----------------------------------------
------------------------                
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de tek/ 9 dit be/& wordt we]gegev5 9 de
 orig9ele1         v]\d]de spell+4 ,er  
is ge5 pog+ g$aan de tek/ te            
mod]nis]54                              
,bladzijde-numm]+ is v]wijd]d4          
,afgebrok5 woord5 aan het      e9de van 
de regel zijn /ilzwijg5d h]/eld4  ,de   
voetnoot        is v]plaat/ na> het e9d 
van het g$i*t4                          
,de 9 het orig9eel als cursieve tek/ is 
we]gegev5 als          cursief4         
,uitgespatie]de tek/ is we]gegev5 als   
uitgespatie]d2 vette tek/ als vet4      
,ov]duidelijke druk- en spelf\t5 9 het  
orig9eel zijn           gecorrige]d4    
,v>iaties 9 spell+ zijn beh\d54         
,aan het e9d van het boek volgt e5      
ov]zi*t van de               aangebra*te
 correcties4                            
----------------------------------------
------------------------                
,,wat ,,is ,,het                        

,dat e5e ,zonda> zaligmaakt8            
,zam5spraak tuss*5 e5 ,kapp]skne*t1     
,me?odi/5 pr$ikant en d5 ,he] ,ea/]man  
,,met ,,e5                              
,,antwoord ,,op ,,die ,,gewi*tige       
,,vraag                           van d5
 ,wel,eerw4 ,he]                        
,j4 ,c4 ,,philpot1           wa>9 de le]
 onz] dag5 9 h>e vel]lei g$aant51       
en da>teg5 ov] die van vrije1 s\v]e9e   
g5ade           9 het kla>/e li*t wordt 
geplaat/ en de laat/e            van de 
bes*uldig+ van ant9omianisme gezuiv]d4  
,na> d5 d]d5 ,engels*5 druk4            
,v]taald door ,w4 ,rs4                  
,met e5 voorwoord van d5 v]tal]1        
bevatt5de                   zijn        
bijzond] doel met de uitgave4           
,l4 ,,dorsman4--,,rott]dam4             
,,voorwoord4   ,s$]t het ,god behaagd   
heeft1 nu ongeve] #a ja> gel$51 li*t 9  
mijne ziel te do5 opgaan1 om de wa>heid 
te v]/aan na> de me5+ des ,h4 ,gee/es1  
s$]t ik de kra*t d] wa>heid1 die na> de 
godzaligheid is1 9 mijn h>t heb mog5    

gevoel51 is het mij zonnekla> geword51  
dat m5 bij e5e v]/&elijke bes*\w+1 m9 ( 
me] lett]k5nis en toe/emm+ ( belijd5is  
d] wa>heid1 e5 groot figuur kan mak5 9  
de belijd5de geme5te en desniettem9 l$ig
 kan zijn van alle w>e zelf- en         
,godsk5nis en met al zijn +ebeeld v]/&  
en zijne gav51 als e5 zelfb$rieg] kan   
v]lor5 gaan2 ja1 het w]d mij duidelijk1 
dat m5 alles wat m5 heeft1 zelfs zijn   
lev51 voor de wa>heid kan op(f]51 zond] 
d5 p]soon van ,*ri/us deela*tig te zijn1
 buit5 wi5s op5b>+ 9 de ziel1 m5 ge5    
lev5 heeft 9 zi*zelf4  ,wat mij betreft1
 ik heb mij moet5 v]baz5 ov] mijne      
vroeg]e bl9dheid1 mij moet5 s*am5 ov]   
zooveel ijv] zond] v]/&1 en ook moet5   
b$roev5 ov] m5ige vroeg]e h&el+ uit al  
die gee/elijke onkunde                  
voortgesprot54--,ond] &]5 h]9n] ik mij  
e55 /rijd voor het welme55d aanbod van  
g5ade1 de s*5k+ van ,*ri/us door het    
,evangelie enz41 we9ige j>5 gel$5       
gevo]d1 9 het weekblad de ,bazu94--,ik  
heb dikwijls gew5s*t d5 indruk te kunn5 

wegnem51 bij dez5 ( g55 welligt         
nagelat51 uit hetge5 ik to5 9 mijn5     
bl9d5 ijv] s*reef1 da> ik bij lat]e     
erv>+ heb gele]d dat mijne bew]+        
de/ijds1 /rijdt teg5 de mij ?ans di]ba> 
geword5 le] van ,gods s\v]e9 welbehag51 
zi* op5b>5de 9 de uitv]kiez+1 roep+1    
regtva>digmak+1 heiligmak+ en v]he]lijk+
 des zonda>s1 door ,jezus ,*ri/us zijn5 
e5iggebor5 ,zoon4  ,m5igmaal heb ik     
bege]d te di5 e9de mijne teg5woordige   
ov]tuig+ op5lijk uit te sprek52--do* me]
 dan ooit huiv]5de om ong]oep5 d5       
le]/oel te beklimm51 9 gevoel mijn]     
onbekwaamheid1 heb ik tev5s begrep5 dat 
tot /av+ e5] le]1 die van alle eeuw5    
ond] de godsdi5/ige m5igte d5 mee/5     
teg5/& en de groot/e vij&s*ap ontmoet   
heeft1 zelfs me] dan gewone bekwaamheid 
noodig is1 om niet door misslag5 de     
vij&s*ap d] groote belijd5de m5igte te  
/ijv5 en de ell5dig5 en nooddruftig5 te 
b$roev54  ,dus r$5]5de g+ de tijd he51  
tot mij dez] dag5 het volg5d ges*rift t]
 h& kwam1 wa>9 ik zoo volkom5 de 9 mijne

 ziel lev5de ov]tuig+ en bev9d+ vond    
uitgesprok51 dat ik ge5 bet]5 weg wi/ om
 aan mijn5 re$s lang gekoe/]d5 w5s* te  
voldo51 dan door dit w]kje1 vooral het  
g$eelte van mijn5 geliefd5 ,philpot1 te 
v]tal5 en 9 het li*t te gev51 met e5ige 
woord5 t] inleid+ van mijne h&4  ,ik me5
 met de uitgave dez] v]tal+ me] dan n   
oogm]k te kunn5 b]eik52 t5 e]/5 de      
omv]w]p+ mijn] eig5e vroeg] geuite      
/ell+52 t5 twe$51 moge het zijn ond] de 
b$aauw+ des ,h4 ,gee/es1 om hi] ( da>   
nog e5 ( me] zelfb$rieg]s te ontdekk51  
die de g$aante d] godzaligheid v]toon51 
ma> van de kra*t d]zelve ontbloot zijn2 
t]wijl er ov]ig5s /( g5oeg 9 gevond5    
wordt1 t] v]troo/+ en opb\w+ van het    
door ,god lev5d gemaakt gesla*t1 arm 9  
zi*zelf en ond] de v]baz5de en nog /e$s 
to5em5de v]wa&heid en v]metelheid dez]  
dag51 hi] en da> 9 de klov5 d] /e5rots5 
v]borg52 en t5 d]d5 tot ov]tuig+ dat de 
le] van vrije1 s\v]e9e g5ade1 ge5e le]  
is die leidt tot losb&igheid2 ma>       
integ5deel1 dat ze de e5ige le] is die1 

wa> ze door d5 ,h4 ,gee/ wordt geop5ba>d
 9 de ziel1 9 de weg5 des ,he]5 doet    
w&el5 t]wijl de aanklev] van die le] zi*
 ga>ne getroo/ voor ant9omiaan1 dweep]1 
my/iek en wat niet al1 te word5         
uitgekret54 ,inmiddels roep ik all5 toe1
 die voortgaan met deze bes*uldig+5 op  
dit volk te w]p53 wat ik u rad5 mag1    
h\dt op met te la/]5 wat gij niet       
v]/aat1 laadt niet lang] s*uld op s*uld1
 want de ,he]e zal d5 smaad zijn] kne*t5
 niet ongewrok5 lat52 uwe wij%eid worde 
dwaa%eid en t5zij gij e5 k9dek5 wordt   
aan 's ,he]5 voet51 gij kunt met al uw  
pleit5 voor ,evangelis*e mildheid1 voor 
regtz9nigheid enz41 het kon+rijk ,gods  
niet +aan4  ,en e9delijk lat5 to* all5  
die 9 het welme55d aanbod van g5ade1    
naauw v]want met de le] d] algeme5e     
v]zo5+1 al hun heil en zaligheid zoek5 (
 re$s me55 gevond5 te hebb51 zi* niet   
zooze] oph\d5 met de afgetrokk5 woord51 
7,joh4 #a3 #ab47 ,zoovel5 ,hem aang5om5 
hebb51 die heeft ,hij magt gegev5 k9d]5 
,gods te word51 ma> dat ook diep 9 hunne

 ziel mogt dal51 hetge5 onmiddelijk     
volgt3 namelijk die 9 zijn5 naam        
geloov51 welke niet uit d5 blo$e1 no*   
uit d5 wil des vlees*es1 no* uit d5 wil 
des mans1 ma> uit ,god gebor5 zijn1     
opdat zij zi* niet1 met e5 aang5om5     
,*ri/us vr de geboorte uit ,god1 voor de
 eeuwigheid b$rieg54--,mogt5 vooral de  
zoodanig5 met a&a*t en onbevooroordeeld 
de volg5de twee ges*rift5 ond]zoek5 en  
gebi$e de ,he]e da>ov] zijn5 onmisb>5   
zeg56                                   
,,de ,,v]tal]4                          
,i4                                     
,zam5spraak                             
,,ov] ,,de ,,vraag3                     
,wat is de oorzaak van de               
,zaligheid des ,m5s*58     ,,voorr$e    
,wa>de ,vri5d56  ,nadat ik de volg5de   
zam5spraak tot behulp van mijn geheug5  
_h opgeteek5d1 en ha> v]s*eid5e mal5 _h 
ov]gelez51 kon ik nog niet kom5 tot het 
antwoord op de vraag ,wat is het dat e5e
 ziel zalig maakt8 ,ik da*t het da>om   
go$1 ha> publiek te mak51 hop5de het 9  

h&5 mogt vall5 van iem&1 die 9 /aat mogt
 zijn de vraag te beantwoord51 en me]   
duidelijk en kla> 9 het li*t te /ell51  
wat e5e ziel zaligt1 dan n de ,me?odi/5 
,pr$ikant n de ,he] ,ea/]man zulks g$aan
 hebb54--,indi5 dit g$aan wordt zal het 
met dankba>heid ontvang5 en beh>tigd    
word5 door                              
,uw5 ze] v]pligt5 ,di5a>                
,e5 ,kapp]skne*t4     ,,zam5spraak4     
,de ,kapp]skne*t4 ,e5s op e5 morg5 g+   
mijn mee/] voor zijn b]oep uit1 en liet 
mij alle5 9 d5 w9kel4--,spo$ig da>op    
kwam de he] ,ea/]man1 e5 buurman1 92 ma>
 mijn mee/] niet zi5de1 s*e5 hij van mij
 ge5 notitie te nem5 en g+ 9 e5 hoek    
zitt5 om te wa*t5 op mijns mee/]s       
t]ugkom/4--,ev5 da>na kwam e5 ,me?odi/5 
pr$ikant b9n51 die mij op zijne gewone  
raill]5de wijze1 aldus aansprak3  ,de   
,pr$ikant4 ,go$5 morg5 vri5d6 ,geheel   
alle58 ,wat is de r$5 dat uw mee/] uit  
is8 ,mij dunkt gij ziet er v&aag wat    
ern/ig en b$rukt uit6  ,de ,k4 ,go$5    
morg5 mijnhe]6 ,ik d5k dat mijn mee/]   

dez5 morg5 e5ige van zijne buit5-klant5 
bezoekt1 en 9 mijne e5zaamheid _h ik dus
 geleg5heid om ov] de godsdi5/ na te    
d5k52 dit is wa>s*ijnlijk de r$51 wa>om 
ik na> uw oordeel wat b$rukt zie4 ,gij  
weet de godsdi5/ is e5 ern/ig ond]w]p en
 ik b5 ze] v]blijd gij zoo jui/ van pas 
komt1 want ik _h re$s van uwe kom/ 9    
deze /rek5 v]nom52 ik heb veel ov] uw   
preek5 gehoord en m5 zegt1 dat gij ze]  
bekwaam zijt 9 het voor/ell5 en v]kl>5  
van gelijk5iss51 om da>door de dwal+5 en
 v]ke]de voor/ell+5 van &]5 te w$]legg54
 ,als zoodanig z\ ik wel e5ig ond]wijs  
van u v]lang51 da> wij nu bij           
afwezigheid van mijn mee/] ges*ikte     
geleg5heid toe hebb54 ,ik hoop mijnhe]6 
gij er niet op teg5 hebt1 om mij e5ig   
ond]rigt te gev58  ,de ,pr$4 ,ik a*t het
 tot mijn pligt om na> mijne bekwaamheid
 i$]e5 ond]rigt te gev51 die het noodig 
heeft ( v]langt1--ma> ik b5 e5igs9s     
v]wond]d als ik u go$ aanzie1 dat gij   
zulk e5e gun/ v]langt1 wanne] ik b$5k   
hoe m5ige geleg5heid gij gehad hebt om  

ov] mee/ alle ond]w]p5 d] godsdi5/ te   
hoor5 h&el5 door zoovele klant5 uws     
mee/]s1 die op dit punt uitge/ude]d zijn
 en inzond]heid wanne] ik b$5k hoe m5ige
 pruik van wijze ho(d5 op u gewee/ is1  
t]wijl zij door uw5 mee/] 9 ord] ge/eld 
w]d54 ,da>om v]wond]t het mij dat de e5e
 u niet zooveel ond]wijs en de &]e      
zooveel v]/& m$eg$eeld hebb51 dat gij   
wijs g5oeg zijt1 om van mij ond]wijs te 
behoev54  ,de ,k4 ,dat is wa>1 mijnhe]6 
e*t] weet gij1 dat groote mann5 niet    
altijd wijze mann5 zijn en dat de       
oud]dom ge5 v]/& aanbr5gt4 ,het oude    
spreekwoord blijft wa>3 zoo lang wij    
lev5 moet5 wij le]54  ,de ,pr$4 ,gij    
hebt gelijk2--ik hoop gij zult mij mijne
 opm]k+ niet t5 kwade duid51 ik b$oelde 
er ge5 kwaad m$e4 ,ma> wat is het1 dat  
gij 9 de zaak d] godsdi5/ z\dt will5    
wet58  ,de ,k4 ,ind]daad vele zak52 ma> 
9 het bijzond] dit e5e1 om kort te zijn3
 ,wat is het1 dat e5 v]lor5 zonda> van  
het eeuwige v]d]f bevrijdt8  ,de ,pr$4  
,ind]daad e5 belangrijke vraag6 ,zij    

v]di5t e5 naauwgezet ond]zoek1 da> het  
van e5 eeuwigdur5d gewigt is4 ,ma> het  
is niet ne zaak1 wa>door e5 zonda> v]lo/
 wordt1 ma> het zijn vele zak51 met     
elk&] v]e5igd4  ,de ,k4 ,ja1 ik oordeel1
 dat het be/aat uit vele deel5 en niet  
e5 ( twee ( me] afzond]lijk (           
zam5ge/eld1 ma> al de deel5 v]e5igd 9 n 
ho(dpunt1 dat het gans*e w]k zam5vat4   
,mag ik zoo vrij zijn om uw oordeel te  
vrag5 ov] hetge5 ik bes*\w de ho(ddeel5 
te zijn4  ,de ,pr$4 ,vraag wat gij voor 
uzelf noodig a*t en ik zal er rondbor/ig
 mijne g$a*t5 ov] zegg54  ,de ,k4 ,ik   
zeg u dank voor uw vri5delijk aanbod4   
,nu dan2 /elt gij1 dat de s\v]e9e liefde
 van ,god tot d5 zonda> de e5ige        
beweegr$5 is1 van al de zeg5+5 d]       
v]loss+1 en dat uit deze oorzaak ,god d5
 m5s*1 door ( 9 ,*ri/us ,jezus1         
uitv]koor en voorbes*ikte t5 eeuwig5    
lev58  ,de ,pr$4 ,dat de liefde ,gods de
 oorzaak d] v]loss+ is1 zijnde de bron  
van alles go$s1 da> heb ik niets teg51  
ook niets teg5 uitv]kiez+ en            

voorbes*ikk+1 indi5 ze wel v]/aan       
word54--,ma> wij moet5 de besluit5 ,gods
 niet als absoluut ( onvoorwa>delijk    
bes*\w51 ma> als gegrond op             
voorwet5s*ap2 want ,god voorziet alle   
d+5 van d5 beg9ne1 zo[el kwade als go$e 
en h&elt di5 ov]e5kom/ig2 en s*oon er   
ges*rev5 /aat3 als de k9d]5 nog niet    
gebor5 w>51 no* iets go$s ( kwaads g$aan
 hadd51 opdat het voornem5 ,gods1 dat   
na> de v]kiez+ is1 va/ bleve1 moet dat  
niet v]/aan word5 als( ,god niet        
voorzag1 wat zij 9 d5 tijd do5 z\d5 en  
zond] dat1 h5 v]koos ( v]wi]p4 ,hij ziet
 met n blik van eeuwigheid1 wie ond] het
 gans*e gesla*t van ,adam de voorwa>d5  
d] zaligheid al ( niet zal volbr5g5 en  
zoo v]kie/ en v]ord9e]t ,hij al de      
gehoorzam5 tot de zaligheid1 en be/emt  
de ongehoorzam5 tot de v]doem5is4--,dit 
noem5 wij eeuwige v]kiez+2 en het is het
 gevoel5 van al de groote ho(d5 d]      
,me?odi/5 zooals de he]5 ,wesley1       
,flet*] enz4 wi] wet5s*ap 9 de godsdi5/ 
9 onze dag5 we9ig betwi/ wordt4--,ja    

zelfs word5 hunne le]/ell+5 bes*\wd d5  
onloo*5b>5 /&a>d d] wa>heid te zijn4    
,de ,k4 ,go$1 hi]9 v]/a ik u ze]        
wel4--,ma> zijn er niet e5ig51 die g5ade
 ontvang5 tot v]nieuw+ des h>t51 d5 ,h4 
,gee/ deela*tig word5 gelo( en beke]+   
v]krijg51 enz4 die 9 de liefde ,gods    
zijn en to* we] afvall5 en v]lor5 gaan8 
,en h&elt ,god dan op e5 voorgezigt van 
d5 twe$]lei /aat van de zoodanig58 ,hij 
zag h5 de voorwa>d5 v]vull51 zoov] als  
zij g5ade v]kreg54--,hij zag h5 lat] de 
voorwa>d5 v]w]p54--,v]ord9e]de ,hij h5  
e]/ t5 lev5 en da>na t5 v]d]ve1 heeft   
,hij h5 te gelijk uitv]kor5 en v]worp58 
,de ,pr$4 ,ik /a g]e$elijk toe1 dat wij 
beide geloov5 en pr$ik51 dat er vel5 9  
de liefde en gun/ ,gods /aan en d5 ,h4  
,gee/ deela*tig zijn1 b5ev5s al de g5ad5
 welke gij v]meldt1 die nog alles       
v]liez5 en t5 laat/5 v]lor5 gaan1 en ik 
me5 dat de he] ,flet*] 9 zijn opregt    
gelo( zegt3 dat ,god de zoodanig5 lief  
heeft1 zi5de hunne gehoorzaamheid       
wa>door zij zijne s*ap5 word51 ma> da>  

,hij ook voorziet dat zij wer v]&]5     
zull5 en bokk5 word51 haat ,hij         
h54--,zoo kan ,hij dezelfde p]soon      
v]ord9e]5 t5 lev5 en t5 doode1 volg5s   
zijn volbr5g5 en niet volbr5g51 zoov] ik
 al?ans zi5 kan4--,ma> dit is niet alles
 wat tot zaligheid noodig is1 da> is    
v]loss+1 w$]geboorte enz4 vor wij zalig 
kunn5 gemaakt word54  ,de ,k4 ,te regt1 
,mijnhe]6 ,ik wilde jui/ uwe g$a*t5     
vrag51 ov] de v]loss+ door ,jezus       
,*ri/us wat zegt gij dat het is8  ,de   
,pr$4 ,v]loss+ is e5 w]k door ,*ri/us   
volbragt 9 zijn lev5 op a>de1 door zijn'
 dood en op/&+ uit het graf en is da>bij
 de bevrijd+ des m5s*5 van de zonde4    
,de ,k4 ,en wa>van wordt de m5s* v]lo/  
door ,*ri/us1 9 zijn lev51 dood en      
op/&+8  ,de ,pr$4 ,van d5 vloek d] wet1 
van zelfb$rog en van alle ong]egtigheid 
en da>bij wordt hij v]lo/ uit de h&5 van
 d5 booz51 van d5 dood van alle vij&51  
van het v]d]f en tot ,god gebragt4 ,gij 
hebt ons ,gode geko*t door uw blo$4 ,dit
 is de taal d] ,s*rift ov] het e9de d]  

v]loss+4  ,de ,k4 ,en ind]daad e5e      
aang5ame taal2 ma> hoev] /rekt zi* die  
v]loss+ uit8 ,tot all5 ( sle*ts tot e5  
g$eelte van het m5s*dom8  ,de ,pr$4 ,tot
 all5 en elk individu van het m5s*elijk 
gesla*t4 ,hij gaf zi* zelv5 voor all51 0
 e5 rantso5 voor all51 /i]f voor de     
zond5 d] geheele w]eld1 smaakte d5 dood 
voor alle m5s*51 enz4 zoo als de ,s*rift
 v]kla>t4 ,ik b5 niet zoo engh>tig om te
 /ell5 dat ,*ri/us alle5 /i]f voor e5   
g$eelte van het m5s*elijk gesla*t en de 
ov]ig5 ligg5 liet1 ma> ik gelo( dat ,hij
 voor all5 te gelijk /i]f4  ,de ,k4 ,ik 
dank u voor uwe opm]k+5 en duidelijke   
v]kl>+4 ,mij dunkt ik kan nu tot de zaak
 kom51 die ik w5s*te te wet51 en dat is3
 hoe e5 zonda> gezaligd wordt8 ,indi5   
,*ri/us voor all5 /i]f1 h5 van d5 vloek 
en alle ong]e*tigheid v]lo/e1 en tot    
,god w$]bragt1 dan is dit zek] de       
v]loss+ door ,*ri/us en regt5s zull5    
alle m5s*5 zalig word54  ,de ,pr$4 ,wa*t
 e5 we9ig6 ,drijf uwe gevolgtrekk+5 niet
 te v]4 ,gij s*ijnt de groote grond/ell+

 van het ,evangelie te v]get51 de       
voorwa>d5 die door d5 m5s* moet5        
volbragt word5 om de v]loss+ deela*tig  
te word54 ,het is het w]k van ,*ri/us en
 9 zijne h&51 en de m5s* v]krijgt het   
door volbr5g+ van hetge5 ,god eis*t4    
,deg551 die de voorwa>d5 volbr5g5 hebb5 
de zaligheid door ,*ri/us1 die het niet 
do51 bezitt5 de zaligheid niet4 ,v]geet 
to* vooral de voorwa>d5 niet1 ma> h\dt  
ze 9 het oog en zij zull5 u t5 gids     
zijn4  ,de ,k4 ,mijnhe]1 ik zal er aan  
d5k54 ,ma> indi5 ,*ri/us aannam om de   
m5s*5 zalig te mak51 voorond]/el ik dat 
niem& zal ontk5n5 dat ,hij voorzag wie  
de voorwa>d5 z\d5 volbr5g5 en wie niet4 
,hij mogt zi* zijn5 doodsang/ en blo$ig 
zweet1 zijne folt]+5 aan het kruis en de
 sm>t5 d] hel1 die ov] ,hem kwam51      
bespa>d hebb51 voor all5 van wie ,hij   
voorzag dat ze niet gehoorzaam z\d5     
zijn1 en alle5 gel$5 hebb5 voor deg551  
van wie ,hij voorzag dat zij de         
voorwa>d5 volbr5g5 z\d54 ,ik kan niet   
zi51 van wat nuttigheid het voor ,hem   

kon zijn1 te /]v5 voor h51 die er ge5   
voordeel uit z\d5 trekk54 ,heeft ,*ri/us
 dan zoo v] niet te v]geefs gel$58  ,de 
,pr$4 ,ne51 ,hij /i]f niet te v]geefs1  
want indi5 ,hij niet door hunne         
zaligheid moet word5 v]he]lijkt1 zal    
,hij het word51 door hunne v]doem5is4   
,vreeselijk zal het zijn voor h5 die    
beslot5 zijn1 door het blo$ van ,*ri/us 
na> de hel te wad51 het zal hunne       
folt]+5 veelv\dig v]me]d]54  ,de ,k4    
,ind]daad vreeselijk om aan te d5k51 ma>
 me] nog zulks te ond]v9d54 ,ik heb     
e5ige van mijns mee/]s klant5 hoor5     
zegg51 dat zij de g$a*te niet kond5     
v]drag51 dat ,god e5ig5 z\de            
voorbijgaan1 t]wijl ,hij &]5 uitv]koor1 
de e]/5 als wetv]brek]s lat5de lijd51 en
 te gelijk]tijd de laat/5 zalig5de als  
geheel onwa>dig53 dit noemd5 zij de le] 
d] v]w]p+ van de ,calv9i/5 en noemd5 het
 ind]daad ze] wre$4 ,ma> gij moet mij   
niet t5 kwade duid51 ik het nog veel    
wre$] noem1 dat wanne] ,*ri/us voorzag  
dat ,hij e5ig5 door zijn lijd5 niet kon 

r$d51 ,hij zi* to* z\de lat5 /raff51    
opdat de zoodanig5 9 de eeuwigheid      
dubbel z\d5 ge/raft word51 wa>uit ik z\ 
moet5 afleid51 dat indi5 ,*ri/us dood   
ge5e zaligheid kan teweeg br5g51 hij dan
 v]doem5is voortbr5gt4  ,de ,pr$4 ,ja6  
en dunkt u niet dat de zoodanig5 die als
 zij de ligte voorwa>d5 d] zaligheid    
hadd5 will5 volbr5g51 hadd5 kunn5 zalig 
word51 het v]di551 deg5e namelijk die de
 roep+ ,gods niet hebb5 will5 hoor58    
,de ,k4 ,ja1 ik /em toe dat gehoorzam5  
bet] is dan (f]&e1 en gij h]9n]t mij    
hi]door aan e5e &]e zaak1 wa>ov] ik     
ga>ne uwe g$a*te z\ will5 hoor5 en dat  
is3 de roep+ ,gods4  ,de ,pr$4 ,gij me5t
 de roep+ ,gods tot boete1 gelo( en     
beke]+4  ,de ,k4 ,en wa>door roept ,hij 
de m5s*5 da>toe8  ,de ,pr$4 ,door zijn  
woord en ,gee/1 die ,hij aan i$]e5 op de
 e5 ( &]e wijze geeft om w9/ m$e te do54
  ,de ,k4 ,en is deze roep+ van         
zoodanige kra*t1 dat het alle m5s*5 9   
/aat /elt om de gebod5 ,gods te         
betra*t58  ,de ,pr$4 ,ne51 e5ig5 wanne] 

zij het gehoorde t] h>te hebb5 g5om51   
beg9n5 zi* te beke]5 en 9 ,*ri/us te    
geloov51 word5 gewillig en volbr5g5 de  
voorwa>d51 door welke zij me] g5ade     
ontvang5 en zi* me] tal5t5 van ,god     
v]zek]52 &]e g]oep55 v]h>d5 zi* en      
blijv5 9 hunne zond54  ,de ,k4 ,en      
v]krijg5 deg55 die geloov5 en zi*       
beke]51 w>e g5ade om hunne ziel5 te     
beh\d58  ,de ,pr$4 ,ja1 zij krijg5 e5   
nieuw h>t en e55 nieuw5 gee/1 opregt    
gelo( 9 ,*ri/us1 beke]+ tot ,god1       
v]loss+ en v]gev+ van alle hunne zond51 
regtva>digmak+ door ,zijn blo$ en al de 
gee/elijke zeg5+5 wa>m$e zij 9 ,*ri/us  
,jezus gezeg5d word54  ,de ,k4 ,ik dank 
u1 want dat is het1 wat ik jui/ w5s*te  
te wet51 de wijze wa>op e5 zonda> bij   
,god wordt aang5om54--,en indi5 zij al  
deze groote d+5 ontvang5 hebb51 zull5   
zij zalig word54 ,deze zijn het wa>na>  
ik zoek5 moet1 want indi5 ik ze gelukkig
 v9d1 zal ik zalig word54  ,de ,pr$4    
,gij hebt het jui/ uitg$rukt1 deze d+5  
moet gij zoek5 deela*tig te word51 da>  

het ind]daad groote zak5 zijn1 ma> wat  
het &]e deel uw] bem]k+ betreft1 dat gij
 zalig zult word5 indi5 gij ze hebt1    
da>9 hebt gij ongelijk2 want vel5 hebb5 
ze1 ma> beh\d5 ze niet1 en nadat zij ze 
voor e5 tijd gehad hebb51 ke]5 zij er   
hunne aangezigt5 en h>t5 af1 w]p5 al die
 zeg5+5 de deur uit1 ke]5 w$] tot de    
w]eld en de zonde1 en gaan t5 laat/5    
v]lor54  ,de ,k4 ,ik dank u mijnhe]1    
voor uwe g$a*te omtr5t deze punt5 en    
twijfel niet ( gij zijt beide e]lijk en 
opregt gewee/2 to* moet ik bek5n5 en het
 is zek] mijn] domheids s*uld1 dat ik   
nog niet zi5 kan wa>91 volg5s uwe       
opgaaf1 de wez5lijke oorzaak d]         
zaligheid ligt1 ,mijnhe] ,ea/]man1 gij  
zijt tot hi]toe /il gewee/1 ongetwijfeld
 hebt gij e*t] opgem]kt wat er v]h&eld  
is4 ,wilt gij zoo go$ zijn ons met uwe  
aanm]k+5 te begun/ig58  ,de he] ,e4 ,ja1
 ik b5 /il gewee/1 en heb wel a*t gegev5
 op uw gesprek1 ma> kan niet v9d5 dat de
 zaligheid ligt 9 e5 van die zak5 welke 
de pr$ikant opgegev5 en v]kla>d heeft1  

niet 9 de pr$e/9atie ( uitv]kiez+1 want 
hi]9 h&elt ,god niet na> zijn eig5 wil1 
ma> is afhankelijk van d5 wil en de     
h&el+5 des m5s*51 want indi5 ,god       
voorziet dat de m5s* 9 d] tijd het go$e 
wil en volbr5gt1 dan wil ,hij zijne     
uitv]kiez+ t5 lev51 en als ,hij ziet dat
 hij het go$e niet zal volbr5g51 dan    
v]ord9e]t ,hij hem t5 v]d]ve1 zoodat de 
wil des m5s*5 de beweegoorzaak d]       
uitv]kiez+ is4  ,de ,k4 ,ja1 ik moet dat
 ook uit de gegev5e v]kl>+ afleid51 z   
zelfs1 dat indi5 het niet gewee/ 01 dat 
e5ige m5s*5 bet] gez9d w>5 dan &]51 ,god
 uit gemis van 's m5s*5 gehoorzaamheid1 
niem& t5 eeuwig5 lev5 konde hebb5       
uitv]kor54  ,de he] ,e4 ,ne51 niem& uit 
het geheele m5s*elijke gesla*t1 en ik   
d5k dat de zaligheid van zond>5 ev5m9   
ligt 9 de v]loss+ door ,*ri/us als 9 de 
uitv]kiez+2 want onze vri5d zegt3 dat   
alle m5s*5 door ,*ri/us v]lo/ zijn van  
zonde1 van d5 satan1 van d5 vloek d] wet
 en van d5 dood2 vel5 dus v]lo/1 gaan   
to* e9delijk v]lor51 en indi5 de        

zaligheid des m5s*5 niet 9 de v]loss+   
ligt1 moet5 zij op e5e &]e wijze        
gezaligd word51 de m5s* ontvangt to* na>
 zijn do54 ,indi5 hij gehoorzaam is1    
heeft hij het1 indi5 niet1 hij mi/ het4 
,de ,k4 ,ja1 dit s*ijnt onv]mijdelijk4  
,do* dan ligt des zonda>s zaligheid ook 
niet 9 de roep+ des m5s*5 door ,god1 ma>
 9 de middel51 die ,hij heeft           
voorges*rev58  ,de he] ,e4 ,niet volg5s 
de v]kl>+ d] le] van d5 pr$ikant2 want  
hij zegt1 ,god roept alle m5s*51 en     
e5ig51 wanne] zij hoor51 geloov51 zi*   
beke]51 enz4 v]krijg5 da>op g5ade en    
zaligheid van ,god2 &]51 die het        
teg5deel do51 ontvang5 niets4  ,9 beide 
gevall5 is de roep+ van ,god1 dezelfde4 
,indi5 dit het geval is1 kon het niet   
be/aan 9 de roep+1 ma> 9 de gewilligheid
 van h5 die hoor5 en gehoorzam54  ,de   
,k4 ,go$1 ma> zij die hoor5 en          
gehoorzam5 ontvang5 w$]geboorte1 gelo( 9
 ,*ri/us1 beke]+ tot ,god en hebb5 d5   
,gee/ des ,he]51 zijn v]zo5d1 v]lo/ en  
g]egtva>digd1 9 n woord3 zijn w>e       

,*ri/554 ,dan z\ ik hunne zaligheid     
zoek5 9 de kra*t des ,gee/es1 v]e5igd   
met hun gelo( en hunne beke]+1 welke de 
v]eis*te voorwa>d5 zijn4 ,dit moet1 na> 
ik oordeel1 de w>e oorzaak d] zaligheid 
zijn4  ,de he] ,e4 ,ne51 ev5m91 want    
s*oon zij de voorwa>d5 volbragt hebb5 en
 d5 ,gee/ hebb5 en w]kelijk 9 de liefde 
en gun/ ,gods /aan1 indi5 zij te        
e5ig]tijd onta>d5 en afvall51 v]w]p5 zij
 d5 ,gee/1 hun gelo( en hunne beke]+1 de
 gun/ van ,god en al het go$e dat zij   
bezat5 en gaan e9delijk nog t5 v]d]ve4  
,het zijn dus deze d+5 niet die h5 kunn5
 zalig51 want e5s bezat5 zij ze4 ,zoo   
dat1 al wat ,god de ,vad] g$aan heeft 9 
h51 door de voork5nis van het go$e dat  
,hij 9 h5 zag1 uit te v]kiez5 en te     
pr$e/9]51--alles wat ,god de ,zoon g$aan
 heeft 9 h5 te v]loss51--al wat ,god de 
,gee/ g$aan heeft1 9 hunne h>t5 te      
v]nieuw51--en de volbr5g+ d] voorwa>d51 
alle deze d+5 te zam5 g5om5 h5 niet     
kunn5 zalig51 want deze afvallig5 bezat5
 ze e5maal1 en indi5 zij het w]k kond5  

do51 hadd5 zij het moet5 do51 zoodat gij
 erg5s eld]s na> de zaligheid moet      
zoek51 want alle deze roep5 ons toe3    
,bij mij is het niet4  ,de ,k4          
,ind]daad1 mijnhe]1 gij drijft mij bijna
 tot wanhoop1 want wa> zal ik zoek5 (   
v]wa*t5 de zaligheid te v9d51 indi5 niet
 9 e5ige ( alle deze d+58 ,ik kan niet  
d5k5 dat het bij de ,engel5 ,gods te    
v9d5 is1 s*oon e5ig5 ook al e]bi$wa>dig 
zijn geblev52 en gevall5e engel5 indi5  
zij de magt hadd51 zij hebb5 d5 wil     
niet1 want zij hat5 beide ,god en d5    
m5s*4 ,tot wi5 zal ik dan gaan8 ,tot de 
heilige maagd8 ik heb to* e5ig5 hoor5   
zegg51 dat zij de mo$] bov5 d5 ,zoon    
a*t58--,kan ik de zaligheid bij ha> v9d5
 ( tot wi5 van de heilig5 zal ik mij    
w5d58  ,de he] ,e4 ,ne51 ne51 volg5s de 
bov5v]melde le] van uw5 vri5d1 behoeft  
gij zooveel moeite niet te do51 gij kunt
 het digt] bij huis v9d51 9 uzelv51 9   
hetge5 m5 noemt vrije wil2 do* hetge5 ik
 noem1 de wil des vlees*es1 want wat    
bezit de m5s* me] dan dit1 t]wijl hij   

dood is 9 zond5 en misdad58 ,en imm]s   
wanne] ,god g5eigd is om te v]kiez5 en  
te pr$e/9]51 doet hij het op de         
voorwet5s*ap van hetge5 de wil des      
vlees*es zal do54 ,*ri/us v]lo/1 ma> het
 is de wil des vlees*es die het zi* moet
 v]w]v5 ( de m5s* moet v]lor5 gaan2 ,god
 roept ma> het b]u/ 9 d5 wil des        
vlees*es om de roep+ te gehoorzam5 ( te 
v]w]p54 ,en indi5 de wil des vlees*es   
zoov] hoort en v]vult en de nieuwe      
geboorte v]krijgt1 b5ev5s al de         
voorv]melde zeg5+51 to* blijft het nog  
de wil des vlees*es om deze d+5 te      
beh\d5 ( we] weg te w]p54 ,hi] ziet gij 
de geheele kra*t en het wez5 d]         
zaligheid en gij hebt op te zi5 tot deze
 aanbiddelijke en v]hev5e zaak1 de wil  
des vlees*es4  ,de ,pr$4 ,zijt niet te  
haa/ig1 mijnhe]6 ,gij hebt nooit iem&   
van ons no* op d5 kansel1 no* 9 druk    
hoor5 zegg51 dat het de wil des vlees*es
 is1 die d5 zonda> zaligt4 ,ne51        
integ5deel wij v]kl>5 dat de m5s* e5    
dood zonda> is1 en niets tot zijne      

zaligheid do5 kan1 dat gij zi5 kunt 9   
e5e preek door ,mr4 ,*>les ,wesley 9 het
 li*t gegev54 ,dit zijn de woord5 7,eph4
 #e3 #ad7 wa> hij zegt3 dat e5 dood     
zonda> niets tot zijne zaligheid do5    
kan1 ev5m9 als e5 lig*amelijk doode kan 
op/aan en de w]kzaamh$5 van e5 lev5d    
m5s* v]rigt54 ,en ,mr4 ,flet*] bewij/   
uit ,gods woord1 9 het e]/e deel van    
zijn w]k1 dat de m5s* niets do5 kan1 om 
zijne ziel te beh\d51 ma> dat het is1   
het w]k d] g5ade ,gods1 ,die aan i$]e5  
e5 ( twee tal5t5 geeft1 en indi5 hij er 
m$e woek]t door de middel5 die ,god hem 
bes*ikt1 zal hij da>door me] g5ade      
ontvang51 en indi5 niet1 zoo zal hij    
v]doemd word52 en dit is de beg9n5de    
g5ade ,gods en de bekwaamheid des m5s*5 
en niet de wil des vlees*es1 zoo als gij
 zegt4  ,de ,he] ,e4 ,het is wa>1 dat ik
 u nimm] hoorde zegg51 no* van d5       
kansel1 no* door de p]s1 dat het de wil 
des vlees*es is1 die v]lo/2 ma> het is  
te bejamm]5 dat gij het niet doet1 want 
gij misleidt het volk1 door le]/ell+5 te

 v]kondig5 die 9 d5 wil des vlees*es zi*
 v]e5ig5 en d5 m5s* leid5 om da>op te   
ru/54 ,het moet zoo zijn volg5s uwe     
/ell+4 ,niet 9 d5 wil en het welbehag5  
,gods1 want gij zegt2 ,hij z\ hem       
v]loss5 indi5 de wil des m5s*5 de       
voorwa>de wilde volbr5g52 niet 9 de     
v]loss+ door ,*ri/us1 want ,hij heeft h5
 v]lo/1 ma> zij will5 de v]loss+ niet   
hebb52 niet 9 de roep+1 want vel5 will5 
niet gehoorzam52 niet 9 die g5ade1 die  
m5 z\ kunn5 v]krijg51 want de wil des   
m5s*5 v]w]pt d5 ,gee/ ,gods met alle    
zijne g5ade1 en v]&]t zi* zelv5 we] van 
g5ade 9 natuur1 ke]t van vr$e tot toorn1
 van liefde tot haat1 van e5 s*aap van  
,*ri/us tot e5 bok des satans1 van de   
zaligheid tot de v]doem5is4  ,en wat gij
 t] w$]legg+ voortbr5gt di5t sle*ts t]  
beve/ig+1 want gij zegt dat ,god aan    
i$]e5 e5 tal5t van g5ade geeft om w9/   
m$e te do52 na>mate hij er m$e woek]t1  
w9t ( v]lie/ hij1 is hij zalig ( v]lor54
 ,hadt gij gezegd dat ,god e5 tal5t van 
g5ade gaf1 om d5 m5s* te beke]51 zijn   

h>t te v]&]5 en zijne ziel te r$d51 ik  
z\ u ga>ne gelo(d hebb51 die g5ade z\ d5
 m5s* ind]daad zalig mak54 ,ma> gij zegt
 met ,mr4 ,flet*]1 dat de m5s* het tal5t
 moet do5 to5em51 tot hij trapsgewijze  
g5ade ontvangt4 ,nu laat mij u ( ,mr4   
,flet*] vrag53 wat is e5 m5s*1 ( wat    
heeft hij vr hij het tal5t ontvangt8    
,niets1 niet met al1 gelijk door u beide
 bel$5 is1 sle*ts e5e zondige gevall5   
natuur1 de wil des vlees*es1 om met het 
tal5t te woek]54 ,zoo komt het op       
hetzelfde punt ne] en beve/igt het4     
,indi5 de wil des vlees*es go$ en       
vlijtig arbeidt1 ontvangt hij2 do* indi5
 hij zi* het tal5t onwa>dig maakt en het
 v]wa>loo/ en niet ijv]ig w]k5 wil heeft
 hij ge5e zaligheid2 en indi5 hij niet  
toon5 kan1 dat de m5s* niet iets me]    
heeft dan d5 wil des vlees*es vr hij het
 tal5t ontvangt1 moet imm]s dat het     
zijn1 wa> het op aankomt en wa> zijne   
zaligheid van afhangt8 ,z\ het niet     
veilig] voor u zijn te geloov5 dat het  
tal5t zelf d5 m5s* beke]t en v]lo/1 dan 

dat de m5s* het tal5t v]bet]51 beh\d5 en
 bew>5 moet8  ,de ,pr$4 ,gij moogt zegg5
 wat ge wilt1 ma> wij geloov51 dat ,god 
de zaligheid heeft be/emd voor i$]e5 op 
zijne gehoorzaamheid1 en ons zijne      
di5/kne*t5 gezond5 heeft om hem te roep5
 tot het volbr5g5 d] voorwa>d51 i$]e5 de
 g5ade ,gods aan te bi$5 op de v]vull+  
d] conditin en h5 te v]zek]51 dat ,god  
van zijne zijde alles g$aan heeft en    
indi5 zij het hunne will5 do51 zij      
gezaligd zull5 word54  ,de he] ,e4 ,ja1 
ik /a g]e$elijk toe1 dat wat gij gezegd 
hebt1 de wijze is van uwe b$i5+1 wa>ov] 
ik mij m5igmaal v]wond]d heb1 en ik b5  
nooit 9 /aat gewee/ om het e5e deel van 
uwe pr$ikatin met het &]e ov]e5 te      
br5g54 ,9 uwe geb$5 tot ,god1 gaat gij  
he5 en smeekt ,hem1 zijne g5ade aan     
zond>5 te will5 gev51 dat het ,hem      
behag5 moge hunne h>t5 da>door te v]&]51
 hun g5ade te gev5 tot gelo( en beke]+1 
g5ade om h5 te v]zo551 te regtva>dig51  
te heilig5 en te v]loss54 ,dit alles    
vraagt gij aan ,god1 hun te will5 s*5k5 

en m$$eel52 kort da>op gaat gij de g5ade
 en zaligheid voor het aangezigt ,gods  
i$]e5 aanbi$54 ,wanne] ik dit alles     
hoor1 moet ik mij v]baz51 want 9 uw geb$
 s*ijnt gij va/ te /ell51 dat het te    
gev5 alle5lijk en uitsluit5d het regt   
des ,he]5 is en e5 oog5blik da>na       
spreekt gij als( gijli$5 g]oep5 zijt om 
het i$]e5 aan te bi$51 die gewillig is  
om het te ontvang54 ,nu1 s*oon vel5 het 
niet bege]5 to* d5k ik dat er 9 elke    
geme5te e5ig5 zijn1 die v]lang5 g5ade en
 zaligheid te ontvang54 ,voorond]/el dat
 e5 dez] op/ond en tot u zeide3 ,ik b5  
v]lang5d om te ontvang5 en gij zijt g]e$
 om te gev51 wilt gij zoo go$ zijn1 mij 
de g5ade des gelo(s en de g5ade tot     
v]zo5+1 regtva>digmak+1 heiligmak+ en   
v]loss+ te gev58 ,z\dt gij niet         
g5oodzaakt zijn te antwoord5 9 de taal  
d] wijze maagd5 tot de dwaz53 ,niet     
alzoo1 opdat er miss*i5 voor ons en voor
 u niet g5oeg zij1 want ik heb niet me] 
g5ade dan om mij zelv5 te beh\d51 indi5 
ma> zooveel6 ,z\dt gij niet v]pligt zijn

 d5 arm5 vraag] na> e5e &]e fonte9 te   
v]wijz5 om g5ade te erlang58 ,z\dt gij  
hem niet op ,*ri/us moet5 wijz51 9 ,wi5 
het alle5 is en uit wi5s volheid het    
alle5 kan ontvang5 word51 en hem zegg51 
dat hij zijne bege]te aan ,god moe/     
bek5d mak5 en aan zijn5 troon wa*t51 tot
 het ,hem behag5 mogt te hoor5 en g5ade 
te gev58 ,z\ de man niet grootelijks    
teleurge/eld zi* van u af moet5 w5d5 en 
z\dt gij niet g$wong5 zijn1 om ov]dekt  
met s*aamte n$] te zitt58 ,en z\ het wel
 ov]drev5 zijn indi5 het publiek        
uitriep3 die man is e5 spott]1 hij bi$t 
g5ade en zaligheid aan en wanne] iem&   
het bege]t1 heeft hij niets om te gev54 
,laat mij u rad51 uwe spott]nij te lat5 
v>5 en het volk op ,god te wijz5 9 ,wi5 
g5ade is1 en ,die het alle5 kan m$$eel52
 want ,hij zal het u niet toev]tr\w51   
no* u de e] gev5 ov] iets te            
bes*ikk54--,ne52 het is ,zijne eig5 regt
 en ,zijne eig5e he]lijkheid1 b>mh>tig  
te zijn di5 ,hij wil en ,zijne g5ade te 
gev5 aan wi5 en wanne] het ,hem behaagt4

  ,de ,pr$4 ,mij dunkt1 ik beg9 te      
bem]k5 dat gij van gevoel5 e5 ,calv9i/  
zijt1 en het z\ mij niet v]wond]5 e5    
,ant9omiaan tev5s1 die gelo(t1 dat wat  
ook 9 d5 tijd ges*i$t1 door ,god van    
eeuwigheid is beslot5 en va/ge/eld1 e5  
le]/ell+ die ik haat met d5 groot/5     
afs*uw1 hoewel ik niet d5k dat volg5s   
deze le] gij ( iem& &]s het regt hebt   
ons te bes*uldig5 weg5s hetge5 wij      
pr$ik5 ( do54 ,want indi5 alle d+5 door 
,god bepaald zijn en gebeur5 moet51 dan 
is het ook beslot51 dat wij z\d5        
geloov51 pr$ik5 en h&el51 gelijk wij    
do51 en wij zo[el als &]5 v]vull5 sle*ts
 de besluit5 ,gods4 ,wij kunn5 niet     
v]ke]d h&el5 9 zijn5 raad te volvo]54   
,zoodat1 indi5 gij gelijk hebt1 wij ge5 
ongelijk kunn5 hebb51 dit mag ons e5ig5 
troo/ v]s*aff54  ,de ,he] ,e4 ,indi5 gij
 me5t dat ik e5 ,calv9i/ b51 weet gij   
me] van mij dan ik van mijzelv51 want ik
 heb nooit me] dan e5e enkele pag9a van 
de w]k5 van di5 groot5 ,h]vorm] gezi5 ( 
gelez51 en ik b5 v]zek]d dat wij op dit 

punt door hem beh&eld1 zoov] 9 gevoel5  
van elk&] v]s*ill5 als twee p]son5 kunn5
 do51 s*oon wij 9 &]e opzi*t51 zoov] ik 
weet1 mog5 ov]e5/emm54 ,ma> het is niet 
de m5s*1 van welk gezag ook1 no*        
,calvijn1 ,lu!r1 ,wesley no* ,flet*]1   
di5 ik 9 mijn gelo( w5s* te volg51 ma>  
het zuiv]e ,woord d] ,pr(ectie1 de      
,s*rift5 d] ,wa>heid4--,ik s*aam mij    
niet te bek5n51 dat ik gelo( dat ,god   
alle d+5 van eeuwigheid bepaalde1       
va//elde en v]ord5de3 ja1 dat gij en    
alle &]5 de besluit5 ,gods zijt         
v]vull5de1 en nietteg5/a&e1 dat vel5    
zull5 gevond5 word5 v]ke]d te zijn6     
,zoodat dit uw wa*twoord3 ,indi5 zij het
 regt hebb51 kunn5 wij ge5 ongelijk     
hebb51 zoo algeme5 9 de mond5 d]        
,me?odi/51 u zooveel troo/ niet zal     
lat51 als gij u moogt voor/ell54 ,indi5 
ik uwe me5+ wel v]/a1 is het deze3 dat  
indi5 ,god alle d+51 die de m5s*5 do51  
heeft beslot51 zij niet s*uldig kunn5   
zijn2 zij v]vull5 zijn5 raad1 alzoo zijn
 zij regt1 zij kunn5 niet v]ke]d zijn4  

,ma> heeft ,god niet beslot5 toe te     
lat51 dat engel5 en m5s*5 zijne heilige 
wet ov]trad51 en da> ,hij to* de magt _h
 het te v]h9d]51 is het zijn5 wil       
gewee/8 ,god heeft d5 m5s* en de ,engel5
 regt gemaakt4 ,hij zag dat zij vele    
kwade vond5 z\d5 uitv9d5 en ze ev5zoo   
uitvo]51 indi5 ,hij het niet v]h9d]de4  
,da> ,hij het voorzag moe/ ,hij 9 zijn  
eig5 gemo$ tot e5 besluit kom5 ( ,hij   
het z\de toelat5 ( v]h9d]54 ,ma> wij    
zijn g5oodzaakt deze onloo*5b>e daadzaak
 te geloov51 dat1 da> ,hij het niet     
belette1 ,hij besloot om het toe te     
lat52 en ,hij laat het nog toe1 da> ,hij
 het i$] oog5blik konde v]h9d]52 en als 
de m5s* gewillig zondigt1 laat ,god hem 
de geleg5heid om alzoo te do51 door 9   
,zijne ,voorzi5igheid zijn lev5 te      
ond]h\d54 ,zal dan de m5s* tot ,god     
zegg52 omdat ,gij beslot5 hebt1 mijn    
lev5 en mijne gezondheid te bew>5 en mij
 uit eig5 beweg+ te lat5 h&el5 enz41    
da>om kunn5 wij niet v]ke]d do58 ,ik    
weet1 de m5s* zal1 indi5 hij kan1 zijne 

zond5 op &]5 s*uiv5 en zelfs ,god       
bes*uldig51 e]d] dan e5e zonde ( bewez5 
s*uld te bek5n54 ,adam 0 g]e$ te zegg53 
de vr\w1 die ,gij mij gegev5 hebt die   
heeft mij van di5 boom gegev51 en de    
vr\w3 die slang heeft mij b$rog5 enz4   
,ma> wij hoor5 ge5 van beid5 zegg53 ,gij
 liet d5 satan toe ons te v9d5 en te    
v]zoek5 en tev5s ons om te vall52       
hetwelk alles ,gij hadt kunn5 belett52  
ma> da> ,gij beslot5 hebt deze v]zoek+  
toe te lat5 en ons1 om er 9 te vall51   
kunn5 wij 9 de uitvo]+ niet v]ke]d zijn4
 ,tot zulk e5e diepte van s*aamteloo%eid
 w>5 zij niet gekom54 ,sime vloekte     
,david2 to5 zeide ,abisai tot ,david3   
,laat mij to* ov]gaan en zijn5 kop      
wegnem54 ,ne51 zegt ,david1 de ,he]e    
heeft to* tot hem gezegd3 vloek ,david4 
,nu1 _h iem& ,sime v]wet5 d5 gezalfde   
des ,he]5 gevloekt te hebb5 ( gezegd dat
 hij s*uldig 0 9 zoo te do51 zoo mogt   
hij geantwoord hebb53 ,god besloot mij  
toe te lat5 om ,david te vloek51 ja1    
,hij heeft mij zulks bevol5 en is het   

dan zonde wat ,god bepaald en mij bevol5
 heeft8 ,indi5 ,god 9 zijn besluit regt 
h&elt1 kan ik ge5 onregt do5 9 de       
uitvo]+4 ,do* wij lez5 niet dat ,sime   
zoov] gegaan is1 9 zijne goddeloo%eid op
 ,gods toelat+ te w]p54 ,de ,apo/el     
,petrus1 sprek5de tot deg55 die ,*ri/us 
gekrui/ hadd51 zeide1 dat ,hij1 di5 zij 
hadd5 gevang5 g5om51 gekrui/ en g$ood1  
na> d5 bepaald5 raad en voork5nis ,gods 
0 ov]gegev5 en dat ,gods h& en raad te  
vor5 bepaald _h1 dat het ges*i$5 z\de4  
,zeide ,petrus hun1 dat zij de besluit5 
,gods hadd5 volbragt 9 het v]moord5 van 
d5 ,he]e d] he]lijkheid8 ,dan hadd5 zij 
kunn5 antwoord53 ,petrus1 indi5 gij     
gelijk hebt dan kunn5 wij ge5 ongelijk  
hebb51 deze h&5 w>5 be/emd om het te    
do51 ( het voornem5 ,gods kon niet      
uitgevo]d zijn4 ,do* s*oon wij lez5 dat 
de ,jod5 het ,evangelie teg5sprak5 en   
la/]d51 wanne] het door ,paulus en &]5  
gepr$ikt w]d1 to* lez5 wij niet1 dat zij
 tot zulk e5 trap van ,godsla/]+ zijn   
gekom5 om te zegg53 ,indi5 gij gelijk   

hebt1 kunn5 wij ge5 ongelijk hebb54 ,wij
 lez5 van e5 booze gee/1 die vrijheid   
van ,god ontv+ om e5 leug5gee/ te zijn 9
 d5 mond van de vals*e pr(et51 om ,a*ab 
te misleid5 en te ov]r$54 ,to* geloov5  
wij1 dat de booze gee/ bevond5 zal      
word51 ongelijk te hebb5 en dat zij1 op 
wie hij invlo$ uitoef5de1 ev5zoo zull5  
op5ba> word5 kwaad g$aan te hebb5 met   
na> zijne voors*rift5 te h&el54 ,wij    
lez5 dat de ,satan ond] de toelat+ zi*  
v]&]t 9 e5 engel des li*ts om te        
misleid51 en dat zijne di5a>s tot       
hetzelfde e9de zi* v]&]5 als w>5 zij    
di5a>s d] g]egtigheid1 to* twijfel5 wij 
niet1 ( beid51 de satan en zijne di5a>s1
 zull5 e5maal gevond5 word5 9 het       
ongelijk te zijn1 van welke het e9de zal
 zijn na> hunne w]k56 ,wij geloov5 dat 9
 de laat/e dag5 spott]s zull5 kom51 die 
na> hunne eig5e bege]lijkh$5 zull5      
w&el52 die v]d]felijke kett]ij5         
b$ektelijk invo]5 zull5 en vel5 hunne   
weg5 navolg5 zull51 door welke de weg d]
 wa>heid zal gela/]d word52 dat de m5s*5

 zull5 zijn liefhebb]s van zi*zelv51    
hoova>dig5 enz4 ,nu1 indi5 ,god niet    
bepaald _h1 dat alle deze d+5 ges*i$5   
z\d51 kon ,hij het ons 9 zijn woord niet
 gezegd hebb52 ma> moe/ gewa*t hebb51   
tot het ges*i$de en t]wijl hij a*tti5   
hond]d j>5 gel$51 re$s v]kla>d heeft1   
dat het zoo zijn z\1 zoo moet het alzoo 
ges*i$5 ( deze g$eelt5 van zijn woord   
moet5 onv]vuld t] a>de vall51 en dan1   
wie kan op e5ig g$eelte da>van /aat     
mak58 ,ma> het is het onfeilb>e woord d]
 wa>heid en moet regt zijn1 en al de    
bov5v]melde d+5 zijn goddeloo%$51 die   
wij wet5 dat e5maal onregt zull5 bevond5
 word54  ,ik bek51 dat1 indi5 ik e5 van 
de bov5v]melde k>akt]s b51 ik zond]     
twijfel v]ke]d zal zijn4 ,ma>1 indi5 gij
 &]s d5kt en het voor ,god kunt ui?\d5  
en het g]igte ,gods d5kt te trots]51 gij
 moet wet5 wat gij gelo(t4 ,ma> o m5s*6 
wie zijt gij1 die teg5 ,god antwoordt8  
,zal ook het maaksel tot d5g55 die het  
gemaakt heeft1 zegg53 wa>om hebt ,gij   
mij alzoo gemaakt8  ,de ,pr$4 ,ik vrees 

wa>lijk1 mijnhe]6 dat gij gelijk het    
gros uw] bro$]5 9 e5 gemakkelijk5 /oel  
gezet5 zijt1 ma> zorg dat gij niet za*t 
zit1 tot de duivel u haalt en gij dan   
ziet1 wat de besluit5 ,gods ov] u zijn2 
met zulk e5 gelo( kunt gij alle w]k lat5
 v>51 want dewijl gij gelo(t dat ,god   
zoo vel5 door zijne s\v]e9e g5ade zal   
beh\d51 zult gij zegg53 ,indi5 ,god mij 
hebb5 wil1 zal ,hij mij wel hal51 indi5 
niet1 zoo zal ,hij mij to* niet zalig   
mak51 wat ik ook doe4 ,zulk e5e le] kan 
ge5e &]e /rekk+ hebb51 dan om d5 m5s* 9 
de zonde te v]h>d54 ,ge5 wond] dat gij  
,calv9i/51 zw>te h>t5 hebt4  ,de he] ,e4
 ,wat betreft te geloov5 aan ,gods      
besluit5 en dat ,hij alles w]kt na> d5  
raad zijns will5s1 hetwelk gij noemt    
gezet5 zijn 9 e5 gemakkelijk5 /oel1 ik  
erk5 dat ik da> gezet5 b5 en ga>ne w5s* 
af te wa*t5 elk d] d+51 die gij         
voorgebragt hebt om mijn gelo( te       
w$]legg54 ,wat mij ook moge hal51 zoo   
als gij zegt1 weet ik niet1 en dat ,god 
kom5 en mij trekk5 moet1 indi5 ik ooit 9

 d5 hemel zal kom51 is e5e wa>heid4 ,ik 
b5 zek]1 dat ,hij re$s m5ige5 van de    
a>de t5 hemel getrokk5 heeft4 ,hij      
belo(de zijne discipel51 dat1 wanne]    
,hij h55 z\ gegaan zijn1--,hij w$]kom5  
z\ en h5 tot zi* nem51 opdat wa> ,hij 01
 zij ook zijn mogt54 ,en indi5 wij 9 d5 
toe/& zijn van hem1 die ond] de         
moord5a>s viel1 gewond en hulpeloos1 en 
indi5 gij1 w]kdadige ,prie/]s en        
,leviet51 ons voorbij komt1 ons ziet en 
ge5 bij/& aanbr5gt1 indi5 wij op uwe    
roep+ niet 9 /aat zijn ons zelv5 te     
help5 ( op te /aan1 heb dan m$elijd5 met
 ons1 liev] dan ons te bespott5 en      
v]wijt+5 te do56 ,en indi5 de ,god van  
alle g5ade d5 go$5 ,sam>itaan mogt z5d51
 en ,hij na> zijne groote b>mh>tigheid  
d5 wijn en de olie d] g5ade 9 onze wond5
 mogt giet51 dezelve v]b9d51 ons zet op 
zijn eig5 bee/1 ons na> de h]b]g vo]t1  
de ko/5 betaalt1 de wa>d la/ geeft ons  
te v]zorg5 en belo(t voor alle ko/5 9 te
 /aan1 mor dan niet teg5 zijne vrije    
go$heid1 wij kunn5 zond] dat niet       

gelukkig zijn no* geholp5 word54 ,ma>   
indi5 gij /]k en ongewond zijt1 ( indi5 
gij uzelv5 kunt g5ez5 ( na> de h]b]g    
loop51 ( indi5 gij1 da> zijnde voor     
uzelv5 zorg kunt drag5 ( de ko/5 betal51
 gij hebt de vrijheid1 help u zoo go$   
gij kunt4 ,wij belijd5 dat wij niets do5
 kunn51 ja zelfs1 ov]tuigd van onz5     
v]lor5 /aat1 niet op de bor/ kunn5 slaan
 en uitroep53 ,o ,god1 wees mij zonda>  
g5adig6 ( ,r$ ons ,he]e6 wij v]gaan6    
,wat aangaat1 dat deze onze le] de zonde
 aanmo$igt1 het is e5 oude bes*uldig+   
teg5 ,paulus en &]5 9 hunne dag5        
+ebragt1 door h5 die zeid53 ,laat ons   
het kwade do51 opdat het go$e da>uit    
voortkome4 ,wij v]heug5 ons g]angs*ikt  
te word5 ond] zulk e5 e]wa>dig gezels*ap
 als de ,apo/el54 ,indi5 wij onze       
beg9sel5 uit dezelfde fonte9 hebb51 door
 d5zelfd5 ,he]e zijn g]oep51 onze oog5  
door dezelfde h& geop5d zijn en onze    
h>t5 door d5zelfd5 magtig5 arm zijn     
v]&]d1 moet5 wij onv]mijdelijk 9 zek]e  
mate d5zelfd5 la/] en hetzelfde v]wijt  

ond]v9d51 gelijk deze go$e m5s*5        
ond]vond5 van de w]eld en de teg5/&]s   
van d5 ,he]e ,jezus ,*ri/us1 en wel     
omdat zij de e] van 's m5s*5 zaligheid  
,hem alle5 toek5d5 en zi* niet v]met5 de
 onre9e vodd5 van onze g]egtigheid te   
v]e5ig51 met di5 groot5 naam1 wi5       
toekomt e] en he]lijkheid tot 9 alle    
eeuwigheid4 ,indi5 wij 9 dez5 /aat zijn1
 hebb5 wij ind]daad r$5 ons te v]blijd5 
en zijn bov5mate v]heugd1 wanne] m5 ons 
voor zijne zaak met all]lei la/5        
bezwa>t4 ,ma> wij geloov5 dat gij u moet
 s*am51 ges*a>d te zijn aan d5 kant d]  
la/]a>s2 en wat aangaat de zw>!id onz]  
h>t51 wij wet5 dat ze zoo zijn2 ja1 wij 
zijn snoode zonda>s en niets me]1 de    
boo%eid is ons eig51 wij kunn5 ge5e     
volmak+ v9d5 no* 9- no* uitw5dig4 ,do*  
wij zull5 niet wanhop51 wij wet5 dat    
zonda>s kunn5 gezaligd word5 zond] de   
w]k5 d] wet4 ,het blo$ van ,*ri/us en de
 ,gee/ d] wa>heid zijn 9 /aat ons van   
alle zond5 te re9ig5 en op d5 dag zijn] 
heirkra*t zull5 wij e5 ze] gewillig volk

 zijn1 om ,god 9 d5 weg zijn] eig5e     
in/ell+5 te gehoorzam5 en te di554 ,tot 
onze zaligheid zi5 wij uit en zoek5 na> 
,zijne g]egtigheid alle51 want wij wet5 
dat 9 ons vlees* niets ge5 go$ woont4   
,de ,pr$4 ,gij zult dan ma> bij uw eig5 
sy/eem moet5 blijv5 wat ook de gevolg5  
mog5 zijn4 ,al /oot m5 e5 dwaas 9 e5    
morti] met e55 /amp]1 zijne dwaa%eid zal
 niet van hem wijk54 ,mij dunkt mijne   
woord5 hebb5 ge55 invlo$ op d5 he] ,e4  
,ma> wat d5kt gij er van ,kapp]8 ,gij   
hebt mijn gelo( gehoord en zijne        
aanm]k+5 er op1 na> welke zijde gevoelt 
gij uw gemo$ ov]hell58  ,de ,k4 ,wel1   
als ik sprek5 zal na> de g5eigdheid van 
mijn gemo$1 gelo( ik dat de he] ,e4 het 
be/e op de hoogte d] zaak is1 dit is    
al?ans mijn oordeel1 want hij heeft     
aangetoond1 dat a*t]volg5s uwe /ell+1 de
 zaligheid niet 9 d5 wil en de w]k+ van 
,god ligt1 want gij zegt dat ,hij de    
zaligheid van alle m5s*5 wil1 ma> het   
niet uitvo]5 kan1 omdat het s*epsel ook 
niet wil4 ,gij zegt dat ,*ri/us alle    

m5s*5 v]lo/ heeft1 ma> dit beh\dt hem   
niet1 omdat zij de voorwa>d5 niet will5 
volbr5g5 om het deela*tig te word54 ,gij
 gelo(t dat ,god i$]e5 roept1 ma> vel5  
niet zull5 gehoorzam54 ,gij zegt2 ,hij  
geeft aan i$]e5 e5 tal5t ( tal5t5 van   
g5ade1 en e5ig5 zijnde gehoorzam] dan   
&]51 v]me]d]5 hunne tal5t51 geloov5 en  
beke]5 zi*1 hebb5 hunne h>t5 v]nieuwd en
 word5 met ,god v]zo5d1 en to* zijn er  
die deze zeg5+5 w$] wegw]p51 w$] ond] de
 v]doem5is kom5 en t5 laat/5 v]lor5     
gaan4 ,da>om kan onmogelijk iets van    
hetge5 door u opg5oemd is1 de oorzaak   
zijn van des zonda>s zaligheid1 dat is  
te zegg53 ze kan niet 9 ,gods wil ligg51
 want gij zegt dat hij het wil en to*   
word5 zij er niet door beh\d52 niet 9 de
 v]loss+ door ,*ri/us1 want gij zegt3   
,hij v]lo/e alle m5s*5 en to* gaan vele 
van deze e9delijk v]lor52 no* 9 de roep+
 van ,god ( het gegev5 tal5t1 dit hebb5 
zij ook1 zooals gij zegt2 no* 9 de      
w$]geboorte2 no* 9 d5 ,gee/ van ,god2   
no* 9 het gelo( 9 ,*ri/us2 no* 9 de     

beke]+ tot ,god2 no* 9 hun e5maal v]zo5d
 en g]egtva>digd zijn2 want gij bewe]t  
dat vel5 alle deze d+5 bezet5 hebb5 en  
to* door all5 te zam5 niet beh\d5 word54
 ,en wat bezit de m5s* buit5 deze d+5   
me]1 dan de wil des vlees*es8 en gij    
s*ijnt onwillig toe te /aan1 dat ook    
deze hem z\de v]loss54 ,wilt gij zoo go$
 zijn1 mij te v]kl>5 wat het dan is dat 
dit groote w]k v]oorzaakt en w]wa>ts ik 
moet gaan om het te zoek58  ,de ,pr$4   
,dat z\ ind]daad ge5 zw>e taak zijn1 ma>
 ik v]zoek u mij ?ans te will5 v]s*oon51
 da> mijn w]k mij eld]s roept4          
,,ii4                                   
,,e5 ,,antwoord                         
,,op ,,de                               
,,gewi*tige ,,vraag3                    
,wat is het1                      dat   
e5e zonda> zalig maakt8                 
,,door                              ,j4 
,c4 ,,philpot4     ,,voorr$e4   ,to5 ik 
op v]zoek van d5 ,uitgev] van het       
ges*rift getiteld3 ,zam5spraak enz41    
ond]nam e5 aanhangsel te lev]5 en da>9  

e5 antwoord te gev5 op de gewigtige     
vraag3 ,wat is het dat e5e ziel zalig   
maakt8 welke vraag da> onbesli/ is      
gelat52 da*t ik sle*ts we9ige bladzijd5 
te s*rijv51 zond] da>bij mijn naam te   
v]meld52 ma> al s*rijv5de bevond ik dat 
het ond]w]p ond] de h& 9 gewigt to5am en
 dat g$a*t5 en d5kbeeld5 9 mijne ziel   
vloeid54 ,ik gevoelde1 9 het bijzond]   
to5 ik tot het twe$e deel van mijn      
ond]w]p kwam1 de v]loss+ en zaligheid   
bes*\wd als e5 inw5dig bezit1 dat ik er 
mij niet 9 we9ige algeme5e bewoord+5 kon
 afmak51 ma> dat het v]eis*te1 wat ik   
niet kon lev]51--bladzijd5 uit het lev5 
en de bev9d+ met zalv+ en kra*t1 zal het
 ges*ikt zijn om de behoeft5 van ,gods  
beproefde familie te ontmoet54 ,ik zag  
aan alle zijd5 v]loss+ als e5e inw5dige 
wez5lijkheid1 onbek5d1 onbem9d1         
ongezo*t1 v]wa>loosd4 ,e5ig5 zag ik1 die
 zi* di5/kne*t5 ,gods noemd51 ijv]ig    
g5oeg voor de zaligheid uitw5dig1 gezond
 9 de lett] d] wa>heid en ern/ig        
/rijd5de voor de le]/ell+5 d] g5ade die1

 f nooit sprak5 van de zaligheid        
inw5dig1 f indi5 zij er al van gewaagd51
 er zi* van af maakt5 met we9ige mag]e  
volz9n51 die gewoonlijk zoo met dwal+5  
en misslag5 v]m5gd w>51 dat zij e5v\dige
 ziel5 sle*ts v]w>d5 en aan het         
ond]s*eid5de oog ontdekt51 de           
onwet5dheid en l$igheid van d5 pr$ik]4  
,&]5 die uit hunne opgeblaz5heid en     
v]wa&heid s*55 te d5k51 dat de wij%eid  
met h5 /]v5 z\de1 7,job #ab vs4 #b71 zag
 ik sloop5 wat ,god 9 zijn woord heeft  
opgeb\wd1 en opb\w5 wat ,hij heeft      
afgebrok54 ,deze w>5 le]mee/]s gezet op 
vorm51 c]emonin1 ordonantin1 bid/ond51  
k]klidmaats*ap1 huiselijk geb$ en duiz5d
 &]e uit]lijke d+51 7all5 go$ op hunne  
plaats7 als( zij de inh\d en het wez5 d]
 lev5de godzaligheid w>54 ,&]5 w$] die  
zi* bev9delijke pr$ikant5 noemd51 zag ik
 ( aan de e5e h& de zond5 als bewijz5   
van g5ade opb\w5 f aan de &]e h& e5e    
algeme5e haat teg5 de zonde1 als e5     
bewijs da>van aanm]k54 ,dus zag ik de 9-
 en uitgang51 het vall5 en op/aan1 de   

v]borg5 w]k+51 het onzigtb>e spoor1 de  
inn]lijke wor/el+5 en geheel dit        
bijzond]e1 diepe1 g$urig v]&]5de1       
golv5de pad1 dat door ,gods familie     
wordt betr$5 f nimm] aang]o]d1 f indi5  
al ond]nom5 dat 9 te gaan1 zoo dui/] en 
v]ke]d voorge/eld1 dat e5e lev5de ziel  
door al wat hij hoorde1 me] b$roefd en  
v]w>d dan getroo/ en bemo$igd w]d4 ,ik  
zag insgelijks dat zelfs le]a>s1 die de 
m]kteek55 droeg5 van hunne roep+ door de
 g5ade en van hunne roep+ tot de b$i5+  
7die ( ru/5de w>5 op vroeg]e bev9d+ f   
zoo als zij het noemd5 beve/igd w>5 9   
,*ri/us2 dat mij voorkomt e5e beve/ig+ 9
 zi* zelf te zijn71 we9ig1 indi5 iets1  
v]s*ild5 van de lett]-,calv9i/5 dez]    
dag54  ,alzoo t]wijl e5ig5 go$ kwaad en 
kwaad go$ noem51 bitt] voor zoet en zoet
 voor bitt] gev5de en &]5 de s*aduw voor
 het wez5 en d5 vorm voor de kra*t      
in/ell51 zag ik1 dat deg5e die 9 de bres
 moe/5 /aan1 hunne zwa>d5 9 de s*$e     
hadd5 ge/ok5 en ze nimm] uittrokk5 teg5 
de vij&5 van ,*ri/us1 die 9 het gewaad  

van vri5d5 kom54 ,de vraag s*e5 te zijn3
 ,zijt gij e5 ,arm9iaan ( e5 ,calv9i/8  
indi5 de e]/e1 zoo zijt gij e5 vij&1    
indi5 de laat/e e5 vri5d4 ,en alzoo     
word5 de geva>lijk/e en li/ig/e vij&5   
van lev5de ,godzaligheid1 9 de          
leg]plaats van ,*ri/us ontvang51 omdat  
zij het wa*twoord kunn5 noem5 en de     
kle$+ van zijne soldat5 drag54 ,dus zie 
ik de wa>heid ov] de /rat5 /ruikel51    
lev5de godzaligheid v]wa>loosd1         
uit]lijke d+5 hoog gewa>de]d1 de s*ap5  
van ,*ri/us ongevo$ en de bokk5 niet    
ges*eid54 ,zoodat ik mij g$rong5        
gevoelde met me] uitgebreidheid dan ik  
mij e]/ voornam1 te blijv5 /aan bij     
inw5dige zaligheid1 s*oon met de diep/e 
bewu/heid van mijne onbekwaamheid en    
on]v>5heid1 en er tev5s mijn5 naam bij  
te voeg51 opdat het niet het nadeel en  
de v]d5k+ mogt hebb51 welke gewoonlijk  
aan naamlooze ges*rift5 v]bond5 zijn4   
,zond] dus e5ig oordeel te vell5 t5     
gun/e ( teg5 het ges*rift1 wa>bij dit   
aanhangsel gevoegd is1 no* er mij geheel

 m$e te v]e5ig51 s*oon ik het bes*\w als
 e5 antwoord aan de ,wesleijan51 met    
bekwaamheid en onp>tijdigheid ges*rev5  
te zijn1 w5d ik deze zwakke pog+ aan om 
te /rijd5 voor het gelo(1 e5maal d5     
heilig5 ov]gelev]d1 en om de natuur di] 
v]loss+ aan te wijz51 welke m5 k5n5 en  
bezitt5 moet vr m5 het kon+rijk d]      
hemel5 kan +aan4                        
,j4 ,c4 ,,philpot4     ,,wat ,,is ,,het1
 ,,dat ,,e5 ,,zonda> ,,zalig ,,maakt8   
,wel mag i$] ov]tuigd zonda> e5 wa>     
voldo5d antwoord v]lang51 op e5e vraag  
van zoodanig gewigt4 ,wel mag i$]e51 die
 d5 alsem en de gal geproefd heeft1 met 
d5 angel d] zonde door/ok5 is geword51  
die zu*t ond] d5 vloek d] wet en beeft  
ond] het toekom5de oordeel1--wel mag i$]
 dusdanige1 s*uldige1 zelf-v]oordeel5de 
ell5dige1 de lipp5 kuss5 desg551 die e5 
regt antwoord geeft op de alles         
omvatt5de vraag3 ,hoe zal de m5s*       
re*tva>dig zijn bij ,god8 7,job4 #i vs4 
#b74  ,om dan deze vraag regt te        
beantwoord5 moet5 wij de zaligheid ond] 

twee ho(dpunt5 bes*\w54 #a4 ,de         
zaligheid bes*\wd als e5e daad buit5    
ons2 #b4 de zaligheid bes*\wd als e5e   
zaak 9 ons4 ,da> de e]/e de laat/e      
voorafgaat1 zull5 wij ha> d5 v]s*uldigd5
 voorrang gev54 ,en da> niem& ond]wij/  
gelijk ,god1 en ,hij is de ,vad] d]     
li*t51 de ,fonte9 des lev5s en de alle5 
,wijze ,jehovah1 mog5 beide s*rijv] en  
lez] g5ade ontvang5 om tot ,hem op te   
zi51 om de zalv+ die le]t van alle d+5  
en ook wa>a*tig en ge5 leug5 is4 7#a    
,joh4 #b vs4 #bg74  #a4 ,de zaligheid   
dan1 moet bes*\wd word51 t5 e]/5 als e5e
 h&el+ buit5 ons1 als e5e eeuwige       
onv]&]lijke daad voortvloeij5de uit het 
gemo$ van ,jehovah en geheel            
onafhankelijk van het s*epsel4 ,te      
voorond]/ell5 dat e5ig nieuw plan1 e5ig 
te vor5 ong$a*t ontw]p1 e5ige v]&]+ van 
voornem51 e5ige v]bet]+ van e5          
oorspronkelijk onvolmaakt plan1 plaats  
kunne nem5 9 het h>t van ,jehovah1 is e5
 van de groot/e bele$ig+5 te w]p5 op de 
wij%eid en magt van d5 drieenig5 ,god1  

welke ooit het s*epsel kan t5 uitvo]    
br5g54  ,indi5 ,hij ,alwijs is1 zoo kan 
ge5e nieuwe g$a*te 9 zijn gemo$ oprijz52
 indi5 ,hij ,alma*tig is1 dan kan ge5e  
onv]wa*te h9d]paal1 ge5 onvoorzi5       
toeval1 no* opkom5de gebeurt5is1 zijn   
voornem5 v]ijdel5 en indi5 ,hij de ,bron
 en ,oorsprong is van het geheele be/aan
 van het s*epsel 7,rom4 ,,xi vs4 #cf7   
zoo kan no* de wil1 no* de magt van het 
s*epsel /]k] zijn dan ,hij4 ,wij bes*\w5
 ,hem als de erv>5/e ,+5ieur1 die       
vooruit met de mee/e naauwkeurigheid1 de
 beweg+ en het uitw]ksel van i$] rad en 
van i$]e t& van e5ig nieuw /uk ma*9]ie1 
kan b]ek554 ,wij noem5 ,hem de bekwaam/e
 ,g5]aal1 die voor d5 veldslag i$]e     
beweg+1 welke ,hij d5kt te volvo]5 het  
be/ ontw]pt en die met de groot/e       
nauwkeurigheid en d5 be/5 uitslag zijn  
oorspronkelijk plan t5 uitvo] legt4 ,te 
misrek551 9 v]w>r+ te g]ak5 door e5ige  
onvoorzi5e h9d]paal1 op te h\d5 weg5s   
e5ige onv]wa*te h9d]nis1 doet e5 m5s*   
k5n5 als e5 broddela>4 ,9 zijne         

oorspronkelijke s*att+ mis te ta/51 doet
 de k5nis 9 twijfel trekk52 niet 9 /aat 
te zijn zijn plan te volvo]51 bewij/    
magteloo%eid 9 e5 ar*itect4 ,nu1 zal e5 
g5]aal e5 plan hebb51 ev5zoo e5 +5ieur  
en e5 ar*itect en zal ,god ge5 plan     
hebb58 ,zull5 wij iem&s k5nis afmet5 na>
 de wij%eid van zijn plan en zijne magt 
na> deszelfs uitvo]+1 en zull5 wij de   
wij%eid en de magt ,gods niet 9 d5zelfd5
 weg afmet58 ,zull5 wij hem niet e5 zot 
en e5 dwaas noem51 die ge5 orde 9 zijne 
bezigh$5 heeft1 ge5 go$ ov]legd plan 9  
de uitoef5+ zijn] zak51 ge5e bepaalde   
w]kur51 ge5 vooraf b]aamde reeks van    
w]kzaamh$51 en zull5 wij niet bev5 om al
 deze dwaa%eid aan ,god toe te s*rijv58 
,e5e ,man*e/]s*e kato5fabriek kon ge5e  
week doorw]k51 indi5 het niet e5 vooraf 
bepaald /elsel van w]k+1 ge5 g]egeld    
plan _h1 wa>door aan i$] sp9newiel zijn 
w]k1 aan i$]e h& zijne plaats wordt     
aangewez54 ,en to* zijn er m5s*51 van   
zulk e5e /\te goddeloo%eid1 die aan d5  
alle5 wijz5 ,god e5e v]w>r+1 e5e        

wanorde1 e5e nalatigheid 9 het be/uur   
van de eeuwige be/emm+ des m5s*5        
toes*rijv51 welke1 indi5 ze 9 e5 groote 
/ad 9 praktijk w]d gebragt1             
onv]mijdelijk z\ t5 gevolge hebb51 dat  
h>e drukke fabriek5 w]d5 geslot51 h>e   
uitge/rekte bevolk+ w]d v]>md en h>e    
opgepropte /rat5 9 e5e won+ d] drak5 en 
ru/plaats d] na*tuil5 v]ke]d w]d54  ,wij
 kunn5 da>om niet ontk5n51 dat al wat   
,god doet1 ,hij zulks doet na> e5 plan  
van eeuwigheid va/ge/eld 9 zijn eig5    
gemo$1 zond] zijne wij%eid 9 de uitv9d+1
 ( zijne magt 9 de volvo]+ 9 twijfel te 
trekk54 ,indi5 dan al wat ,god doet1    
,hij doet na> d5 raad van zijn5 eig5    
wil1 zoo is het duidelijk dat de        
zaligheid ( v]doem5is d] ziel5 e5 deel  
moet uitmak5 van zijn eeuwig voornem54  
,indi5 alle d+51 die plaats hebb51      
vloei5 9 e5 voor h5 gegrav5 kanaal1     
elk&] opvolg5 a*t]volg5s e5e bepaalde   
orde en zo[el e5 deel uitmak5 van ,gods 
algeme5e reg]+1 als elk rad b$raagt tot 
de beweg+ van e5ig zam5ge/eld w]ktuig1  

dan moet de zaligheid begrep5 zijn 9 e5 
groot oorspronkelijk plan4 ,te zegg5 dat
 ,god e5ige d+5 bepaalt en &]e d+5 niet2
 tijdelijke gebeurt5iss5 va//elt1 ma>   
ge5e gee/elijke2 waakt ov] het vall5 van
 e5 mus*1 ma> de on/]felijke ziel des   
m5s*5 ov]geeft aan bloot toeval en go$  
geluk1 is onbes*aamd] ond]/ell+1 dan dat
 e5 onkundig l&man1 e5 van ,watt's      
/oomw]ktuig5 bezi5de1 z\de zegg51 deze  
ketel1 dit rad1 deze zuig] heeft ,watt  
ontworp51 ma> op al het ov]ige heeft hij
 ge5 a*t geslag54 ,zijn groots* v]/&    
v]gat dit deel van het w]ktuig en       
v]zuimde dat2 en dit keurig zam5/el en  
s*oon geheel1 is g$eeltelijk het        
voortbr5gsel van v9d+ en v]nuft1 en     
g$eeltelijk van bloot toeval4 ,veel     
dwaz] en onwet5d] nog sprek5 zij1 die   
loo*55 de zaligheid e5 volmaakt plan te 
zijn1 ov]e5/emm5d 9 elk deel1 en h>5    
oorsprong1 voortgang en e9de v9d5de 9 d5
 wil en het voornem5 van ,god alle54 ,om
 r$5 wij de ov]e5/emm+ en s*oonheid van 
het groote geheel niet kunn5 wa>nem51 om

 r$5 er teg5w]p+5 en zw>igh$5 zijn1 om  
r$5 wij het ond]w]p en d5 grondslag van 
i$] deel niet kunn5 bevatt51 zijn wij   
da>om vrij om te ontk5n51 dat de v]loss+
 e5 groot 9 alles ov]e5/emm5d plan is8  
,ev5 go$ mogt de bov5g5oemde onkundige  
l&man1 aanm]k+ mak5 op elk rad en elke  
beweg+ d] /oomma*9e1 welk] gebruik en   
s*oonheid hij niet begrijp5 kon4 ,indi5 
v]loss+ als n geheel1 e5 plan is1 wa>9  
de groot/e h>monie he]s*t1 dan moet5 ook
 al de deel5 en takk5 van dezelfde      
natuur zijn4 ,zeg dat e5 deel niet      
h>monie]t1 en gij zegt dat het geheel   
zulks niet doet1 want de h>monie van het
 geheel hangt af van de h>monie d]      
deel54 ,deze takk5 ( deel5 dan eis*5 ons
 naauwgezet ond]zoek en indi5 wij kunn5 
aantoon5 dat ze volkom5 zijn1 zull5 wij 
het do5 van het geheel4  #a4 ,de e]/e   
tak dan van de v]loss+ is1 de op5b>+    
da>door1 van de he]lijkheid van d5      
,drieenig5 ,jehovah4 ,niets kan ,god zoo
 di]ba> zijn dan zijne eig5e            
he]lijkheid4 ,niets m9d] dan de op5b>+  

da>van1 kan het v]hev5 oogm]k zijn van  
alle zijne dad54 ,de oorsprong van alle 
ges*ap5e wez5s1 van de v]hev5/e engel   
tot d5 kruip5d5 worm1 kan sle*ts word5  
toeges*rev5 aan de zu*t welke ,jehovah  
koe/]t1 om da>door zijne eig5e eeuwige  
he]lijkheid te op5b>54 ,de v]loss+1     
welke de groot/e daad ,gods is1 moet    
da>om tot dezelfde bron word5           
opgespoord4 ,tot prijs d] he]lijkheid   
zijn] g5ade1 zegt ,paulus1 7,eph4 #a vs4
 #f71 door welke ,hij ons beg5adigd     
heeft 9 d5 ,geliefde1 en w$]om v]s #ab3 
opdat wij z\d5 zijn tot prijs zijn]     
he]lijkheid1 wij1 die e]/ 9 ,*ri/us     
gehoopt hebb54 ,en opdat ,hij z\ bek5d  
mak5 d5 rijkdom zijn] he]lijkheid ov] de
 vat5 d] b>mh>tigheid1 die ,hij te vor5 
b]eid heeft tot he]lijkheid1 7,rom4 #i3 
#bc74 ,nu1 indi5 de zaligheid geheel ru/
 op d5 wil des m5s*5 en tot h>e         
e9delijke voorspo$ afhangt van de magt  
en bekwaamheid van het s*epsel1 zoo is  
het bewez5 dat er mogelijkheid be/ond   
dat er ge5 enkele ziel beh\d5 w]d4 ,wat 

me] is1 indi5 het da>van afhangt1 dan is
 er niet de m9/e twijfel 9 het h>t van  
h51 die d5 gevall5 /aat des m5s*5       
ond]v9delijk k5n51 ( niem& konde ( wilde
 zalig word54 ,t5zij dus de zaligheid e5
 beslot51 bepaald1 onv]&]lijk1          
onh]roepelijk voornem5 zij1 zoo is het  
kla> dat ,god teleurge/eld kon word51   
betrekkelijk de he]lijkheid1 die ,hij   
zi* voorge/eld _h1 om da>door zijn5     
groot5 naam te v]hoog54 ,en indi5 wij   
alle5 ma> toe/aan1 dat ,hij het e9de van
 het beg9 ziet en te vor5 weet elke     
gebeurt5is die plaats zal hebb51 dat de 
arm9ian5 erk5n51 dan is het bewez51 dat1
 vooruitzi5de en bem]k5de de teleur/ell+
 van al zijne ontw]p51 ,hij z\ opgeh\d5 
en nooit het ontw]p v]zonn5 hebb54 ,wat 
me] is1 om de gevolgtrekk+ nog e5 /ap   
v]d] te nem51 indi5 ,god door d5 teg5/& 
van het s*epsel b]o(d kon word51 van d5 
prijs zijn] eig5e he]lijkheid1 z\ hij   
nooit deze w]eld 9 aanwez5 gebragt1 no* 
d5 m5s* uit het /( d] a>de ge=me]d      
hebb54 ,wij mak5 plann51 9 welk] uitkom/

 wij ons teleurge/eld v9d51 omdat wij   
ge5e toekom5de gebeurt5iss5 kunn5       
voorzi51 ma> indi5 wij begaafd w>5 met  
de voork5nis van alle d+51 z\d5 wij     
alle5 zulke ond]nem+5 beg9n51 van welke 
wij zek] w>5 dat ze ons gelukk5 z\d54   
,laat dus niem& die dwaa%eid aan ,god   
toes*rijv51 welke hij aan zijn          
m$es*epsel niet z\de toek5n54  #b4 ,onze
 zwakke v]mog5s niet 9 /aat zijnde1 om  
,gods besluit als e5 welluid5d geheel te
 bes*\w51 zoo zijn wij g5oodzaakt ,hem  
e5e opvolg+ van h&el+5 toe te s*rijv51  
welke ge5 wez5lijk be/aan heeft 9 ,hem  
die e5 eeuwig ,h$5 is1 dezelfde gi/]51  
h$5 en 9 eeuwigheid4 ,alzoo sprek5 wij  
ov] de liefde die ,god heeft tot zijne  
eig5e he]lijkheid1 als ov] de e]/e daad 
9 het plan d] zaligheid en van zijne    
eeuwige liefde als van de twe$e4 ,ma> 9 
zijn one9dig gemo$ is no* e]/e no*      
twe$e1 toekom5de no* v]l$51 vroeg] no*  
lat]4 ,wanne] wij dan zegg51 dat de     
eeuwige liefde e5 twe$e beweegoorzaak is
 van zaligheid1 gebruik5 wij de taal    

door ons zwak v]/& gevord]d1 en me55    
da>m$e niet aan ,god e5ige zulke        
onvolmaak!id toe te s*rijv51 als e5e    
opvolg+ van beweegr$55 9 zi* behel/4    
,liefde dan is e5e twe$e oorzaak d]     
v]loss+4 ,ma> indi5 ,jehovah volmaakt en
 onv]&]lijk is1 moet zijne liefde van   
dezelfde natuur zijn4 ,hoe zuiv]d]1 hoe 
onbewegelijk]1 hoe onv]&]lijk] de liefde
 is1 hoe nad] zij aan de volmaak!id     
komt4 ,on/&va/ig te zijn1 g$urig van    
voorw]p te v]&]51 ne]slagtig1 ontmo$igd1
 v]w>d1 v]vreemd ( 9 e5ig opzigt door   
uitw5dige om/&igh$5 v]koeld te zijn1    
neemt de zuiv]heid d] liefde weg4 ,de   
liefhebb5de vr\w1 die 9 spijt van sle*te
 beh&el+ en onv]s*illigheid aan h>5 man 
kleeft1 die hem lief heeft 9 one] en    
s*&e1 zijn beeld op ha> h>t draagt1     
s*oon hij als e5 doods*uldige gevat (   
als e5 boosdo5] wordt gevonnisd1 v]wekt 
onze bewond]+ als e5 voorbeeld van      
e*telijke liefde4 ,de te$]e mo$]1 die om
 h>5 ongebond5 zoon jamm]t1 en h>e      
ho(dpeluw met tran5 van liefde tot hem  

doornat1 s*oon ha> h>t inn]lijk v]s*eurd
 is door zijn5 ligtz9nig5 w&el1 bewond]5
 wij ev5zoo als e5 voorbeeld van        
mo$]lijke gehe*!id4 ,de /]kte1 de       
onv]&]lijke natuur1 de zuiv]heid1 de    
belangeloo%eid van deze twee voorbeeld5 
van m5s*elijke liefde1 gaat ons         
onwillekeurig t] h>te4 ,zull5 wij nu de 
zuiv]heid en volmaak!id van s*epsels    
g5eg5heid afmet5 bij e55 zek]5 /&a>d1 en
 di5 regel t] zijde w]p5 met betrekk+   
tot de goddelijke liefde8 ,indi5 de     
liefde ,gods tot de m5s*5k9d]5 onbe/5dig
 is1 v]&]lijk1 afhankelijk van          
om/&igh$51 v]oorzaakt door hun g$rag1   
afwissel5d gegev5 en ontnom51 dan moet5 
wij /\tweg zegg51 dat zij onvolmaakt is1
 en indi5 de liefde ,gods onvolmaakt is1
 dan is ,god zelf ev5zoo onvolmaakt4    
,ma> indi5 ,god h51 die ,hij lief heeft1
 eeuwig1 one9dig volmaakt lief heeft dan
 moet ,hij h5 onv]&]lijk lief hebb54    
,heeft ,god dan alle m5s*5 lief8 ,heeft 
,hij ,ezau1 ,f>a1 ,saul en ,judas lief8 
,hij zegt ons zelf dat ,hij ,ezau haatte

 7,mal4 #a3 #c7 en ,paulus v]kla>t1 dat 
deze haat 01 vr dat de k9d]5 gebor5 w>5 
en vr zij iets go$s ( kwaads g$aan      
hadd54 7,rom4 #i3 #aj-ac74 ,wij moet5   
dan tot dit besluit kom51 dat ,god e5ig5
 lief heeft en &]5 haat4 ,ma> is er ge5 
beweegoorzaak 9 de voorw]p5 zelve8 ,zijn
 niet e5ig5 go$ en &]5 kwaad2 e5ig5     
gehoorzaam en &]5 ongehoorzaam2 v]di55  
niet e5ig5 liefde en &]5 haat8 ,indi5   
alle m5s*5 gelijkelijk gevall5 zijn1    
all5 ev5 sle*t1 ev5 +ewikkeld 9 zonde en
 v]doem5is1 kan er 9 h5 ge5             
oorspronkelijk v]s*il zijn4 ,indi5 e5ig5
 beh\d5 word51 &]5 v]lor5 gaan2 indi5   
e5ig5 eeuwig gelukkig1 &]5 eeuwig       
rampzalig word52 moet5 wij na> de       
oorzaak van dit v]s*il zoek51 erg5s     
eld]s dan 9 de p]son5 zelf4 ,en laat ons
 ov] de zaak zoo lang r$ekavel5 als wij 
will51 indi5 wij e5maal de              
oorspronkelijke zonde en de val des     
m5s*5 toegev51 moet5 wij altijd tot     
hetzelfde besluit kom51 dat het v]s*il  
gemaakt tuss*5 de gezaligd5 en de       

v]doemd51 niet 9 h5 ma> 9 ,god gevond5  
wordt1 9 n woord1 dat ,hij vrijelijk    
e5ig5 haat en vrijelijk &]5 lief heeft4 
#c4 ,ma> het be/aan d] liefde1 kan enkel
 door dad5 op5ba> word54 ,liefde is e5  
v]borg5 beg9sel 9 d5 boezem1 9 zoov] als
 het betrekk+ heeft op h5 door wi5 zij  
gekoe/]d wordt2 ma> betrekkelijk h5 tot 
wi5 zij gevoeld wordt1 kan zij alle5    
door uitw5dige dad5 blijk54 ,dus is     
liefde de oorsprong van de zaligheid1   
ev5 als de zaligheid de vru*t van liefde
 is4 ,de e5e is de oorzaak1 de &]e het  
uitw]ksel2 de e5e de inn]lijke          
beweegr$51 de &]e de uitw5dige daad4    
,ma> wij met5 de liefde af bij de       
proev51 die zij door/aat2 bij de op(f]+5
 die zij doet2 bij het lijd5 dat zij    
ond]gaat voor het voorw]p van           
toeg5eg5heid4 ,bij d5zelfd5 /&a>d met5  
wij de liefde ,gods af1 tot de k9d]5 d] 
m5s*54 ,v]loss+ da>om wordt be/5dig 9   
het ,woord voorge/eld als het bewijs van
 de liefde van ,*ri/us2 ,*ri/us _h de   
geme5te lief en heeft zi* zelv5 voor ha>

 ov]gegev54 7,eph4 #e3 #be74 ,die mij   
lief gehad heeft1 zegt ,paulus1 en zi*  
zelv5 voor mij ov]gegev5 heeft4 7,gal4  
#b3 #bj74 ,hi]aan hebb5 wij de liefde   
gek5d1 dat ,hij zijn lev5 voor ons      
ge/eld heeft4 7#a ,joh4 #c3 #af74 ,indi5
 dan v]loss+ de vru*t is van liefde1 het
 gevolg en de uitdrukk+ da>van1 indi5 de
 liefde bep]kt en bijzond] is1 dan is de
 v]loss+ ev5zoo bep]kt en bijzond]4 ,het
 uitw]ksel kan niet groot] zijn dan de  
oorzaak1 no* de daad groot] dan de      
beweegr$54  ,ma> is v]loss+ e5e         
volmaakte daad1 e5 vole9digd w]k8 ,indi5
 het de uitvo]+ is van e5 oorspronkelijk
 plan en te gelijk uitgevo]d door ,god  
geop5ba>d 9 vlees*1 moet het zek]lijk   
zoo volmaakt zijn als deszelfs ,auteur4 
,do* is e5 w]k volmaakt dat onzek] en   
toevallig is1 dat afhangt van de        
wispelturige eig5z9nigheid en d5        
v]&]lijk5 wil des m5s*5 en dat nog wel  
van e5 gevall5 m5s*8 ,h+ de s*epp+ d]   
w]eld af van de m$ew]k+ des m5s*58 ,kan 
hij e5 enkel grass*eutje do5 groeij51 n 

ha> wit ( zw>t mak58 ,is de m$ew]k+ des 
m5s*5 g$oogd 9 e5e enkele van ,gods     
h&el+58 ,indi5 zoo iets mogelijk w>e1 z\
 dan niet het m5gsel van s*epsels w]k   
het geheel bezo$el5 en b$]v58 ,indi5 de 
v]loss+ algeme5 w>e en sle*ts e5 deel   
zaligde1 kan het e5 volmaakt w]k g5oemd 
word58 ,indi5 v]loss+ ontspr+t uit      
liefde1 en de v]loss+ algeme5 is1 dan   
zal ook de liefde algeme5 zijn2 ma>     
indi5 iem& v]lor5 gaat1 indi5 iem& 9 de 
hel is1 voor wi5 ,*ri/us /i]f1 zal hunne
 v]loss+ ijdel zijn en al de liefde van 
,*ri/us tot h5 0 te v]geefs4 ,hij       
betaalde hunne s*uld1 en nog /aat hunne 
s*uld op54 ,hij nam hunne zond5 weg en  
nog blijv5 hunne zond54 ,hij _h h5 lief1
 _h magt om h5 te v]loss51 de$ al wat   
,hij kon om h5 van de hel te bevrijd51  
kwam op a>de met het opzettelijk        
voornem5 om hunne zond5 te drag5 op het 
h\t1 /ond voor h5 op van d5 dood5 en vo]
 t5 hemel als hunn5 ,hoogeprie/] en     
,voorspraak--en na dit alles kan ,hij h5
 niet v]loss51--na geheel deze magtige  

one9dige1 onmetelijke betoon+ van       
liefde1 lijd51 tran51 zu*t51 doodsang/  
en blo$1 /]v5 zij 9 hunne zond5 en word5
 9 de hel geworp54 ,is ,*ri/us wez5lijk 
en wa>a*tig ,god8 ,heeft ,hij al de     
eig5s*app5 d] ,godheid8 ,is ,hij alwijs 
en almagtig8 ,ziet ,hij het e9de van het
 beg91 en weet ,hij alle d+51 die v]l$51
 teg5woordig en toekom5d zijn8 ,wi/ ,hij
 to5 ,hij aan het kruis h+ wie beh\d5 z\
 word5 en wie v]lor5 z\ gaan8 ,dan1 welk
 e5e ijdele en nuttelooze betoon+ van   
liefde en lijd52 wat e5e noodelooze     
ope5hop+ van sm>t5 en doodsang/51 indi5 
het uitw]ksel van al wat ,hij to5 le$1  
afh+ van d5 vrij5 wil des m5s*5 en      
millio55 nimm] voordeel z\d5 trekk5 uit 
alles wat ,hij to5 voor h5 ond]g+4 ,ma> 
/i]f ,*ri/us voor de zond5 des gans*5   
m5s*elijk5 gesla*ts8 ,dan droeg ,hij de 
zond5 d] li$5 van ,sodom en ,gomorra2   
van het leg] van ,f>a dat 9 de roode zee
 v]dronk2 van ,kora*1 ,da?an en ,abiram 
welke de a>de v]zwolg2 van de zev5      
v]vloekte volk5 van ,canan en van all5  

die 9 d5 algeme55 zondvlo$ omkwam54 ,ma>
 alle deze zijn 9 hunne zond5 ge/orv54  
,w]d hun 9 de hel beke]+ ges*onk58      
,droeg ,*ri/us hunne zond5 aan het kruis
 en g+ ,hij da>na 9 de hel met aanbi$+5 
van g5ade aan de v]doemd58 ,_h de vrije 
wil e5e &]e geleg5heid1 e5 &] h$5 d]    
g5ade2 v]s*aft het e5 &] getijde tot de 
uitoef5+ van h>5 magtig5 invlo$8 ,judas 
zegt ons 7v]s #g7 dat de zoodanig5 zijn 
voorge/eld tot e5 voorbeeld1 drag5de de 
/raf des eeuwig5 vuurs1 ,paulus zegt3   
dat zij v]nield zijn van d5 v]d]v]4 7#a 
,cor4 #aj vs4 #aj74 ,ma> indi5 ,*ri/us  
voor all5 /i]f1 zoo /i]f ,hij ook voor  
deze1 en indi5 ,hij voor deze /i]f1 zoo 
moet er e5ig oogm]k zijn1 er moet iets  
ges*i$51 e5ig uitw]ksel moet er         
voortkom5 uit zijn drag5 van hunne      
zond54 ,indi5 ,hij voor h5 niet /i]f1   
dan is de v]loss+ niet lang] algeme51   
wij ontdekk5 millio55 voor wie ,*ri/us  
niet ge/orv5 is en e5sklaps is er e5    
e9de gemaakt aan de algeme5heid van al  
die tek/51 die zoo dikwijls word5       

aangehaald t5 gun/e d] algeme5e v]zo5+4 
,indi5 ,hij voor h5 /i]f1 dan trekk5 zij
 al ( niet e5ig voordeel uit zijn5 dood4
 ,indi5 zij er het m9/e voordeel uit    
trekk51 dan word5 er v]lo/1 die re$s 9  
de hel zijn1 die 9 hunne zond5 ge/orv5  
en ond] d5 toorn ,gods zijn v]gaan4 ,en 
indi5 e5ig51 wa>om niet all58 ,de sm>t5 
d] hel zull5 h5 zek]lijk gele]d hebb51  
om hunn5 vrij5 wil bet] te gebruik5 dan 
zij d$5 op a>de1 en n uur ond]v9d+ van  
d5 br&5d5 poel heeft h5 do5 in/emm51 met
 de aanbi$+5 van g5ade4 ,*ri/us behoefde
 zoolang niet te v]geefs aan de deur    
hunn] h>t5 te klopp51 als ,hij volg5s de
 ,wesleijaans*e pr$ikant5 nu doet aan de
 h>t5 hunn] hoord]s6 ,zij zegg51 indi5  
de v]doemd5 dezelfde aanbi$+5 van g5ade 
hadd5 als wij hoe ga>ne z\d5 zij die    
omhelz56 ,nu1 indi5 ,*ri/us dan voor h5 
ge/orv5 is1 zoo is de hel re$s s$]t lang
 ontvolkt van zijne al\de bewon]s4 ,can1
 ,f>a1 ,saul1 ,a*it(el1 ,dg1 ,ezau en   
duiz5d &]51 die de s*rift voor/elt als  
vij&5 ,gods1 zijn nu 9 d5 hemel1 z+5de  

het li$ des ,lams4 ,ma> indi5 ,*ri/us   
voor h5 niet ge/orv5 is1 dan is de      
v]loss+ niet algeme51 er is e5e bep]k+  
gemaakt en zij is wat wij belijd51      
bijzond]4  ,dus bes*\w5 en geloov5 wij  
met de s*rift5 d] wa>heid1 dat ,*ri/us  
zijn lev5 heeft afgelegd voor zijne     
s*ap52 e5s w]d ov]gegev5 om de zond5 te 
drag5 van vel52 het volk re9igde met    
zijn eig5 blo$2 de geme5te lief _h en   
zi* zelv5 voor ha> ov]gaf2 en de zond5  
droeg van zijn uitv]kor5 gesla*t 9 zijn 
eig5 li*aam op het h\t4 ,gelijk de nam5 
van de k9d]5 ,israls op de bor/ des     
,hoogeprie/]s g$rag5 w]d51 7,exod4 #bh3 
#bi7 zoo geloov5 wij dat ,*ri/us op zijn
 h>t de nam5 droeg van zijne uitv]kor551
 to5 ,hij aan het kruis h+ en zijn blo$ 
/ortte voor al hunne zond5 en           
ong]egtigh$54 ,hij betaalde hunne s*uld 
tot d5 laat/5 p5n+1 volde$ aan de /r5g/e
 eis*5 d] eeuwige g]egtigheid1 le$ 9    
lig*aam en ziel het volle gewigt1 de    
volle maat en het tal van de zond5 van  
zijn volk en liet ge5 enkele hunn]      

zond51 ongeboet en onv]zo5d4 ,de        
,godheid gaf wa>de en v]di5/e aan het   
lijd5 d] m5s*heid1 en dus w]d ,immanul1 
,god met ons1 de alg5oegzame ,zaligmak] 
van all5 die ,hem gegev51 door ,hem     
bem9d en v]lo/ w>54  #d4 ,de laat/e tak 
d] zaligheid als e5e uitw5dige daad1 die
 wij nog zull5 bes*\w51 is de toeg]ek5de
 g]egtigheid van d5 ,zoon van ,god1     
zijnde tot all5 en ov] all51 die        
geloov54  ,de wet van ,god1 zijnde het  
afs*rift van zijne eeuwige g]egtigheid1 
kon niet /raffeloos v]brok5 word51 dan  
dat ,god ophield ,god te zijn4 ,t5zij   
dus de wet volmaaktelijk w]d            
gehoorzaamd1 f door d5 m5s* wi5 hij     
gegev5 0 ( door e5 ,borg die 9 zijne    
plaats /ond1 zoo moe/ die heilige en    
regtva>dige wet al deszelfs /raff5 en   
vloek5 9 alle eeuwigheid ov] d5 ov]tr$] 
uit/ort54 ,indi5 dit wa> is1 dan is     
,*ri/us gekom5 ond] de wet en           
gehoorzaamde ha> volkomelijk1 ( voor    
geheel het m5s*elijk gesla*t ( voor e5  
g$eelte deszelv54 ,indi5 voor het       

geheel1 dan word5 alle m5s*5            
g]egtva>digd1 alle m5s*5 hebb5 de wet   
gehoorzaamd door hunn5 ,borg1 all5 /aan 
voor ,god 9 ,*ri/us volmaakt1 zond] vlek
 ( rimpel ( iets d]gelijks 7,efez4 #e3  
#bg72 de deur5 des hemels zijn geop5d   
voor all51 en geheel het gesla*t van    
,adam1 zal 9 huwelijksgewaad n$]zitt5   
aan de bruil(t des ,lams4 ,ma> indi5 dit
 de wa>heid niet is en s*oon all5 de wet
 hebb5 ov]tr$51 sle*ts e5 g$eelte beh\d5
 wordt1 dan moet5 wij tot het besluit   
kom51 dat alle5 die g]egtva>digd word5  
voor wie ,*ri/us als e5 ,borg de wet    
v]vulde1 en dat het ,isral alle5 is die 
9 d5 ,he]e g]egtva>digd word5 en zi*    
zull5 b]oem54 7,jes4 #de vs4 #be74  #b4 
,dusv] hebb5 wij de v]loss+ ges*et/ als 
e5e uitw5dige daad1 als iets g$aan voor 
ons en buit5 ons4 ,9 deze               
geme5s*appelijke ov]e5kom/ en ond]h&el+ 
hadd5 wij als w]k5de l$5 ge5 a&eel4 ,zij
 w]d5 bepaald en uitgevo]d vr wij e5ig  
aanwez5 hadd51 uitsluit5d 9 het         
voorbes*ikk5de gemo$ van ,jehovah4      

,gelijk de boom zijne bott5 uitgeeft1   
welke bott5 e5 be/aan hadd5 9 d5 boom1  
vr zij 9 zigtb>5 groei kwam51 zoo br5gt 
het pr$e/9]5d voornem5 van d5 drieenig5 
,god ons 9 aanwez51 opdat wij de        
voordeel5 mog5 g5iet5 van al hetge5 voor
 ons g$aan w]d1 to5 wij nog sle*te      
aanwez5 hadd5 9 het gemo$ van ,jehovah4 
,en dit leidt ons om te sprek5 ov] de   
zaligheid als e5 w]k gewro*t 9 ons1 als 
e5e magtige daad wa>door datg5e wat     
oorspronkelijk en altijd het onze 01 e5e
 p]soonlijke wez5lijkheid wordt1 e5e    
w]kelijke bezitt+1 e5e ontvang5e erf5is1
 gelijk e5 erfg5aam wanne] hij me]d]j>ig
 wordt1 het v]mog5 aanva>dt dat zijn    
eig5dom 01 lang voor hij 9 het bezit    
da>van ge/eld w]d4  ,god is alwijs en   
da>om doet ,hij ge5e ov]haa/e1 no*      
onb$a*tzame /app54 ,gelijk het          
oorspronkelijke ontw]p d] zaligheid door
 one9dige wij%eid w]d uitg$a*t1 zoo zijn
 ook al de volg5de trapp5 van uitvo]+   
van dat plan1 g]egeld door dezelfde     
e9delooze wij%eid4 ,met welke ,hij      

ov]vlo$ig is gewee/ ov] ons1 zegt       
,paulus1 9 alle wij%eid en              
voorzigtigheid4 ,god /elt dus zijn volk 
9 zijne b$eel+5 met h51 niet op e5s 9   
het bezit van al de zeg5+5 die ,hij voor
 h5 bewa>d heeft4 ,hij heeft bij        
voorbeeld hunne zond5 v]gev5 ma> ,hij   
/elt h5 niet onmiddelijk 9 het bezit van
 die weldaad1 wanne] ,hij h5 door zijne 
g5ade roept4 ,hij heeft h5 e]/ hunne    
behoefte da>aan te le]54 ,hij heeft     
hunne h>t5 voor de ontvang/ da>van te   
b]eid54 ,het is ge5 geme5 ges*5k en ,hij
 heeft h5 te ond]wijz51 hoe het te      
wa>d]54 ,zij zijn v]lo/ van toorn en    
eeuwige rampzaligheid1 van zijn         
vreeselijk ong5oeg5 en s*rikkelijke     
v]ontwa>dig+ teg5 de zonde4 ,zij hebb5  
noodig dat hun getoond worde en dat zij 
inn]lijk gevoel5 wa>van en wa>toe zij   
v]lo/ zijn4 ,en gelijk de eik niet 9 n5 
dag tot zijn5 voll5 wasdom komt1 ma> j>5
 van zonnes*ijn en onwe]1 van felle w9d5
 en huil5de /orm5 noodig heeft1 om hem  
kra*t en /evigheid1 e55 diep5 en        

uitgebreid5 wortel te gev51 zo[el als   
e55 v]hev5 en met takk5 gevuld5 /am1 zoo
 hebb5 ,gods k9d]5 ma&5 en j>5 van      
beproev+ en v]zoek+ noodig1 opdat zij   
n$]wa>ts diep5 wortel s*iet51 en gezond 
en kra*tig opwa>ts groeij5 mog54 ,dus1  
vr dat de ziel iets omtr5t de v]loss+   
wet5 kan1 moet zij diep en ond]v9delijk 
le]51 de natuur d] zonde en van zi*     
zelve als door ha> bezo$eld en onte]d4  
,zij is hoogmo$ig en moet v]n$]d word52 
zorgeloos en moet wakk] ges*ud word52   
lev5d en moet g$ood word52 vol en moet  
ontl$igd word52 geheel en moet gewond   
word52 bekle$ en moet ontbloot word54   
,zij is van nature eig5g]egtig en       
zelfzu*tig1 diep begrav5 9              
w]eldsgez9dheid en vlees*elijkheid2 t5  
uit]/e bl9d en onwet5d2 v]vuld met      
vooroordeel1 v]wa&heid1 eig5dunk1       
vij&s*ap en zij haat al dat hemels* en  
gee/elijk is4 ,de zonde 9 al d]zelv]    
v]s*ill5de vorm51 is ha> natuurlijk     
elem5t4 ,bege]lijkheid1 vlees*elijke    
lu/51 w]elds* v]maak1 zu*t na> e] van   

m5s*5 en onv]zadelijke dor/ na>         
zelfbevord]+2 e5e volkom5e ov]gifte aan 
alles wat nieuwe bege]t5 des h>t5 kan   
/reel5 en bevr$ig52 e5e uit]/e v]a*t+ en
 afke] van alles wat ha> dolz9nig najag5
 van wat zij lief heeft1 beteugelt (    
v]ijdelt1 deze zijn e5ige van de g$a*te 
van de onv]nieuwde natuur des m5s*54    
,opvo$+1 z$elijk b$wang ( de kra*t d]   
gewoonte mog5 het ontbrek5 van inw5dig  
b$]f b$w+51 en e5 dam opw]p5 teg5 d5    
wo$5d5 /room van inwon5de zonde1 zoodat 
het niet al zijne gr5z5 zal v]brek5 en  
het l& v]woe/52 ma> ge5e z$elijke       
beteugel+ kan de m5s*elijke natuur      
v]&]54 ,e5 geket5de tijg] blijft e5     
tijg]4 ,de moorman kan zijne huid niet  
v]&]51 no* de luipa>d zijne vlekk5 7,j]4
 #ac3 #bc74  ,d5 m5s* jui/ het          
teg5ge/elde te mak5 van wat hij         
oorspronkelijk is2 te mak5 dat hij ,god 
lief heeft 9 plaats van ,hem te hat52   
,hem te vreez5 9 plaats van teg5 ,hem op
 te /aan en te bev5 voor zijne g$u*te   
,maje/eit1 9 plaats van met dik v]hev5e 

s*ild ,hem te be/rijd52 om dit magtige  
w]k te do5 en deze wond]b>e v]&]+ te    
weeg te br5g51 is er noodig1 de inplant+
 van e5e nieuwe natuur1 door de         
onmiddelijke h& van ,god zelf4          
,natuurlijk li*t1 natuurlijke liefde1   
natuurlijke gehoorzaamheid1 9 n woord1  
alle natuurlijke godsdi5/ is hi]        
nutteloos en kra*teloos4 ,de /room te   
ke]5 v]&]t de natuur d] wat]5 niet4     
,laat de loop van de modd]ige beek      
inplaats van na> het zuid51 na> het     
noord5 geleid word51 het blijft e5e     
modd]ige beek4 ,alzoo mag de oude natuur
 beteugeld1 gewijzigd1 en 9 nieuwe en 9 
v]s*ill5de kanal5 geleid word51 ma> het 
is en blijft de oude natuur4 ,en dit is 
de b$i5+ van hond]d51 die zi* di5/kne*t5
 van ,*ri/us en arbeid]s 9 ,zijn5       
wijnga>d noem51 om h\weel en spade te   
nem5 en v]s*eid5e kanal5 te grav5 voor  
de wat]5 d] oude natuur1 en wanne] zij  
na veel moeite en arbeid1 e5ige we9ige  
/roompjes 9 hunne naauwe kanal5 hebb5   
do5 vloeij51 v]wa>dig5 zij de vru*t5 van

 hun w]k met de nam5 van beke]+1        
w$]geboorte en e5 w]k d] g5ade4 ,alzoo  
maakt de e5e e5 kanaal 9 de             
,zondags*ool1 e5 &] graaft e5 bre$      
kanaal voor het bijbelg5oots*ap1 e5 d]de
 maakt e5e nieuwe op5+ voor besli/e     
vroomheid en e5 vi]de holt e5e wijde    
groef uit voor eig5g]egtigheid1 ond] d5 
naam van ,*ri/elijke heiligheid4 ,ma> na
 al hunne moeite en na al hunn5 voorspo$
 9 het leid5 van de /room5 d] natuur 9  
deze nieuwe kanal51 is het nog de oude  
natuur1 ev5 gevall51 ev5 onwet5d1 ev5   
bl9d1 ev5 vlees*elijk1 ev5 dood1 ev5 vol
 van vij&s*ap teg5 ,god en ev5 onbekwaam
 als ooit om het kon+rijk d] hemel5 b9n5
 te gaan4 ,om de buit5zijde d] oude     
natuur te witt51 te s*ild]51 te v]guld51
 te bekle$51 op te s*ikk51 te v]si]51 9 
n woord1 te h]vorm51 is de godsdi5/ van 
d5 dag4 ,hond]de k]k5 en kapell5 word5  
geb\wd1 duiz5de pr$ikatin word5 g$aan en
 millio55 gelds word5 be/e$1 alle5 met  
het doel om uit het ruwe blok h\t d]    
natuur1 de g$aante1 l$emat5 en          

gelaat/rekk5 van e5 m5s* te =m]51 en al 
deze arbeid br5gt niets voort dan e5e   
g$aante1 e5 beeld1 e5e lev5looze        
gelijk5is van lev5de godzaligheid1 welke
 e55 mond heeft ma> niet spreekt1 het   
heeft oog51 ma> zij zi5 niet1 oor51 ma> 
zij hoor5 niet1 h&51 ma> zij ta/5 niet1 
voet51 ma> zij gaan niet en zij geeft   
ge5 geluid door h>e keel4 ,k]kelijke en 
,diss5t]1 ,or?odox en ,evangelis*1      
,bapti/1 ,indep5d5t en ,me?odi/1 all5   
slaan de h&5 ine5 tot het go$e w]k4 ,de 
e5 helpt d5 &] en zegt tot zijn m$gezel3
 wees /]k6 ,en de w]kmee/] v]/]kt d5    
g\dsmid2 die met d5 ham] glad maakt1    
di51 die op het aanbeeld slaat1 zegg5de 
van het solde]sel het is go$3 da>na     
maakt hij het va/ met nagel51 dat het   
niet wankele4 7,jes4 #da3 #f1 #g47  ,ma>
 h]vorm+ is ge5 w$]geboorte1 ev5m9 is   
e5e v]&]+ van lev51 hetzelfde als e5e   
v]&]+ des h>t54 ,er kan ov]vlo$ van ijv]
 zijn1 van vroomheid1 van be/aanba>heid 
van w&el1 ond]zoek des bijbels1 v]borg5 
en huiselijk geb$1 k]k gaan ond] de     

wa>heid1 godsdi5/ige gesprekk51         
naauwgeze!id 9 de voors*rift5 van het   
,nieuwe ,te/am5t en e5 groot v]toon van 
uitw5dige vroomheid en heiligheid1 wa>  
ge5 vonk van goddelijk lev5 9 de ziel   
gevond5 wordt4 ,de godsdi5/ des m5s*5 is
 om het s*epsel op te b\w5 9 go$e w]k51 
9 vroomheid1 9 het hoor5 van ,gods      
woord1 9 het lez5 van godvru*tige       
s*rijv]s1 9 w]kzaamheid1 9 al de        
onru/ige drukte en d5 arbeid van        
v]e5ig+5 en s*ol54 ,de godsdi5/ van ,god
 is1 het s*epsel ne] te w]p5 9 het /(   
van zelfv]n$]+ en zelfv]foeij+4 ,de m5s*
 z\de de godsdi5/ ond]wijz5 gelijk hij  
rek55 en meetkunde ond]wij/4 ,dez5 regel
 moet gele]d1 die som gemaakt1 dit      
vraag/uk opgelo/ en die zw>igheid       
ov]wonn5 word5 en dus zal m5 vord]+     
mak54 ,het vuur moet aange/ok51 de      
blaasbalg g$rev5 word51 de /oom moet    
omhoog vlieg51 de ma*9e te w]k ge/eld1  
de voorges*rev5 taak g$aan word54       
,godsdi5/ is1 volg5s het aang5om5 gelo(1
 iets wa>toe de m5s* moet word5 g$rong54

 ,hij moet op de e5e ( &]e wijze        
godsdi5/ig gemaakt word54 ,hij moet door
 de m5s*elijke beweegr$55 ( m5s*elijke  
ov]r$+1 g$rev5 ( getrokk51 bepraat (    
b$reigd1 toe gelokt ( gezweept word54   
,degodsdi5/ wordt hem voorge/eld als de 
rivi] tuss*5 zijne ziel en d5 hemel4    
,hij wordt ov]re$1 g5oodigd1 v]ma&1     
gesmeekt om 9 deze rivi] te spr+54 ,hij 
moet er 9 loop5 ( als het w>e er 9      
g$rong5 word54 ,hij wordt er toe        
ov]tuigd en hij neemt de voorges*rev5   
sprong1 hij wordt e5 belijd]4 ,hij      
hoort2 hij lee/2 hij bidt2 hij ond]/eunt
 de zaak2 hij b$i5t de zondags*ool2 hij 
vormt zijne kle$+ na> de uni=m van het  
corps1 wa>toe hij behoort2 hij dankt    
zijn geboord ov]hemd af1 kamt het ha>   
gelijk1 en s*e]t zijne bakkeba>d52 hij  
voorziet zijn ho(d met de belijd5is van 
de secte wa>bij hij is aangeslot51      
spreekt zooals zij spreekt1 gelo(t zoo  
als zij gelo(t en1 h&elt zoo als zij    
h&elt4 ,en dit alles wordt beke]+ en    
besli/e vroomheid g5oemd1 t]wijl er 9 de

 ziel van d5 arm5 ell5dige1 ge5 spoor   
van g5ade1 ge5 gre9tje gee/elijk gelo( (
 ge5 vonkje goddelijk lev5 gevond5      
wordt4 ,do*1 ,gods weg is wijd v]s*ill5d
 van geheel dit ell5dige1 zoo algeme5   
he]s*5de /elsel2 ,hij b\wt niet op1 voor
 en ale] ,hij heeft gesloopt2 ,hij v]lo/
 de ziel niet1 vr ,hij ha> e]/ heeft do5
 gevoel51 dat zij v]lor5 is4 ,hij neemt 
niet1 het h\t en de /oppel5 d] oude     
natuur1 om e5 fondam5t van te legg51 ook
 gebruikt ,hij ge5 slijm 9 plaats van   
kalk om e5 v]rot ,babel op te b\w54 ,de 
wijze des m5s*5 is1 om hi] e5 /uk h\t en
 da> e5 /e5 te plaats51 de e5e hoek te  
vull5 met e5 /e51 de &]e met e5 dakpan1 
en alzoo voortga&e1 e5 tor5 te b\w51    
welks top mogt reik5 tot aan d5 hemel4  
,de weg ,gods is om n$] te kom5 en hunne
 taal te v]w>r51 om i$]5 /e5 en elk /uk 
h\t na> de vi] w9d5 des hemels te       
v]/rooij5 en niet e5 /e5 op d5 &]5 te   
lat51 die niet afgebrok5 zal word54 ,hij
 is e5 naijv]ig ,god en wil ge5         
deelg5oot hebb5 9 het w]k d] zaligheid4 

,hij wil ge5 nieuw5 wijn 9 oude l$]5    
zakk5 do51 no* e5 nieuw5 lap op e5      
v]slet5 kle$ zett54 ,de vuile kle$]5 van
 ,josua 7,za*4 #c3 #d7 moe/5 van hem weg
 g5om5 word51 voor hij met wisselkle$]5 
bekle$ w]d4 ,alzoo gaat dood5 vr lev5d  
mak51 armo$e vr rijkdom1 b$el>ij en d5  
me/hoop vr de erf5is van d5 troon d]    
he]lijkheid2 het graf van alle v]wa*t+  
van de heuvel5 en b]g51 en het gruis van
 zelfv]foeij+ voor de v]heff+ tot het   
zitt5 ond] de pr9s54 7,sam4 #b3 #f-h74  
,te zaaij5 met tran5 gaat voor het      
maaij5 met gejui*1 as* voor s*oonheid1  
treur5 voor de olie d] vreugd en e55    
b5aauwd5 gee/ voor het gewaad des l(s4  
,zaligheid is ge5 uitw5dige zaak4 ,het  
be/aat niet 9 de lett]1 ma> 9 d5 gee/2  
niet 9 e5 gezond gelo(1 zoo als m5 me5t1
 ma> 9 de g5iet+ da>van als e5 balsem 9 
e5 v]brok5 h>t4 ,dus wanne] wij de      
groote vraag beantwoord53 ,wat is het   
dat e5e ziel zalig maakt81 zoo moet5 wij
 vooraf wel v]/aan1 dat het woord       
zaligmak5 9 zi* bevat1 e5 voorafga&5    

/aat1 wa>van en wa>uit het e5           
h]/elmiddel1 e5e ontkom+1 e5e bevrijd+  
is4 ,dat zaligheid v]ond]/elt voorafga&e
 v]lor5heid1 v]d]f en ell5de1 en dat het
 e5e bevrijd+ is van dit alles1 /emt    
i$]e5 toe4 ,ma> het wordt niet zoo      
g]e$elijk toege/emd1 ( indi5 al bek5d 9 
woord51 to* niet v]kondigd als e5e      
fondam5teele wa>heid1 dat het is e5e    
gevoelde v]lor5heid1 e5e gevoelde       
v]nietig+1 e5e gevoelde rampzaligheid1  
wa>uit zaligheid e5e ontkom+ is4 ,i$]   
die de wa>heid des ,bijbels belijdt1    
/emt 9 woord5 d5 val des m5s*5 toe en   
dat zalig mak5 e5e bevrijd+ is van de   
v]s*rikkelijke gevolg5 van di5 val4 ,ma>
 dat m5 het inn]lijk k5n5 en diep       
gevoel5 moet2 dat de ziel ond] het      
gewigt da>van t] ne] gebog5 en belad5   
moet zijn2 dat de ov]tuig+ van s*uld1   
toorn en geva> door bov5natuurlijke     
kra*t 9 zijne ond]v9d+ moet gewro*t     
word5 en dat hij als het w>e tuss*5 d5  
bov5/5 mol5/e5 d] wet en d5 ond]/5      
mol5/e5 van e5 s*uldig gewet5 moet word5

 v]gruisd2 deze groote en plegtige      
wa>h$5 word5 v]m$51 b$ekt en v]zweg5    
door bijna all5 die belijd5 d5 zonda> d5
 weg na> ,sion te wijz54 ,ga na>        
,*ri/us2 zie op ,jezus2 wijdt u zelf d5 
,he]e toe2 leid e55 gelijkvormig5 w&el2 
lee/ dez5 en di5 s*rijv]2 woon de bek5de
 pligt5 bij2 wees w]kzaam2 sluit u aan  
bij onze v]e5ig+2 wordt e5 lidmaat d]   
k]k2 hoor onz5 le]a>2 h\dt              
huisgodsdi5/oef5+2 z5dt uwe k9d]5 na> de
 zondags*ool2 kweek na>/ig de heiligmak+
 aan2 haat alle zonde2 waak teg5 alle   
kwade h>t/ogt52 oef5 het gelo( 9        
v]ootmo$ig+2 deze en d]gelijke v]man+5  
word5 van duiz5de kansels met kwi/ige h&
 ov] zoek5de zond>5 uitge/rooid4 ,ma> de
 natuur1 de diepte1 de magt1 de         
gevoel5s1 de snijd5de ov]tuig+51 het    
k]m5d roep51 de ang/ige folt]+1 de      
donk]e uitzigt51 de z9k5de v]twijfel+1  
de uit]/e hulpeloo%eid1 de dikke        
dui/]nis1 het ell5dige ongelo(1 9 n     
woord1 al deze inw5dige w]kzaamh$51     
welke 9 e5 zoek5d zonda> gevond5 word51 

word5 door al de lett]pr$ik]s van d5 dag
 voorbij gegaan4 ,deze d+5 word5        
toege/emd ma> ( geheel v]zuimd ( met    
m9a*t+ op gez9speeld4 ,do*1 indi5 wij   
wet5 will5 wat het is1 dat e5e ziel     
v]lo/1 zoo moet5 wij d5 /aat wet5 wa>uit
 hij v]lo/ moet word54 ,indi5 wij het   
beg9 niet hebb51 zoo kunn5 wij het midd5
 no* het e9de hebb54 ,ma> onze          
h$5daags*e regtz9nige belijd]s en       
pr$ik]s hadd5 nooit e5 beg9 9 hunne     
godsdi5/4 ,zij w>5 vroom van hunne      
k9ds*heid2 ( zij hadd5 het voorregt van 
godsdi5/ige oud]s2 ( zij w]d5 op de     
,*ri/elijke ( ,zondags*ool opgebragt2 ( 
zij zat5 ond] e5 evangelie-pr$ik]2 ( e5 
go$ boek viel hun 9 h&5 en maakte h5    
vroom2 ( zij w]d5 ern/ig en ov]tuigd van
 de noodzakelijkheid d] godsdi5/2 ( zij 
tr\wd5 e5e godvru*tige vr\w ( man en op 
die wijs w]d5 zij ook godsdi5/ig4 ,zulke
 en d]gelijke v]hal5 word5 dagelijks 9  
vrome c\rant5 opg$is*t1 9 gezels*app5 ( 
bid/ond5 m$eg$eeld en bl9del+s1 na> d5  
a>d d] liefde zoo als m5 het noemt1 als 

e*te bev9d+ en opregt w]k d] g5ade      
aang5om54 ,ma> wa> is e5 uit duiz5d te  
v9d51 die kan v]hal51 hoe de ,he]e met  
hem begon1 en wat zijne gevoel5s w>5    
ond] zijne goddelijke ond]wijz+58 ,wie  
kan het pad bes*rijv51 wa>door hij      
geleid is geword51 de n$]w]p5 en de     
v]heff+51 welke hij ond]vond5 heeft1 de 
wissel+51 welke hij is doorgegaan1 hoe  
hij trapsgewijze van vat 9 vat gel$igd  
is geword5 en de wor/el+5 welke hij     
ond]vond8 ,wie1 van duiz5d belijd]s kan 
gevoelig sprek5 ov] d5 alsem en de gal  
d] zonde1 d5 v]giftig5 angel van s*uld1 
de pijl5 ,gods 9 de consci5tie1 de      
vuilheid van e5 hopeloos b$orv5 en      
argli/ig h>t1 het /rijd51 z9k5 en       
wor/el51 de afwissel5de hoop en vrees1  
de /ral5 van li*t en de s*aduw5 d]      
dui/]nis1 de oog5blikk5 van v]tr\w5 en  
de spo$ig w$]ke]5de mo$eloo%eid1 en al  
de v]s*ill5de ond]v9d+5 van e5e         
ontwaakte ziel8 ,v]foeij+ en walg+ van  
zi* zelf 9 /( en as*1 dui/]e voorbod5   
van eeuwige /raf1 s*reeuw5 tot ,god uit 

de diepte van s*uld1 opgevolgd door     
tijd5 van treurig /ilzwijg51 afwissel5d 
b]\w en h>dheid des h>t51 nu ov]vall5   
door de zonde en dan w$] treur5de en    
zu*t5de ov] zijne zwakheid er teg52     
zulke oef5+5 als deze1 hoe we9ig5 sprek5
 er van met gevoel1 zalv+ en kra*t1     
hetwelk bewij/ dat zij die all5 zijn    
doorgegaan8 ,(1 w$]om1 d5 zw>5 la/ d]   
zonde1 het nerdrukk5d gevoel van b$]f1  
de /room5 van ongelo( en godloo*5+1 de  
vlo$5 van vuilheid1 bege]lijkheid en    
h>dnekkigheid1 het s*ielijk invall5 van 
godsla/]5de g$a*t51 vreeselijke         
v]beeld+51 dwaze g$a*t51 ijselijke      
v]vloek+51 en al de opwell+5 van d5     
vuil5 bodem van e5 z9nelijk en duivels* 
h>t1 welk5 pr$ikant uit duiz5d draagt de
 bewijz5 9 zijne pr$ik+ dat zulk e5 pad 
door hem betr$5 is geword58 ,ma> indi5  
de v]loss+ e55 voorga&5 /aat ond]/elt   
wa>uit m5 v]lo/ wordt dan zeg ik1 dat   
het k9d]a*tige dwaa%eid is1 te prat5 van
 v]lo/ te zijn1 indi5 wij niets         
bev9delijks wet5 wa>van wij v]lo/ zijn4 

,da>om1 indi5 iem& mij vraagt3 ,wat is  
het dat e5e ziel zalig maakt8 antwoord  
ik3 ,wa>om doet gij mij die vraag8 ,vr  
m5 iets van v]loss+ kan k5n51 is er e5e 
voorafga&e les te le]54 ,indi5 gij deze 
niet gele]d hebt1 hebt gij met de &]e   
niets te mak54 ,gij mogt ev5 go$ de     
ti5deelige breuk5 d5k5 te le]51 voor gij
 nog lez5 gele]d hebt4 ,ma> welk is de  
beweegr$5 wa>om gij e5 antwoord op deze 
vraag v]langt8 ,om e5ige begripp5 te    
vorm51 uw oordeel te s*]p51 om u e5 /]k 
gelo( eig5 te mak58 ,indi5 dit de r$5   
is1 dan kan ik er mij met u niet ov]    
bezig h\d54 ,gij hebt e]/ e5e &]e les te
 le]5 en ale] gij deze gele]d hebt1 kan 
ik op uwe vraag niet antwoord54  ,de    
zaligheid is e5 ges*5k1 het ko/ba>/e en 
rijk/e ges*5k dat de h& van e5 ,drieenig
 ,god wi5s naam ,liefde is1 kan gev54   
,het is e5 legaat1 e5e erf5is1 e5e      
bezitt+1 e5 s*at1 e5e eeuwige           
wez5lijkheid4 ,het volle bezit1 het ruim
 g5ot1 de volkom5e berv+ van dit        
voorbes*ikte gewigt van he]lijkheid1 is 

ind]daad bewa>d tot e55 toekom/ig5 /aat2
 ma> de e]/el+51 de vroegrijpe druiv51  
de e]/e daauwdropp5 van de eeuwige      
erf5is1 word5 d5 uitv]kor55 gegev5      
t]wijl zij op a>de zijn4 ,de            
eeuwigdur5de g5iet+ van de              
teg5woordigheid en he]lijkheid van      
,*ri/us1 wordt 9 de ,s*rift altijd      
v]gelek5 bij e5 huwelijk4 ,dus lez5 wij 
7,op5b4 #ai3 #g7 van het wijf des ,lams 
en de bruil(t des ,lams1 zoo wordt de   
k]k gezegd tot d5 ,kon+ gebragt te word5
 9 ge/ikte kle$]5 van g\d5 borduursel1  
gelijk 9 oo/]s*e l&5 de bruid door h>5  
vad] tot d5 bruidegom geleid w]d 7,g54  
#bi3 #bc74 ,ma> wij lez5 ook van        
ond]tr\w welke altijd de vi]+ van het   
huwelijk vooraf g+4 ,ik g$5k d]         
weldadigheid uw] jeugd1 d] liefde uw]   
ond]tr\w1 7,j]4 #b3 #b72 ik heb uli$5   
toeb]eid om u als e5e re9e maagd1 aan n5
 man voor te /ell51 namelijk ,*ri/us4   
7#b ,cor4 #aa3 #b74 ,zoo 0 ,jozef       
ond]tr\wd met de maagd ,m>ia e] zij     
zam5kwam5 7,matt4 #a3 #ah71 dat is voor 

zij man en vr\w w]d54 ,deze ond]tr\w nu 
0 e5e onv]mijdelijke voorb]eid+ tot het 
huwelijk1 s*oon het niet dezelfde zaak  
04 ,en da>om w]d e5e v]lo(de maagd      
ge/raft als e5e ov]speel/]1 volg5s de   
,livietis*e wet1 7,deut4 #bb3 #bd71     
indi5 zij ontr\w 0 aan h>5 ond]tr\wd5   
man4 ,de ond]tr\w _h 9 zi* d5 a>d van   
het huwelijk1 s*oon het niet dezelfde   
zaak 04 ,de deelg5oot5 leefd5 niet te   
zam5 en w]d5 niet 9 elk&]s bezit ge/eld4
 ,alzoo heeft de gee/elijke ond]tr\w    
plaats 9 dit lev5 en het gee/elijk      
huwelijk 9 het toekom5de lev52 ,ik zal u
 mij ond]tr\w5 9 g]egtigheid en 9 g]igt 
en 9 go$]ti]5heid en 9 b>mh>tigh$5 en ik
 zal u mij ond]tr\w5 9 gelo(2 en gij    
zult d5 ,he]e k5n54 7,hosea #b3 #ah1    
#ai74 ,dus1 indi5 wij de zaligheid      
bes*\w51 zoo zull5 wij bev9d5 dat zij 9 
drie deel5 be/aat1 9 v]l$5e1            
teg5woordige en toekom5de zaligheid4    
,v]l$5e zaligheid is onze nam5 ges*rev5 
te hebb5 9 het boek des lev5s des ,lama1
 van voor de grondlegg+ d] w]eld4       

,teg5woordige zaligheid be/aat 9 de     
op5b>+ van ,*ri/us 9 de ziel1 wa>bij    
,hij zi* ha> ond]tr\wt4 ,en toekom5de   
zaligheid be/aat 9 de eeuwige g5iet+ van
 ,*ri/us1 wanne] de uitv]kor55 aan het  
bruil(tsmaal van ,*ri/us zull5 aanzitt5 
en altijd met d5 ,he]e zull5 zijn4      
,gelijk nu niem& de toekom5de zaligheid 
zal g5iet51 die ge5 deel heeft 9 de     
v]l$5e zaligheid2 met &]e woord51 gelijk
 niem& ooit met ,*ri/us 9 de eeuwige    
he]lijkheid zal zijn1 wi5s naam niet is 
ges*rev5 9 het boek des lev5s van alle  
eeuwigheid1 alzoo zal niem& de toekom5de
 zaligheid g5iet51 die leeft en /]ft    
zond] het g5ot van de teg5woordige      
zaligheid2--met &]e woord51 niem& zal   
voor eeuwig met ,*ri/us 9 he]lijkheid   
lev51 die ,hij 9 dit lev5 niet ond]tr\wd
 heeft1 door op5b>+ van zi* zelf aan    
zijne ziel4 ,na> de gewoonte d] ,jod5   
gaf de man t5 tijde zijn] ond]tr\w aan  
de bruid e5 /uk zilv] tot e5 getuig5is1 
zegg5de tot ha>3 ,ontvang dit /uk zilv] 
als e5 ond]p& dat gij op zulk e5 tijd   

mijne huisvr\w zult word54 ,en da>op    
v]wisseld5 de p>tij5 hunne r+54 ,deze   
ontmoet+ van de v]lo(de p>tij51 die dan 
elk&] voor het e]/ zag51 is e5 liefelijk
 z9nebeeld van de e]/e ontmoet+ d] ziel 
door ,jezus4 ,de jonge do*t] _h van d5  
jongel+ gehoord1 ma> tot di5 tijd _h zij
 hem nimm] gezi51 ev5 als zoek5de ziel5 
van ,jezus hoor5 met het gehoor d] oor51
 voor h>e oog5 ,hem zi54 ,de sluij] 0 op
 ha> aangezigt1 7,g54 #bd3 #fe71 gelijk 
als de sluij] ligt op het h>t 7#b ,cor4 
#c3 #ae71 tot dat ,jezus die 9 tween    
s*eurt van bov5 tot b5$54 ,de bruidegom 
gaf zijne ond]tr\wde vr\w e5 /uk zilv]1 
als e5 ond]p&1 dat alles wat hij _h1 het
 h>e 04 ,en alzoo geeft ,*ri/us aan de  
ziel1 die hij zi* ond]tr\wt door zijne  
eig5e op5b>+1 e5 ond]p&1 e5 teek51 e5e  
getuig5is1 welke 9 zi* hebb51 de e]/el+5
 en de v]zek]+ d] eeuwige he]lijkheid4  
,de p>tij5 wisseld5 hunne r+5 als       
ond]p&5 van ond]l+e liefde en eeuwige   
getr\:eid4 ,en ev5zoo op5ba>t ,*ri/us   
zi* aan de ziel1 9 zijne /]v5de liefde2 

w$]ke]ige v]p&+1 w$]ke]ige bel(t51      
w$]ke]ige v]zek]+5 en ond]p&5 van tr\w  
en liefde1 hebb5 plaats tuss*5 de ziel  
en ,hem4 ,deze zal zegg5 ik b5 des ,he]5
 en die zal zi* noem5 met d5 naam van   
,jakob2 en g5e zal met zijne h& s*rijv53
 ,ik b5 des ,he]54 7,jes4 #de3 #e74 ,9  
deze tijd5 9 d5 dag van des kon+s       
bruil(t1 7,hoogl4 #c3 #aa71 is de taal  
d] ziel4 ,ik heb groot5 lu/ 9 zijne     
s*aduw en zit er ond]1 en zijne vru*t is
 mijn gehemelte zoet4 ,hij vo]t mij 9   
het wijnhuis en de liefde is zijne bani]
 ov] mij4 7,hoogl4 #b3 #c1 #d74 ,alle   
le]/ell+51 begripp5 gelo(sbelijd5iss51  
ordonantin en c]emonin1 bij gemis van   
deze geop5ba>de zaligheid1 zijn als het 
/( 9 de weegs*aal en als /oppel5 voor d5
 w9d4 ,wat bijv4 is uitv]kiez+1         
afges*eid5 van de op5b>+ aan mijne ziel1
 dat ik uitv]kor5 b5 van voor de        
grondlegg+ d] w]eld8 ,wat is v]loss+    
voor mij1 indi5 het v]zo55d blo$ des    
,lams niet op mijne consci5tie gespr5gd 
is8 ,wat is de eeuwige liefde van d5    

,drieenig5 ,jehovah1 t5zij dat eeuwige  
liefde 9 mijn h>t door d5 ,heilig5 ,gee/
 uitge/ort zij8 ,wat is de volh>d+ d]   
heilig51 t5zij er e5 gezeg5d g5ot da>van
 9 het gewet5 zij1 als e5e p]soonlijke  
wez5lijkheid8 ,deze d+5 9 d5 ,bijbel    
geop5ba>d te zi51 is niets4 ,dezelve    
door e5 van ,gods di5/kne*t5 te hoor5   
pr$ik5 is niets4 ,de wa>heid d]zelve 9  
mijn oordeel te ontvang5 en e5e         
onwankelb>e toe/emm+ da>aan te gev51 is 
niets4 ,duiz5d5 hebb5 dit alles g$aan   
die ,god la/]5 9 de hel4 ,ma> eeuwige   
v]kiez+1 p]soonlijke v]loss+1 toeg]ek5de
 g]egtigheid1 onfeilb>e liefde en al de 
&]e s*akels dez] g\d5 ket5 van d5 troon 
,gods n$]gelat5 9 de ziel2 de s*oonheid1
 he]lijkheid en gelukzaligheid d]       
v]loss+ 9 al d]zelv] takk51 v]l$5e1     
teg5woordige en toekom5de1 geop5ba>d te 
hebb5 9 de ziel en op het gewet5        
v]zegeld1 dit is alles1 9 alles4 ,en dus
 alle twijfel+5 en vreez51 alle         
ov]tuig+5 van zond51 alle ontdekk+5 van 
inw5dige snoodheid1 alle v]s*rikk5de    

bes*\w+5 van ,god 9 het li*t van e5e    
v]brok5e wet1 alle k]m+51 zu*t5 en      
tran51 alle bezwijk+5 des h>t51 alle    
voorgevoel van d5 dood en het oordeel   
dat niet opleidt tot en uitloopt op e5e 
toegepa/e zaligheid en geop5ba>d5       
,jezus1 voor de m5s* zijne oog5 sluit 9 
d5 dood1 heeft niet me] met godsdi5/ te 
do51 dan het rammel5 van de ket55 van e5
 gevang5e ( de huil5de raz]nij van e5   
krankz9nige4 ,de ziel des m5s*5 moet    
v]doemd ( gezaligd word54 ,en wat de    
inw5dige godsdi5/ betreft1 e5 m5s* moet 
de zaligheid hebb5 als e5e inw5dige     
wez5lijkheid1 als e5e gek5de1 g5ot5e1   
geproefde1 gevoelde en geta/e bezitt+ ( 
hij zal nimm] het kon+rijk d] hemel5    
+aan4 ,hij moge ,k]kelijke (            
,afges*eid5e zijn1 ,calv9i/1 (          
,arm9iaan1 ,bapti/ ( ,indep5d5t1 wat het
 zij ( wie het zij1 to* is al zijne     
belijd5is met betrekk+ tot de zaligheid 
niets me]1 dan het fatso5 zijn] kle$+1  
de hoogte zijn] /atuur ( de kleur van   
zijn gelaat4 ,i$]e zaak van uitw5dig5   

a>d1 wat me] is1 de wa>heid zelf1 is e5 
b$ te kort en e5 deksel te smal4 ,en dus
 al 's m5s*5 gelijkvormigheid van lev51 
gezondheid van gelo(1 w&el5 9 de        
ord9antin1 lange en /&va/ige belijd5is  
en alles van sle*ts uitw5dig5 a>d1 wa>op
 duiz5d5 tot de zaligheid b]u/51 kan    
niet me] de zonde wegnem51 de           
g]egtigheid ,gods bevr$ig5 en de ziel   
regt op d5 hemel gev51 dan d5 e$ van e5 
vloek] ( de ontu*tige r$55 e5] ho]4     
,indi5 ons dan gevraagd wordt1 wat is   
het dat e5e ziel zalig maakt8 antwoord5 
wij3 dat het niet is1 w]k5 d]           
regtva>digheid1 die wij g$aan hebb5 (   
kunn5 do52 no* het gebruik van onz5     
vrij5 wil1 die alle5 vrij is 9 het kiez5
 en bem9n5 van het kwade2 no* 9 te /emm5
 met aangebod5e g5ade1 wa>toe wij van   
nature ge5e kra*t bezitt52 no*          
waakzaamheid1 geb$ en va/52 no*         
zelfv]loo*5+1 ge/r5gheid en uitw5dige   
heiligmak+2 no* e5ige pligt5 ( vorm52   
no*1 9 n woord1 e5ige enkelv\dige zaak (
 e5e m5igte van zam5ge/elde zak51 die   

b]u/5 op de natuurlijke wij%eid en /]kte
 des m5s*54 ,no*1 w$]om is het          
ho(dk5nis1 no* va/e ov]tuig+ d] wa>heid 
9 het oordeel1 no* zulke w]k+5 van het  
natuurlijk gewet51 als ons ov]r$5 om e5e
 zaligheid uit vrije g5ade 9 te willig51
 no* e5 lev5 uitw5dig gelijkvormig aan  
het ,evangelie1 no* lidmaats*ap 9 e5e   
evangelis*e k]k1 no* natuurlijke        
gehe*!id aan de k9d]5 en di5/kne*t5     
,gods1 no* ijv] voor bev9delijke        
godsdi5/1 no* op(f]+5 g$aan om de       
wa>heid te ond]/eun54 ,no* w$]om be/aat 
de zaligheid 9 twijfel+5 en vreez51 no* 
9 w$]wa>digh$51 v]zoek+51 w]k+5 d]      
inw5dige v]dorv5heid1 wettis*e          
v]s*rikk+51 aanvall5 van zwa>mo$ige     
v]twijfel+ en h>tv]s*eur5de wanhoop4 ,al
 deze d+5 v]gezell5 de zaligheid en     
word5 gevond5 9 de erfg5am5 d]          
he]lijkheid2 ma> e5ige d]zelve ( all5   
kunn5 ev5zoo 9 hui*ela>s1 afvallig5 en  
v]worp55 gevond5 word54 ,ev5m9 be/aat de
 zaligheid 9 bege]t51 want de luija>d   
bege]t en heeft niet1 no* 9 tran5 want  

,ezau we5de met e5 ze] groot en bitt]   
gewe51 7,g54 #ag3 #cd71 no* 9 enkel     
zoek51 want vel5 zull5 zoek5 9 te gaan  
en zull5 niet kunn51 7,luk4 #ac3 #bd71  
no* 9 will5 want het is niet desg55 die 
wil1 no* 9 loop51 het is niet desg55 die
 loopt en 9 de loopbaan loop5 all51 ma> 
e5 alle5 ontvangt d5 prijs4 ,ook be/aat 
de zaligheid niet 9 uitw5dige gav51 als 
preek5 en bidd5 want e5 m5s* kan de     
hemels*e gav5 smak5 en to* zijn e9de    
zijn tot v]br&+1 7,hebr4 #f vs4 #d1 #h71
 t]wijl ,saul pr(ete]de1 ,judas preekte 
en de zon5 van ,sceva duivel5 uitwi]p5 9
 d5 naam van ,jezus4 ,no* ook be/aat 9  
natuurlijk gelo(1 want ,simon ,magus    
gelo(de en w]d g$oopt1 no* 9 natuurlijke
 hoop1 want da> is de hoop des hui*ela>s
 die v]dwijn5 zal2 no* 9 natuurlijke    
v]troo/+51 want da> is e5 w&el5 9 de    
sprank5 van ons eig5 vuur2 no* 9 ijdel  
v]tr\w51 want de zot is oploop5de       
toornig en zorgeloos2 no* 9 het sprek5  
ov] de godsdi5/1 want e5 praata*tige    
dwaas zal vall52 no* 9 dat &]5 wel ov]  

ons d5k51 da> ,paulus e5s go$e g$a*t5 _h
 van ,demas 7,phillem4 #bd71 die de     
teg5woordige w]eld lief kreeg 7#b ,tim4 
#d3 #aj71 no* da>n1 dat de k9d]5 ,gods  
v]e5ig+ met ons gevoel51 da> ,david     
zoetelijk raadpleegde met ,a*it(el1 en 9
 zijn gezels*ap w&elde t5 huize ,godes  
7,ps4 #ee3 #ae74 ,om alles te zam5 te   
nem51 de zaligheid be/aat niet 9 iets   
van het vlees*1 dat is iets a>ds*1      
m5s*elijks en natuurlijks1 want het     
vlees* is niet nut 7,joh4 #f3 #fc71 en  
niet de k9d]5 des vlees*es die zijn     
k9d]5 ,gods ma> de k9d]5 d] bel(t5is    
word5 voor het zaad g]ek5d4 7,rom4 #i3  
#h74 ,dus niem& kan zijne eig5e ziel    
v]loss51 no* ,god e5 rantso5 gev5 voor  
hem zelf ( voor zijn5 bro$] 7,ps4 #di3  
#h71 ma> alle vlees* is gras1 alle5     
be/emd om door d5 maaij] afgesn$5 en 9  
d5 ov5 geworp5 te word54 ,wij kom5 dan  
tot dit besluit1 wa>toe ,god vroeg] (   
lat] i$]e uitv]kor5e ziel br5gt1 dat zij
 die gezaligd word51 gezaligd word5     
omdat ,god h5 zalig wil mak51 dat ,hij  

b>mh>tig is1 di5 ,hij b>mh>tig zijn wil 
en die alle5 7,rom4 #i3 #ae72 dat ,hij  
h5 beh\dt niet uit e5ige voorgezi5e     
go$heid 9 h51 do* uit zijne eig5e       
ond]s*eid5de s\v]e9e g5ade2 dat ,hij h5 
vrijwillig eeuwig en onv]&]lijk lief    
heeft1 en dat zij v]lo/1 g]egtva>digd1  
lev5d gemaakt1 geheiligd1 bewa>d en     
v]he]lijkt word51 alle5 omdat zij de    
voorw]p5 zijn van onv]di5de liefde van  
d5 ,drieenig5 ,jehovah4 ,hi] is dan het 
antwoord op de vraag3 ,wat is het dat   
e5e ziel zalig maakt8 #a4 ,e5 a&eel te  
hebb5 9 de v]kiez5de liefde van ,god d5 
,vad]1 9 het v]loss5de blo$ en de       
regtva>dig5de g]egtigheid van ,god d5   
,zoon1 9 de lev5dmak5de en heilig5de    
w]k+5 van ,god d5 ,heilig5 ,gee/4 ,dit  
is de erf5is d5 uitv]kor55 v]zegeld1 als
 eeuwig de hunn51 door e5 9 alles       
welgeord9e]d en va/ v]bond4 ,dit is de  
zaligheid uitw5dig en hij1 die no* lot  
no* deel aan deze zaligheid heeft1 zal 9
 zijne zond5 /]v5 ond] d5 vreeselijk5   
toorn van e5 heilig en regtva>dig ,god4 

,ma> da> is3 #b4 ook de zaligheid       
inw5dig welke be/aat 9 de op5b>+ van    
,jezus 9 de ziel1 wa>door uitv]kiez5de  
liefde1 v]zo55d blo$1 regtva>dig5de     
g]egtigheid en e5e eeuwige erf5is 9 de  
hemel51 word5 v]zegeld op de ziel en tot
 p]soonlijk en ond]w]pelijke wez5lijkh$5
 word5 gemaakt4 ,tot deze inw5dige      
g5iet+ d] zaligheid zijn al de k9d]5    
,gods voorv]ord9e]d en niem& van h5 /]ft
 zond] me]d] ( m9d] a&eel er 94 ,e5ig5  
van h5 zijn nu ind]daad 9 de v]s*rikk+5 
d] wet g$ompeld1 &]5 vreez5de en bev5de1
 &]5 snijd5 zi* af als hui*ela>s2 &]5   
zijn k]m5de ond] het gewigt d] zonde1   
&]5 ov]wonn5 door de magt hunn]         
bege]lijkh$51 &]5 word5 gekweld door d5 
duivel1 &]5 zijn kwijn5de t] oorzake van
 d5 weg1 en all5 gewikkeld 9 e55        
v]s*rikkelijk5 en zw>5 /rijd met d5 oud5
 m5s* d] zonde4 ,e5ig5 w$] voel5 hunne  
h>t5 doorsn$5 van wege hunne            
afvalligheid1 &]5 v]foeij5 zi* zelf 9 /(
 en as*1 &]5 word5 met vui/5 geslag5    
door pijnlijke v]zoek+51 &]5 v]vuld met 

op/& en gemelijkheid1 &]5 v]w>d 9 de    
/rikk5 des satans en &]5 zitt5de 9      
we]spannig /ilzwijg5 ( g5oegzaam door   
mo$eloo%eid ov]wonn54 ,e5ig5 hebb5 nooit
 hunn5 ,zaligmak] gevond51 &]5 hebb5    
,hem v]lor52 e5ig5 hebb5 nooit v]gev+ en
 v]loss+ gevoeld en &]5 zijn w$] v]/rikt
 ond] het juk van gevang5s*ap2 e5ig5    
zijn opgeslot51 &]5 kunn5 niet uitkom52 
e5ig5 zijn hop5de teg5 hoop op hoop en  
&]5 wantr\w5de de bewijz52 e5ig5 word5  
al d5 dag geplaagd en elk5 morg5        
geka/ijd en &]5 zijn vreez5de dat zij   
ba/a>d5 zijn1 omdat de ro$e ,gods niet  
op h5 ligt4  ,ma> gelijk het geheele    
huisgez9 ,gods e5 geme5 a&eel heeft aan 
de zaligheid die uitw5dig is1 zoo /emm5 
zij all5 ov]e5 9 dit punt betrekkelijk  
de zaligheid die inw5dig is1 dat het e5e
 bov5natuurlijke godsdi5/ moet zijn1 e55
 geop5ba>d5 ,zaligmak]1 e5e toegepa/e   
regtva>digheid1 e5 bespr5gd gewet51 e5  
v]zegeld p>don1 e5e uitge/orte liefde1  
e5e g5ot5e v]loss+1 die alle5 bevr$ig5  
en zalig mak5 kan4 ,en dus1 al hunne    

ontbloot+51 ontl$ig+51 ka/ijd+51        
aanve*t+51 wor/el+51 droef5iss51 zu*t+51
 k]m+5 en tran52 al hunne twijfel+51    
vreez51 v]s*rikk+51 s*udd+51 dui/]nis en
 mo$eloo%eid2 al hunne bes*\w+5 van de  
regtva>digheid ,gods 9 e5e heilige wet2 
al hun rijz5 en dal51 hunne wissel+5 en 
v]&]+51 s*uld1 v]oordeel+ en e5 pijnlijk
 gevoel van wege de zonde1 met n woord1 
al hunne bev9d+ van de diept5 van e5    
hopeloos1 sle*t en goddeloos h>t2 alles1
 alles di5t 9 de h& van d5 gezeg5d5     
,gee/ om h5 tot dit punt te br5g51 dat  
de zaligheid is 9 het blo$ en de        
g]egtigheid van ,*ri/us alle51 en dat   
deze zaligheid aan h5 en 9 h5 moet      
geop5ba>d word51 om h5 van de vlamm5 d] 
hel te bevrijd54  ,ma>1 zegt de         
,arm9iaan1 indi5 de zaligheid zoodanig  
is als hi] bes*rev5 wordt1 wat wordt er 
dan van de belang5 d] z$elijkheid1 welke
 voorzorg is er g5om5 voor go$e w]k51   
welke zek]heid is er voor heiligheid des
 lev5s8 ,zal niet het gelo( aan zijne   
uitv]kiez+ iem& v]metel1 e5 v]tr\w5 9   

zijne e9delijke volh>d+ hem zorgeloos   
mak5 en e5e ov]tuig+ dat hij zi* niet   
uit het v]bond kan zondig51 hem niet tot
 losb&igheid leid58 ,hi]op antwoord5    
wij3 ,ja1 dat zal het1 en het zijn de   
vru*t5 en uitw]ksel5 van de le]/ell+5 d]
 g5ade1 indi5 zij niet door de h& van   
,god 9 de ziel word5 gewro*t1 ma> gele]d
 word51 zooals hond]d5 ha> le]5 9 het   
v]/& en oordeel4 ,ma> dit gevolg bewij/ 
niet dat ze onwa> zijn1 ma> is e]d] e5e 
v]vull+ van ,gods woord4 ,hunne tafel1  
dat is de le]/ell+5 uitgespreid voor h51
 wa>aan zij belijd5 te spijzig51 worde  
voor hun aangezi*t tot e5 /rik en tot   
volle v]geld+ tot e5' val/rik1 7,ps4    
#fi3 #bc74 ,wij lez5 van de e]/e        
belijd]s1 van vlekk5 9 hunne            
liefdemaaltijd51 weid5de zi* zelf zond] 
vrees4 ,deze dronk5 de le]/ell+ d]      
uitv]kiez+ enz4 91 onv]m5gd met heilige 
vrees1 onv]zeld met e5 bev5 voor ,gods  
,woord en e5 inn]lijk ontzag voor zijne 
vreeselijke ,maje/eit4 ,deze k>akt]s nu 
word5 gezegd de g5ade te v]&]5 9        

ontu*tigheid en d5 e5ig5 ,he]s*] ,god en
 onz5 ,he]e ,jezus ,*ri/us te v]loo*551 
dat is1 door booze w]k5 7,jud4 #d1 #ab74
 ,ma> om r$5 ongoddellijke m5s*51 de    
regte weg5 des ,he]5 v]ke]5 en de       
wa>heid misbruik5 tot hun eig5 v]d]f1   
volgt da>uit dat dezelfde uitw]ksel5    
volg5 wa> dezelfde le] gee/elijk gele]d 
en gee/elijk ontvang5 wordt8 ,de /ral5  
d] zon trekk5 ziekte en koorts uit de   
pe/a*tige mo]ass51 en do5 e5 lijk tot   
v]rott+ ov]gaan4 ,ma> is de zon m9d]    
zuiv]1 zijn n>e /ral5 m9d] s*itt]5d1    
m9d] v]kwikk5d1 is h>e natuurlijke w>mte
 m9d] koe/]5d voor gro5t51 vru*t5 en    
bloem51 omdat zij v]rott+ haalt uit     
hetge5 9 zi* zelf v]rot is en b$]f uit  
hetge5 9 zi* zelf b$orv5 is8 ,en alzoo1 
omdat de le]/ell+5 d] g5ade door e5     
b$orv5 h>t aang5om51 enkel di55 om      
deszelfs natuurlijk b$]f uit te hal51   
volgt da>om niet dat het alzoo ge/eld   
is1 wa> het woord des lev5s ontvang5    
wordt 9 e5 e]lijk en go$ h>t 7,luk4 #h3 
#ae71 dat is1 9 e5 h>t e]lijk gemaakt   

door bes*ijn+ van hemels* li*t en go$ ( 
,godliev5d door de indrukk+ van zijn    
,goddelijk beeld4 ,9 dez5 b]eid5 bodem  
s*iet5 de le]/ell+5 d] g5ade diep5      
wortel en br5g51 van tijd tot tijd      
bevo*tigd door d5 daauw en de reg5 van  
d5 gezeg5d5 ,gee/1 ov]vlo$ige vru*t     
voort4 ,dus br5g5 zij voort3 t5 e]/5    
inw5dige vru*t4 ,van deze is de e]/e    
beke]+1 welke be/aat 9 e5e v]&]+ des    
h>t51 e5e v]&]+ van g5eg5h$51 e5e v]&]+ 
van gevoel5s1 e5 ke]5 van vormelijkheid 
tot gee/elijkheid1 van vrije wil tot    
vrije g5ade1 van eig5g]egtigheid tot    
zelfv]foeij+1 van hui*el>ij tot         
opreg!id1 van zelfregtva>dig+ tot       
zelfv]oordeel+1 van belijd5is tot kra*t4
 ,de twe$e is ,goddelijke vrees1 welke  
,gods h>tdoorzoek5de teg5woordigheid    
teweegbr5gt1 zij beeft op zijn fronsel51
 zij du*t zijn ong5oeg51 is bevreesd    
voor zijne oordeel51 gevoelt zijne      
ka/ijd5de h& en zoekt bov5 alle d+5     
zijne gun/ en het li*t van zijn         
aans*ijn4 ,de d]de is ootmo$igheid1     

welke ontspruit uit e5e k5nis van ,god  
en van zi* zelf en be/aat 9 e5e         
gee/elijke k5nis van de b$riegelijkheid 
en goddeloo%eid van het h>t1 9 &]5      
uitnem5d] te a*t5 dan zi* zelf1 9 gevoel
 van de we9ige wez5lijke godsdi5/ die   
wij nog bezitt51 9 belijd5is voor ,god  
en m5s* van onze snoodheid1 9 te zitt5  
aan ,jezus voet5 om door ,hem te word5  
ond]wez51 9 de laag/e plaats ond] de    
k9d]5 ,gods 9 te nem51 9 e5 zuigel+ te  
zijn 9 hulpeloo%eid1 zwakheid1 dwaa%eid 
en nietigheid4 ,e5e vi]de inw5dige vru*t
 is ,goddelijke droefheid1 die          
voortspruit uit e5 gezi*t van e55       
lijd5d5 ,zaligmak]1 zi* op5ba>t 9 zi*   
zelf te hat51 de zonde te v]foeij51 te  
k]m5 ov] g$urig5 afval1 9 zielesm>t van 
zoo dikwijls v]/rikt te zijn door drift5
 en bege]lijkh$51 en v]gezels*apt is van
 za*!id1 smelt+5 des h>t51 /room+5 van  
liefde tot d5 ,v]loss] en van           
v]ontwa>dig+ jeg5s ons zelf en ern/ige  
bege]t5 om niet me] te zondig54 ,e5e    
vijfde vru*t is hoop1 welke ontspr+t uit

 wanhoop en 9 de ziel v]wekt wordt door 
e5 gee/elijke ontdekk+ van het m$elijd51
 de b>mh>tigheid1 de v]draagzaamheid1 de
 liefde en de vri5delijkheid van d5     
,vad] d] b>mh>tigh$5 en d5 ,god all]    
v]troo/+54 ,dit op5t het h>t 9 geb$51   
doet deszelfs we]b>/ig5 a>d smelt51     
v]wijdt deszelfs enge1 zelfzu*tige1     
bekromp5e bes*\w+5 van ,god1 h\dt het   
va/ als e5 zek] en h\d5d ank] temidd5   
van de /orm5 en orkan51 en bemo$igt het 
om te wa*t5 aan de deur d] b>mh>tigheid 
tot volkom5e v]loss+ komt opdag54 ,e5e  
zesde vru*t is liefde1 welke be/aat 9   
liefde tot ,god1 uit aanm]k+ van zijne  
te$]e b>mh>tigh$5 en langmo$igheid te   
midd5 van en nietteg5/a&e al onze       
b$orv5heid1 we]spannigheid1 snoodheid en
 vreeselijke goddeloo%eid2 9 liefde tot 
,*ri/us als e5 ,zaligmak] zoo gepa/ voor
 onz5 ell5dig5 toe/&1 als vuile         
bezo$elde v]doem5iswa>dige ell5del+52 9 
liefde tot de beproefde1 gekwelde en    
v]zo*te k9d]5 ,gods als m$e-lijd]s en   
m$e-erfg5am52 9 liefde tot gezant5 van  

,*ri/us als boods*app]s van go$e tijd+  
tot onze s*uldige ziel1 als tolk5 en    
uitlegg]s onz] bev9d+1 als uitdeel]s van
 hemels*e v]borg5h$5 en ontdekk]s van de
 geheim5 onz] h>t5 7#a ,cor4 #ad3 #be72 
9 liefde tot de wa>heid ,gods die ons   
vrij maakt2 tot het ,woord ,gods1 dat   
onze h>t5 heeft +5om51 en tot de bel(t5 
,gods1 die ons van tijd tot tijd        
bemo$igd hebb54  ,deze zijn sle*ts      
we9ige van de inw5dige vru*t5 welke de  
le]/ell+5 d] g5ade gee/elijk 9 onze     
ziel5 ontvang51 zond] e5ig5 twijfel     
voortbr5g54  ,ma> behalve deze zijn er  
t5 twe$e uitw5dige vru*t54 ,de zoodanige
 zijn1 afs*eid+ van e5e goddelooze      
w]eld1 en afs*eid+ van e5e belijd5de    
w]eld2 e]lijkheid en vrijmo$igheid 9 de 
zaak d] wa>heid2 milddadigheid tot de   
arm5 en nooddruftig5 van ,gods volk2    
algeme5e gelijkvormigheid van lev5 en   
omgang2 afke] van al de kun/grep5 van d5
 h&el1 van leug5s 9 ons b]oep en b$rog 9
 n]+ en hant]+2 afke] van vleij5 en     
gevleid te word5 9 n woord1 e5 lev5     

ov]e5kom/ig de voors*rift5 en v]ord]+5  
des ,evangelies4  ,zoodanige zijn de    
inw5dige en uitw5dige vru*t5 welke door 
de le]/ell+5 d] g5ade aan de ziel       
toegepa/ door d5 gezeg5d5 ,gee/ word5   
voortgebragt4 ,god zijnde de e5ige      
fonte9 van lev51 g5ade en vru*tba>heid  
deelt d] ziel die gebragt is 9 zijne    
gezeg5de teg5woordigheid1 om met ,hem te
 w&el51 geme5s*ap met ,hem te hebb5 en  
toegang tot ,hem te g5iet51 door dez5   
heilig5 omgang1 flaauwe blijk5 m$e van  
gelijkvormigheid aan ,hem4  ,en alzoo   
zijn1 eeuwige v]kiez+ geop5ba>d aan de  
ziel1 p]soonlijke zaligheid toegepa/ aan
 het h>t1 toegek]5de g]egtigheid        
v]zegeld op het gewet5 en nimm] fal5de  
tr\w van b9n5 beve/igd wel v]re van tot 
losb&igheid te leid51 de e5ige wa>h$51  
die wez5lijke vru*t5 zull5 voortbr5g54  
,en integ5deel1 alle zelfv]loo*5+1      
uitw5dige heiligmak+1 dood+ des         
vlees*es1 lange geb$51 en alle de go$e  
w]k5 van de ,arm9iaans*e catalogus zijn 
niets dan b$riegelijke namaaksels van de

 vru*t5 des ,gee/es en zull5 da>om hunne
 misleide bezitt]s ov]lat5 aan de       
regtva>dige wraak van ,hem1 die e5      
v]te]5d vuur is4                        
,,am54     ,,het ,,zugt5 ,,d]           
,,w$]geboorne ,,ov] ,,de ,,ov]blijfsel5 
,,van ',t ,,vlees*4       ,o#a ,god wat 
is het s*oon en zoet1     ,wanne] m5 uw5
 wille doet1     ,en van uw weg5 niet en
 glijd1     ,t] re*t] no* t] l9k] zijd'4
      ,ma> a*6 wat is 't e5 zw>e la/1   
,dat ons de zond' zoo ligt v]ra/1       
,en br5gt ons1 buit5 ons' v]mo54     ,om
 teg5 u gebod te do54      ,hoe z\ mijn 
h>te zijn v]li*t1     ,zoo mijn5 weg    
mo*t zijn g]i*t     ,om te bew>5 uwe    
,wet1     ,die gij d5 m5s* hebt +ezet6  
,dan z\d ik1 ,he]e1 voor uw aans*ijn    
,alzoo bes*aamt niet lang] zijn1        
,wanne] ik z\de m]k51 ma>     ,op uw    
gebod5 allega>4      ,o*6 dat mij zoo de
 zonde boeid1     ,dat ik niet vrij en  
ongemoeid     ,hi] loop5 mag 9 mijne    
baan1     ,a* dat ik moet zoo langzaam  
gaan6      ,e5 opre*t will5 tot het go$ 

,bev9d ik wel 9 mijn gemo$1     ,ma> aan
 't volbr5g5 mij het s*ort1     ,en da> 
9 koom ik veel te kort4      ,d5 oud5   
m5s* no* 9 mij leefd1     ,die mijn5    
gee/ /e$s w$]/reefd1     ,en doet mij   
zulk e5 groot geweld1     ,dat ik niet  
we9ig b5 ont/eld4      ,inw5dig heb ik  
groot v]maak     ,9 uwe ,wet2 ma>       
7droeve zaak67     't ,vlees* teg5 mijn5
 gee/ zi* kant1     ,en neemt ook       
somtijds d' ov]h&4      ,het go$e dat ik
 ze] bem91     ,en g>5 wil met h>t en   
z91     ,dat doe ik niet2 ma> dikwijls  
't kwaad     ,dat mijne ziel v]foeid en 
haat4      ,o* ik el5dig droevig m5s*6  
,wie zal mij gev5 mijn5 w5s*1     ,dat  
ik e5s moge zijn bevrijd     ,van dez5  
mijn5 zw>5 /rijd6      ,o ,jezus6 gij   
die alles w]kt1     ,en die v]slag5 h>t5
 /]kt2     ,geeft dat d5 oud5 m5s*      
v]hui/1     ,en laat mij zijn met u     
gekrui/4      ,want gij voor ons ge/orv5
 zijt1     ,opdat wij z\d5 't all] tijd 
,d] zond] li*aam do5 te niet1     ,en   
niet me] volg5 ha> gebi$4      ,laat mij

 e5s zegg5 onbevreesd2     ,nu leev' ik 
e5maal na d5 gee/1     ,ik leve nu alzoo
 niet me]     ,gelijk ik heb g$aan wel  
e]4      ,ma> ,*ri/us zelve leefd 9 mij1
     ,die maakt mij van de zond5 vrij3  
,is 't vlees* s*oon niet volkom5 dood4  
,zoo vrees ik no*?ans ge55 nood4      'k
 ,heb ,*ri/um door 't gelo( gevat1      
,die mij heeft eeuwig lief gehad1       
,en voor mij door zijn dood voldaan3    
,wat zal mij dan no* teg5/aan8      ,hi]
 op wil ik v]tr\w5 va/1     ,tot dat ik 
van des li*aams la/     ,zal zijn v]lo/1
 en vlees* en blo$     ,niet zal ontru/5
 mijn gemo$4      ,god heeft belo(t met 
eige /em1     ,dat 9 het nieuw ,j]uzalem
     ,g]e*tigheid ha> woon+ heeft1      
,en niets het welk ontu*tig leeft4      
,da> zal ik do51 mijn ,god6 en ,he]e6   
,al wat ik wil1 na mijn bege]e2         
,want ik en zal dan will5 niet     ,dan 
't ge5 gij zelfs wilt dat ges*i$4       
,o* dat ik haa/ mo*t kom5 da>6     ,o*  
dat do* haa/ v]s*55 wa>     ,die zal'ge 
lang gew5s*te tijd6     ,hoe zal mijn   

h>t dan zijn v]blijd6      ,hoe zull5   
wij ,u di55 ,he]e1     ,wanne] ge5      
vlees*es zwakheid me]     ,ons ooit kan 
br5g5 tot d5 val1     ,no* zond5-/rijd  
me] wez5 zal6  #a ,de vreugd die m5 9   
,god en 9 't do5 van zijn5 wille g5iet1 
is one9delijk groot] dan de vreugd die  
m5 uit e5ige &]e voorw]psel5 kan rap54  
,de ,godzaligheid is de volmaak!id onz] 
,ziel53 en aangezi5 het all] d+5 a>t is 
mee/ na zijn eig5 volmaak!id te hak51   
zoo moet ook de ,godzaligheid           
noodw5diglijk de hoog/e v]lu/+ onz]     
ziel5 wez54     ,,bek5t5is ,,van        
,,zwakheid1 ,,en ,,bege]te ,,om         
,,v]/]k+4       ,ik kom1 ,o ,god6 voor u
 belijd51     ,mijn zwakheid1 die aan   
all5 zijd5     ,mijn droev'ge ziel      
ont/elt en kwelt3     't ,zijn dikwijls 
heel g]+e zak51     ,die mij mismo$ig   
konn5 mak5     ,en mij be/orm5 met      
gewelt4      ,ik /el mij voor1 iets uit 
te w]k51     ,en mij kloekmo$ig te      
v]/]k51     ,ma>1 als de m9/ aanve*t+   
koomt1     ,b5 ik b5auwt en gants*      

v]slag52     ,en kan niet &]s do5 dan   
klag51     ,dat zoo mijn kra*t5 zijn    
getoomt4      ,o* wat e5 /rijd voel ik  
van b9n51     ,wanne] ik mijn gemo$ en  
z9n5     ,tot u omhoog te heff5 me51    
,dat dan het vlees* mij komt bespr+51   
om mijn gewill'ge gee/ te dr+5     ,met 
=s*e kra*t5 na b5e56      ,en ziet e5s  
aan met m$$og5     ,mijn broo%eid en    
mijn zwak v]mog53     ,wilt mijne ziel1 
die no* zoo ze]     ,ha> aan het /(     
gevoelt te klev51     ,do* s*5k5 nieuwe 
kra*t en lev5     ,na uw getr\we woord1 
o ,he]e6      ,wilt mijn5 gee/ do* mak5 
/]k]1     ,zoolang hij 9 des ,li*aams   
k]k]     ,hi] dus el5dig lev5 moet2     
,tot dat mij e5s na deze dag5     ,d5   
oud5 m5s* niet me] zal plag51     ,die  
nu mij zoo veel moeit' a&oet4           
,,sluit]4                               
----------------------------------------
-----------------                       
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de volg5de correcties zijn 9 de tek/   
aangebra*t3                             

,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37         
,b3 lett]k5nes en toe/emm+              
,c3 lett]k5nis en toe/emm+              
,b3 k9d]5 ,gods te word54               
,c3 k9d]5 ,gods te word51               
,b3 eeuwigdur5d gewigt is ,ma> het is   
,c3 eeuwigdur5d gewigt is4 ,ma> het is  
,b3 ontvang5 tot v]niuw+ des h>t51      
,c3 ontvang5 tot v]nieuw+ des h>t51     
,b3 v]krijg51 enz die 9 de              
,c3 v]krijg51 enz4 die 9 de             
,b3 v]w]p54--,v]ordne]de ,hij h5 e]/    
,c3 v]w]p54--,v]ord9e]de ,hij h5 e]/    
,b3 ,de ,k4 ,te regt1 ,mijnhe]6         
,c3 ,de ,k4 ,te regt1 ,mijnhe]6         
,b3 ,de ,pr$4 ,v]loss+ is e5            
,c3 ,de ,pr$4 ,v]loss+ is e5            
,b3 ,de ,k4 ,en wa>van wordt de         
,c3 ,de ,k4 ,en wa>van wordt de         
,b3 ,de ,pr$4 ,van d5 vloek d]          
,c3 ,de ,pr$4 ,van d5 vloek d]          
,b3 ,de ,k4 ,en ind]daad e5e aang5ame   
,c3 ,de ,k4 ,en ind]daad e5e aang5ame   
,b3 ,de ,pr$4 ,tot all5 en elk          
,c3 ,de ,pr$4 ,tot all5 en elk          

,b3 m5s*54 enz4 zoo als                 
,c3 m5s*51 enz4 zoo als                 
,b3 ,de ,pr$4 ,ne51 ,hij /i]f niet      
,c3 ,de ,pr$4 ,ne51 ,hij /i]f niet      
,b3 v]doem5is4 ,vreesselijk zal het zijn
                    ,c3 v]doem5is4      
,vreeselijk zal het zijn                
,b3 ,de ,k4 ,ind]daad vreeselijk om aan 
,c3 ,de ,k4 ,ind]daad vreeselijk om aan 
,b3 ,de ,pr$4 ,ja6 en dunkt u niet      
,c3 ,de ,pr$4 ,ja6 en dunkt u niet      
,b3 ,de ,k4 ,ja1 ik /em toe dat         
gehoorzam5                  ,c3 ,de ,k4 
,ja1 ik /em toe dat gehoorzam5          
,b3 ,de ,pr$4 ,gij me5t de roep+        
,c3 ,de ,pr$4 ,gij me5t de roep+        
,b3 ,de ,k4 ,en wa>door roept ,hij      
,c3 ,de ,k4 ,en wa>door roept ,hij      
,b3 ,de ,pr$4 ,door zijn woord en       
,c3 ,de ,pr$4 ,door zijn woord en       
,b3 ,de ,k4 ,en is deze roep+           
,c3 ,de ,k4 ,en is deze roep+           
,b3 ,de ,pr$4 ,ne51 e5ig5 wanne] zij    
,c3 ,de ,pr$4 ,ne51 e5ig5 wanne] zij    
,b3 ,de ,k4 ,en v]krijg5 deg55          

,c3 ,de ,k4 ,en v]krijg5 deg55          
,b3 ,de ,pr$4 ,ja1 zij krijg5 e5 nieuw  
,c3 ,de ,pr$4 ,ja1 zij krijg5 e5 nieuw  
,b3 ,de ,pr$ ,gij hebt het jui/         
,c3 ,de ,pr$4 ,gij hebt het jui/        
,b3 wat er v]h&eld is ,wilt             
,c3 wat er v]h&eld is4 ,wilt            
,b3 v]d] e1 zoodat de wil               
,c3 v]d]ve1 zoodat de wil               
,b3 geloov5 zi* beke]51 enz4            
,c3 geloov51 zi* beke]51 enz4           
,b3 ,de ,k4 ,go$1 ma> zij die hoor5     
,c3 ,de ,k4 ,go$1 ma> zij die hoor5     
,b3 gelo( en hnnne beke]+1 de           
,c3 gelo( en hunne beke]+1 de           
,b3 niet                                
,c3 niet4                               
,b3 ,de ,pr$4 ,gij moogt zegg5 wat      
,c3 ,de ,pr$4 ,gij moogt zegg5 wat      
,b3 gelo( en beke]+ g5ade om            
,c3 gelo( en beke]+1 g5ade om           
,b3 v]zo551 te regtva>dig5              
,c3 v]zo551 te regtva>dig51             
,b3 i$]5 aan te bi$51 die               
,c3 i$]e5 aan te bi$51 die              

,b3 iets te bes*ikk51--,ne52 het        
,c3 iets te bes*ikk54--,ne52 het        
,b3 le]/ell+ die ik haa/ met d5         
,c3 le]/ell+ die ik haat met d5         
,b3 ,pr(ectie4 de ,s*rift5 d]           
,c3 ,pr(ectie1 de ,s*rift5 d]           
,b3 alzoo zijn zij regt zij kunne       
,c3 alzoo zijn zij regt1 zij kunne      
,b3 lat5 h&el5 enz4 da>om kunn5         
,c3 lat5 h&el5 enz41 da>om kunn5        
,b3 to* twijfel5 wij niet4 ( beid51     
,c3 to* twijfel5 wij niet1 ( beid51     
,b3 dan4 wie kan op e5ig                
,c3 dan1 wie kan op e5ig                
,b3 v]ke]d zal zijn ,ma>1 indi5         
,c3 v]ke]d zal zijn4 ,ma>1 indi5        
,b3 gij gelo(t dat ,god zoo             
,c3 gij gelo(t dat1 ,god zoo            
,b3 ook doe4 ,zulk e5e le]              
,c3 ook doe4 ,zulk e5e le]              
,b3 ,de he] ,e ,wat betreft te          
,c3 ,de he] ,e4 ,wat betreft te         
,b3 gemakkellijk5 /oel1 ik erk5         
,c3 gemakkelijk5 /oel1 ik erk5          
,b3 help5 ( op te /aan heb dan          

,c3 help5 ( op te /aan1 heb dan         
,b3 go$5 ,sam>itaan mogt z5d54 en       
,c3 go$5 ,sam>itaan mogt z5d51 en       
,b3 ,wij v]heug5 ons g]angs*ik te       
,c3 ,wij v]heug5 ons g]angs*ikt te      
,b3 ze zoo ,zijn2 ja1 wij zijn snoode   
,c3 ze zoo zijn2 ja1 wij zijn snoode    
,b3 al?ans mijn1 oordeel8 want hij      
,c3 al?ans mijn1 oordeel1 want hij      
,b3 zegt2 ,hij heeft aan i$]e5          
,c3 zegt2 ,hij geeft aan i$]e5          
,b3 beproefde familie teontmoet54 ,ik   
zag aan                ,c3 beproefde    
familie te ontmoet54 ,ik zag aan        
,b3 wez5lijkheid1 onbek5d1 onbem9d      
,c3 wez5lijkheid1 onbek5d1 onbem9d1     
,b3 ongezo*t v]wa>loosd4 ,e5ig5         
,c3 ongezo*t1 v]wa>loosd4 ,e5ig5        
,b3 woord heeft opgeb\wd4 en opb\w5 wat 
,c3 woord heeft opgeb\wd1 en opb\w5 wat 
,b3 op vorm51 c]emonin1 ordonantin      
,c3 op vorm51 c]emonin1 ordonantin1     
,b3 g5ade opb\w5 f aan de &]e           
,c3 g5ade opb\w5 f aan de &]e           
,b3 tot de b$i5+4 7die                  

,c3 tot de b$i5+ 7die                   
,b3 /aan1 hune zwa>d5 9 de s*$e         
,c3 /aan1 hunne zwa>d5 9 de s*$e        
,b3 ,calv9i/8 indi5 de e]/e1            
,c3 ,calv9i/8 indi5 de e]/e1            
,b3 buit5 ons2 #b de zaligheid          
,c3 buit5 ons2 #b4 de zaligheid         
,b3 ma*5]ie1 kan b]ek554 ,wij           
,c3 ma*9]ie1 kan b]ek554 ,wij           
,b3 ge5e week doorw]k54 indi5 het       
,c3 ge5e week doorw]k51 indi5 het       
,b3 sp9newiel zijn w]k4 aan i$]e        
,c3 sp9newiel zijn w]k1 aan i$]e        
,b3 fabriek5 w]d5 geslot5 h>e           
,c3 fabriek5 w]d5 geslot51 h>e          
,b3 en h>5 oorspong1 voortgang en       
,c3 en h>5 oorsprong1 voortgang en      
,b3 d] b>mh>tig'heid1 die ,hij te       
,c3 d] b>mh>tigheid1 die ,hij te        
,b3 prijs zijn] e+5e he]lijkheid1 z\    
,c3 prijs zijn] eig5e he]lijkheid1 z\   
,b3 aan ,god toes*ijv51 welke hij       
,c3 aan ,god toes*rijv51 welke hij      
,b3 no* twe$e1 toekom5do no* v]l$51     
,c3 no* twe$e1 toekom5de no* v]l$51     

,b3 volmaakt en onv]&elijk is1 moet     
zijne                 ,c3 volmaakt en   
onv]&]lijk is1 moet zijne               
,b3 hoe onv]&elijk] de liefde is1       
,c3 hoe onv]&]lijk] de liefde is1       
,b3 en onv]s*illigheid aan h>5 man      
kleeft                ,c3 en            
onv]s*illigheid aan h>5 man kleeft1     
,b3 &]5 ongehoorzaam3 v]di55 niet       
,c3 &]5 ongehoorzaam2 v]di55 niet       
,b3 v]doemis1 kan er 9 h5               
,c3 v]doem5is1 kan er 9 h5              
,b3 voorw]p van toeg5eg5heid ,bij       
d5zelfd5               ,c3 voorw]p van  
toeg5eg5heid4 ,bij d5zelfd5             
,b3 do5 groeij51 n ha> wit (            
,c3 do5 groeij51 n ha> wit (            
,b3 blijv5 hunne zond5 ,hij _h h5       
,c3 blijv5 hunne zond54 ,hij _h h5      
,b3 zu*t51 doodang/ en blo$1            
,c3 zu*t51 doodsang/ en blo$1           
,b3 ,dan1 ,welk e5e ijdele en           
,c3 ,dan1 welk e5e ijdele en            
,b3 vrij5 wil bet] te gebriuk5 dan      
,c3 vrij5 wil bet] te gebruik5 dan      

,b3 ,f>a1 ,saul1 ,a*it(elel1 ,dg        
,c3 ,f>a1 ,saul1 ,a*it(el1 ,dg1         
,b3 h\t1 ,gelijk de nam5 van de k9d]5   
,israls op op      ,c3 h\t4 ,gelijk de  
nam5 van de k9d]5 ,israls op         ,b3
 #d4 ,de laat/e tak d] zaligheid        
,c3 #d4 ,de laat/e tak d] zaligheid     
,b3 hebb5 ov]tr$51 sle*t e5 g$eelte     
,c3 hebb5 ov]tr$51 sle*ts e5 g$eelte    
,b3 #de vs #be74                        
,c3 #de vs4 #be74                       
,b3 als e5e uitw5dige daad4             
,c3 als e5e uitw5dige daad1             
,b3 kwam51 zoo br5g het pr$e/9]5d       
,c3 kwam51 zoo br5gt het pr$e/9]5d      
,b3 van d5 drienig5 ,god ons            
,c3 van d5 drieenig5 ,god ons           
,b3 en moet ontl$ig word52              
,c3 en moet ontl$igd word52             
,b3 van de onv]niewde natuur des        
,c3 van de onv]nieuwde natuur des       
,b3 spade te nemem en v]s*eid5e         
,c3 spade te nem5 en v]s*eid5e          
,b3 we9ige /roomtjes 9 hunne naauwe     
,c3 we9ige /roompjes 9 hunne naauwe     

,b3 w]k d] g5ade ,alzoo maakt de        
,c3 w]k d] g5ade4 ,alzoo maakt de       
,b3 bl9d1 ev5 vlees*elijk1 ev5 dood     
,c3 bl9d1 ev5 vlees*elijk1 ev5 dood1    
,b3 niet4 voet51 ma> zij gaan           
,c3 niet1 voet51 ma> zij gaan           
,b3 ,or?odox en ,ev5gelis*1 ,bapti/1    
,c3 ,or?odox en ,evangelis*1 ,bapti/1   
,b3 be/aanba>heid van w&el4 ond]zoek    
,c3 be/aanba>heid van w&el1 ond]zoek    
,b3 godsdi5/ige gesprekk5 naauwgeze!id 9
               ,c3 godsdi5/ige          
gesprekk51 naauwgeze!id 9               
,b3 ,hij wordt e5 belijd]4 ,hij hoort2  
hij lee/2 bij        ,c3 hij wordt e5   
belijd]4 ,hij hoort2 hij lee/2 hij      
,b3 geboord ov]hemd af kamt het ha>     
,c3 geboord ov]hemd af1 kamt het ha>    
,b3 als zij gelo(t zoo en1 h&elt        
,c3 als zij gelo(t en1 h&elt            
,b3 zalig maakt8 ,zoo moet5 wij         
,c3 zalig maakt81 zoo moet5 wij         
,b3 v]ootmo$ig+2 deze en d]gelijke      
,c3 v]ootmo$ig+2 deze en d]gelijke      
,b3 ov]tuig+5 het k]m5d roep51          

,c3 ov]tuig+51 het k]m5d roep51         
,b3 zij tr\wd5 e5e godvu*tige           
,c3 zij tr\wd5 e5e godvru*tige          
,b3 van treurig /ilzwijg5 afwissel5d    
b]\w               ,c3 van treurig      
/ilzwijg51 afwissel5d b]\w              
,b3 ,maakt8 ,antwoord ik3 ,wa>om        
,c3 maakt8 antwoord ik3 ,wa>om          
,b3 die vraag8 ,vr m5 iets              
,c3 die vraag8 ,vr m5 iets              
,b3 legaat e5e erf5is1 e5e bezitt+1     
,c3 legaat1 e5e erf5is1 e5e bezitt+1    
,b3 bruil(t des ,lams zoo wordt         
,c3 bruil(t des ,lams1 zoo wordt        
,b3 n5 man voor te /ell51 namelijk      
,c3 n5 man voor te /ell51 namelijk      
,b3 ,he]e k5n54 7,hosea #b3 #ah1 #ai74  
,dus1 indi5             ,c3 ,he]e k5n54 
7,hosea #b3 #ah1 #ai74 ,dus1 indi5      
,b3 en toekom5de zaligheid4 ,vel$5e     
,c3 en toekom5de zaligheid4 ,v]l$5e     
,b3 #c1 #d74 alle le]/ell+51            
,c3 #c1 #d74 ,alle le]/ell+51           
,b3 d5 ,drieenig5 ,johovah1 t5zij dat   
,c3 d5 ,drieenig5 ,jehovah1 t5zij dat   

,b3 ,ma> eeuwige v]kiez+ p]soonlijke    
,c3 ,ma> eeuwige v]kiez+1 p]soonlijke   
,b3 alle bezwijk+5 des1 h>t51 alle      
,c3 alle bezwijk+5 des h>t51 alle       
,b3 zaak van uit w5dig5 a>d1 wat me]    
,c3 zaak van uitw5dig5 a>d1 wat me]     
,b3 gezondheid van gelo( w&el5 9 de     
,c3 gezondheid van gelo(1 w&el5 9 de    
,b3 ord9anti5 lange en /&va/ige         
,c3 ord9antin1 lange en /&va/ige        
,b3 no*1 9 n woord1 e5ige enkelv\dige   
,c3 no*1 9 n woord1 e5ige enkelv\dige   
,b3 vs4 #d1 #c71 t]wijl ,saul pr(ete]de1
                     ,c3 vs4 #d1 #h71   
t]wijl ,saul pr(ete]de1                 
,b3 gelo(de en w]d g$oopt no* 9         
,c3 gelo(de en w]d g$oopt1 no* 9        
,b3 natuurlijke hoop want da> is        
,c3 natuurlijke hoop1 want da> is       
,b3 godsdi5/ want e5 praata*tige        
,c3 godsdi5/1 want e5 praata*tige       
,b3 ,godes 7,ps4 #ee1 #ae7 ,om alles    
,c3 ,godes 7,ps4 #ee3 #ae74 ,om alles   
,b3 het zaad g]ek5d4 7,rom4 #i3 #h71    
,dus                     ,c3 het zaad   

g]ek5d4 7,rom4 #i3 #h74 ,dus            
,b3 dat zij die gezaligd1 word51        
,c3 dat zij die gezaligd word51         
,b3 zij v]lo/ g]egva>digd1 lev5d        
,c3 zij v]lo/1 g]egtva>digd1 lev5d      
,b3 gemaakt1 geheiligd bewa>d en        
v]he]lijkt               ,c3 gemaakt1   
geheiligd1 bewa>d en v]he]lijkt         
,b3 van d5 ,drienig5 ,jehovah4 ,hi]     
,c3 van d5 ,drieenig5 ,jehovah4 ,hi]    
,b3 dat e5e ziel zalig maakt8           
,c3 dat e5e ziel zalig maakt8           
,b3 ,heiligen,geest4 ,dit is de erf5is  
,c3 ,heilig5 ,gee/4 ,dit is de erf5is   
,b3 er 94 e5ig5 van h5 zijn             
,c3 er 94 ,e5ig5 van h5 zijn            
,b3 bewijz5 e5ig5 word5 al              
,c3 bewijz52 e5ig5 word5 al             
,b3 en tran53 al hunne twijfel+51       
vreez54               ,c3 en tran52 al  
hunne twijfel+51 vreez51                
,b3 wissel+5 en v]&]+51 s*uld4          
,c3 wissel+5 en v]&]+51 s*uld1          
,b3 h>t alles1 alles di5t 9 de          
,c3 h>t2 alles1 alles di5t 9 de         

,b3 heop5ba>d word51 om h5              
,c3 geop5ba>d word51 om h5              
,b3 door de h& van ,god iu de           
,c3 door de h& van ,god 9 de            
,b3 te spijzig5 worde voor hun aangezi*t
                   ,c3 te spijzig51     
worde voor hun aangezi*t                
,b3 onv]m5d met heilige vrees1          
,c3 onv]m5gd met heilige vrees1         
,b3 word5 gezegd de g5ade te v]&]5      
,c3 word5 gezegd de g5ade te v]&]5      
,b3 booze w]k5 7,jud4 #d3 #ab74 ,ma> om 
,c3 booze w]k5 7,jud4 #d1 #ab74 ,ma> om 
,b3 b]eid5 bodem s*iet5 ,de le]/ell+5   
,c3 b]eid5 bodem s*iet5 de le]/ell+5    
,b3 is dee]/e beke]+1 welke             
,c3 is de e]/e beke]+1 welke            
,b3 e5e v]&]+ van gevoel5s e5           
,c3 e5e v]&]+ van gevoel5s1 e5          
,b3 beeft op zijn fronsel5 zij du*t     
,c3 beeft op zijn fronsel51 zij du*t    
,b3 vru*t is ,goddelijkeid droefheid1   
,c3 vru*t is ,goddelijke droefheid1     
,b3 beproefde gekwelde en v]zo*te       
,c3 beproefde1 gekwelde en v]zo*te      

,b3 m$e-erfg5am53 9 liefde tot gezant5  
,c3 m$e-erfg5am52 9 liefde tot gezant5  
,b3 tot het ,woord ,gods4 dat onze      
,c3 tot het ,woord ,gods1 dat onze      
,b3 wr>heid2 milddadigheid tot de       
,c3 wa>heid2 milddadigheid tot de       
,b3 ,laat mij e5s zegg5 onbevree/2      
,c3 ,laat mij e5s zegg5 onbevreesd2     
,b3 is on e9delijk groot] dan de        
,c3 is one9delijk groot] dan de         
----------------------------------------
-----------------