----------------------------------------
------------------------                
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de tek/ 9 dit be/& wordt we]gegev5 9 de
 orig9ele1         v]\d]de spell+4 ,er  
is ge5 pog+ g$aan de tek/ te            
mod]nis]54                              
,bladzijde-numm]+ is v]wijd]d4          
,afgebrok5 woord5 aan het      e9de van 
de regel zijn /ilzwijg5d h]/eld4 ,de    
voetnoot is      v]plaat/ na> het e9d   
van de al9ea met de v]wijz+4            
,de 9 het orig9eel als cursieve tek/ is 
we]gegev5 als          cursief4 ,tek/ 9 
kle9 kapitaal is omgezet na>            
ho(dlett]s4                             
,ov]duidelijke druk- en spelf\t5 9 het  
orig9eel zijn           gecorrige]d4    
,v>iaties 9 spell+ zijn beh\d53         
met_/zond]      extra tuss5-e1          
met_/zond] acc5t1 met_/zond]            
koppeltek574                            
,aan het e9d van het boek volgt e5      
ov]zi*t van de               aangebra*te
 correcties4                            

,de illu/raties zijn bes*ikba> bij de   
html-v]sie van dit        e-boek op     
https3_/_/www4gut5b]g4org_/             
----------------------------------------
------------------------                
,reis9drukk5 9 het ,oo/54               
,/oomdruk4--,drukk]ij                   
,doorgang%uis4--,ho5d]loo4  ,illu/ratie3
 ,,via ,,dolorosa4                      
,reis9drukk5 99 99 99                   
99 99 99 9 het ,oo/5                    
,,door                              ,dr4
 ,l4 ,,heldr+4             ,t5 voordeele
 van het ,doorgang%uis te ,ho5d]loo4    
,gellu/re]d4                            
decoratieve illu/ratie                  
,,rott]dam                              
,j4 ,m4 ,,br$,e4     ,voorwoord4   ,deze
 reis9drukk51 me]5deels ond]weg door mij
 opge/eld1 v]s*55 e]/ als ,briev5 uit   
het ,oo/5 9 het ,n$]l&s* ,dagblad en    
drag5 da>door nog het k>akt] van        
afzond]lijke e5igsz9s op zi* zelf /a&e  
g$eelt5 onz] reis4 ,to5 zij da>na als   
,feuilleton 9 d5 ,rott]dams*5 ,k]kbode  

w>5 opg5om51 w]d door sommig5 de w5s*   
geuit1 dat ik ze gezamelijk z\ uitgev54 
,te di5 e9de w]d5 zij door mij hi] en   
da> aangevuld en zooveel mogelijk tot e5
 geheel gevormd om bij mijn v]trek uit  
,rott]dam voor mijne cate*isant5 te     
kunn5 di55 als g$a*t5is aan mijn        
zev5j>ig v]blijf 9 de ,geme5te4  ,als   
zoodanig v]s*ijnt dan dit boekje ?ans 9 
het li*t zond] e5ige v]d]e pret5sie4    
,het wil iets t]ug gev5 van hetge5 wij 9
 het ,oo/5 gezi5 hebb5 en 9 't bijzond] 
datg5e1 wat 9 hooge mate mijne a&a*t    
tr(1 ma> bi$t ge5 voll$ig beeld van het 
geheel4  ,de plaatjes1 die dit w]kje    
bevat1 zijn ontle5d aan e5 album van #bd
 *romoli?ographien ov] ,pale/9a die n   
door gelijk5is n door uitvo]+ bov5 alle 
&]e1 die ik zag1 uitmunt54 ,zij w]d5    
onlangs 9 het li*t gegev5 door het      
,rauhe ,haus te ,hamburg1 wi]           
,directeur1 mijn vri5d ,dr4 ,j4 ,,wi*]n 
met toe/emm+ van d5 teek5a> ,r4 ,j4     
,,h>tman en d5 uitgev] ,j4 ,,b5z+] d5   
h]druk van dit twaalftal aqu>ell51 die  

dit boekje si]51 met de mee/e           
welwill5dheid heeft bevord]d1 m$e ook   
omdat de uitgaaf hi]van moe/ /rekk5 t5  
voordeele van e5e zu/]9/ell+1 het       
,doorgang%uis te ,ho5d]loo1 dat ev5als  
het ,rauhe ,haus de opvo$+ van          
v]wa>loosde knap5 beoogt4 ,moge deze    
proeve van illu/ratie m5ige5 uitlokk5   
dat s*oone album 9 zijn geheel aan te   
s*aff54  ,met e5 gevoel van dankba>heid 
aan d5 ,he]1 die ons het voorre*t s*onk 
deze reis te mak5 en ons op al onze weg5
 bewa>de1 heb ik aan de sam5/ell+ van   
dit boekje gew]kt4 ,da>bij mag ik niet  
v]zuim5 e5 woord van bijzond]5 dank te  
betuig5 aan mijne beide ambtsbro$]s ,j4 
,,kray5belt uit ,rott]dam en ,h4 ,c4    
,,van ,,l9donk uit ,oo/]beek4 ,heeft de 
e]/e1 door zijn h]haald bezoek aan      
,pale/9a volkom5 van alles op de hoogte1
 ons all5 vaak door zijn me]d]e k5nis   
voorgeli*t en da>door op vel]lei onze   
a&a*t geve/igd1 dat &]s da>aan welli*t  
z\ zijn ontgaan2 p]soonlijk heeft hij en
 vooral de &]e ambtsbro$] mij v]pli*t1  

met wi5 ik /e$s alle lief en le$ ( bet] 
gezegd1 met wi5 ik het e]/e en die met  
mij het laat/e zoo vri5delijk deelde1   
to5 ik ond] m9d] gun/ige om/&igh$5 de   
t]ugreis van ,caro na> huis moe/        
aanva>d54  ,moge het hun en de ov]ige   
reisg5oot5 bij de lez+ gaan als mij bij 
de sam5/ell+ van dit boekje4 ,vaak to* 0
 het mij als( de oude indrukk5          
opgefris*t en de he]lijke h]9n]+5 we]   
v]lev5digd w]d5 aan zooveel s*oone1 ma> 
ook enkele droeve dag54  ,b5 ik er 9    
geslaagd aan &]51 die ,pale/9a niet door
 eig5e aans*\w+ k5n51 e5e jui/e         
voor/ell+1 kon het zijn e5 e5igsz9s     
sprek5d beeld gegev5 te hebb5 van het   
l&1 wa> e5maal de ,heil& d] w]eld       
leefde1 dan zal ik mijne moeite         
ruims*oots beloond a*t54  ,moge dit     
boekje1 welks uit]lijke vorm d5 uitgev] 
tot e] /rekt1 hem voldo5+ gev51 d] /i*t+
 van ,ho5d]loo1 wi] drukk]ij het aanbi$t
 als proeve van bew]k+ t] aanbevel+     
/rekk5 en het ,kon9krijk ,gods1 hetwelk 
deze inri*t+ 9 het w]k d] di55de liefde 

tra*t te bevord]5 t5 go$e kom54         
,h4     ,,cor9!4                        
,non cuivis cont+it ,cor9?um adire4     
,het bov5/a&e spreekwoord1 hetwelk 9 het
 ,holl&s* beteek5t1 dat m5 het van oud%]
 e5 groot voorre*t a*tte ,cor9! te mog5 
bezoek51 kwam mij g$urig voor d5 gee/1  
to5 wij op onze reis na> het ,oo/5 de   
klassieke plaats5 d] oudheid nad]d51    
wa>van ,cor9! voor ons1 wel niet 9 rang 
ma> 9 volgorde de e]/e 0 en wa>van wij  
met groote belang/ell+ k5nis nam54  ,het
 reiz5 to* is teg5woordig niet me]      
zooveel bijzond]s als 9 de dag51 to5 dat
 spreekwoord nog algeme5 04 ,wat        
beteek5t het ?ans nog met e5 tre91 die u
 9 e5 dag van de ,noordzee na>          
,adriatis*e zee v]plaat/ en e5 volg5d5  
dag gans* ,itali doorbr5gt tot ,br9disi6
 ,hi] /apt m5 dan op e5 pra*tige        
salonboot1 die helaas al te snel1 het   
donk]blauwe wat] d] ,adriatis*e zee     
doorklieft4 ,gelukkig wordt g$ur5de     
enkele ur5 het ank] geworp5 voor de hav5
 van ,corfoe1 zoodat m5 geleg5heid heeft

 e5 rijto] te mak5 ov] e5 kle9 g$eelte  
van het eil&1 de geliefkoosde plek d]   
voormalige ,keiz]9 van ,oo/5rijk1 wi]   
lu/oord1 te midd5 van het altijd gro5   
geboomte1 het uitzi*t heeft op de       
pra*tige blauwe zee4 ,nog e5ige ur5     
/oom5s en het ank] valt 9 de ,grieks*e  
hav5 van ,padras1 wa> m5 d5 klassiek5   
bodem betre$t van d5 ,peloponnesus4 ,hi]
 /aat e5 tre9 g]e$1 die u 9 e5ige ur5   
langs de s*oone golf1 die dit s*i]-eil& 
t5 ,noord5 begr5/1 na> ,cor9! br5gt4    
,zoo iets gans* ongewoons is 't dus 9   
onz5 tijd wa>lijk niet om na> ,cor9! te 
gaan4 ,het oude spreekwoord doelde dan  
ook m9d] op de reis da>he51 dan op het  
v]blijf zelf2 do* dit is ?ans zoo       
e5v\dig1 om niet te zegg5 primitief1 dat
 er wel e5ige teg5/rijdigheid 9 s*ijnt  
om met zulk e5 deftig spreekwoord te    
beg9n54  ,to* 0 er1 al?ans voor mij1 r$5
 voor om het e5 groot voorre*t te a*t5  
iets van het oude ,cor9! te mog5 zi54   
,iets1 zeg ik1 want het is ma> ze] we9ig
 wat nog h]9n]t aan de voormalige       

groo!id dez] oude w]eld/ad4 ,do* wij    
bezo*t5 ha> dan ook niet all]e]/ als e5 
monum5t d] klassieke oudheid1 ma> 9     
g$a*te aan de ,*ri/5geme5te1 welke de   
groote heid5apo/el da> /i*tte2 wa> hij  
zelf zoo lang v]toefde bij ,,aquila en  
,,priscilla1 ev5als hij t5t5mak]s van   
b]oep1 bij welke hij te ,k5*ren woonde1 
de ,oo/elijke hav5 d] /ad4 ,deze        
bijzond]h$5 wekt5 vooral onze           
belang/ell+2 en1 al is datg5e1 wat m5   
ziet1 ook nog zoo we9ig1 to* hoop ik dat
 dit we9ige1 zo[el 9 dit als 9 de       
volg5de op/ell51 wa>9 onze reis9drukk5 9
 het ,oo/5 word5 bes*rev51 de           
belang/ell+ van d5 lez] v]di55 en het   
spreekwoord zal beve/ig51 dat het       
ind]daad e5 voorre*t is na> ,cor9! te   
mog5 gaan en /raks na> die plaats51 wa> 
de ,he] zelf heeft geleefd1 wa> ,hij    
zijn less5 gaf en wond]5 de$4  ,de jui/e
 plaats d] oude /ad1 wele] het          
middelpunt d] hoog/e weelde en gr(/e    
z9nelijkheid1 die geme5lijk h& aan h&   
gaan1 is sle*ts bij b5ad]+ te bepal51   

da> de plaats wa> ,cor9! geleg5 moet    
hebb51 ?ans e5 onafzi5ba> akk]veld is   
geword54 ,to* is het niet moeilijk zi*  
voor te /ell51 wa> het e5maal lag4 ,d5k 
u e5 /rook l&s1 die za*t glooi5d oploopt
 van het /r& tot aan e5 /eil1           
koepelvormig geb]gte t] hoogte van #ege 
met]1 op e5 uur af/& van de zee4 ,da>   
tuss*5 9 lag het oude ,cor9!4 ,de       
voor/ad ,k5*ren1 wa> ,,paulus woonde1   
lag aan de &]e zijde d] l&5gte van d5   
,i/mus1 door e5 muur met ,cor9! v]bond51
 wa>van nog de ov]blijfsels te zi5 zijn4
 ,de eig5lijke /ad /rekte zi* uit van d5
 voet van het geb]gte tot aan de        
,cor9?is*e golf4 ,op het geb]gte zelf   
ziet m5 nog duidelijk de ov]blijfsels   
van de oude ve/+w]k5 van d5 bur*t       
,akrocor9!1 die e5 geheel vormde met de 
/ad4 ,aan d5 voet van d5 bur*t v]heff5  
zi* #g rijzige ,cor9?is*e zuil5 van e5  
oud5 ,grieks*5 tempel2 da>naa/ heeft m5 
onlangs1 enkele met]s ond] de a>de1 de  
mur5 en gang5 van e5ige woonhuiz5       
blootgelegd4  ,zi$a> alles wat nog van  

het oude ,cor9! te zi5 is4 ,we9ig       
ind]daad1 ma> to* voldo5de om zi* e5    
d5kbeeld te vorm5 van de s*oone ligg+ d]
 /ad1 wi] grondslag blijkba> geheel     
t]rasvormig opliep van de zee tot aan d5
 bur*t4  ,m5 kan zi* dus d5k5 welk e5   
s*oon5 aanblik de /ad moet opgelev]d    
hebb5 voor h51 die ha> nad]d5 van de    
zee1 van ,we/elijke zijde4 ,op d5       
voorgrond de hav51 met ha> talrijke     
s*ep52 da>a*t] de /ad met h>e held]witte
 huiz5 en slanke tempels met si]lijke   
,cor9?is*e zuil52 en e9delijk hoog      
da>bov5 de bur*t met d5 tempel van      
,aphrodite4  ,en welk s*\wspel m5 g5oot1
 wanne] m5 van d5 bur*t de /ad ov]zag1  
die da> lag 9 de vlakte aan de s*oone   
donk]blauwe zee met het hoog geb]gte    
da>a*t] en d5 b]oemd5 ,p>nassus 9 het   
v]s*iet1 da>van hebb5 wij iets g5ot51   
to5 wij 9 d5 namiddag de hoogte         
,akrocor9! be/eg5 en da> zat5 op de run5
 van d5 oud5 tempel1 t]wijl de zon a*t] 
de b]g5 van d5 ,peloponnesus ond]g+4    
,het 0 e5 onv]getelijk s*\wspel2 de b]g5

 get9t met pa>s5 glo$ en de zee nog     
blauw] dan blauw4 ,en t]wijl ons oog zi*
 niet kon v]zadig5 aan dit s*oone       
taf]eel 9 het ,we/51 ke]d5 wij ons      
onwillekeurig na> het ,oo/5 om e5 blik  
te slaan op de ,aeges*e zee aan de &]e  
zijde van de l&5gte1 met het geb]gte van
 ,attica1 wa>bov5 de maan 9 ha> volle   
pra*t opg+1 wi] zilv]wit li*t we]kaat/e 
9 de spiegelgladde zee en de b]g5 van   
,attica da>a*t] bes*e54 ,het w>5        
onv]getelijke oog5blikk51 die wij       
doorbra*t51 oog5blikk51 wa>9 zi* all]lei
 indrukk5 van ons mee/] maakt5 en die de
 groot/e v]wa*t+5 wekt5 van e5 l&1 dat  
ons re$s d5 e]/5 dag zooveel gaf te     
g5iet5 van de he]lijke s*epp+ van di5   
,god1 ,die ook aan de bewon]s van ,cor9!
 onbek5d 01 totdat de apo/el ,,paulus   
,hem pr$ikte4  ,hoe &]s z\de dat ,cor9! 
er nu miss*i5 uitzi51 wanne] het die    
pr$ik+ _h aang5om5 en bewa>d4 ,mogelijk 
z\ dan zulk e5 oordeel ,gods niet ov]   
ha> zijn gekom51 zoodat m5 nu h>e plaats
 nauwelijks me] k5t4  ,het 0 als( dat   

s*\wspel van die zon1 die ond]g+1 en van
 die maan1 die opg+1 9 we9ige oog5blikk5
 de ges*i$5is van eeuw5 9 onze h]9n]+   
t]ugriep4 ,het 0 het beeld van het      
,evangelie1 dat week voor d5 ,islam2 het
 0 als( dat taf]eel tot ons sprak van de
 ,zon d] ,g]e*tigheid1 die voor e5 wijle
 s*e51 totdat de halve maan ha> v]v+4   
,de avond 0 inmiddels gevall54 ,wij     
daald5 d5 b]g af en zag5 de avond/] 9 e5
 glans1 s*oon] dan wij ha> ooit 9 ons l&
 aans*\wd54 ,e5 we9ig v]d] ontmoett5 wij
 e5 h]d] met zijne kudde1 die g$ur5de d5
 na*t de s*ap5 g+ weid5 op de veld54    
,die /] 9 het ,we/5 en die s*ap5 op het 
veld vo]d5 onze g$a*t5 onwillekeurig    
t]ug na> ,be?lehems veld5 en d$5 ons    
d5k5 aan ,hem1 ,die 9 n$]igheid gebor51 
alle ma*t bezit 9 hemel en op a>de1 bij 
,wi5 ge5 d+ onmogelijk is4 ,zal ,hij1   
zoo da*t5 wij onwillekeurig1 ook hi] nog
 e5maal w$]om het re9e ,evangelie van   
het heil d] w]eld br5g51 dat ?ans       
v]borg5 ligt ond] het deksel d]         
,grieks*e ,k]k6  ,wie zal het zegg58    

,bij ,hem zijn alle d+5 mogelijk4 ,hij  
maakt het avondge/]nte tot de morg5/]4  
,moge dit ook 9 gee/elijk opzi*t van    
,cor9! geld5 en hi] nog e5maal de na*t  
d] nevel5 wijk5 voor d5 dag des heils4  
,,a!ne4   ,de spoortre91 die van ,cor9! 
na> ,a!ne leidt en di5 weg 9 vi] ur5    
tijds aflegt1 v]trekt ma> tweemaal      
daags1 de e]/e om half twee 9 d5        
namiddag1 wel e5 bewijs1 dat er op het  
gebi$ van h&el en v]ke] 9 ,griek5l& ze] 
we9ig b$rijvigheid is4 ,hetzelfde m]kt  
m5 op1 wanne] m5 het kanaal passe]t1 dat
 de l&5gte van d5 ,i/hmus doorsnijdt en 
de golf van ,cor9! met die van ,aeg9us  
v]b9dt en wa>van zoo we9ig gebruik wordt
 gemaakt1 dat wij g$ur5de twee volle    
dag5 op ge5 d] beide wat]5 e5 enkel s*ip
 zag54 ,het reusa*tige w]k d] doorgrav+ 
van het kanaal1 dat #f ,k4m4 lang is en 
op sommige plaats5 e5 hoogte van #gj-hj 
met] doorsnijdt1 beantwoordt dus niet   
aan zijn doel1 deels omdat de bre$te van
 #bc ( de diepte van #h met] onvoldo5de 
is voor groote s*ep51 deels omdat er no*

 aan de golf van ,cor9! no* aan die van 
,aeg9us e5 hav5plaats van e5ige         
beteek5is ligt4  ,de tre9 volgt de ku/  
d] ,aeg9is*e zee e]/ door de vlakte1    
da>na langs de hoogte en bi$t da>door e5
 v]rukkelijk s*oon uitzi*t ov] de zee en
 op het eil& ,salamis4 ,v]d] volgt      
,meg>a1 e5 e*t ,oo/]s* /adje1 wa>van de 
huiz5 als zwaluwne/5 teg5 de hell+ van  
d5 b]g zijn geleg5 en het vanwege zijne 
my/]in wele] b]oemde ,eleusis1 wa> m5   
e*t] sle*ts de fondam5t5 ziet van e5    
voormalig5 tempel4  ,ov]ig5s bood de    
weg1 al?ans 9 het naja>1 we9ig s*oons4  
,s$]t e5 half ja> _h het niet g]eg5d en 
da>door 0 alles ev5 dor en droog4 ,het  
vale gro5 d] olijfboom51 die sprek5d    
gelijk5 op onze knotwillig51 0 grijs van
 het /(4 ,die ,griek5l& bezoekt enkel om
 natuurs*oon ziet zi* de]lijk           
teleurge/eld en doet bet] e5 &] l& te   
kiez54 ,gelukkig w]d ons e*t] veel v]go$
 door het pra*tige w$]1 dat 9 d5 h]f/   
bijzond] /&va/ig is4  ,e9delijk b]eikt  
de tre9 ,a!ne1 de /ad1 die re$s voor    

zoovele eeuw5 het middelpunt 0 van      
bes*av+1 en kun/ en wijsbege]te1        
lett]kunde en van d5 godsdi5/1 zoo zelfs
 dat ,,paulus 9 zijn tijd d5 bewon]s d5 
roem gaf van allesz9s godsdi5/ig te     
zijn4 ,ind]daad1 m5 kan ,a!ne niet zi5  
zond] de wa>heid van dat woord van d5   
,apo/el te beam5 en te d5k5 aan hetge5  
hij sprak op d5 ,areopagus1 to5 hij     
zeide3 ,ik zie1 dat gij 9 all5 deele ze]
 godsdi5/ig zijt0 7,h&4 ,,xvii3 #bb74   
,natuurlijk d5k ik da>bij niet aan het  
teg5woordige ,a!ne1 al telt het ook1 na>
 m5 ons v]zek]de1 me] dan hond]d        
b$ehuiz5 op e5e bevolk+ van ruim        
#ajj4jjj inwon]s2 ma> wij d5k5 aan het  
godsdi5/ig gelo( d] oude ,a!n]s1 dat    
wele] ,,paulus tr( en dat nu nog tot ons
 spreekt uit all]lei ov]blijfsel5 van   
alt>5 en heiligdomm51 die m5 v9dt 9 de  
museums en aanwij/ 9 de oude /ad4  ,van 
dit alles vormt de bur*t ,akropolis1 die
 zi* me] dan #ajj met] bov5 de /ad      
v]heft1 het middelpunt4  ,da>he5 ri*t   
dan ook elke vreemdel+1 die ,a!ne       

bezoekt1 het e]/ zijne s*r$54 ,voor ons 
0 er nog e5 bijzond]e r$5 om het op d5  
dag onz] aankom/ te do54 ,het 0 di5     
avond to* jui/ volle maan4 ,g$ur5de #e  
dag5 v]le5t de ,rege]+ dan v]gunn+ om d5
 ,akropolis met zijne geb\w5 bij        
maanli*t te zi54 ,de *ef van het ,htel  
d' ,anglet]re 0 zoo voorkom5d gewee/    
voor ons1 die zijne l&sli$5 w>51 zulk   
e5e toe/emm+ te vrag5 en ik b5 er       
dankba> voor1 dat ik da>door die oude   
heiligdomm5 e]/ bij maan- en lat] bij   
dagli*t heb mog5 aans*\w54 ,de bekor+   
da>van ligt e*t] niet zooze] 9 het za*te
 li*t d] maan1 dat voor het oog m9d]    
h9d]lijk is dan het s*elle zonli*t1 dat 
het oog bij dag s*i] v]bl9dt2 ma> bov5al
 hi]91 dat die oude geb\w5 en           
heiligdomm51 die bij dag runes zijn1 bij
 maanli*t nog geheel d5 indruk mak5 van 
onges*ond5 te zijn geblev54 ,t]wijl m5  
bij dag ov]al de s*5d5de h& ziet van d5 
m5s*1 die ook hi] zooveel heeft v]woe/1 
en de a&a*t dikw]f wordt afgeleid door  
de s*oone en fijn afgew]kte ond]deel51  

die wa>lijk ge5 m9d]e bewond]+ v]di55   
dan het geheel1 is het bij avond1 als(  
niet zooze] die deel51 ma> het geheel   
veel me] spreekt4 ,en jui/ dit geheel is
 zoo indrukwekk5d groots* en v]hev54    
,langs maje/ueuze zuil5 9 ,doris*5 /ijl 
be/ijgt m5 de trapp5 van de voorgang5 ( 
,propylen1 die d5 toegang v]le55 tot d5 
,akropolis4 ,da> v]heft zi* t]          
re*t]zijde het ,p>!non en t] l9k]zijde  
het ,ere*teion1 beide s*epp+5 van d5    
b]oemd5 beeldh\w] ,,phidias uit d5 tijd 
van d5 pra*tliev5d5 ,,p]icles1 die      
om/reeks #dej v4 ,c4 leefde en die      
gewijd zijn aan ,a!na1 de god9 d]       
,wij%eid1 de bes*]mgod9 van ,a!ne4 ,wij 
gaan tuss*5 beide door1 totdat wij ze op
 e5ig5 af/& a*t] ons hebb5 en ke]5 ons  
dan om1 t5 e9de de voorgevels1 die jui/ 
na> ons toegeke]d zijn1 9 het held]e    
li*t d] maan te bezi51 wa>9 het grauwe  
m>m] als zuiv] wit we]kaat/4 ,de        
zijgevels van het ,p>!non1 die to5 de   
,turk5 er e5 kruitmagazijn van gemaakt  
hadd51 dat bij e5 beleg]+ 9 de lu*t     

sprong1 geheel v]woe/ zijn geword51 mi/ 
m5 bij avond niet zoo als bij dag4 ,dit 
jui/ v]hoogt d5 indruk van het ma*tige  
heiligdom1 dat uitdrukk5 moe/1 wat de   
,a!n]s wele] gevoeld5 voor hunne god54  
,en wanne] m5 dan van di5 hoog5         
,akropolis ne]ziet na> b5$5 en het oog  
ontdekt t] e5] zijde de rijzige kolomm5 
van d5 voormalig5 tempel van ,zeus1 en  
t] &]e zijde d5 pra*tig5 en bijna       
ong]ept5 tempel van ,!seus en m5 d5kt   
da>bij nog aan zoovele &]e groot]e en   
kle9]e heiligdomm5 en alt>5 aan all]lei 
god5 gewijd1 dan beseft m51 wa>om de    
,apo/el aan de to5malige bewon]s d5 roem
 gaf van allesz9s godsdi5/ig te zijn4   
,en to*1 die ,god1 di5 zij onwet5de     
di5d5 door e5 alta> aan d5 onbek5d5 ,god
 gewijd1 0 en bleef voor h5 de groote   
onbek5de1 9 spijt van de pr$ik+ van     
,,paulus4 ,zijn woord van d5 ,areopagus 
gesprok51 e5e bre$e rot%oogte tuss*5 d5 
,akropolis en d5 tempel van ,!seus      
geleg51 vond ge5 +ang1 omdat m5 de god5 
van eig5 v9d+1 tot welke m5 zi*zelf zo*t

 op te heff5 door all]lei wijsge]ige    
bes*\w+5 en r$5e]+51 hoog] /elde dan d5 
,god d] op5b>+1 ,die tot ons gesprok5   
heeft door ,zijn5 ,zoon4 ,wanne] m5 da> 
/aat te midd5 van al di5 reuz5>beid van 
m5s*5h&51 dan gevoelt m51 dat al slaagt 
de m5s* er 9 e5 s*oon geheel sam5 te    
/ell51 dat de bewond]+ wekt van voor- en
 nagesla*t1 het to* e5 /rev5 blijft na> 
e5 ideaal1 dat onb]eikba> is4 ,het is 9 
we]wil van al het ov]weldig5d s*oone1   
to* het ,p>!non bij avond1 zond] het    
held]e li*t d] zon1 wa>bij m5 ziet wat  
er ontbreekt en m5 ontwa>t1 dat ondanks 
al het indrukwekk5de en v]hev5e1 het to*
 e5e rune blijft4  ,ma> dit neemt niet  
weg1 dat ook zulk e5e rune getuigt van  
de diepgevoelde behoefte van des m5s*5  
ziel1 die zoekt na> de hoog/e wa>heid en
 ha> e]t als de hoog/e wij%eid4 ,da>aan 
h]9n]5 ons de run5 van ,a!ne's          
heiligdomm5 en tempels1 die er nog bij  
m5igte zijn geblev52 t]wijl er van d5   
z9nelijk5 en wellu/ig5 ,v5usdi5/ 9      
,cor9! nauwelijks e5 enkele is blijv5   

/aan4  ,laat ons ,*ri/551 die zoo       
bevoorre*t zijn bov5 de oude heid55 en  
die1 dank zij de kom/ van ,hem1 ,die    
voor ons tot ,wij%eid is geword5 van    
,god1 en ,die ons d5 n5 w>5 ,god de$    
k5n51 nooit v]get51 wat die heid55 ov]  
hadd5 voor hun god51 die zij niet k5d54 
,ind]daad1 hun toewijd+ is 9 m5ig opzi*t
 diep bes*am5d voor ons4 ,moge e5maal 9 
d5 dag des oordeels dat volk van ,a!ne  
niet teg5 ons getuig51 gelijk de ,he]   
dat voorspelde van de ,n9iviet51 die hij
 /elde teg5ov] e5 ,*oraz9 en ,be?sada1  
wa>9 ,hij zooveel kra*t5 _h g$aan om    
,zijne goddelijke z5d+ te op5b>54 ,moge 
,hij voor ons /e$s de hoog/e ,wij%eid 9 
lev5 en /]v51 voor tijd en eeuwigheid   
zijn4     ,,alex&ri4   ,e5 ze]eis heeft 
ontzaglijk veel bekoorlijks1 wanne] de  
zee kalm en de boot go$ is en te dez5   
opzi*te tr(f5 wij het bijzond] gelukkig 
bij onz5 ov]to*t van de ,middell&s*e    
zee1 van ,piraeus1 de hav5/ad van ,a!ne1
 na> ,alex&ri4 ,de ov]to*t duurde twee  
volle dag51 ma> bood ons veel afwissel+1

 vooral t5gevolge van het groot aantal  
passagi]s tuss*5deks1 me]5deels         
,russis*e pelgrims1 die ja>lijks bij    
m5igte van ,odessa na> ,pale/9a reiz5   
en1 na> m5 ons v]telde1 voor die reis   
sle*ts enkele roebels betaald54 ,op onze
 boot w>5 er e5ige hond]d54 ,gelukkig 0 
het we] go$ en de zee kalm1 zoodat onze 
pelgrims zond] bezwa> d5 na*t kond5     
doorbr5g5 ond] d5 bloot5 hemel2 t]wijl  
zij ov] dag zi* op het dek bevond51 wa> 
m5 ze hun potje zag kok5 en maaltijd5   
nem54  ,het 0 re$s teg5 d5 avond1 to5   
het /ooms*ip het ank] li*tte 9 de hav5  
van ,piraeus4 ,za*t en s*i] onm]kba>    
gle$ het ov] de spiegelgladde vlakte van
 het kri/alheld]e wat]1 t]wijl de laat/e
 /ral5 d] ond]ga&e zon ,a!ne met d5     
,akropolis1 d5 ,lykabettos1 ,hyme?os1   
,p5elicon en de &]e geb]gte rondom de   
/ad v]li*tt54 ,nog ev5 kond5 wij e5 blik
 w]p5 op het spits oploop5d geb]gte van 
het s*oone eil& ,aeg9a1 dat donk]zw>t   
af/ak teg5 d5 held]5 hemel1 to5 de      
dui/]nis inviel van d5 na*t1 g$ur5de    

welk5 de boot ons bra*t 9 de hav5 van   
,suda op het eil& ,kreta4  ,het 0 voor  
ons ind]daad e5e v]rass+1 to5 wij hoord5
 dat de boot dit eil& z\ a&o51 dat      
g$ur5de de laat/e j>5 e5 twi/appel 0    
tuss*5 ,griek5l& en ,turkije en s$]t ons
 bezoek door de groote ,mog5dh$5 aan    
,griek5l& w]d toegewez54 ,ze lag5 da>   
dan to* niet gans* te v]geefs1 die      
groote1 ma*tige oorlogbodems1 #ae 9     
getal1 die1 to5 wij er w>51 alle5 di5d5 
om de ma*t di] ,mog5dh$5 te v]toon51 die
 zij v]teg5woordigd54 ,het 0 nog voor   
zonsopgang1 to5 de boot ha> ank] liet   
vall5 9 de hav5 van ,suda midd5 tuss*5  
die oorlogs*ep51 die1 to5 zij           
a*t]e5volg5s hun vroolijk volksli$ d$5  
hoor51 ons onwillekeurig d$5 d5k5 aan   
het ,europees* conc]t4 ,9 onz5 w5s* om  
van d5 tijd1 di5 wij da> /illag5 te mog5
 gebruik mak5 om voet aan wal te zett5  
en het eil& ,creta te betr$51 w]d5 wij  
teleurge/eld4 ,niem& w]d van ( aan boord
 gelat5 en wij moe/5 ons dus tevr$5     
/ell5 met e5 blik op het eil&1 dat wij  

g$ur5de d5 gans*5 dag 9 zijn volle l5gte
 voorbij /oomd54 ,de aanblik1 di5 het   
uit de v]te oplev]t1 is niet bekoorlijk4
 ,het maakt d5 indruk van e5 onbewoond  
eil&4 ,ook hi] ev5als eld]s 9 het ,oo/5 
hooge b]g51 ma> kaal en doods* zond] het
 fris* en gro5 geboomte1 dat voor ons   
zooveel bekoorlijks heeft4 ,( en 9      
hoev]re de al\de bes*uldig+1 welke de   
,apo/el ,,paulus 9 zijn tijd re$s teg5  
de ,cret5s]s inbra*t1 7,tit4 ,,ii3 #ab7 
dat zij luie buik50 zijn1 da>van de     
oorzaak is1 laat ik 9 het midd52 zek] is
 het1 en wij zull5 lat] nog wel e5s de  
geleg5heid hebb5 dit nad] aan te toon51 
dat ond] het ell5dige ,turks*e be/uur   
ge5 enkel l& kan g$ij52 ( dit ond] het  
,grieks*e veel bet] zal wez544448 ,hoe  
het zij1 de v]kreg5 oploss+ is al?ans   
e5e ov]w9n+ van het ,*ri/5dom op d5     
,islam en hi]9 ligg5 de gegev5s voor e5e
 bet]e toekom/ voor de bewon]s van      
,creta1 wa>ov] wij ,*ri/55 ons van h>te 
mog5 v]blijd54  ,het 0 re$s avond       
geword5 to5 wij de ku/ van ,afrika      

nad]d5 en de hav5 van ,alex&ri          
b9n5/oomd51 hetge5 wij e*t] niet        
behoefd5 te betreur51 da> wij ha> bij   
ons v]trek bij dag v]liet5 en nu kond5  
g5iet5 van d5 toov]a*tig5 aanblik1 di5  
de duiz5d5 li*tjes oplev]d51 die van    
s*ep5 en kad5 flikk]d5 9 het donk] van  
d5 na*t4 ,weldra hadd5 wij ons ,hotel   
b]eikt1 9 welks tu9 wij voor het e]/ 9  
ons lev5 de rijzige palmboom5 ond] d5   
blauw5 hemel zag5 /aan1 die ons         
v]zek]d51 dat wij wa>lijk 9 het ,oo/5   
w>54 ,het is to* soms als e5 droom1     
wanne] m5 met e5 snelv>5d vo]tuig b9n5  
kort5 tijd v]plaat/ wordt van het e5e   
w]elddeel 9 het &]e1 wa> alles zooze]   
v]s*ilt van hetge5 wij ?uis gewoon zijn 
te zi54  ,dat ond]vond5 wij d5 volg5d5  
morg51 to5 wij de m]kwa>digh$5 d] /ad   
bezi*tigd5 en k5nis maakt5 met het bont 
gewemel e5] ,oo/]s*e /ad1 die 9 het     
o*t5duur nog 9 e5 dikk5 mi/ gehuld lag1 
ma> nadat deze 0 opgetrokk5 prijkte 9 d5
 voll5 glo$ e5] ,oo/]s*e zon1 wi]       
s*itt]5d li*t haa/ v]bl9d5d werkaat/e   

teg5 de held]witte geb\w51 wa>tuss*5 zi*
 telk5s de slanke m9>ets v]heff51 die de
 moskeen v]si]54  ,alex&ri is e5 /ad van
 circa #bej4jjj inwon]s1 wa>ond] #ej4jjj
 ,european51 die e5 afzond]lijk g$eelte 
d] /ad bewon54 ,zij /rekt zi*           
g$eeltelijk uit ov] e5 l&tong 9 de zee  
en omsluit da>door e5 groot g$eelte van 
de ,we/elijke hav54 ,langs de small]e en
 bre$]e /rat5 en te midd5 van tallooze  
baza>s beweegt zi* e5 v]s*eid5heid van  
l&a>d en volksklasse1 zooals m5 ze 9    
onze /$5 nimm] ziet4 ,pikzw>te ,nubirs1 
lief/ 9 geheel witte1 en donk]bru9e     
,arabi]5 9 s*]p gekleurde kle$+2 de     
fellahs1 wi] vr\w5 bov5di5 nog getat\erd
 zijn1 9 e5 lang1 blauw gewaad1 dat tot 
de voet5 afdaalt2 neg]s1 sommige met e5 
tulb&1 &]e met d5 rood5 fez op het ho(d2
 da>tuss*5door ,we/]l+5 9 ,europees*    
ko/uum2 welk e5e e9delooze afwissel+1   
ind]daad e5 mundus 9 nuce1 e5 geheele   
w]eld 9 e5 kle9 be/ek6 ,ma> jui/ door   
dit gem5gd k>akt] d] bevolk+ gevoelt m5 
zi* hi] ge5 vreemdel+1 zooals 9 &]e     

,oo/]s*e /$54 ,da>voor is de invlo$ d]  
,engels*5 te groot1 die op geheel       
,egypte bijna de h& gelegd hebb5 en wi] 
soldat5 9 grijs t5u en met e5 kakihelm  
op het ho(d1 ov]al de a&a*t trekk54     
,ond] hetge5 9 en om ,alex&ri te zi5 is1
 is er sle*ts we9ig1 dat aan de eeuw5\de
 w]eld/ad h]9n]t2 hi]toe behoort de zuil
 van ,pompejus1 ev5 buit5 de /ad geleg51
 wa>bij m5 jui/ opgrav+5 de$1 9 de hoop 
nog e5 en &] te v9d5 uit d5 oud5 tijd4  
,onze weg leidde ons ook langs e5 d]    
kanal5 van d5 ,nijl1 wa> zi* de         
buit5v]blijv5 bev9d5 van d5 ,bey's en   
,pa*a's1 en wa>van de getrali$e v5/]s de
 bewon]ess5 d] h>ems voor het oog van d5
 voorbijgang] v]b]g54 ,van e5 dez]      
buit5v]blijv51 het eig5dom van e5 rijk5 
,griek1 dat tijdelijk onbewoond 01 /ond 
de tu9 voor ons op54 ,da> zag5 wij de   
,oo/]s*e natuur 9 ha> volle pra*t1      
geheele boss*5 van palm51 all]lei hee/]s
 en /ruikgewas1 die de welriek5d/e geur5
 v]spreidd54 ,te midd5 van dat alles    
bevond zi* nog e5 oud ,rome9s*          

grafgewelf1 wa>s*ijnlijk de ru/plaats   
van e5 d] bewon]s van dit bekoorlijk    
p>adijs uit de dag5 d] e]/e eeuw54 ,de  
grafkeld] 0 e*t] geheel v]vall5 en de   
plaats1 wa> e5maal het /(felijk ov]s*ot 
0 bijgezet1 onh]k5ba> geword54 ,de      
s*5d5de h& van d5 m5s* _h ook deze      
ru/plaats d] dood5 niet ong]ept gelat5  
en uit die l$ige grafgewelv5 klonk ons  
de ern/ige wa>heid teg51 die m5 n]g5s   
zoo diep gevoelt als 9 ,egypte1 dat de  
w]eld voorbijgaat en h>e groo!id4 ,want 
9 groo!id en lui/] /ond e5maal ,egypte  
aan het ho(d d] volk]51 getuige de      
eeuw5\de monum5t5 9 de om/rek5 van      
,caro4 ,en wat is er geword5 ( geblev5  
van al die groo!id van wele]8 ,zij g+   
voorbij6  ,zoo is het met alles1 wat de 
w]eld oplev]t4 ,alle5 het ,woord onzes  
,gods be/aat 9 eeuwigheid4 ,gode zij    
dank6 ook 9 ,egypte wordt de klank van  
dat ,woord gehoord ma> helaas al te ze] 
als e5 vox clamans 9 des]to6            
,,ca,,ro4   ,de spoorweg1 die het ,delta
 gebi$ 9 v]s*ill5de ri*t+5 doorkrui/1   

v]b9dt ook de beide ho(d/$5 van dit     
wond]l& aan d5 ,nijl3 ,alex&ri1 dat zi* 
door ha> w]eldv]ke] ond]s*eidt en ,caro1
 dat zi* k5m]kt door de vele vreemdel+51
 die er ga>ne v]toev54 ,ind]daad dat    
,egypte1 dat zi* op de ka>t als e5 gro5e
 waai] voor ons uitspreidt1 die bij     
,caro beg9t en zi* 9 zijn volle bre$te  
ontplooit langs de ,middell&s*e zee en  
t] e5] zijde wordt +eslot5 door de      
woe/ijn van ,lybi en t] &]e door die van
 ,arabi1 dat ,egypte is e5 wond]l&4 ,( 0
 het niet re$s 9 ov]\de tijd5 e5        
voorraads*uur voor geheel het ,oo/51    
(s*oon het er ma> enkele dag5 9 het ja> 
reg5t1 dank zij de wond]do5de           
vru*tba>heid1 die de ,nijl er aanbr5gt4 
,wanne] m5 ziet hoe de twee arm5 dez]   
rivi]1 die zi* bij ,caro van elk&]      
s*eid51 v]d] zi* splits5 9 ontelb>e     
rivi]tjes en kanaaltjes1 die zi* als e5 
net ov] het gans*e l& uitbreid5 en het  
h]s*epp5 9 e5e vru*tb>e oase1 dan kan m5
 er 9 kom51 dat de oude ,egypt5a> di5   
,nijl als e5 godheid v]e]de4 ,wij hadd5 

vaak gehoord van de ov]/room+5 van d5   
,nijl1 en da*t5 dan aan e5 /rook l&s    
langs de rivi] ev5als onze uit]wa>d51   
ma> wanne] m5 het l& doorrei/1 dan ziet 
m5 aan de damm5 en dijk51 die de kanal5 
insluit5 en aan de kameel5 en buffels1  
die op sommige plaats5 tot aan hun buik 
9 d5 drassig5 bodem /aan1 dat dit       
geheele l& leeft niet bij d5 reg5 des   
hemels1 ma> bij de gun/ van e5 godheid  
ov] wi5 de m5s* vrijma*tig kan bes*ikk5 
en wij kunn5 het ons zoo go$ begrijp51  
hoe de trots*e ,ph>aos1 die dat alles 9 
hunne h& hadd5 er toe kwam5 zi* zelv5   
voor e5 ,god te h\d54  ,caro is e5      
w]eld/ad1 ev5als ,alex&ri1 ma> van e5   
veel weeld]ig] k>akt]1 vooral door d5   
/room van vreemdel+51 die er d5 w9t]    
kom5 doorbr5g54 ,deze moet ind]daad     
he]lijk zijn1 e5 w9t] van l\t] s*oone   
,meidag51 wa>op de zon altijd held]     
s*ijnt1 zond] ooit door e5 wolkje       
v]slui]d te word52 niet afmatt5d w>m1   
ma> aang5aam v]kwikk5d en die 9 v]e5ig+ 
met d5 allesbesproei5d5 ,nijl1 alles    

doet groei5 en bloei54 ,kan het ons     
v]wond]51 dat de oude ,egypt5a>1 die d5 
,nijl aanbad ook aan de zon e5 e]eplaats
 gaf ond] zijne ,god54  ,de weelde1 die 
9 ,caro he]s*t1 wordt m5 aan/onds gewa>1
 zoodra m5 het ,%ephe>d's ,hotel        
b9n5tre$t1 dat 9 de /ad ( ,ghesireh     
,palace ,hotel1 dat er buit5 aan d5 oev]
 van d5 ,nijl is geleg54 ,de inri*t+ er 
van is zoo pra*tig1 dat zij ons soms aan
 e5 sprookje doet d5k5 en m5 zi* haa/   
v]beeldt 9 e5 vor/elijk paleis te zijn4 
,tr\w5s 0 het laat/e oorspronkelijk ook 
e5 paleis van d5 ,ond]kon+1 wa>9        
dikwijls vor/5 hun intrek nam54 ,het    
,%ephe>d's ,hotel1 wa> wij loge]d51 ligt
 9 het we/elijk en tegelijk e5 ze]      
we/]s* g$eelte d] /ad4 ,het is niet     
toevallig1 dat het dit k>akt] draagt4   
,e5 d] vorige ,*$iv5 w5s*te de /ad uit  
te breid5 en van het nieuwe g$eelte e5  
twe$e ,p>ijs te mak54 ,hij liet bre$e en
 re*?oekig op elk&] uitloop5de /rat5    
aanlegg51 langs welke de grond gratis   
w]d afge/aan aan elke51 die er e5 huis  

op b\wde1 dat aan zek]e eis*5 volde$4   
,zoo v]rees hi] 9 kort5 tijd e5 /ad1 die
 e5 geheel we/]s* k>akt] draagt1 met het
 s*oone ,ezbekiyep>k1 wa>9 e5 vijv] met 
all]lei tropis*e wat]plant52 t]wijl het 
oo/]s* k>akt] d] /ad onges*ond5 bewa>d  
bleef 9 het ,muski aan de &]e zijde4    
,caro bi$t me] dan e5ige &]e plaats 9   
het ,oo/5 e5 ongek5d5 rijkdom van       
all]lei bijzond]h$54  ,9 de e]/e plaats 
zijn het de tallooze moskeen1 van welke 
de voornaam/e e5 bezoek ov]wa>d zijn4   
,het zijn ind]daad kun/w]k5 van oo/]s*5 
b\wtrant1 die1 (s*oon vi]hoekig van vorm
 to* rond s*ijn5 door d5 wond]s*oon5    
koepel1 die als e5 blauw hemelgewelf het
 heiligdom van bov5 dekt4 ,bij dit      
k5m]k1 dat zij all5 geme5 hebb51 heeft  
elke moskee nog iets bijzond]s1 dat m5 u
 aanwij/4 ,hi] wordt ons oog aangetrokk5
 door de pra*tige kleur5 d] ges*ild]de  
glaz51 wa>door het zonli*t wordt        
getemp]d1 dat het m>m] d] w&5 en pil>5 9
 all]lei t9t5 bes*ijnt2 eld]s treft het 
kun/ig uit ebb5h\t en ivoor gesn$5      

spreekge/oelte onze a&a*t2 g9ds wij/ m5 
u ond] hond]d5 m>m]5 zuil5 er e51 wa>op 
de geloovige ,mohamm$aan d5 naam lee/   
van zijn ,pr(eet1 die deze zuil met e5  
zweepslag van ,mekka na> ,caro joeg2 da>
 buit5 de poort 9 de grav5 d] ,*alif5   
bewond]t m5 de rijk v]si]de graftomb51  
die het /(felijk ov]s*ot bevatt5 van h51
 die hi] vroeg] rege]d54 ,jamm] alle51  
dat het ?ans lev5de gesla*t ge5 zorg    
draagt voor het ond]h\d dez] s*oone     
monum5t5 d] s*epp5de kun/ van het       
voorgesla*t2 want1 t]wijl m5 voor zi*   
zelf telk5s nieuwe b\wt1 laat m5 het    
ond]h\d d] oude aan ,allah ov]1 die er  
niets aan doet6  ,niet s*oon1 ma> hoog/ 
belangrijk is de ,azh> moskee1 de groote
 hooges*ool van ,caro1 wa>aan ruim #ejjj
 /ud5t5 zijn +es*rev54 ,da> ziet m5 ze  
op oo/]s*e wijze op d5 vlo] zitt5 met de
 be55 ov] elka>1 knap51 jongel+5 en     
mann5 met d5 ,koran op de knien1 di5 zij
 bijna geheel uit het ho(d moet5 le]51  
met e5 inktpot voor zi* en e5 lei (     
manuscript 9 de h&1 mee/al #aj ( #ab te 

sam5 met e5 ,pr(essor 9 het midd54 ,zoo 
ongeve] zat5 welli*t de knap51 ond]     
welke zi* de twaalfj>ige ,,jezus 9 d5   
tempel 9 ,j]uzalem bevond1 ma> zond] die
 eig5a>dige1 aanh\d5d voor- en a*t]wa>ts
 s*ommel5de beweg+ van het bov5lijf1 die
 de$ d5k5 aan e5 golv5de zee4 ,die      
beweg+1 zeide m5 ons1 moe/ di55 om het  
gele]de gemakkelijk 9 het geheug5 te    
pr5t54 't ,is mogelijk1 ma> dan         
bevreemdt het mij1 dat m5 dat n]g5s     
eld]s heeft toegepa/4 ,z\ het niet      
veele] e5 uit+ zijn van e]bi$ige erk5n+ 
d] wa>heid1 wa>voor m5 zi* buigt ( e5   
betoon+ van ,mohamm$aans*e piteit1 da*t 
ik lat]1 to5 ik de huil5de ,d]wis*5 _h  
gezi54  ,hetge5 m5 to* bij de /ude]5de  
jongel+s*ap ziet 9 het kle91 ziet m5 hi]
 9 het groot4 ,m9/5s e5 half uur lang   
sl+]5 deze ,d]wis*5 het ho(d op en ne]1 
( he5 en we]2 t]wijl zij da>bij de maat 
h\d5 door aanh\d5d1 al luid] en         
h>t/o*telijk] te zu*t53                 
,la-il-la-,huh-,hah-,huh6               
,allah-,huh-,hah-,huh6 d4w4z4 ,hij-,hij-

 ,hij alle5 ,god6 ,het is e5            
all]akelig/e v]toon+1 wa>van niem& de   
beteek5is v]/aat1 dan alle5 de ,d]wis*  
zelf1 die ha> als e5 d] vroom/e h&el+5  
bes*\wt4  ,aan de zuid-oo/zijde van     
,caro bev9dt zi* de ,citadel1 e5e /]ke  
ve/+1 die de geheele /ad behe]s*t4 ,van 
het t]ras naa/ de ,alaba/5 moskee1 die  
da> /aat en zoo g5oemd wordt na> de mur5
 en pil>5 da> b9n51 die alle van alaba/ 
zijn1 heeft m5 het s*oon/e uitzi*t ov]  
de /ad1 die b5$5 ons ligt4 ,da> wij/ m5 
ons ook nog de gevang5is van ,,jozef4   
,het is e5 vi]kante put1 t]diepte van   
#hf met] tot welke m5 afdaalt langs de  
zijw&51 wa>9 e5 gang is uitgeh\w51 die  
zoo za*t glooi5d afloopt1 dat de ezels  
gemakkelijk op di5 kun/ig uitg$a*t5 weg 
het wat] uit de diepte na> bov5 kunn5   
drag54  ,behalve deze put1 wa>aan nog de
 naam van ,,jozef is v]bond51 zijn 9    
,caro nog enkele plaats5 met ,bijbels*e 
h]9n]+54 ,op d5 weg na> de oude b]oemde 
,zonne/ad1 wa>van ma> e5 enkele ,obelisk
 is ov]geblev51 wij/ m5 nog e5 boom1    

ond] welke ,,m>ia tijd5s ha> vlu*t na>  
,egypte g]u/ en 9 het ,koptis* kw>ti] e5
 spelonk1 wa>9 zij z\ gewoond hebb54    
,deze ,kopt51 de oorspronkelijke bewon]s
 des l&s1 wa>van er 9 ,opper,egypte nog 
#ejj4jjj won51 zijn de e5ige ,*ri/551   
die hi] nog getr\w blev5 aan hunne      
belijd5is1 ondanks d5 ma*tig5 teg5/& d] 
,mohamm$an54 ,zij zijn me]5deels arm en 
hebb5 e5 kle9 k]kje1 wa>9 zij hunne     
godsdi5/oef5+5 h\d51 wa>bij zond]l+     
g5oeg al?ans voor ,*ri/551 de vr\w5     
onzi*tba> v]s*ol5 zijn op e5 hooge      
gal]ij4  ,wij kunn5 natuurlijk niet bij 
alles /il/aan1 wat m5 9 ,caro te zi5    
krijgt1 ma> het voornaam/e z\ ontbrek51 
wanne] wij zweg5 van e5 to*t na> de     
,pyramid5 van ,giseh en ,sakk>a1 die    
groots*e monum5t51 die zoovele eeuw5    
be/aan en nog /e$s all] bewond]+ wekk54 
,ongeve] e5 uur van ,caro v]wijd]d op d5
 l9k]oev] van d5 ,nijl bev9dt zi* de    
woe/ijn van ,lybi4 ,langs d5 hoog5 r&   
dez] one9dige zee van golv5d z&1 beg9t  
de lange rij pyramid51 die zi* na> het  

zuid5 uit/rekt4 ,wij bezo*t5 enkel die  
van ,giseh en ,sakk>a4  ,gemakkelijke   
l&au]s bra*t5 ons ov] d5 ijz]5 brug1 die
 de beide ,nijloev]s v]b9dt voorbij het 
dorpje ,giseh na> de ,*eopspyramide4 ,9 
e5 uur tijds r$5 wij ov] e5 door hooge  
boom5 bes*aduwd5 weg1 die midd5 door het
 ,nijldal leidt1 dat e5 pa> voet 0      
ov]/roomd1 zoodat de buffels er zi*     
lu/ig 9 kond5 bad5 om zi* van d5 ov]la/ 
d] vlieg5 te ontdo51 na> d5 kal5 r& van 
de woe/ijn1 die zi* #cj met] bov5 het   
,nijldal v]heft4 ,hi]1 bov5 op deze     
hoogte bev9dt zi* de maje/ueuse         
,*eopspyramide1 die #adg1 da>a*t] e5    
#b;e die #ach en e5 #c;e die #ff met]   
hoog is4 ,het v]s*il 9 hoogte wij/ d5   
tijd aan g$ur5de welk5 de ,kon+1 die ha>
 b\wde1 rege]de4 ,elke vor/ begon re$s  
bij zijn troonsbe/ijg+ met d5 b\w e5]   
pyramide1 die lat] zijn begraafplaats   
moe/ zijn1 wa>aan ja>lijks e5 nieuwe    
laag /e55 w]d toegevoegd4 ,de           
,*eopspyramide1 wi5s ontw]p] en b\wmee/]
 dus het lang/ rege]de1 is da>door de   

hoog/e4  ,/atig v]heft zi* de spits van 
dit ma*tig geva>te t5 hemel4 ,de        
ontzett5de /e5massa be/aat uit blokk5   
van #a tot #b met]1 wa>aan volg5s b]ek5+
 #ajj4jjj m5s*5 g$ur5de #bj j>5 moet5   
ge>beid hebb54 ,de lu/ bekroop ons niet 
om de spits te be/ijg51 van welke het   
uitzi*t t] nauw]nood s*oon] kon zijn1   
dan dat1 wat wij van b5$5 g5ot51 zond]  
da>bij de inspann+ e5] moeilijke        
klimp>tij en de gev>5 e5] duizel+wekk5de
 afdal+ te trotse]54 ,ev5m9 waagd5 wij  
ons aan e5 bezoek d] voormalige         
grafkam]s b9n5 9 de pyramide1 wa>9 ?ans 
de vle]muiz5 huiz51 ma> wele] de        
gebalsemde lijk5 d] kon+5 w]d5 bijgezet1
 wi] mummin nu 9 het museum te ,giseh   
zijn4  ,op e5 kw>ti] af/&1 nog me] na>  
d5 r& d] woe/ijn1 bev9dt zi* de b]oemde 
,sph9x1 met het aangezi*t na> het       
,nijldal geke]d4 ,dag en na*t h\dt zij  
da> de wa*t ov] het kon9klijk graf4 ,het
 is als( die geheimz9nige ge/alte1      
sam5ge/eld uit e5 leeuw5li*aam en e5    
m5s*5ho(d da> ligt te pe9z5 ov] het     

raadsel van d5 dood4 ,ja1 wie zal zegg51
 wat de kun/5a>1 die dat beeld s*iep1   
heeft will5 uitdrukk5 met die wond]b>e  
sam5voeg+ van di]lijke kra*t en m5s*lijk
 v]/&1 zooals zi* die aan ons v]toont1 9
 die maje/ueuse ge/alte van d5 ,kon+ d] 
woe/ijn met het ho(d van e5 m5s*1 wa>van
 het /emmig gelaat1 hoeze] ook ges*ond5 
door d5 ,mammeluk1 die het gebruikte als
 s*iets*ijf voor zijne kanonn51 to* nog 
e5 zeldzame s*oonheid van wond]b>e      
za*!id en diep5 ern/ 9 zi* v]e5igt4     
,van ,giseh gaan wij met d5 tre9 het    
,nijldal nog e5 uur v]d] 9 en /app5 aan 
het /ation ,b$ras*5 uit4 ,gelukkig zijn 
wij door e5 /evig hek gevrijwa>d voor de
 be/orm+ van e5 aantal jong5s1 die hi]  
met hun ezels d5 reizig] opwa*t54 ,e5   
voor e5 word5 zij b9n5gelat5 met hun    
,keiz]- en ,bism>k-1 ,glad/one- en      
,salisburyezel ( hoe ze all5 heet54 ,ma>
 wat voor naam het grauwtje ook drage1  
te ontk5n5 valt het niet1 dat het       
ind]daad e5 go$ ezel0 is1 zooals de     
jong5 ons telk5s nu e5s vrag5d1 dan     

beve/ig5d v]zek]t1 e5 ezel die ind]daad 
e5 go$ baks*is* v]di5t van d5 ,b>on1    
zooals de guitige drijv] d5 ruit] noemt2
 wa>lijk onze ezeltjes toon5 door d5    
fl9k5 draf1 di5 zij h\d51 dat zij hun   
m9i/]ieele nam5 met e]e drag54  ,zoo    
drav5 wij voort ov] e5 dijk1 die zi*    
tuss*5 de palmboom5 he5sl+]t1 die all5  
met d5 voet 9 het wat] /aan1 da> al het 
l& hi] door d5 ,nijl is ov]/roomd4 ,e5  
zijweg geleidt ons na> e5 hoog] geleg5  
palm5bos*1 wa> vroeg] de /ad ,memphis en
 ?ans het armzalig dorpje ,mitrah9e     
ligt4  ,hi] /aan wij ond] de boom5 voor 
e5 kolos uit h>d5 kalk/e5 gebeiteld1 die
 lang uitge/rekt t] a>de ligt4 ,het is  
het beeld van ,kon+ ,,ramses ,,ii1 dat  
met d5 kroon en de be551 die e*t]       
ontbrek51 e5e l5gte van #ac met] heeft4 
,het oor alle5 is e5 halv5 met] lang4   
,het v]toont ons het gelaat van d5 man1 
die wele] ,isral v]drukte 9 de dag5 van 
,,mozes en di5de vroeg] tot v]si]+ van  
het voorportaal van d5 ,ptahtempel1 die 
hi] /ond1 ma> met de /ad ,memphis door  

d5 /room w]d weggevo]d4 ,dit beeld kwam 
uit het slijk te voors*ijn1 wa>9 het    
eeuw5 lang bewa>d bleef4 ,?ans ligt het 
da> met het />re oog t5 hemel g]i*t1    
als( het nog zo*t na> het li*t van de   
zon1 die het wele] aanbad1 ma> die      
v]dui/]de1 to5 de ,god des ,hemels      
sprak4  ,wij rijd5 v]d] d5 dijk ov]1 die
 aan beide zijd5 door het bru9e1        
drassige ,nijlwat] wordt bespoeld4 ,hi] 
en da> zijn de slanke fellah do*t]s1 wi]
 lange1 blauwe kle$ door d5 friss*5 w9d 
bewog5 glooi5d langs de l$5 glijdt1     
bezig met e5 soort van h>k het dorre    
riet1 dat teg5 d5 dijk a&rijft uit het  
wat] op te hal54 ,het is het riet dat   
nog ov]al langs d5 ,nijl groeit1        
wa>tuss*5 het biez5ki/je dreef1 wa>9 de 
kle9e ,,mozes lag1 to5 hij door ,ph>ao's
 do*t] uit het wat] w]d getog54         
,illu/ratie3 ,,beeld ,,van ,,ramses     
,,ii4  ,aan de woe/ijn van ,sakk>a (    
,sah>a1 zooals wij gewoonlijk zegg51    
/ijg5 wij af4 ,da> lag5 zij wer voor    
ons1 die ma*tge pyramid51 die ons       

zwijg5d v]tell51 dat wij hi] zijn op het
 dood5veld van ,memphis1 wa>9 eeuw5 h]  
de grav5 van duiz5d5 w]d5 g$olv54 ,ma>  
het 0 ons ?ans me] te do5 om de         
belangrijke opgrav+51 die ,,m>iette en  
&]e oudheidkundig5 hi] d$5 en die er 9  
slaagd5 de ,apisgrav5 en dat van d5     
,prie/] ,,?i te ontdekk51 die diep ond] 
het telk5s zi* v]plaats5de z& d] woe/ijn
 v]borg5 lag54  ,de begraafplaats d]    
e]tijds v]goode ,apis/i]5 be/aat uit e5 
lang5 gang1 langs welk5 zi* aan beide   
zijd5 de donk]e gewelv5 bev9d51 wa>9 de 
doode /i]51 na gebalsemd te zijn1 w]d5  
bijgezet 9 pra*tige doodki/5 van zw>t ( 
rood graniet4 ,zij zijn ?ans alle l$ig  
en me]5deels van h>5 deksel b]o(d4 ,aan 
de #d zijw&5 d] s>cophag51 die elk e5   
gewi*t van #fe4jjj k4g4 hebb5 en #d met]
 lang1 #c4cj hoog en #b4cj bre$ zijn1   
ziet m5 ov]al hi]oglyph54 ,het is mij e5
 raadsel hoe m5 deze #cj /e55 ki/51 wi] 
grond/( v] uit het ,zuid5 ( uit het     
hooge ,noord5 moet aangevo]d zijn1      
hi]he5 heeft kunn5 v]plaats54  ,nog     

belangrijk] is de begraafplaats van     
,,?i1 e5 prie/]1 die ongeve] #ejjj j>5  
gel$5 te ,memphis leefde1 van wege de   
v]s*ill5de taf]eel5 aan het l&elijk lev5
 uit vroeg] dag5 ontle5d1 die op de w&5 
zijn] dood5kam]s zijn afgebeeld4 ,9 deze
 afbeeld+51 die m5 bij magnesium li*t   
ze] duidelijk ziet1 is iets e5toonigs1  
omdat zij veel op elka> gelijk52 ma> de 
voor/ell+ zelve 9 relief op d5 w&       
gebeiteld is uit]mate eig5a>dig4 ,imm]s1
 hi] ziet m5 het geheele lev5 uit die   
dag5 voor zi*2 ,,?i zelf aan het viss*5 
en op de ja*t2 v]d] zijne m5s*51 met de 
kudd5 op de weide en de s*ep5 op het    
wat]1 w]kzaam op het l& en 9 de bo]d]ij1
 bezig met de ganz51 die zij me/51 pill5
 9 d5 mond te duw51 ev5als onze ,br$as*e
 kapo551 da>na ze sla*t5 en brad5 en dat
 alles voor #ejjj j>56 ,het is ind]daad 
grappig dit alles hi] 9 beeld te zi51   
wat da>buit5 w]kelijkheid is4 ,wat is er
 to* we9ig v]&]d 9 al die eeuw56 ,m5 kan
 zi* niet voor/ell51 dat da> zooveel    
gesla*t5 ov] he5 g+51 en dit is e5e     

gewa>word+1 die m5 niet enkel hi]1 ma>  
telk5s 9 ,egypte opdoet4  ,hi] w&elt m5 
rond 9 de grav5 van ,,?i en zijne       
tijdg5oot5 en wij zi5 hoe zij leefd54   
,/raks kom5 wij 9 het ,giseh museum en  
/aan bij de mummie van e5 ,,ramses d5   
,groote1 d5 v]drukk] d] ,israliet54 ,het
 is als( wij 9 de trekk5 op dat /r5ge   
gelaat en 9 di5 s*]p gebog5 neus nog het
 onv]zettelijk k>akt] lez5 van d5 man1  
die zelf voor niem& boog1 ma> all5 voor 
zi* liet bukk54  ,da> is iets wond]lijks
 9 het zi5 van al die dood51 die voor   
zooveel eeuw5 leefd5 en die nog tot ons 
sprek54 ,het is ons als( door dat alles 
de g$a*te d] eeuwigheid1 die zoo diep 9 
hun ziel 0 gelegd1 voortdur5d zi* aan   
ons opdr+t4 ,zij gelo(d5 aan het lev51  
dat niet /]ft1 ma> het raadsel van d5   
dood bleef voor h5 onopgelo/4 ,de dood 0
 als de ,sph9x1 die niem& kan           
doorgrond54  ,hoe dikwijls komt mij de  
ge/alte d] ,sph9x nog voor d5 gee/ na>  
de voor/ell+ e5] plaat1 die ik e5s zag1 
wa>op het k9d ,,jezus ru/ tuss*5 h>e    

klauw5 9 de arm5 zijn] mo$] op de vlu*t 
na> ,egypte4 ,van het aangezi*t van het 
,k9d /raalt e5 ,hemels* li*t uit2 het   
gelaat van de ,sph9x wordt door het     
matte maanli*t bes*554 ,zoo ligt zij da>
 9 de /ilte van d5 na*t1 met het somb]e 
gelaat na> het ,oo/5 geke]d1 als( zij   
van hi] de oploss+ van het raadsel des  
doods v]wa*t1 van dat ,oo/51 van wa>    
wele] e5 ,,abraham1 e5 ,,jozef en e5    
,,jacob als voorbod5 van het li*t des   
lev5s tog5 na> ,egypte1 van wa> het k9d 
,,jezus zelf kwam en het li*t van ,zijn 
,evangelie1 dat ,egypte voor e5 wijle   
bes*e54  ,ma> van datzelfde ,oo/5 kwam  
ook het ,mohamm$anisme1 dat nu als het  
bleeke maanli*t ha> m5s*elijk aangezi*t 
bes*ijnt1 ma> het raadsel des doods1    
wa>ov] zij pe9/1 niet oplo/4  ,ja pe9z5d
 ligt zij da>1 met die wond]b>e         
uitdrukk+ van weemo$ en hoop op ha>     
gelaat1 van weemo$ ov] het raadsel des  
doods en van hoop op de op/&+ d] dood54 
,moge het li*t d] ,op/&+1 dat e5maal 9  
het ,oo/5 daagde1 ook nog e5s ov]       

,egypte s*ijn56     ,,port-,,sa,d ,,en  
,,beyroet4   ,van ,alex&ri v]trok de    
boot1 ditmaal e5 ze] onzeewa>dige1 ma>  
dit z\d5 wij e]/ lat] erv>51 bij dag na>
 ,port-,sad4 ,wij hadd5 dus de          
geleg5heid om ?ans de hav5 9 ha> geheel 
te zi54 ,re*t teg5ov] h>5 +ang aan het  
wat] ligt het bre$e paleis van d5       
,*$ive1 die het e*t] sle*ts zeld5       
bewoont1 da> hij 9 ,caro reside]t4 ,e5e 
m5igte s*ep51 die de hav5 vull51        
bewijz51 dat ,alex&ri e5 /ad is van veel
 h&el en s*eepva>t en de voorname       
/apelplaats voor het v]vo] van go$]5 uit
 ,egypte na> ,europa4  ,de v]d]e reis   
langs de ,afrikaans*e ku/ bi$t we9ig    
bezi5swa>digh$51 omdat het geheel       
,delta-l& van ,egypte vlak is4 ,het 0   
dus voor ons ge5 s*ade1 dat wij dit     
g$eelte bij na*t aflegd54 ,to5 wij d5   
volg5d5 morg5 ontwaakt51 lag5 wij voor  
ank] te ,port-,sad aan d5 +ang van het  
,suez-kanaal4  ,m5 doet 9 het ,oo/5     
alles op zijn gemak en e5 reis met e5   
boot1 die ond]s*eid5e hav5plaats5       

aanloopt1 v]wijlt hi] gewoonlijk e5     
gans*5 dag om te loss5 en te lad51 t5   
e9de dan g$ur5de d5 na*t we] v]d] te    
kunn5 /oom54 ,door deze om/&igheid w>5  
wij g$wong5 g$ur5de e5 geheel5 dag te   
,port-,sad te v]blijv51 van welke       
geleg5heid w]d gebruikt gemaakt om aan  
wal te /app5 en het we9ige1 dat er te   
zi5 is1 9 oog5s*\w te nem54 ,hi]toe     
behoorde de wat]leid+ uit e5 d]         
zijkanal5 van d5 ,nijl1 die de /ad van  
dr9kwat] voorziet en e5 g$eelte van het 
kanaal van ,suez1 langs e5 weg die e*t]1
 t5gevolge van het mulle z& d] woe/ijn1 
nauwelijks te b]ijd5 04 ,ma> jui/ op di5
 weg hadd5 wij geleg5heid om de wre$heid
 gade te slaan van d5 ,arabi] teg5ov]   
het onnoozele di]1 e5e wre$a>digheid1   
zooals m5 ze gelukkig 9 ,*ri/5l&5 niet  
ziet4 ,(s*oon de mee/5 onz] d5 wag5     
v]liet5 om het laat/e g$eelte te voet af
 te legg5 en d5 koetsi]s b$uidd51 dat   
zij kond5 wa*t51 drev5 zij hun di]5 to* 
voort1 welli*t uit vrees1 dat ze &]s    
niet betaald z\d5 krijg5 en sloeg5 er   

met de groot/e onb>mh>tigheid op los1   
zoodat me] dan e5e zweep door midd5     
brak4 ,hoe _h ik gew5s*t de taal te k5n5
 van dit volk om mijn erg]nis te lu*t5  
ov] zulk e5e mi%&el+6 ,hoe tr( ons 9    
deze s*ijnba> nietige zaak het v]s*il   
tuss*5 e5 l&1 wa> de gee/ d] humaniteit1
 die m$e ook e5 d] zeg5+5 is van het    
,evangelie1 niet en wa> die wel he]s*t4 
,t]wijl bij ons zulke gruwel5 /rafba>   
zijn1 word5 ze dr toegelat5 en het      
v]wond]t ons niet1 dat m5s*51 die zoo   
omgaan met di]51 ev5 onm5s*elijk h&el5  
met hunne m$em5s*54 ,ma> wij w>5 imm]s 9
 ,afrika1 het l& van d5 ,arabi]1 het    
donk]e w]elddeel1 wa>van de ,z5d+ ons   
gruwel5 weet te v]tell51 die de h>5 te  
b]g5 do5 rijz51 gruwel51 die zoo        
ontzett5d zijn1 dat e5 ,,liv+/one1 die  
ze zag1 ze niet e5s v]telde1 omdat m5 ze
 to* niet z\ geloov54  ,ik zal da>om ook
 ma> niet v]hal51 wat v]d] 9 die        
hav5plaats onze erg]nis wekte1 wa> m5 op
 /raat telk5s de bewijz5 te zi5 kreeg   
van de li$]lijkheid1 die er he]s*t4 ,zij

 beve/igd5 het feit1 wa> de ,z5d+ zoo   
dikw]f op wij/1 dat ov]al wa> de        
zoog5oemde ,we/]s*e bes*av+ 9 aanrak+   
komt met ,oo/]s*e toe/&51 zond] het     
,evangelie1 dat da> de gruwel5 d] zonde1
 die alle g$a*t5 te bov5 gaan1 de volk]5
 niet alle5 z$elijk1 ma> ook li*amelijk 
te gronde ri*t54 ,v]blijd5d 0 het da>om1
 e5ig5 tijd lat] 9 onze dagblad5 te     
lez51 dat de ,turks*e ,rege]+--en dat   
zegt wat1 wanne] zulk e5e ,rege]+ me5t  
er zi* m$e te moet5 inlat5--maatregel5  
heeft g5om5 om e5 e9de te mak5 aan de   
mee/ erg]lijke tooneel51 die da> 9 het  
op5ba> en v]borg5 plaats v9d54 ,het is  
al?ans iets4 ,ma> d5 eig5lijk5 /rijd    
teg5 de zonde kan alle5 het ,*ri/5dom   
vo]54 ,da>om is het ze] te hop51 dat de 
oog5 d] z5d+svri5d5 me] en me] geop5d   
zull5 word5 voor de w5s*elijkheid1 ja de
 noodzakelijkheid om hi] te arbeid51    
wa>1 voor zoov]re mij bek5d is1 niets   
ges*i$t op het gebi$ d] ,z5d+1 zelf ge5 
,*ri/elijk b$ehuis te v9d5 is1 dat m5   
gelukkig 9 &]e /$5 van ,egypte niet te  

v]geefs zoekt4  ,wij w>5 ze] dankba>1   
dat wij aan het e9de van e5 lang5 en    
snikheet5 dag1 di5 wij groot5deels      
doorbra*t5 9 de v]&a van e5 ,htel1 ons  
w$] kond5 ins*ep54 ,het 0 de e]/e dag1  
wa>op de v]z5g5de ,sirokko woei1 wa>bij 
de !rmomet] e5 uur na zonsond]gang nog  
#if ,fahr5heit aanwees1 e5 woe/ijnw9d1  
die g$ur5de de volg5de wek5 onafgebrok5 
bleef waai5 en ons nog m5ige            
zweetdroppel ko/5 z\4  ,d5 volg5d5 morg5
 zag5 wij 9 de v]te voor het e]/ iets   
van de ku/ en van het da>a*t] ligg5d    
geb]gte van het ,heilige ,l&4 ,weldra   
nad]d5 wij ,jaffa1 wa> de boot het ank] 
liet vall5 en1 omdat er ge5 hav5 is1 tot
 d5 namiddag op /room bleef ligg54 ,de  
passagi]s1 die er will5 l&51 moet5 dus  
p] roeiboot afgehaald word5 van het     
s*ip4 ,gelukkig zijn de bootsli$5       
uit]mate va>dig om bij e5 on/uimige zee1
 zooals wij die nu kreg51 op het jui/e  
oog5blik gebruik te mak5 van e5 hoog5   
golf om de passagi]s op te vang5 9 hun  
/evige arm54 ,wij w>5 dankba>1 dat wij  

aan boord kond5 blijv51 ma> die         
dankba>heid 0 van kort5 duur1 omdat de  
w9d weldra begon op te /ek5 en wij to5  
gewa> w]d5 hoe onze boot1 de ,odessa10  
rolde en tolde als e5 viss*]sp9k zond]  
kiel4  ,gelukkig lag5 wij to* d5 volg5d5
 morg5 beh\d5 voor ank] 9 de hav5 van   
,beyroet1 de voornaam/e hav5/ad van     
,syri4 ,de ligg+ is zeldzaam s*oon4     
,held]witte huiz5 v]heff5 zi* van de zee
 al hoog] en hoog] teg5 de hell+ van het
 ,libanongeb]gte1 dat da>a*t] ligt4 ,de 
geb\w5 en inwon]s d] /ad mak5 e5 ze]    
gem5gd5 indruk1 t5gevolge van het groot 
getal ,european51 die hi] won5 om de    
h&elsbelang5 van hun l& te beh>tig54 ,m5
 hoort er all]lei tal5 sprek51 het mee/ 
van alles ,frans*1 dat ev5wel 9 d5      
laat/5 tijd me] en me] v]drong5 wordt   
door het ,duits* en het ,engels*4 ,m5   
krijgt dan ook d5 indruk1 dat deze drie 
,mog5dh$5 er op uit zijn h>5 invlo$ 9   
,beyroet en vooral 9 het geheele gebi$  
van d5 ,libanon te v]/]k51 vooral ook   
door all]lei arbeid op                  

,*ri/elijk-philan?ropis* gebi$1 die zijn
 c5trum heeft 9 de /ad en zijn          
arbeidsveld buit5 9 de dorp5 op het     
,libanon-geb]gte4  ,zoo w]kt hi] de     
,duits*e z5d+ met diakoness5 van        
,kais]sw]?1 ond] wi] leid+ het hospitaal
 van de orde van ,/4 ,jan1 e5 wee%uis en
 e5 jong$amess*ool /aan1 die wij met    
groote belang/ell+ zag5 ond] geleide d] 
directrice4 ,de s*ool 0 nog niet geop5d1
 da> zij geme5lijk e]/ beg9t1 wanne] de 
rijke koopli$51 die des zom]s 9 de b]g5 
won51 op hun villa's 9 de /ad t]uggeke]d
 zijn4 ,9 het wee%uis w>5 #acj k9d]51   
wa>ond] #dj ,arm5is*e weez51 die s$]t d5
 laat/5 ,*ri/5moord hi] e5 toevlu*t     
vond54 ,wij zag5 ze 9 de v]s*ill5de     
klass5 van ond]wijs v]deeld1 wa> zij    
ond] me] ,duits* en ,arabis* le]d54 ,to5
 de directrices ,,sophie ,,gr,f en      
,,l\ise ,,kais] ons rondleidd5 en       
hoord51 dat wij ,n$]l&]s w>51 sprak5 zij
 met veel wa>de]+ van hetge5 wele] ,mej4
 ,a4 ,,b]g5dahl uit ,am/]dam voor deze  
arme weez5 de$4 ,zij v]teld5 ons van de 

vreugde d] k9d]51 wanne] de ki/5 w]d5   
uitgepakt1 die uit ,n$]l& aankwam51 en  
ik belo(de dit aan onze l&g5oot5 te     
zull5 m$$eel51 zoodra ik da>toe         
geleg5heid _h4 ,mo*t iem& dit lez5 en   
lu/ hebb5 om iets te do5 voor deze      
,syris*e weez51 dan zal die hulp dankba>
 gewa>de]d word5 en wl be/e$ zijn4  ,de 
invlo$ to* van d5 z5d+s>beid 9 ,syri en 
,pale/9a is aan alles m]kba>1 do* ik zal
 da>ov] ?ans niet me] uitwijd51 da> ik  
het w]k d] ,inw5dige ,z5d+ 9 ,j]uzalem  
en ,pale/9a uitvo]ig heb bes*rev5 9 het 
,tijds*rift3 ,li*t/ral5 op d5 akk] d]   
w]eld1 ja>gang #aijj afl4 #a en #b4     
,zoodra m5 de /ad ,beyroet uitgaat en   
komt 9 het ,*ri/elijk gebi$ van d5      
,libanon1 is het als ( alles me] welva>t
 v]toont4 ,de akk]s zijn beb\wd1 de     
won+5 zi5 er netjes en go$ ond]h\d5 uit 
en de ,*ri/elijke bevolk+ maakt e5      
gun/ig5 indruk1 zoodat uit alles blijkt1
 dat het ,*ri/5dom niet alle5 de bel(t5 
des toekom5d5 ma> ook des teg5woordig5  
lev5s heeft4     ,,ba,,lbek4   ,het 0   

nog vroeg 9 d5 morg51 to5 wij 9 d5 tre9 
/apt5 van ,beyroet na> ,damascus4 ,de   
spoorlijn loopt bijna ev5wijdig aan d5  
rijweg1 di5 de ,frans*5 na #ahfj hebb5  
aangelegd4 ,g$ur5de de e]/e twee ur5    
bi$t deze e5e ge/adige afwissel+ en e5  
wond]s*oon v]gezi*t ov] ,beyroet1 dat   
voor ons oog al lag] en lag] wegz9kt 9  
de diepte en t5 laat/e nauwelijks nog e5
 kle9e witte /ip v]toont aan de ku/ d]  
,middell&s*e ,zee4 ,ook rondom zi* he5  
ziet m5 zulke /ipp51 als( het zwaluwne/5
 w>51 die teg5 het ,libanongeb]gte      
aanligg52 het zijn de dorp5 en huiz51   
die glanz5 9 het vroolijke morg5li*t d] 
zon4 ,de veld5 zijn all]weg5 beplant met
 vru*tboom51 vooral met d5 mo]bezinboom1
 wi5s blad]5 als vo$sel moet5 di55 voor 
de zijdeworm51 die e5 d] voornaam/e     
h&els>tikel5 uit het ,libanon-gebi$     
oplev]54 ,het geheel maakt d5 indruk van
 e5e welv>5de l&/reek en e5e nijv]e     
bevolk+1 die1 zooals wij re$s opm]kt51  
ov]weg5d ,*ri/elijk is4 ,gelukkig heeft 
zij na d5 b]u*t5 ,*ri/5moord 9 #ahfj    

door de ,drus5 uit het ,hauran-geb]gte  
niet me] aan d]gelijke aanvall5         
blootge/aan1 deels door d5 invlo$ van   
,frankrijk1 ond] wi] bes*]m+ zij /ond1  
deels door de v]pli*t+1 s$]t di5 aan de 
,turks*e ,rege]+ opgelegd1 om ov] dit   
gebi$ e5 ,*ri/5g\v]neur aan te /ell54   
,na>mate m5 hoog] /ijgt wordt de cultuur
 m9d]4 ,op ongeve] #aejj met] heeft de  
weg zijn hoog/e punt b]eikt en ziet m5 9
 het ,oo/5 d5 ,anti-,libanon en 9 het   
,zuid5 d5 ,groot5 ,h]mon opdag51 twee   
bre$e b]grugg5 ev5 kaal en vaal als de  
,libanon zelf aan de zijde1 langs welke 
m5 nu afdaalt 9 het ,beka-gebi$1 de     
bre$e vlakte van ,coelo-,syri die tuss*5
 deze drie b]g5 inligt4  ,het 0 voor ons
 e5e w>e teleur/ell+1 dat wij no* langs 
d5 weg1 no* op de b]g5 d5 b]oemd5 c$]   
van d5 ,libanon zag51 wa>van m5 zoo     
dikwijls 9 d5 ,bijbel lee/4 ,helaas6 zij
 zijn v]dw554 ,m5 zeide ons e*t]1 dat er
 nog enkele plaats5 w>51 wa> ze groeid51
 ma> die voor e5 bezoek te v] v]wijd]d  
lag54 ,da> z\ m5 ze nog kunn5 zi5 9 hun 

volle kra*t2 er w>5 er1 zeide m51 die e5
 omvang van #ag en e5e hoogte van #cj   
met] hadd51 welli*t wat ov]drev51 ma>   
dan nog1 wat zijn deze enkel5 v]gelek5  
bij d5 tijd1 to5 die c$]s met hun       
fluweel5 glans die b]g5 als n w\d       
b$ekt51 die ?ans ov]al ev5 kaal zijn6   
,aan het dorpje ,maallakah h\dt de tre9 
/il en /aan onze rijtuig5 g]e$1 die ons 
9 #d ur5 door de vlakte van ,beka na>   
het eeuw5\de ,balbek br5g54  ,de weg    
geleidt door e5e bre$e vlakte1 e5 hoog  
plateau tuss*5 d5 ,libanon en d5        
,anti-,libanon1 #ajjj met] bov5 de zee4 
,sle*ts hi] en da> ontwa>t m5 e5 groepje
 huiz51 die e5 dorpje vorm54 ,de lange1 
re*te weg bi$t we9ig afwissel+4 ,het    
e5ige1 wat m5 da>op ziet1 zijn k>avan5  
zwa> belad5 kameel51 zoodanig a*t] elka>
 gebond51 dat zij n tre9 vorm51 wa>van  
het eig5a>dige is1 dat e5 ezeltje s*ijnt
 di5/ te do5 als locomotief1 niet om d5 
tre9 9 beweg+ te br5g51 ma> om da>aan de
 gew5s*te snelheid te gev54 ,het is     
ind]daad e5 grappig tooneel1 wanne] m5  

ziet1 hoe zulk e5 kle9 ro] al die s*ep5 
d] woe/ijn0 be/uurt1 vooral voor ons1   
die nu jui/ van e5 ezel ge5 groot5 dunk 
hebb52 ma> de ,oo/]s*e ezel1 ik heb dit 
re$s vroeg] meeg$eeld1 is de ,we/]s*e   
niet4  ,na e5 rit van #d ur5 hebb5 wij  
,balbek b]eikt1 e5 /adje van e5 pa>     
duiz5d inwon]s1 voor de helft           
,*ri/elijk1 voor de helft ,mohamm$aans*4
 ,het is e*t] niet het /adje en zijn    
bewon]s1 die ons belang inboezem51 ma>  
het zijn de b]oemde runes van de al\de  
heiligdomm51 die wij hi] aantreff5 en   
die ons e5 groots* d5kbeeld gev5 van    
,oo/]s*e b\wkun/4  ,voor de jui/e       
wa>de]+ ervan di55 enkele hi/oris*e     
bijzond]h$5 hi] vooraf te gaan4 ,volg5s 
ov]lev]+51 die onze gids ,,mi*el ,,al\f 
9 e5 afzond]lijk boekje ov] ,balbek     
heeft sam5gebra*t1 z\ de voormalige     
bur*t het oud/e geb\w d] w]eld zijn en  
dagteek55 van het ja> #acc na de s*epp+4
 ,,ca,n z\ da>van de grondlegg] zijn    
gewee/ en zi* da>bij b$i5d hebb5 van d5 
ma/odon1 e5 voorw]eldlijk di]4 ,na d5   

zondvlo$ z\ ,,nimrod de b\wvall5 van d5 
bur*t h]/eld en gewijd hebb5 aan ,bal1  
d5 ,god d] ,moabiet51 die de zon        
aanbad54 ,volg5s dat boekje z\ ,bal zon 
en ,bek ( ,beka /ad beteek55 en de naam 
,balbek1 lat] ,heliopolis1 dus zonne/ad 
will5 zegg54  ,wij wet5 e*t]1 dat de    
naam ,bal1 d4w4z4 ,he]1 e5v\dig d5 ,god 
a&uidt1 di5 de bewon]s van het l&1 hi]  
ze] bepaald die van de ,beka-vlakte     
di5d54 ,balbek 0 dus het midd5punt van  
d5 ,baldi5/1 wa>aan ook nog de li$]lijke
 v]e]+ van ,a/>te 0 v]bond54 ,dit blijkt
 o4a4 uit d5 naam van zek]5 ,,e?ba,l1   
d4w4z4 ,bal is met hem1--e5 voormalig5  
prie/] van ,a/>te1 die lat] ,kon+ w]d   
van ,pho5ici4 ,deze ,,e?ba,l 0 de vad]  
van ,,iz,,bel1 die huwde met ,,a*ab d5  
bek5d5 ,kon+ van ,isral1 die d5 ,baldi5/
 invo]de4 ,wij wet5 hoe ,,iz,,bel da>aan
 met ha> gans*e h>t v]kno*t 0 en welk5  
/rijd de pr(eet ,,elia da>teg5 vo]de op 
d5 b]g ,k>mel 7#a ,kon4 ,,xviii74  ,9 de
 #b;de eeuw na ,c41 to5 dit gebi$ ond]  
de ma*t d] ,rome95 kwam en de zonn$i5/  

me] en me] algeme5 w]d 9 het ,oo/51     
v]rez5 hi] twee zonnetempels1 e5 groote 
en twee kle9e en v]kreeg ,balbek d5 naam
 ,heliopolis1 d4 w4 z4 zonne/ad4 ,beide 
w]d5 ond] de rege]+ van ,,con/antijn d5 
,groote geslot54 ,ond] ,,!odosius d5    
,groote w]d er e5 ,*ri/elijke k]k van   
gemaakt2 do* deze w]d lat] door de      
,arabi]5 w$]om v]woe/1 die van de       
ov]geblev5 g$eelt5 en brok/ukk5 e5 ve/+ 
b\wd54 ,di5t5gevolge is er van het      
oorspronkelijke1 ook t5gevolge van      
ond]s*eid5e a>dbev+51 vooral die van    
#agei1 we9ig me] ov]geblev54            
,illu/ratie3 ,,de ,,zonnetempel ,,te    
,,ba,,lbek4  ,9 we]wil van dit alles is 
de aanblik1 di5 de ov]geblev5e runes    
v]toon51 nog ontzaglijk indrukwekk5d4   
,duidelijk zijn de grondslag5 nog te zi5
 van de al\de tempelgeb\w5 op e5        
kun/matig opgehoogd t]ras1 #cjj met]    
lang en #bjj met] bre$4 ,e5 bre$e trap  
aan de oo/elijke zijde v]le5de d5       
toegang tot e5 voorportaal2 dan volgde  
e5 ruime voorh( en da>a*t] de           

zonnetempel1 wa>van nog #f van #ed zuil5
 ov]e9d /aan1 elk #ai met] hoog en #b   
met] 9 doorsn$e4  ,de kle9]e tempel van 
,,jupit]1 die zi* da>naa/ bev9dt1 be/aat
 nog bijna 9 zijn geheel4 ,van de #db   
zuil51 welke de #d mur5 omr+d51 zijn er 
nog #i op e5e rij te zi54 ,da> deze     
we9ig ges*ond5 zijn1 gev5 zij e5 groots*
 d5kbeeld van het oorspronkelijk geheel2
 de ar*itraves en friez5 aan de         
kroonlij/51 de kapiteel5 aan de zuil51  
de kun/ige beeldh\ww]k5 aan de plafonds 
en alle &]e ond]deel5 zijn z s*oon1 dat 
m5 e5 en al bewond]+ is voor d5 smaak d]
 ontw]p]s en d5 kun/z9 d] b\wli$54  ,ma>
 onze bewond]+ /ijgt tot v]baz+1 wanne] 
m5 van het v]hoogde t]ras afdaalt en de 
hoek/e55 ziet aan de buit5zijde1 die d5 
ond]b\w vorm54 ,da>ond] zijn er drie aan
 d5 ,trili?on-muur d4 w4 z4 muur van    
drie /e551 die e5 l5gte van #ai met]    
hebb51 bij e5 bre$te en hoogte van #d   
met]4 ,m5 s*at het gewi*t van e5 enkel5 
/e5 op #gjj4jjj ,k4,g4 ,op #bj m9ut5    
af/& v9dt m5 de /e5groev51 wa>uit zij   

g5om5 zijn1 en da>bij nog e5 /e51 die   
onafgew]kt bleef4 ,ons v]/& /aat hi] /il
 bij de vraag1 hoe m5 zulke geva>t5     
heeft kunn5 v]plaats5 en zelfs op elk&] 
legg54 ,ik las erg5s 9 e5 boek1 dat iem&
 er van zegt3 ze zijn g$5kteek5s van e5e
 bes*av+1 die ov] me*anis*e hulpmiddel5 
bes*ikte1 wa>van wij ge5 begrip hebb510 
ma> ik voor mij zo zoo zegg5 wanne] ik  
zulke hoogdrav5de wij%eid lees1 dat ik  
dan de opvatt+ van de ,arabi]51 die     
gelo(d51 dat da>bij voorw]eldlijke di]5 
te pas zijn gekom51 nog zoo kwaad niet  
v9d4  ,hoe het zij1 wij krijg5 te       
,balbek bij di5 ,trili?on-tempel1 zooals
 hij na> die drie /e551 eeuw5 lang      
g5oemd w]d1 d5 indruk van e5 reuz5w]k4  
,dat reuz5w]k di5de om ,bal1 d5 ,god des
 l&s1 te e]54 ,en wanne] wij dan de     
ges*i$5is lez5 van ,,a*ab en zijn vr\w  
,,iz,,bel1 de do*t] van di5 voornoemd5  
prie/] van ,bal1 kan het ons dan        
v]wond]51 dat e5e vr\w als zij met ha>  
gans*e h>t h+ aan het gelo( h>] vad]58  
,kan ons dan de kla*t van e5 ,,elia     

bevreemd51 die me5de1 dat hij de e5ige  
01 die zijne knien voor di5 ,bal niet _h
 gebog51 t]wijl het gans*e volk dat wel 
de$8 ,w]pt alles1 wat wij van die v]e]+ 
van ,bal hi] zi51 niet e5 treff5d li*t  
op ,,elia',s /rijd op d5 ,k>mel8  ,en   
wanne] hij 9 di5 /rijd het volksgelo(   
ov]w9t en het gans*e volk als uit e55   
mond uitroept3 de ,he]e is ,god6 ,jehova
 is ,god60 en da>op alle ,balsprie/]s   
doodt1 hoe zo dan zulk e5 omke] te      
v]kl>5 zijn1 zond] het ,bijbels* b]i*t  
van het wond]1 dat da> plaats greep en  
wa>door op5ba> w]d1 dat ,israls ,god de 
me]d]e1 ja de ,e5ige 01 ,di5 ,isral     
g]oep5 0 te di55 en te e]54  ,ind]daad1 
die runes te ,balbek v]kl>5 ons uit     
,israls ges*i$5is m5ige bladzijde1 die  
wij1 zond] ze te k5n51 niet zoo go$ z\d5
 v]/aan4     ,,damascus4   ,van         
,maallakah1 wa> wij uit/apt5 om ,balbek 
te bezoek51 v]volg5 wij p] spoortre9    
onz5 weg1 die ons ov] d5 ,anti-,libanon 
na> ,damascus br5gt4 ,deze weg          
doorsnijdt e]/ de ,beka-vlakte1 /ijgt   

dan nog circa #djj met] en volgt da>na  
de sl+]5de kronkel+5 van de             
,b>ada-rivi]4 ,deze ,b>ada h\dt m5 voor 
dezelfde rivi]1 wa>van ,,na,,man de     
,syrir 7#b ,kon4 ,v3 #ab7 re$s het wat] 
prees1 dat 9 voortreffelijkheid niet    
ond]de$ voor dat van d5 ,jordaan en     
heette de/ijds de ,amana4 ,di5 oud5 roem
 h&haaft zij nog /e$s met e]e1 want zij 
door/roomt als e5 groot v]v]s*+skanaal  
de geheele /ad1 welke zij 9 tween       
snijdt1 en voorziet tev5s de huiz5 d]   
inwon]s en de fonte95 langs de /rat5 van
 he]lijk dr9kwat]4 ,zij ontspr+t op d5  
,anti-,libanon1 wa> zij hi] en da> de   
vallei1 die wij afdal51 v]fris*t2 all5gs
 v]bre$t zij zi* tot e5 b]g/room1 die   
aan beide zijd5 met spi*tige populi]5 is
 beplant2 besproeit v]volg5s gro5e      
weid51 wa>op kudd5 graz51 en de tu95 van
 rijke ,arabi]51 die hi] hun            
buit5v]blijf hebb54 ,e9delijk na #c uur 
heeft de tre9 ons na> ,damascus gebra*t1
 dat als e5e oase 9 de woe/ijn re$s van 
oud%] de p>el van het ,oo/50 en het     

,p>adijs d] ,muzelmann50 w]d g5oemd4    
,het zijn eig5a>dige gewa>word+51 die   
zi* van ons mee/] mak51 wanne] m5 met d5
 spoortre91 het v]vo]middel d] #ai;de   
eeuw1 e5e /ad nad]t1 die re$s ev5zoovele
 eeuw5 voor onze ja>tell+ be/ond4       
,onwillekeurig d5kt m5 t]ug aan d5      
a>tsvad]lijk5 tijd van ,,abraham1 wi5s  
tr\we kne*t ,,eli,,z] e5 ,damasc5] van  
geboorte 02 die met zijn dapp]e         
mans*app5 hi] de ,kon+5 a*t]haalde en   
v]sloeg1 die zijn neef ,,lot gevankelijk
 hadd5 weggevo]d4 ,damascus1 de /ad1    
welke e5 ,,david s*atpli*tig maakte en  
wa>9 hij zijne bezett+ legde2 de /ad1   
wa> lat] al die ,kon+5 van ,syri        
zeteld51 die zoo dikwijls hun invall5   
d$5 9 het gebi$ van ,isral2 de /ad1 wa> 
de apo/el ,,paulus woonde 9 de /raat de 
,re*te1 die nog h$5 t5 dage di5zelfd5   
naam draagt en wa> hij na zijne beke]+  
het e]/ het ,evangelie pr$ikte1 zoodat  
hij de /ad moe/ ontvlu*t5 langs e5 muur1
 di5 m5 nog aanwij/2 de /ad1 wa> wele]  
e5e bloei5de ,*ri/elijke geme5te be/ond1

 wa>--om ma> niet me] te noem5--de      
welsprek5de k]kvad] ,,johannes          
,,damasc5us woonde1 die om zijn b]oemd  
w]k3 ,de bron d] k5nis0 gea*t wordt de  
gee/elijke vad] d] ,grieks*e ,k]k te    
zijn4 ,ind]daad1 het belangrijke dez]   
/ad is niet geleg5 9 hetge5 zij is1 ma> 
9 hetge5 zij 01 9 h>e ges*i$5is die zoo 
nauw saamgevlo*t5 is met die van d5     
,bijbel en van de ,*ri/elijke ,k]k 9 het
 ,oo/54  ,tr\w5s ,damascus zelf is bij  
&]e ,oo/]s*e /$5 v]gelek5 arm aan       
monum5tale geb\w54 ,het e5ige1 wat m5   
hi]toe kon rek551 0 de pra*tige         
,omajad5-moskee1 vooral b]oemd om ha>   
mozaek1 ma> die 9 #ahic door e5 br&     
totaal w]d v]nietigd4 ,zij /ond bij de  
,mohamm$an5 hoog 9 aanzi51 vooral omdat 
da>9 het ho(d van ,,johannes d5 ,doop]  
w]d bewa>d1 wa>bij de bewon] van        
,damascus nog tot op d5 huidig5 dag     
zijne e$5 pleegt te zw]54 ,da>aan dankte
 ook de ,*ri/elijke k]k1 die er 9 het   
beg9 onz] ja>tell+ ge/aan heeft en      
wa>van nog enkele bog5 zijn ov]geblev51 

d5 naam van ,johannesk]k4  ,van de oude 
moskee ziet m5 enkel nog de zijmur5 en  
de plaats1 wa> zij ge/aan heeft2 m5 0   
druk bezig ha> zooveel mogelijk 9 d5    
oorspronkelijk5 vorm te h]/ell54 ,het   
tr( ons1 dat elk geloovige da>voor na>  
zijn v]mog5 het zijne moe/ bijdrag51 de 
rijke 9 geld1 de arme door arbeid       
g$ur5de e5 ( twee dag5 9 de week4 ,het  
fijne w]k1 wa>van zoodo5de miss*i5 niet 
veel t]e*t z\ kom51 w]d door            
,*ri/5w]kli$5 uitgevo]d1 ook omdat1 na> 
m5 ons v]zek]de1 de ,mohamm$an5 da>toe  
onbekwaam w>54  ,de ov]ige moskeen1 die 
wij bezo*t5--er zijn er #bdh--;gav5     
we9ig belangrijks te zi54 ,bij e5 dez]  
bevond5 zi* e5 aantal v]trekk5 rondom   
het voorple91 die di5d5 om arm5 te      
huisve/5 en ze te voorzi5 van e5        
dagelijks* middagmaal4 ,ma>1 helaas6    
deze s*oone trek d] ,mohamm$aans*e      
b>mh>tigheid1 de e5ige tr\w5s1 di5 ik op
 onze reis 9 het ,oo/5 heb opgem]kt1 0  
door de hebzu*t d] mann51 die met de    
uitvo]+ bela/ w>51 tot e5 m9imum van n  

portie soep 9 de week t]uggebra*t6 ,voor
 het ov]ige gelijk5 alle mosken op      
elka>4 ,zij word5 sle*t ond]h\d5 en     
we9ig bezo*t1 behalve door d5 vreemdel+1
 die da>voor veel moet betal5 en zi* wel
 moet ontzi51 dat hij de sl(f5 niet     
v]lie/1 die hem ond] de voet5 word5     
gebond5 t5 e9de de rietmatt5 niet te    
ontwijd51 die d5 vlo] b$ekk54 ,want     
zond] die sl(f5 wordt hem de toegang    
ontzegd1 t5zij hij zi* getroo/e zijne   
s*o55 uit te trekk54  ,t]wijl dus       
,damascus bij &]e /$5 a*t]/aat 9        
bezi5swa>digh$51 is er to* g5oeg1 dat d5
 vreemd5 bezoek] belang inboezemt4      
,hi]toe behoort 9 de e]/e plaats het    
lev5 d] bewon]s4 ,m5 is hi] 9 e5e e*t   
,oo/]s*e /ad1 die zi* k5m]kt doordat m5 
er leeft op /raat4 ,het v]/ hebb5 het   
hi]9 de bezoek]s van de talrijke        
k(fiehuiz5 gebra*t1 die op /raat ru/ig  
op hun divans hun n>gile zitt5 te rook51
 ( hun tijd dood5 met e5 ( &] spel4 ,zij
 zitt5 da> van d5 morg5 tot d5 avond met
 de be55 niet op d5 grond1 ma> op hun   

/oel en slaan op hun doode gemak de     
b$rijvigheid gade1 die op /raat he]s*t4 
,deze b$rijvigheid ziet m5 het be/ 9 de 
baza>s4 ,deze baza>s zijn hi] met e5    
koepeldak ov]dekt en do5 ons d5k5 aan de
 passages 9 onze groote /$5 alle5 met   
dit v]s*il1 dat de bekapp+ van h\t en de
 vlo] van a>de is4 ,da>door zijn ze     
somb]1 /(fig en b5auwd4 ,hi]bij komt    
nog1 dat er zi* niet enkel de bevolk+   
beweegt1 die er iets komt koop51 ma>    
alles er door elka> krioelt3 k>r5 en    
wag5s1 kameel5 en ezels1 m5s*5 en di]51 
k9d]5 en hond51 de laat/5 om di5/ te do5
 als gezondheidspolitie en /raatre9ig+4 
,alle afval to* wordt e5v\dig op /raat  
geworp5 en door h5 v]slond54 ,gelukkig  
zijn ze niet geva>lijk2 ze slap5 d5     
gans*5 dag en /or5 zi* niet aan d5      
voorbijgang]2 voor k>r5 ( rijtuig5 /aan 
ze alle5 dan op1 wanne] de koetsi] zijn 
s*elle /em laat hoor54  ,e5 en &] maakt 
e5 v]blijf 9 de baza>s niet aang5aam1   
zoodat vreemdel+5 als wij er niet li*t  
toe kom5 er wat te koop54 ,tr\w5s is dit

 ook niet gemakkelijk1 da> de ,arabi]   
gewoonlijk beg9t #d maal me] te vrag5   
dan de wa>de van e5 voorw]p1 zoodat het 
lang kan dur5 e] de koop geslot5 is4    
,het e5ige1 wa>aan ik mij gewaagd heb1  
w>5 e5ige fles*jes roz5olie1 wa>voor    
,damascus b]oemd is1 als e5e h]9n]+ aan 
de roz5veld51 die het omr+51 en als e5  
gew5s*t teg5gift teg5 de onfriss*e lu*t1
 die m5 9 de baza>s inademt4  ,het doet 
dan ook weldadig aan1 wanne] m5 da>na e5
 to] doet om de /ad4 ,da> ziet m5 o4a4  
het huis1 wa>9 ,,na,,man de ,syrir z\   
gewoond hebb51 en de poort aan d5 +ang  
van de /raat de ,re*te1 wa>door ,,paulus
 de /ad z\ zijn b9n5gekom54 ,het treft  
alle5 ongelukkig1 dat deze aan de ,oo/- 
en niet aan de ,we/zijde is geleg51     
zooals m5 v]wa*t5 z\2 ma> da> zij de    
e5ige poort is1 die nog be/aat1 s*iet er
 niets &]s ov] dan zi* zond] v]d]e      
kritiek e5v\dig ne] te legg5 bij        
ov]lev]+5 als deze1 iets1 wa>aan m5 zi* 
spo$ig le]t gew5n5 9 het ,oo/54  ,9 de  
buit5wijk5 zijn de /rat5 niet ov]dekt en

 veel small]1 zoodat ze hoog/5s aan e5  
rijtuig toegang v]le554 ,w>e het niet1  
dat de bov5v]diep+5 d] huiz5 aan beide  
zijd5 ov] de /raat w>5 geb\wd1 zoodat ze
 e5 soort van arcades vormd51 dan z\ de 
hitte hi] ondraaglijk wez54 ,9 deze m9d]
 drukke g$eelt5 zijn de aanzi5lijk5     
gehuisve/4 ,uitw5dig v]toon5 hun huiz5  
niets weeld]igs2 da>5teg5 zijn ze van   
b9n5 te rijk] getooid en drag5 ze de    
spor5 van e5 tijd1 to5 er groote welva>t
 he]s*te4 ,het is dan ook ind]daad      
v]rass5d ze van b9n5 te zi51 hetge5     
ga>ne wordt toege/aan4  ,e5 wijde poort 
v]le5t toegang tot het b9n5ple91 wa> de 
woonv]trekk5 op uitzi51 gewoonlijk van  
e5 v]&a voorzi5 om het s*elle li*t te   
temp]54 ,de helft van het v]trek1 wa>9  
m5 wordt ontvang51 is e5 met] v]hoogd2  
hi] /aan e5ige divans1 wa>op m5 plaats  
neemt4 ,de atmosfe]1 door m>m]5 vlo]5 en
 zijw&5 re$s v]koeld1 wordt nog bov5di5 
aang5aam v]fris*t door e5 fonte9 van    
held] wat] uit de ,b>ada4 ,e5 kle9 kopje
 drabbige mokka1 dat m5 ,turks*e k(fie  

noemt1 en e5 cig>et1 die m5             
wellev5dheid%alve niet mag weig]51      
bekron5 de ga/vrijheid van d5 bewon]1 e5
 ,turk1 e5 ,israliet en e5 ,*ri/51 die  
ons a*t]e5volg5s toeliet5 e5 blik te    
slaan 9 hunne won+54  ,na getra*t te    
hebb5 e5igsz9s e5 d5kbeeld te gev5 van  
het lev5 9 deze e*t ,oo/]s*e /ad be/ijg5
 wij nog e5 d] omligg5de b]g5 om ha> 9  
ha> geheel te kunn5 ov]zi54 ,e5         
vooruitspr+5d g$eelte van het           
,kasjun-geb]gte bi$t da>voor e5e s*oone 
geleg5heid4 ,van hi] to* ov]ziet m5     
gans* ,damascus1 met de voor/ad ,meidan1
 met ha> ruim #bjj4jjj inwon]s4 ,het    
jui/e cijf] s*ijnt m5 niet te kunn5     
opgev54 ,wanne] m5 hi] /aat1 kan m5     
begrijp51 wa>om ,damascus als de p>el   
van het ,oo/50 wordt g]oemd1 want het   
doet ind]daad d5k5 aan e5 p>el1 wel niet
 9 g\d1 ma> 9 het gro5 gevat4 ,e5 bre$e 
gordel to* van gro5 geboomte omzoomt de 
/ad1 die da> voor ons ligt en wa>a*t]   
zi* het ,hauran-geb]gte t] e5] en de    
e9delooze vlakt5 d] woe/ijn t] &]] zijde

 uit/rekk54  ,ond]wijl wij da> /ond51   
sloeg ik mijn reisboek e5s op om na te  
zi51 ( er niets bijzond]s w]d v]meld2 ik
 las to51 dat deze plaats d5 ,muzelman  
heilig is1 omdat hi] wele] ,,abraham z\ 
ge/aan hebb5 en gekom5 z\ zijn tot de   
k5nis van d5 ,en5 wa>a*tig5 ,god4       
,onwillekeurig kwam5 mij nogmaals de    
oude ge/alt51 wa>van ik 9 d5 aanvang    
sprak1 voor d5 gee/4 ,ik da*t aan de    
ges*i$5is d] goddelijke heilsop5b>+1    
welke wa>lijk ook aan e5 ,damascus niet 
is voorbijgegaan1 ma> zond] vru*t is    
geblev54 ,want da> lag zij voor ons1 de 
/ad van voor duiz5d5 j>51 s*i] onv]&]d1 
bes*aduwd door b]g51 wa>a*t] de zon 0   
ne]g$aald4 ,zij de$ mij d5k5 aan het    
sprookje van ,doornroosje1 de s*oone    
slaap/] 9 het bos*1 de ,kon+sdo*t]1 die 
door de jalo]s*e toov]god9 betoov]d w]d1
 zoodat zij hond]d j>5 lang moe/ slap51 
t]wijl alles1 wat ha> omgaf ( met ha> 9 
aanrak+ kwam1 met ha> indommelde4       
,hond]d j>5 gaan voorbij1 niets v]&]t1  
alles slaapt en slaapt ma> door1 totdat 

e9delijk e5 kon+szoon ,doornroosje v9dt1
 ha> wekt uit d5 slaap en zi* met ha>   
v]b9dt4  ,o /ad en l& van zooveel       
sprookjes1 van ,duiz5d en e5 na*t01 zoo 
da*t ik onwillekeurig1 wanne] zal ook   
voor u de dag aanbrek51 wanne] zult gij 
ontwak5 uit uw droom1 wanne] zal de /em 
van d5 groot5 ,kon+szoon ook tot u      
doordr+51 die /em1 die da> roept3       
,ontwaakt gij1 die slaapt en /a op uit  
de dood5 en ,*ri/us zal ov] u li*t5608  
,,e5 ,,woe/ijnreis4   ,de reis van      
,damascus na> ,pale/9a nam voorhe5      
v]s*eid5e dag5 9 beslag4 ,?ans1 s$]t er 
e5 spoorweg ligt van ,damascus na>      
,el-,moez]ib1 e5 dorp t5 we/5 van de zee
 van ,tib]ias1 doet m5 ha> 9 vi] ur54   
,de e9delooze vlakt51 die de tre9       
doorloopt1 zijn ge5 woe/ijn5 9 d5       
eig5lijk5 z9 van het woord4 ,deze ziet  
m5 9 ,egypte4 ,zij be/aan uit l\t] z&1  
wa>op niets kan groei51 omdat het       
voortdur5d v]/uift door d5 w9d4 ,zulke  
woe/ijn5 zijn deze niet1 want zij word5 
bewoond door ,b$\n5 en beb\wd door de   

,hauran-bo]54  ,het v]blijf d] ,b$\n51  
die er bij m5igte won51 h]k5t m5 aan hun
 zw>te t5t51 v]va>digd uit e5 /(1 die d5
 reg5 niet doorlaat en die de vr\w5 uit 
geit5ha> wev54 ,zij zijn vi]kant van    
vorm1 mee/al door e5 tuss*5gordijn 9    
twee afdeel+5 ges*eid51 de e5e voor de  
mann51 de &]e voor de vr\w5 en /aan aan 
de voorzijde bijna altijd op51 zoodat m5
 zond] onbes*eid5 te wez5 het sob]e lev5
 dez] m5s*5 kan gadeslaan4 ,zij lev5 da>
 geheel afgezond]d van de w]eld te midd5
 van hunne talrijke kudd5 kameel51 s*ap5
 en geit51 die hun e5 be/aan oplev]5 en 
die m5 bij hond]d5 zag vlu*t5 voor het  
zw>te pa>d01 zoo als m5 d5 locomotief   
noemt1 die ze al fluit5de1 zu*t5de en   
blaz5de voor zi* uitjoeg van de baan1   
die hi] n]g5s is afgeslot54  ,hoe deze  
arme di]5 hi] kunn5 lev51 wa> het oog1  
zoov] het reikt1 ge5 gro5 sprietje      
ontdekt1 0 mij e5 raadsel4 ,lat] hoord5 
wij van e5 pa/oor nabij ,cap]nam1 dat   
deze ,b$\n5 to5 hun bee/5 gebrek aan    
vo$sel hadd51 van de ,turks*e ,rege]+   

v]gunn+ hadd5 v]kreg5 om het vee g$ur5de
 e5ige wek5 rondom de zee van ,galilea  
te lat5 graz54 ,deze v]telde ons e5 en  
&] van zijne reiz5 door het gebi$ dez]  
,b$\n51 wa>van de e5e ,s** hem telk5s   
aan d5 &]5 aanbeval1 zoodat hij zond]   
e5ig geva> tot aan ,bagdad 0 gekom5 en  
wa>bij hij van h5 de groot/e            
voorkom5dheid en ga/vrijheid _h g5ot54  
,voorts won5 hi] 9 kle9e dorpjes1 wa>bij
 de tre9 mee/al /opte1 ,hauran-bo]51 die
 van d5 l&b\w lev54 ,hun dorpjes zijn   
geme5lijk door e5 hoog5 muur +eslot54   
,bij sommig5 ziet m5 nog brok/ukk5 van  
runes1 oude tor5s ( ve/+w]k51 ond] welke
 er zijn1 die dagteek55 uit d5 tijd d]  
,rome954 ,hoe ga>ne hadd5 wij zulk e5   
dorpje e5igsz9s van nad]bij bezi51 ma>  
de tre9 spo$de voort1 totdat wij aan het
 laat/e /ation ,el-,moez]ib aankwam54   
,dit ,el-,moez]ib ligt aan e5 kle9 me]1 
9 welks midd5 zi* e5 eil&je bev9dt1 dat 
met e5 dam v]bond5 is aan d5 oev]4 ,op  
dat eil&je ziet m5 nog de runes e5] oude
 ve/+1 die het bewijs lev]51 dat hi]    

voorhe5 e5 belangrijke plaats heeft     
geleg54 ,?ans is het e5 nietig plaatsje 
en wij vroeg5 elk&] af hoe m5 to* op het
 d5kbeeld is gekom5 hi] e5 spoorlijn aan
 te legg51 wa>op aanvankelijk e5maal p] 
dag en lat] e5- ( tweemaal p] week e5   
tre9 liep4 ,e5 bevr$ig5d antwoord op die
 vraag kon ons e*t] niem& gev54 ,de e5  
bewe]de dat de lijn e]lang z\ word5     
doorgetrokk5 na> ,hafa1 volg5s e5 &]    
langs de ,doode ,zee na> ,j]usalem4     
,lat] hoorde ik en dit komt mij het mee/
 aannemelijk voor1 dat deze spoorweg met
 e5 /rategis* doel w]d aangelegd en di55
 moet om ,rusl& ov] l& te v]b9d5 met het
 kanaal van ,suez en ,egypte1 t5 e9de   
langs dez5 weg vroeg ( laat de ma*t van 
het gehate ,engel& te fnuik54  ,aan het 
/ation /ond onze dragoman1 de           
gebruikelijke b5am+ voor e5 gids 9 het  
,oo/51 met zijn pa>d5 g]e$ om ons na> de
 plaats te br5g51 wa> voor di5 na*t onze
 t5t5 w>5 opgeslag54 ,nadat zi* het     
gezels*ap e5 we9ig _h v]kwikt1 w]d5 de  
pa>d5 be/eg5 en trok de k>avaan op1 die1

 met het v]vo] d] #h t5t5 er ond]       
begrep51 be/ond uit #cf pa>d5 en        
muildi]51 #g ezels en #cj man4 ,di5     
gans*5 dag r$5 wij nog door het         
,hauran-gebi$1 wa>9 de b]u*te ,drus5    
won51 wi] naam de droevige h]9n]+       
v]lev5digt aan d5 ,*ri/5moord 9 het     
,libanon-gebi$ 9 #ahfj1 to5 zij ongeve] 
#adjjj ,*ri/55 ombra*t51 wa>van er #fjjj
 woond5 9 ,damascus4 ,dit ges*i$de dus  
ond] de oog5 van het ,turks* g\v]nem5t  
en van het ,turks* g>nizo51 dat e*t]    
niets de$ om het te v]h9d]51 wel e5     
bewijs dat de ,rege]+ zelve er de h& 9  
_h4 ,gelukkig zijn d]gelijke gruwel5    
s$]t di5 9 dit gebi$ niet me]           
voorgekom52 &]s z\ e5 to*t da>doorhe5   
niet g]ek5d kunn5 word5 te behoor5 tot  
de g5oeg5s van e5 reis door ,pale/9a en 
ook e5 v]blijf 9 t5t5 veel van zijne    
bekoorlijkheid v]liez54  ,want er is    
ind]daad iets bekoorlijks 9 dat         
oud]wets*e reiz5 en 9 e5 lev51 zooals de
 a>tsvad]s dat gewoon w>54 ,wel is wa>  
m5gt er zi* nu en dan ook wel e5s e5    

wanklank 9 dat g5ot en wat proza 9 die  
pozie1 ma> het z\ ondankba> wez51 wanne]
 ik v]gat1 hoe ons t5 slotte alles      
meeliep4 ,w]d5 wij niet begun/igd door  
het pra*tig/e zom]w$]1 zoo zelfs dat wij
 de hitte wel e5s wat m9d] gew5s*t      
hadd58 ,ma> wat z\ er van ons zijn      
geword51 wanne] ons b4v4 e5 ,oo/]s*e    
reg5 w>e ov]vall51 die soms dag5 kan    
aanh\d5 en wa>teg5 ge5 t5t bes*utt+     
v]le5t en wa>door de rivi]5 somwijl5 9  
enkele ur5 tijds zoo zwell51 dat m5 ze  
niet zond] geva> me] kan doorwad58      
,zulke teg5spo$5 w]d5 ons gelukkig      
bespa>d4  ,natuurlijk moet m5 op zulk e5
 t5t5reis niet al te kieskeurig zijn en 
het voor lief nem51 wanne] de ,arabi]1  
die u b$i5t1 de kip1 die hij voorzet1   
voor uw oog5 snijdt met zijn h&52 wanne]
 hij de wat]kruik1 wa>uit hij ins*5kt1  
e]/ aan zijn mond zet om te proev5 ( het
 wat] nog wel fris* is4 ,zoo zwijg ik   
ook van kle9e teleur/ell+51 die m5      
ond]v9dt zooals het geval 0 met enkel5  
onz] m$]eizig]s1 wi] k(f]s doornat w]d51

 doordi5 het muildi]1 dat ze droeg1 bij 
het doorwad5 van d5 ,jordaan omviel door
 de /]kte van d5 /room en de zwa>te van 
d5 la/1 di5 m5 het te drag5 _h gegev54  
,bij zulke erv>+5 troo/ m5 zi* met de   
g$a*te1 dat het nog veel erg] _h kunn5  
zijn1 b4v4 wanne] d5 reizig] zelf zoo   
iets w>e ov]kom54  ,wanne] m5 e*t] zulke
 kle9igh$5 niet meetelt1 is er 9 e5 reis
 9 t5t5 iets potis*4 ,het is als met e5 
ze]eis1 wa>bij m5 aan boord /apt 9 de   
mee/ opgewekte /emm+ en aanvankelijk met
 alles ev5ze] is +5om51 totdat het me]  
prozas*e komt4  ,9 zulk e5e blijmo$ige  
/emm+ v]ke]d5 dan ook all51 to5 wij aan 
d5 avond van d5 e]/5 dag te ,bet ,aras  
aankwam54 ,welk e5 jui*toon g+ er op1   
to5 wij van v]re onze t5t5 zag56 ,welk  
e5 g5ot1 da> aan/onds te word5 on?aald  
op e5 w>m5 kop !e6  ,hoe zorgvuldig _h  
onze dragoman aan alles g$a*t2 hoe      
netjes w]d5 wij b$i5d2 welk e5 keur van 
spijz5 op d5 avonddis* en dat alles nog 
wel 9 e5 woe/5ij6 ,en dan rondom ons he5
 al die grappige gezi*t5 van de         

dorpel+51 oud5 en jong51 die ons        
aangaapt5 als( wij ,,/anley zelf w>56   
,da> is 9 dat alles iets potis* en 9    
dankb>e /emm+ legd5 wij ons t] ru/e n$]4
 ,d5 volg5d5 dag bleek het1 dat het na> 
wa>heid ru/5 0 gewee/1 want niem& van   
ons _h kunn5 slap54 ,vel5 w>5 9 hun     
slaap ge/oord door het geh9nik d] pa>d51
 die rondom de t5t5 /ond51 door het     
geblaf d] hond51 die elka> e5 afgeklov5 
be5tje betwi/t5 en door het aanh\d5d    
gebabbel van onze tr\we wa*t]s1 die al  
prat5de hun tijd opkortt54 ,ma>1 dat z\ 
wel w5n5 en het w5de ook1 zoodat m5 de  
volg5de dag5 hoorde1 dat m5 bet] en     
e9delijk zelfs go$ _h geslap54  ,ma> wat
 niet w5de 0 het pa>drijd51 vooral voor 
h51 die het niet gele]d hadd5 ( da>aan  
niet gewoon w>5 bij zulk e5e br&5de     
hitte4 ,want al ru/te m5 g$ur5de de     
w>m/e ur5 van d5 dag ond] e5 citro5- (  
vijgeboom1 die to*t5 van #g  #h ur5 te  
pa>d w>5 d5 mee/5 to* te ma*tig4        
,gelukkig hadd5 wij op onze reis rek5+  
geh\d5 met d5 ru/dag en to5 het e9delijk

 ,zat]dag 01 jui*te elke5 9 het blijde  
vooruitzi*t d5 volg5d5 dag e5 ru/dag te 
mog5 hebb54 ,ik gelo( niet1 dat e5 onz] 
reizig]s ooit zoo de beteek5is en de    
wa>de van di5 dag gevoelde als hi] op   
deze reis4  ,wat 0 dt e5 g5ot voor ons  
en onze pa>d5 om e5s e5 gans*5 dag te   
mog5 uitru/54 ,wa>lijk1 ,vad] ,,cats1 ( 
wie het ook 01 _h wel gelijk1 to5 hij   
wees op d5 zeg5 van d5 ru/dag 9 zijn    
vi]regelig v]sje1 dat mij vaak te b9n5  
s*oot op deze to*t53      ,wat hav] gev5
 aan zijn bee/     ,en ,god te bidd5 9  
d5 gee/     ,is iets1 wat wel wat tijd  
v]eis*t1     ,ma> wat niet h9d]t1 als m5
 rei/40  ,na deze uitweid+ ov] de voor- 
en nadeel5 van het t5telev51 ke]5 wij   
tot onze reis t]ug4 ,wij zijn           
middel]wijl tot de gr5z5 van ,galilea   
g5ad]d en bev9d5 ons te ,ummks ( ,muks1 
?ans e5 armo$ig dorpje1 voorhe5 de /ad  
,gad>a1 de ho(d/ad van ,p]aea1 e5 d] ti5
 /$5 van het ,dekapolisgebi$4 ,de ligg+ 
en de omgev+ zijn pra*tig4 ,het mee/    
treft ons het v]rass5de uitzi*t op de   

zee van ,galilea1 die re*ts van ons ligt
 9 de diepte1 #aej met] b5$5 ons en wi] 
gro5 wat] s*]p af/eekt bij de rondom    
geleg5 b]g54 ,l9ks van ons ontplooit zi*
 voor onz5 blik de vlakte van d5        
,jordaan1 die wij van hi] uit1 zoov] het
 oog reikt1 9 h>e volle l5gte kunn5     
ov]zi54 ,re*t voor ons uit v]heff5 zi*  
de b]g ,?abor en de kle9e ,h]mon4  ,de  
/rat5 van het oude ,gad>a zijn nog      
duidelijk te h]k5n5 aan de wag5spor5 9  
het plaveisel d] weg51 langs welke aan  
beide zijd5 e5 m5igte zuil5 van         
bazalt/e5 van vroeg]e geb\w5 v]spreid   
ligg54 ,m5 heeft er dan ook de run5     
opgegrav5 van twee !at]s en van e5 oud5 
tempel1 die lat] s*ijnt opgeb\wd te zijn
 tot e5e ,*ri/elijke k]k en tal van     
graftombes4 ,9 het dorp zag m5 nog      
v]s*eid5e met fijn beeldh\ww]k v]si]de  
s>cophag5 ( doodki/51 die wele] hadd5   
g$i5d om het /(felijk ov]s*ot te bew>5  
van de groot5 d] a>de1 die da> woond5 en
 die de bewon]s ?ans bezigd5 als trog   
voor veevo$] en d]gelijke d+54 ,sic     

transiit gloria mundi6  ,ond]wijl wij   
da> wat uitru/t5 ond] de s*aduw van e5  
oud5 olijfboom1 e5l+ 9 de gans*e omgev+1
 v]zamelde zi* rondom ons he5 e5e m5igte
 fellahs ( dorpsbewon]s4 ,wanne] ik de  
photographien1 die ik van h5 nam1 er nog
 e5s op nazie1 dan w>5 het e*te wild5   
met ang/wekk5de tronies4 ,gelukkig w>5  
ze niet kwaad en kond5 wij ze           
ov]gelukkig mak5 met e5 siga>1 e5       
voorw]p dat zij blijkba> niet k5d51     
al?ans niet wi/5 aan te /ek54 ,to5 hun  
dit e*t] getoond 01 de$ zij de rondte   
van mond tot mond zelfs bij de vr\w51   
die wij ond]k5d5 aan h>e getat\erde     
aangezi*t54  ,e5ige oog5blikk5 lat] zag 
ik e5 man uit hun midd51 die ond] d5    
boom1 wa> wij zat51 zi* afzond]de tot   
het geb$4 ,met het aangezi*t na> het    
,oo/5 geke]d1 nijgde hij zijn ho(d e]/  
driemal5 t] a>de1 knielde to5 n$]1      
ri*tte zi* da>na w$] op1 h]haalde die   
buig5de beweg+ telk5s wer en aanbad4444 
ma> wat8 ,do* hoe het zij1 hij toonde1  
door zi* aan niets te /or5 en voor niem&

 te s*am51 dat hij op zijne wijze d5 mo$
 _h zijn5 ,god te belijd5 voor de m5s*5 
en flui/]de ons ,*ri/551 s*oon zwijg5d1 
e5 ern/ige wa>heid 9 het oor1 die m5 op 
reis zoo li*t v]geet4  ,to5 wij van hi] 
afdaald5 na> de ,jordaanvlakte1 g5ot5   
wij nog lang5 tijd van het ov]s*oone    
uitzi*t op de zee van ,galilea4 ,wij    
doorwaadd5 de rivi] de ,j>muk1 die 9 d5 
,jordaan vloeit en voorzag5 ons van e5  
bloem van d5 ole&]1 die hi] ov]al 9 het 
wild groeit4 ,teg5 d5 avond kwam5 wij   
bij het dorpje ,sama*1 wa> onze t5t5 w>5
 opgeslag5 aan d5 oev] van de zee van   
,galilea4  ,het 0 e5 v]rukkelijk s*oone 
avond1 di5 wij da> doorbra*t54 ,de maan 
s*e5 jui/ 9 ha> e]/e kw>ti] met de      
geop5de zijde van ha> bl9k5de sikkel na>
 ,v5us geke]d1 die er vlak naa/ /ond 9  
s*itt]5de pra*t4 ,het 0 e5 /]r5beeld    
zooals m5 sle*ts zeld5 hi] 9 het ,we/5  
aans*\wt4 ,t]/ond h]k5de ik da>9 het    
z9nebeeld1 dat de ,turk koos om zijn    
vlag te si]54 ,jamm]1 dat het ma> e5    
enkel5 avond te zi5 02 want doordat de  

maan d5 volg5d5 avond lat] op- en       
ond]g+1 /ond ,v5us op e5 veel groot]5   
af/&4  ,to* bleef het mij e5            
onv]getelijk s*\wspel en1 wanne] ik er  
aan da*t1 kwam mij telk5s dat g$eelte   
van d5 ,koran voor d5 gee/1 wa>9        
bes*rev5 wordt op welke wijze ,,abraham 
gekom5 is tot het bewu/zijn1 dat er ma> 
e5 nig ,god is4 ,to5 zijn vad]1 zoo     
luidt dat v]haal1 die e5 heid5 01 nog   
leefde1 liet ,kon+ ,,nimrod alle        
pasgebor5 k9d]5 ombr5g5 7blijkba> e5e   
v]w>r+ met d5 k9d]moord te ,be?lehem74  
,,abraham1 die gespa>d bleef1 w]d tot   
zijn #ae;de ja> opgevo$ 9 e5 spelonk4   
,to5 hij da>uit kwam en des avonds aan  
d5 hemel e5 s*oone /] zag /aan1 riep hij
 uit3 ,dat is mijn ,god06 ,ma> to5 zij  
w$] ond]g+1 sprak hij3 ik bem9 niet     
hetge5 ond]gaat40 ,to5 hij v]volg5s de  
maan zag opkom51 zeide hij w$]om3 ,dat  
is mijn ,god40 ,do* to5 ook zij ond]g+1 
zeide hij3 wa>lijk1 mijn ,god heeft mij 
niet geleid om tot de dwal5de m5s*5 te  
behoor540 ,en to5 hij e9delijk de zon   

zag opgaan1 zeide hij w$]om3 ,dat is    
mijn ,god1 deze is groot]40 ,ma> to5 ook
 zij wer ond]g+ sprak hij3 m5s*51 ik wil
 niets te do5 hebb5 met datg5e1 wat gij 
afgodis* aanbidt2 ik ri*t mijn aangezi*t
 onafgew5d na> ,hem1 die d5 hemel en de 
a>de uit niet heeft voortgebra*t en     
behoor niet tot deg551 die ,hem         
deelg5oot mak5 van iets1 wa>m$e ,hij    
,zijne e] z\ moet5 deel540  ,en to* koos
 de ,mohamm$aan1 die e5 ,,abraham zoo   
hoog v]e]t1 tot z9nebeeld zijn] toekom/ 
iets dat ond]gaat6  ,0 dat e5 toeval1   
het noodlot ( e5 pr(etie8     ,,het     
,,me] ,,van ,,g5nes>e?4   ,voordat wij  
het dorpje ,sama* v]lat51 w]p5 wij e]/  
nog e5 blik 9 de armo$ige won+51 wa>uit 
het be/aat4 ,zij zijn me]5deels van     
leem1 zond] v5/] en met platte dak51 die
 uit h\t en riet zijn sam5ge/eld en met 
leem ov]dekt4 ,de deur be/aat 9 e5e op5+
 9 het midd5 van e5 d] mur5 en v]le5t   
toegang tot het e5ige woonv]trek1 wa>van
 het voor/e g$eelte di5t voor het vee en
 de &]e helft voor het huisgez94 ,de    

matt51 die ov]dag zijn opg]old1 word5   
des avonds als b$ gespreid4  ,inmiddels 
zijn onze boot5 re$s aangekom51 die van 
,tib]ias ontbod5 w>5 om ons van d5      
zuidelijk5 na> d5 noordelijk5 oev] ov]  
te br5g54 ,het is nog vroeg 9 d5 morg52 
ma> wij moet5 ons haa/51 want alles     
voorspelt w$]om e5 w>m5 dag4 ,ge5 wolkje
 aan d5 hemel1 ge5 zu*tje 9 de lu*t1 ge5
 rimpeltje op het wat]4 ,de heete /ral5 
d] br&5de zon v]dubbel5 ha> w>mte door  
de werkaats+ 9 het spiegelgladde vlak d]
 zee4 's ,middags om #d uur wij/ de     
!rmomet] 9 de s*aduw e5] koele1 /e55    
v]&a nog #id grad54 ,zelfs het wat] d]  
zee 0 zoo lauw1 dat ons no* e5 bad no*  
e5 dronk v]friss*5 kon4  ,wa>lijk op    
zulk e5 dag heeft m5 te do5 met de      
roei]s4 ,hoe ga>ne z\ m5 hun e5 koeltje 
gunn5 om het zeil te kunn5 opzett52 ma> 
e]/ teg5 d5 avond /ak de w9d op1 die hun
 het w]k kwam v]li*t54 ,de s*eepjes1    
ongeve] half zoo groot als onze kott]s1 
hebb5 e5 ma/ voor e5 fok1 die aan       
/uurboord wordt beve/igd4 ,9 elke boot  

w>5 zev5 man1 die elk&] g]egeld         
afwisseld54 ,de ru/5d5 vlijd5 zi* dan e5
 poosje n$] 9 het voorond] van het s*ip4
 ,het li$1 dat aanvankelijk d5 roeislag 
begeleidt1 h\dt gelukkig niet lang aan1 
want het be/aat uit e5tonige1 klanklooze
 geluid51 zond] e5ige melodie4  ,langs  
d5 we/elijk5 oev] van het me] v>5 wij   
/e$s met d5 groot5 ,h]mon 9 het v]s*iet1
 9 #f ur5 tijds van ,sama* na> ,tell    
,hum1 het voormalige ,cap]nam4 ,dez5    
af/&1 iets m9d] dan de l5gte d] geheele 
zee1 die #bj4e bij #i kilomet] is1 legd5
 wij 9 #f uur tijds af4  ,e]/ kwam5 wij 
voorbij de plaats1 wa> de ,jordaan uit  
de zee /roomt4 ,zij vormt hi] e5        
s*i]eil&1 wa>op m5 nog de ov]blijfsels  
kan zi5 e5] oude ve/+4 ,v]d]op volg5 dan
 de badhuiz5 d] w>me bronn5 van ,hamman 
,tab>ja1 wi] wat] 9 vroeg] eeuw5 door   
buiz5 na> ,tib]ias w]d geleid4 ,het     
bezat re$s 9 de dag5 van ,,flavius      
,,josephus zek]e v]ma>dheid als heilzaam
 middel teg5 huidziekt5 en rheumatiek4  
,het heeft #fb grad5 ,celsius w>mte en  

is ze] z\t en zwavelh\d5d4 ,de          
teg5woordige bad9ri*t+ w]d 9 #ahcc      
geb\wd2 zij zag er e*t] niet uitlokk5d  
uit1 zooals ons d5 volg5d5 morg5 bleek1 
to5 wij ha> van nad]bij bezag54         
,tib]ias1 dat nu volgt1 ligt            
s*ild]a*tig4 ,het kle9e /adje1 dat      
nauwelijks #djjj inwon]s telt1 v]heft   
zi* van de zee teg5 de glooi+ van de    
b]g54 ,aan onze zijde is het geheel op5 
en na> de l&zijde +eslot5 door e5 hoog5 
muur1 die aan werszijde d] /ad e9digt 9 
twee 9 de zee vooruitspr+5de tor5s4     
,enkele bootjes ligg5 9 de hav54 ,de    
teg5woordige /ad is aanm]kelijk kle9]   
dan het oude ,tib]ias van ,,h]odes      
,,antipas1 wa>van m5 door opgrav+ d]    
oude mur5 d5 omvang heeft bepaald4 ,het 
is ?ans e5 armo$ig plaatsje1 b]u*t      
vanwege zijn onre9heid1 zoo zelfs dat   
het 9 d5 volksmond de resid5tie van d5  
kon+ d] vlooi50 heet4 ,( er voor deze   
bew]+ grond is1 heeft ons de ond]v9d+   
niet gele]d1 da> onze dragoman1 welli*t 
uit voorzorg1 de t5t51 wa>9 wij         

ov]na*tt51 buit5 de resid5tie0 _h       
opgeslag54  ,wij zett5 onz5 roeito*t    
voort tot aan d5 noordelijk5 oev]4 ,da> 
er ge5 bewoonde plaats5 me] te zi5 w>51 
nam ik mijn ,bijbel t] h& en las aan ons
 gezels*ap de bek5de ges*i$5iss5 voor   
van de wond]b>e vis*vang/1 d5 /orm op   
zee1 de spijzig+ d] #ejjj e4 a41 die aan
 dit g$eelte van het me] hadd5 plaats   
gegrep54 ,de l&/reek to*1 teg5ov] welke 
wij ons nu bev9d51 is het gebi$ van     
,g5nes> ( ,g5nes>e?1 wa> de ,heil& het  
mee/ v]toefde2 teg5 d5 middag zijn wij  
te ,cap]nam1 wa> wij aan wal /app5 en   
betr$5 d5 gewijd5 bodem1 wa> ,hij woonde
 9 ,zijne /ad04 7,mat?4 ,,ix3 #a74      
,illu/ratie3 ,,tib]ias4  ,deze plaats is
 e5 d] we9ige1 omtr5t wi] ligg+ ge5     
v]s*il van me5+ be/aat4 ,ook de         
teg5woordige naam ,tell ,hum beve/igt   
het v]mo$51 dat hi] ,cap]nam lag4       
,cap]nam ( ,kafr ,nahum beteek5t to*    
dorp van ,nahum2 s$]t de plaats e*t] als
 zoodanig v]dwe51 noemde m5 ha> ,tell d4
 w4 z4 heuvel1 hoop 7runes7 van ,hum1   

e5e v]kort+ van ,nahum4  ,wij l&d5 aan  
e5 ,franciscan] kloo/]1 dat door twee   
monnik5 bewoond wordt en tr$5 door e5 h(
 e5 ruim v]trek b9n51 wa> m5 kan uitru/5
 en zi* v]kwikk5 aan het wat]1 dat m5 om
 niet krijgt en aan d5 provi&1 di5 m5   
zelf heeft megebra*t4 ,van de b\wvall5  
d] /ad1 zeide m5 ons1 0 we9ig me] te    
zi54 ,e5ige brok/ukk5 van zuil5 z\d5    
volg5s sommig5 nog het ov]blijfsel zijn 
van e5e oude ,*ri/elijke k]k1 volg5s &]5
 van e5e ,joods*e synagoge1 miss*i5 die 
welke de ho(dman liet b\w51 wi5s        
di5/kne*t krank lag en door ,,jezus w]d 
g5ez54 7,luc4 ,,vii3 #e74  ,da> ev5wel  
buit5 9 de zon e5 w>mte he]s*te als van 
e5 ov51 e5 hitte ongek5d voor di5 tijd  
van het ja> 7#ai ,oct471 wa*tt5 wij     
totdat de middagglo$ e5 we9ig 0 getemp]d
 om t]ug te v>5 langs de ku/ na> de     
ov]blijfsel5 van ,be?sada1 die m5       
ongeve] e5 half uur t5 ,we/5 van        
,cap]nam aanwij/4 ,&]5 zoek5 de plaats1 
wa> ,be?sada lag1 t5 ,oo/5 aan g9ds*e   
zijde van d5 ,jordaan en ev5e5s die1 wa>

 de spijzig+ d] #ejjj z\ plaats gehad   
hebb54 ,wij kunn5 op dit v]s*il van me5+
 hi] niet +aan en bepal5 ons bij hetge5 
wij gezi5 hebb54 ,hi]toe behoor5 de     
ov]blijfsel5 van mur51 die ind]daad do5 
d5k5 aan e5 oude /ad2 onmiddellijk      
da>naa/1 nog me] t5 ,we/51 ontplooit zi*
 e5e bre$e grasvlakte1 die ,ettabg]a    
heet1 e5e ,arabis*e v]ba/]+ van het     
,grieks*e woord ,heptapygai1 dat #g     
bronn5 beteek5t4 ,deze bronn51 die nog  
e5 wat]mol5 drijv51 bevo*tig5 de        
l&/reek1 de e5ige aan het me] wa> altijd
 gras groeit en die m5 da>om h\dt voor  
de plaats d] spijzig+ d] #ejjj en wa>van
 9 ,joh4 ,,vi3 #aj gezegd wordt3 ,er 0  
veel gras 9 die plaats40  ,iets v]d]    
langs d5 oev] valt ons e5 nieuw]wets*e  
won+ op1 e5e /i*t+ van de ,duits*e ,r4  
,k4 ,v]e5ig+ voor ,pale/9a1 wa>9 ,pat]  
,biev] woont1 e5 man van indrukwekk5de  
ge/alte1 die ons ze] vri5delijk en      
ga/vrij on?aalt4 ,hij heeft zi* hi]     
geve/igd om de bevolk+ d5 l&- en tu9b\w 
te le]5 en wij/ ons pra*tige product5   

van d5 bodem1 die hij1 zoodra de        
zaaitijd da> is1 ond] de bewon]s des l&s
 v]deelt4 ,hij is dezelfde1 die ons van 
zijne reiz5 ond] de ,b$\n5 v]telde1 en  
die ons all]lei bijzond]h$5 v]haalde van
 het viss*]slev5 aan het me]4  ,zoo     
v]nam5 wij1 dat g$ur5de d5 vis*tijd de  
bo*t1 wa>9 wij nu zijn1 e5 pa*tsom      
opbr5gt van #bjjj1 ev5zooveel als het   
geheele ov]ige g$eelte van het me]1     
omdat het hi] zoo bij uit/ek vis*rijk   
is4 ,de gans*e oev] is dan ov]dekt met  
t5t54 ,vaak gebeurt het1 dat m5 dan dag5
 a*t]e5 vis*t zond] iets te vang51      
totdat m5 op e5s e5 geheel net vol      
heeft1 ind]daad e5e m]kwa>dige beve/ig+ 
niet alle51 ma> ook e5 duidelijke v]kl>+
 van de wond]volle vis*vang/ 9 ,joh4    
,,xxi ons bes*rev54 ,het wond]volle to* 
9 deze gebeurt5is is1 dat zij ges*i$t 9 
de s*em]+ van d5 morg51 t]wijl de       
vis*tijd voorbij is en dat1 jui/ op het 
woord van d5 ,he]3 ,w]pt het net aan de 
re*t]zijde van het s*ip en gij zult     
v9d510 de vang/ zoo groot is1 dat de    

discipel5 het net niet me] kond5 trekk5 
vanwege de m5igte d] viss*540 ,ma> om   
dit als e5 wond] te kunn5 wa>de]51      
da>voor is het oog noodig van           
,,johannes1 d5 discipel welk5 ,,jezus   
liefhad1 e5 oog dat diep] ziet1 dan dat 
d] ov]ig5 en 9 het gebeurde de h& des   
,he]5 opm]kt1 zooals blijkt uit zijn    
woord tot ,,petrus3 ,het is de ,he]40   
,na e5ige v]pooz+ h]nem5 wij onze       
plaats5 9 de s*eepjes t5 e9de langs d5  
we/elijk5 oev] van het me] na> ,tib]ias 
t]ug te ke]54 ,met dit l&s*ap voor oog51
 is er niet veel v]beeld+ toe noodig om 
zi* voor te /ell51 hoe het er uitzag 9  
de dag5 des ,he]54 ,e]/ ,cap]nam1 dan   
,be?sada2 onmiddellijk da>a*t]1 ma> iets
 hoog] teg5 het geb]gte1 ,*oraz92 langs 
de zee de oude k>avan5weg1 die van      
,damascus langs het voormalige ,magdala 
na> ,tib]ias leidt4 ,nog h$5 v]toon5 zi*
 9 die vlakte van ,g5nes> t]rass5 van   
wijnb]g5 en akk]veld51 die besproeit    
word5 door bronn5 fris* wat]1 dat da>uit
 opborrelt4 ,hoog da>bov5 ligt de /ad   

,saf$1 ev5als zoovele /$5 9 ,pale/9a1   
bov5 op e5 b]g4  ,ind]daad het is niet  
moeielijk1 zeg ik1 om met dit taf]eel   
voor oog5 zi* d5 ,he] voor te /ell5 van 
e5 s*eepk5 de s*>e le]5de 9 gelijk5iss54
 ,hi] e5 vis*net1 dat wordt opgetrokk52 
da> de voorbijtrekk5de koopman 9 s*oone 
pa>l52 eld]s e5 zaai]1 die uitg+ om te  
zaai52 g9ds e5 weide met e5 h]d] en     
zijne s*ap52 da>bov5 e5 /ad op e5 b]g1  
bes*55 door het li*t d] ond]ga&e zon4 ,0
 het ons niet1 als( alles wat de ,he]   
wele] 9 beeld en gelijk5is sprak voor   
onze v]beeld+ begon te lev56  ,het /]k/ 
w]d5 wij dit gewa>1 to5 wij met ons     
s*eepk5 ongeve] t] hoogte van ,magdala  
w>54 ,de zon 0 re$s ond]gegaan en de    
s*em]+ +evall54 ,op e5s legg5 de roei]s 
hun roeispan5 uit de h& en zett5 het    
zeil op4 ,niem& van ons bespeurde nog   
iets van w9d4 ,to* 0 het aan het zeil te
 zi51 dat het sp&e4 ,het duurde niet    
lang1 ( de w9d v]hief zi*4 ,witte kamm5 
v]toond5 zi* op de golv5 en ons s*eepk5 
w]d door e5 /evige bries voortge/uwd na>

 de hav5 van ,tib]ias4 ,de v]beeld+ 0   
w]kelijkheid geword51 gelukkig ma> van  
kort5 duur1 do* voldo5de om zi* voor te 
/ell51 hoe het d5 discipel5 wele] te    
mo$e 0 bij d5 /orm op zee4  ,do* g5oeg  
ov] dez5 s*oon5 dag1 di5 wij doorbra*t5 
op de zee van ,g5nes>e?4 ,alles wat m5  
hi] ziet1 ook hetge5 m5 niet me] ziet1  
beve/igt de wa>heid van het ,evangelie4 
,( zijn dat ,*oraz9 en ,be?sada1 wa>van 
m5 nauwelijks de /&plaats k5t1 ge5 /ille
 getuig5 van het ,wee u60 dat de ,he] er
 e5maal ov] uitsprak8 ,en dat ,cap]nam  
dat tot d5 hemel toe v]hoogd 01 is het  
niet tot de hel toe n$]ge/oot5 geword58 
,ind]daad1 wanne] m5 9 enkele woord5 d5 
indruk van zulk e5 dag z\ will5         
sam5vatt51 dan kunn5 wij di5 niet bet]  
wergev51 dan met e5v\dig te zegg53      
hetge5 de ,bijbel ons le]t is wa>4      
,,het ,,turks* ,,be/uur4   ,wij zett5   
?ans onze reis voort door ,galilea ov]  
,cana na> ,naz>e?4 ,9 groote1 sl+]5de   
bo*t5 /ijgt de rijweg na> bov51 totdat  
m5 op de wat]s*eid+ is van het geb]gte  

,hatt94 ,a*t] ons ligt de zee van       
,g5nes>e?1 die al diep] en diep]        
wegz9kt2 t]wijl de b]g5 rondom zi* al   
hoog] en hoog] v]heff51 na>mate wij     
/ijg54 ,het l&s*ap wordt da>door /e$s   
groots*] en de gezi*tskr+ ruim]1 zoodat 
het ind]daad moeite ko/ er afs*eid van  
te nem51 welli*t voor altijd6 ,hoe ga>ne
 hadd5 wij hi]1 wa> ook onze ,heil&     
/ellig me]mal5 v]toefde1 e5ig5 tijd g]u/
 en 9 /il gepe9s onze g$a*t5 bepaald bij
 al hetge5 m5 aans*\wde2 ma> onze       
dragoman dreef ons voort4 ,nog e5 laat/e
 blik op dat ,tib]ias da> b5$5 9 de     
diepte en het geb]gte ,gaulanitis aan de
 ov]zijde van het s*oone1 gro5e me] en  
de b]grug1 di5 wij ov]s*rijd51 onttrekt 
voorgo$ aan ons oog het onv]getelijk    
l&s*ap1 wa>van wij zoo noode s*eidd54   
,aan deze zijde van d5 b]g breidt zi* e5
 bre$ dal voor ons uit4 ,onze dragoman  
v]zoekt ons e5 oog5blik na> hem te      
lui/]54 ,hij wij/ ons na> re*ts op de   
bre$e kru9 van d5 b]g ,hatt91 die zi*   
toespit/ 9 twee hor5s4 ,hi] z\ de plaats

 gewee/ zijn1 wa> de ,he] de b]gr$e     
hield2 da> t] l9k]zijde1 zoo voegt hij  
er 9 e55 adem aan toe1 w]d5 de laat/e   
,kruisridd]s 9 #aahg door ,,salad9      
ov]wonn5 9 e5 veldslag1 die z hevig 01  
dat het blo$ d] gesneuveld5 /roomde door
 de b$d+ d] vallei4  ,( deze plaats d]  
b]gr$e de jui/e is en ( hetge5 hij      
v]telde omtr5t dat blo$ig geve*t wel    
geheel vrij van ov]drijv+ 01 laat ik 9  
het midd52 ma> 9 elk geval 0 er iets ze]
 treff5ds 9 die teg5/ell+1 welke hij    
maakte1 blijkba> zond] het zelf te      
beseff51 tuss*5 dat slagveld--ik s*reef 
haa/ sla*tveld--1 wa> die edele         
,kruisridd]s viel51 en di5 b]g vlak     
da>teg5ov]1 wa> de ,heil& het woord     
sprak3 ,zalig zijn de vre$zam51 want zij
 zull5 ,gods k9d]5 g5aamd word540 ,0 het
 niet1 als( die s*rille teg5/ell+       
uitdrukte1 dat ,gods zeg5 niet kon ru/5 
op h51 die het ,heilige ,l& voor het    
,evangelie wild5 v]ov]5 met onheilige   
wap55 des vlees*es8 ,riep dat woord van 
d5 ,heil& ons niet d5 huidig51          

liefd]ijk5 krui/o*t voor d5 gee/ d]     
,inw5dige ,z5d+1 wi] edele ridd]ge/alt5 
/rijd5 met gee/elijke wap551 en die met 
hun wap55 des vr$es re$s m5ige ov]w9n+  
behaald51 zooals door mij 9 het         
tijds*rift ,li*t/ral5 w]d aangetoond4   
,de vlakt51 die wij v]d] doorrijd51 zijn
 onbes*rijfelijk dor4 ,he9de no* v] is  
er e5 boom te zi54 ,dit is 9 geheel     
,pale/9a het geval4 ,da>door v]toont het
 l& ov]al e5 doods* k>akt]4 ,hoe veel   
liefelijk] z\ het l&s*ap er uit zi51    
wanne] de b]g5 rondom de zee van        
,g5nes>e? en eld]s b$ekt w>5 met boss*5 
en w\d54 ,sle*ts 9 de onmiddellijke     
nabijheid d] dorp5 ( /$5 v9dt m5 kle9e  
boomga>d5 van olijv51 citro55 en vijg54 
,de oorzak5 van dit droevig v]s*ijnsel  
ligg5 9 all]lei om/&igh$51 die het      
volkom5 v]kl>5 en die mij aanleid+ gev5 
om hi] e5 en &] m$e te deel5 van de     
,turks*e ,rege]+ en van de              
maats*appelijke wanv]h\d+5 9 e5 l&1 dat 
zu*t ond] d5 vloek van ha> be/uur4 ,het 
beve/igt t5 volle het bek5de            

spreekwoord3 ,wa> de ,turk zijn voet    
heeft gezet1 groeit ge5 gras me]40  ,de 
oorzaak1 wa>om m5 ge5 vru*tboom5        
aanplant1 is hi]9 geleg51 dat de ,rege]+
 van elk5 boom bela/+ heft1 ook al      
draagt hij ge5 vru*t4 ,deze bela/+heff+ 
is bov5di5 ov]gelat5 aan de willekeur   
van d5 beambte1 die er m$e bela/ is4    
,het is dus allesz9s v]kla>ba>1 dat m5  
liev] ge5 boom5 aanplant1 wa>voor m5 9  
de bela/+ kan word5 aangeslag5 ook al   
lev]5 zij nog niets op1 en ze lief/     
omhakt1 zoodra zij niet me] de wa>de d] 
bela/+ kunn5 opbr5g54 ,t5 e9de nu e*t]  
het vell5 d] boom5 te voorkom51 heeft de
 ,rege]+ da>teg51 natuurlijk beh\d5s    
uitzond]+51 e5 v]bod uitgeva>digd4 ,ma> 
omdat de man1 die met het toezi*t hi]ov]
 is bela/1 ev5als elk &] ,turks*        
ambt5a>1 onmogelijk kan rondkom5 van    
zijne k>ige bezoldig+1 v]me]d]t hij     
zijne inkom/5 met de baks*is* ( fooi5   
die hij krijgt1 wanne] hij toe/aat1 dat 
e5 boom t5 doode wordt opges*rev54 ,hij 
leeft dus van het geld1 dat hij ontvangt

 voor de ov]tr$+ van e5 wet1 die hij    
behoort te h&hav56 ,zietda> e5 /aaltje  
van het ,turks* be/uur6  ,het gevolg    
hi]van is1 dat m5 b9n5 e5ige j>5 zelfs  
ge5 h\t me] zal hebb5 om te br&54 ,de   
directrice van het k9d]huis ,tali?a ,kmi
 te ,j]uzalem 0 dan ook ze] bezorgd ov] 
de toekom/1 da> het br&h\t hoe lang] hoe
 s*a>s*] en duurd] w]d4 ,hetge5 m5 ha>  
tot dusv] voor veel geld _h gelev]d1 0  
afkom/ig van boom/amm5 uit boss*51 die  
re$s lang w>5 v]dw551 do* wa>van de     
wortels nog 9 d5 grond zat5 en w]d5     
uitgegrav54 ,/e5kol5 zijn er niet te    
v]krijg52 de zoog5oemde kol51 die m5 er 
br&t1 be/aan groot5deels uit a>de4 ,9 de
 b]g5 rondom de ,doode ,zee me5t m5 ze  
te kunn5 v9d52 ma> elk v]zoek tot de    
,rege]+ om bor+5 toe te /aan1 wordt met 
/ilzwijg5 beantwoord4  ,zoo z\ m5       
all]lei kunn5 noem54  ,de w>me bad5 aan 
de zee van ,tib]ias w5s*te e5 v]mog5d   
man 9 exploitatie te br5g54 ,hij ri*tte 
zi* te di5 e9de #ai j>5 gel$5 tot de    
v]hev5 ,porte1 ma> wa*t tev]geefs op e5 

f]man ( v]l(brief4  ,voor e5ige j>5 gaf 
de ,rege]+ teg5 hoog5 ko]s e5 nieuwe    
munt uit4 ,bij gebrek aan pasmunt w]d   
zij gretig aang5om54 ,nauwelijks 0 zij  
e*t] 9 omloop1 ( er volgde e5 ,irde (   
bevels*rift van d5 ,sultan1 wa>bij de   
wa>de tot op de helft v]m9d]de4 ,s$]t   
di5 betaalt m5 dan ook alles 9 ,frans*  
geld4  ,turks*e ambt5>5 ontvang5 nooit  
me] dan #aj van de #ab ma&5 sal>is1     
wa>op zij re*t hebb54 ,het ontbrek5de   
moet5 zij dus v]hal5 op hunne           
ond]ges*ikt5 en hun ook #b ma&5 m9d]    
uitbetal5 ( op &]e wijze4 ,e5 po/beambte
 v9dt dit tekort 9 de po/zegels1 die hij
 afs*eurt van de briefka>t5 en briev51  
die hij da>na v]nietigt4 ,v&a> ov]al 9  
de groot]e plaats5 e5 ,oo/5rijks*e po/4 
,zoo m5 v]zuimt van e5 telegraafbeambte 
e5 ontvangbewijs te v]lang5 /rijkt hij  
e5v\dig het geld op1 zond] het b]i*t te 
v]z5d54  ,zietda> enkele bijzond]h$51   
die ik hi] v]meld1 t5 e9de zi* e5igsz9s 
e5 d5kbeeld te kunn5 vorm5 van de       
ontzett5de wanv]h\d+51 die beli*aamd    

zijn 9 het ,turks* be/uur1 dat e5 vloek 
is voor dit l&4 ,het 0 dan ook e5 diepe 
v]zu*t+1 wa>m$e onze dragoman1 die mij  
deze d+5 ond]weg v]telde1 zijne m$$eel+5
 besloot1 to5 hij zeide3 de all]sle*t/e 
,rege]+ van e5ig &] l& 9 ,europa z\ nog 
bet] zijn dan de onze40  ,9 e5 tijd als 
die wa>9 wij lev51 9 welk5 zoo vaak     
wordt geklaagd ov] ,rege]+51 mag m5     
zulke d+5 wel e5s hoor54 't ,is wa>1 wij
 won5 niet 9 e5 l& d] bel(te1 en to* is 
het hi] 9 m5ig opzi*t nog vrij wat      
draaglijk] dan 9 het ,l& d] bel(te zelf4
 ,laat ons e*t] hop5 en geloov51 dat er 
ook nog voor dit arme l& bet]e tijd5    
zijn weggelegd1 wanne] de bel(t5 van    
,hem1 ,die getr\w is1 9 v]vull+ zull5   
gaan4     ,,naz>e?4   ,na e5ige ur5 te  
hebb5 g]u/ 9 het voormalige /adje ,cana1
 ?ans e5 kle91 nietig dorpje1 wa> niets 
te zi5 is dan e5 kloo/] met e5e k]k1 t] 
plaatse1 wa> de ,he] wele] ,zijn e]/e   
teek5 de$1 7,joh4 ,,ii3 #a-aa7 b]eikt5  
wij teg5 d5 avond het /adje ,naz>e?1 dat
 9 e5 halv5 cirkel amphi!at]sgewijs teg5

 de hoogte aanligt4 ,v]s*ill5de groot]e 
geb\w51 ond] welke vooral die1 welke    
toebehoor5 aan de ,franciscan]-orde1    
vall5 t]/ond 9 het oog4 ,pat] ,soos1 die
 aan het ho(d da>van /aat1 is e5        
l&g5oot4 ,van onze kom/ v]wittigd1 bra*t
 hij ons weldra e5 bezoek en v]telde ons
 all]lei bijzond]h$5 omtr5t de gebruik5 
van het l& en het volk1 wa>m$e hij ons  
d5 geheel5 avond ond]hield4 ,tot de     
m]kwa>dig/e bijzond]h$5 behoorde het    
feit1 dat 9 ,naz>e?1 welks bewon]s voor 
het me]5deel ,*ri/55 zijn1 wel          
,mohamm$an5 won51 die met de ,*ri/55 op 
d5 be/5 voet v]ke]51 ma> ge5 ,jod54     
,deze hebb5 er nooit gewoond en word5 er
 tot op d5 huidig5 dag niet g$uld4 ,en  
wa>om niet8 ,e5v\dig omdat wele]        
,na?anal de /ad en ha> inwon]s zoodanig 
bele$igd heeft door zijn vraag3 ,kan er 
uit ,naz>e? iets go$s zijn80 7,joh4 ,i3 
#dg71 dat m5 er nu ge5 enkel5 ,jood     
toelaat4 ,pat] ,soos v]telde ons1 dat   
to5 e5ig5 tijd gel$5 de rijke banki]    
,,ro?s*ild uit ,p>ijs de /ad bezo*t en  

bij hem ov]na*tte1 deze des avonds bij  
donk] aankwam en vroeg 9 d5 morg5 w$]   
v]trok uit vrees voor e5 hagelbui van   
/e55 van de lieve /raatjeugd4 ,op onze  
vraag1 ( deze zi* dan bewu/ 0 van hetge5
 zij de$1 luidde zijn antwoord3 ne51 ma>
 e5 bewon] van dit l& leeft enkel bij   
ov]lev]+2 m5 doet zoo1 omdat de vad] en 
grootvad] ook zoo d$5 en omdat deze van 
hun vad] en grootvad] hetzelfde hebb5   
gele]d04 ,e5e treff5de illu/ratie       
ind]daad van de bek5de ov]lev]+5 d]     
oud51 welke de ,he] zoo vaak bij ,zijn  
ond]wijs geeselde4 7,mat?4 ,v3 #ba74    
,illu/ratie3 ,,de ,,m>iabron ,,te       
,,naz>e?4  ,de ,franciscan]s hebb5 zi*  
het s*i] ongelo(lijke getroo/ om        
langzam]h& die plaats5 9 hun bezit te   
krijg51 wa>aan gewijde h]9n]+5 v]bond5  
zijn4 ,zoo zijn zij na j>5 er 9 geslaagd
 eig5a> te word5 van de m5sa ,*ri/i1 e5 
/e55 tafel1 die wele] buit51 ma> nu 9 de
 /ad ligt en wa>van de ov]lev]+ v]meldt1
 dat zij dikw]f door d5 ,he] en ,zijne  
discipel5 w]d gebruikt1 o4 a4 ook nog   

e5maal1 to5 ,hij na ,zijne v]rijz5is hi]
 met h5 aanzat4 7,m>c4 ,,xvi3 #g47  ,zoo
 zag5 wij de plaats51 wa> wele] de won+ 
en de w]kplaats van ,,jozef z\d5 gewee/ 
zijn2 de grot1 wa>9 de ,engel aan ,,m>ia
 de geboorte des ,he]5 aankondigde1     
wa>voor ev5wel de ,grieks*e ,*ri/55 e5e 
plaats aanwijz5 9 de b5$5/ad1 en e5 en  
&] me] t] h]9n]+ aan de e]/e lev5sj>5   
des ,he]54  ,wat hi]van jui/ zij1 zal m5
 wel nooit met zek]heid kunn5 zegg54 ,de
 e5ige plaats1 wa>van m5 met e5ige      
wa>s*ijnlijkheid kan v]mo$51 dat de ,he]
 er me]mal5 kwam1 is de bron 9 de b5$5  
/ad1 wa> alle bewon]s moet5 kom5 om wat]
 te hal5 en die nog h$5 t5 dage d5 naam 
,m>iabron draagt4 ,/ellig heeft da> de  
mo$] des ,he]5 welli*t met ha> k9d1     
me]mal5 ha> wat]kruik gevuld4 ,ma> al   
kan m5 ze ook niet met d5 v+] aanwijz51 
zek] is het to*1 dat hi] 9 dit ,naz>e?  
ov]al plekk5 zijn1 wa> de ,he] 9 de dag5
 zijn] jeugd gew&eld ( ge/aan1 gew]kt en
 geb$5 heeft4 ,hi] /aan wij ind]daad op 
gewijd5 bodem door de voet5 van onz5    

gezeg5d5 ,heil& g$rukt en wa> ,hij ond] 
de oud]lijke zorg5 en de ho$e ,zijns    
,hemels*5 ,vad]s opgroeide en rijpte tot
 d5 leeftijd1 op welk5 ,hij optrad als  
de ,zaligmak] d] w]eld4 ,met e5 gevoel  
van dankba>heid d5k ik da>om aan het    
bezoek aan dat /ille ,naz>e? t]ug1 als  
de plaats wa> ,hij als k9d speelde1 als 
knaap le]de en als jongel+ ( als man 9  
de kra*t ,zijns lev5s w]kte voor het    
gez91 wa>van de vad] welli*t vroeg /i]f 
en ,hij dus de zorg5 des a>ds*5 lev5s   
ook moe/ help5 drag54 ,hi] heeft ,hij de
 zijn5 g$i5d en al di55de gehoorzaamheid
 gele]d4 ,hi] heeft ,hij als k9d (      
jongel+ op d5zelfd5 leeftijd als wij 9  
de j>5 onz] jeugd1 blootge/aan en we]/& 
gebod5 aan alle v]zoek+5 en nimm]       
gezondigd4 ,hi] op dit /ille1 van alle  
zijd5 door b]g5 +eslot5 en afgezond]de  
plekje1 le]de ,hij de w]eld 9 h>e       
behoeft5 en nood5 k5n51 totdat de tijd  
da> 01 dat ,hij als het ,lam ,gods de   
zonde di] w]eld z\ drag54  ,m]kwa>dig   
vond ik ook dat dit kle9e1 geheel tuss*5

 het geb]gte v]s*ol5 ,naz>e? m5igvuldig 
geleg5heid bood om iets van de w]eld 9  
het groot te aans*\w51 want m5 behoeft  
sle*ts e5 d] omr+5de b]g5 te be/ijg5 om 
na> alle zijd5 e5 v]rukkelijk s*oon     
v]gezi*t te g5iet54 ,t5 ,noord5 ziet m5 
dan d5 groot5 ,h]mon1 met d5            
,anti-,libanon2 t5 ,oo/5 v]heft zi* de  
afgeplatte kru9 van d5 ,tabor1 met het  
geb]gte van ,gilead 9 het v]s*iet2 t5   
,zuid5 ligt de kle9e ,h]mon en het      
geb]gte ,gilboa1 wa> ,,saul sneuvelde en
 t5 ,we/5 de 9 zijn volle l5gte zi*     
uit/rekk5de ,k>mel met de vlakte van    
,jisrel er voor2 da> tuss*5 9 tal van   
groot]e en kle9]e /$5 en dorp51 alles te
 zam5 als e5 l&ka>t1 wa>aan alle5 de    
plaatsnam5 ontbrek54 ,wanne] m5 da> zoo 
/aat1 dan is het als( m5ige gebeurt5is  
uit de gewijde ges*i$5is voor onze      
v]beeld+ h]leeft4 ,ind]daad ge5 plaats  
eig5de zi* bet] voor de ontwikkel+ van  
dat k9d1 van hetwelk wij lez51 dat het  
,zijn5 oud]s ond]danig 01 tot dat ,hij  
optrad 9 de w]eld als de ,zoon des      

m5s*51 die gekom5 0 om des ,vad]s wil te
 do54  ,wa>lijk1 ond] de plaats51 die 9 
het ,heilige ,l& e5 bezoek ov]wa>d zijn1
 bekle$t dat /ille en e5v\dige ,naz>e?  
e5 e]/e plaats4 ,het bevreemdt ons dan  
ook niet1 dat de ,rooms*e en ,grieks*e  
,*ri/55 alles g$aan hebb5 voor d5       
pelgrim1 die het wil bezoek5 om zijn    
v]blijf te v]aang5am54 ,beid5 hebb5 hi] 
hun pelgrim%uiz52 dat d] ,franciscan]s  
mag e5 si]aad van ,naz>e? heet54 ,het   
bi$t logies aan voor #aej vreemdel+51   
die het da> uit/ek5d hebb51 want de     
ruime kam]s zijn fris* en z9delijk1 e*t 
,holl&s*1 dank zij de voortreffelijke   
leid+ van onz5 vri5delijk5 l&sman1 die  
aan het ho(d /aat van de geheele        
inri*t+4 ,er is e5 groote eetzaal1 e5   
leeskam] en bov5di5 e5 corridor 9 het   
midd5 van het geb\w1 wa> drie lange     
tafels g$ekt /aan1 elk voor #ej ga/54   
,da> wordt de mo$e pelgrim v]kwikt en   
v]/]kt1 onv]s*illig ( hij iets betaalt (
 niet1 l\t] uit liefde tot ,hem1 ,die   
hi] het e]/ de w]eld voorg+ 9 het w]k d]

 b>mh>tigheid en d] di55de liefde4 ,wij 
maakt5 er e*t] ge5 gebruik van1 ma>     
ov]na*tt5 9 onze t5t5 op de m>kt1 wa> de
 k9d]5 tot laat 9 d5 avond speeld54 ,hoe
 ga>ne hadd5 wij ze hi] hun bruil(ts- en
 begraf5isspel1 wa>van de ,he] spreekt 9
 ,zijne gelijk5is 7,mat?4 ,,xi3 #af7 zi5
 spel51 wa>m$e zij volg5s ,,s*nell]s    
bek5de boek3 ,k5t gij het l&8 tot laat 9
 d5 avond bezig kunn5 zijn4 ,ma> het    
kwam ditmaal niet aan de beurt4  ,zulke 
teleur/ell+5 moet m5 zi* getroo/5 op e5 
reis door het ,heilige ,l&1 wa>bij m5   
natuurlijk niet alles ziet wat m5       
gew5s*t _h te zi5 ( zooals m5 het zi*   
voorge/eld _h4 ,to* is datg5e1 wat m5   
ziet1 voldo5de om zi* e5 voor/ell+ te   
mak5 van het geheel en e5 blijv5de      
h]9n]+ te bew>5 aan die plaats51 wa> de 
,god des heils aan e5 v]lor5 w]eld      
,zijne liefde geop5ba>d heeft4 ,m5      
ont/i*te ev5wel zi* zelv5 en &]5 niet1  
zooals sommig5 wel e5s do51 door e5     
waanwijze critiek op all]lei            
bijzond]h$51 die m5 u aanwij/ en op de  

ov]lev]+51 die da>op betrekk+ hebb51 ma>
 m5 bezoeke het met die wijd+1 welke het
 uit d5 a>d d] zaak bezit voor elk5     
geloovige en bezie het met e5 oog des   
gelo(s1 dat niet bekromp5 he*t aan      
uit]lijke d+54  ,dan blijft er nog g5oeg
 ov] en tot /i*t+ n tot le]+ beide4     
,,sam>ia4   ,de reis van ,naz>e? na>    
,nabulus1 de teg5woordige ho(dplaats van
 ,sam>ia1 duurt twee dag54 ,m5 ov]na*t  
te ,ds*5n9 en v]poo/ ond]weg1 d5 e]/5   
dag te ,solam en d5 volg5d5 dag te      
,sanur4 ,het l&s*ap1 dat ov] 't geheel  
dor is en kaal1 is ev5wel rijk aan en   
belangrijk door all]lei hi/oris*e       
h]9n]+54 ,al ras ziet m5 aan d5 voet van
 d5 kle95 ,h]mon1 di5 m5 l9ks laat      
ligg51 het /adje ,nan met e5 held]wit   
k]kje1 dat s*]p af/eekt teg5 de vale    
vlakte4 ,het k]kje behoort al w$] aan de
 ,franciscan]s de wa*t]s d] heilige     
plaats501 die voor het t]re91 wa>op het 
/aat1 e5 millio5 guld5s hebb5 betaald en
 w]d geb\wd t] g$a*t5is aan de opwekk+  
van d5 jongel+ te ,nan4 ,da>a*t] ligt   

,endor1 de woonplaats d] toov]es1 die   
,,saul raadpleegde aan d5 avond voor d5 
veldslag teg5 de ,fili/ijn51 wa>9 hij   
sneuvelde4 ,re*ts van ons breidt zi* de 
vlakte uit van ,jisrel1 wa>op 9 vroeg]  
dag5 zoo m5ige blo$ige slag w]d gelev]d4
 ,dan volgt1 ev5 voorbij d5 kle95       
,h]mon1 het dorpje ,solam1 voorhe5      
,sunem1 wa> ,,elisa zoo vaak ov]na*tte 9
 het bek5de pr(et5kam]tje1 dat de       
ga/vrije ,sunamietis*e huisvr\w voor hem
 _h +]i*t4 ,het dorp is door e5 hoog5   
muur van ondoordr+b>e cactuss5 +eslot51 
wa> m5 zelfs te pa>d niet ov]he5 kan    
zi54 ,tijd5s het w>m/e g$eelte van d5   
dag ru/ m5 hi] gewoonlijk e5ige ur5 uit 
ond] citro5boom51 wi] rijpe vru*t51 die 
de eig5a> van d5 boomga>d voor e5ige    
baks*is* v]gunt te plukk51 he]lijk te   
pas kom5 om het lauwe dr9kwat] te       
v]friss*54 ,weldra heeft m5 d5 ,kle95   
,h]mon a*t] zi*1 die van de hoogte af   
gezi5 vlak voor zijn peetoom d5 ,groot5 
,h]mon ligt4 ,ik zeg peetoom1 want nog  
nimm] zag ik twee b]g51 die zoo sprek5d 

op elka> gelijk5 en het wordt dan ook   
wanne] m5 ze van hi]uit ziet allesz9s   
duidelijk1 wa>om m5 d5 e5 na> d5 &]     
heeft g5oemd1 (s*oon zij dag5 reiz5s van
 elk&] v]wijd]d ligg54  ,d5 volg5d5 dag 
wordt halt geh\d5 te ,sanur ond] e5ige  
pra*tige vijgeboom51 de e5ige die wij 9 
,pale/9a aantr(f5 met rijpe vru*t5 en   
wa>aan m5 zi* na> h>telu/ kon te go$    
do51 natuurlijk alwe] voor de noodige   
baks*is*1 zond] welke m5 9 het ,oo/5    
niet kan lev54 ,van hi] sloeg het       
groot/e g$eelte van ons gezels*ap1 dat  
d5 to*t re$s lang g5oeg vond1 d5 kort]5 
weg 9 na> ,nabulus2 t]wijl enkel5 zi*   
met mij e5 omweg getroo/5 om e5 bezoek  
te br5g5 aan het oude ,sam>ia1 welke    
moeite ruims*oots beloond w]d door      
hetge5 wij hi] zag54  ,deze voormalige  
ho(d/ad van ,isral lev]t ?ans e5 ze]    
droevig s*\wspel op4 ,e5 kle9 dorpje    
,seba/ieje h]9n]t aan de plaats1 wa> het
 geleg5 heeft4 ,to* is het dorpje e5    
bezoek ov]wa>dig1 omdat m5 da>door e5   
indruk krijgt van de /]ke en s*oone     

ligg+ d] ma*tige ho(d/ad van het ,rijk  
d] ti5 /amm54 ,zij lag t]rasgewijs deels
 op1 deels teg5 e5 hoogte aan1 door     
hooge mur5 omr+d1 wa>van nog e5 g$eelte 
te zi5 is4 ,bov5 van de hoogte ontwa>t  
m5 9 het v]re ,we/5 de ,middell&s*e ,zee
 en rondom zi* he5 e5e bre$e vlakte door
 b]g5 begr5sd1 wa>van de ,ebal en       
,g]izim teg5 het ,oo/5 d5 cirkel sluit54
 ,wa>lijk1 het beeld van ,jesaja        
7,,xxviii3 #a71 die ha> v]gelijkt bij e5
 kroon1 die da> is op het ho(d e5] ze]  
vette vallei0 is bijzond] treff5d4      
,illu/ratie3 ,,seba/ieje 7,,sam>ia74    
,hi] reside]d5 de ,kon+51 die ov] het   
,rijk van ,isral rege]d5 na ,omri1 d5   
/i*t] d] /ad1 die hij ,sam>ia1          
,wa*tbur*t noemde4 ,ind]daad zij ligt   
als e5 wa*t] op e5 hoogte1 e5ige hond]d5
 met]s bov5 de bre$e vlakte da>omhe54   
,hi] _h kon+ ,,a*ab zijn elp5be55       
paleis2 hi] /ond5 de tempels1 welke hij 
b\wde t5 g]ieve van zijne vr\w          
,,iz,,bel1 die gewijd w>5 aan ,bal en   
,a/>te 7,,ii ,kon4 ,,xxii3 #ci72 hi]1 g+

 het oordeel 9 v]vull+1 dat de pr(eet   
,,elia _h aangekondigd ov] hem en ov]   
zijn huis4  ,wat moet dat ,sam>ia s*oon 
gewee/ zijn 9 de dag5 van ,,h]odes d5   
,groote1 die om de kru9 van d5 b]g e5   
/raat liet aanlegg51 die #agjj met] lang
 0 met dubbele rij5 hooge zuil51 wa>van 
er nog vele zijn /a&e geblev54 ,ov]al   
wa> m5 d5 voet zet1 ziet m5 slanke pil>5
 bij m5igte t] a>de ligg51 zoodat m5 de 
lijn d] oude zuil5/raat nog duidelijk   
kan volg54  ,welk e5 v]rukkelijk        
v]gezi*t g5iet m5 van deze hoogte ov] de
 gans*e vlakte1 die hi] voor ons ligt6  
,hoe rijk is deze omgev+ aan hi/oris*e  
h]9n]+56 ,niet v] van hi] ligt het kle9e
 ,do?an1 wa> e5s ,,jozef w]d v]ko*t2 da>
 woonde lat] ,,elisa1 to5 de ,syrirs hem
 omr+d51 die hij b9n5 ,sam>ia bra*t4 ,9 
die vlakte lag het leg] van d5 ,kon+ van
 ,syri1 dat de ,he] des na*ts v]dreef op
 het woord van d5 pr(eet4 ,van welke    
teek55 en wond]5 w>5 deze b]g5 e5maal   
getuig5 9 de dag5 d] oudheid6  ,en ?ans6
 ,niets is er ov]geblev5 van al die     

groo!id uit vroeg] dag54 ,hoe is deze   
kroon van ,,efra,m na> het woord van    
,,jesaja met voet5 getr$56 ,ja1 wanne]  
m5 hi] /aat en slaat ,jesaja ,,xxviii   
op1 hoe beve/igt dan de aans*\w+ van dit
 alles de va/heid van zijn woord omtr5t 
,d5g5e1 van ,wi5 hij da> pr(ete]t3 dat  
,hij t5 oordeel zit en tot e5 ,gee/ des 
oordeels is40  ,het is ind]daad1 als( m5
 te do5 heeft met e5e heilige ironie1   
wanne] m5 er w&elt door dat armo$ige    
dorpje met s*amele hutt51 dat nog d5    
naam ,seba/ieje de he]lijke0 draagt1 e5 
naam1 di5 ,,h]odes aan het door hem     
h]b\wde ,sam>ia gaf t] e]e van ,keiz]   
,,augu/us4  ,het e5ige1 wat nog voor    
enkele j>5 de bewond]+ van d5 bezoek]   
trok1 0 de rune e5] ,*ri/elijke k]k1 aan
 ,,johannes d5 ,doop] gewijd4 ,ma>      
helaas6 de s*5d5de h& van d5 ,muzelman  
heeft deze oude basilica 9 e5 moskee    
v]&]d en da>door ook dit laat/e spoor   
van e5 ,*ri/elijk tijdvak v]nietigd4    
,het e5ige1 wat hij ong]ept liet1 zijn  
de grav5 9 de krypt van de moskee1 e5   

ond]a>ds* gewelf1 wa>9 m5 langs e5      
smalle trap afdaalt en wa> wele]        
,,obadja1 ,,elia en ,,johannes de ,doop]
 z\d5 begrav5 gewee/ zijn4  ,het is     
sle*ts we9ig1 wat m5 hi] nog ziet2 ma>  
jui/ dit we9ige pr$ikt te luid] en      
welsprek5d] de v]gankelijkheid van alle 
a>ds*e groo!id en van alle he]lijkheid  
dez] w]eld4     ,,nabulus4   ,op e5     
,zat]dagavond kwam5 wij te ,nabulus1 het
 voormalige ,si*em aan4 ,wij hadd5 jui/ 
#f dag5 te pa>d gezet5 en de g$a*te d5  
volg5d5 dag e5s uit te mog5 ru/5 0 al   
e5e v]adem+ op zi*zelf4 ,re$s vroeg] heb
 ik m$eg$eeld1 hoeze] wij het nut van d5
 ru/dag wa>de]d54 ,onze t5t5 w>5 buit5  
de /ad opgeslag5 ond] e5ige hooge       
olijfboom51 die fel he5 en we] w]d5     
bewog5 door e5 hevig51 ma> niet         
v]friss*5d5 w9d1 want nog /e$s woei     
dezelfde v]z5g5de ,sirokko d] woe/ijn4  
,zelfs des na*ts hoorde m5 hem gi]5 door
 de boom5 en voelde m5 hem blaz5 door de
 t5t51 ma> zond] d5 dampkr+ ook ma>     
e5igsz9s af te koel54  ,d5 volg5d5 morg5

 sloeg ik mijn ,bijbel op om de         
ges*i$5iss5 e5s na te lez5 wa>9 ,si*em  
e]tijds zulk e5 gewi*tige rol speelde4  
,welli*t z\d5 wij /raks op onze w&el+   
aan belangrijke hi/oris*e plaats5 kom51 
als b4v4 die1 wa> ,,jo?am /ond1 to5 hij 
die s*oone fabel sprak van de boom51 die
 he5g+5 om e55 kon+ ov] zi* te zalv54   
,ik wil niet bew]51 dat ik de jui/e plek
 op d5 b]g ,g]izim gezi5 heb1 wa> hij   
to5 /ond1 ma> ik ontdekte er v]s*eid5e1 
wa> e5 hooge rotsw& e5 veilige          
s*uilplaats bood om zijne zoo van fijne 
ironie t9tel5de /rafpr$ikatie te h\d5   
tot alle burg]5 van ,si*em0 als ,,jo?am 
de$ en van wa> hij nog geleg5heid _h om 
tijdig te vlu*t51 indi5 zijn woord      
re*tmatig5 toorn mo*t v]wekk54 7,ri*t4  
,,ix3 #ba74  ,het e]/e1 wat op onze     
morg5w&el+ onze a&a*t trok1 0 e5        
opgewekt k]kgezang1 dat ons re$s van    
v]re 9 de oor5 klonk4 ,to5 wij nad]bij  
kwam51 zag5 wij e5 net geb\w van twee   
v]diep+51 wa> jui/ godsdi5/oef5+ w]d    
geh\d51 hetge5 ons natuurlijk tot e5    

bezoek uitlokte4 ,het 0 het k]kje d]    
,prote/ants*e geme5te1 die hi] #aej l$5 
telt1 wa>van m9/5s  aanwezig w>54 ,wij  
tr(f5 het dus bijzond] gelukkig1 wa> ons
 de geleg5heid ontbrak om op te gaan na>
 het huis des geb$s1 dat wij jui/ aan   
dit k]kje voorbij kwam51 t]wijl er di5/ 
04 ,wij wi/5 niet1 dat dit e5 sam5kom/ 0
 van gelo(sg5oot51 ma> leidd5 dit af uit
 de inri*t+ van d5 di5/1 de groote      
ins*ikkelijkheid1 wa>m$e m5 ons t]/ond  
zitplaats5 inruimde en de               
vri5delijkheid1 wa>m$e m5 ons de        
geleg5heid bood om mee te z+5 uit het   
gezangboek1 dat m5 ons gaf4 ,nietwa>1   
zulke kle9e oplett5dh$5 zijn wij imm]s  
gewoon d5 vreemdel+ te bewijz51 die onze
 k]k b9n5tre$t1 wanne] er di5/ is8 ,des 
te me] betreurd5 wij het1 dat wij van de
 zoo vri5delijk aangebod5 geleg5heid ge5
 gebruik kond5 mak51 omdat de geheele   
godsdi5/oef5+ 9 het ,arabis* w]d geh\d54
 ,da>door kond5 wij ook d5 voorgang]    
niet volg51 hetge5 ons te me] speet1    
omdat hij1 blijk5s de a&a*t wa>m$e zijn 

gehoor na> hem lui/]de1 ze] boei5d      
sprak4  ,wanne] m5 de ges*i$5is van het 
ont/aan dez] geme5te k5t1 die ik eld]s  
bes*rev5 heb#a1 zal m5 kunn5 begrijp51  
hoe weldadig ons dit bezoek aan deze    
,prote/ants*e k]k hi] a&e$1 e5e         
ges*i$5is1 wa>bij zi* bijna woordelijk  
h]haalde hetge5 plaats vond 9 de dag51  
to5 de ,he] 9 de onmiddellijke nabijheid
 dez] /ad zat aan d5 put van ,,jacob en 
sprak van veld5 wit om te oog/54 7,joh4 
,,iv3 #ce74 ,da>bij 0 er iets v]heff5ds 
9 de g$a*te1 dat wij hi] sam5 w>5 met   
mann5 en vr\w51 wa>m$e wij ons v]bond5  
gevoeld5 door hetzelfde gelo( 9 e55 ,he]
 en dit nog wel 9 e5 d] mee/            
,mohamm$aans*e /$5 van ,pale/9a4  #a    
,zie ,li*t/ral53 ,inw5dige ,z5d+ 9      
,j]uzalem en ,pale/9a1 bldz4 #ac4       
,imm]s1 m5 bem]kt t]/ond aan alles1 dat 
de bevolk+ dez] /ad1 die #bdjjj inwon]s 
telt1 wa>ond] #gjj ,*ri/551 ov]weg5d    
,mohamm$aans* is4 ,dit blijkt ond] me]  
uit de geheimz9nige horr5 voor de v5/]s1
 wa>door de vr\w5 d] ,muzelmann5 zond]  

zelve gezi5 te word5 na> buit5 kunn5    
kijk51 en vooral aan de afzi*telijke    
kle$+1 wa>9 zij gehuld zijn1 wa>9 m5 ze 
op /raat ontmoet4 ,zij gaan dan geheel 9
 het zw>t met e5 slui]1 ev5e5s pikzw>t1 
die mee/al door e5 om het ho(d geslag5  
witt5 /(mantel1 zo op het aangezi*t is  
va/gebond51 dat ook dit geheel zw>t     
ziet4 ,zoo uitg$os*t do5 zij            
onwillekeurig d5k5 aan w&el5de mummies4 
,da>bij hebb5 zij e5 wond]ba>lijke      
voorliefde voor ov]s*o551 hoewel er ma&5
 lang ge5 droppel reg5 0 gevall5 en     
wa>m$e zij onhoorba> langs de /raat     
s*uiv5 als e5 zw>te gee/1 van welk5 m5  
lief/ zijn aangezi*t afw5dt4 ,wa>lijk1  
wanne] het lijkkle$ des doods1 wa>9 m5  
deze ,oo/]s*e vr\w gehuld ziet1 e5 beeld
 is van ha> inn]lijk lev51 dan is zij   
wel diep te beklag5 vanwege ha> somb]   
be/aan4  ,te ,nabulus is nog e5e        
synagoge d] ,sam>itaans*e ,jod51 die    
bew]5 af te /amm5 van de oude bewon]s   
van ,sam>ia1 die da> z\d5 a*t]geblev5   
zijn na d5 ond]gang van het ,rijk d] ti5

 /amm5 en na de v]woe/+ d] /ad door d5  
,kon+ d] ,assyrirs1 welke laat/5 zi* hi]
 als koloni/5 ve/igd5 en zi* v]m5gd5 met
 de ov]geblev5e ,joods*e bevolk+1       
t5gevolge wa>van de ,jod5 uit ,j]usalem 
met h5 ge5e geme5s*ap me] hield51 zooals
 wij wet5 uit de ges*i$5is d]           
,sam>itaans*e vr\w 7,joh4 ,,iv74 ,deze  
,sam>itan5 tell5 nog sle*ts d]tig       
huisgez9n51 die me]5deels 9 armo$ige    
om/&igh$5 v]ke]54 ,wij bezo*t5 hunne    
synagoge1 die me] op e5 ond]a>ds* gewelf
 dan op e5 b$ehuis gelijkt1 wa> de      
prie/] ons de oorspronkelijke boekroll5 
hunn] wet liet zi5 9 oud-,hebreeuws*e   
lett]s ges*rev51 bevatt5de de vijf boek5
 van ,,mozes4 ,driemaal 's ja>s do5 zij 
nog e5 b$eva>t na> d5 b]g ,g]izim1 de   
plaats wa> e5maal hun tempel /ond4  ,bij
 e5e omw&el+ van de /ad langs dez5 b]g  
kan m5 begrijp51 hoe m5 er toe is gekom5
 om ,nabulus ( ,neapolis1 d4 w4 z4 de   
nieuwe /ad1 jui/ hi] tuss*5 de b]g5     
,g]izim en ,ebal te b\w54 ,uit #bb      
bronn51 wa>van me] dan de helft         

voortdur5d wat] h\d51 /roomt e5 held]   
beekje na> b5$51 dat de geheele /ad van 
fris* dr9kwat] voorziet en de tu95      
besproeit1 die teg5 de hell+ van d5     
,g]izim zijn geleg54 ,het doet het oog  
weldadig aan1 wanne] m5 hi] we] e5s     
w&elt tuss*5 het friss*e gro5 d] boom52 
t]wijl da>b5$5 9 de diepte de /ad ligt  
met h>e held]witte huiz51 op wi] platte 
dak5 zi* teg5 d5 avond het geheele gez9 
v]zamelt4 ,beh\d5s ha> e*t ,oo/]s*      
k>akt]1 bezit de /ad zelve e*t] we9ig   
aantrekkelijks1 ook t5gevolge van h>e   
b5auwde1 duffe /rat51 g$eeltelijk       
ov]wulfd1 ov]al met trapjes1 langs welke
 m5 voortdur5d op- en afgaat4  ,van     
,nabulus na> ,j]usalem heeft m5 nog twee
 dag5 te reiz54 ,9 de onmiddellijke     
nabijheid d] /ad bev9dt zi* de b]oemde  
put van ,,jacob1 welbek5d door het      
gesprek1 dat de ,he] hi] met de         
,sam>itaans*e vr\w hield4 ,ik 0 ze]     
v]lang5d di5 put e5s met eig5 oog5 te   
zull5 zi51 t5 e9de te kunn5 beoordeel51 
welke d] v]s*ill5de photographien1 die  

ik da>van _h1 het be/ geleek2 ma>1 hoe  
w]d ik teleurge/eld1 to5 ik bem]kte1 dat
 zij ge5 van all5 gelek54 ,s$]t e5ig5   
tijd to* is deze put 9 eig5dom ov]gegaan
 9 de h&5 van ,grieks*e monnik51 die hem
 volkom5 onk5ba> hebb5 gemaakt1 niet    
alle5 door de op5+ da>van toe te        
metsel51 ma> ook door nog e5 gewelf     
da>ov] he5 te b\w51 wa>ond] het bijna   
donk] is en da>omhe5 nog e5 muur te     
trekk51 dit alles uit l\t] vrees1 dat de
 ,turk5 te e5ig] tijd zull5 tra*t5 d5   
put w$]om 9 hun bezit te v]krijg54 ,kon 
m5 voorhe5 het wat] 9 d5 put zi5 /aan1  
?ans is hij g$eeltelijk met /e55        
opgevuld4 ,door e5e kle9e op5+ laat m5  
t5 g]ieve van d5 bezoek] e5 ka>sje na>  
b5$5 zakk5 om aan te toon51 dat er ond] 
het toegemetselde gewelf ind]daad e5    
diepte is van #bc met]4 ,door dit alles 
heeft dan ook deze plaats alle bekor+   
van h>5 oorspronkelijk5 e5v\d v]lor51   
zoodat e5 bezoek da>aan nauwelijks me]  
de moeite beloont4 ,de vlakte to*1 wa>op
 des ,he]5 oog ru/te1 to5 ,hij da> zat  

en sprak van veld5 wit om te oog/51 ziet
 m5 b9n5 di5 hoog5 muur 9 't geheel     
niet4 ,het wordt hi] e*t] ze] duidelijk1
 dat het niet jui/ is1 wanne] m5 9 ,joh4
 ,,iv3 #e ,si*em voor ,si*> lee/1 zooals
 sommige k]kvad]s do51 da> te ,si*em1   
zooals ik re$s opm]kte1 ov]vlo$ig wat]  
is1 zoodat de ,sam>itaans*e niet van da>
 behoefde te kom5 om hi] wat] te putt54 
,het ov]ig5s onbek5de ,si*> heeft       
wa>s*ijnlijk aan d5 voet van d5 ,ebal   
geleg5 en heet ?ans ,esk>4  ,gaf deze   
put van ,,jacob ons dus niets te zi5 van
 de drukke lev5digheid1 die gewoonlijk  
aan zulke bronn5 9 het ,oo/5 he]s*t1 wa>
 voortdur5d m5s*5 en di]5 sam5/room5 om 
hun dor/ te less*51 to* hadd5 wij de    
volg5de dag5 en ook lat] me] dan e5s de 
geleg5heid om dit eig5a>dig s*\wspel    
gade te slaan1 zo[el te ,el ,loebban als
 te ,el ,bire1 wa> wij e5ige ur5        
v]toefd5 om pa>d en ruit] wat ru/ en    
v]kwikk+ te gev51 voor zoov]re dit 9 de 
br&5de hitte e5] oo/]s*e zon mogelijk   
is4 ,van wa> de m5s*5 kom51 die bij zulk

 e5 bron wat] hal51 0 mij e5 raadsel1   
want1 na> ik mij h]9n]1 w>5 er 9 de     
nabijheid van ,el ,loebban ma> drie (   
vi] huisjes te zi54 ,to* daagd5 er      
telk5s nieuwe bezoek]s op4 ,reizig]s met
 hun pa>d51 koopli$5 met hun kameel51   
jong5s met hun ezels1 h]d]s met hun     
s*ap51 alles dw>relde hi] door elka> en 
v]drong zi* om het di*t/ bij de bron te 
wez51 wa>bij de s*ap5 vooraan /ond51 de 
ezels en pa>d5 er a*t] en de kameel5    
e9delijk op d5 d]d5 rang1 vanwa> zij met
 hun lang uitg]ekt5 hals nog jui/ bij   
het wat] kond5 kom54 ,nu en dan ziet m5 
ook wel e5s e5 s*aap1 dat het al te     
b5auwd krijgt door het g$rang 9 het wat]
 spr+51 ma> gelukkig /aat er /e$s iem&  
kla>1 blijkba> op dit voorval b$a*t1 om 
het er uit te trekk54 ,met zulk e5      
taf]eeltje voor oog51 v]/aat m5 volkom5 
het woord van d5 ,he]3 ,wi5s os ( ezel  
van uli$5 zal 9 e5 put vall5 en die hem 
niet t]/ond zal uittrekk5 op d5 dag des 
,sabbats80 ,niet m9d] lev5dig gevoelt m5
 ook telk5s op e5 reis 9 ,pale/9a1 wa>  

zulke bronn5 zeldzaam zijn1 de wa>de van
 e5 dronk wat]s en de beteek5is van dat 
&]e woord3 ,zoo wie e5 van deze kle95 te
 dr9k5 geeft alle5lijk e5 bek] k\d wat]s
 9 de naam e5s discipels1 voorwa> zeg ik
 u1 hij zal zijn loon ge5sz9s v]liez540 
,de &]e bron ,el ,bire1 dankt h>e       
v]ma>dheid aan de ov]lev]+1 dat ,,m>ia  
hi] het e]/ tot de ontdekk+ z\ gekom5   
zijn1 dat de twaalfj>ige ,,jezus zi*    
niet ond] het t]ugke]5d reisgezels*ap   
bevond4 ,da> ,el-,bire e5 kle9e dagreis 
van ,j]uzalem v]wijd]d ligt en de       
pelgrims1 die huiswa>ts g+51 gewoon w>5 
hi] te ov]na*t5 is het ze] wa>s*ijnlijk1
 dat deze ov]lev]+ jui/ is4 ,,m>ia      
rek5de dan e5 dag voor de he5reis1 e5   
dag om t]ug te ke]5 na> de /ad1 en vond 
,hem op d5 d]d5 dag 9 het huis des      
,vad]s w$]4  ,e5 niet onbelangrijk      
bezoek bra*t5 e5ig5 onz] nog op d5 weg  
tuss*5 ,nabulus en ,s9ds*il1 wa> wij    
ov]na*tt51 aan het plaatsje ,sln1       
voorhe5 ,silo1 wa> 9 de dag5 van        
,,samuel e5 /e55 huis met d5 ,tab]nakel 

/ond4 ,teg5 de hoogte van e5 heuvel     
ligg5 de pu9hop5 d] oude /ad1 die voor  
ons te m]kwa>dig] w>51 omdat wij nimm]  
e5e w]kelijk v]woe/e /ad hadd5 aans*\wd4
 ,mee/al to* wordt zij w$] door lat]e   
bewon]s h]b\wd1 zoodat er we9ig me] van 
e5e v]woe/+ te zi5 is4 ,hi] 0 dit e*t]  
niet het geval4 ,m5 liep er tuss*5 de   
mur51 die nog /a&e w>5 geblev5 van huiz5
 en geb\w5 en zag ov]al duidelijk de    
lijn5 d] /rat51 die alle opgevuld w>5   
met /e554 ,de geheele /ad 0 eig5lijk    
niet &]s dan e5 groote /e5hoop1 s$]t    
onheuglijke tijd5 onbewoond4  ,aan de   
noordzijde bev9dt zi* tuss*5 d5 heuvel  
wa> ,silo op lag en e5 &]5 da>teg5ov] e5
 m]kwa>dig t]ras1 dat m5 met groote     
wa>s*ijnlijkheid h\dt voor de plaats1   
wa> e]tijds de tab]nakel /ond4 ,9 het   
midd5 is e5 hoog vi]kant ple92 aan de   
,oo/- en ,we/zijde da>van bev9d5 zi*    
twee t]rass5 het e5e telk5s e5ige met]s 
lag] dan het &]e4 ,het laat zi* ze] go$ 
d5k51 wanne] m5 dit ziet1 dat op het    
hoog/e t]ras de voorh( lag1 wa>op de    

tab]nakel /ond1 wa>toe m5 ( van beide ( 
van e5 d] beide zijd5 toegang _h4  ,voor
 het ov]ige 0 er op dit g$eelte onz]    
reis we9ig m]kwa>digs te zi54 ,hoe di*t]
 m5 ,j]uzalem nad]t1 des te /e5a*tig]   
wordt de bodem1 zo zelfs dat deze 9     
lett]lijk5 z9 bezaaid is met /e551 wa>  
e5 kle9 voetpad doorhe5 kronkelt1 dat   
het pa>d zorgvuldig volgt4 ,op het      
onv]wa*t ziet m51 (s*oon nog ur5        
v]wijd]d1 ,j]uzalem enkele oog5blikk5   
voor zi* ligg54 ,da>na v]lie/ m5 het w$]
 uit het oog1 totdat m5 van de hoogte   
van d5 ,scopus1 op e5 half uur af/& van 
de /ad1 ha> vlak voor zi* heeft4        
,eig5a>dige a&o5+5 en gewa>word+5 mak5  
zi* van iem& mee/]1 die ha> voor het e]/
 ziet1 zooals zij da> ligt1 bov5 op de  
b]g5 ,zion en ,moria1 de /ad1 die e5e   
ges*i$5is heeft als we9ige ha>s gelijk51
 de /ad1 wa>9 zooveel heeft plaats      
gegrep51 wa>door het nog h$5 t5 dage de 
klassieke plaats is van drie godsdi5/51 
di5 d] ,jod51 d] ,mohamm$an5 en d]      
,*ri/554  ,wij w>5 re*t dankba>1 dat wij

 te ,j]usalem ons v]blijf 9 t5t5 kond5  
v]wissel5 met e5 aang5am] logies4 ,het  
hospiz ( logem5t d] ,r4 ,k4 ,v]e5ig+    
voor ,pale/9a te ,keul5 _h op ons g]ek5d
 en uitnem5de v]trekk5 voor ons 9       
g]e$heid gebra*t4 ,het 0 e5 fl9k /e55   
geb\w1 met dikke1 zw>e mur5 en da>door  
he]lijk koel en fris*4 ,voor sommig5    
onz]1 vooral voor de dames 0 dit e5e w>e
 v]adem+4 ,de t5t5reis en het pa>drijd5 
w>5 ha> te ma*tig geword5 en wij w>5    
dankba>1 dat zij 9 r$elijk5 wel/& zoov] 
w>5 gekom52 e5 h>] e*t]1 die na> wij    
me5d5 het m9/ van de reis _h gel$51     
ov]le$ hi] aan e5 kort/ondige ziekte4   
,het pelgrim%uis1 wa>9 wij loge]d51 /aat
 ond] leid+ van pat] ,,s*midt1 e5 ze]   
bem9nelijk5 grijsa>d1 die re$s j>5 te   
,j]usalem woont1 en volkom5 van alles op
 de hoogte is en ond] wi5s vri5delijk   
geleide wij de belangrijk/e plaats5 d]  
/ad bezo*t5 en die bij nad]e k5nismak+  
bleek te zijn e5 man van groote k5nis1  
degelijke /udie en ruim5 blik4 ,w>5 alle
 onze ,rooms*e gelo(sg5oot5 zooals hij1 

hoe veel di*t] z\d5 wij dan bij elk&]   
/aan6     ,,j]i*o ,,en ,,de ,,doode     
,,zee4   ,voordat wij ,j]usalem zelve en
 de m]kwa>digh$5 9 en buit5 de /ad 9    
oog5s*\w nam51 bezo*t5 wij e]/ de oude  
palm5/ad ,j]i*o1 de ,doode ,zee en d5   
,jordaan4  ,aan de om/&igheid1 dat er   
s$]t e5ig5 tijd e5 uitnem5de rijweg 0   
aangelegd1 dankt5 wij het1 dat wij dez5 
to*t p] rijtuig kond5 do51 hetge5 ons op
 e5 lang5 en /(fig5 weg als deze bij e5 
ge/adig onbewolkt5 hemel en br&5de hitte
 hoog/ welkom 04 ,want1 al lev]t        
,pale/9a we9ig natuurs*oon op en mi/ m51
 zooals ik re$s vroeg] s*reef1          
voortdur5d het friss*e gro5 d] boom51   
dat het oog zoo weldadig a&oet1 9       
,galilea en ,sam>ia zag m5 al?ans nog nu
 en dan 9 ( bij de dorp5 boomga>d5 van  
citro551 vijg5 en olijv54 ,ma> tuss*5   
,j]usalem en de ,doode zee1 e5 af/& van 
vijf uur p] rijtuig1 telde ik langs d5  
geheel5 weg sle*ts #b boom54 ,telk5s    
kwam5 mij dan ook de woord5 voor d5 gee/
 van d5 di*t] van d5 #ajd;d5 ,psalm en  

van zoo m5ig &] li$1 wa>9 de s*oonheid  
d] natuur wordt bezong51 en het ko/te   
mij moeite om te geloov51 dat die di*t]s
 e5maal woond5 9 dit l&1 wa> ?ans alles 
ev5 kaal en dor is4 ,g$urig kwam mij ook
 de droevige kla*t van d5 wijz5 ,pr$ik] 
9 g$a*te 7,pr$4 ,x3 #af73 ,wee u l&6    
welks ,kon+ e5 k9d is01 e5 kla*t1 die   
wel e5 pr(etie mag heet51 al heeft de   
di*t] da>bij ook niet g$a*t aan het     
teg5woordig ell5dig be/uur van d5       
,sultan1 9 wi5 zij helaas6 ma> al te ze]
 v]vuld is geword54 ,intuss*5 mog5 wij1 
die ook aan de v]vull+ van zoo m5ige &]e
 bet]e pr(etie geloov51 v]tr\w5 dat ,god
 dit l& nog niet heeft v]get51 blijk5s  
d5 zeg5 op het w]k1 dat ,prote/ants*e   
,*ri/55 er d$5 en wa>door all5gs bet]e  
toe/&5 9 het lev5 g]oep5 word54  ,wij   
w>5 op weg van ,j]usalem na> de ,doode  
,zee1 e5 weg1 die1 zooals ik re$s zeide1
 wel e5tonig is1 ma> to* voor all51 die 
de s*oone ges*i$5iss5 des ,bijbels k5n51
 9 hooge mate belangwekk5d blijft4 ,re$s
 het e]/e plaatsje1 wa> m5 aankomt1     

wanne] m5 d5 ,olijfb]g heeft omg]$51 is 
het welbek5de ,be?ani1 wa> de ,he] zoo  
ga>ne v]toefde t5 huize van ,,m>ia en   
,,m>?a en zijn5 vri5d ,,laz>us1 di5 ,hij
 uit d5 dood heeft opgewekt4 ,di5s graf 
wordt nog getoond1 ma> heeft1 ev5als    
zoovele &]e gewijde plaats5 na v]loop   
van eeuw5 zoovele v]&]+5 ond]gaan1 dat  
het s*i] onk5ba> is geword54 ,m5 daalt  
langs e5 smalle trap van #be tr$5 af 9  
e5 spelonk1 wa> dan nog e5ige met]s lag]
 e5 ruim gewelf als het graf van        
,,laz>us wordt aangewez54 ,dit laat/e is
 ge5sz9s onmogelijk1 mits m5 zi* d5 +ang
 tot dit gewelf niet zoo diep ma>       
onmiddellijk aan d5 op5b>5 weg d5ke1 da>
 &]s des ,he]5 bevel3 ,neemt d5 /e5 weg 
en ontb9dt hem0 7,joh4 ,,xi3 #ci-dd7    
onuitvo]ba> z\ gewee/ zijn4 ,wanne] m5  
e*t] 9 a*t neemt1 dat t] plaatse1 wa>   
het graf van ,,laz>us 01 lat] e5e groote
 ,*ri/elijke k]k heeft ge/aan2 dat door 
d5 b\w da>van de bodem /ellig is        
opgehoogd1 t5 e9de van het graf zelf e5e
 krypt ond] die k]k te kunn5 mak51 en m5

 d5kt zi* dat alles voor e5 oog5blik    
weg1 dan wordt de wa>s*ijnlijkheid ze]  
groot1 dat wij hi] de jui/e plaats voor 
ons hebb51 wa> het wond] ges*i$de1 dat  
gans* ,j]usalem 9 zulk e5e b]o]+ bra*t  
en e5e pr(etie 0 van het groote wond]1  
dat 9 d5 ,paas*morg5 z\ plaats grijp54  
,hoe het zij1 wij /aan te ,be?ani op    
gewijd5 bodem en wet5 zek] dat t]       
plaatse1 wa> volg5s zegg5 het huis /ond 
van ,,m>ia en ,,m>?a ( enkele s*r$5 er  
van daan1 de ,heil& dikw]f v]toefde1 to5
 ,hij op a>de 04  ,hetzelfde geldt ook  
van de bron d] ,apo/el51 langs welke de 
weg na> ,j]i*o ons v]d] leidt4 ,ook     
hi]van kan m5 met onbetwi/b>e zek]heid  
zegg51 dat de ,he] er vaak met ,zijne   
discipel5 v]toefde om te ru/5 en zi* te 
lav5 aan het ko/elijke wat]1 dat da>uit 
opwelt1 want zij is de e5ige bron tuss*5
 ,be?ani en de ,jordaanvlakte4 ,welk e5 
voorre*t z\ het wez51 wanne] 9 dit l&   
me] zulke bronn5 w>51 die1 zooals m5 nog
 t5 huidig5 dage zegt1 lev5d wat] h\d51 
t] ond]s*eid+ van het /il/a& wat] d]    

reg5bakk54  ,na #b uur rijd5s b]eikt m5 
het hoog/ punt van d5 weg1 wa> d5 pa>d5 
e5ige ru/tijd wordt gegund4 ,hoewel aan 
deze plaats ge5 hi/oris*e h]9n]+ is     
v]bond51 v]lev5digt zij to* voor onz5   
gee/ e5 d] s*oon/e taf]eel5 uit het     
,evangelie4 ,hi] ziet m5 e5 van die     
,oo/]s*e h]b]g51 wa>op de ,he] doelde 9 
de bek5de gelijk5is van d5 b>mh>tig5    
,sam>itaan 7,luc4 ,x3 #cd71 die         
teg5woordig d5 naam k>avans]a drag5 ,zij
 be/aat uit e5 bre$ voorhuis1 wa>9 twee 
lange gelagkam]s zijn1 met bre$e divans 
langs d5 muur1 die des na*ts tot ru/b$  
di552 da>a*t] bev9dt zi* e5 ruime       
vi]kante plaats1 door e5 hoog5 muur     
omr+d1 wa> kameel51 pa>d5 en ezels vrij 
kunn5 rondloop54 ,da> deze plaats1 jui/ 
op de helft van d5 weg van ,j]usalem na>
 ,j]i*o ligt en de e5ige is1 die zi* tot
 zulk e5 plei/]plaats le5t1 is de       
v]ond]/ell+ gewettigd1 dat zi* hi] re$s 
voor eeuw5 e5 h]b]g bevond1 wa>aan de   
,he] da*t1 to5 ,hij de s*oone gelijk5is 
sprak van e5 zek] m5s*1 die ond] de     

moord5a>s viel1 to5 hij afkwam van      
,j]uzalem na> ,j]i*o4 ,m5 ziet zelfs1   
enkele m9ut5 van de teg5woordige        
k>avans]a1 nog de runes van e5 oud      
geb\w4  ,van hi] daalt de weg af tot aan
 ,j]i*o en 9 ge/rekt5 draf wordt de reis
 voortgezet tot op e5s het rijtuig      
oph\dt en onze dragoman ons v]zoekt uit 
te /app54 ,hij wij/ ons e5 voetpad1 dat 
om de kru9 van e5 heuvel he5leidt en wij
 /aan voor e5 diep ravijn1 dat aan onze 
voet5 gaapt4 ,da> b5$5 9 de diepte      
/roomt de beek ,kri? en aan het gro5    
geboomte is duidelijk te zi51 dat zij   
ondanks de langdurige droogte nog wat]  
h\dt4 ,aan d5 l9k]oev] van de beek ligt 
e5 kloo/] t] g$a*t5is aan d5 pr(eet     
,,elia1 die hi] tijd5s d5 hong]snood    
zijn v]blijf hield en door de rav5 w]d  
gespijzigd4 ,het is als e5 zwaluwne/    
teg5 e5 /eil5 muur g5e/eld en /eekt door
 zijn gro5 gev]fde v5/]s en deur5 s*]p  
af teg5 de vale rots5 er om he54 ,hoe   
ga>ne w>5 wij 9 de diepte afg$aald om   
het van nabij te kunn5 bezi5 en de      

plaats te bezoek51 wa> de pr(eet drie   
j>5 leefde uit de h& zijns ,he]51 ma> de
 tijd liet het niet toe1 da> wij nog    
e5ige ur5 te rijd5 hadd51 voor wij aan  
de ,doode ,zee en d5 ,jordaan w>54      
,j]i*o zelf1 de van ouds b]oemde        
,palm5/ad1 is ?ans sle*ts e5 s*amel     
dorp1 dat uit e5ige ,b$\en5-t5t5 be/aat4
 ,van de oude /ad wij/ m5 nog e5ige     
b\wvall51 wa>aan e*t] niets te zi5 is4  
,enkele spi*tige populi]5 hebb5 de      
plaats +5om5 d] voormalige palm54       
,belangrijk] is de bron1 die geheel     
,j]i*o van dr9kwat] voorziet en volg5s  
de ov]lev]+ dezelfde is1 wa>van de      
pr(eet ,,elisa het wat]1 dat ondr9kba>  
01 gezond maakte door er z\t 9 te w]p54 
7,,ii ,kon4 ,,ii3 #ai74  ,de vlakte     
rondom ,j]i*o1 geeft ge5sz9s e5 d5kbeeld
 van de vru*tba>heid dez] l&/reek1      
beh\d5s e5 kle9 g$eelte1 wa> de ,kri?   
door/roomt1 alvor5s zi* te /ort5 9 de   
,doode ,zee4 ,de e5ige plant die er     
groeit doet d5k5 aan onze erica1 ma> hoe
 di*t] m5 de ,zee nad]t1 hoe doods*]    

alles wordt4 ,e9delijk zijn wij aan het 
/r& d] ,zee1 die te re*t e5 zee wordt   
g5oemd1 omdat zij zoo groot is1 dat m5  
ha> 9 h>e l5gte onmogelijk kan ov]zi54  
,t] l9k]zijde v]heft zi* de hoogte      
,ma*a]us1 wa> ,,h]odes e5 bur*t _h      
geb\wd en ,,johannes de ,doop] z\ on?o(d
 zijn2 me] noordelijk het geb]gte ,nebo1
 van welks top ,,mozes het belo(de l&   
ov]zag2 t] re*t]zijde de b]g5 van ,juda 
en ,eng$i4 ,het wat] is donk]gro5 en /]k
 bewog5 door d5 zuid5w9d2 het /r& be/aat
 uit l\t] /e55 zond] s*elp51 want ge5   
enkel lev5d di]1 zelfs ge5 s*elpdi] kan 
9 dit wat] lev54 ,het is veel z\t] dan  
dat van d5 ,oceaan en da>5bov5 zoo      
bitt]1 dat m5 d5 nasmaak er van nog     
lang5 tijd beh\dt4 ,e5 bad is we9ig     
v]friss*5d1 da> het wat] lauw is2 m5    
drijft er als e5 kurk bov5 op en wanne] 
m5 zi* heeft gekle$ en 9 de h&5 wrijft1 
voelt m5 nog kle9e korreltjes z\t als z&
 tuss*5 de v+]s4 ,gelukkig zijn wij     
spo$ig aan d5 ,jordaan1 wa> e5 fris*    
zoetwat]bad ons bevrijdt van de z\tlaag1

 die ons li*aam ov]dekt4  ,illu/ratie3  
,,de ,,doode ,,zee4  ,de ,jordaanoev]s  
zijn als e5 liefelijke oase 9 de        
woe/ijn2 langzaam /roomt de rivi]1 die  
om/reeks #cj met] bre$ is1 langs donk]  
/ruikgewas en weeld]ig geboomte1 dat d5 
oev] bekle$t4 ,e5 kluiz5a>1 die erg5s 9 
de nabijheid zijn e5zaam v]blijf heeft1 
va>t met zijn bootje langs d5 oev] om   
zijne nett5 9 te hal54 ,za*t we]kaat/ de
 volle maan ha> zilv]wit li*t 9 het wat]
 en alles te zam5 bi$t e5 zeldzaam      
s*\wspel1 zoodat wij g]u/ mog5 zegg53   
wij hebb5 d5 ,jordaan op zijn s*oon/    
gezi54  ,de avond 0 re$s gevall5 en bij 
maanli*t r$5 wij na> ,j]i*o t]ug1 de    
mee/5 voorzi5 van e5 fles* ,jordaanwat]1
 dat m5 als e5 a&5k5 m$5eemt na> huis4  
,ik de$ het niet4 ,voor mij w>5 er aan  
dez5 dag g5oeg s*oone en blijv5de       
h]9n]+5 v]bond51 die wa>lijk niet door  
,jordaanwat] behoev5 opgefris*t te      
word54 ,de natuur zelve om ons he5 0 e5 
comm5ta> gewee/1 die m5ige bladzijde d] 
,h4 ,s*rift voor ons opheld]de en       

v]/aanba> maakte en wij e9digd5 dan ook 
dez5 to*t met e5 gevoel van groote      
dankba>heid aan ,hem1 ,die ons zulk e5  
he]lijk5 en onv]getelijk5 dag s*onk4    
,,de ,,heiligdomm5 ,,9 ,,het            
,,teg5woordige ,,j]usalem4   ,to5 wij   
van de ,doode ,zee t]ugkwam5 en         
,j]usalem nad]d5 kondigde het           
kanongebuld] ons re$s van v]re aan1 dat 
de ,duits*e ,keiz] zijn into*t de$4     
,deze gebeurt5is1 die de ,duits*]s voor 
de ges*i$5is van het ,oo/5 epo*ema*5d   
noemd51 behoort ?ans re$s1 welli*t voor 
altijd tot het v]l$54 ,wij a*t5 het     
da>om niet noodig er nog veel van te    
zegg51 te m9d] omdat zij 9 v]s*ill5de   
boek5 bre$vo]ig w]d bes*rev54  ,hi]bij  
komt1 dat ,j]usalem1 als classieke      
plaats d] oudheid door dat bezoek van d5
 ,keiz] veel van zijn eig5a>digheid _h  
v]lor54 ,m5 /elle zi* voor die /ad1 dat 
e]bi$wa>dige monum5t uit het grijs      
v]l$51 ?ans opgesmukt na> d5 nieuw/5    
/ijl met e]ebog5 en vlagg5 en getooid   
met lampions voor illum9atie6 ,welk e5  

s*ril contra/ met d5 heilig5 e5v\d1 die 
da> pa/4 ,het 0 dan ook als( de maan1   
die jui/ vol 0 en zoo held] s*e5 als(   
het dag 01 de heiligs*5nis e5]          
kun/v]li*t+ niet g$oogde1 zoodat hi]van 
niets te zi5 04 ,bov5di5 0 de /ad       
opgepropt met reizig]s van ,/ang5's en  
,cook's bureaux1 die elk&] telk5s       
v]drong5 om d5 ,keiz] nog e5s en voor d5
 zooveel/5 ke] te zi54 ,dat alles gaf   
aan de /ad e5 gans* onnatuurlijk aanzi5 
en k>akt]4 ,to* belette het ons niet om 
e5 w&el+ te mak5 na> de k]k van het     
,heilige graf1 de ,v]loss]sk]k en de    
,tempelplaats4  ,wij tr$5 de ,jaffapoort
 b9n54 ,re*ts van ons ligt de           
,davidsbur*t1 ?ans e5 kaz]ne voor de    
,turks*e wa*t4 ,de zw>e /e5blokk51 die  
er d5 grondslag van vorm51 dagteek551   
na> m5 zegt1 nog uit d5 tijd van ,kon+  
,,david1 die 9 ,j]usalem zijn zetel     
ve/igde en d5 ,we/elijk5 en ,oo/elijk5  
heuvel van e5 /]k5 muur voorzag4 ,e5ige 
s*r$5 v]d] tr$5 wij e5 woonhuis b9n5 en 
zi5 uit e5 v5/] b5$5 9 de diepte d5     

vijv]1 die aan ,,hiskia wordt           
toeges*rev5 en d5 naam draagt van het   
,patri>*5bad4 ,op d5 v]d]5 weg na> de   
k]k van het ,heilige ,graf speurt m5    
duidelijk aan de op- en n$]ga&e /rat51  
dat de /ad op twee heuvels is geleg51   
wa> tuss*5 e5 dal ligt4 ,de /rat5 zelve 
zijn eig5lijk niet me] dan /eg51 nauw en
 donk]1 v]pe/ door e5 b5auwde1 vunzige  
lu*t1 die de vrije ademhal+ belemm]t4   
,t5gevolge van het ze] ongelijke        
plaveisel ziet m5 er ge5 pa>d5 ( wag5s1 
ma> alle5 kameel5 en ezels1 die met hun 
la/ zi* met moeite e5 weg ban5 door de  
m5igte1 welke zi* ophoopt bij de baz>s  
om wat te koop5 ( te v]koop54  ,op het  
voorple9 van de k]k van het ,heilige    
,graf aangekom5 word5 ons door d5 ,he]  
,,lisonne met wi5 wij reisd51 uitnem5de 
plaats5 aangewez51 die hij voor ons     
heeft afgehuurd om de kom/ af te wa*t5  
van d5 ,keiz] en de ,keiz]91 die all]e]/
 e5 bezoek bra*t5 aan deze g$5kwa>dige  
k]k4 ,van di5 wa*ttijd mak5 wij gebruik 
om e5 en &] te v]tell5 van de k]k zelve 

en h>e teg5woordige eig5a>s4            
,illu/ratie3 ,,k]k ,,van ,,het ,,heilige
 ,,graf4  ,zij be/aat uit e5 ze]        
onregelmatig geheel1 e5 labyr9? van     
groot]e en kle9]e heiligdomm5 en        
kapell51 die alle afzond]lijke nam5     
drag5 na> de h]9n]+51 die de ov]lev]+   
da>aan heeft va/geknoopt en voornamelijk
 betrekk+ hebb5 op d5 dood des ,he]54   
,zij zijn het eig5dom van ,latijns*e1   
,grieks*e1 ,arm5is*e1 ,koptis*e en &]e  
,*ri/551 die 9 geme5s*appelijk ov]leg   
elk&] vr$eliev5d toe/aan om de          
v]s*ill5de heilige plaats5 te v]e]54    
,tre$t m5 het voorportaal b9n51 dan komt
 m5 het e]/ aan d5 /e51 wa>op de vr\w5  
d5 ,he] gezalfd hebb5 na de kruisig+1   
die het eig5dom is d] ,grieks*e ,k]k4   
,da>a*t] zijn twee heiligdomm5 met hooge
 koepels ov]dekt1 t] l9k]zijde de       
eig5lijke kapel van het graf1 die het   
geme5s*appelijk eig5dom is van alle vijf
 g5oemde afdeel+5 d] ,*ri/elijke ,k]k2  
re*t voor ons uit 9 het midd5s*ip van   
het geb\w e5 ,grieks*e k]k met nog e5   

afzond]lijk heiligdom4 ,re*ts hi]van    
daalt m5 langs twee trapp5 af na> de    
kapel1 wa> ,,hel5a het h\t van het kruis
 z\ gevond5 hebb54 ,onmiddellijk re*ts  
van d5 +ang beklimt m5 e5 trap van #bj  
tr$5 en /aat dan op e5e hoogte1 die     
gea*t wordt de ,calv>inb]g te zijn      
gewee/1 wa> het kruis des ,he]5 /ond en 
die w$]om het eig5dom is d] ,grieks*e   
,k]k4 ,hi] wij/ m5 9 e5 rots die        
gesplet5 is ond] e5 v]gulde plaat e5e   
op5+1 wa> het kruis des ,he]5 /ond4     
7,mat?4 ,,xxvii3 #ea74  ,wat zull5 wij  
tot alle deze d+5 zegg58 ,m5 heeft deze 
k]k wel e5s bij e5 ,*ri/elijk panopticum
 v]gelek51 e5e v]gelijk+ die wel niet   
v]hev51 ma> helaas al te wa> is1 want   
het is ongelo(elijk1 wat m5 hi] te zi5  
krijgt4 ,behalve de bov5g5oemde         
bijzond]h$5 to*1 die betrekk+ hebb5 op  
het lijd5 en /]v5 des ,he]51 word5 er   
nog tal van kapell5 en alt>5 getoond1   
die betrekk+ hebb5 op bek5de ,bijbels*e 
p]son5 en bov5di5 nog de grav5 van      
,,adam en ,,eva1 ,,abel en ,,mel*is$ek  

en tal van &]54 ,re$s bij de enkele     
opsomm+ van dit alles1 beseft m5 hoe    
we9ig hi/oris* deze plaats5 zijn4 ,het  
is zelfs ze] de vraag ( ,golgo?a hi] kan
 geleg5 hebb52 imm]s1 zoo dit het geval 
is1 dan moet de /ad buit5 wi] mur5 de   
kruisig+ plaats vond1 wel uit]mate smal 
gewee/ zijn1 da> zij hi] nauwelijks #fjj
 met] bre$ kon wez54 ,wanne] m5 alles   
lee/1 wat voor ( teg5 de bew]+ pleit1   
dat hi] ,golgo?a ligt1 komt m5 tot de   
slotsom dat da>omtr5t niets met /ellige 
zek]heid te zegg5 valt4  ,na deze       
algeme5e opm]k+5 laat het zi* d5k51 dat 
er alli*t moeilijkh$5 kond5 ont/aan     
tuss*5 de v]s*ill5de eig5a>s d] k]k     
omtr5t d5 voorrang bij het bezoek van d5
 ,keiz]4 ,to* s*ijnt m5 dit 9 d] m9ne te
 hebb5 ges*ikt door de #c patri>*5 d]   
,latijns*e1 ,grieks*e en ,arm5is*e k]k 9
 de geleg5heid te /ell5 hem elk         
afzond]lijk toe te sprek54 ,wij zag5 ze 
all5 9 groot pontificaal de trapp5      
afdal51 die na> het voorple9 leid5 en   
hun plaats5 9 de k]k innem54 ,voor aan  

d5 +ang /ond de ,latijns*e patri>* met  
zijn gevolg2 e5ige s*r$5 v]d] bij d5 /e5
 d] zalv+1 de ,arm5is*e2 t]wijl de      
,grieks*e zi* bevond bij de eig5lijke   
kapel van het ,h4 ,graf1 van welke      
v]s*ill5de plaats5 elk hunn] hem 9 zijne
 eig5e taal welkom heette4  ,nadat het  
bezoek van d5 ,keiz] en zijn gevolg 0   
afgeloop5 en zij het k]kgeb\w ond]      
klokgelui hadd5 v]lat5 trad5 wij het    
b9n54 ,voor deze geleg5heid w>5 alle    
lamp5 ev5als op groote fee/5 ont/ok52   
wij zag5 dus de k]k als op e5 groot5    
fee/dag uitg$os*t1 ma> zond] het        
ontzett5d g$rang1 dat er dan he]s*t4    
,wij w>5 da> ze] dankba> voor1 want1 na>
 de bes*rijv+51 die o4 a4 van de vi]+   
van het ,paas*fee/ word5 gegev5 zijn de 
tooneel51 die m5 dan ziet1 ind]daad     
werz9wekk5d4 ,wij kunn5 ons dan ook     
volkom5 begrijp51 dat e5 vroom man als  
,,samuel ,,gobat e5s tot d5 ,kon+ van   
,pruiss5 zeide1 dat hij niet gelo(de no*
 hoopte1 s$]t hij e5maal ooggetuige     
gewee/ 0 van zulk e5e fee/vi]+1 wa>door 

zij voor hem alle wijd+ _h v]lor51 dat  
hi] de plaats 01 wa> m5 d5 ,he] _h      
gelegd4  ,sle*ts enkele s*r$5 van de k]k
 van het ,heilige ,graf ligt het        
,prote/ants*e k]kgeb\w1 dat jui/ 0      
voltooid en d5 volg5d5 dag1 d5 #ca/5    
,octob]1 d5 ,h]vorm+sdag1 ple*tig z\    
word5 +ewijd4  ,het w]d geb\wd op de    
plaats wa> het voormalige ,muri/an /ond4
 ,de ges*i$5is van het ,muri/an         
dagteek5t van de dag5 van ,,k>el d5     
,groote1 die1 na> m5 zegt1 hi] e5 kloo/]
 z\ ge/i*t hebb54 ,na v]loop van tijd   
v]rez5 er e5 k]k1 e5 hospitaal1 en e5   
pelgrim%uis1 ge/i*t door de ordebro$]s  
van ,/4 ,jan1 die da> hun v]blijf       
hield54 ,9 #ahfi w]d de geheele         
plaatsruimte1 wa>van nog sle*ts enkele  
runes /ond5 van vroeg]e geb\w51 door d5 
,sultan aan d5 to5malig5 kroonpr9s1 d5  
lat]5 ,keiz] ,,fr$]ik t5 ges*5ke gegev54
 ,deze vatte aan/onds het plan op om hi]
 e5 ,duits*e k]k te b\w5 op de fondam5t5
 van de oude ,/4 ,m>ia ,lat9a ,majork]k4
 ,de oude grondslag5 bevond5 zi* e*t]   

#aj-ae met] ond] d5 grond en hi]uit laat
 zi* e5igsz9s afleid51 welk e5 reuz5w]k 
m5 te v]ri*t5 _h1 voordat er e5 va/e    
grondslag 0 v]kreg5 voor d5 nieuw5 b\w4 
,hond]dduiz5d5 m&5 met pu9 moe/5 te di5 
e9de e]/ wegg$rag5 word5 buit5 de       
/adspoort4  ,na j>5lang5 arbeid is dit  
w]k voltooid en midd5 tuss*5 al de      
,mohamm$aans*e moskeen1 die bov5        
,j]usalem uit/ek51 v]heft zi* ?ans ook  
de si]lijke tor5 d] ,prote/ants*e k]k4  
,de ,v]loss]sk]k1 zooals zij g5oemd     
wordt1 is met veel smaak en to* ze]     
e5v\dig 9 rondboog/ijl geb\wd4 ,zij     
heeft ongeve] #bjj zitplaats52 9 het    
midd5 v]heft zi* e5 /e55 kansel1 aan het
 e9de het alta>1 l9ks da>van e5 keurig  
net orgel4 ,e5 d] +ang5 be/aat uit e5   
voormalige poort1 die er nog /ond en    
toegang v]le5de tot het oude ,muri/an4  
,bov5 d5 &]5 +ang bev9dt zi* e5 s*ild1  
wa>op e5 lam is afgebeeld met e5 vlag1  
het symbool d] ov]w9n+ van het          
,*ri/elijk gelo(1 wa>9 de geme5te1 die  
hi] week aan week v]gad]t1 h>e kra*t    

v9dt4  ,de d]de1 tev5s de e5ige plaats 9
 ,j]uzalem1 omtr5t wi] ligg+ nooit e5ige
 twijfel is g]ez51 is het tempelple91   
dat ?ans ,h>am es* ,s*]if heet4 ,hi]    
/ond g$ur5de vijf eeuw5 de tempel van   
,,salomo en lat] die van ,,h]odes4 ,?ans
 bev9d5 er zi* nog de ,om>-moskee1      
,el-,aksa en e5 aantal bijgeb\w51 die   
alle toebehoor5 aan de ,mohamm$an54     
,deze ,tempelplaats is uit e5           
oudheidkundig oogpunt all]belangrijk/4  
,t5 e9de het teg5woordige plateau1 dat  
?ans #dgj-dij met] lang en #bhj-cbj met]
 bre$ is1 ma> oorspronkelijk sle*ts e5e 
kle9e ruimte bood1 zoodanig te v]groot51
 dat da>op de tempel met zijne bijgeb\w5
 kon v]rijz51 moe/ m5 f d5 kalk/e55     
heuvel1 die 9 e5 spits uitliep v]lag51  
wa>door hij e*t] gemakkelijk]           
toegankelijk w]d voor d5 vij& en als    
ve/+ 9 /]kte v]m9d]de1 f da>omhe5 hooge 
mur5 optrekk5 en door opvull+ d]        
tuss*5ruimte de noodige bodem-opp]vlakte
 v]krijg54 ,,david en ,,salomo s*ijn5   
aan dit laat/e de voorkeur te hebb5     

gegev54 ,zij liet5 aan de ,oo/-1 ,we/-  
en ,zuidzijde mur5 optrekk5 t] hoogte   
van #acj voet uit /e5blokk51 wa>van er  
sommige nog zi*tba> zijn en die e5e     
l5gte hebb5 van ruim #cj voet en dus    
e5ig d5kbeeld gev5 van de inspann+1 die 
tot e5 d]gelijk w]k v]eis*t w]d4 ,e5    
g$eelte da>van be/aat nog aan de        
,we/zijde1 de welbek5de klaagmuur1 di5  
m5 h\dt voor afkom/ig uit d5 tijd van   
,,salomo4 ,da> ziet m5 altijd1 ma>      
vooral op ,vrijdagavond de ,jod5 bije51 
die er bidd5 om h]/el van tempel en /ad 
en hoort m5 h5 hun weemo$ig klaagli$    
aanheff5 ov] hun de]niswa>dig lot4      
,illu/ratie3 ,,de ,,om>moskee4  ,jui/ 9 
het midd5 van de tempelplaats v]heft zi*
 ongeve] #c met] da>bov51 e5 vi]kant    
ple91 wa>he5 #h trapp5 van #d zijd5     
toegang v]le554 ,dit ple9 0 voorhe5 de  
voorh( d] ,jod51 di5 de ,heid55 9 de    
dag5 van ,,h]odes niet mo*t5 betr$5 op  
/raffe des doods4 ,m5 heeft nog e5 /e5  
gevond51 wa>op dat v]bod ges*rev5 /ond1 
hetge5 na> m5 bewe]de1 de ,apo/el       

,,paulus z\ ov]tr$5 hebb5 7,h&4 ,,xxi3  
#bh74  ,midd5 op dit ple9 /aat ?ans de  
pra*tige a*?oekige ,om>-moskee1 e5 d]   
s*oon/e die ik zag1 met e5 hoog5 koepel 
jui/ bov5 d5 /e5 es-,sa*ra di5 de       
,mohamm$an5 als de heilige rots v]e]51  
omdat volg5s h5 ,,mohamm$ van hi] t5    
hemel z\ gev>5 zijn4 ,het is wel        
opm]kelijk1 dat ,,mohamm$1 hi] zo[el als
 te ,mekka1 wa> zijne volgel+5 d5 /e5   
,kaba v]e]51 zijn nieuw5 godsdi5/ heeft 
va/geknoopt aan plaats51 die om e5e (   
&]e r$5 bijzond] heilig gea*t w]d51     
hetge5 ons v]kla>t1 hoe het mogelijk 01 
dat zijn godsdi5/ zoo spo$ig +ang kon   
v9d54 ,imm]s deze heilige rots 0 volg5s 
de ov]lev]+ d] ,jod5 ook de plaats1 wa> 
wele] ,,abraham zijn zoon wilde (f]5 en 
wa> lat] het br&(f]alta> voor d5 tempel 
van ,,salomo /ond4 ,deze rots is e*t]   
niet &]s dan de spits van d5            
oorspronkelijk5 kalkb]g1 wa>uit de b]g  
,moria be/aat4 ,door grondbor+5 zijn de 
oudheidkundig5 er zelfs 9 geslaagd1 met 
volkom5 jui/heid aan te wijz51 wa> de   

grond op v]s*ill5de plaats5 is          
opgehoogd1 t5 e9de de tempelplaats tot  
e5 vlak ple9 te mak54  ,t]wijl m5 dus   
ov]al eld]s 9 het onzek]e v]ke]t omtr5t 
plaats51 die m5 aanwij/1 /aat m5 hi] op 
e*t hi/oris*5 bodem4 ,hi]he5 bra*t      
,,m>ia ha> ,k9d bij de voor/ell+ 9 d5   
tempel2 hi] erg5s 0 de plaats1 wa> zij  
d5 twaalfj>ig5 ,knaap vond2 hi] de      
plaats1 wa> de ,heil& de s*>e zoo dikw]f
 le]de2 hi] de plaats1 wa> op het       
,p9k/]fee/ de discipel5 bije5 w>51 to5  
de ,heilige ,gee/ ov] h5 w]d uitge/ort4 
,ma> jui/ da>om gevoelt m5 zi* bij de   
g$a*te aan alle deze gebeurt5iss51 die  
hi] wele] plaats grep51 zoo droevig     
ge/emd1 wanne] m5 op dez5 gewijd5 bodem1
 wa>aan voor d5 ,*ri/5 zoovele          
geheiligde h]9n]+5 zijn v]bond51 sle*ts 
als vreemdel+ toegelat5 wordt bij de    
gun/ d] ,mohamm$aans*e ov]heid4 ,wij1   
die niet aan plaats5 he*t51 misgunn5 hun
 ook deze niet2 ma> er is to* iets      
weemo$igs 9 de g$a*te1 dat op deze      
m]kwa>dige plek zelfs ge5 ,*ri/elijk    

b$ehuis /aat en dat de s*oone           
,*ri/elijke k]k1 de oud/e 9 ,j]usalem1  
die hi] wele] door ,keiz] ,,ju/9ianus   
w]d geb\wd1 ?ans de ,mohamm$aans*e      
moskee ,el-,aksa is4  ,ma> nog veel     
weemo$ig] moet het d5 vrom5 zoon van    
,gods oude volk ,isral /emm51 die deze  
plaats nimm] durft betr$5 uit vrees1 dat
 hij miss*i5 zijn voet zal zett5 op het 
voormalige ,heilige d] ,heilig51 en die 
hi] ziet1 hoe dit zijn ,heiligdom ?ans  
wordt on!iligd door d5 ,mohamm$aan1 die 
hem zoo diep v]a*t4 ,t]wijl de ,*ri/55  
d] ,oo/]s*e en ,we/]s*e k]k5 hun gewijde
 plaats bezitt5 9 de k]k van het        
,heilige ,graf1 de ,mohamm$aan 9 zijn   
,om>-moskee1 de ,prote/ants*e ,*ri/5heid
 9 ha> ,v]loss]sk]k is de e5ige gewijde 
plaats1 die d5 zoon van ,isral1 d5      
oorspronkelijk5 bewon] en eig5a> d] /ad 
w]d gelat5 da> b5$5 9 de diepte1 die    
oude muur1 die door ,,salomo w]d        
opgetrokk51 die klaagmuur wa> hij we5t  
en klaagt en bidt om d5 vr$e van        
,j]usalem4 ,wie zal zegg5 ( en wanne]   

die b$e ooit 9 v]hoor+ zal gaan8 ,wij   
voor ons hop5 het van h>te en /emm5 er  
ga>ne m$e 91 ma> kon het zijn zoo1 dat  
e5maal de zoon van ,isral en de volgel+ 
van ,mohamm$ zi* met ons buig5 voor d5  
,vr$evor/1 d5 groot5 ,kon+ van ,zion4   
,,de ,,oude ,,/ad ,,en ,,h>e ,,grav54   
,bij mijne v]d]e bes*\w+ van ,j]usalem1 
on?\d ik mij opzettelijk van e5e nad]e  
bes*rijv+ d] zoog5oemde bezi5swa>digh$54
 ,zij is door &]5 re$s zoo              
voortreffelijk gegev51 dat ik sle*ts 9  
h]hal+5 z\ v]vall51 wanne] ik dat nog   
e5s de$4 ,ik /el mij da>om voor e5e     
w&el+ te do5 om de /ad1 t5 e9de dan hi] 
en da> e5s /il te /aan bij datg5e1 wat 9
 het bijzond] mijne a&a*t trok1 vooral  
uit e5 oudheidkundig oogpunt4  ,m5 heeft
 namelijk op het gebi$ d] oudheid ook 9 
,j]usalem ontdekk+5 g$aan1 die op       
vel]lei d+5 e5 geheel nieuw li*t hebb5  
geworp5 en wa>door m5 tot kla>heid kwam1
 omtr5t vel]lei wa>ov] m5 tot nog toe 9 
het onzek]e v]ke]de4 ,aangespoord door  
de belangrijke uitkom/51 welke m5       

v]kreeg bij e5 +e/eld ond]zoek 9 &]e    
w]eld/$5 als ,n9ive en ,babel1 ,!be en  
,memphis1 ,a!ne en ,rome1 ,h]culanum en 
,pompe1 w]d5 9 #ahfg e5e ,engels*e en 9 
#ahgg e5e ,duits*e ,v]e5ig+ 9 het lev5  
g]oep51 die zi* t5 doel /eld5 alles te  
ond]zoek51 wat 9 ,pale/9a op het gebi$  
d] oudheidkunde van belang gea*t kon    
word54 ,ondanks m5ig]lei bezw>51 die    
da>bij 9 d5 weg /ond51 kan m5 g]u/      
zegg51 dat deze pog+5 tamelijk          
welgeslaagd mog5 heet54 ,intuss*5 blijft
 er to* nog ze] veel ov]1 wa>omtr5t m5 9
 het onzek]e v]ke]t4 ,hi]toe behoort ook
 de ligg+ d] oude /ad4  ,het oude       
,j]usalem1--eig5lijk z\ m5 hi] wel het  
me]v\d kunn5 bezig51 want de /ad w]d 9  
d5 loop d] eeuw5 zev5maal v]woe/ en     
h]b\wd1 wa>door zij natuurlijk all]lei  
v]&]+5 ond]g+1--de oorspronkelijke /ad1 
die ,,david innam1 lag op e5 heuvel en  
droeg blijk5s onlangs gevond5 g$5ktafels
 re$s eeuw5 te vor5 d5 naam ,o]oesalim4 
,na ha> te hebb5 +5om51 trok hij er e5  
twe$5 heuvel bij aan1 di5 hij v]bond    

door e5 brug ov] het ,tyropoeon- (      
,kaasmak]sdal1 welke dubbele /ad da>door
 d5 naam ,j]us*alajim kreeg1 e5 b5am+1  
wa>door 9 de ,hebreeuws*e taal nog dat  
tweel$ige wordt uitg$rukt4 ,deze beide  
heuvels1 wa>van de ,oo/elijke aanzi5lijk
 lag] is dan de ,we/elijke1 vorm5 het   
uite9de van d5 langw]pig5 b]g ,scopus1  
die zi* van het ,noord5 na> het ,zuid5  
uit/rekt4 ,het ,kaasmak]sdal1 wa>door   
zij van elk&] ges*eid5 w>51 liep w$]om  
uit 9 het dal van ,h9nom1 dat beide     
heuvels aan de ,zuidzijde insluit4 ,dit 
dal v]e5igt zi* aan de ,oo/zijde met dat
 van ,josafat1 ?ans het ,kidrondal      
g5oemd1 dat d5 lag]5 heuvel en de       
da>aangr5z5de tempelplaats afs*eidt van 
d5 ,olijfb]g1 die zi* 9 het ,noord5 met 
d5 b]g ,scopus v]e5igt4  ,9 de dag5 van 
h>5 groot/5 bloei besloeg de /ad d5     
gans*5 b]grug van d5 ,scopus met de     
beide heuvels4 ,?ans is zij w$]om       
+ekromp5 tot e5 vi]kant1 dat sle*ts vi] 
kilomet]s 9 omtrek heeft1 aan elke zijde
 ongeve] e5 kilomet]4 ,de beide heuvels 

aan de ,zuidzijde en e5 groot g$eelte   
van d5 b]g ,scopus aan de ,noordzijde   
behoor5 ?ans niet me] tot het ommuurde  
g$eelte d] /ad4  ,nu is m5 er 9 geslaagd
 de fondam5t5 te v9d5 van d5 /adsmuur1  
die wele] de beide heuvels afsloot en   
heeft di5s loop nauwkeurig kunn5 bepal52
 ma> omtr5t de gr5z5 d] ,noordelijke /ad
 heeft m5 tot nog toe ge5 /ellige       
zek]heid kunn5 v]krijg54 ,dit laat zi*  
te bet] begrijp51 wanne] m5 b$5kt1 dat  
t5 deze elke aanwijz+ ond] d5 grond moet
 gezo*t word51 en da> deze groot5deels  
beb\wd is1 di5t m5 de geleg5heid af te  
wa*t51 dat er e5 h]b\w plaats v9dt1     
wa>door de grondslag5 word5 blootgelegd 
om dan op go$ geluk af opgrav+5 te do54 
,wanne] m5 nu hi]bij 9 aanm]k+ neemt1   
dat ,j]usalem 9 d5 loop d] eeuw5 zoo    
dikwijls h]b\wd is en m5 hi] dus te do5 
heeft met brok/ukk5 van miss*i5 zev5 ov]
 elk&] geb\wde /$51 zal m5 e5igsz9s     
kunn5 beseff51 hoe moeilijk het voor    
oudheidkundig5 is om tot va//a&e        
resultat5 te kom54 ,ik h]9n] mij1 om e5 

voorbeeld te noem51 op e5e w&el+ door e5
 d] /rat5 midd5 9 de /ad1 9 e5 muur e5  
boog gezi5 te hebb5 van e5 poort t]     
hoogte van e5 halv5 met] bov5 d5 began5 
grond2 e5 bewijs dus1 dat de            
teg5woordige /raat v]s*eid5e met]s hoog]
 ligt dan die1 wa>toe die boog toegang  
v]le5de4 ,9 e5 ,russis* geb\w1 gr5z5de  
aan de k]k van het ,heilige ,graf1 ziet 
m51 na e]/ e5ige trapp5 te zijn         
afg$aald1 dus met]s diep ond] d5 began5 
grond1 mur5 en poort5 van oude geb\w51  
die m5 uitgegrav5 heeft4 ,zooals wij    
re$s opm]kt5 moe/ m5 ook de fondam5t5 d]
 ,v]loss]sk]k1 die da> vlak teg5ov]     
ligt1 #af met]s diep uitdelv51 alvor5s  
va/5 grondslag te krijg5 voor d5 b\w4   
,bij de ge/eldheid van zulk e5 bodem1   
die het e5ige punt van uitgang is voor  
d5 oudheidkundige bij zijn 9 te /ell5   
ond]zoek1 kan m5 zi* dus begrijp51      
hoeze] de me5+5 d] gele]d5 moet5        
uite5loop5 ov] de ligg+ van ,golgo?a4   
,de ov]lev]+ wij/ da>voor1 zooals wij   
re$s hoord51 de plaats aan 9 de k]k van 

het ,heilige ,graf4 ,da> z\de ,keiz]9   
,,hel5a1 de mo$] van ,,con/antijn d5    
,groote1 het h\t van het kruis gevond5  
hebb54 ,&]5 zoek5 ,golgo?a niet b9n51   
ma> buit5 de mur5 d] teg5woordige /ad1  
omdat1 gelijk wij vroeg] zeid51 de k]k  
van het ,heilige ,graf b9n5 de /ad ligt 
en m5 het onmogelijk a*t1 dat deze      
plaats e]tijds er buit5 z\ geleg5 hebb54
 ,natuurlijk hangt hi]van w$]om af welke
 d] beide weg5 m5 h\dt voor de eig5lijke
 ,via dolorosa04  ,ev5zoo be/aat er     
v]s*il van gevoel5 omtr5t de ligg+ van  
,zion4 ,volg5s sommig5 z\ da>m$e de     
lag]e1 ,oo/elijke heuvel b$oeld zijn1 t5
 ,zuid5 van de tempelplaats1 volg5s &]5 
is de hoog]e1 ,we/elijke heuvel de b]g  
,zion gewee/1 die nog tot op d5 huidig5 
dag di5 naam draagt4 ,wanne] m5 e*t] die
 beide heuvels van de hoogte ,hakeldama1
 aan de ov]zijde van het dal ,h9nom ziet
 ligg51 dan beteek5t dat ,oo/elijke     
heuveltje niets v]gelek5 bij zijn       
,we/elijk5 nabuur4 ,lee/ m5 da>bij de   
bes*rijv+ van de /]kte van d5 bur*t     

,zion 9 ,,ii ,sam4 ,v1 dan krijgt m5 d5 
indruk1 dat die hoogte e5 onneemb>e ve/+
 01 die als zoodanig voor ,,david veel  
wa>de _h4 ,welnu1 wanne] m5 da> /aat en 
ziet re*ts dat onaanzi5lijk bultje en   
l9ks die v]hev5 hoogte1 dan s*ijnt alles
 te pleit5 teg5 de bew]+1 hoeze] ook met
 degelijk wet5s*appelijke grond5        
ge/aafd1 dat op die onaanzi5lijke hoogte
 de bur*t ,zion zo geleg5 hebb51 di5    
,,david innam1 omdat hij zi* door zijne 
natuurlijke /]kte als ve/+ aanbeval en  
di5 hij dan ook sle*ts door de /\tmo$ige
 ov]rompel+ van ,,joab ov]mee/]de4  ,me]
 en me] is m5 ?ans e*t] de ov]tuig+     
toeg$aan1 dat de naam ,zion1 die        
aanvankelijk d5 oorspronkelijk5         
,davidsbur*t gold1 lat] ook voor de     
tempelplaats en e9delijk voor de geheele
 /ad w]d gebezigd1 wa>van het hoog/     
geleg5 g$eelte hem tot op d5 huidig5 dag
 heeft beh\d54  ,ond] het vri5delijk    
geleide van onz5 ga/he] ,pat] ,,s*midt  
zett5 wij onze w&el+ langs ,hakeldama   
voort en mak5 van de ons aangebod5      

geleg5heid gebruik om de won+ te        
bezi*tig5 van e5 ,grieks*5 monnik1 die  
geleg5 is teg5 d5 ,zuidelijk5 rotsw& van
 het dal ,h9nom4 ,de bezi*tig+ van zulk 
e5 huis 0 voor ons om v]s*ill5de r$55   
ze] belangwekk5d4 ,de voor- en zijgevel 
zijn mee/al op5 en vorm5 e5 soort van   
v]&a1 wa> m5 ze] aang5aam zit1 wanne] de
 zon er niet op s*ijnt4 ,da>a*t] bev9d5 
zi* de voornaam/e woonv]trekk51 die     
tev5s als w]kplaats5 di554 ,zij zijn    
gewoonlijk 9 de rots5 uitgeh\w5 en      
da>door uit]mate koel4 ,hun li*t        
ontvang5 zij door e5e kle9e op5+ van    
bov5 9 de rots4 ,a*t] deze v]trekk5     
bev9d5 zi* nog &]e kam]s1 ev5e5s 9 de   
rots5 uitgeh\w51 wa> m5 de plaats       
aanwij/1 wa> m5 wele] zijne dood5       
begroef en wa>9 ?ans de monnik en zijn  
kne*t hunne slaap/$e hebb54 ,hij _h     
zelfs de voorzorg g5om5 om hi] ook zijn 
eig5 begraafplaats 9 te ri*t54  ,alle   
won+5 rondom1 ook 9 het kle9e dorpje    
,siloa1 dat re*ts van ons ligt teg5 de  
,we/elijke hell+ van d5 ,olijfb]g bov5  

het ,kidrondal zijn ev5zoo +]i*t4       
,da>door begrijpt m51 hoe het mogelijk  
is bij e5e tropis*e hitte als da> he]s*t
 te kunn5 lev5 en w]k5 zond] e5ig5      
ov]la/ te hebb5 van de w>mte4 ,ook het  
v]trek van d5 b]oemd5 k]kvad]           
,,hi]onymus te ,be?lehem 0 geheel ond]  
d5 grond uitgegrav5 9 de rots en v]li*t 
door e5 soort lu*tkok]1 wa>door li*t en 
lu*t na> b9n5 /roomd54  ,illu/ratie3    
,,het ,,kidrondal ,,en ,,absalom',s     
,,graf4  ,zulk e5e leefwijze w]pt ook e5
 eig5a>dig li*t op het lev5 9 de grav51 
wa>van m5 onwillekeurig e5 rill+ krijgt1
 wanne] er 9 de ,evangelin van wordt    
gesprok54 ,ma> wanne] m5 iem& da> ziet  
won5 en lev51 ja zelfs slap5 bij de en 9
 de grav5 als onze monnik1 t]wijl m5 da>
 zit ond] zijn vri5delijke v]&a ond] het
 g5ot van e5 glas wijn met het uitzi*t  
op d5 b]g ,scopus1 die re*t voor ons    
ligt en bes*55 wordt door de laat/e     
/ral5 d] ond]ga&e zon1 dan is de afs*uw 
van zulk e5 lev5 9 de grav5 wa>lijk niet
 groot me]4  ,e5 geheel &] k>akt] draagt

 het zoog5oemde graf van ,,absalom 9 het
 ,kidrondal4 ,het is met nog twee &]e   
grav51 die er naa/ zijn1 uitgeh\w5 uit  
de rots en maakt geheel d5 indruk van e5
 monum5t uit lat]5 tijd4 ,hoe het zij1  
de ov]lev]+ heeft er d5 naam aan v]bond5
 van d5 w$]spannig5 zoon1 die zijn h&   
ophief teg5 zijn5 vad] en zijn zondige  
daad met d5 dood moe/ bekoop54 ,het di5t
 da>om ?ans ook tot e5 wa>s*uw+ voor    
k9d]51 die hun oud]s niet ond]danig zijn
 en die m5 hi] e5 /e5 laat w]p5 teg5 dit
 graf t5 teek5 van b]\w ov] en afke] van
 hun zonde teg5 het vijfde gebod4       
,hoog/ belangrijk w>5 ook nog &]e       
begraafplaats51 die wij zag5 aan de     
,noordzijde van de /ad4 ,hi] ligg5 de   
bek5de grav5 d] ,ri*t]5 en ,kon+51 die  
e5 bezoek ov]wa>d zijn1 omdat zij e5    
held] li*t w]p5 ov] v]s*ill5de          
,bijbels*e uitdrukk+5 en het            
,isralietis* gelo( aan het ,dood5rijk4  
,langs e5 bre$5 trap van #bd tr$5 9 de  
rots daalt m5 af tot e5 groot vi]kant   
ple9 #h met] b5$5 d5 began5 grond4 ,het 

is om/reeks #bh met] lang en #be met]   
bre$ en van bov5 geheel op54 ,aan e5e   
zijde ziet m5 e5 gewelf1 wa>bov5 nog e5e
 e5igsz9s ges*ond5e inscriptie prijkt1  
wa> wij b9n5 tr$54 ,aan onze l9k]h&     
bev9dt zi* e5e vi]kante op5+ ongeve] e5 
met] hoog1 welke kan word5 afgeslot5    
door e5 rol/e51 die er naa/ /aat 9 e5   
gleuf en ongeve] zoo groot is als e5    
mol5/e54 ,is m5 met veel moeite er 9    
geslaagd om al bukk5de door deze op5+   
he5 te kruip51 dan komt m5 9 e5 donk]   
v]trek1 van wa>uit v]s*ill5de zijgang5  
geleid5 na> de eig5lijke grafkam]s4 ,hi]
 zijn 9 de zijw&5 de ru/bank5 uitgeh\w51
 wa>op de dood5 w]d5 bijgezet4 ,9 elk   
dez] kam]s is plaats voor #f-ab dood51  
die hi] v]gad]d ( v]zameld word5 tot    
hunne vad]540 ,deze eig5a>dige uitdrukk+
 v]/aat m5 volkom51 wanne] m5 zulk e5   
begraafplaats ziet4 ,imm]s 9 zulk e5e   
grafkam] w]d5 alle dood5 van hetzelfde  
gez91 ( van e5zelfde gesla*t v]zameld en
 zoo er plaatsruimte ontbrak behoefde m5
 er sle*ts e5 nieuwe kam] aan           

toetevoeg54  ,het is dan ook gans*      
natuurlijk1 dat het oude ,isral zi* het 
,dood5rijk ( d5 ,hades da*t b5$5 9 de   
a>de en niets zoo ontzett5d vond1 dan   
wanne] e5 zijn] geliefde dood5 niet     
v]gad]d w]d met zijne vad]51 ma>        
onbegrav5 bleef ligg54 ,ongetwijfeld    
hangt het ,isralietis* gelo( aan de     
li*amelijke op/&+ d] dood51 dat e5      
,,m>?a zoo /ellig en welsprek5d bele$   
teg5ov] h>5 ,he]1 t5 nauw/e sam5 met de 
geheele wijze van begrav51 die dan ook  
op mij e5 veel aang5am] indruk maakte   
dan het s*oon/e praalgraf1 dat ik ooit  
zag op e5 ,we/]s* k]kh(4 ,er 0 iets 9   
dat onwillekeurig v]zo5de met de g$a*te 
aan d5 dood4 ,dat v]tr\welijk v]ke] en  
die voortdur5de omgang met de dood5     
hadd5 voor mij zoo iets onuitsprekelijk 
liefelijks4  ,ze]zek]1 wij ,*ri/55 kunn5
 ons bij deze bes*\w+ niet losmak5 van  
het he]lijk gelo( 9 de op/&+ d] dood51  
dat wij dank5 aan de ov]w9n+ van ,*ri/us
 onz5 ,he] op d5 dood4 ,ma> da>om treft 
het ons te me]1 dat niet alle5 de ,jood 

ma> zelfs de ,mohamm$aan d5 ma*tig5     
invlo$ van dat gelo( heeft gevoeld4     
,behoort het niet tot zijne lief/e w5s*5
 begrav5 te word5 bij de mur5 ( 9 de    
nabijheid van dat ,j]usalem1 wa> e5maal 
die ov]w9n+ op d5 dood w]d behaald4 ,is 
niet dat ,kidrondal1 de vallei die      
,j]usalem van d5 ,olijfb]g s*eidt1 de   
plaats wa> volg5s hem de ,,*ri/us en    
,,mohamm$ 9 d5 dag des oordeels het     
w]eldg]i*t zull5 h\d54  ,ind]daad1      
wanne] m5 da> rondom ,j]usalem w&elt te 
midd5 van de grav5 di] duiz5d51 die hi] 
d5 jong/5 dag teg5sluim]5 en d5kt aan   
het woord van ,hem1 die e5maal sprak3   
,ziet ,ik b5 dood gewee/ en w$]om lev5d 
geword510 dan is het als( m5 zelf bij   
v]nieuw+ ond] d5 indruk v]ke]t van en   
v]/]kt wordt 9 de geme5s*appelijke      
belijd5is all] ,*ri/551 die geloov5 9 de
 w$]op/&+ des vlees*es en 9 e5 eeuwig   
lev54     ,,de ,,wat]w]k5 ,,d]          
,,oudheid4   ,m5ige51 die ,j]usalem     
bezo*t1 zal miss*i5 v]zuim5 te lett5 op 
de kun/ige wat]w]k51 die da> zijn en    

onze re*tmatige bewond]+ v]di551 omdat  
zij dagteek55 uit e5 tijd1 van welk5    
niem& z\ geloov51 dat m5 to5 re$s zoo op
 de hoogte 0 van de wat]b\wkunde en     
da>aan v]wante wet5s*app54 ,da>om w5s*  
ik hi] nog e5 en &] te v]tell5 van      
hetge5 wij da> op dit gebi$ zag54  ,to5 
wij op de ,tempelplaats rondw&eld51 tr( 
het re$s mijne a&a*t1 dat m5 op         
v]s*ill5de plaats5 mann5 zag1 die wat]  
putt5 met emm]s1 die #aj en #bj met]    
diep w]d5 nergelat54 ,hoewel het g$ur5de
 me] dan e5 half ja> niet _h g]eg5d1 0  
da> ond] d5 bodem1 op welk5 wij w&eld51 
to* ov]vlo$ig wat]4 ,dit v]s*ijnsel is  
te me] bevreemd5d1 wanne] m5 weet1 dat  
de ond]grond van d5 b]g ,moria uit l\t] 
kalkrots be/aat en v]eis*t e5e nad]e    
v]kl>+1 die mij aanleid+ geeft om e5 en 
&] m$e te deel5 omtr5t de wijze1 wa>op  
m5 ,j]usalem van wat] heeft voorzi54    
,het trok te all5 tijde 9 hooge mate de 
a&a*t1 dat de inwon]s d] /ad1 zelfs bij 
de langdurig/e beleg]+51 zooals bij die 
van ,kon+ ,,nebukadnez>1 die &]half ja> 

duurde1 wel ov] hong]snood1 ma> nimm]   
ov] gebrek aan wat] te klag5 hadd52     
t]wijl da>5teg5 de beleg]+sleg]s buit5  
de /ad van dor/ dreigd5 om te kom54 ,ook
 9 de dag5 d] krui/o*t5 w]d5 de         
kruisridd]s door e5 hevig5 dor/ geplaagd
 en moe/ het wat] ur5 v] gehaald en tot 
hoog5 prijs betaald word52 t]wijl m51 na
 de innem+ d] /ad door ,,godfri$ ,,van  
,,b\illon1 da>b9n5 ov]vlo$ig wat] vond4 
,het s*ijnt1 dat re$s ,,salomo bij de   
ophoog+ van het tempelplateau b$a*t     
gewee/ is op middel5 om de /ad1 die     
geheel op kalkrots is geb\wd1 van wat]  
te voorzi54 ,hij liet bij de ophoog+ van
 het t]re9 groote wat]res]voirs 9 de    
rots ui?\w5 ( metsel51 wa>9 het wat] van
 het dak van d5 tempel zi* v]zamelde4   
,dit wat] moe/ di55 voor de re9ig+ d]   
vat5 en d] g]e$s*app51 die bij d5 tempel
 ( d5 (f]di5/ 9 gebruik w>54 ,m5 is er 9
 geslaagd #ce dez] ci/]n5 ( reg5bakk5 te
 ond]zoek51 die deels nog 9 gebruik1 t5 
deele e*t] 9 onbruik zijn4 ,e5 da>van   
wordt de groote zee g5oemd1 omdat zij   

millio55 lit]s wat] kan bevatt54  ,to5  
de /ad zi* me] en me] uitbreidde en de  
behoefte aan wat] groot] w]d na>mate het
 aantal inwon]s v]me]d]de1 heeft m5 hi]9
 voorzi5 door e5e wat]leid+4 ,m5 h\dt   
dit voor het w]k van ,,salomo1 na> wi5  
de drie groote wat]res]voirs nabij      
,be?lehem1 twee ur5 t5 zuid5 van        
,j]usalem1 nog de ,salomo-vijv]s word5  
g5oemd4 ,e5 niet onbelangrijk a&eel 9   
dit w]k wordt aan ,kon+ ,,hiskia        
toegek5d1 wi5s naam nog v]bond5 is aan  
het zoog5oemde ,patri>*5-bad ( d5       
,hiskia-vijv]1 wa>van wij vroeg] meld+  
maakt54 ,deze vijv]1 die 9 de /ad is    
geleg51 is #gc met] lang en #dd met]    
bre$ en lag1 to5 wij er w>51 nag5oeg    
geheel droog4 ,hij wordt door e5        
afvo]kanaal gevuld uit d5               
,mamilla-vijv]1 die vijf m9ut5 buit5 de 
/ad ligt1 e5 wat]res]voir1 dat #hi met] 
lang1 #ei met] bre$ en #f met] diep en  
t5 deele gemetseld1 t5 deele 9 de rots  
is uitgeh\w54 ,m5 h\dt dez5 voor        
d5zelfd5 vijv]1 wa>bij de pr(eet        

,,jesaja ,kon+ ,,a*az ontmoette en die1 
omdat hij hoog] lag dan de &]e1 de      
opp]/e vijv] wordt g5oemd 7,jesaja      
,,vii3 #c74 ,aan dez5 vijv] _h ook het  
gesprek plaats tuss*5 ,,rabsake1 d5     
veldov]/e d] ,assyrirs1 en de afgezant5 
van ,kon+ ,,hiskia 7,jes4 ,,xxxvi3 #b74 
,deze ,mamilla-vijv]1 die tijd5s ons    
v]blijf te ,j]usalem geheel droog 01 w]d
 voorhe5 door de wat]leid+ van          
,be?lehem1 to5 deze nog 9 behoorlijk5   
/aat 01 voortdur5d van wat] voorzi54    
,van hi] uit liep het dan v]d] langs d5 
b]g ,sion na> d5 ,tempelb]g en door     
ond]a>ds*e kanal5 door de geheele /ad4  
,de drie ,salomo-vijv]s bij ,be?lehem   
vorm5 het eig5lijke middelpunt d]       
geheele wat]leid+4 ,twee toevo]kanal5   
uit nog zuidelijk] geleg5 dal5 br5g5 het
 wat] 9 deze res]voirs1 van welke twee  
&]e aquaduct5 het na> de /ad geleid54   
,deze ,salomo-vijv]s ligg5 teg5 de hell+
 van e5 b]g op #ej met]s af/& van elka>1
 de e5e telk5s #f met] hoog] dan de &]e1
 zoodat de e5e 9 de &]e kan leegloop54  

,de bov5/e is #aaf1 de midd5/e #abi en  
de b5$5vijv] #agg met] lang en #ae met] 
diep4 ,elk res]voir kan e5 pa> millio5  
vi]k4 met] wat] bevatt54  ,de e]/e      
toevo] van wat] s*ijnt uit vi] kun/ig   
aangelegde bronn5 te zijn v]kreg51 die 9
 de rots5 zijn uitgeh\w5 en zi* 9 de    
onmiddellijke nabijheid d] vijv]s       
bev9d54 ,to5 e*t] deze voorraad         
onvoldo5de 01 w]d5 twee kanal5 uit hoog]
 ligg5de dal5 aangelegd1 die h$5 nog de 
,salomo-vijv]s van wat] voorzi54 ,het   
e5e uit het bronrijke ,bis>dal is kort1 
ma> ze] kun/ig aangelegd2 het &]e1 dat  
veel lang] is1 komt uit het ,arrubdal en
 split/ zi* bij de bron 9 twee arm51 die
 te sam5 d5 eig5lijk5 ad] d] vijv]s     
vorm54 ,dit kanaal maakt op sommige     
plaats5 zulke bo*t51 dat e5 af/& van #be
 m9ut5 hemelbre$te e5 kanaall5gte van #c
 ur5 v]eis*te om zond] ko/b>e viaduct5  
op dezelfde hoogte te kunn5 blijv54     
,ev5e5s zijn er twee kanal51 die het    
wat] van deze res]voirs na> ,j]uzalem   
afvo]54 ,het e5e1 v]mo$elijk het oud/e1 

dat van d5 bov5/e v]ga>bak uitgaat1     
loopt bijna lijnre*t na> de /ad4 ,da>bij
 v]di5t v]meld te word51 dat dit wat] 9 
de nabijheid van het graf van ,,ra*el   
e]/ af en da>na w$] oploopt door        
opzettelijk da>toe v]va>digde /e55      
buiz51 wa>uit blijkt1 dat m5 de/ijds    
re$s k5nis droeg van de wett5 van d5    
hevel4 ,deze leid+1 die m5 tot nabij    
,j]uzalem kan volg51 liep ov] d5        
,we/elijk5 heuvel ,sion na> d5 tempel   
van ond] welks drempel ,,eze*i,l 9 zijne
 pr(etien 7,eze*4 ,,xlvii7 het wat] zag 
/room5 en aanwass5 tot e5 beek1 die het 
geheele l& besproeide4  ,e5 twe$e leid+1
 die nog 9 ha> geheel be/aat en volg5s  
bevoegde beoordeela>s van jong]5 datum  
is1 vo]de het wat] van alle drie vijv]s 
na> de /ad langs e5 kanaal t] l5gte van 
#g ur54 ,da> de af/& sle*ts #b ur5      
b$raagt1 w]d deze me]d]e l5gte          
v]oorzaakt door tal van kromm+51 die    
noodzakelijk w>5 t] v]mijd+ van         
viaduct54 ,zij v]e5igt zi* bij de /ad   
met het &]e kanaal4  ,het 0 natuurlijk  

e5 punt van langdurig ond]zoek om te    
bepal51 wie de ontw]p] en b\wmee/] dez] 
groots*e wat]w]k5 is gewee/4 ,volg5s e5e
 ov]lev]+1 v]mo$elijk gegrond op het    
woord ,pr$4 ,,ii3 #f3 ,ik maakte mij    
vijv]s van wat]501 w]d5 zij aan ,,salomo
 toeges*rev54 ,de wa>s*ijnlijkheid pleit
 voor deze bew]+1 omdat het oud/e kanaal
 9 v]b9d+ /aat met de v]ga>bakk5 op d5  
door ,,salomo aangelegd5 ,tempelb]g4 ,e5
 zijn] opvolg]s1 v]mo$elijk ,,hiskia1 z\
 dit w]k dan lat] v]bet]d hebb5 door d5 
aanleg van e5 nieuw aanvo]kanaal2 t]wijl
 m5 het twe$e me] ,oo/elijk geleg5      
afvo]kanaal h\dt voor het w]k van       
,,h]odes d5 ,groote4 ,hi]m$e /aat       
namelijk nog e5 zijkanaal 9 v]b9d+1 dat 
de spor5 draagt van ,rome9s*5 oorsprong 
en na> het ,h]odium loopt4 ,dit ,h]odium
 0 e5 bur*t met e5 lu/h( op d5          
,frank5b]g bij ,be?lehem1 wa>van nog e5 
rune be/aat4 ,aan d5 voet van dez5 b]g  
v9dt m5 e5 droogligg5d bass91 dat       
voorhe5 als vijv] g$i5d heeft1 t] l5gte 
van #gd en t] bre$te van #de met]4 ,m5  

ziet er duidelijk de ov]blijfsels e5]   
wat]leid+1 die van de ,salomo-vijv]s    
komt4 ,doordi5 ,,h]odes dus het wat]1   
dat voor zijn lu/h( di5de1 aan de /ad   
onttrok1 0 hij g5oodzaakt e5 twe$e      
kanaal aan te legg51 dat het wat]1      
hetwelk hij voor zijn doel niet van     
noode _h1 na> de /ad geleidde4  ,uit dit
 alles blijkt duidelijk1 dat het volk   
,isral 9 zijn tijd op het gebi$ van     
wat]b\wkunde niet a*t]/ond bij zijn     
nabur51 ma> vooral ook uit e5 w]k1 dat  
hi] nog bijzond]e v]meld+ v]di5t en 9   
hooge mate onze bewond]+ wekt4  ,zooals 
ik zeide1 0 m5 er re$s vroegtijdig op   
b$a*t om bij mogelijke beleg]+5 van     
,j]usalem het wat] aan d5 vij& te       
onttrekk5 en b9n5 de /ad te br5g54 ,nu  
is er e5 bron buit5 d5 voormalig5 oud5  
/adsmuur aan de ,z4-,o4-zijde d] /ad 9  
het ,kidrondal1 die de ,m>iabron heet4  
,zij ligt geheel v]s*ol5 9 de kalkrots4 
,e]/ daalt m5 langs e5 trap van #af tr$5
 af tot e5 gewelf en komt dan nog #ad   
tr$5 lag] tot het wat]bass91 dat e5     

l5gte van #c met] en e5e bre$te van #a  
met] heeft4 ,deze bron nu heeft m5 door 
e5 geheel 9 de rots5 uitgeh\w5          
ond]a>ds*5 tunnel1 die ond] d5          
voormalig5 /adsmuur doorliep1 v]bond5   
met d5 ,siloa-vijv]1 die b9n5 de oude   
/ad lag4 ,wel _h het re$s vaak de a&a*t 
getrokk51 dat het wat] zi* door dit     
kanaal op g]egelde tijd5 des w9t]s #c-e 
maal en des zom]s #b maal daags met     
kra*t 9 d5 vijv] uit/ortte1 ma> to* _h  
m5 het nooit gewaagd na> de oorzaak     
da>van e5 nauwkeurig ond]zoek 9 te      
/ell51 omdat dit nog al geva> oplev]de1 
doordi5 de tunnel op sommige plaats5 ze]
 nauw is4 ,lat] heeft m5 dit e*t] to*   
g$aan1--de aanleid+ da>toe zal ik /raks 
v]meld5--en to5 ontdekt1 dat deze zi*   
bij de bron v]heft tot de hoogte1 welke 
het wat] b]eikt1 wanne] het bass9 d]    
,m>iabron geheel gevuld is4 ,zoo        
dikwijls dit het geval is1 tre$t hi] dus
 de hevelwet 9 w]k+2 want zoodra1 de    
wat]/& 9 het bass9 zoo hoog is1 dat het 
wat] de bo*t van het kanaal b]eikt1     

/roomt het met kra*t door het kanaal1   
totdat het bass9 geheel l$ig is4 ,deze  
/]ke doorspoel+ moet di55 om e5e op/opp+
 9 het kanaal te voorkom51 e5e me?ode1  
die m5 ook nog bij &]e onbek5de kanal5 9
 de /ad s*ijnt toegepa/ te hebb54       
,somwijl5 to* hoort m5 het wat] 9 de    
diepte ond] d5 grond ruis*51 zond] d5   
loop d] kanal5 te k5n51 hetge5 e5 held] 
li*t w]pt op de bek5de int]polatie      
omtr5t de b]o]+ van het badwat] ,be!sda 
7,joh4 ,v3 #d74  ,tot e5 ond]zoek vond  
m5 aanleid+ door e5e ontdekk+1 die e5   
knaap 9 #ahhj de$ aan de op5+ van d5    
tunnel bij d5 vijv] van ,siloa4 ,e5 d]  
jong5s1 die da> speeld51 toevallig de   
zoon van d5 ,duits*5 +5ieur ,,s*ick1 die
 op het gebi$ d] oudheidkunde 9 ,pale/9a
 ze] groote v]di5/5 heeft1 zag da> teg5 
d5 w&1 ongeve] #h met] van d5 +ang van  
d5 tunnel1 op e5e gepolij/e vlakte van  
circa #fj cm4 e5ige /reepjes en re*t    
da>teg5ov] e5e nis voor e5 lamp4 ,bij e5
 nad] ond]zoek1 dat zijn vad] da>op     
in/elde1 bleek het e5e inscriptie te    

zijn van #f regels1 t5 deele onleesba>1 
ma> wa>van het leesb>e g$eelte ongeve]  
luidt als volgt3  444 de doorgrav+4 ,en 
deze 0 de ges*i$5is d] doorgrav+4 ,to5  
nog4444  444 d5 beitel van d5 e5 teg5ov]
 d5 &]4 ,en to5 m5 tot op #c ell5 elka> 
g5ad]d 0444 to5 riep de /em van d5 e55  
d5 &]5 toe1 want er 0444 7v]mo$elijk7   
wat] 9 de rots en aan d5 dag d] doorbor+
 sloeg5 de m9eurs de e5 teg5ov] d5 &]   
beitel op beitel en vloeid5  de wat]5   
van het uitgangspunt 9 d5 vijv] door e5 
kanaal van #abjj ell5 7#ecc met]7 en    
#ajj el 0 de rots hoog bov5 het ho(d d] 
m9eurs4  ,uit deze inscriptie bleek dus 
duidelijk1 dat de arbeid]s aan dez5     
tunnel gelijktijdig van beide zijd5 w>5 
begonn54 ,deze bijzond]heid spoorde de  
oudheidkundig5 aan t]/ond hi]omtr5t e5  
plaatselijk ond]zoek 9 te /ell5 en het  
kanaal door te kruip51 totdat m5 aan e5e
 plaats kwam1 wa> m5 aan de holt5 d]    
+$rev5 beitels ind]daad kon zi51 dat hi]
 de arbeid]s elka> hadd5 ontmoet4  ,welk
 e5e ond]nem+ dit w]k dus gewee/ is1 kan

 m5 zi* nauwelijks voor/ell54 ,to5 ik   
aan d5 +ang van het kanaal bij d5       
,siloa-vijv] /ond1 0 ik vol bewond]+    
voor d5 oudheidkundig5 ond]zoek]1 die de
 moeite niet ontzag om zi* door dat enge
 kanaal he5 te wr+5 van de e5e na> de   
&]e zijde1 t5 e9de dit g$5kwa>dige      
kun/w]k d] oudheid nauwkeurig te        
ond]zoek54  ,ma> wat is dit 9 v]gelijk+ 
met het moeitevolle w]k zelf1 dat het   
voorgesla*t zoovele eeuw5 gel$5 tot /&  
heeft gebra*t8  ,to5 voor e5ige j>5 de  
tunnel gemaakt w]d door d5 ,/4 ,go?>t   
voor d5 spoorweg1 die ,zwits]l& en      
,itali v]b9dt1 w]d er telk5s met zek]5  
ophef v]meld1 dat m5 dit w]k van twee   
zijd5 _h aangevang5 en elk&] 9 het midd5
 van d5 tunnel _h ontmoet4 ,m5 noemde   
dat to5 het wond] d] #ai;de eeuw2 m5    
/ond v]baasd1 m5 0 er ov] v]bij/]d6  ,en
 nu ontdekt m5 9 ,j]usalem1 dat m5 da>  
re$s eeuw5 voor onze ja>tell+ hetzelfde 
de$ en onwillekeurig komt ons e5 glimla*
 op de lipp51 als wij da>bij d5k5 aan de
 wijze opm]k+ van d5 nog zooveel oud]5  

,kon+ te ,j]usalem3 ,hetge5 er gewee/   
is1 hetzelve zal er zijn en hetge5 er   
g$aan is1 hetzelve zal er g$aan word52  
zoodat er niets nieuws is ond] de zon4  
,is er e5ig d+1 wa>van m5 z\ kunn5      
zegg53 ziet dat1 het is nieuw8 ,is het  
er niet al gewee/ 9 de eeuw51 die voor  
ons gewee/ zijn80 7,pr$4 ,i3 #i1 #aj74  
,,be?lehem4   ,welk e5 s*at van h]9n]+5 
zijn aan ,be?lehem v]bond56 ,behoef ik  
te zegg51 dat wij er me] dan e5maal e5  
bezoek bra*t54  ,de weg er he51 di5 m5  
p] rijtuig 9 e5 kle9 uur aflegt1 is op  
zi* zelf re$s 9 m5ig opzi*t belangrijk4 
,van de ,jaffapoort daalt hij af langs  
de ,zuidzijde d] /ad 9 het ,h9nomdal4   
,re*t teg5ov] ons ligt e5 geheel        
nieuw]wets* dorp2 het zijn de won+5 die 
,,montefiore /i*tte t5 behoeve van zijne
 ,joods*e gelo(sg5oot54 ,aan de &]e     
zijde van het dal /ijgt de weg langs    
,hakeldama wer omhoog en heeft m5 het   
uitzi*t op d5 ,we/elijk5 heuvel van     
,j]usalem4 ,e5ige rijzige cypress5 wijz5
 de plaats aan wa> het ,prote/ants*e    

k]kh( is1 al wa> ,,samuel ,,gobat       
begrav5 ligt1 wi5s naam onafs*eidelijk  
v]bond5 is aan de ges*i$5is van het     
,prote/antisme 9 ,j]usalem en ,pale/9a4 
,illu/ratie3 ,,ra*el',s ,,graf4  ,weldra
 volgt het /ation ,j]usalem van d5      
spoorweg na> ,jaffa2 da>a*t] ligg5 de   
huiz5 d] ,duits*e l&b\wkolonin1 door mij
 eld]s bes*rev54 ,de weg1 die ond] langs
 d5 ,olijfb]g uit het ,kidrondal komt   
v]e5igt zi* hi] met d5 onze4 ,l9ks van  
ons v]heft zi* de ,frank5b]g1 e5        
afgeknotte kegel1 wa>van de kru9        
kun/matig is geff5d1 wa>s*ijnlijk door  
,,h]odes d5 ,groote1 die er zi* e5      
zom]v]blijf inri*tte1 welks tu95 door   
e5e afzond]lijke leid+ van wat] w]d5    
voorzi5 uit de vijv]s van ,,salomo1 die 
wij hi]bov5 bes*rev5 hebb54 7bldz4      
#aej47  ,halfweg ,be?lehem g5iet5 wij1  
als wij ev5 uit/app5 en ons omke]51 van 
het s*oone uitzi*t op ,j]usalem1 dat de 
reizig]1 die van ,hebron ( ,be?lehem    
komt en zijn s*r$5 na> de ,gods/ad ri*t 
hi] van deze hoogte voor het e]/ voor   

zi* ziet4 ,volg5s de ov]lev]+ 0 dan ook 
hi] de plaats1 wa> wele] ,,abraham /ond1
 to5 de ,he] hem d5 b]g ,moria wees1 wa>
 hij zijn zoon ,,izaak zo (f]54  ,dan   
volgt het graf van ,,ra*el1 het e5ige   
monum5t 9 ,pale/9a1  datnog aan de ,jod5
 toebehoort4 ,het is e5 vi]kant /e55    
geb\w1 g$eeltelijk ov]wulfd en be/aat   
uit twee v]trekk51 wa>van het e5e de    
graftombe bevat1 wa>9 ,,ra*els gebe5te  
ru/4 ,welli*t begroev5 de inwon]s van   
,be?lehem uit piteit voor deze          
vroegge/orv5e mo$] e]tijds hun dood5 da>
 om he51 miss*i5 ook wel de k9d]51 die  
bij de geboorte van ,,jezus het sla*t(f]
 w]d5 van de wo$e van ,,h]odes1 zooals  
,,s*nell] v]ond]/elt 9 zijn bek5de boek 
ov] ,pale/9a4 ,da>9 zoekt hij e5 v]kl>+ 
van de v]vull+ d] pr(etie1 welke ,mat!us
 9 die gebeurt5is me5t te zi5 uit ,j]4  
,,xxxi3 #ae4 ,er is e5 /em gehoord 9    
,rama1 e5 klage e5 ze] bitt] gewe54     
,,ra*el we5t ov] h>e k9d]52 zij weig]t  
zi* te lat5 troo/51 omdat zij niet      
zijn40 ,hij v]ond]/elt1 na> het mij     

voorkomt t]e*t1 dat de ,evangeli/ da>bij
 g$a*t heeft aan dit graf1 wa>9 ,,ra*el 
treurt ov] d5 vroeg5 dood d] onnoozele  
k9d]51 die rondom ha> he5 begrav5 w]d5  
en dat hij da>bij tegelijk doelt op de  
h>tv]s*eur5de kla*t d] diep b$roefde    
mo$]s1 die werklonk ov] de b]g5 tot aan 
,rama1 da> g9ds 9 de v]te4  ,ev5 voorbij
 het graf van ,,ra*el split/ zi* de weg 
9 tween1 de e5e1 die re*t doorgaat      
geleidt na> ,hebron1 de &]e l9ks na>    
,be?lehem4 ,hi] op dez5 tweesprong komt 
ons de ges*i$5is voor d5 gee/ van de    
,wijz5 uit het ,oo/51 van wie wij lez51 
dat zij zi* v]heugd5 met groote vreugde1
 to5 zij teg5 het vall5 van d5 avond 9  
het ge/]nte1 dat da> prijkte bov5       
,be?lehem de /] zag51 die zij 9 het     
,oo/5 gezi5 hadd5 en die zooals         
,,s*nell] zoo s*oon bes*rijft1 da> elk5 
avond aan d5 hemel v]rij/4  ,ind]daad1  
wanne] m5 9 aanm]k+ neemt1 dat 9 de     
ligg+ ( ri*t+ d] groote v]ke]sweg5      
sle*ts zeld5 e5e v]&]+ komt1 dan is er 9
 ,pale/9a /ellig ge5 weg zoo rijk aan   

hi/oris*e h]9n]+5 als die van ,j]usalem 
na> ,be?lehem4 ,hetzelfde /el ik mij ook
 voor van de veld5 rondom ,be?lehem1 die
 na> ik v]mo$ we9ig zull5 v]s*ill5 van  
die 9 vroeg] dag54 ,het zijn veld5 met  
boom5 beplant1 me]5deels wijnga>d51 met 
e5 /e55 hut voor d5 wijnga>d5i] 9 het   
midd51 hi] en da> afgewisseld door      
olijv51 citro55 en vijgeboom51 die met  
hun v]s*ill5d gro5 aan het l&s*ap 9     
ond]s*eid+ van eld]s e5 ze] welv>5d     
k>akt] gev54 ,dit is e*t] e5e uitzond]+1
 die ons niet bevreemdt1 omdat wij wet51
 dat de geheele bevolk+ van ,be?s*ala1  
dat re*ts van ons ligt te midd5 van     
beb\wde veld5 en akk]s1 uitsluit5d      
,*ri/elijk is2 t]wijl ,be?lehem op #hjjj
 ziel5 sle*ts #bfj ,mohamm$an5 telt4    
,het ,*ri/elijk k>akt] dez] dorp5 valt  
ook nog 9 &]e opzi*t5 9 het oog4 ,ov]al 
ziet m5 de nijv]e bevolk+ aan het w]k en
 de geleg5h$5 zijn vele1 wa> m5 e5      
kun/ig uit ,olijv5h\t ( pa>l5mo] gesn$5 
voorw]p kan koop5 als a&5k5 aan         
,be?lehem4  ,ma> het mee/ komt het      

,*ri/elijk k>akt] d] bevolk+ uit 9 de   
kle$+ d] vr\w51 die hi] ov]al ongeslui]d
 op /raat loop54 ,welk e5e gans* &]e    
v]s*ijn+ is zij als die somb]e ge/alte1 
die ik vroeg] bes*reef1 geheel 9 het    
zw>t gehuld en v]borg5 a*t] e5 dito     
slui]1 zoodat zij aan e5 lev5de mummie  
de$ d5k54 ,het aangezi*t d] ,be?lehems*e
 vr\w is geheel vrij en de slui]1 die   
enkel di5t om het /( aftew]51 hangt 9   
bre$e plooi5 van d5 cyl9d]vormig5 ho$1  
wa>aan hij is va/gemaakt1 ov] de s*\d]s 
he54 ,sno]5 van g\d5 en zilv]5 p5n+5    
tooi5 ha> ho$1 hals en bor/ en het jak  
is v]si]d met all]lei figur51 die er met
 g\d en zilv]draad smaakvol op zijn     
ge/ikt4 ,dit alles maakt de vr\w te     
,be?lehem tot e5e aantrekkelijke        
v]s*ijn+1 op wi] vroolijk aangezi*t te  
lez5 /aat dat zij gelukkig] is dan h>e  
,mohamm$aans*e zu/]1 vooral wanne] m5   
ha> omr+d ziet van h>e k9d]51 die om ha>
 he5 spel54 ,zoo zag5 wij ze zitt5 op de
 v]&a van het ,prote/ants*e wee%uis1 dat
 jui/ w]d +ewijd en da> ond] e5e1 die   

ind]daad opvall5d s*oon 01 e5e rijzige  
ge/alte met e5 geheel ,grieks* type en  
to* zoo naief k9d]lijk1 dat to5 zij     
bem]kte1 dat ik h>e s*oone sno]5        
bewond]de1 die om ha> hals en bor/ h+51 
zij ze aan/onds voor mij voor d5 dag    
haalde4  ,de plaats1 wa> de ,he] w]d    
gebor5 en die natuurlijk elke vreemdel+ 
bezoekt1 bev9dt zi* ond] de k]k1 die na>
 de mo$] des ,he]51 de ,m>iak]k heet4   
,het is e5 ze] e5v\dig geb\w4 ,de       
voorgevel be/aat uit e5 hoog51 vlakk5   
muur1 wa>9 e5 nauw1 laag deurtje is1 dat
 toegang v]le5t tot het voorportaal en  
met opzet zoo kle9 is t5 e9de de        
bezitt]s gemakkelijk 9 de geleg5heid te 
/ell5 hun heiligdom teg5 e5 vij&ig5     
aanval te bes*]m54 ,door e5 twe$e deur  
tre$t m5 het s*ip d] k]k b9n51 wa> m5   
nog de spor5 ziet van mozaek op d5 vlo]1
 van s*ild]w]k teg5 d5 w& en van        
v]guldsel en kleur5 aan de h\t5 bekapp+1
 die alle nog ov]blijfsel5 zijn van     
voormalige pra*t4  ,veel s*oon] is de   
,ka?>ijn5 k]k1 die er teg5 aan /aat en  

het eig5dom is d] ,franciscan]s en wa>9 
jui/ e5 godsdi5/oef5+ 01 die op ons door
 zijn e5v\d e5 treff5d5 indruk maakte4  
,bij het koor zat de gee/elijke1 iets   
hoog] dan het publiek1 dat 9 het ruim op
 ,oo/]s*e wijze op d5 vlo] 0 gezet5 met 
de be55 gekrui/ ond] het li*aam4 ,het 0 
e5 a>dig taf]eel1 die bonte s*>e da>    
e]bi$ig en a&a*tig te zi5 lui/]5 na>    
hetge5 de voorgang] v]telde4 ,voor ons 0
 hetge5 hij zeide natuurlijk            
onv]/aanba>1 ma> to* 0 er iets bijzond] 
/i*telijks 9 de e5v\dige v]kondig+ van  
het ,woord des lev5s1 jui/ hi] 9        
,be?lehem1 wa> dat ,woord het e]/ w]d   
gehoord4 ,op mij al?ans maakte dat      
geheele tooneel veel me] indruk dan de  
aans*\w+ d] geboortegrot zelve4  ,deze  
grot bev9dt zi*1 zooals ik re$s zeide1  
ond] de ,m>iak]k e5ige trapp5 ond] d5   
began5 grond4 ,er behoort ind]daad e5e  
rijke v]beeld+ toe om zi* voor te /ell51
 dat deze grot1 die d5 vorm heeft van e5
 half kruis1 wa>van de op/& #aj en elk  
d] zij>m5 #e met] lang zijn1 e5maal de  

/al z\ gewee/ zijn1 9 welke de kribbe   
/ond1 wa>9 het ,k9deke w]d ne]gelegd1   
omdat er ge5 plaats voor 0 9 de h]b]g4  
,do* ik heb mij e5maal voorg5om5 mij te 
on?\d5 van all]lei op- en aanm]k+5 op   
zoog5oemde heilige plaats51 die mij vaak
 9 boek5 van &]5 erg]d51 vooral wanne]  
zij dan nog gepa>d g+5 met e5 toon van  
voornaam m$el$5 met die domme m5s*51 die
 m5 da> ziet n$]kniel5 en aanbidd54 ,ze]
 zek]1 er is 9 de bijgeloovige ov]s*att+
 di] heilige plaats5 veel dat ons h9d]t 
en soms erg]t1 en m5 kan haa/ e5 glimla*
 niet ond]drukk51 wanne] m5 9 die grot  
e5e op5+ ziet 9 d5 vlo]1 bekle$ met e5  
zilv]5 /]1 wa>voor de m5s*5 n$]kniel51  
omdat op die plek de /]1 die d5 ,wijz5  
uit het ,oo/5 d5 weg na> ,be?lehem wees1
 9 de a>de zonk6  ,en to*1 getuigt die  
/ille v]e]+ niet van e5 k9d]lijk gelo(8 
,zijn er niet ond] die e5v\dig51 die    
door hun gelo( m5ig5 wijze en v]/&ige   
bes*am51 die als zij 9 ,be?lehem kom5   
zi* miss*i5 9 het geheel niet tot bidd5 
ge/emd gevoel54 ,voorzek] e5 geb$ 9 gee/

 en 9 wa>heid /aat hoog] dan e51 dat nog
 aan e5 bepaalde plaats is gebond54     
,do*1 wanne] wij het gesprek lez5 van d5
 ,he] met de ,sam>itaans*e vr\w ov] dat 
ond]w]p1 dan blijkt da>uit to* niet1 dat
 ,hij het laat/e v]a*t1 ma> veele]      
bes*\wt als iets dat van voorbijga&5 a>d
 is4  ,mog5 er ook ond] die pelgrims1   
die opgaan na> ,be?lehem om te aanbidd5 
vel5 zijn1 die wa>de he*t5 aan deze     
bepaalde plaats1 dan getuigt dat to* van
 e5 gelo( aan het groote heilsfeit d]   
m5s*word+ van d5 ,zoon van ,god1 dat hi]
 e5maal plaats greep en het geb$ zelf   
van de bege]te om de beteek5is van het  
wond] d] vlees*word+ des ,woords te mog5
 erv>5 aan het eig5 h>t4  ,die ,be?lehem
 9 dat gelo( en met die bege]te bezoekt 
zal gevoel51 dat hij er tot /ille       
aanbidd+ wordt ge/emd en ond] di5 indruk
 dankba> zijn voor hetge5 hij hi] mag   
aans*\w54     ,,de ,,olijfb]g4   ,het 0 
/ellig m5ige51 die het ,heilige ,l&     
bezo*t en vooral die plaats51 wa>aan de 
e5e ( &]e gewijde h]9n]+ aan het lev5   

des ,he]5 v]bond5 is1 tot e5 groote     
teleur/ell+1 dat er omtr5t de jui/heid  
da>van zoo we9ig met zek]heid te zegg5  
valt4 ,dit geldt van ,be?lehem1 wa> de  
,heil& gebor5 en van ,naz>e?1 wa> ,hij  
opgevo$ w]d2 het geldt van d5 h( van    
,ge?semane en zelfs van d5 ,olijfb]g1   
van de plaats1 wa> ,hij opvo] t5 ,hemel4
  ,de weg na> d5 ,olijfb]g gaat langs d5
 h( van ,ge?semane en snijdt di5 9 twee 
helft51 wa>van de e5e be/aat uit e5     
vi]kant5 bloemh( met e5ige oude         
olijfboom51 de &]e 9 e5 grot1 9 welk5 de
 ,he] bad4 ,wanne] nu de v]ond]/ell+    
jui/ is1 die ik uitte omtr5t d5 weg na> 
,be?lehem1 dat oude weg5 hoog/ zeld5    
v]legd word5 en dit ook van dez5 weg    
geldt1 dan is de wa>s*ijnlijkheid g]+1  
dat wij 9 d5 teg5woordig5 h( van        
,ge?semane op de plaats zijn1 wa> de    
,he] d5 laat/5 avond zijns lev5s        
doorbra*t4 ,imm]s1 deze weg s*eidde dan 
de plaats wa> ,hij bad geheel af van d5 
+ang1 di5 de discipel5 moe/5 bewak54    
,mij moet ik zegg5 0 de ontdekk+1 dat   

,ge?semane onmogelijk hi] kan geleg5    
hebb5 ge5 teleur/ell+1 want ond] al     
hetge5 ik te ,j]usalem zag maakte niets 
op mij zoo we9ig indruk als deze h(4    
,het is e5 vi]kante tu91 +eslot5 door e5
 hoog5 muur en door e5 kruispad 9 vi]   
gelijke helft5 v]deeld1 elk met         
regelmatige bloemb$d51 wa>op a/]s1      
z9ias1 immortell5 en &]e bloem5 gekweekt
 word5 door e5 monnik1 die ze gretig    
teg5 e5 geld/ukje ruilt4  ,ongetwijfeld 
heeft hi] erg5s teg5 de hell+ van d5    
,olijfb]g1 die geheel met boom5 beplant 
0 e5 olijv5ga>d geleg51 wa> de ,he]     
gewoon 0 zi* af te zond]5 tot het geb$1 
ma> wa> dat gewee/ is1 laat zi*         
onmogelijk met zek]heid bepal51 ev5m9   
als op d5 ,olijfb]g de plaats ,zijn]    
,hemelva>t4  ,deze b]g is de voortzett+ 
van d5 ,scopus1 die de /ad t5 ,noord5   
begr5/ en vormt e5 bre$e b]grug1 die ha>
 t5 ,oo/5 9 e5 halv5 cirkel insluit4 ,de
 ,olijfb]g zelf heeft drie hoogt54 ,op  
e5 dez] wij/ m5 de plaats aan1 wa> de   
,he] /ond1 to5 ,hij opvo] t5 ,hemel en  

e5 wolk ,hem voor de oog5 zijn]         
discipel5 wegnam4 ,en wa>op grondde m5  
de bew]+1 dat dit hi] ges*i$de8 ,zo[a>1 
op e5 afdruk van zijn voet/ap 9 de rots1
 die m5 ons laat zi5 9 de               
,hemelva>tskapel1 e5 al te doorzi*tige  
teg5hang] van d5 h&greep op de heilige  
rots 9 de ,om>moskee van d5 engel       
,,gabri,l1 die deze es-,sa*ra teg5hield1
 to5 hij ,,mohamm$ wilde volg5 bij zijn 
hemelva>t6  ,gelukkig1 dat er hoog]e    
a&o5+5 en v]hev5] indrukk5 zijn1 die zi*
 van ons mee/] mak51 wanne] wij d5      
,olijfb]g be/ijg54 ,want1 al v9d5 wij   
hi] n]g5s e5 zi*tba> spoor1 dat ons aan 
d5 ,he] h]9n]t1 wij g$5k5 hi] hoe ,hij  
met de ,zijn5 voor het laat/ dez5 weg   
aflegde1 to5 ,hij d5 b]g d] ,hemelva>t  
be/eeg4 ,wij d5k5 aan dat ,j]usalem1 dat
 da> a*t] ons ligt1 dat ,hem _h misk5d  
en v]worp54 ,wij d5k5 aan dat sm>telijk 
lijd51 dat ,hem da> 0 aang$aan en nu    
voor go$ a*t] ,hem lag4 ,wij d5k5 aan   
dat alles wat ,hij le$ om e5 v]lor5     
m5s*heid te v]loss5 van het v]d]f en te 

v]zo55 met ,god4 ,wij d5k5 aan al wat   
,hij de$ om ons d5 weg t5 ,hemel te     
ban54 ,dat alles 0 ?ans volbra*t en de  
ure aangebrok51 wa>9 ,zijn              
hoogeprie/]lijk geb$ zo word5 v]hoord1  
de ure wa>9 ,hij de he]lijkheid zo      
h]nem51 die ,hij bij d5 ,vad] _h e] de  
w]eld 04 ,kon het &]s ( deze g$a*t5     
moe/5 ons als van zelf voor d5 gee/     
kom51 t]wijl wij dez5 b]g be/eg51       
welli*t langs di5zelfd5 weg als ,hij    
wele]4  ,na>mate m5 hoog] komt v]ruimt  
zi* de gezi*tskr+1 totdat m5 e9delijk na
 e5 halfuur d5 top heeft b]eikt1 van    
welk5 m5 het volle uitzi*t g5iet ov] de 
/ad1 die da> voor ons ligt en het       
b]ga*tig l&s*ap er om he54  ,voor onze  
voet5 breidt zi* het bre$e ,kidrondal   
uit4 ,re*t teg5ov] ons ligt ,j]usalem1  
met de voormalige ,tempelplaats op d5   
voorgrond4 ,wa> e5maal de s*oone geb\w5 
/ond5 van d5 tempel1 rij/ ?ans het      
/atige koepeldak d] ,om>moskee t5 hemel4
 ,da>a*t] ontplooit zi* voor onz5 blik  
de gans*e /ad met al de slanke m9>ets d]

 talrijke mosken1 wa>tuss*5 de bre$e    
tor5 d] ,prote/ants*e k]k e5 go$ figuur 
maakt4 ,/]k werkaat/ het glanz5d li*t d]
 felle zonne/ral5 teg5 het held]wit d]  
blanke mur51 die de vunzige1 dompige    
/rat5 v]b]g51 die de /ad doorkruis54    
,van hi] uit is alles wit1 alles re91   
alles held]1 alles li*t2 van hi] uit is 
,j]usalem op ha> s*oon/ en de indruk1   
di5 dit uitzi*t van d5 ,olijfb]g op ons 
maakt blijft dan ook onv]getelijk4      
,illu/ratie3 ,,j]usalem ,,van ,,d5      
,,olijfb]g4  ,rondom ha> he51 teg5 de   
b]g51 die ha> insluit51 zi5 wij ov]al   
geb\w5 en /i*t+5 d] liefdadigheid1 die  
de ,*ri/55 hi] 9 het lev5 riep54 ,hi] de
 huiz5 d] ,duits*e koloni/52 da> ,tali?a
 ,kmi en het ,syris*e ,wee%uis1 de      
bek5de toevlu*tsoord5 voor meisjes en   
jong5s2 g9ds het groote hospitaal voor  
krank5 en het ,asyl voor melaats*52     
voorts tal van pelgrim%uiz5 van         
,duits*51 ,frans*5 en ,russ51 die als e5
 groot leg] de /ad omr+51 als( zij door 
de ma*t d] liefde ha> wild5 v]ov]5 voor 

,hem1 die ,liefde is en di5 zij all5    
belijd5 als d5 ,heil& en ,zaligmak] d]  
w]eld4 ,zond] zi* hunn] belijd5is te    
s*am51 /ell5 zij ha> e*t] niet op d5    
voorgrond2 het is als( zij zi* hi] all5 
getooid hebb5 9 het kle$ d] di55de      
liefde als de b& d] volmaak!id1 die h5  
sam5 v]b9dt4 ,zij ligg5 da> als /ille   
getuig5 van de ontf]m5de liefde en tr\w 
van ,hem1 die bij zijn laat/e afs*eid   
aan de ,zijn5 beval te beg9n5 van       
,j]usalem04  ,ja1 wanne] wij hi] /aan op
 di5 ,olijfb]g en wij zi5 die eeuw5\de  
/ad da> voor ons ligg5 en het e5ig      
panorama1 dat zi* hi] voor ons oog      
ontrolt1 dan kom5 ons onwillekeurig die 
oog5blikk5 voor d5 gee/1 to5 de ,he] hi]
 ook /ond met zijne discipel51 die ,hem 
wez5 op die s*oone geb\w5 en ,hij het   
aan/a&e oordeel ov] dat ,j]usalem en het
 toekom/ig g]i*t ov] gans* de w]eld1 die
 hi] voor hem lag1 aankondigde2 ma>     
tegelijk komt ons ook dat ma*tige       
z5d+sbevel 9 g$a*te1 dat ,hij hi] d5    
,zijn5 gaf1 to5 ,hij zeide3 gaat dan    

h551 ond]wij/ al de volk51 dezelve      
doop5de 9 d5 naam des ,vad]s1 des ,zoons
 en des ,heilig5 ,gee/es2 le]5de h5     
ond]h\d5 alles1 wat ,ik u gebod5 heb04  
,ja wij gevoel5 het1 hi]1 wa> m5 zoo    
hoog /aat en zoo v]re ziet1 hi] moet5 ze
 gesprok5 zijn1 die v]reik5de woord51   
die de e9de d] a>de omvatt54 ,van hi]   
moe/5 ze uitgaan1 die e5v\dige mann51   
van dez5 b]g1 van welk5 de to5 bek5de   
w]eld aan hun voet5 lag om ha> te       
ov]w9n5 door de kra*t van hun gelo( 9   
,hem1 di5 zij hi] hadd5 aans*\wd 9      
,zijne he]lijkheid4  ,helaas1 dat       
ond]l+e naijv] en m5igvuldige v]deeldh$5
 9 v]loop van tijd5 de ,zijn5 zooze]    
hebb5 v]te]d1 dat zij ma*teloos w>5 om  
de w]eld voor ,hem te w9n54 ,hoe        
dikwijls 0 en is ,j]usalem da>van nog   
getuige4 ,ook nu is voor ha> het v]s*il 
9 belijd5is nog ma> al te ze] e5        
beletsel om zi* te buig5 voor h>5 e5ig5 
,kon+4 ,hoe he]lijk z\ het wez51 wanne] 
dat &]s w>e1 wanne] de ,*ri/551 die da> 
9 en om ,j]usalem won5 n w>5 9 hetzelfde

 gelo(1 wanne] dat ,j]usalem1 zooals het
 hi] voor ons ligt het beeld t]uggaf van
 hetge5 het 9 wa>heid moe/ wez56  ,het  
valt ons moeielijk om van dez5 plek te  
s*eid51 vanwa> wij ,j]usalem op zijn    
s*oon/ voor ons zi54 ,z z\d5 wij het    
ga>ne 9 onze h]9n]+ bew>54 ,do* wij     
moet5 d5 b]g wer af en t]ugke]5 tot de  
w]kelijkheid2 ma> voor dat wij dit do51 
word5 wij nog e5s h]9n]d aan de         
oorspronkelijke e5heid van het          
,*ri/elijk gelo( 9 twee kapell51 die wij
 b9n5tr$54 ,de e5e is de ,onze ,vad]    
kapel1 9 #ahfh ge/i*t en zoo g5oemd1    
omdat aan de vi] zijw&5 het ,geb$ des   
,he]5 9 #cb tal5 ges*rev5 /aat2 de &]e  
is aan de g$a*t5is d] #ab ,apo/el5      
gewijd1 die hi]1 voordat zij uit elk&]  
g+5 de bek5de ,,xii artikel5 des        
,*ri/elijk5 gelo(s z\d5 opge/eld hebb54 
,m5 ziet hun beelt5is aan d5 w& met het 
artikel hunn] belijd5is er ond]4  ,is   
het ge5 treff5de g$a*te1 die beide      
=muli]5 van e5igheid1 die de uitdrukk+  
zijn d] geme5s*appelijke gelo(sbelijd5is

 all] ,*ri/elijke k]k5 op a>de1 jui/ hi]
 bov5 op dez5 ,olijfb]g met /al5 /ift 9 
/e5 te zi5 v]eeuwigd4 ,h]9n]5 zij niet  
aan d5 geme5s*appelijk5 oorsprong van   
ons all] gelo( en aan de geme5s*ap d]   
geloovig5 all] natin1 l&5 en tong54     
,zijn ze niet tegelijk ook e5e pr(etie  
e5] he]lijke toekom/1 wa>9 alle volk]5  
zull5 in/emm5 met e5zelfde belijd5is en 
zi* met ons zull5 v]e5ig5 9 e5          
geme5s*appelijk geb$ tot d5zelfd5 ,vad]4
 ,zijn die #cb tal51 wa>9 dat geb$ voor 
#cj j>5 w]d opge/eld s$]t niet re$s me] 
dan #djj geword54  ,ne51 wij dal5 d5    
,olijfb]g niet af zond] v]/]kt te zijn 9
 het gelo(1 dat het ma*tsbevel dat de   
,kon+ d] a>de hi] tot de ,zijn5 sprak   
zijn5 loop zal volbr5g5 ov] gans* het   
w]eldrond en all5 e5maal zull5 toe/room5
 tot d5 b]g zijn] he]lijkheid4 ,dan zal 
ook ,j]usalem ,hem huldig5 als zijn5    
,he]4 ,dat ,j]usalem zal s*oon] zijn dan
 het teg5woordige1 ma> to* niet 9       
v]gelijk+ kom5 met het ,j]usalem1 dat   
bov5 is en e5maal het a>ds*e zal        

v]vang51 en wa>9 all5 v]e5igd zull5     
word51 die d5 ,*ri/us erk5d5 als hunn5  
,he] en ,hem zull5 aanbidd5 als d5 ,kon+
 d] e]e1 ,wi5 zij de he]lijkheid 9      
eeuwigheid4  ,illu/ratie3 ,,pale/9a  ,de
 roode lijn wij/ de reis r\te aan4      
,,inh\d3                                
,,bladz4   ,cor9!                       
#a   ,a!ne                              
#h   ,alex&ri                           
#ae   ,caro                             
#bb   ,port-,sad en ,beyroet            
#cg   ,balbek                           
#dd   ,damascus                         
#eb   ,e5 woe/ijnreis                   
#fa   ,het me] van ,g5nes>e?            
#gc   ,het ,turks* ,be/uur              
#hb   ,naz>e?                           
#hi   ,sam>ia                           
#if   ,nabulus                          
#ajb   ,j]i*o en de ,doode ,zee         
#aad   ,de heiligdomm5 van het          
teg5woordige ,j]usalem      #abb   ,de  
oude /ad en h>e grav5                   
#acd   ,de wat]w]k5 d] oudheid          

#ade   ,be?lehem                        
#aef   ,de ,olijfb]g                    
#afe         ,ka>t van ,pale/9a4        
----------------------------------------
----------------                        
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de volg5de correcties zijn 9 de tek/   
aangebra*t3                             
,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37         
,b3 het ,doorgang%uis te ,ho5d]loo1     
,c3 het ,doorgang%uis te ,ho5d]loo1     
,b3 zelfs dat ,paulus 9 zijn tijd       
,c3 zelfs dat ,,paulus 9 zijn tijd      
,b3 dat wele] ,paulus tr( en            
,c3 dat wele] ,,paulus tr( en           
,b3 ri*t dan ook elk vreemdel+1         
,c3 ri*t dan ook elke vreemdel+1        
,b3 heiligdomm5 e]/ bij- maan- en       
,c3 heiligdomm5 e]/ bij maan- en        
,b3 pr$ik+ van ,paulus4 ,zijn woord     
,c3 pr$ik+ van ,,paulus4 ,zijn woord    
,b3 de ma*t di] ,mog5h$5 te             
,c3 de ma*t di] ,mog5dh$5 te            
,b3 welke de ,apo/el ,paulus 9 zijn     
,c3 welke de ,apo/el ,,paulus 9 zijn    

,b3 9 en om ,alexadri te zi5 is1        
,c3 9 en om ,alex&ri te zi5 is1         
,b3 ,,cairo4                            
,c3 ,,ca,,ro4                           
,b3 vi]kante put1 t]diepte v5 #hf       
,c3 vi]kante put1 t]diepte van #hf      
,b3 ond] welke ,m>ia tijd5s ha>         
,c3 ond] welke ,,m>ia tijd5s ha>        
,b3 volg5s b]ek5ng #ajj4jjj m5s*5       
,c3 volg5s b]ek5+ #ajj4jjj m5s*5        
,b3 dat e5maal 9 et ,oo/5 daagde1       
,c3 dat e5maal 9 het ,oo/5 daagde1      
,b3 ,,port-,,said ,,en ,,beyroet4       
,c3 ,,port-,,sa,d ,,en ,,beyroet4       
,b3 erg5is wekte1 wa> m5                
,c3 erg]nis wekte1 wa> m5               
,b3 ,balbek br5g5                       
,c3 ,balbek br5g54                      
,b3 op d5 b]g ,k>mel 7#a ,kon4 ,,xviii7 
,c3 op d5 b]g ,k>mel 7#a ,kon4 ,,xviii74
                      ,b3 ,,de          
,,zonnetempel ,,te ,,baalbek4           
,c3 ,,de ,,zonnetempel ,,te ,,ba,,lbek4 
,b3 ,,naaman de ,syrir                  
,c3 ,,na,,man de ,syrir                 

,b3 huis1 wa>9 ,,na,,man de ,syri] z\   
,c3 huis1 wa>9 ,,na,,man de ,syrir z\   
,b3 gro5 geboomte omzoont de /ad1 die   
,c3 gro5 geboomte omzoomt de /ad1 die   
,b3 dat deze ,b$\95 to5 hun bee/5       
,c3 dat deze ,b$\n5 to5 hun bee/5       
,b3 oog5 snijdt m5 zijn h&52            
,c3 oog5 snijdt met zijn h&52           
,b3 0 het pa>drijd5 vooral voor         
,c3 0 het pa>drijd51 vooral voor        
,b3 en flui/]5de ons ,*ri/551           
,c3 en flui/]de ons ,*ri/551            
,b3 k9d]moord te ,betlehem74 ,,abraham1 
die                  ,c3 k9d]moord te   
,be?lehem74 ,,abraham1 die              
,b3 ,,het ,,me] ,,van ,,g5es>e?4        
,c3 ,,het ,,me] ,,van ,,g5nes>e?4       
,b3 #fb grad5 ,celcius w>mte en         
,c3 #fb grad5 ,celsius w>mte en         
,b3 l&d5 aan e5 ,fransciscan] kloo/]1   
,c3 l&d5 aan e5 ,franciscan] kloo/]1    
,b3 ,jezus w]d g5ez54                   
,c3 ,,jezus w]d g5ez54                  
,b3 ja> 7#ai ,oct471 wa*t5 wij          
,c3 ja> 7#ai ,oct471 wa*tt5 wij         

,b3 dat de discipel5 het net niet me]   
,c3 dat de discipel5 het net niet me]   
,b3 ,galilea ov] ,cana na> ,naz]e?4     
,c3 ,galilea ov] ,cana na> ,naz>e?4     
,b3 teg5 hoog5 o]s e5 nieuwe munt       
,c3 teg5 hoog5 ko]s e5 nieuwe munt      
,b3 to* is het hi] 9- m5ig              
,c3 to* is het hi] 9 m5ig               
,b3 ,zijn e]/e teek5 de$1 7,joh         
,c3 ,zijn e]/e teek5 de$1 7,joh4        
,b3 is de bron 9 de b5e d5 /ad1 wa>     
,c3 is de bron 9 de b5$5 /ad1 wa>       
,b3 dat d] ,fransciscan]s mag e5 si]aad 
,c3 dat d] ,franciscan]s mag e5 si]aad  
,b3 toov]es1 die ,saul raadpleegde      
,c3 toov]es1 die ,,saul raadpleegde     
,b3 geh\d5 te ,samur ond] e5ige pra*tige
                ,c3 geh\d5 te ,sanur    
ond] e5ige pra*tige                ,b3  
v]z5g5de sirokko d] woe/ijn4 ,zelfs     
,c3 v]z5g5de ,sirokko d] woe/ijn4 ,zelfs
                 ,b3 vijf boek5 van     
,mozes4 ,driemaal 's                    
,c3 vijf boek5 van ,,mozes4 ,driemaal 's
                      ,b3 de pr(eet     

,elisa het wat]1                        
,c3 de pr(eet ,,elisa het wat]1         
,b3 vraag ( ,gotgo?a hi] kan            
,c3 vraag ( ,golgo?a hi] kan            
,b3 dankda> voor1 want1 na>             
,c3 dankba> voor1 want1 na>             
,b3 de pra*tige a*t hoekige ,om>-moskee1
                  ,c3 de pra*tige       
a*?oekige ,om>-moskee1                  
,b3 ,hond]duiz5d5 m&5 met pu9           
,c3 ,hond]dduiz5d5 m&5 met pu9          
,b3 ,,hi]onymus te ,betlehem 0 geheel   
,c3 ,,hi]onymus te ,be?lehem 0 geheel   
,b3 aan het zoogoemde ,patri>*5-bad (   
,c3 aan het zoog5oemde ,patri>*5-bad (  
,b3 van ,kon+ ,,hiskia 7,jes ,,xxxvi3   
,c3 van ,kon+ ,,hiskia 7,jes4 ,,xxxvi3  
,b3 des zom]s #b maal-daags met kra*t   
,c3 des zom]s #b maal daags met kra*t   
,b3 is geeff5d1 wa>s*ijnlijk door       
,,h]odes                ,c3 is geff5d1  
wa>s*ijnlijk door ,,h]odes              
,b3 bes*rev5 hebb54 7bldz #aej47        
,c3 bes*rev5 hebb54 7bldz4 #aej47       
,b3 graf van ,,ra*el het e5ige monum5t  

,c3 graf van ,,ra*el1 het e5ige monum5t 
,b3 van ,,ra*el spli/ zi* de            
,c3 van ,,ra*el split/ zi* de           
,b3 de &]e l9ks na> ,be!hem4            
,c3 de &]e l9ks na> ,be?lehem4          
,b3 eig5dom is d] ,fransciscan]s en wa>9
                ,c3 eig5dom is d]       
,franciscan]s en wa>9                   
,b3 hij ,,moham$ wilde volg5 bij        
,c3 hij ,,mohamm$ wilde volg5 bij       
,b3 d5 gee/ kom51 t] wijl wij           
,c3 d5 gee/ kom51 t]wijl wij            
,b3 ,port ,said en ,beyroet             
,c3 ,port-,sad en ,beyroet              
,b3 ,baalbek                            
,c3 ,balbek                             
----------------------------------------
----------------