(dzakelijk ev5 zooveel groote /at5 ov]geblev51 want de ,grieks*e l&5 /ond5 9 betrekk+ tot ,mac$oni1 al vormd5 de deel5 van ,hellas het ,aetolis*1 die van d5 ,peloponnesus het ,a*aes* v]bond4 #c ,vooral niet te v]w>r5 met ,issus blz4 #fa4 ,van het ,syris*e rijk1 dat zi* uit/rekte van de ,aegaeis*e zee tot aan d5 ,indus1 s*eidd5 zi* a*t]e5volg5s v]s*ill5de deel5 af1 als ,p]gamus1 ,p>?i en ,bactri4 ,het laat/e w]d &]halve eeuw vr onze ja>tell+ met het voorlaat/e v]e5igd1 en ma*tig w]d het rijk d] ,p>!n1 tuss*5 ,tig] en ,indus4 ,da> het e]/ 9 't midd5 d] #g;de eeuw onz] ja>tell+ bezweek voor de ,arabis*e ma*t1 wer/ond het zelfs de ma*tige he]s*appij d] ,rome951 9 welke ov]ig5s alle bov5g5oemde /at5 opg+51 als3 het ,aetolis* v]bond #ahi1 het ,a*aeis* #adf1 twee ja> na ,mac$oni1 ,p]gamus #acc1 ,syri #fd1 ,egypte #ca v4 ,c4 #ae4 ,de oude ,rome954 #a4 ,de /ad ,rome ont/ond 9 ,latium1 midd5 9 het s*oone s*i]eil& ,itali1 als noordelijk/e /ad 9 dat l&s*ap en miss*i5 ook wel als ve/+ teg5 de naburige ,etrurirs4 ,het tijd/ip van de /i*t+ d] /ad is hoog/ onzek]1 ma> 0 volg5s de leg5de #gec v4 ,c41 met welk ja> hunne tijdrek5+ aanvangt4 ,als /i*t] en e]/5 kon+ wordt ev5e5s door de leg5de ,romulus g5oemd1 van wi5 vele sag5 9 omloop w>54 ,hij z\ ev5als ,kores door e5 h]d] van d5 dood g]$ zijn en met zijn bro$] ,remus e5 kon+ v]drev5 hebb5 en d]gelijke4 ,van zijne opvolg]s wordt ,numa ,pompilius g]oemd1 die ev5als de ,sp>taans*e ,lycurgus wijze wett5 gegev5 _h4 ,de kon+5 w]d5 gekoz5 door e5e volksv]gad]+ van aanzi5lijk51 patricirs4 ,behalve dez5 spreekt de ov]lev]+ nog van vijf kon+51 wa>van de beide laat/5 w>5 ,s]vius ,tullius en ,t>qu9ius ,sup]bus d4 i4 de ov]mo$ige ( trots*e4 ,e]/g5oemde v]deelde het volk 9 c5turin1 wa>uit lat] e5e nieuwe volksv]gad]+ ont/ond1 laat/g5oemde maakte zi* wre$ en willekeurig van d5 troon mee/]1 en v]bitt]de de patricirs teg5 zi*4 ,het gevolg 01 dat dez5 hem v]drev5 #eji4 ,da>op w]d het kon+s*ap afges*aft1 en e5 republiek +e/eld4 ,de v]gad]+ d] c5turin w]d de zetel van 't hoog/e gezag2 da> w]d ov] oorlog en vr$e1 ev5als ov] hooge aangeleg5h$51 besli/2 da> w]d5 uit de patricirs de consuls b5oemd4 ,dit w>5 de hoog/e /aatsambt5>51 t5 getale van twee1 voor n ja> gekoz54 ,zij w]d5 bijge/aan door e5e raadgev5de v]gad]+1 de s5aat1 van #cjj patricis*e l$51 die ook a&eel aan 't uitvo]5d bew9d _h4 ,0 b4 v4 door de v]gad]+ d] c5turin tot oorlog beslot51 dan regelde de s5aat het plan voor d5 veldto*t1 b5oemde de (fici]5 van hoog]5 en lag]5 rang1 en d]gelijke4 ,9 d5 e]/5 tijd _h de lag]e volksklasse1 de plebej]s1 ge5 a&eel aan 't bew9d4 ,e]/ langzam]h& hebb5 zij zi* gelijke re*t5 als de patricirs v]worv54 ,het e]/e da>van 0 v]d$ig]s1 volk/ribun51 te hebb5 -- #did1 e5 d] belangrijk/e1 dat e5 d] beide consuls uit hunne klasse moe/ zijn -- #cfg1 en het mee/ omvatt5de1 dat de besluit5 hunn] v]gad]+ kra*t van wet hadd51 zond] nad]e bekra*tig+ te behoev51 #bhg4 ,de ,rome95 w>5 ze] krijg%aftig gez9d en /r$5 van 't beg9 af met de omwon5de volk54 ,9 vr$e/ijd5 drev5 zij d5 veldb\w1 die hoog ges*at w]d4 ,hun vo$sel en kle$+ w>5 ze] e5v\dig4 ,hunne taal heet de ,latijns*e1 na> het l&s*ap ,latium1 wa> de ,latijn5 woond54 ,de ,rome9s*e opvo$+ 0 ze] /r5g4 ,de vad] _h ma*t ov] lev5 en dood zijn] k9d]51 en kon ze als slav5 v]koop54 ,de slav]nij 0 bij de ,rome95 ze] h>d en ze] algeme54 ,het b]oepswez5 0 v]a*t4 ,de ,rome95 /ond5 d]halve bij de ,griek5 ze] t5 a*t]4 ,ook duurde het lang1 e] zi* bij h5 de di*tkun/ en de godsdi5/ ontwikkelde4 ,bij de op5b>e s*\wspel5 w]d5 dikwijls di]5ja*t5 opgevo]d1 die afs*uwelijk w>54 #b4 ,van de ov]ige volk5 van midd5-,itali trad5 vooral de ,etrurirs ( ,etrusc5 op d5 voorgrond4 ,zij ond]s*eidd5 zi* door kun/va>digheid1 da> zij eig5a>dige b\w- en beeldw]k5 v]va>digd51 vooral 9 leem1 die nog h$5 de bewond]+ opwekk54 ,de zuidelijk/e /ad 9 hun uitge/rekt l&s*ap 0 ,veji1 dat aan d5 re*t]oev] van d5 ,tib] lag4 ,da> de ,rome95 s$]t oude tijd5 met deze /ad 9 vij&s*ap leefd51 beleg]d5 zij ha> om/reeks #djj1 en ru/t5 niet vr zij ze v]ov]d54 ,9 dez5 /rijd1 die #aj ja> z\ g$uurd hebb51 ond]s*eidde zi* de veldhe] ,camillus1 die e5 groot5 triomfto*t 9 ,rome hield4 ,ma> to5 hij bela/]d w]d en de volksgun/ v]loor1 g+ hij vrijwillig 9 ball+s*ap1 wa>uit hij e*t] spo$ig t]ugg]oep5 w]d4 ,de ,gallirs1 uit het teg5woordige ,frankrijk /amm5d1 hadd5 zi* 9 opp]-,itali geve/igd1 van wa> zij lat] na> het zuid5 voortdrong5 en algeme55 s*rik v]wekt54 ,de ,rome95 zond5 da>op e5 gezants*ap aan d5 ,gallis*5 aanvo]d] ,br5nus1 en liet5 hem vrag51 met welk re*t hij 9 't gebi$ van vrije mann5 viel4 ,to5 antwoordde de trots*e man3 ,het re*t ru/ op de spits van onze zwa>d52 aan de dapp]5 behoort de w]eld4 ,ov] zoodanig antwoord v]ontru/1 v]hiev5 de ,rome95 zi* tot d5 /rijd4 ,zij w]d5 e*t] geslag51 #cij1 en de ,gallirs tog5 na> ,rome4 ,hi] vond5 zij e5e l$ige /ad1 want de ,rome95 w>5 deels 9 naburige plaats51 deels op d5 burg d] /ad1 het kapitool1 gevlod54 ,sle*ts ta*tig oude s5ator5 w>5 a*t]geblev54 ,dez5 w]d5 door de ,gallirs v]slag5 en de geheele /ad v]woe/4 ,na e5e v]geefs*e be/orm+ van het kapitool liet ,br5nus het insluit5 om het uit te hong]54 ,g$ur5de dez5 tijd z\d5 de ,gallirs e5s bijna d5 burg be/eg5 hebb54 ,ma> to5 hiev51 zoo v]haalt m51 de ganz51 die op het kapitool geh\d5 w]d5 t] e]e d] god9 ,juno1 zulk e5 gesnat] aan1 dat de ,rome95 ontwaakt5 en de vij&5 v]drev54 ,nadat de beleg]+ re$s zev5 ma&5 g$uurd _h1 begon m5 te ond]h&el54 ,de ,gallirs w>5 da>toe g5eg51 omdat zij van buit5 aangevall5 w]d51 vooral door ,camillus1 die zijne vad]/ad wer 9 d5 nood bij/ond4 ,br5nus belo(de1 het l& te ontruim51 als hij #ajjj pond g\d kreeg4 ,het w]d bewilligd4 ,bij het afweg5 gebruikt5 de ,gallirs e*t] vals*e gewi*t51 en to5 de ,rome95 zi* da>ov] beklaagd51 wi]p ,br5nus nog zijn g$u*t zwa>d 9 de s*aal en riep hon5d3 ,wee d5 ov]wonnel+56 ,9 dit oog5blik v]s*e5 e*t] ,camillus met zijn leg]1 v]kla>de e*t] het v]drag met ,br5nus voor ongeldig1 en begon e5 /rijd1 wa>bij de ,gallirs geslag5 w]d54 ,to5 de ,rome95 hunne oude /ad niet wer wild5 opb\w51 drong ,camillus er op aan1 dat niem& z\ uitwijk51 en zoo v]rees spo$ig e5 nieuw ,rome uit het pu91 als e5 pho5ix uit zijn as*4 ,de dankb>e ,rome95 noemd5 ,camillus d5 twe$5 ,romulus1 d5 r$d] en vad] des vad]l&s4 #af4 ,pyrrhus en ,fabricius4 #a4 ,nog hadd5 de ,rome95 e5 g$u*t5 nabuur te be/rijd51 de ,samniet51 9 ,samnium1 oo/elijk van ,etruri4 ,9 d5 twe$5 oorlog teg5 h5 l$5 zij e5e ev5 g$u*te n$]laag als de ,gallirs hun #gj ja> vroeg] hadd5 toegebra*t2 het ,rome9s*e leg] moe/ de v]n$]+ lijd5 van ond] 't vij&elijk juk door te gaan4 ,ma> weldra h]/elde zi* ,rome en #cj ja> lat] 0 ,samnium geheel ond]worp51 en da>me geheel ,midd5-,itali4 ,nu ri*tt5 zij hunne blikk5 bege]ig na> ,b5$5-,itali ( ,groot-,griek5l&1 wa> zi* spo$ig e5e geleg5heid tot /rijd5 aanbood4 ,de ma*tige /ad ,t>5te _h ,rome9s*e s*ep5 d5 toegang tot ha> hav5 geweig]d1 wat ze] gegrond 04 ,to5 nu de ,rome951 die /rijd zo*t51 d5 oorlog begonn51 riep5 de ,t>5tijn5 ,pyrrhus1 kon+ van ,epirus1 bij ,mac$oni1 te hulp4 ,deze vor/ _h zi* ,alex&] tot voorbeeld ge/eld en 0 e5 voortreffelijk veldhe] met e5 wel toeg]u/ leg]4 ,hij hielp de bevri5de ,griek5 ga>ne en v]s*e5 ras met #bejjj man1 wa>bij nog #bj afg]i*te olifant5 kwam51 die h\t5 tor5tjes met soldat5 droeg5 en zelf g$u*t /r$54 ,de ,rome95 wi/5 ge5 middel om deze di]5 te be/rijd51 wa>op zij vol/rekt niet voorb]eid w>54 ,zij w]d5 geslag5 #bhj1 ma> hadd5 zoo dapp] ge/r$51 dat ,pyrrhus vol bewond]+ uitriep3 ,met zulke soldat5 z\ ik de geheele w]eld v]ov]54 #b4 ,om de gevang55 te bevrijd51 zond5 de ,rome95 d5 oud51 e]wa>dig5 s5ator ,fabricius na> ,pyrrhus4 ,da> de kon+ wi/1 hoe groot het aanzi5 van d5 bes*eid51 ma> niet rijk51 man 01 zo*t hij hem te w9n5 om door hem d5 vr$e te bew]k51 di5 hij dr+5d w5s*te4 ,hij bood hem als teek5 zijn] hooga*t+ rijke ges*5k5 aan1 ma> te v]geefs4 ,fabricius v]kla>de3 ,ik behoef ge5 geld4 ,mijn geluk be/aat 9 de a*t+ mijn] m$eburg]s4 ,d5 volg5d5 morg5 wilde de kon+ de onv]s*rokk5heid van ,fabricius op de proef /ell54 ,hij liet a*t] het gordijn zijn] t5t e5 olifant plaats51 en zorgde1 dat ,fabricius vlak da>vr zat4 ,to5 het gesprek afgeloop5 01 vloog het gordijn 9 de hoogte1 en de olifant /rekte brull5d zijn snuit ov] ,fabricius uit4 ,deze bleef e*t] heel ru/ig en zeide la*5d tot ,pyrrhus3 ,ev5 we9ig als gi/]5 uw geld mij bekoorde1 ev5 we9ig v]s*rikt mij h$5 uw olifant4 ,wij zull5 niet ov] d5 vr$e ond]h&el51 vr gij ,itali ontruimd hebt4 ,9 het volg5de ja> kwam het nogmaals tot e5 treff51 wa>bij de ,rome95 wer het ond]spit dolv51 ma> ,pyrrhus zooveel man v]loor1 dat hij z\ hebb5 uitg]oep53 ,nog n zoodanige zegepraal1 en ik b5 v]lor54 ,nu kreeg ,fabricius het opp]bevel bij de ,rome951 en betoonde zi* op nieuw als e5 man van e]4 ,hij kreeg e5 brief van ,pyrrhus' lijf>ts1 wa>9 deze aanbood teg5 e5e beloon+ zijn kon+ te v]giftig5 en zoo de ,rome95 van hun geva>lijk/5 vij& te bevrijd54 ,fabricius zond d5 brief aan ,pyrrhus1 opdat deze teg5 het v]raad van zijn arts op zijne ho$e z\ kunn5 zijn4 ,to5 riep de kon+3 ,het is li*t] de zon uit h>e baan1 dan ,fabricius van het pad van deugd en re*ts*ap5heid af te br5g54 ,hij liet da>op d5 tr\welooz5 arts /raff5 en gaf uit dankba>heid alle gevang5e ,rome95 zond] losgeld t]ug1 t]wijl hij bij h]hal+ d5 vr$e aanbood4 ,ma> de ,rome95 zond5 voor de uitgelev]de gevang55 ev5 zoo veel ,griek5 t]ug en liet5 zi* tot ge5e vr$esond]h&el+ 94 ,da>op trok ,pyrrhus na> ,sicili1 wa> hij met geluk teg5 de ,k>?ag]s /re$4 ,na> ,b5$5-,itali t]uggeke]d1 raakte hij nogmaals met de ,rome95 slaags1 die hem nu ov]wonn54 ,zij hadd5 namelijk b$a*t1 de olifant5 van ,pyrrhus door pektoorts5 en ges*reeuw 9 v]w>r+ te br5g51 en dat 0 voor het leg] d] ,griek5 v]d]felijk4 ,pyrrhus ijlde na> ,epirus t]ug1 en de ,rome95 bezett5 ,t>5te en geheel ,groot-,griek5l&1 dus het gans*e s*i]eil&4 ,dit feit 0 voor de ,rome9s*e ontwikkel+ van ze] veel belang4 ,de ko/b>e kun/w]k51 die m5 uit de v]ov]de /$5 na> ,rome bra*t1 di5d5 tot vorm5de modell54 ,de krijg%aftige ,rome95 le]d5 nu ,grieks*e bes*av+ en z$5 k5n54 #ag4 ,de ,punis*e oorlog54 -- #bfd-adf4 #a4 ,de rijkdom en ma*t van ,k>?ago 7blz4 #be en #bf7 maakte de ijv]zu*t d] ,rome95 ga&e1 welke spo$ig tot d5 krijg leidde4 ,da> de ,rome95 deze hunne vij&5 ,punirs1 d4 i4 ,pho5icirs noemd51 word5 hunne oorlog5 met de ,k>?ag]s als de ,punis*e aang$uid4 ,nog nooit hadd5 de ,rome95 &]s dan te l& ge/r$51 ma> na> 't model van e5 ge/r& ,k>?aags* s*ip word5 s*ep5 geb\wd1 door middel van ent]brugg5 de zee/rijd als 9 e5 l&oorlog v]&]d1 't groot/e g$eelte van 't ,k>?aags* gebi$ op ,sicili v]ov]d1 en de e]/e ov]w9n+ t] zee behaald #bfj4 ,nu wil de consul ,regulus d5 vij& 9 di5s eig5 gebi$ be/ok51 ma> wordt geslag5 en gevang54 ,s$]t blijft de /rijd wer bep]kt tot de zee en ,sicili1 wa> de ,k>?ag]s nog e5 pa> onneemb>e ve/+5 hadd54 ,ma> de vr$esp>tij 9 ,k>?ago /ond ook deze liev] af dan d5 /rijd voort te zett54 ,9 #bdj e9digde de e]/e ,punis*e oorlog2 de ,k>?ag]s ontruimd5 hun gebi$ op ,sicili1 dat het e]/e ,rome9s*e w+ewe/ 7prov9cie7 wordt4 ,weldra v]krijgt ,rome nu ook ,s>d9i1 ,corsica1 ,illyri g$eeltelijk en ,cisalpijns* ,galli4 ,ma> ook ,k>?ago zat niet /il2 da> _h e5e &]e p>tij dan de bov5g5oemde doorgezet s*adev]go$+ te zoek5 9 ,spanje1 wa> dan ook ,hamilc> ,b>cas veel me] dan de helft van het l& v]ov]de4 ,zijn zoon ,hannibal _h hij re$s als knaap meg5om5 na> ,spanje en e5 eeuwig5 haat teg5 de ,rome95 do5 zw]54 ,en zek] is nooit e5ige e$ t] w]eld tr\w] nagekom5 dan deze4 ,to5 de zoon1 e5ig5 tijd na 's vad]s dood1 het opp]bevel kreeg1 ta/te hij opzettelijk het met de ,rome95 bevri5de ,saguntum 7blz4 #cb7 aan1 en gelijk enkel5 wa>s*uwd51 t]wijl de s5aat b]aadslaagde1 g+ het v]lor54 #b4 ,nu eis*te ,rome van ,k>?ago de uitlev]+ van ,hannibal1 en to5 hi]aan niet w]d voldaan1 wilde m5 hem 9 ,spanje gaan beoorlog5 en /ak da>toe ov] zee4 ,hij wa*tte h5 e*t] niet af1 ma> waagde d5 /\t5 to*t ov] de ,pyr5en1 door ,zuid-oo/-,galli en ov] de ,alp54 ,ge5 wond] dat m5 d5 twe$5 ,punis*5 krijg na> hem d5 ,hannibalsoorlog 7#bah-bja7 noemt4 ,de ,rome95 kond5 en wild5 niet geloov51 dat e5 to*t van ,hannibal ov] de ,alp5 mogelijk gewee/ 04 ,zij zag5 het e*t] spo$ig en ru/t5 zi* toe zoo go$ zij kond54 ,hannibal _h zi* door e5 bondg5oots*ap met de ,gallirs 9 ,opp]-,itali v]/]kt en sloeg de ,rome9s*e leg]s driemaal a*t] elk&]1 /e$s diep] 9 ,itali doordr+5d4 ,to5 vreesde ,rome1 dat ,hannibal voor de poort5 z\ v]s*ijn5 en de /ad beleg]54 ,ma> hij trok ,rome voorbij na> ,apuli1 en bra*t da> d5 ,rome95 bij ,cannae wer zulk e5e hevige n$]laag toe1 als zij nog ma> tweemaal1 laat/elijk ruim e5 eeuw gel$51 ond]gaan hadd54 ,e5 groot deel van ,zuid-,itali1 ,mac$oni en ,syracuse w]d5 zijne bondg5oot54 ,ma> uit ,k>?ago kreeg hij ge5 troep5 en krijgsvoorraad g5oeg1 dat 0 te ko/ba> voor de vr$esp>tij1 en zijne oude troep5 v]slapt5 door e5 te weeld]ig lev54 ,rome da>5teg5 sp&e zijne be/e kra*t5 9 en waagde e5 /\t5 slag4 ,t]wijl zij ,mac$oni door de ,griek5 liet5 bezig h\d51 v]m$5 zij besliss5de slag5 9 ,zuid-,itali1 en g+5 ,syracuse zelf beleg]54 ,zij be/e$d5 da>aan #c j>54 ,9 die /ad leefde de b]oemde wiskundige ,ar*im$es1 die de v]d$ig+ teg5 de ,rome95 kra*tig ond]/eunde1 da> hij ma*9es v]va>digde1 wa>door /e55 en vuurkogels gesl+]d w]d5 en d]gelijke4 ,ma> de dapp]/e v]d$ig+ hielp de /ad niet2 zij moe/ zi* e9delijk ov]gev54 ,de ,rome9s*e veldhe] _h bevol51 bij de be/orm+ van ,syracuse1 d5 wijz5 ,ar*im$es te sp>54 ,deze zat1 onbekomm]d om hetge5 er om hem voorviel1 9 zijn huis1 en teek5de figur5 tot nieuwe uitv9d+5 9 het z&4 ,to5 drong e5 ,rome9s* soldaat b9n51 die d5 groot5 man niet k5de4 ,o1 veeg mijne cirkels niet uit6 riep ,ar*im$es d5 krijgsman toe4 ,ma> deze v]sloeg hem4 #c4 ,na d5 val d] /ad hadd5 de ,rome95 geheel ,sicili 9 h&51 en kond5 nu hunne volle kra*t teg5 ,k>?ago zelf ri*t54 ,re$s w>5 zij het 9 ,spanje gaan be/rijd51 en van nu af w]d dit door ,scipio met zoo go$ gevolg voortgezet1 dat weldra bijna dat gans*e s*i]eil& tot ,rome9s*e prov9cie 7w+ewe/7 w]d4 ,hannibals jong]e bro$]1 die da> als bevelhebb] 0 geblev51 _h op zijn bro$]s roep/em di5s voetspoor gevolgd om hem 9 ,zuid-,itali te gaan bij/aan1 ma> 0 ond]weg door de ,rome95 geslag5 en met zijn leg] v]nield4 ,to5 ,hannibal dit v]nam en het dood%o(d van zijn bro$] aans*\wde1 riep hij we55d uit3 ,wee1 nu zie ik het lot van ,k>?ago nad]56 ,en het nad]de ind]daad1 snel en zek]4 ,want de ,rome9s*e s5aat _h ,scipio1 wi5s taak 9 ,spanje zoo s*itt]5d voltooid 01 tot proconsul van ,sicili b5oemd4 ,en deze be/ond op nieuw1 wat e5 halve eeuw te vor5 aan ,regulus mislukt 01 d5 oorlog na> ,afrika ov] te br5g51 en dat1 t]wijl ,hannibal nog 9 ,zuid-,itali geleg]d 04 ,te laat zag5 de ,k>?ag]s hunne twe$e groote f\t 91 die van dez5 groot5 man niet na> behoor5 ge/eund te hebb54 ,m5 zo*t hem aan tot de leid+ d] v]d$ig+ van het vad]l&1 voor welks belang hij #cf ja> buit5 af1 de laat/e #af 9 ,itali gekampt _h1 te we9ig ge/eund4 ,en hij v]loo*5de de liefde voor ,k>?ago1 d5 haat teg5 ,rome niet4 ,bij ,zama1 vijf dagreiz5 van ,k>?ago1 /iet hij op het ,rome9s*e leg]4 ,de groote beteek5is da>van w]d door ,hannibal dadelijk begrep51 zoodat hij besloot1 met ,scipio te ond]h&el54 ,op e5 heuvel tuss*5 de beide leg]plaats5 ontmoett5 elkar de beide groot/e veldhe]5 van hun tijd4 ,e5e wijl /ond5 zij zwijg5d teg5ov] elk&]1 ,scipio 9 d5 bloei des lev5s en 9 d5 zonneglans van het geluk1 ,hannibal re$s v]\d]5d en door teg5spo$ t] ner g$rukt4 ,to5 ri$ ,hannibal tot d5 vr$e1 t]wijl hij zijn teg5/&] aan de mogelijke wissel+ van het geluk h]9n]de1 en bood hem als prijs van d5 vr$e d5 af/& van ,spanje en alle eil&5 9 de ,middell&s*e zee4 ,scipio e*t] eis*te 9 het trots*e voorgevoel d] zege onvoorwa>delijke ond]w]p+4 ,to5 brak ,hannibal de ond]h&el+ af en de /rijd begon1 die het lot van ,k>?ago besli/e4 ,de ,rome95 ov]wonn5 en /eld5 h>de vr$esvoorwa>d53 ,k>?ago v]loor alle bezitt+5 buit5 ,afrika1 het moe/ alle s*ep5 op ti5 na uitlev]51 belov5 ge5 oorlog te vo]5 zond] toe/emm+ d] ,rome951 en e5e groote som als v]go$+ van oorlogsko/5 betal51 9 #ej t]mijn5 van ev5 zooveel j>54 ,hoeveel gemakkelijk] dit nu ook is dan e5e groote som 9 e5s af te do51 het is voor e5 /aat des te me] v]n$]5d1 want door de v]pli*t+ di] ja>lijks*e bijdrage g$ur5de e5 halve eeuw w]d ,k>?ago als 't w>e cijnsba> aan ,rome1 welks w]eldhe]s*appij 9 't we/5 re$s nu geve/igd 04 #bjj4 #d4 ,de diepe v]n$]+ van ,k>?ago de$ ,hannibal niet inslap54 ,hij bevord]de door uitmunt5de v]ord5+5 de welva>t zijn] vad]/ad en w]kte ook na> buit51 da> hij d5 ,rome95 9 d5 ,syris*5 7blz4 #fe en #ff7 kon+ ,antio*us ,,iii d5 ,groot5 e5 ma*tig5 vij& v]wekte4 ,to5 dit d5 ,rome95 bek5d w]d1 eis*t5 zij van de ,k>?ag]s de uitlev]+ van ,hannibal1 en dez5 bleef niets ov]1 dan zijn vad]l& te v]lat54 ,hij begaf zi* na> ,antio*us1 die e*t] ook door de ,rome95 ov]wonn5 w]d 7#aij71 en ,hannibal moe/ na> ,kle9-,azi vlu*t54 ,ma> ook da> vond5 hem zijne onv]zo5lijke vij&54 ,to5 ,hannibal zag1 dat hij niet me] ontvlu*t5 kon1 nam hij v]gif1 dat hij re$s lang bij zi* g$rag5 _h1 en /i]f 9 d5 leeftijd van #fd j>54 ,zoo 0 het uite9de van e5 d] groot/e veldhe]5 d] oudheid4 ,gelijk de ,rome95 op ,syri ov]wonn51 zoo /raft5 zij ook ,mac$oni voor zijn v]bond met ,hannibal na d5 slag bij ,cannae 7blz4 #gd74 ,h]haaldelijk geslag51 kwam het l& e]/ ond] ,rome9s*5 invlo$1 en w]d v]volg5s1 ev5als ,illyri en ,epirus1 als w+ewe/ +elijfd4 #e4 ,ev5 vrdat dit voltooid 01 _h m5 d5 d]d5 ,punis*5 oorlog aangevang5 7#adi74 ,want de ,rome95 vreesd5 ,k>?ago1 ook na zijn diep5 val4 ,e5 oud raad%e]1 ,cato1 sloot elke r$e die hij 9 d5 s5aat hield1 met de woord53 ,ov]ig5s b5 ik van me5+1 dat ,k>?ago moet v]woe/ word54 ,da> de w5s* van ,cato ook het v]lang5 d] ,rome95 01 liet zi* e5 voorw5dsel tot d5 oorlog li*t v9d54 ,m5 h&elde met afs*uwelijke argli/4 ,de ,k>?ag]s moe/5 e]/ weg5s e5 t]uggeslag5 aanval van ro(zieke nabur5 #cjj voorname jongel+5 uitlev]54 ,da>op v]langde m5 alle s*ep51 wap5s en krijgsg]e$s*ap4 ,to5 ook dit met weemo$ 0 toege/aan1 gaf m5 d5 ,k>?ag]s bevel1 hunne /ad te v]lat51 deze te v]woe/5 en zi* e5ige mijl5 van de ku/ nieuwe hutt5 te b\w54 ,ontzett5de eis*6 ,de ,k>?ag]s g]aakt5 9 wo$e en v]twijfel+ en zwo]5 zi* liev] met hunne /ad te lat5 begrav51 dan zelf ha> te v]nietig54 ,zij ontwikkeld5 e5 ijv]1 als nauwelijks ooit gezi5 04 -- ,e5 kle9 deel da>van z\ e5s ,hannibal de ov]w9n+ v]s*aft hebb54 -- ,ma> het 0 te laat6 ,nadat de ,rome95 ,k>?ago twee ja> lang beleg]d hadd51 v]s*e5 de kle9zoon#d van ,scipio1 die ruim e5 halve eeuw gel$5 d5 twe$5 ,punis*5 oorlog t5 e9de gebra*t _h1 en drong met e5e vreeselijke be/orm+ 9 de /ad4 ,wat hi] het zwa>d en het vuur gewo$ hebb51 dat laat zi* niet bes*rijv54 #ag dag5 duurde de br&1 en to5 er ge5 ontkom5 me] mogelijk 01 wi]p de bevolk+ zi* liev] 9 de vlamm5 dan 9 de h&5 d] vij&5 te vall54 ,en ook teg5 de pu9hoop5 nog wo$de de ,rome9s*e haat4 ,e5e diepe voor w]d gegrav5 en hi]9 z\t ge/rooid1 als teek5 van onvru*tba>heid1 wa>toe m5 de plek doemde1 t]wijl het geheele gebi$ ond] d5 naam ,afrika ,rome9s* w+ewe/ w]d #adf4 ,9 hetzelfde ja> v]woe/t5 de ,rome95 ook de fraaie /ad ,kor9!1 en maakt5 da>me ,griek5l&1 wa>van zij het deel ,hellas ( het ,aetolis* v]bond 7de ,peloponnesus vormde het ,a*aes* v]bond7 re$s +elijfd hadd51 geheel tot ,rome9s*e prov9cie4 ,vele ,griek5 kwam5 to5 g$wong5 ( vrijwillig na> ,rome en bra*t5 hun b>ba>s*5 ov]w9na>s de fijne helle5s*e bes*av+ m$e1 die ?ans nog me] bewond]d wordt dan alle krijgsdad5 d] ,rome954 #d ,eig5lijk 9 de familie opg5om51 want hij 0 door e5 zoon van ,scipio1 bij ont/5t5is van mannelijk oir1 volg5s ,rome9s* gebruik1 als zoon aang5om51 wa>bij dan ook de naam ov]g+4 ,zie ,bew]k]s gesla*t/abell5 no4 #a4 #ah4 ,de ,grac*54 #a4 ,9 ,rome 0 langzam]h& het ond]s*eid tuss*5 patricirs en plebej]s v]dw552 er _h zi* e*t] e5 nieuwe soort van adel gevormd1 die be/ond uit de p]son51 die tot hooge ambt5 gekom5 w>54 ,deze li$5 hadd5 ook het groot/e g$eelte d] v]ov]de l&]ij5 aan zi* getrokk51 die to* eig5lijk aan het volk behoord51 da> zij door de leg]s aan de vreemde volk5 ontnom5 w>54 ,t]wijl zoo de voornam5 9 rijkdom zwelgd51 leefd5 de lag]e volksklass5 9 d5 groot/5 nood4 ,zulk e5 treurige toe/& maakte de opm]kzaamheid ga&e vooral van twee mann51 die tot de voornaam/e familin behoord54 ,het w>5 de beide bro$]s ,tib]ius en ,cajus ,grac*us4 ,hunne mo$] ,cornelia1 e5e do*t] van ,scipio1 d5 ov]w9na> van ,zama1 0 e5e d] be/e vr\w5 die ,rome ooit zag4 ,zij liet h>e zon5 door de voortreffelijk/e le]a>s ond]wijz5 en w5dde zorgvuldig alles aan1 om ze tot brave mann5 op te vo$54 ,to5 e5s 9 e5 gezels*ap door dames de pra*tig/e tooisels en si]ad5 getoond w]d5 en m5 ,cornelia na> h>e s*att5 vroeg1 riep zij h>e beide zon5 en zeide3 ,hi] zijn mijne e5ige en groot/e s*att56 ,de bro$]s ontwikkeld5 zi* v]s*ill5d1 ma> kwam5 e9delijk op ne zelfde baan4 ,tib]ius trad het e]/ 9 't op5ba> op4 ,hij w]d tot volk/ribuun1 d4 i4 tot v]d$ig] d] volksre*t5 7blz4 #fg7 gekoz51 en bew]kte1 dat het volk zooveel mogelijk a&eel aan de groote /aatsgo$]5 kreeg4 ,9 het ja> #acc bra*t hij e5e me] dan twee eeuw5 oude1 ma> 9 onbruik g]aakte akk]wet 9 w]k+1 volg5s welke ge5 burg] me] dan #ejj morg5 /aatsl&]ij5 bezitt5 mo*t en al het ov]ige aan de arme familin v]deeld moe/ word54 ,het dankb>e volk wilde hem h]kiez51 ma> de edel5 7nobiles7 ( s5aatsp>tij1 ook wel optimat5 geheet51 w>5 zoo v]bolg51 dat zij geweld gebruikt5 en hem met #cjj burg]s v]moordd54 ,da> zij d5 jong]5 bro$]1 ,cajus1 vreesd51 zo*t5 zij hem te v]wijd]5 door hem e5 ambt 9 ,s>d9i te gev54 ,dit hielp e*t] niet lang4 #b4 ,cajus 0 e5 trots* man van e5 heftig gemo$1 en besloot het w]k zijns bro$]s te voltooi51 hoewel zijne mo$] hem gewa>s*uwd _h4 ,de nood des volks1 di5 hij diep doorzag1 liet hem ge5 ru/4 ,als hij sprak1 w>5 zijne /em en geb>5 zoo ma*tig1 dat hij all5 ro]de4 ,als tribuun 0 hij w]kzam] dan iem& vr hem4 ,behalve de akk]wet bra*t hij nog &]e wett5 tot /&1 wa>door het volk ma*t en voordeel kreeg4 ,9 ,itali liet hij groote en pra*tige l&weg5 aanlegg52 9 de v]ov]de l&5 /i*tte hij nieuwe plaats51 opdat de arme burg]s zi* da> kond5 ve/ig5 en d5 grond beb\w54 ,t]wijl ,cajus zi* e5s op e5 reis na> ,afrika bevond tot /i*t+ e5] /ad1 zett5 de rijk5 al hunne ma*t 9 beweg+1 dat ,cajus niet wer tot tribuun gekoz5 z\ word54 ,zij deeld5 geld uit1 d$5 veel t5 gevalle van het volk1 en v]zek]d5 da>bij1 dat zij het welzijn van het volk betra*tt51 ma> ,cajus zi* tot tyran wilde mak5 en dat niem& zulks mo*t toe/aan4 ,to5 ,cajus na> ,rome t]ugke]de1 zag hij spo$ig dat zijne positie ze] moeielijk 04 ,op d5 v]kiez+sdag kwam het tot e5 /rijd1 wa>9 ,cajus zi* v]lor5 zag4 ,om niet 9 de h&5 zijn] vij&5 te vall51 liet hij zi* door e5 slaaf door/ek54 ,met hem viel5 nog me] dan #cjjj burg]s -- #aba4 -- ,zoo w>5 de ,grac*51 de edel/e volksvri5d51 als (f]s van hun /rev5 gevall54 ,zij b]eikt5 de hooge doele9d5 niet1 die zij voor oog5 hadd54 ,het volk zag e*t] spo$ig 91 wat het aan de groote mann5 bezet5 _h4 ,het ri*tte hun /&beeld5 op en hield de plaats5 heilig1 wa> zij gevall5 w>54 ,ook aan hunne edele mo$] w]d e5 g$5kteek5 gewijd1 wa>op het e5v\dige1 ma> beteek5isvolle ops*rift /ond3 ,cornelia1 mo$] d] ,grac*54 #ai4 ,m>ius en ,sulla4 #a4 ,m>ius1 e5 dagloon]szoon1 0 zond] e5ig ond]wijs opgegroeid1 /]k geb\wd1 =s* van aanzi5 en ruw van z$54 ,door wilde ko5heid en dapp]heid _h hij zi* 9 d5 oorlog ond]s*eid5 en e9delijk d5 veldhe]srang v]worv54 ,tot volk/ribuun gekoz51 wi/ hij zi* de gun/ d] lag]e klass5 te w9n54 ,ook wi]f hij voor het e]/ e5 leg] uit de arm/e burg]s1 wa>door de grond gelegd w]d tot de he]s*appij d] soldat54 ,nadat hij d5 ,afrikaans*5 kon+ ,jugur?a ov]wonn5 _h1 vo]de hij e5 hevig5 /rijd teg5 de ,cimbr5 en ,teuton54 ,de e]/e1 e5 d] vor/5 van ,numidi1 _h zijne m$ekon+5 lat5 v]moord51 bij 't v]ov]5 van hun gebi$ de /ad ,cirta g5om5 en de geheele mannelijke bevolk+ er van omgebra*t1 wa>ond] e5 aantal ,rome95 w>54 ,to5 de rege]+ 9 ,rome zi* dit aantrok1 wi/ ,jugur?a gezants*app51 tribun5 en veldhe]5 om te koop51 behalve ,metellus1 die hem v]sloeg4 ,ma> de volksp>tij1 s$]t d] ,grac*5 dood de ond]ligg5de1 _h het ho(d opge/ok51 en b5oemde uit ha> midd5 ,m>ius tot consul en opp]bevelhebb] teg5 ,jugur?a4 ,ook deze ov]won 7#ajg7 en ,jugur?a w]d gevang5 g5om5 en /i]f te ,rome4 ,re$s ev5 vrdat de /rijd met ,jugur?a 0 begonn51 w>5 bov5g5oemde ,g]maans*e ( ,duits*e volks/amm5 uit het noord5 9 de ,rome9s*e prov9cin gevall54 ,zij w>5 van reusa*tige grootte1 9 di]5vell5 gehuld en vreeselijk om aan te zi54 ,hunne bre$e zwa>d5 en zw>e /rijdkolv5 w]kt5 ind]daad ontzett5d2 zelfs d5 oud5 soldat5 van ,m>ius kwam5 de ,duits*e b>b>5 zoo s*rikkelijk voor1 dat hij ze e]/ wek5 lang aan hun aanblik gew5n5 moe/4 ,h]haaldelijk hadd5 zij de ,rome9s*e leg]s ond] &]e ho(d5 re$s geslag51 wa>om de volksklasse de h]b5oem+ van ,m>ius tot consul _h doorg$rev51 wat zij nog vi] j>5 a*t]e5 h]haalde4 ,het 0 e5 geluk voor de ,rome951 dat de ,teuton5 zi* van de ,cimbr5 s*eidd5 en alle5 m>*e]d54 ,zij w]d5 geheel v]slag51 9 't zuid-oo/5 van het teg5woordige ,frankrijk #ajb4 ,intuss*5 w>5 de ,cimbr5 ov] de ,tirol] ,alp5 9 noord-,itali gevall54 ,zij hadd5 zi* op hunne groote s*ild5 van de ijs- en sneeu:ell+5 lat5 afglijd5 en to5 groote rotsbrokk5 en boom/amm5 9 de ,ets* geworp51 om da>ov] d5 teg5ov]ge/eld5 oev] te b]eik54 ,to5 ijlde ,m>ius met zijne van roem dronk5 troep5 da>he54 ,9 de nabijheid van ,v]ona kwam het tot e5 ontzett5d5 slag1 wa>9 de ,cimbr5 ov]wonn5 w]d5 #aja4 ,m>ius w]d als r$d] van d5 /aat1 als d5 d]d5 /i*t] d] /ad1 d5 twe$5 ,camillus1 begroet4 #b4 ,niet lang da>na brak e5 inw5dige oorlog uit1 da> de ,italiaans*e bondg5oot5 van ,rome zi* gelijke re*t5 als de ,rome95 wild5 v]w]v54 ,9 dez5 /rijd trad ,sulla op d5 voorgrond1 e5 man van zeldzame gav5 en uit voornam5 /&4 ,t]wijl ,m>ius de ziel d] volksp>tij 01 0 ,sulla het ho(d van d5 adel4 ,to5 om dez5 tijd de kon+ ,mi?radates van ,pontus1 aan de ,zw>te zee1 zi* teg5 de ,rome95 v]hief en e5 geweldig leg] op de be5 bra*t1 koos de ,rome9s*e s5aat ,sulla tot opp]bevelhebb]4 ,ma> het volk nam met die opdra*t ge5 g5oeg51 het v]langde ,m>ius als aanvo]d] teg5 d5 vij&4 ,zoo begon de e]/e burg]oorlog2 ma> ,sulla joeg ,m>ius op de vlu*t na> de pu9hoop5 van ,k>?ago en g+ nu d5 e]/5 /rijd teg5 ,mi?radates vo]54 ,t]wijl hij 7,sulla7 dez5 h]haaldelijk sloeg1 w]d ,m>ius door zijn wap5bro$] ,c9na t]ugg]oep5 en t5 zev5d5 male consul 7#hf74 ,de aanhang]s van d5 s5aat w]d5 met ontzett5de wre$heid v]volgd en g$ood2 ,m>ius zelf /i]f b9n5 we9ige wek54 ,sulla liet 9 ,rome zijne teg5p>tij raz51 en zette 9 't oo/5 zijne taak voort4 ,to5 hij e*t] deze glori]ijk voltooid _h1 kwam hij na> ,itali t]ug1 va/ beslot5 de volksp>tij uit te roei54 ,hij ov]won zijne teg5/&]s en wo$de nu nog one9dig wre$] dan dez5 g$aan hadd54 ,het aantal d] g$ood5 wordt op #ejjjj ges*at4 ,nadat hij geheel de ma*t van d5 s5aat h]/eld _h1 trad hij van het /aats-1 en weldra ook van het lev5/ooneel af4 ,ev5als ,m>ius1 /i]f hij aan de gevolg5 van onmatigheid1 vooral 9 het dr9k54 ,e5e g$u*te ziekte v]nietigde zijn lev5 op sm>tvolle wijze4 ,hij _h zi* ga>ne d5 gelukkig5 g5oemd1 en /i]f to* als de ongelukkig/e d] m5s*54 #bj4 ,julius ,caes>4 -- #ajj-dd4 #a4 ,to5 de ,rome95 b5ev5s de buit5l&s*e oorlog5 ook d5 v]d]felijk5 burg]krijg hadd51 ontwikkelde zi* e5 man1 die 9 gee/ en kra*t alle &]5 ov]tr(4 ,het 0 ,julius ,caes>1 de groote veldhe]1 /aatsman en vri5d d] wet5s*app54 ,zijn vad] 0 vroeg ge/orv51 ma> zijne voortreffelijke mo$] ,aurelia gaf hem e5e ze] go$e opvo$+4 ,zij boezemde hem e5e vri5delijkheid en liefelijke spraakzaamheid 91 die lat] hoog g]oemd w]d4 ,caes> _h e5 doordr+5d v]/&1 e5 ze] /]k geheug5 en e5e lev5dige v]beeld+skra*t1 wa>bij nog e5e groote volh>d+ kwam4 ,9 zijne jeugd _h hij e5 zwak li*aam en le$ dikwijls aan ziekt52 hij hield zi* e*t] door matigheid 9 et5 en dr9k5 gezond1 en v]/]kte zi* weldra door li*amelijke oef5+5 zooze]1 dat hij alle bezw>5 van d5 oorlog v]drag5 kon4 ,door ongev5a>de e]- en he]s*zu*t g$rev51 v]/ond hij het to*1 de groot5 niet teg5 zi* 9 't h>nas te jag51 vr hij geheel de /em des volks gewonn5 _h4 ,hij leefde ev5 v]kwi/5d als ,alcibiades1 ma> be/e$de wijselijk zijn v]mog5 ook1 om de gun/ zijn] m$eburg]s te v]w]v54 ,en dit gelukte hem spo$ig en zoo1 dat hij het waagde1 na> het ambt van opp]prie/] te d+51 dat &]s alle5 de e]wa>dig/e en v]di5/elijk/e raad%e]5 kreg54 ,zijne mo$] twijfelde aan d5 go$5 uitslag4 ,ma> ,caes> g+ na> de /emm+ en ke]de als hoogeprie/] t]ug4 ,het omkoopb>e volk 0 tot alles te beweg54 #b4 ,e5ig5 tijd da>na z\ ,caes> als /adh\d] na> de prov9cie ,spanje gaan1 ma> zijne s*uldeis*]s wild5 hem niet uit ,rome lat5 trekk51 want hij 0 hun #bc millio5 s*uldig4 ,to5 won hij d5 rijk5 ,crassus voor zi*1 dat deze borg voor hem bleef1 en reisde da>op na> ,spanje1 wa> hij zi* 9 kort5 tijd e5 ongehoord v]mog5 v]wi]f4 ,na zijn t]ugkom/ g$roeg ,caes> zi* re$s veel me] als he]s*]1 en de groot5 van ,rome zag5 met v]wond]+1 met welke ma*t hij het volk na> zijn5 wil leidde4 ,het mee/ ont/eld 0 ,pompejus1 die tot op dat oog5blik voor d5 groot/5 en b]oemd/5 burg] van zijn tijd gold4 ,pompejus _h 9 drie w]elddeel5 te wat] en te l& de belangrijk/e ov]w9n+5 behaald4 ,t]wijl ,sulla de volksp>tij 9 ,rome ond]drukte1 _h ,pompejus hetzelfde 9 ,afrika g$aan1 v]volg5s 9 ,spanje 7#gb74 ,op de t]ugkom/ van hi] bra*t hij d5 /rijd teg5 de opge/ane slav5 en zwa>dve*t]s t5 e9de1 wi] kra*t re$s door ,crassus gebrok5 04 ,da>na b$wong hij de ze]oov]s1 die 9 ,cilici en ,creta woond51 en maakte laat/g5oemd eil& tot w+ewe/4 ,van de &]e krijg/o*t5 van ,pompejus is vooral die na> ,azi b]oemd 9 d5 d]d5 oorlog teg5 ,mi?radates 7de twe$e _h we9ig b$uid74 ,nadat ,lucullus1 de befaamde lekk]bek1 dez5 vor/ op de vlu*t _h geslag5 na> ,arm5i1 welks kon+ ook ov] ,syri he]s*te1 ov]won ,pompejus hem bij d5 ,eufraat1 v]ov]de ,syri en maakte ,pale/9a afhankelijk van ,rome 7#fd74 -- ,to5 e*t] de s5aat draalde met het go$keur5 van ,pompejus' bes*ikk+51 sloot deze e5 v]bond met ,caes> en huwde di5s do*t] ,julia4 ,da> met ,caes> re$s de rijke ,crassus v]bond5 01 zoo 0 er e5 driemans*ap1 triumviraat1 ont/aan1 wa>na> het ,rome9s*e volk zi* gemakkelijk voegde4 ,weldra kreeg ,caes> het be/uur 9 ,galli1 d4 w4 ,noord-,itali en ,zuid-,oo/-,frankrijk2 ,pompejus koos ,spanje1 ma> bleef ru/ig 9 ,rome zitt52 ,crassus g+ na> ,azi4 ,9 ,galli betoonde ,caes> zi* e5 groot veldhe]4 ,b9n5 #aj j>5 heeft hij van uit het ,zuid-,oo/5 van het teg5woordig ,frankrijk alle ,gallis*e volks/amm5 ond]worp51 de ,helvetirs na> hun l& t]ug1 en de ,g]man51 ond] ,ariovi/us d5 ,gall5 te hulp gekom51 t5gevolge van d5 slag bij ,vesontio 7,besanon7 #eh ov] d5 ,rijn t]ugg$rev51 zelfs het ,g]maans*e l& tuss*5 ,galli en d5 b5$5-,rijn v]ov]d en 9 #eb e5 algeme55 op/& d] ,gallirs g$empt4 ,ma> hij v]me$ de dui/]e w\d5 van het oude ,duits*l&4 ,zelf heeft hij ons zijne veldto*t5 ze] om/&ig en fraai bes*rev51 gelijk ook d5 volg5d5 burg]oorlog4 #c4 ,de ov]w9n+5 van ,caes> maakt5 ,pompejus ong]u/1 die s$]t d5 dood van ,crassus 9 d5 /rijd teg5 de ,p>!n nog ang/ig] 04 ,met d5 s5aat 9 ,rome b$u*t1 dat de dapp]e ,caes> met zijn volksaanhang voor hunne he]s*appij geva>lijk kon word51 zond5 zij dez5 het bevel1 zijn leg] af te dank5 en zijn proconsulaat ner te legg54 ,de$ hij zulks niet1 dan z\ hij voor e5 vij& van 't vad]l& v]kla>d word54 ,to5 ,caes> dit bevel ontvang5 _h1 besloot hij1 zi* te v]d$ig54 ,hij sprak met zijne soldat5 en brak to5 op na> ,itali4 ,aan de gr5srivi] van ,cisalpijns* ,galli en eig5lijk ,itali gekom51 zeide hij3 ,de te]l+ zij geworp51 en m>*e]de na> ,rome4 ,pompejus _h zi* gevleid1 dat hij legio55 uit de a>de /amp5 z\4 ,hij vlu*tte e*t] met e5 aantal s5aatsl$5 voor ,caes> na> ,griek5l&4 ,9 kort5 tijd behe]s*te ,caes> geheel ,itali4 ,hi]op sloeg hij het leg] van ,pompejus 9 ,spanje en g+ to5 na> ,griek5l&1 wa> hij zijn teg5/&] bij ,ph>salus 9 ,!ssali ov]won 7#dh74 ,de geslag5e ,pompejus vlu*tte na> ,egypte1 ma> w]d hi]1 alvor5s te l&51 door li$5 van d5 ,egyptis*5 kon+ v]moord4 ,to5 ,caes> drie dag5 lat] l&de1 v]nam hij met sm>t wat er gebeurd 01 en /rafte de moord5a>s van zijn ongelukkig5 teg5/&]4 ,de he]s*appij ov] ,egypte viel aan 's kon+s zu/] ,cleopatra t5 deel4 #d4 ,na ,pompejus' dood _h ,caes> nog m5ig5 zw>5 /rijd te be/aan1 da> de aanhang]s d] republiek zi* bij die van ,pompejus aanslot5 en zi* ook de hulp van buit5l&s*e vij&5 t5 nutte maakt54 ,hij zegepraalde e*t] all]wege 79 ,afrika en ,spanje7 en kreeg de he]s*appij 9 ,rome met /e$s hoog]e titels4 ,da> hij het volk groote fee/5 gaf en zi* voor elk vri5delijk betoonde1 w]d hem op all]lei wijze hulde bewez54 ,zijn geboort$ag 0 e5 volksfee/2 zijn beeld /ond op munt52 zijn naam t] e] w]d ook e5 ma& ,julius g5oemd2 ook noemde m5 d5 nieuw5 kal5d]1 di5 ,caes> liet v]va>dig51 d5 ,juliaans*54 ,de s5aat _h d5 ma*tig5 he]s*] met e5 g\d5 zetel en het purp] v]e]d4 ,nu s*e5 niets me] te ontbrek5 dan de kon9klijke kroon4 ,en ook deze wilde m5 bewillig54 ,ma> het ges*i$de &]s4 ,e5 aantal mann51 v]bitt]d ov] de v]plaats+ d] he]s*appij van d5 s5aat op n p]soon1 zwo]5 heimelijk sam5 om ,caes> te dood54 ,aan het ho(d /ond5 ,brutus en ,cassius4 ,de #ae;de ,ma>t #dd w]d tot ,caes>s doodsdag be/emd4 ,er 0 e5e zitt+ b]aamd1 die ,caes> nietteg5/a&e alle wa>s*uw+ bijwoonde4 ,to5 w]d hij door de saamgezwor55 omr+d en nerge/oot54 ,door #bc dolk/ek5 getr(f51 viel ,caes> aan d5 voet van e5 /&beeld van ,pompejus dood t] a>de4 ,caes> 0 gevall51 ma> zijne aanhang]s blev5 onv]saagd4 ,de consul ,antonius bew]kte1 dat d5 v]moord5 ambtg5oot e5e ple*tige begraf5is b]eid w]d4 ,met de groot/e pra*t w]d de ba> getooid1 die de raad%e]5 droeg54 ,voorts hield ,antonius de lijkr$e en /elde de v]di5/5 van ,caes> met zoo groote welsprek5dheid 9 het li*t1 dat all5 tot tran5 g]o]d w]d54 ,hij toonde d5 mantel1 met dolk/ek5 doorboord1 en las e5 te/am5t van ,caes> voor1 wa>9 ges*rev5 /ond1 dat elk ,rome9s* burg] e5 ges*5k 9 geld bekom5 z\1 en dat alle tu95 van ,caes> aan het volk behoord54 ,to5 w]d5 de sm>t en de toorn algeme54 ,m5 liep wo$5d door de /rat5 en /ak de huiz5 d] saamgezwor55 9 br&1 die intuss*5 gevlu*t w>54 ,e5 nieuwe burg]oorlog 0 nabij4 #ba4 ,octavianus ,augu/us4 #a4 ,caes> _h d5 kle9zoon zijn] zu/]#e1 ,octavianus1 tot zijn ho(d]fg5aam b5oemd4 ,deze jongel+ 0 jui/ 9 ,kle9-,azi1 ma> liet zi* spo$ig 9 ,rome v9d5 en g$roeg zi* hi] zoo sluw1 dat hij 9 kort5 tijd de gun/el+ van s5aat en volk w]d4 ,intuss*5 g$roeg ,antonius zi* /e$s aanmatig5d] en ov]mo$ig]4 ,to5 trad ,cic]o op1 e5 man van buit5gewone r$5a>sgav51 en dond]de teg5 ,antonius1 als d5 geva>lijk/5 vij& des vad]l&s4 ,re$s #bj ja> vroeg] _h hij d5 s5aat de groot/e di5/5 bewez5 door 't v]ijdel5 d] sam5zw]+ van ,catil9a1 die de he]s*appij d] optimat5 wilde brek54 ,nu ru/te hij niet1 vr ,antonius beoorloogd w]d4 ,dit ges*i$de1 en ,antonius vlu*tte na> ,galli1 wa> zijn tr\we aanhang] ,lepidus hem nieuwe troep5 toevo]de4 ,beid5 rukt5 da>op geme5s*appelijk teg5 ,octavianus op1 die aan de spits van 't ,rome9s*e leg] /ond4 ,bij ,bologna z\ de /rijd beg9n54 ,ma> ,octavianus _h het &]s beslot54 ,hij v]zo5de zi* met ,antonius en ,lepidus en v]e5igde zi* met h51 om de oude vrijheid te v]nietig5 en het ,rome9s*e rijk te deel54 ,dit v]bond wordt het twe$e driemans*ap g5oemd4 ,de drie v]bond55 trokk5 na> ,rome en begonn5 al hunne vij&5 te v]delg54 ,zoo ke]d5 de s*rikdag5 van ,m>ius en ,sulla t]ug4 ,de aanzi5lijk/e en rijk/e mann5 w]d5 v]moord1 op de ho(d5 d] gevlu*t5 hooge prijz5 ge/eld1 de soldat51 als voltrekk]s d] moordbevel51 rijk beloond4 ,ond] de tallooze ongelukkig51 die als (f]s van de he]s*zu*t d] drie mann5 viel51 0 ook ,cic]o1 die e5maal de burg]kroon v]kreg5 en d5 e]naam ,vad] des ,vad]l&s g$rag5 _h4 ,de wraakzu*tige ,antonius liet hem dood51 (s*oon ,octavianus het v]h9d]5 wilde4 #e ,g5ealogis*e tabell5 no4 #b4 ,t]wijl zulke gruwel5 9 en om ,rome voorviel51 /ond5 ,brutus en ,cassius1 de /adh\d]s van ,mac$oni en ,syri1 met hunne leg]s g]e$ voor de republiek te /rijd51 d4 w4 z4 voor het beh\d d] s5aatsma*t4 ,bij ,philippi1 9 ,mac$oni1 kwam het tot besliss+4 ,de aanhang]s d] oude vrijheid /r$5 zoo dapp]1 dat hun zek] de ov]w9n+ z\ t5 deel gevall5 zijn4 ,ma> to5 ,cassius1 door e5 vals* b]i*t misleid1 zi* 9 zijn zwa>d /ortte1 bezweek e9delijk ook ,brutus en gaf zi*1 gelijk vele &]51 d5 dood4 ,zoo w>5 de laat/e /eun5 van d5 vrij/aat gebrok51 en ,rome _h drie he]51 van welk5 i$] na> de alle5he]s*appij /reefde4 ,to5 de onb$uid5de ,lepidus door zijn leg] 9 ,afrika v]lat5 w]d1 v]deeld5 ,octavianus en ,antonius het ,rome9s*e rijk2 de e]/e nam de we/elijke1 de laat/e de oo/elijke l&54 #b4 ,t]wijl ,octavianus1 9 ,rome zetel5d1 er op b$a*t 01 ,antonius spo$ig van de he]s*appij te v]dr+51 leefde deze zorgeloos aan het s*itt]5de h( d] ,egyptis*e kon+9 ,cleopatra1 s*onk aan ha> en h>e familie e5 groot g$eelte d] ,rome9s*e prov9cie 9 ,azi weg1 en v]/iet e9delijk zijne deugdzame e*tg5oote ,octavia1 de zu/] van ,octavianus4 ,d5 sle*t5 indruk1 di5 zulk e5e v]metele h&elwijze bij de ,rome95 teweeg bra*t1 maakte ,octavianus zi* t5 nutte4 ,hij bew]kte e5 s5aatsbesluit1 wa>bij ,antonius van zijne wa>digheid ontzet1 en aan de ,egyptis*e kon+9 ,cleopatra de oorlog v]kla>d w]d4 ,to5 v]bond ,antonius zi* met ,cleopatra1 en beid5 trokk5 v]e5igd tot d5 besliss5d5 /rijd na> ,griek5l&4 ,to5 e*t] 9 d5 zeeslag bij kaap ,actium 7we/4 van ,hellas7 de kon+9 ,cleopatra vlu*tte #ca1 g+ ,antonius met ha> na> ,egypte t]ug en v]liet zoo zijn leg]1 dat na lang dral5 tot d5 v]wond]d5 ,octavianus ov]liep4 ,deze trok door ,syri na> ,egypte en sloeg hi] ,antonius1 die ook door ,cleopatra v]lat5 w]d4 ,zij liet hem zegg51 dat zij ge/orv5 01 en bra*t hem da>door zoo 9 v]twijfel+1 dat hij zi* zelv5 v]moordde4 ,de argli/ige kon+9 _h gehoopt1 ,octavianus voor zi* te w9n54 ,to5 dit e*t] v]geefs* 0 en zij nog vreesde 9 triomf na> ,rome gevo]d te word51 gaf zij zi* zelf d5 dood1 door -- zoo v]haalt m5 -- e5e v]giftige slang aan h>e bor/ te zett54 ,egypte w]d nu e5e ,rome9s*e prov9cie4 ,octavianus 0 na d5 val van ,antonius alle5he]s*] van het mon/]a*tige ,rome9s*e rijk1 en w]d door d5 s5aat met de hoog/e titels bes*onk54 ,m5 gaf hem d5 bijnaam ,augu/us1 d4 i4 de v]hev5e ( heilige1 en droeg hem alle ma*t onbep]kt op4 ,octavianus liet e*t] 9 s*ijn de oude wa>digh$5 voortbe/aan en toonde zi*1 door het lot van ,caes> gewa>s*uwd1 ze] +etog54 ,to* bezat hij kon9klijk aanzi51 en w]d na> zijn oudoom ook ,caes> g5oemd1 9 't ,grieks* ,kais>1 van wa> ons woord keiz] komt4 ,augu/us 0 ind]daad de e]/e keiz]2 de republiek1 hoewel h>e vorm5 blev51 0 9 e5 keiz]rijk v]&]d4 #c4 ,ond] de rege]+ van ,augu/us _h ,rome het hoog/e toppunt zijn] ma*t b]eikt4 ,het ho(dl&1 ,itali1 0 ma> e5 kle9 deel van het ,rome9s*e rijk1 dat zi* ov] de drie to5 bek5de w]elddeel5 uit/rekte1 van de ,atlantis*e zee tot aan d5 ,eufraat1 van d5 ,rijn1 d5 ,donau en de ,zw>te zee tot aan de ,afrikaans*e en ,arabis*e woe/ijn54 ,9 dez5 wijd5 omvang lag5 de s*oon/e l&5 d] a>de1 o4 a4 ,portugal en ,spanje1 ,galli 7,frankrijk71 ,itali1 ,griek5l& en ,mac$oni1 ,kle9-,azi1 ,syri1 ,egypte en het ,k>?aags*e gebi$4 ,op deze groote vlakt]uimte leefd5 ongeve] #abj millio5 m5s*51 wa>van de helft slav5 w>54 ,de groot/e /$5 d] to5malige w]eld w>5 behalve ,rome nog ,alex&ri en ,antio*i4 ,ha> pra*t en rijkdom w>5 groots*4 ,9 ,rome w>5 #djj ko/b>e tempels1 groote m>ktplaats51 pra*tige s*\wburg5 en paleiz51 zuil5hall51 triomfbog5 en d]gelijke4 ,de ,rome951 door de vele burg]oorlog5 v]s*rikt1 h]ademd5 ond] de v]/&ige rege]+ van ,augu/us4 ,ze] ontwikkeld5 zi* de wet5s*app5 en kun/51 die vooral door ,maec5as1 d5 vri5d en raadsman van ,augu/us1 bevord]d w]d54 ,de groote rijkdom1 die 9 ,rome sam5vloeide1 v]oorlo(de e5 pra*tig lev54 ,de weelde van sommige burg]s g+ bov5 alle bes*rijv+4 ,m5 ri*tte de duur/e ga/mal5 aan en tooide de won+5 op de s*itt]5d/e wijze4 ,het aantal d] slav5 0 ongehoord4 ,b5ev5s de groote pra*t maakte zi* e*t] ook e5e groote z$eloo%eid baan4 ,het ontbrak aan w>e bes*av+1 aan e*te m5s*elijkheid4 #d4 ,te di] tijde w]d e*t] 9 het ,joods*e l&1 wa> ,rome9s*e /adh\d]s rege]d51 ,jezus1 de /i*t] van 't *ri/5dom1 gebor54 ,met deze gebeurt5is1 wa>na> wij d5 tijd b]ek551 op5t zi* ond] de volk5 e5 nieuw lev51 dat wij nog nauwkeurig] bes*\w5 zull54 ,met d5 opkom5d5 bloei van 't *ri/5dom valt het optr$5 d] ,duits*]s ( ,g]man5 sam51 die van nu af met de ,rome95 om de w]eldhe]s*appij /rijd54 ,augu/us _h zijn /iefzoon ,drusus met e5 groot leg] na> ,duits*l& gezond5 en hi] tot m5ige v]ov]+ d5 weg lat5 ban54 ,to5 de dapp]e ,drusus plotsel+ ge/orv5 01 volgde zijn bro$] ,tib]ius hem op1 die me] door li/ dan door ma*t slaagde4 ,het v]/ bra*t het de ,rome9s*e /adh\d] ,v>us1 die zond] s*room de ,duits*e in/ell+5 v]&]de en geheel na> willekeur te w]k g+4 ,to5 dit e*t] e5ige j>5 g$uurd _h1 v]hief zi* de vrijheidliev5de gee/ d] ,duits*]s1 en e5 vor/ van h51 ,arm9 ( ,h]man1 v]brak het ,rome9s*e juk4 ,hij ov]won ,v>us 9 het ,teutoburg]w\d -- #i na ,*r4 -- en w]d zoo de bevrijd] van ,duits*l&4 ,de tijd+ da>van bra*t 9 ,rome de groot/e v]w>r+ te weeg4 ,augu/us riep 9 v]twijfel+ uit3 ,v>us1 ,v>us1 geef mij mijne legio55 t]ug6 en liep als raz5d rond4 ,alle ,duits*]s moe/5 ,rome v]lat51 zelfs de ,duits*e lijfwa*t des keiz]s w]d ov] de zee gebra*t4 ,de s*rik1 di5 e5s de ,cimbr5 en ,teuton5 v]wekt hadd51 0 wer gekom54 ,ma> weldra bleek het1 dat de ,duits*]s 9 de groot/e ru/ t'huis blev54 #e4 ,augu/us _h 9 zijn huiselijk lev5 veel ongeluk4 ,zijne do*t] ,julia1 zijn e5ig k9d1 bezorgde hem door ha> teugelloos lev5 veel komm]4 ,to5 h>e beide zon5 ge/orv5 w>51 leidde ,augu/us' d]de gemal91 de li/ige ,livia1 het da>hen1 dat ha> zoon ,tib]ius1 de bov5g5oemde1 e5 sle*t m5s*1 tot keiz] be/emd w]d4 ,augu/us /i]f 9 't ja> #ad onz] ja>tell+4 ,kort voor zijn dood z\ hij tot de om/a&e vri5d5 gezegd hebb53 ,applaudisse]t1 want ik heb mijne rol go$ gespeeld4 ,deze woord5 gev5 jui/ het k>akt] van d5 koel5 man te k5n51 die uit b]ek5+ e]/ wre$1 da>na za*tmo$ig1 ma> /e$s vals* en hui*ela*tig 04 ,desniettem9 w]d hij ond] de god5 opg5om51 en zelfs de laat/e nakomel+5 riep5 elk5 nieuw5 keiz] bij d5 aanvang zijn] rege]+ toe3 ,rege] gelukkig als ,augu/us6 #bb4 ,v]s*eid5e keiz]s van 't ,rome9s*e rijk4 #a4 ,tib]ius1 die ,augu/us opvolgde1 0 e5 somb]1 h>dvo*tig en wre$ m5s*4 ,hij zond ,g]manicus1 ,drusus' zoon1 tot e5 krijg d] wrake na> ,duits*l&1 ma> kon hi] ev5 we9ig b]eik5 als ,augu/us4 ,wantr\w5d ov] het aanzi5 van d5 dapp]5 ,g]manicus1 riep hij dez5 uit ,duits*l& t]ug en v]plaat/e hem na> ,syri1 wa> hij hem wa>s*ijnlijk liet v]giftig54 ,de argwaan en de wre$heid van d5 tyran w]d5 door zijne gemal9 nog v]me]d]d1 zoodat hij ontzett5d wo$de1 tot hij e9delijk door d5 ov]/e zijn] lijfwa*t v]moord w]d4 ,ond] zijne rege]+ zijn de ,friez5 opge/aan1 die e]/ bijna #bj ja> lat] ond] die van ,claudius wer ond]drukt zijn4 ,ond] de sle*te vor/5 9 de e]/e eeuw is ,n]o wel de vreeselijk/e4 ,hij liet zijn /iefbro$]1 zijne vr\w1 ja zijne eig5e mo$] v]moord54 ,zijn vroeg]e le]mee/]1 de b]oemde ,s5eca1 w]d g$wong5 zi* zelv5 te dood54 ,met de s*rikkelijk/e wre$heid v]bond ,n]o e5e ijdelheid1 die aan waanz9 gr5sde4 ,hij hield zi*zelv5 voor d5 e]/5 kun/5a> d] w]eld1 en trok als h>pspel] en wag5m5n] geheel ,itali en ,griek5l& door om zi* te lat5 huldig54 ,e5 groote br& 9 ,rome z\ hem aanleid+ hebb5 gegev5 om van de t9ne van zijn paleis af d5 br& van ,troje te bez+54 ,to5 zi* da>op de haat van het volk ontwikkelde1 s*o( hij de s*uld van d5 br& op de *ri/551 die 9 ,rome sle*ts we9ig 9 aanzi5 /ond51 en begon de e]/e *ri/5v]volg+4 ,vele aanhang]s van ,jezus w]d5 gekruisigd1 &]e door di]5 v]s*eurd1 nog &]5 v]br&4 ,to5 e9delijk de e5e /adh\d] na d5 &]5 opro]ig w]d1 vlu*tte de laffe tyran op e5 l&go$1 wa> hij zi*1 om zijne t]e*t/ell+ te ontgaan1 door e5 vrijgelat5 slaaf liet v]moord54 ,zijne laat/e woord5 z\d5 gewee/ zijn3 ,a*1 welk e5 kun/5a> v]lie/ de w]eld 9 mij6 #b4 ,na ,n]o volgd5 9 ze] kort5 tijd drie keiz]s1 wa>van er ge5 e5 natuurlijk5 dood /i]f4 ,de soldat51 die nu gewoonlijk d5 keiz] aanwez51 kreg5 e]/ 9 ,vespasianus e5 g$u*t5 he]s*]1 ond] wi5 wer ru/ en orde he]s*te4 ,van zijne oorlog5 is ons met "n die met de ,jod5 opm]k5swa>dig4 ,dit volk 0 re$s dikwijls teg5 de ,rome95 opge/aan1 en 0 telk5s e]/ na veel blo$v]giet5 wer ond]worp54 ,9 ,n]o's tijd 0 &]maal e5 opro] ont/aan1 en ,vespasianus1 die to5 nog g5]aal 01 trok teg5 ,j]uzalem op1 om de /ad te beleg]54 ,to5 hij intuss*5 tot keiz] w]d uitg]oep51 droeg hij de ond]w]p+ d] ,jod5 aan zijn zoon ,titus op4 ,deze betoonde zi* e5 m5s*5vri5d1 en beproefde lang de ,jod5 door go$heid te w9n54 ,ma> to5 dat niets hielp1 zette hij de beleg]+ van ,j]uzalem met groot5 ijv] voort en ta/te het e5e deel d] /ad na het &]e aan4 ,da> zi* hi] weg5s het paas*fee/ e5e groote m5igte m5s*5 bevond1 brak er e5 ontzett5de hong]snood uit1 en da>op volgd5 v]woe/5de ziekt54 ,nietteg5/a&e dez5 v]s*rikkelijk5 nood waagde niem& 9 de /ad van ov]gave te sprek54 ,to5 ,titus het b5$5deel van ,j]uzalem /orm5d]h& g5om5 _h1 de$ hij nogmaals e5e go$willige pog+1 die wer afgewez5 w]d4 ,da>op v]ov]de hij d5 burg en d5 tempel1 wa> de ,jod5 zi* het h>dnekkig/ hadd5 geh&haafd4 ,(s*oon ,titus d5 tempel sp>5 wilde1 w]d dit pra*tig geb\w to* 9 de wo$e van d5 /rijd e5e prooi d] vlamm54 ,er bleef ge5 /e5 op d5 &]54 ,de groote /ad ,j]usalem zonk 9 as*4 ,de inwon]s w]d5 g$ood ( tot gevang55 gemaakt4 ,m5 s*at het aantal d] omgekom5 en weggesleepte ,jod5 op me] dan e5 millio54 ,het ,israelietis*e volk v]/rooide zi* ov] d5 geheel5 a>dbodem4 ,zijne heilige /ad bleef ond] vreemde he]s*]s4 #gj4 #c4 ,titus rege]de ma> twee j>5 als keiz]1 en toonde zi* g$ur5de di5 tijd zoo edel en wijs1 dat m5 zijne vroeg]e gewelddadigh$5 en buit5sporigh$5 geheel v]gat4 ,het ,rome9s*e volk noemde hem de vreugd en wellu/ van het m5s*elijk gesla*t4 -- ,g$ur5de de rege]+ van ,titus1 9 't ja> #gi1 _h e5e groote a>dbev+ plaats met e5 hevige uitbraak van d5 vuurspuw5d5 b]g ,vesuvius 7bij ,napels74 ,da>door w]d5 de /$5 ,pompeji1 ,h]culanum en ,/abiae b$olv51 zoodat m5 ha> spoor niet me] zag4 ,e]/ voor #ajj j>5 ontdekte m5 ,h]culanum en ,pompeji wer en begon m5 langzam]h& de oude /$5 wer op te grav54 ,to5 vond m5 alles nog zoo als het e5maal begrav5 01 sle*ts 0 het door de heete as* v]droogd ( tot /( geword54 ,9 de go$ geblev5 won+5 vond m5 het huisraad1 de boek51 de spijz5 op de tafel4 ,g]aamt5 van m5s*5 /ond5 en zat5 9 de h\d+1 wa>9 de dood h5 ov]vall5 _h4 ,na de a>dbev+ ont/ond e5 hong]snood1 die van ziekt5 v]gezeld 04 ,e5 groot g$eelte van ,rome w]d door e5 br& v]woe/4 ,bij deze ongelukk5 toonde ,titus zi* van de welwill5d/e zijde4 ,d5 dag1 wa>op hij niets go$s g$aan _h1 hield hij voor v]lor54 ,hij wilde ook1 dat niem& treurig van zijn troon wegg+4 ,hoe jamm] to*1 dat zulk e5e go$e rege]+ sle*ts twee ja> duurde6 ,domitianus1 de bro$] van ,titus1 he]s*te als e5 mon/] 9 alle ondeugd5 omtr5t #ae ja>4 ,ma> op hem volgd5 gelukkig v]s*eid5e go$e keiz]s4 #d4 ,trajanus1 e5 ,spanja>d van geboorte1 v]wi]f zi* de liefde d] ,rome95 9 zoo groote mate1 dat m5 hem d5 be/5 noemde1 en dat m5 nog #bej ja> na zijn' dood d5 nieuwgekoz5 keiz] to]iep3 ,he]s* gelukkig als ,augu/us1 mild als ,trajanus6 ,ov]ig5s mag niet onopgem]kt blijv51 dat ook ,trajanus de ,*ri/55 v]volgde4 ,zijn opvolg] ,hadrianus bem9de d5 vr$e1 en bevord]de kun/5 en wet5s*app51 ma> toonde bij groote ijdelheid ook wre$5 z94 ,hij b\wde de /ad ,hadrianopel 79 het teg5woordige ,turkij7 en liet ook ,j]usalem wer v]rijz54 ,to5 hij e*t] hi] aan d5 ,rome9s*5 god ,jupit] liet (f]51 w]d5 de ,jod5 opro]ig1 en er ont/ond e5 driej>ige /rijd1 wa>9 ongeve] #ejj1jjj man g$ood w]d54 ,da>bij w]d ,j]usalem nogmaals de v]niel+ t5 prooi1 w]d to5 opnieuw opgeb\wd en voor elk ,israliet geslot54 ,anton9us1 g5aamd ,pius d4 i4 de vrome1 toonde zi* g$ur5de zijne lange rege]+ 7#ach-afa7 e5 d] be/e keiz]s4 ,hij v]me$ d5 oorlog1 t]wijl hij d5 s*oon5 grondregel volgde3 ,ik wil liev] n burg] het lev5 beh\d51 dan duiz5d vij&5 dood54 ,hij v]breidde ov]al geluk en zeg51 en 0 zoo gea*t1 dat de v]wijd]d/e volk5 hem als hun s*eidsre*t] koz54 ,eeuw5 lang bleef zijn a&5k5 bij het volk 9 g$a*t5is4 ,v]s*eid5e lat]e keiz]s voegd5 zi* zijn naam toe1 om zi* bem9d te mak54 ,zijn pleegzoon ,m>cus ,aurelius1 ook ,anton9us g5aamd1 rege]de 9 d5zelfd5 gee/ 7#afa-ahj74 ,hij kreeg d5 bijnaam philoso( d4 i4 wijsge]#f1 da> hij door eig5e bes*\w+5 het re*te inzi*t ov] het lev5 9 zijne m5igvuldige betrekk+5 zo*t te v]krijg5 en te v]breid54 ,ook ond] dez5 edel5 keiz] ont/ond e*t] helaas e5e *ri/5v]volg+4 ,da>5bov5 w]d de rege]+ van ,m>cus ,aurelius door d5 groot5 krijg teg5 de ,m>komann51 e5 ,duits*5 volk5bond 9 het teg5woordige ,bohem51 ze] v]ontru/4 ,ve]ti5 ja> lang /r$5 de ,rome95 teg5 de g$u*te vij&51 en aan het e9de da>van zag m5 d5 vr$e nog niet v]zek]d4 ,m>cus ,aurelius /i]f te ,v9dobona1 het teg5woordige ,we554 #f ,na de zev5 wijz5 van ,griek5l& 7blz4 #cf71 die all5 gelijktijdig leefd51 #fjj v4 ,c41 0 dit woord ont/aan1 beteek55de vri5d van1 zoek] ( /rev] na> wij%eid4 ,py?agoras te ,croton _h het woord philosophos 9 plaats van sophos 7wijze7 ge/eld4 ,op de glori]ijke rege]+ d] beide edele ,antonijn51 volgde e5 tijd van v]val4 ,commodus1 de dwaze zoon van d5 wijz5 ,m>cus ,aurelius1 rege]de zoo sle*t1 dat hij v]moord w]d4 ,de mee/e ,rome9s*e keiz]s van 't ja> #ahj af w>5 boosa>dige li$51 die one9dig veel jamm] ov] de m5s*heid bra*t54 ,van h5 he]s*t5 er tot het ja> #cjj niet m9d] dan #cf1 van welk5 er #bg v]moord w]d5 en drie 9 d5 krijg viel54 ,het leg] /elde na> welgevall5 keiz]s aan en af en doodde de we9ige bet]51 die de pog+ waagd51 de v]vall5 discipl9e te h]/ell54 ,bij deze soldat5he]s*appij g+ het rijk met snelle s*r$5 zijn ond]gang te gemoet1 te me] da> behalve bov5g5oemd5 zi* nog v]s*ill5de &]e bond5 ond] de ,g]maans*e /amm5 gevormd hadd5 t] v]d$ig+ teg5 en t] be/ok+ van het ,rome9s*e rijk4 ,zoo moe/ keiz] ,aurelianus het door ,trajanus v]ov]de ,daci 7#bge7 aan de ,we/-,go!n af/aan1 e5 d] we9ige ond] de ,g]maans*e /amm51 die to5 re$s het *ri/5dom aang5om5 hadd54 ,hunne voor\d]s hadd5 re$s eeuw5 vr onze ja>tell+ b5oord5 de ,zw>te zee gewoond en hadd5 da> e5 belangrijk5 /oot van de ,grieks*e 7blz4 #cb7 bes*av+ ond]vond54 ,zoo w>5 zij &]e v]wante /amm5 9 ontwikkel+ v] vooruit1 blijkba> o4 a4 uit hunne taal1 die ons bek5d is uit e5e bijbelov]zett+ van hun biss*op ,ulfilas4 #bc4 ,con/antijn1 de e]/e ,*ri/5keiz]4 #a4 ,door keiz] ,diocletianus 7#cjj71 die e5 en]giek man 01 _h het ,rome9s*e rijk e5e nieuwe inri*t+ van 't be/uur gekreg54 ,da> hij inzag1 dat n enkel vor/ het zoo uitgebreide l&gebi$ niet go$ behe]s*5 kon1 b5oemde hij m$]eg5t51 van welk5 er e5 9 ,tri] woonde en ,con/antius heette4 ,deze man 0 wijs en toonde zi* d5 *ri/55 g5eg54 ,zijn zoon ,con/antijn 0 zulks nog me]4 ,ev5 na d5 dood van ,diocletianus 9 't ,oo/51 volgde ,con/antijn zijn vad] op 9 ,tri]1 en b9n5 e5ige j>5 _h deze al zijne m$]eg5t5 ov]wonn5 en zi* dus tot alle5he]s*] 9 het geheele groote rijk opgew]kt 7#cbc74 ,hij begun/igde het *ri/5dom op 9 't oog loop5de wijze4 ,ind]daad da*t hij 9 't beg9 sle*ts da>aan1 dat de *ri/55 hem 9 d5 /rijd teg5 de m$ekeiz]s kra*tig kond5 ond]/eun54 ,ook bleef hij nog heid5 en 0 zelf heid5s* opp]prie/]4 ,da>5teg5 spreidde zijne mo$] ,hel5a e5 groot5 ijv] voor de nieuwe le] t5 toon4 ,zij liet 9 ,pale/9a de plaats51 die d5 *ri/55 heilig w>51 wer opzoek5 en met pra*tige tempels tooi54 ,het *ri/5dom 0 van e5 v]volgd5 godsdi5/ tot e5 he]s*5d5 geword54 ,hoewel altijd nog heid51 behe]s*te ,con/antijn to* de k]kelijke aangeleg5h$5 d] *ri/551 en s*reef ook de e]/e algeme5e k]kv]gad]+ voor1 die 9 #cbe te ,nicaea 9 ,kle9-,azi plaats vond en aan vele twi/5 e5 e9de maakte4 ,e5e belangrijke daad van ,con/antijn 0 de /i*t+ e5] nieuwe ho(d/ad4 ,hij v]plaat/e zijne resid5tie na> ,byzantium 7blz4 #cb71 dat hij ,nieuw-,rome noemde1 ma> lat] d5 naam ,con/ant9opolis ( ,con/ant9opel1 d4 i4 ,con/antijns/ad1 kreeg4 ,de uit/ek5de ligg+ dez] nieuwe ho(d/ad lokte e5e groote bevolk+4 ,to5 ook de kun/s*att5 van ,azi1 ,griek5l& en ,itali aan ,kon/ant9opel toevloeid51 zonk het oude ,rome altijd me] 9 v]gelijk+ met het nieuwe4 ,con/antijn _h zijn' doop uitge/eld tot teg5 zijn nad]5d lev5se9de1 da> hij me5de1 dat deze alle vooraf begane zond5 afwies*4 ,to5 hij1 #fe j>5 oud1 9 e5e zw>e ziekte v]viel1 liet hij zi* e9delijk doop51 en /i]f to5 we9ige dag5 da>na 7#ccg74 #b4 ,de wre$heid1 die ,con/antijn teg5 zijne naa/e v]want5 geoef5d _h1 _h zi* op zijn zoon ,con/antius ov]g$rag54 ,deze liet zijne m$erv5de bro$]s en nev5 met &]e blo$v]want5 uit d5 weg ruim5 en wi]p zi* op als alle5he]s*]4 ,dat hij1 de e]/e keiz]1 die *ri/elijk opgevo$ 01 e5e v]volg+ d] heid55 v]ord5de1 mag niet onv]meld blijv54 ,to5 hij zi* 9 zijne sle*te rege]+ niet me] alle5 h&hav5 kon1 riep hij zijn neef ,julianus1 die 9 ,a!ne 01 tot zi* en droeg hem weldra de he]s*appij 9 ,galli ov]4 ,julianus1 e5 bes*aafd en dapp] man1 w]kte 9 ,galli gelijk e5maal ,caes>1 h]/elde ov]al ru/ en orde en v]wi]f zi* de liefde van leg] en volk4 ,da>op ijv]zu*tig1 v]langde ,con/antius1 dat ,julianus hem de be/e troep5 z\ uitlev]54 ,to5 begreep deze1 wat hem te wa*t5 /ond1 en ras beslot51 rukte hij met zijne soldat51 die hem 9 ,p>ijs tot keiz] koz51 teg5 ,con/antius op1 die e*t] re$s vr d5 /rijd /i]f4 ,nu 0 ,julianus alle5 keiz] en toonde zi* g$ur5de zijne korte rege]+1 die sle*ts #bj ma&5 duurde1 ze] w]kzaam1 spa>zaam en re9 van z$54 ,da> hij van *ri/elijke le]a>s veel gel$5 en 9 't algeme5 ge5 go$ begrip van d5 nieuw5 godsdi5/ gekreg5 _h1 ke]de hij zi* tot het heid5dom1 t5gevolge wa>van hij de afvallige g5oemd w]d4 ,to* moet opgem]kt word51 dat ,julianus ge5 v]volg+ d] *ri/55 duldde1 en dat hij /e$s met go$heid en v]s*oon+ te w]k g+4 ,9 e5 oorlog teg5 de ,p]z5 viel hij1 door e5 pijl getr(f51 #cb ja> oud4 -- #cfc4 #bd4 ,de volksv]huiz+4 -- #cge4 #a4 ,ond] de opvolg]s van keiz] ,julianus ont/ond de groote volksv]huiz+1 die ha> uitgangspunt 9 't b9n5/e van ,azi _h en zi* door ,europa1 ja zelfs tot ,afrika uit/rekte4 ,re$s s$]t lang5 tijd w>5 de volk5 aan de gr5z5 van het ,*9ees*e rijk 9 beweg+ g]aakt4 ,de ,*9eez5 zelf hadd5 zi* van de oudheid af ze] afgeslot5 geh\d51 we%alve zij ook teg5 hunne noordelijke nabur5 e5 mon/]a*tig5 muur opri*tt54 ,da>door blev5 zij1 (s*oon zij 9 nijv]heid en kun/5 ze] bekwaam zijn1 altijd op e5 e5zijdig en bep]kt /&punt1 tot zij e9delijk het v]ke] met vreemde volk5 niet me] uitsluit5 kond5 en zoo voor d5 algeme55 voortgang d] bes*av+ gewonn5 w]d54 ,9 het noord5 van ,*9a leefd5 de ,hunn51 e5 b>ba>s* h]d]svolk1 dat ov]al vrees teweegbra*t4 ,de li$5 w>5 kle9 en dik1 met bre$e s*\d]s en groot ho(d4 ,zij kle$d5 zi* 9 di]5vell5 en leefd5 geheel 9 de vrije natuur4 ,huiz5 m$5 zij als grav54 ,dag en na*t zat5 zij op hunne leelijke pa>d51 die e*t] het loop5 ze] lang volhield54 ,zij leefd5 van de wortels van wilde kruid51 ( van rauw vlees*1 dat zij door rijd5 za*t maakt54 ,oorlog 0 hun groot/e lu/4 ,to5 zij 9 #cge hunne /epp5l&5 v]liet5 en 9 ,europa v]s*551 /iet5 zij op ,g]maans*e volk51 e]/ op de ,alan51 die tuss*5 de ,wolga en d5 ,don woond54 ,da> dez5 zi* teg5 de wilde hord5 niet v]d$ig5 kond51 slot5 zij zi* bij h5 aan en trokk5 me teg5 de ,go!n1 die de l&5 tuss*5 de ,zw>te zee en de oev]s van d5 ,wei*sel tot aan de ,oo/zee bezat51 en zi* 9 ,oo/- en ,we/-,go!n ond]s*eidd54 ,de ,oo/go!n1 e]/ opgejaagd1 wi]p5 zi* op de ,we/go!n1 en dez5 w5dd5 zi* tot ,val5s1 d5 be/uurd] d] oo/elijke prov9cin van 't ,rome9s*e rijk1 die hun woonplaats5 b9n5 d5 ,donau toe/ond4 ,to5 zij e*t] tijd5s e5 hong]snood door de keiz]lijke beambt5 sle*t beh&eld w]d51 v]hiev5 zij zi* tot e5 vreeselijk5 kamp1 wa>9 ook ,val5s viel1 bij ,hadrianopel #cgh4 ,re$s /ond5 de zegevi]5de ,we/go!n ond] de mur5 van ,con/ant9opel en dreigd5 met s*rikkelijke v]woe/+4 ,to5 kwam de nieuw gekoz5 keiz] ,!odosius ijl+s aanzett5 en bemiddelde d5 vr$e4 ,de ,go!n kreg5 ,?raci1 9 't oo/5 van ,turkije1 en v]bond5 zi* da>voor1 d5 keiz] #dj4jjj man hulptroep5 te lev]54 ,van nu af di5d5 altijd ,go!n1 groot5deels ond] eig5e bevelhebb]s1 9 het ,rome9s*e leg]1 en kreg5 zelfs de aanzi5lijk/e plaats54 ,kort vr zijn dood1 9 het ja> #cie1 deelde ,!odosius het ,rome9s*e rijk tuss*5 zijne beide zon5 ,honorius en ,arcadius1 zoodat de e]/e de we/elijke prov9cin met de ho(d/ad ,rome1 de &] de oo/elijke met ,con/ant9opel kreeg4 ,van nu aan 0 er e5 ,we/-,rome9s* ( ,latijns* en e5 ,oo/-,rome9s* ( ,grieks* ( ,byzantijns* keiz]rijk4 ,da> de beide keiz]s nog ze] jong w>51 he]s*t5 9 hunne plaats m9i/]s1 die elk&] e*t] w$]ke]ig haatt5 en be/r$54 ,da>door w]d de wanorde 9 het rijk nog groot]4 ,het kwam e9delijk zoo v]1 dat het h( te ,con/ant9opel d5 krijg%aftig5 kon+ d] ,we/go!n1 ,al>ik1 tot e5 inval 9 ,itali aanspoorde4 ,dat 0 het beg9 van het e9de d] ,rome9s*e he]lijkheid4 #b4 ,al>ik trok -- om/reeks #djj -- aan het ho(d zijn] ,go!n v]woe/5d door ,griek5l& en van da> na> ,itali4 ,9 dez5 algeme55 nood v]m&5 zi* de ,rome95 ond] leid+ van ,/ilico tot e5 ern/ig5 teg5/&4 ,al>ik trok zi* na> ,illyri t]ug4 ,zijn inval 9 't ,rome9s*e rijk _h e*t] 9 geheel ,europa het groot/e opzi5 geba>d en &]e volk5 tot d]gelijke to*t5 aangemo$igd4 ,de dapp]e ,/ilico bes*]mde nog het rijk4 ,ma> to5 hij door zijn wantr\w5d5 keiz]1 met wi5s do*t] hij gehuwd 01 t] dood gebra*t w]d1 v]s*e5 ,al>ik wer en sloeg zijne leg]plaats op 9 't gezi*t van ,rome4 ,de groote /ad1 die s$]t ,hannibals tijd5 ge5 vij& voor h>e poort5 gezi5 _h1 sidd]de voor de ,duits*e leg]s*>5 en vroeg om vr$esond]h&el+54 ,al>ik eis*te e]/ al het g\d en zilv] d] /ad2 ma> lat] liet hij zi* met #ejjj pond g\d en #cjjjj pond zilv] tevr$5 /ell54 ,keiz] ,honorius1 die gevlu*t 01 wilde het v]drag1 dat de ,rome95 met ,al>ik geslot5 hadd51 niet lat5 geld54 ,to5 ke]de deze na> ,rome t]ug en /elde e5 &]5 keiz] aan4 ,ma> lat] ond]h&elde ,al>ik wer met ,honorius1 en eis*te bijzond]1 dat zijn volk va/e woonplaats5 z\d5 word5 +]uimd4 ,to5 dit v]geefs* 01 trok ,al>ik t5 d]d5 male teg5 ,rome op4 ,hij nam de /ad /orm5d]h& en liet ha> zijn volk t] plund]+ ov]4 ,het 0 9 het ja> #daj1 ongeve] #hjj ja> na de e]/e v]woe/+ van ,rome door de ,gallirs1 en de trots*e /ad1 wa> s$]t #ajjj ja> ongehoorde s*att5 sam5gebra*t w>51 viel nu als buit 9 de ma*t van e5 b>ba>s* volk4 ,ma> g$ur5de hunne dri$aags*e plund]+ g+5 de ,go!n ze] v]s*oon5d te w]k1 zoodat zij zi* ze] gun/ig ond]s*eidd5 van de ,rome951 die e5maal 9 ,k>?ago zoo vreeselijk huisgeh\d5 hadd54 ,al>ik bleef ma> we9ige dag5 9 ,rome4 ,zijn plan 01 e]/ ,sicili te v]ov]5 en dan na> ,afrika te gaan4 ,to5 ov]viel hem plotsel+ de dood te ,cos5za 9 b5$5-,itali4 ,de treur5de ,go!n hield5 e5 ze] ple*tige begraf5is4 ,zij leidd5 de rivi] ,bus5to af1 begroev5 9 ha> b$d+ ,al>ik met groote e]bewijz51 en liet5 to5 het wat] zijn vorig5 loop wer1 opdat niem& de plaats z\ v9d51 wa> de groote held d] ,go!n zijne ru/ gevond5 _h4 #c4 ,tot opvolg] van ,al>ik w]d zijn zwag]1 ,a?aulf ( ,adolf1 gekoz54 ,deze v]zo5de zi* met keiz] ,honorius1 huwde di5s zu/] en v]liet met de ,go!n het v]woe/e ,itali1 om na> ,frankrijk en ,spanje te trekk54 ,9 beide l&5 aan deze en g5e zijde d] ,pyr5aen ont/ond e5 we/-,go?is* rijk1 dat tot groote ma*t g]aakte4 ,de oorlog5 9 ,itali hadd5 de ,rome95 g$wong51 hunne troep5 uit de prov9cin t]ug te roep54 ,da>door g+ het e5e l& na het &]e v]lor5 en wel mee/al aan ,duits*e volk]54 ,de ,v&al5 trokk5 van het ,reuz5geb]gte door ,duits*l& en ,galli na> ,spanje1 en e9delijk ond] hun kon+ ,geis]ik na> ,afrika1 wa> zij e5 groot rijk met de ho(d/ad ,k>?ago /i*tt51 #dbi4 ,de ,b\rgondirs hadd5 zi* intuss*5 aan d5 bov5-,rijn nergezet en bezat5 e5 tijd lang de /ad ,worms4 ,het noordwe/elijk ,galli w]d door de ,frank5 +5om5 en na> h5 ,frankrijk g5oemd4 ,re$s t5 tijde van ,julianus d5 afvallige hadd5 zij zi* aan d5 b5$5-,rijn geve/igd1 nu breidd5 zij zi* van da> uit tot aan de ,loire en ve/igd5 e5 aantal kle9e rijk54 ,doornik 0 e5 hunn] ho(dzetels1 lat] ook ,soissons4 ,ook ,brittanni w]d door ,duits*e volk51 de ,angel51 ,saks51 en ,jutt51 9 bezit g5om54 ,het v]ov]de l& kreeg d5 naam ,angell& ( ,engel&4 ,t]wijl zoo het e5e deel na het &]e van het ,rome9s*e rijk afges*eurd w]d1 kwam5 de ,hunn51 die middel]wijl tuss*5 ,wolga en ,donau gehuisd hadd51 met de oude en nieuwe bewon]s d] ,rome9s*e prov9cin 9 altijd nad]e b]o]+ en bra*t5 e5 groot geva> voor all54 #d4 ,de ,hunn5 w>5 om/reeks het ja> #dej door hun /\t5 aanvo]d] ,attila ( ,etzel tot e5 groot geheel v]e5igd en da>door tot e5 ma*tig krijgsvolk v]hev54 ,attila 0 kle9 van ge/alte1 ma> ijz]va/ 9 li*aams- en wilskra*t4 ,als hij de kle9e fonkel5de oog5 rolde1 ov]viel ook d5 dapp]/5 e5 sidd]+4 ,zijn ho(dleg]plaats 0 9 ,hong>ij1 wa> hij 9 e5 h\t5 t5t de vreemde gezant5 ontv+4 ,hij w]d niet &]s g5oemd dan ,godegisel1 d4 i4 geesel ,gods tot tu*tig+ d] w]eld4 ,voor dez5 geesel beefd5 de volk]5 all]wege4 ,e]/ ke]de ,attila zijn zwa>d teg5 de oo/elijke prov9cin en plund]de ze op s*rikkelijke wijze4 ,de keiz] te ,con/ant9opel sidd]de en v]bond zi*1 hem e5e ja>lijks*e s*att+ van #bjjj pond g\d te betal54 ,nu ke]de ,attila zijn zwa>d teg5 het we/54 ,9 d5 w9t] van het ja> #dej brak de ,hunn5held aan het ho(d van e5 half millio5 /rijd]s uit zijne leg]plaats 9 ,hong>ije op en trok1 alles v]woe/5d1 na> d5 ,rijn4 ,hi] trad5 hem de ,b\rgondirs te gemoet2 zij bezwek5 e*t] voor de talrijke hord54 ,ev5 we9ig v]mo*t5 de ,frank5 en &]e ,duits*e volk5 e5 groot5 teg5/& te bi$54 ,de s*oon/e /$51 die re$s door de ,rome95 ge/i*t w>51 als ,spi]s1 ,worms1 ,ma9z1 ,/raatsburg1 w]d5 met d5 grond gelijk gemaakt4 ,het /]ke ,metz viel na e5 kort5 teg5/& 9 h&5 d] ruwe ov]w9na>s4 ,tri] w]d voor de vijfde maal v]woe/4 ,re$s /ond5 de ,hunn5 voor ,orleans4 ,to5 kwam er hulp4 ,de ,rome9s*e veldhe] ,atius _h zi* met ,!odorik1 kon+ d] ,we/go!n1 v]bond5 en v]s*eid5e ,duits*e volk]5 te hulp g]oep54 ,dit v]e5igde leg] trad ,attila /\t te gemoet4 ,op de ,catalaunis*e veld5 aan de ,m>ne1 bij het teg5woordige ,*alons1 begon de volk5slag1 wa>9 ,attila voor het e]/ geslag5 w]d4 ,omtr5t #bjjjjj m5s*5 w>5 gevall54 ,de vor/ d] ,hunn5 trok na> ,hong>ij t]ug4 ,re$s 9 het volg5de ja> _h ,attila ev5wel e5 nieuw leg] bije54 ,da>door /\t gemaakt1 eis*te hij h]haaldelijk de h& van ,honoria1 de zu/] van keiz] ,val5t9ianus ,,iii4 ,to5 deze hem geweig]d w]d1 viel hij 9 ,itali4 ,hij v]ov]de en v]woe/te de belangrijke h&els/ad ,aquileja aan de ,adriatis*e golf4 ,h>e bewon]s vlu*tt51 gelijk de ,tyrirs1 op de vele kle9e eil&5 d] zee en /i*tt5 da> het lat] zoo b]oemde ,v5eti4 ,intuss*5 v]woe/te ,attila de /$5 ,v]ona1 ,milaan en vele &]e1 en trok na> ,rome4 ,de beang/e ho(d/ad vroeg e5 wap5/il/&1 t]wijl zij e5 gezants*ap met d5 biss*op ,leo aan het ho(d na> ,attila zond4 ,deze liet zi* door de betal+ e5] geldsom tot d5 afto*t beweg51 en ke]de met zijne hord5 na> ,hong>ij t]ug4 ,het 0 zijn laat/e leg]to*t1 want hij /i]f re$s 9 't ja> #dec4 ,de dood van ,attila bevrijdde de w]eld van e5 vreeselijk5 geesel4 ,de zon5 van d5 /\t5 ho(dman kond5 de ma*t d] ,hunn5 niet /a&e h\d54 ,de ond]worp5e volk5 maakt5 zi* onafhankelijk en ta/t5 ook hunne oude ond]drukk]s aan1 die zi* e9delijk aan de ,wolga t]ugtrokk5 en ond] &]e volk5 v]lor54 ,9 hunne plaats zett5 zi* 9 ,hong>ij de ,oo/go!n en ,langob>d5 ner1 die e*t] spo$ig na> ,itali opbrak5 en hi] nieuwe rijk5 /i*tt54 ,da>me _h de volksv]huiz+ ha> e9de b]eikt4 #be4 ,ond]gang van het ,we/-,rome9s*e rijk4 -- #dgf4 #a4 ,het ,we/-,rome9s*e rijk be/ond bijna sle*ts nog uit ,itali1 en ook dit l& ijlde met snelle s*r$5 zijn ond]gang te gemoet4 ,de wantr\w5de keiz] ,val5t9ianus v]moordde d5 ov]w9na> d] ,hunn5 ,atius1 d5 laat/5 /eun van 't keiz]rijk4 ,da>op w]d ,val5t9ianus op aanspor+ van d5 bevelhebb] ,maximus v]moord1 die nu zelf d5 troon be/eeg en de keiz]9-w$uwe ,eudoxia dwong1 zijne gemal9 te word54 ,deze wreekte zi*1 zoo het heet1 da>door1 dat zij heimelijk d5 ,v&al5kon+ ,geis]ik uit ,afrika riep4 ,9 all]ijl v]s*e5 de ,k>?ag] met zijne vloot en trok met het gel&e leg] na> ,rome4 ,de vlu*t5de ,maximus w]d door het volk ge/e5igd en 9 d5 ,tib] geworp54 ,niem& waagde teg5 de ,v&al5 te /rijd54 ,to5 de$ de biss*op ,leo e5e b$eva>t tot ,geis]ik en v]zo*t1 de ongelukkige /ad voor vuur en zwa>d te sp>54 ,de ,v&aal belo(de het en hield woord zoo go$ hij kon4 ,het 0 op d5 #be/5 ,juni #dee1 dat ,geis]ik zijn into*t 9 ,rome hield4 ,hij duldde br& no* moord2 ma> ve]ti5 dag5 lang duurde de plund]+4 ,alle kun/s*att5 en ko/ba>h$51 die s$]t de v]niel+ door ,al>ik nog voorh&5 w>51 w]d5 e5 buit d] ruwe ,v&al54 ,zij sleept5 bov5di5 nog v]s*eid5e duiz5d5 ongelukkige ,rome951 o4 a4 de keiz]9 en h>e beide do*t]s1 als gevang55 weg4 ,k>?ago _h na zes eeuw5 zijne wrek]s na> de ,tib]/ad gezond54 ,ma> zelfs de ,v&al5 g+5 hi] m9d] wre$ te w]k1 dan e5s de ,rome95 9 ,k>?ago4 #b4 ,na deze g$u*te n$]laag van ,rome he]s*t5 hi] 9 de korte tijdruimte van #bj j>5 nog #i keiz]s1 die door de bevelhebb]s d] ,duits*e troep5 aange/eld en afgezet w]d54 ,de s*ept] g+ van h& tot h&1 tot e9delijk ,odoak]1 e5 ,duits* leg]aanvo]d]1 aan het oude rijk e5 e9de maakte4 ,hij vo]de de ,h]ul]s en ,rugirs aan1 die e]tijds 9 ,pomm]5 woond51 en eis*te voor de veelj>ige di5/5 zijn] troep5 e5 g$eelte van d5 grondeig5dom4 ,to5 dat geweig]d w]d1 v]dreef hij d5 laat/5 ,rome9s*5 keiz] ,romulus 7,augu/ulus ( de kle9e ,augu/us bijg5aamd1 omdat hij pas #ae ja> oud 07 en noemde zi* zelv5 kon+ van ,itali4 ,d5 jong5 ,romulus w]d het lev5 ges*onk5 en e5 slot met e5 ja>lijks* inkom5 bewilligd4 ,da>5teg5 moe/ de vad] van d5 laat/5 keiz]1 de e]gi]ige veldhe] ,ore/es1 het lev5 lat54 ,zoo w]d 9 het ja> #dgf na ,*r4 het ,rome9s*e rijk v]nietigd1 dat volg5s zijne eig5e tijdrek5+ me] dan #ab eeuw5 be/aan _h4 ,het ,oo/-,rome9s*e ( ,grieks*e rijk be/ond na d5 ond]gang van het ,we/-,rome9s*e nog ongeve] #ajjj j>51 tot #adec4 ,9 dat ja> w]d het1 na vele voorafgegane v]w>r+5 inw5dig en aanvall5 van buit51 door de ,turk5 ond]worp54 ,met d5 val van ,rome 9 het ja> #dgf sluit de oude ges*i$5is4 ,9 de plaats d] onta>de ,rome95 trad5 nu de ruwe1 ma> onb$orv5e volks/amm5 d] ,g]man5 ( ,duits*]s1 en /i*tt5 op de pu9hoop5 van 't ,rome9s*e rijk nieuwe zelf/&ige /at5 met eig5e wett51 gebruik5 en tal54 ,,inh\d4 ,ho(d/4 ,bladz4 #a4 ,inleid+ #c4 #b4 ,de ,egypt5>5 #f4 #c4 ,kores en de ,p]z5 #ac4 #d4 ,de ,pho5icirs #ba4 #e4 ,de ,griek5 #bf4 #f4 ,de to*t na> ,troje -- #abjj v4 ,c4 #bh4 #g4 ,lycurgus en de ,sp>tan5 -- #hhh #cb4 #h4 ,solon en de ,a!n]s #cd4 #i4 ,de ,p]zis*e oorlog5 #cg4 #aj4 ,p]icles -- #ddd #de4 #aa4 ,alcibiades #ej4 #ab4 ,socrates -- #djj #eb4 #ac4 ,epam9ondas en ,pelopidas #eg4 #ad4 ,alex&] van ,mac$oni #ei4 #ae4 ,de oude ,rome95 #ff4 #af4 ,pyrrhus en ,fabricius #gj4 #ag4 ,de ,punis*e oorlog5 -- #bfd-adf #gc4 #ah4 ,de ,grac*5 #gi4 #ai4 ,m>ius en ,sulla #hb4 #bj4 ,julius ,caes> -- #dd #hd4 #ba4 ,octavianus ,augu/us #hi4 #bb4 ,v]s*eid5e ,keiz]s van 't ,rome9s*e rijk #ie4 #bc4 ,con/antijn de ,groote -- #cbc n4 ,c4 #ajj4 #bd4 ,de volksv]huiz+ -- #cge #ajb4 #be4 ,ond]gang van 't ,we/-,rome9s*e rijk #aji4 ,,inh\d ,,van ,,het ,,twe$e ,,deel4 ,middeleeuw54 ,de oude ,duits*]s ( ,g]man54 ,h]man -- #i4 ,!od]ik -- #ejj4 ,de ,nevel+54 ,mohamm$ -- #fbb4 ,bonifacius -- #gee4 ,k>el van ,frank5 ( de ,groote -- #hjj4 ,alfr$ van ,engel& -- #ijj4 ,de e]/e ,duits*e kon+54 ,otto ,i1 #icf-igc4 ,h5drik ,,iv en ,gregorius ,,vii -- #ajgg4 ,de e]/e krui/o*t -- #ajii4 ,fr$]ik ,i ,b>b>ossa -- #aaij4 ,fr$]ik ,,ii -- #abej4 ,de ridd]/&4 ,de burg]/&4 ,rudolf van ,habsburg -- #abgc4 ,het ,zwits]s* bondg5oots*ap -- #acjj4 ,v]s*eid5e keiz]s van het ,duits*e rijk4 ,huss -- #adae4 ,de maagd van ,orleans -- #adbi4 ,ond]gang v4 h4 ,oo/-,rome9s*e rijk -- #adec4 ,gut5b]g -- #adef4 ,columbus -- #adib4 ,e9de d] middeleeuw54 ,h& ,symbool ,deze ,algeme5e ,ges*i$5is zal 9 #d deeltjes compleet zijn1 ,oudheid1 ,middeleeuw51 ,nieuwe ,tijd1 ,de jong/e ,eeuw4 ,prijs f #b1bj voor het geheel4 ,opm]k+5 van de bew]k] ,voor de txt-v]sie van dit boek is cursief aangegev5 met cursief1 vet met vet en gespatie]d met gespatie]d4 ,kle9 kapitaal is v]&]d 9 ho(dlett]s4 ,de voetnot5 zijn v]plaat/ na> tuss5 de al9ea's4 ,op de kaft aan de voorzijde 0 e5 woord onleesba>1 hi] is ke]zijde +evuld 7de inh\d van het #b;e deeltje 7,middeleeuw57 op de ke]zijde74 ,lee/ek5s zijn /ilzwijg5d gecorrige]d4 ,v]d] zijn de volg5de correcties aangebra*t1 op bladzij #ag antwoorde 9 antwoordde 7,solon antwoordde7 #ai #c4 toegevoegd4 7#c4 ,kores' v]ov]+/o*t57 #cj v]wond]d]d5 9 v]wond]d5 7en v]wond]d5 zi* niet we9ig7 #ca ov]geblev5 9 ov]geblev55 7dwaald5 de ov]geblev55 9 v]w>r+7 #dc vehaalt 9 v]haalt 7zoo v]haalt m51 gelukte7 #dg me]/]w]k 9 mee/]w]k 7e5 uitgelez5 mee/]w]k d] oude b\wkun/7 #fj m5s*eid 9 m5s*heid 7is voor de m5s*heid e5 groote zeg57 #ga det 9 dat 7en zorgde1 dat ,fabricius vlak7 #ge #c4 toegevoegd 7#c4 ,na d5 val d] /ad7 #gh #e4 toegevoegd 7#e4 ,ev5 vrdat dit7 #hh met toegevoegd 7d5 ma*tig5 he]s] met e5 g\d5 zetel7 #ig on/ond 9 ont/ond 7,na de a>dbev+ ont/ond e5 hong]snood7 #ii on/ond 9 ont/ond 7dez5 edel5 keiz] ont/ond e*t]7 #ajh /i*t5 9 /i*tt5 7en /i*tt5 da> het lat]e7 a*t]kant3 ,gesehi$5is 9 ,ges*i$5is 7,deze ,algeme5e ,ges*i$5is zal74 ,ov]ig5s is de orig9ele tek/ onv]&]d ov]g5om51 met inbegrip van inconsequ5te spell+4