,,de ,,wijzen ,,van ,,het ,,oosten4     
,brahmanisme1 ,boeddhisme1              
,chineesche ,philosophie1 ,mazdesme     
door ,dr4 ,c4 ,hille ,ris ,lambers4     
,cohen ,zonen1 ,amsterdam4              
,,voorrede4      ,twee dwalingen        
heerschen er nog altijd op het gebied   
van godsdienst  en wijsbegeerte4    ,de 
eerste is1 dat men de wijsbegeerte      
vijandig stelt tegenover alles  wat naar
 godsdienst gelijkt en aan de           
denkbeelden en voorstellingen1  uit den 
godsdienst ontsproten1 slechts een      
mythologische waarde  toekent4    ,de   
andere is1 dat men een of anderen       
godsdienst1 laten wij zeggen  den       
,christelijken godsdienst1 als den eenig
 waren1 door ,god zelf  geopenbaarden   
beschouwt en van uit dit standpunt met  
een meelijdende  glimlach op al de dwaze
 ideen der heidenen neerziet4    ,beide 
deze opvattingen zijn vrij algemeen4    
,doch voor de rechtbank der  wetenschap 
laten zij zich geen van beide handhaven4
 ,wie werkelijk de  moeite neemt        

verschillende godsdiensten te           
onderzoeken moet ze wel  laten varen4   
,als hij zich niet laat verbijsteren    
door alle wonderlijke godennamen  en    
zonderlinge gebruiken1 maar tracht door 
te dringen tot het hart1  het wezen van 
eenigen godsdienst1 zal hij van zijn    
tegenstelling  tusschen godsdienst en   
wijsbegeerte terugkomen4 ,hij zal       
inzien1 dat  iedere godsdienst een      
antwoord tracht te geven op vragen als3 
,wie  ben ik1 vanwaar kom ik1 waar ga ik
 heen8 ,welken weg moet ik volgen  in 't
 leven8 ,wat is de wereld1 die mij      
omringt8 ,dezelfde vragen  m4 a4 w4     
waarmede ook de wijsbegeerte zich bezig 
houdt4 ,en hij zal1  althans in de      
godsdiensten der meer ontwikkelde       
volken1 antwoorden  op deze vragen      
hooren1 die wel degelijk verdienen      
ernstig te worden  overwogen4 ,het kan  
niet missen of zijn onderzoek zal hem   
leiden tot  de erkentenis dat er        
wijsgeerig nadenken is in den           
godsdienst1 maar  ook dat er godsdienst 

moet zijn in den wijsgeer4    ,zoo wordt
 hij dus verlost van het vooroordeel1   
dat godsdienst en  wijsbegeerte         
tegenover elkaar staan4    ,maar--'t kan
 ook zijn dat een gansch ander          
vooroordeel in hem  woont4 ,dat hij1 als
 ,christen geloovige b4v4 met zekere    
minachting  neerziet op al dien         
heidenschen afgodendienst1 immers niets 
dan  duisternis4 ,ook dat vooroordeel   
zal voor zijn onderzoek bezwijken4 ,hij 
zal--indien hij althans werkelijk iets  
in zich opneemt 7er zijn ook  stompe    
hersenen1 die lezen1 doch niet          
verstaan71 moten erkennen dat  het      
goddelijk licht niet alleen geblonken   
heeft in ,galilea1 maar ook  in andere  
landen en onder andere volken4 ,de ziel 
van denkers en wijzen  zal spreken tot  
zijne ziel en hem1 misschien eerst      
verbijsteren doch  straks verkwikken4   
,en1 al moge hij1 terecht1 zijn eigen   
godsdienst het  hoogst blijven stellen1 
toch zal hij met dankbaarheid en        
waardeering  het licht begroeten1 overal

 waar het schijnt4    't ,zou mij niet  
verbazen1 indien menig lezer van de     
groote denkers1  aan het eind van dit   
deel genaderd1 deze mijne opmerkingen   
volkomen  deelt4 ,me dunkt1 dat kan     
bijna niet anders4 ,want n het          
,brahmanisme1  n 't ,boeddhisme1 en de  
oude wijsheid van ,china en van ,perzi  
staan  hoog genoeg om vooroordeelen1 als
 ik u daareven schetste1 te doen        
verdwijnen4 ,ieder van die godsdiensten 
toch brengt een eigenaardige  zijde van 
't menschelijk denken en gevoelen op den
 voorgrond4 ,het  ,brahmanisme spreekt  
ons in teekenen en symbolen1 van de ne  
macht  die alles bezielt1 van het ne    
leven1 dat in alle wezens woont en      
opwaarts streeft tot volkomen loutering4
 ,het ,boeddhisme wijst ons op  de      
ellende1 waaraan al wat bestaat         
onderworpen is1 doch toont ons ook  het 
heilige pad1 dat tot bevrijding van het 
lijden kan voeren4 ,beide  oude         
godsdiensten doen ons diep gevoelen1 dat
 geen uiterlijke dingen  alleen in staat

 zijn den vrede des gemoeds te schenken4
    ,weder andere waarheden zijn het1   
die ons tegenklinken uit het  aloude    
,china4 ,we zetten ons aan de voeten van
 ,confucius en die oude  wijze          
onderhoudt ons over ons gebrek aan      
eerbied3 eerbied voor de  wetten des    
hemels1 eerbied voor ouders en          
grijsaards en roept ons  toe dat er van 
onze beschaving niets kan komen1 als    
geen trouw en  eerbied ons bezielt4     
,daarnaast doet ,lao tsze ons op        
treffende wijze  gevoelen dat ook de    
oude ,chineezen liefde en eenvoud kenden
 als de  grondslagen voor des menschen  
geluk4 ,en mochten wij dan door die     
liefdesprediking wat al te weekelijk en 
te zoetelijk worden gestemd1  dan gaan  
we met onze gedachten naar het oude     
,perzi en wij hooren  ons daar          
aanbevelen den heiligen strijd1 den     
strijd tegen al 't booze  in de natuur1 
tegen al 't verdorvene in de            
menschenwereld1 tegen al  't onreine in 
ons eigen leven4 ,en straks1 straks     

zitten wij peinzend  stil1 en wij denken
 nog eens weer na1 wat al die groote    
denkers van  zooveel eeuwen dachten4    
,wonderlijk1 dat ieder der systemen zoo 
groote  aantrekkelijkheid heeft1 dat    
ieder op zijn beurt ons wil voorkomen   
als de ware wijsheid4    ,wel groote    
denkers moeten 't geweest zijn1 die deze
 godsdiensten  hebben gesticht1 deze    
onsterfelijke gedachten hebben          
uitgesproken4    ,en--onwillekeurig     
plaatsen wij ons leven en streven eens  
in dat  licht der oudheid4 ,wij vragen  
ons af1 wat wij nu eigenlijk weten van  
's werelds bestuur en 's levens doel en 
vergelijken nog eens die  antwoorden1   
die de oudheid gaf44444 ,waarlijk1 't   
was niet te vergeefs  dat wij neerzaten 
aan de voeten der ouden1 dat wij        
trachtten1 de  soms in zoo wondere      
vormen gehulde1 oostersche wijsheid op  
ons te  laten inwerken4 ,wij gevoelen   
dat zij ook ons nog licht en troost  kan
 schenken4    ,zoo1 mijne lezers1 hoop  
ik dat gij gestemd zult zijn1 als gij   

aan  't einde van dit werk zijt gekomen4
    ,gij vraagt misschien nog3 hoe hebt 
gij1 schrijver1 deze uwe taak  opgevat8 
,mijn antwoord luidt1 dat ik uit        
verschillende bronnen  heb geput1 welke 
achter in dit werk dan ook worden       
vermeld4 ,wat  de ,chineesche           
wijsbegeerte betreft is mijn arbeid     
grootendeels  eene vertaling van het1   
mijns inziens1 voortreffelijke werk van 
den  ,duitschen geleerde ,m4 von ,brandt
 #a1 waarbij ik echter ten opzichte  van
 ,lao tsze en diens leer mijn eigen weg 
ben gegaan4    ,mijn hoofddoel was een  
aanschouwelijk beeld te geven van het   
eigenaardige1 dat ieder der straks      
genoemde godsdiensten kenmerkt1  ze     
begrijpelijk te maken1 hun schoonheid en
 wijsheid te doen gevoelen1  ook voor   
menschen van een gansch ander ras1 een  
gansch verschillenden  godsdienst en ver
 uiteenloopende beschaving4 ,van harte  
hoop ik daarin  niet al te ongelukkig te
 zijn geslaagd4 #b          ,juli #aijb4
        ,dr4 ,c4 ,,hille ,,ris          

,,lambers4                ,,hoofdstuk   
,i4    ,het ,brahmanisme1 zijn          
oorsprong1 karakter en eigenaardigheden4
      ,wanneer wij den loop eener rivier
 nagaan1 zien we eerst een klein        
beekje1 dat van de bergen afdaalt4      
,langzamerhand verbreedt het zich  en   
wordt het tevens kalmer in zijn loop4   
,wateren van verschillende  kleur en    
oorsprong neemt het op1 en--voor het de 
zee bereikt--splitst  zich de machtige  
stroom vaak in verschillende armen4     
,iets dergelijks zien we1 wanneer we    
nagaan den loop van verschillende       
godsdiensten door de wereld4 ,we denken 
bv4 aan den godsdienst van  ,isral4     
,eerst een klein beekje1 dat door niets 
toonde dat het een  grootere toekomst   
had dan andere dergelijke beekjes4      
,langzamerhand  echter komt het aan 't  
licht dat het kleine beekje een groote  
rivier  zal worden3 't blijkt dat er in 
,israls godsdienst iets ligt1 waardoor  
hij zich van andere godsdiensten        
kenmerkend onderscheidt4 ,straks  komt  

het almeer in een vaste bedding3 oude   
wetten en verhalen worden  saamgevoegd  
en als heilig beschouwd1 een            
priesterstand krijgt de  leiding in     
handen3 deze wordt straks uitsluitend   
bevoegd om offers  te brengen en        
verschillende godsdienstige             
verrichtingen te leiden4                
,godsdienstige denkbeelden1 van elders  
ontleend1 worden opgenomen  en z in 't  
kader ingevoegd dat zij een onbreekbaar 
geheel vormen3  evenals de zijrivieren  
met den grooten stroom4 ,zoo vormde zich
 uit den  oud-,isralietischen de        
,joodsche godsdienst met zijn           
eigenaardigheden3  zijn op den voorgrond
 stellen van de nheid ,gods1 zijn       
gehechtheid aan  de geheiligde wetten en
 gebruiken1 zijn gewijde offers en      
ceremonin4    ,doch daarnaast vloeide   
straks een machtige zijstroom4    ,onder
 het oude ,isral had men de profeten1 de
 verkondigers van vrijheid  en          
zelfstandigheid3 de mannen die opkwamen 
voor de eischen van het  zedelijk en    

maatschappelijk leven als ,gods grootste
 geboden4 ,ook hunne  geschriften waren 
door de ,joodsche geleerden opgenomen   
onder de heilige  schriften1 doch3 hun  
denkbeelden vertegenwoordigden niet de  
heerschende  richting van het ,jodendom4
 ,straks echter zou ,israls grootste    
zoon ze  brengen op den voorgrond en ze 
verder ontwikkelen4 ,hij verdedigde ze1 
in heeten strijd met de ,joodsche       
schriftgeleerden1 tegen wetsgezag  en   
priesterstand in--en uit zijn optreden  
werd een nieuwe godsdienst  geboren3 een
 machtige zijarm van de groote rivier   
spoedde zich voort4    ,waarom deze     
dingen herinnerd1 waar we gaan spreken  
over een gansch  anderen godsdienst1 uit
 een gansch ander land8 ,omdat we hier  
ongeveer  't zelfde zien gebeuren4 ,uit 
den oorspronkelijken godsdienst toch    
der oude ,indirs heeft zich als een     
machtige stroom het ,brahmanisme        
ontwikkeld3 een godsdienst waarin ook   
waren bijeengezameld gewijde            
geschriften van vroeger en later tijd1  

de ,veda's1 waarin ook was  opgekomen   
een priesterstand vol gezag3 de         
,brahmanen4    ,een godsdienst vol      
voorschriften1 wetten1 en ceremonin4    
,doch in dien godsdienst was ook een    
nevenstroom3 een zoeken van  het ware   
levensdoel1 niet zoozeer in gewijde     
vormen en ceremonie's1  als wel in      
stille overpeinzing over het leven en in
 't vrijmaken des  geestes van de banden
 der stof4 ,ook die nevenstroom behoorde
 tot den  erkenden1 gewijden godsdienst4
 ,maar straks zou die worden geleid in  
een geheel nieuwe bedding4 ,het         
,boeddhisme trad met kracht in 't krijt 
tegen de uitwendige godsvereering en    
vond zijn hoogste streven hierin1  dat  
het de menschen wilde losmaken uit de   
begoocheling der zinnen1  en dat niet   
door zelfkastijding en offers1 maar door
 een gestreng  en eenvoudig liefdevol   
leven4 ,dat ,boeddhisme staat min of    
meer in  dezelfde verhouding tot het    
,brahmanisme als het ,christendom tot   
den  ,isralietischen godsdienst4 ,om het

 dus goed te verstaan dienen wij  eerst 
zijn vader3 het ,brahmanisme te kennen1 
een vader1 tegen wien het  wel in verzet
 kwam1 maar met wien het toch wezenlijke
 karaktertrekken  gemeen heeft4    ,wat 
nu is ,brahmanisme8 ,de godsdienst1 die 
staat onder de leiding der  ,brahmanen1 
een afgesloten priesterstand van ,indi4 
,aanhangers van het  ,brahmanisme--een  
godsdienst1 door #agj millioen ,indirs  
beleden--zijn  dus zij die zich in 't   
algemeen aan de leer en de voorschriften
  der priesterschap houden en bij       
godsdienstige plechtigheden van  hare   
tusschenkomst gebruik maken4 ,men denke 
daarom niet dat de  geloovigen van dezen
 godsdienst in alles eens zijn3 verre   
van dien4 ,de  een--en dit verschil     
geldt vooral van het ,brahmanisme1      
zooals het nu  bestaat--brengt zijn     
offers en vereering aan deze godheid1 de
 ander  aan gene4 ,en ook de wijze1     
waarop de verschillende goden worden    
vereerd loopt ver uiteen4 ,toch3 er is  
eenheid in de verscheidenheid4    ,alle 

goden gelden1 vooral voor den           
ontwikkelden ,brahmaan1 als             
openbaringen van n alwezen1 het ,brahma1
 dat1 zelf onnaspeurlijk  verheven en   
onbeschrijflijk1 aan alle dingen ten    
grondslag ligt en  zich in alles        
openbaart2 in de goden1 maar ook in de  
menschen1 ja1  zelfs in de dieren en    
planten4 ,schijnbaar dus een bont       
geschakeerd  tafereel van goden1 een    
tooneel van bijgeloovigen afgodendienst1
  toch voor de ingewijden gansch iets   
anders4    ,al de ontelbare goden1 al de
 groote krachten en werkingen der       
natuur3  de wind1 de rivieren1 de       
aardbevingen en pestilentin1 voor dezen 
zijn  ze slechts de openbaringen van de 
aldoordringende goddelijke kracht1  die 
in onnoemelijk veel vormen zich doet    
kennen4    ,de mensch zelf is slechts   
het aarden vat1 dat de inwonende        
,godheid in  zich houdt 7,brahma is het 
albezielend goddelijk leven en die zijt 
gij1 klinkt een van de spreuken74 ,die  
inwonende godheid geeft aan  de         

menschheid hare gedachten en de uiting  
daarvan4    ,god is dus eigenlijk de    
natuur3 zoodat als gij de natuur dient3 
't  zij de bezielde of de onbezielde1   
gij eigenlijk ,god vereert en als gij   
een beeld aanbidt gij het zinnebeeld of 
de openbaring der godheid eert4    ,zoo 
is dus het ,brahmanisme aan de eene     
zijde een verlichte  wijsbegeerte3 zoo  
wordt het verstaan door zijn meest      
ontwikkelde  aanhangers1 terwijl het    
toch onder zijn wijden mantel alle      
mogelijke  bekrompen godsvereering en   
bijgeloof kan dekken4    ,om deze en    
andere eigenaardigheden van het         
,brahmanisme goed te  begrijpen is het  
echter wenschelijk1 dat wij eerst ons   
trachten in  te denken hoe deze         
godsdienst is ontstaan4    ,we gaan met 
onzen geest terug tot lang vervlogen    
dagen1 tot vele1  vele eeuwen voor      
,christus1 toen de ,arirs--de           
gemeenschappelijke  voorvaderen van     
,indirs en ,perzen--als een herders- en 
landbouwvolk ten  noorden van het       

,himalaya gebergte woonden4 ,straks     
gingen zij1 toen hun  aantal zich       
uitbreidde uiteen3 sommigen trokken naar
 het westen 7de  voorvaderen der        
,perzen71 anderen naar het zuiden1 door 
de passen van  ,afghanistan naar ,indi4 
,toch3 een vergelijking van den         
oud-,indischen  en den oud-,perzischen  
godsdienst leert ons dat zij eenmaal n  
waren4    ,evenals andere volken        
gevoelden ook de oude ,indirs dat er    
machten  boven hen stonden4 ,met vrees  
en vereering zagen zij op naar de lucht3
  den blauwen hemel1 de zon1 de         
duisternis en andere natuurmachten1  van
 wie hun welzijn afhankelijk was4       
,overal in de natuur bemerkten zij      
beweging en waar beweging was1 daar was 
ook leven en macht4 ,waren zij  niet    
gedrongen de gunst te zoeken dier       
bovenaardsche machten8 ,en--moest  niet 
onder die machten ne de hoogste zijn8   
,vandaar dat zij van den  stralenden    
hemel spraken als van den vader des     
lichts 7,dyaus4 ,pitar7  of ook in de   

alles doordringende lucht 7,varuna7 de  
tegenwoordigheid  speurden van een      
onzichtbaren getuige van al hun daden1  
bij dag en  bij nacht4 ,ook ,agni1 de   
god van het vuur1 die belangrijke hulp  
van  den mensch3 weldadig1 maar ook     
verteerend1 werd geerd4    ,een         
voorgeschreven vereering van deze en    
andere goden was er echter nog  niet4   
,men bracht hen hulde door lofliederen  
en gebeden1 door geschenken  van voedsel
 en drank4 ,en men gaf hun in zijn      
offers datgene wat men  zelf het meest  
op prijs stelde3 rijst en boter en      
vooral het vroolijk  makende sap van de 
,somaplant 7,sarcostema ,viminalis7     
waaraan men voor  zijn eigen            
levenskracht zoo groote waarde toekende4
 ,ieder bracht zelf  zijn offers en     
gebeden1 naar zijn eigen gevoel hem dat 
ingaf4    ,toch3 men kende ook reeds in 
die oude dagen mannen van verlichting   
en leiding 7,rishi's71 die het woord der
 goden hoorden en hun  goddelijke kennis
 7,veda7 aan anderen overbrachten4 ,aan 

hen  worden de gezangen der ,vedische   
boeken1 de gewijde schriften van  het   
,brahmanisme1 toegeschreven4 ,in de     
meeste ,veda's zijn drie  bestanddeelen1
 mantra's-liederen1                     
brahmana's-verhandelingen1              
sutra's-overleveringen4 ,de mantra's    
vormen de oudste  gedeelten4 ,inderdaad 
verplaatsen ons sommige dezer liederen  
in die  lang vervlogen eeuwen en doen   
zij ons zien dat een diep religieus     
gevoel in de harten dier oude ,indirs   
woonde4    ,men hoore b4v4 het volgende 
lied aan ,varuna3 #c          ,de       
machtige ,varuna1 hoog daarboven1 ziet  
omlaag1      ,op deze werelden1 zijn    
rijksgebied1 als dicht nabij1      ,als 
menschen steelsgewijs het kwade doen1   
hij weet het4      ,waar iemand staat1  
of gaat1 of zachtkens henensluipt1      
,in duistren schuilhoek toeft of in 't  
verborgen loert1      ,varuna ziet het  
en speurt hun bewegen4      ,als twee te
 zaam een heilloos plan beramen1        
,en wanen zich alleen en onbespied1 een 

derde is daarbij3      ,de koning ziet  
het al4 ,ontelbaar in getale      ,gaan 
zijn gezanten d'aarde rond1 en duizend  
oogen1      ,zij speuren na wat haar    
bewoners plegen4      ,wat op de aard   
bestaat1 wat in haar dampkring leeft1   
,ja1 al wat daar beneden is1 des konings
 blik doorgrondt het1      ,hij telt het
 knippen van des menschen oog4      ,en 
over 't gansch heelal werpt hij de      
teerling4      ,niet minder treffend    
zijn vele andere hymnen1 aan ,agni den  
vuurgod1 of  aan ,indra1 den god van den
 regen1 in den ,vedischen tijd veel     
vereerd1  gericht4 ,vooral worden ,agni1
 de vuurgod1 ,indra1 de god van den     
regen1  en ,suriya1 de zonnegod1 te     
zamen genoemd als regeerende over de    
aarde1  den dampkring en het uitspansel 
daarboven4    ,deze drie werden         
langzamerhand de hoofdgoden der oude    
,indirs4 ,een  merkwaardig verschijnsel 
echter is1 reeds een aandachtige lezing 
van de boven aangehaalde hymne aan      
,varuna overtuigt ons daarvan1 dat      

ieder dier goden telkens weer als de    
hoogste1 bijna als de eenige werd       
geprezen4 ,m4 a4 w4 er lag reeds in den 
,vedischen godsdienst een zeker  zoeken 
naar ne hoogere macht1 boven al de      
anderen verheven4 ,eveneens  vinden wij 
het onsterfelijkheidsgeloof hier        
uitgesproken1 doch niet het  latere     
geloof aan vele geboorten1 die de mensch
 moet ondergaan voor hij  het hoogste   
bereikt3 dat wil zeggen3 met de ,godheid
 vereenigd wordt4    ,wij denken b4v4   
aan de volgende hymne1 gericht tot      
,yama1 den eersten  mensch1 die stierf1 
en daardoor koning werd van het         
geestenrijk3          ,den macht'gen    
koning1 ,yama1 gave en eer gebracht1    
,hij was de eerste toch die stierf en   
die den snellen stroom      ,des doods  
braveerde1 d'eerste1 die den weg ten    
hemel ging      ,en and'ren welkom      
heette in 't oord der heerlijkheid4     
,geen macht kan ons dit thuis1 door u   
veroverd1 nemen1      ,wij komen koning1
 ieder die geboren is moet sterven      

,en treden op het pad1 door u gebaand1  
waarop in lange rijen1      ,geslachten 
reeds zijn voorgegaan1 den weg      ,ook
 onzer vaad'ren4 ,o ziel des dooden1 ga 
dan rustig heen1      ,vrees niet dien  
weg1 dien ouden weg te nemen1      ,die 
tot den ,god u voert en tot uw zaal'ge  
vaad'ren1      ,bij ,hem in             
heerlijkheid6 ,vrees voor de honden     
niet1      ,die met hun viertal oogen 't
 geestenrijk behoe'n1      ,keer weer   
naar uw tehuis1 o ziel6 ,uw zonden1 uw  
verdriet      ,laat g'achter op deez'   
aarde1 en gij verkrijgt      ,een       
heerlijke gestalt'--uw' oude            
vorm--verheerlijkt      ,en van alle    
vlek bevrijd4      ,zien wij niet uit   
deze gedichten1 dat verheven denkbeelden
 over dood  en leven het oude ,indi     
reeds kenmerkten8 ,doch--wij willen bij 
dien  oud-,vedischen godsdienst niet    
langer stilstaan4 't ,was ons enkel te  
doen om den bodem te doen zien1 waaruit 
het ,brahmanisme opgroeide4             
,brahmanisme wil eigenlijk zeggen1      

zooals we reeds vroeger opmerkten3      
godsvereering onder de leiding der      
,brahmanen4 ,dus niet een geheel  nieuwe
 godsdienst1 maar de oude1 door een     
priesterstand in vaste  bedding geleid4 
,priesters had men natuurlijk reeds in  
de oude ,vedische periode4 ,ook         
onderscheidde men toen reeds vier       
verschillende standen3 de ,brahmanen1   
of priesters1 de ,kshatrya's 7edelen of 
krijgslieden7 de ,vaisya's              
7landbouwers7 en de ,sudra's            
7werklieden74 ,doch nu kwam er een      
afgesloten priesterstand en werden de   
standen beschouwd als casten3  scherp   
afgescheiden groepen #d4 ,de priesters  
heetten voortgekomen te  zijn uit den   
mond1 de krijgslieden uit borst en      
armen1 de landbouwers  uit het lijf1 de 
werklieden uit de voeten der godheid4   
,zoo stonden dus de ,brahmanen voorop1  
zij wisten koningen en volk  te leiden  
en op den geheelen godsdienst hun       
eigenaardig stempel  te drukken4    ,het
 eerste wat zij deden was voorzeker de  

heilige boeken1 de ,veda's1  bijeen te  
verzamelen4 ,deze zijn vier in getal3 de
 ,rig ,veda 7liederen  ,veda71 de ,sama 
,veda 7offerzangen ,veda71 de           
,yayur-,veda 7offerspreuken  ,veda7 en  
de ,atharvan-,veda 7tooverspreuken      
,veda74 ,deze boeken nu  behelzen       
bestanddeelen van verschillenden        
ouderdom en hebben ook nog  dit         
eigenaardige dat vele zangen en spreuken
 in meer dan een dier  verzamelingen    
voorkomen4    ,zij vormden voortaan de  
heilige wetenschap 7 ,veda71 die de     
priesters  hadden te bestudeeren en aan 
de schare bekend te maken4 ,aan hen     
werden  straks de ,brahmana's1          
godgeleerde en ritueele verhandelingen1 
die  gewoonlijk een veel minder verheven
 geest ademen dan de oude ,vedische     
liederen1 toegevoegd4 ,doch ook de      
,upanishads1 meer bespiegelende1        
stichtelijke werken1 kregen straks hier 
een plaats4    ,men ziet dat op dit     
gebied hetzelfde geschiedde wat ook     
elders onder  leiding eener macht       

verkrijgende priesterschap gebeurt3 oude
 verhalen  en liederen worden te zamen  
gebracht1 en door nieuw bijgevoegde     
stukken1 in bepaald priesterlijken geest
 wordt er een nieuwe stempel  op        
gedrukt3 het geheel wordt vervolgens een
 wetboek1 waarvan de  priesterschap de  
sleutel bezit4 ,men denke bv4 aan de    
ontwikkeling van  ,israls godsdienst1   
waarbij precies hetzelfde gebeurde3     
,ezra en andere  priesters verzamelden  
oude wetten en overleveringen3 brachten 
nieuwe  tot stand in hun geest--bij wier
 licht de oude moesten worden verklaard 
en--gaven dat geheel als wetboek aan het
 volk4 ,echter niet zooals bij  ,isral  
mochten in oud-,indi de leeken de wet   
bestudeeren1 dat bleef de  taak der     
,brahmanen1 zij alleen waren de mannen  
der heilige wetenschap4    ,in welke    
bedding nu trachtten die mannen der     
heilige wetenschap den  volksgodsdienst 
te leiden8 ,ik zeg3 trachtten te leiden1
 want de geheele  leiding van een       
volksgodsdienst nemen kan geen enkele   

priesterschap1  konden ook de ,brahmanen
 niet4    ,allereerst werd de waarde van
 het offer door hen nog hooger          
verheven4 ,reeds in den ouden tijd      
hadden de ,indirs het denkbeeld dat  het
 offer de krachten der bovenaardsche    
machten sterkte en daardoor  meewerkte  
om een goed wereldsch beloop te         
verzekeren4 ,langzamerhand  echter kwam 
het denkbeeld op dat het offer ook kan  
strekken om door de  gunst der          
versterkte goden een of ander aardsch   
doelwit te verkrijgen1  b4v4 de geboorte
 van een zoon1 ja1 men ging zelfs zoover
 dat men  het offer ging beschouwen als 
een middel om bovenaardsche vermogens   
deelachtig te worden4    ,verder maakte 
men van de1 vroeger eenvoudige1 offers  
zeer  samengestelde offerplechtigheden4 
,daarbij werden bepaalde hymnen  en     
aanhalingen uit de ,veda's gezongen en  
uitgesproken1 en met  angstvallige      
nauwkeurigheid werd gewaakt voor ieder  
onderdeel van  het ritueel4 ,sommige    
offerplechtigheden strekten zich uit    

over weken1  ja over jaren3 het waren   
ketenen1 van welke iedere schalm        
nauwkeurig  in het gelid moest passen1  
zou het offer gunstige gevolgen hebben4 
,de  godheid1 waaraan men zijn gaven en 
gebeden wijdde1 trad daarbij op  den    
achtergrond3 doch het volbrengen van    
offerplechtigheden werd  beschouwd als  
een krachtig middel om hen1 die er aan  
deelnamen1  macht te verleenen in deze  
en in de toekomende wereld4    ,men ging
 zelfs zoover van het offer 7,yajna7    
zelf voor te stellen als  een godheid4  
,ja1 in sommige plaatsen van de         
,brahmana's werd zelfs geleerd dat  de  
goden zelf sterfelijk waren1 totdat zij 
door offers den dood  overwonnen4 ,ook  
de mensch kan door offeren van den dood 
worden bevrijd3  doch zijn lichamelijk  
leven moet hij geven als zoenoffer4     
,en die verzuimt te offeren moet telkens
 weer worden wedergeboren1 moet         
eindelooze levens doorloopen1 om altijd 
weer zijn lichaam aan de goden  te      
offeren4 ,men hoore de volgende         

aanhaling uit ,satapatha-,brahmana3     
,de goden leefden steeds in vreeze voor 
den dood1      ,den machtigen           
,voleinder4 ,dus herhaalden      ,zij   
nauwgezet hun offers telkens weer1 tot  
zij onsterf'lijk waren4      ,toen sprak
 de machtige ,voleinder tot de goden3   
,gij hebt uzelf onsterfelijk gemaakt1 nu
 zal de mensch beproeven      ,om ook   
zichzelf van mijne macht 't ontslaan4   
,wat wordt mij daarvoor in den mensch   
vergoed8      ,de taal der goden luidde3
 ,voortaan zal niet n      ,in 't eigen 
lichaam de onsterf'lijkheid bereiken4   
,het sterf'lijk hulsel blijft uw        
eigendom1 uw voedsel      ,zal het zijn 
in eeuwigheid4 ,ja1 ook die door        
godsdienst'ge daden1                    
,d'onsterf'lijkheid verwerft1 zijn      
lichaam zal hij eerst1      ,aan u ten  
offer wijden1 als uw prijs4      ,wij   
zien in dit gedicht uitgedrukt de       
eigenaardige leer der zoogenaamde       
zielsverhuizing1 aan het ,brahmanisme   
eigen4 ,wat is hare strekking8 ,wij     

willen die met een enkel woord in het   
licht stellen4    ,bij onze bespreking  
van den ouden ,vedischen godsdienst3 d4 
w4 z4 den  godsdienst1 waarvan ons in de
 oudste gedeelten der ,veda's de geest  
is bewaard gebleven1 zagen wij reeds dat
 er zeker streven opkwam om  n der vele 
goden tot oppergod te verheffen3 men    
denke b4v4 aan de  straks aangehaalde   
hymne1 tot ,varuna gericht4 ,in den     
oud-,brahmaanschen  godsdienst nu kwam  
men daar omtrent tot klaarder besef4    
,men gevoelde  dat er een ,geest 7atman7
 was1 boven de kennis der zinnen        
verheven1  die alle stoffelijk dingen   
bezielde en doorademde4 ,die zelfde     
geest1  die de gansche stoffelijke      
wereld bezielde was het ook die trilde  
in  de gedichten der zangers1 die       
bezieling gaf bij godsdienstige kennis  
en gebed4 ,boven alle persoonlijkheid   
was hij verheven1 oneindig en  onbeperkt
 lag hij aan alle dingen ten grondslag  
en woonde hij in 't  gansch heelal4 ,ook
 in den mensch4 ,was hij niet de        

levensadem1 die het  lichaam bezielde1  
woonde hij met zijn geheimzinnige       
tegenwoordigheid  niet in ieders        
geweten8 ,breidde hij zich niet uit in  
de gansche  oneindige ruimte8 ,daarom   
gaf men hem den naam3 ,brahma4 ,brahma  
7onzijdig7 is dus het wezen1 dat aan    
alle dingen ten grondslag ligt3  en     
waarvan ook de mensch een deel is4 ,al  
de goden waren evenals de  menschen     
slechts openbaringen van die hoogste    
kracht4    ,wat nu moet het levensdoel  
zijn van den mensch8    ,om1 van al het 
stoffelijke bevrijd1 van alle smet      
gereinigd geheel1  in dit ,brahma1 in   
die wereldziel1 te verzinken4 ,hoe      
echter moet dit  doel worden bereikt8   
,wij zagen reeds dat de offers daartoe  
een werkzaam  middel werden geacht4     
,doch1 nevens de offers1 in sommige     
kringen zelfs  met terzijdestelling     
daarvan1 hechtte men in dezen groote    
waarde aan  zelfkastijding en aan       
bespiegelend inkeeren tot zichzelf3 want
 komen  tot zichzelf1 tot zijn diepste  

wezen1 is komen tot ,brahma4    ,doch3  
een enkel menschelijk leven is daarvoor 
niet genoeg3 vele levens  moet men      
doorloopen1 telkens weer moet men na een
 overgangstijdperk  in hemel of hel1    
naar gelang van zijn vroeger leven1     
opnieuw worden  geboren1 altijd op      
hoogeren trap van zelfverloochening en  
bespiegeling  gerakend1 zal men         
eindelijk geheel in de wereldziel       
verzinken4 ,en  wee die toegeeft aan    
booze lusten en geen zelfverloochening  
kent3  eindeloos zijn zijne             
wedergeboorten3 hij kan zelfs           
genoodzaakt zijn  niet als mensch1 maar 
als dier of plant weer te keeren4       
,wie echter als ,brahmaan ter wereld    
komt1 in die geheiligde caste  het      
levenslicht aanschouwt1 hij heeft reeds 
een goed deel van den  moeilijken       
levensgang afgelegd4 ,hoe moet hij komen
 tot volkomen  verlossing8    ,die weg  
wordt in het wetboek van ,manoe         
zorgvuldig aangewezen4 ,eerst1  zoo     
luidt het hier1 is hij een leerling der 

,brahmanen1 met het  gewijde koord en   
den gordel bekleed4 ,een hechte band    
vereenigt hem  met zijn leermeester1    
door wien hij in de heil'ge boeken      
onderwezen  wordt4 ,straks is zijn      
leertijd volbracht en viert hij1 bij 't 
brengen  van zijn eerste offer1 het     
feest zijner wedergeboorte4    ,de      
leerling wordt nu huisvader4 ,zoo       
betaalt hij in deze twee eerste         
levensstadin de schuld1 waarmede hij    
geboren werd3 die aan de ,rishis        
7heilige zangers7 wier liederen hij     
leerde om ze aan volgende  geslachten   
over te leveren1 aan de voorvaderen1    
door nakomelingschap  te verwekken om   
hen offers te brengen1 aan de goden1 aan
 wie hij zijn  eigen offers wijdt4      
,heeft hij deze schulden betaald1 dan   
kan hij het  huishoudelijk bestier aan  
zijn zoon1 die nu zelf huisvader        
geworden is1  overdragen en zich        
terugtrekken uit het wereldsch gewoel om
 geheel  voor godsdienstige             
overpeinzingen te leven4 ,boven het     

offeren is  hij dan verheven3 door het  
beschouwend leven komt hij straks tot   
volkomen verlossing4 ,doch slechts dan  
is hij zoover gevorderd1 dat  geen      
nieuwe wedergeboorte hem meer wacht1    
indien hij ook in zijn  laatste         
oogenblikken niet meer over de          
wereldsche dingen1 ook maar  voor een   
oogenblik1 zijn gedachten laat gaan4    
,en uit deze leer over de verlossing1   
waarin aan het ascetische leven         
feitelijk een hoogere waarde wordt      
toegekend dan aan het offeren1 en  uit  
die van het ,brahma1 het ware wezen1 dat
 onpersoonlijk is en aan  alle dingen   
ten grondslag ligt1 kunnen wij zien     
welken eigenaardigen  weg het ,indische 
denken in het ,brahmanisme opging4 ,het 
onbewuste wordt  hier boven het bewuste1
 het onpersoonlijke boven het           
persoonlijke  gesteld4 ,voorwaar een    
groote tegenstelling met de ,westersche 
godsdienstige ontwikkeling in het       
,christendom1 waarin ,god geldt als  de 
zelfbewuste1 liefhebbende macht1 de     

,vader1 en waarin niet opgaan  in het   
albeginsel1 maar streven naar volmaking1
 naar steeds grootere  ontwikkeling der 
persoonlijkheid1 als doelwit wordt      
gesteld4    ,m4 a4 w43 het ,brahmanisme 
is een panthestische3 7,god  de         
,alziel71  het ,christendom een         
thestische 7,god  de ,albestuurder7     
godsdienst4 #e    ,het ,brahmanisme een 
panthestische godsdienst4 ,dat schijnt  
voor  den oppervlakkigen beschouwer     
vreemd1 want hij bemerkt dat er vele    
goden zijn1 aan wie men zijne vereering 
brengt3 men zegt zelfs dat  er #cc      
millioen goden of goddelijke wezens door
 dezen godsdienst  worden erkend4 ,m4 a4
 w43 het ,brahmanisme gelijkt veel meer 
op een  veelgodendom1 dan op de         
erkenning van n beginsel1 dat aan alle  
dingen ten grondslag ligt4    ,gaan wij 
echter na de philosophische stroomingen 
of scholen1 die  zich in het            
,brahmanisme hebben ontwikkeld1         
waaronder de ,vedanta en de             
,sankhya-philosophie de voornaamste     

zijn1 dan valt dit ne1 dat zich  in     
alles openbaart1 helder in het oog4 ,de 
zaak is feitelijk deze3  de ,brahmanen  
hadden te doen met een volksgodsdienst1 
die een groot  aantal goden erkende4 ,de
 minder ontwikkelden eensklaps opvoeren 
tot de hoogte der wijsgeerige           
bespiegeling ging niet aan3 het volk    
was daarvoor niet rijp4 ,een anderen weg
 moest dus bewandeld en kon  ook worden 
betreden4 ,al de goden waren in 't oog  
van den verlichten  ,brahmaan           
openbaringen van het eene ,alwezen1 of  
liever zinnebeelden1  aanwijzingen van  
die goddelijke macht4 ,welnu1 zoo konden
 zij hunne  vereering blijven behouden3 
wie hen diende bracht toch ten slotte   
zijne vereering aan de groote ,macht1   
die zich in alles openbaart4 ,wie       
,vishnoe bij voorkeur dient1 eert in hem
 de onderhoudende kracht3 een  der      
zijden van het ,alwezen4 ,wie voor ,rama
 en ,krishna1 twee volksgoden  bij      
uitnemendheid1 zich buigt1 hij eert de  
goddelijke vleeschwordingen  van den    

grooten ,god ,vishnoe4 ,wie voor ,siva  
gestrenge boetedoeningen  verricht1 hij 
erkent immers de macht die het leven    
afbreekt1 doch  ook telkens weer        
vernieuwt8 ,is niet ook ,siva ten slotte
 uit ,brahma  voortgevloeid8    ,zoo    
heeft dus het wijsgeerig denken beslag  
gelegd op den ouden  volksgodsdienst1 en
 de schare moge blijven staan bij de    
verschillende  goden zonder den         
symbolischen zin te verstaan1 toch3 door
 wie dieper  doordringt1 m4 a4 w4 door  
de meer ontwikkelden onder de ,indirs1  
wordt in toenemende mate verstaan dat   
het opgaan in het alleven  de eigenlijke
 zin is van het gansche wonderbare      
tooverpaleis1 door  dezen godsdienst    
opgebouwd1 met wijsgeerig bestek1 op de 
grondslagen  van den alouden            
volksgodsdienst4 ,wie dus het           
,brahmanisme goed wil  verstaan moet    
zich niet te veel ergeren aan den       
afgodischen schors1  maar doordringen   
tot den innerlijken kern4 ,als hij dat  
doet1 zal hij  zien1 dat er tusschen het

 schijnbare veelgodendom en de          
wijsbegeerte  der ,brahmanen niet zulk  
een klove bestaat1 maar dat tot de      
schare  wordt gesproken in              
gelijkenissen1 doch tot de ingewijden   
vrijuit1  dat voor de eersten de hoogste
 waarheid verborgen blijft in het       
mythologisch kleed1 maar dat zij voor de
 anderen soms helder schijnt4    ,om een
 en ander in 't licht te stellen willen 
wij n bij de  ,brahmaansche godenleer n 
bij de ,brahmaansche wijsbegeerte nog   
uitvoeriger stilstaan4                  
,,hoofdstuk ,,ii4    ,brahmaansche      
godenleer en levensbeschouwing4         
,brahma1 zoo heet het in de eerste3 het 
volstrekte en oneindige1 bracht1  door  
,maya 7den schijn7 beheerscht1 ,brahma  
voort4 ,deze manlijke god  ,brahma 7wel 
te onderscheiden dus van het            
onpersoonlijke1 ,brahma7  staat aan het 
hoofd der schepping4 ,hij is de         
,schepper1 uit wien  alle leven is4     
,doch naast hem staan als de twee andere
 goden der  ,indische ,trimurti         

7drieenheid7 ,vishnoe de onderhouder1 en
 ,siva1 de  verwoester4 ,in deze drie   
personen openbaart zich alzoo de        
godheid4 ,de  ,oud-,indische dichter    
,kalidasa drukt het aldus uit3          
,in deze drie personen wordt d'ne ,god  
gezien1      ,een ieder van hen is de   
eerste en de laatste      ,in rang1 niet
 n alleen1      't ,zij ,brahma1        
,vishnoe1 ,siva1 ieder van hen zij      
,de eerste1 tweede1 derde1 in de        
goddelijke rij4      ,in de grotten van 
,elephanta bij ,bombay wordt het heilige
 drietal  voorgesteld als drie          
majestueuse hoofden1 die uit n lichaam  
zich  verheffen4 ,ook is de driehoek een
 zinnebeeld hunner eenheid en           
gelijkwaardigheid4    ,van deze drie    
goden nu wordt ,brahma het minst        
vereerd4 ,feitelijk  is hij meer een    
wijsgeerig beeld1 ontstaan uit het      
streven om een  uitgangspunt te vinden  
voor het geheele stelsel1 dan een       
godheid1  die zich werkelijk bekommert  
om de werking der wereldmachine1 die    

door zijn wil in beweging is gebracht4  
,zijn invloed is te verwijderd1  zijn   
werkzaamheid is te weinig omschreven1 om
 indruk te maken op de  verbeelding der 
schare1 daarom heeft hij ook slechts    
weinige tempels  en worden daarentegen  
in het nieuwere ,brahmanisme de beide   
andere  hoofdgoden vooral gediend4      
,de orthodoxe ,hindoes toch zijn        
hoofdzakelijk verdeeld in vereerders van
  ,vishnoe en ,siva1 twee secten1 die   
elkaar weinig waardeeren4 ,vishnoe  is  
een zeer belangrijke1 veel omvattende   
godheid4 ,hij is de opperste            
onderhouder aller dingen en zijn vrouw  
,laksmi is de godin van overvloed  en   
vruchtbaarheid4 ,vishnoe in zijn hoogste
 openbaring wordt afgebeeld  als        
neerzittend in zalige rust3 trouwens    
rust3 geen werkzaamheid is1  in         
overeenstemming met den geheelen geest  
der ,indirs1 het eigenaardige  der      
hoogste goden4 ,doch in tegenstelling   
met den verheven ,brahma1  kan ,vishnoe 
worden gewekt door de ernstige gebeden  

en offergaven  der menschen of der      
lagere goden1 ja1 hij kan er toe        
gebracht worden  om in de wereld af te  
dalen en--op kritieke oogenblikken--de  
dingen  terecht te brengen4    ,die     
neerdalingen zijn de beroemde           
vleeschwordingen 7avatara's7 van den    
god1 waarin hij groote daden heeft      
gedaan en machtige wonderen heeft       
verricht4 ,zijn beroemdste              
vleeschwordingen zijn ,rama en ,krishna4
 ,rama  is een beroemd1 met een         
stralenkrans omgeven oorlogsman3 de held
  van het ,ramayana1 dat beroemde       
,indische heldendicht4 ,krishna is een  
halfgod1 wiens dienst in sommige deelen 
van ,indi in hooge eere is1  hij wordt  
uit verschillende oogpunten in de       
,indische godsdienstige  litteratuur    
beschouwd en is de held van het tweede  
beroemde ,indische  heldendicht1 het    
,mahabharata4    ,deze leer der         
goddelijke vleeschwording is een van de 
belangrijkste  leerstukken van het      
nieuwere ,brahmanisme3 zij brengt       

verband in  verschillende deelen van den
 godsdienst1 de hoogere met de lagere   
vereenigend1 de goden uit den hemel naar
 omlaag voerend om zich met  de aardsche
 aangelegenheden in te laten4    ,wilde 
men zich rekenschap geven van de        
wonderbare daden van eenig  beroemd     
held3 de verklaring was1 dat de groote  
god ,vishnoe zich in  zijne gestalte had
 geopenbaard3 zoo verscheen de god1 tot 
verhooging  van zijn eer1 telkens als   
mensch onder de menschen4 ,doch3 ook van
  de lichamen van dieren nam ,vishnoe   
soms bezit2 nu eens ontmoeten  wij hem  
als leeuw1 dan weer als beer1 als visch 
of als schildpad2  wat bij die andere   
vleeschwordingen al heel slecht schijnt 
te  passen4 ,eerst hoort gij dat de     
goddelijke geest een schitterend        
krijgsman of een wonderdoend heilige    
bezielde1 en gij stemt toe1  dat deze   
opvatting redelijk is en geenszins      
onwaardig4 ,hoort gij nu  echter dat    
dezelfde god is overgegaan in een visch 
of een schildpad1  en onder dien vorm   

wordt vereerd3 dan vindt gij dit een    
onredelijk1  ongerijmd geloof4 ,doch3   
vergeet dan niet dat de panthestische   
denkwijze3 de ,ene1 die zich overal     
openbaart1 de grondslag is van  al deze 
vleeschwordingen en dat de goddelijke   
geest immers evenzeer  woont in een     
insect als in den grootsten koning6     
,bovendien de ,brahmanen hadden goede   
redenen om de tegenwoordigheid van      
,vishnoe in sommige dierengestalten te  
erkennen4 ,men denke aan het feit1  dat 
het ,brahmanisme in zich opnam--en nog  
steeds voortgaat in zich  op te         
nemen--bekeerlingen van de talrijke     
niet-,hindoesche stammen1  die daar     
wonen op de heuvelen en in de bosschen  
van ,indi4    ,dat waren de             
oorspronkelijke inwoners met hun ruwe   
vereering van  allerlei voorwerpen en   
dieren1 die hun belangrijk voorkwamen4  
,om nu  deze heidenen in de ,hindoesche 
gemeenschap in te voegen1 kende men geen
  beter middel1 dan om onder de vele    
goden ook de door hen vereerden3  doch  

gelouterd en verheven1 op te nemen4 ,dit
 doel nu werd bereikt  door hun         
voorwerpen van vereering1 eenvoudig als 
vleeschwordingen  van ,vishnoe te       
behouden4    ,zoo ging het voorheen1 en 
gaat het ook thans nog4 ,zekere stam van
  wilde bergbewoners vereerde den beer4 
,nu is de beer een van ,vishnoe's       
vleeschwordingen4 ,toen nu de           
bergbewoners in den ,hindoeschen        
godsdienst  werden ingewijd1 lag het    
voor de hand dat ,vishnoe in dit dier   
werd  ontdekt3 de nieuwe geloovigen     
hadden enkel te verstaan1 dat zij       
vroeger reeds onbewust den grooten ,god 
hadden gediend4 ,zeer spoedig  ging hun 
overgang in zijn werk3 toch1 zonder dat 
wij daarbij kunnen  denken aan          
opzettelijke misleiding4 ,neen1 de      
,brahmanen erkenden dat  het voorwerp   
hunner vereering zekere wonderbare1     
vrees-aanjagende  eigenschappen bezat3  
dat het te recht werd vereerd3 zij zagen
 echter  verder en hooger dan die       
uitwendige vereering en legden uit dat  

al deze eigenaardigheden een goddelijke 
macht aantoonden en dus de              
tegenwoordigheid van de godheid in een  
nieuwe gedaante beteekenden4 ,zoo       
zouden zij ook--verder gevraagd--zeggen 
dat de god zelf slechts een  zichtbare  
en overtuigende openbaring was van de   
verborgen goddelijke  kracht1 die alle  
dingen bezielt4 ,zoo zouden ook alle    
groote mannen en  heiligen beschouwd    
worden als vermommingen of gestalten1   
door ,vishnoe  aangenomen om een        
belangrijke rol te spelen op het        
wereldtooneel4    ,daareven gewaagden   
wij van ,vishnoe's vleeschwordingen1    
,krishna en  ,rama1 waarnaast nog vele  
anderen te noemen zouden zijn4 ,toen    
eens  zeker ,mohammedaan oproer maakte  
tegen het ,engelsch gezag en daarbij    
een aanvankelijk succes had1 zeide een  
,indisch edelman1 's mans  dappere daden
 vermeldend1 dat hij een vleeschwording 
van ,krishna  moest zijn4 ,zoo gewagen  
immers ook ,homerus' gedichten van      
goden1 die  in de gedaante van aardsche 

krijgslieden1 meevochten in den strijd1 
en de overleveringen van alle volken    
zijn vol van wonderbare gedaanten1  die 
verschijnen1 om hun trouwe dienaars te  
redden of te verdedigen4    ,wat        
,krishna betreft1 er zijn minstens tien 
vleeschwordingen van hem  bekend1 onder 
welke hij bepaald in sommige beroemde   
tempels wordt  gediend2 ,jaggernauth is 
eene daarvan4 ,zijn toegewijde          
vereerders  wijden hem hun ziel1 hun    
lichaam en hun goed1 doch ik vrees dat  
zijn  voorbeeld van vroolijke en        
verliefde godheid dikwijls tot          
losbandige  praktijken bij zijn         
vereerders leidt4    ,siva              
vertegenwoordigt een geheel ander       
beginsel dan ,vishnoe4 ,is deze de      
onderhouder1 ,siva is de verwoester en  
opbouwer tevens der verschillende       
levensvormen4 ,de gansche kringloop der 
bezielde schepping1 de eeuwige          
afwisseling van geboorte en dood in de  
gansche natuur1 ziedaar zijn  regeering4
 ,niet door vleeschwording openbaart hij

 zich1 zooals ,vishnoe1  maar de groote 
natuurlijke verschijnselen1 die het     
leven opbouwen  en ontbinden1 doen zijn 
wezen aan de menschheid kennen4 ,hij    
brengt  leven en dood2 de plagen en     
ziekten1 die duizenden wegsleepen1 zijn 
het teeken zijner werking4    ,de natuur
 schept duizende levensvormen en        
vernietigt ze weer1  zonder zich te     
bekommeren om de verwoesting die zij    
aanricht4 ,op  geheimzinnige1           
onberekenbare wijze brengt zij voort en 
verwoest zij4 't  ,is ,siva1 die deze   
werking uitoefent en altijd weer        
millioenen wezens  wegvaagt om ze door  
nieuwe te vervangen4 ,die gevreesde     
macht nu gunstig  te stemmen is het     
hoofddoel van ,siva's vereerders2       
weinigen begeeren  iets van zijn macht  
te erlangen4 ,in ,siva's naam worden de 
strengste  onthouding en de wreedste    
versterving toegepast3 zelfverminking   
door  ijzeren haken1 trotseeren van pijn
 en honger1 't voortdurend aannemen  van
 moeilijke houdingen1 vasten en eenzame 

overpeinzing behooren tot  zijn         
vereering4 ,door deze praktijken kan    
zelfs een ,sudra1 #f indien  hij        
volhardt1 wonderbare krachten verkrijgen
 en de goden dwingen  hem te            
gehoorzamen4 ,de meeste broederschappen 
van ,indische devoten  en fakirs        
7rondzwervende heiligen71 die soms alle 
kleedij versmaden  en geheel ,indi      
rondgaan1 behooren tot ,siva's          
volgelingen4 ,in zijn  tempel worden    
tallooze offerdieren geslacht1 ofschoon 
men onderstelt  dat zelfs menschenoffers
 hem nog onbewogen laten4 ,hoe dit      
eigenaardig  beeld is ontstaan8 ,niet   
onwaarschijnlijk zijn1 bij de invoering 
van het  ,brahmanisme1 de welwillende1  
heldhaftige goden der onontwikkelde     
volken  in ,vishnoe opgegaan en als zijn
 vleeschwordingen beschouwd1 terwijl hun
  ruwe en wreede ceremonin1 hun         
vreeselijke verschijningen en demonen   
bij ,siva zijn thuisgebracht of bij de  
goden aan hem onderworpen4    ,bezien   
wij deze drieenheid1 deze drie goden met

 hun vleeschwordingen1  openbaringen en 
zinnebeelden van populaire zijde1 dan   
vormen zij een  bontgekleurd            
veelgodendom4 ,bezien wij ze1 minder    
oppervlakkig1 met  het oog van den meer 
ontwikkelden ,indir1 dan zien wij ze als
 beelden  van wat de schepping te zien  
geeft1 de weldadige en vernietigende    
invloeden1 de kracht1 die alles         
doordringt1 de eeuwige wisseling van    
leven en dood1 dag en nacht4    ,een    
,brahmaan1 dien gij zoudt willen wijzen 
op het mythologische  karakter van al   
die goden zou u antwoorden1 dat hij zich
 zeer  wel bewust is dat de godheden    
slechts de uitwendige figuren1  beelden 
of aanwijzingen zijn van de             
onbegrijpelijke macht1 die den          
achtergrond aller dingen vormt4 ,hij zou
 u zeggen dat deze mythologie de        
eenvoudigste vorm is1 waarin het        
panthestische beginsel der goddelijke   
alomtegenwoordigheid aan het volk kan   
worden duidelijk gemaakt en dat  de     
gewone vereering werkelijk gebracht     

wordt aan openbaringen van de  godheid1 
die zich tot in alle krachten en vormen 
onthult4    ,niet anders is het met de  
gebeden en offers1 den goden gebracht4  
,men  zal u verklaren de goden te       
dienen1 omdat dit goed en nuttig is4 ,en
  inderdaad is dit ook dikwerf het doel4
 ,doch3 er is toch feitelijk  ook hier  
nog iets anders4 ,diep in het hart van  
den ,hindoe leeft de  gedachte dat de   
ziel door verschillende stadin van      
leven1 als dier  en als mensch1 moet    
worden gelouterd1 totdat zij            
eindelijk--van  alle begeerte en        
eigenwilligheid bevrijd--zich vereenigen
 kan met  het hoogste alwezen4          
,bevrijding--dat is terugkeer in den    
oneindigen  geest--ziedaar het hoogste  
goed voor den ,indischen vrome en wijze1
  en daartoe werken ook offers en       
gebeden mede4    ,dit nu blijkt ook1 als
 wij het oog vestigen op de ,indische   
bespiegeling  over wereld en leven1     
zooals wij die vinden in de ,vedanta en 
in de  ,sankhya school4 ,er zijn        

trouwens nog vier andere erkende        
philosophische  scholen onder de        
,hindoe's1 doch deze zijn de            
voornaamste1 waarom  wij1 in verband met
 het kader van dit werk1 de andere      
stilzwijgend  voorbijgaan4 ,deze        
philosophische bespiegelingen vinden wij
 in de  ,upanishads1 gewijde boeken1 die
 de verborgen leer der ,veda's heeten   
te verkondigen4 ,wanneer wij ons nu     
voorstellen dat het hier alleen  te doen
 is om de waarheid te doorvorschen1     
zooals bij de ,westersche  wijsbegeerte1
 dan vergissen wij ons zeer4 ,neen1 het 
eigenlijke doel  is om--door kennis van 
geest en stof1 wereld en leven--te komen
 tot  bevrijding1 tot verlossing van de 
eindelooze wedergeboorten4    ,de       
,vedanta leert dat de uitwendige wereld 
ontstaan is doordat ,maya  7 illusie7   
,brahma 7den eeuwigen absoluten geest7  
overschaduwde4    ,het geestelijke in   
den mensch is feitelijk niet slechts een
 deel  van ,brahma1 maar ,brahma zelf4  
,de werkelijkheid der wereld is slechts 

schijn1 en het ware doel van den        
menschelijken geest moet zijn1 om1      
langs den weg van talrijke oefeningen en
 bespiegelingen1 bevrijd van  het       
lichaam1 de wereld en de gevolgen ook   
zijner daden1 in ,brahma  te verzinken4 
,de ,sankhya-philosophie is minder      
panthestisch dan wel dualistisch        
getint4 ,immers zij leert3 van den      
beginne zijn er twee wezens3  ,prakriti1
 het vrouwelijk beginsel1 de natuur of1 
om het in ,westersche  taal uit te      
drukken de oerstof1 de oorspronkelijke  
stof en ,purusha3  de geest1 manlijk    
voorgesteld4 ,daarmee wordt echter niet 
bedoeld n  eeuwige algeest of iets      
dergelijks1 maar de geest1 wonende in   
ieder  wezen4 ,ieder levend wezen berust
 op de vereeniging van ,prakriti en     
,purusha4 ,het doel is nu3 den geest    
vrij te maken van de stof4 ,naar zijn   
wezen is hij dit feitelijk reeds3 doch  
hij moet verlost worden van  ,prakriti's
 gemeenschap en wl door waarachtig      
inzicht in zichzelf en  de aan hem      

tegenovergestelde natuur4 ,overpeinzing 
en ascese bewijzen  daarbij belangrijke 
diensten4 ,wie met het ,boeddhisme en   
zijn leer  op de hoogte is en weet dat  
ook daar verlossing van alle begeerte   
het einddoel is1 zal erkennen dat wij   
hier met verwante gedachten te  doen    
hebben4    ,het kan ons voorts niet     
verwonderen1 gelet op het eigenaardige  
panthestisch beginsel1 dat het geheele  
,indische denken beheerscht1  dat de    
,vedanta als de bij uitstek rechtzinnige
 school geldt1 zij immers  is het meest 
naar den eigenaardig ,brahmaanschen     
grondslag opgebouwd4    ,zoo wordt dan n
 de ,brahmaansche godenleer n de        
,brahmaansche  wijsbegeerte door        
denzelfden geest bezield4 ,in beiden    
klinkt het  u tegen dat het uitwendige  
leven van weinig waarde is3 slechts  een
 schouwtooneel tot opvoeding en         
onderhouding van den geest4 ,de         
uiterlijke wereld is slechts ,maya      
7illusie1 droom74 ,die zelfde  geest nu 
komt ons ook weer tegen in de           

oud-,indische heldendichten1  die       
waarschijnlijk niet door ,brahmanen zijn
 gedicht1 maar uit den  kring der       
,kshatrya's 7krijgslieden1 edelen7 zijn 
voortgekomen1 en die  voor een goed deel
 tot de vroegste tijden van het         
,brahmanisme worden  teruggebracht4     
,deze gedichten--de ,ramayana1 waarin de
 lotgevallen van  ,rama1 en de          
,mahabharata1 waarin die van ,krishna   
worden bezongen--beiden                 
vleeschwordingen van den god            
,vishnoe--brengen ons in een            
wonderwereld  van sprookjes4 ,een       
atmosfeer1 voor ons westerlingen1 vreemd
 in den  eersten oogopslag1 maar die ons
 straks toch gemeenzamer wordt1 als  wij
 gaan gevoelen dat in die zonderlinge   
lotgevallen der oud-,indische  helden en
 heldinnen zich een geest uitspreekt1   
dien wij zonen van  het westen1 in menig
 opzicht kunnen deelen4 ,is toch niet   
aan onze  levensopvatting vaak eigen een
 besef van 's levens droeve raadselen1  
dat ons drijft tot medelijden8          

,bewonderen wij niet vaak de schoonheid 
en de kunst1 toch gevoelende dat zij    
zijn als een droombeeld1 dat  wij niet  
kunnen bereiken8    ,welnu3 die zelfde  
geest woont ook in de oude ,indische    
pozie4 ,haar  geheimzinnigheid is die   
van het alleven4 ,zij ziet in de natuur 
niet  de vijandin van de ziel--zooals de
 middeneeuwsche ,katholieke pozie1  die 
het leven en de natuur ten slotte den   
rug toekeert--maar zij ziet  de gansche 
zichtbare natuur als den droom van de   
algemeene wereldziel1  van die ziel1 die
 alleen werkelijk bestaat4 ,en de       
droomer heeft genot  in de beelden die  
hem voorbijgaan1 doch een weemoedig     
genot1 want  hij voelt dat zij          
voorbijgaan4 ,de ,indische pozie ziet   
het gewone  leven met een mengeling van 
verheven gevoel en medelijden aan1 zij  
weet1 dat op de jeugd de ouderdom1 op   
het genot de moeheid1 op de  liefde de  
smart van het verlies1 op het leven de  
dood volgt4 ,wat nu  te doen8 ,hopen op 
verandering in deze noodwendigheden gaat

 niet aan3  maar de ziel moet gebracht  
worden tot zulk een staat van           
geestelijke  belangeloosheid1 dat zij   
niet langer bedroefd is over de         
wisseling  en de onvolmaaktheid van alle
 onstoffelijke aardsche dingen4    ,die 
geest--dien wij straks in volle         
ontwikkeling zullen zien bij het        
,boeddhisme--doordringt ook de          
oud-,indische pozie4 ,een enkele proeve 
moge volstaan4    ,we willen u          
herinneren aan de geschiedenis van      
,valmiki1 den man1 van  wien de ,indirs 
onderstellen1 dat hij het ,ramayana     
dichtte4 ,valmiki1  zoo lezen wij in dit
 heldendicht1 was een heilig kluizenaar1
 die  een leven van stille overpeinzing 
leidde in de eenzaamheid van het  woud4 
,het onderwerp zijner overpeinzing is   
het leed der wereld4 ,de god  ,brahma   
vertelt hem op zekeren dag de           
geschiedenis van ,rama4 ,indien een     
dichter1 zoo peinst ,valmiki1 deze      
geschiedenis van een volmaakt leven     
eens in diep gevoelde verzen kon        

bezingen1 dat zou de menschen brengen   
tot een beter1 edeler leven4 ,doch hij1 
,valmiki1 is geen dichter4 ,hoe  zal hij
 iemand vinden1 voor deze taak berekend8
 ,valmiki moet daarover  telkens weer   
nadenken4 ,op zekeren morgen staat hij  
aan den oever van  een helder water     
nabij zijn hut1 waar hij gewoon is de   
wasschingen  te verrichten1 die tot de  
godsdienstige plichten van den ,brahmaan
  behooren4 ,en zie--tegenover hem zijn 
twee reigers4 ,zij slaan vroolijk  met  
hun vleugels1 vol onschuldige vreugde   
over 't leven4 ,eensklaps valt  een der 
vogels1 door een pijl getroffen1 neer1  
en het zuivere water van  de plas wordt 
roodgekleurd4 ,valmiki is zoo vol       
medelijden en droefheid1  dat als een   
smartkreet uit zijn ziel wordt geperst3 
een dichtregel over  den dood van den   
onschuldigen vogel en de wreedheid van  
den jager4 ,er  is een wonderbare maat  
en een aandoenlijke muziek in zijn      
woorden1  hij moet ze nog eens en nog   
eens herhalen4 ,verwonderd wat toch over

  hem gekomen is keert ,valmiki terug   
naar zijn hut4 ,onderweg ontmoet hij    
,brahma die hem vraagt of hij een       
dichter heeft gevonden1 waardig om  de  
geschiedenis van den volmaakten mensch  
,rama te vertellen8 ,valmiki  wil       
antwoorden dat hij er geen gevonden     
heeft4 ,doch instede van dit  antwoord  
komt hem de klacht over den dood van den
 reiger over de  lippen1 en hij schaamt 
zich tegenover ,brahma3 de ,god zal     
denken1  dat ,valmiki hem bespot4 ,doch 
glimlachend spreekt ,brahma4            
,gelukkige ,valmiki6 ,om uw medelijden  
met den reiger hebt gij ontvangen  de   
genade van ,sarasvati1 de godin der     
pozie4 ,ga1 en zing voor de  ooren der  
wereld het leven van den heiligen ,rama4
    ,valmiki is het type van den        
heiligen1 vromen kluizenaar1 zooals hij 
in die heldendichten voorkomt4 ,doch er 
komen ook andere kluizenaars  in voor1  
menschen1 die door wreede zelfkastijding
 en boetedoening  tooverkrachten zoeken 
te verwerven4 ,deze worden geschilderd  

als  gevaarlijke personen1 die men moet 
ontzien4 ,en waar zij in een verhaal    
optreden1 komt er altijd een of ander   
onheil4    ,m4 a4 w4 de dichters van    
deze verheven pozie--in dit opzicht     
tolken  van de volksmeening--gevoelden  
reeds--wat ,boeddha later beslist  zou  
uitspreken1 dat door vasten en          
zelfkastijding magische krachten        
verkrijgen1 zooals de ,brahmanen dat    
aanprijzen1 de weg tot verlichting  en  
verheffing der ziel niet kon zijn4      
,merkwaardig komt dit uit in de  legende
 van ,rajah ,visvamitra4    ,deze is een
 rijk en machtig heerscher4 ,zijn       
vreedzame voorspoed  begint hem te      
vervelen en met een groot leger gaat hij
 op avonturen  uit4 ,hij ondervindt niet
 veel4 ,ieder is zoo bevreesd voor hem  
dat hij  geen enkele twist met iemand   
krijgt4 ,en overal vraagt hij of men wel
  iemand der levenden kent1 zoo machtig 
als ,visvamitra4 ,overal luidt het      
antwoord ontkennend3 noch op de aarde1  
noch in ,swarga 7het verblijf  boven de 

aarde7 bestaat zulk een machtig wezen4  
,op zekeren dag echter  ontmoeten zij   
een vromen bedelaar1 en ,visvamitra1 als
 godsdienstig  vorst1 geeft hem rijke   
giften4 ,daarna volgt de gewone vraag3  
,kent  gij iemand1 zoo heerlijk en zoo  
machtig als ,visvamitra8 ,het antwoord  
luidt3 ,waarlijk1 gij zijt een heerlijk 
en machtig vorst4 ,doch ik ken  n mensch
 bij wien uwe heerlijkheid is als rook  
tegenover de sterke  rots3 die man is de
 priester ,vasistha4    ,en1 wie is die 
,vasistha1 wiens macht grooter is dan de
 mijne8    ,een eenzaam kluizenaar1 die 
leeft in de diepten van het woud4 ,zijn 
kleeding is van boombast1 hij leeft van 
wortels en bessen3 toch1  zijn macht is 
grooter dan die van alle rajahs in de   
wereld4    ,visvamitra's                
nieuwsgierigheid is opgewekt3 hij       
besluit den  merkwaardigen kluizenaar   
een bezoek te brengen4 ,met zijn leger  
gaat  hij het woud in en ten slotte     
ontdekt men het eenzame verblijf van    
,vasistha4 ,de rajah wordt zeer         

vriendelijk ontvangen1 zij spreken over 
geestelijke onderwerpen en ,visvamitra1 
zeer gesticht en opgewekt1  wil         
heengaan4 ,doch ongelukkig voor beide   
partijen1 krijgt ,vasistha  den inval om
 den koning en zijn leger op een feest  
te vragen4    ,eerst weigert de rajah1  
beleefd dankend1 de uitnoodiging4 ,de   
vorst  kan niet begrijpen hoe een       
kluizenaar1 die van wortels en bessen   
leeft1 midden in de wildernis een feest 
kan aanrichten voor een  leger4         
,vasistha verzekert echter dat dit voor 
hem niet moeilijk is4 ,en  zie1 in      
minder dan geen tijd is er op het gras  
een feestmaal--een  vegetarisch wel te  
verstaan--uitgespreid3 geroosterd koren1
 suikergoed1  gebak1 verfrischt door    
rivieren van gestremde melk4 ,de        
soldaten  waren uiterst voldaan en      
vielen met vreugdekreten op het         
feestmaal  aan4 ,doch de eetlust van den
 rajah is bedorven3 hij kan in zijn     
afgunst  niet begrijpen hoe ,vasistha in
 een oogenblik zoo'n feest aanricht3    

zou werkelijk1 zooals die bedelaar      
zeide1 die kluizenaar grooter  macht    
hebben dan hij8 ,ten slotte verklaart   
,vasistha zich bereid hem  de zaak uit  
te leggen4 ,mahadeva heeft hem1 als     
belooning voor zijn  zelfkastijdingen1  
de wonderkoe ,sabala gegeven4 ,hij      
behoeft deze koe  slechts te melken om  
te verkrijgen wat hij begeert4    ,nu   
neemt de bitterheid van ,visvamitra nog 
meer toe4 ,het is niet  passend--zoo    
oordeelt hij dat een heilig kluizenaar1 
die een leven  van boete leidt1 een     
schepsel bezit1 dat hem in zware        
verzoeking  brengt om zijn geloften van 
vasten en afsterving van het aardsche te
  verbreken4 ,daarom ,vasistha1 voor uw 
zieleheil is het beter dat gij  mij die 
wonderbare ,sabala schenkt4             
,volstrekt niet1 antwoordt ,vasistha1   
,sabala geeft mij de zuivere  boter1 die
 ik voor het offervuur moet gebruiken1  
hoe zou ik die anders  verkrijgen in    
deze wildernis4    ,ik wil in die       
offerboter trachten te voorzien1 sprak  

rajah ,visvamitra4 ,het is een          
duidelijke verkwisting van de           
tooverkracht der onbevlekte ,sabala om  
die voor zoo'n kleinigheid te           
gebruiken4 ,bovendien3 ik ben de meester
 van deze landstreek en dus ook  de     
rechtmatige eigenaar van het vee4 ,doch3
 ,vasistha wijst alle listen  en        
onderhandelingen af4 ,op het laatst     
beveelt de rajah de soldaten om  ,sabala
 mee te nemen3 doch ,vasistha melkt gauw
 de wonderkoe en verkrijgt  een leger1  
tweemaal zoo groot als dat van          
,visvamitra4 ,moedeloos en  neerslachtig
 keert deze naar zijn stad en paleis    
terug4    ,hier roept hij alle wijze    
mannen en ,brahmanen tot zich en vraagt 
hun hoe hij ,vasistha's trots zal breken
 en de wonderkoe in zijn  bezit krijgen4
    ,de ,brahmanen antwoorden3 ,aardsche
 wapens1 o rajah1 helpen u tegen        
,vasistha niet4 ,om hem te overwinnen   
moet ge hem bestrijden met zijn  eigen  
wapens4 ,zijn kracht ligt in de         
verdiensten1 die hij zich door  zijn    

vroomheid en zelfverloochening verwierf4
 ,kunt gij op diezelfde  wijze u        
verdiensten verwerven8 ,zoo niet3 geef  
dan alle hoop op om  ,sabala te         
verkrijgen4    ,rajah ,visvamitra       
gevoelt dat het leven geen vreugde meer 
voor hem  heeft1 zoolang hij ,sabala    
niet bezit4 ,hij legt zijn koninklijk   
gewaad  af1 verlaat zijn paleis en stad 
en begeeft zich naar de wildernis om    
daar door een gestreng leven1 der wereld
 afgestorven1 zich krachten  als die van
 ,vasistha te verwerven4 ,het zou mij te
 ver voeren u te  verhalen welke        
kwellingen de rajah al niet voor        
zichzelf uitdacht1  of hoeveel moed en  
volharding hij toonde wanneer1 tot straf
 voor een  oogenblik van vergeten zijner
 geloften--al de verdiensten die hij    
door zijn zelfverloochening zich        
verwierf1 wederom verloren gingen4 ,de  
goden1 zoo schildert ons het verhaal1   
bevreesd voor het slecht gebruik  dat de
 kluizenaars maken zouden van hun door  
boetedoening verkregen  macht1 beproeven

 steeds hen in hun plannen te           
dwarsboomen of door  kleine geschenken  
hen om te koopen opdat de som der       
verdiensten  niet te groot en te        
gevaarlijk zou worden4 ,zoo werd ook    
,visvamitra  beproefd door de goden1    
doch1 hoe ook misleid en ter neer       
geworpen1  altijd keert hij met nieuwen 
ijver tot zijn plan weder6 ,en1 in 't   
eind  triumfeert hij4 ,hij heeft zich   
zooveel verdiensten verworven dat geen  
gunst hem kan worden geweigerd4 ,indra  
zelf komt vriend'lijk vragen  wat hij   
begeert4 ,wij verwachten dat hij de     
vernedering van ,vasistha  en het bezit 
van de koe zal verlangen3 doch neen1    
alle toorn tegen  ,vasistha1 alle       
begeerte naar ,sabala is verdwenen3 hij 
herinnert  zich niet eens dat beiden    
bestaan4 ,het eenige wat hij vraagt is3 
geestelijke vrijheid en verlossing van  
alle aardsche begeerten4    ,klinkt het 
in dit zonderling en toch aantrekkelijk 
verhaal ons niet  duidelijk tegen3 ,de  
ware wijze is1 die geen begeerten meer  

kent1 en  wiens ziel is gekomen tot rust
 en bestendigheid8 ,wordt ons hier niet 
geleerd dat het ware doel niet is om    
door zelfkastijding tooverkrachten  te  
verkrijgen1 maar om te komen tot        
bevrijding en verlichting8    ,we       
naderen hier den geest van 't           
,boeddhisme1 we staan hier op den       
bodem1 waarop dit zich ontwikkeld heeft4
 ,nog duidelijker komt dit uit  in de   
geschiedenis van rajah ,yayati1 die wij 
in het ,mahabharata vinden4    ,rajah   
,yayati heeft het ongeluk om tot vrouw  
te nemen de dochter van  een ,brahmaan1 
die met wonderbare tooverkrachten is    
toegerust4 ,de rajah  heeft ongenoegen  
met zijn vrouw1 en de ,brahmaan1 zijn   
schoonvader1  weet hem door zijn        
tooverkracht met een ontijdigen ouderdom
 te  straffen4 ,zoo is hij in den bloei 
der jeugd in een bevend1 waggelend      
grijsaard veranderd1 die den ,brahmaan  
smeekt om toch enkele jaren  van        
levenskracht1 opdat hij afscheid moge   
nemen van de vreugden van  dat leven1   

dat hij zoo gemakkelijk had opgevat1    
toen hij niet begreep  dat hij het zoo  
spoedig zou verliezen4    ,de ,brahmaan 
staat toe dat ,yayati zijn ouderdom zal 
verwisselen  tegen de gelukkige jeugd   
van een ander1 doch voor weinige jaren  
slechts4 ,zijn die voorbij1 dan moet hij
 wederom zijn straf des  ouderdoms      
ondergaan4 ,na vele jaren van vermoeiend
 rondzwerven weet  rajah ,yayati den    
jongsten zijner zonen te overreden om   
den last van  den vroegtijdigen ouderdom
 op zich te nemen en aan zijn vader     
diens  eigen jeugd over te doen4 ,de    
rajah wil nu1 in den korten tijd hem    
gelaten1 ten volle genieten van alle    
aardsche vreugde4    ,hij beproeft      
allereerst de weelde1 die den mensch    
streelt en de  genietingen der zinnen1  
dan het avontuurlijk leven van den      
jager1  vervolgens de vreugde1 die      
wijsbegeerte en pozie aan verstand en   
hart  schenken4 ,doch het resultaat is  
altijd hetzelfde4 ,hij ondervindt dat   
deze vreugden des levens eigenlijk niet 

wezenlijk bestaan1 maar alleen  als     
voorwerp onzer begeerte aantrekkelijk   
schijnen4 ,dan keert hij terug  tot zijn
 zoon1 wien hij teruggeeft zijn jeugd en
 zijn vatbaarheid om  te genieten en    
zelf neemt hij zijn straf wederom op4   
,en zijn slotsom  is de volgende3    ,ik
 heb bevonden1 dat het voorwerp1 dat men
 begeert nooit de begeerte  bevredigt1  
het voedt slechts de vlam1 evenals de   
gereinigde boter  het offervuur4    ,al 
de rijst1 al het koren1 al het vee1 alle
 schatten1 alle  beminnelijkste vrouwen 
die de aarde bevat1 zij kunnen nooit des
  menschen begeerte voldoen2 daarom is  
het eenige de begeerte zelf te  dooden  
en uit te werpen4    ,ik voor mij wil   
die verterende dorst der begeerte van   
mij  afzetten4 ,neem dus1 mijn zoon1 uwe
 jeugd weder1 ik zal mijn woning  nemen 
in het woud1 waar de gazellen verblijf  
houden en wil mijn hart  richten op de  
beschouwing der eeuwige dingen4    ,zoo 
werd rajah ,yayati een kluizenaar4 ,doch
 ook nu is zijn geestelijke  oefening   

nog onvolledig4 ,hij volbrengt zware    
boetedoeningen en  verkrijgt daardoor   
het voorrecht om in dit stoffelijk      
lichaam reeds  naar ,swarga 7het        
verblijf der goden7 te mogen opstijgen4 
,op zekeren dag  echter geeft de rajah  
hoog op van zijn verwonderlijke         
boetedoeningen  tegenover ,indra1 den   
god van het uitspansel4 ,doch deze bluf 
berooft hem  van de verdiensten1 die hij
 zich had verworven en waardoor hij     
alleen  in ,swarga kon wonen4 ,aldus    
moet hij naar beneden dalen2 hij blijft 
nu  tusschen de hemelsche en aardsche   
sfeer en wordt daar volmaakt4 ,want  nu 
leert hij dat het belangrijkste feit is1
 niet wr iemand is1  doch wt hij is4    
,noch hier1 noch in ,swarga noch op de  
aarde1 noch  in de hel ,naraka woon ik1 
de zetel van mijn wezen is in mij       
zelven4    ,pijn heb ik niet in mijn    
macht doch leed te gevoelen over mijn   
pijn kan ik vermijden4 ,beter dan in    
,swarga te zijn is zijne ziel in        
lijdzaamheid te bezitten4 ,en als de    

rajah zoo spreekt klinken er            
triumfkreten om hem heen4 ,hij heeft de 
volmaking bereikt en ,swarga is  nu zijn
 tehuis4 ,doch rajah ,yayati heeft geen 
ongeduldige begeerten naar  zijn        
hemelsch verblijf4 ,langzaam stijgt hij 
omhoog1 bijna onwillig1  en nog eens    
herhaalt hij3 ,beter dan ,swarga is     
zijne ziel te bezitten  in lijdzaamheid4
    ,we komen hier1 herhaal ik1 als op  
den drempel van het ,boeddhisme4 ,daar  
verzekert ons de verlichte 7,boeddha7   
dat de mensch niet om den hemel te      
berven1 noch om de goden te behagen1    
maar om tot den grooten vrede1  tot de  
rust van ,nirvana te komen alle         
begeerten en hartstochten moet          
afsterven4 ,komt ook niet in de ziel van
 ,yayati datzelfde denkbeeld  tot       
rijpheid8    ,van het ,brahmanisme      
zouden wij hier afscheid kunnen nemen4  
,wij  hebben de moeder gevolgd tot op   
het oogenblik waarop de dochter  7het   
,boeddhisme7 zal worden geboren1 die    
straks het ouderlijk huis  zal verlaten4

    ,toch1 al is het ons vooral om dat  
,boeddhisme te doen1 wij kunnen van  het
 oude ,brahmanisme hier nog geen        
afscheid nemen4 ,niet1 omdat wij  bij al
 zijn latere lotgevallen en wisselingen 
willen stilstaan2 dat  zou ons veel te  
ver voeren4 ,maar wel1 omdat wij nog    
willen beschouwen  het streven der      
,brahmo ,samaj1 die trachten hun        
godsdienst van alle  bijvoegselen te    
ontdoen en tot zijn oorspronkelijke     
zuiverheid terug  te brengen4 ,ons      
volgend hoofdstuk zal daaraan gewijd    
zijn4                ,,hoofdstuk ,,iii4 
,gezuiverd ,brahmanisme in den nieuweren
 tijd 7de ,brahmo-samaj47      ,reeds in
 het vorige hoofdstuk wezen wij op het  
eigenaardig karakter van  het           
,brahmanisme1 dat1 bij allen schijn van 
veelgodendom1 toch zoekt  naar de nheid 
in de veelheid4 ,wij zagen dat dit reeds
 in overoude  dagen den ,indischen      
godsdienst kenmerkte1 brengen wij ons   
maar eens  te binnen de hymne aan       
,varuna1 die wij daar straks #g         

aanhaalden4 ,er  waren echter kringen en
 tijdperken1 waarin dat vergeten werd1  
doch  dan kwam er bijna altijd weer     
reactie ten gunste van de vereering van 
n eenig wezen4 ,zoo had men bijvoorbeeld
 in de #ab;e1 #ac;e1 #ae;e en #af;e     
eeuw verschillende ,vaishnava           
hervormers1 die ,vishnoe predikten als  
den nigen1 den hoogsten god4 ,toch      
konden deze hervormers1 vooral  door hun
 leer der avatara's1 der                
vleeschwordingen van ,vishnoe1 er  niet 
in slagen het bijgeloof te boven te     
komen4 ,als ,vishnoe nu eens  vleesch   
werd in een held1 dan weer in een groot 
leeraar of in een  dier1 ten einde zijn 
schepselen te verlossen1 dan mochten er 
in deze  leer inderdaad verheven        
gedachten opgesloten liggen1 toch moest 
zij  leiden tot telkens hernieuwden     
afgodsdienst4    ,in de #af;e eeuw was  
er nog een andere1 monothestisch        
gekleurde  hervorming1 die der ,kabir   
panti1 welke onder den invloed stond van
  het ,mohammedanisme en trachtte       

,mohammedanen en ,hindoe's door het     
gemeenschappelijk geloof in nen ,god te 
vereenigen4 ,doch ook deze  bereikte    
haar doel niet3 groote strijd tusschen  
de ,muzelmannen en de  aanhangers van   
het nieuwe geloof was het einde4    ,de 
beweging1 waarvan wij thans iets willen 
meedeelen1 was van anderen  aard4 ,zij  
ging en gaat niet om buiten den invloed 
van het ,christendom3  geboren is zij   
uit het verlangen naar een reiner       
geloof1 bij de  meer beschaafden in     
,indi gewekt door de aanraking met de   
,engelsche  overheerschers4    ,rammohun
 ,roy1 die in het jaar #aggd in het     
stadje ,radhanagar geboren  werd1 kunnen
 wij noemen als den stichter der        
,brahmo-samaj4 ,zijn vader  was een     
,brahmaan van hooge caste1 die hem een  
geleerde opvoeding  gaf4 ,zoo kwam het  
dat de zoon reeds op jeugdigen leeftijd 
de ,perzische  en ,arabische literatuur1
 den ,koran incluis1 bestudeerde4 ,toch 
verloor  hij daarbij ook zijn ,indische 
studin niet uit het oog4 ,weldra begreep

  hij dat in de oud-,indische           
godsdienstige boeken1 bepaaldelijk in de
  ,bhagavata ,purana1 waaruit zijn vader
 hem gewend had iederen morgen  een     
hoofdstuk te lezen1 veel fabelachtigs   
voorkwam4 ,wat hem echter  sterk aantrok
 waren de ,upanishads1 de bespiegelingen
 der oude wijzen  over de ,veda's4      
,de jongeling gaf zijn vrije gevoelens  
openlijk te kennen in een  geschrift    
over de afgoderij1 dat hij op           
#af-;jarigen leeftijd uitgaf  en dat hem
 den haat van al zijn                   
familiebetrekkingen op den hals  haalde4
 ,ja1 om de vijandschap1 die tegen hem  
ontstaan was moest hij  zelfs zijns     
vaders huis voor een tijd verlaten4     
,hij zwierf nu in verschillende streken 
rond1 in ,benares bestudeerde  hij het  
,mohammedanisme1 in ,tibet had hij veel 
besprekingen met  ,boeddhisten4 ,geen   
zorg en moeite was hem te groot om de   
waarheid te  leeren kennen4 ,hij las het
 ,o4 ,t4 in het ,hebreeuwsch1 den ,koran
 in  't ,arabisch1 de ,veda's in het    

,sanskriet1 de boeken der ,boeddhisten  
7,tripitaka7 in het ,pali4 ,hij ging ook
 zelfs ,grieksch leeren ten einde  het  
,n4 ,t4 goed te leeren4    ,in #agif    
keerde hij weer naar huis terug1 de     
vrede met zijn familie werd  gesloten en
 meer dan ooit gaf hij zich nu aan zijn 
,sanskrietstudin  over4 ,doch3 tegelijk 
leerde hij met even grooten ijver het   
,engelsch  en zocht van de ,europeesche 
maatschappij te leeren4 ,na den dood    
zijns  vaders in #ahjc begon hij de     
dwalingen van het ,brahmanisme met      
kracht  te bestrijden4 ,hij trad in     
,engelsch-,indischen staatsdienst en    
maakte  zich daarin bemind bij diegenen1
 over wie hij gesteld was4 ,ook bij deze
  praktische werkzaamheden verwaarloosde
 hij echter zijn godsdienstige  studin  
niet4 ,een meer nauwgezet onderzoek van 
de ,veda's leidde  hem tot de denkwijze1
 dat de oude godsdienst der voorvaderen 
geen  afgodendienst was geweest1 maar   
vereering van den nigen ,god4 ,ten      
einde dit in het licht te stellen gaf   

hij verschillende gedeelten  van de     
,veda's1 vooral van de ,upanishad's in  
het licht4    ,ook bewoog hij zich op   
praktisch gebied3 hij toonde aan dat    
nergens  in de ,veda's werd             
voorgeschreven of goedgekeurd dat1      
zooals in ,indi  gebruikelijk was1 de   
weduwe zich verbrandt op het lijk van   
haar  echtgenoot4 ,de beweging1 die hij 
tegen dit weduwenoffer 7,sati7 in  't   
leven riep1 heeft er toegeleid1 dat de  
,sati in #ahbi door de wet  in          
,britsch-,indi werd afgeschaft4    't   
,viel hem echter niet gemakkelijk als   
hervormer op te treden1  de lieden van  
zijn eigen caste en kring wendden zich  
van hem af1  tegenstanders vielen hem   
aan4 ,hij week dus naar ,calcutta uit1  
en daar  had hij onder de ,hindoe's en  
onder de ,jaina's #h grooten invloed4   
,zijn  doel was om zijn landgenooten tot
 de ware monothestische leer van        
,veda's en ,upanishad's terug te        
brengen4    ,hier in ,calcutta werd     
daartoe een vereeniging gesticht1 de    

geestelijke vereeniging geheeten4 ,de   
leden waren echter niet bestand  tegen  
de voortdurende vijandschap1 waarmede   
zij te strijden hadden3                 
n--langzamerhand vielen zij af4 ,alleen 
de stichter bleef over1 doch  deze1     
geenszins ontmoedigd1 verdubbelde zijn  
pogen4 ,ook kwam hij  tot meerdere      
waardeering van het ,christendom4 ,de   
lessen van ,jezus  trokken hem z aan1   
dat hij in #ahbj een werkje uitgaf1     
getiteld3  ,de voorschriften van ,jezus1
 den gids tot vrede en geluk4 ,hij vond 
de leer van het ,christendom meer in    
overeenstemming met de zedelijke        
beginselen dan die van andere           
godsdiensten4 ,evenwel1 het orthodoxe   
,christendom met zijn dogma's van       
drie-eenheid en godheid van ,jezus      
stond hem tegen1 en hij wist zelfs een  
zendeling1 zekeren ,adam1  van zijn     
orthodox geloof te bekeeren tot zijn    
eigen opvatting4    ,rammohun ,roy was  
van oordeel dat de ne ,god der waarheid 
zich overal  openbaart4 ,wat er heiligs 

en goeds is in de ,veda's1 de           
geschriften der  ,christenen1 den       
,koran1 het ,zend ,avesta3 het is alles 
aan goddelijke  openbaring te danken4   
,wat overeenkomt met het natuurlijk en  
gezond  oordeel van het verstand en met 
het gevoel van het menschelijk hart1    
dat is waar4 ,de eenige vader wil dat   
wij allen liefhebben1 zoo sprak  hij1   
onverschillig hun land1 caste1 kleur of 
geloof4 ,men ziet1 het was  een         
vrijzinnig geloof4 ,maar was het toch   
tevens niet echt-,brahmaansch1  in alle 
openbaringsvormen te herkennen den geest
 van den ,al-,eene8    ,rammohun ,roy   
deed wat hij kon om zijn denkbeelden te 
verspreiden4 ,iederen ,zaterdagavond    
hielden hij of zijn vrienden            
godsdienstige samenkomsten4 ,de dienst  
was daarbij in vier deelen  verdeeld3   
reciteeren uit de ,veda's1 voorlezen uit
 de ,upanishad's1  een godsdienstige    
toespraak1 het zingen van godsdienstige 
liederen4    ,ten slotte kon de eerste  
,thestische #i ,hindoekerk worden       

gesticht  in #ahcj4 ,hare leden noemden 
zich ,brahmo ,samaj 7vereeniging van die
  in ,god gelooven74 ,een nieuwe secte  
wilde hij daarmede niet stichten3  wel  
voorbereiden dat ,hindoe's1 ,christenen 
en ,mohammedanen zich in  den dienst van
 den ,ene zouden ontmoeten4    ,jammer  
dat zijn levensdraad zoo spoedig werd   
afgesneden3 hij stierf  namelijk reeds  
in #ahcc1 en wel te ,bristol in         
,engeland1 waar hij  een belangrijke    
politieke opdracht had te vervullen4    
,hij stierf als  ,brahmaan1 zijn        
bediende omwikkelde zijn lijk met het   
gewijde koord2  bij al zijn strijd was  
toch gebleven de innige gehechtheid aan 
het  oude geloof4    ,gelijk men zich   
voorstellen kan was zijn dood een zware 
slag voor  de nieuwe beweging4 ,zij vond
 echter weldra een uitnemend leider     
terug in ,debendra-nath4 ,deze heeft    
eigenlijk de nieuwe gemeente            
georganiseerd1 van welke hij sedert     
#ahda deel uitmaakte4 ,hij stelde  een  
beginselverklaring der ,brahmo ,samaj   

op4 ,ieder lid is verplicht3    ,zich   
van afgoderij te onthouden1 geen        
geschapen voorbeeld te  aanbidden1 maar 
door de liefde van ,god en door het doen
 van de  werken1 die ,gode aangenaam    
zijn1 te vereeren3 den grooten ,god1 den
  ,schepper1 ,onderhouder en            
,vernietiger1 de oorzaak aller          
ontwikkeling1  den ,ongedeelde1 den     
,ene1 zooals er geen tweede is1 een     
heilig leven  te leiden en vergeving te 
zoeken door de zonde vaarwel te zeggen4 
,ook werd een liturgie1 uit gebeden1    
aanroepingen1 liederen en  overdenkingen
 bestaande1 saamgesteld4                
,langzamerhand breidde nu de nieuwe     
stichting zich uit onder de             
voortreffelijke leiding van ,pandit ,ram
 ,chandra ,vidija-bag-ish1 den  leeraar 
der nieuwe gemeente1 totdat zij in #ahdg
 bijna achthonderd  leden telde4    ,er 
kwamen echter moeilijke dagen4 ,verschil
 rees omtrent de ,veda's3  waren zij    
werkelijk boeken van goddelijk1         
onfeilbaar gezag--f waren  ook zij vol  

van dwalingen8 ,ten slotte werd         
vastgesteld1 dat noch  ,veda's1 noch    
,upanishad's als onfeilbare gidsen      
zouden gelden4 ,alleen  wat met het     
zuivere thestische geloof overeenstemde 
moest worden  aanvaard1 en dit geloof   
rustte op twee grondslagen3 de natuur en
 het  inwendig licht4    ,intusschen    
verspreidden de in ,god geloovigen zich 
ook door  andere steden en streken van  
,indi en gaf ,debendra-nath nieuwe      
kracht en vastheid aan de beweging door 
de uitgave van zijn werk3  ,brahma      
,dharma 7de thestische godsdienst71     
waarin voorkwamen3 de  vier             
grondbeginselen van het ,indisch        
,thesme1 de straks aangehaalde          
verklaring en goedgekeurde aanhalingen  
uit de ,veda's1 de ,upanishad's  en     
latere ,hindoe werken4    ,die vier     
grondbeginselen zijn de volgende3    ,i 
,in den beginne1 voor dit heelal        
bestond1 was het ne hoogste  wezen4 ,hij
 heeft het gansch heelal geschapen4     
,,ii ,hij is eeuwig1 verstandig1        

oneindig1 vol van zegeningen1           
zelfgenoegzaam1 zonder vorm1 eenig1     
zoodat er geen tweede is als ,hij1  al  
doordringend1 al besturend1 al          
beschermend1 alwetend1 almachtig  en    
onbewegelijk1 volmaakt en zonder        
vergelijking4    ,,iii ,alleen door hem 
te dienen1 kan het geluk worden         
verzekerd in deze  en in de volgende    
wereld4    ,,iv ,liefde tot ,hem en het 
volbrengen van de werken1 die ,hij lief 
heeft1  vormen zijne vereering4         
,wie met deze beginselen instemming     
betuigde kon lid worden van de          
,calcutta ,brahmo ,samaj4 ,wie meer     
volledig wilde worden ingewijd moest  de
 zeven1 straks genoemde1 verklaringen   
afleggen4    ,het voornaamste der nieuwe
 leer was voorts het volgende3 ,het     
inwendig  licht en het boek der natuur  
vormen den oorspronkelijken grondslag   
van  het ,brahmaansch geloof1 doch de   
godsdienstige waarheid wordt dankbaar   
aanvaard1 zoowel uit ieder gedeelte der 
oude ,hindoesche geschriften als  uit   

andere gewijde boeken4 ,god is de       
hemelsche ,vader1 een persoonlijk  wezen
 met zedelijke eigenschappen4 ,die ,god 
is nimmer vleesch geworden1  doch ,hij  
draagt zorg voor het heil ,zijner       
schepselen4 ,tot ,hem te bidden  is niet
 vergeefs4 ,berouw is de eenige weg tot 
verzoening1 vergeving  en verlossing4   
,de mensch is bestemd om ook op         
godsdienstig gebied  zich steeds meer te
 volmaken4 ,goede werken1               
barmhartigheid1 kennis  verwerven1      
bespiegeling en vereering zijn de eenige
 godsdienstige  plechtigheden3          
boetedoeningen en pelgrimstochten zijn  
zonder nut4 ,het  eenige offer is       
zichzelf ,gode te wijden1 de eenige     
pelgrimstocht is  het gezelschap der    
goeden te zoeken1 de eenige ware tempel 
is het  reine hart4 ,onderscheiding van 
casten is er niet4    ,zoo was het      
programma1 naar men ziet1 doortastend   
genoeg4 ,toch bleef  men in de praktijk 
aan zeer veel van den ouden godsdienst  
hangen1 en  sommigen1 daaronder de      

invloedrijke leeraar ,narain ,bose      
stelden ook  op den voorgrond dat het   
doel niet moest zijn den ouden          
godsdienst  af te breken maar dezen te  
volmaken4    ,anderen1 die sedert #aheh 
hun geestelijken leidsman vonden in     
,keshab  ,chandar ,sen1 oordeelden      
anders4 ,zij wilden vooral breken met   
alles  in de oude1 vastgewortelde       
maatschappelijke instellingen1 wat met  
hun geestelijken godsdienst niet        
overeenkwam4 ,men beseft hoe moeilijk   
deze taak was1 hoeveel stille en        
openlijke vijandschap er op dezen weg   
viel te bestrijden1 hoeveel misverstand 
uit den weg te ruimen4 ,toch1  ,keshab  
,chandar ,sen1 toen #bj jaar oud1       
deinsde er niet voor terug4    ,zijn    
levensweg was anders geweest dan die van
 zijn voorganger ,rammohun  ,roy4 ,eerst
 opgevoed in een omgeving van ,hindoesch
 bijgeloof1 ontving  hij later in       
,calcutta een ,engelsche opvoeding4     
,voor de ,europeesche  wetenschap       
bezweek het oude geloof4 ,doch zonder   

godsdienstig geloof  kon eene natuur als
 hij niet leven4 ,hij zocht naar betere 
kennis  van ,god4 ,op zekeren dag kreeg 
hij eenige preeken van ,narain ,bose in 
handen en tot zijn verwondering bemerkte
 hij dat er in ,calcutta reeds  een     
,thestische kerk bestond4 ,aanstonds    
sloot hij zich daarbij aan4    ,weldra  
nam hij in de broederschap een          
belangrijke plaats in4 ,eerst  werkte   
hij onder leiding van ,debendra-nath    
ongeveer vijf jaar lang1  maar een      
persoonlijkheid als de zijne moest wel  
op den voorgrond  treden4    ,keshab    
,chandar ,sen was met de tot nu toe     
ingevoerde hervormingen  niet tevreden4 
,hij wilde alles wat op casten-verschil 
wees  afgeschaft zien4 ,als een begin op
 dien weg bepleitte hij dat  allen1 die 
de godsdienstoefeningen der nieuwe kring
 leidden1  het gewijde hemd1 waardoor de
 hoogere casten zich onderscheidden1    
zouden afleggen4 ,debendra-nath wilde   
het zelf wel afdoen1 maar zoo'n         
verplichting anderen niet opleggen4     

,dit gaf wrijving tusschen de behoudende
 en de vooruitstrevende  elementen4     
,trouwens1 dit niet alleen1             
achtereenvolgens kwamen nog  tal van    
hervormingen aan de orde1 waarop ,keshab
 ,chandar ,sen en de  zijnen aandrongen4
 ,zoo bijvoorbeeld een verandering in de
 ,sraddha1  of den dienst der gestorven 
voorvaderen1 welks ritus niet met de    
ware  ,brahmaleer omtrent een toekomstig
 leven overeenkwam4 ,dan1 wijziging van 
het ceremonieel bij geboorte1 naamgeving
 en lijkverbranding4 ,verder1  een meer 
gepaste inwijding voor hen1 die tot de  
gemeente toetraden4    ,ook wilde men de
 vrouwen opvoeden en verheffen4 ,zij    
werden aangemoedigd  om toe te treden1  
velen deden dit en woonden dan den      
dienst bij achter  gordijnen of in een  
afzonderlijk vertrek4    ,dan stelde men
 aan de orde1 hervorming van het        
huwelijk4 ,men wilde  afgeschaft zien de
 kinderhuwelijken1 zoo nauw saamgeweven 
met  ,indische zeden1 maar tot zooveel  
misbruik en ellende voerend1 ook  wilde 

men dat de veelwijverij zou worden      
opgeheven en dat de weduwen  vrijheid   
zouden hebben te hertrouwen4 ,ook wilde 
men tal van dwaze  en overtollige       
ceremonin bij het huwelijk afschaffen4  
,dit ongeveer  waren de bedoelingen der 
meer vooruitstrevenden4    ,toch1 ook de
 meer behoudenden1 gingen in veel mede4 
,narain ,bose  was de eerste om in zijn 
eigen familie het opnieuw huwen van een 
weduwe toe te laten1 waarvoor men hem in
 zijn geboortedorp haast  steenigde4    
,debendra-nath gaf het voorbeeld door   
voor grooten eenvoud  te zorgen bij het 
huwelijk van zijn tweede dochter1 dat op
 #bf ,juli  #ahfa1 in tegenwoordigheid  
van tweehonderd geloofsgenooten1        
plechtig1  zonder overdreven            
feestvertoon1 werd voltrokken4 ,dit was 
de eerste  huwelijkswijding volgens den 
ritus der ,brahmo ,samaj4    ,keshab    
,chandar ,sen ging echter nog verder4   
,hij voltrok in #ahfd  een huwelijk     
tusschen twee personen van verschillende
 caste3 wat  ,debendra-nath zeer        

mishaagde4    ,chandar ,sen voelde zich 
onder de ,brahmo ,samaj niet recht      
thuis3 hij  zag nog te veel van den     
ouden castengeest en van het oude       
bijgeloof  en gevoelde de               
noodzakelijkheid om den bijl te leggen  
aan den wortel  van den ouden stam4 't  
,eind was dat er een scheuring ontstond 
tusschen  vooruitstrevenden en meer     
behoudenden4 ,de eersten scheidden zich 
af  en stichtten in ,november #ahff een 
nieuwe vereeniging3 de ,brahmo ,samaj   
van ,indi geheeten4    ,haar doel was1  
zooals ,chandar ,sen in zijn            
openingsrede op #aa ,november           
verklaarde1 alle ,brahma-vereerders in n
 lichaam te vereenigen en  een          
organisatie over geheel ,indi te        
verkrijgen4 ,in #ahfi opende deze       
nieuwe gemeente haar bedehuis4    ,haar 
optreden kenmerkte zich door groote     
godsdienstige bezieling4    ,haar       
programma luidt aldus3    ,god is de    
eerste oorzaak van het heelal4 ,door    
,zijn wil schiep ,hij  alle voorwerpen  

uit niets en onderhoudt ,hij deze bij   
voortduring4 ,hij  is ,geest1 geen stof4
 ,hij is volmaakt1 oneindig1 almachtig1 
vol van  genade en heiligheid4 ,hij is  
onze ,vader1 ,beschermer1 ,meester1     
,koning  en ,verlosser4    ,de ziel is  
onsterfelijk4 ,de dood is slechts de    
oplossing van het  lichaam4 ,er is geen 
nieuwe geboorte na den dood3 het        
toekomstig  leven is een voortzetting en
 ontwikkeling van het tegenwoordig      
leven4 ,de menschen die nu leven zijn de
 embryo's van de menschen1  die zijn    
zullen4    ,de ware 7heilige7 schriften 
zijn tweerlei3 het boekdeel der natuur  
en  de natuurlijke denkbeelden1 in den  
geest ingeplant4 ,de wijsheid1 macht  en
 genade van den ,schepper staan in het  
gansche heelal beschreven4 ,alle        
denkbeelden over onsterfelijkheid en    
zedelijkheid zijn oorspronkelijke       
overtuigingen1 in des menschen zijn     
gegrond4    ,god wordt nimmer mensch    
door een menschelijk lichaam aan te     
nemen4 ,zijn  goddelijkheid woont in    

ieder mensch en openbaart zich in       
sommigen met  groote kracht4 ,mozes1    
,jezus ,christus1 ,mohammed1 ,nanak1    
,cartanya en  andere groote leeraren    
verschenen op bepaalde tijden en        
brachten vele  heilsgoederen aan de     
wereld4 ,zij mogen aanspraak maken op   
algemeene  dankbaarheid en liefde4      
,de ,brahma godsdienst is verschillend  
van alle andere godsdienststelsels  der 
wereld1 toch maakt hij het wezen van    
allen uit4 ,hij is niet  vijandig tegen 
andere gelooven4 ,wat daarin waars is1  
aanvaardt hij4 ,hij  is gegrond op het  
wezen des menschen en is daarom eeuwig  
en algemeen1  noch ook beperkt tot      
leeftijd of landstreek4    ,alle        
menschen behooren tot ne broederschap4  
,de ,brahma godsdienst  kent geen       
onderscheid van hooge en lage caste4    
,het doel van dezen  godsdienst is allen
 tot n huisgezin te vereenigen4    ,er  
zijn vierderlei plichten3 #a4 plichten  
tegenover ,god1 zooals3  geloof in ,hem1
 liefde1 vereering en aanbidding4 #b4   

plichten tegenover  onszelf1 zooals3    
bewaring van ons lichamelijk welzijn1   
verkrijging van  kennis1 heiliging der  
ziel4 #c4 plichten tegenover anderen1   
zooals3  waarachtigheid1                
rechtvaardigheid1 dankbaarheid1 het     
bevorderen van  het welzijn van alle    
menschen4 #d4 plichten tegenover dieren 
en lagere  schepselen1 zooals           
vriendelijke behandeling4    ,iedere    
zondaar moet de gevolgen van zijn eigen 
zonden dragen1 vroeg  of laat1 in dit of
 in een volgend leven4    ,de mensch    
moet naar heiligheid streven door       
vereering van ,god1  onderdrukking der  
hartstochten1 berouw1 de natuur en goede
 boeken  te onderzoeken1 goed gezelschap
 te zoeken en in de eenzaamheid te      
overpeinzen4 ,deze dingen zullen1 door  
de werking van ,gods genade1 tot        
verlossing leiden4 ,verlossing is       
bevrijding der ziel van den wortel  van 
het bederf en haar voortdurend groeien  
in heiligheid4 ,dit groeien  duurt tot  
in eeuwigheid1 en de ziel wordt meer en 

meer goddelijk  en gelukkig in ,hem1 die
 de bron is van oneindige heiligheid en 
vreugde4 ,het nabijzijn van ,god is de  
hemel der ,indische ,thesten4    ,naar  
men ziet zijn hier verscheiden          
denkbeelden aan het ,christendom        
ontleend4 ,ook de godsdienstoefeningen  
hebben gewoonlijk op ,zondag  plaats4   
,zij zijn ongeveer aldus ingericht3     
eerst een lied1 dan  een aanroeping van 
,god door den leeraar1 door een ander   
lied  gevolgd4 ,vervolgens vereering van
 ,god1 gezongen door de geheele         
gemeente1 voortgezet door den voorzanger
 alleen4 ,dan eenige minuten  van stille
 overpeinzing en gemeenschap met ,god4  
,vervolgens wordt1  door de geheele     
gemeente1 staande1 het volgende gebed   
gesproken3    ,leid ons1 o ,god1 van    
onwaarheid tot waarheid1 van duisternis 
tot licht1 van dood tot                 
onsterfelijkheid4 ,o1 ,vader der        
waarheid1  openbaar u toch aan ons4 ,gij
 zijt genadig1 bescherm ons steeds in   
uwe grenzenlooze goedheid4 ,vrede6      

,vrede6 ,dan volgt een gebed voor  de   
gansche wereld1 door den voorganger     
alleen1 gevolgd door een ander  lied en 
door het zeggen van teksten uit         
,hindoesche en andere gewijde           
schriften4 ,eindelijk een preek1 gevolgd
 door gebed1 zegen en lied4    ,jammer  
genoeg ontstond er in deze vereeniging  
in #ahgh weer een nieuwe  scheuring4 ,de
 uitgetredenen stichtten zich een eigen 
bedehuis4 ,doch op  al de bijzondere    
lotgevallen der verschillende ,indische 
,thestische  groepen in te gaan zou ons 
te ver voeren4 ,wij merken alleen nog   
op1  dat er reeds in #ahhc over         
,engelsch ,indi #agj gemeenten          
bestonden1 de  een wat meer behoudend1  
de ander wat meer kritisch staande      
tegenover  de ,hindoesche overlevering1 
maar toch allen getuigenis afleggend    
van nieuwen levensgloed4 ,onder de      
hoofdleiders moeten wij nog noemen      
,mozoomdar1 die eenige jaren geleden op 
het parlement der godsdiensten  in      
,chicago zoo meesleepend wist te        

getuigen4    ,van harte hopen wij dat   
deze verlichte ,indirs hun vaderland van
  bijgeloof mogen zuiveren en dat zij de
 vele schatten1 in de gewijde  boeken   
van hun volk verborgen1 in ruime mate   
ook tot de westerlingen  mogen helpen   
brengen4 ,want1 de tempel der toekomst  
zal worden  saamgevoegd uit vele        
kostelijke steenen1 aangebracht uit vele
 landen4                ,,hoofdstuk     
,,iv4    ,het ,boeddhisme4      ,i4 ,het
 leven van ,boeddha tot aan zijn        
openlijk optreden4      ,in ons         
overzicht van het ,brahmanisme hebben   
wij gezien hoe er in  het oude ,indi1   
hoe langer hoe meer1 gevoeld werd niet  
alleen door  verlichte priesters1 maar  
ook door leeken1 dat niet in offers en  
uitwendige vereering der goden1 doch in 
het streven naar verlossing  van alle   
begeerten1 naar onderdrukking van alle  
hartstocht het ware  levensdoel kan     
bestaan4 ,niet door het streven naar    
bovennatuurlijke  krachten1 niet door   
boetedoeningen om eenig aardsch voordeel

 te  verkrijgen1 maar door1 tot zichzelf
 inkeerende1 de ongenoegzaamheid  van al
 het aardsche in te zien en dan ook van 
alle begeerte afstand  te doen1 komt men
 tot het hoogste heil4 ,dat werd gevoeld
 door vele  eenzame vromen in het stille
 woud1 maar lag ook op den bodem van  de
 ziel van het ,indische volk2 het       
,boeddhisme zou het straks doen         
doordringen tot een wijden kring4       
,een wijden kring3 de godsdienst van den
 ,indische wijze wordt thans nog        
beleden door ongeveer een derde der     
geheele menschheid4 ,uit zijn oude      
bakermat1 ,voor-,indi1 is het voor het  
grootste gedeelte later weer  door het  
,brahmanisme verdrongen4 ,doch in tal   
van andere landen heeft  het zich zeer  
uitgebreid4 ,wij noemen onder de        
voornaamste landen1  waar deze          
godsdienst heerscht3 ,ceylon1 ,birma1   
,siam1 ,annam1 ,tibet1  ,china en       
,japan4    ,doch1 al wordt in al deze   
landen ,boeddha in eere gehouden1 er is 
een  groot verschil4 ,het ,boeddhisme   

van ,ceylon en ,birma is in vele        
opzichten  gansch iets anders dan dat   
van ,tibet4 't ,is er mee als met het   
vrijzinnig-,protestantsch en het        
,roomsch-,catholiek ,christendom4       
,beiden  willen ,jezus eeren1 doch de   
eersten beschouwen den stichter van hun 
godsdienst als mensch en vinden in 't   
naleven zijner levensbeginselen  de     
hoofdzaak4 ,de anderen erkennen hem als 
een ,godheid1 die door  plechtig        
ceremonieel nog meer wordt gediend dan  
door overpeinzing en  betrachting zijner
 leer4 ,zoo is het ook met het          
,boeddhisme4 ,komt ge  in ,birma1 dan   
hoort ge weinig van ,boeddha als        
godheid1 maar wordt de  beteekenis van  
zijn strijd en overwinning als mensch   
diep gevoeld4 ,en  in een leven van     
eenvoud en liefde voor al wat leeft1    
drukt men de  voetstappen des ,meesters4
 ,doch in ,tibet heeft ,boeddha         
goddelijke eer1  ja een plaatsvervanger 
op aarde1 voor wien men zich als voor   
,rome's  ,paus nederbuigt4 ,daar worden 

tal van formulier-gebeden voor hem      
opgezegd1 tal van geheimzinnige         
plechtigheden voor hem verricht4 ,de    
eeredienst is er oneindig luisterrijker 
en samengestelder dan in de  zuidelijke 
landen als ,birma en ,ceylon4 ,en in    
,china en ,japan is het  ,boeddhisme met
 andere godsdiensten als ineengevloeid  
en heeft daarbij  een deel van zijn     
oorspronkelijk karakter ingeboet4       
,doch1 dezen godsdienst in al zijn      
ontwikkelingen en zijwegen te volgen    
ligt niet op onzen weg4 't ,is ons      
voornamelijk te doen om den geest  van  
den wijze1 dien ,edwin ,arnold niet     
zonder reden het licht van ,azi  noemde1
 te leeren kennen4    ,dat nu is1       
ofschoon er genoeg over het ,boeddhisme 
geschreven is en  geschreven wordt1 niet
 zoo gemakkelijk als het schijnt4       
,allereerst is  er quaestie over de     
persoon van den ,boeddha4 ,was hij een  
historisch  persoon1 of berust zijn     
gansche levensgeschiedenis1 zooals die  
uit vroegere en latere ,boeddhistische  

geschriften wordt gekend1  op           
verdichting8 ,er zijn geleerden1 die dit
 beweerd hebben4 ,de  ,fransche geleerde
 ,snart #aj tracht de gansche1 in zoo   
menig opzicht  aantrekkelijke legende   
van den ,boeddha tot een zonnemythe te  
herleiden1  en brengt op vernuftige     
wijze alle bijzonderheden daarvan met   
deze  opvatting in verband4    ,doch3   
waarschijnlijk is deze opvatting alles  
behalve4 ,ten eerste  omdat gewoonlijk  
een groote godsdienstige beweging haar  
oorsprong  vindt in een krachtige       
persoonlijkheid1 ten tweede1 omdat er   
toch  veel waarschijnlijks en           
natuurlijks achter het phantastische der
  levensbeschrijving verborgen ligt4 ,en
 in de derde plaats vooral  omdat       
inderdaad de oudste ,boeddhistische     
boeken1 die wij bezitten1  wellicht niet
 veel langer dan een eeuw na den dood   
van den stichter  van dezen godsdienst  
zijn opgesteld4    ,om nu echter in de  
,boeddha-legende overal waarheid en     
verdichting  te scheiden--ziedaar een   

taak1 die boven onze krachten ligt4 't  
,is  er mede als met de                 
levensgeschiedenis van ,jezus in de     
,evangelin1  die ons wel in hoofdzaak   
het leven van den ,meester doen kennen1 
maar ons toch ook vaak in aanraking     
brengen1 niet met wat de ,meester       
dacht1 maar met wat zijn volgelingen    
gevoelden4 ,doch3 is ook dat niet  een  
sleutel der kennis voor wie een         
godsdienst wil leeren kennen8 ,we       
kunnen daarom niet beter doen1 ten einde
 in den geest van den stichter  en zijn 
godsdienst u in te wijden1 dan in de    
eerste plaats een blik  te werpen op de 
levensgeschiedenis van den ,verlichte1  
zooals zijn  volgelingen in oude dagen  
ons die verhaalden4 ,we zullen daarbij  
zien  dat er dikwijls een eigenaardige  
overeenkomst is1 tusschen wat ons  van  
,jezus en van dezen ,indischen wijze    
wordt verhaald4    ,boeddha werd geboren
 in ,kapilavastu3 de stad van ,kapila1  
ongeveer  #eej jaar voor ,christus4     
,lang hebben de geleerden getwijfeld of 

dit wel een werkelijke stad is geweest3 
doch in #ahic vond men1  in de jungle's 
van den ,tara1 het machtige woud aan den
 voet van de  ,himalaya1 overblijfselen 
van een stad1 onder slingerplanten en   
boomen  verborgen4 ,en daarin een zuil1 
opgericht door koning ,aoka--den grooten
  beschermer van het                    
,boeddhisme--ongeveer #beg voor onze    
jaartelling1  een zuil1 die het         
opschrift behelsde3    ,koning ,piyadasi
 7,aoka7 de beminde der goden1 bracht   
hier1 toen  hij twintig jaar 7als       
koning7 gezalfd was1 zijne vereering en 
sprak3  ,hier is ,boeddha 7de           
verlichte71 ,sakya-,muni1 geboren4 ,en  
hij zorgde  dat een steenen zuil werd   
opgericht met de verklaring er op3 ,hier
  is de eerbiedwaardige geboren4        
,boeddha1 of liever ,siddhartha 7de     
eerste naam is feitelijk een  eeretitel7
 de verlichte3 werd uit aanzienlijke    
ouders geboren4 ,het  geslacht der      
,sakya's was om zijn ouden adel en zijn 
rijkdom beide  beroemd4 ,latere legenden

 hebben ,boeddha zelfs tot een          
koningszoon  gemaakt4    ,de moeder van 
,siddhartha1 ,maya1 bracht haar zoon ter
 wereld en stierf  weinige dagen daarna1
 zoodat de andere echtgenoote van       
,siddhartha's  vader hem verder         
opvoedde4 ,in ,kapilavastu bracht hij   
alzoo zijn jeugd  door1 daar dwaalde hij
 rond in de schaduwrijke tuinen van     
zijns  vaders paleis4 ,reeds vroeg trad 
hij in het huwelijk met eene door       
lichaamsschoon en liefderijk karakter   
uitmuntende bloedverwante1  gewoonlijk  
,yaodhara geheeten1 die hem een zoon    
schonk1 met name  ,rahula4 ,dat zijn de 
bijzonderheden die over zijn jeugd      
vrijwel  vaststaan4 ,ware hij niet      
werkelijk gehuwd geweest1 dan zou een   
latere legende--in aanmerking genomen   
dat de ongehuwde staat voor  de         
,boeddhistische monniken verplichtend   
is--dit nooit aangaande hem  hebben     
verdicht4    ,de legende weet echter    
veel meer te verhalen4 ,zij spreekt van 
een  wonderbaren droom1 dien ,maya voor 

de geboorte van haar beroemden zoon     
had3 een witte olifant1 meer lichtend   
dan zon en maan1 naderde haren  schoot4 
,de drie werelden 7aarde1 hemel en hel7 
zag zij verlicht door  een groot licht1 
schijnende in de duisternis1 en duizende
 geesten  zongen haar lof4 ,ook werd aan
 haar echtgenoot bekend gemaakt dat de  
toekomstige ,boeddha op aarde zou komen 
in ,maya's schoot4 ,de verlichte  was   
zichtbaar in de moederschoot en toen hij
 ter wereld kwam zongen  hemelsche      
geesten zijn lof4 ,na vijf dagen werd   
hem een naam gegeven en  werd hij in den
 tempel gebracht4 ,asita--een heilige   
kluizenaar--die  de acht magische       
vermogens had verworven en daardoor in  
den geest  kon zien wat in de hemelen   
gebeurt1 wordt daar onderricht dat een  
machtige ,boeddha is geboren4 ,als hij  
daarna het goddelijk geestesoog  laat   
wijden over de wereld ziet hij het kind 
in het paleis1 glanzend  van zuivere    
daden1 door al de werelden vereerd4     
,asita gaat naar het paleis4 ,hij neemt 

het kind in zijn armen en  weent4       
,waarom deze tranen1 heilige man8 ,ik   
ween1 is het antwoord1  omdat deze de   
groote ,boeddha zal zijn en ik daarvan  
geen getuige  meer kan wezen4           
,merkwaardig is echter het volgende     
verhaal1 dat ons als in  allegorischen  
vorm doet lezen in het zieleleven van   
den toekomstigen  wereldverlosser4      
,waarzeggers door den koning            
geraadpleegd1 verklaarden3    ,de       
jongeling zal zonder twijfel f een      
koning der koningen of een  groote      
,boeddha worden4 ,als hij bestemd is een
 groote ,boeddha te  worden1 dan zullen 
vier voorteekenen zijn zending duidelijk
 maken4 ,hij  zal zien3          #a4    
,een oud man4      #b4 ,een kranke4     
#c4 ,een lijk4      #d4 ,een heiligen   
kluizenaar4      ,indien hij deze vier  
voorteekens van een avatara #aa niet    
ziet1  zal hij slechts een aardsche     
heerscher zijn4    ,de koning           
,suddhodana1 die droomen van wereldsche 
grootheid over zijn  zoon in 't hart    

koesterde1 werd door die laatste        
verzekering van  de waarzeggers heel wat
 gerustgesteld4 ,hij dacht bij zichzelf3
 ,het  zal gemakkelijk genoeg zijn om   
deze vier voorteekenen van den prins    
verre te houden4 ,hij gaf dus bevel dat 
er drie prachtige paleizen1 de          
schoonste op aarde3 het voorjaars-1 het 
zomer- en het winterpaleis1  zouden     
worden gebouwd4 ,zij wedijverden in     
glans met ,vaijayanta1  het onsterfelijk
 paleis van ,indra zelf4    ,kostelijke 
paviljoenen werden overal opgetrokken1  
met prachtige  voorportalen en          
gepolijste deuren4 ,torentjes en        
kanteelen verhieven  zich in de lucht4  
,door sierlijke vensters viel het licht 
in de  prachtige vertrekken4 ,galerijen1
 balustraden en fijn traliewerk waren   
in overvloed aanwezig4 ,duizend klokjes 
klonken op ieder dak4 ,in  n woord3 een 
beeld als van de paleizen in            
,chineeschen stijl1  die naar het       
schijnt in oud-,indi werden gebouwd4    
,even prachtig  waren de tuinen1 waar in

 koele meren de heerlijkste kraanvogels 
en zwanen zich verlustigden1 en waar de 
schoonste boomen geur en  schaduw       
verspreidden4 ,de lucht was vervuld met 
de geur van tube-rozen  en jasmijnen4   
,rondom de paleizen van ,kapilavastu    
waren voorts sterke wallen om  alle     
ouden van dagen1 kranken en kluizenaars 
te weren en om den prins  daarbinnen te 
houden4    ,nog een betere en machtiger 
bewaking werd te werk gesteld4 ,toen de 
prins den leeftijd had bereikt om in het
 huwelijk te treden werd zijn  paleis   
met schoone vrouwen bevolkt4 ,doch1 een 
schok trof den koning4    ,dit          
geschiedde als volgt4 ,de koning had een
 park aangelegd1 nog  schooner dan de   
tuin van het zomerhuis4 ,een ziener had 
hem verhaald1  dat1 indien hij den prins
 er toe krijgen kon om dezen tuin te    
bezien1  deze daar voor altijd met zijn 
vrouwen zou willen blijven4 ,geen taak  
scheen gemakkelijker1 en op zekeren dag 
zou de prins er met zijn wagen          
heenrijden4 ,groote voorzorgen waren    

genomen om alle oude menschen1 alle     
kranken1 alle lijken ver uit zijn       
gezicht te houden4 ,een heel leger      
soldaten was er voor opgeroepen1 met    
vlaggen was de stad versierd4 ,de  weg1 
waarlangs de prins kwam1 was met bloemen
 bestrooid en met vazen  vol welriekende
 planten versierd4 ,prachtige guirlandes
 en sierlijke  klokjes waren overal     
opgehangen4 ,doch zie6 toen de prins    
uitreed zag  hij eensklaps1 bijna onder 
de wielen van zijn wagen1 tusschen de in
  zijde gekleede edelen en de           
krijgslieden met schilden en speren een 
ongewoon schouwspel4 ,het was een oud   
man1 afgeleefd en verlamd4 ,zijn  aderen
 en peezen waren zoo gezwollen1 dat ze  
te zien waren1 zijn  tanden klapperden1 
het gelaat vol rimpels1 het hoofd bijna 
kaal en  de weinige haren spierwit4 ,zoo
 strompelde hij voort1 bijna dubbel     
gebogen1 leunend op een stok4    ,wat is
 dit1 wagenmenner8 riep de prins4 ,een  
man wiens bloed  is opgedroogd en wiens 
spieren aan zijn lichaam als            

vastgekleefd  zijn4 ,zijn hoofd is wit1 
zijn tanden slaan tegen elkaar1         
nauwelijks  kan hij zich bewegen1 zelfs 
niet met behulp van een stok4    ,prins 
zeide de wagenmenner dit is de ouderdom4
 ,zijn zinnen zijn  afgestompt1 het     
lijden heeft zijn geest verstoord1      
veracht is hij  door zijn naburen4 ,niet
 in staat om zichzelf te helpen heeft   
men hem  in dit woud aan zijn lot       
overgelaten4    ,is dit1 vroeg de prins 
een eigenaardigheid van zijn familie of 
is  dit de wet der wereld4 ,zeg mij dat 
spoedig4    ,prins zeide de             
wagenbestuurder1 dit is noch een wet van
 die  familie1 noch van dit koninkrijk  
alleen4 ,in ieder wezen wordt de  jeugd 
overwonnen door den ouderdom4 ,uw eigen 
vader en moeder zullen  in ouderdom     
eindigen3 ook al uw bloedverwanten4     
,daar is geen andere  weg voor de       
menschheid4    ,dan is de jeugd blind en
 onwetend1 zeide de prins1 en ziet de   
toekomst niet4 ,als dit lichaam het     
verblijf zal worden van den  ouderdom1  

wat heb ik dan aan het vermaak en zijne 
bedwelming8 ,laat  den wagen keeren en  
breng mij terug naar mijn paleis4       
,ontsteltenis was in de harten van alle 
hovelingen over deze onaangename        
gebeurtenis1 en het ergste was1 dat     
niemand de ongelukkige oorzaak  er van  
straffen kon4 ,de oude man was nergens  
te vinden4 ,de koning  was buiten       
zichzelf van droefheid4 ,soldaten werden
 uit verwijderde  districten gesommeerd 
en vier mijlen in het rond werd een     
cordon  getrokken om de andere          
voorteekenen van den prins verwijderd te
  houden4 ,langzamerhand echter kwam de 
koning een weinig tot rust4 ,als  mijn  
zoon den tuin des geluks ziet1 zal hij  
nimmer een kluizenaar  worden1 had de   
koning gezegd1 doch een belachelijk     
voorval had  zijn plan verstoord4       
,nogmaals zou het echter worden beproefd
 en de  voorzorgen werden ditmaal       
verdubbeld4    ,was de prins de eerste  
maal door de oostpoort uit het          
zomerpaleis  gegaan1 nu ging hij de     

zuidpoort uit4    ,doch een andere      
onverwachte gebeurtenis viel er thans   
voor4 ,toen  de prins in zijn wagen     
uitreed zag hij plotseling vlak bij zich
  een kranke1 uitgemergeld1 door        
brandende koorts gekweld4 ,alleen1      
zonder dat iemand voor hem zorgde1 ging 
hij voort1 strompelend1  met moeite     
ademhalend4    ,wagenmenner1 zeide de   
prins1 wat heeft deze man1 zoo geel en  
weerzinwekkend van uiterlijk1 zoo stomp 
van zinnen1 zoo verdord van  leden4     
,zijn maag hindert hem1 met vuil is hij 
bedekt4 ,nauwelijks kan  hij adem halen4
    ,prins1 hernam de ander1 dit is     
ziekte4 ,deze ongelukkige man is  door  
een ernstige krankheid aangetast4       
,kracht en lust hebben hem  verlaten4   
,hij is zonder vriend1 zonder hoop1     
zonder land1 zonder  toevlucht4 ,de     
vreeze des doods is voor zijne oogen4   
,indien de gezondheid van den mensch1   
zoo sprak ,boeddha1 slechts  het spel is
 van een droom1 en de vrees voor        
toekomstig leed zulk een  gestalte kan  

teweegbrengen1 hoe kunnen dan wijze     
menschen1 die gezien  hebben wat het    
leven werkelijk is1 toegeven aan de     
ijdele genietingen  des levens8 ,keer   
terug dienaar1 en breng mij naar mijn   
paleis4 ,de  vertoornde koning1 hoorende
 wat er geschied was1 gaf bevel dat men 
den zieken man zou gevangen nemen en    
straffen1 doch1 in weerwil van  een     
prijs op zijn hoofd en van zoeken overal
 kon men hem niet vinden4    ,een plaats
 uit de ,lalita ,vistara #ab geeft deze 
oplossing3 de  kranke was inderdaad een 
der geesten uit het zuivere verblijf    
7de hemel van ,brahma7 die deze gedaante
 had aangenomen4 ,die geesten  van het  
zuiver verblijf zijn eigenlijk de       
,boeddha's1 die vr den  verlichte hebben
 geleefd3 de ,boeddha's van het verleden
 alzoo4 #ac    ,ook verhaalt een der    
zuidelijke geschriften dat de           
wagenmenner onder  inspiratie sprak1 wat
 inderdaad voor het verhaal zeer goed   
past1  de gesprekken van een koetsier   
zijn niet altijd zoo verheven4    ,het  

scheen dat een of andere booze invloed  
koning ,suddodhana  beheerschte1 want1  
onbewogen door het mislukken van zijn   
plan deed  hij een derde poging om den  
prins naar dien tuin van het geluk te   
brengen4 ,ditmaal ging de weg door de   
westpoort4 ,grooter voorzorgen  dan ooit
 te voren werden er thans genomen4 ,de  
keten van wachten werd  tot op twaalf   
mijlen van het zomerpaleis uitgezet4    
,maar wederom  hielden de ,boeddha's der
 tien horizons den prins tegen4         
,eensklaps  was daar een verschijning   
van een lijkstatie4 ,een 7spook7lichaam1
  naar de gewoonte met modder besmeerd1 
en met een doek bedekt1 werd  op een    
baar weggevoerd4 7,spook7vrouwen huilden
 en 7spook7muzikanten  maakten          
treurmuziek op trommel en fluit4 ,zonder
 twijfel zongen ook  spook-,brahmanen   
hymnen om het onsterfelijk deel naar de 
woning der  vaderen te begeleiden4      
,wat is dit1 zeide de prins4 ,waarom    
slaan zich deze vrouwen op de  borst en 
trekken zij zich de haren uit8 ,waarom  

bedekken deze goede  menschen hun gelaat
 met het stof der aarde8 ,en die vreemde
 gestalte  op de draagbaar1 waarom is   
zij zoo stijf8    ,prins1 zeide de      
ander1 dit is de dood4 ,die gestalte1   
bleek en  verstijfd1 kan nooit meer gaan
 en zich bewegen4 ,zijn bewoner is      
gegaan  naar de onbekende verblijven van
 ,yama4 #ad ,zijn vader1 zijn moeder1   
zijn kind1 zijn vrouw1 allen roepen om  
hem1 doch hij kan niet hooren4          
,boeddha werd droef te moede4    ,wee u 
jeugd1 die het spel is voor den         
ouderdom6 ,wee u gezondheid1 die  de    
prooi wordt van vele krankheden6 ,wee u 
leven1 dat als een ademtocht  henengaat6
 ,wee u ijd'le vermaken1 die de         
menschheid bederven4 ,doch wat  de vijf 
skandha's #ae betreft1 daar zal geen    
ouderdom1 ziekte of dood  zijn4 ,ga     
terug naar de stad4 ,ik moet de         
bevrijding tot stand brengen4    ,een   
vierde maal werd de prins door zijn     
vader verzocht den tuin des  geluks te  
zien4 ,ditmaal was de keten der wachten 

zestien mijlen  ver in den omtrek       
opgesteld4 ,door de noorderpoort reed de
 prins  uit4 ,eensklaps zag men op den  
weg een man1 kalm en vriendelijk van    
uiterlijk1 met een okergele monnikskap4 
,wie is deze1 vroeg de prins1 zoo       
vriendelijk en vredig van  uiterlijk8   
,hij staart alsof zijn geest ergens     
anders vertoeft1 en een  schaal heeft   
hij in de hand4 ,prins1 dit is het      
nieuwe leven1 sprak  de wagenmenner4    
,deze man is een van diegenen1 die op   
den eeuwigen  ,brahma hun gedachten     
vestigen4 7,brahmacharin74 ,hij zoekt de
 goddelijke  stem en het goddelijk      
inzicht4 ,de aalmoezenschaal van den    
heiligen  bedelaar 7bhikshu7 draagt hij 
in de hand4 ,zijn geest is kalm omdat de
  groote bekoringen van het lager leven 
hem niet langer kunnen kwellen4    ,zulk
 een leven begeer ik1 zeide de prins1 de
 lusten van den mensch  zijn het        
zeewater gelijk1 zij maken den dorst    
erger in plaats van  haar te lesschen4  
,ik wil het goddelijk inzicht bereiken  

en den mensch  onsterfelijkheid #af     
schenken4    ,de koning was buiten      
zichzelf4 ,bij iedere poort van het     
zomerpaleis  werden vijfhonderd         
zwaargewapende ,sakya's geplaatst4      
,ketens van  schildwachten omgaven de   
opgehoogde en versterkte wallen4 ,een   
phalanx  lieftallige vrouwen1 met lansen
 gewapend1 was om het bed van den prins 
geposteerd om hem te bewaken4 ,alles wat
 de zinnen kon streelen1 zoo  beval de  
koning1 moest bij voortduring aan den   
prins worden geboden4    ,laat de       
vrouwen van de zenana 7harem7 geen      
oogenblik hun zang en  spel en          
vroolijkheid staken4 ,dat zij schitteren
 van zijde en fonkelen  van             
edelgesteenten4    ,maha ,prajapati1 de 
tante1 die na den dood van koningin     
,maya ,boeddha  had opgevoed1 had het   
opzicht over deze lieftallige jonge     
vrouwen en  spoorde ze aan om den prins 
in een gouden kooi in te sluiten4       
,zoo werd ,boeddha in verzoeking        
gebracht4 ,doch1 deden de bewoners  van 

,kamaloa 7de oorden der lust7 hun best1 
die van ,brahmaloa 7de  oorden van den  
zuiveren geest7 lieten1 schoon ongezien1
 toch ook hun  invloed gevoelen4        
,eens toch1 toen de prins rustte op een 
zijden rustbed en vier of vijf          
bruingekleurde grootoogige ,indische    
meisjes voor hem lieflijk zongen1  namen
 zijn oogen eensklaps een vreemden glans
 aan4 ,wel zag hij nog  al de schoone   
guirlandes en het prachtig traliewerk   
van de zaal1 doch  't werd dof voor zijn
 oog4 ,muziek en stemmen zooals hij     
nooit te voren  had gehoord1 kwamen nu  
tot hem als uit de verte4 ,o4 a4 hoorde 
hij de  volgende verzen3      ,machtige 
steun der menschheid1 wandel op het pad 
van de ,rishi's #ag  van ouds4 ,ga heen 
uit deze stad6    ,geef op deze         
troostelooze wereld1 als gij de         
onschatbare kennis der  ,jina's #ah hebt
 verworven1 en een volmaakte ,boeddha   
zijt geworden1  aan allen den doop van  
het koninkrijk der gerechtigheid4       
,gij1 die eens uw voeten1 uw handen1 uw 

kostbaar lichaam opofferdet1  die       
vaarwel zeidet alle rijkdommen der      
wereld1 #ai gij1 wiens leven  zuiver is1
 red het vleesch van zijne ellenden6    
,wees geduldig als gij smadelijk wordt  
bejegend1 o overwinnaar van  u zelf6    
,heer van allen1 die op twee voeten     
gaan1 ga voort volgens uw  zending4     
,verwin het kwaad en zijn leger4        
,licht der wereld1 in vroegere levens   
hebt gij gezegd3 ,voor  de werelden1 aan
 dood en ziekte ter prooi1 zal ik een   
toevlucht  zijn6 ,leeuw der menschen1   
heer van hen1 die op twee voeten loopen1
  de tijd voor uw zending is gekomen4   
,verkrijg onsterfelijke waardigheid     
onder den gewijden ,bo-boom #bj en geef 
,amrita #ba aan allen4    ,toen gij een 
koning waart en een onbescheiden        
onderdaan sprak tot u3  ,geef mij deze  
landen en steden1 toen waart gij        
verheugd en niet  bedroefd4    ,toen gij
 een deugdzaam ,rishi waart en een wreed
 koning in woede  uwe leden afhieuw1    
toen vlood in uw doodsangst melk uit uw 

voeten  en handen4    ,toen gij als     
,rishi ,syama op een berg woonde1 en een
 koning u  doorboorde met vergiftige    
pijlen1 hebt gij toen dien koning niet  
vergeven8    ,toen gij de koning der    
antilopen waart1 hebt gij toen niet uw  
vijand1  den jager1 voor een waterstroom
 beveiligd8    ,toen gij een olifant    
waart en een jager doorboorde u1 hebt   
gij hem  niet vergeven en beloond met   
uwe prachtige slagtanden8    ,toen gij  
een berin waart1 hebt gij een man gered 
uit een stroom1  door sneeuw            
hooggezwollen4 ,gij voeddet hem met     
wortels en vruchten  tot hij sterk werd 
en1 toen hij heenging en menschen       
meebracht om u  te dooden1 gij vergaaft 
hem4    ,eens toen gij het witte paard  
#bb waart1 gingt gij1 uit medelijden    
met het lijden der menschen1 door den   
hemel naar de plaats der booze  geesten1
 opdat gij hun geluk zoudt verzekeren4  
,vervolgingen zonder tal1 smaad en      
herhaalde gevangenis1 dood en  moord3   
gij hebt het alles gedragen met liefde  

en geduld1 vergevende  die 't u         
aandeden4    ,menschen zonder koning    
kiezen u tot den hunne4 ,leid hen in den
 weg van  ,brahma en de tien deugden1   
opdat1 indien zij hun metgezellen       
verlaten1  zij allen mogen gaan naar    
,brahma's verblijf4    ,door deze       
verzen1 zegt het verhaal1 werd de prins 
vermaand4 ,en  terwijl de ,jina's deze  
liederen zongen1 trachtten schoone      
vrouwen1  met bloemen en reukwerk1      
juweelen en rijke kleeding hem te       
brengen  tot aardsche liefde4    ,doch  
de geesten van het zuiver verblijf      
ontwerpen nog een nieuw  plan om hun    
oogmerken uit te voeren4 ,zij zorgen dat
 de prins deze  verleidelijke vrouwen1  
deze aanlokselen van ,mara den verzoeker
 en  ,kama1 den god der liefde ziet in  
een nieuw licht4 ,zij bewegen door      
onmerkbaren invloed den prins om de     
vertrekken der vrouwen te gaan  bezien  
als de ,jina's ze in een vasten slaap   
hebben gebracht4    ,alles is in        
wanorde1 de kleederen der vrouwen1 heur 

haar1 haar  sieraden4 ,sommigen liggen  
in onbevallige houding op haar          
rustbedden1  of hebben een akelig       
uiterlijk1 anderen hoesten of lachen    
onnoozel  in hare droomen of ijlen4     
,ook misvormingen en vlekken1 die de    
vrouwelijke list zorgvuldig  verborg1   
vallen nu1 bij de tooverkunst der       
geesten1 in het oog4 ,de  eene heeft een
 miskleurigen hals1 de andere een slecht
 gevormd been1  de derde een lompen     
vetten arm4 ,glimlachen zijn grijnzen1  
betoovering  is terugstooting geworden4 
,plomp liggen zij neer1 tusschen al haar
  versiersels1 luiten en tamboerijnen4  
,waarlijk1 zeide de prins vol afkeer1 ik
 ben op een kerkhof4 't ,wordt  hem wee 
om 't harte3 nu is de tijd gekomen1 om  
den grooten weg te  gaan en van al 't   
aardsche zich los te maken4    ,doch hem
 wacht een zware strijd1 een1 die echter
 zijne beslissing  verhaast4 ,als hij in
 den tuin is1 waarin hem het vierde     
gezicht 7de  monnik7 is ten deel        
gevallen1 wordt hem geboodschapt dat    

zijn geliefde  gade hem een zoon heeft  
geschonken4 ,hij zegt ,rahula is mij    
geboren1  een nieuwe keten is gesmeed4  
,hij gevoelt1 hoe moeilijk het nu zal   
zijn  de banden te breken1 die hem      
binden aan de zijnen en aan de wereld1  
die  hem omringt en treurig keert hij   
naar huis terug4 ,doch vreugde is er  in
 het hart van de dorpsbewoners over de  
geboorte van den eersteling1  den       
kleinzoon van hun rajah4 ,onder hun     
triumfgezang keert ,boeddha in          
,kapilavastu terug4 ,als een zijner     
nichten van vorstelijken bloede  hem op 
zijn wagen1 in pracht en heerlijkheid1  
de stad ziet naderen  geeft zij haar    
gemoed lucht in de woorden3 ,zalig de   
vader1 zalig de  moeder1 zalig de vrouw 
van zulk een zoon en echtgenoot4 ,de    
jonge man  hoort haar woord met         
aandoening3 wel mag zij zeggen1 zoo     
spreekt  hij bij zichzelven1 dat er     
zaligheid in 't moederhart is1 als zij  
ziet op het inwendig leven van haar     
zoon1 wel ook is er zaligheid in  't    

hart van den vader en van de            
echtgenoote4 ,maar vanwaar komt de ware 
vrede voor het hart8 ,en in zijn        
dankbaarheid1 dat zij zulke gedachten   
bij hem heeft opgewekt1 geeft hij haar  
zijn paarlsnoer1 als het loon  voor haar
 goede leer4 ,evenwel1 zij droomt van   
aardsche liefde1 die  meent zij1 door   
haar is opgewekt in zijn hart4 ,doch de 
,boeddha geeft  zichzelf op de vraag    
naar den waren vrede een gansch ander   
antwoord3  ,als het vuur van de lust is 
gedoofd1 als het vuur van den haat en   
van de verblinding is gebluscht1 als ook
 hoogmoed1 dwaling en alle  zonde en    
hartstocht is gedoofd1 dan vindt het    
harte ware rust4    ,zoo komt het       
besluit van den ,boeddha tot zijn       
voltooiing4 ,vr hij  zijn geliefde vrouw
 en al het zijne verlaat1 wil hij zijn  
kind nog  zien4 ,daar sluimert de lieve 
moeder1 het bed met bloemen bestrooid1  
de hand over het hoofd van haar kindje  
uitgestrekt4 ,hoe gaarne had  hij zijn  
zoon een oogenblik in de armen genomen1 

doch dan zou ook  de teederminnende     
echtgenoote ontwaken1 en hoe dan zijn   
besluit te  volvoeren8 ,aarzelend gaat  
hij heen1 na een laatsten liefdevollen  
blik  op de slapenden te hebben         
geworpen3 als hij een verlichte         
7,boeddha7  zal geworden zijn1 dan wil  
hij terugkeeren en zijnen zoon          
wederzien4    ,daar buiten wacht zijn   
wagenmenner ,channa met het eed'le ros  
,kanthaka  en voort gaat het in den     
duisteren nacht1 totdat hij1 aan de     
grenzen  van zijn rijksgebied1 dienaar  
en paard terugzendt om zich bij de      
monniken aan te sluiten en daar in      
zelfkastijding den waren vrede  te      
zoeken4    ,spreekt de waarheid in deze 
verdichtingen niet tot ons aller  hart8 
,voelen wij niet mede voor den eed'le   
wijze1 die doorzag de  vergankelijkheid 
van al het aardsche en die dorstte naar 
hooger  leven8 ,spreekt tot ons niet die
 strijd der ziele om een teergeliefde   
vrouw en eenig kind te verlaten voor een
 toekomst1 uit een aardsch  oogpunt zoo 

weinig aantrekkelijk8    ,doch1 de      
strijd is niet ten einde4 ,mara1 de     
vorst der duisternis1  laat hem         
geenszins met rust en toovert hem voor  
den geest1 dat  hem binnen een week een 
wereldrijk over alle landen der wereld  
zal worden geschonken als hij zijn      
onderneming opgeeft4 ,doch neen1  de    
verzoeking vindt geen ingang1 't is niet
 te doen om een aardsch  rijk4 ,hij     
versmaadt de koningskroon4 ,zijn        
vrouwen1 zijn paleis1  zijn schatten1   
alles verlaat hij om in de wildernis te 
peinzen over  de goddelijke dingen4     
,doch1 ,mara laat slechts af voor een   
tijd3 vroeg of laat zal er wel  een     
booze gedachte opkomen in 't hart van   
den vromen strijder2 dan zal  hij hem   
beheerschen4 ,en1 als een schaduw volgt 
hij den wijze4 ,boeddha  dan sluit zich 
aan bij een groep van kluizenaars1 die  
in de holen  van een berghelling nabij  
,rajagriha leven4 ,niet al te ver van de
 stad  verwijderd1 leven zij toch in de 
eenzaamheid van het woud4 ,alara en     

later ,udraka1 ,brahmaansche leeraars1  
worden thans zijne leermeesters1  met   
wie hij vele gesprekken voert4 ,door een
 voortgezette overpeinzing1  waarbij men
 zich van al 't aardsche tracht te      
scheiden1 zoo zelfs dat  men ten slotte 
aan niets bepaalds denkt1 poogt hij     
zichzelf te brengen  tot het eeuwige1   
tot de rust1 boven alles verheven4      
,evenwel1 zijn  peinzen geeft hem den   
vrede niet4 ,daarom verlaat hij de      
kluizenaars  om zich geheel alleen in de
 eenzaamheid van het woud aan strenge   
zelfkastijding en boetedoening over te  
geven4    ,daar zit hij terneder in de  
diepten van het woud van ,uruvela4 ,de  
tong  drukt hij tegen het verhemelte1   
met geweld de gedachten vasthoudend1 in 
zelfkwelling wachtend op het oogenblik  
dat de bovenaardsche verlichting  over  
hem komen zal4 ,doch zij komt niet4 ,hij
 worstelt om steeds meer  van al 't     
aardsche los te komen1 den adem houdt   
hij in1 van voedsel  onthoudt hij zich4 
,met bewondering zien vijf andere       

asceten tot hem  op4 ,bij zoo strenge   
zelfkastijding moet hij het licht wel   
deelachtig  worden1 straks zullen zij   
hem volgen op den weg der verlossing4   
,zijn  lichaam is door pijn en smart    
geknakt1 tot een schaduw van een mensch 
is hij geworden1 doch het doel wordt    
niet bereikt4 ,eindelijk valt  hij flauw
 en uitgeput neder1 de leerlingen meenen
 dat hij dood is1  doch hij komt weer   
bij4    ,thans echter geeft hij zijn    
zelfkastijding op en gaat naar het meest
  nabijzijnde dorp om voedsel tot zich  
te nemen4 ,dat is te veel voor zijn     
leerlingen1 in hun oog is hij gevallen  
van het voetstuk der heiligheid  en zij1
 zij laten hem alleen1 juist nu zijn    
wankelend geloof zooveel  behoefte had  
aan de trouwe steun en vereering der    
zijnen4    ,boeddha wandelt voort1 tot  
aan de oevers van de rivier ,nairanjara4
 ,daar  brengt hem de dochter van een   
landman zijn morgenmaaltijd1 een schotel
  melk4 ,onder de schaduw van een       
,bo-boom 7ficus religiosus7 zet hij zich

  ter neer4 ,de lange uren van den dag  
gaan in overpeinzing voorbij4 ,noch  het
 wijsgeerig denken1 noch de strenge     
boetedoeningen hebben hem vrede         
gebracht4 ,wat heeft hem alles gebaat8  
,mara toovert hem voor oogen  de zoete  
vreugde van huiselijkheid en liefde1 van
 rijkdom en macht3  van alles waarvan   
hij afscheid nam4 ,hoe gemakkelijk kon  
hij dat alles  weer bereiken1 hoe       
hartelijk zou hij thuis worden          
ontvangen4 ,doch1  moest dan al zijn    
inspanning verloren moeite zijn8 ,was er
 geen vasten  grond om op te bouwen8    
,zoo streed hij een moeilijken strijd1  
door de  overlevering gehuld in het     
phantastisch kleed van een heirleger    
booze  geesten1 dat op hem aanviel1     
terwijl hemel en aarde in beweging      
waren4    ,doch1 de strijd bracht de    
overwinning4 ,onder den boom der        
verlichting  kwam hij in steeds reinere 
aanschouwing4 ,al het zinlijke verzonk2 
een gevoel van alles doordringende      
wetenschap kwam over hem3 in een  alles 

doorschouwend geestelijk zien bespeurde 
hij de kronkelwegen1  die de geesten in 
hun zielsverhuizing bewandelen2 hij zag 
de bron  van het lijden en den weg1 die 
tot vernietiging van het lijden voerde4 
,nog zeven dagen vertoeft hij onder den 
heiligen boom2 peinzend  over 's levens 
raadselen1 waarvan hij nu de oplossing  
heeft  gevonden4 ,en1 als hij dan       
eind'lijk opstaat is alles hem volkomen 
klaar geworden4 ,eindelooze levens zijn 
het1 die hij zelf reeds  doorloopen     
heeft1 en die ieder mensch doorloopt2 in
 ieder volgend  leven maaiend1 wat hij  
in vroegere levens heeft gezaaid2 totdat
 hij  eindelijk1 van alle begeerte      
gereinigd1 van allen dorst bevrijd1     
ingaat tot den grooten vrede4 ,werelden 
zag hij1 eind'loos in getal1  allen     
beheerscht door eene macht1 die wel     
doet3 wie haar gehoorzaamt1  wreekt3 wie
 haar gebod miskent4 ,altijd weer in    
ieder leven het leed1  als de           
onontkoombare schaduw van 't leven zelf1
 waaraan men eerst  ontkomt1 indien alle

 lust is verdoofd1 alle begoocheling der
 zinnen is  weggenomen en men komt tot  
,nirvana1 't allerhoogste heil1 dat tijd
 noch  wisseling kent4 ,in te zien dat  
men niets moet wenschen of begeeren1 dat
  de dorst 7,trishna7 de bron is van    
alle lijden1 dat is de verlossing4 ,en  
van zijn lippen vloeit het1 door 't     
gansch heelal verstaan3          ,menige
 existentie heb ik doorloopen4      ,al 
zoekende1 doch vruchteloos1      ,naar  
den bewerker van den greep4 #bc         
,smartlijk toch is herhaalde            
wedergeboorte1      ,veroorzaker van den
 greep1 nu zijt gij ontdekt6      ,geen 
huis zult gij meer bouwen1      ,al uw  
ribben zijn gebroken1      ,de dekkende 
spits heeft losgelaten4      ,de geest  
is los geworden1      ,de gulzigheid    
heeft een einde genomen4 #bd            
,zoover nu was de ,boeddha gevorderd2   
aanstonds kon hij bereiken den  grooten 
vrede2 alle hartstocht1 alle begeerte1  
alle dorst naar genot  was in hem       
overwonnen4 ,waarom thans niet het      

,nirvana in te gaan8    ,met die vraag  
kwam nu andermaal de vorst der          
duisternis tot hem4 ,nu1  ,tathagata    
7volkomene7 is de tijd voor u gekomen4  
,doch de verhevene1  antwoordde3 ,gij   
booze1 ik zal niet ingaan tot den       
,grooten ,vrede1  voor ik mij monniken  
tot leerlingen heb gewonnen1 die de ware
 leer  verkondigen1 en nonnen die haar  
verbreiden4 ,eerst moet de weg des      
heils verbreid worden onder alle volken 
en hun worden bekend gemaakt4           
,ziedaar1 wat voor den vromen ,boeddhist
 een bron is van vreugde en             
dankbaarheid4 ,boeddha had1 toen hij de 
verlichte was geworden1  aanstonds in   
het ,nirvana kunnen ingaan1 toch1 uit   
liefde tot de  menschen blijft hij leven
 te midden van het lijden van het       
aardsch  bestaan4    ,doch1 zou zijn    
prediking worden verstaan8 ,in den geest
 van den  verhevene steeg1 toen hij in  
de eenzaamheid vertoefde1 deze gedachte 
op3 de diepe waarheid die zoo moeilijk  
is te zien en te verstaan1  heb ik      

erkend2 de vredebrengende1 de verhevene1
 die alle denken  te boven gaat1 de     
beteekenisvolle1 die alleen de wijze in 
zich kan  opnemen4 ,door aardsche       
beweegredenen wordt de menschheid       
gedreven1  daarin vindt zij haar        
grondslag en haar lust4 ,voor die       
menschheid zal  zwaar zijn om te        
verstaan de wet van oorzaak en          
werkingen1 het tot  rust komen van      
iederen levensvorm1 het losworden van al
 het aardsche1  het uitdooven der       
begeerte1 het ophouden van het          
verlangen1 het einde1  het ,nirvana4    
,als ik nu de leer verkondig en men mij 
niet verstaat1  dan brengt het mij      
slechts uitputting en moeite4 #be       
,en1 den verhevene kwam telkens voor den
 geest de volgende spreuk3              
,waarom der wereld openbaren1 wat 'k in 
zwaren strijd verwierf8      ,de        
waarheid blijft voor die begeeren en    
haten toch verborgenheid1      ,want zij
 is diep1 geheimnisvol1 voor groven zin 
bedekt1      ,wien aardsch bedenken 't  

zielelicht verduistert kan haar niet    
aanschouwen4      ,en het hart van den  
verhevene was geneigd in rust te        
volharden en  de leer niet te prediken4 
,doch ,brahma ,sahampati 7de hoogste    
,god7  zag de gedachten des heiligen en 
sprak tot zichzelf3 ,ondergaan1  ja     
ondergaan zal de wereld1 als het hart   
des volkomenen geneigd is  in rust te   
volharden en de leer niet te prediken4  
,toen verliet ,brahma den hoogen heuvel1
 zoo snel als een man zijn  arm kromt en
 stond voor den verhevene4 ,brahma      
ontblootte zijn  eenen schouder #bf1    
boog de rechterknie ter aarde en sprak  
tot den  verhevene aldus3    ,moge de   
,verhevene1 ,heer1 de leer prediken1    
moge de ,volkomene de leer  prediken4   
,er zijn wezens1 die rein zijn van het  
stof der aarde1 doch1  indien zij de    
prediking der leer niet hooren1 gaan zij
 te gronde1  zij zullen belijders der   
leer worden4    ,en1 vervolgt hij3      
,tot nu toe heerschten1 in het land van 
,magadha1      ,onreine zeden1 zond'ger 

menschen leer4      ,gij wijz'1 ontsluit
 de poort der eeuwigheid4      ,doe     
hooren1 wat gij1 zondelooz'1 erkent1    
,wie staat daar boven op der rotsen     
kruin1      ,zijn blik gaat verder dan  
het oog der schaar1      ,zoo stijg1 o  
wijz'1 omhoog1 daar waar      ,der      
waarheid tempel rijst hoog boven 't     
aardsch gewemel1      ,en gij1 die boven
 't lijden zijt verheven1      ,zie daar
 omlaag1 de menschheid1 door geboort' en
 ouderdom gekweld1      ,sta op1 o      
strijdb're held1 ga overwinnend      ,de
 wereld door1 gids zonder vlek of feil1 
,verhef uw stem1 o heer1 want velen     
zullen hooren4      ,die bede wordt tot 
driemaal herhaald1 als ,boeddha zijn    
twijfel  uitspreekt1 of het verkondigen 
der waarheid niet vruchteloos zal  zijn4
 ,eindelijk geeft ,boeddha toe2 hij ziet
 met zijn oog des lichts  de wereld1 hij
 aanschouwt daar wezens1 wier zielen    
rein zijn en wier  zielen niet rein zijn
 van het stof der wereld1 wezens scherp 
en stomp  van zinnen1 edelen en         

onedelen1 goede en slechte hoorders van 
zijn  woorden1 velen1 die in vrees leven
 voor het toekomstig leven en voor  de  
zonden4 ,en dan spreekt hij tot ,brahma3
          ,geopend zij voor allen1 de   
poort der eeuwigheid1      ,wie ooren   
heeft1 hij hoore en geloove 't woord1   
,ik dacht1 aan eigen leed1 daarom heb   
ik1 o ,brahma1      ,het eed'le woord   
nog niet der wereld meegedeeld4         
,zoo zag dan ,brahma1 dat de verhevene  
zijn bede zou vervullen en het  woord   
prediken4 ,toen boog hij zich voor den  
verhevene1 ging eerbiedig  rondom hem en
 verdween4    ,zoo schetst ons de       
legende1 hoe de verlichte tot het vast  
besluit  kwam om aan de wereld den weg  
des heils te verkondigen4               
,,ii4 ,boeddha als prediker van den weg 
des heils4      ,hoe ,boeddha dit deed1 
willen wij thans zien4 ,volgens de      
legende ging  hij allereerst naar het   
woud van ,benares1 het wildpark         
,isipatana1  waar de vijf asceten zich  
ophielden1 die eens zijne leerlingen    

waren1  doch zich van hem afkeerden1    
toen hij1 na strenge vasten1 weer       
gewoon voedsel ging gebruiken4 #bg ,uit 
de verte zien de monniken  den verhevene
 naderen4 ,vrienden1 zoo zeggen zij     
tegen elkaar1  daar komt de asceet      
,gautama1 die in overvloed leeft1 en    
zijn heilig  streven heeft opgegeven4   
,eerbied willen wij hem niet bewijzen1  
wij  zullen niet voor hem opstaan1 hem  
niet zijn almoezenschaal en zijn        
opperkleed afnemen1 maar wij willen hem 
een plaats inruimen1 als hij  wil kan   
hij gaan zitten4 #bh    ,doch toen de   
verhevene naderbij kwam1 konden de      
monniken toch niet  bij dit besluit     
blijven2 zij gingen den verhevene       
tegemoet1 de een  ontlastte hem van     
aalmoezenschaal en opperkleed1 de ander 
maakte  een plaats voor hem gereed1 een 
derde gaf hem water om de voeten te     
wasschen en een bankje om de voeten op  
neer te zetten4 ,de verhevene  zette    
zich neer op de voor hem bestemde plaats
 en wiesch zijne voeten4    ,als zij dan

 vervolgens hun twijfel te kennen gaven 
hoe ,gautama1  nadat hij door strengheid
 en zelfkastijding de volle heerlijkheid
  van het weten en zien van het heilige 
niet kon bereiken1 nu de                
bovenmenschelijke volkomenheid1 de volle
 heerlijkheid van weten  en erkennen van
 het heilige zou bereikt hebben bij een 
leven van  overvloed1 antwoordt de      
verhevene als volgt3    ,de ,tathagata1 
#bi o monniken1 leeft niet in overvloed1
 hij heeft  zijn streven niet opgegeven 
en zich tot den overvloed gekeerd4 ,de  
,tathagata1 monniken1 is de heilige1    
hoogste ,boeddha4 ,doet uwe ooren  open1
 o monniken1 de verlossing van den dood 
is gevonden1 ik onderwijs  u1 ik predik 
de leer4 ,als gij overeenkomstig mijn   
onderwijzing wandelt1  zal u binnen een 
kleinen tijd ten deel vallen de hoogste 
voleindiging  van een heilig streven3   
dat waarom edele jongelingen hun huis   
verlaten1  om zonder huis te leven2 nog 
in dit leven zult gij de waarheid zelve 
erkennen en haar zien van aangezicht tot

 aangezicht4    ,en1 als de verhevene   
deze redenen nog een paar malen heeft   
herhaald1  dan vraagt hij aan de        
monniken3 ,erkent gij niet1 o monniken1 
dat ik  vroeger nooit zoo tot u         
gesproken heb8 ,dat hebt gij niet1 heer4
 ,na  antwoord en wederantwoord leert   
dan de verlichte aldus3    ,twee wegen  
zijn er1 o monniken1 waarvan verre moet 
blijven1 die een  geestelijk leven wil  
leiden4 ,welke beide wegen zijn dat8 ,de
 eene  weg is een leven van genietingen1
 overgegeven aan lust en genot1  dat is 
min1 onedel1 ongeestelijk1 onwaardig1   
nietsbeteekenend4 ,de  andere weg is een
 leven van zelfpijniging1 dat is        
droevig1 onwaardig1  nietsbeteekenend4  
,van beide deze wegen1 o monniken1 is de
 voleindigde  ver2 hij heeft den weg van
 het midden leeren kennen1 den weg1 die 
het oog opent en den geest opent1 die   
tot rust1 tot inzicht1 tot  verlichting1
 tot ,nirvana #cj leidt4 ,en welke1 o   
monniken1 is deze  weg van het midden1  
dien de ,tathagata heeft erkend1 die1   

welke het oog  opent en den geest opent1
 die tot rust1 tot inzicht1 tot         
verlichting1  tot ,nirvana voert8 ,het  
is het heilige achtvoudige pad1 dat wil 
zeggen3 goed inzien1 7vrij van          
wangeloof72 goed bedoelen1 7verheven1   
den ernstigen man waardig72 goed        
spreken1 7vriendelijk1 openhartig1      
waar72 goed handelen1 7vreedzaam1       
eerlijk zijn72 goed leven1 7zonder  een 
levend wezen te deren72 goed streven1   
7door zichzelf in tucht te  houden72    
goed gedenken1 7waakzaamheid des        
geestes72 goed bespiegelen1  7zich      
verdiepen in de mysterin des levens74   
,dit1 o monniken1 is  de weg van het    
midden1 dien de voleindigde heeft       
erkend1 die het  oog en den geest opent1
 die tot rust1 tot inzicht1 tot         
verlichting1  tot ,nirvana voert4       
,wat nu is het dat tot het betreden van 
dit achtvoudig pad moet  dringen8 ,de   
verlichte wijst zijn vroegere leerlingen
 op vier heilige  waarheden3 het lijden1
 de oorzaak van het lijden1 de opheffing

 van  het lijden1 de weg tot de         
opheffing van het lijden4    ,dit1 o    
monniken1 is de heilige waarheid van het
 lijden3 geboorte is  lijden1 ouderdom  
is lijden1 dood is lijden1 met wat men  
niet liefheeft  vereenigd te zijn is    
lijden1 van wat men liefheeft gescheiden
 te zijn  is lijden1 niet verkrijgen wat
 men begeert is lijden3 in n woord1  de 
vijfvoudige #ca gehechtheid is lijden4  
,dit1 o monniken1 is de heilige waarheid
 van het ontstaan des lijdens3  de dorst
 #cb is het1 die van wedergeboorte tot  
wedergeboorte voert1  namelijk de dorst 
naar lust1 naar worden1 naar ontstaan   
#cc1  naar macht4    ,dit1 o monniken1  
is de heilige waarheid van de opheffing 
van het  lijden3 dien dorst opheffen    
door geheele vernietiging der begeerte2 
hem varen laten1 zich van hem ontdoen1  
zich van hem losmaken1 hem  geen plaats 
geven4    ,dit1 o monniken1 is de       
heilige waarheid van den weg tot        
opheffing  van het lijden3 het is het   
heilige achtvoudige pad2 d4 i4 goed     

inzien  7enz47    ,zoolang ik1 o        
monniken1 van deze vier heilige         
waarheden deze ware  erkentenis niet    
had1 zoolang wist ik ook dat ik nog niet
 in deze wereld  en in die der goden1   
benevens in de wereld van ,brahma en die
 van ,mara1  onder alle wezens1 onder   
asceten en ,brahmanen1 onder goden en   
menschen1  de hoogste verlichting       
bereikt had4 ,doch nu heb ik die        
verlichting  gevonden n3 onverliesbaar  
is de verlossing van mijn geest1 dit is 
mijn laatste geboorte1 voor mij komen er
 geen nieuwe geboorten meer4    ,ziehier
 de bekende prediking van ,benares4 ,al 
moge zij wellicht  niet letterlijk      
weergeven wat de ,meester zelf heeft    
gesproken1 toch  vinden wij hier de     
grondlijnen van het oorspronkelijk      
,boeddhisme4 ,de  verlossing van het    
lijden te bereiken door alle begeerte af
 te sterven1  zoodat men geen           
wedergeboorte meer noodig heeft1 ziedaar
 het hoofdpunt1  waar het op aankomt4   
,zoolang de mensch lusten en begeerten  

voedt1  zoolang werkt zijn leven voort1 
en moet telkens een nieuwe geboorte     
plaats hebben4 ,alle lust1 alle begeerte
 uitdooven is het hoogste  streven1 dan 
wordt men boven alle lijden verheven en 
gaat tot  ,nirvana in4    ,het          
praktische staat dus op den voorgrond4  
,het leven1 zoo erkent de  verlichte1 is
 noodzakelijk vol van lijden2 geboorte1 
ziekte1 dood1 het  beteekent alles      
lijden4 ,hoe moet de mensch daarvan     
verlost worden8 ,door  boven alle       
begeerte verheven te worden1 en alzoo   
aan het leven1 dat  lijden is1 te       
ontkomen4 ,want1 juist de dorst1 de     
begeerte doemt den  mensch om telkens   
weer geboren te worden tot nieuw lijden4
 ,is hij van  alle begeerte bevrijd1 dan
 behoeft hij niet meer te worden        
geboren3  hij komt tot ,nirvana4 ,tot   
vernietiging8 ,neen1 doch tot een zijn1 
boven al 't aardsche verheven4 ,doch1   
wij komen hierop nog nader terug1  wij  
willen eerst den verlichte nog volgen op
 zijn verderen loopbaan4    ,de vijf    

vroegere metgezellen waren dan de       
eersten1 die zich  bekeerden4 ,zij      
vragen hem om als zijn leerlingen te    
worden  opgenomen4 ,komt hier1 o        
monniken1 luidt dan zijn woord #cd1 wl  
verkondigd is de leer1 wandelt in       
heiligheid om aan alle lijden een  einde
 te maken4 ,zoo vormde dan ,boeddha     
zijne gemeente4 ,een nieuwe  rede over  
de onbestendigheid en de onwezenlijkheid
 van al het aardsche  bewerkt dan dat de
 ziel dier vijf jongeren den toestand   
van zondelooze  heiligheid bereikt4 ,in 
dien tijd1 zoo zegt een oud bericht1    
waren  er zes heiligen in de wereld3    
,boeddha zelf en deze vijf jongeren4    
,straks echter breidt zich de gemeente  
uit1 al spoedig sluiten zich tal  van   
asceten1 kluizenaars in de wouden van   
,uruvela1 bij hem aan4 ,ook  koning     
,bimbisara trekt1 als ,boeddha straks   
zijn hoofdstad ,rajagriha  genaakt1 met 
een groot gevolg den verlichte te       
gemoet4 ,hij treedt als  leek #ce tot de
 geestverwanten van den verhevene toe en

 blijft zijn  leven lang een zijner     
trouwste beschermers4    ,ook werden    
toen ,sariputta en ,mogallana1 die      
beiden later geerd  werden als de twee  
voornaamste leerlingen1 voor de gemeente
 van den  ,verlichte gewonnen4 ,beide   
jongelingen waren van ,brahmaansche     
afkomst1  en erkenden zekeren ,sanjaya1 
een bedelmonnik1 als hun geestelijk     
hoofd4 ,innig was hun                   
vriendschapsverbond1 zij hadden elkaar  
beloofd1  dat diegene van hen1 die het  
eerst de verlossing van den dood        
bereikte1  het den ander aanstonds zou  
meedeelen4    ,op zekeren dag zag       
,sariputta een van ,boeddha's           
leerlingen1 ,assaji  geheeten1 bezig om 
in de straten van ,rajagriha aalmoezen  
in te  zamelen1 rustig en waardig1 den  
blik naar den grond gericht4 ,toen  hij 
hem zag dacht hij3 ,dat is een van de   
monniken1 die heilig  zijn in de wereld4
 ,ik zal tot hem gaan en hem vragen3    
,vriend1 in  wiens naam hebt gij de     
wereld vaarwel gezegd8 ,wie is uw       

meester en  wiens leer erkent gij8 ,doch
 ,sariputta bedacht3 't ,is nu niet de  
rechte tijd om het dezen monnik te      
vragen4 ,hij gaat langs de huizen  en   
verzamelt aalmoezen4 ,ik zal hem        
achterna gaan1 gelijk men iemand  volgt 
van wien men iets begeert4 ,toen echter 
de eerwaardige ,assaji  te ,rajagriha   
aalmoezen had ingezameld1 nam hij de    
ontvangen gaven en  keerde terug4 ,na de
 gebruikelijke begroetingen sprak       
,sariputta tot  den eerwaardigen        
,assaji3 ,uw gelaat1 o vriend1 staat    
helder1 uw kleur  is frisch en klaar4   
,in wiens naam hebt gij de wereld       
vaarwel gezegd  en wie is uw meester8   
,en wiens leer erkent gij8 ,mijn meester
 is1  luidde het antwoord1 de groote    
,samana #cf uit het huis van ,sakya1    
die de wereld is ontvloden4 ,in naam van
 hem1 den verhevene1 heb  ik de wereld  
verlaten4 ,de verhevene is mijn meester 
en zijne leer  erken ik4 ,en wat zegt uw
 meester vriend1 en wat leert hij8 ,ik  
ben  nog een nieuweling vriend1 nog niet

 lang heb ik de wereld verlaten1  ik ben
 eerst sinds kort tot deze leer en deze 
orde gekomen4 ,niet in  haar volle      
uitgebreidheid kan ik u de leer         
verkondigen1 maar haar  korten zin kan  
ik u zeggen4 ,toen sprak ,sariputta1 de 
bedelmonnik1  tot den eerwaardigen      
,assaji3 ,zoo zij het vriend1 zeg mij   
weinig  of veel1 maar spreek mij van den
 zin 7der leer71 daarnaar alleen        
verlang ik1 wat wil ik mij veel om de   
letter bekommeren8 ,toen sprak  de      
eerwaardige ,assaji tot ,sariputta dit  
woord der leer3 ,de wezens1  die uit ne 
oorzaak vlieten1 hun oorsprong leert de 
voleindigde en  het einde dat zij nemen3
 dat is de leer van den grooten ,samana4
 #cg    ,toen ,sariputta deze woorden   
hoorde ging hem het licht der waarheid  
op1 hij begreep dat alles wat aan       
ontstaan zijn aanzijn dankt1  ook moet  
vergaan4 ,daarom zeide hij tot ,assaji3 
,al was de les ook  niets anders dan    
dit1 zoo hebt gij toch de plaats        
bereikt1 waar geen  lijden meer is4 ,wat

 in tallooze wereldtijdperken niet is   
gezien1  thans is het tot ons gekomen4  
,dan gaat ,sariputta tot ,mogallana1    
zijn vriend4 ,uw gelaat1 o vriend1  zegt
 ,mogallana1 is helder1 uw kleur is     
frisch en klaar4 ,hebt gij de           
verlossing van den dood gevonden8 ,het  
antwoord luidt toestemmend1  hij        
verhaalt van zijne ontmoeting met       
,assaji1 en ook aan ,mogallana  gaat het
 licht der waarheid op1 het reine1      
wolkelooze4 ,te vergeefs  tracht hun    
meester ,sanjaya hen tegen te houden4   
,met groote scharen van  asceten gaan   
zij naar het bosch1 waar ,boeddha woont3
 ,sanjaya komt een  stroom bloed uit den
 mond4 ,boeddha ziet de beide           
jongelingen naderen  en verkondigt aan  
zijne omgeving1 dat zij de edelsten en  
besten  onder zijne jongeren zullen     
zijn4 ,beiden ontvangen van ,boeddha    
zelf  de wijding4    ,zoo traden velen  
toe2 doch er was ook tegenstand4        
,hetzelfde oude  verhaal1 waaruit wij   
deze geschiedenis ontleenden1 #ch deelt 

ons  mede hoe het volk murmureerde3 de  
asceet ,gautama1 zeiden zij1 is  gekomen
 om kinderloosheid1 om weduwschap1 om   
ondergang der familie  te brengen4 ,zij 
waren bevreesd voor de toekomst1 als    
zoovelen der  edelste jongelingen tot   
den verlichte gingen4 ,geen wonder3 waar
 moest  het heen1 indien de gelofte van 
kuischheid zoo algemeen werd1 met de    
toekomst des volks8 ,de ,brahmanen      
vorderden die kuischheid alleen van  de 
jeugd en den ouderdom1 maar deze        
ontrukte aan het maatschappelijk  leven 
de mannen1 die een gelukkig gezin zouden
 kunnen stichten4    ,doch1 de verlichte
 liet zich door deze bezwaren niet van  
zijn doel  afvoeren4 ,al schold men hem 
en de zijnen met de woorden3            
,de groote monnik komt getogen naar     
,magadha's bergstad heen4      ,de      
,sanjaya's #ci bekeert hij allen1       
wanneer bekeert hij wel                 
zichzelf8      ,zij antwoorden3         
,de helden1 de voleindigden1 bekeeren   
door hun waarachtig woord1      ,wie zal

 smaden1 den ,verlichte1 die bekeert    
door der waarheid macht8      ,in ieder 
geval1 het ,boeddhisme wist zich        
glansrijk te handhaven en  nam hand over
 hand toe4    ,boeddha's bloedverwanten 
waren niet onbekend gebleven met zijne  
lotwisselingen en zijn vader1           
,suddodhana1 noodigde hem uit om zijn   
geboortestad te bezoeken1 opdat hij zijn
 ouden vader nog eens zou  zien1 voor   
deze stierf4 ,de verlichte ging dus op  
weg en nam zijn  verblijf in een boschje
 buiten de stad4 ,daar kwamen zijn      
vader1 zijn  ooms en anderen hem        
opzoeken3 doch deze laatsten waren niet 
bizonder  ingenomen met hun bedelenden  
stadgenoot3 zij namen daarom ook geen   
levensmiddelen voor hem mede1 al was dit
 anders de gewoonte tegenover  heilige  
kluizenaars4    ,den volgenden dag ging 
,gautama1 door zijn leerlingen          
vergezeld1 met  zijn schaal rond om zijn
 voedsel te bedelen4 ,eerst wilde hij   
bij de  stadspoort gekomen1 regelrecht  
naar het paleis van den rajah gaan2 doch

  hij besloot zich aan den gewonen regel
 te houden1 volgens welke een  bedelaar 
van huis tot huis gaat4 ,men begrijpt   
dat de rajah al spoedig  vernam dat zijn
 zoon bedelend door de straten ging3    
iets wat hem lang  niet aanstond4 ,hij  
haastte zich dezen te gemoet te gaan en 
sprak3    ,waarom1 meester1 doet gij ons
 schande aan door te bedelen om uw      
voedsel8 ,meent gij dat wij zoovele     
bedelaars niet kunnen voeden8 ,o1       
groote rajah1 was het antwoord1 dit is  
de gewoonte van ons  allen4 ,doch1      
luidde het wederantwoord1 wij stammen af
 van een  beroemd geslacht van          
krijgslieden en niet n van hen heeft    
ooit zijn  brood gebedeld4    ,gij en uw
 familie1 hernam ,gautama1 moogt u      
beroemen van koningen  af te stammen1   
mijn geslacht is dat der profeten #dj   
van ouds en zij  hebben altijd van      
aalmoezen geleefd1 die zij bijeen       
bedelden4 ,doch1  mijn vader1 indien een
 mensch een verborgen schat heeft       
gevonden1 is  het zijn eerste plicht om 

aan zijn vader de kostbaarste juweelen  
aan  te bieden4 ,overeenkomstig dit     
woord richtte hij zich in de volgende   
verzen tot zijn vader3 #da              
,sta op1 vertoef toch niet1             
,betracht het rechte1 ware leven1       
,die deugd beoefent1 hij vindt rust4    
,in dit en in een volgend zijn4         
,volg niet het kwaad6          ,die     
deugd beoefent1 hij vindt rust          
,in dit en in een volgend zijn4         
,suddhodana antwoordde niet1 doch nam de
 schaal van zijn zoon over  en leidde   
dezen het huis binnen1 waar de          
familieleden hem hulde  brachten4 ,doch 
,yaodhara kwam niet4 ,indien ik1 zoo    
sprak zij1  eenige waarde heb in zijn   
oog1 dan zal hij zelf komen en kan ik   
hem  beter hier begroeten4    ,gautama  
bemerkte haar afwezigheid1 en1 gevolgd  
door twee zijner  leerlingen ging hij   
naar de plaats1 waar zij zich bevond1   
nadat hij  hun eerst had gezegd1 dat zij
 haar niet zouden tegenhouden1 indien   
zij trachtte hem te omhelzen1 hoewel    

anders geen lid der orde een  vrouw     
mocht aanraken of door haar aangeraakt  
mocht worden4    ,daar zag zij hem      
binnentreden1 den eens zoo geliefden    
echtgenoot1  nu een monnik1 in 't geel  
gekleed met gladgeschoren hoofd en      
aangezicht4 ,zij wist wel dat hij er zoo
 zou uitzien1 doch zij kon zich  toch   
niet inhouden4 ,zij viel op den grond   
neer1 greep zijne voeten  en barstte in 
tranen uit4 ,toen herinnerde zij zich de
 onoverkomelijke  kloof tusschen hen    
beiden1 stond op en plaatste zich naast 
hem4    ,de rajah sprak haar aan2 hij   
deelde ,gautama mede dat zij hem altijd 
was blijven liefhebben4 ,alle weelde1   
die hij zich had ontzegd1 had  zij      
zichzelve ook onthouden1 slechts n      
maaltijd nam zij iederen  dag1 en zij   
sliep niet in een bed1 maar op een mat1 
uitgespreid  op de vloer4 ,boeddha      
schijnt toen niet veel te hebben        
geantwoord1  alleen vermelden ons de    
bronnen dat hij een ,jataka-geschiedenis
  #db verhaalde over haar deugd in een  

vroeger bestaan4 ,zij werd  een ernstig 
onderzoekster der nieuwe leer1 en toen  
,boeddha later1  eigenlijk tegen zijn   
zin1 doch door de omstandigheden        
gedwongen1  een orde van nonnen         
instelde1 was zijn verlaten vrouw een   
der eerste  leden dezer orde4 ,ook zijn 
zoon1 ,rahula1 en zijn broeder1 ,nanda1 
werden als monniken in de orde          
opgenomen4    ,overigens vinden wij over
 dezen tijd van ,boeddha's leven1  het  
veertigtal jaren tusschen den aanvang   
zijner prediking en  het einde zijner   
loopbaan1 wel eenige gesprekken of      
uitspraken1  maar geen geregeld verhaal4
 ,toch1 een beeld van de wijze waarop de
  verlichte leefde en werkte1 kunnen wij
 ons daaruit wel vormen4 ,hoe  dan      
hebben wij ons het leven van den        
,meester en zijn leerlingen  voor te    
stellen8 ,allereerst staat vast dat voor
 hen1 zoo goed als  voor andere asceten1
 het jaar in twee afwisselende          
tijdperken was  verdeeld2 de regentijd1 
waarin men zich rustig in zijn verblijf 

hield1  de zoogenaamde wastijd1 waarin  
meer bepaald de leerlingen zelf werden  
onderricht in de moeilijkste deelen der 
leer1 en het overige deel des  jaars1   
waarin de verlichte en zijne leerlingen 
leerend en predikend het  land          
doortrokken4 ,die verdeeling des jaars  
was door de natuur zelve  aangewezen en 
onvermijdelijk2 trouwens indien men in  
den regentijd  had willen rondtrekken   
had men dat niet kunnen doen zonder     
tallooze  planten en kleine dieren      
onwillekeurig te dooden3 geheel in      
strijd  met de leer van den verlichte1  
die ook het kleinste leven heilig houdt4
    ,in dien regentijd was de verlichte 
door tal van jongeren omgeven1 en  de   
aanzienlijken des lands beijverden zich 
om voor hem en de zijnen  te zorgen4    
,later ging men wederom uiteen en       
,boeddha en zijn jongeren  reisden langs
 de groote wegen1 soms door vrienden    
geherbergd1 maar  gewoonlijk rustend en 
overnachtend onder de boomen des wouds4 
,vorsten  en aanzienlijken waren echter 

vaak de dakloozen ter wille3 zoo        
vernemen wij dat koning ,bimbisara1 van 
wiens bekeering wij reeds gewag         
maakten1 een zijner bosschen of parken1 
het ,veluvana 7bamboeswoud7  ter        
beschikking stelde van den verlichte1 en
 dat de groote koopman  ,anathapindika1 
hem het nog beroemder ,jetavana-park    
schonk3 een park1  dat naar luid der    
legende1 door dezen koopman voor zooveel
 goud was  gekocht1 dat het den bodem   
van het gansche terrein kon bedekken4   
,sommige schrijvers stellen zich voor   
dat ook toen reeds de monniken  in      
,vihara's1 kloosters1 woonden4 ,doch1 om
 verschillende redenen  is dit niet     
waarschijnlijk te achten2 de propaganda 
vereischte  juist personen zonder vast  
tehuis en oude berichten teekenen ons de
  monniken van ,sakya als levende onder 
de boomen des velds2 de boomen1  waar   
immers ook voorheen de ,rishi's1 de oude
 zieners1 geacht werden  hun            
openbaringen te ontvangen4 ,ook         
uitspraken van ,megasthenes1 een  gezant

 van koning ,seleucus ,nicator van ,syri
 7#cjb-bih v4 ,christus7  spreken van   
,boeddha's volgelingen als van personen1
 die1 noch in de  steden wonen1 noch een
 dak hebben boven hun hoofd1 maar die   
gekleed  zijn in boombast1 met noten    
zich voeden en water drinken uit de     
hand4 ,ook wordt in datzelfde bericht   
van hen gezegd dat zij geen  huwelijk   
kennen1 noch kinderen verwekken4        
,dus1 gansch iets anders dan leven in   
,vihara's4 ,en ofschoon nu dat          
getuigenis betrekking heeft op een tijd1
 lang na ,boeddha's dood1  mogen wij het
 er toch voor houden1 dat het in de     
dagen van den  verlichte niet anders    
was4 ,hij toch zeide tot zijn           
volgelingen1  ,een groote plicht rust op
 u1 te werken voor het heil van menschen
  en geesten4 ,laten wij uiteengaan1    
ieder in verschillende richting1  geen  
twee op hetzelfde pad4 ,ga en predik    
,dharma #dc4    ,in de twaalf           
voorschriften1 een noordelijke bron1 m4 
a4 w4 ontleend  aan een heilige schrift 

der noordelijke ,boeddhisten1 wordt aan 
de  bedelaarstroep zooals ,boeddha zijn 
volgelingen noemde1 uitdrukkelijk       
verboden om een ander dak te hebben dan 
een boom4 ,hun eenige zitplaats  mag de 
moeder aarde zijn4 ,hun kleeren lompen  
van de mesthoop of het  kerkhof4 ,de    
boom1 die den bedelaar beschut1 moet    
liefst op een kerkhof  staan4 ,niet     
tweemaal mag hij slapen onder denzelfden
 boom4    ,nu is het wel zeker1 dat deze
 twaalf voorschriften een strengere     
ascese vertegenwoordigen dan het        
oorspronkelijk ,boeddhisme1 doch1  de   
voorstelling dat ,boeddha en zijn       
volgelingen overal in sierlijke         
vihara's waren gehuisvest is toch zeker 
niet juist4 ,mij komt het  voor dat zij 
een zwervend leven leidden1 in grooten  
eenvoud1 doch  niet zoo1 dat zij zich   
aan alle maatschappelijk verkeer        
onttrokken1  dat immers noodig was om   
hun leer tot allen te brengen4    ,zoo  
lezen wij b4v4 van aanzienlijken1 die   
den verhevene ter maaltijd  noodden1 van

 ,brahmanen-leerlingen1 die in een      
twistgesprek met den  beroemden leeraar 
hun sporen trachtten te verdienen1 van  
tegenstanders1  die hem strikvragen     
deden4 ,daarbij worden zij dan          
natuurlijk dikwerf  overwonnen1 en      
menigmaal lezen wij dan hoe zij den     
verlichte en zijn  leerlingen het       
verzoek doen3 moge de heer1 de          
verhevene1 morgen bij  mij met zijn     
leerlingen het middagmaal komen         
gebruiken4 ,boeddha geeft  door zwijgen 
zijn toestemming te kennen4 ,is dan den 
volgenden dag de  maaltijd gereed1 zoo  
zendt de gastheer een bode met het      
verzoek3 het  is tijd1 heer1 de maaltijd
 is bereid4 ,daarop neemt dan ,boeddha  
zijn  aalmoezenschaal en opperkleed en  
gaat met de zijnen ter maaltijd4 ,de    
gastheer en zijn familie bedienen zelf  
hun gasten4 ,is de maaltijd  geindigd1  
dan worden de handen gewasschen1 de     
gastheer neemt met  de zijnen aan       
,boeddha's zijde plaats en deze richt   
tot hen een woord  van vermaning en     

leering4    ,had men op een dag geen    
uitnoodiging1 dan onderneemt ,boeddha   
zijn  bedelgang door stad of dorp1 nadat
 eerst de vroege morgenuren in          
geestelijke oefeningen of in het verkeer
 met de leerlingen zijn  doorgebracht4  
,zwijgend ging dan de man1 wiens naam   
door gansch ,indi  werd genoemd1 voor   
wien koningen bogen1 met zijn schaal    
rond1 met  neergeslagen blik1 zonder te 
spreken afwachtend of men hem eenige    
spijze zou geven4 ,was die rondgang     
afgeloopen1 dan noodde de middag  tot   
rust in de koelte van het woud1 totdat  
de avond aanbrak en hij weer  onder de  
menschen optrad1 vriend en vijand       
leerend en onderrichtend4    ,zoo gingen
 de dagen van den verlichte1 wiens      
zwervend leven en  aanraking met        
allerlei personen ons telkens aan ,jezus
 doet denken1  vredig voorbij4 ,hoe was 
nu echter het leven van den meester met 
zijn vertrouwden1 de leerlingen1 die hem
 vergezelden8 ,waarschijnlijk  heerschte
 er in dien intiemen kring een rustige  

toon3 een stemming van  kalme goedheid  
en stille vreugde1 die aan der wereld   
ontvlodenen paste4    ,in dien kring    
waren voorts de gewone grenzen der      
maatschappij  vrijwel weggewischt4 ,wie 
geluisterd had naar het woord 7een      
vaststaande formule71 ,kom1 o monnik1 wl
 verkondigd is de leer1  wandel in      
heiligheid1 om aan alle lijden een einde
 te maken1 dat de  ,boeddha tot diegenen
 richtte1 aan wie hij zijne leer had    
verkondigd1  wie dus het gele kleed en  
de tonsuur #dd had aangenomen1 alle     
familiebetrekkingen had opgegeven1 op   
geen bezit meer aanspraak  maakte en    
strenge kuischheid in acht nam3 hij     
maakte deel uit van  een gewijden kring1
 waarin het casten-onderscheid was      
opgeheven4    ,evenals1 zeide de        
verlichte1 rivieren hun naam verliezen1 
als zij  opgenomen worden in den grooten
 oceaan1 zoo verliezen ook adelijken  en
 ,brahmanen1 ,vaisya's en ,sudra's hun  
oude namen1 wanneer zij voor de  leer   
van den ,voleindigde hun huis verlaten4 

,den ouden naam en het oude  geslacht   
hebben zij dan achtergelaten1 voortaan  
heeten zij slechts  asceten1 die den    
zoon van ,sakya aanhangen #de4          
,merkwaardig is in dit opzicht ook het  
gesprek1 dat ,boeddha voerde  met koning
 ,ajatasattu4 ,deze vroeg welk loon ten 
deel viel aan hem1  die zijn huis       
verliet om een geestelijk leven te      
leiden4 ,in den loop  van dat gesprek   
zeide de ,verlichte3 ,indien een slaaf  
of dienaar  des konings het gele gewaad 
aantrekt en als monnik in gedachten1    
woorden en werken onberispelijk leeft1  
zoudt gij dan zeggen3 laat  deze man    
weder mijn slaaf en dienaar zijn1 die vr
 mij opstaat en  n mij ter ruste gaat1  
die op zich neemt wat ik hem gebied1 die
 voor  mijn genoegen leeft1 wat mij     
aangenaam is spreekt en naar mijn gelaat
  ziet8 ,toen antwoordde de koning3     
,neen1 ,heer1 ik zou mij voor hem       
buigen1 voor hem opstaan1 hem           
uitnoodigen plaats te nemen en hem      
aanbieden wat hij aan kleeding1  spijze1

 beschutting en medicijnen noodig kon   
hebben2 ik zou hem  beschermen en       
bewaken1 gelijk het behoort4    ,zoo    
maakte dus het geestelijk gewaad allen  
gelijk4 ,toch waren het  meest de       
aanzienlijken1 die zich onder ,boeddha's
 jongeren lieten  opnemen2 telkens wordt
 in de oude teksten gesproken van de    
zonen  van edele geslachten1 die hun    
huis verlaten om zonder tehuis  rond te 
zwerven4 ,onder ,boeddha's leerlingen   
waren jonge ,brahmanen  als ,sariputta1 
,mogallana1 ,kaccana1 adellijken als    
,ananda1 ,rahula1  ,amuruddha1 zonen van
 groote kooplieden en aanzienlijke      
beambten1  in een woord meest personen1 
die een zorgvuldige opvoeding hadden    
ontvangen4 ,dit kan ons niet verwonderen
 als wij in aanmerking  nemen dat ook in
 onze dagen in 't algemeen een          
beschouwing van het  leven als lijden en
 kwelling veel meer aantrekkelijks heeft
 voor de  aanzienlijken dan voor de     
eenvoudigen1 die ondanks al hun         
ontbering  in den grond der zaak toch   

geneigd zijn en blijven het leven als   
een  heilgoed te beschouwen4    ,voor de
 geringen des volks1 de gestaalden in 's
 levens strijd was de  verkondiging van 
het smartelijke van alle bestaan niet te
 vatten en  was de leer van oorzaak en  
gevolg niet te begrijpen4    ,toch1     
indien zij wilden toetreden1 zij waren  
welkom4 ,en1 enkelen lieten  zich       
opnemen in den kring4 ,in de            
,theragatha1 7spreuken der oudsten71    
worden aan den oudste ,sunita deze      
woorden in den mond gelegd3  ,uit een   
onaanzienlijk geslacht ben ik           
voortgekomen1 ik was arm en  behoeftig4 
,nederig was het werk1 mij opgelegd1 de 
verwelkte bloemen  opruimen 7uit tempels
 en paleizen74 ,ik was door de menschen 
veracht1  werd voor gering aangezien en 
gescholden4 ,deemoedig betuigde ik aan  
velen mijn eerbied4    ,daar aanschouwde
 ik ,boeddha met zijn monniken1 zooals  
hij daar  heenging1 de held1 in de      
voorname stad van ,magadha1 mijn last   
wierp  ik af om eerbiedig voor hem te   

buigen4 ,uit erbarmen voor mij bleef    
hij staan1 hij1 de hoogste onder de     
mannen4 ,toen boog ik mij tot  aan de   
voeten des meesters1 trad aan zijn zijde
 en verzocht hem1  den hoogste onder    
alle wezens1 mij als monnik aan te      
nemen4 ,toen  sprak de genaderijke      
meester1 de erbarmer over de gansche    
wereld3  ,kom tot mij1 monnik1 dat was  
de wijding1 die ik ontving4 7,sunita    
vertelt dan verder1 hoe hij zich in het 
woud terugtrok en daar1 in  peinzen     
verzonken1 de hoogste verlichting       
bereikte1 zoodat de goden  kwamen en hem
 vereerden47    ,toen zag mij de        
meester1 terwijl de goden mij omgaven en
 hij sprak  deze woorden3 ,door heiligen
 gloed en door kuischen wandel1 door    
intooming en zelfbedwang1 daardoor wordt
 men tot ,brahmaan1 dat is  het hoogste 
,brahmanendom4    ,m4 a4 w41 geen caste 
stond als zoodanig nader bij het hoogste
 heil  dan een andere3 de verlichting   
kon aan allen ten deel vallen1 kon ook  
verkregen worden door den geringste des 

volks4 ,evenals ,paulus zeide3  in      
,christus is geen ,jood noch ,griek1    
geen slaaf noch vrije1 zoo  ook kon     
,boeddha zeggen3 in den kring der       
monniken is geen ,sudra of  ,vaisya1    
geen ,kshatrya of ,brahmaan4 ,was daarom
 het ,boeddhisme een soort              
democratische beweging8 ,wie dat meent1 
vergeet dat de ware volgelingen         
monniken waren1 die de maatschappij de  
maatschappij lieten en wie  het alleen  
te doen was om het hoogste heil te      
verwerven4 ,niet om de  verdrukten los  
te maken uit de ketenen van het         
castewezen1 maar om rijk  en arm den weg
 te banen tot het hoogste heil1 daarom  
was het bovenal  te doen #df4 ,doch1 die
 dat hoogste heil gevonden hadden3 zij  
vormden  inderdaad een kring1 waarin de 
oude grenzen waren weggewischt1 al      
stonden ook hier1 gelijk onvermijdelijk 
is1 sommigen op den voorgrond4          
,daareven noemden wij reeds ,sariputta  
en ,mogallana1 die beiden reeds  in den 
aanvang van ,boeddha's werkzaamheid     

werden gewonnen door zijn  prediking en 
die hem trouw volgden tot aan hun dood1 
welke kort voor  dien des ,meesters     
intrad4 ,maar vooral ook moeten wij     
noemen ,boeddha's  neef ,ananda1 tot    
wien de verhevene zijn laatste woorden  
sprak1 den  discipel1 dien hij boven    
allen liefhad4 ,deze ,ananda was het    
ook1 die  voor ,boeddha's persoon en    
voor zijn levensonderhoud dagelijks     
waakte4    ,een gansch andere rol heeft 
vervuld ,devadatta1 ,ananda's broeder4  
,dit is  de ,judas van het ,boeddhisme1 
die den ,meester naar het leven stond4  
't  ,schijnt dat deze leerling1 door    
eerzucht gedreven1 in plaats van den    
reeds vergrijsden meester zelf de       
leiding der gemeente in handen  wilde   
hebben4 ,hij beproefde op allerlei wijze
 den verhevene uit  den weg te ruimen4  
,doch vruchteloos2 wonderen bewaren het 
leven des  heiligen4 ,uitgezonden       
moordenaars worden1 als zij ,boeddha    
naderen1  met vrees en beving geslagen2 
vriendelijk spreekt hij hen toe en  zij 

bekeeren zich tot het geloof4 ,als een  
rotsblok ,boeddha dreigt  te            
verpletteren vangen twee bergspitsen het
 op3 zoodat slechts zijn  voet wordt    
gewond4 ,als een wilde olifant door een 
nauwe straat op den  verlichte wordt    
losgelaten blijft hij1 getroffen door de
 tooverkracht  van dien vriendelijken   
denker eensklaps staan en wijkt terug4  
,heeft ,devadatta werkelijk den         
verhevene naar 't leven  gestaan8       
,onwaarschijnlijk is 't niet1 al bestaat
 de mogelijkheid  dat men ,devadatta1   
die hierin van den meester afweek1 dat  
hij veel  strengere ascetische eischen  
wilde stellen1 ten onrechte dergelijke  
moordplannen heeft toegeschreven4       
,wat die strengere ascese betreft1 hij  
verlangde dat een monnik altijd  in het 
woud zijn verblijf zou houden1 terwijl  
,boeddha gaarne in  de nabijheid van    
steden en dorpen vertoefde4 ,ook wilde  
hij dat een  monnik slechts leven zou   
van wat hij op zijn rondgang verzamelde 
en  geen uitnoodiging ter maaltijd van  

vrome leeken zou aannemen4 ,zijn        
gewaad1 meende hij verder1 mocht slechts
 uit opgeraapte lompen zijn             
samengenaaid1 enz4 ,een tijdlang had dit
 streven eenig succes1 doch  straks leed
 het geheel en al schipbreuk4 ,eene     
legende verhaalt zelfs1  dat ,devadatta 
levend door de hel werd verslonden4 ,wij
 zagen boven  reeds #dg dat volgens de  
twaalf voorschriften inderdaad eischen1 
als die welke ,devadatta verlangde1 aan 
,boeddha's volgelingen werden  gesteld  
en de vraag komt bij ons op3 ,ligt er   
toch misschien in  ,devadatta iets van  
het oorspronkelijke ,boeddhisme dat men 
later  heeft trachten weg te werken en  
als ondermijning van het gezag des      
,meesters te doen beschouwen8 ,en ding  
schijnt mij wel waarschijnlijk1         
namelijk1 dat wij ons de eerste         
volgelingen van den ,verlichte niet     
moeten voorstellen als rustig levend in 
hun viharas'1 #dh maar wel  als         
zwervers1 schamel gekleed1 al kunnen wij
 niet aannemen1 dat hun  gewaad uit     

opgeraapte lompen moest gemaakt zijn1 en
 evenmin dat zij  niet ter maaltijd     
mochten gaan4    ,voor deze opvatting   
pleit vooral het feit1 dat zij1 ook nog 
in de  dagen van koning ,aoka1 die      
ongeveer tweehonderd jaar na ,boeddha's 
dood  leefde1 niet als zwijgende        
monniken in kloosters leefden1 maar     
onder  boomen1 en er hun eer in stelden 
om zooveel mogelijk de onbekeerden  door
 hun woord tot bekeering te brengen4    
,de onbekeerden tot bekeering te        
brengen1 dat geschiedde ook in de  dagen
 van den verlichte zelf4 ,doch niet     
allen traden toe tot den kring  der     
jongeren met zijn gestrenge eischen van 
kuischheid1 armoede en  gehoorzaamheid4 
,wij zagen dat er ook waren die1 als    
koning ,bimbisara  #di hun toevlucht    
namen bij ,boeddha1 ,dharma1 ,sangha 7de
 ,verlichte1 de  ,leer1 de ,gemeente71  
zonder hun maatschappelijk leven en hun 
huiselijk  bestaan te veranderen4 ,zij  
werden de weldoeners en verzorgers der  
monniken2 ook zij1 als zij wandelden in 

eenvoud en in onderdrukking  van        
aardsche hartstochten en begeerten1     
konden een stap nader komen tot  het    
,nirvana1 het hoogste heil4 ,zij waren  
voor de ,boeddhisten wat ,maria  en     
,martha1 wat een ,nicodemus en ,jozef   
van ,arimathea waren voor ,jezus  en de 
zijnen4 ,ook waren zij van den aanvang  
af onmisbaar2 hoe konden  der wereld    
ontvloden monniken leven zonder arbeid1 
indien geen vrome  vrienden en          
vriendinnen hen verzorgden van de       
nooddruft des levens8    ,onder die     
leeken-vrienden waren ook vele vrouwen4 
,als een type  dezer vrome vriendinnen  
kunnen wij beschouwen de voortreffelijke
  ,visakha1 wier beeld ons met zooveel  
liefde in de ,boeddhistische            
overleveringen wordt geteekend4 ,zij was
 een rijke burgervrouw in  ,savatthi1 de
 hoofdstad van het land ,kosala3 de     
moeder van bloeiende  kinderen1 de      
grootmoeder van vele zonen4 ,algemeen   
geerd werd zij  bij elken maaltijd1 bij 
ieder feest genoodigd3 haar werden      

steeds  het eerst de spijzen aangeboden1
 zij werd beschouwd als een gast1  die  
geluk aanbrengt4    ,in de ,mahavagga   
vinden wij over haar het volgende       
verhaal1 dat ons  een aanschouwelijk    
beeld geeft en ons tevens doet zien1 dat
 ook  de ,boeddhisten het woord         
verstonden3 het is zaliger te geven dan 
te ontvangen4    ,op zekeren dag dan    
neemt ,boeddha zijn maaltijd in het huis
 van  ,visakha4 ,na den maaltijd zet    
deze zich naast hem neer en zegt3 ,acht 
wenschen verzoek ik van den verhevene4  
,de voleindigden1 ,visakha1  luidt het  
antwoord1 zijn te verheven om iederen   
wensch te kunnen  vervullen4 ,doch wel  
wat geoorloofd is1 ,heer1 en wat niet   
misprezen  kan worden4 ,zoo spreek1     
,visakha4    ,ik wensch1 o heer1 mijn   
leven lang de gemeente regengewaden te  
geven1  vreemde monniken voedsel te     
reiken1 doorreizende monniken te        
spijzigen1  kranke broeders te eten te  
geven1 ziekenverplegers te voeden1      
zieken  medicijnen te geven1 dagelijks  

rijstebrij te verdeelen en aan de       
nonnen badgewaden te schenken4          
,waarom vraagt gij1 ,visakha deze dingen
 aan den voleindigde8 ,zij geeft  daarop
 rekenschap1 waarom zij aan deze        
wenschen zooveel waarde hecht4    ,o4 a4
 zegt zij4 ,een monnik die uit den      
vreemde komt1 kent de wegen  niet en    
loopt vermoeid rond om zijn aalmoezen in
 te zamelen4 ,heeft  hij nu echter      
genoten1 wat ik voor deze vreemdelingen 
bestemmen wil1  dan kan hij eerst       
uitrusten en vervolgens1 als hij        
uitgerust is1  aalmoezen inzamelen4 ,dit
 doel1 o heer1 heb ik in het oog en     
daarom  wil ik mijn leven lang de       
doortrekkende monniken voedsel geven4   
,en wederom1 heer1 een doortrekkende    
monnik zal1 als hij zelf zijn  voedsel  
moet zoeken1 achterblijven van zijn     
gezelschap of1 waar hij  rust wilde     
houden1 zal hij moede door de straat    
gaan4 ,heeft hij echter  de spijzen     
genoten1 die ik aan de doortrekkende    
monniken wil schenken1  dan zal hij niet

 achterblijven2 waar hij rust wil houden
 zal hij op  tijd aankomen en uitgerust 
zal hij door de straten gaan4    ,zoo   
legt zij vervolgens het doel van al hare
 acht wenschen uit en  de verlichte     
spreekt3 ,edel1 ,visakha1 edel handelt  
gij1 dat gij1  naar dezen prijs         
trachtend1 den voleindigde bidt om      
vervulling uwer  wenschen4 ,ik sta u1   
,visakha1 uwe acht wenschen toe4    ,en 
dan prijst hij haar met de volgende     
woorden3          ,die spijs en drank   
verleent1 van eed'le blijdschap vol4    
,des heil'gen leerling1 rijk aan        
deugden1      ,die zonder afgunst gaven 
schenkt om 't hemelsch loon1      ,die  
smarten stilt1 die vreugde steeds       
verspreidt1      ,verkrijgt des hemels  
heerlijk lot4      ,zij wandelt voort op
 't pad des lichts1 't gepreez'ne4      
,van smarten vrij geniet zij langen     
tijd1      ,het heerlijk loon der goede 
daad in 't zalig hemelrijk4      ,in    
deze ,visakha vonden wij een type van   
vrouwen die1 zooals het in  het ,n4     

,testament zou heeten den ,heer dienden 
van hare goederen4 #ej    ,overigens    
moeten wij niet meenen dat ,boeddha de  
vrouwen hoog stelde1  al is b4v4 in het 
,boeddhistische ,birma de praktijk beter
 dan de  theorie4 ,neen1 eene van de    
leerstukken van het ,boeddhisme is dat  
de  vrouw1 voor zij tot het hoogste heil
 kan geraken1 altijd weer eerst  als man
 in de wereld moet komen4    ,toch werd 
de vrouw in oud-,indi geerd4 ,de        
afsluiting der vrouw van  het           
maatschappelijk leven1 door latere zeden
 gewettigd1 was ook in het  oude ,indi  
niet zoo sterk4 ,integendeel1 de vrouwen
 namen deel aan het  geestelijk leven   
van hun volk3 de edelste dichters toonen
 ons dat het  oude ,indi de waarde der  
vrouw gevoelde en haar bewonderde en    
eerde4    ,boeddha echter vond de       
vrouwen een gevaar3 in haar waren       
verpersoonlijkt alle machten der        
verleiding1 die den geest binden  aan   
deze wereld4 ,ondoorgrondelijk zoo leert
 de moraal van een  oude vertelling1    

verborgen1 als de weg van den visch in  
het water1  zoo is het wezen der        
vrouwen1 der uitgeslapen rooverinnen1   
bij wie de  waarheid moeilijk is te     
vinden1 voor wie de leugen is als de    
waarheid  en de waarheid als de leugen4 
,en wat dunkt u van het volgende gesprek
 van ,boeddha en ,ananda8 ,de  laatste  
vraagt3 ,hoe zullen wij ons tegenover   
eene vrouw  gedragen8 ,haar aanblik     
vermijden1 ,ananda4 ,maar als wij haar  
toch  zien1 wat moeten wij dan doen8    
,niet tot haar spreken1 ,ananda4 ,en    
als wij toch tot haar spreken1 wat dan8 
,dan moet gij over uzelven  waakzaam    
zijn1 ,ananda4 ,boeddha ging er dan ook 
slechts noode--na  herhaald aandringen  
zijner pleegmoeder #ea--toe over om     
vrouwen als  zijne leerlingen in de orde
 op te nemen1 en gaf tegen ,ananda te   
kennen1  dat het heilige leven en de    
heilige leer zonder vrouwen #ajjj jaar1 
met haar slechts #ejj jaar zou kunnen   
bestaan4    ,zoo was ,boeddha's geest3  
en de nonnen stonden ook altijd  bij de 

monniken ten achter1 zij werden geduld1 
veel meer ook  niet4 ,merkwaardig is het
 dat ook in den tegenwoordigen tijd     
tegenover  tallooze ,boeddhistische     
monniken in ,birma--ieder heeft daar    
zijn  klooster--slechts weinige nonnen  
worden gevonden4 ,en wel1 omdat         
blijkbaar dat strenge en koude haar niet
 aantrekt4 ,een vrouw1 zegt  de         
,boeddhist in ,birma ook nog heden1     
begrijpt het zoo niet4 't ,kan  ons niet
 verwonderen als wij bedenken dat er zoo
 weinig gemoedelijks  in dezen          
godsdienst is1 hoe hoog hij overigens   
moge staan4    ,hebben wij stilgestaan  
bij ,boeddha's vrienden1 wij vragen     
thans1 met  welke vijanden had hij te   
strijden8 ,allereerst met de            
priesterlijke  ,brahmanen1 wier         
instellingen en positie in strijd waren 
met zijn  beginselen en die hij         
geenszins ontzag4    ,openlijk sprak    
toch de ,verlichte het uit1 dat hij aan 
offers geen  waarde hechtte1 ja1 dat de 
deugd der ,ahinsa 7eerbied voor het     

leven7  het dooden van dieren verbood4  
,onomwonden kwam hij op tegen den waan  
dat de ,brahmaan als zoodanig nader zou 
staan bij het hoogste heil3  het        
achtvoudige pad1 dat naar ,nirvana      
leidde1 stond voor iedereen open4       
,niet minder verhief hij zich tegen het 
zweren bij schriftgeleerdheid1  tegen de
 meening als ware het genoeg de woorden 
van de ,veda's in  het hoofd te hebben4 
,wie1 zeide ,boeddha1 de liederen en    
spreuken  der oude wijzen nabidt en zich
 dan zelf een wijze dunkt1 die is even  
als een slaaf of gering mensch1 die zich
 op de plaats stelt1 waar de  koning tot
 zijn gevolg sprak1 dezelfde woorden    
bezigt en zich nu ook  een koning dunkt4
 #eb ,de scholier gelooft wat de meester
 gelooft1  de meester wat hij van       
vroegere meesters ontvangen heeft4      
,we zien hierin hoe hij het             
autoriteitsgeloof verwierp4 ,hoe hij    
over  het offer dacht1 daarvan hebben   
wij een merkwaardig verhaal1 dat  aldus 
luidt3    ,boeddha had eens een gesprek 

met een aanzienlijk ,brahmaan1 die hem  
vroeg wat de eigenschappen waren van een
 goed offer4 ,als antwoord  verhaalt    
,boeddha dan de geschiedenis van een    
wijs en gelukkig koning  uit oude dagen1
 die1 na vele overwinningen te hebben   
behaald en de  heele wereld te hebben   
veroverd1 het besluit nam een groot     
offer aan  de goden te brengen4 ,hij    
liet zijn huispriester komen en vroeg   
dezen  hoe hij zijn voornemen het       
geschiktst zou volvoeren4    ,de        
priester vermaande hem1 om vr zijn offer
 te brengen eerst in  zijn rijk rust1   
welstand en veiligheid te doen wonen4   
,hij gaat dus  niet tot het offeren     
over1 voor hij alle schade heeft        
hersteld4 ,en  bij zijn offer verwoest  
men geen levens van bezielde wezens1    
geen  rund of schaap wordt geslacht4 ,de
 dienaren des konings doen hun  werk bij
 het offer niet onder tranen en door    
dwang3 vreezend voor  den stok der      
opzieners3 ieder doet vrijwillig1 wat   
zijn eigen hart  hem ingeeft4 ,melk1    

olie en honig worden aangebracht en zoo 
wordt het  offer des konings der godheid
 geboden4    ,er is echter1 zegt        
,boeddha1 nog een hooger en gezegender  
offer1 ook  gemakkelijk te brengen3 als 
men gaven schenkt aan vrome monniken1   
woonplaatsen verschaft aan ,boeddha en  
zijn gemeente4    ,en nog hooger offer  
is het3 als men met een geloovig hart   
bij ,boeddha1  bij de leer en bij de    
gemeente 7,boeddha1 ,dharma1 ,sangha7   
zijn toevlucht  neemt1 als men geen     
wezen van het leven berooft1 leugens en 
bedrog  verre van zich houdt4    ,nog   
hooger offer is het1 als men als monnik 
van vreugde en leed beide  afscheid     
neemt en in heilige rust peinzend zich  
verdiept4    ,het hoogste offer dat een 
mensch kan brengen en tevens de grootste
  zegen1 die hij kan verwerven is       
echter3 als hij de verlossing  bereikt  
en de zekerheid krijgt3 ik zal niet weer
 tot deze wereld  terugkeeren4 ,dat is  
de hoogste voleindiging van alles wat   
offer heet4    ,de ,brahmaan1 die zelf  

een groot offer had willen brengen en   
honderde  dieren daarvoor in gereedheid 
hield1 nam geloovig deze prediking aan  
en sprak3 ,ik neem mijn toevlucht bij   
,boeddha1 bij de leer en bij  de        
gemeente4 ,de dieren1 zoo sprak hij1    
laat ik vrij1 mogen zij  het groene gras
 genieten1 koel water drinken1 moge de  
frissche wind  hen omzweven4    ,nam    
,boeddha het op tegen het brengen van   
offers1 misprees hij den  castengeest en
 het gezagsgeloof1 niet minder stond hij
 tegenover vele  asceten1 die in        
eindelooze zelfkwelling en              
zelfkastijding den weg  des heils       
meenden te bereiken4 ,hij immers wist   
uit eigen smartelijke  ervaring dat     
zichzelf te kwellen vruchteloos was4    
,hem was het geworden  tot een heilige  
zekerheid1 dat geen vasten de           
aardschgezinde gedachten  of            
hartstochten doet verdwijnen4    ,neen1 
het werken aan opbouwing van zijn       
geestelijk leven1 het trachten  naar    
kennis1 dat is het1 wat de overwinning  

geeft en de kracht tot  dezen goeden    
strijd vindt men in een leven1 dat even 
ver verwijderd is  van weelde als van   
ontbering en zichzelf opgelegde smart4  
,zoo waren  de gedachten van ,boeddha1  
die tegenover de ziekelijke afdwalingen 
van het ,indische ascetisme op den naam 
van gezonde opvattingen mogen  aanspraak
 maken4    ,boeddha staat hier tegenover
 zijn tijdgenooten als de man van       
praktijk en gezond verstand4 ,moeten wij
 dat echter zoo verstaan1 dat  hij      
feitelijk alle geloof aan ,god en een   
hooger leven als bijgeloof  verwierp8   
,sommigen oordeelen zoo en geven ons van
 ,boeddha een beeld  als van een        
godloochenaar of minstens een positivist
 uit langvervlogen  dagen4 ,feitelijk1  
zoo roepen zij ons toe1 geloofde        
,boeddha aan geen  ,god en geen volgend 
leven4 ,zijn ,nirvana1 het einddoel1 was
 eigenlijk  het ophouden van alle       
bestaan1 zijn ,god was slechts de       
eeuwige wet  van oorzaak en gevolg1     
waarvan alleen 't ,nirvana verlost4     

,wij zullen wellicht later nog          
uitvoeriger op deze belangrijke punten  
terug komen4 ,nu merken wij alvast op3  
#a;e dat het ,boeddhistische  geschrift1
 ,brahmajala sutta geheeten1 waarin     
vooral ,boeddha als  een soort scepticus
 optreedt1 door vele bevoegde           
beoordeelaars niet  gerekend wordt tot  
de geschriften van het oorspronkelijk   
,boeddhisme1  maar van de zoogenaamde   
,mahayana1 7de groote overtocht7 een    
latere  ontwikkeling 7of verbastering87 
van ,boeddha's leer1 en dat er een      
sterk en welgegrond vermoeden bestaat1  
dat de invloed der ,mahayana  bij meer  
geschriften1 die een gelijken indruk van
 ,boeddha ons geven1  is in het spel    
geweest4    #b;e4 dat wij zeer          
eigenaardige episoden uit ,boeddha's    
leven bezitten1  waarin een gansch      
andere geest doorstraalt1 en waaruit wij
 de  conclusie trekken1 dat ,boeddha met
 dat komen tot de verlossing1 dat  hij1 
zooals wij daareven zagen aanprijst als 
het hoogste offer1 niet  bedoelt een    

verlost worden van het bestaan1 maar het
 verheven zijn  boven het koortsachtige1
 rustelooze1 dat het zoeken van het     
eigen ik  aan 't leven geeft1 een zijn1 
dat zoo verheven is1 dat ook ,boeddha   
zich aan geen beschrijving waagt1 en dat
 hij het niet vergeleken  wil hebben met
 leven in den meer gewonen zin des      
woords4 ,willen wij  trouwens voor het  
woord ,nirvana een ,nederlandsch gewaad 
zoeken1 dan  moeten wij bedenken dat het
 staat1 geenszins tegenover leven1 maar 
tegenover dorst 7trishna7 tegenover het 
begeeren1 dat altijd weer de  ziel      
verteert en onrustig maakt4 ,en dan     
drukt het woord dat ,f4 ,ortt  #ec er   
voor geeft de groote vrede1 het best    
,boeddha's gedachten uit4    ,doch laten
 wij tot bevestiging van onze opvatting 
,boeddha's getuigenis  zelve hooren4    
,boeddha dan verklaart zekeren asceet en
 philosoof  ,makkhali ,gosala voor den  
ergsten aller dwaalleeraars4 #ed    ,wat
 nu leerde deze8 ,o4 a4 dat de mensch   
geen vrijen wil had4 ,hij zeide         

namelijk3 ,er is geen macht 7om te      
handelen71 er is geen kracht1 de  mensch
 heeft geen invloed1 alle wezens1 alles 
wat ademt1 al wat is1  al wat leeft is  
onmachtig1 machteloos1 krachteloos1 door
 toeval1  door leiding1 door natuur     
wordt het naar zijn doel gevoerd4       
,ieder wezen1 leerde deze leeraar       
verder1 maakt een bepaald aantal        
wedergeboorten door1 aan wier slot      
zoowel de dwaas als de wijze het  einde 
des lijdens bereikt4    ,had ,boeddha z 
over diens leer kunnen spreken als hij  
zelf een verkapt  loochenaar van ,god en
 een hoogere wereld was geweest8 ,immers
 neen4 ,en  wat dunkt u1 lezer1 van de  
volgende gelijkenis van den verhevene8  
,eens1 zoo sprak ,boeddha1 was daar een 
blind geboren man1 die zeide3  ,ik kan  
niet gelooven in een wereld van         
verschijnselen4 ,kleuren  die helder of 
dof zijn bestaan niet4 ,daar is geen    
zon1 geen maan1  geen sterren4 ,niemand 
heeft daarvan goede getuigenis4 ,zijn   
vrienden  beknorden hem1 doch hij       

herhaalde dezelfde woorden4    ,in die  
dagen was daar een ,rishi1 die het      
innerlijk gezicht had1  hij ontdekte op 
de helling van de ,himalaya vier        
kruiden1 die de macht  hadden om den    
man1 die blind geboren was te genezen4  
,hij zocht die  op1 bereidde ze met zijn
 tanden en diende ze toe4 ,eensklaps    
riep  de blindgeborene3 ,ik zie kleuren 
en verschijnselen4 ,ik zie schoone      
boomen en bloemen4 ,ik zie de heldere   
zon4 ,niemand heeft ooit te voren  zoo  
iets aanschouwd4    ,daarop kwam er een 
heilig man tot den blind geboorne en    
sprak tot hem3  ,gij zijt ijdel en      
trotsch en bijna even blind als         
voorheen4 ,gij  ziet de buitenzijde der 
dingen1 niet de binnenzijde4 ,hij1 wiens
  bovennatuurlijke zintuigen zijn       
ontwaakt ziet de lazuren velden van  de 
,boeddha's van het verleden1 hij hoort  
hemelsche geluiden op vijf  yogana's    
afstand4 ,ga naar een woestijn1 of een  
woud1 of een hol in  de bergen en       
overwin uw dorst naar aardsche dingen4  

,de blindgeboorne gehoorzaamde en de    
parabel eindigt met deze  uitlegging3   
,boeddha is de oude ,rishi1 de vier     
kruiden zijn de vier  groote waarheden4 
#ee ,hij brengt de menschen van het     
lager leven  af en opent de oogen der   
blinden4    ,wij zien duidelijk hieruit1
 dat ook het mystieke--trouwens wij     
mogen  hier1 gelet op wat de wetenschap 
in onze dagen leert over telepathie1    
clairvoyance enz4 en op wat             
getuigenissen uit alle eeuwen           
bevestigen1  van gezonde mystiek        
spreken--bij ,boeddha geenszins ontbrak 
en dat het  doel dat hij zich met zijn  
leerlingen voorstelde geen ander was dan
 hen  van het aardsche los te maken en  
tot het hooger leven te brengen4 ,in    
dat denkbeeld worden wij bevestigd door 
de ,samana ,phala ,sutta4 #ef  ,daar    
leert ,boeddha ongeveer het volgende3   
,de mensch heeft een lichaam1           
saamgesteld uit de vier elementen4      
,dit lichaam is de vrucht van de        
vereeniging van zijn vader en van zijn  

moeder4 ,het wordt gevoed met rijst en  
meelpap en kan worden verminkt1         
gekruisigd1 vernietigd4 ,in dit         
vergankelijk lichaam is des menschen    
verstand geketend4 ,de asceet1 zichzelf 
dus opgesloten gevoelend1  richt zijn   
geest op het scheppen van een vrijer    
hulsel4    ,in gedachten stelt hij zich 
voor een ander lichaam1 geschapen naar  
het  beeld van dit stoffelijke1 met een 
vorm1 organen en leden4 ,dit lichaam    
staat tot het stoffelijke als het zwaard
 tot de scheede1 of als de  slang tot de
 mand waarin zij is opgesloten4 ,de     
asceet dan1 gereinigd  en volmaakt1     
begint bovennatuurlijke krachten te     
ontwikkelen4 ,hij vindt  zich in staat  
om door materieele hindernissen als     
muren en wallen heen  te dringen1 hij   
kan zijn beeld zichtbaar maken op       
meerdere plaatsen  te gelijk1 hij kan op
 het water wandelen zonder er in te     
zinken1  hij kan door de lucht vliegen  
als een grootvleugelige valk1 ja1 hij   
kan deze wereld verlaten en die van     

,brahma zelf bereiken4 ,door deze       
kracht van zijn wil verwerft hij zich   
nog een ander vermogen3 evenals  de     
ivoordraaier een olifantstand bewerkt   
volgens zijn phantasie1 zoo  kan ook hij
 door zijn gedachten beelden oproepen   
#eg4 ,hij verkrijgt  het vermogen om te 
hooren de geluiden der onzienlijke      
wereld even  duidelijk als die van de   
zienlijke wereld--ja nog duidelijker4   
,ook  is hij--door de macht van ,manas  
#eh--;in staat de meest geheime         
gedachten van anderen te lezen en hun   
karakter te zien4 ,hij kan  zeggen3     
,hier is een geest1 door hartstocht     
bestuurd1 daar is een  geest1 die       
bevrijd is 7van de hartstocht74 ,deze   
man heeft eed'le  doeleinden1 die man   
heeft geen doel in het oog4 ,evenals een
 kind  zijn oorringen in het water ziet 
en zegt3 ,dit zijn mijn oorringen1  zoo 
erkent de gereinigde asceet de waarheid4
 ,voorts komt dan over  hem de gave van 
het goddelijk gezicht en hij omvat met  
zijn blik  al wat menschen doen op aarde

 en na hun dood en wanneer zij wederom  
geboren zijn4 ,dan ontsluiert hij de    
geheimen van het heelal en waarom  de   
menschen ongelukkig zijn en hoe hun     
ongeluk kan ophouden4    ,zien wij      
hierin niet1 dat het geenszins aangaat  
,boeddha voor een  athestisch gekleurd  
vrijdenker te houden8 #ei ,men hoore ook
 het  volgende uit de ,tevigga ,sutta1  
een ander ,cingaleesch werk4    ,toen   
,boeddha te ,manasakata vertoefde1 in   
het mangowoud1 kwamen tot  hem drie     
,brahmanen1 in de ,veda's wel           
onderwezen1 om hem te raadplegen  over  
de vereeniging met den eeuwigen ,brahma4
 ,zij vragen hem of zij op  den rechten 
weg zijn om die vereeniging te bereiken4
 ,boeddha antwoordt  niet rechtstreeks4 
,hij onderstelt een vreemd geval4 ,een  
man is verliefd  geworden op de         
allerschoonste vrouw van het land4 ,dag 
en nacht droomt  hij van haar1 doch1    
nimmer heeft hij haar aanschouwd4 ,hij  
weet niet  of zij lang is of kort1 of   
zij tot de ,brahmanen of tot de ,sudra's

  behoort1 of zij blank is of bruin1    
zelfs haar naam kent hij niet4    ,dan  
vraagt hij de ,brahmanen of dit verhaal 
over die vrouw een wijze of  een dwaze  
vertelling is4 ,zij erkennen dat het    
zottepraat is4 ,boeddha  past nu        
dezelfde redeneering op de ,brahmanen   
zelf toe4 ,en de ,brahmanen1  onderwezen
 in de drie ,veda's1 moeten bekennen1   
dat zij ,brahma nimmer  hebben gezien1  
niet weten of hij lang is of kort1 noch 
iets wezenlijks  omtrent hem en dat     
alles wat zij zeggen over vereeniging   
met hem1  dwaze praat is4 ,zij gaan een 
trap op1 waarin eene kromming is en     
weten  niet of zij een woning of een    
afgrond zullen bereiken4 ,zij staan op  
den  oever eener rivier en roepen den   
anderen oever op om tot hen te komen4   
,was ,boeddha de athestische            
leermeester1 dien velen in hem zien1    
dan had hij hier een schoone gelegenheid
 gehad om zijn inzichten te  doen       
kennen4 ,de ,brahmanen1 had hij dan     
kunnen zeggen1 weten niets van  ,brahma1

 om de eenvoudige reden1 dat zulk een   
wezen niet bestaat4 ,doch  juist dit    
doet ,boeddha geenszins4 ,hij tracht te 
bewijzen dat de  ,brahmanen daarom niets
 weten van ,brahma1 omdat deze zuiver   
geestelijk  is en zij zuiver stoffelijk 
zijn4    ,vijf sluiers1 zegt ,boeddha1  
bedekken ,brahma voor het sterfelijk    
oog4 ,zij zijn3          #a4 ,de sluier 
van lust en begeerte4      #b4 ,de      
sluier van boosheid4      #c4 ,de sluier
 van luiheid en traagheid4      #d4 ,de 
sluier van trots en eigengerechtigheid4 
#e4 ,de sluier van twijfelzucht4        
,dan gaat ,boeddha voort en vraagt3     
,bezit ,brahma vrouwen en rijkdom8      
,neen1 ,gautama antwoordt ,vasettha de  
,brahmaan4    ,is zijn geest vol van    
toorn1 of vrij van toorn8    ,vrij van  
toorn1 ,gautama4    ,vol van boosheid1  
of vrij van boosheid8    ,vrij van      
boosheid1 ,gautama4    ,is zijn geest   
bedorven1 of zuiver8    ,zuiver1        
,gautama4    ,heeft hij                 
zelfbeheersching1 of niet8    ,hij heeft

 die1 ,gautama4    ,dan doet hij de     
,brahmanen vragen over henzelven3       
,zijn de ,brahmanen1 geleerd in de drie 
,veda's1 zijn zij in het bezit  van     
rijkdom1 of zijn zij dat niet8    ,zij  
zijn het1 ,gautama4    ,dragen zij      
iemand een kwaad hart toe1 of niet1     
,gautama8    ,zij doen dat1 ,gautama4   
,zijn zij zuiver van hart of niet8      
,zij zijn het niet1 ,gautama4    ,hebben
 zij heerschappij over zichzelf1 of     
niet8    ,zij hebben die niet1 ,gautama4
    ,deze antwoorden stellen1 gelijk men
 begrijpt1 in het licht1 dat er geen    
vereeniging kan bestaan tusschen zoo    
verschillende wezens als ,brahma  en de 
,brahmanen4 ,brahma is vrij van alle    
verkeerdheid1 zondeloos1  zichzelf      
meester1 dus kan alleen hij1 die zonder 
zonde is1 hopen met  hem in             
overeenstemming te komen4 ,vasettha     
stelt vervolgens deze vraag3  ,mij is   
gezegd ,gautama1 dat de asceet ,gautama 
den weg weet tot den  staat van         
vereeniging met ,brahma8    ,ik ken     

,brahma ,vasettha1 is ,boeddha's        
antwoord1 ik ken de wereld  van ,brahma1
 en den weg die er heenvoert4    ,daarop
 vraagt de verootmoedigde1 in de drie   
,veda's onderwezen ,brahmaan1  aan      
,boeddha3 hem den weg te wijzen tot den 
staat van vereeniging  met ,brahma4     
,boeddha geeft een uitvoerig antwoord3  
een scherpe tegenstelling makend        
tusschen het hooge en het lage          
,brahmanendom1 tusschen de aan huizen   
gehechte en de huislooze ,brahmanen4    
,die eersten1 de huis-,brahmanen1  zijn 
ruw1 zinlijk1 gierig1 onoprecht4 ,om    
winst beoefenen zij de zwarte  kunst1 de
 waarzeggerij en bedrog4 ,zij weten bij 
koningen gehoor te  krijgen1 broeden    
oorlogen uit1 voorspellen overwinningen1
 offeren  levens op1 berooven de armen4 
,als een tegenbeeld daarvan schildert   
hij  den kluizenaar1 die alle wereldsche
 dingen heeft verzaakt en zuiver1       
zichzelf meester1 gelukkig is4    ,om   
dit hooger leven aan de menschen te     
leeren wordt van tijd tot tijd  een     

,tathagatha 7voleindigde7 in de wereld  
geboren1 gezegend en waardig1           
overvloeiende van kennis1 een gids voor 
dwalende stervelingen4 ,hij ziet        
aangezicht tot aangezicht het gansch    
heelal1 de geesten-wereld van  ,brahma  
en die van ,mara1 den verzoeker4 ,hij   
deelt aan anderen zijne  kennis mede4   
,de eerste huislooze door hem onderricht
 doet zijn  geest een vierde der wereld 
doordringen met erbarming1 sympathie en 
gelijkmoedigheid1 verreikend1 groot1    
bovenmatig4 #fj    ,waarlijk1 dit is1 o 
,vasettha1 de weg tot den staat van     
vereeniging  met ,brahma en hij         
verkondigt dat de ,bhikshu of           
,boeddhistische  bedelmonnik1 die vrij  
is van toorn1 vrij van kwaadwilligheid1 
zuiver van geest1 meester over zichzelf1
 na zijn dood1 als het  lichaam         
ontbonden is1 met ,brahma zal vereenigd 
worden4 ,de ,brahmanen  gevoelen dan de 
volle kracht van dit woord4 ,boeddha is 
in hun oog  geen afbreker1 maar een     
behouder van het geloof4 ,hij houdt het 

met den ouden geestelijken godsdienst   
tegenover alles mesleepende             
nieuwigheidsleeraars4    ,gij hebt      
overeind gezet1 wat was ter neder       
geworpen zeggen zij  tot hem4    ,zoo   
zien wij hier ,boeddha als diengene1 die
 den geestelijken  godsdienst weer      
opricht1 door de ,brahmanen onder vormen
 verstikt1  evenals ,jezus weer opvatte 
wat door ,israls profeten1 die de       
eischen  des levens op den voorgrond    
stelden was geleerd1 doch door de       
,joodsche  schriftgeleerdheid was       
nedergeworpen4    ,doch hij deed nog    
meer1 dat ons aan ,jezus doet denken4   
,evenals deze  ons geteekend wordt vol  
liefde voor gevallenen en verworpenen   
zoo  hebben wij ook van het licht van   
,azi treffende verhalen1 die in het     
licht stellen zijn liefde ook voor ver  
verdoolden4    ,in de ,chineesche       
,dhammapada lezen wij van een schoone   
zondares1  die van ,boeddha had vernomen
 en die op weg ging om zijne prediking  
te hooren4 ,op weg zag zij echter in een

 bron haar schoon gelaat en  zij was    
niet in staat om haar goede voornemen   
uit te voeren4 ,toen zij  terugkeerde1  
werd zij ingehaald door een andere      
courtisane1 schooner  nog dan zij zelve1
 en zij reisden te zamen4 ,toen zij een 
oogenblik  rustten bij een andre bron1  
werd de vreemdelinge door slaap bevangen
 en  legde zij haar hoofd op den schoot 
van haar medereizigster4 ,eensklaps     
werd het schoon gelaat wasbleek als een 
lijk1 een walgelijk lokaas  voor        
afschuwelijke insecten4 ,de vreemdelinge
 toch was de groote ,boeddha  zelf1 die 
deze gestalte had aangenomen om de arme 
,pundari te bekeeren4    ,daar is een   
schoonheid1 die gelijkt op een fraaie   
kruik met  vuil gevuld3 een schoonheid  
die aan oogen1 neus1 mond1 lichaam      
toebehoort4 ,het is die vrouwelijke     
schoonheid1 welke leed brengt1          
huisgezinnen verdeelt1 kinderen doodt4  
,deze woorden voorzeker1 door den       
,meester bij een andere gelegenheid     
geuit1 geven den zin weder van dit      

verhaal en drukken den geest des        
,meesters uit4    ,wij zagen reeds dat  
deze noch aan offers1 noch aan          
zelfkastijding  waarde hechtte1 daar dit
 de weg niet kon zijn om verlost te     
worden  van het lijden4                 
,daartegenover legde hij allen nadruk op
 het streven van den mensch  zelf4 ,werk
 uws zelfs zaligheid dat kan een spreuk 
wezen van ,boeddha  evengoed als ,in    
eigen hand ligt eigen lot4 ,een en ander
 leert hij  dan ook uitdrukkelijk1 geen 
uitwendige ceremonin kunnen baten1 geen 
geloof of gebed kan het doen1 zelf moet 
de mensch den weg bewandelen  tot het   
heil4 ,ook de ,tathagatha's zijn enkel  
predikers1 zelf moet  gij een poging    
doen4 #fa    ,nauw in verband met deze  
meer verhevene opvatting van het heil   
staat  zijne erkenning van de           
onafwendbare gevolgen die het kwaad     
heeft op  des menschen persoonlijkheid  
zelve3 slechts onze tijd heeft hem      
hierin  gevenaard4 ,wel leert ,boeddha  
geen eeuwige straf3 ook aan ,devadatta1 

den ,judas van het ,boeddhisme wordt    
vergiffenis geschonken1 doch1  ,boeddha 
kan de gevolgen van zijn booze daden    
niet wegnemen1 deze  moeten             
langzamerhand worden opgeheven in de    
zuiveringsprocessen van  het            
hiernamaals4 ,boeddha kent niet de      
theorie dat een dwaze dweeper  op zijn  
sterfbed eensklaps de rijke liefde en de
 verheven kennis van  een engel zou     
deelachtig worden4 ,in een volgend leven
 komt iemand  juist in zulk een toestand
 van geest en gemoed1 als die waarin hij
  voordezen verkeerde1 anders is zijn   
persoonlijkheid verwoest4 ,dat  noemt   
men de wet der gerechtigheid 7,karma74  
,deze leer van ,boeddha is grillig      
verdraaid door sommigen van zijn        
volgelingen1 doch zijn eigen woorden    
zijn snijdend klaar3    ,een fout1 welke
 men bedreven heeft is als melk1 die    
niet op ns  zuur wordt4 ,langzaam en    
zachtkens1 als vuur onder de asch zal   
zij  den dwaas verderven4 ,beide een    
goede en een slechte daad moeten rijp   

worden en hunne onvermijdelijke vruchten
 voortbrengen4 #fb    ,hoe ,boeddha dit 
meent1 heeft hij aangewezen in een      
schoone  gelijkenis4 ,daarin worden de  
gevolgen van het kwaad afgebeeld als    
een ijzeren vesting der kwelling en de  
zonden als schoone vrouwen1  die den    
mensch naar dezen zijnen ondergang      
lokken4    ,alles in dit verhaal doet   
bij den eersten aanblik denken aan een  
tooversprookje uit de ,duizend en ,een  
,nacht 7trouwens we zien dikwijls  diepe
 waarheden in zulk een potischen vorm   
gehuld door de ,indirs71  koel wuiven de
 palmen van een schoon eiland en in een 
heerlijk  paleis wordt de slechte zoon1 
die naar goud zoekt1 door vrouwen  van  
bovenaardsche bekoorlijkheid bewaaierd4 
,hij heeft gesmaakt de  onwaardige      
genietingen van ,kamaloa 7de lagere     
wereld7 en geniet  ze voor een tijd4    
,van eiland tot eiland gaat de reiziger 
voort1  ieder volgend eiland is schooner
 dan het vorige1 maar ieder is weer     
dichter bij de stad der boete1 de stad  

met ijzeren muren4 ,doch3 die  hem      
daarheen drijft is geen ,ahriman1 geen  
duivel3 neen1 de wet van  oorzaak en    
gevolg drijft hem voort4 ,evenwel3 daar 
is geen duivel1  dien ,boeddha niet kan 
verzachten1 zelfs tot in de hel ,avichi 
is er  geen schuilhoek1 waar zijn groote
 liefde niet kan doordringen4    ,elk1  
zoo laat ,edwin ,arnold #fc1 den        
,boeddha zeggen1 en wij nemen  die      
woorden over omdat zij zoo goed zijn    
geest uitdrukken3          ,elk heerscht
 in eigen kring1 zoo mensch als ,god1   
,want al wat leeft1 daarboven1 hier     
omlaag1      't ,zij groot of klein1    
schept door zijn eigen dan      ,zijn   
lot1 zijn lust1 zijn plaag4        ,wat 
was1 bepaalt wat is of worden zal1      
,het beet're1 't mind're1 ontwikkeling1 
nieuw begin444      ,in blijde heem'len 
oogsten d'englen 't loon1      ,van     
eed'le daden in2        ,in             
d'onderwereld dragen duiv'len 't pak    
,van vroeger boos bedrijf4 ,het goede1  
't kwaad1      't ,wordt alles door den 

tijdstroom meegevoerd1      ,niets      
blijft in d'eigen staat4      en zegt   
hij later van die wet der gerechtigheid1
 7,karma73 #fd          ,zoo dwingt haar
 wet ons tot gerechtigheid4      ,niet n
 kan haar weerstaan4 ,volgt haar gedwee1
      ,liefde is haar innigst wezen en  
het doel1      ,dat zij beoogt3         
,volmaking1 ,rust en ,vre4      ,liefde 
is haar innigst wezen4 ,zij was ook het 
innigst wezen van den  ,boeddha4 ,al    
zien wij in zijn persoon niet dat       
gemoedsleven dat een  ,jezus kenmerkt1  
toch vervult ons de gestalte van dien   
koningszoon1 die  alle aardsche banden  
breekt om der menschheid het heil te    
prediken1  die vol is van medelijden1   
met diepen eerbied en wij kunnen ons    
begrijpen dat zijn volgelingen zeiden   
dat hij was ,god1 geopenbaard  in de    
gestalte van barmhartigheid4    ,wij    
kunnen ons niet voorstellen dat zijn    
beeld1 ons zoo treffend  geteekend1     
slechts een mythe zou zijn3 er moet een 
verheven karakter  zijn geweest om      

denkbeelden te verkondigen1 die zoo ver 
waren verheven  boven zijn tijd4        
,nooit verandert zijn verheven          
welwillendheid4 ,hij bekeert de         
verdorvenste zondaars4 ,hij spreekt tot 
de dochters der zonde4 ,als  hij de     
aarde bezoekt is het licht tot in de    
diepste der hellen1 hij  maakt duivelen 
en goede menschen beide gelukkig4 ,een  
dwaas beleedigt  hem4 ,mijn zoon        
antwoordt hij beleediging tegen den     
hemel is als  speeksel1 dat men tegen   
het uitspansel richt3 het keert terug op
 wie  het uitwerpt4    ,een ,tathagatha1
 zegt hij tot zijne leerlingen1 kan door
 slechte  daden en beleedigingen niet   
worden vertoornd3 deze kunnen alleen    
zijn  barmhartigheid en liefde          
verdubbelen4    ,bedenken wij nu daarbij
 dat het beginsel der vergelding 7oog om
 oog1  tand om tand7 de politiestok was 
voor de maatschappij van die dagen1  dat
 oorlog1 plundering en wraak aan geheele
 kringen eigen waren als  dagelijksch   
bedrijf en broodwinning1 hoe verheven   

klinken ons dan  tegen woorden als deze3
    ,slechts door liefde bedwingen wij  
wrok4 ,door goed alleen overwinnen  wij 
kwaad4 ,de heele wereld vreest geweld4  
,alle menschen beven in                 
tegenwoordigheid van den dood4 ,doe aan 
anderen wat gij wilt dat zij  u zouden  
doen4 ,dood niet4 ,veroorzaak geen dood4
    ,zeg geen harde woorden tot uw      
buurman4 ,hij toch zal u antwoorden in  
denzelfden toon4    ,zij die zeggen3 ,ik
 ben verongelijkt en uitgetart1 ik ben  
geslagen  en geplunderd zullen nooit    
ophouden te haten4    ,wat de haat in de
 wereld kan doen ophouden is niet de    
haat1 maar de  afwezigheid van haat4    
,als gij--evenals een trompet1 die in   
den krijg is vertreden--geen  klagelijk 
geluid meer voortbrengt1 dan hebt gij   
,nirvana bereikt4    ,stil zal ik       
misbruik verduren evenals de            
strijd-olifant de pijl van  den schutter
 ontvangt4    ,de mensch1 die ontwaakt  
is1 gaat niet op wraak uit1 maar        
vergeldt  met vriendelijkheid zelfs wie 

hem onrecht doet3 evenals de sandelboom 
zijn geur nog meedeelt aan de bijl van  
den houthakker1 die hem velt4    ,hebben
 deze schoone uitspraken vooral         
betrekking op het kwaad met  goed       
vergelden1 de volgende die zich op      
verschillend gebied bewegen  zijn niet  
minder merkwaardig4    ,de zwanen gaan  
op het pad der zon4 ,zij gaan door de   
lucht1 dank zij  hun wonderbare macht4  
,zoo gaan de wijzen deze wereld uit1 als
 zij  ,mara en diens gezelschap hebben  
overwonnen4    ,niet door uitwendige    
daden is men een 7waar7 asceet          
7,samana74    ,niet de tonsuur maakt van
 den onopgevoeden mensch een ,samana4   
,geen regenbui van goudstukken kan de   
lust ooit voldoen4    ,een mensch is    
geen ,bhikshu alleen omdat hij aalmoezen
 vroeg1 geen  ,muni #fe omdat hij       
stilzwijgt4 ,niet door discipline en    
geloften1  niet door groote geestelijke 
kennis1 niet door alleen te slapen1     
niet door heilige inspiratie1 kan ik die
 vrijheid verkrijgen1 welke  geen       

wereldling kent4 ,de ware ,samana is    
hij1 die alle kwaad ter rust  heeft     
gebracht4 ,indien een mensch in den     
strijd duizend maal duizend  man        
overwint en een ander overwint zichzelf1
 dan is de laatste de  grootste         
overwinnaar4    ,weinigen zijn er die   
aankomen aan de overzijde1 de meesten   
loopen  langs den oever heen en weer4   
,laat de dwaas verlangen naar een       
waardelooze reputatie1 naar voorrang    
onder de ,bhikshu's1 naar heerschappij  
in de kloosters1 naar vereering  door   
andere menschen4    ,een bovennatuurlijk
 persoon wordt niet gemakkelijk         
gevonden4 ,hij  wordt niet overal       
geboren4 ,het ras1 waaronder zulk een   
wijze geboren  wordt1 bloeit4    ,roep  
mij niet uit op den weg alsof ik de god 
,brahma was4 #ff  ,godsdienst is niets  
anders dan het vermogen om lief te      
hebben4    ,het huis van ,brahma is waar
 kinderen gehoorzamen aan hun ouders4   
,schoonheid en rijkdom zijn als een mes1
 met honig besmeerd4 ,het kind  zuigt er

 aan en wondt zich4 #fg    ,zoo vormen  
de woorden en daden van ,boeddha een    
schoon geheel1 zooals  hij leerde1 zoo  
leefde hij4 ,en zooals hij leefde1 zoo  
stierf hij ook4    ,achttien mijlen     
oostwaarts van ,kapilavastu is thans een
 nederig dorp1  geheeten3 ,matha ,kur   
7de doode prins74 ,waarom die naam8     
,hwen ,thsang1  de ,chineesche pelgrim1 
die in de #d;de eeuw ,indi bezocht1 kan 
het  ons vertellen4 ,daar was in zijne  
dagen een doode prins van marmer1       
rustende onder een prachtig tempeldak   
7canopy71 waarvan nog runen  zijn       
overgebleven4 ,op de plaats van dien    
tempel stonden #dgg jaar voor  ,christus
 eenige boomen waaronder toen1 in       
doodslaap verstijfd1 de  beste vriend   
der wereld rustte1 zooals de ,indirs hem
 noemden4 ,hooren  wij1 wat een in      
hoofdzaak betrouwbaar verhaal ons van   
zijn dood meldt4    ,boeddha gaat van   
,rajagriha1 de hoofdstad van            
,magadha-land het noorden  in4 ,hij gaat
 den ,ganges over1 waar toen juist de   

toekomstige hoofdstad  van ,indi1 de    
koningstad ,pataliputta werd gebouwd4   
,hij ziet in den  geest de toekomstige  
grootheid dier stad en voorspelt deze   
aan zijn  jongeren4    ,in het dorp     
,beluva nabij ,vaisali wil hij zijn     
leerlingen laten heengaan  om daar in   
stille eenzaamheid den regentijd door te
 brengen4 ,doch daar  grijpt een        
smartelijke krankheid hem aan3 den dood 
erkent hij als  nabij4 ,nu denkt hij aan
 zijne jongeren3 hij wil ,nirvana niet  
ingaan  voor hij tot hen gesproken      
heeft4 ,alzoo bedwingt hij zijne        
krankheid  en houdt het leven vast4 ,hij
 staat op1 gaat uit het huis en zet zich
  voor de deur op de plaats1 die men hem
 bereid heeft4 ,ananda spreekt dan  tot 
hem3 ,ik zie1 ,heer1 dat de verhevene   
beter is en het hem minder  moeielijk   
valt4 ,mij1 ,heer1 hadden de krachten   
verlaten1 ik duizelde1  de gedachten    
vloden heen door de ziekte van den      
verhevene4 ,doch een  troost had ik1    
,heer1 de verhevene zou niet in het     

,nirvana ingaan1  voor hij zijn wil     
omtrent de gemeente den jongeren        
verkondigd heeft4    ,wat begeert de    
gemeente der jongeren van mij1 ,ananda8 
,ik heb de leer  verkondigd en geen     
verschil gemaakt tusschen binnen en     
buiten4 ,hij  die zegt3 ,ik wil         
heerschen over de gemeente of laat de   
gemeente  mij onderworpen zijn1 hij moge
 ,ananda1 zijn wil verklaren in  de     
gemeente444 ,de voleindigde evenwel zegt
 niet3 ,ik wil over de  gemeente        
heerschen4 ,ik ben nu afgeleefd1        
bejaard1 een oud man1 die  zijn reis    
heeft volbracht4 ,tachtig jaar ben ik   
oud--,wees gij1 ,ananda1  uw eigen      
licht1 uw eigen toevlucht4 ,zoek geen   
andere toevlucht4 ,wie  nu1 ,ananda1 of 
na mijn verscheiden1 zijn eigen licht   
zal zijn1 zijn  eigen toevlucht en geen 
andere toevlucht zal zoeken1 hij zal    
voortaan  mijn ware discipel zijn1 die  
het rechte pad bewandelt4    ,boeddha   
laat des avonds alle monniken1 die nabij
 ,vaisali wonen  samenroepen en wijst   

hen nog eenmaal op de kennis des heils1 
die  hij hun predikte1 opdat zij        
daarnaar zouden wandelen en die zouden  
vermeerderen en dan laat hij volgen3    
,welaan monniken1 ik zeg u1  al het     
aardsche is der vergankelijkheid        
onderworpen1 worstelt zonder  ophouden4 
,over een kleinen tijd breekt het       
,nirvana van den voleindigde  aan1 nu   
over drie maanden zal hij in het        
,nirvana ingaan4    ,en1 ging hij voort3
    ,mijn aanzijn rijpt voor 't eind1 na
 is mijns levens doel4 'k ,ga heen3     
,gij blijft nog hier3 het oord der      
toevlucht wacht1 weest waakzaam  steeds1
 en heilig zij uw wandel4 ,bewaart met  
kloeken moed1 o jong'ren1  uwen geest4  
,die zonder wank'len steeds het woord   
der waarheid volgen4    ,zij komen tot  
het doel1 geboort1 en dood voorbij4     
,den volgenden dag doet ,boeddha nog    
eenmaal zijn bedelgang door ,vaisali3   
ziet voor de laatste maal op de stad    
terug en begeeft zich met vele  jongeren
 op weg naar ,kusinara1 om daar het     

,nirvana in te gaan4    ,te             
,pava--onderweg--overvalt hem de        
krankheid1 die aan zijn leven  een einde
 zal maken4--,cunda--zoo verhaalt het   
oude bericht naef  tusschen de          
afscheidsgesprekken van den verlichte   
door--,cunda1 de zoon  van een goudsmid 
te ,pava zette den verhevene            
zwijnenvleesch voor1  ten gevolge       
waarvan hij ziek werd4 ,moede ging de   
meester verder1  hij baadde zich in de  
rivier en dronk een weinig4 ,na eenige  
rust  kwam hij te ,kusinara4 ,daar moest
 ,ananda hem tusschen twee boomen een   
rustplaats bereiden1 waarop hij het     
moede hoofd nederlegde4    ,het was niet
 de tijd dat de ,salaboomen bloeiden1   
doch deze beide  waren van onder tot    
boven met bloesems bedekt4    ,toen     
sprak de verhevene tot ,ananda3 ,geheel 
met bloemen bedekt1  hoewel het de      
bloeitijd niet is1 zijn de beide        
tweelingsboomen3  hun bloesems vallen in
 menigte op het lichaam van den         
voleindigde3  hemelsche melodien        

weerklinken in de lucht om hem te eeren4
    ,doch den ,voleindigde1 ,ananda1    
komt een andere eer toe1 een andere     
verheerlijking1 prijs1 vereering1       
eerbied4 ,ieder monnik ,ananda1 en      
iedere non en iedere leek en            
leekenzuster1 die in het groote en in   
het  kleine in de waarheid leeft en naar
 de wet leeft en ook in het kleine  naar
 de waarheid wandelt3 zij zijn het die  
den voleindigde brengen  de hoogste eer1
 verheerlijking1 prijs en vereering4    
,daarom1 ,ananda1  moet gij u oefenen en
 steeds bedenken3 wij willen in het     
groote en  het kleine naar de waarheid  
leven1 wij willen naar de wet leven en  
ook in het kleine in de waarheid        
wandelen4    ,weenend ging ,ananda het  
nabijzijnde huis binnen en sprak3 ,ik   
ben  van zonden nog niet vrij1 ik heb   
het doel nog niet bereikt1 en mijn      
meester1 die zich mijner erbarmde1 zal  
in het ,nirvana ingaan4    ,toen zond   
,boeddha een der leerlingen tot hem3 ,ga
 heen1 leerling1  en spreek uit mijn    

naam tot ,ananda3 de ,meester wil met u 
spreken1  ,ananda4 ,toen ging ,ananda   
tot den ,meester1 boog zich en nam aan  
zijne zijde plaats4 ,boeddha echter     
sprak3 ,niet alzoo1 ,ananda1  klaag     
niet1 jammer niet4 ,heb ik u niet van te
 voren gezegd1 ,ananda1  dat men        
scheiden moet van alles wat men         
liefheeft en waarin men zich  verheugt8 
,hoe ware het mogelijk1 ,ananda1 dat    
niet zou vergaan datgene  wat geboren1  
geworden1 gemaakt1 der vergankelijkheid 
onderworpen  is8 ,dat gaat toch niet4   
,gij echter ,ananda1 hebt langen tijd   
den  ,voleindigde geerd1 in liefde en   
goedheid1 met vreugde zonder            
valschheid1 zonder einde3 in gedachten1 
woorden en werken4 ,gij hebt  goed      
gedaan ,ananda1 ga voort1 weldra zult   
gij van zonden vrij zijn4    ,toen de   
nacht aanbrak stroomden de edelen van   
,kusinara met vrouwen  en kinderen naar 
het bosch om voor het laatst den        
stervenden meester  hunne vereering te  
brengen4    ,subhadra1 een andersgezind 

asceet1 die gekomen was om met hem te   
spreken bekeerde zich tot hem als de    
laatste der geloovigen1 die den         
,meester zelven aanschouwden4    ,kort  
voor zijn heengaan sprak ,boeddha nog   
tot ,ananda3 ,wellicht1  ,ananda1 zult  
gij denken2 het woord heeft zijn meester
 verloren1 wij  hebben geen meester     
meer4 ,zoo moet gij niet denken1        
,ananda4 ,de leer1  ,ananda1 en de orde1
 die ik u geleerd en verkondigd heb1 dat
 is uw  meester1 als ik ben heengegaan4 
,en tot de jongeren zeide hij3 ,welaan1 
jongeren1 ik zeg u3 vergankelijk  is    
alles wat geworden is1 worstelt zonder  
ophouden 7om het heil te  verkrijgen74  
,toen ging zijn geest van extase tot    
extase1 door alle  trappen der          
vervoering1 daarop ging hij tot ,nirvana
 in4 ,de aarde  beefde1 de donder rolde4
 ,en ,brahma sprak3    ,eens leggen alle
 wezens af lichaamlijkheid1 in alle     
werelden1  zooals nu ,boeddha1 de       
overwinnaar1 de meester der wereld1 de  
machtige  voleindigde1 tot ,nirvana is  

ingegaan4    ,de edelen van ,kusinara   
kwamen en verbrandden voor de poorten   
der stad  het lichaam van ,boeddha met  
alle eer1 die aan de lijken van koningen
  placht te geschieden4        ,zoo     
wordt ons geschetst het levenseinde van 
den verhevene4 ,we hebben  hem aan de   
hand der oude geschriften gevolgd op    
zijn levens weg4 ,wij  hebben leeren    
kennen den ,boeddha der oude legende4   
,doch niet al  te moeilijk schijnt het  
om uit den ,boeddha der legende den     
wijzen  ,sakyazoon der historie te      
kennen4 ,als wij dat beproeven1 dan komt
  ons voor den geest een hooggeboren    
edele1 die1 met aardschen glans  en     
luister omringd1 alles daarliet om een  
oplossing te zoeken van de  hoogste     
levensvragen4 ,een wijze1 die alles wat 
het leven lieflijks  heeft1 verzaakte om
 te zoeken naar wat voeren kon tot waren
 vrede4 ,niet  in zelfkastijding1 noch  
in overdreven wereldschuwheid vond hij  
dien1  maar in het streven om bij een   
leven1 evenver van zinnelijkheid als    

van zelfpijniging1 tot uitdooving van   
alle hartstocht1 tot opgeven  van alle  
persoonlijke begeerte te komen4    ,en1 
die voorts het licht hem geschonken1    
niet voor zichzelf hield1  maar het     
zooveel in hem was aan anderen bracht1  
ja daaraan zijn  gansche leven wijdde en
 die voor hoog en laag1 voor mensch en  
dier  de welwillendheid zelve was4      
,en1 die diep besefte dat geen offers1  
geen boetedoeningen1 geen  ceremonin    
vrede brengen in de ziel1 maar dat er   
slechts vrede en  licht te vinden is    
voor hen1 die uit liefde zichzelf ten   
offer geven  en alle begeerte en        
hartstocht weten te overwinnen4    ,geen
 wonder dat zijn persoon een            
onuitwischbaren indruk achterliet  en   
dat vrome vereering een stralenkrans    
wond om het hoofd van den  ,sakyazoon4  
,,iii4 ,boeddha's onderwijs1            
,boeddhistische redenen en              
gelijkenissen4      ,wij hebben in de   
vorige hoofdstukken het leven van den   
verlichte u  geschetst en daarbij op    

menige bladzijde1 naar ik hoop1 doen    
gevoelen1  welken geest hem bezielde4   
,toch willen wij op zijn onderwijs nog  
meer in 't bizonder uwe aandacht        
vestigen3 de leer was immers naar  zijn 
eigen woord tot ,ananda1 de ,meester    
voor zijn volgelingen1 als  hij was     
heengegaan8    ,welnu1 dat woord van den
 ,meester is ons voor een goed deel     
overgeleverd  al kunnen wij niet overal 
beslissen1 wat aan den ,meester1 wat aan
  leerlingen te danken is4    ,wat die  
leer betreft1 krijgen wij den indruk1   
dat zij zich--in  onderscheiding van    
,jezus' leer b4 v4--vaak meer tot het   
verstand  richtte dan tot het hart4 't  
,is meestal meer een klemmend betoog dan
  een op het gevoel werkend beeld4 ,ja1 
er is in die betoogen zelfs iets        
mathematisch1 punt voor punt wordt      
uitvoerig en eentonig afgewerkt  en     
langzaam gaat het voort4 ,als een       
voorbeeld noem ik de volgende  rede over
 den gloed der zinnen3 #fh    ,toen     
sprak de verhevene tot de jongeren3     

alles1 jongeren1 staat  in vlam4 ,en wat
 is dit alles1 jongeren1 dat in vlam    
staat8 ,het oog1  leerlingen1 staat in  
vlam1 het erkennen van het zichtbare    
staat in  vlam1 de aanraking met het    
zichtbare staat in vlam1 het gevoel1    
dat uit de aanraking met het zichtbare  
voortkomt1 staat in vlam3  of het       
vreugde of leed is of geen vreugde of   
leed3 ook dit staat in  vlam4 ,door welk
 vuur is het ontvlamd8 ,door het vuur   
der begeerte1  door het vuur van den    
haat1 door het vuur der verblinding is  
het  ontvlamd1 door geboorte1 ouderdom1 
dood1 smarten1 klachten1 lijden1        
kommer1 vertwijfeling is het ontvlamd3  
,alzoo zeg ik4    ,het oor staat in     
vlam1 het hoorbare staat in vlam1 het   
kennen van  het hoorbare staat in vlam1 
de aanraking met het hoorbare staat in  
vlam1 het gevoel dat uit de beroering   
met het hoorbare voortkomt1  zij het    
vreugde1 zij het leed1 zij het geen     
vreugde en geen leed1 ook  dit staat in 
vlam4 ,door welk vuur is het ontvlamd8  

,door het vuur der  begeerte1 door het  
vuur van den haat1 door het vuur der    
verblinding1  door geboorte1 ouderdom1  
dood1 smarten1 klachten1 leed1 kommer1  
vertwijfeling is het ontvlamd3 alzoo zeg
 ik4    ,de reuk staat in vlammen 7dan  
volgt weer dezelfde opsomming71 de tong 
staat in vlammen 7wederom71 het lichaam 
staat in vlammen 7wederom71  de geest   
staat in vlammen 7wederom74    ,dan gaat
 de rede voort3 ,dit alzoo inziende 7nl4
 de waarheid van het  verteerd worden   
van alles door den vuurgloed der        
vergankelijkheid7  wordt een wijze1     
edele hoorder des woords het oog moede1 
hij wordt  het zichtbare moede1 hij     
wordt het kennen van het zichtbare      
moede1  hij wordt het gevoel moede1 dat 
uit de aanraking met het zichtbare      
ontstaat1 zij het vreugde of leed1 of   
geen vreugde of leed4 ,hij  wordt het   
oor moede 7enz471 de reuk moede 7enz4   
enz47 7altijd weer  dezelfde zinnen74   
,en dan eindigt de rede3 ,terwijl hij   
deze dingen moede wordt1  wordt hij vrij

 van begeerte1 van begeerte vrij wordt  
hij verlost1  in den verloste is het    
inzicht3 ik ben verlost1 vernietigd is  
de  wedergeboorte1 voleindigd de        
heiligheid1 gedaan de plicht1 geen      
terugkeer is er meer tot deze wereld3   
alzoo is zijn inzicht4    ,voor ons zou 
een dergelijke toespraak geen groote    
aantrekkelijkheid  hebben1 doch voor de 
leerlingen van ,boeddha1 die aan een    
dergelijken  redeneertrant1 ook van     
andere leeraars gewoon waren1 was dat   
een  ander geval4    ,voor de niet      
ingewijden sloeg de meester gewoonlijk  
een eenigszins  anderen toon aan1 dan   
waren de redeneeringen niet zoo         
abstract4 ,zoo  wordt ons b4v4 in de    
,mahavagga1 hetzelfde werk1 waaraan de  
juist  vermelde toespraak is ontleend1  
ook verhaald hoe de verhevene aan       
tachtigduizend dorpsoudsten het woord   
predikte4 ,hij erkende1 heet  het daar1 
in zijn geest de gedachten der          
dorpsoudsten en predikte  hun het woord 
naar de orde1 namelijk de prediking van 

het geven1 de  prediking van de         
rechtschapenheid1 de prediking van de   
hemelen1 de  verderfelijkheid1          
ijdelheid1 onreinheid der lusten1 den   
zegen van het  vrijzijn van lust4 ,toen 
nu de verhevene erkende1 dat hunne      
gedachten  goed1 ontvankelijk1 vrij van 
hindernissen waren1 verheven en naar hem
  toegewend1 toen predikte hij hen1 wat 
in 't bizonder de prediking der         
,boeddha's is3 het lijden1 het ontstaan 
van het lijden1 de opheffing  van het   
lijden1 den weg tot opheffing des       
lijdens4 ,vervolgens wordt  dan         
geschetst hoe in die dorpsoudsten het   
oog der waarheid opengaat en  zij inzien
 dat alles wat aan de wet van het       
ontstaan onderworpen is1  ook aan de wet
 van het vergaan onderworpen is4    ,m4 
a4 w4 hier wordt ons te zien gegeven1   
hoe ,boeddha van het eenvoudige  opklimt
 tot de verborgenheden1 tot het         
wezenlijke1 het eigenaardige  zijner    
leer4 ,nu1 al mogen wij ook allerminst  
vaststellen dat deze  leer alzoo is     

uitgesproken 7die verzameling van       
#hj4jjj dorpsoudsten is  althans zeker  
een fictie7 toch kunnen wij aannemen dat
 iets dergelijks  aan de leerwijze van  
den ,verlichte is eigen geweest #fi4    
,soms ook vinden wij gesprekken1 waarin 
,boeddha uit het dagelijksch  leven     
opklimt tot het geestelijke1 en wel in  
dier voege1 dat hij  zijn toehoorder    
door verschillende vragen langzaam      
brengt1 waar hij  hem hebben wil3 alzoo 
de methode van ,socrates1 die ook vooral
 door  vragen leerde4    ,zoo b4v4 een  
gesprek van den ,meester met ,sona1 een 
zijner  leerlingen4 ,deze ,sona had     
zichzelf tot de uiterste ascese         
gedwongen1  doch was ten slotte tot het 
inzicht gekomen dat zulk een streven    
geen  goede vruchten droeg4 ,hij liep nu
 gevaar tot het andere uiterste over  te
 slaan en terug te keeren tot een leven 
voor het genot4    ,boeddha zegt dan tot
 hem3 ,hoe is het ,sona1 waart gij      
vroeger1 voor  gij uw huis verliet1 met 
het snarenspel bekend8 ,ja1 heer4 ,wat  

dunkt u dan ,sona1 als de snaren al te  
strak zijn gespannen1 zal dan  de luit  
den rechten toon geven en voor het spel 
geschikt zijn4 ,dat  zal zij niet1      
,heer4 ,en wat dunkt u1 als bij uwe luit
 de snaren al  te slap zijn gespannen1  
zal dan de luit den rechten toon geven  
en  voor bespelen geschikt zijn8 ,dat   
zal zij niet1 ,heer4 ,hoe echter1       
,sona1 indien bij uwe luit de snaren    
niet te strak en ook niet te slap       
gespannen zijn1 als zij de juiste maat  
houden1 zal dan de luit den  rechten    
toon geven en voor het spel geschikt    
zijn8 ,ja1 heer4    ,zoo ontaardt ook1  
,sona1 de al te sterk gespannen kracht  
in overmaat1  en de al te veel          
overgelaten kracht in slapheid4 ,daarom 
,sona1 voleindig  in uzelf het evenwicht
 uwer kracht en tracht te komen tot     
evenwicht  van uw geestelijk vermogen1  
houd dit doel in 't oog4 #gj            
,somtijds vinden wij ook in het         
onderricht van ,boeddha meer uitgewerkte
  gelijkenissen4 ,enkele daarvan willen 

wij ,u medededeelen1 omdat zij  ons zoo 
goed den geest des meesters doen kennen4
 ,we merken hierbij  echter op1 dat     
zeker niet al deze gelijkenissen van den
 ,meester zelf  afkomstig zijn4    ,van 
den verzoeker1 die tracht de menschen   
den weg des heils te  doen bijster      
worden en van den verlosser1 die hen op 
den rechten  weg terugvoert1 wordt ons  
de volgende gelijkenis verhaald1 die wij
  kunnen noemen3        ,de ware en de  
verkeerde weg4 #ga    ,wanneer1 o       
jongeren1 in het woud1 op een           
berghelling1 een groote  vallei met     
water is1 waarbij een groote kudde wild 
leeft en er komt  een man die het wild  
plagen en ongelukkig maken wil1 dan     
sluit  deze man den weg1 #gb die goed1  
veilig en wel begaanbaar is af  en opent
 een verkeerden weg1 een moeraspad4 ,dan
 zal1 o jongeren1  die groote kudde wild
 schade lijden en verminderen4 ,wanneer 
er nu  echter1 jongeren1 een man komt1  
die tracht naar gedijen1 welzijn en     
heil voor deze groote kudde wild3 dan   

maakt deze den goeden weg weer  open en 
vernielt het moeraspad4 ,dan zal1 o     
jongeren1 de groote kudde  wild voortaan
 gedijen1 wassen en toenemen4 ,een      
gelijkenis1 jongeren1  heb ik verteld1  
om u den zin bekend te maken4 ,de zin nu
 is deze3    ,de groote vallei en het   
water zijn de lusten1 o jongeren4 ,de   
groote  kudde wild1 jongeren1 zijn de   
levende wezens4 ,de man1 die schade en  
onheil voor hen tracht te bewerken is   
,mara1 de booze4 ,de verkeerde  weg1    
jongeren1 is de achtvoudige verkeerde   
weg1 namelijk3 verkeerd  geloof1        
verkeerd bedoelen1 verkeerd woord1      
verkeerde daad1 verkeerd  leven1        
verkeerd streven1 verkeerd gedenken1    
verkeerd bespiegelen4 ,de  moerasweg1 o 
jongeren1 is vreugde en begeerte4 ,het  
moeraspad1 jongeren1  is het nietweten4 
,de man1 jongeren1 die naar gedijen1    
welzijn1 heil  tracht is de voleindigde1
 de heilige hoogste ,boeddha4 ,de       
zekere1  goede weg1 die wel te begaan   
is1 is de heilige1 achtvoudige weg1  dat

 is3 goed gelooven1 goed bedoelen1 goed 
woord1 goede daad1 goed  leven1 goed    
streven1 goed gedenken1 goed            
bespiegelen4 ,alzoo1 heb ik1  o         
jongeren1 den veiligen1 goeden weg      
geopend1 die wel te begaan is1 de       
valsche weg is toegesloten1 het         
moeraspad vernietigd4 ,alles1 jongeren1 
wat een meester doen moet1 die naar het 
heil zijner jongeren tracht1  die zich  
hunner erbarmt3 uit erbarmen voor u heb 
ik dat gedaan4    ,dit bovenstaande     
verhaal kan terecht den naam van        
gelijkenis dragen1  wij vinden echter in
 de oude ,boeddhistische boeken ook nog 
meer  uitgewerkte verhalen1 die wel     
eenigszins aan gelijkenissen doen       
denken1  maar toch nog beter leerzame   
verhalen kunnen worden genoemd4 ,enkele 
daarvan1 deels van ,boeddha1 deels van  
zijn volgelingen afkomstig1  willen wij 
hier laten volgen1 omdat zij ons den    
geest van zijnen  godsdienst zoo goed   
leeren kennen4 ,allereerst noemen wij u3
        ,de gelijkenis van de vergeving4

    ,in een vroeger bestaan was ,boeddha
 de asceet ,jin ,juh en woonde hij in   
een bosch4 ,wouden zijn heerlijk        
verklaarde hij4 ,waar de wereldling     
geen genoegen vindt1 vindt de ontwaakte 
mensch genot4    ,in dien tijd was er   
een koning1 ,ko ,li geheeten1 een man   
van wreed1  slecht karakter4 ,op zekeren
 dag nam deze koning zijn vrouwen met   
zich  en ging jagen in het bosch4       
,vermoeid geworden viel hij in slaap4   
,toen  gingen al de vrouwen het bosch in
 om bloemen te plukken2 zij kwamen bij  
de kluis van den asceet ,jin ,juh en    
luisterden naar zijn onderricht4 ,na    
eenigen tijd ontwaakte de koning1 en    
zijn vrouwen missende1 werd hij         
jaloersch1 trok zijn zwaard en ging haar
 zoeken4 ,toen hij haar allen  zag staan
 tegenover de kluis van den asceet1 werd
 hij zeer toornig4    ,wie zijt gij8    
sprak de koning4    ,ik ben de asceet   
,jin ,juh4    ,hebt gij alle aardsche   
hartstochten overwonnen8 vervolgde de   
koning4 ,de ander antwoordde dat hij    

hier was om met zijn hartstochten  te   
strijden4 ,indien gij ,sheung te teng   
#gc niet hebt bereikt1  zie ik niet in  
dat gij beter zijt dan de philosophen1  
7,fan ,fuh7  n met de wreedheid van een 
,oostersch tyran hakte hij den armen    
kluizenaar handen en voeten af4    ,de  
monarch zag tot zijn verbazing een      
verheven kalmte op het gelaat  van den  
gekwelden asceet en vroeg hem of hij    
geen toorn gevoelde4    ,neen1 koning1  
en ik zal u eenmaal leeren ook uw       
dierlijke hartstochten  te bedwingen4   
,als ik1 in een ander bestaan1 ,sheung  
te teng bereik1  zult gij1 o koning1    
mijn eerste bekeerling zijn4    ,in een 
volgend bestaan werd koning ,ko ,li de  
leerling ,kaundiliya4    ,de hierop     
volgende geschiedenis is waarschijnlijk 
een protest  van de ,hinayana 7de kleine
 overtocht1 dat wil zeggen het meer     
oorspronkelijke ,boeddhisme7 tegen de   
valsche leeraars van de ,mahayana  7de  
groote overtocht7 die het ,boeddhisme   
als een soort athesme gingen  opvatten4 

,zij kan genoemd worden3        ,de     
gelijkenis van den godloochenaar4       
,angati1 de koning van ,tirhut1 had eene
 dochter1 ,ruchi4 ,eerst leefde  hij    
godsdienstig1 doch later hoorde hij     
verkeerde leeraars1 die  verklaarden dat
 er geen toekomende wereld is en dat de 
mensch na den  dood1 in water en andere 
elementen wordt opgelost4 ,van toen af  
meende  hij dat het beter was het       
tegenwoordige te genieten en werd hij   
wreed4    ,op zekeren dag ging ,ruchi   
tot den koning en vroeg hem haar duizend
  goudstukken te geven1 daar het den    
volgenden dag een feestdag was en  zij  
een offer wenschte te brengen4 ,de      
koning antwoordde dat er geen           
toekomstig leven was1 geen vergelding   
voor verdienste4 ,godsdienstige  vormen 
waren zonder waarde en het was beter om 
van het tegenwoordige  leven te         
genieten4    ,nu had ,ruchi het         
innerlijk gezicht3 zij kon dus in haar  
leven teruggaan  tot op veertien        
vroegere bestaansvormen4 ,dus sprak zij 

tot den koning  dat zij vroeger een     
edelman was geweest1 doch een overspeler
 en dat  zij nu voor straf slechts een  
vrouw was4 ,als verdere straf was zij   
geweest monnik1 jonge koe en geit en    
eens was zij geboren in de hel  ,avichi4
 ,de koning wilde zich niet door eene   
vrouw laten onderrichten  en bleef      
ongeloovig4 ,toen riep ,ruchi1 door     
betoovering1 een geest  te hulp1 en     
,boeddha zelf1 in de gedaante van een   
monnik1 kwam in de  stad4 ,de koning    
vroeg hem vanwaar hij kwam4 ,de monnik  
antwoordde dat  hij uit de andere wereld
 kwam4 ,de koning zeide daarop lachend3 
,als gij van de andere wereld komt1 leen
 mij dan honderd goudstukken  en als ik 
naar die wereld ga zal ik er u duizend  
teruggeven4    ,boeddha antwoordde      
ernstig3 ,als iemand geld leent moet dat
 zijn aan  de rijken1 als hij geld geeft
 aan de armen1 is het een gift1 want de 
arme kan niet terugbetalen4 ,daarom kan 
ik u geen honderd goudstukken  leenen1  
want gij zijt arm en berooid4    ,gij   

spreekt logen was het toornig antwoord  
des konings4 ,is niet  deze gansche     
rijke stad mijn eigendom8    ,boeddha   
antwoordde3 ,over korten tijd2 o koning1
 zult gij sterven4 ,kunt  gij uw rijkdom
 meenemen naar de hel8 ,daar zult gij in
 onuitsprekelijke  ellende leven1 zonder
 kleeding1 zonder voedsel4 ,hoe kunt gij
 mij dan  mijn schuld betalen8 ,zoo     
sprak ,boeddha en op zijn aangezicht lag
  een zonderlinge glans1 die den koning 
verblindde4    ,ook het volgende verhaal
 is zeer populair1 het heet3            
,boeddha's gelijkenis van ,kisagotami4  
,eens leefde er een nederig paar in     
,sravasti4 ,zij verkochten erwten1      
rijst en houtskool in kleine ondiepe    
mandjes1 door een matje tegen de        
middagzon bedekt4 ,zij hadden een eenige
 dochter1 ,kisagotami4 ,op zekeren  dag 
zond haar vader haar het bosch in om    
hout te zoeken4 ,zij bleef  in de jungle
 bloemen zoeken1 totdat zij eensklaps   
van uit het dichte  riet de oogen van   
een cheetah #gd op haar gevestigd zag4  

,zij stierf  bijna van schrik4          
,plotseling suisde er iets langs haar en
 de cheetah  lag dood aan haar voeten4  
,de pijl was geschoten door een         
jongeling1  als jager in dienst bij den 
,rajah4 ,spoedig daarna wilde hij       
trouwen  met ,kisagotami1 die zeer op   
hem gesteld was4 ,doch de ouders1 die   
reeds  op jaren kwamen zeiden dat zij   
hun eenige dochter niet konden missen4  
,eens ging een blinde man het winkeltje 
voorbij1 hij speelde en zong4 ,de  oude 
moeder luisterde en hij zong3    ,zonder
 een metgezel wordt de ,kokila #ge stil 
op haar tak1  stil-stil-stil voor       
altijd4    ,zij bracht dit in verband   
met hare dochter1 die inderdaad kwijnend
 en  ziekelijk was geworden na hare     
teleurstelling en begon zich over deze  
bezorgd te maken4 ,zoo trad het meisje1 
na verloop van tijd1 door den  invloed  
van haar moeder1 in het huwelijk4 ,in   
die dagen richtte een  wreede tijger    
verwoestingen aan en doodde vele        
dorpelingen4 ,de vorst  beloofde een    

groote som aan wie den tijger doodde4   
,kisagotami's man  werd er door verlokt1
 hij viel den tijger aan1 maar werd door
 diens  klauw doodelijk gewond4    ,de  
weduwe en een klein kind keerden naar   
,sravasti terug en helaas3  ze          
ontmoetten een stoet van weenende       
vrouwen1 die haar ouders naar  het graf 
brachten4 ,een maand later zag men de   
arme weduwe met een  dood kind in de    
armen1 telkens klagende4 ,geef mij een  
geneesmiddel  voor mijn arm kind4       
,een antwoordde3 ,ga naar den           
,sakyamonnik1 den ,boeddha 7verlichte74 
,kisagotami ging naar ,boeddha's kluis  
en sprak3 ,heer en meester1  kent gij   
eenig geneesmiddel dat mijn jongen zal  
genezen8    ,boeddha antwoordde3 ,ik    
moet een handvol mosterdzaad hebben4    
,het meisje beloofde het te bezorgen1   
maar ,boeddha voegde er bij3  ,ik moet  
mosterdzaad hebben uit een huis1 waar   
geen zoon1 echtgenoot1  ouder of slaaf  
is gestorven4    ,de arme ,kisagotami   
ging met haar dood kindje van huis tot  

huis4 ,medelijdende menschen zeiden3    
,hier is mosterdzaad1 neem  het4 ,maar  
als zij vroeg of er geen zoon1 of       
echtgenoot of ouder  of slaaf in dat    
huis was gestorven1 dan ontving zij ten 
antwoord3  ,vrouw1 de levenden zijn     
weinigen1 dooden zijn er velen3 tot     
ieder  huis komt de dood4    ,ten slotte
 zat ,kisagotami1 vermoeid en zonder    
hoop aan den weg  neer en keek naar de  
lichten in de steden1 die n voor n      
werden  uitgedoofd4 ,op dat oogenblik   
deed ,boeddha1 door de macht van ,siddhi
  #gf1 haar zijne verschijning zien en  
deze sprak3 ,alle levende  wezens       
gelijken op deze lampen4 ,zij worden    
opgestoken en flikkeren  dan voor een   
wijle1 daarop heerscht de zwarte nacht  
over allen4 ,de  verschijning predikte  
toen de wet aan haar1 en volgens de     
woorden  der ,chineesche vertaling1     
bracht hij aan3 heil en redding1 het pad
  wijzende dat leidt tot de eeuwige     
stad4        ,de geschiedenis van prins 
,kunala4    ,koning ,aoka had een       

jongetje1 wiens oogen zoo schoon waren  
dat zijn  vader hem ,kunala noemde3 daar
 is een vogel van dien naam1 welke onder
  de rhododendrons en pijnboomen van de 
,himalaya woont en die beroemd is  om   
zijn lieftallige oogen4 ,de jonge prins 
groeide op en ieder sprak  over zijn    
schoonheid in het gansche land des      
konings4 ,geen vrouw kon  hem in de     
oogen zien1 zonder verliefd op hem te   
worden4 ,een ,sthavira  #gg sprak eens  
ernstige woorden tot hem en zeide3 ,de  
trots van het  oog mijn zoon1 is        
ijdelheid4 ,pas op4    ,op jeugdigen    
leeftijd huwde ,kunala een meisje1      
,kanchana geheeten4 ,op  zekeren dag zag
 een van de vrouwen des konings den     
jeugdigen echtgenoot  en werd wanhopig  
verliefd op zijn schoone oogen4 ,kunala 
was door  schrik getroffen4    ,zijt gij
 niet1 sprak hij1 in de zenana #gh van  
den koning1 mijn  vader8 ,dit woord     
veranderde haar liefde in bitteren haat4
    ,in dien tijd stond de stad ,taxila 
tegen koning ,aoka op4 ,de monarch      

wilde er aanstonds zelf heengaan1 doch  
de ministers raadden hem om  prins      
,kunala te zenden in zijn plaats4 ,de   
prins ging naar de oproerige  stad en   
wist spoedig de rust te herstellen4 ,het
 volk verzekerde hem  dat zij de        
afpersingen en onderdrukkingen van des  
konings beambten  hadden weerstaan1 doch
 niet den koning zelf4    ,niet lang    
daarna werd de koning door een          
walgelijke ziekte aangetast  en moest   
ten behoeve van zijn zoon afstand doen  
van den troon4 ,de  koningin ,tishya    
,rakshita1 dezelfde die den prins zoo   
haatte1 dacht  in haar hart3 ,als       
,kunala den troon bestijgt ben ik       
verloren4    ,zij beval een slaaf haar  
een man te brengen1 door dezelfde ziekte
  als de koning aangetast4 ,zij         
vergiftigde den man en onderzocht hem   
van binnen4 ,een groote worm voedde zich
 met zijn ingewand4 ,zij gaf  dien worm 
peper en gember3 hij bleef er even      
gezond bij4 ,zij gaf hem  uien en hij   
stierf4    ,aanstonds ging zij naar den 

koning en beloofde hem te genezen als   
hij haar een verzoek wilde toestaan4 ,de
 koning beloofde haar alles  te geven1  
wat zij zeggen zou4 ,zij sprak tot hem3 
,neem deze ui en  gij zult beter worden4
    ,koningin1 sprak de koning1 ik ben  
een ,kshatrya en de wet van ,manoe  #gi 
verbiedt mij uien te eten4 ,de koningin 
vertelde dat het een  geneesmiddel was1 
gn voedsel4 ,hij at de ui en werd       
genezen4    ,de koningin verzocht nu1   
als belooning voor deze genezing1 een   
week  lang de zaken des konings te mogen
 besturen4 ,de koning aarzelde1  maar   
liet zich overhalen4    ,aanstonds zond 
de koningin een verzegelde order met 's 
konings zegel  voorzien1 dat prins      
,kunala bedelaarskleeren moest dragen en
 zijn  oogen moesten worden uitgestoken3
 een blinde prins immers mag den  troon 
niet bestijgen4    ,de goede menschen   
van ,taxila waren diep geschokt door dit
 bevel1 maar  zij zeiden tot elkaar3    
,als de koning zoo onbarmhartig is voor 
zijn  zoon1 wat zal hij dan wel doen1   

als wij hem niet gehoorzamen8 ,eenige   
,chndalas #hj werden er voor uitgekozen3
 doch zij hielden veel van  den prins en
 wilden het wreed bevel niet uitvoeren4 
,op het laatst kwam  er een             
afschuwelijke kerel1 een mensch met wel 
achttien misvormingen  en afwijkingen en
 rukte den prins de oogen uit4          
,weldra was deze als bedelaar op den    
grooten weg3 zijn vrouw1 ,kanchana1  was
 ook bij hem1 in lompen gekleed4 ,de    
arme prins herinnerde zich de  plechtige
 woorden van den ,sthavira4    ,is niet 
de buitenwereld1 zoo sprak hij tegen    
zijn vrouw slechts  een klomp vleesch8  
,de prins was altijd ziekelijk geweest  
en om nu in zijn onderhoud te  voorzien 
speelde hij op de vina #ha4 ,na vele    
zwerftochten bereikten  zij ,palibothra 
7,patna7 en kwamen bij het paleis des   
konings4 ,doch de  wachters wierpen de  
twee vuile bedelaars er uit4 ,ten slotte
 dringen  echter de tonen der vina tot  
den koning door4 ,het is mijn zoon1     
zeide hij4 ,hij zond beambten uit om hem

 te halen4 ,de koning was  verbaasd over
 den toestand1 waarin hij hem aantrof4  
,toen hij te weten  kwam wat er gebeurd 
was riep hij de schuldige koningin bij  
zich en  gaf bevel haar levend te       
verbranden4    ,doch prins ,kunala was  
een ander mensch geworden4 ,toen hij1   
zooals  hij meende door zijn aardschen  
vader verlaten was1 was hij een zoon    
van ,boeddha geworden4 ,zijn lichamelijk
 oog was weg1 doch hij voelde  dat zijn 
geestelijk oog thans voor het eerst was 
geopend4 ,in plaats  van de zachte      
kleederen der hovelingen droeg hij nu de
 lompen van  ,boeddha's verheven        
bedelaars4    ,hij wierp zich voor de   
voeten van zijn vader en smeekte hem der
  koningin het leven te sparen3 ,ik voel
 geen haat1 geen smart1 slechts         
dankbaarheid1 dood haar niet4    ,aoka1 
de machtige zonnekoning1 was bestemd om 
heel ,indi te regeeren3  zijn scepter   
reikte verder dan dien van den          
groot-,mogol4 ,hij ook zou  eenmaal zijn
 prachtige paleizen verlaten en langs   

den weg zijn brood  bedelen1 ook hij    
werd ,bhikshu4        ,een ,boeddha op  
een huwelijksfeest4    ,koning          
,sudarsana was een modelkoning4 ,in zijn
 rijk was geen  doodstraf noch geeseling
 bekend1 geen krijgswapen om te martelen
 of te  verderven4 ,zijne stad1         
,jambunada1 was gebouwd van kristal en  
kornalijn1  zilver en goud4 ,eens       
bezocht een ,boeddha deze plaats4    ,nu
 was er in die stad een man1 die den    
volgenden dag zou trouwen1 en  hij      
wenschte gaarne dat de ,boeddha bij de  
plechtigheid tegenwoordig  zou zijn4    
,boeddha1 die voorbij kwam1 las de      
stille wensch in zijn hart  en beloofde 
te komen4 ,de bruidegom was zeer        
verheugd1 hij bestrooide  zijn huis met 
bloemen en besprenkelde het met         
reukwater4    ,den volgenden dag kwam   
,boeddha1 de aalmoezenschaal in de hand1
 door  vele leerlingen vergezeld4 ,toen 
zij allen op hunne bestemde plaatsen    
zaten1 deelde de gastheer allerlei      
heerlijke spijzen rond1 en sprak3       

,eet1 mijn heer1 met al uwe leerlingen1 
volgens uw begeerte4    ,doch nu        
openbaarde zich een wonder aan de       
verbaasde blikken van  den gastheer4    
,hoewel deze heilige mannen allen zeer  
smakelijk aten1  verminderden de        
gerechten en de dranken niet4 ,daarop   
dacht deze bij  zichzelf3 ,kon ik maar  
al mijn bloedverwanten uitnoodigen1 ook 
voor  hen zou er genoeg zijn4    ,nu    
geschiedde een tweede wonder3 ,boeddha  
las de gedachten van den  goeden man1   
en1 zonder dat zij uitgenoodigd waren1  
stroomden alle  bloedverwanten het huis 
binnen4 ,ook zij aten smakelijk van het 
wonderbare voedsel4    ,het behoeft     
nauwelijks betoog1 dat het ,chineesche  
boek  ,fu4 pen4 hing4 tsi4 king 7door   
,beal in het ,engelsch vertaald7 ons    
vermeldt dat al de gasten1 nadat zij    
eenige woorden over ,dharma  7de leer1  
de wet7 van den ,tathagata hadden       
gehoord1 tot voldoening  van iedereen   
7behalve misschien van de arme bruid7 de
 gele kleederen  gingen dragen4         

,de nu volgende geschiedenis is een zeer
 aantrekkelijke en doet ons  zien1 dat  
een liefde1 die de grenzen dezer wereld 
overschrijdt en tot  in het hiernamaals 
reikt ook in de dagen van ,sakya-muni   
niet onbekend  was4 ,zij is getiteld3   
,de geschiedenis van het meisje ,bhadra4
    ,toen ,sakya-muni een vroeger       
bestaan doormaakte1 noodigde een zekere 
koning ,suryapati den grooten ,boeddha  
,dipankara uit om zijn rijksgebied  te  
bezien4 ,om dezen te eeren gaf de koning
 bevel dat zijn onderdanen1  binnen een 
grens van twaalf yogana's van de        
hoofdstad1 alle bloemen en  reukwerken  
zouden bewaren voor den koning1 opdat   
deze ze aan ,boeddha  zou schenken4     
,niemand mocht deze gaven houden om ze  
voor zichzelf  aan te bieden4    ,sakya 
was toen een jonge ,brahmaan1 ,megha    
geheeten4 ,hij was1  ofschoon eerst     
zestien jaar oud1 wel onderwezen in de  
wet4 ,hij  was onvergelijkelijk schoon3 
zijn lichaam als geel goud1 zijn haar   
insgelijks4 ,zijn stem was zoet en zacht

 als die van ,brahma4 ,hij kwam  in de  
stad1 juist toen deze was versierd met  
het oog op de komst van  ,boeddha       
,dipankara en ook hij--die reeds een    
zeker vaag voorgevoel van  het          
,boeddhaschap in zich gevoelde--besloot 
aan den vleeschgeworden  verlichte een  
offer te brengen4    ,hij sprak bij     
zichzelven3 ,welke offers zal ik hem    
brengen8 ,boeddha's  houden niet van    
offers in geld1 ik zal hem de schoonste 
bloem geven1  die ik kan vinden4    ,hij
 ging naar een kapper en zocht een      
fraaie bloem uit1 doch de  kapper wilde 
haar niet verkoopen4 ,de koning heeft   
orders gegeven1  eerbiedwaardig         
jongeling1 dat geen bloemkransen hier in
 de stad mogen  worden verkocht1 hoe dan
 ook4 ,megha kreeg in een tweede en     
derde  winkel hetzelfde antwoord4    ,nu
 zag hij1 terwijl hij verder zocht1 dat 
een in 't zwart gekleed  meisje1 een    
waterdraagster1 ,bhadra geheeten1       
stilletjes een  ,utpala-bloem met zeven 
stelen nam1 die in haar wateremmer deed1

  en daarop haar weg vervolgde4         
,megha ging haar tegemoet en sprak wat  
wilt ge doen met die ,utpala1  die gij  
in uw wateremmer verstopte8 ,ik zal u   
vijfhonderd goudstukken  geven als gij  
haar aan mij wilt verkoopen4    ,het    
meisje was getroffen door de            
verschijning van den jongen man1  die er
 zoo vriendelijk uitzag4    ,zij        
antwoordde direct3 ,schoone jongeling1  
hebt gij niet gehoord  dat de groote    
,boeddha ,dipankara op uitnoodiging van 
den koning zoo  aanstonds in de stad zal
 komen en dat de koning een verbod heeft
  gegeven dat niemand1 binnen twaalf    
yogana's van de stad1 reukzalf  of      
bloemen aan eenig particulier mag       
verkoopen1 aangezien de koning  alles   
zelf wil koopen om het aan den ,boeddha 
aan te bieden8    ,nu is er in onze     
nabijheid een kappersvrouw die van mij  
vijfhonderd  geldstukken kreeg en mij   
daarvoor deze bloem met zeven stelen    
gaf4 ,de  reden waarom ik alzoo des     
konings gebod heb overtreden1 is dat ik 

zelf een offer wil brengen aan den      
heiligen man4    ,toen antwoordde       
,megha3 ,goed meisje1 wat gij hebt      
gezegd zal u dunkt  mij het recht geven 
om van mij vijfhonderd goudstukken aan  
te nemen1  waarvoor gij mij dan vijf    
stelen van de ,utpalabloem geeft en er  
twee  voor uzelven behoudt4    ,zij     
antwoordde3 ,wat wilt gij doen met de   
bloemen als ik ze aan  u geef8    ,de   
jonge ,brahmaan zeide daarop dat hij ze 
aan den ,boeddha wenschte  te schenken4 
,nu had dit meisje het innerlijk gezicht
 en zij zag aan het gelaat  van den     
jongeling1 dat hij eenmaal de leidsman  
der menschen zou worden4    ,zij sprak3 
,schoone vreemdeling1 eenmaal zult gij  
een groote ,boeddha  zijn1 en wanneer   
gij mij beloven wilt dat gij tot op den 
dag van uwe  verlichting 7waarop gij een
 ,boeddha wordt7 mij bij iedere geboorte
  tot uw vrouw zult nemen en dat wanneer
 gij ,nirvana bereikt1 gij mij  als     
leerling onder uwe volgelingen wilt     
opnemen1 dan zal ik u vijf  stelen van  

mijn bloem geven4    ,de ,brahmaan      
antwoordde dat een asceet al zijn       
rijkdom moest schenken  aan zijn        
metgezellen en dat1 indien zij deze     
regeling goed vond1 hij  haar voor      
altijd tot vrouw wilde hebben4 ,zij     
verkocht hem daarop vijf  stelen van de 
,utpala1 opdat deze zijn bizondere gift 
aan den ,boeddha  zouden zijn en        
begeerde dat zij de andere twee als haar
 eigen gift  zou schenken4    ,toen     
,dipankara naderde1 vol majesteit1      
glinsterend als een helder meer1  werd  
het geschenk hem toegeworpen en door een
 wonder bleven de bloemen  zwevend in de
 lucht3 een canopy 7koepeldak7 vormend  
boven zijn hoofd4    ,onder de ,fan     
hemelen der ,chineezen heet er een ,fuh4
 ngai 7gelukkige  liefde74 ,laten wij   
hopen dat daar de lieve ,bhikshu ,bhadra
 bij haar  geliefden meester is4        
,koning ,wessantara4    ,eens leefde    
,boeddha op aarde als koning            
,wessantara4 ,zoo vriend'lijk was  hij  
voor iedereen dat het gerucht ging dat  

hij een besluit had genomen  om aan     
iedereen te geven wat hij verzocht4 ,hij
 had een liefhebbende  vrouw en twee    
kinderen4 ,ook had hij een betooverden  
witten olifant4    ,een vreeselijke     
hongersnood brak in een naburig         
koninkrijk uit en  de armen stierven bij
 duizenden4 ,acht ,brahmanen werden tot 
koning  ,wessantara gezonden ten einde  
van hem den witten olifant te verzoeken3
  want een vruchtbare regen valt overal 
waar een betooverde witte  olifant zich 
ophoudt4    ,de weldadige koning stond  
zijn witten olifant af4 ,dit wekte      
zoozeer  den toorn van zijn volk op1 dat
 zij hem afzetten4    ,wessantara gaf nu
 al zijn rijkdom aan de armen en vertrok
 in een  wagen1 door twee paarden       
getrokken4 ,hij zou naar een groote rots
 in  de wildernis gaan1 teneinde daar   
kluizenaar te worden4 ,op zijn reis     
ontmoet hij twee ,brahmanen1 die hem om 
zijn rijtuig verzoeken4 ,hij  geeft aan 
die bede gehoor en de onttroonde koning 
en koningin leggen  de rest van den weg 

te voet af1 ieder een kind op den arm4  
,hun weg  leidt door het koninkrijk van 
den vader der koningin4 ,deze tracht    
hen van hun besluit terug te brengen1   
doch tevergeefs4    ,in dienzelfden tijd
 leefde een ,brahmaan1 ,jutaka1 zeer    
gelukkig met  zijn schoone vrouw2 totdat
 op zekeren dag1 toen de vrouw water    
putte1  jaloersche buren haar gemoed    
vergiftigden4 ,zij bliezen haar namelijk
 in  dat zij een slavin was en wonden   
haar zoo op1 dat zij haar echtgenoot    
aanviel1 hem sloeg en zijn baard        
uitrukte4 ,ja1 zij dreigde zijn huis  te
 verlaten als hij haar geen twee slaven 
verschafte4 ,zij zeide dat  een dwaze   
koning1 ,wessantara1 in de wildernis    
leefde als asceet4 ,daar  moest hij     
heengaan en om twee slaven verzoeken4   
,zij toch hadden twee kinderen en hadden
 een gelofte gedaan om geen  enkel      
verzoek te weigeren4 ,jutaka vertrok1   
doch hij kon niet bij den  koning komen1
 daar de vader der koningin er een jager
 op wacht had  gezet4 ,hij toch wist van

 ,wessantara's gelofte en wilde hem voor
 verdere  onbeschaamdheden van          
hebzuchtigen vrijwaren4 ,jutaka vertelde
 den jager  een leugenachtig verhaal en 
slaagde er in den kluizenaar te vinden4 
,hij  vroeg de twee kinderen voor zich  
als slaaf en ,wessantara was door zijn  
eed gebonden ze hem te schenken4 ,zoo   
spoedig ,jutaka uit het gezicht  van den
 koning was1 bond hij de koningskinderen
 stevig met koorden  vast1 doch3 hij    
verdwaalde in de wildernis en kwam in   
het land van  's konings schoonvader1   
die al spoedig het geheele geval had    
vernomen4    ,hij liet den ,brahmaan    
voor zich komen en bood hem voor de     
kleinkinderen  hun gewicht in goud4 ,het
 eind van den hebzuchtigen ,brahmaan was
  ongeveer als dat van ,judas3 hij      
richtte van zijn oneerlijk verkregen    
rijkdom een groot feest aan3 zijn       
ingewanden barstten door overvulling4   
,koning ,bambadat4    ,boeddha was in   
een zijner vroegere geboorten koopman in
 ,benares4 ,op  zekeren dag ging hij met

 zijn vrouw in een rijtuig door de      
straten  van ,rajagriha1 de hoofdstad   
van koning ,bambadat4 ,de vorst zag deze
  vrouw en werd betooverd door hare     
onvergelijkelijke schoonheid4 ,hij      
maakte terstond een afschuwelijk listig 
plan om haar te krijgen4    ,een van    
zijn ambtenaren werd uitgezonden om stil
 een juweel van  groote waarde in het   
rijtuig van den koopman te laten vallen4
 ,de arme  koopman werd nu gevangen     
genomen onder beschuldiging van des     
konings  kleinood te hebben gestolen4   
,hij en zijne schoone vrouw werden voor 
den koning gebracht1 die met voorgewende
 belangstelling naar het geval  hoorde  
en daarop beval dat de koopman onthoofd 
en diens vrouw in den  harem zou worden 
opgenomen4 ,koning ,bambadat was een    
wreed koning1  wiens onderdrukkingen hem
 den haat zijner onderdanen op den hals 
hadden gehaald4    ,de arme koopman werd
 weggevoerd om onthoofd te worden1 maar 
,indra  op zijn hemeltroon had het      
vreeselijk voorval gezien en--een wonder

  geschiedde4 ,toen de beul zijn zwaard 
ophief deden onzichtbare handen  den    
koning1 die bij de bloedige gebeurtenis 
tegenwoordig wilde zijn1  van plaats    
verwisselen met den koopman1 zoodat deze
 den noodlottigen  slag ontving4 ,doch  
de koopman vond zichzelf eensklaps op   
den olifant  gezeten1 die den koning    
naar de gerichtsplaats had gebracht4    
,deze  treffende tusschenkomst des      
hemels verbaasde het verzamelde volk3   
zij riepen den koopman tot hun nieuwen  
koning uit4 ,onnoodig er bij  te voegen 
dat zijn wijze van regeeren gansch      
anders was dan die van  koning          
,bambadat4    ,vermeld wordt het niet1  
maar waarschijnlijk was de schoone vrouw
 het  meisje ,bhadra van de vorige      
geschiedenis4        ,de hongerige hond4
    ,eens was daar een slecht koning1   
,usuratanam geheeten4 ,deze onderdrukte 
zijn volk zoo vreeselijk1 dat ,boeddha  
in den hemel er medelijden  mee kreeg4  
,boeddha was toen de god ,indra4 ,hij   
nam den vorm van een  jager aan en      

daalde met den deva ,matali neder3 deze 
als een enorm  groote hond4 ,zij traden 
eensklaps des konings paleis binnen en  
de  hond blafte zoo ontzettend1 dat het 
geluid de koninklijke gebouwen op  zijne
 grondvesten deed schudden4 ,de         
verschrikte koning riep den jager  bij  
zich en vroeg wat die vreeselijke       
geluiden hadden te beteekenen4    ,de   
hond blaft zoo van den honger zeide de  
jager--en opnieuw rolde  een geluid als 
van een verren donder door het paleis4  
,geef hem eten1 geef hem toch eten zeide
 de verschrikte vorst2 al  het voedsel1 
dat er was1 moest dienen voor het       
koninklijk feestmaal3  het werd voor den
 hond neergezet4 ,hij at het in een     
oogenblik op en  blafte nogmaals met    
vreeselijke stem4 ,men haalde meer      
voedsel3 alles  ten slotte wat in de    
stad en in de aangrenzende provincin    
was4 ,doch1  na korte rust at de        
onverzadelijke hond alles op en begon   
opnieuw te  blaffen4 ,de koning stortte 
haast ter aarde van schrik4    ,zal     

niets ooit uw hond verzadigen1 jager8   
,niets1 o koning1 dan het vleesch van al
 zijn vijanden4    ,en wie zijn zijn    
vijanden1 jager8    ,zijn vijanden1     
hernam de jager zijn zij die slechte    
daden  verrichten1 die de armen         
onderdrukken1 die oorlog maken1 die     
wreed  zijn tegenover de dieren der     
schepping4    ,de koning herinnerde zich
 zijn vele slechte daden en werd door   
schrik  en berouw aangegrepen4 ,daarop  
maakte ,boeddha zich bekend en predikte 
hem en zijn volk de wet der             
gerechtigheid4    ,daar ,matali altijd  
voorkomt als de wagenmenner van ,indra  
ligt het  voor de hand dit verhaal te   
beschouwen als een oud-,indisch1 in     
,boeddhistischen geest omgewerkt1 gelijk
 trouwens met vele ,jataka  verhalen het
 geval is4 ,boeddha is hier eenvoudig   
voor ,indra1 den  oorspronkelijken held 
van het verhaal1 in de plaats gesteld4  
,boeddha als vredestichter4    ,twee    
prinsen waren eens in hevigen twist     
geraakt over zeker kunstmatig1  door    

dijken afgesloten meer4 ,een vreeselijke
 oorlog dreigde te  ontbranden4         
,eensklaps verscheen ,boeddha tusschen  
de prinsen en hun  legers en vroeg naar 
de oorzaak van den strijd4 ,toen men hem
 volkomen  had ingelicht stelde hij de  
volgende vragen3    ,zeg mij1 koningen1 
heeft aarde eigenlijke waarde8    ,geen 
waarde hoegenaamd4    ,heeft water      
eigenlijke waarde8    ,geen waarde      
hoegenaamd4    ,en het bloed van        
koningen1 heeft dat eigenlijke waarde8  
,de waarde is daarvan niet te schatten4 
,is het redelijk sprak de ,tathagata dat
 wat van onberekenbare waarde  is in    
rekening wordt gebracht tegen datgene   
wat in het geheel geen  waarde heeft8   
,de vertoornde vorsten erkenden de      
wijsheid dezer redenen en gaven  hun    
twist op4        ,de verloren zoon4     
,zeker man had een zoon1 die wegreisde  
naar een ver land4 ,daar werd hij       
vreeselijk arm4 ,de vader echter werd   
rijk1 hij verzamelde veel goud  en      
schatten1 hij had veel welgevulde       

magazijnen en olifanten4 ,doch  hij had 
zijn verloren zoon zeer lief en klaagde 
heimelijk dat hij  niemand had aan wien 
hij zijn paleizen en suverna's #hb bij  
zijn  dood kon achterlaten4    ,na vele 
jaren kwam de arme man1 voedsel en      
kleeding zoekend1 naar  de streek waar  
zijn vader groote bezittingen had4 ,zijn
 vader zag hem  reeds van verre en dacht
 bij zichzelf3 ,indien ik aanstonds mijn
 zoon  weer aanneem1 en hem mijn goed en
 schatten geef1 zal ik hem groot  leed  
veroorzaken4    ,hij is onwetend en     
onopgevoed3 hij is arm en verdrukt4 ,met
 iemand  van zulke ongelukkige neigingen
 is het beter zijn geest langzamerhand  
op te voeden4 ,ik zal hem maken tot een 
mijner huurlingen4    ,daar kwam de     
zoon1 uitgehongerd en in lompen1 aan de 
deur van zijns  vaders huis4 ,hij zag   
een grooten troon en vele hovelingen1   
die eer  bewezen aan hem1 die op den    
troon zat4 ,verschrikt door al die      
pracht  vlood hij weer naar den weg     
terug4 ,hier zoo sprak hij is het huis  

van den armen man4 ,als ik in het paleis
 van den koning kom1 word ik  wellicht  
in de gevangenis geworpen4    ,toen zond
 de vader boden naar zijn zoon3 deze    
brachten hem mede1  ondanks zijn verzet 
en klagen4 ,toen hij het huis van zijn  
vader  bereikte viel hij flauw van      
schrik3 hij herkende zijn vader niet en 
dacht dat hij een of ander wreede straf 
zou moeten verduren4 ,de vader  beval   
zijn dienaren zachtkens met den         
ongelukkige te handelen en zond  twee   
werklieden van diens eigen levenswijze  
uit om hem als arbeider  op het landgoed
 in dienst te nemen4 ,zij gaven hem een 
bezem en een  mand en lieten hem1 tegen 
dubbel loon de mesthoop opruimen4       
,uit het venster van zijn paleis keek de
 rijke man naar zijn zoon1 die  daar aan
 het werk was4 ,doch op zekeren dag     
kleedde de vader zich als  een arm man1 
overdekte zich met stof en vuil en sprak
 zijn zoon toe3  ,blijf hier1 goede man1
 en ik zal u van kleeding en voedsel    
voorzien3  gij zijt eerlijk en          

arbeidzaam4 ,beschouw mij als uw vader4 
,na vele jaren voelde de vader zijn     
einde naderen4 ,hij riep zijn zoon  en  
zijn ambtenaren bij zich en deelde hun  
het geheim mede1 dat hij  zoo lang had  
bewaard4 ,de arme man was werkelijk zijn
 zoon1 die hem in  vroeger dagen had    
verlaten4 ,nu deze zich bewust was van  
zijn vroegeren  droeven staat1 nu hij   
bekwaam was rijkdom op prijs te stellen 
en te  bewaren1 wilde hij hem al zijn   
schatten toevertrouwen4 ,de arme man    
was verbaasd over deze plotselinge      
ommekeer in zijn lot1 en verblijd  nog  
eenmaal zijn vader te zien4             
,volgens de ,lotus van de ,volmaakte wet
 zijn de gelijkenissen van  ,boeddha    
omsluierd voor de onwetenden door een   
raadselachtige taal4    ,de rijke man   
van de gelijkenis1 met zijn troon vol   
bloemen en juweelen1  heet daar de      
,tathagata1 die al zijn kinderen teeder 
bemint en groote  geestelijke schatten  
voor hen heeft bereid4 ,doch iedere zoon
 van  ,tathagata heeft treurige         

neigingen4 ,hij stelt de mesthoop boven 
de  paarl mani4 ,om zulk een mensch te  
leeren moet de ,tathagata lagere        
dienaren gebruiken1 monniken en asceten1
 om hem langzamerhand van de  lagere    
voorwerpen der begeerte af te wennen4   
,als hij zelf spreekt  is hij gedwongen 
veel van zijn gedachten te omsluieren1  
omdat zij  niet begrepen zouden worden4 
,zijn zonen hebben geen genoegen in het 
hooren van geestelijke dingen4 ,stap    
voor stap moet hun geest worden         
opgevoed voor hoogere waarheden4        
,gelijkenis van de vrouw aan de bron4   
,ananda1 de geliefde leerling van       
,boeddha1 was eens dorstig1 daar hij    
een verre reis had gemaakt4 ,bij een    
bron ontmoette hij een meisje1  ,matanga
 geheeten en vroeg haar hem wat water te
 geven4 ,doch daar zij  een vrouw van   
lagere kaste was1 vreesde zij een heilig
 ,brahmaan te  besmetten en weigerde    
vriendelijk4    ,ik vraag niet naar     
caste1 maar naar water1 zeide ,ananda4  
,zijn  nederigheid won het hart van het 

meisje4    ,haar moeder was ervaren in  
liefdesdranken en tooverkunsten en toen 
deze  hoorde hoe verliefd haar dochter  
was1 dreef zij haar tooverspel met      
,ananda en bracht hem naar haar hol4    
,hulpeloos bad deze tot ,boeddha1  die  
aanstonds verscheen en de booze demonen 
uitwierp4    ,doch met ,matanga was het 
nog droevig gesteld4 ,ten slotte besloot
 zij  ,boeddha zelf op te zoeken en bij 
hem hulp te vragen4    ,de groote       
geneesmeester1 de gedachten van het     
meisje bemerkende1  vroeg haar          
vriendelijk3    ,ondersteld dat gij mijn
 leerling huwdet1 kunt gij hem overal   
volgen8 ,overal1 sprak het meisje4 ,kunt
 gij zijn kleederen dragen en  slapen   
onder hetzelfde dak8 zeide ,boeddha1    
zinspelend op de armoede  en dakloosheid
 der onbehuisden4 ,langzamerhand begreep
 het meisje zijne  bedoeling en op het  
laatst nam zij haar toevlucht tot de    
drie groote  paarlen4 #hc        ,de    
geschiedenis van ,vasavadatta4    ,te   
,mathura was een courtisane1            

,vasavadatta geheeten4 ,zij werd zeer   
verliefd op een der toenmalige          
discipelen van ,boeddha1 ,upagupta      
geheeten1 en zond haar dienstbode om hem
 haar hartstocht bekend te  maken4      
,upagupta was jong en zeer schoon4      
,weldra kwam de dienstbode  met het     
volgende raadselachtig antwoord terug3  
,de tijd is nog niet gekomen1 dat de    
leerling ,upagupta een bezoek  zal      
brengen aan de courtisane ,vasavadatta4 
,vasavadatta was over dit antwoord      
verbaasd4 ,haar klasse toch was toen    
ter tijd een caste1 een georganiseerd   
lichaam1 door den staat beschermd  en   
zij leefde in grooten overvloed4 ,zij   
was de schoonste vrouw in  des konings  
rijk en niet gewoon dat hare liefde werd
 versmaad4 ,toen  haar eerste           
oogenblikken van heftigheid voorbij     
waren1 bedacht zij  dat de jonge man arm
 was4 ,wederom zond zij haar dienstbode 
naar  ,upagupta4 ,zeg hem dat           
,vasavadatta liefde begeert1 geen goud  
en  paarlen4 ,de dienstbode kwam terug  

met hetzelfde raadselachtige  antwoord3 
,de tijd is nog niet gekomen dat de     
leerling ,upagupta de  courtisane       
,vasavadatta zal bezoeken4    ,weinige  
maanden daarna stond ,vasavadatta in    
liefdesbetrekking tot  het hoofd der    
kunstenaars van ,mathura4 ,terwijl deze 
betrekking  nog voortduurde kwam een    
zeer rijk koopman in de stad met        
vijfhonderd paarden1 die hij wilde      
verkoopen4 ,toen hij hoorde van         
,vasavadatta's schoonheid1 besloot hij  
haar op te zoeken en werd op  haar      
verliefd4 ,zijn paarlen en suverna's    
waren te verlokkend voor de  hebzuchtige
 vrouw4 ,zij vermoordde het hoofd der   
kunstenaars en liet  zijn lijk op een   
mesthoop werpen4 ,zijn familieleden     
deden1 toen zij  hem misten1 allerlei   
nasporingen en het lijk werd gevonden4  
,vasavadatta werd gevangen genomen en   
voor den koning gebracht4 ,deze gaf     
bevel dat haar ooren1 haar neus1 haar   
handen en haar voeten zouden  worden    
afgehouwen en haar lichaam op een       

kerkhof geworpen4 ,haar  dienstbode     
bleef haar nog ter zijde1 want zij was  
een vriendelijke  meesteres voor deze   
geweest4 ,zij trachtte haar pijn te     
lenigen en  joeg de vliegen van het     
bloedend lichaam weg4    ,nu kreeg      
,vasavadatta een derde boodschap van    
,upagupta3 ,de tijd  is gekomen dat de  
leerling ,upagupta een bezoek zal       
brengen aan de  courtisane ,vasavadatta4
 ,de arme vrouw1 in wier ziel nog een   
echo was  van de vroegere hartstocht1   
liet door haar dienstbode zorgvuldig    
haar  geschonden leden onder een kleed  
bedekken3 de verminkte overblijfsels    
van vroegere schoonheden4 ,toen de jonge
 man kwam zeide zij met eenige          
hartstocht3    ,eens was mijn lichaam   
geurig als de lotus en bood ik u mijn   
liefde  aan4 ,in die dagen was ik bedekt
 met paarlen en fijn linnen4 ,nu ben  ik
 verminkt en met vuil en bloed bedekt4  
,mijn handen1 mijn voeten1  mijn ooren1 
de beul heeft ze afgehouwen4    ,de     
jonge man troostte met groote           

vriendelijkheid de arme ,vasavadatta  in
 haar doodsstrijd4 ,zuster1 het is niet 
voor mijn genoegen en mijn  geluk dat ik
 tot u kom4 ,hij wees haar op de        
werkelijke natuur van  de               
bekoorlijkheden1 die zij nu betreurde4  
,hij wees er haar op dat  zij geen      
vreugden1 doch kwellingen waren         
gebleken1 en dat indien  onkuischheid1  
ijdelheid1 begeerigheid en moordzucht   
waren afgesneden1  zij winst had en geen
 verlies4    ,hij verhaalde haar van    
,tathagata1 dien hij op deze aarde had  
zien  wandelen1 een ,tathagata1 die     
vooral hen die lijden liefheeft4 ,zijn  
woord bracht vrede in de ziel van       
,vasavadatta4 ,zij stierf1 na haar      
geloof in ,boeddha te hebben            
uitgesproken4    ,geesten voerden haar  
naar de boeteplaatsen van ,devaloa4     
,gelijkenis van het brandend huis4      
,daar was eens een oud man1 gebrekkig1  
vervallen1 doch zeer rijk4 ,hij  bezat  
veel land en vele goudstukken4 ,nog     
meer3 hij had een wondergroot  huis1 dat

 vele sporen vertoonde van den tand des 
tijds4 ,de gebinten  waren door de      
wormen doorknaagd1 de pilaren waren     
vergaan1 de galerijen  vielen naar      
beneden1 het dak was droog en brandbaar4
 ,in het huis  waren vele honderden     
bedienden en knechten van den ouden man1
 zoo  uitgestrekt was de verzameling van
 oude gebouwen4    ,het huis bezat      
ongelukkig slechts eene deur4 ,de man   
was ook de vader  van vele kinderen1    
vijf1 tien1 laten wij zeggen twintig4   
,op zekeren dag  rook hij een brandlucht
 en liep hij zoo spoedig hij kon1 de    
eenige deur  uit4 ,tot zijn schrik zag  
hij dat het dak in vlammen stond1       
terwijl de  vergane oude pilaren n voor 
n vuur vatten en de gebinten brandden   
als tonder4 ,daarbinnen waren zijn      
kinderen1 waar hij zoo veel van  hield1 
aan het stoeien en aan het spelen met   
hun speelgoed4    ,de beangste vader    
zeide bij zichzelven3 ,ik zal het huis  
inloopen en  mijn kinderen redden4 ,ik  
zal ze in mijn sterke armen nemen4 ,ik  

zal ze  veilig dragen door de vallende  
gebinten en de brandende balken4 ,doch  
daar kwam de droeve gedachte bij hem op 
dat zijn kinderen dartel  en onwetend   
waren4 ,als ik hun zeg dat het huis in  
vlammen staat1  zullen zij mij niet     
begrijpen4 ,als ik beproef hen te       
grijpen zullen  zij rondhollen en       
beproeven mij te ontsnappen4 ,helaas6 en
 er is toch  geen oogenblik te          
verliezen4    ,eensklaps schoot een     
heldere gedachte door het brein van den 
oude4 ,mijn kinderen zijn onwetend1     
zeide hij bij zichzelf1 maar zij  houden
 van speelgoed en van blinkende dingen4 
,ik zal hun wat speelgoed  beloven1 dat 
zoo mooi is als zij 't nooit zagen4 ,dan
 zullen zij naar  mij luisteren4    ,de 
oude man riep nu met luider stem3       
,kinderen1 kinderen1 kom uit het  huis  
en zie deze mooie stukken speelgoed4    
,wagens met witte ossen er  voor1 alles 
goud en klatergoud4 ,zie die keurige    
fijne antilopen1 o1  en wat een mooie   
geiten4 ,kinderen1 kinderen1 kom toch   

gauw1 of zij  zijn allen weer weg4      
,daar kwamen de kinderen met vliegende  
haast uit den brandenden  bouwval4      
,speelgoed was haast het eenige woord   
dat zij goed begrepen4 ,de  vader nu was
 uitermate blij1 dat zijn kroost van het
 gevaar was  gered en hij bezorgde hun  
eenige wagentjes1 zoo mooi als men ze   
nooit  ziet4 ,ieder wagentje had een    
koepeldak als een pagode en was met fijn
  traliewerk en klinkende belletjes     
versierd4    ,het was gemaakt van de    
zeven kostbare zelfstandigheden4        
,snoeren  van glinsterende paarlen      
hingen er over3 ,vlaggen en kransen van 
de  lieflijkste bloemen4 ,melkwitte     
ossen trokken deze wagens4 ,de kinderen 
waren verbaasd toen zij er in zaten4    
,volgens de ,witte ,lotus van ,dharma   
beteekent deze gelijkenis het  volgende3
 ,de oude man is ,tathagata en zijn     
kinderen zijn de blinde1  lijdende      
kinderen van zonde en hartstocht4       
,tathagata heeft hen  zeer lief en wil  
hen redden van hun ongeluk4 ,het oude1  

wondergroote  huis1 onooglijk1 rot1     
gevaarlijk is het rijk van ,kama3 het   
gebied  der begeerte1 de drie groote    
werelden van den zichtbaren kosmos4 ,het
  oude huis staat in brand door het vuur
 van menschelijke hartstochten1  haat en
 lust4 ,tathagata wil1 in zijn oneindig 
medelijden al zijn  geliefde kinderen   
uit het groot gevaar verlossen1 maar zij
 verstaan  zijne taal niet4 ,zij denken 
alleen over mooi speelgoed en           
kinderlijke  vermaken4 ,als hij tot hen 
spreekt over den grooten innerlijken    
vrede1 die den mensch zijn smart doet   
overwinnen1 begrijpen zij hem  niet4    
,spreekt hij tot hen over wonderbare1   
bovennatuurlijke giften1  die aan de    
stervelingen worden geschonken1 dan zijn
 zij doof4 ,de  wagentjes van klatergoud
 voor de kinderen van ,tathagata bereid1
  zijn de ,groote en de ,kleine         
overtocht der ,boeddhistische leer4 #hd 
,het gesprek met ,rahula over de        
valschheid4    ,koning ,aoka #he de     
groote beschermer van het ,boeddhisme1  

die in de  #c;e eeuw vr ,christus       
leefde1 heeft verschillende             
steen-inscripties  gemaakt4 ,in een     
daarvan noemt hij zeven hoofdwerken 7of 
belangrijke  gedeelten7 uit ,boeddha's  
leer1 daaronder dit gesprek4 ,volgens de
  vertaling van ,prof4 ,beal luidt het  
aldus3    ,in vroeger dagen1 vr ,rahula 
tot de hoogste kennis was gekomen1      
waren zijn woorden 7daar zijn           
natuurlijke aard niet zoo verheven was7 
niet altijd gekenmerkt door liefde tot  
de waarheid4    ,bij zekere gelegenheid 
beval ,boeddha hem te gaan naar de      
,kientai  7,ghanda of ,ghanta7 ,vihara  
en daar zijn mond te bewaren en zijn    
gedachten te beheerschen1 tevens moest  
hij nauwgezet de regels van  gedrag1 in 
de schriften neergelegd1 bestudeeren4   
,rahula1 het gebod  hoorende1 betuigde  
zijn gehoorzaamheid en ging4            
,negentien dagen bracht hij in berouw en
 boete door4 ,ten slotte kwam  ,boeddha 
tot hem4 ,rahula werd1 hem ziende1 met  
blijdschap vervuld en  boog voor hem met

 diepen eerbied4 ,vervolgens ging       
,boeddha op de voor  hem bestemde plaats
 zitten en verzocht aan ,rahula hem een 
bekken met  water te brengen en zijne   
voeten te wasschen4 ,toen dit was       
afgeloopen  vroeg ,boeddha aan ,rahula  
of dit water nu nog geschikt was voor   
eenig  huiselijk gebruik 7drinken enz47 
,rahula zeide van niet3 immers het      
water was vol met stof en onreinheid4   
,boeddha sprak3 ,dit is ook uw  geval3  
want ofschoon gij mijn zoon zijt en de  
kleinzoon des konings1  ofschoon gij    
alles hebt opgegeven om een asceet te   
worden1 toch  zijt gij onbekwaam uw tong
 van onwaarheid en de bevlekking van    
losse  praat terug te houden1 en zoo    
zijt gij evenals dit besmette water3    
ongeschikt voor verder gebruik4         
,nadat nu het water was weggeworpen1    
vroeg ,boeddha opnieuw of de schaal  nu 
geschikt was om drinkwater te bevatten4 
,rahula antwoordde3 ,neen1  want de     
schaal is nog besmet en onzindelijk en  
kan daarom voor zulk  een doel niet     

worden gebruikt4 ,daarop antwoordde     
,boeddha3 ,zoo is  het met u ook4 ,daar 
gij uw tong niet in toom houdt zijt gij 
bekend als  ongeschikt voor eenig hoog  
doel1 al belijdt gij een asceet te zijn4
    ,daarop stak ,boeddha de ledige     
schaal aan zijn voet en die             
ronddraaiende  vroeg hij aan ,rahula of 
hij niet bang was dat zij breken zou4   
,rahula zeide dat hij daarover niet     
bezorgd was1 want de schaal was  een    
doodgewone en daarom beteekende zijn    
verlies weinig4    ,zoo is het met u    
ook1 sprak ,boeddha1 want al zijt gij   
een asceet1  toch zijt gij1 daar gij uw 
tong niet meester zijt1 bestemd om1 als 
een  klein en onbeteekenend ding1 een   
eind'looze reeks zielsverhuizingen  door
 te maken1 een voorwerp van verachting  
voor alle wijzen4    ,rahula schaamde   
zich diep en nog eens richtte ,boeddha  
zich tot hem3  ,luister1 ik zal u eene  
gelijkenis vertellen4 ,in oude dagen was
 daar  een koning over zeker rijk1 die  
een zeer grooten en sterken olifant     

bezat1 wel in staat om vijfhonderd      
kleinere olifanten den baas te  blijven4
 ,er kwam opstand in een deel van 's    
konings rijk4 ,de koning  wilde er heen1
 en haalde de ijzeren wapenrusting van  
den olifant voor  den dag4 ,hij beval   
den oppasser van den olifant hem de     
wapens aan te  doen1 te weten3 twee     
scherpgepunte zwaarden aan zijn         
slagtanden1 twee  zeisen aan zijn ooren1
 een kromme speer aan iederen poot1 een 
ijzeren  bal aan zijn staart2 verder    
moesten negen soldaten hem begeleiden4  
,de  meester van den olifant had er     
schik in hem zoo geharnast te zien  en  
prentte hem in toch vooral zijn slurf   
goed gekruld te houden1  wetende dat een
 pijlschot in het midden daarvan        
noodlottig moest  zijn4 ,doch zie in 't 
midden van het gevecht wond de olifant  
zijn  slurf los en wilde er een zwaard  
mee grijpen4 ,de meester verschrikte  en
 na overleg met den koning en zijn      
ministers1 werd besloten dat hij  niet  
meer op het oorlogsveld zou worden      

geleid4 ,boeddha vervolgde3  ,rahula1   
wanneer menschen1 die de negen fouten   
begaan1 alleen hun  tong maar bewaarden1
 zooals deze olifant werd geleerd zijn  
slurf te  bewaren3 alles zou wel zijn4  
,laten zij zich wachten voor de pijl1   
die in het midden treft1 laten zij hun  
mond gesloten houden1 opdat  zij niet   
bij hun dood de ellende van toekomstige 
geboorten in de drie  slechte wegen     
moeten doormaken4    ,hij voegde er nog 
deze versregelen bij3    ,ik ben als de 
vechtende olifant zonder vrees voor de  
pijl1 die in 't  midden treft4 ,door    
oprechtheid en waarheid ontkom ik aan de
 menschen1  die de wet niet eerbiedigen4
 ,als de olifant1 die1 wel onderworpen  
en rustig den koning zijn snuit reikt om
 hem te bestijgen1 zoo onder  tucht is  
ook de eerwaardige3 ook hij duldt       
vertrouwend en geloovig4    ,rahula1    
deze woorden hoorende1 werd bedroefd    
over zijn achteloosheid  in woorden1    
wijdde zich aan vernieuwde oefening en  
werd aldus een  ,rahat4 #hf        ,wij 

besluiten hiermede de redenen en        
gelijkenissen1 die wij van den  ,boeddha
 vermeldden3 mogen zij niet allen van   
hem zelf afkomstig zijn1  zij drukken   
toch zeker uit den geest zijner leer1   
zij stellen ons  in levendig tafereel   
voor oogen de liefde1 de                
zelfverloochening1 het  heil1 door den  
,meester aangeprezen4 ,toch oordeelen   
wij het gewenscht1  om1 ten einde den   
lezer tot een helder besef te brengen   
van het  eigenaardige van ,boeddha's    
streven1 de hoofdpunten daarvan nog met 
een  enkel woord in het licht te        
stellen4 ,wij willen dan daarbij tevens 
enkele quaesties1 die zich in het       
,boeddhisme voordoen1 met name die  over
 het ,nirvana1 opzettelijk onder de     
oogen zien4            ,,iv4            
,hoofdpunten van ,boeddha's leer4       
,reeds vroeger #hg hebben wij gezien1   
dat de hoofdvraag van het  ,boeddhisme  
deze is3 ,hoe word ik van het lijden    
verlost8 ,boeddha  handelt daarover     
vooral1 waar hij de vier heilige        

waarheden uiteenzet3  en over het       
lijden1 zijn ontstaan1 zijn opheffing1  
en den weg1  die tot opheffing leidt    
zich uitspreekt4 ,niet allereerst is dus
 de  vraag3 hoe moet ik de godheid      
dienen8--of--hoe word ik van zonde      
gereinigd8--zooals bij andere           
godsdiensten--maar1 hoe word ik bevrijd 
van het lijden8 ,die vraag staat zoozeer
 op den voorgrond dat wij in  een der   
,sutta's #hh als een woord des ,meesters
 vermeld vinden1 dat er  veel meer is   
dat hij erkend heeft en hen niet        
verkondigd heeft dan wat  hij hun wl    
verkondigd heeft4 ,en dat waarom8 ,omdat
 het o jongeren1  u geen gewin brengt1  
omdat het niet tot afkeer van het       
aardsche1  tot ondergang van alle lust1 
tot ophouden van het vergankelijke1 tot 
vrede1 tot inzicht1 tot verlichting1 tot
 ,nirvana voert3 daarom heb  ik het u   
niet verkondigd4 ,en wat heb ik u       
verkondigd8 ,het lijden1  het ontstaan  
van het lijden1 de opheffing van het    
lijden1 den weg  tot opheffing van het  

lijden4    ,hier hebben wij dus de      
hoofdzaak der leer4 ,de vraag is nu     
echter3 hoe  hebben wij deze in         
bizonderheden te verstaan8 ,dit schijnt 
gemakkelijk  op te lossen1 want tal van 
redenen zijn er in de ,boeddhistische   
boeken  aan gewijd1 maar 444444 ze      
hebben vaak het eigenaardige1 dat in    
onze  dagen b4v4 aan uiteenzettingen    
over economie eigen is3 eerst schijnt   
alles helder1 maar langzamerhand komt er
 een nevel voor uw oogen en  alles wordt
 u duister4 ,zoo nu is het hier4 ,wij   
willen echter trachten  de hoofdzaken te
 verstaan4    ,allereerst3 de waarheid  
van het lijden4 ,alles wat leeft is aan 
't  lijden onderworpen3 geboorte1       
ouderdom1 dood3 't is alles lijden4 ,van
  eeuwigheid af1 door vele              
bestaansvormen heen1 gaat de wandeling  
7samsara7 der levende wezens3 door den  
drang1 den dorst naar zijn1  telkens    
gedreven tot nieuwe wedergeboorten4 ,een
 zee van tranen grooter  dan de vier    
groote wereldzeen is er geweend4 ,en al 

dat lijden is aan  het leven            
noodzakelijk verbonden--vijf dingen zijn
 er die geen asceet1  die geen          
,brahmaan1 die geen god1 geen ,mara noch
 ,brahma1 noch eenig  wezen in de wereld
 kan bereiken4 ,welke vijf dingen zijn  
dat8 ,dat1 wat  den ouderdom toebehoort 
niet veroudert1 wat aan ziekte          
onderworpen is  niet ziek wordt1 wat den
 dood toebehoort niet sterve1 wat aan   
verval  onderhevig is niet vervalle1 dat
 wat vergankelijk is niet verga4    ,al 
het doen der menschen1 die aardsch geluk
 nastreven loopt op lijden  uit1 niet   
slechts als hun arbeid tevergeefsch is1 
maar ook als zij  het doel bereiken4    
,hier op aarde ondervonden zij dat      
lijden het gevolg  is1 en als hun       
lichaam wordt verbroken1 dan worden zij 
in de hel tot  nieuwe kwellingen        
wedergeboren4 ,of de mensch zijn lust   
volgt1 of hij  vreugde nastreeft1 of hij
 liefde aankweekt1 alles brengt lijden  
met  zich als onvermijdelijk gevolg4    
,tot eindelooze wandeling 7samsara7     

door een woestijn van leed is de mensch 
veroordeeld4    ,droevige               
levensbeschouwing8 ,doch wie meent dat  
een weemoedige stemming  het wezen van  
het ,boeddhistische geloof uitmaakt1 zou
 zich zeer  vergissen4 ,neen1 daar is   
uitkomst3 men kan1 alle begeerten       
afstervend1  komen tot den grooten      
vrede1 tot de eeuwige rust4 ,de ware    
,boeddhist1  die dien vrede in beginsel 
heeft gevonden1 die zich los heeft      
gemaakt  van de aarde met haar leed en  
haar strijd1 hij gaat met dezelfde      
vreugde het ,nirvana tegen als de       
,christen het eeuwige leven4 ,zonder    
vrees of bekommering leeft hij en sterft
 hij2 de angst voor den dood1  de       
gehechtheid aan andere dingen1 die den  
,europeaan kenmerkt en hem  zooveel leed
 veroorzaakt is b4v4 van de ,birmanen   
zeer ver4 #hi    ,men hoore ook de      
volgende opmerkingen uit ,dhammapada1   
die dit  uitdrukken in alle schoonheid  
en verhevenheid4 ,wiens zinnen in  rust 
zijn1 als paarden1 getemd door hun      

bestuurder1 wie de trots van  zich heeft
 gedaan1 wie van onreinheid vrij is1 den
 alzoo voleindigde  benijden de goden   
zelven4    ,in verheven vreugde leven   
wij1 zonder vijand in de wereld der     
vijandschap1 onder vijandige menschen   
zijn wij zonder vijandschap4    ,in     
verheven vreugde leven wij1 gezond onder
 de kranken1 onder de  kranken          
verkeerend zonder ziekte4    ,in        
verheven vreugde leven wij1 zonder naar 
iets te trachten onder hen1  die        
trachten4 ,onder de menschen die        
trachten leven wij zonder begeerten     
7trachten74    ,in verheven vreugde     
leven wij1 hoewel ons niets  toebehoort4
 ,vroolijkheid is onze spijze1 evenals  
die der van licht  stralende goden4     
,de monnik1 die op een ledige plaats    
vertoeft1 wiens ziel vol vrede  is1 hij 
geniet bovenmenschelijke zaligheid1 de  
waarheid gansch en  al doorschouwend4   
,er is dus een uitweg uit het lijden1   
dat ligt reeds hierin  opgesloten4 ,nu  
zijn echter ontstaan en opheffing van   

het lijden nauw  met elkaar verbonden4  
,lust en begeerte doen het lijden       
ontstaan1  vernietiging van lust en     
begeerte heft het op1 zoo zagen wij     
reeds  bij onze vermelding der vier     
heilige waarheden4 #ij ,lust en begeerte
  doen het lijden ontstaan1 zij voeren  
tot steeds nieuwe begeerten en          
teleurstellingen1 zij doen ons volharden
 in de eindelooze wandeling  7samsara7  
van leven tot leven4 ,wie boven alle    
lust en begeerte  verheven wordt1 hij   
behoeft niet wederom geboren te worden1 
maar  komt tot het hoogste heil1 tot den
 grooten ,vrede4 ,dat was het licht1    
hetwelk ,boeddha onder den vijgeboom    
verkreeg3 de dorst1 de gulzigheid1  was 
de veroorzaker van de greep 7de         
wedergeboorte7 en dus vernietiging  van 
dorst 7begeerte7 het ophouden van het   
lijden1 de verlossing1  het hoogste     
heil4    ,wat is nu echter dat hoogste  
heil en hoe stelde ,boeddha zich die    
samsara1 die eindelooze wandeling van   
leven tot leven voor8 ,ziedaar  twee    

vragen1 die onze aandacht verdienen1    
omdat zij raken de  hoofdpunten van den 
godsdienst en omdat hier geleerden1 die 
van het  ,boeddhisme een studie hebben  
gemaakt1 in hun inzicht ver uiteen      
loopen4    ,zooals men weet werd de leer
 der zielsverhuizing reeds door de      
,brahmanen gehuldigd4 ,zij leerden dat  
in alle schepselen een deel van  den    
eeuwigen geest woonde1 dat verschillende
 bestaansvormen doorliep  om eindelijk1 
van alle hartstocht en zonde gelouterd1 
wederom met den  ,algeest 7,brahma7     
vereenigd te worden4 ,het stoffelijke   
was vergankelijk1  maar het innerlijke  
onvergankelijk1 dit kwam telkens in een 
andere  gestalte weer op de wereld      
terug1 en iedere volgende bestaansvorm  
beantwoordde1 door de wet van ,karma    
7oorzaak en gevolg7 aan den             
voorafgaande4 ,zoo oogstte de mensch in 
ieder volgend leven1 wat hij  in een    
vorig leven had gezaaid4 ,men zal       
toestemmen dat zulk een leer  alleen    
begrijpelijk is1 wanneer er iets        

blijvends1 iets geestelijks is1  dat    
telkens den ondergang van het stoffelijk
 organisme overleeft om  straks in      
nieuwe gestalte te verschijnen4 ,zoo    
werd het ook inderdaad  door de         
,brahmanen opgevat4 ,zij noemden het    
wezen1 dat van den eenen  in den anderen
 bestaansvorm overging1 atman4 #ia      
,nu vinden wij in de heilige boeken van 
het ,boeddhisme hierover vaak  een      
gansche andere leer4 ,men hoore b4v4 het
 volgende gesprek uit de  ,samyuttaka   
,nikaya4 ,tot ,boeddha1 lezen wij daar1 
kwam zekere monnik  ,vachagotta1 een    
aanhanger van een andere secte4 ,hij    
sprak tot den  ,verhevene aldus3 ,wat   
dunkt u1 geerde ,gautama1 bestaat het   
ik8 ,toen  hij zoo sprak1 zweeg de      
,verhevene4 ,hoe dan1 ,gautama1 bestaat 
het ik  niet8 ,wederom zweeg de         
,verhevene4 ,toen stond de monnik       
,vachagotta  van zijn zitplaats op en   
ging heen4    ,toen echter de monnik    
,vachagotta zich verwijderd had1 sprak  
de  eerwaardige ,ananda tot den         

,verhevene3 ,waarom ,heer1 heeft de     
,verhevene  op de vraag1 dien de monnik 
,vachagotta deed1 niet geantwoord8      
,indien ik1 ,ananda1 toen de monnik     
,vachagotta mij vroeg3 ,bestaat het  ik1
 geantwoord had3 ,het ik is1 zoo zou ik1
 ,ananda1 bekrachtigd hebben  de leer   
van de ,samana's en ,brahmanen1 die aan 
de onvergankelijkheid  gelooven4 ,als   
ik1 ,ananda1 toen de monnik ,vachagotta 
mij vroeg3  ,bestaat het ik niet8       
geantwoord had1 het ik bestaat niet1 zoo
 zou ik  bekrachtigd hebben de leer van 
de ,samana's en ,brahmanen1 die aan de  
vernietiging gelooven #ib4 ,als ik1     
,ananda1 toen de monnik ,vachagotta  mij
 vraagde3 ,bestaat het ik8 geantwoord   
had3 het ik bestaat1 had mij  dat1      
,ananda1 gediend om in hem het inzicht  
te werken3 ,alle wezens  7,dhamna7 zijn 
niet ik8 ,dat had het niet1 heer4 ,als  
ik echter ,ananda1  toen de monnik mij  
vraagde3 ,bestaat het ik niet8          
geantwoord had3 ,het  ik bestaat niet1  
zoo zou dat nu1 ,ananda1 slechts        

uitgewerkt hebben dat  de monnik        
,vachagotta in nog grootere verwarring  
was gekomen en denken  zou3 ,mijn ik1   
bestond het vroeger niet8 ,nu is het    
echter niet meer4    ,men ziet1 veel    
verder wordt de quaestie hier eigenlijk 
niet  gebracht4 ,het is3 ja en neen     
tegelijk4 ,alleen schijnt toch een soort
  vernietiging het einde4 ,dit is       
trouwens ook in overeenstemming met  de 
wijze1 waarop in tal van andere         
,boeddhistische teksten het wezen  van  
den mensch wordt beschreven4 ,daar toch 
is geen sprake van een  ik1 als het     
inwendig geestelijk wezen1 dat door de  
zintuigen met de  buitenwereld in       
gemeenschap staat3 neen1 de mensch wordt
 verdeeld in  vijf skandha's3           
lichamelijkheid1 gewaarwordingen1       
voorstellingen1  neigingen en           
bewustzijn1 geen van deze maakt de      
persoonlijkheid  van den mensch uit3    
noch is er iets hoogers1 iets centraals1
 dat  van al deze dingen de drager of   
bestuurder is4 ,hoe kan daarbij  van    

eenige zielsverhuizing of van een       
doorloopen van verschillende            
bestaansvormen sprake zijn8 ,die vraag  
schijnt niet gemakkelijk te             
beantwoorden4 ,een later ,boeddhistisch 
geschrift de vragen van ,milinda  #ic   
geeft een gesprek van dezen koning met  
den ,boeddhistischen heilige  ,nagasena4
 ,deze zegt tot den koning3 ,het is niet
 hetzelfde wezen en  het zijn niet      
verschillende wezens1 die in de rij der 
bestaansvormen  elkaar aflossen4 ,de    
koning 7wij kunnen hier inkomen67       
begrijpt dit  niet en zegt3 ,geef mij   
een gelijkenis4 ,nagasena houdt daarop  
het  volgend gesprek3 ,als een man1     
groote koning1 een licht aansteekt1  zal
 het niet den nacht doorbranden8 ,ja    
heer1 het zal den nacht  doorbranden4   
,nu1 groote koning1 is de vlam in de    
eerste nachtwake  dezelfde als die in de
 middelste nachtwake8 ,neen1 heer4 ,hoe 
dan  koning1 was het licht in de eerste 
nachtwake een ander1 in de tweede  weer 
een ander1 in de derde weer een ander8  

,neen ,heer1 aan dezelfde  stof zich    
voedend1 heeft het den ganschen nacht   
gebrand4 ,zoo ook1  groote koning1 sluit
 de keten der wezens ineen1 het eene    
ontstaat1  het andere vergaat4 ,zonder  
aanvang1 zonder einde sluit de keten1   
daarom is het noch hetzelfde noch een   
ander wezen1 dat zichten slotte  aan het
 bewustzijn voorstelt4        ,volgens  
het verhaal was koning ,milinda met deze
 en andere dergelijke  uiteenzettingen  
voldaan1 ons echter voldoen zij weinig2 
't blijft  ons raadselachtig1           
ontastbaar1 wat eigenlijk met zulk een  
,karma  is bedoeld4 ,trouwens in andere 
uiteenzettingen worden wij1 ook op  dit 
punt1 naar huis gezonden met een3 de    
,verhevene heeft dit niet  geopenbaard1 
omdat het niet diende tot heil4    ,een 
,karma1 een wet van oorzaak en gevolg1  
volgens welke goed en  kwaad zijn       
vruchten dragen1 en ieder menschelijk   
leven1 zooals het  nu eenmaal is1 de    
noodzakelijke vrucht is van voorafgaande
 levens  en de logische voorbereiding   

van daaropvolgende levens2 zeker1 dat   
wordt geleerd1 maar de band1 welke die  
levens aaneenschakelen kan  als er geen 
eigenlijk gezegde ziel1 dus ook         
ziels-verhuizing is1  is onzichtbaar1   
onbegrijpelijk4    ,met uiteenzettingen 
over ,nirvana is het al niet beter      
gesteld1  ook daar komen wij niet tot   
helder besef4 ,op vele plaatsen zouden  
wij het woord ,nirvana zeer geschikt    
kunnen vertalen door hemel en  schijnt  
werkelijk ,nirvana een soort            
voortbestaan1 voortduring in te         
sluiten4 ,elders weer schijnt het alsof 
,nirvana  het niets1 en alsof  alleen   
die leer van het niets1 wegens haar     
radicalisme1 wat omsluierd  wordt       
voorgedragen4 ,soms ook krijgen wij den 
indruk dat ,nirvana is3  iets           
onuitsprekelijks1 boven alle zijn in den
 gewonen zin verheven4    ,men oordeele4
 ,zekere monnik1 ,yamaka geheeten1 had  
7we ontleenen ook  dit gedeelte aan het 
straks aangehaalde ,boeddhistische      
geschrift7  de volgende kettersche      

meening3    ,ik versta de door den      
,verhevene verkondigde leer zoo1 dat een
  monnik1 die van zonden vrij is1 als   
zijn lichaam te gronde gaat1  der       
vernietiging ten prooi valt1 dat hij    
vergaat1 dat hij niet is  aan gene zijde
 van den dood4    ,we merken op dat1    
indien vernietiging de eindleer van     
,boeddha was1  hier van geen ketterij   
sprake kan zijn4    ,de eerwaardige     
,sariputta nu gaat den dwalende         
onderrichten3 ,wat meent  gij1 vriend   
,yamaka1 is de ,tathagatha n met zijn   
lichamelijkheid  7m4 a4 w4 is zijn      
lichaam zijn ware wezen74 ,ziet gij het 
zoo in8 ,dat  doe ik niet1 vriend4      
,is de ,tathagata n met zijn            
gewaarwordingen1 zijn voorstellingen1   
zijn neigingen1 zijn bewustzijn8 ,ziet  
gij het zoo in8 ,dat doe ik  niet1      
vriend4    ,wat dunkt u1 vriend ,yamaka1
 is de ,voleindigde in de               
lichamelijkheid  7de gewaarwordingen    
enz47 begrepen8 ,meent gij het zoo8     
,dat doe ik niet1 vriend4    ,wat meent 

gij1 vriend ,yamaka1 zijn               
lichamelijkheid1 gewaarwordingen1       
voorstellingen en bewustzijn 7te zamen7 
de ,voleindigde8 ,ziet gij het  zoo in8 
,dat doe ik niet1 ,heer4    ,wat meent  
gij1 vriend ,yamaka1 is de ,voleindigde 
gescheiden van  lichamelijkheid1 van    
aandoeningen1 voorstellingen1 neigingen 
en  bewustzijn8 ,ziet gij het alzoo in8 
,dat doe ik niet1 vriend4    ,zoo is    
dus1 vriend ,yamaka1 reeds in deze      
wereld de ,voleindigde voor u  niet te  
begrijpen4 ,hebt gij dan het recht om te
 spreken3 ,ik versta de  door den       
,verhevene verkondigde leer z1 dat een  
monnik1 die van zonden  vrij is1 als    
zijn lichaam verbroken wordt1 aan de    
vernietiging ten  prooi is2 dat het     
vergaat1 dat het niet is aan gene zijde 
des doods8    ,hier wordt m4 a4 w4 dus  
verkondigd3 het ,nirvana is een         
mysterie1 boven  ons denken verheven4 't
 ,is1 alsof wij hooren het woord van    
,paulus3  ,wat geen oog gezien en geen  
oor gehoord heeft1 en in geen           

menschenhart  is opgekomen1 dat heeft   
,god bereid voor hen1 die ,hem          
liefhebben4    ,de wijzen1 zegt een     
spreuk uit ,dhammapada1 die geen wezen  
leed doen1  die hun lichaam altijd in   
toom houden1 zij wandelen naar de       
eeuwige  verblijfplaats4 ,wie daar is   
gekomen1 weet van geen leed4    ,wat is 
nu echter in dezen het oorspronkelijke8 
,de leer3 alles keert  tot niet1 de     
vergelding van leven tot leven zonder   
een wezen1 dat in  't eene leven        
misdreef en in 't andere gestraft wordt8
 ,of zijn dit  latere1 wijsgeerig       
gekleurde ontaardingen van het          
oorspronkelijk  ,boeddhisme8 ,we doen   
deze vragen met nadruk4 ,en wel om de   
volgende  redenen3 #a;e4 ,hoewel aan de 
eene zijde geleerd wordt dat niets      
blijvend is1 geen wezen voortduurt van  
leven tot leven1 vinden wij  toch tal   
van ,yataka-verhalen1 waarin ,boeddha   
spreekt over de levens1  die hij vroeger
 heeft doorgemaakt4 ,hoe dat1 als er    
volgens het  ,boeddhisme geen blijvend  

iets is1 geen ik1 dat van leven tot     
leven  overgaat8 #b;e4 die zoogenaamd   
echt ,boeddhistische zielsverhuizing1   
een vergelding zonder een wezen1 aan    
wien vergolden wordt1 schijnt  meer een 
uitvinding der ,sophisten dan een leer  
van een volksprediker2  #c;e4 ook in die
 stroomingen van het ,boeddhisme1 waar  
men zich verre  heeft gehouden van      
allerlei latere ontaardingen1 heeft men 
toch  die leer van ,karma anders        
opgevat1 b4 v4 in ,birma zijn er tal van
  verhalen in omloop over vroegere      
geboorten4 ,vele kinderen weten  daar   
soms nog een en ander te vertellen over 
hun lotgevallen in  een vroeger bestaan4
 #d;e4 juist die ,boeddhistische        
geschriften1  zooals b4 v4              
,brahmajala-sutta1 waarin zoo wonderlijk
 met ja en neen1  bevestiging en        
ontkenning gerekend wordt1 zijn         
waarschijnlijk geen  afspiegeling der   
oude ,boeddhistische leer1 maar hebben  
den invloed  ondergaan van de ,mahayana1
 de school van den grooten overtocht4   

,wat  was die ,mahayana8 ,een soort van 
athestisch-gekleurde wijsbegeerte1  die 
het oorspronkelijk ,boeddhisme voor een 
goed deel verdrong1 doch  ook een       
krachtige reactie teweegbracht1 welke op
 haar beurt het  ,boeddhisme weer in    
bijgeloof deed ontaarden4    ,wanneer   
men ons dus vraagt naar de              
eigenaardigheden van het  oorspronkelijk
 ,boeddhisme1 meenen wij hieromtrent de 
volgende punten  te kunnen vaststellen3 
#a4 ,boeddha stelde op den voorgrond de 
verlossing van het lijden4 ,deze  moest 
hierin bestaan1 dat men1 door begeerte  
en hartstocht in een  leven van         
kuischheid1 armoede en gehoorzaamheid te
 overwinnen1 tot  den grooten ,vrede    
geraakte1 zoodat men niet wederom       
geboren behoefde  te worden4    #b4 ,het
 oorspronkelijk ,boeddhisme was bovenal 
op het praktische gericht1  en was      
evenver van athesme als van vormendienst
 verwijderd4    #c4 ,de leer van een    
wedergeboorte zonder zielsverhuizing en 
van ,nirvana  als vernietiging is niet  

oud-,boeddhistisch1 maar aan de         
,mahayana  te danken4    #d4 ,het       
,boeddhisme mag niet als volslagen      
pessimisme worden opgevat1  omdat het3  
theoretisch een uitweg predikt uit het  
lijden en praktisch  even ver van       
wereldvergoding als van wereldverachting
 is verwijderd4            ,v4 ,de weg  
des heils4      ,we hebben in het vorige
 hoofdstuk de hoofdzaken der            
,boeddhistische  leer in het oog gevat1 
de menschheid in leed verzonken1 de     
uitweg1  die naar het ,nirvana voert4   
,de vraag komt nu echter3 waarlangs     
voert  ons die weg8 ,m4 a4 w4 wij zijn  
nu aan de behandeling van de vierde  der
 heilige waarheden genaderd1 de weg1 die
 tot opheffing van het  lijden voert3   
,reeds hebben wij vermeld dat de weg tot
 opheffing van  het lijden is het       
heilige achtvoudig pad1 dat is3 recht   
geloof1 recht  besluiten1 recht woord1  
rechte daad1 recht leven1 recht streven1
  recht gedenken1 recht bespiegelen4    
,welnu1 drie stations zijn er1  die wij 

op dien weg achtereenvolgens moeten     
passeeren1 wij kunnen  ze noemen3       
rechtschapenheid1 bespiegeling 7inkeeren
 tot zichzelf71  wijsheid4 ,allereerst  
dus rechtschapenheid1 d4 w4 z4 zich van 
alles wat  boos en onrein is verre      
houden4 ,deze rechtschapenheid openbaart
 zich  in de opvolging der vijf volgende
 geboden1 die niet alleen gelden voor   
de eigentlijke volgelingen1 de monniken1
 maar voor alle vereerders van  den     
,boeddha4 ,zij zijn3 #a4 geen levend    
wezen dooden1 #b4 aan niemands  eigendom
 zich vergrijpen1 #c4 de vrouw van een  
ander niet aanraken1  #d4 geen          
onwaarheid spreken1 #e4 geen bedwelmende
 dranken drinken4    ,wij moeten        
erkennen1 dat inderdaad deze geboden    
door ,boeddha's  volgelingen zeer       
nauwgezet worden nageleefd4 ,niet alleen
 dat de  ,boeddhistische monnik van een 
soort zeef voorzien is1 opdat hij bij   
het drinken van water niet het leven van
 een insect vernietige1  neen1 ook de   
leek1 die eerbied heeft voor den        

,verhevene zal geen  dier dooden1       
evenmin zijn vleesch eten4 ,de ,birmanen
 maken slechts  voor n soort adder een  
uitzondering1 een die den mensch        
moedwillig  aanvalt en waarvan een      
hunner spreekwoorden zegt3 als zij u    
eerst  ziet1 doodt zij u1 als gij haar  
eerst ziet1 doodt gij haar4 ,en ook de  
andere geboden1 met name het niet       
gebruiken van bedwelmende dranken1      
worden streng nagekomen4    ,ook worden 
zij niet slechts negatief opgevat4 ,de  
,boeddhist doodt  niet alleen geen      
dieren1 maar is ook vervuld met liefde  
voor al wat  leeft4 ,zeer op den        
voorgrond komt ook het vergelden van    
kwaad met goed1  men denke b4v4 aan de  
vroeger verhaalde geschiedenis van      
,kunala4 #id  ,vooral uit practisch     
oogpunt worden deze deugden aanbevolen4 
,door  niet te toornen overwint men den 
toorn1 het booze overwint men door  het 
goede1 den gierige overwinne men met    
gaven1 door waarheid overwinne  men den 
leugenaar4 #ie    ,welwillendheid wordt 

door ,boeddha op eigenaardige wijze in  
het  voorbeeld van zijn eigen leven     
aanbevolen4 ,hij zegt #if ,na den       
maaltijd1 als ik van het aalmoezen      
verzamelen ben teruggekeerd1 begeef  ik 
mij naar het woud4 ,dan stapel ik       
kruiden en grassen opeen en zet  mij    
daarop neder1 met gekruiste beenen1 het 
lichaam recht opgericht1  het gelaat met
 waakzaam denken omgeven4 ,zoo zit ik   
daar1 terwijl ik  de kracht der         
welwillendheid1 die mijn geest vervult1 
zich over n  wereldstreek laat          
uitstrekken1 daarna over den tweeden1   
den derde  en vierde1 #ig naar boven1   
naar beneden1 in schuine richting1 naar 
alle kanten1 op alle wegen van de       
gansche wereld laat ik de kracht  der   
welwillendheid1 die mijn geest vervult1 
die groote onmetelijke1  die van geen   
haat weet1 die naar geen schade tracht1 
zich uitstrekken4    ,aan zulk een      
geestelijke oefening in welwillendheid  
wordt een  groote kracht toegekend1 we  
zouden zeggen3 een soort telepathische  

kracht4 ,zou dat trouwens ook niet zoo  
zijn1 zou niet een mensch1  die al zijn 
gedachten op wat rein en goed is        
concentreert als 't  ware een atmosfeer 
van liefde rondom zich bewerken8 ,hebben
 dat ook  geen voorbeelden uit den      
nieuwen tijd bewezen8 ,doch3 laat ons   
hooren  welke voorbeelden de            
,boeddhisten er van verhalen4    ,eens  
verzoekt ,ananda aan den verhevene dat  
hij ,roja1 een niet voor  de leer van   
,boeddha gewonnen edelman van het huis  
der ,malla's1  tot het geloof en de orde
 mocht bekeeren4 ,dat is niet moeilijk  
voor den voleindigde1 o ,ananda1 om te  
maken dat ,roja de ,malla voor  dit     
geloof en deze orde gewonnen wordt4     
,toen richtte de ,verhevene  op ,roja de
 kracht zijner welwillendheid1 stond van
 zijn zitplaats  op en ging in het huis4
 ,en ,roja1 door den verhevene met de   
kracht  van zijne welwillendheid        
getroffen1 ging1 evenals een koe1 die   
haar  kalfje zoekt1 van huis tot huis1  
van monnik tot monnik1 vragende3  ,waar1

 o eerwaardigen1 is op het oogenblik de 
,verhevene1 de heilige1  hoogste        
,boeddha8 ,ik begeer hem te zien1 den   
verhevenen1 heiligen1  hoogsten         
,boeddha4 #ih    ,die kracht der        
welwillendheid wordt ook aangeprezen    
tegen slangen en  wilde dieren4 ,boeddha
 verhaalt van een zijner vroegere       
levens3 ,in het  woud1 op eene          
berghelling leefde ik1 mijn naam was    
,sama444 ,leeuwen en  tijgers trok ik   
door de kracht mijner welwillendheid tot
 mij4 ,omgeven  van leeuwen en tijgers1 
van panters1 beren en buffels1 van      
gazellen  en evers1 verbleef ik in het  
woud4 ,geen dier was voor mij bevreesd  
en  ook ik vreesde voor geen dier4 ,de  
kracht van de welwillendheid is mijn    
bescherming1 zoo blijf ik op de         
berghelling4 ,doet ,boeddha hier niet   
denken aan ,franciscus van ,assisi1 den 
eenige onder de heiligen der            
,katholieke ,kerk1 bij wie zich ook zulk
 een diep gevoel van sympathie1  zulk   
een heilig meegevoelen vertoont met al  

wat leeft8    ,naast de welwillendheid  
wordt ook zeer den nadruk gelegd op de  
weldadigheid4 ,zij wordt aangeprezen1   
niet zoozeer omdat zij anderen  tot heil
 is1 als wel omdat zij wie haar beoefent
 verder brengt op  den weg des heils4   
,men denke b4v4 aan de vroeger vermelde 
geschiedenis van ,wessantara  #ii1      
waarin deze alles ten offer brengt1 doch
 niet voor doeleinden1  die ons         
,westerlingen kunnen bevredigen4 ,wie1  
dat is hier de kiem der  leer1 zichzelf 
het grootste offer oplegt1 doet ook de  
grootste stap  tot het heil4    ,toch3  
noch rechtschapenheid1 noch             
welwillendheid1 noch weldadigheid       
kunnen er ons brengen4 ,zij bereiden    
slechts voor3 ,eerst wanneer door  deze 
deugden het hart is gereinigd1 wordt men
 geschikt om den verderen  weg des      
levens te verstaan4    ,weldadigheid1   
welwillendheid1 rechtschapenheid3 zij   
zijn dus niet  bovenal van gewicht1     
omdat zij anderen tot heil zijn1 maar   
omdat zij  de ziel reinigen4    ,ze     

moeten echter op den weg tot den groote 
vrede door andere--nog  meer innerlijke 
deugden--worden gevolgd4 ,vandaar1 dat  
zich hierbij  aansluiten3 beheersching  
der zinnen1 waakzaamheid1 opmerkzaamheid
  en gemis van behoeften4 ,wat het      
eerste betreft3 daarmede wordt niet     
zoozeer bedoeld een op zijn hoede zijn  
voor verzoekingen als wel het  achtgeven
 op zijn oog1 zijn oor1 tot zijn        
ademhalen toe4 ,denkelijk  wordt dit    
aangeprezen als een soort van           
geestelijke gymnastiek3 een  oefening om
 meester te worden over al zijn         
levensverrichtingen4 #ajj    ,wat de    
opmerkzaamheid aangaat wordt vooral     
gewaarschuwd tegen toegeven  aan haat of
 lust4 ,als de monnik zoover komt1 dat  
op den weg naar het  dorp 7waar hij     
rondgaat om aalmoezen te ontvangen7 geen
 lust of haat  hem bezielt tegen        
diegenen1 die hij zwijgend aanschouwt of
 hoort1  dan mag hij zeggen3 ,zalig de  
man1 die aan het goede zijne zinnen     
gewend heeft4 ,want aan niets te        

hechten3 in den hemel of op aarde3      
daarom is het te doen4    ,gemakkelijk  
valt het echter niet om daartoe te      
geraken3 het  ,boeddhisme kent ook een  
duivel3 ,mara4 ,soms wordt hij          
voorgesteld  als een persoonlijk wezen1 
die ,boeddha en zijn rijk bestrijdt3    
doch bij meer wijsgeerig ontwikkelde    
,boeddhisten geldt hij als de           
onpersoonlijke wereldmacht1 die overal  
lust en begeerte opwekt en  daardoor den
 dood werkt4    ,men herinnert zich dat 
hij ook in de geschiedenis van ,boeddha 
zelf  een rol speelt4 ,zijne verzoeking 
van ,boeddha doet soms denken aan  die  
van ,jezus door den duivel4 ,evenals    
deze ,jezus het bekoorlijke wil  doen   
gevoelen van aardsche macht1 zoo komt   
ook ,mara tot den ,verhevene4    ,op    
zekeren tijd1 zoo luidt dit verhaal1    
hield de verhevene in  het land ,kosala 
in de ,himalaya1 in een woudhut1        
verblijf4 ,toen de  verhevene zich daar 
in de eenzaamheid had teruggetrokken1   
steeg in  zijn geest deze gedachte op3  

,voorwaar het is mogelijk als koning    
met gerechtigheid te regeeren1 zonder   
dat men doodt of dooden laat1  zonder   
dat men smart lijdt of anderen smart    
doet lijden4    ,toen zag ,mara1 de     
booze1 de gedachten die in den geest van
 den  verhevene waren opgekomen4 ,hij   
ging naar den verhevene en sprak3       
,moge1 o ,heer1 de verhevene als koning 
regeeren1 moge de voleindigde  als      
koning regeeren met gerechtigheid1      
zonder dat hij doodt of  dooden laat1   
zonder dat hij verdrukt of verdrukken   
laat1 zonder  dat hij smart lijdt of    
anderen smart toevoegt4 ,boeddha        
antwoordt3  ,wat ziet gij aan mij1 gij  
booze1 dat gij aldus tot mij spreekt8   
,mara zegt dan3 ,de verhevene1 ,heer1   
heeft de viervoudige wondermacht  zich  
eigen gemaakt--als de verhevene1 o      
,heer1 wilde1 zoo kan hij  willen dat de
 ,himalaya1 de koning der bergen1 tot   
goud werd en--hij  zou tot goud worden4 
,boeddha wijst hem af3 wat baat het den 
wijze  of hij een berg van zilver en    

goud bezit8 ,wie het lijden heeft gezien
  in zijn oorsprong1 hoe kan hij zich   
wenden tot de begeerte8 ,wie weet  dat  
aardsche zin een boei is in deze wereld 
7nl4 die de vrijmaking  tegenhoudt7 die 
moge trachten naar wat hem daarvan      
vrijmaakt4 ,toen  zag ,mara1 de booze3  
de verhevene kent mij1 de voleindigde   
kent  mij--en mismoedig en bedroefd ging
 hij heen4-- #aja ,een slot1 dat  bij   
dergelijke verhalen over ,mara telkens  
wederkeert4    ,zoo weerstond ,boeddha  
den verzoeker door zijne waakzaamheid1  
zoo  moeten ook zijn volgelingen hem    
weerstaan4 ,het voorbeeld van een       
schildpad stelt de ,meester hun voor    
oogen4 ,wij laten die gelijkenis  hier  
volgen3    ,er was eens een schildpad1  
die in den avond naar den oever der     
rivier ging om voedsel te zoeken4 ,ook  
een jakhals ging des avonds  naar de    
rivier op buit uit4 ,toen de schildpad  
den jakhals zag1 kroop  zij in hare     
schaal en dook zacht en stil in het     
water4 ,de jakhals  liep er heen en     

wachtte dat zij een harer leden uit de  
schaal zou  steken4 ,de schildpad       
verroerde zich niet1 de jakhals moest   
het opgeven  en ging heen4    ,eveneens1
 jongeren1 loert ook ,mara1 de booze1   
voortdurend op u en  denkt3 ,ik wil door
 uw oog toegang tot u verkrijgen1 of    
door uw oor1  uw neus1 uw tong1 uw      
lichaam of door uw gedachten4 ,daarom1 o
 jongeren1  bewaar de poorten uwer      
zinnen1 dan zal ,mara van u wijken1 hij 
moet  het opgeven1 hij vindt geen ingang
 bij u1 evenmin als de jakhals bij  den 
schildpad4 #ajb    ,zoo staat dan de    
getrouwe volgeling des verlichten pal2  
door deugden  gelouterd1 door           
waakzaamheid gesterkt en beveiligd      
streeft hij naar  het einddoel1 den     
grooten vrede4 ,geen pasklaar gemaakt   
geloof1 geen  steunen op een verlosser1 
boven alles eigen krachtsinspanning moet
 er  hem brengen4 ,doch1 een voorsmaak  
van den eeuwigen vrede kan hij reeds    
hier genieten4 ,als hij alleen terneder 
zit in het eenzame woud1 als  hij daar  

zich door inkeeren tot zichzelf losmaakt
 van lust en booze  neigingen1 losmaakt 
van vreugde en leed1 als ten slotte zijn
 adem  ophoudt1 dan bereikt hij een     
toestand1 waarin hij al het aardsche is 
ontvloden1 vrij van onreinheid1 vrij van
 zonden1 vast en onwankelbaar4    ,in   
dien toestand wordt alles hem klaarheid4
 ,in extase aanschouwt hij  de          
wandelingen1 die hij in 't verleden     
heeft doorgemaakt1 leest hij  de        
gedachten van anderen4 ,hij ziet hoe    
alles ontstaat en vergaat1  straks zal  
hij ook de laatste schrede doen en wordt
 hij1 door het  ophouden van alle       
hechten aan het aardsche1 van zonde vrij
 en komt  tot verlossing en heiligheid4 
,is dat alles slechts--zooals ook       
,oldenberg #ajc het  voorstelt1--slechts
 ziekelijke verbeelding8 ,wie eenigszins
 bekend is  met de verschijnselen van   
somnambulisme en extase ook in onzen    
tijd1  zal dit geenszins beweren1 maar  
zal moeten erkennen1 dat er is3  een    
geestelijk zien1 een hoogere            

verlichting1 die juist dan ons  deel    
wordt1 als al 't aardsche verre van ons 
is en de wereld der  zinnen is gesloten1
 en dat er dus--ook in deze             
verzekeringen van het  ,boeddhisme--een 
diepe bron van waarheid is verborgen4   
,boeddha zelf treedt op dien weg des    
heils vrij wel op den  achtergrond4 ,hij
 is niet meer dan het voorbeeld dat den 
leerling sterkt  in zijn strijd4 ,hij is
 geen ,verlosser1 die van buiten af     
zaligheid  aanbrengt4 ,neen3 hij is de  
eerste1 die worstelend en strijdend het 
ware pad des heils heeft gevonden3      
anderen volgen4 ,na hem zullen  komen   
andere ,boeddha's1 die het rad der leer 
in beweging brengen4    ,niet zijn      
persoon maakt zalig1 maar zijn leer3    
die1 zoo sprak hij  stervend tot        
,ananda1 is de ,meester als ik ben      
heengegaan4 ,als zij  die volgen1 zullen
 ook ook zij eenmaal komen tot den      
,grooten ,vrede1  die voor allen bereid 
is1 maar die slechts bereikt kan worden 
waar  alle hartstocht is gedoofd1 waar  

alle begeeren heeft opgehouden4         
,,vi4 ,het ,boeddhisme in de praktijk4  
,reeds vroeger hebben wij er over       
gesproken dat de gemeente van ,boeddha  
feitelijk een monnikengemeente is3      
zoodat wie ernstig naar het licht       
tracht1 monnik moet worden4    ,dat     
monnikendom is echter gansch iets       
anders1 dan wij ,westerlingen  zouden   
denken4 ,een monnik3 onwillekeurig      
denken wij dan aan de                   
,roomsch-,catholieke monniken1 personen1
 die evenals de geheele  priesterschap  
met een wijding zijn bekleed1 waardoor  
zij als  tusschenpersonen gelden        
tusschen ,god en den mensch4 ,zoo iets  
vinden  wij1 waar het ,boeddhisme ook   
maar eenigszins zuiver is bewaard       
gebleven1 niet4 ,hun monniken deelen    
geen ,sacramenten uit1 dragen  geen     
sleutelen van hemel en hel3 zelf moet de
 mensch de weg des  heils zoeken en     
vinden4 ,aan niemand heeft in de oogen  
van ,boeddha's  volgelingen de          
,allerhoogste zijn gezag in handen      

gegeven3 ,hij werkt  door eeuwige       
wetten3 zijn wil is kenbaar in de wet   
van oorzaak en  gevolg1 die iedereen kan
 verstaan4 ,de monniken vormen eenvoudig
 een  vrije broederschap1 welke ten doel
 heeft den weg te volgen1 die tot  de   
bevrijding leidt4    ,zoo was het van   
den aanvang af4 ,niet lang na den dood  
des ,verhevenen  vroeg een minister van 
koning ,ajatasattu aan ,ananda3 ,is1    
vereerde  ,ananda1 een bepaalde monnik  
door den vereerde aangewezen1 van wien  
hij gezegd heeft3 deze zal na mijn dood 
uw toevlucht zijn8    ,ananda antwoordde
 ontkennend4 ,heeft dan1 vervolgde de   
minister1  de gemeente een bepaalden    
monnik benoemd1 heeft een aantal oudsten
  van hem verordend3 ,hij zal na den    
dood des ,verhevenen onze toevlucht     
zijn8 ,ook nu antwoordde ,ananda        
ontkennend4 ,en de ander vervolgt3      
,wanneer het u aan een toevlucht        
ontbreekt1 vereerde ,ananda1 hoe is  er 
dan eenheid onder u8 ,het ontbreekt ons 
niet aan een toevlucht1  o ,brahmaan1   

wij hebben een toevlucht1 de leer4      
,m4a4w4 geen hirarchie of iets          
dergelijks4 ,zoo was het voorheen1  zoo 
is het nog onder ,boeddha's volgelingen4
 ,en in weerwil 7of juist  daardoor87   
daarvan is der monniken leven van de    
dagen van den ,verlichte  af tot nu toe 
vrijwel hetzelfde gebleven4 ,als wij    
vergelijken1 wat  ,fielding vertelt over
 de monniken van het tegenwoordig       
,boeddhisme in  ,birma en ,oldenberg    
over die van de eerste tijden1 dan      
schijnt bijna  alles hier zuiver bewaard
 te zijn gebleven4    ,we willen u dan  
over der monniken eigenaardig leven een 
en ander  meedeelen4 ,in de eerste      
plaats merken wij op1 dat1 in het       
algemeen1  de toegang tot de gemeente   
7,sangha7 voor ieder openstaat4         
,geopend zij voor allen de poort der    
eeuwigheid1 wie ooren heeft1  hij hoore 
en geloove 't woord4    ,toch wordt voor
 sommigen een uitzondering gemaakt4     
,b4v4 voor die aan  ernstige            
lichaamsgebreken of krankheden lijden1  

voor zware misdadigers1  voor soldaten1 
schuldenaars en lijfeigenen1 niet omdat 
deze laatste  drie minder geacht werden1
 maar omdat hier de rechten van derden  
zouden worden verkort4 ,voorts mochten  
zonen niet in de orde gaan  zonder      
toestemming der ouders en konden        
kinderen eerst met het #ab;e  jaar      
voorloopig1 met hun #bj;e jaar vol lid  
worden4 ,voorloopig en vol  lid1 bij    
jeugdigen van jaren kan dat eerst na    
eenige jaren op elkaar  volgen4 ,bij    
ouderen volgt de voorloopige opname als 
lid en de erkenning  als vol medelid    
spoedig op elkaar4 ,de eerste wijding   
heet ,pabbaja  7het uitgaan1 n4l4 uit de
 wereld71 de tweede ,upasampada 7het    
inkomen74    ,bij de eerste treedt enkel
 de candidaat zelf handelend op1 bij de 
tweede is het de gemeente1 die hem      
opneemt4 ,een en ander ging en gaat  nog
 in hoofdzaak aldus in zijn werk4 ,de   
candidaat verklaart bij het  ,pabbaja1  
dat hij deel wil uitmaken van de        
gemeente1 eene verklaring1  die ook een 

oudere monnik voor hem doen kan4 ,hij   
trekt daarop het gele  gewaad aan1 laat 
zich haar en baard scheren en spreekt   
tot de andere  monnik7en73 ,ik neem mijn
 toevlucht bij ,boeddha4 ,ik neem mijn  
toevlucht  bij ,dharma 7de leer74 ,ik   
neem mijn toevlucht bij ,sangha 7de     
gemeente74    ,daarop volgt dan later1  
soms al spoedig1 de eigenlijke opname1  
waardoor hij dus vol gemeentelid wordt4 
,dit gaat ongeveer in deze voege4 ,voor 
de verzamelde monniken spreekt  de      
candidaat3 ,ik bid de gemeente1         
eerwaardigen1 om de wijding4 ,moge  de  
gemeente1 eerwaardigen1 mij tot zich    
opheffen1 moge zij zich  mijner         
erbarmen4 ,ten tweede en ten derde male 
verzoek ik de gemeente1  eerwaardigen1  
om de wijding4 ,moge de gemeente1       
eerwaardigen1 mij tot  zich opheffen1   
moge zij zich mijner erbarmen4 ,dan     
volgt een soort  verhoor4 ,er wordt     
gevraagd3 ,hoort gij mij ,n4444448 ,nu  
is de tijd  voor u gekomen om waar en   
recht te spreken4 ,ik vraag u1 hoe het  

met  u is4 ,wat zoo is moet gij van     
zeggen3 het is zoo1 wat niet zoo is1    
daarvan moet gij zeggen3 het is niet    
zoo4 ,zijt gij met een der volgende     
ziekten behept3 melaatschheid1          
kropgezwel1 witte uitslag1 tering1      
vallende ziekte8 ,zijt gij een mensch8  
#ajd ,zijt gij een man8 ,zijt  gij uw   
eigen heer8 ,hebt gij schulden8 ,staat  
gij niet in koninklijken  dienst8 ,hebt 
gij verlof van vader en moeder8 ,zijt   
gij volle twintig  jaar oud8 ,hebt gij  
de aalmoezenschaal en de kleederen8 ,hoe
 heet  gij8 ,hoe heet uw leermeester8   
,is nu het antwoord op al deze vragen   
bevredigend1 dan wordt tot  driemaal toe
 aan de gemeente het verzoek            
overgebracht hem de wijding  te geven4  
,de gemeente hoore mij1 eerwaardigen4   
,hier ,n44444 wenscht  als leerling van 
,n4 ,n4 #aje de wijding te ontvangen4   
,hij  is vrij van verhindering4 ,hij    
heeft een aalmoezenschaal en de         
kleedingstukken4 ,n4 vraagt de gemeente 
om wijding met ,n4 ,n4 als zijn         

leermeester4 ,de gemeente verleent aan  
,n4 de ordening met ,n4 ,n4 als         
leermeester4 ,wie van de eerwaardigen er
 voor stemt dat aan ,n4 de  wijding     
wordt gegeven met ,n4 ,n4 als           
leermeester1 die zwijge1 wie er  tegen  
is1 spreke4    ,komt na drievoudige     
herhaling geen tegenspraak1 dan is de   
candidaat  aangenomen en het heet3 ,n4  
heeft van de gemeente de wijding        
ontvangen  met ,n4 ,n4 als zijn         
leermeester4 ,de gemeente is er voor1   
zij zwijgt1  alzoo neem ik dit aan4     
,nu stelt men1 door de schaduw te meten1
 den tijd vast1 waarop de  candidaat is 
opgenomen en deelt hem vervolgens mede  
de vier regelen  der gestrengheid in het
 uiterlijk leven1 luidende aldus3    ,de
 spijs van hem1 die uit het huis naar   
het leven zonder tehuis is  gegaan1     
zullen zijn de beten1 die hij door      
bedelen verkrijgt4 ,zijn  gewaad zal    
gemaakt zijn uit de lompen1 die hij     
verzamelt4 ,zijn  legerstede zal zijn   
onder de boomen des wouds4 #ajf ,zijn   

medicijn  zal zijn de stinkende urine   
van vee4 ,bereiden vrome leeken hem een 
maal3 verleenen zij hem kleeding1       
onderdak1 geneesmiddelen3 't is niet    
verboden die aan te nemen1 doch de      
rechte en wettige levenswijze van  den  
monnik is deze gestrengheid van het     
bedelaarsleven4 ,dan worden  hem        
meegedeeld de vier groote verboden1 door
 welke te overtreden een  monnik        
zichzelf uit de gemeente uitstoot3      
#a4 ,een geordende monnik mag geen      
geslachtsomgang hebben1 ook niet met    
een dier4 ,de monnik1 die               
geslachtsomgang heeft1 is geen monnik   
meer1  hij is geen leerling van den zoon
 van ,sakya4 ,evenals een mensch1 wien  
het hoofd is afgeslagen1 met den romp   
niet leven kan1 zoo is ook een  monnik1 
die geslachtsomgang heeft1 geen monnik  
meer1 geen leerling  van den zoon van   
,sakya4 ,daarvan moet gij uw leven lang 
u verre houden4    #b4 ,een geordende   
monnik mag niet nemen wat hem niet      
gegeven is  7wat men diefstal noemt7 ook

 geen grashalm4 ,de monnik1 die een pada
  #ajg of de waarde van een pada of meer
 dan een pada ongegeven neemt  7wat men 
diefstal noemt7 is geen monnik meer3 hij
 is geen leerling  van den zoon van     
,sakya4 ,evenals een dor blad1 dat van  
den stengel  is losgegaan1 niet meer    
groenen kan1 zoo is ook een monnik1 die 
een pada of de waarde van een pada of   
meer ongegeven neemt 7wat men  diefstal 
noemt7 geen monnik meer3 hij is geen    
leerling van den zoon  van ,sakya4      
,daarvan moet gij uw leven lang u ver   
houden4    #c4 ,een geordende monnik mag
 niet wetens een dier van het leven     
berooven1 ook geen worm zelfs of mier4  
,de monnik1 die wetens een  menschelijk 
wezen van het leven berooft1 zij het dat
 hij een ongeboren  kind doodt1 is geen 
monnik meer1 hij is geen leerling van   
den zoon  van den ,sakya4 ,evenals een  
groote steen1 dien men in twee deelen   
heeft gespleten1 niet meer tot n kan    
worden gemaakt1 zoo is ook enz4    #d4  
,een geordend monnik mag zich niet      

beroemen op bovenmenschelijke           
volkomenheid1 mag zelfs niet zeggen3    
,gaarne vertoef ik in een ledig  huis4  
#ajh    ,de monnik1 die met booze       
bedoeling en uit begeerlijkheid zich    
leugenachtig op bovenmenschelijke       
volkomenheid beroemt1 zij het een       
toestand van verzonkenheid1 van         
verrukking1 van tot zichzelf inkeeren   
7concentratie71 van verheffing of van   
het pad der verlossing1 of  van de      
vrucht der verlossing1 hij is geen      
monnik meer1 hij is geen  leerling van  
den zoon van ,sakya4 ,evenals een       
afgehouwen palmboom niet  meer groeien  
kan enz4    ,met de voorlezing dezer    
vier groote verboden is de ordening     
geindigd4 ,men ziet1 dat alle voorzorgen
 worden genomen1 om onwaardigen  te     
weren en moeilijkheden te voorkomen1    
doch1 van werken op het gevoel1  van    
mystiek is men hier verre verwijderd4   
,het is dan ook geen wijding in een     
geestelijken stand1 die een             
onverliesbaar karakter verleent1 het is 

de vrije aansluiting bij eene           
broederschap1 die men ook weer verlaten 
kan4    ,dit juist maakt dat in het     
,boeddhistische monnikendom niet die    
groote1 donkere vlekken zijn te zien1   
welke de ascese overal met zich  brengt4
 ,wordt een monnik de drang naar de     
wereld te sterk1 valt hem  de strijd    
tegen de zinlijke neigingen zijner      
natuur te zwaar1 welnu3  niets belet hem
 heen te gaan4    ,het is beter1 de     
geestelijke oefening vaarwel te zeggen  
en zijn  zwakheid te erkennen1 dan als  
geestelijke te zondigen4    ,zondigt    
echter de monnik tegen de hoofdgeboden1 
dan kan hij door  de gemeenschap worden 
uitgestooten4 ,iets wat echter niet     
veelmalen  geschiedt1 daar een monnik1  
die tegen zijn regels handelt1 zoozeer  
door het publiek wordt veracht 7een     
publiek dat zijn aalmoezenschaal  dan   
niet met voedsel vult7 dat hij vanzelf  
tot heengaan is gedrongen4    ,hebben   
wij gezien hoe de monniken worden       
opgenomen1 aan welke  verplichtingen zij

 moeten beantwoorden3 wij werpen thans  
een blik op  hun dagelijksch leven4     
,we merkten reeds op dat het leven der  
monniken zich door eenvoud moet         
kenmerken3 doch1 niet zoo dat het in    
overdreven gestrengheid ontaardt4       
,dit komt in alles uit4 ,eenvoudig zijn 
ook tegenwoordig in  ,birma--een land1  
waar het ,boeddhisme vrij zuiver de oude
 traditin  heeft bewaard--de            
kloostergebouwen doch vriendelijk door  
boomen  omgeven4 ,naast het klooster    
vindt men pagoden3 koepelvormige        
verhevenheden1 die het graf van den     
meester voorstellen3 waarbij  men       
nederknielt om gedeelten uit de heilige 
boeken op te zeggen3  soms reeds in den 
vroegen morgen1 als het nauwelijks dag  
is4    ,binnen in het klooster1 dat     
meestal niet heel groot is en van hout  
gebouwd1 ziet men een beeld van den     
,verlichte1 doch van hem alleen3  andere
 heiligen kent men niet4 ,verder gewone 
dingen voor huiselijk  gebruik1 soms    
enkele boeken4 ,want eigendom mag een   

monnik niet  bezitten3 geen geld of     
goed1 geen artikelen van weelde4        
,iederen morgen doen de monniken--bij   
ieder dorp in ,birma is  een            
klooster--hun rondgang door het dorp4   
,den blik op den grond  geslagen1 de    
aalmoezenschaal in de hand1 gaan zij van
 huis tot huis1  zwijgend staan zij een 
oogenblik voor de deur1 en als zij      
voedsel  ontvangen--geld mogen zij onder
 geen beding aannemen--gaan zij         
zwijgend weer verder4 ,voor den middag  
zijn ze weer in 't klooster  terug4 ,dan
 volgt de maaltijd3 waarbij dan het 's  
morgens verzamelde3  meestal rijst1     
wordt gebruikt4 ,dat is de eenige       
maaltijd3 op andere  tijden voedsel te  
gebruiken is den monnik niet geoorloofd4
    ,na den maaltijd mogen de monniken  
zich niet meer naar het dorp begeven1   
wel mogen zij in hun klooster personen  
ontvangen4 ,trouwens3 dat moet  wel1 in 
,birma toch is ook het onderricht der   
jeugd geheel in handen  van de monniken4
 ,deze zijn het1 die haar leeren lezen  

en schrijven en  haar gedeelten uit de  
heilige boeken van buiten doen leeren4  
,voorts is  ook een groot deel van den  
dag aan lezen en overwegen van de       
heilige  boeken en aan stille           
overpeinzing gewijd4 ,arbeid in den     
gewonen zin  des woords3 arbeid der     
handen wordt echter door de monniken    
niet  verricht1 bedelen is hun          
onderhoud4 ,die bedelaars staan echter1 
al  bemoeien zij zich noch met de       
politiek1 noch met de regeering--tenzij 
om soms voor verdrukten te pleiten--in  
hooge eer4 ,met heer worden  zij        
aangesproken1 ook door de voornaamsten  
des lands4 ,en als een  aanzienlijk man 
een monnik ontmoet zal hij de knie      
buigen en den  monnik laten voorbijgaan4
    ,zoo gaat het dagelijksch leven der 
monniken in stilte en kalmte  voorbij4  
,slechts enkele malen wordt de          
eentonigheid daarvan onderbroken  door  
dat zij ter maaltijd worden uitgenoodigd
 en ook door #ad daagsche               
biechtsamenkomsten4 ,die                

biechtsamenkomsten dateeren van oude    
dagen1 de  biechtformule ,patimokha is  
ook zeer oud1 wij vermelden die straks4 
,deze  samenkomsten dan hebben plaats   
met vollen maan en met nieuwen maan1  op
 den vastendag1 een dag1 die dezen naam 
heeft van ouds1 maar waarop  inderdaad  
door de ,boeddhisten niet gevast wordt4 
,op deze samenkomsten1 waartoe de oudste
 monnik uit een distrikt  de monniken   
oproept1 komen alle monniken in een der 
kloosters  bijeen4 ,niemand mag afwezig 
blijven3 voor krankzinnigen en kranken  
moet een der andere broeders verklaren  
dat zij rein zijn4 ,kan niemand  die    
verklaring afleggen1 dan draagt men den 
zieke in zijn stoel ter  vergadering1   
of3 men komt bij zijn bed tezamen4 ,doch
 nooit mag deze  heilige vergadering    
onvoltallig zijn4    ,bij 't licht der  
fakkels--de vergadering heeft in den    
avond  plaats--nemen alle monniken op   
hunne bestemde plaatsen zitting4 ,geen  
leek1 candidaat of non mag hierbij      
tegenwoordig zijn4 ,daarop draagt  n der

 monniken1 bij voorkeur de oudste1 de   
,patimokha voor3 de  biechtformule4     
,hij spreekt dan aldus3 ,de gemeente1   
eerwaardigen1 moge mij  hooren4 ,heden  
is het vastendag1 de #ae;e der halve    
maand4 ,als de  gemeente bereid is moge 
zij vastendag houden en de biechtformule
  hooren voordragen4 ,wat moet de       
gemeente van te voren doen8 ,spreek de  
verklaring der reinheid uit1 gij        
eerwaardigen4 ,ik wil de biechtformule  
voordragen4    ,de gemeente antwoordt3  
,wij allen die hier zijn1 hooren en     
bedenken  deze wel4    ,wie een fout    
gepleegd heeft1 gaat de voordragende    
voort1 moge haar  bekennen4 ,wie geen   
fout heeft moge zwijgen4 ,uit uw zwijgen
 zou ik  afleiden1 dat de eerwaardigen  
rein zijn4 ,evenals een enkel mensch1   
wanneer hem een vraag is gesteld1       
antwoorden moet1 zoo is het ook bij     
zulk een vergadering1 als de vraag      
driemaal is gesteld4 ,een monnik1  die  
op een driemaal herhaalde vraag een     
fout1 die hij gepleegd  heeft en die hij

 zich herinnert1 niet bekent1 is aan    
leugen1 wetens  begaan1 schuldig4       
,wetens uitgesproken leugens1           
eerwaardigen1 brengen  verwoesting1     
heeft de verhevene gezegd4 ,daarom moet 
een monnik1 die  iets misdreven heeft1  
zich dat herinnert en daarvan rein      
begeert te  worden1 zijn fout bekennen4 
,wat hij bekent zal hem licht vallen4   
,daarna wordt de biechtformule          
uitgesproken1 eerst worden genoemd de   
vier hoofdzonden1 die uitgaan uit de    
gemeente met zich brengen4 ,alzoo  wordt
 gehandeld over geslachtsgemeenschap1   
diefstal1 moord en de  aanmatiging van  
geestelijke volkomenheid4 ,vervolgens   
komt de driemaal  herhaalde vraag3 ,ik  
vraag de eerwaardigen3 zijt gij van deze
 zonden  rein8 ,ten tweeden maal vraag  
ik3 ,zijt gij rein8 ,ten derden maal    
vraag ik3 ,zijt gij rein8 ,als alles    
zwijgt is het antwoord3 ,rein zijn      
hieraan de eerwaardigen1 daarom zwijgen 
zij1 aldus neem ik dit aan4    ,daarop  
worden andere zonden opgenoemd3 zulke1  

die een terugzetting met  zich brengen2 
vervolgens andere1 die door de          
bekentenis zelve kunnen  worden         
verzoend4 ,wel twee honderd             
verschillende artikelen1 die zich  over 
het geheele leven uitstrekken worden dan
 opgesomd4 ,daarin wordt  tot in        
kleinigheden afgedaald1 doch ook        
kleinigheden hebben soms groote         
beteekenis4 ,zoo ging het in oude dagen 
onder ,boeddha's volgelingen1  zoo gaat 
het nog4    ,een bizondere1 eigenaardige
 beteekenis had1 reeds van oude dagen   
af1  de regentijd1 die in ,indi ongeveer
 van ,juni tot ,october duurt4 ,die     
tijd was voor reizend prediken          
ongeschikt en werd dus doorgebracht in  
stille teruggetrokkenheid4 ,was hij ten 
einde1 dan kwamen de leerlingen         
plechtig te zamen4 ,allen zaten zij     
neder1 in eerbiedige houding op  den    
grond1 met gevouwen handen hun          
medebroeder smeekend1 om1 indien  hij in
 dien tijd een schuld had begaan1 deze  
te noemen4 ,ik noodig1  zoo heet het1 de

 gemeente uit1 om1 indien gij iets van  
mij gezien  of gehoord hebt1 of         
verdenking tegen mij koestert1 erbarmen 
met mij  te hebben en te spreken1 als ik
 het inzie1 zal ik er boete voor doen4  
,zoo was in oude dagen die regentijd een
 tijd voor godsdienstige  bespiegeling  
en inkeer tot zichzelf4 ,en--zoo is het 
ook nu nog4 ,in  ,birma is dat nog de   
tijd1 zooals ,fielding #aji het         
uitdrukt1 om den  grond te bereiden voor
 het gewas1 de zielen voor de           
eeuwigheid4 ,dan  leven ook vele leeken 
op de wijze der monniken4 ,zij eten voor
 den  middag en onthouden zich van      
tabak4 ,geen spelen zijn er dan1 geen   
huwelijken worden er gesloten4 ,ook     
worden dan de zondagsbijeenkomsten  #aaj
 veel talrijker bezocht dan anders4     
,in ,ceylon brengt ook de wastijd       
eigenaardige gebruiken met zich4 ,de    
monniken verlaten hun gewone huizen en  
leven in kleine hutten1 door  de boeren 
daarvoor opzettelijk gebouwd4 ,zij      
houden dan een reeks  diensten1         

bestaande in voorlezingen uit de        
,pitaka's1 #aaa de heilige  boeken1     
waarnaar dan oud en jong1 arm en rijk   
komt luisteren4 ,onder  de boomen wordt 
een platform opgericht3 overdekt1 doch  
aan de kanten  open1 en met kleeden en  
bloemen versierd4 ,daaromheen zitten    
allen dan  aandachtig neder1 en vooral  
naar de lezing der ,yataka's1 de        
vroegere  levens van ,boeddha1 wordt met
 groote belangstelling gehoord4         
,overigens wordt in de meeste           
,boeddhistische streken aan wat wij     
prediken zouden noemen weinig of niet   
gedaan4 ,wel komt in ,birma des         
,zondags veelal een monnik in een       
rusthuis--overal heeft men daar         
rusthuizen langs de wegen1 meest door   
milddadigheid ten behoeve van  het      
publiek geschonken--een gedeelte uit de 
heilige boeken voorlezen4    ,een soort 
predik- of priesterambt bekleedt echter 
de ,boeddhistische  monnik niet3 niemand
 denkt er b4v4 in ,birma aan een monnik 
bij een  stervende te roepen1 om b4v4   

gebeden te zeggen4 ,het zijn dan ook    
geen tusschenpersonen tusschen ,god en  
den mensch1 maar personen1  die1 in     
vrije broederschap den weg bewandelen1  
die tot den grooten  vrede voert4 ,ook  
hun godsvereering is zeer eenvoudig3    
althans  wanneer we daar laten het      
,boeddhisme1 zooals het in ,tibet       
optreedt1  waar het geheel en al--beter 
kunnen wij het niet met een enkel woord 
uitdrukken--tot een ,roomsch-,catholiek 
gekleurd ,boeddhisme is geworden1  met  
een paus1 offers1 plechtige1            
geheimzinnige ceremonies enz4 ,maar dat 
vertegenwoordigt allerminst den         
eigenlijken geest van dezen godsdienst4 
,de monnik in ,birma bepaalt zich tot   
het uitspreken van gewijde  teksten bij 
de pagode1 waarin vooral de erkentenis  
dat alles ellende  en verdriet is op den
 voorgrond treedt4 ,ook bij de          
godsdienstige  feesten aldaar--het      
groote godsdienstige feest heeft plaats 
na den  regentijd--is er weinig ander   
ceremonieel4 ,monniken en leeken komen  

in de pagodes bidden1 bloemen en        
geschenken worden aan de monniken       
gegeven1 de klokjes der groote pagoden  
luiden met vriendelijken klank3  doch   
niets van een statigen eeredienst1 die  
trouwens in het kader  van het          
,boeddhisme niet zou passen4    ,wel    
werden reeds vroeg in eere gehouden vier
 heilige plaatsen1 met  den stichter van
 den godsdienst in verband staande3 de  
plaats waar  ,boeddha is geboren1 die   
waar hem de hoogste verlichting ten deel
 viel1  die waar hij het rad der        
gerechtigheid draaide m4 a4 w4 het eerst
  predikte1 die waar hij het ,nirvana   
inging4    ,we spraken tot nu toe enkel 
over monniken1 doch er zijn ook         
,boeddhistische nonnen--hoewel veel     
minder in getal3 de vrouwen  hebben     
daarin geen lust1 al ontbreekt het hun  
overigens geenszins  aan godsdienstige  
belangstelling4 ,is het soms ook omdat  
de nonnen  zoover beneden de monniken   
zijn gesteld8 ,boeddha zelf had trouwens
  geen lust om een nonnenorde in 't     

leven te roepen1 #aab maar werd  door de
 omstandigheden daartoe gedwongen4      
,wat de nonnen betreft1 van haar heet   
het o4 a4 ,een non1 al is zij  ook sinds
 honderd jaar geordend1 moet iederen    
monnik1 al is deze eerst  dien dag      
geordend1 de eerbiedige begroeting      
brengen1 voor hem opstaan1  de gevouwen 
handen verheffen1 hem naar behooren     
eeren4 ,deze ordening  moet zij achten1 
heilig houden1 bewaren1 eeren1 en haar  
leven lang  niet overtreden4 #aac    ,in
 hetzelfde geschrift wordt haar ook     
voorgeschreven dat zij den  regentijd   
niet mogen doorbrengen in een distrikt1 
waar zich geen  monniken bevinden1 dat  
zij iedere halve maand de monniken over 
de  biecht moeten raadplegen en hun om  
de prediking van het heilige  woord     
verzoeken4    ,ook bij het zelfonderzoek
 na den regentijd moeten zij de monniken
  door een bode doen vragen of dezen    
niets hebben in te brengen1 enz4    ,m4 
a4 w4 de nonnen hebben zeer weinig in te
 brengen4    ,moeten de nonnen dus in   

alles de monniken raadplegen1 toch moet 
een  strenge scheiding bewaard blijven4 
,geen monnik1 die voor de nonnen  moet  
prediken mag hun huis betreden1 behalve 
indien hij eene kranke  moet toespreken4
 ,geen monnik mag met een non op weg    
zijn1 op een  schip zijn1 naast haar    
zitten zonder getuigen4    ,nog verdient
 de aandacht dat de nonnen niet--zooals 
monniken in  ,boeddhistische landen soms
 doen--mogen leven in de eenzaamheid van
  het woud4    ,komen die geboden alleen
 voor uit het denkbeeld van de          
minderwaardigheid der vrouw8 ,ja en     
neen4 ,neen voorzoover het een  groote  
dwaling zou zijn om te meenen dat de    
vrouwen in landen waar  het ,boeddhisme 
zuiver wordt beleden een soort slavinnen
 zouden zijn1  dat is althans in ,birma 
volstrekt niet het geval3 de vrouw heeft
 daar  in het burgerlijke gelijke       
rechten schier als de man4    ,de       
,birmaan zegt echter van de vrouw ten   
opzichte van zijn godsdienst3  de vrouw 
begrijpt het zoo niet4--,en--dat is het 

ook4 ,de vrouwen in  ,birma zijn van een
 zachte1 teeder- hartstochtelijke1      
liefhebbende  natuur2 hun vrouwelijk    
gemoedsleven komt feitelijk in verzet   
tegen  sommige artikelen van hun geloof4
 ,zij hebben een groote bewondering     
voor ,yaodhara1 de vrouw van den        
,verlichte4 ,die was godsdienstig1  maar
 't brak haar hart1 dat zij scheiden    
moest van haar geliefde3  dat kn zij    
niet begrijpen4 ,zoo nu zijn de vrouwen 
in ,birma nog4 ,zij  werken mede met    
alle macht om bedwelmende dranken en het
 dooden van  dieren tegen te gaan4 ,zij 
volgen nauwgezet de voorschriften van   
den  godsdienst op3 maar1 zegt          
,fielding1 indien de godsdienst haar    
zegt3  ,verlaat al wat gij liefhebt1    
alles waaraan uw hart gehecht is1  want 
het is ijdel3 zie het licht en bereid   
uwe ziel voor den ,grooten  ,vrede1 dan 
deinzen zij terug3 ,heer1 dat kunnen wij
 niet1 het zou  te vreeselijk voor ons  
zijn4    ,een man die in ,birma afstand 
doet van de wereld wordt geprezen1 een  

vrouw niet4 ,ook bij de vrouwen zijn    
nonnen niet in aanzien1 wie tot  den    
,groote ,vrede zal komen moet eerst als 
man worden wedergeboren4    ,der vrouwen
 gemoed teekent echter een zeker protest
 aan tegen de  hardheid der             
,boeddhistische leer4    ,dat blijkt ook
 bij 't gebed3 ,bidden--dat is voor den 
,boeddhist  geenszins spreken tot ,god1 
opdat hij wenschen verhoore3 neen1      
bidden  is overpeinzen van den weg des  
heils3 is zich vertrouwd maken met de   
eeuwige wetten der gerechtigheid4 ,er   
wordt niet gebeden1 om den ,boeddha     
goed te doen1 maar om de liefde tot hem 
op te wekken in 't hart4    ,toch3      
,boeddhistische vrouwen bidden soms     
anders4 ,fielding verhaalt3  #aad ,ik   
herinner mij dat ik eens op het terras  
van een beroemde  pagode stond1 de      
gouden torenspits voor mij en           
gebeeldhouwde altaren  rondom en daar   
een vrouw zag liggen1 haar aangezicht   
naar de pagode  gekeerd4 ,zij bad vurig1
 z vurig dat haar woorden verstaanbaar  

waren1  want zij stoorde zich aan       
niemand1 zoo bedroefd was zij2 en wat   
zij  vroeg was dit3 dat haar kind1 haar 
kleintje niet sterven zou4 ,zij hield   
het kleine kindje in haar armen1 en als 
zij er naar keek waren haar  oogen vol  
tranen4 ,want het was heel ziek1 de     
ledematen waren niets  dan vel en been1 
met dikke knien en ellebogen1 en het    
gezichtje was  geheel uitgeteerd4 ,het  
was zelfs te zwak om belang te stellen  
in al  de nieuwe dingen rondom3 het     
opende alleen nu en dan ternauwernood   
even de vermoeide oogjes4    ,geef dat  
hij herstelle1 geef dat hij gezond      
worde1 riep de vrouw  telkens weer4     
,tot wien smeekte zij8 ,ik weet het     
niet4    ,mijn heer1 er moet wel iemand 
zijn4 ,iemand4 ,een geest1 die 't hooren
  kan4 ,wie weet het8 ,er zal toch wel  
iemand mij helpen8 ,de menschen  zouden 
mij helpen1 als zij konden1 maar zij    
kunnen niet2 er moet toch  wel iemand   
zijn8    ,zoo bidden ,boeddhistische    
vrouwen meermalen4 ,vrouwen zeggen de   

monniken begrijpen het nooit--          
,hebben wij hier niet op treffende wijze
 het liefderijk hart van de  vrouw1 dat 
niet tevreden is met eenige wetten1 die 
alles besturen1  dat niet1 ook niet voor
 een hoog ideaal1 scheiden wil van wien 
zij  innig liefheeft8 ,en--hoe hoog wij 
,boeddha stellen3 brengt dit toch  niet 
aan 't licht dat er in zijn godsdienst  
is1 ik zeg niet gemis  van              
welwillendheid1 maar van warmte8        
,ongemerkt zijn wij zoo van de monniken 
gekomen tot de leeken4 ,eigenlijk  zijn 
dezen geen lid der gemeente1 de gemeente
 is er eene van  monniken4 ,toch3 zij   
zijn onderwezen in de leer van den      
,verlichte1  zij nemen bij hem en zijne 
leer hunne toevlucht1 de vijf geboden   
#aae zijn hun heilig4    ,doch een soort
 lidmaatschap van een kerk hebben zij   
niet4 ,de eenige  censuur die over hen  
wordt uitgeoefend is deze3 dat de       
monniken geen  gaven van hen aannemen   
als zij zich zeer hebben vergrepen4     
,hoe openbaart zich het ,boeddhisme bij 

de leeken8 ,o4 a4 hierin dat  zij den   
regentijd in 't bizonder1 gelijk wij    
reeds zagen1 wijden  aan                
godsdienstoefeningen1 ook dat zij des   
,zondags--vooral ook in den             
regentijd--in rusthuizen samenkomen1    
daar komt somtijds dan ook een  monnik  
een gedeelte uit de heilige boeken      
voorlezen1 om dan telkens  weer peinzend
 te herhalen en te overdenken1 dat het  
leven slechts is  ellende1 moeite1      
verdriet4    ,of zij daarom overigens   
zoo terneergedrukt zijn8 ,neen4 ,hun    
leven  gaat gewoonlijk voort in kalme   
onbezorgdheid4 ,jacht naar rijkdom is   
met name den ,birmaan geenszins eigen4  
,heeft hij zich eenig fortuin           
vergaderd1 dan laat hij rusthuizen      
inrichten1 pagoden versieren1  kloosters
 bouwen en dergelijke4 ,van ons         
,westersch sparen en garen  weet hij    
niet af4 ,waartoe zou hij het doen8     
,waarom zich 't leven  moeilijk te      
maken8 ,zij hebben voorts weinig        
behoeften1 hun leven  is--in            

overeenstemming met den geest van hun   
godsdienst--evenver van  weelde als van 
zelfkastijding4    ,als wij ,birma en   
zijn bewoners beschouwen1 dan moeten wij
 erkennen  dat de ,boeddhisten--hier heb
 ik ook op de leeken het oog--meer van  
hun  geloof in het leven terecht brengen
 dan de ,christenen van het hunne4 ,is  
dat omdat het geloof beter is8 ,neen1   
maar omdat het ,christendom1  zooals wij
 het vaak opvatten1 veel verder afstaat 
van het eigenlijke  ,christendom1 dan   
der ,birmanen ,boeddhisme van den geest 
des ,verlichten4    ,in de eerste plaats
 is hun geloof praktisch4 ,boeddha sprak
 weinig of  niet over ,god1 niet omdat  
hij niet in ,hem geloofde1 maar omdat   
hij  bij voorkeur niet verder ging dan  
zijn waarneming1 die slechts kon  komen 
tot de wet der gerechtigheid4 ,zoo doen 
ook zijn volgelingen4 't  ,is den       
monniken zelfs ongeoorloofd zich met het
 bovennatuurlijke in  te laten en het   
ligt ook niet zeer in den geest der     
leeken4    ,wat hun levensopvatting     

betreft3 liefde en medelijden wordt     
onder hen  aangetroffen1 de oorlog is in
 hun oog een gruwel1 't kan niet in hen 
opkomen die met ,boeddha of het ,nirvana
 te verbinden1 zooals soms de           
,christenen doen1 die vaandels wijden en
 den ,god der heirscharen  aanroepen1   
terwijl ,jezus sprak3 die het zwaard    
nemen zullen door  het zwaard vergaan4  
,goede soldaten vormt het ,boeddhisme   
niet1 ook  daarom niet1 omdat het       
denkbeeld van discipline in strijd is   
met hun3  ieder werkt zijn eigen heil4  
,dat individueele toont zich ook op     
andere wijze eigenaardig4 ,als  gij een 
weg betreedt1 die u straks over een     
wrakke brug voert1 zal  niemand u       
waarschuwen4 ,als gij in het water u    
werpt1 zal niemand u  redden tegen uw   
zin1 als gij niet om hulp roept3        
ongevraagde raad  geldt voor            
heerschzucht4    ,dat zelfde            
individueele treedt ook in hun leer over
 straf en boete  op den voorgrond4 ,van 
,boeddha heeft men geen godheid gemaakt 

die de  straf voor anderen onderging4   
,geen plaats is hier ook voor vergeving 
in den alledaagschen zin3 de gevolgen   
van het kwaad moet ieder boeten1  dat is
 een eeuwige wet1 een onontkoombaar     
iets4 ,doch wie geboet heeft1  heeft ook
 zijn straf ondergaan1 en is er niet    
minder1 doch beter om4    ,hoe men dat  
anders--en naar mij voorkomt beter      
begrijpt dan wij--kwam  uit in de       
volgende gebeurtenis1 die eenige jaren  
geleden in ,rangoon  geschiedde4 #aaf   
,een ,engelsch officier verloor eenige  
banknoten4 ,het bleek dat een  der      
bedienden ze gestolen had3 hij werd     
gearresteerd en bekende4 ,de  officier  
had gaarne de aanklacht ingetrokken1    
doch dat kon niet4 ,de  jongen werd     
gestraft1 ofschoon zijn meester hem     
gaarne de schande  der gevangenis had   
bespaard4    ,zes maanden werd hij      
opgesloten4 ,de meester vergat het      
geval1 doch1  na 't eindigen van den    
straftijd kwam de jongen1 blij en       
opgewekt1  bij zijn meester terug4      

,hij vond dat het vanzelf sprak dat hij 
weer in dienst zou worden  genomen4 ,hij
 had immers zijn straf nu ondergaan6    
,de ander wilde hem echter niet weer    
hebben1 hij had in de gevangenis        
gezeten4 ,en--of de jongen sprak--dat   
hij langen tijd was gestraft  geweest1  
het mocht niet baten4    ,wie had hier  
zuiverder moraal8 ,de ,boeddhist of de  
,christen8 't ,kan  dunkt me aan geen   
twijfel onderhevig zijn1 maar 't bewijst
 wel dat  de ,christenen hun eigen      
geloof1 althans de zoo bekende          
gelijkenis  van den verloren zoon1 nog  
maar slecht verstaan4    ,voor ons      
verbasterd inzicht is straf slechts een 
vernedering1 die wij  liefst ons zelf en
 anderen moeten besparen1 voor den ander
 was zij  boete3 reiniging der ziel--in 
overeenstemming immers met zijn geloof1 
dat ons de wet der gerechtigheid leert1 
die ons door lijden ten slotte  voert   
tot den ,grooten ,vrede4    ,als wij dit
 indenken1 begrijpen wij ook beter het  
merkwaardige  verschijnsel1 dat zelfs   

aanvoerders van rooverbenden1 op wier   
hoofd  een prijs is gesteld1 zich vaak  
vrijwillig bij den rechter komen        
aanmelden4 ,de straf moet immers        
strekken tot heil8    ,dat is het1 wat  
hen ook vrede geeft in 't aangezicht des
 doods4 ,geen  eeuwige hel1 geen hemel1 
die zich direct voor hen opent1 gaan zij
  tegemoet1 doch hun volgend leven hangt
 af van het tegenwoordige3 de  hemel is 
voor den zondaar gesloten1 doch niet    
voor eeuwig4 ,eenmaal  zullen allen1    
nadat zij wijsheid geleerd hebben uit   
het lijden1  tot den ,grooten ,vrede    
komen4    ,wanneer een ,birmaan         
stervende is komen geen monniken gebeden
  zeggen3 ook spreken geen              
bloedverwanten of vrienden met hem over 
't hiernamaals4 ,wat dan8 ,een vriend   
zal komen en hem zeggen3 ,denk  aan de  
goede daden1 die gij gedaan hebt3 en die
 zal hij herinneren1  opdat de oude van 
dagen bij die vriendlijke herinneringen 
straks zacht  insluimert4 ,is dat geen  
troost voor 't menschenhart8 ,ook       

gelooft men  in ,birma dat1 wanneer de  
mensch sterft1 zijn geheele leven met al
  zijn onderdeelen voor zijn oogen komt 
als een landschap1 dat in den  donkren  
nacht door een bliksemstraal eensklaps  
geheel verlicht wordt4    ,en--dit      
geloof rust--in 't voorbijgaan merk ik  
dat op--inderdaad  op goede gronden3 met
 name personen die den dood door        
verdrinking  nabij waren hebben van     
zichzelf iets dergelijks getuigd1 gelijk
 vele  westersche waarnemingen          
uitwijzen4    ,moeten wij ten slotte    
niet dankbaar erkennen dat ook het licht
 van  ,azi een schoon en heerlijk       
schijnsel geeft voor der menschen voet1 
ook al zijn we niet blind voor zijn     
eenzijdige kleur8 ,en is niet dit       
vooral de groote kracht van de          
,boeddhistische leer1 dat wel het kwaad 
in zijn boosheid1 het goede in zijn     
heerlijkheid wordt erkend1 maar  dat    
alle loonzucht hier over boord is       
geworpen en men in stede van  een       
uitwendige vergelding erkent een        

eeuwige1 onwankelbare ordening1  die    
rust en vrede geeft aan 't hart1 dat    
uitgaat naar liefde en plicht1  doch    
duisternis aan wie haten en onrecht     
doen8    ,geen godsdienst kunnen wij ons
 voorstellen1 geschikt voor de kinderen 
van ons geslacht1 of in deze dingen moet
 hij bij ,boeddha ter schole  gaan4     
,,vii4 ,de voortgang en ontwikkeling van
 het ,boeddhisme4      ,wanneer wij het 
hier genoemde onderwerp wilden          
behandelen in alle  uitvoerigheid1      
zouden wij nog wel een gansch lijvig    
boekdeel daaraan  kunnen wijden4 ,we    
zouden dan moeten spreken over          
verschillende secten1  die in de schoot 
van het ,boeddhisme ontstonden1 over al 
de landen1  waarheen het zich           
uitbreidde1 en de wijziging1 die het    
daarbij soms  onderging4 ,dat alles zou 
ons echter te ver voeren en niet passen 
bij  het kader van dit werk4 ,toch zijn 
een paar dingen uit de geschiedenis  van
 het ,boeddhisme voor ons van zooveel   
belang1 dat wij daarover  niet willen   

zwijgen4 ,en wel3 de verschillende oude 
kerkvergaderingen1  het vormen van de   
verzameling der ,heilige ,schriften1 het
 optreden van  het ,boeddhisme als door 
den staat beschermde godsdienst onder   
,aoka1  en ten slotte met een enkel     
woord3 de uitbreiding van het           
,boeddhisme  in andere landen en zijn   
ondergang in ,indi4    ,allereerst dan  
over de oude concilies4 ,drie worden ons
 genoemd3  dat van ,rajagriha1 van      
,vaisali en van ,patna4 ,het eerste zou 
gehouden  zijn1 aldus verhaalt          
,buddaghosa1 een soort ,boeddhistische  
kerkvader1  nabij ,rajagriha4 ,daar toch
 waren achttien groote kloosters1 met   
monniken gevuld4 ,men verzocht dus van  
hunnentwege aan den koning van          
,rajagriha1 of hij een groot hol in de  
bergen ten hunnen behoeve voor  die     
vergadering wilde inrichten4    ,de     
koning1 zoo gaat het verhaal voort1 was 
daartoe volkomen  bereid4 ,alles werd   
keurig in gereedheid gebracht3 er waren 
vijfhonderd  bekleede zitplaatsen voor  

de monniken1 een spreekgestoelte voor   
den voorzitter4    ,twee maanden lang   
had men daarmede werk4 ,de monniken     
werden  uitgenoodigd en kwamen          
bijeen--'t was in den wastijd4 ,eerst   
bestond de  vergadering niet uit het    
volle getal3 er waren er #dii1 ,ananda  
had niet  verkregen de ,prajna          
,paramita1 de kennis der onzienlijke    
wereld4 ,dus  was n zetel vacant4 ,doch1
 toen ,ananda des nachts peinsde1 kwamen
  de wonderbare krachten over hem3      
en--door den vloer heen bereikte  hij   
den zetel1 voor hem gereed gehouden4    
,kasyapa was voorzitter en noodigde     
,upali uit om voor te dragen de         
regelen1 door ,boeddha over de orde     
gegeven 7,vinaya74 ,upali zat in de     
preekstoel1 voor ,boeddha bestemd1 met  
den ivoren waaier in de hand4 ,de       
monniken zongen na wat men hun          
voordroeg4    ,daarna kwam ,ananda in   
het spreekgestoelte en droeg de         
uitspraken  over de leer 7,dharma7 voor4
 ,het eerste der ,sutra's1 door ,ananda 

voorgedragen1 was ,brahmajala ,sutra4   
,nu zijn de volgende punten zeer        
merkwaardig3 in het jaar #af v4 ,c4 had 
ook een concilie plaats1 naar de faam   
zegt van #ejj monniken4 ,er  waren er   
slechts #dii1 n was uitgesloten1 doch   
verricht een wonder  en wordt chef4     
,dit concilie was bijeengeroepen door   
koning ,kanishka1 die over een  groot   
deel van ,indi toen regeerde4 ,en--naar 
het schijnt1 heeft hier  de1 later zich 
vormende1 ,mahayana school1 eene        
overwinning behaald op  het meer        
oorspronkelijk ,boeddhisme4 ,nu rekenen 
sommige geleerden het  ,brahmajala sutra
 ook tot de boeken dezer school1 naar   
mij voorkomt  terecht2 omdat het niet   
den geest van het oorspronkelijke       
,boeddhisme  ademt4    ,en ook op dit   
concilie hield men zich bezig met de    
heilige boeken1 met  name om daarop     
commentaren te maken en wel op de       
,sutra's1 de ,vinaya  en de ,abhidharma3
 welke drie ook volgens de zuidelijke   
,boeddhisten  den heiligen canon vormen4

 ,het ligt dus mijns inziens voor de    
hand1  dat dit heele concilie van       
,rajagriha niets anders is dan een      
poging  om--wat later gesanctioneerd    
werd--de goedkeuring der oudheid te     
geven door het reeds kort na ,boeddha's 
dood geldig te maken4    ,even onzeker  
schijnt wat verhaald wordt over het     
tweede concilie1 dat  ongeveer #ajj jaar
 later gehouden werd4 ,meer op vasten   
grond komen wij  echter bij het #c;e1   
dat van ,patna1 dat ongeveer het jaar   
#bdd in ,patna  werd gehouden1 in de    
dagen van koning ,aoka4 ,waarschijnlijk 
is daar  met de verzameling der heilige 
boeken een begin gemaakt4 ,over ,aoka   
en zijn werken willen wij echter        
uitvoeriger spreken1 omdat het hier  een
 vorst geldt1 die het ,boeddhisme met   
groote kracht heeft bevorderd  en wiens 
naam nog immer door de gansche          
,boeddhistische wereld een  goeden klank
 heeft4 ,zooals bekend is drong         
,alexander de ,groote in de  #d;e eeuw  
vr onze jaartelling zegevierend tot in  

,indi door4 ,in die  dagen was ,magadha 
de hoofdstad geworden van een vrij groot
 koninkrijk1  dat echter voor de macht  
van ,alexanders wapenen moest bukken4   
,een avonturier1 uit de handen van den  
koning van ,magadha ontsnapt1  zocht bij
 ,alexander zijn toevlucht4 ,deze rebel 
vergaderde de stammen  van den ,pendsjab
 rondom zich en--toen in #cae v4 ,c4 de 
koning  van ,magadha werd vermoord1     
plaatste hij zich op diens troon4 ,de   
,grieken verjoeg hij uit ,indi4 ,deze   
troonsbeklimming was zeer  merkwaardig1 
omdat zij bewees dat de oude ,indische  
maatschappij  voorbij ging3             
,chandragupta toch was een man van lage 
caste1 evenals  zijn partijgenooten4    
,juist in die dagen kwam het ,boeddhisme
 op en nam  snel in invloed toe4        
,waarschijnlijk begunstigden reeds      
,chandragupta en  zijn zoon dit nieuwe  
geloof4 ,zeker is het dat zijn          
kleinzoon1 ,aoka1  er toe over ging en  
de groote koning der ,boeddhisten werd4 
,hij was  inderdaad de ,dharma ,raj     

7koning der gerechtigheid71 waarvan     
,boeddha1  toen hij in #ebj v4 ,c4 onder
 een vijgeboom zat1 had gedroomd4       
,aoka1 die #bd jaren telde1 toen hij den
 troon beklom1 was eerst een  vroom     
,brahmaan1 die #ej4jjj ,brahmanen       
dagelijks voedde4 ,ook was hij  zeker   
een dapper en bekwaam krijgsman2 althans
 hij veroverde een  groot deel van      
,indi4 ,zekere monnik ,nigrauda bekeerde
 hem tot het  ,boeddhisme4 ,de koning   
werd daarvoor nu een groot ijveraar     
en--tal  van inschriften1 door hem in   
rotsen en steenen gebeiteld in bijna    
alle streken van ,indi--leggen er       
getuigenis van af1 hoe ernstig  hij zijn
 taak opvatte om de nieuwe leer ingang  
te doen vinden en  in het               
maatschappelijk leven de hervormingen in
 te voeren1 die zij  eischte4 ,deze     
inschriften zijn ook in ander opzicht   
voor ons van  groote waarde4 ,immers de 
ouderdom der boeken staat niet altijd   
vast  en--volgens nagenoeg eenstemmig   
oordeel der geleerden--stond ,aoka's    

,boeddhisme vrij dicht bij het          
oorspronkelijk4 ,zij zijn grootendeels  
uitgegeven en alzoo onder het bereik der
 geleerde wereld gebracht4    ,we willen
 er enkele van aanhalen1 die ons doen   
zien welke denkbeelden  over ,god en    
toekomstig leven door den beroemden     
koning werden  gekoesterd4    ,veel te  
verlangen naar de dingen 7dezes levens7 
is ongehoorzaamheid1  zoo herhaal ik3   
7ongehoorzaamheid7 is ook de 7altijd7   
werkzame zucht  naar grondgebied bij een
 vorst1 die den hemel wil gewinnen4     
,belijd ,god  7,isana7 en geloof in     
,hem1 die het waardig voorwerp der      
gehoorzaamheid  is4 ,want gij zult geen 
middelen vinden om den hemel te winnen1 
aan  dit geloof gelijk4 ,o1 streef er   
naar om dit onschatbare kleinood  te    
verkrijgen4    ,aldus spreekt koning    
,devanampiya ,piyadasi 7de door de goden
 geliefde  #aag73 ,het tegenwoordig     
oogenblik en het verleden zijn onder    
dezelfde  vurige hoop voorbijgegaan3    
,hoe zal door de bekeering van den      

koninklijk  geboorne de godsdienst      
worden uitgebreid8 ,als deze zoo        
toeneemt door  de bekeering van de      
laaggeborenen1 hoe zal hij dan toenemen 
als de  hooggeborenen overtuigd worden8 
,overal waar de naam van ,god in eere   
is1 waarlijk daar is godsdienst4        
,aldus sprak ,devanampiya ,piyadasi3    
,daarom heb ik van dit oogenblik  af    
gezorgd dat er godsdienstige redenen    
werden gehouden1 ik heb  godsdienstige  
plichten aangewezen1 opdat de menschen  
daarna luisterend1  er toe gebracht     
worden het rechte pad te volgen en eere 
te geven  aan ,god4    ,ook over een    
volgend leven laat ,aoka zich uit3 ,al  
de moed 7heet het  elders7 dien         
,piyadasi1 de geliefde der goden1 heeft 
getoond is ten  opzichte van een volgend
 leven4 ,aardsche roem brengt weinig    
voordeel1  doch veroorzaakt integendeel1
 verlies van deugd4    ,voor den hemel  
te werken is moeilijk voor een boer en  
voor een prins3  tenzij zij met uiterste
 krachtsinspanning alles opgeven4       

,mogen mijne liefhebbende onderdanen    
geluk verkrijgen in deze en in  een     
volgende wereld4    ,de beminde der     
goden spreekt aldus3 ,meer dan twee en  
dertig en een  half jaar lang ben ik een
 hoorder der wet geweest1 doch ik       
beijverde  mij niet met alle inspanning4
 ,de goden1 die voor dien tijd in       
,jambudvipa als ware goden werden       
beschouwd zijn nu afgezworen444 ,een    
klein 7eenvoudig7 man1 die zichzelf wat 
oefent kan voor zichzelf  groote        
hemelsche zegen verwerven1 en met dat   
doel is deze prediking  uitgesproken4   
,beide1 grooten 7hoogen7 en kleinen     
moeten zich oefenen  en zullen ten      
slotte 7ware7 kennis verkrijgen4 ,en    
deze wijze van  handelen zal wat zijn8  
,van groote gevolgen4 ,want het         
geestelijk goed  zal groeien1 en zal    
steeds sneller groeien1 ten slotte zal  
het telkens  met de helft worden        
vermeerderd4    ,deze prediking is      
gehouden door hem die is heengegaan4    
,twee honderd  vijftig jaren zijn er    

verloopen na het vertrek van den        
leeraar4    ,alles in deze opschriften  
moge niet geheel duidelijk zijn1 zooveel
  is toch wel zeker1 dat het ,boeddhisme
 van ,aoka allerminst een soort  athesme
 mocht heeten4 ,een en ander stemt      
overeen met wat wij reeds  vroeger      
opmerkten1 b4v4 dat de oude ,boeddhisten
 zich ,brahmacharin1  vereerders van    
,brahma noemden en dat in een gesprek   
met de ,brahmanen  ,boeddha niet zegt3  
,brahma vereeren is onzin1 maar wel3 uw 
uitwendige  vereering van ,brahma deugt 
niet4    ,doch1 wij komen tot ,aoka     
terug4 ,deze vergenoegde zich niet met  
in edicten het ,boeddhisme aan te       
prijzen1 neen1 hij trachtte de          
beginselen van het nieuwe geloof ook in 
staat en maatschappij door te  voeren4  
,terecht kan men van hem zeggen1 dat hij
 ,wilberforce vooruit  was in den strijd
 tegen de slavernij1 ,tolsto in zijn    
begeerte om  het zwaard weg te werpen1  
,rousseau en ,fichte in hun wensch om   
den  innerlijken godsdienst aller       

eigendom te maken4 ,ook is treffend zijn
  zorg voor de dieren4 ,we willen u1 aan
 de hand der opschriften zelve  laten   
zien1 hoeveel ,aoka tot stand bracht4   
,wat betreft zijn belangstelling in den 
inwendigen godsdienst denken  wij b4v4  
aan het volgende inschrift3 ,piyadasi1  
de vriend der goden1  hecht minder      
waarde aan aalmoezen en uitwendige      
plechtigheden1 dan  aan het bevorderen  
van den bloei van den inwendigen        
godsdienst4    ,voortgang in ,dharma 7de
 ware leer1 de deugd7 kan op tweerlei   
wijze  worden verkregen1 door vormelijke
 regels1 en door de gevoelens1  welke   
deze opwekken in het hart4 ,in dezen    
dubbelen invloed heeft de  eerste een   
zeer geringe waarde1 de innerlijke      
opwekking is slechts  in waarheid       
belangrijk4    ,wat zijn afkeer van den 
oorlog betreft denken wij aan deze      
inscriptie3    ,piyadasi1 de vriend der 
,devas1 7goden7 stelt alleen op prijs   
den oogst  van het volgend leven4       
,daarom alleen is deze inscriptie       

gegrift1 opdat  onze zonen en kleinzonen
 geen nieuwe veroveringen zouden maken4 
,laten  zij niet denken dat veroveringen
 met het zwaard den naam verovering     
verdienen4 ,laten zij zien den          
ondergang1 de verwarring1 de hartstocht 
die zij medebrengen4 ,ware veroveringen 
zijn alleen die van ,dharma4    ,aoka   
zorgde voor mensch en dier1 hij maakte  
aan slavenmishandeling  een einde1      
verbrak de slavenketenen der menschen1  
zorgde voor reizigers  en monniken op   
liefderijke wijze4    ,hierover         
vermelden de opschriften het volgende3  
,vroeger werden1 in de groote eetzaal en
 den tempel van koning  ,piyadasi1 den  
vriend der goden1 dagelijks honderd     
duizende dieren  geslacht om tot voedsel
 te strekken met hun vleesch 4444 doch  
nu  weerklinkt telkens weer het koor dat
 voortaan geen dier meer zal  worden ter
 dood gebracht4    ,als een mensch      
onderworpen is aan slavernij en slechte 
behandeling1  zal hij van dit oogenblik 
af door den koning van deze en andere   

gevangenschap worden bevrijd4 ,vele     
menschen in deze streken kwijnen in  de 
gevangenis1 daarom was de ,stupa #aah1  
die de bevelen des konings  bevat1 zeer 
noodig4    ,overal is gevestigd het     
dubbele systeem van geneeskundige hulp  
van  koning ,piyadasi1 medische hulp    
voor menschen en medische hulp voor     
dieren444 ,en waar er geen voorraad is  
7van kruiden71 in al deze  plaatsen     
moeten deze worden geplant en gedroogd1 
zoowel wortels  als kruiden4 ,overal    
waar er geen voorraad van is1 moeten zij
 worden  aangebracht en geplant4 ,en aan
 de groote wegen moeten bronnen worden  
gegraven en boomen geplant1 tot het     
welzijn van mensch en dier4    ,in      
sommige ,boeddhistische landen zijn de  
kloosters ook tegenwoordig  de eenige   
plaatsen waar men logeeren kan1 en de   
monniken de eenige  dokters4            
,waarschijnlijk is dus ook hier gedacht 
aan boomen1 die geplant  moeten worden  
bij de ,saugharama1 zooals het toen     
heette4 ,saugharama   tuin der monniken1

 terwijl deze zelf toen ,pavajitani's   
7huisloozen7  heetten tegenover de      
,gahathani 7die een huishouden hebben7  
waarmee  waarschijnlijk de ,brahmanen   
bedoeld worden4    ,doen dus reeds deze 
aanhalingen vermoeden dat in die dagen  
de monniken  meer onder boomen1 dan wel 
in huizen woonden1 de volgende uitspraak
  van ,aoka komt daarmede overeen4      
,wanneer godvruchtigen zullen verblijven
 bij den heiligen vijgeboom1 of         
daaromheen rondwandelen ten einde vrome 
verrichtingen te volbrengen1  zal het   
een voordeel en een genoegen voor de    
landstreek en hare  bewoners zijn om    
geschenken hun aan te bieden1 en        
overeenkomstig  hun edelmoedigheid en   
anderszins1 zullen zij voorspoed of     
tegenspoed  genieten4 ,zij zullen       
dankbaar zijn voor de komst van het     
geloof4 ,wat  dorpen of hun inwoners    
voor de zaak van den godsdienst mogen   
geven  of in stand houden1 de gewijden  
7monniken enz47 zullen het zelfde       
ontvangen1 en1 ten voorbeelde van mijn  

volk zullen zij gestreng in de          
eenzaamheid leven4 ,en eveneens zullen  
de gewijden1 welke zegeningen  zij ook  
uitspreken1 daarin overvloedig zijn4    
,voorts zal het volk in den nacht #aai  
tot toevlucht hebben den  grooten       
myrobolanpruimenboom 7,terminalia       
chebula7 en den heiligen  vijgeboom4    
,mijn volk zal den grooten myrobolanboom
 vermeerderen4 ,en  daar mijn           
godvruchtigen dit doen voor het genoegen
 en het welzijn  van het dorp1 waar zij 
verblijven1 mogen zij rondom den        
schoonen en  heiligen vijgeboom een     
liefelijk verblijf hebben bij het       
volbrengen  van vrome daden4    ,wij    
hebben hier nog niet de kloosters alzoo1
 doch3 een  overgangsvorm4 ,terwijl in  
den eersten tijd ,boeddha's monniken    
twee  aan twee uitgingen ter bekeering1 
zien wij hen nu meer bepaalde           
woonplaatsen innemen in de nabijheid van
 eenig dorp4 ,straks komen  zij in      
kloosters1 in gebouwen te wonen4    ,we 
kunnen echter1 met het oog op de        

toestanden in ,aoka's tijd1  dezen      
overgang zeer goed begrijpen4    ,aoka  
toch had ,indi veroverd1 en had nu      
noodig een leger van verlichte  monniken
 ten einde zijn rijk voor het           
,boeddhisme te winnen4 ,dat groote      
leger moest worden gevoed3 vandaar dat  
aan dorpen en steden werd  opgedragen   
voor de monniken te zorgen3 ook nu nog  
een geliefkoosde taak  der leeken in    
,boeddhistische landen4 ,vandaar ook de 
zoo uitgebreide  aanplantingen van      
mango's1 bananen enz4 ,ook van de       
planting van deze  boomsoorten wordt in 
een der edicten van ,aoka gesproken4    
,uit deze opschriften blijkt voorts dat 
er drie jaarlijksche groote  feesten    
waren in die oude dagen1 wier datum in  
verband met de maan werd  vastgesteld1  
feesten1 waarbij olifanten1 toortsen1   
optochten enz4 te  pas kwamen4 ,tempels 
schenen er toen nog niet te zijn1 de    
godsdienstige  plechtigheden hadden     
plaats in tempels van ongekorven hout   
met de  sterren als lampen4 ,aoka deed  

wat hij kon om het ,boeddhisme uit te   
breiden1 en1 al gingen de monniken in   
die dagen ook reeds zwijgend  rond1 toch
 waren zij waarschijnlijk overigens niet
 zoo gesloten1  hun taak toch was3      
propaganda maken voor het nieuwe geloof1
 waarbij  hun echter werd ingeprent     
vriendelijk en meegaand te zijn tegen de
  ketters4 ,door zulke verzoenende      
manieren zullen zelfs de ketters        
gunstig worden gestemd en zulk een      
gedrag zal het aantal bekeerlingen  doen
 toenemen4    ,dat het echter toch      
propaganda moest zijn1 blijkt uit het   
volgende  in een der edicten3    ,sinds 
langen tijd zijn er geen dienaars van   
den godsdienst  geweest1 die1 zich      
bewegende onder de ongeloovigen1 hen met
 een  overstrooming van godsdienst      
overstelpten1 met een overvloed van     
heilige leeringen4 ,door ,cambodja1     
,gandhara1 ,surasthra1 ,petenica en     
elders zijn er nu aangewezen 7als       
zendelingen71 die hun weg vinden  tot op
 de uiterste grenzen der barbaarsche    

landen1 voor het heil  van allen4       
,omgaande zoowel met de gevreesden als  
met de geachten1 in  ,pataliputra zoowel
 als in vreemde plaatsen1 betere dingen 
leerende1  zullen zij overal            
doordringen4    ,zoo zwerven dus ,aoka's
 monniken als echte huisloozen          
7pavajitani7  overal rond om hun nieuw  
,evangelie te brengen4    ,ook voor het 
uitwendige van den godsdienst deed ,aoka
 veel4 ,hij  bouwde vier stupa's        
7grafheuvels7 ter eere van den          
,verlichte3 n op  de plaats1 waar de    
,verlichte was geboren1 n waar hij de   
verlichting  deelachtig werd1 n te      
,benares1 waar hij het eerst predikte1 n
 te  ,kusinara1 waar hij het ,nirvana   
inging4    ,men weet welke gedachten men
 over de stupa's had4 ,een dood man was 
volgens de oude ,indirs 7en nog is er   
iets van dat geloof over7  machtiger dan
 een levend persoon4 ,meestal stelde men
 zich voor dat  zijne kracht zich       
openbaarde1 waar zijn lijk rustte1 en   
men groef  zelfs daarbij heilige        

vijvers1 waar een buitengewone          
versterking  den vereerders der heiligen
 ten deel viel4 ,over het graf bouwde   
men dan een koepeldak1 daar vereerde men
 de dooden en bracht hun  offers4 ,zoo  
nu deed men met ,boeddha ook4 ,in eene  
oude ,chineesche  ,boeddhistische       
liturgie heet het3 ,ik beschouw het     
gewijde altaar als  eene koninklijk     
edelgesteente1 waarbij de schaduw       
7geest7 van ,sakya  ,tathagata          
verschijnt4    ,zoo dacht men dus1 bij  
de vereering der stupa's in gemeenschap 
te komen met ,boeddha4 ,eer kunnen wij  
dus zeggen dat er in ,aoka's            
,boeddhisme eenig bijgeloof was1 dan dat
 wij hem beschuldigen van een  soort    
athesme1 als hoedanig sommige geleerden 
het oorspronkelijk  ,boeddhisme willen  
opvatten4    ,aoka deed nog iets anders 
van groote beteekenis4 ,hij riep een    
kerkvergadering te ,patna bijeen in het 
jaar #bdd v4 ,c4 waarop vooral  over de 
gewijde boeken werd gehandeld4 ,naar het
 schijnt werd het  volgende 7blijkens   

een der opschriften des konings7        
vastgesteld3    ,het is wel bekend1     
heeren1 hoe ver mijn eerbied en mijn    
geloof in  ,boeddha1 ,dharma en ,sangha 
gaan4 ,alles wat onze heer ,boeddha     
heeft  gesproken is wl gesproken4       
,daarom1 heeren1 moet het inderdaad     
worden  beschouwd als van onbetwistbaar 
gezag4 ,zoo zal het ware geloof  lang   
duren4 ,alzoo1 mijne heeren1 eer ik met 
de hoogste vereering  deze godsdienstige
 werken3 ,vinayasamaka 7lessen in       
discipline71  ,aryavasas 7de            
bovennatuurlijke krachten der ,arya's71 
,anagatabhayas  7de verschrikkingen der 
toekomst71 ,munigathas 7het leven van   
,boeddha  in versmaat71 ,upatisapasina  
7de vragen van ,upatishya71 ,moneyasuta 
7de ,sutra van het innerlijk leven7 en  
de vermaning tot ,rahula  over          
valschheid1 uitgesproken door onzen heer
 ,boeddha #abj4 ,deze  godsdienstige    
werken1 heeren1 wil ik dat de monniken  
en nonnen1 ter  bevordering van hun     
invloed ten goede1 voortdurend zullen   

bestudeeren  en zich herinneren4        
,sommige geleerden beschouwen dit als   
een uittreksel1 waarin ,aoka de         
voornaamste stukken uit een1 toen reeds 
bestaanden canon opnoemt1  zoo b4 v4    
,rhys ,davis4 ,anderen meenen1 dat juist
 het concilie van  ,patna1 waarvan dit  
ontwerp de besluiten meedeelt1 op       
aansporen van  den koning een aanvang   
maakte met den canon4 ,mij komt deze    
laatste  meening waarschijnlijk voor4   
,de zeven hier genoemde geschriften zijn
  allen bekend4 ,wat de vragen van      
,upatishya aangaat1 dat dit geschrift   
hier voorkomt is niet onbelangrijk4     
,immers wat is de vraag die  ,upatishya 
bezighoudt8 ,hij ziet van een heuveltop 
een feest1 waarop  zeer velen zich      
vermaken4 ,eensklaps overvalt hem de    
gedachte3 over  twee honderd jaren      
zullen alle deze levende wezens een     
prooi zijn van  den dood4 #aba ,indien  
daar is een beginsel van verwoesting1   
kan daar  dan niet evengoed een beginsel
 van leven zijn8 ,niemand kan deze vraag

  beantwoorden1 doch ,athadzi loste hem 
deze op door hem ,boeddha's ,dharma  te 
leeren4 ,doet niet ook het opnemen van  
dit geschrift ons vermoeden  dat het    
oorspronkelijk ,boeddhisme niet de ultra
 pessimistische leer  was1 die sommigen 
er van willen maken8    ,aoka was dus de
 man1 die1 door het bijeenroepen eener  
groote  vergadering1 welke de           
bovengenoemde geschriften ijkte1 den    
grondslag legde tot de gansche1 vrij    
omvangrijke ,boeddhistische  gewijde    
literatuur4 ,de hoofdzaak daarvan vormen
 de drie ,pitaka's  7korven71 welke     
onder dien naam door de zuidelijke      
,boeddhisten voor  heilig en oud worden 
gehouden1 doch wier boeken ook bij de   
meeste  andere ,boeddhisten in eere     
zijn4 ,deze drie korven bevatten tal van
  geschriften3 de eerste korf bevat     
,vinaya 7de tucht71 de tweede ,dharma   
7de leer71 de derde ,abhidharma 7het    
bovennatuurlijke74 ,een groot deel      
dezer gewijde geschriften is            
tegenwoordig uitgegeven in de serie3    

,sacred ,books of the ,east 7gewijde    
boeken van het oosten47    ,in het      
eerste gedeelte komt o4 a4 voor de      
vroeger reeds besproken  ,patimokha     
7biechtrede71 in het tweede o4 a4       
,dhammapada1 een verzameling  van       
schoone spreuken en ,jataka's1 verhalen 
over vroegere levens van  ,boeddha1 een 
rijke bron van oud-,indisch denken en   
gevoelen4    ,onder de ,boeddhistische  
werken buiten deze drie ,pitaka's kunnen
 wij  vooral noemen het ,lalita         
,vistara1 waarin wij de                 
levensgeschiedenis  van ,boeddha in     
romantischen vorm vinden meegedeeld4    
,langzamerhand  zijn deze boeken bij    
elkaar gekomen en door de ,boeddhisten  
in hooge  waarde erkend4    ,doch wij   
keeren na deze uitweiding tot ,aoka     
terug4 ,hij maakte  blijkbaar met de    
doorvoering der ,boeddhistische         
beginselen vollen  ernst4 ,in een zijner
 edicten heet het dat er nooit in eenig 
vroeger  tijdperk een systeem van       
onderwijs1 toepasselijk op iederen tijd 

en  iedere daad is geweest1 als wat nu  
door mij is ingericht4    ,in een ander 
stuk heet het3 ,de voornaamste middelen 
die ik u  verschaft heb om dit uit te   
werken zijn de instructies1 die ik u    
gegeven heb4 ,gij zijt gesteld over     
honderde en duizende menschelijke       
wezens om te winnen de liefde der       
welgezinden4 ,ieder mensch is mijn      
kind1 en mijn wil is dat mijne kinderen 
allen mogelijken voorspoed  mogen       
genieten in deze wereld en geluk in de  
volgende4 ,ik heb dezelfde  begeerte    
voor alle menschen4    ,deze laatste    
order gaf hij aan zijne rajuka's1       
waarschijnlijk  leekenbeambten3 zij     
moesten dus1 evenals de monniken1 werken
 voor de  uitbreiding van den nieuwen   
godsdienst4 ,waarschijnlijk echter heeft
  hij door een en ander den grondslag   
gelegd voor de latere hirarchie  in     
sommige ,boeddhistische landen1 die     
zooveel overeenkomst heeft met  de      
,roomsch-,catholieke                    
priesterheerschappij4 ,doch3 daar mogen 

wij hem  de schuld niet van geven4 ,als 
wij nagaan wat ,aoka wilde1 dan moeten  
wij dezen ,constantijn van het          
,boeddhisme bewonderen1 die--geheel     
anders dan de ,christelijke             
,constantijn--niet uit politieke1 maar  
uit  religieuze en zedelijke            
overwegingen handelde en zijn beste     
krachten  inspande om de zijns inziens  
ware beginselen van het nieuwe geloof   
te doen doorwerken in zijn rijk4 ,geen  
wonder dat hij in hooge eere  staat bij 
de volgelingen van ,boeddha4            
,,viii4 ,uitbreiding en ontaarding van  
het ,boeddhisme4      ,aoka zond        
zendelingen uit naar verschillende      
oorden1 ten einde overal  voor het      
,boeddhisme propaganda te maken4 ,o4 a4 
ging zijn zoon ,mahinda  naar ,ceylon1  
een eiland dat ook nu nog aan het       
,boeddhisme getrouw  is4 ,vandaar uit is
 het weer naar ,birma1 ,siam en ,java   
verbreid4 ,in  ,birma deed het #dej jaar
 na ,c4 zijn intocht4 ,op ,java had het 
in de  #ac;e eeuw een grooten bloei     

bereikt1 toen toch werd daar de beroemde
  ,boro-,boedoer1 een groote            
,boeddhistische tempel1 gebouwd1 waarvan
 de  runen nog thans ieders verbazing   
wekken4 ,later werd het daar door  den  
,islam geheel verdrongen4    ,in al deze
 streken hield men zich vooral aan de   
straks reeds genoemde  drie ,pitaka's4  
,en zoo is dan ook in ,birma en ,siam   
het ,boeddhisme vrij  zuiver bewaard    
gebleven4 ,het moge al ondergaan hebben 
den invloed  der ,mahayana #abb1 die het
 nieuwe geloof pessimistischer en minder
  religieus opvatte dan de stichter1 aan
 ,boeddha's leer geheel vreemde         
leeringen zijn hier niet ingeslopen4    
,in ,indi heeft het zich nog eenige     
eeuwen na ,christus gehandhaafd1  doch  
ongeveer de #ab;e eeuw was het bijna    
overal door het ,brahmanisme            
verdrongen4 ,vanwaar dit verschijnsel8  
,er een uitvoerig antwoord op  te geven1
 zou vele bladzijden vereischen en ook  
vallen buiten het  kader van dezen      
arbeid4 ,alleen komt het mij voor dat   

ontaarding van  de oorspronkelijke      
beginselen hierop invloed had4 ,wat die 
ontaarding  betreft1 zij moet allereerst
 gezocht worden in de zooeven genoemde  
,mahayana1 de school van den grooten    
overtocht1 die feitelijk den            
,allerhoogste onttroonde en leerde dat  
,boeddha zelf was vernietigd en  uit    
niets en tot niets de weg was voor      
allen4    ,die ,mahayana heeft in ,indi 
ten gevolge gehad dat een reactie       
opkwam1  die ten slotte van de          
oorspronkelijk zedelijke religie een    
magische  maakte en veel uit het oude   
,brahmanisme weer opnam4 ,beide deze    
invloeden hebben het hunne gedaan om het
 ,boeddhisme te ondermijnen  en de      
overwinning van het ,brahmanisme te     
verzekeren in het grootste  gedeelte van
 ,indi4    ,daarbuiten echter heeft het 
zich krachtig gehandhaafd1 niet alleen  
in ,birma en ,siam1 alsook op het eiland
 ,ceylon1 maar is het zelfs             
doorgedrongen in ,tibet1 in ,china en in
 ,japan4 ,in ,ceylon1 ,birma en  ,siam  

bleef het1 zoo wij reeds opmerkten1 vrij
 zuiver bewaard1 terwijl  het zich in   
,china en ,japan met andere godsdiensten
 vermengde4 ,wat de  tegenwoordige      
,chineezen betreft1 uit drie bronnen is 
afgeleid hun  geestelijk leven3 ,kong   
tsze1 ,lao tsze en ,boeddha4 ,bij de    
,japanners  is het ,boeddhisme met den  
ouden volksgodsdienst1 het ,shintosme1  
samengesmolten4    ,zeer merkwaardig is 
echter de ontaarding van het ,boeddhisme
 in  ,tibet4 ,daar kwam het in een      
onbeschaafd land1 onder een ruw volk3   
't gevolg was dat de geestelijke        
godsdienst hier slechts ingang kon      
vinden in verbasterden vorm4            
,hetzelfde geschiedde1 zoo men weet1 met
 het ,christendom1 dat is  ontwikkeld   
tot ,roomsch-,catholicisme door dezelfde
 invloeden3 omdat  het alleen als een   
godsdienst van gezag de heidenen kon    
winnen4 't  ,is voorts merkwaardig zoo  
groot als de overeenkomst is tusschen   
het  ,tibetaansch ,boeddhisme en het    
,roomsch-,catholieke ,christendom4      

,naar men weet gelooft de               
,roomsch-,catholieke kerk dat de geest  
van  ,christus alln in hare kerk woont1 
op bizondere wijze die kerk  bestuurt en
 dat deze geest hare priesters en vooral
 haren paus  bezielt4 ,zoo nu denken de 
,tibetaansche ,boeddhisten er ook over4 
,zij  gelooven aan ,avalokitesvara1 den 
geest van ,boeddha1 die in de kerk      
woont4 ,de naam ,avalokitesvara         
beteekent3 de ,heer1 die van omhoog     
nederziet4    ,behalve ,avalokitesvara  
hebben zij nog een aantal andere        
,boeddha's die  in den hemel leven1     
anderen1 die op de aarde leven of       
geleefd hebben  enz4 ,ten slotte kwamen 
zij zelfs tot ,adi-,boeddha3 den eersten
 ,boeddha1  uit wien dan de andere      
,boeddha's en met hem de werelden       
emaneerden4 ,uit  ,adi-,boeddha waren   
namelijk--na vijf meditatin van         
dezen--de vijf  ,dhyani-,boeddha's      
gevloeid1 de beheerschers van           
bovenaardsche gewesten1  uit dezen      
wederom de bij hen behoorende           

,bodhisatwa's 7toekomstige  ,boeddha's71
 en--ieder van hen deed uit zich        
voortkomen een gansche  wereld4 ,de     
tegenwoordige is dan een maaksel van    
,avalokitesvara4 ,daarmee  ging gepaard 
een ontaarden van den godsdienst in     
magische formules en  uiterlijke vormen4
 ,woorden kwamen boven daden4 ,iedere   
,tibetaan heeft  een rozenkrans van #ajh
 kralen om daarmee zijn goede woorden te
 tellen3  vooral vele woorden moeten het
 zijn4    ,ja1 om zegeningen te         
verkrijgen van al de hemelsche wezens1  
waarmede  zijne verbeelding de wereld   
bevolkt1 heeft de ,tibetaan zelfs       
gebedsmolens of wielen3 met heilige     
spreuken beplakt4 ,tibet is er  vol van3
 zij staan bij iederen weg1 in elke     
straat4    ,dan heeft men ook lange     
staken1 waaraan vlaggen zijn bevestigd1 
waarop  het heilige woord3 ,om ,mani    
,padme ,hum 7het juweel is in de lotus  
d4 i43  de zelfscheppende kracht is in  
de wereld #abc74 ,telkens als die       
spreuk bij een windvlaag ten hemel      

wijst1 wordt een gebed opgezonden4      
,wij zagen dat volgens de ,boeddhisten  
,avalokitesvara in de gemeente  woont4  
,boven alles echter woont deze in den   
,dalai-,lama1 den  ,boeddhistischen paus
 in ,tibet1 en de chutuktu's1 zooveel   
als zijn  kardinalen4 ,deze paus is     
,adi-,boeddha's plaatsvervanger op      
aarde1  onfeilbaar is hij niet alleen1  
maar ook is hij wereldlijk vorst over   
,tibet1 evenals voorheen de paus overeen
 deel der ,christenheid4    ,dat de     
overeenkomst met ,rome groot is1 is door
 tal van ,roomsche  zendelingen erkend1 
sommigen van hen gingen zoover1 dat zij 
zeiden3  de duivel heeft hier het werk  
van ,god nagemaakt4    ,de eerwaarde    
pater ,desideri1 die in het jaar #agad  
,tibet bezocht1  zegt3 ,de lama's hebben
 eene tonsuur evenals onze priesters en 
zijn  tot levenslangen ongehuwden staat 
verplicht4 ,zij bestudeeren hunne       
geschriften in een taal en in letters1  
die van de gewone teekens  verschillen4 
,zij zeggen gebeden in koor4 ,zij dienen

 den tempel1  bieden offeranden aan en  
houden de lampen altijd brandende4 ,aan 
,god offeren zij koren en gerst1 deeg en
 water in kleine vazen1 die  zeer schoon
 worden gehouden4 ,het voedsel dat alzoo
 geofferd wordt1  beschouwen zij als    
gewijd1 en zij eten het4    ,ook zekere 
pater ,grueber1 die in #affa ,tibet     
doorreisde1 was er door  getroffen4 ,hij
 merkte op1 dat de kleedij der lama's   
overeenkwam  met die1 welke ons in oude 
schilderstukken van de ,apostelen  is   
overgeleverd4 ,ten tweede1 dat de tucht 
der kloosters en der  verschillende     
priesterklassen zeer gelijkt op die der 
,roomsche  kerk4 ,in de derde plaats1   
dat het denkbeeld van een vleeschwording
  evenals het geloof aan paradijs en    
vagevuur aan beiden gemeen is4 ,in  de  
vierde plaats merkte hij op dat zij     
offers gaven en aalmoezen1  diensten    
hielden en gebeden opzeiden voor de     
dooden1 evenals de                      
,roomsch-,catholieken4 ,in de vijfde    
plaats1 hadden zij nabij ,lhassa        

kloosters1 door dertig duizend monniken 
en nonnen bewoond1 welke  allen1 behalve
 nog andere geloften1 die van armoede1  
gehoorzaamheid  en kuischheid aflegden3 
evenals de ,roomsche4 ,in de zesde      
plaats  hadden zij biechtvaders1 die van
 de hoogere lama's of bisschoppen  hun  
bevoegdheid ontvingen en die daardoor de
 macht hadden de biecht  te hooren1     
boetedoeningen op te leggen en absolutie
 te geven4 ,ook  hadden zij de gewoonte 
gewijd water te gebruiken1 bij hun      
diensten  om beurten te zingen1 voor de 
dooden te bidden4    ,gemelde pater     
meende daarom1 dat dit alles niet       
mogelijk was1  tenzij de oude boeken der
 lama's den invloed van het ,christendom
  hadden ondergaan4 ,wij kunnen dit     
gevoelen niet deelen3 veeleer komt  het 
ons voor dat aan het omgekeerde is te   
denken4 ,doch3 dit punt  hier te        
behandelen1 hoe belangrijk het zij1     
7want er is inderdaad  overeenstemming  
tusschen de persoon1 de legende1 de     
latere ontwikkeling  der leer bij       

,christus en ,boeddha7 ligt niet op     
onzen weg4 ,alleen willen  wij nog een  
beschrijving geven van een              
godsdienstoefening1 zooals  men die     
houdt in den hoofdtempel van het        
,tibetaansche ,boeddhisme1  de          
kathedraal te ,lhassa4    ,door een     
ruime hal1 waarin men gewijd water en   
rozenkransen kan  koopen1 en waar vier  
beelden der aartsengelen staan1 komt men
 den  tempel binnen4 ,de muren zijn     
bedekt met ruw bewerkte schilderijen    
uit de legende van ,boeddha4 ,het dak   
wordt gedragen door zes zware  pilaren1 
met snijwerk versierd4 ,de kerk zelf is 
een lang schip3 door  twee rijen pilaren
 van twee zijvleugels en door zilveren  
opengewerkte  schermen van twee groote  
koren gescheiden4 ,in ieder dier        
zijvleugels  zijn veertien kapellen4    
,aan het einde der kerk is de heilige   
plaats1  bevattend vijftien tafels1 met 
juweelen voorzien1 met mystieke         
zinnebeelden van ,sang-,sara en andere  
scheppingen van ,boeddhistische         

metaphysica4 ,in de verste nis bevindt  
zich in een overwelfde ruimte  het beeld
 van den vergoodden ,gautama ,boeddha4  
,ter linkerzijde daarvoor is de troon   
van den ,dalai-,lama1 ter  rechterzijde 
van den ,pantschen ,lama4 ,daarbij1 in  
rangorde1 langzaam  in glans            
verminderend1 de zetels der ,chutuktu's 
7kardinalen71 abten  en der achttien    
orden van de lagere geestelijkheid4     
,tegenover het beeld is het hoog altaar 
of de offertafel3 verscheiden  treden   
boven de vloer2 met trappen             
toegankelijk4 ,op de bovenste  trappen  
staan gouden1 zilveren en steenen       
beelden1 op de lagere trappen  klokken1 
lampen1 wierookhouders en andere gewijde
 gereedschappen4    ,op het geluid van  
een hoorn of trompet verzamelt zich de  
geestelijkheid in den ingang 7de straks 
genoemde hal7 in  ambtsgewaad4 ,bij het 
derde trompetgeschal zet de stoet zich  
in  beweging1 met den levenden ,boeddha 
aan het hoofd4 ,als deze levende        
,boeddha op zijn troon is gezeten buigt 

ieder der priesters driemaal  voor hem  
en gaat dan met gekruiste beenen op den 
divan zitten1  overeenkomstig zijn rang4
 ,een bel klinkt en allen zeggen op3 de 
drie  toevluchten1 #abd de tien         
voorschriften #abe en andere formules4  
,na  eenige stilte gaat wederom de bel  
en langere stukken uit de heilige       
boeken worden door de priesters in koor 
gezongen4 ,als het een feestdag  is1    
wordt het hoogtepunt van den dienst     
bereikt in het ,tuisol1 of  gebed voor  
heiliging1 als de offers zijn gezegend4 
,een bel klinkt1 en al de monniken      
heffen luide een gebedshymne  aan1      
waarin gevraagd wordt dat de geesten van
 al de ,boeddha's mogen  tegenwoordig   
zijn4    ,een van hen heft boven zijn   
hoofd een spiegel1 naar het schijnt om  
hierop het beeld van den geest op te    
vangen1 als deze verschijnt2 een  tweede
 heft een drinkkan op1 een derde een    
mystiek zinnebeeld van de  wereld1 een  
vierde een schaal2 en nog andere        
geheiligde gereedschappen  en mystieke  

symbolen4    ,onderwijl worden de       
stemmen der zangers en het geluid van   
bellen1  trommels en trompetten al      
sterker1 en de kerk wordt met           
wierookwalmen  vervuld4    ,de monnik   
met de drinkkan werpt herhaaldelijk     
water1 met suiker  en saffraan vermengd1
 over den spiegel4 ,het water vloeit    
over den  spiegel naar het zinnebeeld   
der wereld en wordt beneden in een      
schaal  opgevangen4 ,telkens na gebruik 
wordt de spiegel met een zijden doek    
afgeveegd4    ,het mengsel wordt nu in  
een andere kruik gedaan3 enkele droppels
  bevochtigen de handen der dienstdoende
 monniken die er de kroon van hun       
geschoren kruin1 hun voorhoofd en hun   
borst mee aanraken4 ,eerbiedig  slikt   
hij dan de overblijvende droppels in1 en
 zoo doende1 meent hij  op mystieke     
wijze deel te verkrijgen aan het        
goddelijk wezen1 welks  beeld opgevangen
 is op den spiegel1 waarover het water  
is geloopen4    ,tot zoover over het    
,lamasme4 ,wat een afstand scheidt ons  

hier van  den verheven stichter zelf1   
die1 wars van ceremonin en plechtigheid1
  door zelfverzaking en overpeinzing den
 weg vond tot den grooten  ,vrede4      
,helaas1 dat ditzelfde verschijnsel ons 
overal treft1 welken  godsdienst wij ook
 beschouwen3 straks zullen wij het ook  
elders  zien4 ,doch3 kn dat anders8 ,kan
 een frissche bergstroom zuiver blijven 
tusschen vuile moerassen8 ,kan het reine
 denken1 het zuiver gevoelen  blijven   
wonen in een onreine1 gebrekkige        
menschheid8    ,hoe hooger dan ook de   
volken stonden1 des te meer wordt de    
zuivere  geest bewaard3 meer is er van  
,boeddha's geest gebleven in ,birma dan 
in ,tibet4 ,toch3 de schat is er nog    
wel1 ook in dat laatste land1 al  wordt 
zij daar opgeborgen in aarden vaten die 
er niet bij passen4 ,niet  te vergeefs  
leefden de groote denkers en strijders  
der menschheid4                         
,,hoofdstuk ,v4    ,de ,chineesche      
,philosophie4      ,i4 ,inleiding4      
,het doel van dit geschrift is juist    

niet om eene volledige geschiedenis  der
 ,chineesche philosophie te geven of al 
de vraagstukken1 welke deze  heeft      
trachten op te lossen onder het oog te  
zien4 ,daartoe toch zouden  zeer        
uitvoerige1 boekdeelen vullende         
uiteenzettingen1 noodig zijn1  die van  
het geduld van den lezer te veel zouden 
vergen4 ,de bedoeling  is op beknopte en
 verstaanbare wijze te schilderen het   
eigenaardige  der ,chineesche           
philosophie en hoe zij op de            
ontwikkeling van het  ,chineesche volk  
heeft gewerkt4    ,in hoeverre in oude  
tijden ,turanische of ,arische invloeden
 zich in  ,china hebben doen gelden1 en 
vanwaar de sporen van desme komen1 die  
men in den ouden staatsgodsdienst       
ontwijfelbaar vindt1 is hierbij  van    
minder belang4 ,gewichtiger en          
belangrijker is het feit1 dat de        
beschaving van het ,chineesche volk1    
zooals wij die voor het eerst  in       
historische tijden ontmoeten1 aanstonds 
iets van ouds gevestigds1  iets         

afgewerkts1 afgeronds heeft3 waarvan wij
 den aanvang niet kunnen  ontdekken1 en 
die zich wel duizend jaar lang1 tot aan 
den intocht  van het ,boeddhisme vrijwel
 onveranderd heeft gehandhaafd4    ,wel 
vindt men ook in ,china sagen over oude 
dagen1 waarin het volk  's winters in   
holen1 's zomers in een soort nesten in 
boomen leefde1  waarin het gebruik van  
het vuur onbekend was en de bewoners nog
 niet  geleerd hadden visschen en vogels
 te vangen3 doch wat op dezen1  ook naar
 ,chineesche opvatting voorhistorischen 
tijd betrekking  heeft1 vinden wij in   
latere werken1 niet als een herinnering 
aan  een vaststaande traditie1 maar aan 
legenden1 van onheugelijke tijden       
bestaande4    ,wat de standvastigheid   
der ,chineesche zeden betreft1 noemen   
wij het  feit1 dat de                   
offergereedschappen uit den tijd der    
,hsia dynastie evenzoo  gevormd zijn als
 die uit den laatsten tijd der          
,chau-dynastie1 hoewel  twintig eeuwen  
beide dynastin scheiden4 ,ook bleven de 

ceremonin1  gebruiken en zeden in       
godsdienst1 wijsbegeerte en zedeleer    
gedurende  dien tijd onveranderd4       
,hieruit leide men echter niet af dat de
 geest  van het ,chineesche volk al dien
 tijd rustte1 integendeel3 zelden  is er
 een tijd geweest1 waarin het           
,chineesche volk meer geestelijk  leven 
ontwikkelde dan van de #f;e tot de #d;e 
eeuw voor ,christus4 ,doch3  dit        
geestesleven openbaarde zich vooral in  
het bewaren1 verklaren en  uitwerken van
 wat eenmaal overgeleverd was4 ,het was 
meer om uitleggen  te doen dan om iets  
nieuws in het leven te roepen4    ,de   
,chineesche philosophie heeft1 gelijk   
wij dat ook bijna overal elders  zien1  
van af de oudste tijden zich in twee    
richtingen ontwikkeld4 ,de  eene1       
waarvan ,lao tsze als vertegenwoordiger 
mag gelden1 bewoog zich  in             
metaphysisch-theosophische richting1 de 
andere1 waarvan ,confucius  als hoofd   
wordt erkend1 in                        
ethisch-materialistische1 of--juister   

uitgedrukt1 ethisch-politische richting4
 ,in het stelsel van ,lao  tsze of ,li  
,r 7het ,taosme7 treedt op den voorgrond
 het inwendig  licht1 dat 's menschen   
leven moet leiden1 in dat van ,confucius
  de verschillende verhoudingen3 tot    
ouders1 familie1 staat enz4 die  's     
menschen plichten bepalen4    ,wij      
zouden echter verkeerd doen ons ,lao    
tsze en ,confucius voor te  stellen als 
stichters eener nieuwe leer3 beiden     
deden niets anders  dan de leer van     
vroegere gezaghebbenden overleveren1    
wier uitspraken  lang voor hun tijd de  
bron der ,chineesche wijsheid vormden4  
,uit den langen strijd tegen het        
,taosme1 een strijd die sedert het      
begin onzer jaartelling ook tegen het   
van elders ingevoerd ,boeddhisme  was   
gekant1 is ten slotte het ,confucianisme
 als overwinnaar  te voorschijn         
getreden4 ,nog heden is dit3 evenals    
reeds voor  tweeduizend jaren1 de       
orthodoxe richting3 haar aanhangers     
hebben  in den loop der eeuwen de       

regeering des volks verkregen4 ,toch3   
ook deze richting van de ,chineesche    
philosophie heeft zich niet  vrij kunnen
 houden van allerlei1 aan het gebied van
 den godsdienst  ontleende1 vreemde     
bijvoegselen4 ,de oude rijksgodsdienst3 
een uit  het ,shamanisme ontstane       
vermenging van natuur-1 geesten-1       
helden-  en vooroudervereering3 die bij 
de voornamen in een aantal ambtelijke   
ceremonin1 bij het volk in grof         
bijgeloof verloopt1 heeft vooral        
omtrent de vooroudervereering op deze   
philosophie invloed uitgeoefend1        
terwijl ten opzichte van kosmogonische  
#abf en dergelijke vragen1              
,boeddhistische en ,taostische invloeden
 zich hebben doen gelden3  de laatste   
vooral sedert de #ab;e eeuw na          
,christus4    ,men zal zich wellicht    
verwonderen dat ,boeddhistische en      
,taostische  invloeden hier werkzaam    
konden zijn3 waar zij van de zijde van  
de  gevestigde leer zooveel vervolging  
moesten ondergaan4 ,men bedenke  echter 

dat het bij deze vervolgingen minder te 
doen was om de  onderdrukking of        
uitroeiing van dogmatische ketterijen1  
dan wel  om den staatkundigen invloed1  
welken de priesters van beide secten    
trachtten te verkrijgen1 tegen te gaan  
en vooral om het grondbeginsel  van het 
,confucianisme3 de voortplanting der    
familie1 die door het  geweldig toenemen
 der kloosters bedreigd werd1 staande te
 houden4 ,wat  de kloosters betreft3 er 
waren er b4 v4 in #hde n4 ,c4 #dfjj met 
nog  #dj1jjj kleinere stichtingen3      
terwijl toen het aantal monniken en     
nonnen #bfj1jjj beliep4    ,wat heeft   
aan het ,confucianisme nu het overwicht 
gegeven8 ,zeker in de  eerste plaats dat
 het--in plaats van den eisch om de     
wereld te verlaten  en in mystieke      
bespiegeling op te gaan1 een eisch1 dien
 ,taosme en  ,boeddhisme                
stelden--deelname aan de praktische     
eischen des levens  aanbeval en daarvoor
 aanzien en eer als belooning stelde4   
,tegenover  deze leeringen van ,lao tsze

 en ,boeddha stond dus de leer van      
,confucius  als wereldwijsheid--een     
levensrichting1 die voor den praktischen
  ,chinees groote aantrekkelijkheid     
moest bezitten4 #abg    ,lang voor      
,confucius en lang na hem waren er in   
,china personen1 die  men met de        
,brahmaansche en ,boeddhistische wijzen1
 met de ,joodsche  profeten en met de   
,grieksche wijsgeeren kan vergelijken4  
,half  rhetoren1 half politici1 trokken 
zij in de kleine vorstendommen  van hof 
tot hof1 menigmaal met een tot duizenden
 aangroeiend gevolg  van leerlingen4    
,terwijl zij1 leerend en afkeurend1 zich
 zeer op hun  wijsheid lieten voorstaan1
 waren zij vaak voor de vorsten1        
dikwijls  ook voor het volk1 lastige    
menschen4 ,voor de praktische           
staatslieden  waren zij een gruwel en   
een spot4 ,daar hun zelden belangrijke  
posten  waren toevertrouwd ging hun     
gezag en invloed meestal spoedig door   
de kuiperijen der beambten en adellijke 
familin1 die in ieder  der leenstaatjes1

 waaruit het groote rijk bestond1 om den
 voorrang  kampten1 te gronde4 ,de      
dynastie van ,shang1 die van ongeveer   
#agff  v4 ,c4 in ,china had geheerscht1 
was in #aabb v4 ,c4 door die van ,chau  
omvergeworpen4 ,wuwang1 de eerste koning
 uit dit nieuwe geslacht1  die ongeveer 
te gelijk met den ,isralietischen koning
 ,saul 7#aaaj  v4 ,c47 den troon        
besteeg1 was een geleerde1 vrome en     
dappere vorst1  maar hij beging de fout 
7misschien echter door den staatkundigen
  toestand gedwongen7 het groote rijk1  
dat vroeger slechts n heer1  den keizer1
 gekend had1 in een aantal leenstaten   
van verschillende  grootte en macht 7er 
waren er tusschen de #dj en #abe in     
verschillende  tijden7 te verdeelen4    
,voor den keizer bleef slechts een      
onbeduidend  gebied bewaard4 ,de        
nadeelige gevolgen van dezen maatregel  
bleven  niet uit3 de leenheeren hadden  
voortdurend strijd met elkaar1 de       
zwakke keizers konden er geen orde onder
 houden1 het rijk gaf een  beeld van de 

grootste verwarring te aanschouwen4     
,ieder landsheer1  groot en klein1 dacht
 er slechts aan zijn gebied en zijn     
macht te  vergrooten ten koste van zijn 
buurman4 ,en in den kring der staatjes  
zelve leefden de voorname beambten1 de  
adellijke familin en de  politieke      
partijen in voortdurende twisten4 ,in 't
 kort3 een beeld1  zooals het ,duitsche 
rijk niet zoo heel lang geleden nog te  
zien gaf4            ,,ii4 ,confucius1  
zijn leven en leer4      ,wij merkten in
 het vorige hoofdstuk op welk een       
grooten1 hoewel  ongunstigen invloed de 
maatregel van keizer ,wuwang wel had1   
een  invloed1 die eeuwen voortwerkte1 en
 die zich ook nog krachtig deed  gelden 
in de dagen toen de bekende ,chineesche 
wijze ,confucius geboren  werd4 ,deze   
zag het levenslicht in #eej v4 ,c4 ,zijn
 vaderland was het  hertogdom ,lu1      
gelegen in het tegenwoordige ,shantung1 
een der straks  vermelde kleine         
vorstendommen4 ,de ,chineezen noemen hem
 ,kung-,kiu4    ,confucius is een       

,latijnsche bewerking van het           
,chineesche  ,kung-fu-tsze4 ,deze       
laatste naam is samengesteld uit den    
familie-naam  ,kung1 de aanduiding van  
rang van hooge beambte 7,ta7 fu en de   
toevoeging ,tsze  leermeester4 ,kiu     
beteekent heuvel en heeft  betrekking op
 een uitwas1 dien ,confucius op het     
hoofd had1 of op den  vorm van zijn     
hoofd4    ,confucius' familie stamde uit
 het keizerlijk geslacht der ,shang4    
,zijn  voorvaderen waren vorsten van    
,sung geweest onder de dynastie van     
,chau1 en wel in het oostelijk deel van 
het tegenwoordige ,honan4 ,de  jongere  
tak dezer familie1 waartoe ,confucius   
behoorde1 had den  bijnaam ,kung        
aangenomen en was tegen het einde van de
 #h;e eeuw naar ,lu  getrokken4 ,daar   
was zijn grootvader commandant van een  
stad geweest  en had zijn vader zich als
 soldaat door groote lichaamskracht en  
dapperheid onderscheiden4 ,confucius was
 geboren uit het tweede  huwelijk zijns 
vaders1 door dezen op hoogen leeftijd   

met de dochter  van een buurman         
gesloten3 volgens sommigen was hij      
slechts de zoon  van eene bijzit4    ,de
 legende van later dagen heeft zijn     
geboorte met allerlei wonderbare        
voorspellingen en verschijningen1 met   
het optreden van een draak1  genin enz4 
opgesierd4    ,over de jeugd van        
,confucius weten wij weinig3 drie jaren 
na zijn  geboorte stierf zijn vader1 op 
zijn negentiende jaar trouwde hij4 ,zijn
  huwelijk was niet gelukkig3 hij liet  
zich later van zijne vrouw  scheiden3   
misschien had deze ook wel redenen van  
ontevredenheid4 ,hoe  dit zij1 een jaar 
na zijn huwelijk werd zijn zoon ,li     
7karper7 geboren1  zoo genoemd1 omdat de
 hertog van ,lu bij deze gelegenheid aan
 den  vader eenige karpers zond4 ,in    
dienzelfden tijd werd ,confucius tot    
opziener der korenmagazijnen benoemd1   
een jaar later met het beheer  van      
staatslanderijen belast3 naar het       
schijnt waren dit onbeteekenende        
betrekkingen4    ,kort daarop begon     

,confucius zijn werkzaamheid als        
leeraar4 ,hij  verzamelde een aantal    
leerlingen rondom zich1 wier            
schoolgeld--geschenken1 naar ,chineesche
 opvatting--tot zijn  levensonderhoud   
dienden4    ,behalve met dit onderwijs  
en zijn ambt hield hij zich vooral bezig
  met de bestudeering der oude ceremonin
 en der oude muziek4 ,in beide  deze    
takken der philosophie 7de ,chinees     
brengt ze hieronder thuis7  kreeg hij   
weldra zulk een groote roep van         
geleerdheid1 dat vanaf het  jaar #eag   
een aantal jongelieden uit de           
aanzienlijkste familin des  lands onder 
zijne leiding deze wetenschappen kwamen 
bestudeeren4 ,dit  verhoogde zijn       
aanzien en maakte het hem mogelijk een  
reeds lang  gekoesterden wensch te      
vervullen door aan de keizerlijke       
hoofdstad  ,lo ,yang in ,honan een      
bezoek te brengen4 ,hij maakte zich daar
 het  verblijf ten nutte door de groote 
rijkstempels des hemels en der  aarde te
 bezoeken1 en zich met de ceremonin van 

het keizerlijk hof  op de hoogte te     
stellen4 ,in dien tijd schijnt hij ook  
zijn bekende  ontmoeting met zijn       
ouderen tijdgenoot ,lao tsze gehad te   
hebben1  die toen opziener der          
schatkamers in ,lo yang was4 ,nog in    
hetzelfde  jaar keerde ,confucius naar  
,lu terug4 ,zijn beroemdheid nam1       
misschien  ook door deze reis1 van dag  
tot dag toe3 zoo1 dat hij zelfs tot     
#cjjj  leerlingen rondom zich           
verzamelde4    ,evenwel1 de staatkundige
 toestand in ,lu maakte het hem weldra  
onmogelijk daar langer te vertoeven4 ,in
 #eaf v4 ,c4 kwam het tot  openlijke    
vijandelijkheden tusschen het           
vorstenhuis en drie daaraan  verwante   
families1 die van ,ki1 ,shuh en ,mang4  
,van die eerste familie  7,ki7 schijnt  
,confucius 7als clint7 afhankelijk te   
zijn geweest4 ,het  eind van den strijd 
was de nederlaag van den hertog4 ,deze  
vluchtte  naar het naburige vorstendom  
,ts en werd door ,confucius gevolgd4    
,hoewel de hertog van ,ts hem zeer      

genegen was1 bleek toch de tegenstand   
van de mannen1 die in het hertogdom aan 
het roer stonden1 krachtig  genoeg om   
hem daar uit den staatsdienst te houden4
 ,na een jaar keerde  hij dan ook weer  
naar ,lu terug1 waar hij #ae jaar       
doorbracht zonder  een ambt te kunnen   
verkrijgen4 ,zijn vaderland werd in dien
 tijd door  den strijd der partijen     
verscheurd4 ,eerst door de verdrijving  
van een  der voornaamste onruststokers  
kwam er althans een weinig rust4 ,in    
#ejj  v4 ,c4 werd ,confucius tot eerste 
beambte der stad ,chungtu benoemd4 ,de  
daarop door hem ingevoerde hervormingen 
trokken algemeen de aandacht  en zoo    
werd hij vervolgens tot assistent van   
den hoofdopzichter  van publieke        
gebouwen1 en kort daarna tot minister   
van justitie  benoemd4 ,ook in dit ambt 
bracht hij treffende dingen tot stand1  
zoodat  naburige vorsten1 wien de bloei 
van ,lu jaloersch en tegelijk bezorgd   
maakte1 er op uit waren hem zijn post te
 doen verliezen4 ,dit gelukte  ook3 zij 

zonden den hertog zestig schoone        
meisjes1 danseressen en  zangeressen ten
 geschenke1 die den hertog geheel in    
hare lieflijke  striknetten verwarden en
 zijn aandacht van de regeeringszaken   
wisten  af te leiden4 ,bedroefd en      
gergerd verliet hij zijn vaderland4     
,dertien  jaar lang trok hij1 onder     
allerlei ontberingen1 van de eene plaats
  naar de andere zonder ergens een open 
oor voor zijn plannen te vinden4    ,zoo
 verhaalt de oude overlevering4         
,denkelijk is zij niet geheel  juist4   
,bij andere gelegenheden was ,confucius 
niet zoo fijngevoelig als  hij ons hier 
wordt voorgesteld4 ,het                 
waarschijnlijkste is dat de familie     
,ki1 die ,confucius aan ambten en       
waardigheden geholpen had1 op hem als   
een willig werktuig hunner partij had   
gerekend en zeer ontgoocheld  was1 toen 
,confucius het ondernam de macht der    
groote leenheeren in het  vorstendom te 
knotten en hun versterkte steden te     
slechten3 de plaatsen  van waaruit zij  

den beheerscher des lands trotseerden4  
,waarschijnlijk  moest ,confucius meer  
wijken voor fijngesponnen intriges dan  
voor  uitwendige macht4 ,zijn           
ballingschap zal wel geen geheel        
vrijwillige  zijn geweest4 ,de invloed  
der familie ,ki heeft hem voorzeker     
langen  tijd den terugkeer in het       
vaderland onmogelijk gemaakt en dien    
eerst  toegelaten1 toen men van den     
afgeleefden grijsaard niets meer te     
vreezen had4    ,in #dhc keerde         
,confucius naar ,lu terug4 ,daar werd   
zijn tijd door  onderwijs geven en      
letterkundige bezigheden in beslag      
genomen1 totdat  hij in #dgh v4 ,c4 op  
#gc-;jarigen leeftijd stierf1 verbitterd
 door het  vruchtelooze van al zijn     
bemoeiingen1 het onvervuld blijven      
zijner  verwachtingen4 ,zijn laatste    
woorden tot zijn leerling ,tsze kung    
waren3  ,geen wijze heerscher           
verschijnt1 niemand in het gansche rijk 
wil  mij als raadsman hebben1 mijn tijd 
om te sterven is gekomen4 ,zijn         

leerlingen begroeven hem in             
,k'hufuhsien1 #abh in het tegenwoordige 
,shantung4 ,drie jaar lang treurden zij 
bij zijn graf1 waar zij zich1  naar     
,chineesche zeden1 hutten oprichtten4   
,na den dood van ,confucius1 zoo heet   
het in de geschiedenis der              
,han-dynastie 7#baj v4 ,c4-#bd n4 ,c47  
was het met zijn leer gedaan en  nadat  
zijn zeventig 7voornaamste87 leerlingen 
waren heengegaan1  werd zijn leer       
bedorven 7verbasterd74 ,er waren een    
groot getal  verschillende teksten van  
de jaarboeken1 van het liederenboek en  
van  het boek der veranderingen en      
gedurende de verwarde toestanden en     
twisten der verschillende staten        
7#dhj-bba v4 ,c47 raakten waarheid en   
leugen nog meer met elkaar in strijd en 
in de leer der verschillende  geleerden 
heerschte groote verwarring4 ,toen kwam 
het ongeluk1  door de ,tsin-dynastie    
7#bbj-bje v4 ,c47 veroorzaakt3 deze     
bewerkte  namelijk dat de boeken der    
geleerden met vuur werden verbrand1     

opdat  het volk onwetend zou worden     
gehouden4 ,langzamerhand echter kreeg   
de ,han-dynastie de macht in het rijk4  
,deze spande zich in om de  schade te   
herstellen1 die de ,tsin-dynastie had   
veroorzaakt4 ,tafels  en plankjes       
7waarop men in oude dagen teekens       
insneed of inkerfde7  zocht men bijeen  
en de 7klassieke7 boeken werden         
verzameld4    ,in denzelfden tijd werd  
,confucius door de rijksregeering3 d4 w4
 z4 door  den vertegenwoordiger daarvan1
 den keizer1 officieel erkend 7n4l4 als 
vereerenswaardig74    ,reeds vroeger--na
 zijn dood--was hem ter eere door den   
hertog van ,lu  een tempel gebouwd1     
waarin viermaal per jaar offers moesten 
worden  gebracht4 ,doch hoewel in #aid  
v4 ,c4 de grondvester der ,han-dynastie1
  toen hij door ,lu reisde1 dezen tempel
 bezocht en er een os liet  offeren1    
duurde het toch tot het jaar #a n4 ,c41 
eer keizer ,ping  aan ,confucius een    
onsterfelijken eeretitel verleende en   
tot #eg  n4 ,c4 voor offers aan hem in  

alle keizerlijke en rijksscholen  werden
 ingevoerd4 ,deze vereering deelde      
,confucius tot het jaar  #fji n4 ,c4 met
 den hertog van ,chau1 ,chau-,kung1 den 
broeder van den  eersten keizer van     
dienzelfden naam4 ,eerst na dien tijd   
werden voor  ,confucius afzonderlijke   
tempels opgericht en vanaf #fbh werd hij
  alleen vereerd4 ,de officieele        
eeretitel1 dien hij nu bezit3 ,kung1  de
 oude leeraar1 de volkomen wijze dateert
 eerst uit het jaar #afeg  en is hem    
verleend door den eersten keizer der nu 
nog regeerende  ,mandschoe-dynastie4    
,deze heeft meer dan ne der voorgaande  
dynastin  voor het aandenken en de      
vereering des meesters gedaan3 zeker wel
  in het juiste besef daardoor voor het 
,chineesche volk haar vreemde           
heerschappij wat minder drukkend te     
maken4    ,zooals wij reeds opmerkten   
leerde ,confucius niets nieuws3 hij     
verklaarde slechts de leer1 die van     
oudsher geldig was en beriep  zich      
daarop bij alle gelegenheden4 ,ja1 het  

is wellicht juist aan  dit onpersoonlijk
 karakter zijner leer toe te schrijven1 
dat deze  gedurende zooveel eeuwen zulk 
een invloed op het volk kon uitoefenen4 
,confucius en zijne leerlingen1         
navolgers en commentatoren waren        
slechts de bewaarders eener traditie1   
die sedert langen tijd in het           
bewustzijn van het ,chineesche volk als 
met ankers was vastgemaakt4    ,wat     
,confucius leerde kan men het best      
samenvatten in deze stelling3 wie       
anderen wil opvoeden moet allereerst    
zichzelf opvoeden1 m4 a4 w4 een         
opvoedkundige opvatting van het         
,grieksche3 ,ken u zelf1 maar--tegelijk 
een onmiskenbare vooruitgang3 want      
zelfkennis heeft dan alleen waarde1  als
 zij het begin van beterschap is4       
,confucius sprak met voorliefde van het 
gewone1 regelmatige en niet  van het    
ongewone of buitengewone2 hij sprak van 
wat men door vlijt en  daarop berustende
 kracht verkrijgen kon2 maar niet van   
wat men door  overmacht kon bereiken4   

,hij sprak van toestanden van orde en   
niet  van toestanden van                
regeeringloosheid met kuiperijen1 die   
daarbij  voorkomen1 hij sprak van       
menschelijke en niet van bovenaardsche  
dingen4 ,hij leerde verstaan de         
grondstellingen1 in de schriften der    
ouden vervat en hoe daar naar te        
handelen1 de zedeleer van het hart  en  
hoe aan de zedelijke beginselen getrouw 
te blijven4    ,aldus omschrijft een    
uitlegger zijner werken een plaats uit  
zijne  ,gesprekken1 die treffend de     
leerwijze van ,confucius in het licht   
stelt4    ,bizonder eigenaardig is in   
,confucius de afkeer om zich in te laten
  met wat betrekking heeft op de        
onbekende toekomst des menschen aan     
gene zijde des grafs4    ,gij kunt de   
levenden niet dienen1 hoe zult gij de   
geesten dienen1  antwoordt hij aan een  
zijner leerlingen en als deze nog verder
 op het  onderwerp wil ingaan1 zegt hij3
 ,gij kent het leven nog niet1 hoe kunt 
gij iets weten over den dood8 ,de oude  

uitleggers verklaren deze plaats  zoo1  
dat ,confucius den leerling geen ander  
antwoord gegeven heeft1  wijl geesten en
 dood onbegrijpelijke dingen zijn en het
 de moeite  niet loont daarover te      
spreken4    ,het #aj;e boek der         
,gesprekken behelst een vrij uitvoerige 
schilderij  van de gewoonten en de      
houding des wijzen1 doch3 zooals ,dr4   
,legge1  de vertaler van de klassieke   
werken der ,chineezen1 zegt3 ,confucius 
is als wijsgeer voor mij gedaald1 sedert
 ik hem in zijn huisjasje1  zijn bed en 
zijn reiswagen gezien heb4 #abi    ,toch
 heeft die pijnlijke zorgvuldigheid1    
waarmede zijn leerlingen ook  de        
kleinste nietigheden uit de gewoonten   
huns meesters opteekenden1  een         
voordeel3 zij bewijst ons1 hoe behoudend
 de ,chineezen zijn1 zelfs  in de       
onbeduidendste uiterlijkheden1 daar veel
 van de toen beschreven  gebruiken nog  
zoo bestaan4    ,zoo wordt op een plaats
 verteld hoe ,confucius deed1 wanneer   
hij  op bevel van den vorst een bezoeker

 moest ontvangen3 ,hij ijlde  vooruit1  
de armen opgeheven als de vleugels van  
een vogel4 ,hetzelfde  ceremonieel      
heerscht thans nog aan het ,chineesche  
hof3 de vreemde  gezanten1 die de keizer
 van ,china in #ahgd en later ontving1  
zouden  het kunnen getuigen4    ,bleef  
hij in de poort staan1 zoo deed hij dit 
niet in het midden  van het pad1 en bij 
het in- en uitgaan trad hij niet op den 
drempel4    ,de weg onder iedere poort  
was in oude tijden door een paal in twee
  deelen gescheiden3 voor het in- en    
voor het uitgaan4 ,het midden van  ieder
 dezer twee wegen mocht slechts de vorst
 gebruiken4 ,tegenwoordig  zijn er in de
 keizerlijke paleizen en vertrekken     
bijna overal  verscheidene poorten en   
deuren3 drie tot vijf1 waarvan de       
middelste  alleen voor den keizer dient 
en door niemand anders betreden mag     
worden4 ,waar slechts n poort of deur   
is1 zooals bv4 in de hal1  die          
tegenwoordig voor de audientin der      
vreemde gezanten gebruikt  wordt1 wil de

 etiquette1 dat het in- en uitgaan niet 
precies door het  midden plaats heeft4  
,in tuinen en op begraafplaatsen van    
keizers of  prinsen is het middelste    
gedeelte van de middelste trap1 die tot 
de  hal of den tempel voert1 dikwijls   
met groote platen marmer bedekt1  waarop
 zich in relif bewerkte draken bevinden4
 ,zoo is het betreden  daarvan          
onmogelijk gemaakt3 en terwijl de       
dragers rechts en links de  trappen     
opgaan1 zweeft slechts de draagstoel of 
de doodkist over het  midden van de     
trap4    ,wat het betreden van den      
drempel aangaat1 dit geldt1 evenals in  
oude  tijden1 ook nu nog voor onbeleefd 
en de bewoners van het huis onheil      
aanbrengend4 ,bij audientin des keizers 
wordt dan ook aan de gezanten           
uitdrukkelijk verzocht1 het betreden van
 den1 bijna een voet hoogen1  zeer      
smallen drempel te vermijden4 ,in ,japan
 werd het ook tot voor  weinige jaren   
als een grof vergrijp beschouwd3 als een
 beleediging1  die onder mannen met twee

 zwaarden1 #acj slechts door bloed kon  
worden uitgewischt4 ,den voet op iemands
 drempel zetten1 beteekende  hetzelfde  
als hem den heer des huizes op het hoofd
 zetten4    ,het beeld van ,confucius1  
dat ons uit de over hem bewaarde        
berichten  tegenkomt1 is niet zeer      
aantrekkelijk4 ,wij zien voor ons een   
oudachtig  humeurig heer1 wien 't echter
 aan geestigheid niet ontbreekt3 een    
man1  pijnlijk afgemeten in kleeding1   
gedrag en gewoonten1 die alles weet en  
alles kan en nooit eene gelegenheid laat
 voorbijgaan om zijn medemensch  vol    
zalving te doen gevoelen1 dat hij het   
beter weet dan deze4    ,we aanschouwen 
een professor1 die met de dooden op een 
vrij goeden  voet staat3 hen immers kan 
hij kritiseeren en aanhalen1 zonder dat 
zij hem tegenspreken3 doch die het den  
levenden niet vergeeft1 dat de          
geschiedenis zich niet afspeelt volgens 
het door hem gesponnen schema  en dat   
hij niet geroepen wordt om de wereld    
weer in zijn kader terug  te brengen4   

,daarom knaagt hij aan alles1 wat       
anderen doen of nalaten3  zou hij zich  
in alles willen mengen1 als die anderen 
het maar toelieten  en wordt hij door de
 gedwongen rust1 door de tweespalt      
tusschen zijn  willen en niet vermogen1 
tegen anderen en ten slotte tegen       
zichzelf  verbitterd4    ,zulk een      
oordeel schijnt hard1 maar het werd     
reeds geveld door zijn  tijdgenooten en 
door hen die kort na hem leefden4       
,echter bedenke men  dat zijn           
tegenstanders het velden en dus wellicht
 wat overdreven4    ,in het boek ,sze ma
 tsien wordt1 van ,taostische zijde1 dus
 door de  aanhangers van ,lao tsze1     
gehandeld over een samenkomst tusschen  
,lao  tsze en ,confucius4 ,daarbij zegt 
de eerste--oudere tijdgenoot van        
,confucius--tot den laatste1 die hem    
vermoedelijk verveeld had met  citaten  
uit het leven der oude wijzen en met    
zijn betoog over het nut  van uitwendige
 ceremonin voor de innerlijke           
ontwikkeling des menschen3  ,de lieden1 

waarover gij zoo veel spreekt1 zijn     
reeds lang dood en  hun gebeente is     
vergaan1 slechts hun woorden klinken na4
 ,als de tijd  van den wijze is gekomen1
 spreekt hij3 is die er niet1 dan weet  
hij  te zwijgen4 ,ik heb gehoord dat een
 goed koopman1 ook als hij zijn  schuur 
met schatten gevuld heeft zich toch als 
arm voordoet en dat  de wijze zijne     
wijsheid te verbergen weet4 ,leg af uwen
 hoogmoed en  uwe begeerten1 uw         
uitwendigen schijn en uw wilde plannen4 
,dat alles  is voor u zonder nut4 ,dat  
is het eenige1 wat ik u te zeggen heb4  
,op een plaats in de ,gesprekken wordt  
verteld hoe ,confucius1 toen  hij eens  
voor een rivier was gekomen1 die hij    
moest overtrekken1 een  zijner          
leerlingen naar twee lieden zond1 die   
daar in het veld werkten1  om te        
vernemen waar men den stroom het best   
kon doorwaden4    ,de arbeiders waren   
asceten 7,taosten7 die zich van de      
wereld  teruggetrokken hadden4 ,een van 
hen vroeg1 wie de man in den wagen  was1

 die ingelicht wilde worden4 ,de        
leerling noemde den naam van            
,confucius4 ,kung-kiu uit ,lu8 die kent 
de voorde 7m4 a4 w4 die weet  immers    
alles1 dus ook dit7 sprak hij1 keerde   
zich om en werkte  voort4 ,de andere    
arbeider was minder kort aangebonden1   
doch niet  vriendelijker4 ,gij zijt een 
leerling van ,confucius8 ,wanorde bedekt
  als een gezwollen rivier het gansche  
land en wie zal dat1 u en hem ter       
wille1 veranderen8 ,waarom wilt gij     
iemand volgen1 die slechts hier  en daar
 de wanorde uit den weg gaat 7zinspeling
 op het rondtrekken  van ,confucius van 
het ne land naar het andere7 en niet    
een1 die  zich geheel en al van de      
wereld terugtrekt8 ,zoo sprak deze en   
ging  weer aan zijn werk4    ,in de     
werken van ,chwang-tsze komt ,confucius 
er nog slechter af4 ,daar  komt een stuk
 in voor1 getiteld ,de roover ,kih1     
waarin verteld wordt  hoe ,confucius    
zich in het leger van dezen             
rooverhoofdman begaf om hem  van zijn   

booze wegen terug te brengen1 doch door 
dezen zeer slecht  werd ontvangen4 ,de  
roover toch zeide3    ,gij geeft vele   
redeneeringen ten beste en praat maar   
door1 u beroepend  op de oude wijzen1   
zonder dat daarvoor reden is4 ,hoe meer 
gij spreekt1  des te meer onzin komt er 
voor den dag4 ,gij voedt u1 zonder te   
ploegen1  gij kleedt u1 zonder te weven1
 uw lippen staan niet stil en uw tong   
gaat als een trommelstok4 ,gij beslist  
maar wat recht en onrecht is  en brengt 
daardoor alle vorsten des rijks op      
verkeerde wegen4 ,gij  geeft aanleiding 
dat de geleerden zich niet bemoeien met 
wat hun  eigenlijke taak is4 ,gij praat 
over kinderlijke liefde en broederlijken
  plicht en zijt toch steeds            
onafscheidelijk van de vorsten des      
rijks1  de aanzienlijken en             
adellijken444 ,gij wilt de oude         
leeringen van ,w  en ,wang 7die nergens 
goed voor waren7 weer opflikken en gij  
beweert  van alle mogelijke dingen1 dat 
zij kunnen dienen voor de onderwijzing  

der komende geslachten4 ,met uw bizonder
 gewaad en uw nauwen gordel1  met uw    
bedriegelijke redenen en huichelachtig  
gedrag verleidt gij de  vorsten der     
staten en streeft gij naar rijkdom en   
eer4 ,een grooter  roover dan gij is er 
niet3 waarom noemt men u niet den roover
 ,kiu1  in plaats van mij den roover    
,kih8444 ,gij noemt u een man van       
talent3  een wijze6 ,tweemaal heeft men 
u uit ,lu weggejaagd1 uit ,wei moest gij
  vluchten1 in ,t'si kreeg men u te     
pakken en in ,ch'en en ,ts'ai hielden de
  soldaten u omsingeld4 ,voor u is er in
 het rijk geen plaats meer1 waar  gij uw
 hoofd rustig kunt neerleggen4 ,uwe     
leeringen dragen er schuld  aan1 dat uw 
leerling ,tsze lu is terechtgesteld en  
zijn gevierendeeld  lichaam boven de    
poort van ,wei is gehangen4 ,gij kunt   
noch uzelf noch  anderen voor onheil    
bewaren1 wat kan uwe leer dan voor      
waarde hebben8    ,ook andere leeraars1 
niet behoorende tot de ,taostische      
richting1  hebben ,confucius scherp     

aangevallen1 zooals bv4 in de eerste    
eeuw  n4 ,c4 de beroemde ,wang-,chung1  
die voor de oorspronkelijkste en        
scherpzinnigste van alle ,chineesche    
wijsgeeren doorgaat en wiens  talent en 
beteekenis zelfs door de ,chineesche    
orthodoxie wordt erkend1  al halen zij  
ook afkeurend de schouders op over den  
buitengewonen  ijver en de grenzenlooze 
vermetelheid waarmede deze denker       
blootlegt  en veroordeelt wat hij noemt 
de overdrijvingen en verzinsels van     
,confucius en ,mencius4    ,tegenover al
 die afkeurende oordeelvellingen laten  
wij hier volgen  een plaats uit het     
,onveranderlijk midden die ons doet zien
 hoe de  leerlingen over hem dachten4   
,deze lofzang1 want een lofzang is het1 
die hier wordt aangeheven1 geeft ons    
tegelijk te zien wat de ,chinees  onder 
een volmaakte wijze verstaat en wat     
,confucius ook thans nog  voor hem is4  
,confucius leverde de leeringen van de  
keizers ,yao en ,shun aan  het          
nageslacht over1 als waren deze         

7keizers7 zijn voorvaderen  geweest4    
,hij verklaarde de instellingen van ,wen
 en ,wu 7de stichters  der              
,chau-dynastie7 die hij zichzelf tot    
voorbeeld had gesteld4 ,naar  boven was 
hij in harmonische overeenstemming met  
de eeuwige bewegingen  des hemels1      
beneden stond hij vast als de aarde4    
,wel mag men hem vergelijken met den    
hemel en de aarde1 die alles  dragen en 
behouden1 alles beschaduwen en          
beveiligen4 ,hij is als de  vier        
jaargetijden in hun wisselenden loop1   
als de zon en de maan met  haar elkaar  
afwisselend licht4    ,alles 7in het    
wereldgeheel7 bestaat naast elkander1   
zonder dat het een  het ander schade    
doet4 ,de loop der jaargetijden1 van de 
zon en de maan  gaat voort1 zonder dat  
zij elkaar hinderen4 ,de kleinere       
krachten 7der  natuur7 zijn als de      
stroomingen der rivieren1 de grootere   
openbaren  zich in groote veranderingen 
7omkeeringen74 ,dat is het wat hemel en 
aarde zoo groot maakt 7de harmonie der  

sferen87    ,hij slechts1 die alle goede
 en wijze eigenschappen bezit1 die      
onder den hemel kunnen bestaan1 toont   
zich vlug in het begrijpen1  helder in  
het onderscheiden1 voorzichtig in het   
als waarheid aannemen1  alomvattend in  
het weten1 geschapen om te heerschen1   
edel van hart en  grootmoedig1          
welwillend en mild1 voorzichtig1        
opwekkend1 krachtig1  vast en           
volhardend1 behoudend wat hij heeft     
verkregen1 vast1 de  juiste grenzen     
bewarend1 ernstig1 nooit afwijkend van  
't 7rechte7  pad1 zonder gebrek         
7correct71 eerbied afdwingend1 volkomen1
 scherp  van inzicht1 scherpzinnig en   
doordringend1 bekwaam om 7goed en kwaad7
  te onderscheiden4    ,alomvattend is  
hij en ruim1 diep en nooit rustend1 als 
een bron  7die altijd vloeit7 ter       
rechter tijd zijn deugden openbarend4   
,alomvattend is hij en ruim1 hij is als 
de hemel4 ,diep en nooit  rustend als de
 bron1 is hij 7ondoorgrondelijk7 als de 
afgrond4 ,hij  verschijnt1 en allen     

vereeren hem1 hij spreekt1 en allen     
gelooven hem1  hij handelt en allen     
bewonderen hem6 ,daarom gaat zijn roem  
over het  gansche rijk en dringt door   
tot de verste barbaren4 ,zoover schepen 
en menschen komen en des menschen kracht
 reikt1 zoover de hemel zich  welft en  
de aarde draagt1 zoover zon en maan     
schijnen1 rijp en dauw  nedervallen3    
zoover heeft hem alles lief en eert hem1
 wat bloed en  adem heeft4 ,daarom zegt 
men3 ,hij is als de hemel4    ,slechts  
hij1 die de grootste reinheid bezit1    
welke onder den hemel  mogelijk is1 kan 
de onveranderlijke betrekkingen regelen 
tusschen  de menschen onderling1 de     
groote deugden1 die den grondslag       
vormen1  vaststellen en de krachten des 
hemels en der aarde die alles nieuw     
vormen en voeden erkennen2 zou zulk een 
persoon steunen op een wezen  of een    
ding1 dat buiten hem ligt8    ,noem hem 
den idealen man3 want hoe streeft hij   
naar ernst4 ,noem hem  afgrond1 want hij
 is diep4 ,noem hem hemel1 want hij is  

ruim4    ,wie anders kan hem begrijpen  
dan die vlug is in 't bevatten1 klaar   
in 't onderscheiden1 ruim van blik in 't
 erkennen1 alomvattend in 't  weten1 die
 alle hemelsche deugden bezit 7die n4l4 
aan hem gelijk is74    ,het zou zeer    
verkeerd zijn ,confucius te meten met   
een hedendaagschen  of een christelijken
 maatstaf4 ,hij was een zoon van zijn   
tijd3  saamgegroeid met de inzichten en 
opvattingen1 daaraan eigen1 staande  op 
den bodem der toenmalige moraal4 ,ook   
was hij persoonlijk niet  vrij van      
zwakheden en gebreken1 die hem bij      
herhaling vermaningen  en waarschuwingen
 bezorgden1 althans van n zijner        
leerlingen1  ,tsze lu4 ,deze trad bij   
meer dan eene gelegenheid als de ware   
ridder  op4 ,confucius had steeds       
geijverd tegen oproerige onderdanen en  
beambten3 toch was tweemaal de          
waarschuwende stem van ,tsze lu noodig  
om den in al zijn droomen en            
verwachtingen van staatkundig en sociaal
  hervormer teleurgestelden man1 te     

verhinderen om ontrouw te worden  aan   
zijn eigen leer4    ,ja1 roept hij eens 
uit1 als ,tsze lu hem de tegenspraak    
doet  gevoelen1 die er tusschen zijn    
woorden en zijn daden zou liggen1  ja1  
ik heb gezegd dat een edel man zich niet
 inlaat met hen die  kwaad doen2 maar   
zegt men niet3 wat werkelijk hard is kan
 geslepen  worden zonder dunner te      
worden en wat werkelijk wit is kan in   
een  donkere vloeistof gedompeld worden 
zonder dat het zwart wordt8 ,ben  ik dan
 een bittere komkommer8 ,hoe kan ik er  
voor bewaard blijven  gegeten te worden8
 ,bij een andere gelegenheid1 als een   
oproermaker  hem tot zich roept1 zegt   
hij3 ,het moet toch een reden hebben1   
dat  hij mij bij zich verzoekt6 ,als    
iemand mij maar gebruiken kon1 hoe  zou 
ik een ander westelijk ,chau tot stand  
brengen6 7,chau was het  vaderland der  
regeerende dynastie en in oude tijden   
het voorbeeld  van een goed bestuurden1 
gelukkigen staat74    ,de zucht om een  
politieke rol te spelen1 schijnt van    

alle zwakheden  van ,confucius1 die de  
overlevering ons meedeelt1 de grondslag 
te zijn  geweest4 ,zoo b4v4 toen hij er 
toe kwam om in het gevolg van den vorst 
van ,wei en diens slecht te boek staande
 vrouw door de straten der  hoofdstad te
 rijden en het volk hem nariep3 ,ondeugd
 voorop en deugd  achteraan1 of--toen   
diezelfde dame hem in audintie ontving  
en hij  zich tegenover ,tsze lu met de  
woorden ,waarin ik tekort geschoten ben 
moge de hemel mij straffen1             
rechtvaardigde4 ,toen hij den eed brak1 
dien hij aan den commandant van ,pu had 
gedaan1 om niet naar ,wei te  gaan1     
zeide hij tot zijn verontschuldiging3   
,het was een gedwongen eed1  zulk een   
hooren de geesten niet4    ,in den tijd 
van ,confucius en nog lang daarna       
heerschte in ,china  de bloedwraak4     
,met den moordenaar zijns vaders mag de 
zoon niet onder denzelfden  hemel leven1
 tegen den moordenaar zijns broeders    
moet een man  nooit naar huis terug     
behoeven te gaan om een wapen te halen1 

met  den moordenaar van een vriend mag  
een man niet in denzelfden staat  wonen1
 heet het in het boek der gebruiken1 en 
deze voorschriften  heeft ,confucius    
uitdrukkelijk bekrachtigd4    ,bij den  
regel1 dat de zoon op een mat van gras  
moest slapen1 met zijn  schild als      
hoofdkussen1 totdat hij den moordenaar  
zijns vaders had  gedood2 dat hij op de 
marktplaats en aan het hof het wapen    
steeds bij  de hand moest hebben om hem 
te treffen1 heeft de zin1 dat men       
anderen  niet doen moet1 wat men niet   
wil dat zij u aandoen een buitengewoon  
praktische beteekenis4 ,het kan ons dan 
ook niet verwonderen1 dat1 als  een     
zijner leerlingen vraagt1 of er geen    
woord is1 dat als regel voor  de        
verhoudingen van het gansche leven kan  
dienen1 hij dezen antwoordt3  ,is niet  
wederkeerigheid zulk een woord8 ,dat het
 verder strekkend  beginsel3 kwaad met  
goed vergelden1 ontbreekt1 is wel       
natuurlijk3  een ander leerling kreeg   
dan ook op een vraag1 hierop            

betrekkelijk1  ten antwoord3 ,en waarmee
 zal men dan goed vergelden8 ,vergeldt  
het  booze met rechtvaardigheid en goed 
met goed4 ,het komt geheel en al        
overeen met de strenge opvatting van den
 wijze1 dat op een andere  plaats hem1  
die anders handelt 7kwaad met goed dus  
vergeldt7 vrees  als beweegreden wordt  
toegeschreven4    ,in de positieve      
zedeleer van ,confucius kon deze mildere
 opvatting geen  plaats vinden3 wel in  
de theosophie van ,lao tsze1 gelijk dan 
ook het  beginsel ,vergeldt kwaad met   
goed1 in den ,tao-teh-king voorkomt4    
,de leer welke ,confucius verkondigde en
 verklaarde laat zich in 't  wezenlijke 
hierin samenvatten 7zooals wij reeds    
opmerkten7 dat ieder  zichzelf moet     
opvoeden om anderen1 die hem door       
leeftijd en positie  ondergeschikt zijn1
 te kunnen opvoeden4 ,terwijl dus voor  
den een het  opvoeden en het bevelen tot
 plicht wordt gemaakt1 wordt den ander  
gehoorzaamheid ingescherpt3 doch geen   
absolute1 die in ieder geval  moet      

worden betracht3 de zoon toch zoowel als
 de ambtenaar moeten  hun vader of vorst
 als hij afdwaalt1 terugvoeren op het   
pad der deugd4    ,hoe zal men een vorst
 dienen1 vraagt ,tsze lu en ,confucius  
antwoordt3  ,bedrieg hem niet en        
wederspreek hem in 't aangezicht4 ,op de
 vraag1  of een zoon in elk geval het   
bevel zijns vaders moet gehoorzamen     
antwoordt ,confucius3 ,wat zijn dat voor
 redenen6 ,als in oude tijden  een      
keizer al geen goede grondbeginselen    
had1 doch zeven ministers1  die hem     
waarschuwden1 dan verloor hij het rijk  
niet4 ,als een leenvorst  vijf zulke    
ministers had ging zijn huis niet onder4
 ,als een geleerde  een vriend had1 die 
hem waarschuwde1 zoo behield hij zijn   
goeden naam  en als een vader een zoon  
had1 die hem de dingen die verkeerd     
waren  bevolen1 onder het oog bracht1   
zoo deed hij niets dat onrechtvaardig   
was4 ,daarom1 indien er gevaar is dat er
 onrecht zal worden gepleegd1  mag een  
zoon niet aarzelen dit zijn vader1 noch 

een minister dit zijn  vorst onder het  
oog te brengen4 ,wanneer het aldus      
plicht is reeds  tegen onrecht1 dat nog 
staat te geschieden1 op te treden1 zou  
het dan  kinderlijk zijn om een bevel   
zijns vaders1 dat onrecht in zich sluit1
  te gehoorzamen8    ,het ,boek der     
kinderlijke liefde1 #aca ,de groote     
leer1 #acb en  ,het onveranderlijke     
midden1 #acc behelzen de grondstellingen
 der  leer van ,confucius in meer       
geordenden en samenhangenden vorm1 dan  
dit  in de ,gesprekken en uitingen het  
geval is4 ,eenige aanhalingen uit  deze 
drie werken zullen zeker bijdragen tot  
recht verstand der leer  van ,confucius4
    ,de kinderlijke liefde is de wortel 
van iedere deugd1 waaruit de            
volkomendheid voortkomt4    ,het lichaam
 7tot op de huid en de haren toe71 dat  
men van zijn ouders  ontvangen heeft    
niet te beschadigen1 is de aanvang der  
kinderlijke  liefde1 #acd zich          
7geestelijk7 te volmaken en             
overeenkomstig 7die  volmaking7 te      

handelen en zijn naam aan toekomstige   
geslachten over  te leveren1 opdat de   
ouders geerd worden3 dat is de          
voleindiging  der kinderlijke liefde4   
,want kinderlijke liefde begint met de  
ouders te dienen1 de dienst  van den    
vorst is het midden1 voor               
nakomelingschap zorg te dragen is  het  
einde4    ,wat ,de groote leer          
onderwijst is3 de deugd te beoefenen1   
het volk  op te voeden1 in de           
volkomenheid te volharden4    ,ieder    
ding heeft zijn wortelen en zijn takken1
 ieder streven zijn  begin en zijn doel3
 te weten wat begin en doel zijn1 dat is
 de  beteekenis der ,groote leer te     
verstaan4    ,in oude dagen schiepen    
zij1 die wenschten dat de deugd beoefend
  werd in het gansche land1 eerst orde1 
ieder in zijn eigen gebied              
7leenvorstendom74 ,om dit te bereiken   
schiepen zij orde in hunne  familin en  
om die te verkrijgen streefden zij er   
naar zichzelf  te volmaken4 ,om zich te 
volmaken reinigden zij hunne harten en  

om  die loutering te verkrijgen         
streefden zij naar kennis van hun eigen 
geest4 ,om zelfkennis te verkrijgen1    
trachtten zij hun wetenschap te         
vermeerderen en die vermeerdering werd  
door het onderzoeken van alle  dingen   
aangebracht4    ,van den keizer af tot  
de groote volksmassa toe3 ieder moet  de
 reiniging van het eigen ik als de      
wortel van al het andere  beschouwen4   
,wordt de wortel verwaarloosd1 zoo kan  
niets1 wat uit haar  voorkomt1 goed     
zijn3 het is nog nooit voorgekomen1 dat 
iemand voor  geringe zaken groote       
opmerkzaamheid en tegelijk voor         
gewichtige zaken  geringe opmerkzaamheid
 had 7m4 a4 w4 die in het kleine getrouw
 is1  zal ook in het groote getrouw     
zijn74 ,wat bedoeld wordt met3 ,het     
geluk en de vrede des rijks hangen van  
de regeering der staten af  is dit3 ,als
 de vorst zeer oude lieden behandelt1   
zooals dat behoort1  zal er in het volk 
kinderlijke liefde heerschen1 als hij de
 ouden  zoo behandelt1 zal men          

broederlijk zich voegen naar elkaar1 als
 hij  de jongeren en zwakken liefdevol  
behandelt zal het volk datzelfde  doen4 
,zoo heeft de heerscher een maatstaf1   
waarmede hij als met een  winkelhaak    
zijn gedrag kan afmeten4    ,wat een man
 bij die over hem gesteld zijn niet     
bevalt1 moet hij  ook tegenover zijn    
ondergeschikten niet doen2 wat hem bij  
zijn  ondergeschikten niet bevalt1 zal  
hij niet doen tegenover zijne           
meerderen2 wat hij niet van den         
rechterkant ontvangen wil zal hij aan   
den linker niet geven1 wat hij van den  
linker niet ontvangen wil aan  den      
rechterkant niet4    ,daar is ook een   
middel om den welstand des lands te     
bevorderen3 veel  voortbrengers1 weinig 
verteerders4 ,laat er heerschen         
werkzaamheid in  het voortbrengen1 en   
spaarzaamheid in het gebruik1 dan zal de
 voorraad  altijd voldoende zijn4       
,wat de mensch van den hemel ontvangen  
heeft is de 7goede ware7 natuur2  wie in
 overeenstemming met deze natuur        

handelt1 wandelt op het pad  van den    
plicht2 dit pad te betreden leert de    
mensch door onderwijzing4    ,het pad   
mag ook niet voor een oogenblik verlaten
 worden1 kon het  7nl4 zonder schade7   
verlaten worden1 dan was het niet het   
7rechte7  pad4 ,daarom wacht de hoogere 
mensch niet om voorzichtig te zijn tot  
hij 7iets7 ziet1 en om bezorgd te zijn  
tot hij 7iets7 hoort4    ,niets is meer 
zichtbaar dan wat verborgen is1 niets in
 het oog  vallender1 dan wat onbeduidend
 is1 daarom waakt de hoogere mensch     
over zichzelf1 als hij alleen is4       
,als noch vergenoegdheid1 noch ergernis1
 noch kommer1 noch vreugde  zich laten  
gelden1 dan kan men wel zeggen1 dat de  
geest zich in een  toestand van         
evenwicht bevindt4 ,zijn deze gevoelens 
echter opgewekt  en werken zij in juiste
 maat en verhouding1 zoo ontstaat       
daaruit1  wat men harmonie kan noemen4  
,dit evenwicht is de wortel1 waaruit    
alle menschelijke handelingen in de     
wereld voortkomen1 deze harmonie  is de 

weg1 dien allen moeten inslaan4 ,waar   
evenwicht en harmonie in  volkomenheid  
heerschen is er orde in hemel en op     
aarde en alles zal  gevoed worden en    
gedijen4    ,vier plichten heeft de     
wijze te betrachten1 die ik nog niet    
geleerd  heb te vervullen 7zoo voegt de 
schrijver er bij73 mijn vader te        
dienen1 zooals ik wenschen zou dat mijn 
zoon mij diende1 mijn vorst  te dienen1 
zooals ik wenschen zou1 dat mijn        
beambten mij dienden1  mijn ouderen     
broeder te dienen1 zooals ik wenschen   
zou1 dat mijn  jongere broeder mij      
diende2 jegens mijn vriend te handelen1 
zooals  ik wenschen zou dat hij jegens  
mij handelde1 7de vijfde betrekking1    
die tusschen echtgenooten1 is hier      
weggelaten1 wellicht omdat noch         
,confucius1 noch zijn kleinzoon1 aan    
wien het ,onveranderlijke midden  wordt 
toegeschreven1 in hun huwelijken        
gelukkig waren3 beiden toch  hebben zich
 van hunne vrouwen gescheiden74    ,de  
wijze doet1 wat aan de plaats1 die hij  

inneemt1 past3 hij wenscht  zich        
daarboven niet te verheffen4 ,rijk en   
geerd doet hij1 wat een  rijk en geerd  
man betaamt1 arm en eenvoudig doet hij1 
wat den arme  en eenvoudige betaamt4 ,is
 hij door barbaren omgeven3 hij doet wat
  aan den toestand past1 is hij door    
kommer en zorgen geplaagd1 hij  handelt 
overeenkomstig zijn toestand3 altijd    
blijft hij zichzelf4    ,is hij in een  
hoogen rang1 hij behandelt zijn         
ondergeschikten niet  met verachting1 is
 hij een ondergeschikte1 zoo zoekt hij  
geenszins de  gunst zijner meerderen te 
bejagen3 hij regelt zich zelf en        
verwacht  niets van anderen1 zoo        
vermijdt hij teleurstellingen3 hij maakt
 den  hemel geen verwijten1 noch wordt  
op de menschen verbitterd4    ,zoo      
verwacht de wijze1 rustig en vroolijk1  
wat de hemel besluiten  wil1 de gewone  
mensch echter wandelt op een            
gevaarlijken weg en ziet  naar gunstige 
gelegenheden uit4    ,de meester        
7,confucius7 zegt3 ,bij het boogschieten

 hebben wij1 wat  aan de houding des    
wijzen beantwoordt4 ,als de schutter het
 doel heeft  gemist1 draait hij zich om 
en zoekt de oorzaak van het mislukken   
bij zichzelf4    ,met de rechte mannen  
7aan het hoofd7 gedijt de regeering2    
evenals  de plantengroei uit de aarde   
voortkomt en de bijen de jonge larven   
verplegen en tot bijen opvoeden3 zoo    
voeden de regeerders het volk op4       
,het geheim eener goede regeering is3 de
 rechte mannen te vinden3  ze te vinden 
hangt van het karakter des heerschers   
af2 het karakter  wordt door            
plichtsvervulling gevormd en deze       
plichtsvervulling wordt  verlicht en    
gesterkt door liefde tot welwillendheid4
    ,de wederkeerige plichten1 die alle 
menschen tegenover elkaar hebben1  zijn 
vijf in getal1 de eigenschappen waardoor
 zij uitgeoefend worden  zijn er drie4  
,deze plichten zijn3 die tusschen vorst 
en minister1 tusschen vader  en zoon1   
tusschen man en vrouw1 tusschen ouderen 
en jongeren broeder  en tusschen        

vrienden4    ,dit zijn de plichten der  
wederkeerige betrekking1 die ieder heeft
  te vervullen4 ,de drie eigenschappen  
echter zijn2 weten1 willen en  kunnen1  
welke ieder moet bezitten4 ,dat1        
waardoor deze eigenschappen  de         
vervulling der plichten mogelijk maken  
is3 ernstig streven4    ,eenigen worden 
met de kennis dezer plichten geboren1   
anderen verwerven  deze kennis door     
navorschen1 nog anderen nadat zij hun   
onwetendheid op  smartelijke wijze      
hebben ondervonden4 ,doch wanneer de    
kennis eenmaal  verworven is1 is het    
onverschillig1 op welken weg zij        
verkregen  werd4 ,eenigen oefenen de    
plichten uit1 zonder moeite1 als iets   
dat  vanzelf spreekt1 anderen om daaruit
 voordeel te trekken2 voor wederom      
anderen is aan de uitoefening groote    
moeite verbonden4 ,doch wanneer  zij    
slechts uitgeoefend worden1 komt dit op 
hetzelfde neer4    ,de meester sprak3   
,leeren willen komt het weten zeer      
nabij2 zich  ernstig bemoeien het       

willen2 zich 7over iets dat verkeerd    
ging7  schamen het kunnen4    ,hij1 die 
deze drie dingen kan1 is in staat       
zichzelf te volmaken3  wie zich zelf    
volmaken kan1 kan anderen beheerschen1  
wie anderen  beheerschen kan1 kan het   
rijk regeeren met al zijne staten en    
familin4    ,de beheerschers des rijks  
hebben negen regels te volgen3 zichzelf 
te  volmaken1 deugdzame en talentvolle  
mannen te eeren1 hun bloedverwanten     
lief te hebben1 hun ministers te achten1
 alle beambten vriend'lijk te           
behandelen1 het volk als hunne kinderen 
te beschouwen1 handwerkslieden  aan te  
moedigen1 vreemden met zorg en de       
vorsten der leenstaten met              
welwillendheid te behandelen4 ,zichzelf 
te beproeven en te reinigen1  acht te   
geven op zijne kleeding en op zijne     
bewegingen1 dat zij  beantwoorden aan de
 voorschriften der betamelijkheid3 dat  
is de wijze  waarop de heerscher zich   
moet volmaken4 ,overtreders moet hij    
afwijzen  en zichzelf voor de           

verzoekingen der schoonheid bewaren4    
,rijkdom te  verachten en deugd te      
eeren1 dat is de wijze1 waarop men      
mannen van  waarde en van talenten      
aanmoedigt3 hun eereplaatsen en         
inkomsten te  geven1 met hen te deelen  
in wat hun behaagt en hun mishaagt1 dat 
zijn  de middelen om aan zijne          
bloedverwanten te leeren u lief te      
hebben4 ,den  ministers talrijke        
ambtenaren ter beschikking te geven en  
hun veel  opdrachten toe te vertrouwen1 
dat is de weg om de ministers aan te    
sporen4 ,de weg om de groote menigte    
ambtenaren aan te moedigen is3  hun     
vertrouwen schenken en goed bezoldigen4 
,die om het volk moed in  te storten is3
 hunnen dienst slechts te vorderen ter  
rechter tijd  en de eischen licht te    
maken4 ,de weg om de handwerkslieden aan
 te  sporen is3 hen dagelijks op de     
proef te stellen1 hen maandelijks       
prijsvragen te laten oplossen en hen    
daarbij te laten uitvoeren1  wat aan hun
 neiging beantwoordt4    ,menschen uit  

vreemde landen met tact te behandelen1  
dat is3 hen  bij het afscheid te        
begeleiden en bij aankomst hen tegemoet 
te gaan1  de goeden onder hen te prijzen
 en de zwakken te verschoonen4          
,familin1 wier nakomelingschap in de    
rechte lijn is te gronde  gegaan weer   
herstellen en leenstaten1 die onder zijn
 gegaan1 opnieuw  grondvesten1 rust     
herstellen in staten1 waarin onrust     
heerscht1 die  te ondersteunen1 waarin  
gevaar dreigt1 bepaalde tijden hebben   
voor de  ontvangst van vorsten en hun   
afgezanten bij het hof1 hen na rijkelijk
  onthaal weer laten gaan1 hen welkom   
heeten1 ook als zij met geringe  gaven  
komen3 dat is de vorsten der staten     
liefhebben4    ,allen1 wien de regeering
 des rijks ten deel valt1 hebben deze   
negen  regelen te betrachten en het     
middel1 waardoor zij ten uitvoer kunnen 
worden gebracht1 is ernstig streven4    
,zooals men ziet1 het zijn regelen van  
wereldwijsheid1 die ,confucius  en zijne
 leerlingen na hem onderwezen2 de kunst 

een goed huisvader1  beambte1 minister1 
vorst en keizer te worden1 den plicht   
van zijn  eigen betrekking te vervullen 
en toe te zien1 dat anderen dit eveneens
  doen4 ,het is een soort huisbakken    
wijsbegeerte1 die begint met de  liefde 
van het kind tot den vader en eindigt   
met de liefde des keizers  tot zijn     
volk4 ,soms is zij niet al te klaar in  
haar grondslag en  ontwikkeling 7de     
vertalers en uitleggers van den         
grondtekst kunnen  daar echter ook wel  
schuld aan hebben7 maar verstaanbaar    
genoeg  toch om ons te toonen hoe de    
,chineezen dachten en nog denken4 ,de   
straks aangehaalde uitspraken toch komen
 telkens weer terug3 niet  alleen in    
philosophische verhandelingen1 maar ook 
in staatsstukken1  ambtelijke en        
particuliere brieven4 ,daarom juist is  
eenige1 zij het  ook oppervlakkige      
kennis der ,chineesche philosophie voor 
ieder noodig1  die inzicht wil          
verkrijgen in den tegenwoordigen        
toestand van ,china4    ,even zoo min   

als ,confucius de schepper was van de   
door hem voorgedragen  leer is de       
beknopte1 spreukmatige1 soms eenigszins 
mystieke vorm1  waarin deze leer ons    
bewaard gebleven is1 eene uitvinding van
 hem  en van zijne leerlingen4 ,deze    
bestond reeds van ouds en schijnt de    
vorm geweest te zijn1 waarin men in     
,china steeds de leeringen der          
wereldwijsheid placht te kleeden4       
,toen ,confucius in #eag v4 ,c4 ,lo yang
 bezocht1 zag hij daar1 in de           
voorvaderengalerij van het keizerlijk   
paleis1 de gouden beeldzuil  van een    
man1 wiens lippen met drie naalden waren
 saamgehecht en op  wiens rug het       
volgende opschrift stond3    ,in oude   
tijden spraken de menschen weinig4 ,het 
zou goed zijn hen  na te volgen2 want   
zij1 die veel spreken1 zijn er zeker van
 veel te  zeggen1 dat beter             
onuitgesproken ware gebleven4    ,ieder 
zal arbeiden in verband met wat hij     
noodig heeft4 ,als hij boven  zijn      
kracht werkt1 zal hij slechts zijn      

zorgen en zijn teleurstellingen         
vermeerderen4 ,zelfs in datgene wat de  
mensch 7denkend7 nastreeft1  moet hij   
maat houden4    ,denk niet te veel om   
verstrooiing of rust3 wie dat doet zal  
geen  van beide verkrijgen4    ,doe niet
 wat u wellicht vroeger of later        
berouwen kan gedaan te  hebben4    ,laat
 niet na een gebrek te verhelpen1 omdat 
het klein is4 ,het moge  in den aanvang 
klein zijn1 straks gaat het misschien   
aan het groeien1  totdat het u er onder 
brengt4    ,als iemand nalaat tegen     
kleine ongerechtigheden op te treden1   
zal hij weldra in het geval verkeeren   
van tegen groot onrecht te  moeten      
strijden4    ,wees behoedzaam met uw    
woorden zoowel als met uw handelingen4  
,geloof  niet dat niemand u ziet en     
hoort1 omdat gij alleen zijt maar denk  
er  aan dat de geesten overal zijn4     
,een huis kan verwoest worden door een  
smeulend vuur1 terwijl een  groote vlam 
licht wordt bemerkt en uitgebluscht4    
,een stroom wordt  gevormd door het     

water van vele beken1 een strik1 die zoo
 sterk is1  dat hij niet licht wordt    
gebroken1 bestaat uit vele draden4      
,een spruit1 wier wortels nog niet diep 
zijn doorgedrongen1 kan  licht worden   
uitgetrokken3 is het haar toegestaan een
 boom te worden1  dan moet men naar de  
bijl grijpen4    ,uit den mond van een  
mensch kunnen scherpe pijlen komen die  
verwonden  en gloeiende kolen1 die      
verbranden3 hoedt u dus1 dat zulken uit 
uwen  mond niet uitgaan om anderen te   
schaden4    ,geloof niet dat1 wijl gij  
in het volle bezit uwer kracht zijt1    
gij zonder gevaar waagstukken kunt      
ondernemen2 er is niemand1 hoe  sterk   
hij ook moge zijn1 die niet iemand      
vinden kan1 sterker dan hij1  die hem op
 den grond werpt4    ,een oproermaker1  
die geen rechtvaardigen grond 7voor zijn
 verzet7  heeft1 zinkt tot op het       
laagste peil der maatschappij neer1 doch
  een onrechtvaardig heerscher wekt     
ontevredenheid op1 terwijl de           
voorzichtige willig gehoorzaamd wordt4  

,de massa der menschen1 het volk1 gelijk
 men het gewoonlijk aantreft1  heeft    
weinig doorzicht1 noch weet met het     
onbekende te rekenen4 ,alzoo  kunnen zij
 slechts de leiding van anderen volgen4 
,daarom1 wanneer zij  dikwijls met      
diegenen in aanraking komen1 die        
voorzichtig1 deugdzaam  en verstandig   
zijn1 die goede zeden volgen1 dan zullen
 zij onmerkbaar  er toe komen dezulken  
na te volgen en zoo ook wederkeerig     
anderen  tot een voorbeeld worden4      
,mijn mond is gesloten1 ik kan niet     
spreken4 ,het is vergeefs mij te        
vragen1 ik kan uwen twijfel niet        
wegnemen en zelf heb ik niets te        
vragen4 ,wanneer ook datgene wat ik leer
 een raadsel schijnt1 is het  daarom    
toch niet minder waar4 ,ik sta boven u  
en toch kan niemand iets  tegen mij     
hebben1 welk sterveling kan dit van     
zichzelf zeggen8    ,vergeet niet dat de
 hemel geen gunstelingen kent1 doch     
tegenover  allen even rechtvaardig is4  
,hoe vol ook de zee moge zijn1 de       

stroomen gaan voort daarin zich  uit te 
storten1 zonder dat zij haar grenzen    
uitbreidt4    ,overlegt zorgvuldig      
alles1 wat ik u gezegd heb1 en ik zal   
niet  vergeefs hebben gesproken4        
,toen ,confucius dit inschrift las1     
wendde hij zich tot zijn begeleiders  en
 zeide1 dat dit in weinige woorden alles
 behelsde1 wat voor de  menschen het    
nuttigste was te weten1 en dat1 wie dit 
ter harte nam  en navolgde1 niet ver van
 de volkomenheid zou zijn1 waarnaar     
iedereen  streven moest4 ,dat het van   
invloed geweest is op zijne opvatting   
der  philosophische vraagstukken is     
ontwijfelbaar4    ,na den dood van      
,confucius was het met zijne leer gedaan
 en nadat zijne  leerlingen gestorven   
waren1 werd deze verbasterd1 zoo bericht
 men  ons4 ,de onrustige tijden hebben  
daartoe zeker het hunne bijgedragen3  de
 ,chau dynastie gaat onder zwakke en    
bedorven heerschers haar einde          
tegemoet1 vele der kleine vorstendommen 
verdwijnen in den voortdurenden  strijd 

tusschen de leenvorsten onderling1 of   
worden1 hoewel zij  hun naam behouden1  
toch feitelijk door machtige naburen    
opgeslokt2  de groote staten kampen     
onder elkaar om de opperheerschappij2   
het  besef1 dat1 wie het ten slotte     
wint1 de keizerskroon zal verwerven1    
komt hoe langer hoe sterker op2 het     
geloof aan de oude waarheden  en        
beginselen is geschokt1 dwaalleeringen  
7althans in het oog der  orthodoxie7    
duiken overal op3 zoowel ten opzichte   
van de regeering  als van de            
wijsbegeerte3 het gezag van ,confucius  
wordt op zij gezet4    ,daar komt       
eensklaps een kampvechter in het krijt1 
een leerling1  die den meester bijna    
evenaart en met geweldige kracht de     
banier der  orthodoxe philosophie weer  
opheft4 ,over hem willen we thans       
spreken4            ,,iii4 ,mencius4    
,meng 7,mang7 k of ,meng tszede wijsgeer
 ,meng1 verlatijnscht tot  ,mencius1    
werd in het jaar #cga v4 ,c4 als        
afstammeling van de drie  groote familin

 van ,lu geboren3 een geslacht dat in de
 dagen van  ,confucius om de            
heerschappij in den staat had gestreden1
 maar  sedert verarmd en gedaald was4   
,zijn vader schijnt vroeg gestorven  te 
zijn3 in ieder geval heeft hij geen     
invloed op de opvoeding en de           
ontwikkeling van zijn zoon uitgeoefend3 
des te meer echter de moeder1  wier     
aandenken nog heden onder het volk      
voortleeft1 als die van een  voorbeeld  
voor alle moeders4 ,zij zorgde1 dat haar
 zoon in een goede  omgeving verkeerde  
en goed werd onderricht1 spoorde hem    
door raad  en voorbeeld tot vlijt aan en
 bleef ook in zijn latere levensjaren   
7zij stierf1 toen ,mencius reeds de #ej 
overschreden had7 zijn trouwe           
raadgeefster en steun4 ,toen haar zoon1 
dien zij op zijne rondzwervingen        
vergezeld had1 zijn ambt in het         
vorstendom ,tsi wilde opgeven1 doch  om 
harentwille aarzelde1 moedigde zij hem  
zelf aan zijn eigen beter  inzicht te   
volgen en bracht zoo het oude           

voorschrift in toepassing1  dat de      
moeder haar zoon gehoorzaam moet zijn4  
,over de leerjaren van ,mencius is niet 
veel bekend3 hij schijnt een  leerling  
van ,confucius' kleinzoon te zijn       
geweest4 ,in zijn vaderland  7de        
leenstaat1 waar hij thuis behoorde7     
verzamelde hij een groot  aantal        
leerlingen rondom zich1 in wier midden  
hij leefde en werkte  en die1 zooals de 
gewoonte het toen medebracht1 te zamen  
naar hun  krachten en middelen voor zijn
 levensonderhoud zorgden4 ,die rustige  
leeraarsloopbaan schijnt hem echter niet
 bevredigd te hebben en in #cca1  toen  
hij #dj jaar was geworden1 trok hij met 
eenigen zijner leerlingen  er op uit om 
aan de hoven der kleine vorstendommen   
allereerst1 zijn  loopbaan als politiek 
hervormer te beginnen4 ,de tijd scheen  
voor  een dergelijke onderneming1 door  
een zelfbewust man op touw gezet1       
gunstig te wezen en het ontbrak ,mencius
 noch aan zelfbewustzijn1  noch aan den 
moed om vrijuit te spreken4 ,de         

voortdurende twisten1  waarin de kleine 
vorstendommen nu eens onderling1 dan    
eens met het  machtige1 opbloeiende     
,tsin verkeerden 7want het centraal     
gezag1 het  keizerschap1 was feitelijk  
nog slechts een naam7 had aan een       
menigte  politieke avonturiers de deur  
geopend tot de hoogste waardigheden en  
de  invloedrijkste ambten4 ,nog maar    
weinige jaren geleden1 in #ccc1 was het 
een hunner1 ,suts'in gelukt1 de meest   
beteekenende politieke daad van  dien   
tijd3 den bond der zes staten ,yen1     
,chao1 ,han1 ,wei1 ,tsi en ,tsu1        
tegenover ,tsin tot stand te brengen4   
,welnu1 wat ,suts'in en anderen         
mogelijk was geweest1 kon den met volle 
verachting voor de politieke            
avonturiers bezielden ,mencius niet     
onbereikbaar voorkomen4 ,waarom  zou    
hij1 die met een gansche schat van      
geleerdheid was toegerust en  die geen  
eigenbelang1 maar edele doeleinden      
nastreefde1 niet kunnen  verkrijgen1 wat
 aan die lieden welke van hof tot hof   

trokken en zich  aan den meestbiedende  
aanboden1 mogelijk toescheen8 ,zoo trok 
hij in  #cca naar den naburigen staat   
,ts1 en nadat hij daar tot #cbc zonder  
veel succes een staatsambt had bekleed1 
naar ,sung1 ,su1 ,tao1 ,tang1  ,leang en
 van #cah tot #caa ten tweeden male naar
 ,ts4 ,eindelijk keerde  hij1 ontmoedigd
 en ontgoocheld1 na vele mislukte       
pogingen1 in #cji naar  ,lu terug4 ,daar
 leefde hij nog #bj jaren als ambteloos 
burger voort1  slechts in beslag genomen
 door zijn onderricht geven en de       
voltooiing  zijner werken4 ,hij stierf  
in #bhi v4 ,c41 vergeten en zonder dat  
zijn  heengaan ontroering wekte1 tenzij 
bij zijn naaste leerlingen4 ,wel  werd  
zijn waarde reeds door de schrijvers der
 #b;e eeuw v4 ,c4 erkend1  welke alleen 
,confucius boven hem stelden1 doch nog  
#acjj jaren gingen  voorbij1 eer hij de 
keizerlijke canonisatie verkreeg en in  
,confucius'  tempels een plaats vond4   
,mencius was een veel strenger man dan  
,confucius3 de humor van dezen          

wijsgeer1 die zich er over vermaken kon1
 dat een boer van hem1 die  juist op de 
vlucht was1 zeide1 dat hij er uitzag als
 een verloopen  hond1 was ,mencius      
vreemd4 ,heerschzuchtig en              
strijdvaardig1 laat ,mencius  de        
grootste aanspraken gelden tegenover    
vorsten en staatslieden1 die  hem       
hoffelijk tegemoet komen4 ,dikwijls     
zondigt hij1 terwijl hij toch  plan     
heeft zichzelf niet te vergeten1 niet   
slechts tegen de regelen  der etiquette1
 maar ook tegen die der hoffelijkheid4  
,toch verhindert  hem dit niet rijke    
geschenken van vorsten aan te nemen en  
met een  groot gevolg van menschen en   
rijtuigen op hunne kosten in het land   
om te trekken4 ,hij is een strijder1 die
 met grooten ijver tegen alle  leeringen
 in het krijt treedt1 welke hem niet    
orthodox toeschijnen1  een sociaal      
politicus1 die den regel ,alles voor het
 volk met een  energie en een           
openhartigheid voorstaat1 die aan den   
zachteren1  meer bedachtzamen ,confucius

 vreemd was4    ,ook zuiver             
philosophische vragen1 zooals die van de
 natuur der  menschen1 lichtte hij met  
veel meer beslistheid en uitvoerigheid  
toe dan ,confucius1 die zich meestal met
 een eenvoudige bevestiging             
vergenoegde4 ,ook tegenover een soort   
,cynische richting1 #ace die  zich naast
 of nevens het ,taosme steeds meer deed 
gelden en tegen de  meer humane richting
 der ,mihisten trad hij met groote      
beslistheid op4    ,de veranderde       
tijdsomstandigheden brachten voorzeker  
mede1 dat de  persoonlijke houding en de
 leerwijze van ,mencius een andere was  
dan die van zijn voorganger4 ,ook is het
 een feit1 dat de dwalingen1  die       
,mencius meende te moeten bestrijden1   
zich eerst na den dood van  ,confucius  
hadden ontwikkeld4 ,de werken van       
,mencius leveren het bewijs1  dat vele  
der vragen en problemen1 die ons thans  
zoo telkens weer  bezighouden1 reeds    
toen aan de orde waren4 ,ook was het    
gevolg van den  strijd dikwijls als nu3 

dat ieder op zijn eigen standpunt bleef 
staan4    ,het volk zegt ,mencius1 is   
het belangrijkste element in een land1  
dan volgen de godheden van akker en     
koren3 de vorst is het minst  gewichtig4
 ,bij een andere gelegenheid zegt       
,mencius tegen den vorst  ,wanneer een  
heerscher zijn ministers als zijn handen
 en voeten  beschouwt1 zoo zien zij hem 
voor hun hart en hun maag aan4 ,als hij 
hen beschouwt als zijn paarden en       
honden1 dan zien zij hem voor een       
gewoon mensch aan 7iemand1 die geen     
eerbied verdient74 ,ziet hij hen  aan   
als aarde en gras 7waarop men treedt en 
dat men afmaait7 dan zien  zij hem voor 
een roover en vijand aan4    ,deze      
opvatting van de plaats en de plichten  
der hoogste staatsbeambten  staat niet  
in tegenspraak met het goddelijk recht  
der vorsten1 zooals  de oude schriften  
dit erkennen4    ,de hemel zoo zegt het 
boek der geschiedkundige aanteekeningen1
  schiep1 nadat hij het gewone volk had 
geschapen1 heerschers en  onderwijzers  

voor hen1 opdat dezen ,god ter zijde    
zouden staan1 en  gaf hun macht en eer  
in het land4    ,doch op een andere     
plaats in hetzelfde werk staat3 ,de     
hemel ziet1  zooals mijn volk ziet1 de  
hemel hoort1 zooals mijn volk hoort4    
,mencius  verklaart dit door te zeggen3 
,de hemel spreekt niet4 ,als hij1 wien  
de heerschappij ten deel viel1 deze op  
goede wijze voert1 is dat  een bewijs1  
dat de hemel hem deze heeft             
toevertrouwd4 ,voert hij die  slecht1   
zoo zal er iemand opstaan1 7door den    
hemel daartoe geroepen71  die ze hem    
ontneemt4 ,zoo wierp de grondvester der 
,chau-dynastie den  laatsten1           
onwaardigen heerscher van het huis ,shan
 van den troon en  toonde zich daardoor 
een werktuig des hemels en ,mencius     
aarzelt niet1  koning ,sen op te dragen 
diens voorbeeld te volgen en de         
,chau-dynastie  omver te werpen1 die    
zich den troon onwaardig toonde4    ,dat
 een man1 die zulke grondstellingen     
zonder terughouding uitsprak1  door de  

vorsten van zijn tijd en van later dagen
 niet bizonder geliefd  werd1 kan men   
begrijpen4 ,toch3 de door hem           
verkondigde beginselen  hebben niet     
weinig er toe bijgedragen om de vorsten1
 die over ,china  regeerden1 een teugel 
aan te leggen en hen tot een rekenen met
 de  belangen des volks te nopen1       
waarvan anders zeker geen sprake ware   
geweest4    ,een andere uiting van      
,mencius ligt hun1 die tegenwoordig     
,china  regeeren1 nog altijd na aan 't  
hart en vormt een van de gewichtigste   
argumenten1 die het aannemen van vreemde
 opvattingen in den weg staan4    ,hij  
zeide namelijk3 ,ik heb wel gehoord van 
lieden1 die de gebruiken  van ons groote
 land aanwendden om barbaren te         
verbeteren1 doch nog  nooit1 dat iemand 
door barbaren verbeterd werd4 ,en--in de
 oogen der  orthodoxe ,chineezen zijn   
ook nog heden alle vreemdelingen        
barbaren4    ,van de theorie van het    
vorst zijn door ,gods genade is die der 
voorbeschikking in het algemeen         

onafscheidelijk4 ,ook ,mencius erkent   
die laatste1 doch met deze reserve1 dat 
niets1 wat uit slechtheid  of uit       
onvoorzichtigheid voortkomt1 als door   
den hemel voorbeschikt  moet worden     
erkend4 ,zoo staat hij een soort        
getemperd fatalisme  voor3 getemperd    
namelijk door deze overtuiging1 dat de  
hemel niets  verkeerds kan verordenen4  
,hij zegt3 ,alles is een beschikking    
7des  hemels7 en de mensch moet         
deemoedig ontvangen1 wat daaraan kan    
worden  toegeschreven4 ,daarom zal hij1 
die weet wat de voorbeschikking des     
hemels beduidt1 zich niet begeven bij   
een muur1 die op omvallen  staat4--,de  
dood1 dien men vindt bij de vervulling  
van zijn plicht1  kan men gevoegelijk   
toeschrijven aan de beschikking des     
hemels1 de  dood in handboeien en       
ketenen 7die van een misdadiger7 kan    
niet als  een vooruitbeschikte worden   
beschouwd4    ,de vraag1 of de mensch   
van natuur goed of slecht is1 heeft de  
,chineezen  veel bezig gehouden4        

,confucius en ,mencius1 de laatste      
echter veel  uitvoeriger en meer        
opzettelijk1 oordeelen beiden dat de    
mensch  oorspronkelijk goed is4 ,sn     
kw'ang1 die in de #c;e eeuw v4 ,c4      
leefde1  meent dat de oorspronkelijke   
natuur van den mensch slecht is en      
slechts  door opvoeding goed wordt4     
,han-,y 7#gfh-hbd n4 ,c47 oordeelt dat  
de  natuur des menschen drierlei kan    
zijn3 een goede1 tusschenbeide of       
slechte4 ,de middelste1 die de kiemen   
voor het goede bevat1 kan naar  beide   
zijden ontwikkeld worden4 ,deze         
opvatting bleef de toongevende1  totdat 
,chuhi 7#aacj-abjj7 weer terugkwam op de
 oude grondstelling dat  de natuur des  
menschen goed was4 ,deze opvatting1     
ofschoon dikwijls  betwist1 is sedert   
dien tijd de officieel geijkte gebleven4
    ,in de behandeling van de quaestie  
der kinderlijke liefde staat ,mencius   
geheel op het standpunt van ,confucius4 
,vijf dingen1 zegt ,mencius worden naar 
de algemeene opvatting als  onkinderlijk

 beschouwd3 traagheid in het gebruik    
zijner leden1 hasard  en schaakspelen en
 drinken1 streven naar geld en goed en  
zelfzuchtige  neiging tot vrouw en      
kinderen1 zoodat men niet voor het      
onderhoud  zijner ouders zorgt1 de lust 
zijner oogen en ooren volgen1 zoodat    
men zijn ouders in schande brengt en    
twistziek en strijdzuchtig zijn1  zoodat
 men hen aan gevaren blootstelt4    ,op 
een andere plaats zegt hij3 ,drie dingen
 zijn onkinderlijk1 geen                
nakomelingschap te hebben is het ergste 
van alle4 ,meer belangrijk zijn  voor   
ons echter zijn sociaal-politieke       
inzichten en zijn polemisch  optreden3  
de omverwerping van valsche leeringen1  
zooals de ,chinees  dat noemt4    ,reeds
 in de dagen van ,mencius waren er      
lieden1 die de maatschappij  voor       
verdorven hielden en in den terugkeer   
tot den alouden eenvoud  van zeden den  
eenigen weg ter ontkoming zagen4 ,zoo   
was er een secte1  die zich voor haar   
leer beriep op ,shin nung1 den          

wonderbaren landman  den tweeden der    
voorhistorische1 mythische keizers1 die 
in het ,boek  der veranderingen als de  
vader van den landbouw wordt geerd4     
,deze  eischte1 dat de mensch in het    
algemeen en de vorst in het bizonder    
zich zelf het voedsel moest verschaffen3
 d4 w4 z4 zelf zaaien1  oogsten en koken
 moest4 ,aanhangers dezer secte waren   
naar ,tang  gekomen1 waar ,mencius zich 
juist ophield en de vorst van ,tang de  
proef nam1 om aan ieder der onderdanen1 
onverschillig van welken rang  of stand1
 een veld van gelijke grootte ter       
beschikking te stellen1  dat            
onveranderlijk en ondeelbaar op den     
oudsten zoon zou overgaan1  terwijl aan 
de jongere zonen1 zoodra zij #af jaar   
oud werden1 eveneens  groote velden ten 
deel zouden vallen4 ,de aanhangers van  
,shin nung1  die naar ,tang gekomen     
waren1 lieten zich hunne velden         
toedeelen1  doch maakten onder elkaar   
hun opmerkingen4    ,wijze en bekwame   
vorsten1 zoo zeiden zij1 moesten        

evengoed als  hun volk en tegelijk met  
dat volk den grond bebouwen en de vrucht
  7van hun arbeid7 eten4 ,hun morgen- en
 avondmaaltijd moesten zij  7zelf7      
bereiden en tegelijk de regeeringszaken 
behartigen4 ,de vorst  van ,tang echter1
 die overigens vele goede eigenschappen 
bezat1 had  korenschuren1 schatkamers en
 arsenalen4 ,dat was immers het volk een
  last opleggen8 ,hoe kon men hem een   
waardig en deugdzaam vorst noemen8      
,mencius nam een der ontevredenen       
onderhanden4    ,heer ,hiu 7zoo heette  
het hoofd van het gezelschap7 zaait zijn
 koren  immers zelf en eet wat hij      
oogst8 ,ja1 was het antwoord4 ,en hij   
weeft linnen en draagt wat hij gemaakt  
heeft8    ,neen1 zijn kleeren waren van 
vilt4 ,draagt hij een muts8 ,ja4 ,een   
zelf geweven8 ,neen1 die ruilt hij voor 
koren4 ,waarom weeft hij  die niet zelf8
 ,dat zou hem te veel tijd kosten bij   
zijn werk om  den grond te bebouwen4    
,kookt hij zijn eten in 7metalen7 potten
 en  steenen pannen en ploegt hij met   

een ijzeren ploegschaar8 ,ja4 ,maakt    
hij dat alles zelf8    ,neen1 hij ruilt 
het tegen koren in4    ,toen sprak      
,mencius3 ,zulke dingen tegen koren     
inruilen1 is niet den  pottenbakker en  
metaalbewerker verdrukken1 noch ook     
verdrukken de  pottenbakkers en         
metaalbewerkers den landman1 als zij de 
door hen  vervaardigde artikelen tegen  
metalen omruilen4 ,voorts1 waarom speelt
  ,hiu niet voor pottenbakker en        
metaalbewerker en maakt hij zelf alles  
wat hij noodig heeft8 ,waarom gaat hij  
rond en handelt en ruilt met  de        
handwerkslieden1 waarom rekent hij niet 
de moeite1 die hem dat  kost8 ,de ander 
sprak3 ,handwerk en landbouw kan men    
niet tegelijk  uitoefenen4    ,mencius  
ging voort3 ,dan is het zeker alleen de 
regeering des rijks1  die tegelijk met  
den akkerbouw kan worden waargenomen8   
,aanzienlijke  mannen hebben hunne      
bezigheden en kleine luiden evenzeer4   
,ieder  kan1 wat hij noodig heeft1 bij  
de handwerkslieden gereedgemaakt        

vinden4 ,moest hij daarentegen alles1   
wat hij noodig heeft1 zelf  maken1 zoo  
moesten allen in het geheele rijk       
dagelijks op de straat  rondloopen4     
,daarom wordt er gezegd3 ,sommigen      
arbeiden met het hoofd  en anderen met  
de handen4    ,die1 welke met hun hoofd 
arbeiden1 regeeren de anderen1 en die1  
welke  met hun handen arbeiden1 worden  
door de anderen geregeerd4 ,die1 welke  
geregeerd worden1 onderhouden hen die   
regeeren en zij die regeeren1  worden   
door de anderen onderhouden4 ,dat is de 
rechte verhouding1  zooals zij overal   
wordt erkend4    ,bij een andere        
gelegenheid1 toen een zijner leerlingen 
hem vroeg1  of het recht was dat een    
geleerde1 die geen ambt bekleedde1 toch 
van  den beheerscher des lands zijn     
onderhoud ontving1 ontwikkelde ,mencius 
de volgende inzichten3    ,als er geen  
ruil plaats vindt tusschen de producten 
van den arbeid  en geen ruil tusschen   
datgene wat de menschen tot stand       
brengen1  zoodat de een1 met wat hij te 

veel heeft aanvullen kan1 wat den ander 
ontbreekt1 dan zal de boer teveel koren 
en de huisvrouw te veel linnen  hebben4 
,als zulk een ruil plaats vindt1 dan    
zullen schrijnwerker1  timmerman1       
wagenmaker en radmaker allen hun bestaan
 vinden4 ,nu is  hier een man1 die thuis
 een goed zoon is en buiten het huis    
diegenen1  die ouder zijn dan hij met   
achting behandelt1 die er voor waakt dat
 de  grondstellingen der oude wijzen    
voor het gebruik van latere geslachten  
bewaard blijven--zou hij niets voor zijn
 onderhoud mogen hebben8 ,hoe  komt het1
 dat gij den schrijnwerker en de anderen
 in eere wilt houden  en niet hem1 die  
welwillendheid en rechtvaardigheid      
bewaart8    ,de leerling antwoordde3    
,het doel des schrijnwerkers en der     
anderen1 die de meester vermeld heeft1  
is3 om met hun handwerk hun             
levensonderhoud te verdienen4 ,is het   
ook het doel van den edelen man1        
daardoor zijn levensonderhoud te        
verdienen1 dat hij de grondstellingen1  

die de meester vermeldt1 beoefent8 ,wat 
gaat u zijn doel aan1 was  het antwoord4
 ,hij bewijst de diensten4 ,hij verdient
 onderhouden te  worden en gij          
onderhoudt hem3 ,en--laat mij u         
vragen--betaalt gij een  man voor zijn  
bedoeling of voor zijn diensten8 ,voor  
zijn bedoeling  misschien8 ,een man     
slaat uw dakpannen stuk en maakt de     
muren van uw  huis vuil om zijn         
levensonderhoud te verdienen3 zult gij  
hem inderdaad  daarvoor betalen8 ,neen1 
was het antwoord4 ,ziet gij1 sprak      
,mencius1  niet voor zijn bedoeling     
betaalt gij een man1 maar voor het werk1
  dat hij gedaan heeft4    ,de algemeene
 grondstellingen voor het bestuur des   
lands1 zooals  ,mencius die opstelt1    
zijn niet minder interessant4    ,als   
een vorst personen van talent en deugd  
eert1 bekwame lieden  aanstelt1 z1 dat  
alle ambten door de waardigsten worden  
vervuld1  dan zullen alle geleerden aan 
zijn hof komen4    ,als hij op de       
marktplaatsen slechts laat betalen voor 

de plaats1 die  de kramen innemen1 maar 
geen belasting op de waren legt1 of     
wanneer  hij slechts de marktbepalingen 
handhaaft zonder kramengeld te vragen1  
dan zullen zich op zijne marktplaatsen  
de handelaars verdringen4    ,wanneer   
aan de grenspoorten van een land slechts
 een persoonlijke  inspectie van de     
reizenden plaatsvindt1 doch geen        
douanerechten worden  geheven1 zoo      
zullen alle reizigers vol verlangen zijn
 om in dat land  te reizen4    ,als de  
boer slechts voor den arbeid op de      
staatsvelden wordt  opgeroepen en van   
zijn eigen velden geen belasting heeft  
op te  brengen1 dan zullen alle boeren  
in het land met lust 7op hun eigen      
velden7 arbeiden4 7,het heele land was1 
althans in theorie1 afgedeeld  in       
stukken van dezelfde grootte1 welke     
stukken ieder weer in negen  deelen     
waren verdeeld4 ,het middelste dezer    
velden was staatseigendom3  het moest   
door de bezitters der andere acht velden
 bebouwd worden1  terwijl de opbrengst  

daarvan voor het onderhoud van den vorst
 en de  kosten van bestuur bestemd was74
    ,als hij van de huisvaders 7die de  
bestaande voorschriften vervullen7  de  
bijdragen niet int 7welke slechts van   
hen worden geheven1 die de              
voorschriften niet vervullen7 zoo zullen
 alle lieden in zijn staat  willen      
wonen4    ,als een vorst deze vijf      
voorschriften opvolgt1 zullen de        
bewoners  aller naburige staten tot hem 
als tot een vader opzien4 ,zulk een     
vorst  zal geen vijand hebben en in     
waarheid een minister des hemels zijn3  
hem moet 7als den waardigste7 de        
regeering des rijks ten deel vallen4    
,op een andere plaats treedt ,mencius op
 tegen het systeem van  belasting heffen
 op het bouwland1 dat in zijne dagen1   
toen de  vorsten en de regeeringen      
steeds meer noodig hadden1 reeds in alle
  staten was ingevoerd4--,zulke         
belastingen zegt hij1 worden naar  het  
gemiddelde van vele jaren berekend en   
opgesteld4 ,in goede jaren1  wanneer de 

oogst rijk is geweest1 kan veel genomen 
worden zonder dat  het drukkend schijnt1
 doch in slechte jaren1 wanneer de      
opbrengst den  arbeid niet vergoedt1    
moet de belasting toch betaald worden4  
,als hij1  die de vader des volks wil   
zijn 7de vorst7 de schuld er van draagt1
  dat zorgen geschreven staan op het    
aangezicht des volks en dat dit1  als   
het een jaar heeft gearbeid1 niet weet  
waarmee het zijn ouders  zal onderhouden
 en moet zien1 hoe aan de middelen te   
komen om de  belasting te betalen1      
totdat ouden en kinderen omkomen in de  
slooten  langs den weg1 waar blijven dan
 de vaderlijke betrekkingen tot het     
volk8 ,zij1 die van hun levensonderhoud 
verzekerd zijn1 staan vast in  de deugd3
 die dit niet zijn1 geven zich aan de   
ondeugd over1 en--er  is geen           
verkeerdheid1 verderf en teugelloosheid1
 waaraan zij zich  niet schuldig maken4 
,als zij dan wegens hun overtredingen   
vervolgd  en gestraft worden3 is dat    
niet hun valstrikken zetten3 hoe kan zoo

  iets geschieden onder de heerschappij 
van een welwillend vorst8    ,wat den   
regel3 goed met goed en kwaad met kwaad 
vergelden1 aangaat3  ,confucius en      
,mencius trekken in dezen n lijn3 alleen
 was sedert de  dagen van den eerste het
 getal van hen1 die aan de mogelijkheid 
van  kwaad met goed te vergelden        
geloofden1 niet onbelangrijk toegenomen4
    ,in den philosoof ,mih tih namelijk1
 over wiens leven weinig bekend is      
7vermoedelijk leefde hij ongeveer #ej   
jaar na ,confucius7 had de leer  der    
algemeene liefde een begaafden en       
krachtigen verdediger gevonden4    ,het 
is de taak der wijzen1 zoo heet het in  
een door zijn  leerlingen uitgegeven    
werk1 daarvoor te zorgen dat het rijk   
goed wordt geregeerd4 ,daarom moeten zij
 weten1 waaruit wanorde en  verwarring  
ontstaan1 want1 zonder deze kennis      
kunnen zij hun taak  niet vervullen4    
,wij kunnen hen dus vergelijken met een 
arts1 die  beproeft de ziekte van eenig 
persoon te genezen4 ,daartoe moet deze  

eerst de oorzaak der krankheid          
doorgronden2 dan kan hij met de genezing
  beginnen1 terwijl zonder deze kennis  
zijn pogen tevergeefs zal zijn4    ,het 
is de taak der wijzen zorg te dragen    
voor de goede regeering des  rijks4 ,zij
 moeten dus nagaan de oorzaak der       
verwarring1 en wanneer  zij dat doen    
zullen zij bemerken1 dat deze ligt in   
het gebrek aan  wederkeerige liefde4--  
,wanneer een minister en een zoon       
onkinderlijk 7zonder piteit7  zich      
gedragen tegenover zijn heerscher en    
zijn vader3 zoo is dat  wanorde4 ,een   
zoon heeft dan zichzelf lief en heeft   
zijn vader  niet lief1 aldus doet hij   
zijn vader onrecht en trekt hij zichzelf
  voor4 ,een jongere broeder1 die den   
oudere niet liefheeft1 een minister  die
 zichzelf liefheeft en niet zijnen      
vorst2 zij allen doen den ander  onrecht
 en stellen zichzelf op den voorgrond3  
dit zijn allen gevallen  van wanorde4   
,evenzoo als de vader den zoon1 de      
oudere broeder den  jongere1 de vorst   

den minister minder bevoordeelt dan     
zichzelven4 ,hoe  kunnen zulke dingen   
voorkomen8 ,uit gebrek aan wederkeerige 
liefde4 ,neem  het geval van een dief of
 een roover1 het is daarmede juist      
eveneens  gesteld4 ,de dief heeft zijn  
eigen huis lief en niet dat van zijn    
buurman3 daarom besteelt hij het huis   
van zijn buurman ten bate van het       
zijne4 ,zoo is het ook met den roover4  
,zoo ook met de hooge ambtenaren1  die  
met elkaars familin in strijd leven1 zoo
 met de vorsten1 die  de staten hunner  
buren aanvallen4 ,alle verkeerde        
verhoudingen in het  rijk hebben        
denzelfden oorsprong3 gebrek aan        
wederkeerige liefde4    ,wanneer nu     
algemeen wederkeerige liefde in het rijk
 heerschte1 wanneer  de menschen anderen
 liefhadden zooals zichzelf1 zouden dan 
zulke dingen  kunnen voorkomen8 ,zouden 
er dan dieven en roovers zijn8 ,wanneer 
ieder  het huis van zijn naaste op      
dezelfde wijze beschouwde als zijn eigen
  huis1 zouden dan diefstallen mogelijk 

zijn8 ,zouden dan ministers en  vorsten 
elkaar wederkeerig bestrijden en        
beoorlogen8    ,hoe echter dit doel te  
bereiken8 ,de leerlingen twijfelen aan  
de mogelijkheid1 doch ,mih tih zegt3    
,door algemeene wederkeerige  liefde en 
door de ruiling van wederkeerige        
voordeelen4 ,ieder moet een  anderen    
staat1 een andere familie1 een ander    
persoon beschouwen als  zijn eigen      
7staat1 familie1 persoon74 ,zijn er in  
de geschiedenis geen  voorbeelden1 dat  
waar vorsten eenvoudige kleeding1 sobere
 voeding of  dappere daden beminden1 hun
 ambtenaren hen daarin navolgden8 ,als  
dus  thans de grondregel der algemeene  
liefde niet heerscht1 zoo komt dat      
slechts hierdoor1 dat de vraag in de    
hoogste kringen niet met die            
belangstelling wordt behandeld1 welke   
zij verdient3 de vorsten toch  staan er 
onverschillig tegenover1 inplaats van   
door lof en belooningen  de menschen tot
 uitoefening der algemeene wederkeerige 
liefde te  brengen en den tegenstand    

daartegen door geld- en andere straffen 
te breken4 ,indien dit geschiedde zou de
 uitoefening dezer algemeene  liefde en 
de ruil van wederkeerige voordeelen alle
 hindernissen  overwinnen1 evenals het  
vuur noodzakelijk omhoog gaat en het    
water  naar beneden vliet4    ,het      
getuigt voor de vastheid1 welke de      
orthodoxe opvatting van  kinderlijke    
liefde in het ,chineesche volk zich     
verworven had1 dat  de verklaring van   
,mencius1 dat allen gelijkelijk lief te 
hebben de  bizondere genegenheid        
tusschen vader en kind niet genoegzaam  
tot  haar recht deed komen1 voldoende   
was om het systeem van ,mih tih1  dat in
 den tijd van ,mencius veel ingang reeds
 had gevonden1 geheel  omver te werpen4 
,de andere tegenstander1 met wien       
,mencius in het krijt trad1 staat van   
ons denken en gevoelen verder af dan    
,mih tih4 ,dit was de ,taostische       
,cynicus ,yang ,chu1 een man1 over wiens
 leven weinig bekend is1 zoo  weinig dat
 wij zelfs niet weten of hij een        

tijdgenoot van ,confucius of  van       
,mencius was4 ,plaatsen uit ,taostische 
geschriften doen ons denken  aan den    
tijd van ,confucius1 doch de heftigheid1
 waarmede ,mencius hem  bestrijdt pleit 
voor de meening1 dat hij diens          
tijdgenoot was4    ,mencius schrijft aan
 ,yang ,chu de grondstelling toe3 ,ieder
 voor zich1  en zegt dat een opvolging  
dezer grondstelling den mensch tot een  
dier maken zou4 ,doch1 in de uitspraken1
 aan ,yang ,chu toegeschreven1  vinden  
wij dit nergens uitdrukkelijk geleerd4  
,veeleer schijnt ,yang  ,chu een soort  
van ,chineesche ,diogenes #acf te zijn  
geweest1 die het  leven als een         
onvermijdelijk kwaad beschouwde en      
diegenen1 die zich  daarvoor veel zorg  
en moeite gaven1 bespotte4    ,zuiver   
philosophisch zijn ,mencius'            
uiteenzettingen over de                 
hartstochtelijke natuur4 ,meester1 zegt 
een zijner leerlingen1  wanneer gij een 
hoogen adellijken titel verkreegt en    
eerste minister  werd van het vorstendom

 en het dan zoover bracht1 dat uw vorst 
de  eerste onder alle vorsten des rijks 
werd1 ja zelfs de keizerlijke           
waardigheid verkreeg1 het zou niet te   
verwonderen zijn3 doch1 wanneer  gij in 
zulk een positie kwaamt1 zou uw geest   
niet onrustig worden8    ,mencius       
antwoordde3 ,neen4 ,toen ik #dj jaar was
 7aldus vr hij zijn  hervormersloopbaan 
begon7 had ik het evenwicht des geestes 
gevonden4    ,en is er een middel om dat
 te bereiken8 ,ja4 ,de een vreest niets3
  noch wonden noch gevaar3 al was       
degene1 die hem bedreigde ook in het    
bezit van #aj4jjj strijdwagens4 ,de     
ander beproeft zichzelf3 vindt hij  dat 
hij ongelijk heeft1 zoo vreest hij ook  
den kleinsten man3 vindt  hij het recht 
aan zijne zijde1 zoo zal hij strijden   
tegen duizenden  en tienduizenden4 ,de  
laatste is zeker boven den eerste       
verheven4 ,de  philosoof ,kau zegt3 wat 
gij niet in woorden kunt uitdrukken1    
zoek dat  niet in uw verstand1 wat gij  
niet vindt in uw verstand1 zoek daarnaar

  niet met hartstochtelijke inspanning4 
,met dit laatste stem ik in1  doch      
geenszins1 dat men niet in zijn verstand
 moet zoeken1 naar wat  men met woorden 
niet uitdrukken kan4 ,want--de wil is de
 leidsman der  hartstochtelijke natuur  
en deze doordringt en bezielt het       
lichaam4 ,de  wil is de heer en de      
hartstochtelijke natuur is hem          
onderworpen4 ,daarom  zeg ik3 ,wees vast
 van wil1 en dwing de hartstochtelijke  
natuur niet  tot iets1 wat buiten haar  
aard ligt4 ,als alleen de wil werkzaam  
is1  beheerscht deze de hartstochtelijke
 natuur1 is die laatste daarentegen     
alleen werkzaam1 zoo beheerscht zij den 
wil4 ,de hartstochtelijke  natuur is    
grof en sterk4 ,als zij ongedwongen kan 
opgroeien en niet  beleedigd wordt1     
vervult zij alles tusschen hemel en     
aarde4 ,zij is de  gezellin van         
rechtschapenheid en verstand3 zonder    
haar is de natuur  des menschen de      
verkwijning nabij4 ,zij komt voort uit  
de bijeenvoeging  van vele rechtmatige  

handelingen en niet uit enkele daarvan4 
,als  het verstand niet met haar in     
overeenstemming is1 zoo verdwijnt de    
natuur4 ,blijkbaar verstaat ,mencius    
onder hartstochtelijke natuur           
7letterlijk beteekent het ,chineesche   
woord wolkachtige damp7 den  nooit      
rustenden drang tot werkzaamheid1 die   
men juist bij de meest op  den voorgrond
 tredende personen vindt4 ,een drang1   
die met verstand  moet samengaan        
7energie7 en die aan den wil onderworpen
 moet zijn1  doch waaraan men geen dwang
 tot iets buiten haar aard mag opleggen4
    ,het is niet zonder belang om bij   
wat ,mencius hier zegt te vergelijken   
wat de beroemde ,fransche psycholoog ,t4
 ,a4 ,ribot #bcjj jaar na hem  schreef  
over de hartstocht in den boven anderen 
uitblinkenden  mensch4 ,deze dan zegt in
 zijn werk ,les maladies de la ,volont  
7de ziekten van den wil7 het volgende3  
,de meest volkomen samenwerking 7van    
willen en kunnen7 is eigen aan de       
krachtigen1 de zeer werkzamen3 wat ook  

het terrein hunner werkzaamheid  zij3   
men denke aan ,cesar1 ,michel ,angelo of
 ,vincentius da ,paula4 ,zij  wordt in n
 enkel woord saamgevat als3 eenheid1    
standvastigheid1  macht4 ,de uitwendige 
eenheid van hun leven ligt in de eenheid
 van hun  doel3 altijd nagestreefd1 naar
 gelang van de omstandigheden nieuwe    
medewerking en aanpassing zoekend4 ,doch
 deze uitwendige eenheid is  slechts de 
uitdrukking der inwendige3 die van het  
karakter4 ,juist  omdat zij dezelfde    
blijven1 blijft ook hun doel hetzelfde4 
,hun  inwendige drijfkracht is een      
machtige1 onuitroeibare hartstocht1 die 
de ideen in haar dienst neemt4 ,deze    
hartstocht3 dat is hun wezen1  dat is de
 psychische uitdrukking van hun gestel1 
zooals de natuur dat  heeft gewrocht4   
,wat blijft ook alles1 dat uit dezen    
samenhang zich  verwijdert1 als in de   
schaduw1 zonder kracht1 onvruchtbaar1   
vergeten  als een plant1 die slechts op 
een andere leeft6 ,zij geven te zien het
  voorbeeld van een leven1 dat steeds   

met zichzelf in overeenstemming  is1    
omdat bij hen alles samenwerkt1 tot     
elkaar komt en overeenstemt4    ,zelfs  
in het gewone leven ontmoet men deze    
karakters4 ,doch deze  doen niet van    
zich spreken3 omdat de verhevenheid van 
het doel1  de omstandigheden en vooral  
de macht van de hartstocht hun ontbrak1 
hebben zij slechts de standvastigheid   
overgehouden4 ,onder een anderen  vorm  
hebben de groote1 in de geschiedenis    
bekende ,stoci 7,epictetus1  ,thraseas2 
hun grooten wijze laat ik weg1 als      
zijnde slechts een  abstract ideaal7 dit
 hooge type van wilskracht bereikt1 en  
wel in  zijn negatieven vorm--het       
zelfbedwang--overeenkomstig het beginsel
  der school3 ,verdraag en onthoud u4   
,tot zoover ,ribot4    ,veertig jaren na
 den dood van ,mencius1 die in #bhi v4  
,c4 overleed1  stortte de ,chau-dynastie
 ineen en in #bba verklaarde de vorst   
van ,tsin1  die al zijn mededingers had 
overwonnen1 zich tot eersten goddelijken
  keizer van ,china4 ,zoo stichtte hij  

een nieuw rijk op de puinhoopen  van het
 oude4    ,wat de oude ,confuciaansche  
richting der wijsbegeerte onder hem te  
lijden had en hoe zij onder de          
,han-dynastie daarentegen weer tot eer1 
aanzien en invloed geraakten1 hebben wij
 reeds vermeld4            ,,iv4 ,lao   
tsze4      ,wij komen nu tot de andere  
richting der ,chineesche philosophie1   
de metaphysisch-theosophische4          
,allereerst handelen wij over haar      
hoofdpersoon ,lao tsze4 ,over hem is    
niet veel met zekerheid bekend4 ,hij    
schijnt ongeveer #fjd v4 ,c4 geboren te 
zijn4 ,spoedig na zijn vroeger  vermelde
 samenkomst met ,confucius #acg heeft   
hij zijn ambt als  bewaarder van de     
archieven der ,chau-dynastie in ,lo yang
 neergelegd  en is naar het westen      
getrokken1 waar hij verdween4 ,de latere
 sagen1  welke op hem betrekking hebben 
en ongetwijfeld eerst na de invoering   
van het ,boeddhisme in ,china           
ontstonden1 zijn nauwelijks de          
vermelding  waard4 ,een vallende ster   

had zijn moeder bevrucht1 die na een    
tijdperk  van #ha jaren1 in #acba v4 ,c4
 het vleeschgeworden hoogste hemelwezen 
uit hare linkerzijde ter wereld bracht4 
,het kind had bij zijn geboorte  witte  
haren en het gezicht van een oud man    
7vandaar de naam ,lao tsze   de oude    
knaap71 lange ooren met drie openingen1 
onregelmatige  tanden1 een vierhoekigen 
mond1 en tien teenen aan elken voet4    
,ook  kon het direct spreken en had zijn
 volle verstand4 ,de opgaven over de    
plaats zijner geboorte zijn             
waarschijnlijk opzettelijke verzinsels3 
hij zou geboren zijn in het dorp3       
,onderdrukte deugd in de gemeente       
,wreedheid1 in het district ,bitterheid1
 in den staat ,lijden4    ,wat de       
,taostische schrijvers uit den tijd vr  
,christus geboorte  meedeelen over zijn 
ontmoetingen met ,confucius en anderen  
is zeker  eveneens verdicht1 hoewel de  
geschiedschrijver ,sze ma tsien minstens
  ne ontmoeting tusschen de beide       
leiders vermeldt4    ,op den weg naar   

het westen zou ,lao tsze eenigen tijd   
vertoefd hebben  bij den bevelhebber der
 ,hanku pas en daar1 op diens wensch    
zijn eenig1  beroemd werk3              
,tao-teh-king1 het boek van den weg en  
van de deugd1  hebben geschreven4 ,uit  
de vele citaten in dit werk van een     
wijze1  een oude1 een schrijver over den
 oorlog volgt dat ,lao tsze evenals     
,confucius slechts een bewaarder en     
verklaarder van de oude leer1  geen     
schepper eener nieuwe is geweest4       
,een latere schrijver1 uit de #a;e eeuw1
 ,pan hu 7wiens geschiedenis  der       
vroegere ,han dynastie door zijne zuster
 ,pan ,chao is voltooid7  zegt in zijne 
levensbeschrijving van ,sze ma tsien dat
 deze meer een  aanhanger van de        
leeringen van ,hwang en ,lao dan van de 
zes klassieke  boeken geweest is4 ,met  
dien ,hwang bedoelt hij voorzeker ,hwang
 ti1  den zoogenaamden gelen keizer1 de 
eerste van de vijf voorhistorische      
heerschers1 wiens regeering door        
,chineesche schrijvers wordt gesteld    

ongeveer #bgjj v4 ,c4 ,ook hierin ligt  
een bewijs1 dat men reeds vroeger  het  
,taosme voor ouder dan ,lao tsze hield4 
,wat is nu in dit ,taosme de hoofdzaak8 
,de leer van het ,tao4 ,doch3 de  vraag 
rijst3 ,wat is ,tao8 ,is het gelijk aan 
den logos1 het goddelijk  woord1 zooals 
wij dat kennen b4v4 uit het ,nieuwe     
,testament8 #ach  ,sommigen1 ook von    
,brandt1 meenen dat4 ,hooren wij eerst  
eens wat ,lao  tsze en zijn volgelingen 
er van zeggen4    ,lao tsze zegt van    
,tao3 ,het was onbestemd en volkomen1   
het bestond  vr hemel en aarde4 ,rustig 
was het en niet te grijpen1 alleen en   
onveranderlijk1 alles vervullend en     
onuitputtelijk3 de moeder aller  dingen4
 ,ik weet zijn naam niet en duid het aan
 als ,tao4 ,ik zoek  naar zijnen naam en
 noem het3 het groote4 ,groot zijnde1   
vloeit het  steeds voort3 het verwijdert
 zich en keert terug 7bij alle wisseling
  hetzelfde87 ,daarom is het ,tao groot4
    ,het ,tao bracht n voort3 n twee1 en
 twee drie4 ,drie bracht ,alles  voort4 

,alles laat achter zich de donkerheid   
7chaos87 waaruit het  voortkwam1 terwijl
 de adem van het ledige het in harmonie 
brengt4    ,dat de ,jezuten-zendelingen 
en ook andere ,europeesche schrijvers in
  deze proeve van verklaring van het    
ontstaan der wereld een zinspeling  op  
de drieenheid meenden te vinden1 kan ons
 geenszins verwonderen4 ,ook  voor de   
,chineesche uitleggers is dit echter een
 moeilijke plaats3  vooral omdat op     
andere plaatsen ,tao zelf als ,en wordt 
aangeduid4 ,de  een tracht zich daarbij 
te redden1 door ,tao te laten stremmen  
en  zoo den hemel te vormen3 de ander   
maakt uit ,en den aether1 waaruit  alles
 zijn oorsprong nam1 uit wien zich dan  
,twee1 het mannelijk en het  vrouwelijk 
beginsel1 ontwikkelden1 welke dan       
wederom ,drie3 d4 i4 den  hemel1 de     
aarde en den mensch voortbrachten1      
terwijl de adem van het  ledige1 de     
levensadem het ,khi of ,chi is1 dat     
alles bezielt4    ,wij zien naar ,tao en
 toch zien wij het niet3 het is         

kleurloos4 ,wij  hooren er naar en wij  
hooren het niet1 het is zonder geluid1  
wij trachten het te grijpen en kunnen   
het niet vatten1 het is  onlichamelijk1 
het kan niet 7door woorden7 beschreven  
worden1 daarom  noemen wij het3 ,en4    
,het feit1 dat kleurloos1 zonder geluid1
 onlichamelijk in het  ,chineesch       
luiden3 ,ji hi wei1 heeft ,abel de      
,rmusat en later ,victor  von ,strausz  
en ,edkins op het denkbeeld gebracht dat
 ,lao tsze het  eigenlijk over den      
,hebreeuwschen ,j4 h4 v4 h4 #aci had1   
waarover hem  dan op zijn reis naar het 
westen ,isralieten zouden hebben        
gesproken1  of waarvan hij door naar    
,china gekomen ,isralieten zou hebben   
gehoord4 ,stanislaus ,julien1 ,legge en 
bijna alle andere geleerden1  die van   
,china studie maken bestrijden echter   
deze meening4 ,terecht3  ,jehovah toch  
is een verkeerde uitspraak van de vier  
letters  ,j4 h4 v4 h4 ,jahve is de      
juiste1 en kan daaruit het ,chineesche  
,ji hi wei wel ontstaan zijn8 ,anderen  

mogen dat beslissen1 doch het  zou zeer 
merkwaardig zijn1 indien ,lao tsze den  
meest persoonlijken  en lichamelijken   
aller ,semietische goden zou hebben     
verkozen1 om  daardoor aan te duiden het
 onlichamelijke1 onpersoonlijke ,tao4   
,met  dat al weten wij echter nog niet  
recht1 wat ,tao eigenlijk is4 ,toch     
meen ik dat wij het door uitspraken1    
zoowel van ,lao tsze als van zijne      
leerlingen genoegzaam kunnen nagaan1    
iets wat ook voor ons noodig is1  zullen
 wij de grondbeginselen van het ,taosme 
verstaan4 ,laten wij  die dan eens met  
aandacht beschouwen4    ,lao tsze dan   
zegt o4 a43 ,het beeld van ,tao bestond 
vr ,god  zelf4 ,het ,tao is al          
doordringend2 daar is geen plaats1 waar 
het niet  wordt gevonden4 ,toch is het z
 fijn1 dat het in al zijn volheid in    
een pluisje plantenwol woont4 ,het doet 
zon en maan bewegen in haar  aangewezen 
banen en geeft leven aan het kleinste   
insect4 ,hoewel zonder  vorm1 is het de 
oorzaak van elken vorm1 dien wij zien4  

,onhoorbaar  veroorzaakt het ieder      
geluid1 onzichtbaar is het datgene1 wat 
achter  ieder uitwendig voorwerp in de  
wereld ligt1 onwerkzaam brengt het toch 
ieder verschijnsel voort1 dat in de     
sfeer der schepping voorkomt4 ,het  is  
onpartijdig1 onpersoonlijk1 zonder      
hartstocht1 het werkt aan zijne         
doeleinden zonder berouw1 als het       
noodlot1 toch vloeit het voor allen  in 
goedheid over4    ,huai nan tsze1 een   
der uitnemendste schrijvers over de     
,taostische  wijsbegeerte1 vraagt3 ,wat 
is ,tao8    ,hij antwoordt3 ,tao is wat 
den hemel draagt en de aarde bedekt1 het
  heeft geen palen of grenzen1 zijn     
hoogte kan niet worden gemeten1 noch    
zijn diepte gepeild4 ,het omvat het     
gansche heelal in zijne omarming  en    
verleent zichtbaarheid aan datgene1 wat 
van zichzelf geen gedaante  heeft4444   
,het is zoo lenig en fijn dat het alles 
doordringt1 evenals  het water het      
slijk4 ,door ,tao zijn de bergen hoog en
 de afgronden diep1  gaan de dieren en  

vliegen de vogels1 door ,tao schitteren 
zon en maan en  gaan de sterren op haar 
loopbaan voort444 ,als de voorjaarswind 
suist1  valt de regen en alle dingen    
leven en groeien4 ,de gevederden leggen 
en  broeden1 de gepelsden 7pelsdieren7  
telen en dragen1 planten en boomen      
brengen voort al hun heerlijken rijkdom 
van blaad'ren1 de vogels  leggen eieren1
 de dieren brengen jongen voort1 geen   
werkzaamheid is  naar buiten zichtbaar1 
toch wordt het werk volbracht4          
,schaduwachtig  en onbestemd heeft ,tao 
geen vorm4 ,onbestemd en schaduwachtig  
hebben  zijn hulpbronnen geen einde4    
,verborgen en duister dwingt het alle   
dingen uit het vormlooze te voorschijn  
te komen4 ,overal doordringend  en alles
 beheerschend1 werkt het nooit te       
vergeefs4    ,een naam voor dit         
aldoordringende1 dit geheimzinnige wezen
 kenden  ,lao tsze en de zijnen niet4   
,en wij1 wij westerlingen8 ,wat is het  
dat de bloemen doet groeien en het water
 doet neervlieten1 wat den  stortregen  

doet vallen en de zon schijnen1 wat de  
sterren leidt in  haar vlammende banen1 
de jaargetijden regelt1 wat den vlinder 
met  prachtige vleugelen versiert2 wat  
doet het warme samentrekken en het      
koude uitzetten1 wat geeft den eenen    
mensch zwart haar en den ander  rood8   
,in n woord1 wat is de oorzaak van ieder
 verschijnsel rondom  ons1 wat is de    
drijfveer van het verheven raderwerk1   
waarvan wij  een deel uitmaken8 ,ook wij
 weten den rechten naam niet en zeggen3 
de natuur4 ,wij bedoelen dan niet wat   
voortgebracht is3 maar de  drijfkracht  
der schepping die voortbrengt 7natura   
naturans74    ,tao is dus de natuur4    
,taosme is wijsbegeerte der natuur4     
,taosten  zijn natuurphilosofen4 ,laten 
wij nu zien hoe de ,taosten hunne       
theorien ontwikkelen1 vooral met het oog
 op de wording der wereld1  en hoe zij  
die voorts toepassen op het gebied van  
het maatschappelijk  en staatkundig     
leven4    ,over de ontwikkeling van het 
zichtbaar heelal weten de ,taosten ons  

heel wat te vertellen4    ,daar was een 
tijd1 zegt ,chwang tsze1 dat alle dingen
 een begin  hadden4 ,de tijd1 toen er   
nog geen begin was1 had zelf een begin4 
,er  was een begin van den tijd1 toen de
 tijd1 die geen begin had1 niet         
begonnen was4 ,daar is bestaan en daar  
is niet-bestaan4 ,in den tijd1  die geen
 begin had1 bestond ,niets--of het      
,ledige4 ,toen de tijd1 die  geen begin 
had1 nog niet begonnen was1 bestond er  
ook ,niets4 ,eensklaps3  daar was       
,niets1 maar men kan niet weten1 wat    
bestaan en niet-bestaan  aangaat1 wat   
zeker bestond en wat niet4    ,onzin zal
 men zeggen4 ,doch3 ook tegenwoordige   
wijsgeeren komen  soms tot een          
dergelijke uitspraak4 ,zoo b4v4 de      
,engelsche geleerde  ,proctor4 ,deze    
zegt3    ,zij1 die dat kunnen1 mogen    
troost vinden in het geloof aan  een    
volstrekt ledige ruimte en een volstrekt
 onbezetten tijd  voorafgaande aan zeker
 zeer ver verwijderd1 doch niet oneindig
  verwijderd tijdperk4 ,laten zij dit   

volgens hun geloof dan noemen  het begin
 aller dingen4 ,doch de ledige tijd vr  
dat begin kan geen  begin hebben gehad1 
tenzij deze ware voorafgegaan door een  
tijd met  gebeurtenissen2 wat juist met 
de onderstelling in strijd is4 ,wij     
vinden geen volstrekt begin als wij     
terug zien4    ,een der uitnemendste1   
meest geavanceerde leerlingen van ,lao  
tsze1  ,lieh tsze1 drukt het dichterlijk
 aldus uit3      ,daar is een leven     
ongeschapen1  ,daar is ,en1 die alles   
verandert1 doch bij ,wien geen          
verandering is4  ,alleen het            
onveranderlijke kan verandering doen    
komen1  ,dat leven kan slechts          
voortbrengen4  ,die allesveranderende   
kan slechts vervormen1  ,daarom duren   
scheppingen en veranderingen voort  ,en 
gaan deze voortdurende scheppingen en   
veranderingen altijd door4  ,zij worden 
gezien in de man'lijke en vrouw'lijke   
beginselen der natuur1  ,zij zijn       
openbaar in de vier jaargetijden1  ,het 
ongeschapene staat als het ware alleen1 

,het onveranderlijke gaat en komt1      
,zijn duur heeft geen einde1            
,weergaloos en eenig--zijn zijne wegen  
onnaspeurlijk4      ,elders zegt        
dezelfde wijze1 dat wij van het         
oneindige niets weten1  doch dat hemel  
en aarde in het groot geheel van het    
oneindig heelal  zijn begrepen4 ,hoe    
kunnen wij zeggen1 zoo vraagt hij1 of er
 een  ongezien heelal is1 boven en      
beneden de kleine wereld1 die binnen    
ons bereik is4    ,tao1 zagen wij1      
veroorzaakt en doet alles4 ,daarom komt 
de vraag in ons  op1 of de ,taosten een 
persoonlijk ,schepper en zedelijk       
bestuurder van  het heelal erkennen1 een
 vraag1 die echter gemakkelijker gesteld
 dan  beantwoord wordt4 ,zeker is het1  
dat er in de ,taostische classieken     
menigmaal van een wezen1 invloed of     
macht als de ,schepper wordt  gesproken4
 ,ook komt hier en daar het woord ,ti of
 ,god voor4 ,doch  deze omschrijvingen  
zijn zeer vaag1 zeer duister en         
onbestemd1  terwijl het woord1 voor     

,schepper gebezigd1 eigenlijk meer      
vervorming of gedaanteverwisseling      
beduidt4 ,ook komt niet goed uit1  welke
 de verhouding is tusschen dien         
,schepper en ,tao4 ,god en ,tao te      
vereenzelvigen gaat ook moeilijk4 ,tao  
wordt steeds als onpersoonlijk1  zonder 
aandoeningen1 voorgesteld4 ,nergens     
schijnt er plaats of  noodzakelijkheid  
voor een persoonlijk ,schepper3 ,tao    
doet alles4    ,merkwaardig is ook het  
denkbeeld van evolutie1 dat feitelijk   
in het ,taostische stelsel evengoed als 
in de tegenwoordige  natuurphilosophie  
ligt4 ,prof4 ,tyndall beschouwt een     
nevel als de  oorsprong aller           
stoffelijke dingen1 de ,taosten spreken 
van de  oorspronkelijke aura 7damp71 die
 werd gecondenseerd en verdicht en      
eindelijk een vasten vorm verkreeg1 met 
bepaalde en onderscheiden  gestalte4    
,sommige passages uit de wijsbegeerte   
der ,taosten waren  in ,haeckel's       
,scheppingsgeschiedenis niet misplaatst4
 ,beiden schijnen  het eens met de      

woorden van ,lucretius3 ,de natuur      
schijnt alle dingen  uit zichzelf te    
doen1 zonder tusschenkomst der goden4   
,daarom--en de plaatsen1 waar van ,ti en
 van een ,schepper gesproken  wordt1    
getuigen er van--kan de ,chineesche     
wijze toch1 evengoed als de             
hedendaagsche moderne theologie1 het    
wereldgebeuren1 het werken der  natuur  
ten slotte als het zich uiten van ,god  
hebben beschouwd4 't ,komt  mij voor1   
dat dit inderdaad de eenige oplossing   
is4 ,god kan boven de  natuur staan en  
toch alleen in en door haar werken4     
,wat nu den mensch betreft1 deze wordt  
door het ,taosme beschouwd als          
eenvoudig te zijn een deel van het      
heelal1 een stuk van de schepping1  een 
openbaring1 gelijk alle andere dingen1  
van het algemeene1  overal inwonende    
,tao4 ,dit is hier niet slechts een     
wetenschappelijke  overtuiging of een   
uiting van bespiegeling alleen4 ,neen1  
het is  een machtige1 zedelijke factor1 
waarin een onderwerping aan onze        

bestemming1 een zich moeten voegen naar 
de wetten der natuur ligt1 dat  onze    
eerbiedige aandacht verdient4 ,dat      
bedenkende beschouwt b4v4 ook  ,lieh    
tsze den dood niet als een koning der   
verschrikking1 maar als  een            
onvermijdelijke en welkome verandering1 
die even natuurlijk is  als het vallen  
van een blad of de wisseling der        
jaargetijden4    ,de dood1 zegt hij1 is 
voor het leven1 wat weggaan is voor     
komen4 ,hoe  kunnen wij weten1 dat hier 
sterven niet is1 elders geboren worden8 
,hoe  kunnen wij weten of de menschen1  
met hun sterken drang naar leven1  niet 
zichzelf begoochelen8 ,hoe kan ik weten1
 of1 indien ik morgen  sterf1 mijn lot  
niet beter zal zijn1 dan toen ik geboren
 werd in den  aanvang8 ,o1 de menschen  
kennen de vrees des doods1 maar niet    
zijn  rust4 ,hoe goed is het1 dat van de
 oudheid af de dood het algemeen  lot   
der menschen was6 ,het is een rust voor 
den goeden mensch1 een  ter zijde       
stellen van den slechte4 ,dood is als   

huiswaarts keeren4 ,de  dooden zijn zij1
 die huiswaarts zijn gekeerd2 wij1 die  
leven1 zijn nog  wandelaars4 ,heeft dit 
eenvoudig vertrouwen in de goedheid der 
natuur  niet iets treffends8 ,sluit het 
zich niet goed aan bij de wijsgeerige   
bespiegeling over ,tao zelf8 ,wat echter
 brengt het ,taosme mede in  het        
praktische1 gewone leven8 ,spontaneteit 
7de eigen1 de ware natuur  volgen71     
eenvoud1 reinheid1 vriendelijkheid1 in n
 woord3 goedheid4    ,spontaneteit4--,de
 oorspronkelijke aard van ieder mensch  
is de directe  gave der natuur--liever  
nog1 een deel van de natuur zelf4       
,daarom moet  dit oorspronkelijke       
zorgvuldig ongeschonden worden gehouden1
 bewaard  in zijn zuiverheid4 ,de       
bewaring der door den hemel ingeplante  
natuur  is het groote1 voorname doel van
 den waren ,taost4 ,hoe kan hij dit     
bereiken8 ,door de groote moeder na te  
volgen4 ,de natuur is spontaan in  al   
haar werken3 daarom moet de wijze ook   
zoo handelen3 hij moet niet  handelen   

met een of ander oogmerk1 maar in       
overeenstemming met zijn  omgeving1     
volgens de natuurlijke uitspraak van    
zijn hart4 ,de natuur  strijdt nooit1 de
 wijze moet zich dus ook voor strijd    
wachten4 ,de  natuur is steeds          
lijdelijk1 de wijze moet dus ook de     
dingen op hun  beloop laten en tevreden 
zijn met hun aanwijzing te volgen4      
,eerzucht1  plannen maken1 hartstocht1  
begeerte--belangstelling in uitwendige  
voorwerpen--het is alles een in wanorde 
brengen1 een berooven van  des menschen 
oorspronkelijke natuur en moet dus      
worden veroordeeld4    ,zelfs de        
werkzame beoefening van deugden als3    
welwillendheid en  stiptheid wordt      
ontraden2 de natuur heeft geen          
inspanning noodig om te  groeien en     
alles1 wat de wijze te doen heeft1 is   
zichzelf met haar in  overeenstemming te
 brengen4 ,alle hartstochten1           
7plichts7vervullingen1  die op          
verstoring of inspanning wijzen heeten  
bij de ,taosten3 de  menschelijke       

natuur1 in tegenstelling met de         
hemelsche of inwonende  natuur1 waarmede
 de mensch is begaafd4    ,waarom1      
vraagt ,chwang tsze1 deze kunstmatige1  
menschelijke1 gente  natuur te          
ontwikkelen2 ontwikkel veeleer die      
inwonende1 natuurlijke  natuur1 die u   
allen is ingeplant4 ,huai nan tsze stelt
 dit vooral  duidelijk in het licht3    
,wat bedoelen wij1 zegt hij1 als wij    
over  het natuurlijke of ingeplante     
spreken8 ,dat wat harmonisch1 zuiver1   
eenvoudig1 onbezoedeld1 onversierd1     
oprecht1 lichtend en onbevlekt is1  wat 
nooit van den beginne af aan1 eenige    
vermenging of verbastering  heeft       
ondergaan4 ,en wat is het menschelijke  
of kunstmatige8 ,dat wat  vervalscht is 
met slimheid1 verdraaidheid1            
behendigheid1 huichelarij  en bedrog1   
wat zich buigt uit inschikkelijkheid    
voor de wereld en in  't oog houdt de   
gewoonten van den tijd4 ,b4v43 een os   
heeft horens en  een gespleten hoef1    
terwijl het paard wilde manen en een    

ongespleten  hoef heeft4 ,dat is het    
hemelsche of de 7ware7 natuur4 ,als gij 
echter  een gebit in den mond van het   
paard legt en den neus van den os       
doorboort1 dat is het menschelijke1 het 
kunstmatige4    ,wij begrijpen wat de   
,taosten in dezen bedoelen4 ,om nu      
echter dit  beginsel3 overeenstemming   
met de natuur te verwezenlijken1 liever 
gezegd te volgen1 is noodig1 zich       
lijdelijk aan de leiding van het        
innerlijk wezen over te geven4 ,men     
heeft hiervoor een eigenaardige         
formule1 weergegeven door niet doen1    
niet uitoefenen1 werkeloosheid1         
absoluut lijdelijk zijn1 wellicht het   
best door3 niet actief zijn4    ,men    
gevoelt dat de consequentie dezer       
beginselen tot een geheel ander         
optreden op maatschappelijk en          
staatkundig gebied moest leiden1  dan   
dat van ,confucius en zijn leerlingen4  
,daar allerlei schoon  uitgesponnen     
regelingen aangeprezen1 velerlei        
bemoeiingen met het heil  des volks1    

hier echter veel meer door onthouding   
allen verlossen van  het kunstmatige1   
dat hun ware natuur belet4    ,doe nooit
 iets1 zegt de ,taostische politicus1 om
 het te doen4 ,doe  nooit iets dat niet 
bepaald noodzakelijk is3 vergeet niet   
dat  het einde der wetgeving is3 de     
wetgeving overbodig te maken4 ,laat  de 
natuur onverhinderd werken1 zoowel in   
het maatschappelijk en  politiek leven  
als in de sfeer van physica en moraal3  
uw onderdanen  zullen dan tevreden zijn 
met hun lot1 uw koninkrijk vrij van     
samenzweringen1 oneenigheden en onheil4 
,boven alles3 doe niets om den          
oorspronkelijken eenvoud te verstoren4  
,tracht niet om ruwe werktuigen  door   
samengestelde machines te vervangen4    
,zulke verfijning leidt tot  weelde1    
luchtkasteelen bouwen1 eerzucht en      
ontevredenheid4 ,de ware  uitoefening   
van vernuft in het voortbrengen van werk
 uitwinnende1  fijne werktuigen         
vereischt een hoofd vol plannen4        
,ontmoedig dus  kunstmatige             

nieuwigheden4 ,het geheim van het geluk 
ligt in rust1  eenvoud en tevredenheid1 
de eenige weg om dit te bereiken is3    
lichaam1  hartstochten1 verstand en wil 
in volkomen overeenstemming te brengen  
met de natuur4    ,wat ,lao tsze dus    
aanbeveelt is rust1 onthouding1         
bespiegeling4 ,hij  zegt o4 a43    ,de  
hoogste voortreffelijkheid is aan het   
water gelijk1 want de                   
voortreffelijkheid van het water komt   
hierin uit1 dat het allen nuttig  is en 
dat het1 zonder verzet1 de laagste      
plaats inneemt1 die1 welke  aan alle    
menschen mishaagt4 ,de reden1 waarom    
stroomen en zeen in  staat zijn de      
schatting van alle wateren uit alle     
dalen te ontvangen1  ligt hierin1 dat   
zij dieper liggen--daarom zijn zij      
koningen over hen  allen4 ,zoo stelt    
zich ook de wijze heerscher1 die boven  
de menschen  staan wil1 in zijn woorden 
beneden hen en wanneer hij wenscht hen  
voor te gaan1 stelt hij zijn persoon op 
den achtergrond4    ,zonder zijn deur   

uit te gaan1 kan men alles begrijpen wat
 er onder  den hemel voorvalt3 zonder   
uit zijn venster te zien1 aanschouwt men
  het ,tao des hemels4 ,hoe verder men  
zich van zichzelf verwijdert1  des te   
minder weet men4    ,daarom verkregen de
 wijzen hunne kennis zonder rond te     
reizen2  ze gaven aan alle dingen de    
rechte namen1 zonder ze te zien1 en     
bereikten hun doel1 zonder dat zij zich 
voornamen dit te bereiken4    ,alles in 
de natuur keert1 na een tijd van        
werkzaamheid tot zijn  oorspronkelijken 
toestand terug1 zooals de plant tot haar
 wortel4 ,deze  terugkeer noemen wij den
 toestand der rust4 ,deze rust wil      
zooveel  zeggen1 dat de dingen1 die haar
 bereiken1 daardoor te kennen geven1    
dat zij de hun opgelegde taak hebben    
volbracht4 ,de terugkeer tot  rust is de
 algemeene1 onveranderlijke wet4 ,die te
 kennen is wijsheid1  die niet te       
kennen1 veroorzaakt wild streven en een 
droevig einde4    ,wat de uitoefening   
der regeering betreft3 slechts in twee  

punten  ontmoeten ,lao tsze en          
,confucius en ,mencius elkaar3 namelijk1
 in den  lof der oude tijden en den     
afkeer van drukkende belastingen4       
,het volk lijdt honger wegens de hooge  
belastingen1 welke door de  ambtenaren  
worden verbruikt4    ,het volk is       
moeilijk te regeeren door den           
overmatigen regeeringsijver  der        
beambten4    ,het volk is onverschillig 
voor den dood1 omdat het zoo hard moet  
werken om zijn levensonderhoud te       
verdienen4    ,komen ,lao tsze en zijn  
beide tegenvoeters in den lof der       
oudheid en in  de ontevredenheid over de
 bestaande toestanden overeen1 niet     
evenwel  in de middelen tot verbetering4
 ,terwijl ,confucius deze vindt in het  
begunstigen van flinke mannen en in     
gestadig streven en werken1  beveelt    
,lao tsze aan3 laten begaan en          
verzorging der stoffelijke  behoeften4  
,hij is een besliste vijand van het     
regeeren of misschien  juister          
uitgedrukt1 van het te veel regeeren4   

,in de oudste tijden1 7zegt hij71 wist  
het volk niet dat het geregeerd  werd4  
,in het daarop volgende tijdperk prees  
en bewonderde het zijn  heerschers1     
daarna vreesde het dezen1 eindelijk     
verachtte het hen4 ,toen  de heerschers 
het vertrouwen in ,tao begonnen te      
verliezen1 vloeide  daaruit voort3      
gebrek aan vertrouwen van de zijde des  
volks4 ,wat  schenen die eerste         
heerschers onbeslist3 doch door hun     
terughouding  toonden zij de beteekenis1
 die zij aan hunne woorden toekenden4   
,hun  werk werd gedaan1 hun beramen     
droeg vruchten1 terwijl het volk zeide3 
,wij zijn1 die wij zijn door ons zelf4  
,toen het groote ,tao niet meer werd    
betracht1 kwamen welwillendheid en      
rechtschapenheid in de mode1 daarna     
wijsheid1 sluwheid en huichelarij4      
,toen er niet langer een goede geest    
7verdraagzaamheid7 heerschte  tusschen  
de zes graden van bloedverwanten1 kwamen
 er ouderlievende  zonen1 toen de staten
 en familin in verwarring geraakten1    

kwamen er  loyale ministers op het      
tooneel4    ,mannen van groote          
geschiktheid niet op prijs te stellen en
 niet te  gebruiken1 is het middel om   
het volk van eerzucht terug te houden2  
voorwerpen1 die moeilijk zijn te        
verkrijgen1 niet hoog te schatten1  is  
het middel om geen dieven te krijgen2   
het volk niet te toonen1 wat  zijne     
begeerten kan opwekken1 is het middel om
 het van uitspattingen  terug te houden4
    ,daarom1 indien de wijze de         
regeering leidt1 zorgt hij1 dat de      
hoofden leeg zijn en de magen vol1 hij  
verzwakt den wil en versterkt  de       
beenderen4    ,hij streeft er steeds    
naar hen zonder weten en zonder wenschen
 te  houden en hen1 die wetenschap      
bezitten1 te verhinderen1 haar te gaan  
gebruiken4 ,als men zoo zich van        
werkzaam optreden onthoudt1 heerscht  er
 overal goede orde4    ,sommige der     
leeringen in ,tao teh king herinneren   
zoo zeer aan het  inschrift1 dat        
,confucius in de voorvaderenhal te ,lo  

yang op het beeld  met den gesloten mond
 vond1 #adj dat men in dit opschrift    
samenhang  zou zoeken met het oude      
,taosme van vr ,lao tsze4 ,men oordeele4
    ,laat hem zijn mond en zijn         
neusgaten gesloten houden1 zoo zal hij  
gedurende zijn gansche leven voor       
moeitevolle inspanning bewaard  blijven3
 laat hem zijn mond openhouden en zijn  
adem verbruiken in de  zorg voor zijn   
aangelegenheden3 en gedurende zijn      
gansche leven zal  hij nooit rustig zijn
 7zonder zorg74    ,wat rustig blijft1  
is gemakkelijk te bewaren2 eer een zaak 
hare  tegenwoordigheid laat merken1 kan 
men zich het best daartegen  beveiligen3
 wat breekbaar is1 wordt gemakkelijk    
verbroken1 wat gering  in aantal is1    
wordt spoedig verstrooid4 ,men moet     
handelen1 vr een  zaak zich opdoet en   
orde instellen vr de wanorde is         
begonnen4 ,een  boom1 dien men met beide
 armen kan omvatten1 is uit een kleine  
twijg  ontstaan1 een toren met negen    
verdiepingen begon met een hoopje aarde1

  een reis van duizend mijlen begint met
 ne schrede4    ,dat ,lao tsze het      
beginsel3 ,vergeldt vijandschap met     
weldoen  voorstaat is reeds vermeld4    
,over zichzelf spreekt ,lao tsze slechts
  op ne plaats3    ,de groote menigte   
der menschen ziet er tevreden en        
opgewekt uit1 alsof  zij een feestmaal  
genoten of in het voorjaar op een toren 
stonden4 ,ik  alleen schijn verdrietig  
en stil1 daar mijn begeerten zich nog   
niet  hebben getoond4 ,ik ben als een   
kind1 dat nog niet heeft gelachen4 ,ik  
zie er terneergeslagen en droevig uit1  
als een1 die geen tehuis zijn  eigen    
noemen kan4 ,de menigte der menschen    
heeft genoeg en te veel1  ik alleen     
schijn alles verloren te hebben4 ,mijn  
verstand is dat van  een dom mensch1 ik 
ben als verward4    ,de gewone menschen 
zien er helder en verstandig uit1 ik    
alleen schijn  omneveld4 ,zij zien er   
uit alsof zij alles kunnen              
onderscheiden1 ik  alleen ben simpel en 
verward4 ,het schijnt mij1 als drijf ik 

rond op  de zee zonder een plaats1 waar 
ik rusten kan4 ,ieder heeft iets1 waar  
hij zijn werkzaamheid aan wijdt1 ik     
alleen schijn dwaas en onbekwaam  als   
een boer van de grenzen4 ,zoo ben ik    
alleen van andere menschen              
verschillend1 doch ik eer de moeder1 die
 mij voedt 7,tao74    ,het is een       
droefgeestig beeld1 dat de oude knaap   
van zichzelf ontwerpt1  toch wordt ons  
hier niet de minst aantrekkelijke zijde 
van het ,taosme  geschilderd2 dat opgaan
 in bespiegeling en dat zich            
terugtrekken  uit de wereld1 zonder de  
bijvoeging van wereldsmart en           
pessimisme1  die wij in de moderne      
wijsbegeerte zoo rijkelijk vinden1      
zonder de  overdrijving1 aan            
,schopenhauer en zijn school eigen4     
,belangrijker en misschien ook          
verstaanbaarder zullen ons intusschen   
die ,taosten voorkomen1 die meer op de  
,stoci1 ,cynici of ,epicuristen         
gelijken1 of die van metaphysici        
aanhangers der tooverij zijn geworden   

en aan het ,chineesche keizerlijke hof  
de rol gespeeld hebben1 welk  tot op het
 midden der #ah;e eeuw door menig       
meester der zwarte kunst  aan de        
,europeesche hoven werd uitgeoefend4    
,v4 ,chwang tsze1 ,lieh tsze1 ,yang ,chu
 en de ontaarding van het ,taosme4      
,een der belangrijke figuren onder de   
oudere ,taosten is ,chwang chau1        
gewoonlijk ,chwang tsze  de wijsgeer    
,chwang geheeten1 een tijdgenoot  van   
,mencius1 die hem echter niet noemt1    
waaruit misschien valt af te  leiden1   
dat de mystieke bespiegelingen van      
,chwang eerst later groote              
aantrekkelijkheid kregen4 ,hij leefde   
van de wereld teruggetrokken  en vele   
voorbeelden van zijn bijtende           
geestigheid zijn ons bewaard  gebleven4 
,toen de vorst van ,tsu boden met rijke 
gaven tot hem zond om  hem aan het hof  
uit te noodigen1 waar hij eerste        
minister kon worden1  wees ,chwang tsze 
deze aanbiedingen lachend af en zeide3  
,duizend ons  zilver is veel voor mij en

 een hoogen rang te verkrijgen en       
minister te  worden is zeer eervol4     
,doch hebt gij den os niet gezien1 die  
voor het  offer aan de grenzen bestemd  
is8 ,vele jaren lang wordt hij          
zorgvuldig  gevoederd en met kostbare   
dekken versierd1 opdat hij geschikt zij 
naar  den grooten tempel te worden      
gebracht4 ,maar als de tijd komt dat dit
  geschieden moet1 mocht hij liever een 
klein varkentje wezen1 doch dan  is het 
te laat4 ,maak dus dat gij wegkomt en   
verontreinig mij niet door  uwe         
tegenwoordigheid4 ,ik wil mij liever    
vermaken en mij over mijn leven         
verheugen in een vuil graf 7nl4 als     
bedelaar leven7 dan aan de regels  en   
beperkingen van eens vorsten hof        
onderworpen zijn4 ,ik heb besloten      
nooit een ambt aan te nemen1 maar geef  
er de voorkeur aan mij in mijn  eigen   
vrijen wil te verheugen4 ,zooals deze   
,chwang tsze leefde1 zoo  stierf hij    
ook4 ,aan zijne leerlingen1 die hem met 
alle pracht wilden  begraven1 beval hij 

zijn lichaam niet te begraven1 maar het 
slechts  op de aarde te werpen 7naar de 
zeden der oudste ,chineezen74 ,ik zal   
zoo1 sprak hij1 hemel en aarde als      
doodkist hebben1 de zon en de  maan in  
plaats van de zinnebeelden van meisteen1
 de sterren in plaats  van paarlen en   
edelsteenen2 daarmee zijn immers alle   
voorbereidingen  voor mijn              
teraardebestelling volvoerd1 wat wilt   
gij er aan toevoegen8    ,toen de       
leerlingen hun bezorgdheid te kennen    
gaven1 dat de kraaien  en roofvogels    
zijn lijk zouden opeten1 voegde hij er  
bij3 ,boven den  grond zullen mij de    
kraaien en de roofvogels verorberen1    
daar onder  wormen en insecten2 het voor
 den een weg te nemen en het den ander  
te geven zou maar partijdig schijnen4   
,chwang tsze's werk is voor het grootste
 deel polemiek1 gericht tegen           
,confucius en tegen de letterkundigen in
 het algemeen4 ,van ,chineesche  zijde  
hebben sommigen de heftige aanvallen op 
,confucius1 die er  in voorkomen voor   

onecht verklaard4 ,doch deze zijn zoo   
geheel in  denzelfden stijl als de      
andere stukken1 dat wij ze gerust aan   
,chwang  tsze kunnen toeschrijven4      
,gelijk zoekt gelijk1 zeide de oude     
visscher tot ,confucius1 en vogels  met 
gelijk gezang antwoorden elkaar--dat is 
de wet des hemels4 ,waarmee  gij u      
bezighoudt1 dat zijn de aangelegenheden 
der menschen4 ,als de  keizer1 de       
leenvorsten1 de hooge beambten en het   
volk alles doen wat  hun betaamt1 dan   
hebben wij een schoon beeld van orde4   
,als zij zich  bekommeren om datgene wat
 buiten hun werkkring ligt1 dan ontstaat
 de  grootste wanorde4 ,als de beambten 
hun zaken behartigen en het volk  de    
zijne1 dan is er geen ingrijpen in de   
rechten van anderen4    ,velden die     
onbebouwd blijven1 huizen die water     
doorlaten1 gebrek  aan kleeding en      
voeding1 belastingen1 waar geen geld    
voor is1 geen  verdraagzaamheid tusschen
 vrouwen en bijslaapsters1 geen orde    
tusschen  jong en oud--dat zijn de      

zorgen van het gemeene volk4            
,ongeschiktheid voor hun ambt1          
onopmerkzaamheid voor hun zaken1        
oneerlijkheid1 zorgeloosheid en luiheid 
der ondergeschikte beambten1  gebrek aan
 verdienste en gevoeligheid en          
onzekerheid ten opzichte  van rang en   
salaris--dat zijn de zorgen der hooge   
beambten4    ,geen getrouwe ministers   
aan hun hoven1 de stammen in hunne      
staten in  opstand1 gebrek aan          
geschiktheid bij hun ambtenaren1 slechte
 inrichting  der belasting1 vertraging  
in voor- en najaarsbezoeken bij den     
keizer3  en diens ongenade1 dat zijn de 
zorgen der leenvorsten4    ,onharmonisch
 werken der beide elementen van koude en
 hitte1 buiten  den gewonen tijd des    
jaars1 tot schade van alle dingen1      
onderdrukking  en wanorde onder de      
leenvorsten1 twisten en rooftochten     
dezer vorsten  tegen elkaar tot schade  
des volks2 slecht geordende ceremonin en
  muziek1 ongenoegzame of uitgeputte    
bronnen voor de uitgaven2 de  banden van

 verwantschap verwaarloosd en het volk  
aan teugellooze  wanorde                
overgeleverd--dat zijn de zorgen van den
 zoon des hemels  7den keizer7 en zijne 
ministers4    ,gij zijt de keizer niet1 
ook geen leenman1 ook geen minister  van
 het keizerlijk hof of van een der      
staten3 en toch neemt  gij op u1 de     
ceremonin en de muziek te regelen en u  
bizonder  met de betrekkingen van       
verwantschap bezig te houden1 teneinde  
de  verschillende volksklassen te       
verbeteren--is dat niet een bovenmatige 
vermeerdering uwer bezigheden8          
,menschen hebben bovendien gewoonlijk   
acht gebreken1 en bij de leiding  van   
zaken dreigen vier fouten1 die men niet 
over het hoofd mag zien4    ,de leiding 
van zaken1 die ons niet aangaan1 in de  
hand nemen1 is van  zaken een monopolie 
maken4 ,zaken bespreken die ons niet    
aangaan1 noemt  men babbelzucht4 ,lieden
 te leiden1 door hen naar den mond te   
praten1  is met een vossenstaart        
kwispelen4 ,lieden prijzen zonder te    

zien of dit  recht of onrecht is1 is    
vleien4 ,gaarne slecht over de menschen 
spreken1  is lasteren4 ,vrienden en     
verwanten scheiden1 dat is zich         
verblijden  in het leed van anderen4    
,iemand prijzen of in slechten naam     
brengen1  zonder dat hij het verdient1  
is een bewijs van verdorvenheid4        
,dubbelzinnig met de menschen meepraten1
 zonder zich te bekommeren  of ze goed  
of slecht zijn1 om zoo hun bedoelingen  
te weten te komen3  dat is gevaarlijk   
zijn4 ,deze acht gebreken veroorzaken   
wanorde onder  alle menschen en brengen 
hem1 die ze bezit1 in gevaar4 ,geen edel
  man zal hem1 die ze bezit tot zijn    
vriend1 noch een vorst zulk een  persoon
 tot zijn minister maken4    ,om nu te  
spreken van wat ik de vier gebreken     
noemde3 zij zijn3 gaarne  groote daden  
doen1 veranderen en verwisselen1 wat    
reeds lang bestaat1  opdat men in den   
roep komt van iets verdienstelijks te   
hebben gedaan3  dat alles is eerzucht4  
,op alle wijsheid voor zichzelf         

aanspraak maken1  zich in alles mengen1 
terwijl men wat op den weg van anderen  
ligt1 tot  zich trekt en als zijn werk  
doet voorkomen2 dat is begeerigheid4    
#ada  ,zijn gebreken zien en die niet   
veranderen1 en als iemand iets wordt    
voorgeslagen1 juist zijn eigen weg gaan1
 is halsstarrigheid4 ,prijzen1  die met 
u overeenkomt1 afbreken1 die niet met u 
overeenstemt3 dat is  pralende          
7zelf7overschatting4 ,dit zijn de vier  
fouten4 ,wie de acht  gebreken kan      
afleggen en de vier fouten geen vrijen  
teugel laat1 die  is zoover1 dat hij met
 het onderricht ontvangen een begin kan 
maken4    ,confucius zag treurig voor   
zich en zuchtte4 ,tweemaal boog hij     
zich1 toen richtte hij zich op en sprak3
 ,tweemalen werd ik uit ,lu  verdreven4 
,uit ,wei moest ik vluchten4 ,de boom1  
waaronder ik rustte1  werd in ,sung     
omgehouwen4 ,ik weet niet1 welke fouten 
ik begaan heb1 dat  ik bij die          
gelegenheden zoo in een valsch daglicht 
werd geplaatst en  zooveel moest lijden4

 ,de oude visscher zag hem treurig aan  
en sprak3  ,het is zeker moeilijk om u  
iets te doen begrijpen4 ,er was eens een
  man1 die voor zijn schaduw vreesde en 
zijn voetstappen niet zien mocht1       
zoodat hij wegliep om beide te ontgaan4 
,doch1 hoe meer hij zijn voeten  ophief1
 des te talrijker werden de voetstappen 
en hoe snel hij ook  loopen mocht1 zijn 
schaduw volgde hem overal4 ,hij dacht   
dat hij te  langzaam liep1 en ging nu   
uit alle macht loopen zonder op te      
houden1  totdat zijn kracht was uitgeput
 en hij stierf4 ,hij wist niet1 dat1    
indien hij op een schaduwrijke plaats   
had opgehouden1 zijn schaduw  verdwenen 
zou zijn en dat1 als hij zich niet      
bewogen had1 hij zijn  voetstappen zou  
hebben verloren--zijn domheid was       
werkelijk groot4 ,en  gij1 gij spreekt  
uw oordeel uit over vragen van          
welwillendheid en  rechtschapenheid3 gij
 onderzoekt de punten1 waarin           
overeenstemming  en verschil is2 gij    
ziet naar de wisseling van beweging en  

rust en  omgekeerd2 gij zijt de regelen 
van ontvangen en geven meester geworden2
  gij hebt genegenheid en afkeer        
verklaard1 de grenzen van vreugde  en   
droefheid bepaald--en toch hebt gij     
nauwelijks kunnen ontkomen  aan de      
gevaren1 die gij straks vermelddet4 ,als
 gij u om uzelven  bekommerdet en uw    
eigen reinheid behoeddet1 terwijl gij   
eenvoudig  anderen gaaft wat hun        
toekwam1 dan zoudt gij al deze          
verwikkelingen  ontgaan zijn4 ,doch     
wanneer gij1 zooals gij dat doet1 de    
opvoeding van  uw eigen persoon         
verwaarloost en de opvoeding van anderen
 tot uw doel  maakt1 houdt gij u dan    
niet bezig met uiterlijkheden 7in plaats
 van  met uwen inwendigen mensch78      
,ook ,chwang tsze is een lofredenaar der
 oude tijden4    ,de heerschers gingen  
in oude dagen van het standpunt uit1 dat
 de  vrucht hunner regeering moest      
beoordeeld worden naar den toestand1    
waarin het volk zich bevond en dat de   
schuld van verkeerde resultaten  bij hen

 moest worden gezocht2 opdat het recht  
aan de zijde des volks1  het onrecht aan
 de hunne zou zijn4 ,daarom1 wanneer ook
 slechts n  persoon het leven verloor1  
trokken zij zich dat aan en berispten   
zichzelf4 ,nu is het echter niet meer   
zoo4 ,de heerschers verbergen hun       
eigenlijke bedoelingen en houden voor   
dom1 hen die deze niet raden4 ,zij      
verlangen wat zeer moeilijk is en       
veroordeelen hen1 die niet wagen  dit te
 ondernemen4 ,zij leggen zware lasten op
 en bestraffen hen1  die deze niet      
kunnen dragen4 ,zij verlangen dat de    
menschen ver gaan  en laten diegenen    
terechtstellen1 die den afstand niet    
kunnen afleggen4    ,als het volk       
eenmaal weet dat het beste1 wat zij tot 
stand kunnen  brengen1 toch ongenoegzaam
 is1 dan neemt het tot bedrog zijn      
toevlucht4 ,als de heerschers dagelijks 
slechts huichelarij toonen1  hoe kunnen 
dan de beambten en het volk het anders  
maken4 ,gebrek aan  kracht brengt       
huichelarij voort3 gebrek aan kennis    

arglist1 gebrek  aan bezit rooverij4    
,maar wie zal men in zulk een geval     
schuldig achten  aan roof en diefstal8  
,voor ,chwang tsze zoowel als voor ,lao 
tsze is de dood het noodzakelijk  einde 
des levens en daarom iets1 wat niet te  
betreuren valt4 ,chwang  tsze gaat      
echter verder dan zijn voorgangers1 wij 
vinden althans bij  hem uitingen1 die op
 het geloof aan een voortbestaan na den 
dood of  althans aan een theorie van    
atomen 7die blijven7 doet denken4       
,twee kreupelen bezochten samen het graf
 van den gelen  keizer4 ,plotseling     
braken er zweren onder hun armen uit4   
,vreest  gij deze zweren8 sprak de een  
tot den ander4 ,waarom zou ik vreezen1  
antwoordde deze1 het leven is een       
geleend goed4 ,het geleende levende     
lichaam is niet meer dan stof4 ,leven en
 dood zijn als dag en nacht4 ,wij       
beiden beschouwden toch juist de graven 
van hen1 die hunne verwisseling  hadden 
doorgemaakt1 waarom zou het voor mij    
onaangenaam zijn1 als  mijn wisseling   

komt8    ,tsze lai lag op het sterfbed1 
zijn vrouw en zijn kinderen stonden     
rondom hem en klaagden luide4 ,zijn     
vriend ,tsze li kwam om naar den  kranke
 te zien en sprak tot hen3    ,toe1     
maakt dat gij wegkomt en stoort hem     
niet1 terwijl hij de groote  wisseling  
door maakt4    ,toen sprak hij tot den  
stervende3 ,groot is waarlijk de        
,schepper6 ,wat  zal hij nu van u maken8
 ,waarheen zal ,hij u brengen8 ,zou ,hij
 van u  maken de lever van een rat of de
 vleugel van een insect8    ,tsze lai   
antwoordde3 ,waarheen ook een vader zijn
 zoon zegt te gaan1  naar het oosten1   
westen1 zuiden of noorden1 hij volgt    
eenvoudig  het bevel4 ,de beide         
elementen 7het mannelijke en het        
vrouwelijke7  zijn voor den mensch meer 
dan zijn ouders voor hem zijn4 ,als     
dezen  mijn dood verhaasten en ik       
onderwierp mij niet gewillig1 dan zou ik
  hardnekkig en oproerig zijn4 ,daar is 
de groote massa 7de natuur74 ,in  haar  
vind ik den steun mijns lichaams1 mijn  

leven is onder hare hoede  in arbeid    
doorgebracht1 mijn ouderdom zoekt gemak 
in haar1 in den  dood vind ik rust in   
haar3 zij die mijn leven goed heeft     
gemaakt zal  ook mijn dood goed maken4  
,daar is een metaalbewerker1 die fijn   
metaal giet4 ,wanneer nu het  metaal    
plotseling uit den smeltkroes omhoog    
wilde springen en zeggen3  uit mij moet 
een zwaard worden--de metaalbewerker zou
 het zeker voor  onbehoorlijk houden4   
,zoo ook1 als een vorm in den           
moederschoot wordt  gevormd en deze zou 
zeggen3 ,ik moet een man worden1 de     
,schepper zou  hem zeker als            
onbehoorlijk beschouwen4 ,als wij       
eenmaal begrijpen1  dat aarde en hemel  
een groote smeltkroes zijn en de        
,schepper de  groote werkmeester1 waar  
kunnen wij dan heen moeten gaan1 dat    
niet  goed voor ons ware8 ,wij zijn als 
uit een rustigen sluimer geboren en  wij
 sterven tot een rustig ontwaken4       
,eens op de reis zag ,chwang tsze een   
ledigen schedel1 uitgebleekt1  maar toch

 goed behouden4 ,hij klopte er met zijn 
rijzweep op en vroeg3  ,hebt gij1 in uwe
 begeerte naar leven1 in de leeringen   
des verstands  gefaald en zijt gij zoo  
hiertoe gekomen8 ,of heeft u--terwijl   
gij in  dienst waart van een            
ondergaanden staat1 de bijl van den     
scherprechter  zoover gebracht8 ,of zijt
 gij door uw slecht gedrag hier gekomen 
en hebt  gij schande over uw ouders1 uwe
 vrouw en uwe kinderen gebracht8 ,of    
zijt gij van honger en koude omgekomen8 
,of hebt gij eenvoudig den  loop uws    
levens voleindigd8 ,na deze vragen1 nam 
hij den schedel  op en toen hij slapen  
ging1 gebruikte hij hem als hoofdkussen4
 ,te  middernacht verscheen hem de      
schedel in den droom en sprak3 ,gij     
hebt als een redenaar tot mij gesproken4
 ,alles wat gij gezegd hebt1  had       
slechts betrekking op de menschen bij   
hun leven1 zulke dingen  gelden na den  
dood niet4 ,zoudt gij van de dingen na  
den dood  willen hooren8 ,zeker1 zeide  
,chwang tsze1 en de schedel vervolgde3  

,in den dood is er geen onderscheid     
tusschen vorsten en ministers1 de       
afwisseling der vier jaargetijden is er 
niet meer1 rustig en ongestoord  zijn   
onze jaren1 als die des hemels en der   
aarde4 ,geen koning aan zijn  hof heeft 
grooter vreugde1 dan wij hebben4 ,chwang
 tsze geloofde hem  niet en zeide3 ,als 
ik den heer van ons lot kon bewegen1 uw 
lichaam  met uw beenderen1 vleesch en   
huid weer in het leven te roepen en u   
aan uwe vrouw en uwe kinderen en aan al 
uwe dorpsgenooten terug te  geven1 zoudt
 gij dan willen1 dat ik dit deed8 ,de   
schedel zag hem  met gefronsd voorhoofd 
aan en sprak3    ,hoe zou ik prijs geven
 het genot van mijn koninklijk hof en   
weer op  mij nemen den last van het     
leven onder menschen8    ,menigmaal     
schijnt ,chwang tsze te twijfelen aan   
zijn eigen bestaan en  aan de           
mogelijkheid te gelooven1 dat het leven 
slechts een droom is4    ,de schemering 
vroeg aan de schaduw3 ,vroeger hebt gij 
gewandeld en  nu zijt gij stil1 vroeger 

hebt gij gezeten en nu zijt gij         
opgestaan3  waardoor komt het1 dat gij  
zoo ongestadig zijt8 ,de schaduw        
antwoordde3  ,ik wacht op de beweging   
van iets anders om te doen wat ik doe1  
en dat  andere1 waarop ik wacht1 wacht  
wederom op iets anders1 om te doen1  wat
 het doet4 ,mijn wachten--wacht ik op de
 schubben eener slang of  op de         
vleugelen van een krekel8 ,ik weet niet1
 waarom ik eene zaak  doe en de andere  
niet doe4    ,eenmaal heb ik1 ,chwang   
,chau1 gedroomd dat ik een vlinder was1 
een  vlinder1 die rondvloog en gevoelde1
 dat hij genoegen had4 ,ik wist  niet1  
dat ik het was4 ,eensklaps ontwaakte ik 
en ik was weer mijzelf3  ,de ware       
,chwang ,chau4 ,ik wist niet of het     
,chwang ,chau was1 die droomde1  dat hij
 een vlinder was of een vlinder1 die    
droomt dat hij nu ,chwang  ,chau is4    
,dat is het geval van de verandering der
 dingen4    ,dit klinkt wel             
,boeddhistisch #adb maar kan toch niet  
op ,boeddhistische  invloeden worden    

teruggebracht3 die waren toen nog niet  
werkzaam4 ,wel  volgt er uit1 dat ook   
aan het oude ,taosme de leer1 dat er    
niets  werkelijks bestaat1 doch dat     
alles slechts inbeelding is1 niet vreemd
  schijnt te zijn4    ,nog scherper dan 
in de werken van ,chwang tsze treedt een
  panthestisch-fatalistische opvatting  
in allegorischen vorm op in  de aan     
,lieh yu ,k'ou 7gewoonlijk ,lieh tsze   
genoemd7 toegeschreven  boeken4 ,deze   
wijsgeer schijnt kort na ,confucius     
geleefd te hebben1  doch iets naders    
weten wij van hem niet4    ,licius 7zoo 
heet hij in 't ,latijn7 herhaalt nog    
uitvoeriger1 dat de  gansche natuur een 
kringloop is1 dat al het geschapene moet
 vergaan en  dat slechts het scheppende1
 het ,tao1 onvergankelijk voortbestaat4 
,hij  oordeelt het dus dwaas over leven 
en dood bezorgd te zijn1 daar  beiden   
vooruit bepaald en noodwendig zijn4     
,verstand en waanzin zijn  willekeurige1
 recht en onrecht slechts aangeleerde   
begrippen1 alle  gevoelens van          

verwantschap berusten alleen op de      
opvoeding4    ,een man had een zoon1    
wiens geest verbijsterd was4 ,hij begaf 
zich  op weg ten einde ,confucius om    
raad te vragen1 of deze wellicht geen   
middel tegen deze krankheid kende4      
,onderweg ontmoet hij ,lao tsze1  wien  
hij zijn nood klaagt4 ,weet gij dan1    
sprak deze1 dat uw zoon  werkelijk      
buiten zijn zinnen is8 ,tegenwoordig    
zijn de begrippen van  recht en onrecht 
zoo verward1 dat niemand meer weet1 wat 
eigenlijk het  rechte is4 ,als alle     
lieden dachten als uw zoon1 dan was niet
 hij buiten  zijn zinnen1 doch gij4 ,wie
 toch kan gevoelens en begrippen zuiver 
voorstellen8 ,heb ik daartoe nu 't      
recht1 zoo is ,confucius buiten zijn    
zinnen1 en hoe kan iemand1 die het      
verstand mist het bij een ander  heelen8
 ,spaar dus uw geld en maak1 dat gij    
weer naar huis komt4    ,een man uit    
,yin was in ,shu opgevoed en keerde als 
oud man weer naar  ,yin terug4 ,toen hij
 op de reis daarheen door het land ,tsin

 kwam1  zeide een der reisgenooten      
schertsend3 ,dit is nu de hoofdstad van 
het land ,yin4 ,de oude kreeg een kleur 
van ontroering1 ,dat zijn  de           
veldaltaren uit uwe buurt6 ,de oude     
zuchtte diep4 ,dat is het  huis uwer    
voorvaderen4 ,de oude weende4 ,dit zijn 
de graven uwer  voorvaderen4 ,de oude   
weende luid4 ,toen lachte zijn          
reisgenoot en  sprak3 ,ik heb slechts in
 scherts gesproken1 dit is het land     
,tsin4 ,de  oude schaamde zich zeer4    
,toen zij nu in het werkelijke land ,yin
 kwamen  en de oude de stad1 de         
veldaltaren1 de woningen en de graven   
zijner  voorvaderen werkelijk zag1 was  
zijn ontroering veel minder4    ,in het 
land ,ki was een man1 wien de           
bezorgdheid1 dat hemel en aarde  eenmaal
 ineen zouden storten1 geen rust liet4  
,een zijner vrienden had  medelijden met
 zijne ontroering en poogde hem tot     
kalmte te brengen  door te zeggen1 dat  
de hemel slechts de bewaarder der lucht 
was en  inademen en uitademen den       

ganschen dag in de ruimte afwisselden4  
,doch kunnen1 vroeg de ander1 zon1 maan 
en sterren niet naar beneden  vallen8   
,hoe zou dat mogelijk zijn1 antwoordde  
de vriend1 het zijn  slechts lichten in 
de bewaarplaats der lucht4 ,doch wanneer
 de aarde  te gronde gaat8 ,dat is      
immers een groote1 vastsamengevoegde    
massa1  troostte de vriend1 die door het
 voortdurend daarop heen en weer  loopen
 en trappen nog steeds vaster wordt4    
,toen waren beiden tevreden1 de een     
omdat hij zijn zorg had verloren1  de   
ander omdat hij zijn vriend tot rust had
 gebracht4    ,tchung lu tsi hoorde wat 
er voorviel en sprak lachend3 ,wolken en
  nevel1 wind en regen zijn de          
verzamelingen der lucht en vormen den   
hemel2 bergen1 heuvels1 rivieren1 zeen1 
metaal1 steenen1 vuur en hout  zijn de  
verzamelingen van het geschapene en     
vormen de aarde4 ,weet men  echter1 dat 
het slechts verzamelingen zijn1 zoo weet
 men ook1 dat zij  te gronde moeten     
gaan4 ,hemel en aarde zijn slechts      

kleine punten in  de ruimte4 ,doch van  
alles wat bestaat zijn zij het grootste4
 ,dat zij  nu moeilijk tot hun einde en 
tot uitputting zullen komen is zeker1   
doch evenzoo zeker1 dat zij eenmaal     
gemeenschappelijk te gronde zullen      
gaan4 ,zou hij1 die dezen tijd zal      
beleven1 niet treurig zijn8    ,licius  
echter lachte en sprak3 ,het is verkeerd
 te denken1 dat hemel en  aarde zullen  
ondergaan1 en verkeerd te denken1 dat   
zij niet ondergaan  zullen4 ,niemand kan
 weten1 wat geschieden zal1 want het    
leven verstaat  den dood niet en de dood
 verstaat het leven niet2 het komen ook 
niet  het gaan1 noch het gaan het komen4
 ,waarom zich daarover te bekommeren8   
,op de reis naar ,wei vond ,licius in de
 struiken een doodsbeen1 honderd  jaar  
oud2 hij riep een leerling1 die bij hem 
was1 toonde hem dat en  zeide3 ,slechts 
ik en hij weten1 dat wij noch leven1    
noch dood zijn4    ,lieh tsze is ook de 
eenige bron over ,yang ,chu1 tegen wien 
,mencius  zoo beslist optrad en die dus 

een tijdgenoot van dezen scheen te      
zijn1 hoewel ,chwang tsze een gesprek   
tusschen ,yang ,chu en ,lao tsze        
vermeldt4 ,de denkbeelden van ,yang     
,chu1 die ,lieh tsze weergeeft1  loopen 
uit in deze stelling3 het leven genieten
 en den dood niet  vreezen4 ,de leer van
 ,epicurus en die der ,cynici wordt     
alzoo hier  verbonden4 ,honderd jaar1   
zegt ,yang ,chu1 is de uiterste grens   
des  levens1 die niet een van de duizend
 bereikt4 ,veronderstellen wij1 dat     
iemand die bereikt2 de kinderlijke      
leeftijd1 waarin men op den arm  wordt  
gedragen en de ouderdom nemen er wel de 
helft van in4 ,wat in  den slaap wordt  
verdroomd en van het wakende leven      
vergeten wordt1  smart en ziekte1 kommer
 en verdriet1 verliezen1 zorgen en vrees
  nemen nagenoeg de andere helft in4    
,wat overblijft vult misschien  tien    
jaren4 ,en ook daarin zal nauwelijks n  
dag te vinden zijn van  gelukkig        
zelfvergeten1 zonder een schaduw van    
zorg4 ,wat is dan des  menschen leven   

waard8 ,wat voor vreugde is er in8      
,zullen wij het prijzen om de vreugde1  
die eten en drinken1 of om het  genot1  
dat muziek en schoonheid geven8 ,maar   
men kan zich niet altijd  met deze      
vreugden vergenoegen1 men kan niet      
steeds met de schoonheid  zich vermaken 
en naar de muziek luisteren4 ,daarbij   
komt de vrees  voor straf en de prikkel1
 die belooningen geven1 de drijfkracht  
door  eerzucht1 de terughouding door    
wetten uitgeoefend--deze maken dat      
iemand zonder rust zich plaagt om de    
ijdele lofprijzing van n uur  en rekent 
op den roem na den dood4 ,deze invloeden
 houden hem1 om zoo  te zeggen1 op de   
wacht tegen alles wat zijn ooren hooren 
en zijn oogen  zien1 en maken1 dat hij  
altijd zich bekommert of wat hij denkt  
of doet1  recht of onrecht is4 ,zoo     
verliest hij het ware genot zijner jaren
 en  kan zichzelf geen oogenblik laten  
gaan4 ,waarin onderscheidt hij zich  van
 een misdadiger1 in ketenen geklonken in
 de binnenste kamer der  gevangenis8 ,de

 lieden in de hooge oudheid wisten wel1 
hoe kort het  leven is en hoe plotseling
 en volkomen het door den dood kan      
worden  afgebroken4 ,daarom luisterden  
zij naar de bewegingen huns harten1     
wezen  niet terug1 wat hun natuurlijk   
toescheen om lief te hebben1 zochten    
geenszins de vreugden te vermijden1 die 
zich aan hen aanboden4 ,zij  lieten zich
 niet van de wijs brengen door de       
opwindingen van den  roem3 zij genoten  
het leven1 zooals het hun natuurlijk    
voorkwam1 zij  verzetten zich niet tegen
 den drang om zich te verheugen1 7den   
drang1  die in alle dingen woont7 en zij
 bekommerden zich er niet over om  na   
den dood beroemd te worden4 ,zij        
trachtten straffen te vermijden2  maar  
roem en eer1 de eerste of de laatste te 
zijn1 lang of kort leven3  dat alles    
trokken zij niet in hun berekeningen4   
,waarin de menschen zich onderscheiden1 
dat is in het leven3 waarin  zij met    
elkaar overeenkomen1 dat is in den dood4
    ,zoo lang zij leven is er           

onderscheid van verstand en domheid1    
beschaving en lompheid4 ,als zij dood   
zijn1 hebben wij een stinkende1         
bedorven massa1 die vergaat--dat is het 
algemeene lot4 ,verstand en  domheid1   
beschaving en lompheid staan in geen    
menschen macht3 evenmin  als de toestand
 van bederf1 verrotting en ganschelijk  
verdwijnen4 ,noch  het leven van een    
mensch noch zijn dood zijn in diens     
eigen hand3  zijn verstand en zijn      
domheid1 zijn beschaving en lompheid    
zijn zijn  eigen werk niet4 ,allen zijn 
geboren en allen sterven3 de verstandige
  en de domme1 de goede en de slechte4  
,velen sterven als zij tien jaar  oud   
zijn1 velen als zij honderd jaar oud    
zijn4 ,de deugdzame en de  wijze        
sterven1 de verdorvene en de dwaas      
sterven4 ,tijdens hun leven  waren zij  
wijze keizers1 nu zij dood zijn1 zijn   
het zoovele verrotte  beenderen2 in hun 
leven waren zij roovers en tyrannen1 nu 
zijn ook  zij zoovele verrotte          
beenderen4    ,wie kan onderscheid zien 

in deze beenderen8    ,daarom1 zoolang  
wij leven1 laten wij uit het leven maken
 het beste1  dat wij er van kunnen      
krijgen3 wij hebben geen tijd om aan    
iets na  den dood te denken4    ,wat    
echter niet het minst in ,lieh tsze's   
werk belang inboezemt is het  feit1 dat 
hier voor de eerste maal de             
alchymistisch necromantische  #adc      
richting optreedt1 die later voor de    
ontwikkeling van het ,taosme  en de rol1
 die zijne aanhangers aan het keizerlijk
 hof zouden spelen1  beslissend zou     
zijn4    ,aan het hof van keizer ,muh   
van de ,chau dynastie 7#ajja-idg  v4    
,c47 verschijnt een uit het westen      
komende ,magir1 die door water en  vuur1
 metaal en steen drong1 bergen1 rivieren
 en steden verplaatste  en in de lucht  
opsteeg4 ,keizer ,muh eerde hem op alle 
manieren1  doch de ,magir zag het paleis
 aan voor een erbarmelijke hut1 vond    
het eten der keizerlijke keuken slecht1 
en de dienstdoende hofdames  stinkende  
geiten4 ,toen liet de keizer hem een    

nieuw paleis bouwen en  de schoonste    
jonkvrouwen opzoeken om hem te bedienen4
 ,de ,magir liet  zich dat welgevallen1 
doch na korten tijd verzocht hij den    
keizer  met hem te reizen3 liet dezen   
zijn rokspand vasthouden en voer met    
hem tot in des ,magirs paleis3 in den   
middenhemel4 ,dat paleis was van  goud  
en zilver gebouwd en met paarlen en     
kostbare edelsteenen ingelegd4    ,de   
keizer zag van omhoog op zijn paleis1   
dat er als een leemen  hut uitzag4 ,na  
lange jaren1 toen de keizer zijn rijk   
geheel had  vergeten1 nam de ,magir hem 
weer mede op een reis en voerde hem naar
  een land1 waar men de zon1 de maan en 
de aarde niet meer zag4 ,de  keizer werd
 bevreesd en verzocht den ,magir hem    
weer in zijn land  terug te brengen4    
,deze gaf hem een stoot3 de keizer      
meende dat hij  ontzettend diep viel    
en--hij ontwaakte en bevond zich bij    
zijn tafel1  waar de spijzen nog niet   
koud geworden waren en de wijn nog in   
het  glas stond4 #add    ,de keizer     

vroeg geheel verbaasd wat er geschied   
was en zijn  omgeving antwoordde3 ,uwe  
hoogheid was een oogenblik in gedachten 
verzonken4 ,toen de keizer er den ,magir
 naar vraagde zeide deze3  ,ik wandelde 
met uwen geest1 hoe zou dan de vorm zich
 bewegen8    ,spoedig werd de richting  
van het ,taosme1 waarvan deze           
geschiedenis  een voorbeeld geeft1 de   
heerschende3 met ijver zocht men naar   
het  middel om goud te maken en naar het
 elixer des eeuwigen levens3 de  keizers
 en grooten overlaadden de leermeesters 
der zwarte kunst met  goud en eer4      
,onder ,tsin ,shi ,wang ,ti1 die de     
geleerden #ade zoo wreed  vervolgde1    
bloeide het ,taosme zeer4 ,de keizer    
zocht met de ,taosten  naar den steen   
der wijzen en naar de eilanden der      
zaligen1 die  natuurlijk ten westen van 
,china moesten liggen4 ,toen ,s ,shi1   
dien  de keizer met een groot gevolg van
 jongelingen en jonkvrouwen had         
uitgezonden om deze eilanden te zoeken1 
terugkeerde met het bericht1  dat hij ze

 wel had gezien1 maar ze door tegenwind 
niet kon bereiken1  trok de keizer zelf 
naar ,tschifu in ,shantung1 in de hoop  
ze van daaruit  te aanschouwen4 ,daar   
doodde hij eigenhandig een grooten haai1
 die1  volgens de beweringen der        
,taosten de ontdekking der eilanden zou 
verhinderen4 ,de dood des keizers sloeg 
aan verdere plannen1 die naar  ,japan   
hem hadden kunnen leiden1 den bodem in4 
,doch1 ook dit gebrek  aan succes       
schrikte de opvolgers van den eersten   
hemelschen keizer  niet af3 en nog onder
 menig opvolger verheugden zich de      
,taosten in  den krachtigsten steun en  
de grootste waardeering4    ,met de     
toenemende verwatering van het ,taosme  
zochten zijn priesters1  de doktoren der
 rede1 zooals de zendelingen uit de     
#ag;e eeuw hen  noemden1 het steeds     
minder in de behandeling der wijsgeerige
 vragen1  steeds meer in de exploitatie 
van het bijgeloof4 ,waar1 zooals in     
,china overeenkomstig het               
volksgeloof--zoo veel bovennatuurlijke1 

grootendeels vijandige krachten des     
menschen rust bedreigen1 kan  het ons   
niet verwonderen1 dat de schare naar    
middelen omzag om zich  daarvoor te     
behoeden of zich daarvan te bevrijden4  
,welnu1 als overal werden zulke middelen
 in het geloof gezocht  n--in het       
bijgeloof gevonden4 ,daarom is het      
verklaarbaar1 dat de  rol van           
duivelbanner in ,china meer aan de      
,taostische dan aan de  ,boeddhistische 
priesters toevalt en dat de eersten niet
 slechts volgens  sagen en legenden1    
maar ook in het dagelijksch leven gelden
 als de met  bovennatuurlijke krachten  
toegeruste beschermers der geloovigen1  
welke  zich tot hen wenden4 ,hun wapenen
 zijn3 het zwaard en de vliegenwaaier1  
welke beide ook de zinnebeelden zijn van
 twee der acht onsterfelijken  7genien1 
verheven geesten7 door deze secte       
erkend4 ,waar nu deze  priesters niet   
persoonlijk kunnen optreden1 doen zij   
dit met amuletten  en tooverspreuken1   
die1 op papier geschreven1 en met       

allerlei zegelen  voorzien1 aan de      
deuren1 vensters en muren worden        
gehecht1 of ook wel  verbrand1 of--in   
water opgelost--ingenomen worden4 ,aan  
het hoofd der  heksenmeesters en        
duivelbanners staat de ,taostische paus1
 zooals hij  dikwijls genoemd wordt1    
,chang ,tien ,shi d4i4 de leermeester   
des hemels1  die zijn zwaard van den    
hemel heeft ontvangen en zijn           
afstamming1  althans geestelijk1 terug  
voert tot op den beroemden ,taostischen 
patriarch ,chang ,tao ling1 die in het  
jaar #cd n4 ,c4 in de provincie         
,chekiang werd geboren en in den        
ouderdom van #abc jaren ten hemel       
opsteeg om daar in de onsterfelijkheid  
zich te verheugen4 ,chang ,tao  ling's  
nakomelingen1 later ook die van zijn    
leerling ,kau ,kien ,che  zijn nog      
steeds in het bezit van het ambt van    
opperduivelbanner en  vertegenwoordiger 
op aarde van de hoogste ,taostische     
godheid4    ,vele heerschers van vele   
dynastin hebben den ,taostischen paus1  

den  ,tien ,shi1 met eer en rijkdom     
overladen4 ,hij houdt verblijf1 waar    
zijn  voorvaderen sedert honderde jaren 
geleefd hebben3 op den ,lung hu ,shan   
7draken- of tijgerberg7 in ,kiangsi1 en1
 hoewel de tempel1 waar zijn  paleis    
was1 door de ,taipings #adf werd        
verwoest1 is deze toch reeds  weer in   
zijn oude heerlijkheid opgebouwd4 ,een  
bizonder sieraad zijner  residentie     
vormen een groot aantal aarden potten1  
stevig gesloten1  met amuletten         
volgeplakt1 waarin hij en zijn          
voorgangers door hen  uitgedreven booze 
geesten hebben gebannen4 ,de gewone     
,taostische  priester vangt deze        
vrienden1 welke zich in damp veranderen1
 in  flesschen op1 die hij toekurkt1    
precies zooals zijn ,arabische collega's
  duivelbanners1 volgens de ,duizend en 
,een nacht4 ,de waardigheid van  leeraar
 des hemels heet zich door wedergeboorte
 voort te zetten1  evenals bij de       
geestelijke hoofden der ,lamastische    
hirarchie #adg4    ,in dagen van        

geestelijke opwinding zooals in #ahgf   
b4v41 wanneer  denkbeeldige wezens hun  
werk verrichten1 aan volwassenen en     
kinderen  de pruiken afsnijden1 kippen  
de veeren uitplukken en als incubi #adh 
de menschen plagen en dooden1 plegen de 
,taostische duivelbanners  een gouden   
oogst binnen te halen en millioenen     
papieren amuletten te  verkoopen1 waarop
 berijmde spreuken en onleesbare teekens
 staan4 ,van  #ahgf-gg was er bijna geen
 huis1 waarop geen dergelijke papieren  
waren  vastgehecht1 ook droegen kinderen
 en volwassenen die dikwijls om het     
hoofd gewikkeld4    ,terwijl de ,taosten
 zich alzoo1 reeds van den aanvang onzer
  tijdrekening af1 altijd meer van de   
oorspronkelijke leer verwijderden  en   
door exploitatie van het verlangen1 dat 
de mensch heeft naar  zinnelijk en      
bovenzinnelijk genot1 invloed en macht  
trachtten te  verkrijgen1 bracht de     
invoering van het ,boeddhisme in de     
eerste eeuw  onzer tijdrekening een     
nieuwe1 van buiten afkomstige leer in   

,china1  waartegen de beide inheemsche  
stroomingen1 in 't bizonder echter het  
,confucianisme1 zich aanstonds te weer  
stelden4 ,daarover een en ander  in ons 
volgend hoofdstuk4            ,,vi4 ,de 
geleerden tegenover ,taosme en          
,boeddhisme4      ,het zou ons te ver   
voeren dien strijd in bizonderheden te  
volgen3  bovendien werden1 gedurende de 
eeuwen1 waarin die strijd werd gevoerd1 
altijd weer dezelfde argumenten door de 
geleerden1 de aanhangers van  ,confucius
 en ,mencius1 herhaald1 evenals door hun
 tegenstanders4 ,terwijl  het           
,boeddhisme aan het ,confucianisme      
verweet1 dat het zich slechts  om dit   
leven1 niet om het hiernamaals          
bekommerde1 bracht dit laatste  de      
voorschriften der kinderlijke liefde op 
den voorgrond4 ,deze toch  veroordeelden
 dat zich van de wereld terugtrekken en 
de daarmee  samenhangende verwaarloozing
 der door de bloedverwantschap opgelegde
  plichten4    ,overigens moeten wij ter
 eere der ,chineezen opmerken1 dat      

weliswaar de  strijd tegen ,boeddhisme  
en ,taosme soms het karakter eener      
vervolging  aannam1 doch dat deze       
vervolgingen nooit dat bloedig karakter 
droegen1  waarvan de geschiedenis1      
zoowel van het ,christendom als van het 
,mohammedanisme1 zooveel voorbeelden    
weet aan te wijzen4    ,wel werden      
tempels verwoest1 kloosters ontbonden en
 de bewoners naar  de familie           
teruggezonden1 doch bloedige offers     
werden aan de orthodoxe  leer niet      
gebracht en ook niet door haar verlangd4
 ,bovendien duurde  het niet lang of het
 ,confucianisme begon tegenover de      
eigenaardige  leerstukken van net       
,boeddhisme een andere houding aan te   
nemen dan  tegenover zijn wijsgeerige   
zedeleer4    ,terwijl het voortging de  
leerstukken te bestrijden1 nam het van  
de  wijsgeerige zedeleer heel wat over1 
zoodat ten slotte zelfs de werken  van  
de voornaamste voorstanders van         
,confucius1 zoo vol waren van           
,boeddhistische opvattingen en ideen1   

dat men wel toe moet stemmen1  dat in   
dit opzicht het ,boeddhisme een groote  
uitwerking had4    ,tusschen ,han ,y1   
die voor #aajj jaren de leer van        
,confucius  voorstond en ,chu hi1 die   
sedert het einde der #ac;e eeuw         
officieel als  vertegenwoordiger der    
orthodoxe uitlegging wordt beschouwd1   
bestaat  een dergelijk onderscheid1 als 
er tusschen de strenge ,rabbijnen  van  
,jeruzalem en de ,alexandrijnsche ,joden
 der nieuwe school bestaan  heeft4 #adi 
,han ,y komt heftig op tegen het brengen
 van een reliquie  van ,boeddha in het  
keizerlijk paleis en vraagt1 wat de     
keizer met het  oude1 halfvergane       
gebeente moet aanvangen4 ,hij sluit zijn
 pleitrede  hiermede1 dat hij het       
bestaan van de godheid van het          
,boeddhisme  loochent en deze oproept   
om1 als bewijs dat zij werkelijk        
bestaat1  hem1 haren tegenstander te    
vernietigen4 ,dezelfde uitdaging als van
  ,bradlaugh1 den bekenden ,engelschen  
vrijdenker en afgevaardigde in het      

lagerhuis1 die den ,god der ,christenen 
opriep om hem1 den godloochenaar1  te   
verpletteren4 ,alleen ,bradlaugh vatte1 
als zoon der democratische  #ai;e eeuw1 
de zaak meer dramatisch1 openhartig     
gezegd1 dwazer op dan de  ,chinees der  
#h;e eeuw2 hij toch stelde zijn eisch in
 een volksvergadering  en gaf ,god      
slechts vijf minuten om hem te          
vernietigen4    ,wij laten nu volgen een
 uittreksel uit eene omschrijving van   
het  heilige edict1 die weliswaar niet  
oud is1 7uit het begin der  #ah;e eeuw71
 maar ons een duidelijk beeld geeft van 
het oordeel der  orthodoxie over ,taosme
 en ,boeddhisme4    ,van ouds1 heet het 
hier1 hebben er drie secten bestaan2    
naast die  der geleerden1 nog die van de
 ,boeddhisten en de ,taosten4 ,al het   
spreken der ,boeddhistische priesters   
heeft ten doel3 zalig te worden1  en    
gelijk aan ,boeddha1 den stichter van   
hun godsdienst4 ,als een zoon  zijn     
familie verlaat en priester wordt1 zoo  
zeggen zij1 dat negen  geslachten zijner

 bloedverwanten zeker zijn in den hemel 
te komen4 ,denk  nu eens een oogenblik  
na4 ,waar is ,boeddha8 ,wat is ,boeddha8
 ,boeddha  is het hart4 ,wat is nadenken
 over de boeken van ,boeddha8 ,ieder uur
  en ieder oogenblik denken aan de      
leiding van zijn hart4 ,is het goed1    
zoo is het ,boeddha4 ,daarom heet ook   
het eerste boek hunner secte3  ,de weg  
des harten4 ,de hoofdsom van wat deze   
weg des harten leert is1  dat het hart  
recht moet zijn1 niet krom1 waar1 niet  
huichelachtig1  sterk1 niet droomerig4  
,nijd1 toorn en begeerten1 deze drie    
fouten  moeten worden uitgeroeid2 alles 
moet u slechts voorkomen als de bloem   
door een spiegel1 als de maan in het    
water1 dan zult gij vrij zijn van  vrees
 en zorgen4 ,dat is3 het hart volmaken4 
,daarom zegt ook ,chu tsze  7,chu hi73  
de secte van ,boeddha bekommert zich1   
noch om den hemel1  noch om de aarde1   
noch om iets anders binnen het heelal1  
zij denkt  slechts aan het hart4 ,in die
 stelling ligt de geheele               

oorspronkelijke  leer van ,boeddha4     
,wat de ,taosten betreft1 zij hechten   
bizondere waarde aan den  steen der     
wijzen1 waarmee zij kwikzilver vast     
willen maken en lood  in goud           
veranderen1 draken en tijgers temmen en 
wie weet wat voor  verborgenheden nog   
meer mede bereiden willen4 ,alles komt  
echter  neer op de versterking van de   
7dierlijke7 levenskracht3 een paar  jaar
 het leven verlengen dat is alles4      
,daarom zegt ,chu tsze ook3  ,waar het  
de ,taosten vooral om te doen is1 dat is
 de bewaring van den  levensgeest4 ,in  
die stelling ligt de gansche leer van   
,tao opgesloten4    ,nu is het wel waar1
 dat de uitnemendsten onder de          
,boeddhistische  priesters1 die in de   
kloosters op de beroemde heuvelen wonen 
en  het goed verstaan leeringen voor te 
dragen1 alles op n woord3 het  hart     
terugbrengen en dat de brave doctoren   
van ,tao1 die diep in de  kloven en     
holen der bergen naar de verkrijging der
 onsterfelijkheid  trachten1 alles      

samenvatten in dit ne3 de wedergeboorte 
des geestes1  doch1 als wij de zaak nu  
eens goed bekijken1 dan zien wij nog wat
  anders4 ,dat zich terugtrekken in de  
eenzaamheid1 waar noch menschen  zijn   
noch de rook van menschelijke woningen  
is1 dat met gekruiste  beenen in diep   
stilzwijgen neerzitten1 wat is het      
anders1 dan de  wederkeerige            
verplichtingen des levens met den wortel
 uittrekken  en verwoesten8 ,verre zij  
het van ons te denken1 dat zij ,boeddha 
niet gelijk zouden kunnen worden of den 
rang der onsterfelijken  bereiken1 doch3
 als zij dat kunnen1 wie heeft sommigen 
ten hemel  zien varen en anderen midden 
op den dag hun vlucht opwaarts zien     
nemen8 ,dat zijn alles slechts          
fopperijen4 ,toch gelooft het domme     
volk alles en laat zich gemakkelijk wat 
op den mouw spelden4 ,zie  maar naar de 
strenge priesters van ,boeddha en de    
doctoren van ,tao1  die de menschen     
wedergeboren doen worden3 zij allen     
verstoren--tot  geen enkel redelijk     

doel--de betrekkingen des menschelijken 
levens3  zij zijn voor de maatschappij  
nog niet de pluim van een veer waard6   
,hoewel zij echter steeds zelfzuchtig   
waren en slechts dachten1 aan  wat hun  
eigen persoon aanging1 zoo hadden zij   
toch in oude tijden  geenszins de       
bedoeling om iemand anders te schaden4  
,nu is echter eene  klasse van personen 
onder hen opgestaan1 die zonder middel  
van bestaan  of tehuis zich op de       
kloosters verlaten en in den tempel hun 
woning  nemen4 ,deze menschen schermen  
met den naam ,boeddha en bedenken een   
menigte dwaze sprookjes over hemelsche  
paleizen1 onderaardsche holen1          
zielsverhuizing en vergelding4 ,volgens 
hen is het allereervolste3 een  priester
 te voeden en vrijgevig jegens de goden 
te zijn2 zij noemen  dat3 zaaien op den 
akker der zegeningen6 ,zij zeggen3 ,geef
 altijd  en gij zult altijd hebben4 ,en1
 opdat het volk hen gelooven moge1      
voegen zij er bij3 ,veracht de          
priesters1 bespot ,boeddha1 bespot de   

geboden1 weiger vereering aan de goden1 
geef geen aalmoezen n--gij  kunt zeker  
zijn van in de hel te worden geslingerd4
 ,de dondersteen  zal u treffen1 de     
bliksem u verteren6 ,alle soorten van   
sprookjes en  geschiedenissen vertellen 
zij om het volk bang te maken1 opdat het
  geloove1 zich onderwerpe en betale4   
,eerst weten zij nog alleen maar den    
lieden hun geld afhandig te maken1 ten  
einde het in hun eigen zak te  steken4  
,langzamerhand echter gaan zij tot de   
grootste onbehoorlijkheden  over4 ,zij  
roepen--hoe zal ik het                  
zeggen--vergaderingen op ter eere  van  
den versierden draak1 de vrome wees1 de 
reine bloem1 waarin zij  de klokken     
luiden1 de pauken slaan1 waarin zij     
allerlei uitleggen en  bevelen en mannen
 en vrouwen te zamen brengen1 die dag en
 nacht niet  uit elkaar gaan4 ,nu heet  
het wel1 dat de lieden voor goede       
doeleinden  deze vergaderingen bevelen1 
doch ieder weet1 dat het juist omgekeerd
  geschiedt om booze dingen te doen4    

,gij eenvoudig volk kunt het valsche van
 het ware niet  onderscheiden6 ,was niet
 ,boeddha1 naar wat de boeken over hem  
zeggen1  de eerstgeboren zoon van koning
 ,fan8 en toch trok hij zich uit de     
wereld terug en vluchtte geheel alleen  
op den top der besneeuwde bergen  om    
zich aan de deugd te wijden4 ,wanneer   
hij voor zijn eigen vader1  zijn moeder1
 zijn vrouw en kinderen geen zorg droeg1
 zijt gij dan  zoo dwaas nog te meenen1 
dat hij zorgen zou voor de groote       
menigte  en haar zijn wetten en         
leeringen zou verkondigen8    ,het      
keizerlijk slot1 de vertrekken der      
koningin1 de troonzaal en de            
feestzalen1 dat alles verachtte hij4    
,zou het nu niet vreemd zijn1  als hij  
in verrukking kwam over de nonnen- en   
monnikenkloosters1 de  tempels en       
kerkelijke gebouwen1 die gij voor hem   
opricht8 ,en indien  er werkelijk       
7zooals de ,taosten leeren7 een hoogste 
,god in den hemel  leeft1 zou ,hij zich 
dan daar niet kunnen vermaken           

overeenkomstig ,zijn  eigen smaak1 zoudt
 gij dan voor ,hem een lichaam van      
gesmolten goud  moeten maken en een     
huis1 waarin ,hij wonen kan8    ,al die 
onzinnige geschiedenissen over vasten en
 collecten1  tempelgebouwen en oprichten
 van beelden1 zijn uitvindingen van     
rondzwervende1 nietswaardige priesters  
en monniken om u zand in de  oogen te   
strooien4 ,en toch gelooft gij ze en    
gaat niet slechts zelf  in de tempels om
 te bidden en te wierooken1 maar laat   
ook uw vrouwen  en dochters toe         
ditzelfde te doen4 ,met heur haar vol   
pommade en  met geblankette             
aangezichten1 in roode kleeren met      
groene oplegsels  trekken zij uit om    
wierook in de tempels te branden en     
dringen zich  met ,boeddhistische en    
,taostische priesters schouder aan      
schouder1 arm  aan arm1 gestompt door de
 opdringende menigte4 ,ik zie er het    
goede niet  van in dat zij meenen te    
doen1 in tegendeel1 zij doen veel       
schandelijke  dingen1 die ergernis      

opwekken en aanleiding geven tot hoon en
 spot4    ,dan zijn er lieden1 die      
bevreesd1 dat hun lieve jongens en      
meisjes  niet lang genoeg zullen leven1 
ze aan den tempel overgeven om priesters
  en priesteressen van ,boeddha of ,tao 
te worden1 zich inbeeldend dat1  wanneer
 zij eenmaal hun huis hebben verlaten en
 zich aan de voeten  van grootvader     
,boeddha hebben neergezet1 daardoor     
zeker hun leven  zal worden verlengd4   
,kan men dan1 zoo zou ik willen vragen1 
volhouden  dat zij1 die in onzen tijd   
priesters van ,boeddha of ,tao zijn1    
allen  den leeftijd van #gj jaar zullen 
bereiken1 en er geen onder hen is1  die 
slechts kort leeft8    ,wederom is er   
nog een andere klasse van bizonder domme
 lieden1 die  wijl hun ouders krank     
zijn1 zichzelf den goden als offer      
aanbieden4 ,zij  beloven1 dat1 als hun  
ouders gezond worden1 zij zullen trekken
 naar  een heiligen berg om daar te     
bidden en wierook te verbranden2 bij    
iedere schrede zullen zij zich          

neerwerpen1 totdat zij op den top van   
den berg komen1 vanwaar zij zich dan    
naar beneden storten4 ,indien zij       
daarbij het leven al niet inschieten1   
armen en beenen breken zij er  toch bij4
 ,zij zelf zeggen3 ,ons eigen leven     
prijs te geven om dat onzer  ouders te  
redden is het grootste bewijs van       
kinderlijke liefde4 ,de  omstanders     
prijzen hen ook als goede kinderen1     
doch1 zij bedenken niet1  dat op die    
wijze het lichaam weg werpen1 dat zij   
toch van hunne ouders  ontvingen1       
integendeel een zeer onkinderlijk gemoed
 verraadt4    ,verder zegt gij1 dat de  
,boeddha-vereering zeer voordeelig is1  
dat1  als men papieren afbeeldingen van 
geld verbrandt1 geschenken offert en    
vast1 uw ,god ,boeddha alle ongeluk van 
u zal afwenden1 uwe zonden zal          
wegnemen1 uw geluk vermeerderen en uw   
leven verlengen zal4 ,denkt nu  eens na4
 ,van ouds heet het3 ,de goden zijn     
goed4 ,was dit nu met ,boeddha  het     
geval1 hoe kan hij dan begeerig         

verlangen1 dat gij hem met uw           
goudpapier en uwe geschenken zoudt      
bewegen om u te beschermen8 ,en als  gij
 hem geen goudpapier verbrandt en geen  
gaven op zijn altaar legt zal  ,boeddha 
op u toornig zijn en zijne straffen u   
toezenden6 ,dan is immers  uw god       
,boeddha een onwaardige6 ,neemt nu eens 
uw districtsrechter4 ,al  zoudt gij hem 
ook nooit hoffelijkheden bewijzen en    
vleien1 toch zal  hij u1 als gij maar   
goede en vlijtige menschen zijt1 die uw 
plicht  doet1 met groote welwillendheid 
behandelen4 ,overtreedt gij echter de   
wetten1 pleegt gij daden van geweld en  
matigt gij u de rechten van  anderen    
aan1 zoo zal hij1 al hebt gij ook       
allerlei middelen en wegen  om hem te   
vleien1 toch ontevreden over u zijn en  
zulk gespuis uit de  maatschappij weten 
te verwijderen4    ,gij zegt1 dat uwe   
vereering van ,boeddha u vergeving der  
zonden  verschaft1 doch1 stelt nu eens1 
dat gij in een of ander opzicht de wet  
hebt overtreden en in de rechtszaal     

verschijnen moet1 om uw straf te        
vernemen1 meent gij dan1 dat de rechter 
u zal sparen1 al roept gij ook  nog zoo 
dikwijls1 al ware het duizend malen3    
,genadigste heer rechter8    ,gij wilt  
echter1 om voor ieder geval gedekt te   
wezen een paar  ,boeddhistische en      
,taostische priesters bij u hebben1     
opdat zij u de  heilige boeken voorlezen
 en u de biecht afnemen3 want gij       
gelooft1  dat het voorlezen der boeken  
de ellende verdrijft1 geluk aanbrengt en
  het leven verlengt4 ,maar stel nu     
eens1 dat gij u tevreden stelt met  de  
verschillende gedeelten van dit heilig  
edict eenige duizende  of               
honderdduizende malen te lezen1 zonder  
daarnaar te handelen1  meent gij dat de 
keizer daarover bizonder verrukt zal    
zijn1 u met  geld beloonen en in het    
ambt bevorderen zal8    ,tot dusverre   
dit heilig edict4 ,we kunnen er uit     
zien1 dat zeven  eeuwen niet veel hebben
 veranderd in de opvatting der          
,chineesche  geleerden4 ,doch--terwijl  

de dogmatische zijde van het ,boeddhisme
 weinig  genade vond in de oogen der    
orthodoxe volgelingen van ,confucius1   
heeft  zich1 sedert de ,sang-dynastie1  
in de school van ,chu hi1 een sterke    
neiging tot ,boeddhistische en          
,taostische bespiegelingen vertoond4 ,in
  het bizonder wat betreft vragen over  
de kosmogonie1 het ontstaan  der wereld4
 ,terwijl de geleerden zich met         
bespiegelingen over deze  onderwerpen   
bezig hielden1 wijdden zij zich ook1    
sinds de #ab;e eeuw1  aan de oplossing  
van vraagstukken1 die ons als spel      
moeten voorkomen1  doch die daarom niet 
minder de knapste koppen uit dien tijd  
in beslag  namen en daarom althans een  
korte vermelding verdienen4    ,ho tu   
,loh shu1 het plan van ,ho en de rol van
 ,loh1 is de ,chineesche  naam voor de  
mythische overleveringen1 waarop        
blijkbaar het groote  plan van den graaf
 van ,ki berust4 ,het groote plan is de 
titel  van een der geschriften van      
,shu-king1 het boek der historische     

opteekeningen1 dat in acht afdeelingen  
voorschriften behelst over  de wijze1   
waarop het volk door de volkomenheid van
 den vorst en de  daaruit voortvloeiende
 voortreffelijkheid der regeering       
gelukkig en  tevreden kan worden4 ,dit  
geschrift werd blijkbaar tegen het einde
 der  #ab;e eeuw door den keizer ,wu aan
 den graaf van ,ki meegedeeld1 welke1   
hoewel door den laatsten heerscher der  
,shang dynastie ingekerkerd1  toch de   
aan dezen gezworen trouw wilde houden en
 den nieuwen keizer  niet wilde         
huldigen4 ,ja toen hij door dezen in    
vrijheid werd gesteld1  vluchtte hij    
naar ,korea1 met welk land hem ,wu ten  
slotte zou hebben  beleend4    ,in het  
gedeelte van den commentaar op ,i-king1 
dat aan ,confucius  wordt toegeschreven1
 heet het3 ,de gele rivier 7,ho7 bracht 
het plan  voort en de rivier ,loh de    
rol4 ,in de gesprekken zegt ,confucius3 
de rivier brengt geen plan meer voort1  
en op een andere plaats vindt  men3 de  
rivier bracht het plan van het paard    

voort4    ,naar deze grondslagen        
fantaseerde ,kung ,ngan ,kwoh1 een      
afstammeling van  ,confucius in het     
#ab;e lid1 een man die in de #b;e eeuw  
voor ,christus bij  het terugvinden en  
verklaren der kanonieke geschriften een 
groote rol  speelde1 de volgende        
geschiedenis3 ,een draak 7een gevleugeld
 paard7  steeg op uit de wateren der    
gele rivier4 ,hij vertoonde op zijn rug 
een rangschikking van zinnebeelden1     
waaruit de 7fabel7 keizer ,fu hi  het   
systeem van ,pa kwa 7acht maal drie     
letters7 afleidde4 ,ook toonde  een     
goddelijke schildpad aan den witten ,y  
een rol1 die beschreven  was met        
getallen van uit n tot negen teekens    
bestaande waaruit dan  ,y den grondslag 
zijner negenvoudige wijsbegeerte zou    
hebben gevormd4    ,sedert de dynastie  
van ,han hebben de ,chineesche geleerden
 zich met  deze beide mystieke          
openbaringen 7het plan en de rol7 het   
hoofd  gebroken1 doch onder de dynastie 
van ,sung werd1 voor het eerst  tijdens 

de regeering van keizer ,hwei ,tsung    
7#aajf-aabe7 beproefd om  die           
zinnebeelden in beeld te brengen en uit 
hen de grondslag eener  diepzinnige of  
kinderachtige 7het oordeel hierover is  
verschillend7  philosophie der getallen 
af te leiden4 ,eerst onder ,sung's      
regeering  nam men echter deze quaestie 
met ernst ter hand en slechts een enkele
  geleerde dier dagen1 ,an yang sin1 die
 van #ajag-ajgb leefde1 heeft het       
gewaagd het bestaan van het paardeplan  
en de schildpadrol te loochenen4    ,de 
volgende eeuwen hielden aan de          
commentaren van ,chu hi #aej en  zijn   
school vast2 eerst tegen het einde van  
de #af;e eeuw begon zich  de kritiek    
daartegen te verheffen1 en korten tijd  
voor den val van  den laatsten keizer   
uit de dynastie ,ming richtte een aantal
 van  beroemde geleerden aan dezen het  
verzoek om de oudere teksten en         
commentaren aan de staatsexamens ten    
grondslag te leggen3 dat wil  zeggen den
 invloed der ,boeddhistische en         

,taostische leeringen op  het           
staats-,confucianisme te breken4    ,de 
met den ondergang der ,ming-dynastie en 
der verovering van ,china door  de      
,mandschoeren gepaard gaande strijd en  
onrust lieten het denkbeeld  echter niet
 tot uitvoering komen1 maar het telt nog
 talrijke aanhangers  onder de          
,chineesche letterkundigen1 al vindt het
 ook in den nieuweren  tijd geen bepaald
 officieuse uitdrukking in een protest  
tegen het  aanhouden der nog steeds als 
orthodox geldende verklaringen van ,chu 
hi4    ,de thans in ,china regeerende   
,mandschoe-dynastie heeft meer dan  een 
harer voorgangsters voor de bewaring en 
onderhouding van het  ,confucianisme    
gedaan4 ,zeker wel omdat zij1 door      
eerbied voor wat  den ,chineezen het    
dierbaarste is1 de vreemde              
overheersching minder  drukkend wilde   
doen schijnen4 ,zij heeft echter ook    
meer dan eene der  vroegere regeeringen 
het ,confucianisme voor haar doeleinden 
gebruikt  en zijne leeringen voor       

staatsdoeleinden pasklaar gemaakt4 ,de  
sterkste  uitdrukking vindt deze        
politiek in het door keizer ,kang hi in 
#afgj  bekend gemaakte heilige edict1   
dat in zestien afdeelingen alles        
samenvat1 wat de onderdaan heeft in acht
 te nemen4    ,de keizer gaf deze       
verordeningen1 toen hij #af jaar oud    
was3  waarschijnlijk daartoe genoopt    
door het politiek drijven van met het   
,taosme samenhangende vereenigingen4    
,als grond van zijn edict gaf hij  deze 
overweging1 dat de zedelijkheid sedert  
eenigen tijd dagelijks  was afgenomen en
 de harten der menschen niet meer       
dezelfde waren als  vroeger4 ,als vader 
zijns volks wilde hij in weinige        
stellingen de  grondregelen aangeven1   
die zijn leerlingen tot richtsnoer in   
alle  betrekkingen des levens moesten   
dienen en wier opvolging hen zelve  goed
 en gelukkig1 hem echter tot heerscher  
van een talrijk1 goed  gevoed en        
beschaafd volk zou maken4    ,het edict 
moest op den #a;en en den #ae;en van    

iedere maand overal openlijk  worden    
voorgelezen1 wat ook thans nog in       
zooverre geschiedt1 dat een  der        
afdeelingen wordt voorgelezen1 verklaard
 en uitgelegd4 ,behalve  de beambten1   
die daarbij krachtens hun betrekking    
tegenwoordig moeten  zijn1 komen er     
echter gewoonlijk slechts enkele        
toehoorders4    ,bij herhaling heeft men
 beproefd om bij deze voorlezingen een  
grooteren  kring van toehoorders bijeen 
te brengen2 zoo voor eenige jaren in    
,canton1 met het doel om de zendelingen 
tegen te werken4    ,iedere afdeeling   
bestaat uit zeven teekens1 van welke de 
eerste drie  het voorschrift behelzen1  
de laatste drie het doel1 dat men door  
de  opvolging van het geschrift bereikt3
 een in ,china zeer gebruikelijke       
verbinding van nuttigheid en leering4   
,het vierde teeken is in iedere         
afdeeling hetzelfde en beteekent om of  
opdat4    ,van ieder der #af sententin  
schreef keizer ,yung ,cheng1 de zoon  en
 opvolger van ,kang hi1 in #agbd een    

verklaring1 welke bij de  voorlezingen  
de plaats van vroegere verklaringen     
inneemt4 ,een nog  uitvoeriger          
omschrijving werd later in 't licht     
gegeven door zekeren  zout-commissaris  
in ,shensi1 ,wang ,y po geheeten4 ,deze 
wordt als een  waar meesterstuk         
beschouwd1 omdat zij zoo begrijpelijk is
 en door het  invlechten van historische
 voorbeelden1 aanhalingen en            
spreekwoorden  zoowel leerzaam als      
onderhoudend mag heeten4 ,de straks     
aangehaalde  pleitrede tegen ,boeddha en
 ,tao #aea is hier weggelaten4          
,overigens zijn  er vele pogingen gedaan
 om het heilige edict populair te maken4
 ,in  #afha gaf zekere                  
districts-magistraat in ,anhui1 ,liang  
,yen nien1  een werk uit met #bjj       
platen1 welke1 evenals de daarbij       
behoorende  geschiedenissen bestemd     
waren om de voorschriften des keizers op
 te  helderen en te illustreeren4    ,in
 #ahgi werd een ander dergelijk werk in 
,shanghai door een ,chineesch           

photographisch instituut gepubliceerd en
 in ,canton bestaat een  omschrijving   
van het edict in verzen4    ,we laten   
nu1 hier en daar een enkele opmerking   
makend1 de verschillende  sententin van 
dit edict volgen3    #a4 ,neemt de      
kinderlijke en broederlijke plichten in 
acht1 opdat de  wederkeerige            
betrekkingen des levens behoorlijk in   
stand blijven4    #b4 ,acht uw          
bloedverwanten1 opdat gij de voordeelen 
van een goede  verstandhouding moogt    
toonen4    #c4 ,leeft op goeden voet met
 uw naburen1 opdat gij rechtsquaesties  
moogt vermijden4 #aeb    #d4 ,legt u toe
 op den landbouw en het kweeken van     
moerbeiboomen #aec  om voldoende voeding
 en kleeding te hebben4    #e4 ,weest   
spaarzaam om onnuttige uitgaven te      
vermijden4    #f4 ,houdt de studie der  
wetenschap in eere1 opdat gij de        
leerlingen  leidt op den rechten weg4   
#g4 ,vernedert valsche leringen1 #aed om
 de ware leer te verhoogen4    #h4      
,verklaart de wetten1 om de onwetenden  

en hardnekkigen te  waarschuwen4    #i4 
,weest hoffelijk en toegevend om de     
zeden te verbeteren4    #aj4 ,blijft    
getrouw aan uw eigenlijke bezigheden1   
opdat de wil des  volks onveranderlijk  
zij4 #aee    #aa4 ,onderwijst de jeugd1 
opdat zij verhinderd worde kwaad te     
doen4    #ab4 ,laat alle valsche        
beschuldigingen achterwege1 opdat de    
onschuldigen  beschermd worden4    #ac4 
,waarschuwt allen1 geen deserteurs 7die 
het vaandel verlaten7  bij zich op te   
nemen1 opdat zij niet in hun straf      
deelen4    #ad4 ,betaalt uwe            
belastingen1 opdat gij niet dikwijls    
gemaand behoeft  te worden4    #ae4     
,vereenigt u tot tien en honderdtallen1 
om roof en diefstal uit  te roeien4 #aef
    #af4 ,weest verdraagzaam jegens     
elkaar1 opdat het leven in achting      
blijve  7opdat er bij den strijd geen   
verwondingen en doodslagen voorvallen47 
,het gezond menschenverstand1 dat in de 
aangehaalde plaatsen1 welke uit  de     
geschriften van orthodoxe philosofen    

getrokken zijn1 een zoo groote  plaats  
beslaat1 is1 indien men allerlei bluf en
 versiering1 alsmede de  later eerst    
opgekomen speculaties van ,boeddhisme en
 ,taosme er buiten  rekent1 nog altijd  
de grondslag van de tegenwoordige       
philosophie1 die  onder den naam van    
,confucianisme de gansche ,chineesche   
maatschappij1  van de familie tot den   
staat toe1 doortrekt4    ,trots alle    
bijgeloovige uitwassen1 die uit         
,boeddhisme en ,taosme  zijn            
voortgekomen1 of die zich in aansluiting
 daaraan uit den ouden  staatsgodsdienst
 ontwikkelden en die in de hoogste1     
zoowel als in  de laagste kringen hunnen
 invloed doen gelden3 ja1 officieel     
worden  gehuldigd--trots dat alles ligt 
er toch in het ,staats-confucianisme    
een voor familie en staat zeer          
beschavende macht4    ,aan den invloed  
dezer1 zich tegen alle ruwheid en       
onzedelijkheid  verzettende leer op de  
omliggende volken heeft ,china het te   
danken  gehad1 dat zijn philosophie     

tegenover deze volken een zelfde rol    
heeft vervuld1 als in ,europa de        
,grieksche en ,romeinsche beschaving  en
 later het ,christendom4    ,natuurlijk 
hebben echter die omliggende volken niet
 alleen de  deugden1 maar ook de        
gebreken dezer beschaving overgenomen4  
,bij  die gebreken denken wij vooral aan
 de steeds grootere afsluiting  van     
andere geestelijke stroomingen en de    
daaruit voortvloeiende                  
zelfoverschatting1 waaruit zich dan de  
levenlooze onbewegelijkheid             
ontwikkelde1 die wij in ,china1 ,annam  
en ,korea ontmoeten1 en waaraan  slechts
 ,japan zich--zeker ook omdat het       
,mongoolsche bloed hier niet  onvermengd
 is--heeft ontworsteld4    ,welke       
verwijten men in dezen echter aan de    
,chineesche philosophie  moge doen1 men 
mag niet vergeten1 dat zij ,china voor  
vele droevige  verschijnselen1 die wij  
in de snel voortgaande westersche       
beschaving  opmerken1 bewaard heeft4    
,men denke aan de inquisitie en het     

anarchisme1 beiden door zoo talrijke    
klassen in het westen verheerlijkt4     
,voor zulke dingen is ,china gespaard   
gebleven4 ,nu moge men zeggen1 dat ook  
in ,china de praktijk soms niet         
beantwoordde aan de theorie1 wij vragen1
 waar dat geheel het geval  is en merken
 op1 dat de philosophie van ,confucius  
heeft bereikt1  wat voor andere stelsels
 onbereikbaar is gebleven1 namelijk dat 
zij  niet slechts het eigendom werd van 
enkele bevoorrechten1 maar van de       
geheele volksmassa4    ,ook merken wij  
op1 dat het zijn waarde kan hebben om1  
waar de  tegenwoordige ,europeesche     
philosophie in een alles afbrekend en   
vergiftigend pessimisme en cynisme      
ontaardt1 zich in zijn zwartgallige1    
onpraktische bespiegeling eens te laten 
temperen door de wereldwijsheid  der    
oude ,chineezen1 al moge zij wat        
huisbakken zijn4    ,waar nu de         
philosophische leeringen van oude tijden
 af tot nu toe  zulk een grooten invloed
 uitoefenden op de denk- en handelwijze 

van  het geheele ,chineesche volk en    
deze zeker ook in de toekomst zullen    
uitoefenen1 moeten wij1 behalve deze    
leeringen1 ook de werken kennen1  waarin
 zij ons zijn bewaard gebleven4    ,wij 
willen daarom1 vooral voor hen1 die lust
 mochten hebben op dit  gebied wat      
dieper dan de oppervlakte te gaan1 een  
kort overzicht van  namen1 schrijvers1  
inhoud en ouderdom dier werken geven4   
,,vii4 ,de klassieke boeken der         
,chineezen4      ,de ,chineezen spreken 
gewoonlijk van de vijf ,kings en de vier
  ,shu's4 ,de eersten zouden wij de vijf
 groote1 de anderen de vier  kleine     
klassieken kunnen noemen4    ,de groote 
klassieken zijn volgens deze indeeling  
de volgende3          #a4 ,i-king1 het  
boek der veranderingen4      #b4        
,shu-king1 het boek der geschiedkundige 
aanteekeningen4      #c4 ,shi-king1 het 
boek der liederen4      #d4 ,li-ki1 het 
boek der ceremonin4      #e4 ,chun-chiu1
 de kroniek van ,confucius met het      
geschiedkundig         verhaal van ,tso 

chiu ming4      ,de kleine klassieken   
zijn3          #a4 ,lun-y1 de gesprekken
 van ,confucius4      #b4 ,ta-hio1 de   
groote leer4      #c4 ,chung-yung1 het  
onveranderlijke midden4      #d4 ,de    
werken van ,mencius4      ,noch het     
getal der werken1 noch de boeken1 die   
tot ieder der  hoofdwerken behooren1    
noch de bestanddeelen dier kleinere     
werken of  hun namen zijn altijd        
dezelfde geweest2 er zijn vijf1 zes1    
negen1  tien en dertien kings geweest4  
,deze naam ,kings is eerst sedert  de   
dynastie van ,han1 in de laatste twee   
eeuwen vr onze jaartelling  voor alle   
boeken gebruikelijk geworden1 die men   
als kanoniek en  van onwankelbaar gezag 
beschouwde4 ,tegenwoordig1 onder de     
,mandschoe  dynastie1 welke sedert #afdc
 in ,china heerscht1 wordt1 behalve van 
de  vijf kings en de vier shu's ook     
dikwijls van de dertien klassieke       
werken gesproken4 ,deze zijn dan3       
#a4 ,het boek der veranderingen4        
#b4 ,het boek der geschiedkundige       

aanteekeningen4       #c4 ,het boek der 
liederen4       #d4 ,chau-li1 het boek  
over de staatsinstellingen onder de     
,chau          dynastie4       #e4      
,i-li1 het boek der gebruiken4       #f4
 ,het boek der ceremonin4       #g4 ,de 
kroniek van ,confucius met het          
geschiedkundig verhaal van          ,tso
 chiu ming4       #h4 ,dezelfde kroniek 
met het geschiedkundig verhaal van ,kung
 yang4       #i4 ,dezelfde kroniek met  
het geschiedkundig verhaal van ,ku      
liang4      #aj4 ,de gesprekken van     
,confucius4      #aa4 ,de geschriften   
van ,mencius4      #ab4 ,hsiao-king1 het
 boek van de kinderlijke liefde4        
#ac4 ,het oude woordenboek ,urhya4      
,onder die dertien worden niet genoemd  
de volgende drie werken1 die  echter ook
 als klassiek gelden3          #ad4     
,ta-hio1 de groote leer4      #ae4 ,het 
onveranderlijke midden 7,chung yung74   
#af4 ,de ,bamboeboeken4      ,wat het   
ontstaan1 de schrijvers en voor een deel
 ook den inhoud  dezer werken aangaat2  

daarover zijn bijna evenveel meeningen1 
als er ,chineesche critici zijn1 die    
zich met deze vragen hebben             
beziggehouden4 ,dit is niet te          
verwonderen1 daar bijna geen dezer      
boeken ons ongeschonden is overgeleverd 
en de tekst dikwijls  onverstaanbaar is4
 ,wat de een beslist voor waarheid      
aanneemt1  wordt door den ander met     
evenveel beslistheid verworpen4 ,zelfs  
de  gedurende langen tijd als           
gezaghebbend erkende verklaringen van   
,chu  hi en zijne leerlingen in de #ab;e
 eeuw1 zijn onder de tegenwoordige      
dynastie dikwijls bestreden4 ,evenwel   
vertegenwoordigen zij nog altijd  de    
geijkte opvatting1 waarvan men bij      
bekendmakingen van staatswege  uitgaat4 
,de nu volgende opgaven geven de thans  
vrij algemeen geldende  opvattingen over
 de klassieke werken weer4        #a4   
,i-king1 het boek der veranderingen4    
,de ,i-,king is een boek1 bestemd om de 
voor doeleinden van waarzeggerij        
gebruikte1 uit heele en gebroken lijnen 

bestaande #h trigrammen1  evenals de    
daaruit afgeleide #fd hexagrammen te    
verklaren4 #aeg ,die  teekenen zelf zijn
 zeker ouder dan de #ab;e eeuw voor     
,christus4 ,de  korte verklaringen bij  
de hexagrammen en de uitweidingen over  
de  onderdeelen1 waaruit deze           
samengesteld zijn1 worden gezegd        
afkomstig te  zijn van ,wen ,wan        
7#abea-aace v4 ,c471 den vader van den  
eersten keizer  der ,chau-dynastie en   
van ,chau kung1 den broeder van dien    
eersten  keizer4 ,de andere tien        
afdeelingen van het werk                
worden--waarschijnlijk  ten             
onrechte--aan ,confucius toegeschreven4 
,op een onbevooroordeeld lezer maken de 
oudste gedeelten van den  ,i-king den   
indruk van een waarzeggersboek van      
weinig meer waarde  en beteekenis1 dan  
dergelijke werken gewoonlijk hebben4    
,eerst in  het laatste1 meer exegetische
 deel van het werk1 wordt beproefd om   
in de oorspronkelijk geomantische       
verklaringen een philosophische         

beteekenis te leggen4 ,dit kan ons niet 
verwonderen1 want ook bij  andere volken
 zijn alchemie1 astrologie en andere    
zwarte kunsten  sterk met philosophische
 symboliek en mystiek dooreengewerkt4   
,het belangrijkste gedeelte van het     
werk1 waaraan echter de bekende         
,duitsche wijsgeer ,leibnitz een zeker  
te groote waarde toekende1  is wel de   
derde der laatste verhandelingen        
7afdeeling #e en #f74 ,deze  bevat naast
 uitvoerige mededeelingen over de wijze 
van het verklaren  van teekenen een rijk
 magazijn van oudheidkundige            
aanteekeningen en  bespiegelende        
wijsbegeerte4    ,confucius stelde den  
,i-king zeer hoog4 ,driemaal moesten de 
riempjes1  welke de plankjes            
bijeenhielden1 waarop in zijn exemplaar 
de tekst was  ingesneden1 worden        
vernieuwd4 ,ja1 hij placht te zeggen1   
dat1 als hij  #ej jaar aan de studie van
 ,i-king kon wijden1 hij hopen mocht1   
daardoor  zoover gevorderd te zijn1 dat 
hij geen groote gebreken meer bezat4    

,terwijl nu ,confucius en zijne         
aanhangers dit werk zoo vereerden1 is   
het dubbel merkwaardig1 dat ten slotte  
de ,taosten zich geheel en al  van de   
uitlegging hebben meester gemaakt en dat
 de thans officieel  geijkte verklaring 
van dit werk afkomstig is van den ,taost
 ,ch'n  tw'an4 ,deze man leefde eenigen 
tijd aan het hof van ,tai tsung1  den   
tweeden keizer der ,sung dynastie       
7#igf-iig7 en werd door dezen  geroepen 
om hem in de geheime wetenschappen te   
onderrichten4 ,later  trok hij zich in  
de eenzaamheid terug1 waar hij ook      
stierf4    ,bij de vernietiging der     
boeken 7van de wijsgeeren7 onder keizer 
,tsing ,shi ,hwangti #aeh werd de       
,i-king als op de waarzeggingskunst     
betrekkelijk1 verschoond4 ,toch was een 
deel van den1 zooals wij reeds          
vermeldden1 aan ,confucius toegeschreven
 commentaar1 verloren gegaan  en werd   
dit eerst ongeveer #gh-db v4 ,c4 onder  
tamelijk romantische  omstandigheden    
door een meisje teruggevonden in de     

runen van een  oud huis4        #b4     
,shu-king1 het boek der geschiedkundige 
aanteekeningen4    ,de ,shu-king1 zooals
 wij dien thans kennen1 bevat de        
overblijfselen  van een voorheen veel   
omvangrijker verzameling van            
geschiedkundige  beschrijvingen en      
documenten uit de jaren #bceg-fbg v4 ,c4
 ,aan de  echtheid van de gedeelten     
welke ongeveer #baig v4 ,c4 en daarna   
zijn geschreven1 wordt niet getwijfeld1 
terwijl met betrekking tot  de andere1  
daaraan voorafgaande stukken wordt      
aangenomen1 dat de  schrijvers uit      
oudere stukken hebben geput4    ,de zeer
 geestvolle en zeker doeltreffende      
verklaring1 door den  geleerden vrijheer
 von ,richthofen over een van deze      
oudste stukken1 de  schatting van ,y    
gegeven1 doet zien1 dat er in dit werk  
nog gewichtige  resultaten zijn te      
vinden voor diegenen1 welke den moed    
hebben zich  te bevrijden van de boeien 
der ,chineesche verklaarders1 wier      
opvatting  gewoonlijk ook door de meeste

 vreemde vertalers wordt gevolgd4       
,wat de geloofwaardigheid van dit werk  
betreft3 ,mencius zegt er van1  dat het 
veel beter zou zijn1 den geheelen       
,shu-king niet te bezitten1  dan daaraan
 onbepaald geloof te slaan4 ,confucius1 
wien men ook 7ten  onrechte7 dit werk   
toeschrijft1 haalt het telkens aan4     
,een deel van den thans als geldig      
beschouwden tekst wordt door de  beste  
critici voor apocrief gehouden4 ,wat er 
van over is1 bestaat uit  enkele        
stukken1 die bij de vernietiging der    
boeken gered en toen op  eenigszins     
wonderbare wijze weer aan den dag zijn  
gebracht4        #c4 ,shi-king1 het boek
 der liederen4    ,de bekende           
geschiedschrijver ,sze ma tien schrijft 
dit werk aan  ,confucius toe1 doch zijne
 verzekering is ongeloofwaardig4 ,immers
  reeds lang vr ,confucius werden       
verschillende der hier voorkomende      
liederen met dezelfde namen genoemd1 die
 zij later ook droegen4    ,ook de      
,shi-king ontging in de dagen der       

,tsin-dynastie de vernietiging  niet4   
,doch1 daar velen de liederen en        
gezangen daaruit van buiten  kenden1    
werd het boek spoedig weer hersteld4    
,in zijn tegenwoordige gedaante bestaat 
het werk uit #cje stukken1  in vier     
groote afdeelingen samengevat1 van welke
 de eerste afdeeling  #afj liederen3    
spotliederen1 straatliederen1 liefdes-  
en volksgedichten  behelst4 ,in de      
tweede afdeeling zijn #gd feestgezangen1
 oorspronkelijk  bestemd voor het       
keizerlijk hof1 doch later ook aan de   
hoven der  vorsten gezongen4 ,in de     
derde afdeeling zijn #ca gezangen1 die  
eveneens  aan het keizerlijk hof werden 
voorgedragen en wel1 wanneer er feesten 
gegeven werden ter gelegenheid van het  
bezoek der onderhoorige vorsten1        
terwijl de vierde afdeeling #dj gezangen
 telt1 welke gebruikt werden  bij de    
ceremonin in de hal der voorouders en   
bij de offers4    ,van de liederen      
oordeelt men1 dat er #ajh afkomstig zijn
 van den tijd  tusschen #agfe-ajfe v4   

,c41 verder #aef van tusschen #ajgf-fif1
 en de  rest van af #fif-ehe v4 ,c4     
,waarschijnlijk zijn deze opgaven niet  
ver  van de waarheid4    ,de ,shi-king  
bevat vele stukken1 die van groote      
dichterlijke waarde  zijn4 ,de          
,chineesche commentatoren hebben echter 
7evenals ook sommige  vreemde           
vertalers71 al hun best gedaan om den   
zin van de mooiste  stukken te bederven1
 door deze namelijk ten onrechte als    
satyren  op onzedelijke toestanden1 of  
als afschrikwekkende schilderingen te   
gaan beschouwen4        #d4 ,chau-li1 de
 staatsinrichtingen der ,chau-dynastie4 
,dit1 zooals men aanneemt1 door         
,chau-kung in de #ab;e eeuw  v4 ,c4     
geschreven werk1 bestaat in zijn        
tegenwoordige gedaante  waarschijnlijk  
uit eenige oude gedeelten1 met latere   
onechte  toevoegselen uit den tijd der  
,han-dynastie vermeerderd4 ,chau-li     
werd door de ,tsin-dynastie met         
bizonderen haat vervolgd en eerst in    
het jaar #dj v4 ,c4 door een der        

keizerlijke bibliothecarissen weer      
uitgegeven4 ,deze voegde een der        
verloren gegane stukken3 het boek  der  
handwerkers1 er nieuw bij4    ,het werk 
behelst een soort hof- of staatskalender
 der dynastie  ,chau1 waarin de         
verschillende ambten1 het getal en de   
werkkring der  waardigheidsbekleeders   
worden vermeld4        #e4 ,i-li1 het   
boek der gebruiken4    ,het allereerst  
vinden wij dit boek aangehaald bij      
,mencius1 in de #d;e  eeuw voor         
,christus4 ,toch is het aan geen twijfel
 onderhevig1 of een  deel van de        
voorschriften1 die men in dit werk vindt
 over handelwijzen  bij bizondere       
gelegenheden1 is reeds uit de dagen van 
,confucius of  uit nog vroeger tijd     
afkomstig4 ,na de vernietiging der      
boeken kwam  in de #b;e eeuw v4 ,c4 een 
tekst van ,i-li1 spoedig door een       
tweeden  gevolgd voor den dag4 ,uit deze
 beide teksten is de tegenwoordige      
samengesteld4 ,de titel ,i-li dagteekent
 uit den tijd der ,han-dynastie4        

#f4 ,li-ki1 het boek der ceremonin4     
,de ,li-ki is het derde en jongste der  
werken1 in wier naam het teeken  ,li    
7gebruiken7 voorkomt4 ,terwijl echter de
 beide andere werken op  dit gebied1    
,i-li en ,chau-li1 althans voor een deel
 zeer oud zijn3  meer dan #ajjj voor ,c4
 geschreven--is de ,li-ki zeker niet    
voor de #b;e  eeuw onzer jaartelling    
voltooid4    ,li-ki behelst de oude     
commentaren over de onderwerpen1 in het 
boek  ,i-li behandeld en is1 in zijn    
tegenwoordigen vorm een werk van ,tae1  
den jongere4 ,diens oom1 ,tae1 de       
oudere1 gaf reeds vroeger een werk uit1 
,ta ,tae ,li d4 i4 de gebruiken van ,tae
 den oudere1 geheeten4    ,dit laatste  
boek 7van den oom7 was onder de dynastie
 ,han niet bizonder  in tel1 doch       
nieuwere critici hebben het in zijn eer 
hersteld3 het  bevat namelijk den       
kalender der ,hsia-dynastie1 die1 indien
 hij echt  mocht zijn1 ons sterrekundige
 opgaven geeft van #bjjj jaar vr onze   
jaartelling4        #g4 #h4 #i4         

,chun-,chiu1 de kroniek van ,confucius4 
,chun-,chiu beteekent letterlijk3 herfst
 en voorjaar4 ,de bedoeling  echter is  
om met die twee jaargetijden het geheele
 jaar aan te duiden1  alzoo3 jaarboek4  
,het is een kroniek van het geheele     
,chineesche rijk  over #gbb-dhd v4 ,c41 
geordend volgens de chronologie van den 
vorst  van ,lu4 ,deze kroniek wordt1    
door ,mencius het eerst1 aan ,confucius 
toegeschreven4    ,ondanks den          
buitengewonen lof1 dien de ,chineesche  
verklaarders  voor dit werk hebben1 is  
het een droog1 onnauwkeurig en          
onvolledig  werk4 ,indien ,confucius de 
maker van dit werk is1 heeft hij daarbij
 al  zonderlinge beginselen gevolgd3 nl4
 om personen en feiten1 waarmede  hij   
niet ingenomen was1 eenvoudig weg te    
laten4    ,het dor geraamte dezer       
kroniek krijgt eerst leven door de drie 
geschiedkundige vertellingen van ,tso   
chiu ming1 ,kung yang en ,ku liang1     
waarvan vooral het eerste verhaal       
allerlei belangrijke bizonderheden      

bevat4    ,de verhalen en verklaringen  
in dit boek zouden mondeling zijn       
overgeleverd en eerst onder de dynastie 
van ,han zijn opgeschreven4 ,wie  de    
commentatoren waren 7sommige critici    
houden deze zelfs voor  mythische       
personen7 is niet bekend4        #aj4   
,lun-y1 de gesprekken van ,confucius4   
,blijkbaar is dit boek door de          
leerlingen van de leerlingen van        
,confucius vervaardigd4 ,wij bezitten   
het vrijwel in den vorm1 dien het  in de
 tweede eeuw v4 ,c4 verkreeg of toen    
bezat4 ,het bevat allerlei  antwoorden  
en uitlatingen van den wijze naar       
aanleiding van vragen1  't zij van zijn 
leerlingen1 't zij van andere personen4 
,dit een  en ander is noch              
chronologisch1 noch op andere wijze     
geordend4 ,in  sommige afdeelingen1     
voornamelijk in de #aj;e1 vinden wij een
 uitvoerige  beschrijving van de houding
 en de gewoonten van ,confucius4        
#aa4 ,de werken van ,mencius4    ,men is
 het er niet over eens1 wie eigenlijk de

 schrijver van deze  boeken is4         
,sommigen schrijven de zeven            
afdeelingen1 waaruit het  bestaat1 aan  
,mencius zelven toe1 #aei anderen aan   
zijn leerlingen1  nog anderen aan beiden
 gezamenlijk4 ,bij de vernietiging van  
de boeken  schijnen de geschriften van  
,mencius te zijn gespaard1 wellicht     
omdat  hierin geleerd werd1 dat de      
keizerlijke waardigheid aan den         
waardigsten  toekwam en ,mencius        
daardoor eenigszins partij had gekozen  
tegen de  ,chau dynastie1 die later den 
troon aan de vorsten van ,tsin verloor4 
,in weerwil van de opmerkzaamheid1 die  
de commentatoren aan ,mencius  wijdden1 
werden zijn geschriften toch eerst in   
#ajhh n4 ,c4 onder de  klassieken       
opgenomen en aan hun vervaardiger een   
plaats in de tempels  van ,confucius    
aangewezen4    ,de eerste keizer der    
,ming dynastie1 ,hungwu1 liet hem echter
 in #acgb  daaruit weer verwijderen1    
daar hij ne plaats in diens werken als  
een  onvergeeflijke misdaad tegen de    

vorstelijke waardigheid aanzag4 ,in die 
plaats wordt namelijk geleerd1 dat      
wanneer een vorst zijn ministers als    
aarde en gras beschouwt1 zij hem als een
 vijand en roover beschouwen  #afj4     
,terzelfdertijd1 dat de naam van        
,mencius uit de tempels verwijderd      
werd1 maakte men eene verordening1      
waarin bepaald werd1 dat ieder1  die    
tegen deze handelwijze bedenking maakte 
7nl4 tegen het verwijderen  v4 ,mencius'
 naam7 wegens hoogverraad ter           
verantwoording zou worden  geroepen4    
,de vereerders van den wijze lieten zich
 echter1 met de  onverschrokkenheid en  
vrijmoedigheid1 die in zulke gevallen   
dikwijls  aan ,chineezen eigen is1      
daardoor niet afbrengen van protesten   
tegen  den door den keizer bevolen      
maatregel4 ,reeds in het volgend jaar   
werd  deze ingetrokken1 omdat1 zooals   
een nieuwe keizerlijke verordening  het 
uitdrukte1 ,mencius zich door het in 't 
licht stellen en te niet  doen van      
kettersche leeringen een waardig        

geestverwant van ,confucius  had        
getoond4 ,mencius neemt thans onder die 
beroemde geestverwanten  van ,confucius 
de vierde1 d4 i4 de laatste plaats in1  
een plaats1  die hem in #aecj is        
aangewezen4    ,evenals de gesprekken   
van ,confucius bevatten ook de werken   
van ,mencius  gesprekken en naast elkaar
 opgenoemde uitingen en antwoorden van  
den  meester4 ,alleen is hier alles     
beter geordend4        #ab4 ,hsiao-king1
 het boek der kinderlijke liefde4       
,dit werk behelst gesprekken over het   
bovengenoemd onderwerp1 welke  tusschen 
,confucius en een zijner leerlingen zijn
 gehouden en door  dien leerling aan een
 kleinzoon van den wijze1 ,tsze sze1    
zouden  zijn medegedeeld4 ,de aanduiding
 van dit werk1 als het boek der         
kinderlijke liefde is voor den inhoud   
niet geheel passend1 want ook  andere   
betrekkingen3 als tusschen heer en      
dienaar 7vorst en beambte7  worden er in
 besproken4 ,de juiste titel van dit    
werk zou zijn3  algemeene               

plichtsbetrachting op den grondslag van 
kinderlijke liefde4    ,na den ondergang
 der ,tsin dynastie werd een exemplaar  
van ,hsiao-king  weergevonden1 later een
 tweede4 ,over de echtheid van dit werk 
oordeelen  de critici zeer verschillend4
        #ac4 ,het woordenboek ,urhya4   
,dit werk dagteekent van #ejj jaar v4   
,c42 het behelst echter ook  oudere     
gedeelten1 speciaal uit de #ac;e eeuw v4
 ,c4 ,gewoonlijk wordt  als schrijver   
genoemd ,tsze hia1 een leerling van     
,confucius4 ,het boek  bestaat uit #ai  
afdeelingen3 de woorden zijn hierin     
geordend naar de  verschillende soorten1
 bv4 onder vogels1 planten1 huisdieren  
enz4 ,de  beteekenis van dit boek ligt  
vooral hierin1 dat wij het beschouwen   
kunnen als de eerste vroege poging om   
orde in het voorhanden materiaal  te    
brengen en dat het de uitdrukkingen     
verklaart1 die in de klassieke  en in   
andere werken voorkomen4        #ad4    
,ta-hio1 de groote leer4    ,over den   
maker van dit boek is niets bekend4 ,de 

overlevering schrijft  het toe aan      
,confucius' kleinzoon4 ,na den val der  
,tsin dynastie werd  dit werk met andere
 werken teruggevonden4 ,de toen gevonden
 tekst bleef  lang de geijkte4 ,bij een 
in de #aa;e eeuw na ,c4 ondernomen      
onderzoek van  den tekst bracht men     
hierin een aantal veranderingen4 ,de    
voornaamste  daarvan was1 dat als de    
tweede plicht der vorsten werd gesteld1 
hun volk op te voeden1 in plaats van    
lief te hebben1 zooals het  vroeger     
heette4        #ae4 ,chung-yung1 het    
onveranderlijke midden4    ,dit werk    
wordt algemeen--en waarschijnlijk te    
recht--toegeschreven aan  ,confucius'   
kleinzoon4 ,hoewel enkele critici van   
een ander gevoelen  zijn1 kunnen wij    
toch aannemen1 dat dit werk vrij        
volledig tot ons  is gekomen4    ,naar  
de oude opvatting behooren de groote    
leer en het  onveranderlijke midden     
bijeen4 ,een beroemd geleerde uit de    
#b;e eeuw  zegt daarover het volgende3  
,toen ,kung kih 7d4i4 ,tsze sze7 in nood

  en ellende in ,sung leefde1 vreesde   
hij1 dat datgene1 wat de oude  wijzen   
geleerd hadden1 later niet meer verstaan
 zou worden en dat  alzoo de            
grondstellingen der oude keizers en     
vorsten in duigen zouden  vallen4       
,daarom vervaardigde hij de groote leer 
als den inslag en het  onveranderlijke  
midden als de schering4    ,inderdaad   
valt een innerlijke samenhang tusschen  
deze beide werken1  die volgens ,chu hi 
in oude tijden den grondslag voor de    
opvoeding  der jeugd vormden1 geenszins 
te miskennen4    ,de groote leer        
onderwijst3 de deugd in daden te toonen1
 het volk op  te voeden 7of lief te     
hebben7 en in de volkomenheid te        
blijven4 ,het  onveranderlijke midden   
zegt3 ,wat de mensch van den hemel      
ontvangen  heeft is zijne natuur1 wie in
 overeenstemming met deze handelt1      
wandelt op den weg van den plicht1 dit  
pad te gaan leert de mensch  door       
onderwijzing4    ,als een roode draad   
loopt door beide werken de              

grondstelling1 dat  ieder1 in 't        
bizonder echter de vorst1 door zijn     
voorbeeld kan en  moet werken1 en dat   
alzoo ieder1 die dezen invloed wil      
uitoefenen1  eerst zelf naar            
volkomenheid moet streven1 terwijl de   
rechte weg  om deze te bereiken1        
tusschen de beide uitersten ligt1 welke 
moeten  worden vermeden4        #af4    
,tshu-shu1 de bamboeboeken4    ,de      
bamboeboeken1 d4 w4 z4 een aantal       
bamboetafeltjes met daarop #ajj4jjj     
teekenen1 schijnen in het jaar #bgi n4  
,c4 gevonden te zijn in het graf  van   
koning ,sang van ,wei 7deze stierf #bie 
v4 ,c474 ,deze tafeltjes1  die reeds    
vroeger door ouderdom en vochtigheid    
veel hadden geleden1  werden toen       
neergelegd in de keizerlijke            
bibliotheek4 ,een commissie  van        
onderzoek1 benoemd om er rapport over   
uit te brengen1 ontdekte  daarin #ae    
werken1 waaronder een afschrift van     
,i-king #afa1 benevens  een aantal      
jaarboeken4 ,deze laatsten worden dan   

als de bamboeboeken  aangeduid4    ,deze
 jaarboeken beginnen met de geschiedenis
 van ,china vanaf #cjjj  v4 ,c4 ,over   
#ifj-cfi v4 ,c4 handelen zij over de    
geschiedenis van het  vorstendom ,tsin4 
,over #cfi v4 ,c4-#bie n4 ,c4 over die  
van het vorstendom  ,wei4 ,met den dood 
van koning ,sang breekt de geschiedenis 
dan af4    ,de beroemde geleerde en     
staatsman ,fu ,y 7#bbb-bhd n4 ,c47 maakt
 er  van gewag1 als zoo juist geschied4 
,toch wordt aan de echtheid der         
bamboeboeken dikwijls getwijfeld4       
,waarschijnlijk omdat men hier1 naast   
historische feiten1 ook tal van fabelen 
en mystieke bespiegelingen  vindt1 die  
doen denken f aan oorspronkelijke1      
sterk-,taostische  invloeden1 f aan eene
 latere omwerking in dien geest4 ,en van
 de  in het graf gevonden werken is het 
reisverhaal van keizer ,mu uit de       
dynastie ,chau 7#ajja-ihc v4 ,c47 ,deze 
zou de westelijke goddelijke  moeder1   
,si wang mu1 in het ,kuenlngebergte     
bezocht hebben3 de  fabelachtigste      

voorvallen worden aangaande het vinden  
dezer boeken1  met dag en datum1        
opgenoemd4    ,een werk1 dat zich bezig 
houdt met het leven en met de uitspraken
  van ,confucius en dat hoewel zeker    
apocrief1 toch wegens de vele           
overleveringen1 welke uit den tijd van  
zijne vervaardiging1 de #c;e eeuw  n4   
,c4 afkomstig zijn1 in een grooten roep 
staat1 is ,kung tsze kia yu  d4i43      
uitspraken van ,confucius in den kring  
zijner leerlingen4 ,zulk  een boek      
bestond reeds vr het begin onzer        
jaartelling4 ,dat oude werk  is echter  
verloren gegaan4 ,wat wij nu hebben is  
een werk van zekeren  ,wang ,suh1 die   
zich de vervaardiger van den            
bijbehoorenden commentaar  noemt1 doch  
den tekst1 naar hij beweert1 van een der
 nakomelingen  van ,confucius heeft     
ontvangen4        ,behalve de klassieke 
boeken of andere1 die daartoe min of    
meer worden  gerekend1 zijn er een groot
 aantal andere boeken1 wier schrijvers1 
hoewel eveneens kanoniek verklaard en   

met de hoogste titels na hun dood       
vereerd1 toch geen plaats hebben        
gevonden in het orthodoxe ,pantheon3  de
 tempels van ,confucius4    ,dit zijn   
namelijk de geschriften der ,taosten1   
een literatuur1  die zo grooten invloed 
op den ontwikkelingsgang der ,chineezen 
heeft uitgeoefend1 dat wij haar niet    
onvermeld mogen laten4 ,wat dien        
invloed betreft3 deze werd niet zoozeer 
uitgeoefend door het zuivere  ,taosme1  
als wel door de latere ziekelijke       
ontaardingen der leer1  die feitelijk   
met de oorspronkelijke slechts in       
verwijderd verband  staan4 ,het         
hoofdwerk der ,taostische richting is   
het3 ,tao teh king1  het boek van den   
weg en van de deugd4 ,als de            
vervaardiger daarvan1  wordt algemeen   
,li ,r4 beschouwd gewoonlijk ,lao tsze  
genoemd4 ,deze  leefde waarschijnlijk   
tegen het einde der #f;e eeuw v4 ,c4 en 
bekleedt  in het ,taosme dezelfde plaats
 als ,confucius in de naar hem genoemde 
leer4 ,beiden waren verklaarders en     

verbreiders3 geen eerste apostelen      
hunner leer4 ,de oude geschriften en    
overleveringen1 waaruit ,lao  tsze      
putte1 zijn echter niet meer aanwezig4  
,het ,tao teh king is vaak  moeilijk te 
verstaan1 soms geheel onbegrijpelijk en 
heeft daardoor  aan uitleggers en       
vertalers een welkome gelegenheid       
gegeven om hun  scherpzinnigheid te     
toonen4    ,de oudste commentaar dateert
 uit de #c;e eeuw onzer jaartelling en  
is  door ,wang ,pi gemaakt4 ,ook aan den
 bevelhebber der ,hanku pas1 ,yin ,hi1  
voor wien naar de legende1 ,lao tsze het
 ,tao teh king schreef #afb1  wordt een 
werk1 ,kwan ,yin tze genaamd            
toegeschreven4 ,in het gedeelte der     
,han kroniek1 dat zich met de           
verschillende boeken bezig houdt1 wordt 
dit werk genoemd1 zonder dat het echter 
verder bekend schijnt4 ,eerst  in de    
#ab;e eeuw komt het plotseling voor den 
dag als een bezit der  familie ,sun     
,ting1 met een voorrede van ,liu ,hiang 
7#hj-i v4 ,c47 ,dit  werk is zeer zeker 

een vervalsching1 doch1 eene uit oude   
dagen4 ,een  geleerde van beteekenis    
moet het hebben geschreven4    ,twee    
leerlingen van ,lao tsze1 ,lieh tsze en 
,chwang tsze1 de eerste  tot de #e;e1 de
 ander tot de #d;e eeuw voor ,christus  
behoorende1 #afc  hebben eveneens werken
 nagelaten1 die door hunne leerlingen   
naar  mondelinge overleveringen zouden  
zijn opgeschreven4 ,bij beiden treedt   
de mystiek op den voorgrond1 bij ,chwang
 tsze ook een zekere ,cynische          
richting4 ,beide werken hebben hun      
grooten invloed uitgeoefend om  het     
,taosme ver van zijn oorspronkelijke    
koers af te voeren4 ,de  belangrijkste  
commentaren op deze twee werken zijn    
eerst uit de #d;e  eeuw n4 ,c4 terwijl  
hun hoofdinvloed in de #h;e eeuw1 onder 
de dynastie  ,tang zich deed gelden4    
,een ander belangrijk voorstander van   
het ,taosme is ,huai ,nan ,tsze  #afd4  
,deze naam is een aangenomene1 waaronder
 prins ,liu ,negan1  kleinzoon van den  
stichter der ,han dynastie1 schreef4    

,als ijverig  aanhanger der ,taostische 
leer1 in het bizonder van de            
alchemistische  richting daarin1        
verzamelde hij vele honderden van       
aanhangers en  zocht met hen naar het   
elixer der onsterfelijkheid en den steen
 der  wijzen4 ,hij stierf in #aab v4 ,c4
 door zijn eigen hand1 nadat een poging 
om zich van den troon meester te maken  
was mislukt4 ,zijn geschriften  zijn    
eveneens door ,liu ,hiang uitgegeven4   
,de verschillende opgaven1 hierboven    
gedaan1 hebben voldoende in het  licht  
gesteld1 hoe groote gapingen er zijn in 
de overlevering der  gewijde teksten1 en
 hoe er vaak eeuwen liggen tusschen de  
vervaardiging  der oude teksten zelf en 
het verschijnen der ons bewaard         
gebleven1  onontbeerlijkste commentaren4
    ,de oorzaak van deze1 voor de kennis
 van het oude ,china en zijn            
philosophische lectuur                  
betreurenswaardige gapingen is tweerlei3
 #a;e4 de  gebrekkige ontwikkeling van  
het schrift en het schrijfmateriaal3    

tafeltjes uit bamboe1 waar men de       
teekens met een scherpe stift  inkraste 
of instak4 #b;e4 in de door keizer ,tsin
 ,shi ,hwang ti in #bac  v4 ,c4 bevolen 
vernietiging der meeste klassieke       
werken1 waarbij  slechts min of meer    
verminkte exemplaren aan het vuur       
ontsnapten4    ,de ,chineesche schrijver
 ,sze ma tsien 7#afc-he v4 ,c47 heeft in
 zijn  historische opteekeningen het    
uitvaardigen van het keizerlijk edict1  
dat de vernietiging der boeken en de    
bewaking der geleerden voorschreef  zeer
 dramatisch voorgesteld4 ,in            
werkelijkheid is zeker deze maatregel   
wel de vrucht van rijp overwegen        
geweest4    ,sze ma tsien dan bericht   
het volgende3    ,in #bab v4 ,c4 kwam de
 keizer van eene reis naar het zuiden   
terug4 ,hij  gaf toen een feest in het  
paleis1 waar ook de #gj groote geleerden
 7de  professoren der keizerlijke       
academie7 verschenen en hem begroetten4 
,een  der ministers1 ,chau tsing shin1  
trad naar voren en sprak3 ,vroeger  was 

het rijk van ,tsin slechts #ajjj ,li    
groot1 doch uwe hoogheid heeft  met een 
kracht en een verstand als van de       
godheid het gansche rijk tot  rust      
gebracht en alle barbaarsche stammen    
verdreven1 zoodat1 zoover zon  en maan  
schijnen1 allen u als gasten hun        
onderdanigheid betuigen4 ,gij  hebt de  
staten der verschillende vorsten in     
provincin en districten  veranderd1     
waarin het volk een gezegende rust      
geniet1 vrij van de  gevaren van den    
oorlog en van den strijd om de          
heerschappij4 ,deze  toestand zal       
#aj4jjj geslachten duren4 ,nooit1 sedert
 de oudste tijden1  is iemand in        
verheven deugd aan uwe hoogheid gelijk  
geweest4    ,deze vleitaal beviel aan   
den keizer4 ,toen trad ,shun ,yu ye1 een
  der grootste geleerden1 naar voren en 
zeide3 de heerschers uit het  geslacht  
van ,yin 7,shang7 hebben sedert meer dan
 duizend jaar hunne  zonen1 jongere     
broeders en verdienstelijke ministers   
met bezit en  macht beleend en vonden   

zoo bij hen hulp en steun1 gelijk ik wel
  vernomen heb4 ,nu echter heeft uwe    
hoogheid bezit genomen van alles1  wat  
er tusschen de vier zeen is1 en uwe     
zonen en jongere broeders  zijn personen
 zonder gezag4 ,het gevolg daarvan zal  
zijn1 dat er n  zal optreden om te doen 
als de oproermakers in vroegere tijden4 
,waar  wilt gij dan1 zonder de          
ondersteuning uwer familie1 de hulp     
vinden1  die gij dan wellicht noodig    
hebt8 ,dat een toestand1 die niet op de 
leeringen der oudheid berust1 lang kan  
bestaan1 heb ik nog nooit  gehoord4     
,tsing staat voor u als een vleier1 die 
de dwalingen van uwe  majesteit         
vermeerdert1 doch niet als een trouw    
minister4    ,de keizer verlangde daarop
 het oordeel der anderen over deze zaak 
te weten1 waarop de eerste minister ,li 
sze sprak3 ,de vijf keizers  waren niet 
allen de een het voorbeeld van den      
ander1 evenmin  volgden de drie dynastin
 elkaars maatregelen na4 ,ieder had zijn
  eigen regeeringssysteem1 niet om wat  

anders te bedenken1 maar omdat  de      
veranderde tijden dat eischten4 ,uwe    
hoogheid heeft thans den  grondslag der 
keizerlijke macht voor #aj4jjj          
geslachten gelegd4 ,dat  is meer dan een
 eenvoudig professor kan verstaan4      
,buitendien spreekt  ,ye slechts over   
zaken1 die op de drie dynastin          
betrekking hebben  en die als           
voorbeelden voor u niet geschikt zijn4  
,vroeger1 toen de  vorsten tegen elkaar 
streden1 zocht ieder hunner geleerden om
 zich  heen te verzamelen1 nu echter    
staat het rijk vast en welgegrond en  de
 wetten en verordeningen gaan van n     
hoogste macht uit4 ,zij1 die  in hun    
woonplaatsen blijven1 behooren hunne    
krachten aan den landbouw  te wijden2   
zij1 die geleerden willen zijn1 behooren
 de verschillende  voorschriften en     
wetten te bestudeeren4 ,in plaats echter
 van alzoo  te handelen1 leeren de      
geleerden niets1 dat op den             
tegenwoordigen  tijd betrekking heeft3  
doch bestudeeren de oudheid4 ,zij gaan  

voort  den tegenwoordigen tijd te       
veroordeelen1 het volk op een dwaalspoor
  te brengen en het tot wanorde te      
verleiden4    ,zelfs al zou mijn leven  
er gevaar door loopen1 moet ik1 de      
eerste  minister1 u dit zeggen4         
,vroeger1 toen het rijk oneenig en vol  
onrust  was1 was er niemand1 die het    
eenheid kon geven4 ,daarom stonden de   
vorsten op1 ieder beriep zich op het    
verleden3 tot schade van het            
tegenwoordige3 allerlei bewegingen      
zonder grond werden opgesteld3  de      
werkelijkheid sloeg men in het          
aangezicht4 ,velen pronkten met hun     
eigen wetenschap om te veroordeelen1 wat
 hun vorst beval4 ,en zelfs nu1  nadat  
uwe hoogheid het rijk in vaste eenheid  
heeft gegrondvest1 zelfs  nu prijzen zij
 hun eigen wetenschap en steken de      
hoofden bijeen4 ,zij  leeren aan het    
volk wat met de wet in strijd is4       
,hooren zij dat eene  verordening zal   
worden uitgevaardigd1 dan begint ieder  
daarover zijn  wijsheid uit te kramen4  

,aan het hof houden zij hun misnoegen vr
  zich3 buiten op de straat schreeuwen  
zij het uit4 ,terwijl zij doen1  alsof  
zij hun meester prijzen1 is toch ieder  
er trotsch op1 zijn  eigen              
vreemdsoortige inzichten te hebben4 ,zoo
 brengen zij het volk  tot oproerige    
woorden4 ,indien zulke dingen niet      
verboden worden1  zal het gezag van uwe 
majesteit schade lijden en er zullen    
zich in  den staat partijschappen       
vormen4 ,daarom3 verbied ze4 ,ik verzoek
 u1  dat alle kronieken1 die in de      
handen der geschiedschrijvers zijn1  met
 uitzondering alleen van die van het    
huis van ,tsin1 worden  verbrand4       
,eveneens1 dat in het gansche rijk      
allen1 die exemplaren  van den ,shi-king
 of den ,shu-king1 of van de boeken der 
#ajj scholen  bezitten1 met uitzondering
 van de professoren der academie1 deze  
aan  de beambten der districten moeten  
inleveren1 om ze te verbranden4 ,dat    
voorts allen1 die samen over ,shu-king  
of ,shi-king spreken1 worden  gevonnist 

en hun lichaam op de marktplaats worde  
terechtgesteld1  dat zij1 die het       
verledene prijzen ten koste van het     
heden1 met al  hun bloedverwanten worden
 gedood4 ,dat beambten1 die kennis      
dragen  van de overtreding dezer geboden
 en de overtreders niet aanwijzen1      
worden gestraft evenals de overtreders  
zelve1 en dat1 wie zijn boeken  niet    
binnen #cj dagen na uitvaardiging dezer 
verordening heeft verbrand1             
gebrandmerkt wordt en naar den grooten  
muur wordt gezonden1 om daaraan  vier   
jaren te arbeiden4 ,de eenige boeken1   
die men sparen kan1 zijn  die over de   
geneeskunde1 de waarzeggingskunst en den
 landbouw4 ,wie  de wetten wenscht te   
leeren kennen1 kan naar de ambtenaren   
gaan en  ze daar vernemen4 ,het         
keizerlijk besluit worde alzoo          
vastgesteld4    ,een jaar na de         
uitvaardiging van het edict werd de     
toorn des keizers  opnieuw opgewekt door
 de vlucht van twee geleerden1 die zijn 
bizondere  gunstelingen waren geweest4  

,hij liet dus nauwkeurige nasporingen   
doen1 of ook iemand van de geleerden    
booze woorden over hem gesproken  had1  
of het volk tegen hem had opgestookt4   
,het bleek nu1 dat meer  dan #dfj       
geleerden het verbod hadden overtreden4 
,zij werden allen1  tot waarschuwend    
voorbeeld voor het volk1 levend         
begraven1 terwijl  de wetten1 tegenover 
alle verdachten1 met verdubbelde        
strengheid  gehandhaafd werden4 ,deze   
vervolging der geleerden en verbranding 
der  boeken is niet de eenige slag      
geweest1 welke de ,chineesche literatuur
  heeft getroffen4 ,bij den val der     
,tsin dynastie werd1 in den strijd om   
de heerschappij1 de hoofdstad des rijks 
een prooi der vlammen4 ,deze  woedden er
 weken lang en hebben vermoedelijk      
minstens evenveel1 uit  de verwoesting  
der klassieken geredde exemplaren       
vernield1 als het den  ,tsin keizer     
gelukt was te vernietigen4 ,dergelijke  
bibliotheekrampen1  zooals de ,chineezen
 zeggen1 volgden elkaar met korte       

tusschenpoozen  op4 ,in de eerste jaren 
onzer tijdrekening werd bij een opstand 
de1 met  veel moeite en tijdopoffering  
bijeengebrachte1 #abjjj deelen 7bundels 
van tafeltjes7 tellende1                
rijksbibliotheek verwoest4 ,eveneens    
ging het  met eene verzameling1 door de 
latere ,han dynastie bijeengebracht4    
,deze  ging tegen het einde der #b;e    
eeuw n4 ,c4 verloren1 gedeeltelijk bij  
een  brand van het keizerlijk paleis1   
gedeeltelijk bij de overbrenging van    
het hof naar ,schensi en de daarop      
gevolgde beroeringen4 ,hetzelfde lot    
deelde in #caa eene door de keizers der 
dynastie ,wei en ,tsin aangelegde       
bibliotheek van bijna #cj4ajj boeken    
7rollen1 want leer en zijde  hadden toen
 de plaats van het bamboe ingenomen74   
,een vijfde groote  ramp volgde in #eed1
 toen keizer ,yuanti in ,nanking zijne  
verzameling  van #gj4jjj boeken aan de  
vlammen prijsgaf4    ,dat er nu1 trots  
al deze ongelukken1 nog zoo veel van de 
oude  literatuur bewaard is1 hebben wij 

te danken aan den wakkeren ijver1  de   
lust tot verzamelen en den kritischen   
geest der ,chineesche  geleerden4 ,ook  
werd hun ijver door de belangstelling en
 de mildheid  van verschillende         
heerschers aangespoord4 ,dat bij de     
verschillende  pogingen tot herstel van 
deels verloren gegane en verminkte      
teksten  7want slechts in dezen vorm    
zijn de brokstukken van                 
vr-,confuciaansche  werken tot ons      
gekomen1 wat trouwens ook met menig     
geschrift uit  later tijd het geval is71
 vele vervalschingen zijn voorgekomen   
kan  niemand verwonderen1 die de        
voorliefde en den tact van de ,chineezen
  voor dergelijke bedriegerijen in      
iederen tak hunner vaderlandsche        
bedrijven kent4 ,in vele gevallen is het
 aan de latere kritiek1 soms  echter    
eerst na eeuwen1 gelukt om de           
vervalschingen te ontdekken en  de oude1
 wl onvolledige1 doch minder verdachte  
teksten weer voor  den dag te brengen4  
,ook in den nieuweren tijd1 zelfs na het

 uitvinden en de algemeene  toepassing  
van de boekdrukkunst1 is het aantal der 
verloren gegane  werken1 waarvan men het
 bestaan nog slechts kent door een titel
 in een  catalogus1 of door citaten in  
andere geschriften1 zeer belangrijk4 ,de
  reden daarvan ligt voor een goed deel 
in de vele inwendige onlusten1  waarbij 
weinige steden de verwoesting ontgingen4
 ,zoo heeft de bekende  ,taiping-opstand
 vreeselijke1 onherstelbare schade      
aangericht1 terwijl  bij de verwoesting 
van het zomerpaleis door de ,engelschen 
in #ahfj de  daarin aanwezige schoone   
keizerlijke bibliotheek werd vernield4  
,een  ander ongeluk is1 dat het aantal  
exemplaren van een werk1 door           
overschrijven of drukken verveelvoudigd1
 vaak zeer beperkt was4 ,dit  geldt     
natuurlijk vooral van grootere werken3  
handboeken1 encyclopaedin  enz41 welke  
vaak slechts bestemd waren voor een     
kleinen kring4    ,in vele gevallen zijn
 dan de daarvoor afzonderlijk bestemde  
metalen  typen gestolen of de gewoonlijk

 voor het afdrukken bestemde houten     
platen verloren gegaan1 vernield1 of    
onbruikbaar geworden en is het  nooit   
tot een tweede uitgave gekomen4 ,ook aan
 den in ,china zeer te  vreezen         
boekenworm1 is de vernieling van vele   
werken1 soms zelfs van  de houten platen
 te wijten4    ,men behoeft maar eenmaal
 een blik geslagen te hebben in de      
bibliotheek  van een der vele kloosters 
in den omtrek van ,peking1 of ,dr4      
,martin's  beschrijving der bibliotheek 
van het ,hanlin collegium te lezen1 om  
zich te kunnen voorstellen1 hoe         
vochtigheid en wormen opruiming hebben  
gehouden onder de letterkundige werken  
van ,china en hun vernielingswerk  nog  
dagelijks voortzetten4 ,in de           
kloosterbibliotheken is er onder        
duizend ongeordende1 omzwervende deelen 
niet n1 welks bladen niet  half vergaan 
of met wormgaten doorboord zijn4 ,en1 te
 oordeelen naar  den toestand1 waarin   
vele werken1 die uit keizerlijke of     
particuliere  bibliotheken het licht    

zagen1 zich bevinden1 schijnt het in    
deze  plaatsen der geleerdheid er ook   
niet veel beter uit te zien4 ,veel      
schuld heeft ook het slechte papier en  
het slordig openmaken1 der  uit los te  
zamen genaaide bladen bestaande         
deeltjes4 ,de hoofdoorzaak  van het     
verval is echter1 dat de verzamelingen  
niet toegankelijk  zijn voor het publiek
 en dat het administratief toezicht ook 
hier1  als in zoovele andere gevallen in
 ,china1 slechts een opzicht in naam    
is4 ,gevolg daarvan is1 dat de boeken   
zoek raken of op andere wijze te  gronde
 gaan1 zonder dat iemand roeping gevoelt
 om ordenend en reddend  den ,augiasstal
 onderhanden te nemen4    ,het ontbreekt
 niet aan berichten en keizerlijke      
edicten1 doch men laat  het dikwijls bij
 fraai klinkende1 schoon gevormde       
zinnen4 ,hier kan  men de ware          
mierenvlijt der letterkundigen1 die     
anders in zoo menig  opzicht storend op 
de ontwikkeling van het land hebben     
ingewerkt1  niet genoeg prijzen4 ,aan   

dien ijver toch is het te danken1 dat   
van  de letterkundige schatten des lands
 nog zooveel gered is en behouden  zal  
blijven4 ,zonder dien ijver ware het ons
 niet mogelijk geweest1  u de           
,chineesche philosophie eenigszins te   
doen kennen4 ,moge1 wat wij  daarover   
mededeelden1 u tot de overtuiging hebben
 gebracht1 dat ook  deze ,chineesche    
denkers onze aandacht verdienen4        
,,hoofdstuk ,,vi4    ,het ,mazdesme4    
,i4 ,inleiding4      ,wanneer wij       
gelezen hebben van de aloude wijsheid   
der ,brahmanen en ons  daarop hebben    
verplaatst1 in den eigenaardigen1       
rustig-bepeinzenden  geest van het      
,boeddhisme1 moet het ons vreemd        
aandoen1 als wij uit  die ,indische     
wereld van peinzen en bespiegeling ons  
begeven naar  het oude ,iran1 ten einde 
ons te verdiepen in den godsdienst van  
,zoroaster4 ,uit een wereld van subtiele
 droomerijen komen wij dan  in eens met 
beide voeten op den bodem der           
werkelijkheid1 uit een  godsdienst die  

boven alles den vrede zoekt en allen    
strijd schuwt1  komen wij tot een       
anderen1 die strijd1 meedoogenloozen    
strijd als  een zijner grondbeginselen  
predikt4 ,en1 terwijl ,indi den der     
wereld  afgestorven kluizenaar of monnik
 bewondert1 is in oud ,perzi de kloeke  
huisvader1 die met liefde zich aan den  
landbouw wijdt1 de ware dienaar  des    
,allerhoogsten4 ,vruchtbaarheid en leven
 is hier met den godsdienst  n1 terwijl 
,indi van den godgewijde onthouding van 
geslachtelijken  omgang eischt4    ,en  
toch1 toch zijn die beide planten1      
oud-,indi en oud-,perzi1 op  denzelfden 
bodem gewassen4 ,beiden zijn ontstaan   
uit den oud-,arischen  godsdienst1 dien 
de gemeenschappelijke voorouders        
beleden1 vr zij  uiteengingen1 de een   
naar het warme ,indi met zijn weelderige
 natuur1  uitlokkend tot droomen en     
peinzen1 de ander naar het onvruchtbare 
,iran1  #afe waar de mensch wel wat     
anders had te doen en door noesten      
vlijt1  in den strijd tegen de vijandige

 natuurmachten1 zijn levensonderhoud    
aan den bodem moest ontwringen4 ,daar nu
 is het ,mazdesme of de  oud-,perzische 
godsdienst ontstaan4 ,in welke          
landstreek--velen meenen  in ,bactri--is
 onzeker4 ,wij spreken echter maar van  
oud-,perzischen  godsdienst1 omdat het  
,mazdesme1 althans later de godsdienst  
van de  ,perzen1 het meest op den       
voorgrond tredende der ,iranische volken
 is  geworden4 ,de naam ,mazdesme is    
ontleend aan ,mazda1 de ,verhevene1     
zooals de hoogste godheid werd genoemd4 
,over dit ,mazdesme willen  wij dus     
handelen3 een niet gemakkelijk          
onderwerp1 omdat wij hier  weinig       
bronnen hebben en dan nog veel in die   
oude bronnen zwaar te  verstaan is4     
,twee namen klinken ons hier tegen3 wij 
lezen van het ,zend-,avesta als  het    
heilige boek en van ,zoroaster den      
profeet1 aan wiens naam dit  boek is    
vastgeknoopt4 't ,spreekt vanzelf1 dat  
het daarom nog niet van  zijn eigen hand
 behoeft te zijn3 evenmin als de geheele

 ,koran door  ,mohammed1 of alles in de 
vijf eerste boeken des ,ouden           
,testaments  door ,mozes geschreven is4 
,toch bestaan er goede redenen om aan te
  nemen1 dat althans de ,gatha's1 oude  
liederen1 die van het ,avesta  een deel 
uitmaken1 van hem zelf afkomstig zijn4  
,overigens schuilt  zijne geschiedenis  
in het duister4 ,zeker leefde hij vele  
eeuwen vr  ,christus en lang vr ,cyrus  
7#f;e eeuw vr ,c47 ,waarschijnlijk was  
hij  van aanzienlijke afkomst en        
gevoelde hij zich innerlijk geroepen als
  hervormer van den godsdienst op te    
treden4 ,na zeven jaar in eenzame       
overpeinzingen te hebben doorgebracht1  
trad hij met kracht tegen  den          
afgodendienst op4 ,eerst bekeert hij    
enkele familieleden4 ,straks  ook koning
 ,vistapa4 ,veel had hij te strijden met
 den invloed der  ,turanirs1 wier       
bijgeloovige tooverpraktijken onder zijn
 volk sterk  waren doorgedrongen4 ,doch 
hij gaf den strijd niet op en predikte  
zijn  godsdienst der reinheid1 tot hij  

in ,balkh1 de hoofdstad des rijks1  bij 
een aanval der ,turanirs1 om het leven  
kwam4    ,wat het ,zend-,avesta         
betreft1--de naam beteekent wet 7avesta7
 met  verklaring 7zend7--dit boek is    
eerst sedert #agga1 toen het door den   
,franschen geleerde ,anquetil du ,perron
 uit ,azi werd meegenomen en  uitgegeven
 #aff1 in ,europa bekend geworden4      
,het werk vormt de overblijfselen van   
een veel uitgebreider  godsdienstige    
lectuur en dagteekent in zijn geheel    
zeker van minstens  #f  #g eeuwen vr    
,christus4 ,de meeste stukken zijn zelfs
 veel ouder4    ,evenals het ,o4 ,t4 ons
 verschillende phasen van ontwikkeling  
van  eenzelfden godsdienst1 b4v43 het   
oude ,jahvisme1 den godsdienst der      
profeten en den wettelijken godsdienst  
vanaf de dagen van ,ezra en  ,nehemia   
doet zien3 ontwikkelingsvormen die wel  
zeer uiteenloopen1  doch door n draad   
zijn verbonden1 zoo is het ook hier4    
,ook in  het ,zend-,avesta vinden wij   
drie ontwikkelingsvormen van denzelfden 

godsdienst1 waarvan de eerste ons toont 
den nieuwen godsdienst1  zooals hij     
gepredikt werd door ,zoroaster of zijne 
school2 de tweede  teekent hem1 zooals  
hij meer in 't practische leven inwerkt1
 doch  dan ook door het oud volksgeloof 
enz4 reeds eenigszins verontreinigd  is 
en de derde doet hem ons zien als een   
volksgodsdienst geworden  geheel en al3 
n dus1 noodzakelijkerwijze heel wat     
verschillend van  de oude grondslagen1  
maar toch de grondgedachten van het     
verleden1  zij het in aarden vaten1 in  
zich dragend4    ,van deze phasen       
behandelen wij alleen de eerste en de   
derde1 omdat wij  over de tweede slechts
 zeer weinig bronnen hebben 7de jongere 
,gatha's7  en het verschil tusschen de  
eerste en tweede zeer gering is4    ,het
 is te bejammeren1 dat1 zooals wij boven
 zeiden1 slechts brokstukken  der oude  
gewijde literatuur tot ons zijn gekomen1
 doch wij moeten ons  tevreden stellen  
met wat wij bezitten4 ,een enkele       
opmerking daarover  zal hier niet       

misplaatst zijn4    ,in de dagen toen   
,alexander de ,groote zijn              
wereldheerschappij vestigde1  alzoo in  
de #d;e eeuw vr ,christus schijnt er1   
volgens geloofwaardige  berichten1 een  
rijke godsdienstige lectuur te hebben   
bestaan4 ,evenwel1  ,alexander de       
,groote1 die aan het ,perzische rijk een
 einde maakte1  trad ook tegen den      
oud-,perzischen godsdienst en diens     
gewijde boeken  vijandig op4 ,hij       
verbrandde deze of zond ze naar zijn    
rijk4 ,slechts  een gedeelte bleef      
gespaard4    ,toen later de ,perzen weer
 eigen koningen bezaten1 nl4 de dynastie
 der  ,sassaniden 7#bbf-fcf n4 ,c47 werd
 bijeen verzameld1 wat overig was4 ,toen
  bestond het ,zend-,avesta uit #ba     
boeken4 ,deze waren ook in hoofdzaak nog
  in de #i;e eeuw na ,christus aanwezig1
 althans een schrijver uit die dagen    
heeft er #bj in de oorspronkelijke taal 
voor zich gehad1 #ai bovendien  in een  
ander dialect1 het ,pehlewi1 dat hij    
beter verstond4 ,ook deze  verzameling  

is echter verloren3 slechts brokstukken 
zijn er van  over4 ,de eeuwen hebben dus
 een geduchte zifting gehouden4         
,evenwel1  verschillende gegevens       
samenvoegende1 komen wij tot het        
besluit1  dat ons het meest belangrijke 
bewaard is gebleven4    ,wat wij nu nog 
bezitten1 en wat in hoofdzaak reeds door
 ,anquetil du  ,perron is uitgegeven1 is
 het volgende3    #a4 ,yasna1 een boek  
van ritueelen aard1 bevattende teksten  
bij de  offerhandeling4    #b4 ,vispered
 7alle heeren7 gebezigd bij die         
offeranden1 waarbij alle  heeren worden 
aangeroepen4    #c4 ,vendidad 7wet tegen
 de daeva's  duivelen7 in #bb fargards  
7hoofdstukken74    #d4 ,yasts1          
offerzangen ter eere van de ,yazata's   
7verheven wezens7  aan wie #bg van de   
#cj dagen der maand waren gewijd4    #e4
 ,eenige kleinere geschriften2          
kalenders1 gebeden1 spreuken1           
gewoonlijk genaamd het ,kleine ,avesta4 
,deze gedeelten zijn van verschillenden 
ouderdom1 en vertegenwoordigen  de drie 

straks genoemde ontwikkelingsphasen van 
het ,mazdesme4 #afg  ,in de ,yasna      
vooral komen de oudste stukken voor1 de 
zoogenaamde ,gatha's  7oude liederen71  
die ook wat hun taal betreft1 van de    
overige deelen  verschillen en in wier  
leer ook sommige denkbeelden en         
leerstellingen  van het latere ,mazdesme
 niet worden gevonden4 ,zij klimmen wel 
tot  het jaar #ajjj vr onze jaartelling 
op en leeren ons het ,mazdesme  kennen  
in zijn aanvang en oorspronkelijke      
zuiverheid4    ,wat hebben wij ons nu1  
aan de hand dezer oude oorkonden en van 
enkele  andere berichten van het        
ontstaan van dezen godsdienst voor te   
stellen8    ,we merkten reeds op1 dat   
eenmaal de voorvaderen van ,indirs en   
,perzen1  de ,arirs1 gelijk zij zich    
noemden1 samenwoonden in de landstreek  
ten  noorden van ,voor-,indi4 ,vandaar  
uit gingen de 7latere7 ,indirs naar  het
 zuiden1 de 7latere7 ,perzen of liever  
,iranirs1 naar het noorden4    ,de      
goden1 die beiden vr hunne scheiding    

vereerden waren dus  dezelfde4 ,deze    
waren o4 a4 ,varuna en ,mithra1 ,yama1  
of zooals de  ,perzen hem later noemden 
,yima1 den eersten mensch3 mythisch     
koning  van het oudste menschdom en van 
het doodenrijk4 #afh ,ook wisten zij    
toen reeds in hun mythen te gewagen van 
de worsteling1 die er in de  natuur is  
tusschen licht en duisternis1 al vatten 
zij dien strijd  ook nog niet zoozeer   
als een zedelijken strijd op4    ,voorts
 was het vuur bij hen in hooge eere en  
kenden zij een soort                    
onsterfelijkheidsdrank1 waaraan men zich
 een gewijden roes dronk3 een  middel   
toch zag men daarin om tot hooger leven1
 tot bovenmenschelijke  bezieling te    
geraken4    ,de twee--later zoo         
uiteenloopende stroomen--waren dus      
eenmaal n4 ,hoe  zijn zij later zoo ver 
van elkaar gekomen8 ,het antwoord moet  
luiden3  bij de ,indirs is1 onder de    
leiding van priesterlijke familin1 de   
godsdienst langzamerhand in een         
eigenaardige bedding geleid1 waarbij    

zij andere godsdiensten1 b4v4 die van   
overwonnen volken1 in zich  opnam1 door 
hunne goden een plaats te geven onder de
 verhevenen4 ,bij  de ,perzen echter    
heeft--zeker geruimen tijd na hunne     
scheiding van  de vroegere              
landgenooten--een bepaalde hervorming   
van den godsdienst  plaats gehad1 een   
hervorming1 die verband hield met een   
belangrijken  maatschappelijken         
overgang3 dien van zwervend herder tot  
gezeten  landbouwer4 ,aan deze          
hervorming is de naam ,zoroaster        
verbonden4 ,reeds  deelden wij enkele   
dingen over zijn leven mee1 en merkten  
wij op1  dat de ,gatha's van hem        
afkomstig waren4 ,wij willen nu zien1   
wat deze  bezielde profeet aan de       
menschheid bracht1 welke eischen        
weerklank  vonden in zijn rein gemoed4  
,,ii4 ,het ,mazdesme der ,gatha's4      
,wat nu leerde deze nieuwe godsdienst8  
,hij prees aan den dienst van  ,mazda1  
ook wel ,ahura ,mazda geheeten1 d4 i4 de
 wijze heer4 ,deze wordt  voorgesteld   

als de schepper aller dingen1 hemelsche 
en aardsche1  geestelijke en            
stoffelijke4 ,wie1 zoo heet het van hem 
in een der oude  liederen1 #afi heeft   
aan zon en sterren den weg gewezen8 ,wie
 maakt1  dat de maan wast en afneemt8   
,wie houdt de aarde en de wolken        
daarboven  terug van den val8 ,wie      
7schiep7 de wateren en de boomen8 ,wie  
heeft  aan den wind en den donder       
snelheid verbonden8 ,welke kunstenaar   
heeft  het licht en de duisternis       
geschapen1 welke kunstenaar den slaap en
 de  waakzaamheid8 ,wie morgen1 middag  
en nacht1 die den geest besturen van    
hem1 die de orde 7den geregelden        
offerdienst7 in acht neemt8444 ,wie     
schiep in 's vaders gemoed het verlangen
 naar een zoon8    ,ook de mensch wordt 
genoemd een schepping ,gods4 ,van den   
aanvang af1  ,mazda6 hebt gij ons       
geschapen door uwen geest als levende1  
zelfbewuste  en verstandige wezens1 hebt
 gij een lichaam gegeven aan de ziel1   
en daden en leeringen1 waarop 7de       

mensch7 vrijwillig zijn keuze  vestigt4 
#agj    ,alles roept ,mazda in 't leven3
 hij schept ,vohumano 7de goede         
gezindheid71 de lieflijke ,armaiti 7de  
vroomheid7 met ,khsathra  7het ware     
rijk74 #aga ,geeft hij dezen als goede  
geniussen aan den  mensch 7deze drie    
worden met nog vier anderen in de       
,gatha's als zijn  trawanten            
voorgesteld71 hij zorgt ook voor de     
dieren4 ,en wel in  de eerste plaats    
voor de koe4 ,dit kan ons niet          
verwonderen1 omdat  dit ht dier van den 
landbouw is en de godsdienstige         
hervorming1  waarover wij spreken tevens
 bedoelde de oude ,iranirs tot vrome1   
gezeten1 landbouwende huisvaders te     
maken4    ,het oude volksgeloof trouwens
 eerde reeds de koe4 ,het wist te       
verhalen1 dat de eerstgeschapenen op    
aarde waren een eenig rund en een       
menschvormig wezen4 ,beiden werden      
echter gedood en uit het menschvormig   
wezen kwamen voort de twee eerste       
menschen1 terwijl uit het lichaam  van  

den gedooden stier een aantal voedings- 
en geneeskundige planten  zich          
ontwikkelden4 ,het zaad van den stier   
echter werd gezuiverd in  de maan en    
daaruit kwam voort het eerste           
runderpaar3 vader en moeder  der geheele
 dierenwereld4 ,de ziel van het gedoode 
rund1 ,gus ,urva1  ging echter ten      
hemel4    ,deze mythe nu wordt door     
,zoroaster verder uitgewerkt1 in een    
gesprek  tusschen ,gus ,urva en         
hemelsche machten4 ,daarin klaagt de    
ziel van  het rund over het geweld1     
waaraan zij ter prooi is4 ,gus tasan1   
de schepper van het runderpaar1 vraagt  
dan aan ,asa1 een van ,mazda's          
trawanten1 welke ordeningen deze voor   
het rund heeft ingesteld4 ,het  blijkt1 
dat het nog geen beschermer heeft1 geen 
meester1 die het  voedt en verzorgt4 ,en
 nu wordt ,zarathustra 7,zoroaster71 als
 zijn  beschermer aangesteld3 hij zal1  
door ,mazda's geboden te verkondigen1   
het rund beschermen4 ,zoo treedt de     
groote profeet als beschermer van       

landbouw en veeteelt op4    ,merkwaardig
 is1 dat ook de aarde zelve wordt       
voorgesteld als een  koe1 de            
gelukbrengende of gaveschenkende1 die   
besproeid moet worden1  wil men haar    
voor het akkerwerk geschikt maken4      
,men ziet1 hoe nauw landbouw en         
godsdienst hier verbonden zijn3 de      
nauwgezette landbouwer1 die goed voor   
zijn vee is en de aarde naar  eisch     
bebouwt vervult daardoor tevens een     
plicht tegenover ,mazda4    ,wat ,mazda 
zelf voorts betreft1 hij wordt evenals  
,varuna bij de oude  ,indirs #agb       
voorgesteld als de ,alziende1 die niet  
bedrogen kan  worden2 de ,wachter1 wiens
 oogen bespeuren niet alleen wat in het 
openbaar1 maar ook wat in het verborgen 
beraamd wordt2 de ,rechter1  die weet   
wat menschen zullen doen of gedaan      
hebben4 ,hem moet de  geloovige1 de     
wijze zoowel als de landbouwer1 vragen  
wat het rechte  is1 hem die rechtvaardig
 regeerende aan de schepselen de        
ordeningen  des rechts voorschrijft4    

,mazda is dus is allen deele de groote1 
eigenlijk de eenige  god4 ,dit sluit    
echter niet uit1 dat er naast           
hem--voornamelijk een  zestal--hemelsche
 trawanten voorkomen4 ,echter moeten wij
 hierbij  bedenken3 #a;e dat ,mazda     
altijd als ver verheven boven deze      
trawanten  wordt voorgesteld1 #b;e dat  
deze trawanten nauwelijks als personen1 
veeleer als verpersoonlijkte deugden    
worden voorgesteld4    ,wat deze        
trawanten betreft1 in de eerste plaats  
moet daaronder  genoemd worden ,vohumano
  de goede gezindheid4 ,daarmee wordt   
bedoeld1  wat wij noemen3 den heiligen  
geest3 door zijn daden groeit ,mazda's  
heerschappij1 de gemeente der vromen    
draagt zijn kenteekenen1 hij is  de     
hemelsche vertegenwoordiger aller       
wezens4    ,dan volgt ,asa  hetgeen     
voegzaam1 passend1 vroom is4 ,deze is   
feitelijk1  wat wij noemen de goddelijke
 wereldorde2 hij omvat alle plichten    
van den mensch in 't algemeen en in het 
bizonder die tegenover de  hemelsche    

machten4 ,elken dag schept hij de       
ordeningen van ,vohumano  7bij den      
eeredienst74 ,als vertegenwoordiger van 
den offerdienst  7waaraan de ,arirs zoo 
groote macht en zegen toekenden7 is hij 
de  grootste vijand der ,drukh's 7booze 
geesten71 die zijn stichtingen          
vernielen4 ,een derde hemelgeest1 of    
liever verpersoonlijking1 is  ,khsathra1
 het hemelsche1 het ideale rijk1 waarin 
is eerbied voor het  volmaakte1         
vergeving van zonden1 de woonplaats der 
hoogste geesten1  het rijk1 waaraan     
eenmaal de vrome volkomen deel hoopt te 
hebben1  hoewel ,khsatra's zegeningen   
ook reeds hier op aarde worden gesmaakt4
    ,mazda1 heet het1 schiep ,asa door  
zichzelf1 doch ,khsatra door ,vohumano3 
m4 a4 w4 het ware rijk komt tot stand   
door den heiligen geest4    ,een vierde 
trawant is ,armaiti  de richtig         
zorgende1 ook wel de  goede aardmoeder  
genoemd4 ,zij is de beschermster van den
 landbouw1 de  dochter van ,mazda1 die  
met ,gus tasan in zijn hemelsche        

gemeenschap  leefde4 ,mazda gaf haar de 
keuze1 wie zij wilde beschermen2 zij    
koos  toen3 den vromen huisheer1 den    
ijverigen landman4    ,met haar komt de 
ware heerschappij1 die een goede woning 
verzekert1  den landbouw doet beoefenen 
en de bloeddorstige vijanden verlamt4   
,steeds wordt deze godin nauw met ,asa1 
de ware vroomheid1 vereenigd  gedacht2  
wier schepping en zetel zij heet4 ,m4 a4
 w4 vroomheid en  landbouw moeten hand  
aan hand gaan4    ,dan volgen twee      
machten1 eigenlijk komen ze in de       
,gatha's niet  als personen1 slechts als
 begrippen voor1 die onafscheidelijk    
zijn  verbonden4 ,zij zijn ,haurvatat en
 ,ameretat4 ,de eerste naam beteekent3  
volkomen heil1 de tweede3               
onsterfelijkheid4 ,somtijds heeten zij  
de  spijzen van ,mazda1 die hij in zijn 
rijk aan de vromen schenkt1 nadat  hij  
hun op aarde kracht en duurzaamheid 7de 
aardsche zegeningen1  die aan deze      
hemelsche beantwoorden71 heeft          
geschonken4    ,eindelijk hebben wij    

,sraosa1 die nog weinig als genius in de
 ,gatha's  voorkomt1 maar gewoonlijk    
eenvoudig gehoorzaamheid beteekent4 ,hij
  wordt voorgesteld als de middelaar    
tusschen hemel en aarde1 ook heet  hij3 
de weg tot de godheid4    ,men ziet1 dat
 de zooeven genoemde geniussen3         
,vohumano1 de goede  gezindheid2 ,asa1  
de vroomheid1 ,khsatra1 het rijk van den
 goeden  geest1 ,armaiti1 de richtig    
zorgende1 ,haurvatat1 het volkomen      
welzijn1  ,ameretat1 de onsterfelijkheid
 en ,sraosa1 de gehoorzaamheid1 geen    
eigenlijke goden zijn4 ,hoogstens zijn  
zij werkingen1 openbaringen van  den nen
 hoogsten ,god1 ,mazda4 ,feitelijk en   
praktisch1 zoo zegt ,tiele1  was het    
oude ,mazdesme vereering en erkenning   
van nen ,god4    ,de leer van nen       
,god4--,en--zegt de lezer misschien1 de 
oud-,perzische  leer is bekend om zijn  
dualisme1 zijn aannemen van twee        
wereldmachten1  een goede en een booze3 
,ahura ,mazda en ,anro-mainyu4 ,zeer    
zeker4 ,doch  vooral van het latere     

,mazdesme1 zooals het zich in een       
volgende  periode ontwikkelde1 geldt    
dit4 ,hier in de ,gatha's vinden wij    
het dualisme nog slechts onvolkomen4    
,wel wordt er gesproken van  twee       
geesten1 vahyo  het goede en akem  het  
slechte1 beiden zich  uitende in denken1
 spreken en handelen4 ,beiden zijn      
echter ten slotte  aan ,mazda1 dien men 
later met den goeden dezer beide geesten
 zou  vereenzelvigen1 ondergeschikt4    
,die goede en die booze geest treden met
  elkander in overleg en besluiten elk  
naar zijn welbehagen te scheppen1  de   
een het leven1 de ander het niet-leven4 
,het slechtste bestaan zou voor de      
boozen1 de leugenaars1 het beste voor   
den gerechte1 den vrome zijn4 ,de een   
verkiest nu het kwade te doen1  de ander
 het goede te scheppen en met den       
laatste houden het allen1  die wenschen 
,ahura ,mazda te behagen4    ,van een   
duivel tegenover den goeden god3        
,anro-mainyu tegenover ,ahura  ,mazda1  
wordt hier dus nog niet gesproken4 ,wel 

worden booze machten  erkend1 die den   
,algoede bekampen4 ,doch het slechte    
heet akem 7niets74    ,hier is dus wel  
dualisme1 doch3 boven alles en allen    
staat ,mazda1  van wien wordt verzekerd1
 dat hij de hemelsche kunstenaar is1 die
  licht en duisternis1 slaap en         
waakzaamheid1 morgen1 middag en nacht   
schept4 ,later zou dit anders worden3   
alle zedelijk1 maar ook alle  natuurlijk
 kwaad3 d4 i4 duisternis1 slaap1 enz4   
zouden gebracht worden  tot het gebied  
van ,anro-mainyu1 den booze4    ,toch3  
het zou altijd blijven een betrekkelijk 
dualisme3 ,anro-mainyu  zou in macht    
nooit halen bij ,mazda4 ,evenwel3 voor  
de praktijk lag er  in dit dualisme een 
groote kracht1 het liet geen transactie 
toe met  het kwaad en stelde den mensch 
in staat om moedig1 hoopvol en fier  den
 strijd1 hem opgelegd1 te volstrijden4  
,mazda was dus de eenige                
god4--,doch--onder het ,perzische volk  
was  vrijwel inheemsch de dienst der    
daeva's1 der oude goden1 die men  reeds 

vroeger1 toen men nog met de ,indirs    
samenwoonde1 vereerde4 ,die  vereering  
wilde men fnuiken3 zij toch stond de    
erkenning van ,mazda  als den           
volstrekt-,eenigen in den weg4 ,doch    
hoe8    ,in een der oudste teksten      
vinden wij deze voorstelling3 de daeva's
  werden gesteld voor de keuze tusschen 
de twee oorspronkelijke  geesten1 de    
goede en de booze1 en verklaarden zich  
voor den  laatste4 ,m4 a4 w4 hier       
straalt door1 dat ook de daeva's eenmaal
 vereerd  werden1 doch dat zij1 als met 
de meer geestelijke godsvereering van   
het ,mazdesme in strijd1 werden ter     
zijde gesteld4    ,tweerlei keus was    
voorgesteld aan de daeva's1 ook aan den 
mensch4 ,hij  kon ,mazda en diens       
profeet ,zarathustra volgende1 partij   
kiezen voor  den goeden geest1 of zich  
scharen aan de zijde van ,daeva's en    
,drukhs1  de booze machten1 waarvan     
,aesma een der voornaamste is4    ,doet 
hij het eerste1 dan gaat zijne ziel bij 
den dood over de smalle  brug invat naar

 de ,garo demana1 de liederenwoning1    
waar ,mazda met  zijn trawanten is1 waar
 dezen zich voeden met de spijs en drank
 der  onsterfelijken 7haurvatat en      
ameretat71 waar ,mazda der vromen       
gebeden  hoort en verhoort en waar hen  
het loon wacht1 door ,zarathustra van   
ouds beloofd4    ,geheel anders is het  
lot van hen1 die zich met het rijk des  
boozen  verbinden4 ,ook zij moeten over 
die brug invat 7de brug van het         
verzamelen71 waar dus allen samenkomen1 
goeden en boozen4 ,doch1 zij  bereiken  
den hemel niet4 ,zij storten van de brug
 af in den afgrond  terneder2 sidderend 
en bevend voor het lot1 dat hen als     
leugendienaars  wacht4 ,eeuwige ellende 
en duisternis is hun bereid1 een        
eindeloos  gejammer gaat er op van de   
verdoemden1 die door de booze geesten   
met  afgrijselijke spijzen worden       
gevoed4    ,zoo heeft er een oordeel    
plaats1 onmiddellijk na den dood4 ,later
  echter komt een eindoordeel1 de       
voleinding der wereld zooals het  in de 

oude teksten heet4 ,dan vervangt        
,mazda's begeerlijke wereld  deze       
gebrekkige1 het hoogste goed wordt het  
deel zijner dienaren1  het slechte deel 
krijgen zijn haters dan in alle volheid4
    ,hoe nu echter moet men ,mazda      
dienen en het rijk des boozen           
weerstaan8 ,wat zijn de plichten van    
zijn vereerder8 ,men moet  ,mazda eeren 
in gedachten1 woorden en daden4 ,daarbij
 worden dan  de gedachten in verband    
gebracht met ,mazda zelven1 de woorden  
met ,sraosa en ,khsatra1 de daden met   
,asa4 ,vooral op deze laatsten1  die de 
gezindheid nog beter doen kennen dan de 
woorden1 wordt de  nadruk gevestigd4    
,trouwens het ,mazdesme is een          
godsdienst1 die  zoover mogelijk er van 
afstaat om het heil te zoeken in        
mystieke  bespiegeling en stille        
wereldontvluchting4 ,werkzaamheid is    
hier het  wachtwoord4 ,door eigen       
inspanning moet men zijn levensonderhoud
 zoeken1  ijverig de aarde bebouwen en  
door bevordering van het gezeten leven  

,mazda's gebied uitbreiden4    ,mazda's 
gebied3 de dorre1 onbebouwde wildernis  
toch behoort tot het  terrein van de    
booze geesten4 ,maar waar de landbouw   
komt1 daar komt  ook ,mazda's rijk4     
,i,jverig zorgen voor den vrome en voor 
de aarde3  onder het beeld van een      
heilige koe voorgesteld1 worden in nen  
adem als de plichten van den            
godsdienstigen mensch genoemd4 ,men moet
  dus ,mazda's dienaar zijn1 niet       
slechts door offers en gebeden1 niet    
slechts door betrachting van reinheid   
naar lichaam en ziel en door  heilig    
houden van het gewijde vuur3 zijn       
openbaring1 maar ook door  de aarde te  
bebouwen1 leven en vruchtbaarheid rondom
 zich te scheppen4    ,licht begrijpt   
men1 dat hier aan geen voorkeur voor het
 ongehuwde leven  valt te denken3       
integendeel1 het huwelijk is een        
godsdienstige plicht1  het zonder       
echtgenoot zijn een ramp voor de vrouw4 
,vele kinderen  zijn een van de grootste
 zegeningen des hemels4 ,in vele        

opzichten  worden wij hier herinnerd aan
 de wettelijke voorschriften des ,ouden 
,testaments4 ,evenmin als daar is ook   
hier plaats voor zachtheid jegens  den  
vijand4 ,integendeel3 het is plichtmatig
 het rijk des boozen en  dus ook zijn   
dienaars ter neder te werpen4 ,den      
leugendienaar1 zoo  heet het1 onderwijze
 men met het zwaard4 ,hem te sparen is  
zondig2  doet men dat1 zoo gaat men zelf
 op weg naar de woningen des boozen4    
,wat den eeredienst betreft3 daarin nam 
het roode1 heete vuur  van ,mazda1 dat  
heilig gehouden moest worden1 de eerste 
plaats  in4 ,ook bracht men offeranden3 
deze bestonden vooral uit vleesch1      
voorts uit een offerkoek1 die ,haurvatat
 en een drank1 die ,ameretat            
vertegenwoordigde4 ,gewijde spreuken    
werden daarbij gesproken1  offerzangen  
aangeheven4 ,daarmee was de priester    
belast1 de priester1  die van ,mazda    
diens welbehagen leerde4    ,zoo        
ongeveer was het oude ,mazdesme1 een    
eenvoudige1 practische  godsdienst4     

,straks zal het zich in sommige         
opzichten vervormen4 ,het  zal1 in het  
practische leven optredend1 genoodzaakt 
zijn1 veel van  den ouden               
volksgodsdienst weer op te nemen1 doch  
ook3 het besef  ,mazda's medestrijder te
 zijn1 zal straks meer ethisch1 meer    
verheven  worden opgevat4 ,en scherper  
dan te voren1 zal het dualisme aan het  
licht treden1 ,ahura ,mazda en          
,anro-mainyu komen tegenover elkaar te  
staan1 beiden als hoofden van een       
machtig rijk3 toch blijft ,mazda  de    
machtigste4            ,,iii4 ,het      
,mazdesme volgens het jongere ,avesta4  
,we leerden den ouden godsdienst van    
,zarathustra kennen in zijn             
eenvoudigheid2 wij hebben ons echter    
niet voor te stellen1 dat hij in  dien  
vorm een volksgodsdienst werd4 ,wanneer 
verheven denkbeelden zich  in ruimer    
kring verbreiden en daar in aanraking   
komen met allerlei  bekrompene1         
oud-ingewortelde opvattingen1 dan kan   
het niet anders1  of zij boeten in den  

strijd om 't bestaan iets van hun       
zuiverheid  in4 ,zoo nu is het ook hier 
gegaan4    ,de minder ontwikkelden waren
 gehecht aan den dienst van             
verschillende  goden1 oud-,arische      
goden1 die eigenlijk bij het ,parzisme  
niet  behoorden3 welnu--er was geen     
andere weg1 dan dezen onder de          
hemelgeesten en medestrijders van ,ahura
 ,mazda op te nemen4 ,zij  waren gehecht
 aan godsdienstige gebruiken1           
oorspronkelijk aan 't  ,parzisme vreemd3
 men kon niet anders1 dan ze met een    
,zarathustrischen  ijk voorzien1 in het 
nieuwe geloof opnemen4 ,anders kon de   
nieuwe  godsdienst niet komen tot het   
hart des volks4 ,het ,christendom heeft 
immers niet anders gedaan8 ,aldus was de
 ontwikkeling1 of wilt ge1              
verbastering1 der oorspronkelijke leer4 
,we willen haar op enkele  punten       
beschouwen4 ,we merken daarbij op1 dat  
ook wat wij thans gaan  geven nog een   
zeer ouden godsdienst ons voorstelt1 zoo
 zelfs dat het  ,parzisme1 zooals dat   

onder de ,achaemeniden 7,cyrus en diens 
opvolgers1  alzoo circa #ece-cbe7 was1  
als een latere ontwikkeling ook van deze
  opvatting moet worden beschouwd4      
,ahura ,mazda leerden wij volgens de    
,gatha's kennen als den hoogsten der    
goden1 den schepper van 't heelal4 ,dat 
bleef hij ook nu4 ,alleen worden        
,vohumano en de andere geniussen1 die   
wij reeds leerden kennen1 als hem  ter  
zijde staande1 #agc meer als personen   
opgevat1 dan vroeger het  geval was4 ,de
 meesten hunner gelden thans als een    
soort aartsengelen1  die met ,ahura     
,mazda te zamen de zeven                
,amesa-,spenta's worden genoemd  en de  
schoonste eerenamen dragen1 #agd terwijl
 dan een gansch  heirleger minder hooge 
geesten1 de ,yazata's                   
7vereeringswaardigen7  onder hen staan4 
,toch is het besef1 dat zij ten slotte  
slechts eigenschappen van den  eenigen  
,mazda zijn1 niet geheel te loor gegaan4
 ,immers het heet  dat deze zeven n zijn
 in zin en in woord en daad1 n ook met  

,ahura ,mazda1 hun aller leermeester4   
,zij lezen in elkaars binnenste  en     
peinzen allen over weldenken1 welspreken
 en weldoen en over ,garo  demana3 den  
hemel4 ,m4a4w4 men erkent de nheid in de
 veelheid1 zij  zijn openbaringen van de
 hooge wijsheid ,gods1 in welke deze    
gestalte  verkrijgt4 ,langzamerhand     
echter treedt het persoonlijke meer op  
den  voorgrond3 't zijn hemelgeesten1 en
 zoo worden ook de vrouwelijke          
,haurvatat en ,ameretat als mannelijke  
wezens voorgesteld4    ,sommigen van hen
 veranderen ook eenigszins van karakter1
 zoo worden  b4v4 de zooeven genoemde   
,haurvatat en ,ameretat ook de stillers 
van  honger en dorst1 ,armaiti wordt de 
beschermgeest der aarde4 ,ook de        
vereering van ,sraosa1 den middelaar    
tusschen de hemelwezens en den  mensch1 
#age komt thans in hooge eere4 ,hij     
wordt voorgesteld1 niet  slechts als een
 hemelsch priester1 maar ook als een    
heilsprofeet1  die de wet van ,mazda    
over de aarde verbreidt en die zorgt1   

dat de  onsterfelijke weldoeners1 de    
,amesa-spenta's1 hun invloed door de    
wereld doen gelden4 ,sraosa toch        
doorloopt met zijn vierspan hemelsche   
paarden1 enkel licht zonder schaduw1    
driemaal daags en driemaal 's  nachts de
 menschenwereld4 ,zijn wapen is het     
wonderbare1 heilzame1  kracht gevende   
gebed ,ahuna vairya4 #agf    ,waar men  
hem gastvrij ontvangt1 daar kan geen    
onheil1 leed of verderf  het huis       
treffen4 ,geen booze geest kan hem      
weerstaan1 niemand hunner  vreest hij1  
doch allen sidderen voor zijn macht4    
,veilig kunnen rusten  de vervolgde     
vromen1 want zijn oog luikt geen slaap1 
hij staat met  opgeheven zwaard1 ook te 
middernacht4    ,geen wonder dat hem het
 volksgeloof den waakzamen haan als     
heilige  vogel toekende4    ,niet alleen
 echter de ,amesa-spenta's en ,sraosa   
worden thans meer  persoonlijk          
voorgesteld1 neen1 er komen ook nieuwe  
yazata's bij1  die men voorheen slechts 
als begrippen kende4 ,zoo is er b4v4 een

  bepaald gebed tot ,rasnu1 de          
rechtvaardigste rechtvaardigheid1 waarin
  deze wordt voorgesteld als wonende in 
alle deelen van het heelal1  van de     
zeven werelddeelen af tot in het        
ongeschapen licht en de  hemelsche      
paradijzen toe4 ,zijn wet is de         
waarheid4 ,de eed is bij hem  boven     
alles heilig4 ,hij houdt met ,mithra1   
den lichtgeest1 en ,sraosa1  de wacht   
bij invat1 de brug naar den hemel4      
,ook het hemellicht--reeds voor         
,zarathustra's hervorming in ,perzi     
vereerd--wordt thans hoog in aanzien    
gesteld onder den naam hvarena4    ,het 
is nu echter niet meer zooals voorheen1 
alleen het natuurlijke  hemellicht1 de  
glorie1 die te middernacht begint neer  
te dalen naar  der sterrensfeer en zoo  
door een heiligen geest aan het licht   
voor  zonsopgang1 den dageraad1 wordt   
gebracht1 om aldus den menschen het     
gezicht te geven en straks naar den     
,allerhoogste weder te keeren1  neen1 't
 is nu vooral ook het goddelijk licht1  

dat den menschelijken  geest verheldert1
 zoodat de mensch anderen kan leiden1   
wonderbare  werken volbrengen en zich   
heerschappij kan verwerven4 ,eenmaal    
zelfs  zal het--bij de voleinding der   
wereld--de vernieuwing van alle dingen  
en de opstanding der heiligen bewerken4 
,dit licht was reeds het deel der oude  
heilsprofeten van vr  ,zarathustra1     
onder anderen van ,yima 7de ,indische   
,yama71 doch het  valt ook ten deel aan 
de profeten1 die later zullen komen4    
,ten  slotte wordt het ten eigendom aan 
den ,heiland 7,saosyant71 die in de     
toekomst de vernieuwing der wereld tot  
stand zal brengen4 ,hvarena  is dus1 wat
 wij zouden noemen3 de hoogere          
verlichting4 ,wij merken  hier tevens   
op1 dat door deze leer van het hvarena  
op eigenaardige  wijze uitgesproken     
wordt1 wat wij verstaan onder de        
continuteit der  goddelijke             
openbaringen3 het wordt hier duidelijk  
gemaakt1 dat het  ,mazdesme niet van    
gisteren is4 ,ook erkent men op         

treffende wijze1  dat de volle          
goddelijke verlichting alleen aan den   
,verhevene zelf  toekomt4 ,men hoore de 
volgende mythe3    ,twee wedijverende   
geesten1 ,spenta en ,anro mainyu3 de    
goede en de  booze geest1 #agg pogen    
zich meester te maken van het hvarena4  
,de  eerste bezigt daartoe ,atar1 den   
vuurgod1 de ander den draak ,azhi       
dahaka4 ,nu eens is de een voor1 dan de 
ander4 ,echter ontsnapt aan  beiden de  
onbereikbare heerlijkheid3 de watergod  
,apam napat #agh  verbergt haar in de   
diepte der mythische zee4 ,ook deze     
,atar--de  god van het huiselijk vuur1  
het haardvuur--werd veel gediend4 ,hij1 
die het morgen- en middagmaal voor de   
vromen kookt1 maakt op hun  offeranden  
aanspraak4 ,hij vraagt voedsel bij elk  
der drie nachtwaken3  hout1             
baresmatwijgen en granaattwijgen3 zij   
maken het reine vuur  welriekend en     
wijden het4 ,doch ook bepaalde          
offergaven worden hem  gebracht4 ,naast 
hem worden nog andere1 oud-,arische     

vuurgoden vereerd3  ,apam napat1 het    
vuur in de hemelsche wateren1 m4 a4 w4  
de bliksem1  die ze bevrucht4 7,als     
zoodanig waarschijnlijk heet hij ook1 de
  vrouwenheer47 en ,nairyo-,sanha1      
eveneens tevens een vruchtbaarheidsgod4 
,ook ,anahita1 de groote godin der      
wateren1 wordt in hooge eere  gehouden4 
,zij wordt voorgesteld als beheerscheres
 van een hemelstroom3  alln zoo groot   
als alle wateren1 die op aarde vloeien1 
met duizend  meren en duizend kanalen1  
waarvan een reeds genoeg zou zijn om de 
gansche aarde te overstroomen4 ,in elk  
dier kanalen heeft zij een  schoon      
paleis met een welriekende legerstede4  
,haar vierspan bestiert  zij zelve3     
wind1 regen1 wolken en rijp zijn hare   
rossen3 zij zendt  op ,mazda's bevel    
regen1 sneeuw1 hagel en rijp op aarde   
neer4    ,rijk zijn de zegeningen1 die  
zij schenkt van uit haar hoogen hemel4  
,van  den hemelberg daalt zij neer1 als 
de vrome haar aanroept4 ,als  hemelsch  
rein water zuivert zij het zaad der     

mannen en de baarmoeder  der vrouwen1   
bevordert de goede geboorten1 reinigt de
 melk en bewerkt  alzoo de vermeerdering
 der kudden en van alle rijkdommen4     
,afgeschilderd  wordt zij als eene      
schoone maagd1 hoog en krachtig van     
gestalte1 met  blanke gevulde armen en  
zwellenden boezem1 in prachtig uit      
bevervellen  saamgesteld gewaad1 een    
gouden kroon op het hoofd4              
,waarschijnlijk was deze ,anahita een   
,oud-,semietische godin1 wier  dienst in
 ,west-,azi met ontuchtige praktijken   
gepaard ging1 welke  echter het         
,parzisme verre van hare vereering wist 
te houden4 ,zoo zien  wij hoe het       
,parzisme1 waar het op het volk beslag  
ging leggen1 oude1  meestal ,arische1   
soms ook ,semietische goden en godinnen 
in zich opnam1  doch hen in             
overeenstemming wist te brengen met zijn
 eigen stelsel4    ,dit was ook het     
geval met de zon1 de maan en de sterren4
 ,ook deze  werden door den ouden       
volksgodsdienst geerd3 door het         

oorspronkelijk  ,parzisme ter zijde     
gesteld1 doch later opgenomen en in het 
nieuwe  stelsel ingevoegd4 ,daarbij     
worden dan echter zon en maan eenigszins
  gedegradeerd3 zelfstandige machten    
kunnen zij natuurlijk ook niet meer     
zijn3 ,ahura ,mazda doet de maan wassen 
en afnemen4 ,zoodra de maan zich        
vertoont1 grijpen de ,amesa-spenta's den
 glans en verdeelen dien over  de aarde4
    ,die aan de zon1 de schitterende met
 de snelle paarden offert1 hij  brengt  
eigenlijk zijne vereering aan ,mazda1   
aan de ,amesa-spenta's en  zijn eigen   
ziel en hij verheugt alle yazata's3 #agi
 want indien de  zon1 die macht des     
lichts1 niet opging3 zouden zij dan in  
staat zijn  de booze machten der        
duisternis1 de daeva's te weerstaan8    
,wat de sterren betreft--de planeten    
vereerde men niet1 dat waren in  de     
oogen der ,perzen vijandige machten4    
,doch wel de vaste sterren3  die deze   
bestrijden4 ,en onder hen vooral        
,tistrya1 een ouden volksgod1  die men  

met de ster ,sirius vereenzelvigde4     
,deze ,sirius is het1 die na de         
verschroeiende hitte van den zomer den  
weldadigen regen doet neerdalen4 ,in een
 mythe van het ,avesta treedt  hij      
geheel als natuurgod op4 ,eerst als een 
vijftienjarig jongeling  #ahj1 gelijk   
aan den eersten mensch1 groot1 sterk en 
helder van  oogen1 daarna als een stier 
met gouden horens1 eindelijk als een wit
  paard met gele ooren en een gouden    
voorhoofd4 ,in die laatste gestalte     
strijdt hij tegen den daeva ,apaosa     
7veranderd in een zwart bont paard71    
dien hij ten laatste overwint4 ,dan     
brengt hij ,vourukasa1 de hemelzee  met 
de wijde oevers1 in beweging1 zoodat het
 water naar alle zijden  stroomt en op  
de aarde neerdaalt4    ,m4 a4 w4        
,tistrya was oorspronkelijk de hooge    
hemelgod1 die de door  booze machten    
vastgehouden wateren bevrijdt4 ,in drie 
jaargetijden  voert hij heerschappij3 in
 de lente is hij een krachtig jongeling1
  in den zomer de bevruchtende stier1 in

 den herfst het witte paard1  dat het   
donkere zwerk bekampt en overwint4      
,dezen god kon men in het dorre ,perzi  
allerminst missen4 ,hij moest wel       
worden opgenomen in den nieuwen         
godsdienst3 zouden niet de vromen het   
uitblijven van den regen toeschrijven   
aan het verzuim om den machtigen        
,tistrya vereering te brengen8 ,zoo     
wordt dan ook in het ,avesta op zijne   
vereering aangedrongen1 doch tevens     
uitdrukkelijk bepaald dat roovers1      
boeleersters en ongeloovigen verre van  
zijn dienst moeten blijven4    ,ook     
wordt hij1 hoe hoog verheven ook als    
heer van de sterren1 toch  aan ,mazda   
ondergeschikt gemaakt en eene           
eigenaardige kleur aan zijne  vereering 
gegeven1 in overeenstemming met het     
,perzische geloof4    ,ook de dienst der
 oude godin ,asi1 meestal nu met ,asa   
verbonden1  herleefde wederom4 ,geen    
wonder3 zij gold als de godin die de    
vruchtbaarheid verleent4 ,daarom zijn   
allen1 die den bijslaap niet of  niet   

meer kunnen uitoefenen van hare         
vereering uitgesloten4 ,eveneens        
ontuchtigen1 of die de vrucht afdrijven4
 ,en--de grootste zonde in  hare oogen1 
is dat men de jonge meisjes lang        
ongehuwd laat of tot den  ongehuwden    
staat veroordeelt4 ,het moest immers    
geen moeite kosten den  dienst van zulk 
eene godin te doen herleven in een      
godsdienst1 die  wars van ascese en     
ongehuwden staat1 het eerbaar huiselijk1
 gezeten  leven op prijs stelt8 ,onder  
de goden1 in het ,zarathustrisch systeem
  opgenomen1 mogen wij vooral ,haoma1   
,hom1 zooals hij soms ook genoemd       
wordt1 niet vergeten4 ,wij ontmoetten   
dien god der onsterfelijkheid  reeds    
vroeger in ,indi #aha en met            
verwondering zien we hem ook  hier      
wederom verschijnen4 ,zeer              
waarschijnlijk is zijn vereering eerst  
opgekomen in zuid-oost ,iran1 het       
gedeelte aan ,indi grenzende4    ,dat   
hij oorspronkelijk niet in het ,mazdesme
 thuisbehoort1 blijkt  uit de volgende  

mythe4 ,zarathustra1 zoo heet het1      
reinigt1 onder  het zingen der ,gatha's1
 het vuuraltaar4 ,daar verschijnt een   
verheven  gestalte1 waarin de profeet   
een goddelijk lichtwezen herkent4 ,wie  
hij  is1 weet hij echter niet4 ,haoma   
maakt zich bekend en deelt hem mede  dat
 hij altoos vereerd is door de vromen   
van den voortijd1 wien tot  loon voor   
die vereering zulke groote zonen werden 
geschonken4 ,ook  de vader van den      
profeet noemt hij onder zijn vereerders3
 hem werd  de groote ,zarathustra       
geboren4 ,dan verklaart deze zich bereid
 de  voorvaderen te volgen en zingt een 
loflied1 ,haoma ter eere4 ,in de        
voorstelling van deze godheid is veel   
onzekers2 nu eens is hij de             
onsterfelijkheidsplant zelve1 die het   
,haomasap levert1 dan weer een          
hemelsche personificatie daarvan4 ,de   
zaak is denkelijk deze3 als men  in den 
zaligen roes verkeerde1 welke door het  
,haomasap werd gewekt1  gevoelde men    
zijn kracht als verdubbeld en erkende   

daarin de werking  van een machtigen    
geest4 ,die geest was de god ,haoma4    
,later werd hem  nog meer macht         
toegekend3 hij werd de ,levensgever in  
ruimeren zin4 ,ook  drenkt hij de goden 
en bevochtigt de aarde4    ,de          
haomaplant is door de goden geschapen en
 over de aarde verbreid1  haar          
wonderkracht geeft een zalige           
bedwelming1 die geen twist1 noch  nijd  
veroorzaakt4    ,werd alzoo ,haoma een  
god van beteekenis1 niet minder was dit 
met den  ,oost-,arischen lichtgod       
,mithra het geval4 ,deze god            
vertegenwoordigt  oorspronkelijk den    
lichthemel bij dag en nacht4 ,nooit     
slaapt hij1  alles aanschouwt hij van   
uit zijn wachttoren4 ,met zijn knots    
gewapend--want hij is een               
krijgsgod--gaat hij rond om alles op te 
merken1 wat er op aarde voorvalt4 ,met  
gestrengheid bestrijdt hij  de leugen2  
een ever met ijzeren klauwen en tanden  
gaat hem vooraf1  de vijanden           
vernietigend4 ,zijn toorn is vreeselijk1

 wee1 die den  eed1 aan dezen gestrenge 
gedaan1 verbreekt4 ,mazda zelf1 zoo heet
  het1 heeft hem geschapen1 hem al zijn 
wonderbare krachten en zijn  tienduizend
 oogen gegeven en hem alzoo tot den     
waakzamen beschermer  der wereld        
aangesteld4    ,behalve deze oude       
volksgoden1 opgenomen onder de yazata's1
 de  vereerenswaardige geesten1 spelen  
in het ,parzisme ook een soort          
beschermgeesten1 de ,fravasi's een vrij 
belangrijke rol4 ,zij zijn  het1        
die--ongeveer als de beschermengelen van
 het ,roomsch ,catholiek  geloof--de    
menschen terzijde staan4 ,elk persoon1  
elke veldheer of  koning1 ieder huis en 
dorp heeft zijn beschermgeest4 ,doch ook
 zijn  er myriaden van ,fravasi's1 die  
de wacht houden over het gesternte1     
vooral over den grooten beer1 die als   
hoofd der noordelijke sterren  het      
dichtst bij de woningen der daeva's     
staat4 ,wederom anderen waken  over het 
zaad van ,zarathustra1 dat volgens de   
,parzische legende  in een meer wordt   

bewaard en waaruit eenmaal badende      
jonkvrouwen  van een wereldheiland en   
zijn beide voorloopers zullen zwanger   
worden4 ,somtijds ook worden de         
fravasi's voorgesteld als eigenlijk  de 
zielen der geloovigen1 die voortleven na
 den dood3 oorspronkelijk  werden deze  
echter daarvan onderscheiden4    ,zoo   
zien wij dus aan de zijde van ,ahura    
,mazda een heirleger van  hoogere en    
lagere hemelwezens1 die met hem het rijk
 des boozen  bestrijden1 machten bij wie
 de mensch hulp en bescherming kan      
zoeken  en die hij overal op zijn       
levensweg ontmoet4 ,daartegenover echter
  staat een gansche wereld van booze    
geesten1 met ,anro mainyu aan  het      
hoofd4 ,deze staat geenszins met ,mazda 
op ne lijn1 al is hij  een machtig      
wederpartijder4 ,alwetend is hij noch   
almachtig4 ,mazda  zelf kende hij niet1 
voor hij1 bij een poging om in den hemel
 door te  dringen1 door diens licht werd
 verblind4 ,ook de toekomst kent hij    
niet1  voordat ,mazda hem deze heeft    

onthuld3 eenmaal zal hij al zijn macht  
verliezen1 zijn schepselen vernietigd   
zien en zelf in het niet zinken4        
,anro mainyu siddert en beeft1 hij en   
zijn dienaren1 als de groote  profeet1  
met het ,godswoord gewapend1 geboren is4
 ,als hij dat verneemt1  roept hij zijn 
getrouwen samen bij den ingang der hel  
en deelt hun mede  dat de heilige       
,zarathustra1 de geesel der daeva's1 de 
aartsvijand der  druja's1 is geboren1 en
 dat het rijk van verderf1 leugen en    
valschheid  met den ondergang wordt     
bedreigd4 ,hij weet niet1 hoe dezen     
profeet te  dooden4 ,later beproeft hij 
het1 als de profeet tot rijperen        
leeftijd  gekomen1 zijn goddelijke      
roeping wil gaan vervullen4 ,hij zendt  
een  boozen geest op hem af1 doch deze  
vindt hem bezig het heilig gebed1 het   
,ahuna vairya1 aan te heffen en de      
,mazdayasnische geloofsbelijdenis op  te
 zeggen4 ,daartegenover vermag de booze 
geest niets en teleurgesteld  keert hij 
tot zijnen meester terug en verklaart   

dat de heerlijkheid  van ,mazda te groot
 is1 dan dat de dood macht over hem zou 
hebben4 ,nog  andere pogingen worden in 
't werk gesteld1 doch ,zarathustra1     
sterk  met zijn heilig offergereedschap1
 met ,haoma en de woorden van ,mazda1   
geeft den strijd niet op1 doch geeft te 
kennen1 dat hij liever zou  te niet gaan
 dan het geloof afzweren4    ,zoo wordt 
hier het rijk des boozen in zijn        
machteloosheid  geschetst4 ,eveneens ook
 elders3 de booze kan wel de scheppingen
 van  ,mazda vernielen2 de landen1 door 
hem voor zijn aanbidders bestemd        
onbewoonbaar te maken1 vermag hij niet2 
al wat hij kan1 is ze door  zijn        
tegenscheppingen eenigszins te bederven4
 ,soms schijnt de heer  des hemels in   
verlegenheid1 doch hij heeft goede      
machten onder zich1  waartegen de vijand
 niets vermag4    ,op aarde en voor den 
mensch is echter de macht van den booze 
zeer geducht4 ,met alle natuurlijk en   
zedelijk kwaad staat deze hem  tegen4   
,onder zijn helpers is de drukhs ,nasus1

 de demon des bederfs1 die  uit het     
noorden komt aanvliegen en zich op het  
lijk van den gestorvene  zet4 ,deze     
werkt samen met den doodsdemon1 den     
beenderenbreker1 dien  men zich in      
vogelgestalte voorstelde4 ,ook staan aan
 ,anro mainyu  ter zijde3 ,aesma1 de    
nijd1 ,ahomano1 de slechte gezindheid1  
,tauru1  de pijniger1 ,indra1 ,sauru 7  
arva-iva7 enz41 de beide laatste1  zoo  
men ziet ,indische goden4 ,eveneens     
helpen hem de ,pairika's1 de  schoone   
jonkvrouwen van het verboden genot4 ,een
 van haar poogt met haar  bedwelmend    
sluimerlied de geheele wereld weer te   
doen inslapen1 zoodra  de heilige vogel 
van ,sraosa1 ,parodars1 de haan1 de     
wereld heeft wakker  gemaakt4 ,ook heeft
 men een pairika1 die de genius der     
afgoderij zou  kunnen heeten4 ,verder de
 druja's1 die de menschen tot           
vleeschelijke  gemeenschap verleiden1 en
 met wie men gemeenschap pleegt1 indien 
men1 zij het onwillekeurig1 zichzelf    
bevlekt4 ,dan al de daeva's1 die        

verblijf houden in het onderaardsche    
rijk van den booze1 de duistere         
duisternis1 uit duisternis gesproten4   
,tegen al deze machten1 door  ,anro     
mainyu1 den moordenaar1 den             
duizenddooder1 zooals hij menigmaal     
genoemd wordt1 aangevoerd1 heeft de     
mensch nu te strijden4 ,offers1         
reinigingsplechtigheden1 heilige gebeden
 zijn zijne wapenen4    ,de mensch heeft
 er tegen te strijden1 zeide ik4 ,daarop
 wijst ook  de plaats1 welke hij inneemt
 in de wereld4 ,hij staat tusschen beide
  machten1 de goede en de booze in4     
,boven hem toch welft zich de hemel1  de
 woning des lichts1 onder hem is de     
diepte der duisternis1 hijzelf  is in   
het rijk van ,vayu #ahb1 in den         
dampkring4 ,de aarde waarop de  mensch  
woont1 is in zeven karsvare's 7kringen7 
verdeeld4 ,de middelste  daarvan is de  
door de menschheid bewoonde aarde1 zij  
is tevens de  schitterendste4 ,men weet1
 dat ook de ,indirs en de oude          
,babylonirs  zulk een in zeven deelen   

verdeelde aarde kennen1 de ,indirs      
spreken  van de zeven dvipa's4 ,wat de  
voorstelling omtrent het heelal betreft1
  de oude ,perzen kenden twee           
wereldoceanen3 den een in de diepte1    
,puita1 den stinkenden d4 i4 den        
aardschen oceaan1 waarin het water  uit 
de hemelzee gereinigd wordt en die met  
hare zoute1 onreine  wateren onder de   
gansche aarde doorloopt1 den anderen1   
,vourakasa1  den hemelschen oceaan      
daarboven1 waaruit ,anahita1 ,tistrya en
 de  ,fravasi's de hemelwateren         
uitstorten over de aarde4 ,voorts nemen 
zij  aan1 dat een wereldstroom de       
gansche aarde omgeeft4    ,boven de     
hemelzee is de onzichtbare lichthemel1  
waar de verheven  geesten en ,mazda     
wonen4 ,in 't midden daarvan staat de   
hemelboom1  waar de planten van alle    
soorten groeien1 welker zaden ,mazda    
laat  neerdalen in den regen om koren   
voor den mensch en gras voor het  nuttig
 vee te doen groeien4 ,somtijds zet zich
 op dien boom de arend  ,saena neer1    

die1 als hij zich neerzet1 duizend      
takken doet afvallen1  welke weer       
aangroeien1 zoodra hij wegvliegt4 ,ook  
kennen de oude  ,perzen een hemelschen  
berg1 een godenberg met twee spitsen4   
,daar  zijn der goden paleizen4 ,in den 
morgen worden deze bergen door de  zon  
overschreden en ook de zielen1 die ten  
hemel varen komen hier  langs4 ,de      
hoogste spits van dit gebergte is de    
,taera1 het middelpunt  der wereld1     
waaromheen zon1 maan en sterren draaien4
    ,men ziet3 zuiver mythologische     
opvattingen4 ,toch daarnaast staat weer 
veel verhevens4 ,zoo worden de oneindige
 tijd1 het eeuwige licht en  de         
oorspronkelijke duisternis1 alsmede de  
wereld van ,asa1 als eeuwig  gedacht4   
,waarom8 ,omdat zij boven ,mazda zouden 
staan8 ,neen1 maar  omdat ,mazda van    
eeuwigheid is en dus ook zijn rijk1 zijn
 geestelijke  wereldorde1 zijn          
lichtsfeer van eeuwigheid bestaat1      
evenals de  oorspronkelijke duisternis1 
het tegenbeeld dier lichtsfeer4 ,al het 

andere1 zegt het ,avesta1 mensch en dier
 en plant1 ook de ,yazata's1  heeft     
,ahura ,mazda geschapen4    ,wat die    
schepping betreft1 de voorstellingen der
 oude ,perzen hebben  eenige            
overeenkomst met het scheppingsverhaal  
van ,genesis ,i4    ,ook de ,perzen toch
 spreken van zes scheppingsdagen1       
waaraan zij  zes jaarlijksche feesten1  
oorspronkelijk landbouwfeesten1 hebben  
gewijd4 ,wat de volgorde betreft1 zij is
 deze3 eerst brengt ,mazda  een         
hemelsche schepping tot stand door #ahc 
het uitspreken van het  heilige woord1  
,ahuna ,vairya1 daarna de aardsche3 het 
uitspansel1  de wateren1 de planten1 het
 vee1 de menschen4    ,we zien dus ook  
hier weer1 dat het oude ,parzisme geen  
zuiver  dualisme is4 ,mazda staat boven 
alles3 onder hem staan zijn dienaren3   
amesa-spenta's1 yazata's enz41 doch ten 
slotte ook de vijandige geest  met diens
 rijk1 dat op den duur tegen het zijne  
niets vermag en welks  bestrijding de   
taak van den vrome is4 ,zoowel door     

landbouw als door een  godgewijd leven3 
beiden toch vloeien ineen1 moet deze    
daartegenover pal  staan4 ,de strijd    
tegen natuurlijk en zedelijk kwaad is   
zijn levenstaak4    ,voert hij dien     
strijd met volharding1 dan vindt hij    
heil in dit1  zoowel als in een volgend 
leven4 ,bij den dood toch wordt des     
menschen  lot beslist4 ,voor de slechten
 volgt de diepste ellende1 de vromen    
ontvangen1 voor wat zij hier hebben     
opgeofferd #ahd1 hiernamaals  eeuwig    
loon4    ,in een der plaatsen uit de    
,zend-,avesta wordt dit aldus           
voorgesteld3  als de mensch gestorven   
is1 strijden de ellendige daeva's om    
zijn  bezit3 drie nachten lang4 ,aan het
 eind van den derden nacht1 als  ,mithra
 den top van den godenberg heeft bereikt
 en de zon opgaat1  is de strijd        
beslist4    ,de booze daevadienaars     
worden meegenomen door den daeva        
,vizaresa  7den wegsleeper74 ,doch de   
andere zielen gaan op het goede pad4    
,bij  de brug invat komen de vromen en  

smeeken om hun deel1 voor wat zij  hier 
moesten prijsgeven4    ,een sterke1     
sierlijke jonge vrouw verschijnt1 een   
kroon op het hoofd1  met de honden1 die 
de dooden geleiden4 ,zij voert de zielen
 over de  brug invat en steunt hen4 ,zoo
 komen zij in den hemel1 waar ,mazda    
met zijn heiligen is4    ,vohumano rijst
 van zijn gouden troon en vraagt3 ,hoe  
zijt gij hier  tot ons gekomen van de   
vergankelijke tot de onvergankelijke    
wereld8    ,dit gedeelte behoort tot de 
oudste teksten2 later wist men van de   
brug  invat te vertellen1 dat deze zoo  
smal was als een scheermes voor de      
slechten1 zoodat deze er afvallen4 ,hier
 wordt zij nog uitsluitend3  als een    
brug der goden1 door de vromen betreden4
 ,ook weten latere  schrijvers van      
verschillende hemelen1 ten slotte zelfs 
van een soort  vagevuur1 te gewagen4    
,de boozen gaan alzoo naar de plaats des
 verderfs1 de dienaars van ,mazda  naar 
den hemel4 ,hoe echter dacht men over de
 toekomst der aarde en  die der op haar 

wonende menschheid8 ,een oude           
voorstelling is deze3 ,aan  het einde   
van de twaalf duizendjarige perioden der
 wereldgeschiedenis  zal ,mazda1 door de
 ,amesa-,spenta's geholpen1 de wereld   
herscheppen4    ,dan zullen de menschen 
niet meer verouderen of sterven1 maar   
eeuwig  leven en bloeien4 ,de dooden    
zullen opstaan1 zielen en lichamen      
worden  vereenigd en de levenden gaan   
tot de onsterfelijkheid in1 de wereld   
wordt herschapen naar den wil van ,mazda
 in de ordeningen van ,asa4 ,alle  booze
 machten worden ten onder gebracht en   
vernietigd en de oorsprong  van alle    
kwaad1 ,anro mainyu1 trekt zich in      
wanhoop terug4    ,deze groote          
gebeurtenis der tweede schepping wordt  
reeds door de drie  voorafgaande        
wereldeeuwen 7van #ajjj jaren elk7      
voorbereid4 ,elk van  deze drie         
tijdperken heeft zijn ,saosyant         
7heiland1 ,messias74 ,deze  drie        
,messiassen1 waarvan de laatste de      
grootste1 de eigenlijke                 

wereldvernieuwer is1 worden geboren uit 
het zaad van den grooten  profeet       
,zarathustra1 sinds eeuwen bewaard in   
het meer ,kasaya1 welk  zaad drie jonge 
maagden1 in het meer badend1 in zich    
opnemen4 ,de  eerste verlosser heet3 de 
groeiende gerechtigheid1 de tweede3 de  
groeiende aanbidding1 de derde3 de      
belichaamde gerechtigheid4    ,de       
laatste heiland aanschouwt met zijn     
verstandigen zegenenden blik  de wereld 
en dit reeds is genoeg om haar          
onsterfelijk te maken4 ,de  vromen zijn 
zijne helpers3 zij die1 steeds goed in  
denken1 spreken1  handelen en gelooven1 
nooit hun woord hebben gebroken4 ,voor  
hen te  zamen neemt de demon ,aesma de  
vlucht4 ,dan nemen ook de hemellingen   
deel aan den strijd4 ,asa beslist den   
slag door de ,drukhs3 de moeder  van    
alle kwaad1 de duistere bij             
uitnemendheid1 te dooden4 ,wel valt     
,akem mano1 de booze gezindheid1 nog    
aan1 doch ,vohumano verslaat  hem1 de   
waarheid overwint de leugen en          

,haurvatat en ,ameretat maken  aan      
honger en dorst voor immer een einde4   
,anro mainyu moet1 zoo wij  reeds       
vermeldden1 zich machteloos             
terugtrekken4 ,over zijn verder lot     
zwijgen de oude teksten4 ,wel schijnt er
 ook op den bodem dezer oude            
voorstellingen reeds de gedachte te     
liggen1 in later dagen nog meer         
opzettelijk uitgewerkt1 dat ten slotte  
allen gered worden1 omdat  allen worden 
geheiligd4    ,we hebben gezien1 wie de 
oude ,perzen boven zich zagen1 als      
bondgenooten  in den goeden strijd2     
welke hun tegenstanders waren en wat    
voor lot  zij verwachtten van de        
toekomst4    ,ons rest nu nog op hun    
godsdienstig-zedelijk leven zelf onzen  
blik te  vestigen4 ,achtereenvolgens    
bespreken wij daartoe3 de               
geestelijkheid1  den eeredienst en de   
zedewet4    ,wat de eerste betreft1     
evenals in andere godsdiensten golden   
ook hier  de priesters als de           
voornaamsten1 de eersten in stand4 ,zij 

werden meest  atharvans1 vuurpriesters  
genoemd en hunne voornaamste            
werkzaamheden  waren3 het brengen van   
offers1 vooral van het haoma offer en   
het  voeden en vereeren van het heilige 
vuur4 ,ook waren er onder hen1  naar het
 schijnt1 verschillende klassen4    ,het
 komt mij onnoodig voor1 om op al die   
eigenaardigheden van  priesterschap en  
eeredienst uitvoerig in te gaan4 ,een   
enkele opmerking  moge volstaan over het
 haoma-offer en den vuurdienst4    ,wat 
dat eerste betreft1 het had ten doel het
 leven op te wekken en  te versterken1  
allereerst bij den offeraar zelf1 voorts
 ook bij de  geheele natuur1 waarbij    
deze laatste zinnebeeldig werd          
voorgesteld  door de baresman 7gewijde  
twijgen7 en de wateren4 ,daarom had de  
heilige handeling hierbij1 ook met het  
oog op dit tweeledig doel1  tweemaal    
plaats en mocht de offeraar bij die     
tweede handeling eerst  van het haoma   
drinken1 als de daarbij behoorende      
afdeeling uit de  heilige boeken geheel 

was opgezegd4 ,alles wat bij dit offer  
te pas  kwam1 had betrekking op het     
levensonderhoud1 zooals3 het wijwater1  
de melk1 het vleesch1 de granaatvrucht1 
de offerkoekjes4 ,den offeraar  geeft   
het genot van den onsterfelijkheidsdrank
 deel aan het hemelsche  leven1 doch ook
 heeft het een geheimzinnige uitwerking 
op de natuur  en de hemelmachten4 ,de   
maaltijd bij het offer was              
oorspronkelijk een  gemeenschappelijk   
maal1 waarbij men uitdrukkelijk werd    
gewaarschuwd  toch niet onwaardig de    
gewijde spijzen1 de myazda of           
offerkoekjes1 te  eten4 ,de goden       
werden1 volgens hun rangorde1 ,mazda en 
de ,amesa-,spenta's  vooraan1           
uitgenoodigd bij het offer tegenwoordig 
te zijn4    ,hoe hoog echter het        
,haoma-offer werd gesteld1 toch waren de
 oude  atharvans in de eerste plaats    
vuurpriesters4 ,het vuur achtten zij    
hoog1 het is immers het levensbeginsel  
van het gansche heelal1 het  leeft in   
mensch en dier en plant1 #ahe het daalt 

in den bliksem  op aarde neer1 het      
brandt in ,mazda's hemel voor zijn      
aangezicht1  het is zijn zoon1 tevens   
zijn geest4 ,heilig was dus het vuur1   
ook  dat van den huiselijken haard1 doch
 heilig bovenal het zoogenaamde  ,bahram
 vuur3 het hemelsche vuur onder de      
menschen1 dat door hout  en reukwerk    
zorgvuldig werd onderhouden en dat men  
slechts naderen  mocht1 als men met den 
heiligen gordel was bekleed4 ,geen adem 
mocht  het verontreinigen1 het te       
blusschen was doodzonde4 ,onderhouden   
moest  het worden door allen1 in de     
eerste nachtwaak door den huisheer1 in  
de tweede door den veldarbeider1 in de  
derde roept het vuur ,sraosa1  opdat    
zijn haan ,parodars de menschen wekke1  
want wie dan de eerste  is om het       
heilige vuur te verzorgen1 hij gaat het 
eerst ten hemel  in4 ,aan dit heilige   
vuur moet men andere vuren reinigen4 ,de
 zorg voor  dit altaar des heiligen     
vuurs was niet te vergeefs4 ,atar1 de   
vuurgod1  gaf rijken zegen3 waar zijn   

vlammen waaien1 zijn geuren stroomen1   
worden duizenden daeva's gedood4    ,de 
zorg voor het heilige vuur heeft ten    
allen tijde de aandacht  getrokken der  
buiten het ,parzisme staanden3 vandaar  
dat men dikwijls  ten onrechte van      
vuuraanbidders spreekt4    ,in later    
dagen ging het met het ,parzisme als met
 andere godsdiensten2  de magie1 het    
geloof aan tooverinvloeden1 kwam hoe    
langer hoe meer  het terrein van den    
godsdienst binnen1 en zoo had ook het   
offeren--'t  zelfde had trouwens in     
,indi plaats #ahf--minder ten doel in de
  nabijheid der hemelwezens te komen en 
hun zegen te verwerven1 dan  wel macht  
te verkrijgen over de geesten der       
duisternis en die af te  weren4 ,zoo    
ontaardde de eerst zoo verheven         
godsdienst4    ,de wederom toegelaten   
oude volksgoden hadden daartoe          
aanleiding  gegeven1 met hen kwam het   
oude1 bekrompen bijgeloof weer terug4   
,doch1 wij overschrijden reeds het      
bestek1 waarbinnen wij ons thans        

bewegen3 wij willen ten slotte en dit is
 voor ons niet het minder  belangrijke1 
nog een blik werpen op de wet1 de       
religieuze zedewet  van het ,parzisme4  
,gewoonlijk heet deze3 ,daena1 dat nu   
eens door wet1 dan weer door  godsdienst
 kan vertaald worden4 ,aan haar wordt   
groote kracht  toegekend3 zij neemt de  
zonden weg1 doch niet door vergeving    
maar door  bestrijding1 zij wischt bij  
den vrome slechte gedachten1 woorden en 
daden weg1 gelijk de sterke zuidenwind  
in den dampkring4    ,wij merkten reeds 
op1 dat de ,zarathustrische godsdienst  
tevens een  sociale hervorming was4     
,dit nu komt ook hier uit4 ,tegenover   
het aan ,mazda gewijd1 gezeten  leven   
van den landbouwer1 staat het           
nomadenleven van den daevadienaar4      
,gelijk de bebouwde aarde het terrein is
 van ,mazda1 zoo is de woeste  wildernis
 dat van zijn tegenstander4    ,de aarde
 te bebouwen is volgens deze wetten een 
der voornaamste  plichten4 ,de aarde1   
zoo heet het1 is als eene jonge maagd1  

die een man  verlangt en1 met den       
geliefde vereenigd1 een zoon baart4 ,zoo
 ook geeft  de aarde overvloed1 aan wien
 haar vlijtig bebouwt 7bevrucht74 ,graan
  zaaien is de wet betrachten4 ,waar de 
volle halmen zich verheffen1  daar      
verdwijnen de daeva's4    ,de landbouw  
is de vereering der heilige             
moeder-aarde4 ,drie plaatsen  zijn alzoo
 het heiligst3 waar de vrome zijn huis  
en erf heeft met  het heilige vuur1 waar
 hij het meeste koren1 voeder en        
vruchtboomen  doet groeien en dorre     
plaatsen besproeit1 en3 waar het meeste 
vee  geboren wordt4    ,de meest onreine
 plaatsen zijn3 de ingang der hel1 waar 
de daeva's  vergaderen1 de plaatsen waar
 lijken zijn of holen van aan ,anro     
mainyu  toebehoorende dieren1 zooals    
slangen1 enz4 ,lijken op te graven en   
holen van ,anro mainyu te vernielen zijn
 dus voor den ,mazda dienaar  heilige   
plichten4    ,van ascese wil men niets  
weten3 om te doen wat ,asa voorschrijft 
zijn  noodig welgevoede1 krachtige      

mannen4 ,een spreuk 7mathra71 die men   
van buiten moest leeren zegt3 ,hij die  
niet eet1 heeft geen kracht  voor het   
,asa1 geen kracht tot den akkerbouw1    
geen kracht om zonen te  telen4 ,daarmee
 komt overeen wat het ,zend-,avesta     
voorschrijft1 dat men  vr den bijslaap  
een gebed doe4 ,zoo stond men lijnrecht 
tegenover de  ascese4 ,ook vrijwillige  
armoede1 bedelend rondzwerven en        
zelfkastijding  worden veroordeeld4 ,bij
 ons1 zoo heet het in een later         
geschrift1  is het houden van vasten    
dit1 dat wij vasten van zondigen met    
onze  oogen en tongen1 onze ooren en    
handen en voeten--datgene wat in andere 
godsdiensten vasten is door niet te     
eten1 is in onzen godsdienst  vasten    
door geen zonden te bedrijven4    ,op   
ijverigen arbeid en vroeg opstaan wordt 
de nadruk gelegd3  ,parodars1 de haan1  
is de heilige vogel van ,sraosa4 ,doch  
niet minder  op eerlijkheid1 trouw en   
waarheid1 terwijl ook de kuischheid in  
hooge  eere stond4 ,ook mededeelzaamheid

 wordt als plicht gesteld3 de stem  van 
den arme1 dien men ongetroost wegzendt1 
klinkt als een luide  aanklacht door 't 
gansch heelal en bereikt den troon des  
,alwijzen4    ,wat de eerlijkheid       
betreft3 eigenaardig heet het in een der
 teksten  dat wie zijn schuld niet      
afdoet een dief is1 die roof pleegt aan 
zijn  schuldeischer4 ,ook wordt         
aangedrongen op het nakomen zijner      
contracten3  zelfs de nabestaanden zijn 
daarvoor solidair aansprakelijk4        
,ontucht wordt met strenge straffen     
bedreigd4 ,afdrijving der vrucht  en    
kindermoord zijn hier ten strengste     
verboden4 ,een vader is1  men ziet dat  
op dit punt de ,perzen ons vooruit      
waren1 verplicht de  ongehuwde moeder te
 onderhouden en voor het kind tot diens 
zevende  jaar te zorgen4 ,de ontuchtige 
vrouw is vogelvrij3 de ontucht is ,anro 
mainyu's geliefde dochter4    ,wat      
betreft de zoogenaamde                  
verwanten-huwelijken 7tusschen broeder  
en zuster1 ouders en kinderen71 later   

zijn deze bloedschendige  verbintenissen
 wl door de ,magirs aangeprezen1 doch in
 het ,avesta  vinden wij dit niet4      
,waarschijnlijk zijn zij ontstaan uit de
 begeerte1  om het ras zuiver en        
onvermengd te houden4    ,reinheid      
eischte de ,mazdayasnische wet echter   
niet slechts op zedelijk1  ook op       
natuurlijk gebied4 ,daartoe rekende men 
allereerst den plicht  om aarde1 water  
en vuur rein te houden3 de drie heilige 
elementen  van ,mazda4 ,vandaar dat de  
oude ,perzen hun dooden niet            
verbrandden1  dat zou het vuur          
verontreinigen1 noch hen begroeven1 dat 
zou de  aarde ontheiligen1 maar ze      
neerlegden op een soort torens #ahg1    
waar ze door roofvogels konden worden   
verteerd4 ,de alleroudste wijze  van    
lijkbezorging was echter deze1 dat men  
het lijk ergens neerlegde  op zijn eigen
 kussen of doodslaken1 fel beschenen    
door de zon4    ,een lijk begraven is   
een groote zonde1 verbranden echter nog 
grooter  kwaad2 wie dt iemand ziet doen1

 is volgens de wet verplicht den        
overtreder te dooden4    ,een veld waar 
een lijk van een mensch of een hond     
heeft gelegen1 mag  in geen geval       
bezaaid worden1 voordat het is          
gereinigd4 ,een begraven  lijk moet     
althans binnen 't jaar opgegraven       
worden1 wie er twee jaar  mee wacht1    
begaat een onvergeeflijke zonde4        
,tegenover de dierenwereld nemen de     
,parzisten een geheel andere houding    
aan1 dan b4v4 de volgelingen van        
,boeddha4 ,terwijl toch dezen het leven 
in alle schepselen heilig achten1 is het
 hier plicht om de aan ,mazda  gewijde  
dieren te beschermen1 maar de           
scheppingen van ,anro mainyu  uit te    
roeien4    ,was het dooden der eerste   
verboden1 toch maakte men uitzondering  
voor  dieren1 die den mensch tot spijze 
dienden en bij de offers aan sommige    
yazata's werden ook paarden1 kameelen1  
runderen en kleinvee geslacht4          
,waarom nu sommige dieren heilig1 andere
 onrein werden geacht1 is vaak  moeilijk

 na te gaan4 ,het nut besliste zeker    
menigmaal1 doch niet  altijd4 ,heilig   
zijn boven alles de koe en de hond4 ,zoo
 ook de egel  en de otter2 den laatste  
hield men voor een soort hond4 ,ook de  
kat  en de uil1 de vogel van ,vohumano1 
zijn heilig als bestrijders van  het    
ongedierte1 dat het graan opeet3 de     
muizen4 ,eveneens de gier1  de bekende  
straatreiniger van het ,oosten4         
,onrein zijn3 slangen1 ratten1 muizen1  
mieren1 padden1 kikvorschen1  deze      
moeten worden gedood4    ,de ,perzen    
schenen1 wat de onreinheid betreft1 den 
stelregel  toegedaan3 het bederf van het
 beste is het slechtste4 ,immers  juist 
de overblijfselen van een mensch en een 
hond1 en onder  menschelijke            
overblijfsels vooral dat van een        
priester waren  ten zeerste onrein4     
,zooveel mogelijk moest men zich        
daarvoor  wachten4 ,verontreiniging was 
echter1 bij de lijkbezorging1 niet      
steeds te vermijden4 ,water1 aarde1 doch
 vooral de urine der koe1  waren de     

gewone zuiveringsmiddelen4 ,wie b4v4 een
 lijk had aangeraakt1  moest een vrij   
omslachtige reiniging ondergaan1 waarbij
 de priesters  met besprengingen en     
gebeden dienst moesten doen4    ,zoo was
 reinheid een strenge eisch1 doch om al 
het ritueele werd het  innerlijke niet  
vergeten4    ,reinig u zelf1 o gerechte1
 klinkt het ons tegen2 dit toch is in   
de stoffelijke wereld voor ieder de     
reiniging van deze zijn eigen           
persoonlijkheid1 o gerechte1 dat hij    
haar reinige door goede gedachten1      
woorden en daden4    ,wat nu de straffen
 aangaat1 door de wet voor de           
overtreders bepaald1  meestal waren zij 
niet gestreng4 ,slechts op groote       
onreinheden1  grove ontucht en ketterij 
stond de doodstraf1 overigens waren het 
lijfstraffen1 die den overtreder hier   
bedreigde2 later werden deze  door      
geldboeten vervangen4    ,men had echter
 ook geestelijke straffen1 waarbij men  
in meerdere of  mindere mate van de     
gemeenschap der vromen was uitgesloten4 

,een der  grootste straffen was3 de     
verbanning uit der menschen gedachtenis1
  waarbij men dus werd dood verklaard4  
,de allerzwaarste die3 waarbij  men van 
de godsdienstige gemeenschap werd       
uitgesloten en onder smaad  en gejouw   
werd weggejaagd4 ,toch1 ook dan nog kon 
men zich genade  verwerven3 als men     
namelijk een der felst gehate           
overtreders doodde4    ,we hebben       
hiermede ons overzicht van het oude     
,mazdesme ten einde  gebracht en het    
leeren kennen1 als een bij uitstek      
praktischen1  verstaanbaren godsdienst3 
althans in zijn hoofdtrekken4 ,we weten 
ook--straks komen wij daarop terug--dat 
deze godsdienst ook nu nog  hier en daar
 in ,perzi zelf1 maar vooral onder de   
naar voor-,indi  uitgewekenen1 de       
zoogenaamde ,parsi's1 voortleeft4 ,doch1
 minder  gemakkelijk is nog de vraag3   
waar en wanneer is deze godsdienst      
eigenlijk geldig geweest8 ,daarover is  
onder de geleerden veel verschil1       
waarop wij hier niet kunnen ingaan4 ,we 

volstaan met als ons gevoelen  mee te   
deelen dat de ,zarathustrische          
godsdienst1 nagenoeg zooals  wij dien   
uit het jongere ,avesta leerden kennen1 
de heerschende  godsdienst is geweest   
onder ,cyrus 7#eeh-ebi v4 ,c47 en zijne 
opvolgers1  de zoogenaamde              
,achaemeniden4 ,aan hun rijk maakte     
,alexander de ,groote  7#ccf-cbc7 een   
einde en tevens schijnt hij tegen het   
,mazdesme en  zijn gewijde boeken te    
hebben gewoed4 ,het gevolg is geweest   
dat deze  godsdienst in diep verval     
geraakte1 al bleef hij in enkele        
landstreken  vrij zuiver bewaard4 ,later
 echter kwam er een tijd van herleving  
en  wel onder de ,sassaniden1 welk      
vorstenhuis vanaf #bbf n4 ,c4 regeerde1 
totdat de ,islam zich ook in ,perzi     
vertoonde en ,mohammed ,zarathustra     
verdrong1 toen in #fea het rijk der     
,sassaniden bezweek4    ,toch bleven er 
eenige weinige getrouwen tot op dezen   
dag2 vooral  werden de ,parzische       
instellingen en leeringen trouw bewaard 

door naar  ,indi uitgewekenen1 de       
zoogenaamde ,parsi's1 welke laatsten    
zelfs  trachten hun ouden godsdienst in 
diens oorspronkelijke zuiverheid  te    
herstellen4 ,naar het mij voorkomt is   
dit verschijnsel belangrijk  genoeg1 om 
er nog een oogenblik bij stil te staan  
en ook aan dit  nieuwe1 herstelde       
,parzisme nog een enkele bladzijde te   
wijden4            ,,iv4 ,het hervormde 
,mazdesme der tegenwoordige ,parsi's4   
,wij vermeldden reeds1 dat er in oude   
dagen1 aan hun godsdienst getrouwe      
,perzen naar ,indi uitweken4 ,gastvrij  
werden zij daar ontvangen1 alleen  hun  
wapens moesten zij afleggen1 hun        
kleeding veranderen en geen koeien  meer
 dooden4 ,daar1 in ,indi1 vergaten zij  
hun taal1 ook al konden zij  nog een    
enkel gebed in de oude taal uitspreken  
en werden hun ook in  het               
maatschappelijk leven allerlei gewoonten
 eigen1 aan de ,hindoes1  later ook aan 
de ,mohammedanen ontleend4 ,toch3 twee  
punten van hun oud  geloof hielden zij  

vast3 er was maar n ,god1 en3 een man   
mocht slechts  huwen met ne vrouw4 ,ook 
bleven zij hun heilige boeken bewaren4  
,het ,engelsch bewind gaf hun meer      
vrijheid en deed de kracht van het      
energieke volk1 7de flinkste kooplieden 
van ,bombay zijn allen bijna  ,parsi's7 
ontwaken4 ,verder werden zij nog meer   
wakker geschud uit  hun verdooving door 
de werkzaamheid van                     
,christenzendelingen4 ,toen  er enkelen 
van hen voor het ,christendom waren     
gewonnen1 begrepen de  anderen1 dat     
zij--wilde hun godsdienst en gemeente   
bestaan blijven--wat  meer voor de      
godsdienstige opleiding hunner kinderen 
moesten doen1  dan hen enkele spreuken  
en gebeden uit het ,zend-,avesta te     
laten  leeren in de oorspronkelijke     
taal1 welke zij niet begrepen4 ,de      
vrucht  dezer beweging was de uitgave   
van een ,parzischen catechismus1 onder  
den titel3    ,eenige vragen en         
antwoorden om de kinderen van de heilige
  ,zarathustrische gemeente bekend te   

maken met den ,mazdestischen            
godsdienst4 ,gesprek tusschen een       
,zarathustrischen meester en zijn       
leerling4    ,we halen uit dit werkje   
een gedeelte aan1 vooral om er uit te   
doen  zien1 hoe de ,parsi's hierin      
trachten terug te keeren tot het oude1  
zuivere geloof1 toen het nog niet door  
den invloed der schare was  verbasterd4 
,waarin gelooven wij1 leden der         
,zarathustrische gemeente8    ,wij      
gelooven slechts in n ,god1 en in       
niemand behalve in ,hem4    ,wie is die 
ne ,god8    ,de ,god1 die de hemelen1 de
 aarde1 de engelen1 de sterren1 de zon1 
de maan1 het vuur1 het water 7of de vier
 elementen7 en alles1 wat in  de twee   
werelden is schiep4 ,in dien ,god       
gelooven wij1 ,hem dienen  wij en       
vereeren wij1 ,hem roepen wij aan4      
,gelooven wij niet in eenig ander ,god8 
,wie in eenig ander ,god gelooft1 is een
 ongeloovige2 hij zal de  straffen der  
hel ondergaan4    ,welke gedaante heeft 
onze ,god8    ,onze ,god heeft geen     

gelaat of vorm1 kleur noch gestalte1    
noch een  bepaalde woonplaats4          
,niemand is aan ,hem gelijk4 ,hij is zoo
 heerlijk1 dat wij ,hem niet  kunnen    
beschrijven of beoordeelen1 noch ,hem   
begrijpen4    ,is daar eenig ding1 dat  
,god niet kan scheppen8    ,ja1 daar is 
n ding1 dat ,god zelf niet kan scheppen4
    ,wat dat is1 moet gij mij uitleggen4
    ,god is de ,schepper aller dingen1  
maar indien ,hij iets zou willen        
scheppen1 dat ,hem gelijk ware1 ,hij zou
 het niet vermogen4 ,god kan  geen ander
 scheppen1 ,hem zelf gelijk4    ,hoeveel
 namen zijn er voor ,god8    ,men zegt1 
dat er duizend en n zijn1 doch daarvan  
zijn er nog  honderd en n overgebleven4 
,waarom zijn daar zoovele namen van     
,god8    ,de namen van ,god1 die zijn   
natuur weergeven1 zijn twee3 ,yazdan    
7almachtig7 en ,pauk 7heilig74 ,ook     
wordt ,hij genoemd ,hormuzd 7de  hoogste
 der geesten71 ,ddr 7die gerechtigheid  
geeft71 ,purvurdegar  7voorziener71     
,purvurtur 7beschermer74 ,door deze     

namen prijzen wij  ,hem4 ,er zijn ook   
vele andere namen1 die ,zijn goede daden
 beschrijven4    ,wat is onze           
godsdienst8    ,onze godsdienst is3     
,dienst van ,god4    ,sedert wanneer    
ontvingen wij onzen godsdienst8    ,gods
 ware profeet--de waarachtige ,zurthost 
7,zoroaster7 ,asphantaman               
,anoshirwan--bracht ons van ,godswege   
het ware geloof4    ,waarheen moet ik   
het aangezicht wenden1 als ik den       
heiligen ,hormuzd  vereer8    ,wij      
behooren den heiligen rechtvaardigen    
,hormuzd te vereeren1  met ons          
aangezicht gewend naar een zijner       
scheppingen van licht1  heerlijkheid en 
verhevenheid4    ,welke zijn deze       
voorwerpen8    ,deze zijn de zon1 de    
maan1 de sterren1 het vuur1 het water en
 andere  heerlijke dingen4 ,naar deze   
zijne scheppingen wenden wij ons gelaat1
  en beschouwen die als ons kibleh #ahh 
omdat ,god in haar een klein  deel      
zijner heerlijkheid heeft neergelegd en 
zij daarom in de schepping  meer        

verheven zijn en geschikt om ons kibleh 
te wezen4    ,welke godsdienst heerschte
 er in ,perzi vr den tijd van ,zurthost8
    ,de koningen en het volk waren      
dienaars van ,god1 doch zij hadden1     
evenals de ,hindoe's1 beelden van de    
planeten en afgodsbeelden in  hun       
tempels4    ,welke geboden heeft ,god   
ons gegeven door zijnen profeet1 den    
verheven  ,zurthost8    ,vele geboden1  
doch ik geef u het voornaamste1 dat gij 
u altijd moet  herinneren en waardoor   
gij u moet laten leiden3    ,god als ,en
 te erkennen4 ,den profeet1 den verheven
 ,zurthost als  zijn waren profeet te   
eeren4 ,zijn godsdienst en het ,avesta1 
door  hem gebracht1 als ontwijfelbaar   
waar aan te nemen4 ,te gelooven in de   
goedheid van ,god4 ,geen der geboden van
 den ,mazdestischen godsdienst          
ongehoorzaam te zijn4 ,booze daden      
vermijden1 goede daden verrichten1      
vijfmaal 's daags bidden4 ,te gelooven  
in vergelding en gerechtigheid  op den  
vierden dag na den dood4 #ahi ,op den   

hemel te hopen en de  hel te vreezen4   
,zonder twijfel te gelooven in den dag  
der algemeene  vernietiging en reiniging
 7van alle zielen1 die lijden74 ,altijd 
te  bedenken1 dat ,god doet1 wat ,hij   
wil en zal doen1 wat ,hij wil4 ,eenig   
lichtend voorwerp aan te zien als wij   
,god aanbidden4    ,als wij eenige zonde
 begaan1 zal onze profeet ons dan       
behouden8    ,nooit moeten wij1 volgens 
ons geloof1 eenige zonde begaan3 onze   
profeet1 onze gids in het rechte spoor1 
heeft ons uitdrukkelijk gezegd3  gij    
zult ontvangen1 naar wat gij doet4 ,onze
 daden beslissen over  onzen terugkeer  
in de andere wereld4 ,als gij deugdzame 
en vrome daden  verricht1 zal de hemel  
uwe vergelding zijn4 ,als gij zondigt en
 slechte  dingen doet1 zult gij in de   
hel worden gestraft4 ,daar is niemand   
dan  ,god1 die u kan redden van de      
gevolgen uwer zonden4 ,als iemand een   
zonde  begaat1 in het geloof dat hij    
door iemand zal worden gered1 zoo       
zullen1  zoowel hij1 die hem 7hierin7   

bedriegelijk voorgaat1 als de bedrogene 
veroordeeld zijn tot op den dag van de  
voleinding der wereld4    ,welke zijn de
 dingen1 waardoor een mensch gezegend en
 beweldadigd  wordt8    ,door deugdzame 
daden te doen1 mild te geven1 voorkomend
 en need'rig te  zijn1 zachte woorden te
 spreken1 anderen het goede toe te      
wenschen1  een rein hart te hebben1     
kennis te verkrijgen1 de waarheid te    
spreken1 den toorn te onderdrukken1     
geduldig te zijn en zichzelf te         
beheerschen1 vriendelijk te zijn1       
schaamte te gevoelen1 behoorlijken      
eerbied te toonen voor oud en jong1     
godsdienstig te zijn1 uw ouders en      
leermeesters te eeren4 ,alle deze       
deugden zijn de vrienden van goede1  de 
vijanden van slechte menschen4    ,door 
welke dingen gaat een mensch verloren en
 wordt hij verlaagd8    ,door onwaarheid
 spreken1 stelen1 dobbelen1 met booze   
begeerten eene  vrouw aanzien1 verraad  
plegen1 misleiden1 boos zijn1 anderen   
kwaad toe  wenschen1 trotsch zijn1      

spotten1 lui zijn1 kwaadspreken1 gierig 
zijn1  oneerbiedig zijn1 onbeschaamd1   
oploopend zijn1 nemen wat eens anders   
eigendom is1 wraakzuchtig1 onzindelijk1 
hardnekkig1 afgunstig zijn1  iemand leed
 berokkenen1 bijgeloovig zijn en        
tegenover anderen booze  en vijandige   
daden plegen4    ,dit zijn de vrienden  
van den slechte1 de vijanden van den    
deugdzame4    ,deze catechismus was de  
eerste poging om godsdienstig onderricht
 aan  de jeugd te geven4 ,ook werden de 
oude1 gewijde boeken in de ,gujarati    
taal overgezet1 doch3 deze vertaling was
 te letterlijk en daardoor              
onverstaanbaar4    ,daarop stichtte in  
#ahdi ,dabadha ,naoroja1 7een van de    
voormannen  van het nieuw ,parzisme1    
waaraan ik deze mededeelingen ontleen71 
ten  einde meer invloed uit te oefenen1 
met andere jonge mannen scholen  voor   
meisjes4 ,zij noemden zich3             
,letterkundige en ,wetenschappelijke    
,studentenvereniging4 ,deze ,dabadha    
,naoroja kwam toen juist van de         

academie4 ,hij en zijne vrienden gaven  
's morgens en 's avonds les en  hadden  
eerst niet weinig tegen de vooroordeelen
 van de meerderheid van  hun volk te    
strijden4 ,doch1 zij hielden vol2       
aanzienlijke jongelieden  kwamen hen    
helpen en de scholen kwamen tot         
gevestigden stand4    ,ook hield men    
lezingen en stichtte men een            
,parzistisch weekblad4 ,in  #ahea werd  
eene vereeniging gesticht1 met den      
straks genoemden ,dabadha  ,naoroja als 
secretaris1 die ten doel had het        
,mazdestische geloof  van ,hindoesche en
 ,mohammedaansche toevoegselen te       
zuiveren en1 door  nauwgezette studie   
der gewijde boeken1 tot zijn            
oorspronkelijke  zuiverheid terug te    
brengen4 ,deze vereeniging heette       
,rahanumai  ,mazdiashn 7gids voor de    
vereerders van nen ,god74    ,er was    
tegen deze vereeniging een groote       
vijandschap3 zelfs werd  een            
tegenvereeniging opgericht1 die echter  
spoedig bezweek4 ,waar het  echter gold 

met ,hindoesche en ,mohammedaansche     
ceremonin te breken1  daar was er groote
 tegenstand bij de vrouwen1 zusters en  
moeders3  die toch immers in het        
huisgezin den toon aangeven4 ,de        
meisjesschool  evenwel had ook in dezen 
groot succes4 ,daar leerden deze meisjes
  immers dit alles als vooroordeel of   
bijgeloof kennen4 ,zij kwamen  daardoor 
van zelf in verzet4 ,neen1 moeder1      
zeiden zij1 de kleine  schouders        
ophalend1 dat is ons geloof niet1 dat is
 niet goed1 dat  is bijgeloovig4 ,en--de
 moeder luisterde naar het kind1 als zij
 naar  man of broeder niet wilde hooren4
    ,sedert dien tijd zijn twee         
geslachten voorbij gegaan4 ,die kinderen
  zijn nu zelf moeders en zij zetten de 
aangevangen hervorming voort4    ,ook   
nog een andere belangrijke schrede tot  
hervorming werd ongeveer  #ahec gedaan4 
,men weet1 dat het oude ,parzisme de    
vrouwen volstrekt  niet achterstelde4   
,evenwel1 onder vreemden invloed was er 
ongelijkheid  gekomen3 de vrouwen werden

 weinig geteld4 ,de straks genoemde     
leider en  anderen gingen nu            
familiesamenkomsten houden en           
maaltijden1 waarbij  ook de vrouwelijke 
leden der familie tegenwoordig waren4   
,inderdaad  hielp dit4 ,trouwens men kon
 zich ook beroepen op de volgende       
woorden  van ,zarathustra1 in de ,zend  
,avesta aangehaald3    ,o gij bruiden en
 bruidegoms1 mannen en vrouwen1 ik zeg u
 deze woorden3  ,leeft in nen geest2    
doet te zamen uw godsdienstige plichten 
in  zuiverheid van gedachte1 leeft met  
elkaar in waarheid en door deze  dingen 
zult gij zeker gelukkig worden4    ,ook 
het hebben van meer dan eene vrouw1 welk
 misbruik hier en daar  was ingeslopen  
en wel in dezen vorm1 dat men zijne     
vrouw wegzond  om eene andere te nemen1 
liet men niet onbestreden4 ,men wist1   
met  eenige moeite1 een wet te          
verkrijgen1 waarbij de ,parsi's in dezen
  met dezelfde straffen werden bedreigd 
als de ,engelsche onderdanen4    ,ook   
tegen de1 volgens ,indische zede        

gebruikelijke1 ook onder de ,parsi's    
ingeslopen kinderhuwelijken trad men op4
 ,en wel met zooveel succes1 dat  ze    
thans onder hen voornamelijk in ,bombay1
 bijna niet meer voorkomen4    ,zoo kwam
 er dus onder de ,parsi's meer          
belangstelling in hun oude  geloof4     
,evenwel1 men bleef geenszins bij de    
letter daarvan hangen4    ,onder den    
invloed van ,rahanumai1 de straks       
genoemde vereeniging1 kwam  men er toe1 
die oude geschriften meer opzettelijk te
 onderzoeken4 ,dit  leidde tot de       
volgende resultaten3 #aij    ,vele      
boeken1 tot nu toe voor kanoniek        
gehouden1 waren dit niet4 ,met          
uitzondering van de ,gatha's gaven de   
oude boeken niet weer de woorden  van   
,zarathustra1 noch van zijne leerlingen4
 ,verder3 de godsdienst  van            
,zarathustra werd uit een radicale      
hervorming geboren3 tegenover  het      
polythesme predikte deze den dienst van 
den grooten1 verhevenen  ,god als het   
begin en einde van den waren godsdienst4

 ,hij alleen was  de gever van alles4   
,de oude goden en geesten verwierp de   
profeet1 om  zich alleen tot ,god te    
richten4 ,u en u alleen1 sprak hij1 ziet
 het  oog mijner ziel4 ,het monothesme  
van ,zarathustra was ondubbelzinnig1    
eveneens zijne leer van maar eene vrouw 
te huwen4    ,de tegenwoordig ,parsi    
studenten houden vol dat1 de boeken van 
het  ,avesta 7behalve de ,gatha's7 door 
priesters zijn saamgevoegd1 die na den  
dood van ,zarathustra de oude geesten   
weer in eere herstelden1 zij het  ook in
 ondergeschikte positie3 die geesten1   
welke men onderstelde over  het water1  
het vuur1 de aarde en alle groote       
scheppingen der natuur te  regeeren4    
,ook maakten die priesters1 zoo leeren  
zij1 een ritueel en  ceremonin1 die voor
 hen het meest voordeelig waren4 ,voorts
 maakten  al de aanroepingen van        
verschillende geesten geen deel uit van 
den  godsdienst van ,zarathustra4       
,zij--de tegenwoordige beoefenaars der  
gewijde ,perzische                      

letterkunde--oordeelen dat de ,parsi's  
moeten terugkeeren tot den              
oorspronkelijken geestelijken1          
eenvoudigen1 zuiveren godsdienst der    
eerste tijden--en dat uit ,zarathustra's
 woorden volgt1 dat slechts  de eeuwige 
beginselen van de regeering van nen     
,god1 zuiverheid in  gedachten1 woorden 
en werken voor altijd bindend zijn4     
,alle gewoonten1  ritueel en ceremonin1 
aangenomen volgens tijdsomstandigheden1 
plaats  en beschaving1 kunnen veranderd 
worden1 naardat de stoffelijke en       
geestelijke behoeften der gemeenschap   
dit eischen4    ,daarop leggen de       
tegenwoordige leiders dan ook den vollen
  nadruk4 ,blijven zij dat doen1 dan kan
 zeker de betrekkelijk kleine  kring van
 ,parsi's in ,indi1 #hd1jjj op #bed     
millioen1 als zij waarlijk  strijdt voor
 waarheid1 gerechtigheid en deugd toch  
een in menig  opzicht heilzamen invloed 
uitoefenen4    ,en ook voor ons         
westerlingen--vaak zoo ver van natuur en
 waarheid  verwijderd--kan het niet     

anders dan gunstig werken om met den    
verhevenen1 en toch practischen         
godsdienst van ,zarathustra kennis  te  
maken4    ,trouwens1 de oude ,perzen    
behooren ook tot onze geestelijke       
voorouders3  hun leer van den duivel en 
de opstanding1 van het wereldgericht en 
de reiniging der boozen1 heeft door het 
,jodendom heen tot in het  ,christelijk 
denken zich een plaats verworven4       
,steeds klaarder komt  dit door de      
nieuwere onderzoekingen aan het licht4  
,doch hierop leggen wij nu niet den     
nadruk4 ,het leven des menschen een     
strijd tegen het booze1 waarin ,god hem 
ter zijde staat1 een strijd1  die goede 
vruchten moet en zal dragen1 het ware   
leven geen sombere  ascese1 maar ijverig
 arbeiden in de maatschappij3 geen dwaze
 verachting  van de wereld der zinnen1  
maar heiliging van al het aardsche in   
den  geest der gerechtigheid--zie1 dat  
zijn de onsterfelijke waarheden1  ons   
door ,zarathustra toegeroepen4 ,houden  
wij die in eere6                        

,,bibliographie4      ,g4 ,h4 ,lamers4  
,de wetenschap van den godsdienst4      
7,historisch deel71  in ,nieuwe         
,bijdragen voor ,godgeleerdheid en      
,wijsbegeerte deel ,,vii en  deel ,,ix4 
,p4 ,d4 ,chantepie de la ,saussaye4     
,lehrbuch der  ,religionsgeschichte4    
,freiburg #ahhg4 ,j4 ,c4 ,b4 ,mohr4     
,p4 ,d4 ,chantepie de la ,saussaye4     
,vier schetsen uit de                   
,godsdienstgeschiedenis4 ,utrecht4 ,c4  
,h4 ,e4 ,breijer #ahhc4    ,religious   
,systems of the ,world 7a collection of 
addresses74 ,london4 ,swan ,sonnenschein
  ,co4 #aija4    ,monier ,williams4     
,religious ,thought and ,life in ,india4
 ,part ,i4 ,vedism1  ,brahmanism and    
,hinduism4 ,london4 ,john ,murray4      
#ahhc4    ,h4 ,oldenberg4 ,buddha1 sein 
,leben1 seine ,lehre1 seine  ,gemeinde4 
,berlin4 ,w4 ,hertz4 #ahha4    ,t4 ,w4  
,rhys ,davids4 ,buddhism4 ,london #ahii4
 7,society for promoting  ,christian    
,knowledge74    ,a4 ,lillie4 ,buddha and
 ,buddhism4 ,edinburgh4 ,t4 ,clark4     

#aijj4    ,e4 ,arnold4 ,het licht van   
,azi1 vertaald door ,dr4 ,h4 ,meyboom4  
,amsterdam  #ahha4    ,h4 ,fielding4 ,de
 ziel van een volk4 7,het ,boeddhisme   
als volksgeloof  in ,burma7 vert4 door  
,f4 ,ortt4 's ,gravenhage4 ,drukkerij   
,vrede #aijj4    ,m4 von ,brandt4 ,die  
,chinesische ,philosophie und der       
,staatsconfucianismus4 ,stuttgart4      
,strecker  ,moser #ahih4    ,c4 ,p4     
,tiele4 ,geschiedenis van den           
,godsdienst in de oudheid4 ,deel ,,ii   
7de ,iranische volken74 ,amsterdam4 ,p4 
,n4 van ,kampen  ,zoon #ahie4    ,a4    
,brodbeck4 ,zoroaster4 ,leipzig4 ,w4    
,friedrich4 #ahic4    ,g4 de ,lafont4   
,les grandes religions 7le ,mazdesme74  
,paris ,chamuel #ahig4    ,f4 ,justi4   
,geschichte des alten ,persiens4        
,berlin4 ,g4 ,grote4 #ahgi4             
,,inhoud4                               
,bladz4    ,,voorrede                   
#a-d      ,het ,brahmanisme             
#e-cg    ,i4 ,het ,brahmanisme2 zijn    
oorsprong1 karakter en eigenaardigheden 

#e-ae        ,verhouding van            
,isralietischen en ,christelijken       
godsdienst      en van ,brahmanisme en  
,boeddhisme4--,panthestisch karakter    
van het ,brahmanisme1 bij polythestisch 
voorkomen4--,oorsprong      van het     
,brahmanisme4 ,stamland der oude        
,indirs1 hun goden en                   
godsvereering1 ,rishi's1 ,varuna1 ,agni1
 ,indra1 ,surya1 verwantschap      der  
goden4--,onsterfelijkheidsgeloof4       
,yama4--,kastenwezen4--,de              
,veda's4--,ontwikkeling1 van den        
,vedischen godsdienst onder de leiding  
der ,brahmanen1 waarde van het offer1   
zielsverhuizing4 ,atman1      ,brahma1  
het leven van den ,brahmaan als         
leerling1 huisvader en                  
kluizenaar4--,opkomst eener             
philosophisch-ascetische richting1 hoe  
deze zich met het volksgeloof verstond4 
,,ii4 ,brahmaansche godenleer en        
levensbeschouwing                       
#af-bh        ,brahmaansche godenleer1  
,brahma1 ,vishnoe en ,siva1 hun         

incarnaties1 karakter en                
vereering4--,esoterische opvatting van  
het ,brahmanisme4--,einddoel1 waarnaar  
men streeft4--,vedanta en               
,sankhya4--,ramayana en ,mahabharata1   
,valmiki1 ,visvamitra1 ,yayati4         
--,op den drempel van het ,boeddhisme4  
,,iii4 ,gezuiverd ,brahmanisme in den   
nieuweren tijd       7de ,brahmo-,samaj7
                                        
#bh-cg        ,vroegere pogingen tot    
hervorming4--,karakter der      nieuwere
 beweging4--,rammohun ,roy4--,zijn      
optreden tegen      de                  
afgoderij4--,strijd tegen               
weduwenverbranding4--,zijn      streven4
 ,verhouding tot het                    
,christendom4--,eeredienst4--,stichting 
der ,brahmo ,samaj4--,zijn              
dood4--,debendra-nath4--,zijn           
beginselverklaring4--,liturgie4--,verdee
ldheid4--,vier                          
grondbeginselen4--,voornaamste punten   
der leer4--,narain ,bose4--      ,keshab
 ,chander ,sen4--,zijn doel4--,zijn     

jeugd4--,toetreding tot de              
broederschap4--,zijn                    
radicalisme4--,sociale hervormingen1 die
 hij      voorstond4--,scheuring en     
vereeniging der meer vooruitstrevenden  
in een nieuwe                           
vereeniging4--,program4--,godsdienstoefe
ning4      --,mozoomdar4      ,het      
,boeddhisme                             
#ch-aed    ,i4 ,het leven van ,boeddha  
tot aan zijn openlijk optreden          
#ch-ed        ,het ,boeddhisme in het   
,brahmanisme voorbereid4--,zijn         
verspreiding4      --,zijn              
uiteenloopende opvatting4--,quaestie    
over het historische      der           
,boeddha-figuur4--,waarheid en          
verdichting gemengd4--,boeddha's        
geboorteplaats4--,wat over zijn jeugd   
vaststaat4--,zijn wonderbare            
geboorte4--,asita4--,de vier            
voorteekens4--,voorzorgen van zijn      
vader4--,de vier voorteekenen           
verschijnen4--,pogingen om de hoogere   
roeping van ,boeddha te                 

vernietigen4--,hemelgeesten sterken     
hem4--      ,hij ziet de verleidelijke  
vrouwen in haar ware                    
gestalte4--,geboorte      van           
,rahula4--,boeddha's strijd4--,zijn     
besluit4--,zijn vertrek4--,wat          
,mara hem voortoovert4--,boeddha bij de 
kluizenaars4--,in 't woud4--      ,einde
 zijner zelfkastijding4--,zijn vijf     
leerlingen verlaten hem4--      ,zijn   
strijd en overwinning onder den         
,bo-boom4--,zijn verlichting4           
--,aarzeling om de leer te prediken4    
,,ii4 ,boeddha als prediker van den weg 
des heils                     #ed-hg    
,boeddha in het wildpark bij            
,benares4--,de vijf vroegere leerlingen4
      --,prediking van de vier heilige  
waarheden en van het achtvoudig         
pad4--,bekeering der vijf asceten4--,van
 ,bimbisara4--,van ,sariputta      en   
,mogallana4--,verzet des volks tegen de 
,boeddhistische ascese4      --,boeddha 
ontmoet zijn vader4--,ziet ,yaodhara    
terug4--,boeddha in      zijn           

dagelijksch leven4--,gelijkheid in den  
kring der leerlingen4      --,velen van 
hen zijn aanzienlijken4--,sunita1       
leerling uit geringen                   
stand4--,boeddhisme een democratische   
beweging8--,ananda1 de meest            
geliefde leerling4--,devadatta1 de      
verrader4--,leekenvrienden en           
vriendinnen4--,visakha4--,haar zorg voor
 monniken en nonnen4--      ,boeddha's  
denkbeelden over de vrouw4--,gesprek    
daarover met ,ananda      --,nonnen     
minder dan monniken geacht4--,boeddha's 
strijd tegen de                         
,brahmanen4--,boeddha over het          
offeren4--,boeddha tegen                
zelfkastijding4--,boeddha geen          
vrijdenker of athest4--                 
,getuigenissen daarover4--,boeddha's    
gesprek met ,vasettha over de           
vereeniging met ,brahma4--,boeddha en de
 schoone zondares4--,de                 
vergeldingsleer                         
7,karma74--,aantrekkelijkheid van       
,boeddha's persoon3      zijn figuur    

geen schepping der                      
verbeelding4--,boeddhistische           
spreuken4--,boeddha's laatste           
levensdagen en dood4    ,,iii4          
,boeddha's onderwijs1 ,boeddhistische   
redenen en gelijkenissen #hg-aaa        
,waarde in het ,boeddhisme aan de leer  
gehecht4--,boeddha's      onderwijs     
vooral tot het verstand gericht4--,rede 
over den gloed      der zinnen4 ,voor   
niet-ingewijden opklimming van af het   
eenvoudige      tot het                 
hoogere4--,onderricht door vragen3      
gesprek met ,sona1--      ,gelijkenis   
van den waren en verkeerden             
weg4--,gelijkenis van de                
vergeving4--,gelijkenis van den         
godloochenaar4--,gelijkenis van         
,kisagotami4--,geschiedenis van prins   
,kunala4--,boeddha op een               
huwelijksfeest4--,geschiedenis van het  
meisje ,bhadra4--,koning                
,wessantara4--,koning ,bambadat4--,de   
hongerige hond4--,boeddha als           
vredestichter4--,de verloren zoon4--,de 

vrouw aan de bron4--      ,geschiedenis 
van ,vasavadatta4--,gelijkenis van het  
brandend huis4      --,gesprek met      
,rahula over valschheid4    ,,iv4       
,hoofdpunten van ,boeddha's leer        
#aaa-aai        ,hoofdzaak3 bevrijding  
van het lijden4--,schildering der       
,samsara4      --,er is echter          
verlossing4--,stemming der ,boeddhisten 
in leven en      sterven4--,dorst de    
oorzaak van het lijden4--,hoe ,boeddha  
de      zielsverhuizing opvatte8--,hoe  
,nirvana8--,de ketterij van ,yamaka3    
conclusie4    ,v4 ,de weg des heils     
#aai-abd        ,stations op den weg des
 heils4--,rechtschapenheid4--,de vijf   
geboden4--,geestelijke oefening in      
welwillendheid4--,bekeering      van    
,roja4--,geschiedenis van               
,sama4--,beheersching der zinnen4--     
,opmerkzaamheid4--,mara1 zijne          
verzoeking van ,boeddha4--,gelijkenis   
van den schildpad4--,voorsmaak van het  
hoogste heil hier op aarde3             
extase4--,boeddha's persoon op den      

achtergrond4    ,,vi4 ,het ,boeddhisme  
in de praktijk                          
#abd-aci        ,boeddhistische monniken
 geen tusschenpersonen tusschen hemel en
      aarde4--,geen hirarchie4--,wie van
 de 7monniken7 gemeente zijn            
uitgesloten4--,opname als monnik        
7,pabbaja en ,upasampada74--,de         
vier gestrenge regelen4--,de vier groote
 verboden4--,gelofte niet      voor     
altijd4--,goede daarin4--,tucht van het 
publiek4--,dagelijksch      leven der   
monniken4--,onderricht der              
jeugd4--,aanzien1 waarin      zij       
staan4--,biechtsamenkomsten4--,biechtfor
mule 7,patimokha74--,de                 
regentijd4--,hoe die werd doorgebracht  
in de oudheid4--,hoe thans      in      
,birma4--,in ,ceylon4--,voorlezing op   
,zondag uit de ,h4 ,s4--,vier           
heilige plaatsen4--,boeddhistische      
nonnen4--,haar onderworpenheid      aan 
de monniken4--,de vrouwen tegenover     
,boeddha's leer4--,haar                 
gebed4--,boeddhistische leeken4--,hun   

levensopvatting4 --,afkeer      van den 
oorlog4--,individueele op den           
voorgrond4--,opvattingen over           
vergelding en boete4--,hoe zij staan    
tegenover den dood4--      ,waardeering 
der ,boeddhistische leer4    ,,vii4 ,de 
voortgang en ontwikkeling van het       
,boeddhisme             #aci-adi        
,hoofdpunten1 hierbij te                
bespreken4--,oude concilie's4--,van     
,rajagriha1 ,vaisali1                   
,patna4--,aoka4--,zijn                  
opschriften4--,aoka's      hervormingen 
op godsdienstig en maatschappelijk      
gebied4--,zijn      liefde voor den     
innerlijken godsdienst4--,zijn afkeer   
van den      oorlog4--,bescherming van  
dieren4--,zorg voor kranke menschen en  
dieren4--,bepalingen ten gunste der     
monniken4--,het leven der      monniken 
in zijn dagen4--,godsdienstige          
feesten4--,zendelingen4                 
--,stupa's4--,concilie van ,patna       
7#bdd74--;,heilige teksten4--,drie      
,pitaka's4    ,,viii4 ,uitbreiding en   

ontaarding van het ,boeddhisme          
#adi-aed        ,uitbreiding over       
,ceylon1 ,birma enz4--,ondergang in     
,indi4--,oorzaken      daarvan4--,het   
,boeddhisme in ,tibet4--,overeenkomst   
met het                                 
,roomsch-,catholicisme4--,beschrijving  
eener godsdienstoefening in de          
kathedraal van ,lhassa4--,slot4      ,de
 ,chineesche philosophie                
#aee-bde    ,i4 ,inleiding              
#aee-aeh       ,hoofddoel van deze      
uiteenzetting4--,het oude en            
standvastige der     ,chineesche        
beschaving4--,de twee hoofdrichtingen   
der ,chineesche                         
philosophie4--,strijd van ,confucianisme
 en ,taosme4--,overwinning     van      
,confucius4--,vreemde invloeden in het  
,confucianisme zelf4--,wat     aan het  
,confucianisme het overwicht            
gaf4--,oud-,chineesche                  
wijsgeer-profeten4--,keizer ,wuwang     
7#aaaj v4 ,c47--,zijn fout4    ,,ii4    
,confucius1 zijn leven en leer          

#aeg-agh       ,zijn geboorte1 naam1    
familie4--,zijn jeugd en                
huwelijk4--,bekleedt     verschillende  
betrekkingen4--,zijn roem4--,confucius' 
vlucht uit     ,lu4--,keert             
terug4--,wordt beambte der stad         
,chungtu4--,klimt ten     slotte tot    
minister van justitie op4--,valt in     
ongenade4--,in     ballingschap4--,in   
#dhc in ,lu terug4--,zijn dood en       
laatste     woorden4--,eerst lang na    
zijn dood in eere4--,ten slotte         
afzonderlijke tempels voor hem4--,ook   
thans bij de ,mandschoe     regeering   
zeer geerd4--,confucius' leer niet      
nieuw4--,stelde     het ordelijke1      
regelmatige op den voorgrond4--,afkeer  
van bespiegeling over 's menschen       
toekomst4--,confucius'     nauwgezetheid
 en vormelijkheid4--,welken indruk wij  
van zijn     persoon krijgen4--,zijn    
ontmoeting met ,lao-tsze4--,oordeel van 
,taostische werklieden4--,confucius en  
de roover ,kih4--,oordeel     van       
,wang-,chung4--,oordeel zijner          

leerlingen4--,confucius kind van        
zijn tijd en volk4--,kritiek van zijn   
leerling ,tsze lu4--,zijn     grief1 dat
 hij miskend werd4--,zijn               
zwakheid4--,zijn leer der               
wederkeerigheid4--,zichzelf en anderen  
opvoeden4--,opvatting     van           
gehoorzaamheid4--,kinderlijke liefde    
begin van alle     deugd4--,aanprijzing 
van zelfopvoeding4--,goed voorbeeld     
geven4--,zijn     ware natuur           
volgen4--,harmonie bewaren4--,anderen   
behandelen1 zooals     men zelf         
behandeld wil zijn4--,ideaal van den    
wijze4--,fouten     zoeken in           
zichzelf4--,de vijf wederkeerige        
plichten4--,de drie                     
eigenschappen4--,waardoor zij           
uitgeoefend worden4--,negen regels      
voor de beheerschers des rijks4--,vorm1 
waarin ,confucius zijne leer     kleedt 
ook niet oorspronkelijk4--,wat          
,confucius eens op een beeld     las in 
#eag v4 ,chr4--,verval van ,confucius'  
leer na zijn dood4    ,,iii4 ,mencius   

#agh-aij       ,zijn jeugd4--,zorg      
zijner moeder4--,zijn                   
leerjaren4--,leeraar4--,politiek        
hervormer4--,mencius'                   
ontgoocheling4--,ambteloos              
burger4--,zijn                          
dood4--,canonisatie4--,verschillend     
karakter van ,confucius en              
,mencius4--,mencius' strijd tegen       
,cynici en ,mihisten4--,mencius'        
democratie4--,zijn erkenning van de     
waarde der ,chineesche                  
beschaving4--,zijn leer der             
voorbeschikking4--,acht den     mensch  
van nature goed4--,leer van ,han y en   
,chu hi over 's     menschen            
natuur4--,de vijf en de drie dingen1 in 
strijd met     de kinderlijke           
liefde4--,mencius tegenover de secte van
 ,shin     nung4--,erkent de waarde van 
elken heilzamen arbeid1 vooral     van  
dien des wijzen4--,zijn vijf eischen ten
 opzichte van het                       
staatsbestuur4--,komt op tegen          
uitbuiting des volks4--,zijn strijd     

tegen ,mih ti's leer der algemeene      
liefde4--,leer van ,mih ti4--,hoe       
,mencius dit systeem                    
omverwierp4--,mencius' strijd tegen den 
,taost     ,yang ,chu                   
7pessimist74--,mencius' leer over de    
hartstocht4--,verwante     denkbeelden  
bij den psycholoog ,ribot4    ,,iv4 ,lao
 tsze                                   
#aij-bjb       ,zijn geboorte4--,latere 
verdichtselen daarover4--,zijn werk ,tao
     teh king4 ,ook ,lao tsze slechts   
bewaarder der oude leer4--,het          
,tao4--,wat daaronder te                
verstaan8--,iets                        
onpersoonlijks4--,getuigenis     van    
,lao tsze1 van ,huai nan tsze4--,tao de 
natuur 7natura     naturans74--,taosten 
over de wording van het heelal 7,chwang 
tsze74--,vergeleken met hedendaagsche   
beweringen4--,uitspraak van     ,lieh   
tsze over ,tao als het                  
ongeschapene4--,verhouding van ,tao en  
,god4--,evolutie door de ,taosten       
erkend4--,plaats van den mensch in      

het heelal volgens het                  
,taosme4--,beschouwing van den          
dood4--,van 's     menschen             
roeping4--,de hemelsche natuur te       
volgen4--,niet actief     zijn4--,hoe   
dit leidde tot ander politiek en sociaal
 optreden dan     van ,confucius en de  
zijnen4--,lao tsze prijst rust en       
nederigheid     aan4--,overeenkomst met 
,confucius in lof der oudheid en afkeer 
van     druk4--,lao tsze wil weinig     
regeeren4-- ,hoe hij de ontaarding der  
regeering schetst4--,zijn               
regeeringsideaal4-- ,zijn aanprijzing   
van     rust4--,droefgeestig beeld van  
zijn eigen persoon4    ,v4 ,chwang tsze1
 ,lieh tsze1 ,yang ,chu en de ontaarding
 van het     ,taosme                    
#bjb-bae       ,chwang tsze en de vorst 
van ,tsu4--,hoe hij begraven wilde      
worden4--,valt ,confucius en diens leer 
scherp aan4--,waarschuwing     tegen    
acht gebreken en vier fouten4--,keurt af
 ,confucius'     rusteloosheid en       
bemoeizucht met anderen4--,gispt de     

veeleischendheid der tegenwoordige      
heerschers4--,chwang tsze     over den  
dood4--,chwang tsze en de               
schedel4--,zijn besef van het           
onbevredigende des levens4--,lieh       
tsze4--,het betrekkelijke der kennis    
7de krankzinnige74--,de man uit ,yin    
7het vergankelijke74--,tchung     lu    
tsi1 de man uit ,ki en ,lieh tsze       
spreken over het vergaan der            
wereld4--,lieh tsze over leven en dood  
7het doodshoofd74--,yang     ,chu4--,het
 korte leven dat zooveel droefs         
heeft4--,onbezorgd                      
genieten4--,keizer ,muh en de           
,magir4--,keizer ,tsin ,shi ,wang ,ti   
geeft     zich aan ,taostische kunsten  
over4--,de ,taostische doktoren der     
rede en het bijgeloof4--,de ,taostische 
paus4--,invloed van het     ,taosme op  
het volk4    ,,vi4 ,de geleerden        
tegenover ,taosme en ,boeddhisme        
#bae-bbg       ,argumenten van          
weerszijden gebezigd4--,het onbloedige  
der     vervolgingen4--,boeddhistische  

wijsbegeerte ten slotte zelfs     in de 
zedeleer der geleerden                  
ingedrongen4--,oud en nieuw             
,confucianisme4--,het heilige edict     
7tegenover ,tao en ,boeddha74--,het     
groote plan van ,ho en de rol van       
,loh4--,reactie tegen het     inkruipen 
van ,taostische en ,boeddhistische      
leeringen in het                        
,confucianisme4--,de ,mandschoe         
regeering en het ,confucianisme4--,het  
heilige edict1 overwegingen1            
afkondiging1 indeeling1 verklaringen1   
pogingen om het populair te             
maken4--,zijn #af sententin4--,waarde   
van het                                 
,staats-,confucianisme4--,schaduwzijde4 
,,vii4 ,de klassieke boeken der         
,chineezen                              
#bbg-bdc       ,de vijf groote en de    
vier kleine klassieken4--,de dertien    
klassieke werken4--,nog drie andere     
klassieken4--,geijkte                   
verklaringen4--,i-king4--,shu-king4--,sh
i-king4--,chau-li4--,i-li4--            

,li-ki4--,chun ,chiu4--,lun-y4--,de     
werken van ,mencius4--,hsiao-king4      
--,het wonderboek                       
,urhya4--,tahio4--,chung-yung4--,tshu-sh
u4--,kung     tsze kia yu4       ,werken
 der ,taosten3 ,tao teh                 
king4--,commentaren4--,kwan yin         
tsze4--,werken van ,lieh tsze en ,chwang
 tsze4--,liu ,ngan 7,huai     nan tsze74
       ,oorzaken der gapingen in de     
klassieke literatuur4--,vernietiging    
der boeken door de dynastie             
,tsin4--,voorstelling van ,sze ma       
tsien4--,latere                         
bibliotheek-rampen4--,verdienste der    
,chineesche                             
geleerden4--,vervalschingen4--,schade in
 den nieuwen tijd4--,slecht             
onderhoud der bibliotheken4--,de ijver  
der ,chineesche letterkundigen     te   
prijzen4--,besluit4      ,het ,mazdesme 
#bdd-bgh    ,i4 ,inleiding              
#bdd-bdh       ,tegenstelling van den   
,indischen en den oud-,perzischen       
godsdienst4--,toch beiden uit n         

stam4--,moeilijkheid om     het         
,mazdesme te                            
beschrijven4--,zend-,avesta4--,zoroaster
1     historisch8--,anquetil du ,perron 
en het ,zend-,avesta4--,de drie         
phasen van het ,mazdesme4--,alexander de
 ,groote4--,de ,sassaniden     7#bbf-fcf
 n4 ,c474--,wat van de oude literatuur  
is gebleven4--,de     ,gatha's1         
vertegenwoordigen oudste                
phase4--,gemeenschappelijke goden     en
 vereering bij de voorvaderen van       
,indirs en ,perzen4--,waardoor     later
 zooveel verschil8--,karakter der       
,zarathustrische hervorming4    ,,ii4   
,het ,mazdisme der ,gatha's             
#bdh-bed       ,verhevenheid van ,ahura 
,mazda4--,de goede geniussen1 die hij   
den mensch schenkt4--,bescherming van de
 koe1 opgedragen     aan                
,zoroaster4--,oude kosmogonische        
mythe4--,de aarde als de                
gavenschenkende koe4--,mazda als de     
,alwetende1 nige ,god4--,mazda's        
trawanten 7geniussen74--,gematigd       

dualisme4--,de daeva's4--,lot     van   
goeden en boozen4--,eindoordeel4--,hoe  
,mazda moet worden                      
gediend4--,landbouw en huwelijk in hooge
 eere4--,geen zachtheid     tegenover   
den vijand4--,offeren4--,gewijde        
spreuken4    ,,iii4 ,het ,mazdesme      
volgens het jongere ,avesta             
#bed-bga       ,waarom en hoe zooveel   
van het oude volksgeloof weer in     den
 nieuwen godsdienst kwam4--,de          
,amesa-,spenta's1 meer                  
zelfstandig4--,sraosa4--,ahuna          
vairya4--,de rechtvaardigste            
rechtvaardigheid en het                 
hemellicht4--,strijd om het             
hemellicht4--,atar1 god van het         
vuur4--,apam ,napat4--,het              
hemelvuur4--,anahita4--,zon1 maan en    
sterren4--,planeten als vijandig        
beschouwd4--,tistrya                    
7,sirius74--,asi4--,haoma4--,de roes van
 den                                    
onsterfelijkheidsdrank4--,mithra4--,de  
fravasi's4--,anro mainyu en     de booze

 geesten4--,anro mainyu en              
,zarathustra4--,de helpers van den      
booze4--,de mensch tusschen ,mazda en   
,anro mainyu in4--,voorstelling         
omtrent heelal en aarde4--,de eeuwigheid
 van ,mazda's                           
schepping4--,voorstelling der           
schepping4--,des menschen levenstaak    
en dood4--,het toekomstig leven van     
goeden en boozen4 ,de voleinding     der
 wereld4--,de drie ,heilanden4--,anro   
mainyu's nederlaag4--,de                
priesters4--,de eeredienst4--,het haoma 
offer4--,de vuurdienst4--,de            
godsdienst in het                       
leven4--,landbouw4--,heilige en onreine 
plaatsen4--,tegen ascese4--,i,jverige   
arbeid4--,eerlijkheid4--,tegen          
ontucht4--,reinheidseischen4--,heilighei
d van vuur1 aarde en     water4--,de    
dierenwereld4--,plicht tegenover reine  
en onreine     dieren4--,innerlijke     
reinheid4--,straffen4--,geestelijke     
straffen4    ,,iv4 ,het hervormde       
,mazdesme der tegenwoordige ,parsi's    

#bgb-bgh       ,uitgeweken ,perzen in   
,indi4--,welke twee punten van hun      
geloof     zij vasthielden4--,wat hen   
wakker maakte4--,strijd met het         
,christendom4--,nieuwe ,zarathustrische 
catechismus4--,dabadha                  
,naoroja4--,scholen4--,lezingen4--,weekb
lad4--,vereeniging4--,verheffing     der
 vrouw4--,tegen                         
kinder-huwelijk4--,resultaat omtrent de 
gewijde     boeken4--,beteekenis van het
 ,parsisme4                             
,,aanteekeningen      #a ,m4 von        
,brandt1 ,die ,chinesische philosophie  
und der  ,staatsconfucianismus4         
,stuttgart #ahih4    #b ,bij ,indische  
of ,zend woorden heb ik de lettergrepen1
 die1 waar  onze ,hollandsche opvatting 
anders zou doen vermoeden1 lang moeten  
worden uitgesproken1 door een liggend   
streepje gekenmerkt bv4 ,surya1         
,ramayana enz4 ,korte lettergrepen zijn1
 waar noodig door breve  aangewezen1 bv4
 ,brahma4    #c ,uit de ,atharva4 ,veta4
 ,,iv4 #af4    #d ,die afscheiding was  

en is voor een goed deel nog van dien   
aard dat  personen van hoogere caste    
geen huwelijk met die van een lagere    
mogen  aangaan4 ,de ongelukkige paria1  
die uit een onwettige vereeniging van   
personen van verschillende caste wordt  
geboren1 is het uitvaagsel  der         
,indische maatschappij4 ,de ,brahmanen  
en ,kshatrya's staan als  tweemaal      
geborenen bovenaan4    #e ,wij zullen   
echter straks zien1 dat er ook in het   
,brahmanisme een  thestische strooming  
was en nog is4    #f ,man der laagste   
caste4    #g ,zie blz4 #i4    #h ,een   
secte1 eenigszins aan het ,boeddhisme   
verwant4    #i ,het thesme stelt1       
tegenover het panthesme1 het zelfstandig
  bestaan van ,god1 diens               
persoonlijkheid1 op den voorgrond4      
#aj ,essai sur la legende du ,buddha4   
,paris #ahge4    #aa ,vleeschwording der
 godheid1 m4 a4 w4 die teekenen zouden  
toonen  dat hij een vleeschwording der  
godheid was4    #ab ,een bekend         
,boeddhistisch geschrift4    #ac ,m4 a4 

w4 een der vroegere openbaringen van de 
godheid4    #ad ,god des doods1 zie     
,brahmanisme op blz4 #i4    #ae ,de vijf
 gehechtheden1 hiermede worden bedoeld3 
lichamelijkheid1  gewaarwordingen1      
voorstellingen1 neigingen en bewustzijn4
 ,de  bedoeling van dezen eenigszins    
duisteren zin1 uit ,boeddhistische      
teksten ontleend1 is waarschijnlijk3    
waar men de vijf gehechtheden  heeft    
achtergelaten zal geen ouderdom1 ziekte 
of dood zijn4 ,waar men  dus verheven is
 boven strijd en moeite4    #af ,amrita1
 letterlijk3 levensdrank4    #ag        
,rishi's1 zie ,brahmanisme blz4 #h4     
#ah ,jina  iemand1 die zijn lagere      
natuur bedwingt4    #ai ,dit ziet op    
vroegere levens van den ,boeddha4    #bj
 ,de boom1 waaronder ,boeddha tot het   
ware inzicht kwam4    #ba  ,levensdrank 
onsterfelijk4    #bb ,jaarlijks stierf  
de zonnegod als zonnepaard 7ons         
sterrenbeeld  aries  de ram7 om volgens 
de ,indirs alle vleesch te redden4      
,vandaar  ook het paardenoffer4    #bc  

,m4 a4 w43 ,wat is de oorzaak der       
wedergeboorte8    #bd ,m4 a4 w43 ,waar  
de begeerte is gedood1 daar wordt men   
van  wedergeboorte verlost4    #be      
,mahavagga ,i4 #e4 #b enz4    #bf       
,teeken van eerbied4    #bg ,zie blz4   
#ej4    #bh ,mahavagga ,i4 #f4 #aj4     
#bi ,voleindigde1 titel waarmee ,boeddha
 zichzelf noemde1 evenals  ,jezus sprak 
van de ,zoon des ,menschen4    #cj      
,nirvana een woord over welks beteekenis
 veel verschil is4 ,de  ,boeddhisten    
duiden er het hoogste heil mee aan1 dat 
boven alle lust  is verheven4    #ca    
,hiermee worden bedoeld de vijf         
elementen1 waaruit volgens het          
,boeddhisme de menschelijke             
persoonlijkheid bestaat4 ,zij worden ook
 wel  genoemd de vijf ,skandha's1 en    
zijn3 lichamelijkheid1 gewaarwordingen1 
voorstellingen1 neigingen en bewustzijn4
    #cb ,in den zin van begeerte4    #cc
 ,hernieuwd bestaan4    #cd ,een geijkte
 formule zijn deze woorden ook thans nog
 in het  ,boeddhisme4    #ce ,feitelijk 

vormen de ,boeddhisten1 zooals wij nader
 zien zullen  een monnikengemeente1 doch
 ook als leek kon men den verlichte     
eeren  en hem volgen op een afstand4    
#cf ,asceet4    #cg ,men zie op blz4 #ea
 en #eb ,boeddha's bespiegeling onder   
den ,bo-boom4    #ch getiteld3 ,de vraag
 van ,upatisa 7een andere naam voor     
,sariputta47    #ci ,sanjaya's          
leerlingen4    #dj ,rishi's1 zie over   
hen blz4 #h4    #da ,volgens het        
,boeddhistische geschrift ,dhamma pada1 
een  verzameling1 grootendeels van      
spreuken4    #db ,jataka3 d4 w4 z4      
verhalen over vroegere levens4    #dc   
,de leer1 de wet4    #dd ,de            
,boeddhistische monniken hadden en      
hebben haar en baard  afgeschoren4      
#de ,de oudste naam der ,boeddhisten4   
#df ,dat later het ,boeddhisme de       
verdrukten hielp verlossen1 zullen  wij 
zien als wij over koning ,aoka handelen4
    #dg ,zie blz4 #fc4    #dh d4 i4     
kloosters4    #di ,zie bladz4 #eh4      
#ej ,het verhaal over ,visakha in       

,mahavagga4 ,,viii4 #ae4    #ea ,maha   
,prajapati4    #eb ,deze aanhaling      
zoowel als het thans volgend verhaal    
naar ,digka  ,nikaya4    #ec ,h4        
,fielding4 ,de ziel van een volk4 7,het 
,boeddhisme als volksgeloof  in ,burma74
 vertaald door ,f4 ,ortt4 's-,gravenh4  
#aijj4    #ed ,volgens ,anguttara       
,nikaya4    #ee ,zie blz4 #ef4    #ef   
,een ,cingaleesch ,boeddhistisch        
geschrift4    #eg ,dit is de            
waarschijnlijke afwerking van dezen niet
 afloopenden  zin4    #eh ,de hooge     
verlichting in de rede4    #ei ,ook     
,prof4 ,rhys ,davis1 die overigens      
daartoe wel geneigd is1  erkent het     
geloof der oude ,boeddhisten in een     
bovennatuurlijke  kennis1 ,abhinna1 en  
bovenzinnelijke vermogens1 ,iddhi4 ,men 
zie zijn  ,buddhism4 #ahii4 pag4 #agd4  
#fj ,hier wordt geteekend de kracht van 
vriendelijke gedachten1 ook             
tegenwoordig wel bekend1 waarop wij     
wellicht later nog terugkomen4 ,men  zie
 ook blz4 #gf4    #fa ,dhammapada4      

#fb ,dhammapada4    #fc ,het licht van  
,azi4 vert4 door  ,dr4 ,h4 ,u4 ,meyboom4
 ,amsterdam4 #ahha4 blz4 #aff1 #afg4    
#fd ,zie bladz4 #agb4 a4 w4    #fe      
,bhikshu  bedelaar1 ,muni  zwijgende1   
omdat de monniken zwijgend  rondgingen  
met hun aalmoezenschaal4    #ff         
,chineesch spreekwoord4    #fg ,de boven
 aangehaalde spreuken zijn aan          
verschillende  ,boeddhistische          
geschriften ontleend4    #fh ,uit       
,mahavagga1 deze rede zou gericht zijn  
tot de duizend  kluizenaars van         
,uruvela4    #fi ,men vergelijke ook op 
blz4 #ga het gesprek met een ,brahmaan  
over  het ware offer4    #gj ,uit       
,mahavagga4    #ga ,uit ,doedha-vitakha 
,sutta4    #gb ,naar het water4    #gc  
,chineesche uitdrukking voor ,nirvana4  
#gd ,soort van vergiftige slang4    #ge 
,een soort vogel4    #gf ,of ,iddhi     
door haar in verrukking van zinnen te   
brengen4    #gg ,letterlijk3 oud man1   
een soort ,boeddhistische heilige4      
#gh ,vrouwenverblijf4    #gi ,indische  

wetboek van voor-,boeddhistischen       
oorsprong4 ,thans  o4a4 nog in ,birma   
geerd4    #hj ,lieden die tot geen caste
 behooren1 dus verachtten in de         
maatschappij4    #ha ,soort             
muziekinstrument4    #hb ,goudstukken4  
#hc nl4 ,boeddha1 ,dharma1 ,sangha3 de  
verlichte1 de leer1 de gemeente4    #hd 
,mahayana1 groote overtocht1 ,hinayana1 
kleine overtocht4 ,alzoo  heeten de twee
 scholen1 waarin het oorspronkelijke    
,boeddhisme zich  splitste en die beiden
 hun eigenaardige opvattingen en        
litteratuur  bezaten4    #he ,aoka was  
koning over een deel van ,indi in de    
#c;e eeuw voor  ,christus4    #hf ,rahat
 of ,arahat3 een1 die niet meer wederom 
geboren behoeft  te worden4    #hg ,zie 
pag4 #ef4    #hh ,samyuttaka ,nikaya4   
#hi ,zie ,h4 ,fielding4 ,de ziel van een
 volk1 vertaald door  ,f4 ,ortt4        
,drukkerij ,vrede 's-,gravenh4 #aijj4   
#ij ,vgl4 blz4 #aab4    #ia ,dit ,atman 
beschouwen zij als ,brahma in den       
mensch1 het goddelijke  in ons1 vgl4    

blz4 #ab1 #ac4    #ib n4l4 diegenen1 die
 als ,makhali ,gosala1 zie blz4 #gd1    
gelooven  dat het ik1 na een aantal     
zielsverhuizingen doorgemaakt te hebben1
  't zij goed of boos1 in den dood      
ondergaat4    #ic ,milinda is de        
,grieksche koning ,menander1 die        
ongeveer #ajj jaar  voor ,christus      
leefde en ,indi aan zich onderwierp4    
#id ,zie blz4 #ie enz4    #ie ,uit      
,dhammapada4    #if ,cariya ,pitaka4    
,,iii4 #ae4    #ig ,m4 a4 w4 naar alle  
vier de windstreken1 zie blz4 #gh1 waar 
hetzelfde onderwerp wordt aangeroerd4   
#ih ,cullavagga4 ,,vii4 #c4ab4    #ii   
,zie blz4 #ajj1 #aja4    #ajj ,kant     
verhaalt dat hij door deze voortgezette 
oefening deelen  van zijn lichaam1 die  
anders niet onder de heerschappij van   
zijn  geest stonden1 kon beheerschen4   
#aja ,samyuttaka ,nikaya4 vol4 ,i fol4  
gha4    #ajb ,ook dit verhaal naar      
,samyuttaka ,nikaya4 vol4 ,,ii4 fol4 ja4
    #ajc ,blz4 #cbd4 a4 w4    #ajd ,geen
 slangendemon in menschengedaante4      

#aje ,een der oudere monniken1 die hem  
voordraagt4    #ajf ,waarschijnlijk     
vertoefden de oudste volgelingen vooral 
onder  boomen2 doch ook tegenwoordig    
zijn de kloosters altijd met boomen     
omgeven4    #ajg ,zeer kleine munt4     
#ajh ,m4 a4 w4 zich beroemen op zijn    
liefde tot een eenzaam1  bespiegelend   
leven4    #aji ,de ziel van een volk    
blz4 #age4    #aaj ,waarbij een monnik  
uit de heilige boeken voorleest4    #aaa
 ,pitaka's  korven1 de drie heilige     
boekverzamelingen der  zuidelijke       
,boeddhisten1 waarvan het eerste handelt
 over ,vinaya 7de  orde74 ,het tweede   
over ,dharma 7de leer71 het derde over  
,abhidharma 7het  geloof74 ,ieder dier  
afdeelingen bestaat uit tal van         
geschriften4 ,vele  zijn uitgegeven en  
vertaald in de verzameling ,sacred books
 of  the ,east4    #aab ,vlg4 op bl4 #gj
 het gesprek met ,ananda4    #aac       
,cullavagga ,,xi4 #d4    #aad a4 w4 blz4
 #ag4    #aae ,zie blz4 #aai4    #aaf   
,fielding a4 w4 blz4 #ajh en volg4      

#aag ,naam1 dien ,aoka droeg4    #aah   
,grafteeken1 gedenkteeken4    #aai ,de  
bedoeling schijnt te zijn dat deze      
boomen 's nachts de  monniken tot       
toevlucht zullen strekken4    #abj ,over
 het laatstgenoemde zie bl4 #aji-aaa van
 dit werk4 ,upatishya  of ,upatissa is  
een andere naam voor ,sariputta1 zie    
blz4 #eh en #ei4    #aba ,waarschijnlijk
 waren er ook olifanten bij1 die worden 
heel wat  ouder dan menschen4    #abb   
,zie blz4 #aah en #aai4    #abc         
,woorden1 die ,boeddha zou geuit hebben1
 toen hem onder den  ,boddhiboom de     
verlichting ten deel viel4    #abd ,zie 
blz4 #abf4    #abe deze zijn3 #a geen   
leven vernietigen4 #b niet stelen4 #c   
zich  voor onreinheid wachten4 #d niet  
liegen4 #e geen bedwelmende dranken     
gebruiken4 #f niet op verboden tijden   
eten4 #g van dansen1 zingen1  muziek en 
tooneelvoorstellingen zich onthouden4 #h
 geen kransen1  parfumerien1 zalven of  
sieraden gebruiken4 #i geen hoog of     
breed bed  gebruiken4 #aj geen goud en  

zilver aannemen4    #abf ,vragen1 het   
ontstaan der wereld betreffende4    #abg
 ,toch had ook deze wijsheid1 gelijk wij
 zien zullen1 een  metaphysischen       
grondslag4 ,goed staatsburger zijn      
behoort ook tot  het opvolgen van 's    
hemels ordeningen4    #abh ,daar is     
thans nog de groote tempel ter eere van 
,confucius1  waar den heiligen ouden    
wijze geschenken worden gebracht4       
#abi ,wij vergeten daarbij echter het   
woord niet1 dat niemand groot  is voor  
zijn kamerdienaar4    #acj ,mannen van  
rang dragen twee zwaarden4    #aca      
,hsiao-king4    #acb ,tahio4    #acc    
,chung yung4    #acd ,daarom offeren ook
 gesnedenen1 die in hun jeugd door de   
ouders  verkocht zijn om hen te laten   
ontmannen1 aan de gestorven ouders niet1
  daar dezen hun de vervulling van den  
plicht der kinderlijke liefde           
onmogelijk gemaakt hebben4 ,volwassenen1
 die zichzelf voor dit doel  verkocht   
hebben1 brengen die offers wel3 evenals 
de ,boeddhistische  7uiteraard          

ongehuwde7 priesters4    #ace ,de       
,cynici vormden een wijsgeerige school  
in het oude  ,griekenland4 ,zij         
versmaadden alle beschaving en trachtten
 naar den  grootsten eenvoud3 men denke 
aan ,diogenes en zijn ton6    #acf      
,diogenes leefde in de #d;e eeuw v4 ,c4 
,van hem is bekend dat hij den          
strengsten eenvoud betrachtte3 een ton  
was zijn woning4 ,van ,alexander  den   
,groote vroeg hij als gunst slechts dat 
de vorst wat op zijde zou  gaan om hem  
niet te berooven van 't genot van den   
zonneschijn4    #acg ,zie blz4 #afe4    
#ach vgl4 ,ev4 n4 ,johannes1 hfdst4 ,i4 
#aci ,jehovah4 ,een juistere uitspraak  
is ,jahve4    #adj ,zie blz4 #agf enz4  
#ada ,wij zouden hier eerder bemoeizucht
 verwachten4    #adb of liever          
,boeddhistisch in den geest van den     
grooten overtocht1  het latere1         
sceptische ,boeddhisme1 zie blz4 #aah en
 #aai4    #adc ,alchimie  het zoeken van
 den steen der wijzen1 necromantie   het
 bezweren der dooden4    #add ,dat de   

mensch in een droom of onder suggestie  
in een  ongelooflijk korten tijd veel   
kan doorleven is een feit1 door nieuwere
  onderzoekingen bevestigd4    #ade ,de 
aanhangers van ,confucius en ,mencius4  
#adf de ,taipings1 die in #ahfd van zich
 deden spreken1 wilden de  ,mandschoe   
dynastie verdrijven en het zuiver       
,chineesche element op den  voorgrond   
stellen4 ,de gansche beweging werd      
echter in bloed gesmoord4    #adg men   
zie over het ,lamasme blz4 #aej enz4 van
 dit werk4    #adh incubi zijn geesten1 
die als mannen met vrouwen den bijslaap 
uitoefenen1 succubi zijn geesten1 die   
dit als vrouwen met mannen doen4    #adi
 deze laatsten wilden wel de ,joodsche  
traditie handhaven1 doch  hadden zeer   
veel aan de denkbeelden der ,grieken    
ontleend en in hun  philosophie         
opgenomen4    #aej de vertegenwoordiger 
van het gewijzigde ,confucianisme1 zie  
blz4 #ahb1 #baf en #bba4    #aea ,zie   
blz4 #baf enz4    #aeb ,in ,china zijn  
geen wettig aangestelde advocaten1      

daardoor werden  rechtszaken behandeld  
door winkeladvocaten1 die niet zeer in  
eere  staan1 doch bij domme menschen    
toch maar al te veel invloed hebben4 ,in
  de omschrijving van deze sententie    
worden zij geducht doorgehaald1  o4 a4  
dit3 heeft men ooit gehoord dat een     
dezer lieden een natuurlijken  dood     
stierf8 7m4 a4 w4 zulke ellendelingen   
treft des hemels straf74    #aec ,zooals
 men weet leeft de zijderups op den     
moerbeiboom4    #aed ,met die valsche   
leeringen wordt niet alleen op het      
,taosme  en het ,boeddhisme1 maar ook op
 het ,christendom1 bepaald in zijn      
,roomsch-,katholieken vorm gedoeld4     
,over het ,christendom handelt deze     
omschrijving3 ,zelfs de leer van de     
secte van den heer des hemels  7zoo     
noemen de ,chineezen het ,r4 ,k4 geloof7
 die over den hemel spreekt  en over de 
aarde zwetst en over dingen zonder      
schaduw en wezen1 is  valsch en         
bedorven4 ,dewijl echter de leeraren van
 dezen godsdienst  met de sterrekunde   

bekend zijn en in de wiskunde ervaren1  
gebruikt de  regeering hen om den       
kalender te verbeteren4 ,dat bewijst    
echter bij  lange niet1 dat hun         
godsdienst goed is4 ,gij moet hen tot   
geen prijs  geloof schenken4 ,de wet is 
streng tegen al deze valsche secten4 ,de
  straf die hen treft is dezelfde als   
die voor mannelijke en vrouwelijke      
toovenaars is vastgesteld4 ,de regeering
 heeft deze wet uitgevaardigd om  het   
volk te verhinderen kwaad te doen en het
 aan te moedigen goed te  doen1 van     
verdorvenheid te wijken en tot de       
waarheid terug te keeren1  gevaar te    
vermijden en rust te verkrijgen4        
,deze uitspraak is een van de           
krachtigste hindernissen1 die de        
toelating van het ,christendom in den   
weg staan en misschien nog lang  zal    
nawerken4    #aee de bedoeling is deze3 
iedere klasse heeft hare eigene         
bezigheid1  waaraan zij vast moet       
houden3 de geleerde1 de landman1 de     
handwerksman1  de koopman4 ,doen zij dat

 niet1 dan ontbreekt hun bestendigheid1 
en al arbeiden zij ook den ganschen dag1
 zoo brengen zij toch niets  tot stand4 
,daarom moet ieder vasthouden aan       
datgene1 wat hij eenmaal  begonnen      
heeft4 ,behalve de vier zooeven genoemde
 klassen zijn er nog  soldaten--verder  
nog een klasse van arme lieden1 die geen
 land hebben  om te bebouwen1 geen geld 
om handel te drijven1 en die geen       
handwerk  hebben geleerd4 ,tot dezen    
wordt hier gezegd3 ,gij kunt niet anders
  dan u als daglooners verhuren om in uw
 levensonderhoud te voorzien1  uw rug en
 uw schouders moeten dragen1 weest      
echter eerlijk en vlijtig1  en noch aan 
eten noch aan drinken zal het u         
ontbreken4    #aef ,tien of honderd     
familin vormen eene vereeniging1 die    
solidair  voor elkaars medeleden        
verantwoordelijk is4 ,zoo worden b4v41  
als  iemand een deserteur heeft         
geherbergd1 de vijf huizen rechts en de 
vijf huizen links medegestraft4 ,toen er
 in #ahia opstand in ,mongoli  was1 werd

 deze organisatie weer in herinnering   
gebracht en scherp  doorgevoerd4 ,in    
ieder huis moest een tafel zijn1 waarop 
de namen van  alle bewoners van het huis
 stonden vermeld4    #aeg ,trigrammen1  
uit drie1 hexagrammen1 uit zes letters  
bestaande  teekens1 waaraan men een     
geheimzinnige waarde toekende4 ,zie ook 
blz4 #bba en #bbb4    #aeh #bbj-bje v4  
,c4    #aei deze leefde van #cga-bhh v4 
,c4    #afj ,zie blz4 #ahj4    #afa zie 
bladz4 #bbh enz4    #afb ,zie blz4 #aia4
    #afc ,zie blz4 #bjb enz4    #afd    
,zie blz4 #aic enz4    #afe ,iran omvat 
de landstreek tusschen den ,indus ten   
oosten en de  ,tigris en ,euphraat ten  
westen1 den ,oxus ten noorden en de     
,perzische  golf ten zuiden4 ,perzi en  
,medi vormen hiervan gedeelten4    #aff 
,anquetil du ,perron4 ,zend-,avesta1    
ouvrage de ,zoroastre en #c  vol4 #do1  
,paris #agga4    #afg zij zijn3 de oude 
,gatha's1 de jongere ,gatha's en het    
jonger  ,avesta4    #afh zie bladz4 #h  
en #i van dit werk4    #afi ,yasna #dd1 

#c-g4    #agj ,yasna #ca1 #aa4    #aga  
,yasna #dd4 #c1 #d1 #g4    #agb zie blz4
 #h4    #agc zie bladz4 #bej enz4       
#agd ,zij zijn dus3 ,vohumano1 ,asa1    
,armaiti1 ,khsatra1 ,haurvatat en       
,ameretat4    #age zie blz4 #bea4       
#agf ,dit gebed luidt3 ,waar het        
gewenschte 7ware7 leven is1 daar is de  
ordening uit gerechtigheid 7,asa71 die  
de daden des levens van vromen  zin     
schept en behoort aan ,mazda ,ahura het 
rijk1 dat hij geschapen  heeft tot      
bescherming der vervolgde geloovigen4   
#agg ,zie blz4 #bea4    #agh ,tevens    
vuurgod en wel god van het bliksemvuur1 
dat de  bovenaardsche wateren doet      
stroomen4    #agi ,hemelsche geesten4   
#ahj ,de onderdanen van koning ,yima1 de
 menschen der oudheid1 werden  niet     
ouder dan dien leeftijd3 zij hadden een 
eeuwige jeugd4    #aha ,zie             
,brahmanisme1 blz4 #h4    #ahb ,vayua1  
de god van den dampkring1 is slechts    
aanbiddelijk  voorzoover hij tot ,asa's 
rijk behoort4    #ahc of3 na4    #ahd   

,in den hier aangehaalden tekst wordt   
gedacht aan dienaren van  ,mazda1 die   
zelfs hun bebouwde velden en de heilige 
stroomende wateren  verlaten om niet met
 de daevadienaren besmet te worden4     
#ahe ,het zaad en de adem hadden ook hun
 kracht aan het vuur te  danken4 ,bij   
het gebed hield de ,mazda-dienaar een   
linnen doek voor  den mond om het vuur  
van den adem zuiver te houden4    #ahf  
,zie ,brahmanisme blz4 #aa4    #ahg     
,dakhma's geheeten4    #ahh ,kibleh1    
letterlijk3 het tegenovergestelde1 dus3 
het  tegenbeeld4 ,we denken hierbij aan 
een bekend ,hervormd ,kerkgezang1       
namelijk ,gezang #ae3a1 daar heet het   
o4a4 van de zon3 ,zij is de  spiegel1   
die ons 't beeld1 ,van uwe volheid      
mededeelt ,en uitlokt  tot vertrouwen4  
#ahi ,drie dagen lang liet men een lijk 
geheel onaangeroerd4 ,volgens  het      
,zend-,avesta was eerst daarna de       
scheiding tusschen lichaam en  ziel     
volkomen4    #aij ,prof4 ,c4 ,p4 ,tiele 
kwam tot dezelfde resultaten in zijn    

werk  ,geschiedenis van den ,godsdienst 
in de ,oudheid1 ,deel ,,ii4 #aste       
helft4 ,de godsdienst onder de          
,iranische volken4