----------------------------------------
------------------------                
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de tek/ 9 dit be/& wordt we]gegev5 9 de
 orig9ele1         v]\d]de spell+4 ,er  
is ge5 pog+ g$aan de tek/ te            
mod]nis]54                              
,ov]duidelijke druk- en spelf\t5 9 het  
orig9eel zijn           gecorrige]d4    
,v>iaties 9 spell+ zijn beh\d53         
met_/zond]      acc5t1 met_/zond]       
koppeltek51 met_/zond] tuss5-s en       
ph_/f-v]s*ill54                         
,aan het e9d van dit e-boek volgt e5    
ov]zi*t van de             aangebra*te  
correcties4                             
,bladzijde-numm]+ is v]wijd]d4          
,afgebrok5 woord5 aan het      e9de van 
de regel zijn /ilzwijg5d h]/eld4        
,voetnot5 zijn h]numm]d en v]plaat/ na> 
het e9d van de       bijbehor5de al9ea4 
,9 het orig9eel cursieve tek/ is        
we]gegev5 als cursief4      ,vette tek/ 
is we]gegev5 als vet4 ,uitgespatie]de   
tek/        is we]gegev5 als            

uitgespatie]d4 ,aanwijz+5 9 de          
kantlijn zijn we]gegev5 als ,kantlijn3  
aanwijz+4                               
,de illu/raties zijn bes*ikba> bij de   
html-v]sie van dit        e-boek op     
http3_/_/www4gut5b]g4org                
,de volg5de 9 dit e-boek v]meldde titels
 zijn bes*ikba>          99 #aiab4      
,ontw]p van ,wet tot ,afsluit+ en       
,droogmak+ van de         ,zuid]zee met 
toeli*t5de ,memorie4 ,met #a ,ka>t4 #b;e
 druk         eboek #cfcag              
7https3_/_/www4gut5b]g4org_/ebooks_/#cfc
ag7             99 ,de drooglegg+ d]    
,zuid]zee4 ,het plan ,j4 ,,ulehake      
contra          het plan ,c4 ,,lely4    
eboek #cfcai                            
7https3_/_/www4gut5b]g4org_/ebooks_/#cfc
ai7                                     
----------------------------------------
------------------------     ,,de       
,,afsluit+ ,,en ,,droogmak+ ,,d]        
,,zuid]zee4  ,,we]legg+ ,,van ,,bezw>54 
,,deel ,i4                        ,,de  
,,afsluit+ ,,en ,,droogmak+             

,,d] ,,zuid]zee4                        
,,deel ,,ii4                            
,,we]legg+ ,,van ,,bezw>54              
,,uitgegev5 ,,door ,,de                 
,,zuid]zee-,,v]e5ig+4                   
,decoratieve illu/ratie                 
,n4 ,v4 ,,boekh&el ,,en ,,drukk]ij      
voorhe5 ,e4 ,j4 ,,brill1 ,,leid5 #aiag4 
,,boekdrukk]ij voorhe5 ,e4 ,j4          
,,brill4--,,leid54     ,,voorwoord4   ,9
 d5 e]/5 ja>gang van d5 ,praktis*5      
,volks-,almanak1 e5 ja>boekje t]        
v]spreid+ van k5nis d] ,toegepa/e       
,wet5s*app51 uitgegev5 te ,ha>lem bij   
,a4 ,c4 ,,kruseman1 en v]s*55 #a ,janu>i
 #ahed1 komt als titelplaat voor        
,ha>lemm]me]4  ,dit volg5s onze begripp5
 vrij oud]wets*e pr5tje is v]deeld 9 #c 
afdeel+53 de bov5/e /elt voor e5 geve*t 
te wat] tijd5s het beleg van de /ad     
,ha>lem 9 #aegc2 9 het v]s*iet ziet m5  
het ommuurde ,ha>lem ligg54 ,het twe$e  
pr5tje geeft ons d5 toe/& 9 #ahej1 e5   
ru/ige r+va>t met e5ige s*ep51 en het   
/oomgemaal de ,lynd51 bij de uitmond+   

van het ,spa>ne1 dat met de beide &]e1  
voor di5 tijd ze] ma*tige ma*9es de     
,leeghwat] en de ,cruquius1 aangevang5  
is het wat] uit de ,me] te pomp51 tot   
afvo] door de ,r+va>t1 en v]d] na> zee  
langs ,spa>ndam1 ,halfweg en d5         
,katwijks*5 ,rijn4  ,het ond]/e pr5tje  
bevat e5 toekom/beeld2 het /elt voor    
vru*tb>e l&]ij5 met bo]5won+51 e5 k]kje1
 melkvee 9 de weid5 en gemaaide hooil&52
 ond] dit pr5tje /aat bij wijze van op5 
vraag het onbek5de ja>tal #ah444  ,e5   
bijs*rift bij de ,titelplaat bevat het  
volg5de hoog/ m]kwa>dige slot/uk3       
,en zoo is dan dit w]k gelukkig t5 e9de 
gebragt2 #ahajj bund]s     l& zijn voor 
d5 l&b\w gewonn51 en re$s g$eeltelijk   
tot     hooge prijz5 9 h&5 van bijzond]e
 p]son5 g]aakt4 ,?ans heeft     het w]k 
d] ontg9n+ e55 aanvang g5om5 en wordt   
dit met ijv]     doorgezet1 en nu mog5  
wij ook v]wa*t51 dat onze oog5 nog zull5
     aans*\w51 wa>op vel5 de hoop re$s  
hadd5 opgegev53--d5     bodem van het   
voormalige ,ha>lemm]me] v]&]d 9 e5 gro5e

     vlakte1 met vru*tb>e b\wl&5 en     
ve]ijke weid51 met won+5     door       
geboomte omgev51 met weg5 en kanal51    
langs welke de     voortbr5gsel5 van di5
 aan de golv5 ontwoek]d5 grond na>      
eld]s v]vo]d zull5 word54      ,die     
gebeurt5is1 de droogmak+ en ontg9n+ van 
het     ,ha>lemm]me]1 is e5 gewigtige   
gebeurt5is4 ,v]me]d]+ van de            
productie d] e]/e lev5sbehoeft51 zi$a>  
e5e d] groot/e1 d]     dr+5d/e eis*5 van
 onz5 tijd1 en aan di5 eis* kan sle*ts  
word5 voldaan door het s*epp51 om zoo te
 zegg51 van nieuw5     b\wgrond1 en door
 de v]hoog+ van het voortbr5g+sv]mog5   
van alle beb\wd word5de grond51 hetzij  
oude1 hetzij nieuwe4     ,het e]/e      
ges*i$t door het droogmak5 van tot dusv]
 met wat]     ov]dekte bodems2 het twe$e
 door de toepass+ d] regel5 van d5      
v]bet]d5 l&b\w2 de ontg9n+ van          
heideveld5 en du+rond5     /aat als het 
w>e tuss*5 beide 94--,elke aanw9/ van   
l&1 en     met "n zulk e5 groote aanw9/ 
als van d5 ,ha>lemm]me]-pold]1     is   

dus e5e gewigtige1 e5 heugelijke        
gebeurt5is1 wa>van de     gezeg5de      
gevolg5 niet zull5 uitblijv51 al v]toon5
 zij zi*     ook al niet t]/ond zoo     
duidelijk4 ,v]blijd5 wij ons da>om1 dat 
het groote w]k t5 e9de is gebragt2 ma>  
w5s*5 wij tev5s1 dat     het niet het   
laat/e van di5 a>d moge blijv51 ma> dat 
de go$e     uitslag da>van e5e aanspor+ 
moge zijn tot me] d]gelijke             
ond]nem+51 die niet &]s dan voordeelig  
kunn5 w]k5 op d5     wel/& d] natie4    
,die opm]k+5 zijn zoo fris*1 die woord5 
zijn zoo jui/ gekoz51 dat zij ev5 go$ op
 het huidige oog5blik ges*rev5 kond5    
zijn4 ,hoe jui/ blijkt ?ans uit de      
opg$ane ond]v9d+ die blik 9 de toekom/  
gewee/ te zijn6 ,wanne] m5 bij deze     
woord51 ma> vooral na> aanleid+ van het 
d]de pr5tje1 de v]wa*te toekom/ 9 #ah44 
e5 opm]k+ z\ will5 mak51 dan z\ het deze
 zijn3 dat de v]wa*t+5 te bes*eid5 w>51 
de bo]5won+5 op die afbeeld+ zijn ma>   
armzalige huisjes 9 v]gelijk+ met de    
pra*tige bo]d]ij51 welke ?ans alom 9 de 

,me] te v9d5 zijn4  ,de droogmak+ van de
 ,ha>lemm]me] heeft ook ongun/ige tijd5 
gek5d2 zelfs to5 het w]k re$s aan d5    
gang 01 liet5 de ongelukspr(et5 nog hun 
afkeur5de /em hoor51 des te luid]       
na>mate er e5ige teg5vall]s ond] het w]k
 kwam54 ,lat] zijn bij de uitgifte f\t5 
begaan2 zo[el door de uitgifte d] grond5
 op e5 oog5blik1 dat deze nog niet      
voldo5de afgew]kt w>51 als door e5      
v]koop van de me] dan #ahjjj hect>5 te  
spo$ig na elka> aan de mee/bi$5d52 de   
v]koop w]d zelfs voortgezet to5 er bijna
 ge5 gegadigd5 me] w>54  ,hoe nietig en 
hoe onjui/ gelijk5 ons nu de argum5t5 d]
 teg5/&]s2 zek] er w>5 bezw>5 teg5 de   
droogmak+ 9 te br5g52 voor die bezw>5 is
 e*t] e5 uitweg gevond51 en /ellig z\   
niem& ?ans tot d5 oud5 toe/& will5      
t]ugke]51 indi5 die droogmak+ door e5e  
toov]=mule ong$aan gemaakt z\ kunn5     
word54 ,en to* heeft het twee hond]d j>5
 g$uurd s$]t ,,jan ,,adriaanszoon       
,,leeghwat]1 +5ieur en mol5mak] 9 de    
,rijp1 9 #afdj e5 e]/e ern/ig ontw]p tot

 droogmak+ 9 het li*t gaf2 b9n5 drie ja>
 w>5 zijne plann5 voor de d]de maal     
h]drukt2 ov] gebrek aan belang/ell+ kon 
hij dus niet klag54 ,e]/ 9 het ja> #ahci
 w]d tot de uitvo]+ beslot51 nadat      
hevige /ormvlo$5 9 #ahcf1 die zo[el     
,leid5 als ,am/]dam ern/ige s*ade hadd5 
toegebra*t1 de m9/ belangrijke zijde van
 het vraag/uk aan d5 volke op gevoelige 
wijze duidelijk hadd5 gemaakt4 ,m5 vatte
 e]/ d5 mo$ tot de ond]nem+1 to5 m5 de  
s*ade van d5 be/a&5 toe/& plotsel+ gewa>
 0 geword54 ,de s*itt]5de uitkom/5 z\d5 
pas word5 erk5d door e5 lat] gesla*t1   
dat dan ook d5 twijfel om tot de uitvo]+
 ov] te gaan niet me] heeft kunn5       
begrijp54  ,bij de ,zuid]zeezaak beg9t  
het er h>d na> te gelijk51 dat de       
ges*i$5is zi* hi] zal h]hal54 ,re$s j>5 
en j>5 is op het groote belang van die  
afsluit+ en drooglegg+ gewez52 het      
,n$]l&s*e volk is w$] traag gewee/ 9 het
 v]w]k5 van deze g$a*te1 9 de aanva>d+  
van dit groots*e plan2 m5 gevoelde niet 
de dr+5de noodzaak om als v]d$ig+ teg5  

de wo$5de b>5 onv]wijld dit w]k te      
ond]nem5 en bleef dus bes*\w51 wikk5 en 
weg5 ja erg] nog3 de groote m5igte gaf  
zi* nauwelijks de moeite dit plan ook   
ma> e5 oog5blik met ern/ te ond]zoek54  
,9 de laat/e j>5 is 9 dit opzi*t e5     
k5t]+ gekom52 aangezi5 ond]nem5de       
m9i/]ies e5ige mal5 e5 wetsontw]p tot   
g$eeltelijke afsluit+ en drooglegg+ bij 
de ,/at5-,g5]aal indi5d51 kwam de zaak  
me] algeme5 t] sprake1 en gelukkig      
groeide het aantal voor/&]s lett]lijk   
bij d5 dag4 ,to* w>5 het w$] noodtoe/&51
 welke het besef 9 het nut d] ond]nem+ 9
 ,n$]l& go$ wakk] s*udd52 de hooge vlo$5
 9 vele illu/ratin afgebeeld1 sprak5 me]
 tot het gemo$1 (s*oon de voordeel51    
door het s*epp5 van e5 nieuw gebi$1 zoo 
groot als e5e prov9cie nog v]re         
ov]treff5 de beindig+ van de nadeelige  
toe/&51 welke ook ?ans aan d5 lijve w]d5
 gevoeld4  ,ons teg5woordig m9i/]ie1 dat
 door politieke vr- en teg5/&]s wordt   
g]oemd om zijn en]gie1 en               
doorzett+sv]mog5 9 de hevige            

oorlogscrisis1 wa>ond] ook ,n$]l& gebukt
 gaat1 heeft ook d5 mo$ gevond5 opnieuw 
e5 ontw]p 9 te di55 tot afsluit+ en     
g$eeltelijke drooglegg+ d] ,zuid]zee2   
gelukkig vooral ook dat het groots*e    
plan d] afsluit+ w$]om opg5om5 is4  ,van
 de zijde d] ,zuid]zee-,v]e5ig+ mag voor
 deze daad zek] wel e5 e]esaluut aan de 
,rege]+ word5 gebra*t4  ,de             
,zuid]zee-,v]e5ig+ heeft re$s e5 groot  
aantal rapport51 boek51 v]h&el+5 enz4   
ov] de ,zuid]zeequae/ie en h>e details  
uitgegev52 e5e lij/ van deze uitgav5 is 
ook w$] aan dit boekje toegevoegd4 ,na> 
aanleid+ van de indi5+ van dit          
wetsontw]p heeft de ,v]e5ig+ het        
w5s*elijk geoordeeld nog e5s e5 beknopt 
ov]zi*t te gev5 van het geheele plan tot
 afsluit+ en g$eeltelijke drooglegg+1 en
 van d5 inh\d d] omvangrijke biblio!ek  
h>] eig5 uitgav52 de he] dr4 ,a4 ,a4    
,,beekman1 de onv]moeide /rijd] voor de 
,zuid]zeezaak1 heeft zi* tot onze groote
 erk5telijkheid b]eid v]kla>d e5        
d]gelijk1 kort ov]zi*t sam5 te /ell51   

dat wij hi]bij als toeli*t+ onz]zijds op
 het ,wetsontw]p aan het publiek voor   
legg54 ,dit boekje bevat dus op zi* zelf
 niets nieuws2 m5 v9dt da>9 t]ug feit51 
gegev5s en g$a*t51 die v]spreid zijn ov]
 vele ges*rift5 de ,zuid]zeezaak        
betreff5de2 het is dus feitelijk e5e    
v]korte opsomm+ van de ho(dzak51 9 die  
uitgebreide biblio!ek van uitgav5 d]    
,zuid]zee-,v]e5ig+ en van &]e           
tijds*rift51 9 vele details uitgew]kt4  
,het motief voor het uitgev5 van dit    
boekje is dus1 dat het van groot nut kan
 zijn om voor de nog niet +ewijd5 9     
korte trekk5 e5 beeld te gev5 van het   
doel d] afsluit+ en drooglegg+ en van de
 w]kwijze1 en om dieg551 die v]d] /udie 
van de zaak will5 mak51 te help5 tot het
 v9d5 van e5 weg 9 de uitgebreide       
litt]atuur ov] dit ond]w]p4 ,da>om is   
telk5s bij de beh&el+ van belangrijke   
ond]deel5 v]wez5 na> de boekw]k5 en     
artikels bepaaldelijk da>aan gewijd4  ,9
 d5 laat/5 tijd zijn e5 aantal ges*rift5
 en artikels uitgekom5 tot be/rijd+ van 

de plann5 tot afsluit+ d] ,zuid]zee2 er 
zijn da>ond]1 welke nieuwe argum5t5     
da>teg5 s*ijn5 aan te vo]54 ,da> die    
artikel5 all5 b]u/5 op onjui/e gegev5s (
 onvoll$ige k5nis van de w]kelijke      
toe/&51 hebb5 wij het nuttig geoordeeld 
ook e5e nad]e besprek+ aan die laat/e   
artikel5 te wijd51 welke ,dr4 ,,beekman 
op ons v]zoek ook heeft will5 te boek   
/ell52 ond] d5 titel van ,we]legg+ van  
,bezw>5 is deze beh&el+ als twe$e deel  
bij dez5 bundel gevoegd4  ,wij gev5 dus 
?ans het woord aan dr4 ,a4 ,a4          
,,beekman4  ,am/]dam1 #f ,janu>i #aiag4 
,het ,dagelijks* ,be/uur d]             
,zuid]zee-,v]e5ig+3                     
,mr4 ,g4 ,,viss]+1 ,voorzitt]4          
,mr4 ,h4 ,,sme5ge1 ,ond]-,voorzitt]4    
,dr4 ,j4 ,,kraus4                       
,l4 ,,volk] ,azn4                       
,jhr4 ,mr4 ,p4 ,,van ,,=ee/4            
,,?4 ,,van ,,weld]5 ,b>on ,,r5g]s4      
,jhr4 ,mr4 ,j4 ,f4 ,,back]1 ,p5n+mee/]4 
,mr4 ,c4 ,j4 ,,pekelh>+1 ,secret>is1    
,nieuw5dijk #aba ,am/]dam4              

,,voorr$e4   ,nu door de ,rege]+ e5     
wetsvoor/el is +$i5d tot afsluit+ en    
droogmak+ van e5 aanzi5lijk g$eelte d]  
,zuid]zee en miss*i5 b9n5 kort5 tijd e5 
aanvang zal word5 gemaakt met het groote
 w]k1 door vel5 re$s lang 9 't belang   
van hun vad]l& zoo vurig v]langd1--nu   
me5de de ,zuid]zee-,v]e5ig+ nog e5s ha> 
/em te moet5 do5 hoor5 voor de zaak     
wa>voor zij re$s zooveel j>5 /re$4      
,iets nieuws zal zij da>bij zek] niet   
me$eel54 ,imm]s zij heeft re$s ruim #bh 
ja> de natie na> ha> be/e wet5          
voorgeli*t4 ,zij heeft dit o4 a4 g$aan  
door de uitgave van e5 groot aantal     
ges*rift51 die de te*nis*e1 oeconomis*e1
 maats*appelijke en geldelijke zijd5 van
 de ,zuid]zeezaak beh&el5 9 ha> gans*5  
omvang niet alle51 ma> ook me] 9 't     
bijzond] die zak5 die da>m$e 9 v]b&     
/aan1 wa>omtr5t e5 nad] ond]zoek nog    
gew5s*t s*e51 twijfel w]d uitgesprok51  
bezw>5 w]d5 te b]de gebra*t4  ,de       
,zuid]zee-,v]e5ig+ wil e*t] nog e5s 9 't
 kort sam5vatt5 wat is ges*i$1 nog e5s  

de kra*tige argum5t5 do5 hoor5 die      
pleit5 voor de groots*e voorg5om5 daad1 
die ,n$]l& zooveel kra*tig] zal mak51   
nog e5s d5 geopp]d5 twijfel wegnem51 de 
v]nom5 bezw>5 we]legg54 ,zij wil nog    
zooveel mogelijk onwet5d5 voorli*t51    
wankelmo$ig5 e5 h>t ond] d5 riem /ek51  
teg5/&]s tot voor/&]s mak51 opdat het   
,n$]l&s*e volk zooveel mogelijk n van z9
 de s*\d]s zette ond] het w]k1 om het   
met veel arbeid1 moeite en (f]s te br5g5
 tot e5 go$ e9de4  ,de                  
,zuid]zee-,v]e5ig+ w5s*t da>om dat dit  
ges*rift 9 vel] h&5 kome4  ,voor dit    
doel w]d het zoo beknopt mogelijk +]i*t1
 na> ik hoop voor i$]e5 go$ v]/aanba>1  
w]d5 de m$$eel+5 wl g$ocum5te]d1 t]wijl 
voor h5 die omtr5t vraag/ukk51          
sam5hang5de met de ,zuid]zeezaak1 me]   
uitvo]ig w5s*5 te word5 +eli*t1 v]wez5  
wordt na> de w]k51 /ukk5 en bes*eid51   
die da>ov] het li*t hebb5 gezi54        
,nam5s het ,be/uur d]                   
,zuid]zee-,v]e5ig+1                     
het ,lid van het ,algeme5 ,be/uur3      

,dr4 ,a4 ,a4 ,,beekman4     ,,inh\d4    
,deel ,i4--,de afsluit+ en droogmak+ d] 
,zuid]zee4                              
,blz4   ,voorwoord                      
,v   ,voorr$e                           
,,xi   ,inleid+                         
#a     ,i4 ,bes*rijv+ van de ,zuid]zee4 
,,ii4 ,ges*i$kundig ov]zi*t d] plann5   
tot afsluit+ en         droogmak+4      
,w]k van ,,van ,,diggel5                
#i       ,plan ,,beij]9ck               
#aj       ,gewijzigd plan ,,beij]9ck    
#aj       ,rege]+sontw]p #ahgg          
#aa       ,circulaire ,,buma en ,,van   
,,diggel5                          #ac  
,opri*t+ ,zuid]zee-,v]e5ig+             
#ad       ,nota's d] ,zuid]zee-,v]e5ig+ 
#ae       ,b5oem+ ,/aatscommissie #ahib 
#af       ,v]slag ,/aatscommissie #ahid 
#ag       ,rege]+sontw]p #aija          
#ag       ,rege]+sontw]p #aijg          
#ag       ,rege]+sontw]p #aiaf          
#ah   ,,iii4 ,plan van afsluit+ en      
droogmak+ d]                            
,zuid]zee-,v]e5ig+-,/aatscommissie4     

,bes*rijv+                              
#ai       ,duur van het w]k en w]kplan  
#bh    ,,iv4 ,de gevolg5 van te*nis*5   
a>d4        ,voor de wat]ke]+           
#bi       ,voor de afwat]+              
#ca       ,v]dwijn5 d] lage ,zuid]zee/&5
                     #cc       ,invlo$  
op de afwat]+ van ,friesl&              
#cd       ,voor de wat]aanvull+ en      
wat]v]v]s*+             #cg       ,kwel 
door en ond]door d5 afsluitdijk         
#dc       ,bes*ikb>e hoeveelheid wat] t]
 inlat+               #de       ,voor de
 s*eepva>t                              
#df       ,z&- en slibaanvo] op het     
,i,jselmeer                    #dh      
,bezw>5 van te*nis*5 a>d                
#di       ,gebruik van gewap5d beton    
#eb     ,v4 ,de aanw9/ van grondgebi$4  
,int]nationale beteek5is van ,n$]l&     
v]hoogd         #ee       ,a>d d] grond5
                                        
#ee       ,ontzilt+ d] nieuwe grond5    
#eg       ,voorb]eid+ d] grond5 vr de   
uitgifte               #eh              

,v]kavel+ en p]ceels9deel+              
#ei       ,teleur/ell+5 vroeg] ond]vond5
 met nieuwe         grond5              
#ei       ,bruto- en netto-opbr5g/5 d]  
,zuid]zeegrond5         #fj       ,wijze
 van uitgifte d] grond5                 
#fb    ,,vi4 ,de ,zuid]zeeviss*]ij vr en
 na de afsluit+4        ,opbr5g/ van de 
,zuid]zee-viss*]ij                      
#fe       ,uitkom/5 ond]zoek geheel     
b$rijf                      #ff         
,v]gelijk+ beteek5is viss*]ij met die   
van het         l&b\wb$rijf 9 de nieuwe 
prov9cie                 #fh            
,s*adeloos/ell+ oude viss*]s            
#fi       ,zoetwat]viss*]ij na de       
afsluit+                     #gj        
,,vii4 ,de economis*e1 maats*appelijke  
en f9antieele zijde van         de      
afsluit+ en droogmak+4        ,bevolk+ 9
 de nieuwe prov9cie                     
#gb       ,bewoonba>mak+                
#gc       ,gevreesde dal+ van de wa>de  
d] oude grond5          #gd             
,tekort aan grond                       

#gd       ,voldo5d aantal l&b\w]s       
bes*ikba>                  #gf          
,ge5 w]klooz5 aan het e9de van het w]k  
#gg       ,arbeidsloon5 op oude grond5  
#gg       ,v]mo$elijke v]koopprijz5     
nieuwe grond5              #gh          
,grondwa>de en prijz5 d] product5       
#gi       ,t>wev]bruik 9 ,n$]l&         
onafhankelijk van het         buit5l&   
#hj       ,ontg9n+ woe/e grond5         
#ha       ,maats*appelijke voordeel5    
#hd       ,v]me]d]+ d] arbeidsgeleg5heid
                     #hd                
,voordeel5 voor de nijv]heid            
#he       ,idem voor v]ke] en m>ktwez5  
#hf   ,de ko/54        ,v]hoog+ d] ko/5 
9 de laat/e #be ja>              #hf    
,ram+ d] ko/5                           
#hg       ,bep]k+ van het plan          
#hh       ,nad]e f9antieele bes*\w+5    
#ij       ,ram+ van de indirecte        
voordeel5 d] afsluit+        #ia        
,noodzakelijkheid van de uitvo]+        
#ic       ,indijk+ bij kle9e g$eelt5    
zond] afsluitdijk        #id            

,a*t]e5volg5s indijk5 en droogmak5 d] #d
 deel5         zond] afsluitdijk        
#if    ,deel ,,ii4--,we]legg+ van       
bezw>54        ,we]legg+ van bezw>5     
#ii       ,slotwoord                    
#adh     ,,deel ,i4  ,,de ,,afsluit+    
,,en ,,droogmak+ ,,d] ,,zuid]zee4       
,,inleid+4   ,midd5 9 ons kle9 l& ligt  
e5 groote dikwijls on/uimige plas z\t   
wat]1 e5 b9n5l&s*e zeeboezem1 die door  
ko/b>e dijk5 en damm5 b9n5 zijn p]k5    
moet word5 geh\d51 wa>op de s*eepva>t   
dikwijls la/ig en geva>lijk is1 die 9   
droge tijd5 voor gans*e gewe/5 d5 aanvo]
 van zoet wat] uit de groote rivi]5     
geheel belemm]t1 die e5 s*amele         
viss*]sbevolk+ sle*ts e5 sob] ( geheel  
onvoldo5d be/aan oplev]t444  ,als m5 e5 
groot g$eelte van di5 plas afsluit en   
hem da>door 9 e5 veel kalm] zoetwat]me] 
v]&]t1 dan moet de welva>t van de       
omligg5de gewe/5 zoo belangrijk /ijg51  
dat da>door alle5 de ko/5 d] afsluit+   
groot5deels1 zoo niet geheel word5 go$  
gemaakt4  ,als m5 da>na de da>voor      

ges*ikte g$eelt5 b9n5 de afsluit+       
droogmaakt1 dan v]krijgt m5 e5 nieuwe   
prov9cie1 #cjjjj ,h4,a4 groot] dan de   
,prov9cie ,zeel&1 met e5 bij            
uitnem5dheid vru*tb>5 bodem1 wa>op      
ongeve] tweehond]d vijftig duiz5d m5s*5 
e5 go$ be/aan kunn5 v9d51 wa>door h&el1 
nijv]heid1 m>ktwez5 ook da>buit5 zull5  
gebaat word54  ,da> zal m5 dan kunn5    
brek5 met het oude pa*t/elsel en het    
sociaal-l&hui%\dkundig vraag/uk oploss5 
op de be/e wijze die !orie en praktijk  
aan de h& do54  ,en wat 9 dat maagdelijk
 gewe/ door voorli*t+ van de mee/       
bevoegd5 op m5ig gebi$ zal word5        
toegepa/ en go$e uitkom/5 geeft1 dat zal
 ook da>buit5 navolg+ v9d5 tot heil van 
het gans*e l&4  ,n$]l& zal zijn         
int]nationale beteek5is zi5 rijz5 door  
de vre$zame v]ov]+ van e5 grondgebi$1   
#aa  #ab ,ha>lemm]m]5 groot1 met e5     
welv>5de bevolk+4  ,de natie zal door   
inspann+ en /rijd e5 groots*e daad hebb5
 v]ri*t en da>door aan kra*t hebb5      
gewonn54  ,en dat alles zal v]kreg5     

word5 met betrekkelijk we9ige1 miss*i5  
zond] geldelijke op(f]+54  ,dit alles   
zal 9 het volg5de nog e5s voor de       
zooveel/e maal word5 aangetoond4        
,illu/ratie     ,i4 ,bes*rijv+ van de   
,zuid]zee4   ,tot jui/ begrip van de    
plann5 van afsluit+ en droogmak+ ga hi] 
e5 korte bes*rijv+ vooraf van d5        
zeeboezem1 di5 wij teg5woordig de       
,zuid]zee noem54  ,de ,noordzee-eil&5   
be/aan voor e5 groot g$eelte1 enkele    
zelfs geheel1 uit de ov]blijfsel5 van e5
 du9rij en de onmiddellijk da>aan       
gr5z5de gee/- ( z&grond54 ,die du9rij   
/rekte zi* e5maal v]d] zeewa>ts uit en 0
 m9d] /]k doorbrok5 dan nu4 ,tuss*5 de  
teg5woordige eil&5 ,vliel& en ,t]s*ell+ 
kwam e5 groote /room 9 zee1 het ,vlie ( 
de ,flevus d] ,rome951 die ,zuid-,noord 
loop5d de uitwat]+ vormde van e5 groot  
me]1 het me] ,flevo1 dat e5 groot       
g$eelte van de teg5woordige zuidelijke  
kom besloeg en wa>9 de ,i,jsel1 de ,ve*t
 en kle9]e rivi]5 als de ,eem1 de       
,ov]ijsels*e ,ve*t1 enz4 uitkwam54  ,het

 ,ei]l&s*e ,gat tuss*5 ,ei]l& 7nu het   
noordelijk deel van het eil& ,texel7 en 
,vliel& is lat]1 na het beg9 d] #ad;de  
eeuw ont/aan4 ,het ,m>sdiep be/ond re$s 
9 de vroege middeleeuw5 als e5 ku//room 
t5 ,n4 van ,huisdu951 e5 vlakke z&plaat 
met du94 ,tuss*5 ,s*ell+e en ,amel& kwam
 de ,boorn 9 zee4  ,de getijd5 die op   
onze ku/5 gaan v]oorzak5 e5 v]s*il      
tuss*5 dagelijks* ( gewoon laag wat]    
7,l4,w47 en dagelijks* ( gewoon hoog    
wat] 7,h4,w471--d4 z4 de gemiddeld5 van 
alle eb- en van alle vlo$/&5 g$ur5de het
 laat/e ti5j>ig tijdvak 7nu             
#aijj-aiaj7--1 dat aan de buit5zijde van
 ,texel ongeve] #a1be ,m4 en aan de     
buit5zijde van ,amel& ongeve] #a1ij ,m4 
b$raagt4 ,/ormvlo$5 kunn5 e*t] het wat] 
d] ,noordzee hi] op de ku/ v] bov5      
,h4,w4 opzett51 tot ong4 #c1ej  ,a4,p41 
/ormebb5 het laag ond] ,l4,w4 do5 dal51 
tot ong4 -#b1ej ,a4,p4  ,a*t] de du95 9 
het noordelijk deel d] teg5woordige     
,zuid]zee lag5 uitge/rekte grond51      
be/a&e ev5als de teg5woordige aangr5z5de

 gewe/5 ,noord-,holl& en ,friesl&1 uit  
klei ru/5d op z& en1 vooral me]         
zuidwa>ts1 ook op ve51 dat op zijn beurt
 op z& ligt4 ,bij elk5 vlo$ drong door  
de g5oemde rivi]mond5 het wat] d] zee   
na> b9n5 en ov]/roomde re$s lang vr d5  
tijd d] ,rome95--want deze k5d5 de      
,wadd5 re$s--het l& t] we]szijd51       
aanvankelijk niet v]1 do* langzam]h& al 
v]d] en v]d] l&wa>ts 91 na>mate de bodem
 9 't algeme5 e5 we9ig daalde en de     
zeegat5 wijd] w]d53 da>door ont/ond de  
kleilaag op het z& en het ve54 ,door de 
voortdur5de w]k+ d] /ormvlo$5 blev5 de  
zeegat5 aanh\d5d 9 v]mog5 to5em52 de    
dagelijks*e vlo$5 drong5 da>door al     
diep] en diep] l&wa>ts 9 en op dezelfde 
punt5 tot /e$s groot]e hoogte4 ,de      
bewon]s t4 ,z4 van ,wi]+5 en t4 ,o4 van 
het ,vlie moe/5 hun woonplaats5 op      
kun/matig opgeworp5 hoogt51 t]p5 ( wi]d5
 t]ugtrekk5 en da>na ook hunne l&5 door 
dijk51 zek] re$s 9 de #h/e en #i;de     
eeuw1 teg5 de b9n5dr+5de wat]5 bes*]m54 
,a*t] de du95 kwam to5 zooveel beweg+ 9 

het wat] buit5 die dijk51 dat de li*te  
kleideeltjes da> niet kond5 blijv5      
ligg52 deze w]d5 wegges*uurd1 alle5 het 
ond]ligg5de z& bleef ov]1 t]wijl da>9 en
 da>langs /e$s diep] word5de geul5 w]d5 
gevormd4 ,nu ligg5 die grond51 nag5oeg  
geheel uit z& en 9 de bes*]mde hoek5 hi]
 en da> uit e5 /ukje ve5 be/a&e1 er nog2
 voor e5 groot g$eelte loop5 zij nog bij
 elk laag wat] als de bek5de wad- (     
wa>dgrond5 droog4  ,het aldus gevormde  
noordelijk g$eelte d] ,zuid]zee is dus 9
 't algeme5 nog ze] ondiep1 ma> doorsn$5
 met e5ige diepe geul51 zooals het      
ka>tje hi]a*t] aanwij/2 de diep/e is de 
,texel/room1 van uit het ,m>sdiep ,n4,o4
 wa>ts ga&e en wa>9 #ae tot #cj ,m4 wat]
 /aat2 ook de geul van het oude ,vlie is
 nog1 voor e5 groot g$eelte ond] d5 naam
 van ,vlie/room1 ov]4  ,de zuidelijke   
kom d] ,zuid]zee w]d e*t] op geheel &]e 
wijze gevormd4 ,da> lag1 zooals wij     
wet51 e5maal het groote me] ,flevo te   
midd5 van het laagve5 dat de v]b9d+     
vormde tuss*5 dat van ,holl& en ,utre*t 

t] e5e en van ,friesl& en ,ov]ijsel t]  
&]e zijde4  ,ev5als bij &]e groote      
plass5 ges*i$t1 breidde het zi* door de 
w]k+ van d5 w9d op de opp]vlakte en     
afslag en v]wijd]+ van het ve5 langs    
zijn oev]s al me] en me] uit1 tot aan de
 hooge z&grond5 van het ,gooi en de     
,veluwe1 enz4 en tot da> wa>1 zooals    
langs de ,holl&s*e en e5 deel d]        
,fries*e en ,ov]ijsels*e ku/51 aan v]d]e
 uitbreid+ door d5 m5s*1 door middel van
 dijk5 en damm51 paal en p]k ge/eld w]d4
  ,de zuidelijke kom w]d dus als het w>e
 door de natuur uitgeve5d tot op de     
ond]ligg5de oude blauwe klei            
7katteklei71 die ook 9 ,holl& en ,utre*t
 ond] het ve5 ligt en er d5 bek5d5      
vru*tb>5 bodem d] droogmak]ij5 vormt4   
,intuss*5 0 het ,vlie tuss*5 ,enkhuiz5  
en ,/avor51 door de w]k+ d] getijd5 van 
uit het ,noord51 al me] en me] v]ruimd1 
de wat]5 uit het noordelijk deel liep5  
sam5 met die van het zuidelijk en drong5
 bij elk gewoon tij hi]9 door tot iets  
t4 ,z4 van ,urk1 bij hooge vlo$5 e*t]   

veel v]d]1 en ruimd5 er m$e de nog 9 het
 ,n4,o4 deel d] zuidelijke kom          
ov]geblev5 brokk5 ve5 op4 ,t4 ,w4 van   
,urk v9dt m5 d5 mee/ zuidelijk5 uitloop]
 d] geul5 van het noordelijk g$eelte1   
het zoog5aamde ,val van ,urk1 wa>9 ruim 
#e ,m4 wat] /aat4 ,op deze wijze w]d het
 ,alm]e d] ,middeleeuw5 gevormd4  ,9    
deze zuidelijke kom1 wa> 9 't algeme5   
veel me] ru/ 9 het wat] he]s*t dan 9 het
 noordelijk g$eelte1 bez9k5 nu de       
kleideeltjes1 die het wat] op onze ku/5 
/e$s bevat1 al?ans t4 ,z4 van het       
,enkhuiz]z& en ook 9 d5 luw5 ,n4,o4 hoek
 teg5 ,friesl& en ,ov]ijsel4 ,die kom   
heeft e5 van de ku/5 na> het midd5      
gelijkmatig dal5d5 bodem2 uit de ,z4- en
 ,o4ku/5 moet m5  tot #a uur v]wijd]d   
zijn1 alvor5s de lijn van #b ,m4 diepte 
te b]eik52 het diep/e g$eelte is e5     
/rook tuss*5 ,m>k5 en ,urk1 die tot #d1e
 ,m4 diep is4  ,9 de aldus gevormde     
,zuid]zee gaat dus ook eb en vlo$4 ,d4  
w4 z4 bij gewone getij5 op de           
,noordzeeku/ 7zond] h>d5 w9d7 loopt door

 de zeegat5 het vlo$wat] na> b9n5 tot   
ongeve] de lijn ,enkhuiz5-,ketelmond4   
,het wat] t4 ,z4 da>van wordt bij elk5  
gewon5 vlo$ als 't w>e iets t]ugg$uwd en
 bij eb iets losgelat52 er is da> we9ig 
v]s*il1 #bj  #cj c,m41 tuss*5 ,l4,w4 en 
,h4,w4 ,m5 z\ ook kunn5 zegg53 de       
zuidelijke kom v]ke]t dus eig5lijk 9 d5 
blijv5d5 toe/& van hoogwat]4 ,het v]s*il
 tuss*5 ,l4,w4 en ,h4,w41 dat bij d5    
,held] nog #a1bj ,m4 b$raagt1 is te     
,m$emblik nog sle*ts #j1fe ,m41 aan de  
,oranjesluiz5 9 het ,,ij #j1eb ,m41 te  
,muid5 #j1cd ,m4 ,te ,h>l+5 is dat      
v]s*il #a1ca ,m41 te ,/avor5 #j1dg ,m41 
te ,elburg #j1ch ,m41 het m9/ langs de  
zuidku/ van ,friesl&3 #j1bd ,m4 te      
,lemm]4  ,ma> als het /ormt1 vooral als 
de /orm1 zooals veelal bij ons te l&e   
uit het ,z4,w4 begonn51 da>na ,w4       
geword51 wa>bij veel wat] op onze ku/   
gejaagd is1 e9delijk ,n4,w4 is g$raaid1 
dan word5 ontzett5de massa's            
,noordzeewat] b9n5 de ,zuid]zee gejaagd1
 zoodat het wat] te ,h>l+5 tot #c ,m4   

bov5 ,a4,p41 te ,elburg tot #c1be ,m4   
bov5 dat vlak kan /ijg56 ,da> al het    
+e/roomde wat] door de betrekkelijke    
nauwe zeegat5 sle*ts langzaam kan       
wegloop51 zijn de hooge /&5 dan veelal  
langdurig en hebb5 de dijk51 vooral die 
wa>op de w9d /aat1 ze] veel te v]dur54  
,ma> ook als betrekkelijk we9ig ( ge5   
,noordzeewat] na> b9n5 is gekom51 kunn5 
sommige ku/5 het erg te kwaad krijg54   
,de ,zuid]zee is nl4 ondiep1 zooals wij 
zag51 en 9 ondiepe groote wat]plass5    
kan1 door de w]k+ van d5 w9d1 het wat]  
/]k na> de e5 ( &]e zijde word5 ge/uwd4 
,dit v]s*ijnsel van op- en afwaai+ _h o4
 a4 plaats bij d5 bek5d5 ,z4,w4         
,p9k/]/orm van ,mei #ahfj1 to5 het wat] 
uit het ,z4,w4 d] ,zuid]zee zoo laag    
afwoei1 dat de bodem van het ,,ij vr    
,am/]dam droog lag1 en tegelijk aan de  
,n4,o4ku/5 zoo hoog opwoei1 dat t4 ,z4  
van d5 ,i,jselmond e5 /& van #b1ag      
,a4,p4 b]eikt w]d1 zoodat de opp]vlakte 
d] ,zuid]zee van het ,z4,w4 na> het     
,n4,o4 ruim #d ,m4 helde4 ,to* 0 to5    

betrekkelijk we9ig ,noordzeewat] b9n5 de
 ,zuid]zee 7gem4 /& #j1dg ,a4,p474 ,bij 
d5 ,z4,w4 /orm van #bd ,jan1 #ahhd1 to5 
de gemiddelde /& d] ,zuid]zee sle*ts    
#j1gj ,a4,p4 01 0 er e5 groot/e         
hoogtev]s*il v4m4 #e uur tuss*5 de      
,oranjesluiz5 en ,blank5ham van #d1fj   
,m4  ,bij oo/elijke w9d51 die vooral 9  
het voorja> voorkom51 kom5 langs de     
oo/elijke ku/5 ze] lage ebbe/&5 voor2 9 
't algeme5 bevat bij zulk5 w9d de       
,zuid]zee het m9/e wat]4  ,illu/ratie   
,,ii4 ,ges*i$kundig ov]zi*t d] plann5   
tot afsluit+ en droogmak+4   ,kantlijn3 
,w]k van ,v4 ,,diggel54  ,9 #ahdi v]s*e5
 van de h& d5 ,+5ieur van 's ,rijks     
,wat]/aat ,b4 ,p4 ,g4 ,,van ,,diggel5 te
 ,zwolle zijn bek5d w]k ov] de afsluit+ 
en droogmak+ d] ,zuid]zee#a4 ,de s*rijv]
 wilde de geheele ,zuid]zee met de      
,wadd5 en de ,lauw]szee afsluit5 en     
drooglegg51 do* z1 dat e5 bre$e op5     
v]b9d+ ov]bleef tuss*5 het ,m>sdiep en  
het ,vlie4 ,het wat] van d5 ,i,jsel z\  
door bre$e /roomban5 langs de ku/5 van  

de ,zuid]zee na> de ,noordzee word5     
geleid4 ,het w]k bevat betrekkelijk     
we9ig omtr5t te*niek en uitvo]+1 ma> zet
 vooral uite5 de groote economis*e en   
&]e voordeel5 voor ons l&1 die na>      
s*rijv]'s me5+ van de uitvo]+ het gevolg
 z\d5 zijn4  #a ,de ,zuid]zee1 de       
,fries*e ,wadd5 en de ,lauw]szee1 h>e   
b$ijk+ en      droogmak+1 bes*4 door ,b4
 ,p4 ,g4 ,,van ,,diggel54--,zwolle      
#ahdi4  ,de groote a&a*t die dit w]k    
trok noopte de ,rege]+ d5 ,inspecteurs  
van 's ,rijks ,wat]/aat ,,f]r& en ,,van 
,,d] ,,kun op te drag5 da>ov] e5 rapport
 uit te br5g54 ,dit is #c ,nov4 #ahdi   
uitgebra*t1 ma> e]/ 9 #ahfg bek5d       
geword54 ,het advise]de om e5e          
,/aatscommissie te b5oem51 die z\ bepal5
 ( het plan w5s*elijk 01--da>na aan d5  
,+5ieur ,,van ,,diggel5 het mak5 van e5 
ontw]p op te drag54  ,op initiatief van 
het #a;e en #b;e ,dijksdi/rict van      
,ov]ijsel w]d 9 #ahfd e5 reque/ van     
wat]s*apsbe/ur5 aan de ,rege]+ g]i*t om 
de afsluit+ en droogmak+ t] h& te nem54 

,kantlijn3 ,plan ,,beij]9ck4  ,9 #ahfe  
ve/igde de ,m9i/] ,,ro*uss5 de a&a*t van
 de ,maats*appij van ,grondcr$iet op de 
,zuid]zeezaak4 ,deze de$ da>op mak5 e5  
ontw]p tot droogmak+ van het zuidelijk  
g$eelte d] ,zuid]zee door d5 ,inspecteur
 van 's ,rijks ,wat]/aat ,j4 ,a4        
,,beij]9ck1 dat spo$ig g]e$ 0#b4 ,dit   
/elde voor e5 afsluit+ door e5 dijk van 
,enkhuiz5 ov] ,urk na> e5 punt t4 ,z4   
van d5 ,ketelmond 7,i,jsel7 en droogmak+
 van de geheele opp]vlakte da>b9n54  #b 
,droogmak+ van het ,zuidelijk g$eelte d]
 ,zuid]zee4 ,v]zamel+ v4      (ficieele 
bes*eid51 uitg4 d4 d4 ,mij4 van         
,grondcr$iet4 's-,grav4      #ahfh4     
,da>op w]d #bh ,aug4 #ahff e5 ,raad v4  
,wat]/aat +e/eld1 die _h te ond]zoek5 ( 
#a de uitvo]+ na> de ho(dtrekk5 van dat 
plan mogelijk 02 #b ( de uitvo]+ aan    
p>ticuli]5 kon word5 ov]gelat51 dan wel 
( uitvo]+ van ,/aatswege aan te rad5 04 
,de ,raad1 hoewel hij veel te*nis*e     
bezw>5 _h1 nam de mogelijkheid d]       
droogmak+ aan2 zeide dat ge5 geldelijk  

voordeel da>mee te behal5 01 gelo(de dat
 de noodzakelijkheid voor de uitvo]+    
niet be/ond en raadde da>om aan d5 ,/aat
 de ond]nem+ af4  ,kantlijn3 ,gewijzigd 
plan ,,beij]9ck4  ,de ,maats*appij van  
,grondcr$iet1 die zi* met deze uitspraak
 niet v]e5ig5 kon1 w]d v]vang5 door e5  
,comit ,,ro*uss5-,,bos*-,,van ,,r&wijck4
 ,dit de$ e5 gewijzigd plan ,,beij]9ck  
opmak5 9 ov]leg met zijn te*nis*5       
adviseur1 d5 +5ieur ,t4 ,j4 ,,/ieltjes4 
,er volgde to5 #d ,mei #ahgj de b5oem+  
van e5 ,/aatscommissie t] beoordeel+ van
 het ontw]p voor het indijk51 enz4 van  
het ,zuidelijk g$eelte d] ,zuid]zee4    
,deze vond de zaak als ond]nem+ niet    
w9/gev5d en m$ew]k+ van d5 ,/aat        
noodzakelijk#c4  #c ,v]slag d]          
,/aatscommissie t] beoordeel+1 enz4     
,leid5 #ahgc4  ,het ,comit vroeg to5 aan
 de ,rege]+ e5 subsidie van f#bej4- p]  
,h4,a41 do* ontv+ e]/ 9 #ahgc antwoord  
met de m$$eel+1 dat het w]k bet] door d5
 ,/aat zelv5 kon word5 uitgevo]d4       
,kantlijn3 ,rege]+sontw]p #ahgg4  ,9 de 

,troonr$e van #ahgd w]d e5 plan tot     
droogmak+ van het zuidelijk deel d]     
,zuid]zee 9 het vooruitzi*t ge/eld4 ,bij
 de ,wet van #e ,juni #ahge w]d5 f#hjjj 
voor e5ige ond]zoek+51 bor+51 enz4 op de
 ,/aatsbegroot+ uitgetrokk5 en #ah      
,april #ahgg w]d door het ,m9i/]ie      
,,heemsk]k het e]/e wetsontw]p aangebod5
 betreff5de de b$ijk+ en droogmak+ van  
het zuidelijk g$eelte d] ,zuid]zee en   
het mak5 van e5 wat]weg van ,am/]dam na>
 de rivi] de ,waal4  ,de afsluitdijk 0  
nog me] zuidelijk ontworp5 dan 9 het    
ontw]p ,,beij]9ck1 nl4 van ,blokk]%oek  
t4 ,z4 van het ,enkhuiz]z& om1 na>      
hetzelfde punt t4 ,z4 van d5 ,ketelmond4
  ,de opp]vlakte d] droog te mak5 grond5
 0 #aegjjj ,,ha41 wa>van #addjjj ,,ha4  
klei4 ,ram+ van ko/5 #aaf millio5 guld5 
zond] de intre/54  ,het zuidelijk]      
plaats5 van d5 afsluitdijk ges*i$de om  
e5 groote opp]vlakte z&1 die m5 als     
b\wgrond van we9ig ( ge5 wa>de bes*\wde1
 buit5 te sluit51--en t] &]e om d5 dijk 
op klei te kunn5 legg5 en niet op z&1   

da> 9 dit laat/e geval volg5s ,pr(4     
,,h>t+ zooveel kwelwat] ond] d5 dijk    
door na> b9n5 z\ dr+51 dat e5 voldo5de  
afsluit+ niet mogelijk z\ zijn1 iets wat
 door ,,/ieltjes be/r$5 w]d4 ,ov] deze  
kwe/ie volgt hi]ond] nog e5 enkel woord4
  ,to5 9 ,novemb] van hetzelfde ja> het 
,m9i/]ie ,,heemsk]k 0 afgetr$5 en       
v]vang5 door e5 ,m9i/]ie ,,kappeijne1 0 
e5 d] e]/e dad5 van het nieuwe ,m9i/]ie 
e5 intrekk+ van dit ,rege]+sontw]p4     
,g]uim5 tijd w]d to5 niets me] van de   
,zuid]zeezaak v]nom51 behalve uit       
ges*rift5 die1 ev5als vr di5 tijd1 nu en
 dan da>ov] v]s*554 ,als m]kwa>dig is   
da>van te noem5 dat van ,jhr4 ,p4       
,,opp]does ,,alewijn#d1 omdat het voor  
't e]/ voor/elde e5 noordelijk] afsluit+
 met beh\d van e5 groot wat]opp]vlak    
da>b9n51--welke e5v\dige oploss+ tot    
voorloopige b]g+ van groote massa's     
,i,jselwater bij hooge rivi]/&51 zooals 
wij zi5 zull51 gevolgd is 9 het plan d] 
,zuid]zee-,v]e5ig+-,/aatscommissie1 dat 
als het mee/ gew5s*te is te bes*\w54  #d

 ,e5ige bem]k+5 betreff5de de zoo       
gewi*tige aangeleg5heid d]      indijk+ 
en inpold]+ van e5 g$eelte d] ,zuid]zee 
9 v]b4 m4      d4 ri*t+ v4 d4           
,n4-,holl4-,fries*5 spoorweg tuss*5     
,am/]dam en      ,leeuw>d54--,am/4      
#ahgc4         99       99       99     
99       99  ,9 het ja> #ahhd di5de de  
afgeva>digde t] ,twe$e ,kam] ,a4 ,,buma 
e5 wetsontw]p 91 luid5de3 ,er zal e5    
ond]zoek word5 +e/eld na>       a4 het  
di*t5 d] zeegat5 en het vorm5 van e5    
zoetwat]me]1       b4 het drooglegg5 (  
kanalise]5 da>van van ,/aatswege ( door 
p>ticuli]54  ,dit wetsontw]p w]d e*t]   
weldra door d5 voor/ell] +etrokk51 to5  
hij zag dat het ge5 kans _h om te word5 
aang5om51 ev5als e5 da>na door hem      
+$i5de motie van gelijke /rekk+4        
,spo$ig da>na e*t] brak het tijdp]k aan 
9 de ges*i$5is d] ,zuid]zeezaak1 wa>9   
deze met ruim] blik w]d bezi5 en de     
uitvo]+ van het groote w]k1 dat re$s zoo
 lang vel5 _h beziggeh\d51 op degelijke 
wijze w]d voorb]eid4 ,to5 is het /&punt 

+5om51 wa>op zij zi* nu re$s g]uim5 tijd
 bev9dt en van wa> m5 me5t nu tot de    
uitvo]+- te kunn5 ov]gaan4  ,kantlijn3  
,circulaire ,,buma en ,,van ,,diggel54  
,9 #ahhe /eld5 nl4 de ,he]5 ,a4 ,,buma  
en ,mr4 ,p4 ,j4 ,g4 ,,van ,,diggel51    
,lid d] ,prov4 ,/at5 van ,ov]ijsel1 na  
besprek+ met e5ige l$5 d] ,e]/e en      
,twe$e ,kam] d] ,/at5-,g5]aal en d]     
,prov9ciale ,/at51 hunne bek5de         
circulaire op en zond5 die 9 ,augu/us   
van dat ja> aan be/ur5 van ,prov9cin1   
geme5t51 wat]s*app51 h&elsli*am5 en     
l&b\wmaats*appij51 die bij het tot /&   
kom5 van e5 afsluit+ en droogmak+ het   
mee/ belang hadd54  ,ond] h5 door wi]   
sam5sprek+ dit /uk 0 sam5ge/eld w>5 ge5 
te*nici en da>door wa>s*ijnlijk g+ zij  
van de grondg$a*te uit1 dat de zeegat5  
moe/5 word5 afgeslot5 7wa>ond] het      
,zeegat van ,texel1 wa>9 #cj  #dj ,m4   
wat] /aat71 t] opheff+ van het          
,zuid]zeegeva> dat me] en me] zorgwekk5d
 voor ,n$]l& wordt en dan zoo na        
mogelijk de geheele ,zuid]zee1 de       

,fries*e ,wadd5 en de ,lauw]szee te     
b$ijk5 en droog te mak51 enz4  ,da>om   
betoogd5 de s*rijv]s dat het niet 9 de  
all]e]/e plaats op de drooglegg+ ma> op 
de afsluit+ aankwam en dat de uitvo]+   
van het ,rege]+sontw]p van #ahgg1 dat   
zi* bepaalde tot het afsluit5 van het   
zuidelijk deel alle51 e5 groote misgreep
 z\ gewee/ zijn4 ,ma> zij me5d5 ook--en 
dit is het beg9 gewee/ van e5 bet]      
oordeel ov] alles wat met de            
,zuid]zeezaak 9 v]b& /aat en van e5     
bet]5 grondslag wa>op e5 plan van       
afsluit+ en droogmak+ kon word5         
geb\wd--1 dat er nog ze] veel gegev5s   
ontbrak5 en dat o4 a4 nog beantwoord    
moe/ word5 welke gevolg5 e5 afsluit+ en 
droogmak+ z\ hebb5 voor de wat]ke]+51   
voor de afwat]+ d] aangr5z5de gewe/51   
voor h&el-1 s*eepva>t- en               
nijv]heidsbelang54 ,en1 hoewel niet 9 't
 bijzond] g5oemd1 m5 z\ dan ook moet5   
k5n5 d5 bodem1 niet alle5 9 het         
zuidelijk deel1 ma> ook 9 &]e deel5 d]  
,zuid]zee1 m5 z\ moet5 wet5 op welke    

wijze bij e5 afsluit+ t4 ,n4 van de     
mond5 van d5 ,i,jsel1 het wat] van deze 
rivi] z\ moet5 word5 afgevo]d1 enz4 enz4
  ,betuig+ van in/emm+ en m$ew]k+ w]d   
v]zo*t van g5oemde be/ur5 om te kom5 tot
 e5 grondig ond]zoek4  ,kantlijn3       
,opri*t+ ,zuid]zee-,v]e5ig+4  ,als      
gevolg hi]van w]d het volg5d ja> op e5  
bije5kom/ van afgeva>digd5 uit die      
be/ur5 en van enkele p>ticuli]5 de      
,zuid]zee-,v]e5ig+ opg]i*t1 van welk]   
/atut5 ,art4 #b luidde3  ,het doel d]   
,v]e5ig+ is het do5 in/ell5 van e5      
voll$ig en grondig 7te*nis* en          
f9ancieel7 ond]zoek (1 en zoo ja1 na> de
 wijze wa>op en de middel5 wa>door e5e  
afsluit+ 7m$e t] voorb]eid+ e5] lat]    
geleidelijke drooglegg+7 van de geheele 
,zuid]zee1 de ,wadd5 en de ,lauw]szee   
w5s*elijk en uitvo]ba> is4  ,dit zek]   
niet fraai ge/eld artikel w]d aldus     
toegeli*t3 ,ho(ddoel is alzoo3 het      
ond]zoek na> e5 bet]e beveilig+ van     
,n$]l& teg5 het zeegeva> door opheff+ d]
 vrije geme5s*ap tuss*5 de ,noord- en de

 ,zuid]zee4  ,m5 hield dus va/ aan het  
d5kbeeld1 dat e5 ge/adige v]ruim+ d]    
zeegat5 e5 /e$s groot] word5d geva> voor
 de ku/5 d] ,zuid]zee meebra*t4 ,ma> van
 zulk e5 v]ruim+ 9 de laat/e eeuw5 0 ge5
 sprake#e4 ,en re$s het beg9 van het    
ond]zoek toonde aan1 dat e5 di*t+ d]    
zeegat51 vooral van het ,m>sdiep en het 
,vlie e5 sprong 9 het dui/] z\ zijn die 
m5 niet wag5 mo*t4  #e ,zie de ,notul5  
v4 d4 v]gad]+ van #i ,juni #ahhg v4 h4  
,kon4      ,in/ituut v4 ,+5ieurs4       
,voordra*t van het lid ,,van ,,k]ckh(f4 
,ma> de noodzakelijkheid van e5 ond]zoek
 van al de hi]bov5 g5oemde punt5 en nog 
veel me] bleef to* be/aan4  ,de         
,zuid]zee-,v]e5ig+1 #bh ,apr4 #ahhf     
gecon/itue]d1 v]kreeg #af ,aug4 d4 a4 v4
 de ,kon4 go$keur+4 ,het ,dagelijks*    
,be/uur w]d sam5ge/eld uit de ,he]5     
,,buma1 voorzitt]1 ,,van ,,diggel51     
ond]-voorzitt]1 ,,w]!im1 p5n+mee/] en   
,,van ,,d] ,,h\v5 ,,van ,,oordt1        
secret>is4 ,de ,v]e5ig+ /elde 9 ha> di5/
 de +5ieurs ,,van ,,d] ,,toorn en       

,,lely4 ,e]/g5oemde v]zo*t en v]kreeg   
spo$ig da>na ontslag en het te*nis*     
ond]zoek w]d s$]t geheel geleid door d5 
+5ieur ,c4 ,,lely1 d5 teg5woordig5      
,m9i/] van ,wat]/aat4  ,kantlijn3       
,nota's d] ,zuid]zee-,v]e5ig+4  ,als    
uitkom/5 van het ond]zoek zijn          
#ahhg-,ma>t #ahib a*t]e5volg5s v]s*55 #h
 te*nis*e nota's1 met tal van b]ek5+51  
graphis*e voor/ell+51 plat5 en ka>t5#f4 
#f ,deze nota's1 als alle w]k5 van de   
,zuid]zee-,v]e5ig+ v]s*55      en       
v]krijgba> bij de ,firma voorh4 ,e4 ,j4 
,,brill te ,leid51 drag5      alle d5   
titel3 ,ond]zoek omtr5t de afsluit+ en  
droogmak+ van      de ,zuid]zee1 de     
,wadd5 en de ,lauw]zee en--behalve de   
#f;e en #h;e      ,nota--,de afsluit+   
,noord-,holl&-,wi]+5-,friesl& en de     
droogmak+ van het g$eelte d] ,zuid]zee  
b9n5 die afsluit+4      ,zij zijn3      
#a;e ,nota4 ,bes*\w+5 ov] v]s*ill5de    
wijz5 van afsluit+        van de geheele
 ,zuid]zee en ov] de insluit+ van d5    
,i,jsel4       #b;e ,nota4 ,de invlo$ d]

 afsluit+ op de wat]ke]+ d]             
prov9cin langs de ,zuid]zee4       #c;e 
,nota4 ,de invlo$ d] afsluit+ op de     
wat]looz+ d]        prov9cin langs de   
,zuid]zee4       #d;e ,nota4 ,de invlo$ 
d] afsluit+ op de wat]v]v]s*+ d]        
prov9cin langs de ,zuid]zee4         ,de
 invlo$ d] afsluit+ op de s*eepva>t d]  
,zuid]zee4       #e;e ,nota4 ,de        
con/ructie en de ko/5 van d5            
afsluitdijk1 de        sluiz5 en de     
bijkom5de w]k54         ,m4 e4 ,bijlage 
v4 ,dr4 ,p4 ,p4 ,c4 ,hoek4 ,de invlo$ d]
 afsluit+        en droogmak+ op de     
viss*]ij 9 de ,zuid]zee4       #f;e     
,nota4 ,resultat5 d] t]re9w]kzaamh$5    
v]ri*t 9 #ahhi en        #ahij4--a4     
,grondbor+51 #b4 ,/roommet+51 #c4       
,div]se        met+54       #g;e ,nota4 
,geologis*e toe/& en algeme5 plan van   
indijk+4         ,s*etsontw]p t] indijk+
 en droogmak+ 7na de afsluit+7          
van het ,wi]+]me]4         ,id4 van het 
zuidoo/elijk g$eelte d] ,zuid]zee4      
,id4 van het zuidwe/elijk g$eelte d]    

,zuid]zee4         ,id4 van het         
noordoo/elijk g$eelte d] ,zuid]zee4     
,tijd van uitvo]+ en ko/5 van het       
geheele ontw]p tot        afsluit+ d]   
,zuid]zee ov] ,wi]+5 met de indijk+5    
b9n5 de afsluit+4       #h;e ,nota4     
,v]gelijk+ van v]s*ill5de ontw]p5 t]    
afsluit+        en droogmak+ van de     
,zuid]zee met o4 a4 e5 ,bijlage3        
,s*etsontw]p t] p>tieele indijk+ en     
droogmak+ d]        ,zuid]zee zond]     
afsluit+4  ,9 de #g;e ,nota gaf de      
,zuid]zee-,v]e5ig+ zelve e5 bepaald plan
 van afsluit+ en droogmak+4 ,dit plan is
 opgemaakt 9 v]b& met de uitkom/5 van   
het bodemond]zoek4  ,tegelijk met de    
laat/e nota #d ,ma>t #ahib v]s*e5 ook3  
,oeconomis*e en f9antieele bes*\w+5 van 
het ,dagelijks* ,be/uur na> aanleid+ d] 
resultat5 van het te*nis* ond]zoek1     
v]vat 9 de #h nota's4 ,lat]1 ,apr4      
#ahih1 v]s*e5 het uitgebreid] w]k van   
,h4 ,c4 ,,van ,,d] ,,h\v5 ,,van ,,oordt 
en ,mr4 ,g4 ,,viss]+1 ,de ,oeconomis*e  
beteek5is van de afsluit+ en drooglegg+ 

d] ,zuid]zee1 wa>van 9 ,juni #aija e5   
twe$e druk bezorgd w]d4  ,kantlijn3     
,b5oem+ ,/aatscommissie #ahib4  ,spo$ig 
nadat de laat/e d] nota's het li*t _h   
gezi51 nl4 #h ,sept4 #ahib1 w]d e5      
,/aatscommissie b5oemd van #cj l$51     
deskundig5 op de v]s*ill5de gebi$5      
wa>ov] de afsluit+ en droogmak+ zi*     
uit/rekk51 wa>aan de beantwoord+ w]d    
opg$rag5 van de vrag53  ( e5e afsluit+  
en e5e droogmak+ d] ,zuid]zee op e5     
wijze als door de ,zuid]zee-,v]e5ig+ is 
voorge/eld1 9 's ,l&s belang behoort te 
word5 ond]nom51 en zoo ja1  op welke    
wijze dit w]k tot uitvo]+ moet word5    
gebra*t4  ,kantlijn3 ,v]slag            
,/aatscommissie #ahid4  ,re$s #ad ,apr4 
#ahid w]d door de ,commissie ha> rapport
 uitgebra*t4 ,de #a;e vraag w]d         
beve/ig5d beantwoord door #ba van de #bg
 l$52--de #f l$5 die 9 ontk5n5d5 z9     
antwoordd51 grondd5 9 ho(dzaak hun      
bezw>5 op de groote f9antieele          
v]pli*t+51 die het uitvo]5 d] geheele   
ond]nem+ zal met zi* br5g5 en op de     

onzek]heid van h>e oeconomis*e uitkom/54
  ,de twe$e vraag w]d door alle l$5     
beantwoord3 door d5 ,/aat1 op d5 voet 9 
dit v]slag v]meld4  ,de ,/aatscommissie 
kon zi* 9 't algeme5 wel met het plan d]
 ,zuid]zee-,v]e5ig+ v]e5ig54 ,omtr5t    
enkele punt5 v]s*ilde zij met deze van  
inzi*t ( /elde zij wijzig+5 voor 9 de   
uitvo]+1--dit laat/e vooral t5 aanzi5   
van de grootte en d5 vorm d]            
droogmak]ij54 ,de belangrijk/e afwijk+5 
zull5 hi]na bij de bes*rijv+ d]         
ond]deel5 word5 meeg$eeld4         99   
99       99       99       99           
,kantlijn3 ,rege]+sontw]p #aija4  #g    
,mei #aija4 ,twe$e ,rege]+sontw]p 7,m94 
,c4 ,,lely71--tot afsluit+ d] ,zuid]zee 
en droogmak+ van de ,wi]+]me] en d5     
,z4,w4 ,pold]4 7,na> het plan d]        
,/aatscommissie74--,na aftr$5 van dit   
,m9i/]ie +etrokk54  ,kantlijn3          
,rege]+sontw]p #aijg4  #d ,nov4 #aijg4  
,d]de ,rege]+sontw]p 7,m94 ,j4 ,,kraus71
 voor d5 aanleg van e5 g$eelte van de   
afsluit+ d] ,zuid]zee en indijk+ en     

droogmak+ van de ,wi]+]me]4 7,na> het   
plan d] ,/aatscommissie1 ma> v]kle9d met
 het ,z4,o4 diep/e g$eelte2 v]koopb>e   
klei- en zavelgrond5 #af #ejj ,,ha474   
,+etrokk5 door e5 9 #aiac opgetr$5      
,m9i/]ie bij ,brief van #aa ,sept4      
#aiac4  ,kantlijn3 ,rege]+sontw]p #aiaf4
  #f ,sept4 #aiaf4 ,vi]de ,rege]+sontw]p
 7,m94 ,c4 ,,lely71 tot afsluit+ en     
droogmak+ d] ,zuid]zee1 wa>bij bepaald  
wordt dat de afsluitdijk en de beide    
we/elijke g$eelt5 e]/ zull5 word5       
uitgevo]d en de beide oo/elijke zull5   
word5 voorb]eid 9 e5 g]aamd5 tijd van   
#ae ja>1 t]wijl met deze laat/g5oemde   
g$eelt5 aangevang5 zal word5 op e5 nad] 
bij de wet te bepal5 tijd/ip4           
,illu/ratie     ,,iii4 ,plan van        
afsluit+ en droogmak+ d]                
,zuid]zee-,v]e5ig+-,/aatscommissie4     
,kantlijn3 ,bes*rijv+4  ,dit plan is 9  
groote trekk5 het volg5de4  ,er wordt e5
 afsluitdijk gemaakt van ,van           
,ewijksluis 7,anna-,paul[napold]7 aan de
 ,noord-,holl&s*e ku/ tot ,wi]+5 en van 

de ,n4,o4 punt van dit eil& ,n4,o4 wa>ts
 tot bij het dorpje ,piaam aan de       
,fries*e ku/4  ,deze plaats w]d als de  
mee/ ges*ikte gekoz5 met het oog op     
l5gte1 diepte van de te snijd5 geul5 en 
grootte van de opp]vlakte da>b9n54  ,de 
voorge/elde dijk snijdt tuss*5 het      
va/el& en ,wi]+5 de geul van het        
,am/eldiep1 die hi] e5 groot/e diepte   
van #aa ,m4 b5$5 ,l4,w4 heeft4 ,tuss*5  
,wi]+5 en ,friesl& is de gemiddelde     
diepte #c1fj ,m42 de diep/e geul die hi]
 gesn$5 wordt is die van de ,vliet]1 die
 ruim #f4e ,m4 b5$5 ,l4,w4 diep is4  ,de
 l5gte van de beide deel5 sam5 b$raagt  
#bicjj ,m4 ,de hoogte van de kru9 zal   
van #e1bj ,a4,p4 bij ,wi]+5 oploop5 tot 
#e1fj ,a4,p4 bij de aansluit+ aan d5    
,fries*5 ze$ijk4  ,de voet van d5       
afsluitdijk 7zie het dw>spr(iel7 /eunt  
aan de buit5zijde teg5 e5 rijz5 dam1    
opgew]kt tot laag wat]1 met /e5 be/ort4 
,die dam wordt gelegd op e5 rijz5       
grond/uk van voldo5de bre$te om bij     
ov]/ort+ van wat] teg5 ontgrond+ te     

bes*]m54 ,b9n5 teg5 d5 dam wordt het    
li*aam van d5 dijk opgew]kt van grond1  
afkom/ig uit het hi]na te noem5 kanaal  
door ,wi]+5 (--wat wel e5v\dig] en      
go$koop] zal zijn--van grond da> t]     
plaatse uit d5 ,zuid]zeebodem g5om54    
,aan de b9n5zijde wordt da>teg5aan      
gebra*t e5 bre$e b]m1 drag5de e5 rijweg 
en e5 spoorweg voor dubbel spoor4 ,de   
geheele aanleg wordt da> ongeve] #ij ,m4
 op de diepte van -#d1dj ,a4,p4         
,illu/ratie3 ,,algeme5 ,,dw>spr(iel     
,,van ,,d5 ,,afsluitdijk 7,s*aal        
#a3ejj47  ,9 v]b& met de aang5om5 hoogte
 van d5 afsluitdijk zull5 de aansluit5de
 dijk5 op ,wi]+51 de ,balgdijk langs d5 
,anna-,paul[napold] en de ,fries*e      
ze$ijk tot ,zurig word5 v]hoogd4  ,wat  
de wijze van uitvo]+ van dez5 dijk      
betreft1 m5 /elt zi* voor e]/ op het    
midd5 van het ,breez& tuss*5 ,wi]+5 en  
,piaam e5 eil& te mak5 van rijsw]k en   
/e5 en dan van hi]uit en van de ku/5 van
 ,wi]+5 en ,friesl& uit d5 dijk op te   
w]k54 ,da> de getij5 het wat] hi] 9 en  

uit het af te sluit5 g$eelte d]         
,zuid]zee do5 /room51 z\d5 9 de aldus   
/e$s nauw] word5de op5+5 tuss*5 de      
afgew]kte dijksg$eelt5 groot] en groot] 
word5de snelh$5 ont/aan1 die d5 bodem   
d]mate z\d5 aanta/5 dat die op5+5 niet  
te di*t5 z\d5 zijn4 ,da>om laat m5 t]   
we]szijd5 van het eil& twee sluitgat51  
elk lang #hbej ,m4 ov]blijv51 die op d5 
bodem van e5 rijz5 grond/uk word5       
voorzi5 teg5 ontgrond+4 ,9 de #e;e ,nota
 d] ,zuid]zee-,v]e5ig+ wordt voorge/eld 
9 die sluitgat5 dan e]/ met horizontale 
lag5 e5 rijz5 dam tot de hoogte van     
,l4,w4 aan te br5g52 de snelh$5 wa>mee  
het wat]1 dat bij /ormvlo$5 ov] di5 dam 
/ort1 d5 bodem b]eikt1 zijn niet zoo    
groot1 dat da>door belangrijke v]diep+  
te vreez5 is1 als die bodem met         
grond/ukk5 is bekle$4 ,da>op en da>teg5 
wordt dan het li*aam van d5 dijk        
opgetrokk51 ook met horizontale lag51   
doorga&e ov] de geheele l5gte4  ,deze   
bijzond]h$5 d] uitvo]+ word5 hi] alle5  
meeg$eeld om te do5 zi51 dat aan het w]k

 van d5 afsluitdijk risico's v]bond5    
zijn1 wat tijd van uitvo]+ en ko/5      
betreft1--veel zal van de we]sge/eldheid
 afhang54  ,ma>1 zooals wij zi5 zull51  
kunn5 die risico's met het oog op de    
indirecte voordeel5 die de afsluitdijk  
meebr5gt1 ze] go$ word5 gel$54  ,b9n5 d5
 afsluitdijk zull5 vi] opp]vlakt5 word5 
drooggemaakt1 9 het ,v]slag d]          
,/aatscommissie m9d] jui/ pold]s g5aamd4
    ,de ,noordwe/elijke ,droogmak]ij    
7,wi]+]me]71 gr4     #ba4gjj ,,ha41 na  
aftrek van dijk51 weg51 wat]1 enz4      
#ba4bjj ,,ha41 wa>van klei- en          
zavelgrond5               #ah4gjj ,,ha4 
,de ,zuidwe/elijke ,droogmak]ij         
7,hoorns*e ,hop71 gr4     #ca4ebj ,,ha41
 na aftrek van dijk51 enz4 #cj4hjj      
,,ha41     wa>van klei- en zavelgrond5  
#bg4hbj ,,ha4    ,de ,zuidoo/elijke     
,droogmak]ij1 gr4 #ajg4gfj ,,ha41 na    
aftrek van dijk51 enz4 #aje4ejj ,,ha41  
wa>van klei- en     zavelgrond5         
#ih4iij ,,ha4    ,de ,noordoo/elijke    
,droogmak]ij1 gr4 #ej4hej ,,ha41 na     

aftrek van dijk51 enz4 #di4gjj ,,ha41   
wa>van klei- en     zavelgrond5         
#dh4ijj ,,ha4  ,de geheele drooggemaakte
 opp]vlakte is groot #baahcj ,,ha41 na  
aftrek van dijk51 weg51 wat]1 enz4      
#bjgbjj ,,ha41 wa>van klei- en          
zavelgrond5 #aid4daj ,,ha4  ,de v]&]+5 9
 vorm en grootte aan de door de         
,zuid]zee-,v]e5ig+ voorge/elde          
droogmak]ij5 aangebra*t betr(f5 9 de    
e]/e plaats de v]bre$+ van d5 wat]weg   
tuss*5 de ,z4,w4 en de ,z4,o4           
droogmak]ij5 van #aejj tot #ejjj ,m4 met
 het oog op de militaire v]d$ig+2 voorts
 v]kle9+ van de ,z4,w4 ,droogmak]ij aan 
de ,n4 zijde en van ,z4,o4 ,droogmak]ij 
aan d5 ,z4,w4 hoek bij ,muid]b]g met    
/ukk5 wa> z& aan de opp]vlakte ligt2 en 
e9delijk v]groot+ van de ,n4,o4         
,droogmak]ij aan de ,n4 zijde met d5    
lang5 nauw toeloop5d5 inham na> de      
,lemm]1 wa>9 m5 voor de s*eepva>t te    
/]ke opwaai+ vreesde1 en v]m9d]+ met e5 
g$eelte aan de ,z4,o4 zijde met het oog 
op uitwat]+sbelang5 en de va>t op het   

,zwols*e ,diep4  ,de me]dijk51 wa>mee de
 vi] droogmak]ij5 word5 afgeslot5 zijn  
van v]s*ill5de hoogte1 #b1e tot #c1ej   
,a4,p41 al na> zij blootge/eld zijn aan 
de mee/ voorkom5de /ormvlo$54  ,de bodem
 d] droogmak]ij5 is ongelijk van diepte 
en daalt 9 't algeme5 geleidelijk van de
 ku/ na> buit5 7,zie het ,ka>tje74 ,de  
droogmak]ij5 moe/5 da>om 9 pold]s 7door 
de ,/aatscommissie pold]afdeel+5 g5oemd7
 met v]s*ill5de peil51 nl4 van het      
pold]wat] 9 de kanal51 to*t5 en sloot51 
word5 v]deeld4 ,da>bij is aang5om51 dat 
de kl9k 7ine5zakk57 van deze grond51    
die1 als be/a&e uit #a  #b ,m4 klei op  
va/51 lang ond] druk gewee/ zijnd5      
z&bodem1 wa>s*ijnlijk sle*ts #j1e tot   
#j1fe zal b$rag51--voorzi*tigheid%alve  
op #a ,m4 moet word5 ge/eld en dat de   
pold]peil5 #a ,m4 b5$5 de laag/e t]re95 
zull5 g5om5 word54 ,deze peil5 zijn op  
het ,ka>tje aang$uid4  ,elk d] pold]s   
zal e5 eig5 bemal+ krijg54  ,rek55de op 
de normale /]kte van #ab ,p4,k4 p4 #ajjj
 ,,ha4 p] #a ,m4 opvo]hoogte1 bov5di5   

#a_/f da>van voor res]ve1 opmal+ tot    
,a4,p41 nl4 #dj c,m4 bov5 het normale   
peil van het ov]blijv5d afgeslot5 me]1  
en #be c,m4 ne]slag 7dal+ van het       
pold]wat]7 bij de gemal51 dan zal volg5s
 het plan het gezam5lijk v]mog5 d]      
/oomw]ktuig5 tot droogh\d+1 en wa>mee   
ook de droogmak+ ges*i$t1 #af4icj ,p4,k4
 b$rag54 ,bij e5 uitvo]+ zal dit nog wel
 iets groot] g5om5 word51 da> m5 voor   
b\wl& 9 d5 laat/5 tijd nog lag] peil5   
v]langt dan #bj ja> gel$5--lief/ met    
droge slootbodems4  ,de pold]s word5    
ges*eid5 door kad51 wa>9 s*utsluiz5 op  
de snijpunt5 met de kanal5 die 9 de     
droogmak]ij5 word5 aangelegd4 ,da>door  
is het mogelijk om e]/ de ondiep/e af te
 mal5 en te v]kavel5 7met to*t51 sloot5 
en weg5 doorsnijd571 da>na de volg5de1  
enz4 ,op die wijze blijv5 groote        
opp]vlakt5 niet lang dras ligg51 wat ze]
 s*adelijk z\ zijn voor de gezondheid1  
ook 9 de aangr5z5de oude l&54  ,na de   
droogmak+ blijft b9n5 d5 afsluitdijk e5 
wat]plas ov]1 groot #ade4jjj ,,ha41 die 

re$s 9 het ontw]p van de                
,zuid]zee-,v]e5ig+ ze] jui/ met d5 naam 
van ,i,jselmeer w]d aang$uid1--niet     
alle5 omdat da>9 de ,i,jsel uitloopt1   
ma> ook omdat da>door de oploss+ gevond5
 is van e5 afsluit+ met b9n5dijk+ van d5
 ,i,jselmond4  ,is dat me] nl4 groot    
g5oeg1 dan zal het ook bij geheel       
belett5 afvo] en buit5gewon5 aanvo] van 
wat] niet zoo hoog kunn5 /ijg51 dat     
da>door geva> voor de aangr5z5de l&5    
ont/aat4  ,b]ek5d is1 dat zoo de        
uitwat]+ssluiz5 van dat me] g$ur5de #c  
etmal5 a*t]e5 geslot5 moe/5 blijv5 weg5s
 hooge buit5wat]/&5 en bij e5           
buit5gewon5 toevo] van d5 ,i,jsel bij   
uit]/ hooge /&5 en doorbrak5 van        
,rijndijk5 op d5 re*t]oev] 9 ,duits*l&  
en van de kle9]e rivi]5 en boezems      
afwat]5d op het ,i,jselmeer1 sam5 #dhjj 
,m 9 de seconde1 dit me] sle*ts ongeve] 
#a ,m4 z\ kunn5 /ijg51 dus bij e5       
sam5loop van om/&igh$5 zooals zi* zeld5 
( nooit zal voordo54  ,de plaats van de 
vi] droogmak]ij5 en van het ,i,jselmeer 

zijn zoo gekoz51 dat de vru*tb>e klei-  
en zavelgrond5 groot5deels b9n5 de e]/e 
vall51 de z&grond5 met de diep]e geul5  
t4 ,z4 van d5 afsluitdijk d5 bodem van  
het ,i,jselmeer vorm51 zooals op het    
,ka>tje te zi5 is4  ,voor de afwat]+ en 
de s*eepva>t wordt e5 peil van -#j1dj   
,a4,p4 op het ,i,jselmeer noodig en     
w5s*elijk gea*t4 's ,zom]s kan 9 gewone 
om/&igh$51 vooral om de wat]v]v]s*+ uit 
het me]1 dit peil zond] bezwa> tot      
-#j1bj ,a4,p4 word5 v]hoogd4  ,da>na> is
 dan ook het v]mog5 d] uitwat]+ssluiz5  
b]ek5d4 ,voorge/eld wordt e5 ze] wijd   
kanaal door de oo/punt van ,wi]+5 te    
mak51 bre$ #ajjj ,m4 bij de da>9 te mak5
 sluiz51 #abjj ,m4 aan de buit5zijde 9  
de dieptelijn van #e ,m4 tuss*5 de kopp5
 d] damm5 en aan de b9n5zijde #aejj ,m4 
bij de aansluit+ aan het ,i,jselmeer4   
,da>9 zull5 word5 gemaakt #cj           
uitwat]+ssluiz51 elk #aj ,m4 wijd en met
 de slagdrempels #d ,m4 b5$5 het        
,i,jselmeerpeil4 ,da>naa/ kom5 e5 groote
 en e5 kle9e s*utsluis4  ,het spreekt   

e*t] van zelf1 dat g5oemd peil van      
-#j1dj ,a4,p4 niet altijd jui/ kan word5
 geh&haafd1 da> de /&5 afhankelijk zijn 
van d5 aanvo] op het me]1 voornamelijk  
van d5 ,i,jsel1 en van de buit5wat]/&5  
bij ,wi]+5 wa>op geloosd moet word54    
,nagegaan is dat 9 ze] ongun/ige        
om/&igh$5 de /& sle*ts zeld5 en we9ig   
bov5 ,a4,p4 zal kunn5 /ijg54 ,ma> door  
d5 w9d kan het wat] na> e5 ( &]e zijde  
word5 gejaagd1 zoodat tijdelijk hoog]e  
en lag]e /&5 kunn5 voorkom54 ,de op- en 
afwaai+5 zull5 e*t] veel g]+] zijn dan  
nu 9 de op5 ,zuid]zee1 t5 e]/e omdat het
 me] kle9] is1 t5 &]e omdat het         
,i,jselmeer uit het diep/e g$eelte van  
de afgeslot5 kom be/aat4  ,door de hi]  
ges*et/e w]k5 van afsluit+ en droogmak+ 
z\d5 afwat]+ en s*eepva>t word5 belemm]d
 en hi] en da> geheel belet4 ,da>om     
word5 nog de volg5de w]k5 voorge/eld4   
,voor de va>t op ,h>l+5 zal b9n5 langs  
d5 ze$ijk tuss*5 ,piaam en ,h>l+5 e5    
kanaal word5 gegrav51 g$eeltelijk door  
v]ruim+ van de be/a&e dijkva>t1 t]wijl  

de uitkom5de grond di55 kan voor de     
g5oemde v]hoog+ van d5 ze$ijk4 ,bij     
,piaam zal e5 hav5 word5 aangelegd en e5
 s*utsluis t] v]b9d+ van het kanaal met 
het ,i,jselmeer4  ,9 de ,zuid]zee t4 ,o4
 van ,s*okl&1 wa> de s*eepva>t na> en   
van d5 mond van het ,zwols*e ,diep ze]  
druk is1 is nu dikwijls te we9ig diepte1
 vooral bij oo/elijke w9d54 ,de s*ep5   
wa*t5 dan op hoog wat] en nem5 zoo      
noodig niet d5 gewon5 weg t4 ,z4 en t4  
,o41 ma> t4 ,w4 en t4 ,n4 van ,s*okl&   
om1 die iets diep] is (1 als ook het    
,zwols*e ,diep door d5 lag5 wat]/&      
onbeva>ba> is1 langs d5 ,i,jsel ov] het 
,kat]ve] door de ,willemsva>t na>       
,zwolle4 ,t5 deele hangt de va>t hi] dus
 niet van d5 ,l4,w4- ma> van d5 ,h4,w4/&
 af1 zoodat na de afsluit+ de va>diepte 
hi] nu en dan onvoldo5de z\ zijn4 ,da>om
 wordt 9 het plan het ,zwols*e ,diep    
v]l5gd tuss*5 twee leidamm5 door tot de 
lijn van #b4e ,m4 diepte t4 ,z4 van     
,s*okl& en wel 9 gebog5 vorm1 wa>door de
 va>weg bet] bezeilba> wordt4  ,om de   

,lemm] met zijn drukke s*eepva>t1 geleg5
 aan d5 groot5 wat]weg van ,holl& na>   
,friesl& en ,gron+51 9 geme5s*ap met het
 ,i,jselmeer te br5g51 wordt 9 d5       
me]dijk van de ,n4,o4 droogmak]ij t4 ,z4
 van het punt van aansluit+ aan de      
,fries*e ku/ e5 s*utsluis geb\wd2       
da>naa/ kom5 ook e5 uitwat]+s- en e5    
inlaatsluis4 ,van hi] na> de ,lemm]     
wordt e5 dijk gelegd1 die g5oemde       
droogmak]ij aan de ,n4-zijde begr5sd en 
da>langs e5 geul gebagg]d voor de       
s*eepva>t tuss*5 de ,lemm] en de g5oemde
 sluiz51 met e5 zijtak na> ,takozijl1   
zoodat de uitwat]+ssluiz5 te ,lemm] en  
,takozijl kunn5 v]vall54 ,t4 ,n4 van de 
droogmak]ij blijft dan e5 wat]plas 9 op5
 geme5s*ap met ,friesl&s boezem2 de     
bodem da>van is groot5deels z& en ve53  
hooge dijk5 langs g5oemde geul5 word5   
hi]door uitgespa>d4 ,van de ,lemm] gaat 
door de droogmak]ij e5 kanaal tot bij   
,slijk5burg 9 de ,l9de om ook hi]van het
 wat] 9 het ,i,jselmeer te br5g54 ,ook  
wordt door de droogmak]ij he5 e5 kort   

kanaal gemaakt voor s*eepva>t en afwat]+
 van ,blokzijl tot het ,i,jselmeer4     
,voorts wordt de rivi] de ,eem v]l5gd   
met e5 bre$ en diep kanaal1 ga&e om de  
hooge grond5 van het ,gooi he5 en op5   
uitkom5d 9 het ,i,jselmeer bij          
,muid]b]g1 t]wijl van uit de ,eem e5    
kanaal wordt gemaakt langs de           
teg5woordige ku/ tot 9 d5 ,i,jsel       
7,ketelmond71 van beide door s*ut- en   
uitwat]+ssluiz5 ges*eid54  ,a*t] de     
,z4,w4 droogmak]ij is e5 kanaal         
ontworp51 uit het ,noord-,holl&s*       
,kanaal bij ,ilp5dam langs de ,z4,o4    
r+va>t van de ,purm] om ,edam he5 tot   
voorbij ,lutje-,s*>dam1 dan door de     
droogmak]ij he5 na> ,hoorn en van hi]   
b9n5dijks tot ,blokk]%oek aan het       
,i,jselmeer4 ,e5 s*utsluis bij          
,lutje-,s*>dam s*eidt het kanaal 9 twee 
p&51 wa>van het e5e met ,s*]m]boezem het
 &]e met het ,i,jselmeer zal geme5      
ligg54 ,e5 s*ut- en ke]sluis te         
,blokk]%oek kan het laat/e afsluit5 bij 
hooge /&5 op het ,i,jselmeer4 ,om te    

voorzi5 9 de afwat]+1 nu e5ige sluiz5   
aan de ,zuid]zee door deze droogmak]ij  
kom5 te v]vall51 wordt e5 kort zijkanaal
 gemaakt na> het ,i,jselmeer t4 ,n4 van 
,monnik5dam met e5 /oomgemaal tot afmal+
 van ,s*]m]boezem alda>4  ,door de      
,n4,w4 droogmak]ij z\d5 de afwat]+ en de
 s*eepva>t langs het ,kolhorn]diep word5
 belet4 ,da>om zijn ontworp53 e5 kanaal 
uit dit diep b9n5langs d5 teg5woordig5  
ze$ijk en uitkom5d met e5 s*ut- en      
uitwat]+ssluis 9 de ,b9n5hav5 te        
,m$emblik2 e5 kanaal van de             
uitwat]+ssluis van de ,wi]+]wa>d door d5
 ,anna-,paul[napold] he5 na> de ,van    
,ewijksva>t2 e5 kanaal1 uit het         
,noord-,holl&s* ,kanaal b9n5 langs d5   
,balgdijk van d5 ,anna-,paul[napold] en 
t4 ,z4 langs en door ,wi]+51 uitkom5d   
met e5 s*ut- en uitwat]+ssluis 9 het    
kanaal door ,wi]+54  ,voorts zull5 9    
v]b& met het aang5om5 peil van het      
,i,jselmeer en het v]vall5 van de vlo$5 
b9n5 de afsluit+ sommige hav5s aan het  
me] word5 v]diept door bagg]+ en v]l5g+ 

d] hav5damm54  ,kantlijn3 ,duur van het 
w]k en w]kplan4  ,wat d5 duur van het   
w]k en het w]kplan betreft1 de          
,/aatscommissie me5t dat de afsluitdijk 
9 #i ja> zal kunn5 word5 voltooid2 9 het
 #e;e-#i;e ja> zull5 het ,zwols*e ,diep 
en de hav5s kunn5 word5 v]bet]d en het  
kanaal ,piaam-,h>l+5 word5 gemaakt4     
,da>na volg5 de aanleg van de me]dijk51 
het droogmak51 v]kavel5 en droogh\d5 d] 
vi] droogmak]ij5 en 9 v]b& da>m$e de    
aanleg d] r+va>t51 zoodat de ,n4,w4     
droogmak]ij 9 het #ad;e1 de ,z4,o4      
droogmak]ij 9 het #ba;e1 de ,z4,w4      
droogmak]ij 9 het #bh;e en de ,n4,o4    
droogmak]ij 9 het #cc;e ja> g]e$ kom54  
,met di5 v]/&e1 dat de drooggemaakte    
grond5 nog #b  #c ja> zull5 word5       
drooggeh\d5 en voorloopig beb\wd en e]/ 
9 het #c;e ja> na de v]kavel+ zull5     
word5 uitgegev54  ,van belang is het    
e*t] op te m]k5 dat 9 de ,memorie van   
,toeli*t+ van het nu aanhangige         
wetsontw]p 7#aiaf7 e5 veel kort]e tijd  
voor de droogmak+ d] vi] inpold]+5 als  

wa>s*ijnlijk wordt aang5om51 wat vooral 
met het oog op de r5tebesp>+ van groot  
gewi*t is4 ,voor de uitvo]+ van d5      
afsluitdijk wordt ook #i ja> noodig     
gea*t1 ma> de 9 het #d;e ja> te beg9n5  
,n4,w4 ,droogmak]ij z\ 9 het #ab;e ja>1 
en de 9 het #f;e ja> aan te vang5 ,z4,w4
 ,droogmak]ij re$s 9 het #ae;e ja> g]e$ 
kunn5 zijn4#g  #g ,zie voorts bij       
,ho(d/uk ,,vii4     ,,iv4 ,de gevolg5   
van te*nis*5 a>d4   ,de voor- en nadeel5
 van te*nis*5 a>d1 die e5 gevolg zull5  
zijn van het hi]bov5 ges*et/e w]k en    
die1 zooals wij zi5 zull51 van ze] groot
 belang zijn voor de omligg5de gewe/51  
zull5 bijna uitsluit5d voortvloei5 uit  
de afsluit+4 ,wij zull5 die hi] e]/     
nagaan4  ,kantlijn3 ,voor de wat]ke]+4  
,voor de wat]ke]+4  ,op het afgeslot5   
,i,jselmeer zull5 hooge wat]/&5 alle5   
kunn5 word5 v]oorzaakt door groot5      
wat]toevo]1 voornl4 van d5 ,i,jsel1     
belemm]d5 afvo] door de sluiz5 op ,wi]+5
 bij we/elijke en noordwe/elijke /orm51 
t]wijl bij /orm het wat] na> de e5 ( &]e

 zijde kan word5 opgezet1 ma>1 zooals   
wij zag51 zek] niet me] 9 die mate als  
?ans op de op5 ,zuid]zee4  ,ze] hooge   
wat]/&5 bij /ormvlo$5 kunn5 nu langs de 
,zuid]zeeku/5 word5 v]oorzaakt #a4      
doordat groote massa's ,noordzeewat]    
door de zeegat5 na> b9n5 word5 gejaagd1 
#b4 door opwaai+1 #c4 door de oorzak5   
ond] #a4 en #b4 tegelijk1 zooals o4 a4  
bij d5 /ormvlo$ van #ac_/ad ,janu>i     
#aiaf4 ,na de afsluit+ v]valt dus voor  
de ku/5 t4 ,z4 van d5 afsluitdijk de    
e]/g5oemde oorzaak1 zoodat alda> veel   
m9d] hooge /&5 te v]wa*t5 zijn dan nu4  
,uit de #b;e ,nota d] ,zuid]zee-,v]e5ig+
 en het ,v]slag d] ,/aatscommissie is af
 te leid51 dat de hoog/e /&5 die op     
v]s*ill5de plaats5 langs het ,i,jselmeer
 zull5 kunn5 voorkom51 zelfs nog #a1e   
#b ,m4 zull5 blijv5 b5$5 de hoog/e die  
tot nu alda> zijn wa>g5om54  ,b9n5 de   
afsluit+ word5 de aangeleg5 l&5 door    
hooge ze$ijk5 bes*]md behalve op e5     
drietal punt5 aan de zuidku/ van        
,friesl&1 bij ,voll5hove1 langs e5      

g$eelte van de ku/5 van de ,veluwe en   
,gooil& en bij ,muid]b]g4 ,die dijk5    
zull5 f nag5oeg geheel van alle ond]h\d 
word5 ontla/1 voor zoov] zij n4l4 aan de
 droogmak]ij5 gr5z51 f zek] belangrijk  
m9d] ond]h\d v]eis*5 voor de g$eelt5    
langs het ,i,jselmeer4 ,kwe/ie's als die
 van de ,dront] ,ov]laat1 het onb$ijkt  
g$eelte tuss*5 d5 ,i,jselmond en de     
,geld]s*-,ov]ijsels*e gr5s 7wa>door ook 
grond5 9 't noord5 van ,geld]l& op      
ongeleg5 tijd5 ond] wat] kom571 die van 
het ,zwols*e ,diep 7ov]/room+ van       
,zwolle en belette wat]looz+71 van de   
,eem 7dijkbreuk5 en ov]/room+5 er langs7
 zijn dan van zelf opgelo/4 ,voor zoov] 
de grasl&5 alda> dan het vru*tba>mak5d  
slib d] ov]/room+5 zull5 miss51 zij     
opgem]kt1 dat als de ov]/room+5 met z\t-
 ( brakwat] oph\d51 zi* da>op e5 &]e    
grassoort zal ve/ig51 die met kun/me/   
beh&eld e5 nog hoog]e opbr5g/ zal gev5  
dan de teg5woordige4  ,t4 ,n4 van d5    
afsluitdijk zijn ge5 ( sle*ts we9ig     
hoog]e /ormvlo$hoogt5 te v]wa*t5 dan da>

 nu voorkom51 zooals ook de ,rege]+ 9 de
 ,memorie van ,toeli*t+ van het ?ans    
door ha> +$i5de wetsontw]p zegt#h4  #h  
,ald4 ,bl4 #g4  ,wel zull5 langs de     
,fries*e ku/ tot op zek]5 af/& t4 ,n4   
van ,piaam en t] plaatse van d5         
afsluitdijk1 door de bijzond]e wijze van
 vull+ en l$ig+ van de noordelijke kom  
bij de dagelijks*e getijd5 7dus zond]   
/]k5 w9d71 de gemiddelde hoogwat]- en   
laagwat]/&5 alda> miss*i5 e5 #dj c,m4   
resp4 hoog] en lag] word5 en da>door    
welli*t ook de /ormvlo$5 zooveel rijz51 
vooral 9 d5 hoek bij ,piaam bij ,n4,w4  
w9d51 ma> da>voor wordt t] g]u//ell+    
voorge/eld de ,fries*e dijk5 t4 ,n4 van 
,piaam e5 v]hoog+ te gev5 tot de hoogte 
van d5 afsluitdijk alda>1 te niet       
loop5de bij ,zurig4  ,de vrees dat de   
/ormvlo$%oogt5 langs de noordelijke     
,fries*e en ,gron+s*e ku/5 aanzi5lijk   
zull5 v]hoog5 door de afsluit+ is geheel
 ongegrond4 ,de ges*rift5 da>ov] 9 d5   
laat/5 tijd v]s*55 gaan van de geheel   
onjui/e ond]/ell+ uit1 dat door de      

zeegat5 altijd ev5veel wat] na> b9n5 zal
 blijv5 /room51 ook al wordt de         
zeeboezem da>a*t] tot op de helft       
v]kle9d4 ,voor de be/rijd+ van die      
v]ke]de me5+ zie m5 hi]a*t] het #b;de   
,deel3 ,we]legg+ van bezw>54  ,kantlijn3
 ,voor de afwat]+4  ,voor de afwat]+4   
,het we9ig v]&]lijk peil van -#j1dj     
,n4,a4,p4 van het ,i,jselmeer zal zek]  
e5 groote v]bet]+ meebr5g5 voor de      
afwat]+ d] omligg5de gewe/51 o4 a4 die  
langs de 7,utre*ts*e7 ,ve*t1 de ,eem1   
voor de pold]s langs d5 ,b5$5-,i,jsel1  
het ,zw>te ,wat] en de 7,ov]ijsels*e7   
,ve*t1 voor het ,l& van ,voll5hove1 het 
,l9degebi$1 enz4  ,dat 9 d5 regel lage  
peil van het ,i,jselmeer geeft ook e5   
middel om s*adelijke ze] hooge /&5 van  
,friesl&s boezem te voorkom51--voor dit 
gewe/1 wa>van de wat]looz+ zooveel      
bezw>5 heeft1 voorwa> ge5 kle9igheid1   
als m5 b$5kt dat o4 a4 9 ,juli-,augu/us 
#ahid door hooge /&5 van ,friesl&s      
boezem 7-#j1be  -#j1ad ,n4,a4,p47 e5    
s*ade1 voornl4 aan d5 hooib\w1 w]d      

toegebra*t1 die to5 op #b millio5 guld5 
ges*at w]d1--en zulke hooge /&5 kom5    
me]mal5 voor4 ,de b$oelde bezw>5 zull5  
door de afsluit+ niet geheel word5      
wegg5om51--m5 is tr\w5s re$s bezig aan  
de zuidzijde van ,friesl& /oombemal+ van
 d5 boezem aan te br5g5--ma> zij zull5  
belangrijk er door word5 v]m9d]d4  ,de  
ko/5 van gebruik en ond]h\d d] be/a&e   
bemal+smiddel51 uitsla&e op de          
,zuid]zee1 zull5 dus m9d] word51 die van
 de w]k5 welke t] v]bet]+ zijn          
voorge/eld ev5e5s1 t]wijl &]e1 zelfs ze]
 ko/b>e1 geheel a*t]wege kunn5 blijv54  
,da> is b4v4 het vraag/uk van de afwat]+
 van d5 ,ve*tboezem4 ,deze1 die behalve 
van de langsgeleg5 pold]s te ,utre*t het
 wat] ontvangt van e5 groot gebi$ en    
alle5 door de sluis te ,muid5 kan looz51
 als dit niet door hooge ,zuid]zee/&5   
belet wordt1 is door die gebrekkige     
uitwat]+ elk ja> n ( me]mal5 zoo hoog   
opgezet1 dat de looz+ van de l&5 erlangs
 belet wordt1 sommige hi]van zelfs ond] 
wat] kom51 doordat het ,ve*twat] op     

enkele plaats5 ov] de kad5 loopt4       
,middel5 t] v]bet]+ zijn voorge/eld1 die
 op   #a millio5 guld5 g]aamd w]d54 ,bij
 e5 we9ig v]&]lijk5 lag5 /& van het     
,i,jselmeer1 dus voldo5de looz+ te      
,muid51 zijn die w]k5 e*t] geheel       
ov]bodig4  ,bek5d is ook de eeuw5\de    
kwe/ie d] afwat]+ van de ,geld]s*e      
,vallei1 vooral v]oorzaakt door de      
we9ige sam5w]k+ en zelfs ond]l+e        
teg5w]k+ d] da>bij betrokk5 l&54 ,wordt 
aan de ,eem en het te mak5 v]l5gde1     
zooals voorge/eld wordt1 e5 ze] ruim    
pr(iel gegev51 dan wordt het lage       
,i,jselmeerpeil di*t bij ,am]sfoort     
gebra*t en kan door e5 e5v\dige v]ruim+ 
van sommige wat]leid+5 9 de ,vallei de  
zaak op m9d] ko/b>e wijze en            
gemakkelijk] word5 opgelo/ dan ?ans4    
,de afwat]+ van het ,noordzeekanaal1 die
 van zooveel gewi*t is1 omdat op dat    
kanaal o4 a4 de boezems van ,rijnl& en  
,am/ell& en ook ,s*]m]boezem 7t4 ,n4 van
 het voormalige ,,ij7 looz51 en die nu  
plaats heeft door e5 sluis te ,i,jmuiden

 op de ,noordzee en groot5deels met     
behulp van e5 /oomgemaal te ,s*ell+w\de 
op de ,zuid]zee1 zal door de afsluit+   
ze] word5 gebaat1 omdat dan die afwat]+ 
groot5deels door sluiz5 op de ,zuid]zee 
zal kunn5 plaats hebb51 zoodat de       
s*eepva>t we9ig ( ge5 la/ van het spui5 
te ,i,jmuiden me] zal ond]v9d51 t]wijl  
zelfs groot wat]bezwa> zond] afmal+ zal 
kunn5 word5 behe]s*t#i4  #i ,zie hi]ov] 
,c4 ,w4 ,,lely c4 i4 ,bes*\w+5 v4 d4    
afwat]+ v4 h4      ,noordzeekanaal 9    
v]b& m4 d4 afsl4 en droogm4 d4 ,zuid]zee
      7,weekbl4 ,de ,+5ieur1 ,ja>g4     
#aiad1 bl4 #bjc74  ,kantlijn3 ,v]dwijn5 
d] lage ,zuid]zee/&5  ,zal aldus de     
afwat]+ d] omr+5de l&5 bij afsluit+ d]  
,zuid]zee gebaat word51 #a doordat de   
looz+ door hooge ,zuid]zee/&5 niet me]  
zoo dikwijls en langdurig als ?ans kan  
word5 belet1 #b omdat weg5s de m9d] /]ke
 s*ommel+5 van het buit5wat] de         
bemal+sw]ktuig5 m9d] ko/ba> behoev5 te  
zijn1--da>teg5ov] /aat het nadeel dat   
dan niet me] gebruik gemaakt zal kunn5  

word5 van de lage en ze] lage           
,zuid]zee/&51 die nu de afwat]+ van     
sommige /rek5 t5 go$e kom51 omdat e5    
kra*tige looz+ vooral afhangt van het   
v]s*il 9 hoogte tuss*5 b9n5- en         
buit5wat]4 ,dit geldt vooral voor die   
/rek51 wa>van de wat]looz+ ho(dzakelijk 
van die lage /&5 afhangt1 zooals die van
 het ,n4,w4 van ,ov]ijsel4 ,deze kunn5  
nu 9 het voorja> bij de dan he]s*5de ,o4
 en ,n4,o4 w9d51 dus lage afwaai+ van de
 ,zuid]zee alda>1 hun groote massa's    
ov]tollig w9t]wat] gemakkelijk kwijt    
word54 ,ma> da>na 9 d5 zom]1 beweg5 de  
getij5 zi* hi] tuss*5 nauwe gr5z51 de   
gemiddelde ebb5 loop5 er dan niet lag]  
dan -#j1aj  -#j1ae ,n4,a4,p4 af en da>  
de l&5 dan wat]/&5 van -#j1dj  -#j1de   
,n4,a4,p4 noodig hebb51 zoo is ?ans hun 
afwat]+ to* vaak onvoldo5de4 ,is de zom]
 nat en valt de reg5tijd vroeg 91 dan   
gaat dikwijls re$s de e]/e sn$e van het 
hooigras1 het voornaam/e voortbr5gsel   
van deze l&51 v]lor54 ,de teg5woordige  
toe/& is dus ook sle*t ( onvoldo5de te  

noem51 ma> de mee/e l&5 hebb5 teg5 het  
aans*aff5 van ko/b>e /oomgemal5 opgezi54
  ,wordt de ,zuid]zee afgeslot51 dan    
kunn5 b$oelde lage /&5 niet me] voorkom5
 en de toe/& wordt geheel onh\dba>4 ,ma>
 dan word5 die l&5 g$wong5 om /oomgemal5
 aan te s*aff51 sommige na zi* e]/ nog  
te hebb5 +epold]d1 en de aanleg en het  
gebruik van de bemal+smiddel5 zal veel  
m9d] ko/ba> zijn dan nu1 omdat zij het  
wat] dan niet me] op zoo hooge en       
v]&]lijke buit5wat]/&5 behoev5 op te    
br5g54 ,ook kunn5 zij dan 's w9t]s droog
 blijv51--nu /aan zij dan veelal ond]   
wat]1--kun/me/ aanw5d5 en dus ook       
da>door 9 voortbr5g+sv]mog5 to5em5#aj4  
#aj ,zie hi]ov] me] uitvo]ig3 ,,dek+    
,,dura4 ,iets ov] d5 toe/&      d]      
afwat]+ 9 e5 deel van ,ov]ijsel4        
,tijds*r4 ,n$4 ,heide ,mij1      #aiji1 
bl4 #agc4  ,kantlijn3 ,invlo$ op de     
afwat]+ van ,friesl&4  ,wat ,friesl&    
betreft1 da> zal dit bezwa> nog m9d]    
geld54 ,wel zull5 bij e5 afsluit+ de    
zuidelijke sluiz5 bij de lage           

,zuid]zee/&5 9 het voorja> niet me]     
kunn5 meehelp5 om ,friesl& van zijn     
ov]tollig w9t]wat] te bevrijd51 ma> dit 
nadeel is voor de prov9cie betrekkelijk 
g]+4 ,dit gewe/1 t4 ,n4 van de ,l9de1   
to* br5gt zijn wat] op e5 groot sam5/el 
van m]51 plass51 kanal51 enz4           
,friesl&sboezem vorm5d1 die door #ac    
sluiz5 langs de ,zuid-1 ,we/- en        
,noordku/ op zee uitwat]t4 ,nu is de    
mee/ gew5s*te /& van di5 boezem 9 d5    
zom] #aj  #ae c,m4 bov5 ,fries* ,peil 7 
,z4,p4  #j1ff ,n4,a4,p47 dus #j1ef      
#j1ea b5$5 ,a4,p41 ma> de gemiddelde    
ebb5 t4 ,z4 van ,makkum zijn hoog]1     
zoodat de sluiz5 alda> sle*ts bij lag]e 
zee/&51 voornl4 bij oo/elijke w9d5 9 het
 voorja> tot de afwat]+ kunn5 bijdrag54 
,t4 ,n4 da>van e*t] dal5 de ebb5 al me] 
en me] tot -#a1dd ,n4,a4,p4 9 de        
,lauw]szee aan de ,dokkum] ,nieuwe      
,zijl5 en da> dit ook de mee/ v]mog5de  
sluiz5 zijn1 zoo ligt da> het voornaam/e
 punt van looz+ van ,friesl&sboezem4    
,to* is die1 vooral voor onz5 tijd      

onvoldo5de1 voornl4 doordat de groote   
wat]massa's van het geheele gewe/ niet  
spo$ig g5oeg bij de noordelijke sluiz5  
te br5g5 zijn4 ,veel is re$s g$aan t5   
ko/e van veel tonn5 g\ds om door v]ruim+
 d] wat]leid+5 da>he51 enz4 da>9 v]bet]+
 te br5g51 ma> de toe/& is nog          
onvoldo5de3 m5 kan d5 boezem/& niet     
g5oeg behe]s*54  ,dit br5gt vooral      
zooveel s*ade teweeg1 omdat e5 g$eelte  
d] lage l&51 vooral 9 het ,zuid5 dus1   
niet +epold]d is en dus bij hooge       
boezem/&5 wordt ov]/roomd1--bij e5 /&   
van #j4be ,z4,p4 /aan re$s #fjjj1 bij   
#j4df ,z4,p4 #cbjjj ,,ha4 van die       
buit5l&5 ond] wat]4  ,bov5di5 loop5 bij 
ze] hooge /&5 ook e5 aantal pold]s 9 (  
kom5 door belette looz+ ond] wat]4 ,die 
lage l&5 zijn natuurlijk uitsluit5d     
grasl&2 zij /aan 's w9t]s 9 d5 regel    
voor e5 groot g$eelte ond]1 ma> kom5 9  
natte zom]s hooge /&5 voor1 wa>van wij  
hi]bov5 e5 voorbeeld zag51 dan wordt    
ontzaglijke s*ade gel$5#aa4  #aa ,de    
afwat]+ van ,friesl&sboezem is uitvo]ig 

beh&eld door het      ,lid d] ,g$4 ,/4  
v4 ,friesl4 ,,van ,,weld]5 ,bn ,,r5g]s 9
 e5 r$e1      geh4 v4 d4 v]g4 d] ,afd4  
,tietj]k/]adeel d] ,fr4 ,mij van ,l&b4  
#bh ,dec4 #aiji1--opg5om5 i4 h4         
,tijds*r4 d4 ,n$4 ,heide ,mij1 #bb;e    
,ja>g4 7#aiaj71 bl4 #ce4 ,zie ook bl4   
#fi alda>4  ,dat de ov]/room+ door      
boezemwat] die l&5 vru*tba> z\ mak51 kan
 alle5 9 zek]e mate geld5 voor de       
klei/rek51 wa> dat wat] e5ige           
kleideeltjes bevat1 ma> ov]ig5s niet4   
,kan m5 bov5di5 die l&5 ook 's w9t]s    
droog h\d5 en ze met kun/me/ beh&el51   
dan /ijg5 zij ook da>door zek] 9 wa>de4 
,re$s vele plann5 zijn gemaakt t]       
v]bet]+ van dez5 toe/&4 ,zij zull5 zi*  
t5 slotte wel oploss5 9 de /i*t+ van n (
 me] groote /oomgemal5 aan de zuidzijde 
d] ,prov9cie1 wa>toe re$s beslot5 w]d4  
,ma> kan m5 door de afsluit+ d]         
,zuid]zee1 dus afwat]+ op -#j1dj ,a4,p41
 9 elk geval de ze] hooge boezem/&5     
voorkom51 dan zull5 aanleg en gebruik   
van die gemal51 voor zooveel ze nog     

noodig zijn1 zek] m9d] ko/54  ,de he]   
,,r5g]s me5t dat 9 j>5 van normal5      
reg5val de boezem da>door op #j4cj      
,z4,p4 zal te h\d5 zijn1 wat nu 's w9t]s
 nag5oeg nooit mogelijk is 7,rapport a4 
h4 ,dag4 ,be/4 d] ,zuid]zee-,v]e5ig+    
omtr4 de voordeel5 voor de ,prov4       
,friesl& en ,noord-,holl& te v]wa*t5 v4 
d4 afsluit+ d] ,zuid]zee en de vorm+ van
 e5 zoetwat]me]74  ,wat e*t] ,friesl&s  
nu gebrekkige afwat]+ 9 hooge mate zal  
t5 go$e kom51 dat is1 hoe vreemd dit    
opp]vlakkig bes*\wd ook moge s*ijn51 de 
geleg5heid die door de afsluit+ ont/aat 
voor aanvull+ van zijn boezem met zoet  
wat] 9 droge tijd54  ,kantlijn3 ,voor de
 wat]aanvull+ en wat]v]v]s*+4  ,voor de 
wat]aanvull+ en wat]v]v]s*+4  ,als door 
de sluiz5 op ,wi]+5 /e$s op zee wordt   
geloosd1 t]wijl aanh\d5d zoet wat]1     
ho(dzakelijk door d5 ,i,jsel wordt      
aangevo]d1 dan is het duidelijk dat het 
,i,jselmeer re$s bij de afsluit+ m9d]   
z\t zal zijn dan bij het beg9 van het   
w]k en dat het niet lang da>na zoet wat]

 ( al?ans wat] van g]+ z\tgehalte zal   
bevatt54  ,dit nu is wel het groot/e    
voordeel dat e5 gevolg zal zijn van e5  
afsluit+ d] ,zuid]zee4 ,m5 is dit       
gelukkig al me] en me] gaan inzi54 ,de  
da>door v]kreg5 v]hoog+ van het         
voortbr5g+sv]mog5 d] aangr5z5de gewe/5  
is zoo belangrijk1 dat de ko/5 van de   
afsluit+ op zi* zelve1 dus zond]        
droogmak+1 wa>s*ijnlijk re$s da>door    
groot5deels z\d5 word5 go$ gemaakt4     
,&]e deel5 n4l4 van ons pold]l&1 geleg5 
niet v] van de groote rivi]51 zooals    
,holl& en ,utre*t t4 ,z4 van de         
,zuid]zee en het voormalige ,,ij1 kunn5 
da>uit altijd wat] v]krijg5 9 droge     
tijd54 ,zoo laat o4 a4 ,rijnl& bij      
droogte en t] v]v]s*+ van zijn boezem te
 ,g\da uit d5 ,holl&s*5 ,i,jsel wat]    
91--#gj  #aij millio5 ,m 's ja>s al na> 
de behoefte1 soms #b millio5 ,m p] dag4 
,uit d5 aldus aangevuld5 boezem lat5 de 
pold]s dan wat] na> b9n54 ,ma> zulk e5  
bron van zoet wat] miss5 ,friesl& en    
,n4,w4 ,ov]ijsel geheel1 ,noord-,holl&  

t4 ,n4 van het ,,ij 7,noord]kw>ti]7     
groot5deels4  ,om de voordeel5 van het  
bezit van zulk e5 zoetwat]bron voor deze
 gewe/5 na> wa>de te kunn5 s*att5 hebb5 
twee bij uit/ek deskundig51 de ,,hh4    
,,?4 ,,van ,,weld]5 ,b>on ,,r5g]s1 ,lid 
v4 ,g$4 ,/4 v4 ,friesl&1 en ,k4         
,,breeba>t ,,jzn4 te ,w9kel1 op v]zoek  
d] ,zuid]zee-,v]e5ig+ v]slag uitgebra*t 
ov] de voordeel5 van de voorzi5+ met    
zoet wat]1 resp4 van de ,prov9cin       
,friesl& en ,noord-,holl& welke he]5 zi*
 da>bij nog door e5ige specialiteit5    
hebb5 do5 voorli*t5#ab4 ,9 het volg5de  
is ook da>aan e5 en &] ontle5d4  #ab    
,zie3 ,de afsluit+ en drooglegg+ d]     
,zuid]zee4 ,uitg4 d4 d4                 
,zuid]zee-,v]e5ig+ #aiaa4--,leid4 #aiaa4
  ,het ,noord]kw>ti] laat 9 tijd5 van   
wat]gebrek wat] 9 uit d5 boezem van het 
,noordzeekanaal door de duik]sluiz51    
soms ook door de s*utsluiz51 te ,nau]na 
en te ,za&am1 dat zi* dan 9 de          
boezemwat]5 van dat geheele gewe/1      
behalve 9 het oo/elijk g$eelte van      

,we/friesl& kan v]spreid54 ,ma> dat wat]
 is brak door de vele s*utt+5 te        
,i,jmuiden en te ,s*ell+w\de4 ,bov5di5  
wordt het v]vuild1 doordat ,am/]dam zijn
 gra*t5 doorspoelt--als m5 het zoo noem5
 wil1 want de drabbige massa heeft #h   
dag5 noodig om van het oo/5 d] /ad na>  
het we/5 te kom5--door ,zuid]zeewat] 9  
te lat5 bij ,zeeburg en het te looz5 op 
het ,noordzeekanaal1 9 plaats van &]som 
te spui51 wat e*t] weg5s de dikwijls    
hooge ,zuid]zee/&5 f#ajj4jjj 's ja>s aan
 opmal+ te ,zeeburg z\ ko/54 ,het       
g5oemde oo/elijk deel van ,we/friesl&   
7,vi] ,noord] ,kogg5 en het groot/e deel
 van ,dre*t]l&7 laat 's zom]s bij       
droogte wat] 9 uit de ,zuid]zee1 dus z\t
 wat] 7z\tgehalte ongeve] #be p4 mille2 
de ,noordzee op onze ku/ ongeve] #cc p4 
m474  ,het voornaam/e voordeel voor dit 
gewe/ van kaasproductie bij uitnem5dheid
 is geleg5 9 de gevolg5 voor de         
zuivelb]eid+4 ,dr4 ,,van ,,d] ,,z&e en  
,dr4 ,,s*eij van het                    
,rijksl&b\wproef/ation te ,hoorn zegg53 

#a dat door de geleg5heid van v]v]s*+   
met zoet wat] ketelwat] zal word5       
v]kreg5 dat niet te s*adelijk is voor   
ketels en ma*9es1 ook 9 de /rek5 wa> het
 nortonwat] z\t ( ze] z\t is2 #b dat het
 vee door het gebruik van brak wat] li*t
 di>rhee krijgt1 wa>door de melk aan    
/]ke v]ontre9ig+ bloot/aat1 hetge5      
gebrek5 9 de zuivelproduct5 kan         
v]oorzak51 b4v4 losse kaas2 #c dat      
v]m5g+ van d5 afval d] zuivelb]eid+ met 
brak wat] 9 de sloot5 /ankvorm+         
bevord]t4  ,9 het ,v]slag van d5 ,he]   
,,breeba>t1 sam5 met deskundig5         
opgemaakt1 wordt gezegd dat de          
vru*tba>heid van alle soort5 van grond51
 vooral van de grasgrond5 zek] zal word5
 v]hoogd door geheel zoet wat] 9 plaats 
van brak wat]1 dat--zoo wordt o4 a4 voor
 de z&/rek5 gecon/ate]d--voor d5        
grasgroei ze] nadeelig is4  ,ook zal het
 ,i,jselmeer wa>s*ijnlijk kunn5 di55 als
 bron voor dr9kwat]leid+5 9 geme5t5 die 
zi* nu moeilijk ( niet van go$ dr9kwat] 
kunn5 voorzi54 ,te ,hoorn heeft m5 nu   

voor ongeve] drie ton g\ds e5 7bron7    
dr9kwat]leid+ aangelegd1 wa>voor het    
wat] door diepe bor+ moe/ word5 v]kreg5 
en da>na s*eikundig gezuiv]d--duur dus  
voor zoo'n betrekkelijk kle9e /ad2 te   
,m$emblik is 9 droge zom]s voor gr( geld
 dr9kwat] v]krijgba>1 dat p] spoortre9  
aangevo]d wordt uit ,alkma> ( d5 ,held]1
 enz4  ,ma> veel erg] nog dan van       
,noord-,holl& is de toe/& van ,friesl& 9
 droge tijd51 da> dit ge5 enkele        
zoetwat]bron van beteek5is bezit4 ,dan  
hoort m5 noodkret5 uit dat gewe/ van    
wat]1 m]51 poel51 plass5 en va>t51      
zooals o4 a4 9 de ,bolsw>d] ,c\rant v4  
#ae ,sept4 #aijd uit ,workum3 ,9 d5     
omtrek van onze /ad en v]d]op na>       
,bolsw>d en ,makkum ziet het er met de  
l&]ij5 treurig uit4 ,vele p]ceel5 hebb5 
e5 e*t w9t]s* aanzi51 dor en kaal1 wa>op
 het weid5de vee nauwelijks d5 hong] kan
 /ill54 ,da>bij ontbreekt het dr9kwat] 9
 de sloot51 zoodat het ong]ief en de    
s*ade ze] groot zijn4 ,ond] ,bolsw>d    
wordt op e5 bo]d]ij nu re$s zev5 wek5   

hooi gevo$]d aan de bee/5 en op         
v]s*ill5de plaats5 alda> melkt m5 m9d]  
dan de helft 9 gewone j>54 ,met groote  
bezorgdheid zi5 de veeh\d]s d5 w9t]     
tegemoet1 die lang en moeilijk zal      
word54 ,( van di5 oud5 ,fries uit       
we/elijk ,friesl&1 die aan d5 secret>is 
d] ,zuid]zee-,v]e5ig+ s*reef3 ,wij hebb5
 ge5 bruikba> slootwat] me] 9 de pold]s1
 no* voor dr9k5 van het vee no* voor de 
afs*eid+ d] p]ceel54 ,de mee/e sloot5   
ligg5 e5v\dig droog4  ,9 de va>wat]s    
/aat nog e5 we9ig en dat is pap geword54
 ,het s*eepva>tv]ke] gaat ze]           
bezwa>lijk4 ,het we9ige wat] dat er     
ov]bleef is z\t geword5 door de v]m5g+  
met b9n5ges*ut zeewat]4 ,alle vis* is   
dood4 ,zi$a> de toe/& langs de we/elijke
 ku/ van ,friesl&4 ,v]d] 9 de ,prov9cie 
is de toe/& dezelfde op sle*ts ne       
uitzond]+ na3 da> is het ov]geblev5 wat]
 iets m9d] z\t#ac4  #ac ,m$eg$eeld 9 het
 ,h&elsblad v4 #bg ,okt4 #aijd door ,mr4
 ,g4      ,,viss]+1 de/ijds ,secret>is  
van de ,zuid]zee-,v]e5ig+4  ,e5 &]      

nadeel voegt zi* nl4 9 droge tijd5 bij  
het gebrek aan wat]1 dat van het v]z\t5 
van het ov]blijv5de1 vooral 9 het we/5  
d] ,prov9cie1 door het vele s*utt51     
voornamelijk te ,h>l+51 ook te ,/avor51 
ma> het z\tgehalte is da> g]+]4 ,da>door
 word5 veel bee/5 ziek1 de ho$anigheid  
d] zuivelproduct5 lijdt er door1 de vis*
 /]ft1 de indu/rie lijdt s*ade door het 
z\te ketelwat]1 enz4  ,9 me]g5oemd      
,v]slag zegg5 de drie                   
vakmann5-rapporteurs omtr5t d5 invlo$   
van zoet wat] 9 ,friesl& op d5 toe/& van
 l&b\w1 veeteelt en zuivelb]eid+3 ,veel 
groot] dan deze re$s zoo belangrijke    
s*ade--nl4 door te hoog5 wat]/&--is die 
welke te lage wat]/& 9 d5 zom]          
v]oorzaakt4 ,wanne] de droogte lang     
aanh\dt en ook de sloot5 beg9n5 droog te
 word51 dan zijn de ell5de en de s*ade  
niet te ov]zi54 ,9 't bijzond] wordt dan
 aangetoond de m9d]e opbr5g/ van de     
melk1 zo[el wat de ho$anigheid als de   
hoeveelheid betreft1 nietteg5/a&e       
kra*tige vo$+ van het vee1 door het     

gebruik van onzuiv] dr9kwat]4 ,de       
ho$anigheid hi]van laat bijna ov]al 9 de
 ,prov9cie te w5s*5 ov]4  ,ook de       
s*eepva>t1 die 9 ,friesl& van zooveel   
beteek5is is1 lijdt 9 zulke tijd5 ze]   
door wat]gebrek1 da> dan /&5 van #cj1   
soms ook van #dj en #ej c,m4 b5$5       
,fries* ,peil voorkom51--en dit geldt   
zo[el voor de kle9e s*ipp]ij als voor de
 groote tjalkva>t op d5 wat]weg de      
,lemm]-,/roobos1 deel uitmak5de van di5 
van ,holl& na> ,gron+52 s*ep5 rak5 dan  
aan d5 grond en v]sp]r5 va>wat]s4 ,beide
 zull5 dus ze] gebaat word5 als de      
boezem altijd op peil kan geh\d5 word5  
door inlat+ uit het ,i,jselmeer4  ,e5   
tak van b$rijf die bij d5 teg5woordig5  
toe/& dikwijls veel s*ade lijdt is ook  
de zoetwat]viss*]ij1--omdat nu elk ja>  
bij de voorja>saf/room+ groote massa's  
vis*kuit en bro$ op de droogvall5de     
buit5l&5 v]lor5 gaan1 omdat nu 's zom]s 
veel z\t wat] op d5 boezem komt1 wat    
groote uitge/rek!d5 onges*ikt maakt voor
 vis* 7behalve voor pal+7 en veel vis*  

doodt1 en e9delijk omdat het afvalwat]  
van enkele fabriek5 7o4 a4 van de b]u*te
 /rooc>tonfabriek te ,leeuw>d57 het ze] 
g$aalde boezemwat] voor vis* nog geheel 
b$]ft4 ,het ,v]slag me5t1 dat de opbr5g/
 9 e5 droog ja> wel tweemaal zoo groot  
z\ kunn5 zijn als e5 v]v]s*+sbron a*t]  
de h& 04  ,de volksgezondheid wordt     
teg5woordig b5adeeld1 omdat de boezem   
niet zoo noodig v]v]s*t kan word5 bij   
v]vuil+1 bij rott+ v]oorzaakt door het  
hooge z\tgehalte1 en omdat het          
boezemwat] vaak door de s*ipp]s g$ronk5 
wordt4 ,het telk5s droogvall5 d] grond5 
bevord]t ook mal>ia1 voornamelijk als   
het ov]/room+swat] brak ( z\t 04        
,afsluit+ d] ,zuid]zee en inlat5 van    
zoet wat] uit het ,i,jselmeer zal       
meebr5g5 zuiv] wat]1 zuiv]d] lu*t en    
v]m9d]+ van het geva> voor epidemis*e   
ziekt54  ,h&el en nijv]heid zull5 er ook
 zek] bij w9n5 als het gebrekkig v]ke]  
door te lage wat]/&5 9 d5 zom] niet me] 
zal voorkom54 ,9 het ,nieuwsblad van    
,friesl& van #g ,okt4 #aije deelt       

,aqu>ius mee1 dat het aantal /oomketels 
9 ,friesl& #eej b$raagt 7incl4 die van  
de /oomboot57 en dat die m9/5s #f ke] p]
 ja> me] moet5 gewass*5 word5 dan wanne]
 geheel zoet wat] t5 di5/e /ond voor de 
ketelvo$+4 ,de ko/5 da>van en de        
/agnatie 9 het b$rijf word5 p] ke]      
gemiddeld op f#be4-1 dus p] ja> op      
f#aej4- ges*at1 dus voor alle ketels    
sam5 op f#hb4ejj p] ja>1 welk b$rag e*t]
 v]me]d]d moet word5 weg5s de groot]e   
slijtage d] ketels4  ,voor e5 deel is   
het gezegde ook van toepass+ op het ,l& 
van ,voll5hove t4 ,n4,w4 van het        
,meppel]diep4  ,en1 zooals re$s w]d     
opgem]kt1 nog e5 groot voordeel voor    
,friesl& en het ,l& van ,voll5hove zal  
aan de mogelijkheid van voldo5de        
zoetwat]aanvull+ t5 all5 tijde v]bond5  
zijn1 nl4 v]bet]+ d] afwat]+4  ,9 het   
voorja> to*1 als het w9t]wat] moet word5
 v]wijd]d en de l&b\w fl9k lage wat]/&5 
noodig heeft1 zoodat ook natte tijd5    
da>na we9ig ( ge5 s*ade kunn5 v]oorzak51
 laat m5 veelal het wat] niet zooveel   

af/room5 als gew5s*t is1--omdat m5 niet 
durft1 n4l4 met het oog op e5 drog5 tijd
 die volg5 kan4  ,gaat m5 de bijna      
ang/vallige zorg na wa>mee 9 ,friesl&   
het tijd/ip en de duur van af/room+ met 
de zeesluiz5 g]egeld wordt#ad1 dan      
blijkt da>uit hoe de gezaghebb]s altijd 
gesl+]d word5 tuss*5 de vrees voor te   
veel en die voor te we9ig wat]4 ,de ,he]
 ,,r5g]s1 die da>aan zelf zooveel       
deelnam1 zegt dan ook 9 zijn me]mal5    
aangehaald5 r$e3 ,zoolang de wat]9lat+ 9
 ,friesl& niet gevond5 is1 zal de       
behe]s*+ van d5 wat]/& onvolkom5 blijv54
  #ad ,tijds*r4 ,n$4 ,heide-,maats*ij1  
#bb;e ,ja>g4 7#aiaj71 bl4 #da e4 v4     
,heeft m5 e*t] 9 het ,i,jselmeer /e$s e5
 zoetwat]bron bes*ikba>1 wa>uit m5      
altijd putt5 kan zooveel m5 noodig      
heeft1 dan zal m5 ook elk oog5blik d5   
boezem zooveel durv5 v]lag5 als m5 wil1 
omdat aanvull+ da>na altijd mogelijk is4
  ,kantlijn3 ,kwel door en ond]door d5  
afsluitdijk4  ,er is wel e5s twijfel    
g]ez5 omtr5t de mogelijkheid om door e5 

afsluitdijk het zeewat] w]kelijk van het
 ,i,jselmeer te s*eid51--e5ige          
onv]mijdelijke doorkwell+ da>gelat54    
,ind]tijd heeft de ,hoogle]a> ,,h>t+ de 
vrees uitgesprok51 dat als de           
afsluitdijk op diluvis* z& ( zelfs op e5
 da>op ru/5de keilaag w]d aangelegd1    
zooveel wat] door dat z& na> b9n5 z\    
dr+51 dat m5 d5 bodem da>a*t] niet z\   
kunn5 drooglegg53 door hem g5om5 proev5 
w>5 9 dit opzi*t niet g]u//ell5d#ae4    
#ae ,p4 ,,h>t+4 ,de geol4 en phys4      
ge/eldheid v4 d4 ,zuid]zeebodem4 ,v]sl4 
en ,m$4 ,afd4 ,nat4 ,k4 ,ak4 v4 ,wet41  
,dl4 ,,xi1 #b;e ,reeks4  ,e5 commissie  
uit de ,kon4 ,akademie van ,wet5s*app5  
b5oemd om dit vraag/uk 9 't bijzond] te 
ond]zoek51 me5de ev5wel t]e*t1 dat uit  
laboratoriumproev5 9 nauwe glaz5 buiz5  
en met van eld]s 7dus niet van d5       
,zuid]zeebodem7 gehaald z& g5om51 dus   
ond] om/&igh$5 die ze] van de           
w]kelijkheid v]s*ild51 voor de praktijk 
we9ig ( niets viel af te leid5#af4  #af 
,v]slag v4 d4 ,comm4 t4 ond]zoek n4 d4  

mate wa>9 wat] ond] v]s*ill5de          
drukhoogte door z&massa's van v]s*ill5de
 sam5/ell+ en bre$te /roomt4 ,uitg4 d4  
d4 ,kon4 ,ak4 v4 ,wet4 ,am/4 #ahhg4     
,,h>t+ zelf k5de aan die proev5 da>om   
ook sle*ts e5 betrekkelijke wa>de toe4  
,de kwel1 die afhangt van de gea>dheid  
van d5 grond1 van de l5gte ov] welke de 
doorkwell+ plaats heeft en van het      
v]s*il 9 wat]/& buit5 en b9n5           
7drukhoogte71 z\ op grond van op        
v]s*ill5de plaats5 9 ons l& opg$ane     
ond]v9d+1 volg5s de ,commissie bij e5   
drukhoogte van #d ,m4 nog betrekkelijk  
g]+ zijn4 ,en hi]bij w]d niet alle5     
rek5+ geh\d5 met e5 kwel door d5        
afsluitdijk1 ma> ook met die door de    
kad5 langs boezemm]5 en boezemkanal5    
7,rege]+sontw]p #ahgg71 sam5 #f maal zoo
 lang als de dijk zelf4  ,bij het ontw]p
 ,zuid]zee-,v]e5ig+-,/aatscommissie is  
de drukhoogte 9 normale om/&igh$5 bij   
,h4,w4 sle*ts #j1hj ,m41 t]wijl er zelfs
 g$ur5de e5 g$eelte van elk getij       
ov]druk van b9n5 na> buit5 zal zijn4    

,gebruik mak5de van dezelfde wijze van  
b]ek5+ als de g5oemde commissie v9dt m51
 dat 9 gewone om/&igh$5 sle*ts #a_/ij1  
bij /ormvlo$ sle*ts #a_/bb na> b9n5 z\  
kwell5 van de hoeveelheid zoetwat] die 9
 dezelfd5 tijd bij middelb>5            
,i,jselstand op het me] vloeit4  ,de    
kwel zal dus ge5 noem5swa>dig5 invlo$   
hebb5 op het z\tgehalte van het wat] van
 het ,i,jselmeer4  ,kantlijn3 ,bes*ikb>e
 hoeveelheid wat] t] inlat+4  ,e5 &]e   
vraag is3 ,zal 9 droge zom]s altijd e5  
voldo5de hoeveelheid zoet wat] bes*ikba>
 zijn t] inlat+ 9 de nieuwe pold]s en de
 aangr5z5de gewe/58  ,deze kwe/ie wordt 
uitvo]ig beh&eld 9 de #d;e ,nota d]     
,zuid]zee-,v]e5ig+4  ,de wat]plas b9n5  
de afsluit+ v]lie/ door v]damp+ en wordt
 aangevuld uit het wat] dat rivi]5 en   
boezems1 vooral de ,i,jsel er op br5g54 
,e5 gun/ige om/&igheid is1 dat 9 de ma&5
 als de v]damp+ het groot/ is 7#a       
,mei-#a ,septemb]7 de ,i,jsel gewoonlijk
 niet het m9/ afvo]t1 da> hij dan ook   
gevo$ wordt door het smelt5 van sneeuw  

en ijs 9 het brongebi$ van d5 ,rijn2 9  
't algeme5 is de afvo] het kle9/ 9 de   
h]f/ma&54  ,uit die nota blijkt o4 a41  
dat 9 #aj j>5 van het tijdvak #ahga-ahhe
 79 de &]e j>5 z\ f we9ig +elat5 ( de   
aanvo] betr4 groot gewee/ zijn7 alle5 9 
,mei #ahhj en ,aug4 #ahhe e5ig tekort z\
 gewee/ zijn om de nieuw drooggemaakte  
grond51 ,friesl& en ,holl&s             
,noord]kw>ti] van wat] te voorzi51--wat 
e*t] sle*ts e5 dal+ van #b c,m4 van het 
,i,jselmeer z\ kunn5 v]oorzaakt hebb54  
,dit z\ dus zek] ge5 bezwa> gewee/ zijn1
 vooral als m5 b$5kt1 dat op ze] ruime  
wat]9lat+ behalve 9 de nieuwe l&5 7#e   
die van ,rijnl&7 en e5 te groote v]damp+
 7gemet5 n4l4 9 kle9e v]damp+smet]s7    
g]ek5d is4  ,da> het aang5om5 peil van  
het ,i,jselmeer -#j4dj ,a4,p41 dat van  
,friesl&sboezem -#j1ff en dat van       
,s*]m]boezem 7,noord]kw>ti]7 -#j4eh     
,a4,p4 is1 zoo zal bij di5 /& altijd    
wat] +elat5 kunn5 word54 ,mo*t de /& van
 het me] lag] zijn ( plaatselijk door   
afwaai+ dal51 dan kan m5 di5 tijdelijk  

b4 v4 9 ,april en ,mei door het sluit5  
d] sluiz5 wat v]hoog51 b4 v4 tot -#j1bj 
,a4,p41 wat ook voor de s*eepva>t       
gew5s*t is4  ,van ,friesl&s sluiz5 is   
alle5 de be/a&e ,lem/]sluis voor        
wat]9lat+ ges*ikt1 ma> zij alle5 is     
da>toe niet v]mog5d g5oeg4 ,er zal da>om
 aan de zuidzijde nog e5 inlaatsluis    
moet5 bijgeb\wd word54  ,kantlijn3      
,gevolg5 d] afsluit+ voor de s*eepva>t4 
,voor de s*eepva>t4  ,door de afsluit+  
zal de s*eepva>t ge5 nadeel ond]v9d51   
integ5deel 9 m5ig opzi*t word5 gebaat4  
,de s*eepva>t op de ,zuid]zee is n4l4   
voor e5 ze] groot g$eelte1 #a_/c   van  
de geheele s*eepva>tbeweg+1 van en na>  
,am/]dam g]i*t4  ,dan volg5 wat de      
grootte van die beweg+ betreft het      
,zwols*e ,diep1 de ,lemm] en het        
,keteldiep 7,i,jsel71 voorts ,h>l+51    
,muid51 ,hoorn4  ,9 gewone om/&igh$5    
wordt1 bij de groot5deels langdurige    
va>t51 niet op tij gev>52 de v]s*ill5   
tuss*5 ,h4,w4 en ,l4,w4 zijn tr\w5s     
g]+1--9 de zuidelijke kom #be  #ej      

c,m4--ook 9 v]gelijk+ met de s*ommel+5  
van d5 wat]/& door d5 w9d v]oorzaakt4   
,het peil van -#j1bj ,a4,p4 van het     
,i,jselmeer 9 d5 zom] is ongeve] gelijk 
aan d5 teg5woordig5 laagwat]/& 9 het    
midd5 van de zuidelijke kom1 dat van    
-#j1dj ,a4,p4 's w9t]s ongeve] #bj c,m4 
lag]4 ,ma> deze v]lag+ komt ook nu      
h]haaldelijk voor bij lage ebb51 ( door 
afwaai+4 ,/&5 b5$5 -#j1fj ,a4,p41 zooals
 nu wel e5s voorkom51 zull5 zeld5 me] op
 het ,i,jselmeer word5 aangetr(f54      
,zooals re$s bij de bes*rijv+ van het   
plan is opgem]kt1 z\ e*t] door de       
afsluit+ de beva>ba>heid t4 ,o4 van     
,s*okl& onvoldo5de word54 ,da>9 zal     
word5 tegemoet gekom5 door de v]l5g+ van
 het ,zwols*e ,diep tot t4 ,z4 van      
,s*okl&4  ,ook zag5 wij dat vr het tot  
/&kom5 d] afsluit+ e5ige hav5s1 die nu  
niet met ,l4,w4 bev>5 kunn5 word5 en    
wa>voor dan ,h4,w4 moet word5 afgewa*t1 
door uitbagg]+ en v]l5g+ d] hav5damm5   
e5ige me]d]e blijv5de diepte moet word5 
gegev51--zoodat zij dan t5 all5 tijde   

beva>ba> word54  ,na de droogmak+ d] vi]
 deel5 blijft 9 't algeme5 het diep/e   
g$eelte d] ,zuid]zee ov] voor het       
,i,jselmeer en voor d5 bre$5 wat]weg van
 ,am/]dam da>he54 ,de ondiep/e plaats5  
kom5 voor 9 de geul die na> de          
,oranjesluiz5 vo]t en wa>9 nu bij het   
,vuurtor5eil& bij ,l4,w4 sle*ts #ba  #bc
 d,m4 wat] /aat4 ,e5ige bagg]+ zal da>  
plaatselijk moet5 help54  ,e5 voordeel  
is dat de s*utt+5 door de ,oranjesluiz5 
te ,s*ell+w\de ze] zull5 word5 bekort   
weg5s het kle9] v]s*il tuss*5 de /&5 op 
het ,noordzeekanaal en het ,i,jselmeer2 
wa>s*ijnlijk zal de doorva>t nu en dan  
bij gelijk wat] kunn5 plaats hebb54     
,voor de va>t op ,h>l+5 zal1 zooals wij 
zag51 e5 nieuw aan te legg5 kanaal van  
,piaam na> die plaats di5/ do54  ,zal   
dus de beva>ba>heid door het aang5om5   
peil van hef ,i,jselmeer niet word5     
ges*aad1 9 enkele opzi*t5 zelfs         
bevord]d1 er zal zek] e5 veel veilig]   
va>t word5 v]kreg54 ,op het ,i,jselmeer 
zal het niet me] 9 die mate spok5 als nu

 en dan op de ,zuid]zee het geval is4   
,m5ige hooge lad+ ( dekla/ g+ op de soms
 woe/e wat]vlakte van dez5 zeeboezem    
v]lor51 om van het v]lies van va>tuig5  
en m5s*5lev5s niet te sprek52--zulke    
ongevall5 zull5 na de afsluit+ wel nooit
 me] voorkom54 ,die veilig] va>t is van 
groot belang1 ook 9 v]b& met de groote  
wat]weg5 9 het noord5 des l&s4          
,kantlijn3 ,z&- en slibaanvo] op het    
,i,jselmeer4  ,e5 kwe/ie die 9 de e]/e  
plaats de s*eepva>t raakt is de         
v]ondiep+ van het ,i,jselmeer door het  
z& en de slib die de ,i,jsel da>9 zal   
aanvo]54  ,wat d5 z&afvo] van die rivi] 
aangaat1 die op ongeve] #bjj4jjj ,m p]  
ja> kan word5 ges*at#ag1 het z& zal zi* 
na de afsluit+ wel op dezelfde plaats   
blijv5 ne]zett5 als da>vr1 nl4 op e5    
#bgjj ,,ha4 groote opp]vlakte buit5 d5  
,ketelmond1 van wa> het dan ev5als nu   
kan word5 weggebagg]d4  #ag ,n4 ,v]g4   
,kon4 ,in/4 v4 ,+5ieurs4 #ac ,sept4     
#ahhg4  ,de massa slib door d5 ,i,jsel  
meegevo]d moet op #djj4jjj ,m 's ja>s   

ge/eld word5#ah4 ,w]d deze hoeveelheid  
gelijkmatig v]deeld ov] d5 bodem van het
 #ade4jjj ,,ha4 groote me]1 dan z\ die 9
 de e]/e halve eeuw na de afsluit+ d5   
bodem sle*ts #a1e c,m4 v]hoog54 ,het    
spreekt e*t] van zelf dat de v]deel+    
niet gelijkmatig ov] de geheele         
opp]vlakte zal ges*i$5 en dat1 wa>      
voorkom5 moet word5 dat de ophoog+      
h9d]lijk voor de s*eepva>t wordt1 de    
slibne]slag moet word5 weggebagg]d4  #ah
 ,nota's d] ,zuid]zee-,v]e5ig+ ,i en    
,,viii4 ,bijl4 #b4  ,da>om w]d door de  
,/aatscommissie op de voorloopige       
begroot+ van het w]k 9 het e]/e ja> e5  
kapitaal van f#cjj4jjj gebra*t1 dat na  
#ff ja> teg5 #c p]c5t aangegroeid tot   
f#b4heg4jjj e5 r5te z\ gev5 voldo5de om 
ja>lijks #djj4jjj ,m teg5 #be cts p] ,m 
uit het ,i,jselmeer te bagg]54 ,da>bij  
w]d e*t] de ne]slag 9 de e]/e #ff ja>   
ov] het ho(d gezi51 al zal die wel voor 
e5 groot deel b9n5 de droogmak]ij5      
vall54  ,intuss*5 is de jui/e da>voor   
noodige som vooruit moeilijk te bepal54 

,imm]s er zull5 aanhoog+5 kunn5         
voorkom51 b4v4 t] we]szijd5 van het     
v]l5gde ,zwols*e ,diep1 aan de b9n5zijde
 teg5 d5 afsluitdijk1 die kunn5 blijv5  
ligg51 da> zij de s*eepva>t niet h9d]5  
en ook de wat]b]g+ van het ,i,jselmeer1 
die alle5 van zijn opp]vlakte en niet   
van de diepte afhangt1 niet kunn5       
wijzig54 ,da>5teg5 is op enkele &]e     
plaats5 veel h9d]lijke ne]slag te       
v]wa*t5 o4 a4 9 het zuidelijk e9de van  
d5 bre$5 wat]weg na> ,am/]dam1 9 v]b&   
met de ri*t+ van d5 mee/ he]s*5d5 w9d   
7,z4,w47 en de da>door v]oorzaakte      
ond]/room+ 9 teg5ge/elde ri*t+#ai4  #ai 
,zie de ,nota van het lid d]            
,/aatscommissie ,j4 ,w4 ,,welck] als    
,bijlage bij het ,v]slag di] ,commissie4
  ,kantlijn3 ,bezw>5 van te*nis*5 a>d4  
,teg5 sommige van de voorge/elde w]k5   
zijn1 vooral 9 d5 laat/5 tijd1 bezw>5   
gemaakt van te*nis*5 a>d1 veelal door   
teg5/&]s bre$ uitgemet5 t] be/rijd+ van 
het geheele plan4 ,dit nu is e5 f\t4 ,al
 mo*t5 enkele opm]k+5 omtr5t d5 aanleg  

van ond]deel5 gegrond zijn1 dan nog     
kunn5 zij het geheele plan als zoodanig 
niet treff54 ,die ond]deel5 moet5 dan op
 &]e wijze word5 aangelegd4  ,ma> 9 elk 
geval zijn zulke opm]k+5 geheel         
ontijdig4  ,want m5 b$5ke wel1 dat het  
plan d]                                 
,zuid]zee-,v]e5ig+-,/aatscommissie niets
 &]s is dan e5 voor-ontw]p 9 groote     
trekk51 om de g$a*t5 te bepal5 en de    
ko/5 ongeve] te kunn5 nagaan4  ,ma> als 
de v]antwoordelijke +5ieurs aan het w]k 
gaan en van de ond]deel5 de ontw]p5 gaan
 opmak51 wa>na> zij zull5 word5         
uitgevo]d1 dan zull5 zij ongetwijfeld   
rek5+ h\d5 met het be/e en nieuw/e wat  
de wet5s*ap hun aan de h& doet en zull5 
die ontw]p5 dikwijls 9 m5ig opzi*t      
afwijk5 van het globale plan4  ,da>om   
lee/ m5 o4 a4 9 de ,memorie van         
,toeli*t+ bij het ,ontw]p van ,wet tot  
indijk+ en droogmak+ van de ,wi]+]me]   
7,wetsontw]p ,,kraus1 #aijg73 ,het ligt 
niet 9 de b$oel+ van de ond]geteek5d51  
dat het plan d] indijk+ en droogmak+ van

 de ,wi]+]me] en van de ov]ige 9 v]b&   
da>m$e uit te vo]5 w]k5 re$s ?ans tot 9 
ond]deel5 z\d5 word5 va/gelegd4 ,het    
voornem5 be/aat om1 zoodra door aannem+ 
van dit wetsontw]p 9 beg9sel tot de     
uitvo]+ van het w]k zal zijn beslot51 de
 nad]e uitw]k+ d] plann5 t] h& te do5   
nem54 ,enz4  ,t5 duidelijk/e blijkt het 
bov5 gezegde uit het ,v]slag d]         
ond]zoek+5 v4 h4 ,bureau voor het opmak5
 van e5 me] uitgew]kt plan met begroot+ 
voor d5 aanleg van e5 g$eelte van de    
afsluit+ d] ,zuid]zee en indijk+ en     
droogmak+ van de ,wi]+]me]1 sam5ge/eld  
door d5 +5ieur van 's ,rijks ,wat]/aat  
de ,blocq van ,kuffel]4 ,m5 ziet da>uit 
dat 9 bijna alle ond]deel51--9 sommige  
ze] veel6--is afgewek5 van het globale  
plan d] ,/aatscommissie1 o4 a4 t5       
opzi*te van de plaats1 afmet+51 enz4 d] 
buit5dijk51 van de afwat]+s- en         
s*eepva>tkanal5 t5 behoeve d] aangr5z5de
 l&51 vooral ook t5 aanzi5 van de       
be/rijd+ d] kwel uit de diluviale grond5
 van ,wi]+51 enz4 enz4  ,zoo is b4v4    

critiek uitgeoef5d op de wijze van      
aanleg1 de afmet+51 enz4 van de me]dijk5
 die de vi] droogmak]ij5 moet5          
bes*]m5--e5 zaak van belang1 omdat zelfs
 twijfel aan de veiligheid d] bewon]s   
van de nieuwe l&5 van groot5 invlo$ z\  
kunn5 zijn op de oeconomie van het      
geheele plan4 ,ma> het is imm]s niet    
d5kba>1 dat de wat]/aats-+5ieurs1 bela/ 
met het ontw]p5 en uitvo]5 van die      
dijk51 hetge5 da>omtr5t 9 het ,v]slag d]
 ,/aatscommissie gezegd en geteek5d is  
klakkeloos z\d5 ov]nem54  ,zoo is ook   
bewe]d1 dat de kru9 van d5 afsluitdijk  
te laag ontworp5 is1 omdat na de        
afsluit+ alda> hoog]e /ormvlo$5 zull5   
voorkom5 dan nu4 ,de ,zuid]zee-,v]e5ig+ 
7#b;e ,nota1 bl4 #ae7 en de             
,/aatscommissie me55 dat bij /orm 9 de  
diepe geul51 zooals die van het ,vlie en
 van d5 ,texel/room we9ig ( ge5 opwaai+ 
plaats heeft1 ma> dat van da>uit het    
wat] opwaait ov] de ondiep]e g$eelt51   
b4v4 uit het ,vlie na> de ,fries*e ku/1 
wat te ,h>l+5 e5e hoog/e wat]/& bij     

/ormvlo$ van #b1ij ,a4,p4 heeft         
v]oorzaakt4 ,da> nu de ,texel/room op   
ongeve] d5zelfd5 af/& van d5 afsluitdijk
 komt te ligg5 als het ,vlie van de     
,fries*e ku/1 zoo zal de opwaai+ da>uit 
na> d5 dijk niet groot] zijn en hi]na>  
is1 rek5+ h\d5de met e5 /]k5 golfoploop 
teg5 d5 dijk1 de hoogte hi]van bepaald4 
,deze r$5e]+ zal wel jui/ zijn1 wordt   
ook niet we]sprok54  ,ma> het is de     
vraag ( de gewone 7gemiddelde (         
dagelijks*e7 vlo$5 bij d5 afsluitdijk   
miss*i5 wat hoog] zull5 /ijg5 dan nu en 
9 v]b& da>m$e ook de /ormvlo$5 da>door  
wat zull5 rijz5#bj4  #bj ,zie ,we]legg+ 
van bezw>51 bl4 #abc4  ,e5 aanzi5lijke  
v]hoog+ d] /ormvlo$5 t4 ,n4 van d5      
afsluitdijk en zelfs langs de           
noordelijke ku/5 van ,friesl& en        
,gron+51 doordat de b]gruimte van de    
,zuid]zee en de ,wadd5 dan tot op       
ongeve] de helft v]kle9d wordt1 is e5   
s*rikbeeld wa>mee 9 d5 laat/5 tijd      
geheel t5 onre*te onru/ wordt           
v]oorzaakt4 ,imm]s er behoeft dan ook   

sle*ts ongeve] de helft van het wat]    
door de zeegat5 na> b9n5 te /room5 om de
 ov]geblev5 kom zoo hoog op te zett5 dat
 er ev5wi*t is tuss*5 het wat] b9n5 en  
buit5#ba4 ,t]e*t zegt dan ook de ,rege]+
 9 de ,memorie van ,toeli*t+ van het nu 
+$i5de wetsontw]p1 dat ge5e ( sle*ts    
g]+e v]hoog+ van de /ormvlo$hoogt51 als 
gevolg van de afsluit+1 is te v]wa*t5   
7bl4 #g74  #ba ,ald41 bl4 #aah e4 v4    
,hoe dit zij1 deze quae/ie zal nog wel  
word5 nagegaan1 voordat met d5 b\w van  
d5 afsluitdijk begonn5 wordt1 niet alle5
 om de hoogte van di5 dijk zelv5 en van 
die d] aansluit5de ,fries*e en          
,noord-,holl&s*e dijk51 ma> ook om &]e  
zak5 die met de wat]/&5 alda> sam5hang51
 o4 a4 de te v]wa*t5 snelh$5 9 de       
sluitgat51 enz4 ,mo*t dan blijk5 dat de 
afsluitdijk #j1ej ,m4 hoog] moet word5  
gemaakt1 welnu dan kan en zal dat zek]  
gebeur51 ma> da>mee /aat ( valt niet de 
w5s*elijkheid ( de mogelijkheid van het 
geheele w]k4  ,kantlijn3 ,gebruik van   
gewap5d beton4  ,het voor-ontw]p van de 

,/aatscommissie is re$s #bj ja> oud4    
,het kan en zal wa>s*ijnlijk gebeur5 dat
 sommige ond]deel5 geheel &]s zull5     
word5 gemaakt dan w]d voorge/eld4       
,vooral het gebruik van gewap5d beton1  
dat 9 d5 laat/5 tijd me] en me] toepass+
 v9dt1 zal miss*i5 zulke belangrijke    
wijzig+5 meebr5g51--wat ook invlo$ kan  
hebb5 op de ko/54  ,da>om noodigde de   
,zuid]zee-,v]e5ig+ 9 #aiji e5 commissie 
uit om v]slag uit te br5g5 ov] de vraag3
 9 welke mate kan gewap5d beton 9       
uitgebreid5 z9 van toepass+ zijn bij d5 
afsluitdijk1 de me]dijk51 d5 b\w d]     
kun/w]k51 enz41 t] bezu9ig+ bij de      
uitvo]+1 ond] beh\d van gelijke         
deugdelijkheid 9 aanleg en ond]h\d8     
,deze gewap5d-betoncommissie1 sam5ge/eld
 uit de ,,hh4 ,mr4 ,p4 ,,van ,,=ee/1    
,dijkgraaf v4 d4 ,hondsboss*e en ,du95  
tot ,pett51 ,a4 ,w4 ,,bos1 ,dir4        
,geme5tew]k5 ,am/]dam1 ,j4 ,m4 ,,van    
,,elzel+51 ,ho(d+5ieur v4 d4 ,prov4     
,wat]/aat 9 ,zuid-,holl&1 ,b4           
,,hog5boom1 ,oud-,inspecteur ,g5]aal van

 's ,rijks ,wat]/aat1 ,g4 ,j4 ,,de      
,,jongh1 ,dir4 ,geme5tew]k5 ,rott]dam1  
,j4 ,w4 ,c4 ,,telleg51 ,dir4 ,gem4 ,b\w-
 en ,won+toezi*t ,am/]dam en ,l4 ,,volk]
 ,,azn41 aannem]1 bra*t ,sept4 #aiaa ha>
 v]slag uit#bb4  #bb ,uitgave v4 d4     
,zuid]zee-,v]e5ig+4 ,leid5 #aiaa4  ,de  
groote me]d]heid d] ,commissie /elt voor
 de afsluit+ te v]krijg5 door 9 de      
sluitgat51 na aanvull+ d] geul5 met z&  
en z9kw]k1 twee rij5 bakk5 van gewap5d  
beton1 lang #ej1 bre$ en hoog #e ,m41   
met tuss*5ruimt5 9 v]b& teg5 elka>      
/eun5d1 te do5 z9k5 en da>op en da>teg5 
het li*aam van d5 dijk op te w]k51      
zoodat zij niet aan de inw]k+ van       
zeewat] zijn blootge/eld4 ,e5ige besp>+ 
van ko/5 is miss*i5 da>door te v]krijg51
 ma> nog moeilijk te bepal54 ,ma> de    
,commissie me5de dat da>m$e aanzi5lijke 
besp>+ 9 tijd z\ te v]krijg5 zijn en dit
 is e5 groot voordeel1 ook uit f9antieel
 oogpunt4  ,op de &]e w]k5 z\d5 niet    
veel ko/5 te besp>5 zijn behalve op de  
sluisw]k5 op ( bij ,wi]+54 ,de me]d]heid

 0 van oordeel1 dat het bet] 0 deze b9n5
 e5 cirkelvormig5 r+dijk 9 zee t4 ,o4   
van ,wi]+5 aan te legg51 omdat da>door  
#g ton onteig5+sko/5 voor het kanaal    
door ,wi]+5 z\d5 word5 uitgespa>d1 #bej 
,,ha4 alda> niet behoev5 te word5       
opge(f]d en de afsluitdijk #a ,,km4     
kort] 7#a millio5 guld57 kan word54     
,illu/ratie     ,v4 ,de aanw9/ van      
grondgebi$4   ,kantlijn3 ,int]nationale 
beteek5is van ,n$]l& v]hoogd4  ,door de 
v]groot+ van het grondgebi$ van e5 /aat 
met e5 gans*e prov9cie1 be/a&e uit ze]  
vru*tb>e grond51 wordt de beteek5is van 
di5 /aat belangrijk v]hoogd4  ,wel wordt
 met zulk e5 annexatie als hi] b$oeld   
ge5 nieuwe bevolk+ onmiddellijk +elijfd1
 ma> de uitbreid+ d] be/aansmiddel51 die
 vele duiz5d5 tot welva>t zal vo]51     
br5gt m$e e5 betrekkelijk snell] to5ame 
d] oude bevolk+4  ,kantlijn3 ,a>d d]    
grond54  ,die v]me]d]+ van beteek5is    
hangt e*t] voor e5 groot g$eelte af van 
d5 a>d van d5 aangewonn5 grond4 ,en     
da>omtr5t behoeft ge5 twijfel te be/aan4

  ,e5 groot aantal grondbor+5 zijn      
v]ri*t4 ,voor het plan ,,beij]9ck w]d5 9
 #ahff 9 het zuidelijk deel re$s #acd   
grondbor+5 g$aan2 deze w]d5 voor het    
,rege]+sontw]p 9 #ahge nog met #bga     
v]me]d]d4 ,tuss*5 ,voll5hove1 de        
noordpunt van ,s*okl& en d5 ,ketel de$  
de ,/aatscommissie van #ahgh voor de    
v]bet]+ van het ,zwols*e ,diep #ajb     
bor+5 uitvo]54 ,9 het ,wi]+]me] zijn 9  
#ahfi grondbor+5 v]ri*t#bc2 bov5di5 zijn
 er da> 9 #ahhj nog #abj g$aan4 ,op de  
,wadd5 t4 ,z4 van ,amel& zijn blijk5s   
het ,v]slag v4 ,commiss>iss5 d]         
,maats*appij tot l&aanw9n+ op de        
,fries*e ,wadd5 9 #ahgi #bhj bor+5      
v]ri*t2 9 #ahhi is da> door d5 ,he]     
,,lely e5 nad] ond]zoek g$aan4 ,to5     
moe/5 nog ov] ruim de helft d]          
,zuid]zee-opp]vlakte 7met inbegrip d]   
,wadd57 bor+5 plaats hebb51 die 9 #ahhi 
en #ahij door de ,zuid]zee-,v]e5ig+ t5  
getale van #babh zijn uitgevo]d4  #bc   
,ontw]p tot ,indijk+ van de ,wi]+]me]1  
opgem4 d4 d4 ,commissie      uit de     

,wat]s*app54--,ha>lem #ahgd4  ,b9n5 d5  
ontworp5 afsluitdijk vall5 #ajdi van    
g5oemde bor+54  ,het ond]zoek d]        
grondmon/]s 9 het zuidelijk g$eelte is  
ind]tijd g$aan door ,pr(4 ,,van         
,,bemmel5 en de uitkom/5 zijn meeg$eeld 
9 zijn rapport1 ov]gelegd als ,bijlage  
,n bij het ,rege]+sontw]p van #ahgg4    
,pr(4 ,,van ,,bemmel5 0 van oordeel1 dat
 de kleigrond5 van de ,zuid]zee 7klei   
tot #ej p]c4 z&7 9 kwaliteit gelijk     
zull5 zijn aan de kleigrond5 d]         
,i,jpolders en dat de li*te kleigrond5  
7#ej  #gj p]c4 z&7 d] ,zuid]zee 9       
kwaliteit gelijk zull5 zijn aan de      
grond5 d] ,gron+] noordelijke zeepold]s4
  ,pr(4 ,,may]1 ,dir4 v4 h4             
,l&b\wproef/ation te ,wag5+51 ond]zo*t  
de grondsoort5 na de laat/e bor+5 van   
#ahij en kwam op grond da>van en van het
 ond]zoek van ,pr(4 ,,van ,,bemmel5 tot 
het besluit3 dat m9/5s  van de grond5 d]
 toekom/ige pold]s zal zijn b\wgrond van
 groote wa>de en sle*ts e5 ond]ges*ikt  
g$eelte van ge5 onmiddellijke wa>de4#bd 

#bd ,ov] de bor+5 en het ond]zoek d]    
grondmon/]s h&elt      uitvo]ig ,nota #f
 d] ,zuid]zee-,v]e5ig+4  ,bij deze      
uitspraak w]d e*t] het z& als van ge5   
onmiddellijke wa>de bes*\wd4 ,ma> nu1   
#be ja> lat]1 wet5 wij dat ook vele     
z&grond5 bij e5 go$e beh&el+ en beme/+  
wel degelijk e5 belangrijk              
voortbr5g+sv]mog5 v]mog5 kunn5 hebb51   
vooral als zij laag g5oeg ligg5 t5      
opzi*te van d5 algeme55 wat]/& om tot   
grasl& te word5 gemaakt4 ,z& w]d hi]    
g5oemd alle z&grond die uit me] dan #ij 
p]c5t z& be/aat2 het bevat dus nog      
kleideeltjes die tot de vru*tba>heid er 
van bijdrag54  ,wat de geologis*e       
ge/eldheid d] nieuwe grond5 betreft kan 
m5 dus g]u/ zijn4  ,intuss*5 hangt de   
vru*tba>heid niet alle5 van de gea>dheid
 d] grond5 zelve af1 ma> ook van e5 go$e
 afwat]+ en1 9 droge tijd51 van e5      
voldo5de wat]aanvull+4  ,de nieuwe      
grond5 moet5 fl9k diep uit het wat]     
gehaald kunn5 word51 m4 a4 w4 het       
pold]wat] moet op voldo5d laag peil     

kunn5 gebra*t word5 en spo$ig gebra*t   
kunn5 word51 ook bij /]k5 reg5val4      
,kantlijn3 ,ontzilt+ d] nieuwe grond54  
,is dit het geval1 dan kunn5 zij na de  
droogmak+ ook spo$ig ontzilt word5 door 
de da>op vall5de reg5s4 ,pr(4 ,,van     
,,bemmel5 zegt da>omtr5t3 ,hoe snel de  
uitspoel+ van de *lorur5 plaats heeft1  
zoodra de aan zee ontwoek]de akk]s aan  
e5 kra*tige bemal+ word5 blootge/eld1 is
 9 de ,i,jpolders geblek54  4444        
,v]gelijkt m5 dez5 go$5 afloop met de   
lijd5sges*i$5is van d5                  
,anna-,paul[napold] 7#ahdg7 en d5 ,wa>d-
 en ,groetpold] 7#ahdd7 en vele         
,zeeuws*e pold]s1 dan valt het groote   
v]s*il 9 het oog4 ,dit v]s*il is alle5  
aan de bemal+ toe te s*rijv54 ,de       
g5oemde pold]s w]d5 gebrekkig door      
w9dmol5s bemal51 de ,i,jpolders van het 
beg9 af door /oomw]ktuig51 welk] v]mog5 
9 sommige pold]s lat] nog v]/]kt is     
geword54#be  #be ,zie hi]ov] me]        
uitvo]ig ,,van ,,bemmel54 ,v]slag omtr4 
het      ond]zoek v4 d4 mon/]s d]       

grondbor+5 9 de ,zuid]zee      v4 #ahge1
 gev4 als ,bijl4 ,n bij het ,ontw]p van 
,wet omtr5t de      b$ijk+ en droogmak+ 
v4 h4 zuidelijk deel d] ,zuid]zee1      
enz4 v4 #ahgg1 ,ho(d/4 ,,iv4       ,en  
,,van ,,bemmel54 ,bijdr4 t4 d4 k5nis v4 
alluvial5 bodem v4      ,n$]l& 7,uitg4  
d4 ,kon4 ,ak4 v4 ,wet5s*app574 ,am/4    
#ahff1      blz4 #af e4 v4  ,voor e5    
uit/ek5de afwat]+ is 9 het ontw]p zorg  
g$rag54 ,wij zag5 dat da>toe de         
droogmak]ij5 9 pold]s zijn v]deeld1     
wa>van de pold]peil5 voorzi*tigheid%alve
 op #b ,m4 b5$5 de laag/e da>9          
voorkom5de t]re95 zijn ge/eld op het    
tijd/ip dat deze droogvall51--de        
,zuid]zee-,v]e5ig+1 die niet op #a ,m4  
ma> op #j1e ,m4 inkl9k+ rek5de1 _h      
hi]voor sle*ts #a1e ,m4 g5om54 ,de      
bemal+ w]d zoo b]ek5d1 dat zij ond] alle
 om/&igh$5 die peil5 volkom5 kan        
behe]s*54  ,kantlijn3 ,voorb]eid+ d]    
grond5 vr de uitgifte4  ,zijn de grond5 
9 e5 pold] drooggevall5 en v]kaveld1 dan
 wordt er op g]ek5d1 dat die niet       

dadelijk op e5 ( &]e wijze zull5        
uitgegev5 word54 ,m5 wil die dan nog    
g$ur5de ongeve] #c ja> do5 beh&el51     
beb\w51 enz4 om ze volkom5 ges*ikt 9 h&5
 d] gebruik]s ov] te gev5#bf4 ,de grond5
 word5 dan zoog5aamd zw>t gemaakt1      
gruppels en sloot51 die 9 't beg9 telk5s
 we] toes*iet51 word5 ges*ot5 en        
h]s*ot51 de v]h>d+ d] weg5 wa> noodig   
v]bet]d1 enz4 ,ook 9 het ,wetsontw]p v4 
#aijg betr4 de droogmak+ van de         
,wi]+]me] w]d da>op g]ek5d4 ,9 di5 tijd 
kunn5 de grond5 to* re$s rijke vru*t5   
drag53 de uit d5 ,doll>t 9 #agdj b$ijkte
 ,/adspold] 7#dbg ,,ha47 w]d 9 dat ja>  
g$eeltelijk met koolzaad bezaaid2 dit   
lev]de 9 het volg5de ja> e5 oog/1 wa>van
 de v]koop na aftrek van alle onko/5 de 
b$ijk+sko/5 met #dheb gl41 #f /4 en #b  
d4 ov]tr(6  #bf ,zie ,v4 ,d4 ,,h\v5     
,,van ,,oordt en ,,viss]+4 ,de          
,economis*e ,beteek5is      van de      
,afsluit+ en ,drooglegg+ d] ,zuid]zee1  
#b;e ,dr41 blz4 #hc4  ,ook kan 9 di5    
tijd het l&b\wkundig ond]zoek plaats    

hebb5 voor de rationeele cultuur d]     
nieuwe grond51 door het beb\w5 van      
proefveld51 cultuurvakjes1 enz4#bg4  #bg
 ,zie o4 a4 ,,hudig4 ,wat kan het       
l&b\wkundig ond]zoek do5 voor de        
droog te legg5 ,zuid]zeepold]s8 ,cultura
 #aiad4  ,kantlijn3 ,v]kavel+ en        
p]ceels9deel+4  ,wat de eig5lijke       
v]kavel+ ( v]deel+ d] grond5 aangaat    
door de kanal5 met ho(dweg5 er langs1   
l&weg51 ho(d- en krui/o*t51 kavel- en   
he9- ( tuss*5sloot51 zij opgem]kt1 dat  
ook deze zaak re$s van v]s*ill5de zijd5 
bezi5 is4  ,de ,/aatscommissie gaf      
da>voor 9 ha> ,v]slag#bh e5 plan met    
kavels van #bj ,,ha41 t]wijl voor het   
,rege]+sontw]p voor de droogmak+ van de 
,wi]+]me] van #aijg door d5 to5malig5   
,m9i/] van ,l&b\w1 ,h&el en ,nijv]heid  
e5 ,commissie van ,l&hui%\dkundig5 w]d  
b5oemd1 die e5 &]e wijze van v]kavel+   
voor/elde met kavels van #aj ,,ha4#bi4  
#bh  #de4  #bi ,zie de ,mem4 v4         
,toeli*t+ bij dat ,wetsontw]p1 bl4 #e4  
,kantlijn3 ,teleur/ell+5 vroeg]         

ond]vond5 met nieuwe grond54  ,me] dan  
e5s is de vrees geuit1 dat de uit de    
,zuid]zee aangewonn5 grond5 ev5ze]      
teleur/ell+ z\d5 oplev]5 als dit re$s   
vroeg] met nieuw drooggemaakte ( +$ijkte
 grond5 het geval is gewee/4 ,ma> die   
vrees kwam voort uit onvoldo5de k5nis   
van de om/&igh$51 wa>ond] de aanw9/ van 
die grond5 wele] heeft plaats gehad (   
door v]gelijk+ van ongelijksoortige     
grond54  ,zoo viel5 o4 a4 de grond5 van 
de ,worm] 7#afbe--;9 't zuid5 z&7 en van
 de ,he] ,hug[a>d 7#afca--;groot5deels  
z&7 teg51 da> zij vooraf niet behoorlijk
 w>5 ond]zo*t4 ,da>om mag m5 de         
,zuid]zeegrond5 niet v]gelijk5 met die  
van d5 ,ha>lemm]me]pold]1 die           
g$eeltelijk uit z& en ve5 be/aan1 en die
 dan ook 9 onz5 tijd met zijn nieuw]e   
hulpmiddel5 nog ongeve] f#ajj4- bruto p]
 ,,ha4 's ja>s m9d] oplev]5 dan die van 
de ,wa>d- en ,groetpold]s 79 #aiji-aiaa 
resp4 gem4 f#bhc4- en f#chb4-74  ,zek]6 
9 d5 ,ha>lemm]me]pold] g+ het d5 e]/5   
tijd na de droogmak+ ze] sle*t4 ,de     

grond5 w>5 v]ko*t met de v]pli*t+ voor  
de v]koop]s om ze nog met sloot5 en     
grupp5 te doorsnijd5 en dit ges*i$de    
door vel5 m9 ( me] gebrekkig4 ,het      
langj>ig gesukkel met de afwat]+ 01     
behalve aan de onvoldo5de looz+smiddel51
 vooral te wijt5 aan de om/&igheid1 dat 
de sloot5 door de eig5a>s voor oph\d+   
van wat] mo*t5 afg$amd word51 zoodat de 
wat]b]g+ 9 d5 pold] veel te kle9 04 ,ma>
 teg5vall]s 9 dit opzi*t zijn1 zooals   
wij zag51 voor de ,zuid]zeegrond5 geheel
 uitgeslot54 ,bij de ,i,jgronden zijn   
zij ook niet voorgekom54  ,jui/ met     
hetge5 de ges*i$5is ons 9 dit opzi*t    
gele]d heeft kunn5 wij ons voordeel do51
 t]wijl de hulpmiddel5 d] mod]ne te*niek
 geheel &]e zijn dan die van vroeg]e    
tijd54         99       99       99     
99       99  ,kantlijn3 ,bruto- en      
netto-opbr5g/5 d] ,zuid]zeegrond54  ,m5 
mag da>om aannem51 dat de aldus         
voorb]eide vru*tb>e grond5 d]           
,zuid]zee-,prov9cie opbr5g/5 zull5 gev51
 gemiddeld als die van de ,wa>d- en     

,groetpold]s1 al kom5 zij voor het      
groot/e g$eelte wa>s*ijnlijk nog me] met
 de zwa>d]e grond5 d] drooggemaakte     
,i,jpolders ov]e51 wat voor de          
kleigrond5 9 de zuidelijke kom tr\w5s   
re$s door ,pr(4 ,,van ,,bemmel5 w]d     
uitgesprok54  ,9 het ,rege]+sontw]p van 
de droogmak+ van de ,wi]+]me] van #aijg 
wordt meeg$eeld1 dat 9 dat ja> de pa*t  
van kleigrond5 9 de ,wa>d- en           
,groetpold]s b$roeg droeg f#ajj4-       
f#abj4-1 van de zavelgrond5 f#gj4-      
f#ij4-2 9 d5 ,anna-,paul[napold] van    
li*te zavelgrond5 f#ej4- en van de      
zwa>d]e f#ij4- de ,,ha4 en dat m5 dus   
met de ,/aatscommissie van de           
,zuid]zeegrond5 e5 gemiddelde ja>lijks*e
 netto-opbr5g/ van f#fj4- p4 ,,ha4      
veilig mag aannem51 na aftrek van de    
pold]la/54 ,9 het nu aanhangige         
,wetsontw]p tot afsluit+ en droogmak+   
van de ,zuid]zee#cj komt de ,rege]+ tot 
e5 hoog] b$rag1 nl4 van f#hj4-1 gegrond 
op de koopsomm5 d] grond5 die 9 ,n$]l& 9
 het tijdvak #aijj-aiji geko*t en na    

#aiji we] v]ko*t zijn1--wa>ov] hi]na    
me]4  #cj ,blz4 #ae4  ,voor de inz5d+ d]
 ,zuid]zee-,v]e5ig+ op de ,e4 ,n4 ,t4   
,o4 ,s4 9 #aiac te ,am/]dam w]d5 door   
het ,dep>tem5t van ,l&b\w1 ,h&el en     
,nijv]heid aan die v]e5ig+ welwill5d e5 
aantal gegev5s v]/rekt1 wa>uit de       
gemiddelde ja>lijks*e bruto-opbr5g/5    
b]ek5d zijn van de kleigrond5 9         
v]s*ill5de deel5 des l&s ov] de j>5     
#aiji1 #aiaj en #aiaa4 ,deze w>53    9  
de ,wa>d- en ,groetpold]s               
f#chb4- de ,,ha4   9 de ,i,jpolders     
#cgd4-      en ov] #aiaa en #aiab    9  
noordwe/elijk ,noord-,brabant 7klei7    
#ceg4-       op ,noord-,bevel& 7klei7   
#cei4-       9 de noordelijke l&b\w/reek
 van ,gron+5 7zavel7   #ccf4-      ,voor
 de ,zuid]zeegrond5 zal m5 dus wel e5   
gemiddelde bruto-opbr5g/ van f#cej4- de 
,,ha4 mog5 v]wa*t54  ,de opp]vlakte d]  
,zuid]zee-,prov9cie op rond #bjj4jjj    
,,ha4 /ell5d1 komt m5 dus tot e5        
netto-opbr5g/ van #af millio5 guld5 en  
e5 bruto-opbr5g/ van #gj millio5 guld5  

's ja>s4         99       99       99   
99       99  ,kantlijn3 ,wijze van      
uitgifte d] grond54  ,het hi] g5oemde   
cijf] van de v]mo$elijke netto-opbr5g/  
w]d o4 a4 afgeleid uit de pa*tprijz5 van
 be/a&e gelijksoortige grond54 ,ma> het 
zal wel all]m9/ het pa*t/elsel zijn1    
al?ans zooals dat teg5woordig geldt1 dat
 9 het nieuwe gewe/ bij de uitgifte van 
grond5 zal word5 toegepa/4 ,imm]s bek5d 
zijn de groote gebrek5 die het aanklev51
 vooral da>9 be/a&e1 dat de go$e kans5  
g$ur5de d5 pa*ttijd groot5deels t5 go$e 
kom5 aan d5 eig5a>1 de kwade da>5teg5   
aan d5 pa*t]4 ,v]bet]+ d] grond5 b4v4   
door v]bet]de afwat]+ ( door bet]e      
beh&el+ door d5 gebruik] zelv51 v]bet]+ 
d] v]ke]smiddel51 enz4 teek55 zi*       
dadelijk af 9 v]hoog+ d] pa*t aan het   
e9de van d5 pa*tt]mijn4 ,de s*ade door  
droogte1 natte j>51 misgewas1 enz4      
v]oorzaakt1 word5 door d5 pa*t] gel$54  
,deze kan zeld5 ( nooit de v]liez5 van  
sle*te j>5 met het voordeel van go$e    
h]/ell54 ,de pa*t] heeft ge5 langdurig  

belang bij v]bet]+ van grond en b$rijf4 
,da>door b]eikt de l&b\w zelf op de     
pa*tgrond5 veelal niet de hoogte wa>op  
hij te br5g5 z\ zijn1 zooals o4 a4      
beve/igd is door het ond]zoek van d5    
toe/& van d5 l&b\w door de              
,/aatscommissie van #ahib-ahic4 ,9 't   
algeme5 /aat de l&b\w dr het hoog/1 wa> 
de grond het eig5dom is van de          
gebruik]s4  ,da>om zal het w5s*elijk    
zijn 9 het nieuwe gewe/ zooveel mogelijk
 e5 eig5]fd5-bo]5/& 9 't lev5 te roep54 
,v]koop zond] me]--da>ov] is m5 't      
vrijwel e5s--moet uitgeslot5 zijn1 opdat
 niet het grootkapitaal zi* op de nieuwe
 grond5 w]pt met alle nadeel5 aan het   
oude pa*t/elsel v]bond54 ,v]koop z\ e*t]
 to* wel kunn5 plaats hebb5 aan de      
grondgebruik]s zelv5 en ond] zek]e      
voorwa>d51 alle t5 doel hebb5de om de   
grond5 zooveel mogelijk 9 h&5 d]        
gebruik]s te do5 blijv54  ,om ook h5 die
 we9ig gego$ zijn1 ma> w]kkra*t1 ijv] en
 k5nis bezitt51 9 /aat te /ell5 tot me] 
welva>t te kom51 z\ m5 b4 v4 d5 grond   

kunn5 uitgev5 teg5 betal+ van r5te en   
afloss+ bij annuteit51 zoodat na zek]   
aantal j>5 grondeig5dom kan word5       
v]kreg54  ,dit komt dus eig5lijk ne] op 
e5 v]koop met hypo!ek op d5 grond1 die  
b9n5 zek]5 tijd moet word5 afgelo/4 ,m5 
wil zelfs aan h5 die zulks v]lang5 e5   
g$eelte d] b\wko/5 van won+5 en &]e     
geb\w5 voors*iet54  ,intuss*5 heeft m5  
bij de uitgifte van grond5 9 dit        
maagdelijk gewe/ e5 groot]e vrijheid van
 h&el5 dan voor de oude l&51 wa>bij met 
all]lei be/a&e toe/&5 is rek5+ te h\d5  
en wa>voor de wetgev+ 9 sommige opzi*t5 
moeilijk en sle*ts geleidelijk te v]&]5 
is4 ,voor zoov] het noodig ( gew5s*t zal
 zijn de grond5 ook 9 h&5 van           
niet-eig5]fde gebruik]s te br5g51 zal m5
 e5 /elsel kunn5 volg51 dat door de mee/
 gezaghebb5de deskundig5 als het be/e   
wordt aanbevol51 b4 v4 e5 v]bet]d       
pa*t/elsel met v]&]lijke cijns1 lage    
erfpa*t ( e5ig &] /elsel4 ,pr(4 ,,moltz]
 sprak e5s van de ,zuid]zee1 proefveld  
onz] agr>is*e wetgev+4#ca  #ca ,zie ov] 

dit ond]w]p o4 a4 ,,van ,,d] ,,h\v5     
,,van ,,oordt en ,,viss]+4      ,de     
,economis*e ,beteek5is v4 d4 afsl4 en   
droogl4 d4 ,zuid]zee1 #b;e      ,dr4    
,leid5 #aija1 blz4 #hc e4 v4            
,v]slag d] ,/aatscommissie #ahib1  #abh 
en ,bijl4 ,,xi van dat      ,v]slag3    
,rapport v4 d4 ,,hh4 ,,fonte9 ,,de      
,,jong en ,v4 ,d4 ,,h\v5 ,,van          
,,oordt4       ,k4 ,,reijne4 ,e5        
pleidooi v4 d4 droogmak+ d] ,zuid]zee4  
,bev]wijk      #aija4 7,het agr>is*     
vraag/uk 9 de nieuwe pold]s74     ,,vi4 
,de ,zuid]zee-viss*]ij vr en na de      
afsluit+4   ,als de ,zuid]zee wordt     
afgeslot5 en drooggemaakt1 dan zal zek] 
de ,zuid]zee-viss*]ij1 al?ans 9 h>5     
teg5woordig5 vorm1 v]dwijn54  ,da> er   
dus hi] e5 w]kelijk v]lies aan te toon5 
valt1 dat e5 gevolg is van de afsluit+1 
is da>van door de teg5/&]s van het      
groote w]k altijd zooveel mogelijk      
gebruik gemaakt om de w5s*elijkheid     
da>van te be/rijd54  ,illu/ratie  ,m5   
heeft die be/rijd+ zelfs kra*t tra*t5   

bij te zett5 door demon/raties4 ,e5     
revue is geh\d5 ov] de viss*]svloot op  
het ,pampus als e5 vloots*\w bij        
,spi!ad4 ,en ongeve] e5 ja> gel$5 is 9  
e5e v]gad]+ van d5 ,zuid]zee-viss*]sbond
 te ,am/]dam beslot5 te age]5 teg5 de   
droogmak+ d] ,zuid]zee4  ,ma> dit alles 
bewij/ niets1 ( liev]444 het bewij/     
alle5 dat het viss*]svolkje aan zijn oud
 middel van be/aan--als het 9 't algeme5
 di5 naam v]di5t6--nog ze] gehe*t is4   
,iets wat re$s lang bek5d 04            
,aangetoond moet word5 dat het          
viss*]ijb$rijf van zooveel beteek5is is1
 dat het niet door e5 &] mag word5      
v]drong5 en dit is alle5 te b]eik51 als 
m5 de uitkom/5 van dat b$rijf k5t4  ,wel
 bewe]de de ,m9i/] van ,wat]/aat ,,de   
,,m>ez ,,oy5s bij de beh&el+ d]         
,/aatsbegroot+ van #aije1 dat de        
,zuid]zeeviss*]ij1 nog altijd is e5     
bloei5de tak van b$rijf en dat de       
afsluit+ aan e5 groot deel d] bevolk+   
van e5 ku//reek van groote l5gte 9 #e   
prov9cin 7z\7 ontnem5 be/aansmiddel5 op 

ov]\d5 toe/& b]u/5d4  ,ma> wat heeft m5 
aan zulke woord58  ,feit51 cijf]s moet5 
aantoon5 hoe het met di5 bloei5d5 tak   
van b$rijf ge/eld is4  ,kantlijn3       
,opbr5g/ v4 d4 ,zuid]zee-viss*]ij4  ,het
 is ze] moeilijk de wa>de van de        
ja>lijks gevang5 vis* te s*att51 da> de 
vang/5 ze] uite5loop51 vooral van de    
ko/ba>/e vis*1 de ansjovis 79 #ahhj     
#ajjj ank]s1 9 #ahij #aij4jjj ank]s2 n  
ank]  #ej ,,kg4  #bhjj /uks74 ,de       
geheele ja>lijks*e opbr5g/ b$raagt soms 
niet me] dan #a millio5 guld51 9 #ahij1 
het ansjovisja>1 #d millio54 ,m5 zal    
niet v] van de wa>heid zijn1 als m5 de  
gemiddelde ja>lijks*e opbr5g/ s*at op #b
 millio5 guld54 ,hi]van lev51--als m5   
het zoo noem5 wil1--e5 zek] aantal      
viss*]s met hunne gez9n51 na aftrek van 
hetge5 aan aanv]wante b$rijv5 als       
s*eepsw]v51 zeilmak]ij51 ma/- en        
blokmak]ij51 nett5fabriek5 7g$eeltelijk 
9 het buit5l&71 t\wslag]ij51 kuip]ij51  
rook]ij51 enz4 moet word5 uitbetaald4   
,kantlijn3 ,uitkom/5 ond]zoek geheel    

b$rijf4  ,om d5 toe/& van het geheele   
b$rijf tot 9 bijzond]h$5 te le]5 k5n5   
heeft de ,zuid]zee-,v]e5ig+ e5          
,commissie van ond]zoek b5oemd1 wa>9 n  
lid van het ,dagelijks* ,be/uur van die 
,v]e5ig+ zitt+ _h1 welke ,commissie na  
p]soonlijke en plaatselijke ond]zoek+5 9
 #aije e5 uitvo]ig v]slag heeft         
uitgebra*t4#cb  #cb ,v]zamel+ van       
,rapport5 uitg4 d4 d4                   
,zuid]zee-,v]e5ig+4      ,dl ,i4 ,de    
,zuid]zee-viss*]ij1 rapport e5]         
,commissie tot      ond]zoek4--,leid4   
#aije4  ,wat die ,commissie ons van dat 
op ov]\d5 toe/& b]u/5d be/aansmiddel    
moe/ me$eel51 geeft da>van wa>lijk ge5  
fraai beeld6 ,da>door wet5 wij nu1 dat  
van de #bjfi va>tuig5 die t4 ,z4 van d5 
afsluitdijk viss*51 sle*ts #acij zi*    
da>mee g$ur5de het geheele ja>          
bezigh\d51 de ov]ige sle*ts #b tot #i   
ma&54 ,rek5t m5 deze laat/e voor de     
helft1 dan komt m5 tot e5 geheel van    
#agcj voll$ige b$rijv54 ,da>aan nem5    
deel #ddcd viss*]s1 wa>van e*t] #gbd    

b5$5 #bj ja> oud zijn1 #fdc ook e5 &]   
b]oep uitoef551 #edh g$ur5de #f  #g ma&5
 op ,noordzeelogg]s di55 en #aif b$eeld 
word54 ,deze laat/e drie groep5 voor de 
helft rek55d1 krijgt m5 e5 totaal van   
#cjag me]d]j>ige viss*]s4  ,volg5s het  
,v]slag is de toe/& d] viss*]sbevolk+ 9 
't algeme5 treurig4 ,er is bijna n]g5s  
welva>t4 ,de toe/& d] s*ep5 is sle*t4   
,de viss*]s krijg5 s*ep5 en want op     
cr$iet en zijn dan niet me] vrij4 ,er   
wordt veel geleefd van s*ip en want     
7door h]/ell+5 en ond]h\d na te lat574  
,als de s*ipp] van zijn gemaakte        
besomm+5 loon aan kne*ts1 nett5v]lies1  
slijtage en r5te aftrekt en afs*rijft op
 de nett5 7  #a_/c d] wa>de71 dan blijft
 da>van veelal we9ig ov]4 ,de kne*ts    
hebb5 mee/al e5 ze] k>ig loon4  ,op veel
 plaats5 zit de viss*]sbevolk+ diep 9 de
 s*uld 7,urk1 ,buns*ot51 ,hoorn1 enz474 
,te ,elburg wordt 's w9t]s #bd1 te      
,buns*ot5 #ah en te ,enkhuiz5 #ae p]c5t 
b$eeld4 ,de toe/& is nog 't be/ da>1 wa>
 de viss*]s /eun v9d5 9 &]e b$rijv51 b4 

v4 op ,wi]+51 wa> bijna all5 e5 huis en 
wat grond hebb5 en zij tev5s wat aan    
l&b\w do52 te ,enkhuiz51 wa> veel       
tu9b\ww]k is te v9d5 9 de ,/reek en wa> 
met gro5t5 gev>5 wordt en met /e5kol51  
enz4 voor ,urk2 e5 d]de va>t op logg]s  
op de ,noordzee4  ,vroeg] w>5 die       
viss*]s er het be/ aan toe1 die het     
geheele ja> ( e5 deel er van op de      
,noordzee vis*t54 ,ma> die tijd is      
voorbij4 ,de ,noordzee-viss*]ij is me]  
en me] grootb$rijf geword51 groot5deels 
uitgevo]d met /oomtrawl]s1 /oomlogg]s1  
enz41 die me] zek]heid gev5 op bepaalde 
dag5 met hunne vang/5 b9n5 te kom51 die 
veel v]d] kunn5 gaan en spo$ig] kunn5   
t]ugkom5 en wa>van de groote aanvo] de  
m>ktprijz5 behe]s*t4  ,het geva>lijke   
viss*5 met kle9e zeils*ep5 op de ku/    
vormde wel go$e zeelui1 ma> de we9ige   
da>mee te ,i,jmuiden aangevo]de vis*    
moet wa*t5 op d5 aanvo] van groot]e     
p>tij5 om v]ko*t te word54 ,voor de     
,zuid]zeeviss*]ij is het ook moeilijk om
 teg5 d5 g]egeld5 aanvo] en de prijz5   

alda> te concurre]54  ,wat blijft er dus
 ov] van dit op ov]\de toe/&5 b]u/5d    
be/aansmiddel8 ,tr\w5s ook oud]wets*e   
treks*uit51 dilig5ces en hondek>r5 w>5  
e5maal voor vel5 e5 op ov]\de toe/&5    
b]u/5d be/aansmiddel en to* heeft m5 ze 
door d5 aanleg van spoor- en tramweg5   
wre$a>dig v]moord6 ,de vraag is niet wat
 het oude wa>d is1 ma> wat de wa>de     
da>van beteek5t 9 v]gelijk+ met het     
nieuwe dat zijn plaats inneemt4         
,kantlijn3 ,v]gelijk+ beteek5is viss*]ij
 met die v4 h4            l&b\wb$rijf 9 
de nieuwe prov9cie4  ,m5 heeft het      
,rapport van de ,commissie van de       
,zuid]zee-,v]e5ig+ onwa> en t5d5tieus   
g5oemd1 d5 sam5/ell]s v]wet5 dat zij    
bevooroordeeld w>54 ,welnu lat5 we e5s  
aannem51 dat dit b$rijf1 met zijn tal   
van b$eelde en 9 s*uld5 zitt5de viss*]s 
en zijn sle*t mat]ieel1 is e5 bloei5de  
tak van b$rijf4 ,wat z\ dit met zijn    
bruto-opbr5g/ van #b millio5 guld5 's   
ja>s dan nog beteek55 bij het           
l&b\wb$rijf 9 de nieuwe prov9cie met e5 

bruto-opbr5g/ van #gj millio58 ,wat is  
het be/aan van die hoog/5s #aejjj m5s*51
 v]bond5 aan het viss*]ijb$rijf1        
v]gelek5 bij dat van e5 welv>5de bevolk+
 van #bej4jjj  #cjj4jjj m5s*5 9 het     
nieuwe gewe/1 die bov5di5 's ja>s e5    
netto-opbr5g/ van #af millio5 guld5     
v]g>58  ,e5 voorbeeld uit de            
praktijk#cc4 ,vrdat het we/elijk g$eelte
 van het voormalige ,,ij1 de ,wijk]me] 0
 drooggemaakt1 vis*t5 da> #b viss*]s uit
 ,bev]wijk1 wa>van e5 b$eeld w]d4 ,nu1  
na de droogmak+1 zijn 9 dat g$eelte d]  
vru*tb>e ,i,jpolders #aj groote         
bo]d]ij51 wa> dus ev5 zooveel bo]5 met  
hun gez9n5 van d5 l&b\w lev51 's ja>s   
#ej4jjj guld5 arbeidsloon uitke]5 en    
zek] nog e5 aanzi5lijke som als w9/ mak5
 ( als pa*t betal54 ,w>e het miss*i5    
bet] gewee/ de ,wijk]me] als vis*wat] te
 beh\d5 om de v]di5/5 van di5 &]halv5   
viss*]8  #cc ,k4 ,,reijne4 ,e5 pleidooi 
voor de droogmak+ d] ,zuid]zee4         
,bev]wijk #aija1 bl4 #aa4  ,9 het midd5 
d] vorige eeuw w]d de aanleg van d5     

,rijnspoorweg door de                   
,volksv]teg5woordig+ afge/emd1 o4 a4    
omdat da>door vele ond]nem+5 als        
beurts*ep51 vra*twag5s1 enz4 te gronde  
z\d5 gaan4 ,m5 glimla*t nu da>om1 ma>   
wil t] wille van e5 s*amele             
viss*]sbevolk+ de aanw9/ van e5 groote  
vru*tb>e prov9cie niet6  ,kantlijn3     
,s*adeloos/ell+ oude viss*]s4  ,to5 lat]
 to* de ,rijnspoorweg is tot /& gekom51 
is aan het p]soneel1 v]bond5 aan de oude
 middel5 van v]vo] ge5 c5t              
s*adeloos/ell+ toegek5d4 ,ma> dat       
p]soneel zal 9 de vele nieuwe           
be/aansmiddel51 die de spoorweg s*iep1  
wel spo$ig ruime s*adeloos/ell+ hebb5   
gevond54  ,op de begroot+ van de        
afsluit+ en droogmak+ d] ,zuid]zee 9 het
 ,v]slag d] ,/aatscommissie1 0 e5 b$rag 
van #d millio5 guld5 uitgetrokk5 voor   
s*adeloos/ell+ aan de oude viss*]s1     
enz41 welke som 9 het aanhangig         
wetsontw]p op #f millio5 gebra*t is1 en 
to* w]d soms op hoog5 toon geis*t dat   
die som groot] moe/ zijn#cd4  #cd       

,omtr5t de wijze van s*adeloos/ell+ en  
de b]ek5+ van het      b$rag er van zie 
het ,v]slag d] ,viss*]ij-,commissie1 bl4
      #bci-bfj4  ,de ,zuid]zeeviss*]s   
zull5 zi* g$ur5de e5 w]k dat #cj  #dj   
ja> duurt langzam]h& aan d5 nieuw5 toe/&
 aanpass54 ,sommig5 zull5 gaan v>5 op de
 ,noordzee en op de h&elsvloot1 vooral  
als da>toe voor go$ voorb]eid5d ond]wijs
 gezorgd wordt1 wa>op zij ze] ge/eld    
zijn4 ,&]5 zull5 mat]ial5 gaan v>5 voor 
het groote w]k1 rijs1 /e51 enz4 voor d5 
afsluitdijk1 enz4 ,a*t m5 voor de oude  
viss*]s s*adeloos/ell+ to* billijk1 zoo 
geve m5 die4 ,kan aangetoond word51 dat 
#f millio5 niet voldo5de is1 dan geve m5
 me]4 ,die po/ zal de ko/5rek5+ d]      
,zuid]zeezaak niet te ze] bezw>54       
,kantlijn3 ,zoetwat]viss*]ij na de      
afsluit+4  ,9 deze bes*\w+5 w]d         
uitgegaan van de ond]/ell+1 dat de      
,zuid]zeeviss*]ij geheel zal v]dwijn54  
,zek] zal zij v]dwijn5 9 d5 teg5woordig5
 vorm4  ,ma> wat zal de viss*]ij oplev]5
 op het #ade4jjj ,,ha4 groote           

,i,jselmeer en 9 de #aj4jjj ,,ha4       
pold]wat]5 van het nieuwe gewe/8 ,het is
 niet aan te nem5 dat die onbelangrijk  
zal zijn4 ,die opp]vlakte is groot] dan 
die van de teg5woordige zoetwat]viss*]ij
 9 geheel ,n$]l& 7#acd4jjj ,,ha474 ,nu  
hangt wel de vis*opbr5g/ niet alle5 van 
de grootte van het vis*wat] af1 ma> zij 
zal to* aanzi5lijk moet5 zijn 9 die     
wat]54  ,de ,zuid]zee-,v]e5ig+ v]zo*t 9 
#aije aan de ,n$]l&s*e ,heidemaats*appij
 v]slag te will5 gev5 ov] de            
zoetwat]viss*]ij 9 het toekom/ige       
,i,jselmeer en 9 de pold]wat]5 d]       
droogmak]ij54 ,deze maats*appij bra*t 9 
het volg5d ja> ha> ze] voorzi*tig ge/eld
 rapport uit#ce1 wa>9 m5 o4 a4 lee/ dat 
pal+ en spi]+ het ,i,jselmeer zull5     
blijv5 bevolk51 bot miss*i5 ook 7is ook 
geblev5 9 het ,,ij71 t]wijl e5 nieuwe   
vis*/& da>aan zal word5 toegevo]d       
voornamelijk door d5 ,i,jsel en het     
,zw>te ,wat]4 ,en ook3 ,wanne] door e5  
doelmatig beviss*51 wa>bij wa>devolle   
viss*5 gespa>d word51 zoolang ze nog te 

kle9 zijn1 en door het uitzett5 van     
nieuwe m>ktwa>dige vis*soort5 gezorgd   
wordt1 dat op het ,i,jselmeer e5 rijke  
vis*/& ont/aat en bewa>d blijft1 dan zal
 op het ,i,jselmeer ongetwijfeld e5     
bloei5d viss*]ijb$rijf kunn5 word5      
g$rev54 ,cijf]s omtr5t te v]wa*t5       
opbr5g/5 word5 e*t] niet g5oemd4  #ce   
,v]zamel+ v4 ,rapport5 uitg4 d4 d4      
,zuid]zee-,v]4 ,dl4 ,,iii4 ,rapp4       
v4 d4 ,n$4 ,heide-,mij4 o4 d4           
,zoetwat]viss*]ij 9 het toekom/ige      
,i,jselmeer en 9 de wat]5 d] droog te   
legg5 pold]s4 ,leid51     #aijf4        
,m]kwa>dig is dat de viss*]ij op het    
teg5woordige ,noordzee-,kanaal en zijn  
zijtakk51 wa>van m5 het voortbe/aan ook 
door de droogmak+ d] ,i,jpolders b$reigd
 a*tte1 nu van me] beteek5is is dan die 
van wele] op het op5 ,,ij#cf4 ,z\ dat   
niet ev5e5s het geval kunn5 zijn 9 de   
afgeslot5 ,zuid]zee8  #cf ,zie ook d5   
,he] ,,dil van ,koog a4 d4 ,zaan i4 h4  
,alg4 ,h&elsblad v4      #aijj4         
,,vii4 ,de economis*e1 maats*appelijke  

en f9ancieele zijde van de afsluit+ en  
droogmak+4   ,het nieuwe gewe/ zal 9 elk
 geval e5 l&b\wgewe/ zijn bij           
uitnem5dheid4 ,( ligg+ ( bijzond]e      
om/&igh$5 da>9 ook belangrijke          
nijv]heidsond]nem+5 zull5 9 't lev5     
roep5 is mogelijk1 ma> da>op valt nog   
niet met e5ige zek]heid te rek554       
,kantlijn3 ,bevolk+ 9 de nieuwe         
prov9cie4  ,op #a ,decemb] #aiji 0 de   
beb\wb>e opp]vlakte van d5 grond 9      
,n$]l& #b4dcc4fhf ,,ha41 da>ond] begrep5
 tu9- en w>moez]ijgrond51 kweek]ij5 en  
boss*51 die beb\wd w]d5 door #ejd4aga   
b]oepsl&b\w]s van het mannelijk gesla*t1
 dus ongeve] n p] #d1h ,,ha4 ,grasl&1   
dat m9d] kra*t5 v]eis*t dan b\wl&1 zal 9
 de ,zuid]zee-prov9cie wa>s*ijnlijk niet
 veel voorkom51 nog m9d] dan 9 ,zeel&1  
wa> het ruim #bc p]c5t d] opp]vlakte    
b$raagt4 ,rek5t m5 voor het groot       
l&b\wb$rijf n man p] #d1e ,,ha41 dan    
zull5 dus 9 de nieuwe prov9cie ongeve]  
#dejjj b]oepsl&b\w]s noodig zijn1 met   
hunne gez9n5 e5 bevolk+ van #bbe4jjj    

p]son5 uitmak5d2--door tu9b\w1          
kweek]ij51 enz4 zal dit aantal miss*i5  
nog iets groot] kunn5 zijn4  ,voorts    
zull5 e5 groot aantal n]+do5d51         
h&w]ksli$51 ambt5>51 enz4 9 het nieuwe  
gewe/ zi* moet5 ve/ig51 zoodat de       
toekom/ige bevolk+1 als de ,zuid]zee e5 
zuiv] l&b\w5de prov9cie blijft1 #bej4jjj
  #cjj4jjj bewon]s zal b$rag54 ,t]      
v]gelijk+ di5e1 dat de 9 ho(dzaak       
l&b\w5de ,prov9cie ,zeel& 7#aha4jjj     
,,ha47 #ca ,dec4 #aiji op e5 geheele    
bevolk+ van #bce4jjj inwon]s buit5 de   
l&b\w]s #dg4gcd w]kli$51 ambt5>51 enz4  
telde1 wa>van #aa4hcf vr\w54            
,natuurlijk zal die bevolk+ er e]/      
langzam]h& b9n5trekk54 ,do* ook niet zoo
 langzaam als vroeg] op &]e nieuwe      
grond51 wa> 9 het beg9 de toe/& nog veel
 te w5s*5 ov]liet4 ,bov5di5 won5 bij    
kle9]e drooggemaakte opp]vlakt5 de      
grondgebruik]s1 enz4 voor e5 groot deel 
niet da>op1 ma> 9 de nabijheid er buit54
  ,kantlijn3 ,bewoonba>mak+4  ,het komt 
er niet alle5 op aan de nieuwe grond5 vr

 de kolonisatie ges*ikt te mak5 voor    
gebruik1 ma> ook voor bewon+4 ,de ve/ig+
 9 de ,zuid]zeepold]s1 zegt de          
,/aatscommissie t]e*t1 moet niet        
bemoeilijkt word5 door het d5kbeeld1 dat
 m5 er v]plaat/ is 9 e5e1 zij 't dan ook
 vru*tb>e wild]nis4  ,da>toe wil de     
,/aatscommissie niet de won+5 door d5   
,/aat lat5 b\w51 ma> aan d5 v]krijg] van
 m9/5s #bj ,,ha4 grond des gew5s*t #gj  
p]c5t van de w]kelijke b\wko/5          
voors*iet5 voor won+ en /all+1 na       
go$keur+ van be/ek en teek5+1--t]ug te  
betal5 bij annuiteit5 b9n5 #bj ja>4     
,ook wordt voorge/eld vr de uitgifte d] 
grond5 e5 aantal geb\w5 van op5ba> nut  
te /i*t51 vooral omdat de e]/e bewon]s  
niet dadelijk talrijk g5oeg zull5 zijn  
om dat zelv5 te do54 ,het ligt da>om 9  
de b$oel+ voor elke geme5te van #bejjj  
,,ha4 te b\w5 n geme5tehuis1 n po/- en  
telegraafkantoor met bijkantor51 n      
groote s*ool en #d kle9e1 zoodat voor de
 a*t geme5t5 noodig zal zijn #h         
f#abejjj  #a millio5 guld51 d4 i4 f#e4- 

p] ,,ha4 7wel wat matig b]ek5d67  ,om d5
 geme5t5 dadelijk e5ige inkom/5 te gev5 
wil m51 rek55d op #e k]kdorp5 p]        
geme5te1 aan elk #e  #ej ,,ha4 grond    
gev5 om te kunn5 uitgev5 als b\wt]re951 
na>mate de komm5 d] dorp5 zi* uitbreid54
 ,dit is dus e5 opp]vlakte res]vegrond  
van #a van het geheel1--zoodat #bjjj    
,,ha4 m9d] zull5 word5 uitgegev54       
,kantlijn3 ,gevreesde dal+ v4 d4 wa>de  
d] oude grond54  ,door e5 d] l$5 van de 
,/aatscommissie van #ahib1 die teg5 het 
besluit d] me]d]heid /emde1 ,mr4 ,,van  
,,ni]op is ind]tijd gezegd3#cg het groot
 aanbod van grond ov]treft de behoeft52 
di5t5gevolge zal de grond niet 9 cultuur
 gebra*t kunn5 word51 t5zij op zoo      
gun/ige voorwa>d51 dat eld]s /or+       
ont/aat4  #cg ,de ,economi/4 ,ja>g4     
#ahig4  ,de bew]+ dat het groote aanbod 
van grond de behoeft5 zal ov]treff5 is  
e*t] 9 /rijd met de s$]t vele j>5       
wa>g5om5 feit54  ,kantlijn3 ,tekort aan 
grond4  ,nietteg5/a&e to* dat de        
gemiddelde to5em+ van onz5 beb\wb>5     

grond 7zond] w>moez]ij51 kweek]ij51     
boomga>d5 en bos*7 9 de laat/e #ae  #bj 
j>5 #djjj  #ejjj ,,ha4 's ja>s b$roeg1  
wordt niet alle5 9 de laat/5 tijd1 ma>  
re$s ti5tall5 van j>5 geklaagd ov] het  
tekort aan grond4 ,9 nag5oeg alle deel5 
van het l& kan m5 die kla*t v]nem54     
,onze bo]5bevolk+ is er aan gehe*t te   
blijv5 9 het b$rijf d] vad]54 ,ma> bij  
de betrekkelijk veel /]k] to5ame van de 
bevolk+ dan van d5 bes*ikb>5 grond is   
het voor tal van bo]5zoons die e5 eig5  
b$rijf w5s*5 niet mogelijk om hi]aan te 
kom54  ,vooral 9 sommige z&/rek5 is dit 
ze] moeilijk1 omdat m5 er van uit de    
/rek5 des l&s met rijk]5 bodem en me]   
welv>5de bevolk+ m$e komt bema*tig5 wat 
er nog op5 komt2 9 dit opzi*t do5 b4 v4 
de ,zuid-,holl&s*e eil&5 de ,veluwe     
concurr5tie aan1--wat 9 elk geval bewij/
 dat er gebrek is aan grond4  ,ook op de
 9 de laat/e j>5 9 ,dr5te ontgonn5      
heidegrond5 7van #aijh tot #aiad ong4   
#hjjj ,,ha467 hebb5 zi* tal van l&b\w]s 
uit oude prov9cin1 vooral uit ,holl&1   

,zeel&1 ,friesl& en ,gron+5 geve/igd4   
,e5 nadeelig gevolg hi]van is1 dat de   
l&prijz5 en pa*tprijz5 dikwijls te hoog 
word5 opg$rev51 zoodat vooral 9         
ongun/ige l&b\wj>5 het b$rijf niet me]  
loon5d is1--e5 kla*t die m5 om zoo te   
zegg5 ov]al v]nem5 kan4  ,tal van       
bo]5zoons moet5 dus ambt5a>1 ond]wijz]1 
w]kman1 enz4 word5 (--en dit zijn mee/al
 de m9/5 niet1 omdat zij toon5 behalve  
e5ig geld1 en]gie1 en vakk5nis te       
bezitt5--zij v]lat5 als l&v]huiz]s het  
vad]l&1 dat h5 niet lang] vo$5 kan4 ,en 
zulk e5 v]s*eur+ van d5 b& tuss*5       
bevolk+ en geboortegrond is to* zek]    
niet 9 het belang van d5 ,/aat4  ,e5    
e5v\dige r$5e]+ v]kla>t tr\w5s          
gemakkelijk het be/aan van zulk e5      
l&hong]4 ,imm]s volg5s de tell+ van     
,mei-,juni #aiaj b$roeg to5 het aantal  
l&gebruik]s 7eig5a>s en pa*t]s7 van me] 
dan #a ,,ha4 l& 9 ,n$]l& ongeve]        
#bji4jjj4 ,aannem5de dat de bevolk+     
ja>lijks met #a1d p]c5t to5eemt1 dan zal
 deze b]oepsgroep1 als de v]h\d+ tuss*5 

de v]s*ill5de groep5 niet door e5 ( &]e 
om/&igheid ge/oord wordt1 d5zelfd5      
aanwas v]toon51 dus z\ het aantal       
l&gebruik]s dan met ruim #bijj moet5    
to5em51 t]wijl de #ajjjj ,,ha4          
,zuid]zeegrond5 die ja>lijks kunn5      
v]kaveld en uitgegev5 word5 voor het    
groot l&b\wb$rijf sle*ts ongeve] #ejj   
nieuwe b$rijv5 zull5 v]eis*54 ,en de    
#ejjj1 9 de laat/e j>5 zelfs tot #h     
#ajjjj ,,ha4 ge/eg5 aanwas van grond51  
op &]e wijze v]kreg51 kan dan zond]     
bezwa> nog e5 ongeve] gelijk aantal     
l&gebruik]s aan zi* trekk54  ,de ,rege]+
 me5t ook1 op grond van de door de      
,directie van d5 ,l&b\w v]zamelde       
gegev5s#ch1 omtr5t de ontg9n+ van       
heidegrond51 dat de vraag na> beb\wba>  
l& nog /e$s to5em5d is4 ,9 #aija w]d5   
ontgonn5 tot b\w- en grasl& #hga ,,ha4  
en tot bos* #edj ,,ha42 9 #aiaa w>5 die 
cijf]s resp4 #gici en #ijc ,,ha4 ,9 v]b&
 da>m$e laat het zi* aanzi51 dat de     
grond5 9 de ontworp5 inpold]+51 die van 
veel bet]e kwaliteit zijn dan ontgonn5  

heidegrond51 ?ans spo$ig] zull5 kunn5   
word5 uitgegev5 dan door de             
,/aatscommissie en bij de indi5+ van het
 wetsontw]p #aija w]d g$a*t4  #ch ,zie  
,memorie van ,toeli*t+ b4 h4 ,wetsontw]p
 #aiaf1 bl4 #ae en #af4  ,kantlijn3     
,voldo5d aantal l&b\w]s bes*ikba>4  ,dat
 het geheele aantal l&b\w]s 7dus met de 
arbeid]s7 voor de nieuwe grond5 ook /e$s
 bes*ikba> zal zijn1 kan op dezelfde    
wijze aangetoond word54 ,op #ca ,dec4   
#aiji w>5 9 ons l& #ejd4jjj mannelijke  
l&b\w]s1 die dus bij gelijke to5ame als 
de ov]ige bevolk+ ja>lijks met #a1d     
#ejdj  ong4 #gjjj z\d5 moet5 v]me]d]54  
,en e5 aanwas van #ae4jjj  #bj4jjj ,,ha4
 v]eis*t er sle*ts #cejj  #dejj 's ja>s4
  ,voor de ,zuid]zeegrond5 zijn de      
noodige arbeid]s als van zelf re$s vr de
 uitgifte van die grond5 aanwezig4 ,onze
 pold]w]k]s to* zijn dezelfde die op    
sommige tijd5 van het ja> als losse     
arbeid]s bo]5>beid v]ri*t5 7maai51      
graanoog/1 biet5 rooi57 en zij die aan  
de v]kavel+ d] nieuwe grond5 hebb5      

gew]kt1 zull5 da>na als va/e ( losse    
arbeid]s alda> w]k kunn5 v9d5 9 het     
l&b\wb$rijf4  ,hi]bij v]di5t opgem]kt te
 word51 dat het aantal losse (          
seizo5>beid]s hoe lang] hoe g]+] wordt1 
dat zij 9 d5 hooitijd1 biet5tijd1 enz4  
hoe lang] hoe moeilijk] te krijg5 zijn4 
,de voornaam/e oorzaak hi]van is1 dat   
hun be/aan te we9ig va/1 te v]&]lijk en 
te we9ig zek] is4 ,om 9 die tijd5 dan   
niet zond] w]kkra*t5 te zitt5 s*ijnt m5 
9 sommige /rek5 o4 a4 9 ,zeel&1 9 de    
,ha>lemm]me]1 enz4 er me] en me] toe ov]
 te gaan1 vooral 9 het groot-l&b\wb$rijf
 om die m5s*5 voor va/ te h\d53 9 slappe
 tijd5 word5 zij dan gebruikt voor      
grondv]bet]+1 slatt+ van sloot51 enz4   
,dit is e5 voordeel n voor het          
l&b\wb$rijf n voor die arbeid]s4 ,het   
groot-l&b\wb$rijf nu zal uitgeoef5d     
word5 9 de ,zuid]zee-,prov9cie en op die
 wijze w]kt dus de afsluit+ en droogmak+
 ook m9 ( me] normalise]5d op het       
v]s*aff5 van arbeid4  ,kantlijn3 ,ge5   
w]klooz5 aan het e9de van het w]k4  ,het

 wel e5s geopp]de bezwa>1 dat na afloop 
van het w]k veel volk w]kloos zal word51
 zal zi* dus 9 't algeme5 niet voordo54 
,kantlijn3 ,arbeidsloon5 op oude grond54
  ,de ,/aatscommissie1--dus #bj ja>     
gel$5 en jui/ 9 e5 tijd dat het onz5    
l&b\w1 vooral door de lage graanprijz5  
sle*t g+1--oordeelde1 dat de            
arbeidsloon5 op de z&grond5 re$s vrij   
hoog w>5 en dat1 als deze door me] vraag
 na> arbeidskra*t5 nog z\d5 /ijg51 het  
b$rijf alda> da>ond] z\ lijd54  ,ma> het
 voortbr5g+sv]mog5 van die soort van    
grond5 zo[el als de prijz5 d] product5  
zijn s$]t di5 tijd ze] ge/eg51 zoodat   
het door de ,commissie g5oemde bezwa> nu
 zek] veel m9d] z\ weg54 ,en wa> 9      
sommige /rek51 vooral bij de bos*cultuur
 de loon5 d] losse arbeid]s wat zull5   
/ijg51 da> is dit 9 't algeme5 niet te  
betreur51 als m5 weet dat die loon5     
dikwijls zoo laag zijn1 dat het e5      
raadsel mag heet5 hoe m5 da>van e5      
m5s*wa>dig be/aan kan leid54  ,kantlijn3
 ,v]mo$elijke v]koopprijz5 nieuwe       

grond54  ,om te bewijz5 dat de          
v]koopprijz5 van de nieuwe nieuwe grond5
 bij zulke groote aanbi$+5 j>5 a*t]e5   
ze] zull5 word5 g$rukt1 heeft m5 zi* o4 
a4 b]oep5 op de prijz5 gemaakt bij d5   
v]koop d] grond5 9 d5 ,zuidplaspold]1 9 
d5 ,ha>lemm]me]pold]1 enz4 ,ma> wij zag5
 re$s dat deze niet met ,zuid]zeegrond5 
mog5 v]gelek5 word51 ev5m9 wat de       
bodemsoort als wat de afwat]+1 v]kavel+1
 enz4 betreft4 ,wa> deze alle van ze]   
go$e ho$anigheid w>51 da> w]d5 ook      
dadelijk hooge prijz5 be/e$1 zooals 9 de
 ,i,jpolders1 wa>mee de ,zuid]zeegrond5 
veel ov]e5kom/ zull5 hebb54 ,da> w]d5 de
 grond5 v]ko*t3    9 ,pold]   ,i        
7,wijk]me]7 #ajjj ,,ha4 teg5 gem4       
f#bjjj p4 ,,ha4            ,,ii         
#abjj              #bjdf                
,,iii              #aajj                
#bhfh                ,v en ,,vi 7wa>9 e5
 /rook ve571 #ccd ,,ha4 teg5            
gem4 f#ahjj p4 ,,ha4#ci4  #ci ,volg5s de
 ,mem4 v4 ,toel4 bij het ,rege]+sontw]p 
van #ahgg4      ,volg5s de ,ges*4 en    

,bes*r4 v4 h4 ,noordzeekanaal door de   
,+rs4      v4 d4 ,r4-,wat4 ,,wortman en 
,v4 ,d4 ,,broek1 uitg4 d4 h4 ,dept4 v4  
,wat]/aat1 w]d5 de grond51 g]ek5d na>   
hunne grootte en      behalve de        
aangeplempte grond bij ,nieuw5dam v]ko*t
 voor      gemiddeld #bccj guld5 de     
,,ha4 ,sommige p]ceel5 bra*t5 ruim      
f#cbjj de ,,ha4 op4  ,m5 zal miss*i5    
opm]k5 dat de drooggemaakte ,i,jpolders 
sle*ts ruim #eejj ,,ha4#dj groot zijn1  
dat da>van de prijz5 niet g$rukt w]d5   
door het groote aanbod4 ,ma> z\ dit bij 
de ,zuid]zeegrond5 wl het geval zijn8   
,de w]kelijke wa>de van d5 grond hangt  
niet af van e5ige re$s da>voor be/$e    
koopprijz54 ,ze] spo$ig moet m5 wel     
inzi5 met ze] vru*tb>e grond5 te do5 te 
hebb51 wa> alles voor hun gebruik op    
uit/ek5de wijze is voorb]eid4 ,en is het
 dan te d5k51 bij het be/a&e tekort aan 
cultuurgrond en de nog /e$s to5em5de    
vraag da>na>1 dat m5 zulke grond5 niet  
voor fl9ke koopsomm5 zal will5 ma*tig   
word51 vooral als deze1 zooals gezegd   

is1 op v]s*ill5de wijz5 zull5 kunn5     
word5 voldaan8  #dj ,volg5s ,,de ,,vries
 en ,,s*or]4 ,zeew]+5 en ,wat]s*app5 v4 
,noord-,holl&1 volg5s de ,wat]/aatska>t 
#ehji ,,ha4  ,en mo*t5 door e5 ( &]e    
oorzaak de aanbi$+5 te laag word5 gea*t1
 dan is de ,/aat niet tot v]koop        
g$wong51 ma> kan ze zoolang zelf do5    
beb\w5 als hij dat noodig v9dt4  ,dat de
 nieuwe grond5 dus alle5 teg5 zulke     
gun/ige voorwa>d5 9 cultuur gebra*t z\d5
 kunn5 word51 dat eld]s /or+ ont/aat1 is
 niet 9 te zi53 door het ruime aanbod   
zull5 de prijz5 no* weg5s te we9ig vraag
 no* weg5s te we9ig arbeidskra*t5       
blijv5d word5 g$rukt4  ,kantlijn3       
,grondwa>de en prijz5 d] product54      
,hi]bov5 w]d gesprok5 van de w]kelijke  
wa>de d] grond5 en miss*i5 zal de opm]k+
 word5 gemaakt1 dat deze niet alle5 van 
d5 a>d d] grond51 ma> ook van de prijz5 
d] product5 afhankelijk is4 ,ma> m5     
behoeft wa>lijk niet te vreez51 dat de  
aanw9/ d] ,zuid]zeegrond5 zelve invlo$  
zal uitoef55 op die prijz53 wat zij     

voortbr5g5 imm]s is t5 aanzi5 van de    
w]eldproductie als e5 droppel 9 de zee4 
,van de geheele w]eldt>weoog/ 9 #aiji   
van #ddgceajjj qu>t]s 7#a qu4  #b1i     
,,hl47 bra*t ,n$]l& er #fjjjjj voort en 
_h nog ongeve] #d1e maal zooveel noodig 
voor eig5 gebruik2 de behoefte neemt nog
 /e$s toe door aanwas van bevolk+1 me]  
gebruik als veevo$] en voor de          
nijv]heid4 ,nu zijn 9 ons l& ongeve]    
#fj4jjj ,,ha4 met t>we bezet1 die 9     
#aiad ruim #gjj4jjj qu>t]s opbra*t52 al 
w]d dus 9 de ,zuid]zee-,prov9cie niets  
dan t>we v]b\wd en al bra*t ,n$]l& dan  
#d-  #e-maal zooveel voort als nu1 dan  
kon dit van niet d5 m9/5 invlo$ zijn op 
de graanprijz54  ,die graanprijz5 word5 
voornamelijk bepaald door d5 uitvo] van 
de ,v]e5igde ,/at5 van ,noord-,am]ika1  
het twe$e t>wel&1--alle5 ,rusl& 7met    
,pol5 en ,sib]i7 lev]t nog iets me]1--en
 hoewel de beb\wde opp]vlakte er nog    
to5eemt1 neemt de uitvo] af weg5s d5    
groei d] bevolk+ en d] bes*av+1 zoodat  
da>door e] v]hoog+ dan v]lag+ van prijz5

 te v]wa*t5 is1--miss*i5 kan de         
uitbreid+ van d5 graanb\w eld]s1        
voornamelijk 9 ,canada en 9 ,arg5t9i1   
da>9 v]&]+ br5g54  ,kantlijn3           
,t>wev]bruik 9 ,n$]l& onafhankelijk v4h4
 buit5l&4  ,ma> door de droogmak+ d]    
vru*tb>e kleigrond5 9 de ,zuid]zee1 zal 
,n$]l& 9 tijd5 als wij nu belev5 zi*zelf
 geheel van de noodige t>we kunn5       
voorzi54 ,als van de ,zuid]zeegrond5    
#afj4jjj ,,ha4 met t>we word5 beb\wd1   
kunn5 deze #afj4jjj  #ej  #h millio5    
,h4,l4 t>we gev54 ,voegt m5 hi]bij de   
ruim #b millio5 ,h4,l4 die ,n$]l& nu    
voortbr5gt1 dan krijgt m5 e5e           
hoeveelheid van ruim #aj millio5 ,h4,l41
 die nag5oeg voldo5de is voor onze      
geheele behoefte4         99       99   
99       99       99  ,kantlijn3        
,ontg9n+ van woe/e grond54  ,teg5/&]s   
van de afsluit+ en droogmak+ d]         
,zuid]zee hebb5 me] dan e5s de ontg9n+  
van woe/e grond5 da>teg5ov] ge/eld4     
,wa>om niet liev] onze woe/e grond5 9   
vru*tba> l& h]s*ap51 zoo vrag5 zij dan1 

dan nieuwe grond5 te gaan v]ov]5 op d5  
bodem d] zee8  ,ma> wa>om die teg5/ell+8
 ,beide zak5 zijn hoog/ nuttig4 ,wa>om  
dan e5 van beide uitgeslot58 ,en het tot
 /& kom5 van de e5e s*aadt to* de &]e   
niet4 ,zelfs kan de e5e de &]e bevord]54
 ,veel zoog5aamde woe/e grond imm]s is  
alle5 te ontg9n5 voor bos*b\w4 ,en vr d5
 oorlog hoorde m5 vaak klag51 dat m5 9  
het b9n5l& ge5 voldo5d5 afzet kon v9d5  
voor jong sp>h\t4 ,9 het nieuwe         
,zuid]zee-gewe/ zull51 vooral 9 d5 tijd 
van de e]/e bewon+ en beb\w+ groote     
hoeveelh$5 van dat h\t noodig zijn voor 
boon5h\t1 afra/]+51 b]g51 zold]s1       
dakh\t1 enz41--wat dus de ontg9n+ tot   
bos* zal /eun54  ,bov5di5 wordt er soms 
geheel v]ke]d geoordeeld ov] de ontg9n+ 
van woe/e grond54 ,sommig5 me55 dat m5  
deze alle h]s*epp5 kan 9 wat m5 wil4    
,het lijkt er niet na>6 ,voore]/ zijn er
 g$eelt5 die vol/rekt onontg9ba> zijn   
7loodz&1 o]bank51 enz473 9 het ,rapport 
van de ,heide-,maats*appij aan          
,g$epute]de ,/at5 van ,dr5te ov] d5 a>d 

d] woe/e grond5 alda>#da wordt o4 a4    
meeg$eeld1 dat e5 groot g$eelte voor ge5
 enkele cultuur1 ook niet voor bos*b\w1 
ges*ikt is4 ,het ov]groot g$eelte van   
onze heideveld5 dat ontg9ba> is1 is     
alle5 ges*ikt voor beboss*+4 ,ma> e]/ na
 vele j>51 #ah  #bj ja>1 gaat alda>     
aangelegd bos* e5 matige r5te gev5 van  
het da>9 ge/ok5 kapitaal4 ,laag geleg5  
l&51 als broekgrond51 dalgrond5 en ook  
lage heid51 die m5 e5 go$e afwat]+ kan  
gev51 zijn bij go$e beh&el+ veelal      
betrekkelijk spo$ig tot grasl& te mak5  
en vele gev5 dan weldra go$e            
r5te1--zooals o4 a4 op vele plaats51    
voornamelijk langs de rivi]tjes 9       
oo/elijk ,noord-,brabant1 de aan de     
geme5t5 toebehoor5de en niets oplev]5de 
l&54 ,met &]e1 wa>aan veel arbeid noodig
 is1 gaat dit e*t] niet zoo voorspo$ig4 
,de hoog] geleg5 l&5 9 diezelfde /reek1 
die e]/ na veel arbeid en beme/+ tot    
b\wl& zijn gemaakt1 gev5 sle*ts dan e5  
matige r5te als de arbeidskra*t5 ze]    
go$koop zijn1 b4v4 als zij 's w9t]s door

 bo]5 met eig5 volk bew]kt word5 ( door 
arbeid]s die uit geldgebrek ( uit v]vel+
 zi* met uit]/ lage dagloon5 tevr$5     
/ell54 ,eld]s ond]nom5 groote en go$    
geleide ontg9n+5 s*ijn5 e*t] ook e5 go$ 
be/aan aan de gebruik]s en bov5di5 e5   
matige r5te te gev54 ,zoo heeft de      
ontg9n+ van het ,zeij]veld ond] ,norg1  
groot #fcj ,,ha41 #daf ,,ha4 b\w- en    
grasl& en #afd ,,ha4 bos* opgelev]d--de 
re/ w]d +5om5 door weg51 kanal5 en      
sloot51 wa>van de ko/5 met inbegrip van 
het geb\w5kapitaal1 het aankoopkapitaal 
7f#ajj4- de ,,ha47 en de sam5ge/elde    
r5te da>van en van de +e/ok5 kapital5   
#c p]c5t1 f#aajj4- de ,,ha4 hebb5       
b$rag51--wa>bij e*t] nog de ko/5 van e5 
v]h>d5 weg da>he5 moet5 gevoegd word54  
,de #ae bo]d]ij5 da>op ge/i*t zijn      
v]pa*t voor #cb1e  #ee guld5 p] ,,ha4   
voor #f ja>#db4  #da ,tijds*rift        
,heide-,maats*appij4 ,ja>g4 #aijj4  #db 
,tijds*r4 ,heide-,mij4 #aiae1 bl4 #bhe  
e4 v4  ,ma> op de ,zuid]zeegrond5 kan m5
 j>5 lang ro(b\w drijv52 beme/+ z\ zelfs

 9 d5 e]/5 tijd s*adelijk zijn4 ,en zwa>
 zull5 de vra*t5 ko/elijke vru*t5 zijn  
die zij dadelijk oplev]54  ,m5 ziet dus 
dat doore5g5om5 het voortbr5g+sv]mog5   
van ontgonn5 woe/e grond5 niet          
gelijkge/eld mag word5 met dat van het  
te v]ov]5 ,zuid]zeegebi$4  ,ma> to*1 wie
 z\ niet de ontg9n+ van de tot nu geheel
 ongebruikt ligg5de opp]vlakt5 gronds   
van h>te toejui*58 ,hoeveel go$s hunne  
ontg9n+ 9 vele /rek5 br5gt1 vooral ook  
voor d5 kle95 l&b\w] en d5 bo]5>beid]1  
hoe het geheele l&b\wb$rijf1 ook op de  
oude grond51 er door v]bet]d wordt1     
armo$e en w]kloo%eid er door word5      
wegg5om51 de vee/apel er door uitgebreid
 wordt1 enz4 kan m5 o4 a4 v9d5 9 de     
,v]slag5 en ,m$$eel+5 van de ,directie  
van d5 ,l&b\w#dc4  #dc ,zie o4 a4       
,ja>gang #aijh1 ,no4 #f4  ,ma> da>om    
k5ne m5 de ontg9n+ van de zoog5aamde    
woe/e grond5 niet e5 voorrang toe bov5  
de droogmak+ van e5 deel d] ,zuid]zee4  
,dit zijn beide ze] nuttige zak51 die   
we9ig ( niets met elka> te mak5 hebb54  

,wa>om z\d5 wij ze dan niet beide       
uitvo]5 met al d5 ijv] en de toewijd+   
die zij zoo t5 volle v]di558  ,op       
m]kwa>dige wijze word5 bov5/a&e bes*\w+5
 beve/igd 9 e5 brief uit ,new-,york van 
d5 correspond5t d] ,nieuwe ,rott]dams*e 
,c\rant van #ab ,sept4 #aiaa1 ,avondblad
 ,c1 wa>uit blijkt1 dat ook 9 voor d5   
l&b\w gun/ige tijd5 zooals teg5woordig1 
het bezwa> van het tekort aan grond /]k 
gevoeld wordt4 ,da>9 wordt er op gewez51
 dat de l&v]huiz+ van ,n$]l&]s na>      
7,noord-7,am]ika 9 de laat/e j>5        
to5eemt4 ,uit p]soonlijke besprek+5 met 
de l&v]huiz]s bleek d5 s*rijv]1 dat zij 
voor de groote me]d]heid tot d5 l&b\w5d5
 /& behoord5 en dat de oorzaak van hun  
v]trek uit het vad]l& 03 uit]/ hooge    
prijz5 voor b\wl&1 aankoop van vru*tb>5 
grond voor groote gez9n5 onb]eikba>1    
t]wijl woe/e heideveld51 enz4 te ko/b>e 
en tijdroov5de ontg9n+ vord]54 ,ook     
v]nam hij1 dat het hur5 van b\:oev51 dus
 het pa*t]sb$rijf1 niet tot wel/& kon   
vo]54         99       99       99      

99       99  ,kantlijn3 ,maats*appelijke
 voordeel54  ,aan de uitvo]+ van het    
groote w]k d] afsluit+ en droogmak+ zijn
 nog e5ige maats*appelijke voordeel5    
v]bond54  ,kantlijn3 ,v]me]d]+          
arbeidsgeleg5heid4  ,voore]/ de v]me]d]+
 d] arbeidsgeleg5heid#dd4 ,hi]bij is het
 volg5de wl te ond]s*eid54  #dd ,zie de 
praeadviez5 ov] het ond]w]p3 ,de invlo$ 
van de      ,drooglegg+ d] ,zuid]zee op 
de w]kloo%eid van ,a4 ,,plate en        
,a4 ,a4 ,,beekman i4 h4 ,tijds*r4 d4    
,nat4 ,v]4 teg5 de w]kloo%eid4          
,ja>g4 #a1 ,afl4 ,,iii en ,,iv4         
,g$ur5de de uitvo]+ van het w]k1 do*    
buit5 de v]kavel+1 enz4 d] grond5 zal er
 veel w]k kom5 voor e5ige groep5 van    
arbeid]s1 voornamelijk voor rijsw]k]s1  
voor de arbeid]s 9 de gri5d5 langs onze 
b5$5rivi]51 voor grondw]k]s             
7pold]jong5s71 metsela>s en             
betonbew]k]s1 die vooral aan de groote  
sluisw]k5 op ,wi]+5 veel arbeid zull5   
v9d51 voor dijkw]k]s 7/e5zett]s1 enz471 
en niet het m9/ voor de s*ipp]s1 die    

voor d5 afsluitdijk en de me]dijk5      
ontzett5de massa's klei1 bazalt en &]5  
/e51 eik5 pal51 enz4 zull5 hebb5 te     
v]vo]54  ,ook de v]kavel+ en de         
bewoonba>mak+ d] grond51 die dus        
g$eeltelijk met de uitvo]+ van de &]e   
w]k5 zal sam5vall51 zal veel arbeid     
br5g5 voor w]kli$5 van zek]e b]oep51    
voor grondw]k]s2 voor metsela>s1        
timm]li$5 en sm$5 aan hond]d5 brugg51   
sluiz51 duik]s en geb\w5 voor de        
/oomgemal54  ,aan het w]k zelf 9 de     
beide e]/e p]iod5 zull51 na> de begroot+
 d] ,/aatscommissie van voor #bj ja>1   
#de millio5 7dus nu m9/5s #ee millio57  
guld5 aan arbeidsloon5 en s*eepsvra*t5  
word5 betaald4  ,en e9delijk g$ur5de de 
blijv5de ve/ig+ ( kolonisatie1 ev5e5s t5
 deele met de beide g5oemde soort5 van  
arbeid eld]s sam5vall5d1 moet5 de won+5 
voor de va/e bevolk+1 geb\w5 voor de    
bo]d]ij51 enz4 word5 geb\wd4 ,de hi]voor
 g5oemde op5b>e geb\w5 moet5 vr en na   
word5 ge/i*t1 sam5 voor ongeve] n       
millio5 guld54 ,het spreekt van zelf dat

 dan al na> de behoefte arbeidskra*t51  
v]teg5woordig5d alle b]oep51 zi* 9 de   
nieuwe l&5 zull5 ne]zett51 voor e5      
g$eelte voor go$2 zond] h5 is da> ge5   
geord5de maats*appij d5kba>4         99 
99       99       99       99           
,kantlijn3 ,voordeel5 v4 d4 nijv]heid4  
,t5 &]e is het gemakkelijk 9 te zi51 dat
 onze nijv]heid1 vooral de /e5bakk]ij1  
vru*t5 van het groote w]k zal plukk54   
,behalve voor #bf millio5 guld5 /e5 uit 
het buit5l&1 zal voor #aah millio5 aan  
mat]ial5 uit ,n$]l& zelf noodig zijn    
7begroot+ #ahib-ahid74 ,en bij de       
ontwikkel+ van het nieuwe gewe/ zal     
alda> behoefte be/aan aan /e51 h\t1     
/e5kool1 turf1 l&b\ww]ktuig51 enz42 onze
 nijv]heid da>buit5 zal er h>e product5 
kunn5 plaats5 en da>van zek] nog geheel 
&]e gevolg5 kunn5 ond]v9d5 dan          
teg5woordig de t\wslag]ij51 rook]ij5 en 
g>nal5pell]ij5 bij het be/aan d]        
,zuid]zee4         99       99       99 
99       99  ,kantlijn3 ,idem voor v]ke]
 en m>ktwez54  ,de aanvo] van al die    

artikel5 en nog veel me] en de afvo] d] 
ja>lijks*e product5 van d5 l&b\w1 zal   
het v]ke] p] spoorweg1 p] z en p] s*ip  
ook buit5 het nieuwe gewe/ v]lev5dig5 en
 de villes mortes langs de ku/5 van d5  
oud5 plas zull5 m>ktplaats5 word5 9 de  
h$5daags*e beteek5is1 nl4 plaats5 van   
inkoop en doorvo] voor de welv>5de      
bevolk+ van e5 rijke twaalfde prov9cie4 
99       99       99       99       99  
,de ko/54  ,kantlijn3 ,v]hoog+ d] ko/5 9
 de laat/e #be ja>4  ,de cijf]s van de  
b]ek5+5 d] ko/5 en van de geldelijke    
gevolg51 door de ,/aatscommissie van    
#ahib g5oemd1 zijn natuurlijk nu niet   
me] geldig ma> moet51 vooral weg5s de   
v]hoog+ d] arbeidsloon51 met e5         
aanzi5lijk b$rag word5 v]me]d]d4  ,to*  
behoeft dit vol/rekt ge5 bezorgdheid te 
do5 ont/aan omtr5t de uitvo]ba>heid van 
het w]k uit e5 geldelijk oogpunt4 ,imm]s
 ook het productiev]mog5 van d5 grond is
 door d5 groot5 vooruitgang van d5 l&b\w
 s$]t di5 tijd 9 niet m9d]e mate        
toeg5om54 ,nog ongeve] #aj ja> gel$5 kon

 m5 aannem51 dat e5 ,,ha4 go$e kleigrond
 gem4 #db ,,hl4 t>we opbra*t1--nu mag m5
 die opbr5g/ op #eb ,,hl4 /ell54  ,en   
wa> to5 de ,,ha4 #cjj4jjj ,,kg4         
suik]biet5 gaf1 lev]t die ?ans1 mits na>
 de eis*5 d] teg5woordige wet5s*ap      
beh&eld1 wel #djj4jjj ,,kg4 op4  ,het   
aanhangige rege]+sontw]p bevat e5 opgave
 van koopsomm5 van klei- en z&grond51   
beide 9 #f prov9cin1 die #aijj-aiji     
geko*t en na #aijj we] v]ko*t zijn 7bl4 
#ae71 wa>uit blijkt dat de koopsomm5 van
 e5 ,,ha4 zeeklei 9 ,n$]l& gem4 ge/eg5  
zijn van f#ajjd4- 9 #aijj-aiji tot      
f#afih4- n #aiji en van z& resp4 van    
f#ebh4- tot f#hab4-4 ,op grond da>van   
me5t de ,rege]+ nu e5 ja>lijks*e zuiv]e 
opbr5g/ van f#hj4- p] ,,ha4 te mog5     
aannem5 teg5 sle*ts f#fj4- 9 het        
wetsontw]p van #aijg4  ,kantlijn3 ,ram+ 
d] ko/54  ,9 v]b& met de hi] b$oelde    
algeme5e /ijg+ d] prijz5 is 9 #aiad e5  
,/aatscommissie b5oemd om de ram+5 d]   
,/aatscommissie van #ahib aan e5 nad]   
ond]zoek te ond]w]p54 ,door deze zijn de

 ko/5 van het geheele w]k 7zond] die    
voor de voorzi5+5 9 de belang5 d]       
l&sv]d$ig+71 die volg5s de ram+ d]      
,/aatscommissie van #ahib #agi millio5  
guld5 z\d5 b$rag51 g]aamd op #bbb       
millio5 guld54  ,hi]bij valt e*t] op te 
m]k51 dat de v]hoogde ram+ niet         
uitsluit5d het gevolg is van hoog]e     
loon5 en prijz5 van mat]ial51 ma> ook 9 
niet onbelangrijke mate van de          
om/&igheid1 dat alle risico's die zi*   
bij zulk e5 omvangrijk w]k kunn5        
voordo51 nad] zijn ov]wog51 ook aan de  
h& van hetge5 wordt meeg$eeld 9 het     
,v]slag van het me] uitgew]kt plan van  
de droogmak+ van het ,wi]+]me]1--en dat 
me] speciaal de a&a*t is gewijd aan de  
w]k5 ontworp5 b9n5 de beide het e]/ aan 
de orde zijnde inpold]+5 7,,nw4 en ,,zw4
 droogmak]ij57 en de da>mee 9 v]b& /a&e 
w]k51 als s*eepva>t- en afwat]+skanal51 
enz4 ,da>door kunn5 me] dan vroeg]      
groote teg5vall]s bij de uitvo]+ als    
uitgeslot5 word5 bes*\wd1 teme] omdat   
ge5 rek5+ is geh\d5 met de om/&igheid1  

dat wa>s*ijnlijk bij e5ige w]k5 door e5 
m9d] ko/b>e con/ructie ( w]kwijze       
bezu9ig+5 zull5 word5 v]kreg54  ,de ram+
 van de groote ond]deel5 van het plan1  
wordt dan als nev5/a&e tabel aangeeft4  
,kantlijn3 ,bep]k+ van het plan4  ,9 het
 aanhangig wetsontw]p wordt ev5als 9 dat
 van #aija voorge/eld nu alle5 9 de wet 
va/ te legg5 de afsluit+ en de uitvo]+  
van de beide we/elijke pold]s4 ,lat] kan
 dus bij de wet het beg9 van uitvo]+ d] 
beide oo/elijke pold]s word5 bepaald4   
,ma> deze laat/e word5 to* ook g5oemd   
ond] de uit te vo]5 w]k5 en zij zull5   
re$s spo$ig nadat aan d5 afsluitdijk    
begonn5 is word5 voorb]eid4  ,de ,rege]+
 me5t nl4 dat het1 9 v]b& met de s$]t   
#aija v]&]de om/&igh$5 met betrekk+ tot 
de wa>de van en de vraag na> l&1        
wa>s*ijnlijk is1 dat de droogmak+ d] vi]
 pold]s 9 veel kort]5 tijd zal kunn5    
plaats hebb5 dan de/ijds w]d v]ond]/eld4
 ,t]wijl zij d5 w]kduur voor d5         
afsluitdijk alle5 ev5als vroeg] op #i   
ja> /elt1 me5t zij dat de droogmak+1    

enz4 d] ,wi]+]me] re$s 9 het #ab;e ja>  
79 plaats van 9 het #ad;e7 zal zijn tot 
/& te br5g5 en die van d5 ,hoorns*5     
,pold] 9 het #ae;e 79 plaats van 9 het  
#ah;e74 ,de uitvo]+ van dit bep]kte     
plan1 wa>door de afsluit+ en e5         
opp]vlakte van ruim #gd4cbj ,,ha4 zal   
word5 v]kreg51 zal e5 uitgave van #aaj  
millio5 guld5 v]eis*5 7zie bov571--dus  
ongeve] de helft van die voor het       
geheele plan4                           
,ram4 ,/4 ,comm4 #ahib4    ,ram4 ,/4    
,comm4 #aiad4                           
----------------------------------------
------   ,uit te vo]5 w]k54  ,b5oodigd  
,gezam5lijk ,b5oodigd  ,gezam5lijk      
b$rag4     b$rag4    b$rag4     b$rag4  
,de afsluit+4                           
,i4 ,de afsluitdijk met                 
da>bij behoor5de                        
w]k54                                   
a4 ,afsluitdijk        f#bh4acj4jjj     
f#da4bjj4jjj                            
b4 ,w]k5 op ,wi]+5 #h4jjj4jjj           
#h4gjj4jjj                              

c4 ,kan4 ,h>l4-,piaam                   
en v]hoog+ ze$ijk                       
,piaam-,zurig            #b4ehe4jjj     
#c4eej4jjj                              
d4 ,v]hoog+ ,balgdijk                   
en v]bet]+ van de                       
hav5s                   #fjj4jjj        
#fjj4jjj                                
e4 ,onvoorzi5e w]k5                     
9 v]b4 m4 de afsl4                      
en t] afrond+       #a4dhe4jjj          
#iej4jjj                                
-----------f #dj4hjj4jjj-----------;f   
#ee4jjj4jjj                             
,,ii4 ,de v]bet]+ v4                    
h4 ,zwols*e ,diep           --          
#c4efd4jjj             #e4jjj4jjj       
,,iii4 ,de voorzi5+                     
i4 d4                                   
viss*]ijbelang54        --              
#d4ejj4jjj             #f4jjj4jjj       
,,iv4 ,de voorz4 i4 d4                  
belang5 d]                              
wat]v]v]s*+ v4                          
,am/]dam en t] afr4                     

#bcf4jjj               #bej4jjj         
,de droogmak+4                          
,v4 ,de inpold]+5                       
a*t] d5                                 
afsluitdijk4                            
a4 ,de                                  
,wi]+]me]pold]   f#ab4gjj4jjj           
f#ae4iej4jjj                            
b4 ,de ,hoorns*e pold]#bb4hej4jjj       
#bh4acj4jjj                             
c4 ,de ,zuidoo/elijke                   
pold]                #fa4hej4jjj        
#gb4fej4jjj                             
d4 ,de ,noordoo/elijke                  
pold]4               #cb4ejj4jjj        
#ch4bbj4jjj                             
-----------#abi4ijj4jjj-----------aed4ie
j4jjj                                   
------------           ------------     
,totaal                  f#agi4jjj4jjj  
f#bba4bjj4jjj                           
,doordat dan vroeg] tot de uitgifte van 
de drooggelegde grond5 zal kunn5 word5  
ov]gegaan1 zal ook r5tebesp>+ word5     
v]kreg54  ,kantlijn3 ,nad]e f9antieele  

bes*\w+54  ,9 v]b& met het bov5/a&e zegt
 nu de ,rege]+ dat indi5 de duur van het
 w]k--de afsluit+ en de vi] pold]s--op  
#cj ja> wordt ge/eld1 en wordt aang5om5 
dat de pa*topbr5g/ d] vi] pold]s resp4  
#ae1 #bj1 #be en #ce ja> na d5 aanvang  
d] afsluit+ 9 m9d]+ d] ko/5 z\ kom51 de 
r5te e5] #d pct4 le5+ van #bbb millio5  
guld5--zijnde de totale ram+--wa>van    
gemiddeld f#g4ejj4jjj p] ja> z\ word5   
v]bruikt1 met r5te op r5te1 g$ekt z\de  
zijn bij e5 pa*topbr5g/ van gemiddeld   
f#hj4- p] ,,ha4  ,hoewel nu e5 zuiv]e   
pa*t van f#hj4- de ,,ha4 zek] niet te   
hoog is te a*t51 zoo wil de ,rege]+1 9  
aanm]k+ nem5de de wissel+ van om/&igh$51
 die zi* z\ kunn5 voordo51 deze b]ek5+  
niet als grondslag voor ha> wetsvoor/el 
nem54 ,wel /elt zij voor g$ur5de de e]/e
 #ad ja>1 wanne] nog ge5 re*t/reeks*e   
bat5 zull5 word5 ontvang51 de r5t5 van  
de dan op te nem5 geld5 teg5 #d p]c5t1  
uit de gewone middel5 te betal51 b5ev5s 
de r5t5 van de geld51 noodig voor 's l&s
 v]d$ig+4 ,zij a*t het niet w5s*elijk om

 voor e5 langdurig tijdp]k nu re$s v]d]e
 regel+5 te treff5 tot dekk+ d] ko/54   
,ma> uit e5 &] blijkt to* dat de r5te   
van het 9 het w]k ge/ok5 kapitaal door  
de bat5 ruims*oots g$ekt wordt4         
,bov5di5 g5iet5 dan twee-  driehond]d   
duiz5d m5s*5 e5 go$ be/aan1 t]wijl de   
,/aat de indirecte voordeel5 da>van     
g5iet en ook van de afsluit+1           
voortvloei5de uit de v]hoogde welva>t   
van de aan de ,zuid]zee geleg5 gewe/54  
,uit deze bes*\w+ blijkt ook duidelijk  
wa>om de ,/aat dit w]k met g]u/heid kan 
uitvo]51 wa> het als ond]nem+ aan       
p>ticuli]5 miss*i5 z\ moet5 word5       
ontrad54 ,de ,/aat zal 9 elk geval nog  
go$e w9/5 behal54  ,ook ,mr4 ,,van      
,,ni]op erk5t dat de ,/aat zi* 9 dit    
geval op e5 geheel &] /&punt heeft te   
/ell5 dan p>ticuli]5 dat kunn5 do54 ,ma>
 t5 slotte zegt hij3 ,de w>m/e voor/&]  
van de droogmak+ moet nog aantoon51 dat 
deze indirecte voordeel5 van di5 a>d    
zull5 zijn1 dat het er niet toe doet (  
de ko/5 v]s*eid5 millio55 me] ( m9d]    

zull5 b$rag5 en dat het voor de         
bela/+s*uldig5 onv]s*illig z\ zijn ( zij
 g$ur5de de inpold]+ belangrijke somm5  
aan r5te zull5 moet5 opbr5g54           
,kantlijn3 ,ram+ van de indirecte       
voordeel5 d] afsluit+4  ,da> er         
ongetwijfeld aan dit groote w]k risico  
v]bond5 is1 is de hi] ge/elde eis*      
g]e*tva>digd1 ma> to* 9 zoov]re         
onbillijk dat het ze] moeilijk1 zoo niet
 onmogelijk is om de indirecte voordeel5
 9 aantall5 guld5s kapitaal ( r5te uit  
te drukk54  ,to* is het niet moeilijk 9 
te zi51 dat de ruime m>ge die ,mr4 ,,van
 ,,ni]op v]langt om ev5tueele ov]s*rijd+
 d] ram+5 te dekk51 ind]daad be/aat4    
,om e5ig d5kbeeld te v]krijg5 van de    
v]hoog+ van het voortbr5g5d v]mog5 van  
,noord-,holl& t4 ,n4 van het ,,ij1 z\ m5
 kunn5 /ell51 dat van #aej4jjj ,,ha4    
b9n5 de du95 #ajj4jjj ,,ha4 belang hebb5
 bij het zoet word5 van het boezemwat]  
en dat da>door de opbr5g/ p] ,,ha4 f#e4-
 /ijgt4 ,voor ,we/friesl& s*atte e5     
zuivelconsul5t die op f#aj4- de ,,ha4   

,m5 krijgt aldus f#ejj4jjj 's ja>s (    
gekapitalise]d teg5 #d p]c5t #ab millio5
 me]wa>de4 ,( neemt m5 het aantal rund]5
 t4 ,n4 van het ,,ij aan op #adj4jjj en 
de hoog]e opbr5g/ van elk bee/ op       
f#e4---wat voor e5ige j>5 op het        
l&b\wcongres te ,hoorn niet te veel w]d 
gea*t--1 dan krijgt m5 f#gjj4jjj me]    
ja>lijks*e opbr5g/1 dus #ag1e millio5   
me]wa>de4  ,wat ,friesl& betreft1 /ell5 
wij dat #dj4jjj ,,ha4 buit5l&5 da>door  
f#aj4- p4 ,,ha4 's ja>s me] zull5       
opbr5g5 en dat van nog #afj4jjj ,,ha4   
van het boezemgebi$ de ja>lijks*e       
gebruikswa>de met f#e4- de ,,ha4 zal    
to5em51 dan komt m5 tot e5 hoog]e       
opbr5g/ van f#a4bjj4jjj 's ja>s--e5     
me]wa>de van #cj millio5 dus1--buit5 de 
voordeel5 voor de nijv]heid1 de         
s*eepva>t en de viss*]ij4  ,intuss*5    
zijn deze cijf]s natuurlijk altijd m9 ( 
me] willekeurig4 ,de ,rege]+ noemt alle5
 die wa>op het voordeel van             
zoetwat]aanvull+ en wat]v]v]s*+ +evolge 
e5 ond]zoek van d5 ,zuid]zeebond 9      

,septemb] #ahig zijn ges*at en die voor 
,noord-,holl& en ,friesl& sam5 f#fhj4jjj
 's ja>s z\d5 b$rag51 dus gekapitalise]d
 teg5 #d p]c5t e5 kapitaal van #ae      
millio5 z\d5 v]teg5woordig51--e5 s*att+ 
die m4 i4 zek] te laag is4  ,ma> bov5di5
 moet5 9 rek5+ kom5 de &]e indirecte    
voordeel5 hi]voor g5oemd1 nl4 die voor  
de wat]ke]+1 wat]looz+1 enz4 en vooral  
van de aanw9/ van e5 groote vru*tb>e    
prov9cie1 wa> zoovel5 e5 go$ be/aan     
zull5 v9d51 al word5 die v]m9d]d met    
hetge5 de ,zuid]zee nu als vis*wat]     
oplev]t4 ,is het nog noodig te tra*t5   
ook die ond] cijf]s te br5g58  ,de      
v]langde dekk+ voor ev5tueele teg5vall]s
 is dus 9 ruime mate aanwezig4  ,wel    
h]haalt de ,rege]+ de zo[el door de     
,zuid]zee-,v]e5ig+ als door de          
,/aatscommissie uitgesprok5 me5+3 dat de
 voordeel5 van d5 afsluitdijk niet van  
di5 a>d zijn1 dat het w5s*elijk z\ zijn 
om alle5 met het oog da>op1 geheel      
afges*eid5 van e5 lat]e droogmak+1 de   
afsluit+ t5 uitvo] te legg51--ma> het   

blijft to* m4 i4 niet onmogelijk dat de 
wa>de van die voordeel5 de ko/5 van d5  
afsluitdijk ze] nabij zull5 kom5 ( zelfs
 ov]treff54         99       99       99
       99       99  ,kantlijn3          
,noodzakelijkheid van de uitvo]+4  ,m5  
heeft wel e5s de vraag g$aan3 ,wa>om dit
 groote w]k8 ,is het vol/rekt noodig8   
,het antwoord op deze vraag is uit de   
voorga&e bes*\w+5 gemakkelijk op te     
mak54 ,na> aanleid+ van de opm]k+ dat er
 wel me] zulke groote somm5 7ook g$ur5de
 vele j>57 uitgegev5 zijn1 zooals #bfe  
millio5 guld5 voor aanleg van           
,/aatsspoorweg51 9 #bj ja> tijds #bei   
millio5 aan op5b>e w]k51 enz41 zegt ,mr4
 ,,van ,,ni]op3 ,deze w]k5 /rekt5 om te 
voorzi5 9 e5 behoefte1 die bevr$ig+     
eis*te4 ,het op5ba> v]ke] vord]de d5    
aanleg van spoor- en wat]weg54 ,en v]d]3
 ,al is het ge5 ond]nem+ 7de afsluit+ en
 droogmak+ d] ,zuid]zee71 zij is da>m$e 
ze] v]want4 ,ge5 op5ba> belang vord]t   
ha> uitvo]+4  ,o* kom6 ,w]k5 t] bevord]+
 van het op5ba> v]ke] en die tot        

afsluit+ en droogmak+ d] ,zuid]zee--er  
is imm]s ge5 ond]s*eid 9 het doel van   
die beide4 ,het v]ke] bevord]t m5 to*   
niet om het v]ke] zelf6 ,het doel van   
beide soort5 van w]k5 is to*3 de        
be/aansmiddel5 uit te breid5 ( nieuwe te
 s*epp54 ,da>om en da>om alle5 word5    
zulke w]k5 tot /& gebra*t4 ,zek]6 ,hadd5
 wij dat aanlegg5 van spoorweg5         
nagelat51 dan z\d5 wij onze eig5 belang5
 al ze] sle*t hebb5 g$i5d1 ma> dit zal  
ev5ze] het geval zijn als wij de        
afsluit+ en droogmak+ d] ,zuid]zee      
nalat54 ,e5 wijs ,rege]+sbeleid moet er 
niet alle5 op g]i*t zijn te do5 wat m5  
onmogelijk kan nalat51 ma> om van alle  
aanwezige middel5 gebruik te mak5 om de 
welva>t van het l& te v]hoog54 ,en als  
e5 l& de geleg5heid heeft om zijn       
inn]lijke kra*t en zijn int]nationale   
beteek5is belangrijk te do5 to5em51     
wordt dan het op5ba> belang niet 9 hooge
 mate g$i5d door van die geleg5heid     
gebruik te mak58  ,dat is niet alle5    
wijs ,rege]+sbeleid1 het is ook         

,rege]+spli*t4  ,9 de ,memorie van      
,toeli*t+ bij het nu aangebod5          
wetsontw]p /elt de ,rege]+ zi* blijkba> 
ook op dit /&punt1 wa> zij de vraag     
beantwoordt ( er voor het ,rijk voldo5de
 r$5 voor de uitvo]+ van het groote w]k 
be/aat en wa>9 zij zegt1 dat al z\ het  
w]k miss*i5 nog e5 geldelijke bate      
oplev]51 dit op zi*zelf voor het ,rijk  
nog niet alle5 de drijfve] mag zijn om  
het w]k te ond]nem54 ,en3 ,ho(ddoel moet
 zijn het v]me]d]5 van de algeme5e      
welva>t door het s*epp5 van e5 bet]5    
wat]/aat/oe/& 9 e5 belangrijk deel des  
l&s1 door de v]groot+ van d5 vad]l&s*5  
bodem met e5 aanzi5lijke uitge/rek!id   
vru*tba> l& en door het op55 van e5     
uitgebreid arbeidsveld voor ,n$]l&s*e   
nijv]heid en w]kkra*t4  ,kantlijn3      
,indijk+ bij kle9e g$eelt5 zond]        
afsluitdijk4  ,t5 slotte4 ,vooral met   
het oog op de geldelijke en oeconomis*e 
zijde van de ,zuid]zeezaak heeft m5 me] 
dan e5s het d5kbeeld aanbevol5 om d5    
afsluitdijk weg te lat5 en al na> de    

behoefte b9n5 de ,zuid]zee grond5       
geleidelijk 9 te dijk5 en droog te mak54
  ,voor zooveel da>mee b$oeld wordt het 
a*t]e5volg5s indijk5 van betrekkelijk   
kle9e /ukk5#de1 is het gemakkelijk te   
begrijp5 dat dit zek] de mee/ nadeelige 
wijze z\ zijn om grond aan te w9n54 ,het
 betreft hi] niet het legg5 van nieuwe  
dijk5 op de oev]s van nieuw aangewass5  
grond51 om deze van de zee af te sluit51
 zooals 9 ,zeel& en eld]s nu en dan     
ges*i$t4 ,ma> hi] z\d5 zw>e en hooge    
afsluitdijk5 gelegd moet5 word5 op d5   
bodem d] ,zuid]zee en de aldus afgeslot5
 /ukk5 moet5 word5 drooggemaakt4        
,hoeveel ti5duiz5d5 met]s dijk z\d5 op  
die wijze moet5 word5 gelegd1 voordat m5
 b4 v4 #ajj4jjj ,,ha4 _h +$ijkt8 ,dat z\
 to* zek] millio55 guld5s noodeloos 9   
het wat] w]p5 zijn6  #de ,a4 ,,huet4 ,de
 mee/ voordeelige wijze van l&aanw9n+ 9 
de      ,zuid]zee4--,zwolle #ahie4      
,bov5di5 z\ m5 op die wijze na zek]5    
tijd e5 opp]vlakte hebb5 aangewonn51    
wa>9 weg51 spoorweg51 kanal51 enz4      

/uksgewijze aangelegd zijn en dus zek]  
niet zulk e5 go$ geheel z\d5 vorm51 als 
wanne] dat 9 e5s _h kunn5 ges*i$51      
t]wijl ook 9 &]e opzi*t5 niet zulk e5   
go$ geheel z\ zijn v]kreg5 dan bij      
uitvo]+ 9 e5s4  ,en hoe z\ het dan met  
enkele m9d]wa>dige ve5- en z&grond5     
gaan8 ,wie zal b4v41 ook 9 onz5 tijd1   
b]eid gevond5 word5 om met veel ko/5 de 
z&grond5 op d5 bodem d] ,zuid]zee langs 
de ,veluwe te gaan drooglegg58 ,bij     
droogmak+ 9 e5s kunn5 zij e*t] m$e b9n5 
de groote ,z4,o4 droogmak]ij vall51 die 
ov]ig5s uit ze] vru*tb>e kleigrond5     
be/aat1 en bezw>5 de ko/5 hi]van we9ig1 
zelfs al hadd5 zij 9 't geheel ge5      
wa>de4         99       99       99     
99       99  ,kantlijn3 ,a*t]e5volg5s   
indijk5 en droogmak5 d] #d deel5 zond]  
afsluitdijk4  ,m5 kan e*t] nog &]s      
h&el51 nl4 e5v\dig d5 afsluitdijk       
weglat5 en a*t]e5volg5s de vi] groote   
deel5 gaan droogmak51 zooals dan ook n  
door de ,zuid]zee-,v]e5ig+ n door de    
,/aatscommissie ern/ig is ov]wog5 en    

v]gelek5 met het plan met afsluitdijk4  
,voor zulk e5 droogmak+ zond]           
afsluitdijk is me] te zegg5 dan voor e5 
bij kle9e g$eelt54 ,de groote ko/5 van  
di5 dijk1 die 9 de e]/e #i ja> van het  
w]k moet word5 aangelegd1 drukk5 dus    
door hunne r5t5 /]k die van het geheel4 
,da>teg5ov] /aat e*t] dat dan de dijk5  
d] vi] droogmak]ij5 niet me]dijk5 ma>   
ze$ijk5 moet5 zijn1 wa>van de ko/5 #fa  
millio5 guld5 hoog] g]aamd word5        
7,/aatscommissie74 ,ook zull5 dan de    
gemal5 voor droogmak+ en droogh\d+ het  
wat] hoog] moet5 kunn5 opbr5g51 dus     
ko/ba>d] zijn 9 aanleg en ond]h\d 79    
aanleg f#c4cfg4jjj me]74 ,t5 slotte z\d5
 de geheele ko/5 zond] afsluitdijk zijn 
7,/aatscommissie73 f#bab4gjj4jjj1 met   
r5te f#bgi4jjj4jjj en met r5te op r5te  
f#bic4jjj4jjj1--;alle5 deze laat/e som  
is iets m9d] dan die met afsluitdijk4   
,het v]s*il 9 ko/5 kan dus niet         
besliss54  ,zwa>d] weegt het argum5t dat
 door d5 afsluitdijk het w]k tot n      
geheel ge/empeld wordt3 is e5maal die   

dijk gelegd1 dan moet m5 zoo spo$ig     
mogelijk alle vi] g5oemde g$eelt5       
droogmak5 en zoo spo$ig mogelijk alle   
grond5 uitgev54  ,kwam5 er e5s          
tijdsom/&igh$51 wa>door de voortgang ze]
 v]traagd ( tijdelijk ges*or/ z\ word51 
dan kond5 da>door v]liez5 gel$5 word54  
,ma> jui/ dat groote geheel en wel      
zoodra mogelijk is het wat vel5 9 de    
e]/e plaats w5s*5 en dat da>om na> hunne
 me5+ mag en moet gewaagd word54  ,wat  
d5 e5 e5 bezwa> toes*ijnt1 v9dt de &]   
jui/ e5 voordeel2 de e5 de9/ voor       
mogelijke v]liez5 t]ug1 de &] durft het 
aan1 ook al mo*t5 zulke v]liez5 zi*     
voordo51 het w]k als n geheel aan te    
pakk5 en te voltooi54  ,da>ov] valt     
moeilijk te r$5e]52 dat is1 om met de   
,/aatscommissie te sprek51 voor e5 deel 
e5 quae/ie van temp]am5t4  ,en dit      
argum5t van spo$ig te moet5 afw]k5      
v]valt groot5deels1 als m5 d5           
afsluitdijk met bijkom5de w]k5 als e5 op
 zi* zelf productief w]k bes*\wt1 wa>van
 de ko/5 al?ans voor e5 groot g$eelte   

door de indirecte voordeel5 zull5 word5 
go$gemaakt1 welk g$eelte dus niet t5    
la/e van de volg5de w]k5 zal behoev5 te 
word5 gebra*t4  ,en het zijn jui/ die   
groote voordeel51 die m5 mi/ bij e5     
uitvo]+ zond] afsluitdijk4  ,de         
,/aatscommissie kwam da>door to* tot het
 besluit dat e5 inpold]+ met afsluitdijk
 te v]kiez5 is bov5 inpold]+5 9 de      
,zuid]zee zond] voorafga&e afsluit+4 ,nu
 die voordeel5 door nad]e bes*\w+ me] en
 me] van groote beteek5is zijn geblek51 
veel groot] dan wa>op de ,/aatscommissie
 die s*atte1 is m5 zooveel teme]        
g]e*tigd tot het besluit3 ,afsluit+ en  
droogmak+ volg5s het plan van de        
,zuid]zee-,v]e5ig+-,/aatscommissie4     
,,deel ,,ii4  ,,we]legg+ ,,van ,,bezw>54
     ,9 d5 laat/5 tijd zijn e5ige       
ges*rift5 v]s*55 wa>9 het plan d]       
,zuid]zee-,v]e5ig+-,/aatscommissie tot  
afsluit+ en g$eeltelijke drooglegg+ d]  
,zuid]zee voornamelijk uit e5 te*nis*   
oogpunt wordt be/r$5 ( e5 &] bet] gea*t 
plan wordt aanbevol54 ,ook 9 enkele     

mondel+e voordra*t5 is dat ges*i$4  ,9  
't algeme5 kunn5 blijk5 van belang/ell+ 
9 e5 zaak1 wa>bij de belang5 van het    
gans*e l& 9 zoo hooge mate betrokk5     
zijn1 sle*ts als e5 v]blijd5d teek5     
word5 begroet4 ,ma> wanne] de bes*\w+5  
afkom/ig zijn van niet-deskundig51 wi5  
de k5nis ontbreekt van de grondbeg9sel5 
d] wet5s*app5 die bij de zaak betrokk5  
zijn1 dan hebb5 die op zi* zelve we9ig (
 ge5 wa>de en dan is e5 ern/ige kritis*e
 beoordeel+ da>van zoo go$ als          
onmogelijk4  ,hi]mee is niet gezegd dat 
ook e5 niet-deskundige niet e5s e5 go$  
d5kbeeld kan hebb51 ma> t5 slotte moet5 
deskundig5 ov] de wa>de da>van besliss54
  ,de bov5b$oelde ges*rift5 zijn op e5  
enkel na helaas van onbevoegd5 en het   
gevolg da>van is1 dat dez5 zooals       
gewoonlijk hun gebrek aan k5nis tra*t5  
aan te vull5 door groote woord51 ze]    
kras ge/elde uitsprak51 ja 9 e5 enkel   
geval zelfs door te s*eld54  ,to5 de    
,zuid]zee-,v]e5ig+ mij v]zo*t ook mijne 
me5+5 e5s te /ell5 teg5ov] zooveel      

ongegronde en los da>he5 geworp5 bew]+51
 trok die taak mij dan ook zek] niet    
aan4 ,debat to* is het /ell5 van        
argum5t5 teg5ov] argum5t51 ma> wa> deze 
bij de teg5p>tij ontbrek51 da> slaat m5 
9 de lu*t1 da> kan van e5 eig5lijk5     
vru*tb>5 /rijd ge5 sprake zijn4 ,m5 moet
 dan en passant wat k5nis tra*t5 bij te 
br5g51 wat e*t] f ze] moeilijk f        
onmogelijk is4 ,en m5 vraagt dan alli*t 
zi* zelv5 af ( m5 niet wat bet]s te do5 
heeft dan zi* uit te putt5 9 r$5e]+5 die
 op d5 &] to* ge5 vat kunn5 hebb51 omdat
 hij bij voorbaat onwill5s is om        
ov]tuigd te word54  ,intuss*5 moet nog  
e5 &]e ov]weg+ geld54 ,hoe              
betreur5swa>dig het ook is1 het is      
me]mal5 geblek51 dat de op5b>e me5+ door
 onbevoegd5 op e5 dwaalspoor geleid w]d1
 teme] doordat dez5 uit d5 a>d d] zaak  
de hulpmiddel5 van heftigheid1          
ges*reeuw1 enz4 veelal niet v]smad54    
,uit deze laat/e ov]weg+ heb ik         
toegegev54  ,ik nam de m9d] aang5ame en 
miss*i5 ook ze] ondankb>e taak op mij te

 tra*t5 het ont/aan van wanbegripp51    
onru/1 enz4 betreff5de de ,zuid]zeezaak 
te voorkom5 en de op5b>e me5+ 9 het     
re*te spoor te h\d51 nu sommig5 door    
hunne s*eeve voor/ell+5 en niet op jui/e
 k5nis van feit5 gegronde bew]+51 die   
me5+ op e5 dwaalspoor z\d5 kunn5 br5g54 
,als ik1 de v]s*ill5de b$oelde be/rijd]s
 d] ,zuid]zeezaak ga&e beantwoord51 d5  
,he] ,,geld]1 directeur en a&eelh\d] van
 de ,viss*]ij-,c\rant1 het e]/ noem1 dat
 is dat niet om zijn gr( ges*reeuw en   
ges*ett] te gaan we]legg54 ,ik heb dat  
e5s beproefd op e5 v]gad]+ te ,am/]dam1 
wa> de ,he] ,,geld] aldus begon3  ,die  
afsluitdijk deugt niet4 ,hij zal spo$ig 
bezwijk5 en de m5s*5 die er a*t] won51  
zull5 v]dr9k5 als ratt54  ,wa>om deugt  
die afsluitdijk niet8 zoo vroeg ik4     
,dat kan ik niet zegg51 want ik b5 ge5  
te*nicus4  ,hoe kunt u dan bew]51 dat   
die dijk niet deugt8  ,+5ieurs 7me]v\d7 
hebb5 het gezegd4  ,wie zijn die        
+5ieurs8  ,de +5ieur ,,van ,,ve5        
7enkelv\d7 te ,br$a4  ,die heeft nooit  

bezw>5 teg5 d5 afsluitdijk +ebra*t1 wl  
teg5 de me]dijk54  ,en dan klaagt de    
,he] ,,geld] er ov]1 dat m5 niet met hem
 debatte]5 wil6 ,en 9 zijn blaadje      
s*eldt hij da>om ,mr4 ,,sme5ge en mij   
lafa>ds4  ,het spreekt wel van zelf dat 
m5 zoo iem& niet me] te woord /aat4 ,de 
,he] ,,geld] moge voortaan zoo h>d      
s*reeuw5 als hij wil en het go$mo$ig    
viss*]svolkje van alles tra*t5 wijs te  
mak5 en adress5 do5 teek55 teg5 de      
afsluit+ 7als ik voor h5 sprak1 teek5d5 
zij adress5 er voor671 hij moge 9 zijn  
lij=gaan de dolz9nig/e bew]+5 met       
all]lei groote en vette lett]s lat5     
drukk51 hij zal van mij no* mondel+ no* 
s*riftelijk e5 enkel woord me] hoor5 ov]
 zijn onv]antwoordelijk kabaal4         
99       99       99       99       99  
,ov] de bezw>5 van d5 ,he] ,,van ,,ve51 
civ4 +5ieur1 oud-direkteur d] op5b>e    
w]k5 te ,br$a1 kan ik kort zijn4 ,deze  
heeft onlangs e5 bro*ure uitgegev51     
getiteld ,de ,janu>i-ramp en de hoog/   
geva>lijke con/ructie van de dijk5 9 het

 aanhangige plan tot droogmak+ d]       
,zuid]zee1 wa>9 hij betoogt1 dat wa> de 
me]dijk5 d] vi] droog te mak5 deel5 van 
het plan d] ,/aatscommissie op slapp5   
bodem kom5 te ligg51 de voorzi5+5 die de
 commissie da>teg5 aanbeveelt niet      
voldo5de zijn1--e5 zuiv] te*nis*e       
quae/ie dus4  ,de ,he] ,,van ,,ve5 heeft
 ook nog op &]e groote gev>5 en bezw>5  
gewez51 alle van te*nis*5 a>d1 al?ans   
die welke ik e5s uit e5 voordra*t te    
,am/]dam geh\d5 van hem v]nam4  ,ma> het
 kan tot niets di55 die te*nis*e        
quae/ie's nu te besprek54 ,ik z\ d5 ,he]
 ,,van ,,ve5 nl4 will5 vrag5 ( hij      
w]kelijk me5t1 dat1 als het tot e5      
uitvo]+ komt1 het plan d]               
,/aatscommissie bl9del+s zal gevolgd    
word5--( liev]3 ( hij me5t dat na> de   
enkele groote lijn5 van dat plan zelfs  
e5 beg9 van uitvo]+ mogelijk is4  ,dat  
plan is imm]s alle5 9 e5ige algeme5e    
trekk5 aangegev5 om het geheel te kunn5 
ov]zi51 de g$a*t5 te kunn5 bepal5 bij de
 voornaam/e zak5 die zi* zull5 kunn5    

voordo5 en e5 ze] globale ram+ van ko/5 
te kunn5 opmak54 ,bov5di5 is het #bb ja>
 oud en is de te*niek 9 di5 tijd ze]    
vooruitgegaan 7bagg]w]k1 gewap5d beton1 
toepass+ van elektriciteit als          
beweegkra*t1 enz474  ,komt het tot e5   
uitvo]+1 dan word5 e5 ( me] bureaux     
+]i*t1 wa> de +5ieurs aan het w]k gaan  
om me] 9 't bijzond] /udie te mak5 van  
de ond]deel5 en van de vele moeilijkh$5 
die ongetwijfeld nog zull5 voorkom5 en  
wa>ond] er zelfs zek] zull5 zijn die    
door de ontw]p]s van het groote plan    
niet zijn voorzi54 ,zij die de          
v]antwoordelijkheid hebb5 te drag5 zull5
 b4v4 ongetwijfeld bezw>5 als die van e5
 slapp5 bodem ond] de me]dijk5 na> hun  
be/e wet5 tra*t5 op te loss5 en niet    
w]ktuigelijk e5 da>omtr5t geopp]d       
d5kbeeld van de ,/aatscommissie volg54  
,da>om word5 de w]k5 9 bijzond]h$5      
ontworp5 en wordt de uitvo]+ da>van     
geleid door +5ieurs4  ,het is wel       
zond]l+ dat m5 dit aan e5 +5ieur moet 9 
h]9n]+ br5g54  ,t5 ov]vlo$e wijs ik d5  

,he] ,,van ,,ve5 op het 9 dit ja> v]s*55
 ,v]slag d] ond]zoek+5 van het ,bureau  
voor het opmak5 van e5 me] uitgew]kt    
plan met begroot+ voor d5 aanleg van e5 
g$eelte van de afsluit+ d] ,zuid]zee en 
indijk+ en droogmak+ van de ,wi]+]me]1  
sam5ge/eld door d5 +5ieur van d5        
,rijks-,wat]/aat ,,de ,,blocq ,,van     
,,kuffel]4 ,hij zal da>uit zi5 hoe 9    
bijna alle ond]deel5 is afgewek5 79     
sommige ze] veel67 van het globale plan 
d] ,/aatscommissie1 o4 a4 t5 opzi*te van
 de plaats d] buit5dijk5 en van hunne   
sam5/ell+ en afmet+51 van de afwat]+s-  
en s*eepva>tkanal5 t5 behoeve d]        
aangr5z5de l&51 van de v]deel+ 9 pold]s 
en van hunne bemal+1 vooral ook t5      
aanzi5 van de be/rijd+ d] kwel uit de   
diluviale grond5 van ,wi]+51 welke      
quae/ie door de ,/aatscommissie 9 't    
geheel niet ond] de oog5 is gezi54      
,enz41 enz4  ,laat m5 to* nu niet gaan  
/rijd5 ov] de te*nis*e uitvo]+ d]       
ond]deel51 die nog vol/rekt niet        
va//aat4 ,dat is imm]s ve*t5 teg5       

w9dmol5s6         99       99       99  
99       99  ,de drooglegg+ d]          
,zuid]zee4 ,het plan ,j4 ,,ulehake      
contra het plan ,c4 ,,lely4  ,aldus     
luidt de bes*eid5 titel van e5 9 dit ja>
 v]s*55 boekje van iem& die zijn naam   
niet noemt 7ma> blijkba> ook e5         
niet-te*nicus71 wa>9 hij op gee/driftige
 wijze het plan aanbeveelt van d5 ,he]  
,,ulehake1 ond]wijz] 9 d5 ,groot5       
,i,jpolder1 dat deze e5 ja> ( neg5 gel$5
 aan ,h4 ,m4 de ,kon+9 heeft aangebod5  
en wa>van de resultat5 veel s*itt]5d]   
zull5 zijn dan die van 't plan ,,lely4  
,dat plan komt 9 ho(dzaak ne] op het    
afsluit5 d] zeegat5 van d5 ,held] tot de
 ,eems1 zoodat ook al het inktkok]z&    
a*t] de eil&5 zal word5 drooggelegd4    
,die zeegat5 zijn wel diep1 o4 a4 dat   
van d5 ,held] tot #da ,m41 ma> m5 s*rikt
 da>van alle5 zoo erg1 omdat 9 de nota's
 d] ,zuid]zee-,v]e5ig+ de hoogtes*aal   
veel groot] is g5om5 dan de l5gtes*aal4 
,als( dit het feit wegneemt dat het gat 
to* #da ,m4 diep is6  ,onze bes*eid5    

ond]wijz]1 die e5 afsluitdam door zulk  
e5 diepte to* ook wel wat b> s*ijnt te  
v9d51 heeft er wat op gevond53 hij legt 
di5 me] na> buit5 9 e5 gebog5 vorm1     
zoodat hij dan #b ( #c gat5 heeft af te 
sluit51 wa> hij ook nog met diept5 van  
#aj  #aa ,m4 te do5 heeft1 ma> wa>9     
natuurlijk de /room+ veel m9d] /]k zal  
zijn dan 9 de ,helsdeur--wa>om dit      
natuurlijk is s*ijnt niet re*t          
duidelijk4 ,dat w]kje 9 volle zee--e5   
sprong 9 't dui/]1 wa>van zek] niem& kan
 zegg5 ( het #cj ( #cjj millio5 zal     
ko/5--is e5 natuurlijk plan1 omdat het  
van de be/a&e bank5 en eil&5 pr(ite]t4  
,er moet5 dan nog m9/5s zes &]e zeegat5 
word5 g$i*t en e5 afsluitdijk langs de  
,eems word5 gemaakt1 ma> da>omtr5t      
v]neemt m5 sle*ts de teleur/ell5de      
m$$eel+3 ,het spreekt van zelf1 dat de  
zeegat5 en ,wadd5g$eelt51 als vall5de   
buit5 het plan ,,lely1 niet 9 die mate  
en ri*t+ w]d5 ond]zo*t1 om voldo5de     
gegev5s voor het plan ,u4 te v]s*aff54  
,wel v]kla>de e5 erv>5 wat]b\wkundig    

+5ieur1 dat de te*nis*e bezw>51 aan het 
demp5 7sic7 d] zeegat5 v]bond51 enkel   
geldelijke w>51 en het dus vol/rekt niet
 onmogelijk blijkt1 dat de resultat5 van
 't plan ,u4 veel s*itt]5d] zull5 zijn  
dan die van 't plan ,,lely4 ,als die    
erv>5 +5ieur w]kelijk di5 vol/rekt5 onz9
 heeft uitgesprok51 dat nl4 de te*nis*e 
bezw>5 enkel geldelijke w>51 dan is 't  
ma> go$ dat zijn naam niet g5oemd wordt4
  ,ma> to* heeft onze plann5mak] al die 
afsluit+5 aang$uid door /reepjes op e5  
s*etsje1 wa>op de eig5lijke ,zuid]zee de
 grootte heeft van e5 rijksdaald]4      
,da>op /aan ook veel dunne en dikke     
lijntjes die de v]l5g+ van d5 ,i,jsel   
na> het zeegat van d5 ,held] en da>op   
uitkom5de kanal5 voor de afwat]+ en de  
s*eepva>t s*ijn5 te moet5 voor/ell54    
,deze zull5 dus1 voor zooveel het       
v]l5gde van d5 ,i,jsel en de da>mee 9   
op5 v]b9d+ /a&e kanal5 betreft1 t]      
we]szijd5 van dijk5 moet5 word5 voorzi51
 gemiddeld #aj ,m4 hoog en sam5 zek]    
e5ige hond]dduiz5d5 met]s lang4 ,dat de 

vele groote en ze] diepe geul5 9 het    
noordelijk deel d] ,zuid]zee en tuss*5  
,enkhuiz5 en ,/avor5 doorga&e tot t4 ,w4
 van ,urk 7de ,texel/room b4 v4 is #ae  
#cj ,m4 en de ,vlie/room #f  #bj ,m4    
diep7 totaal word5 g5ege]d1 toont ons d5
 bewond]5swa>dig5 durf van d5 voor niets
 t]ugde9z5d5 ontw]p]4  ,hij heeft       
blijkba> 't l& aan e5 ,i,jselmeer tot   
voorloopige wat]b]g+1 want 't is hem 9  
de e]/e plaats om ,l& te do51 l&1 dat   
dan bes*ikba> zal kom5 voor de w]km5s*51
 die nu met bloote kak5 hunne rugg5 krom
 moet5 w]k5 9 d5 turfkuil en d5         
modd]bak4 ,ma> het gemis van zulk e5 me]
 is zoo erg niet1 want de bes*eid5 ,he] 
,,ulehake me5de g]e*tigd te zijn        
e5igsz9s critiek uit te oef55 op het    
plan ,,lely en be/ude]de het            
,i,jselmeer4 ,en da> komt de m9i/]      
,,lely ma> treurig af6 ,hoor1 hoor6  ,de
 ,he] ,u4 wil tra*t5 alle rivi]5        
uitlooz5de 9 de ,zuid]zee te kanalise]51
 t5 e9de d5 wat]toevo] te bep]k5 en te  
behe]s*54  ,onze                        

dillettant-civiel-+5ieur1 die blijkba>  
niet weet wat kanalise]5 is1 s*ijnt zi* 
te v]beeld5 dat zoo'n rivi] na de       
kanalisatie m9d] wat] afvo]t6 ,ma> hij  
wil bov5di5 di5 la/ig5 ,i,jsel nog op e5
 &]e wijze kle9 krijg51 door nl4 door   
w]k5 bij ,we/]voort e5 deel van zijn    
wat] langs d5 ,rijn af te vo]5 en1 omdat
 hij wa>s*ijnlijk noodkret5 voorziet uit
 de l&5 langs die rivi]1 gaat hij d5    
,kromm5 ,rijn-,oud5 ,rijn-,ve*t we]     
op551 dus d5 middel/5 ,rijn>m uit d5    
,rome9s*5 tijd h]/ell54 ,al wordt aldus 
ons gans*e rivi]/elsel1 wa>aan wij nu   
&]halve eeuw gew]kt hebb51 9 de w>      
gebra*t en al zull5 die v]&]+5 hond]d5  
millio55 ko/51 deze wat]/aatsdictator   
ziet niet da>teg5 op4 ,is er niet iets  
groots*1 iets g5iaals 9 zulke d5kbeeld58
  ,de bes*eid5 ,he] ,,ulehake gevoelt   
als ond]wijz] ze] go$ het ongelijke van 
d5 /rijd di5 hij aanbond teg5 d5        
,m9i/]-+5ieur4 ,ma> door zijn /udie ov] 
het ,i,jselmeer v]slaat hij zijn teg5/&]
 to* totaal4 ,hoor ma> na> zijn         

bewond]a>4 ,da> de ,m9i/] de uitmond+   
van 't ,zw>te ,wat] van ,kragg5burg uit 
w5s*t te v]l5g5 tot ongeve] de ,zuidpunt
 van ,s*okl& 7en dat w]k is lang ge5    
peuls*illetje71 roept hij alda> e5 toe/&
 9 't lev51 die v]oorzaakt dat het      
we/elijk deel van ,ov]ijsel tot v]re t4 
,o4 van ,dalfs5 van tijd tot tijd 9 e5  
b>e zee v]&]t1 ( de ,n4,o4 pold]        
v]dr9kt4 ,die onnoozele m9i/]1 die nog  
wel zoo netjes _h uitg]ek5d dat de /&5  
op het ,i,jselmeer #a1e  #b ,m4 lag]    
z\d5 blijv5 dan die op de op5 ,zuid]zee6
 ,w>e hij to* e]/ ma> met zijn plan bij 
d5 ,he] ,,ulehake gekom5 met v]zoek om  
consid]atie en advies6  ,ma> nu dit     
helaas niet ges*i$ is1 maakt de bes*eid5
 ,he] ,,ulehake 9 zijn ongelijk5 /rijd  
zijn teg5/&] totaal af4  ,zijn          
v]nietig5de uitspraak b]u/ op deze twee 
axioma's3  a4 ,de wat]b\wkunde1         
voorgeli*t door de s*eikunde kreeg te   
bes*ikk5 ov] gewap5d en cem5tbeton1 e5e 
specie1 die uitnem5d ges*ikt is tot het 
legg5 van d5 afsluitdijk en de bijkom5de

 w]k54  b4 ,de l&b\w kreeg1 voorgeli*t  
en ges*raagd door de s*eikunde1 te      
bes*ikk5 ov] de hulpme//(f51 wa>m$e m5  
zelfs heide maakt tot weide4  ,en deze  
twee grondwa>h$5 gev5 volg5s d5 ,he]    
,,ulehake d5 dood/eek aan 't plan ,l4 en
 do5 7ze7 het zijne zegevi]54  ,! villa9
 dies6 ,wij kunn5 nu g]u/ge/eld na> huis
 toe gaan4  ,de auteur van 't /uk beoogt
 als voorloopig doel1 dat zijn plan door
 de ,rege]+ worde ond]zo*t4  ,wie weet68
         99       99       99       99  
99  ,9 de ,nieuwe ,rott]dams*e ,c\rant  
van #ag ,janu>i ll4 komt de ,he] ,d4 ,r4
 ,,man%olt op teg5 het plan van d5      
,m9i/] van ,wat]/aat om e5 bijna        
wa>deloos mo]as met ontzaglijke ko/5    
ond] wat] weg te pomp51 om da>5teg5 en  
da>door de vru*tb>e en met groote ko/5  
door de +el&5 +$ijkte pold]s langs onze 
,noordzeeku/5 te v]zuip54 ,de ,he]      
,,man%olt tra*t dan voornamelijk aan te 
toon51 dat de voorge/elde afsluit+ d]   
,zuid]zee de /ormvlo$hoogt5 langs de    
,fries*e en ,gron+s*e ku/5 zoo zal do5  

/ijg51 dat voor deze groote gev>5 te    
du*t5 zijn4  ,9 zijn repliek van #ca    
,jan4 d4a4v4 op het +ezond5 /uk van d5  
,voorzitt] d] ,zuid]zee-,v]e5ig+ 9 het  
,h&elsblad van #be ,janu>i wordt ongeve]
 hetzelfde betoogd4 ,de zoon van d5 ,he]
 ,d4 ,r4 ,,man%olt1 de ,he] ,l4 ,h4     
,,man%olt1 heeft da>na 9 e5e ,juni #aiaf
 v]s*55 bro*ure ,de afsluit+ d]         
,zuid]zee1 e5 ern/ig geva> voor ,friesl&
 en ,gron+5 ongeve] dezelfde d5kbeeld5  
v]d$igd4  ,hoewel ik 9 de oog5 van d5   
,he] ,,man%olt ,sr4 sle*ts e5 zoog5aamd 
deskundige b51 durf ik mij v]/\t5 zijne 
me5+5 te be/rijd5 en te bewijz5 dat die 
geheel onjui/ zijn4 ,de ho(df\t 9 zijne 
r$5e]+1--dezelfde tr\w5s die door       
nag5oeg alle niet-deskundig5 gemaakt    
wordt1--is gemakkelijk aan te wijz5 en  
to* is het e5igsz9s moeilijk de he]5    
,,man%olt ,sr4 en ,jr4 te we]legg51     
omdat zij blijkba> het v]s*ijnsel d]    
getijd5 langs onze ,noordzeeku/5 en de  
wijze wa>op het zi* 9 de ,zuid]zee      
voortplant niet voldo5de k5n51 t]wijl   

ook de oorzak5 van de /ormvlo$5 teg5 de 
ku/5 van die b9n5zee niet jui/ word5    
+ezi53 volloop51 op/uw5 en opwaai51 drie
 v]s*ill5de v]s*ijnsel51 word5 da>bij   
telk5s met elka> v]w>d4  ,ik moet da>om 
wel e]/ ev5 het volg5de 9 h]9n]+ br5g54 
,de getijd5 op onze ku/5 word5          
v]oorzaakt voornamelijk door twee       
indirecte getijw]k+5 die van d5         
,atlantis*5 ,oceaan uitgaan en wa>van de
 e5e1 het zoog5aamde ,zuidtij1 tot ons  
komt door het ,kanaal tuss*5 ,engel& en 
,frankrijk en de &]e1 het ,noordtij1 t4 
,n4 om ,s*otl& he5 zi* voortzet 9 de    
,noordzee en tot onze ku/5 doordr+t4    
,nog e5 d]de getijw]k+1 als van m9d]    
belang1 lat5 wij nu ma> buit5 bes*\w+4  
,het ,zuidtij v]oorzaakt te ,calais nog 
e5 v]s*il tuss*5 gemiddeld hoog wat]    
7,h4 ,w47 en gemiddeld laag wat] 7,l4   
,w47--dit v]s*il heet de hoogte van de  
vlo$golf--van #e1fj ,m41 aan de ,wiel+5 
van #c1fg ,m4 en dat v]s*il neemt       
noordwa>ts natuurlijk me] en me] af tot 
e5 e9d t4 ,n4 van ,pett52 bij deze      

plaats b$raagt het nog #a4cd ,m4 ,ma>   
voorbij dat punt gaat dat v]s*il to5em5 
langs onze ,noordzeeku/ 7d4 i4 langs de 
buit5zijde van de eil&57 ond] d5 me] en 
me] to5em5d5 invlo$ van het ,noordtij   
tot aan d5 mond van de ,elbe1 volg5s de 
wa>nem+5 ,,mo5s-,,nol!nius3             
,plaats5              buit5             
b9n5      ,texel                        
#a1be ,m4           #a1je ,m4           
----------------------------------------
------------------------   ,ei]l&s*e    
,gat               #a1de                
----------------------------------------
------------------------   ,vliel&      
#a1fe             #a1dj                 
----------------------------------------
------------------------   ,t]s*ell+    
#a1hj             #a1gj                 
----------------------------------------
------------------------   ,amel&       
#a1ij             #a1gj                 
----------------------------------------
------------------------                
,s*i]monnikoog                #b1ae     

#b1aj ,m4 7,fries*e ,gat7               
----------------------------------------
------------------------   ,rottum      
#b1cj                                   
----------------------------------------
------------------------   ,borkum      
#b1ej                                   
----------------------------------------
------------------------   ,cuxhav5     
7volg5s ,h4 ,l5tz7 ong4 #b1hj ,m4   ,om 
dezelfde r$5 /ijg5 ook de /ormvlo$5     
buit5gaats noord- en oo/wa>ts tot de    
,elbe en dus ook de hoog/e zee/&5       
b9n5gaats op g]+5 af/& a*t] de zeegat51 
b4v4 bij d5 /ormvlo$ van #ac_/ad ,janu>i
 #aiaf3    ,held]                       
#a1ge ,n4,a4,p4   ,texel 7,oude ,s*ild7 
#a1ih       ,vliel& 7,oo/-,vliel&7      
#b1ba       ,t]s*ell+ 7,we/-,t]s*ell+7  
#a1ih       ,roptazijl                  
#b1hf       ,nieuw ,bilt                
#b1ij       ,amel&                      
#c1bj       ,s*i]monnikoog              
#c1df      ,hi]bij e*t] 9 het oog te    
h\d51 dat op e5ige van deze plaats5     

afwaai+ op de &]e opwaai+ van wat]      
plaats _h1 zooals hi]na zal word5       
v]kla>d4 ,met deze w]k+ d] getij5 s*ijn5
 de ,he]5 ,,man%olt onbek5d te zijn1    
al?ans de ,he] ,,man%olt ,jr4 zegt1 na> 
aanleid+ van door hem gecon/rue]de lijn5
 van /ormvlo$hoogt53 op 't e]/e gezi*t  
ziet m51 dat het e5 normaal v]s*ijnsel  
is1 dat jui/ op de plaats wa> het       
zeewat] door drie groote diepe zeegat5  
de ,zuid]zee kan b9n5/room51 de         
vlo$hoogte ook bij de eil&5 aanzi5lijk  
lag] is dan na> het ,n4,o4 en na> 't    
,z4,w4 ,ligt het nu we] niet voor de h&1
 voor dit m]kwa>dig v]s*ijnsel als      
oorzaak aan te nem51 dat de vlo$ bij    
,texel1 ,vliel& en ,t]s*ell+ sle*ts     
g$eeltelijk ge/uit wordt en v]d] 9      
ontzaggelijke massaas 9 de ,z4,z4 wordt 
ge/uwd8 ,wanne] we /raks globaal nagaan 
van welke beteek5is deze wat]massa is1  
zal da>uit m4 i4 noodzakelijk moet5     
volg51 dat ook hi] de ,z4,z4 di5        
opm]kelijk lag]5 plaatselijk5 vlo$/&    
v]oorzaakt4  ,de s*rijv] me5t dus dat de

 vlo$5 tuss*5 d5 ,held] en ,t]s*ell+    
buit5gaats m9d] hoog /ijg51 omdat het   
vlo$wat] 9 ontzaggelijke massaas b9n5 de
 ,zuid]zee ge/uwd wordt4 ,o* h]m6 ,z\d5 
de vlo$hoogt5 op onze ,noordzeeku/5     
w]kelijk ond] d5 invlo$ /aan van het    
wat]v]lies 9 dat kle9e b9n5zeetje1 de   
,zuid]zee1 dat dan #b  #c ,m4 hoog] dan 
gewoonlijk wordt opgezet8 ,wa>mee       
natuurlijk niet gezegd is1 dat 9 de     
onmiddellijke nabijheid d] zeegat5 en 9 
deze zelve niet e5ige plaatselijke dal+ 
ont/aat door het na> b9n5 vloei5 van het
 ,noordzeewat]4  ,door de zeegat5 vloeit
 ,noordzeewat] 9 de da>a*t] geleg5      
zeeboezems4 ,wordt de zeeboezem na>     
a*t]5 nauw]1 dan wordt het vlo$wat] da>9
 opge/uwd1 wa>door a*t]9 hoog]e ,h4,w4- 
en lag]e ,l4,w4-/&5 voorkom5 dan aan d5 
mond1 zooals b4v4 op de ,we/]-,s*elde1 9
 het ,fries*e ,gat-,lauw]szee en 9 de   
,eems-,doll>t4 ,t]wijl b4v4 9 het       
,fries*e ,gat het v]s*il tuss*5 ,h4,w4  
en ,l4,w4 #b1aj ,m4 b$raagt1 is het te  
,z\tkamp #b1ch1 t]wijl het aan d5       

,eemsmond bij ,borkum #b1ej ,m4 is1 is  
het te ,delfzijl toeg5om5 tot #b1gh ,m4 
en z\ te ,emd51 wa> het ongeve] #b1gj   
,m4 b$raagt1 groot] zijn dan te         
,delfzijl1 als het vlo$wat] zi* tuss*5  
die beide plaats5 niet ov] de ,doll>t   
kon v]spreid54 ,het is da>om niet       
geoorlo(d om1 zooals de ,h4,h4 ,,man%olt
 do51 ond] de /&5 langs de noordelijke  
,fries*e en ,gron+s*e ku/5 die te       
,ezumazijl1 aan de ,fries*e ,zijl en te 
,z\tkamp en die te ,delfzijl en         
,/at5zijl op te nem54 ,en ev5m9 mag dit 
ges*i$5 met de /ormvlo$%oogt5 alda>4 ,m5
 krijgt dan e5 vals* beeld van de zee/&5
 langs die ku/54  ,blijft de zeeboezem  
na> b9n5 ongeve] dezelfde wijdte beh\d5 
als aan d5 mond1 dan blijft de hoogte   
van de vlo$golf ook dezelfde4  ,ma> is  
de zeeboezem wijd] dan het zeegat       
wa>door de vlo$ na> b9n5 komt1 dan wordt
 de grootte van de vlo$golf al m9d] en  
m9d] na>mate de ruimte a*t] het zeegat  
to5eemt4 ,dit heeft o4 a4 plaats bij de 
,zuid]zee1 wa>9 de getij5 w]k5 door     

v]s*eid5e zeegat51 die nauw zijn met    
betrekk+ tot de groote ruimte da>a*t]1  
zoodat b4v4 ,h4,w4 en ,l4,w4 buit5 vr   
het zeegat van d5 ,held] #j1ch en -#j1hg
 ,n4,a4,p4 en vr het ,vlie #j1fe en     
-#a1jj ,n4,a4,p4 zijn1 t]wijl die cijf]s
 te ,enkhuiz5 #j1cb ,n4,a4,p4 en -#j1bc 
en te ,/avor5 #j1ba en -#j1bh ,n4,a4,p4 
b$rag54  ,zi5 wij dus dat de wat]/&5 9  
de zeeboezems niet alle5 van hunne      
grootte ma> ook van hun vorm afhang51   
als zij groot zijn en hun g$aante nog al
 grillig is1 zooals bij de ,zuid]zee met
 ha> nauw5 hals tuss*5 ,enkhuiz5 en     
,/avor51 dan is de getijw]k+--ik b$oel  
nu 9 normale om/&igh$51 dus zond]       
w9d--nog sam5ge/eld]4 ,da> v]spreidt zi*
 nl4 het vlo$wat] dat door de zeegat5   
na> b9n5 dr+t vrij snel ov] de          
noordelijke kom1 zoodat als 't bij      
spr+tij ,h4,w4 te ,nieuw$iep is te ong4 
#g1be u41 dit te ,texel 7,oude ,s*ild7  
te #g1ei u41 te ,oo/-,vliel& te #h1ai   
u41 te ,h>l+5 te #h1dg u4 en te ,/avor5 
te #i1bj u4 het geval is1--9 de         

g$eeltelijk afgeslot5 ,wi]+]me] e*t] te 
,m$emblik e]/ te #aj4ad u4 en voorbij   
het nauwe g$eelte van ,/avor5 e]/ te    
#aj4bj te ,enkhuiz54 ,het dr+t dan 7dus 
zond] h>d5 w9d ( /orm7 9 de zuidelijke  
kom niet v]d] na> het ,zuid5 door dan   
tot ongeve] e5 lijn ,enkhuiz5-,ketel1   
dus tot iets t4 ,z4 van ,urk4 ,het wat] 
9 die kom wordt dan alle5 als 't w>e    
e5igsz9s t]ugg$uwd en da>op kom5 dan nog
 gemiddelde getijv]s*ill5 voor van      
hoog/5s e5 halv5 met] 79 d5 ,z4,w4      
hoek72 de plaats5 langs de zuidelijke en
 oo/elijke ku/5 hebb5 dan hoog wat] te  
#ab  #a uur4  ,de g5oemde v]s*ill5 9    
tijd nu wa>op de hoogwat]/&5 voorkom5   
zijn oorzaak1 dat als de noordelijke kom
 op 't hoog/ gevuld is1 het 9 de        
zuidelijke laagwat] is1 t]wijl de       
noordelijke kom het m9/e wat] bevat als 
de zuidelijke hoog wat] heeft4  ,e5     
gevolg hi]van is dat de noordelijke kom 
van twee zijd51 van uit het ,noord5 en  
uit het ,zuid51 zij het ook niet 9      
gelijke mate1 gevuld wordt en ook dat   

zij na het tijd/ip van ,h4,w4 zi* na>   
twee zijd51 nl4 door de zeegat5 en na>  
de zuidelijke kom l$igt4  ,ma> bij /]k5 
w9d ( /orm wordt de ges*et/e toe/& ze]  
gewijzigd4  ,hooge wat]/&5 9 de         
,zuid]zee kunn5 nl4 word5 v]oorzaakt    
door3  #a inloop5 van ,noordzeewat] door
 de zeegat51  #b opwaai5 van het        
,zuid]zeewat] na> e5 ( &]e zijde4  #c   
beide oorzak5 ond] #a en #b te gelijk4  
,deze oorzak5 hang5 niet alle5 af van de
 /]kte do* ook van de ri*t+ van d5 w9d4 
,beg9t het1 zooals mee/al bij ons te    
l&e1 uit het ,z4,w4 te /orm51 dan komt  
da>door we9ig ( ge5 wat] b9n5 de        
,zuid]zee4 ,blijft de /orm aanh\d5 en   
draait1 zooals gewoonlijk1 de w9d na>   
,w41 wa>door veel van het e]/ uit het   
,z4,w4 langs onze ku/5 gejaagde wat]    
hoog da>teg5 wordt opgezet1 dan gaat me]
 wat] na> b9n5 kom5 en blijft de /orm   
dan nog lang] doorgaan1 t]wijl de       
w9dri*t+ ,n4,w4 wordt1 dan kom5 groote  
massa's ,noordzeewat] b9n5 de ,zuid]zee4
 ,dit wat] blijft dan niet t5 ,n4 van   

,urk1 ma> v]spreidt zi* weldra ov] de   
geheele zuidelijke kom4 ,hooge /&5 langs
 de ku/5 alda> word5 da>door v]oorzaakt4
  ,ma> ook zond] dat e5 droppel         
,noordzeewat] b9n5 de ,zuid]zee is      
gekom51 kunn5 langs de ku/5 da>van ze]  
hooge zee/&5 voorkom5 en wel door het   
v]s*ijnsel van op- en afwaai+4  ,als het
 nl4 h>d waait ( /ormt1 wordt de bov5/e 
laag van e5 ( &] wat] van e5ige         
uitgebreidheid voor d5 w9d uit na> ne   
zijde voortbewog51 /el t] diepte van #b1
 #c1 #d1 #e ,m4--dit hangt van de kra*t 
van d5 w9d af4 ,9 diep wat] nu wordt de 
leegte1 ont/aan door het wegwaai5 van   
wat] op zek] punt1 onmiddellijk         
aangevuld door het wat] da>ond]1 wa>9   
dan e5 teg5/room ont/aat1 en dus blijft 
de wat]opp]vlakte ov]al nag5oeg op      
dezelfde hoogte1 m4a4w4 neemt ge5 hell+ 
aan4 ,ma> bij ondiepe wat]5 ontbreekt   
het wat] ond] de voortgejaagde massa    
groot5deels ( geheel1 da> kan dus we9ig 
( ge5 aanvull+ plaats hebb5 en dus neemt
 de wat]spiegel da> e5 hell+ aan4 ,de   

grootte van die opwaai+ hangt af van de 
w9dkra*t en van d5 af/& wa>ov] de       
opwaai+ plaats heeft4 ,bij d5 bek5d5    
,p9k/]/orm van ,mei #ahfj1 die uit het  
,z4,w4 woei1 woei het ,,ij vr ,am/]dam  
zoo laag af dat hi] en da> de bodem     
droog lag1 t]wijl het wat] teg5 de      
oo/elijke ku/5 d] ,zuid]zee zoo hoog    
opwoei1 dat er tuss*5 ,am/]dam en       
,dront5 e5 v]s*il 9 /& 0 van #d1cj ,m4  
,en bij d5 vlo$ van ,janu>i #ahhd1 ook  
door ,z4,w4 /orm v]oorzaakt1 w]d e5     
v]s*il tuss*5 gelijktijdige /&5 aan de  
,oranjesluiz5 en te ,blank5ham wa>g5om5 
van #d1fj ,m4 ,to* 0 er 9 deze beide    
gevall5 we9ig ,noordzeewat] b9n5 de     
,zuid]zee4  ,e5 voorbeeld van inloop5 en
 opwaai5 bi$t de /ormvlo$ van #ac_/ad   
,janu>i #aiaf4 ,9 de #b etmaal nl41 die 
voorafg+5 aan d5 /orm1 die d5 #ac;en te 
#aa uur begon1 _h het d5 mee/5 tijd uit 
,n4,w4 ri*t+ /orma*tig gewaaid met vlag5
 van /orm1 behalve g$ur5de #bj uur dat  
de w9d ,w4 en ,z4,w4 04 ,da>door 0 de   
,zuid]zee re$s groot5deels volgewaaid   

met ,noordzeewat]1 to5 de eig5lijke /orm
 begon4 ,en deze woei ook uit het       
,noordwe/5 en teg5 het e9de 7#f u4      
voorm4 #ad ,jan47 zelfs uit noordelijke 
ri*t+ en de$ dus uit die ri*t+ het wat] 
opwaai5 9 de zuidelijke kom en vooral   
teg5 de zuidelijke ku/51 zoodat da>     
zee/&5 voorkwam51 die op e5ige plaats5  
zelfs hoog] w>5 dan die van d5 b]u*t5   
/ormvlo$ van ,febr4 #ahbe4 ,9 de        
noordelijke kom w>5 de /&5 ook wel hoog1
 do* blev5 b5$5 die van sommige         
voorafga&e /ormvlo$51--wat uit de       
afwaai+ van dat g$eelte te v]kl>5 is4   
,ik heb geme5d deze eig5s*app5 van de   
ons begr5z5de zee en van de ,zuid]zee   
hi] nog e5s te moet5 uite5zett51 omdat  
bij de bes*\w+5 van sommig5 da>mee ge5  
rek5+ geh\d5 wordt4 ,dit leidt dan      
natuurlijk tot v]ke]de gevolgtrekk+51   
zooals e5 enkele die ik hi]bov5 re$s    
aanwees en zooals ik er hi]na nog e5 pa>
 zal noem54         99       99       99
       99       99  ,de ,he] ,,man%olt  
,sr4 zegt3 ,met het oog op deze feit5   

ligt het m4 i4 to* voor de h&1 dat de   
,z4,z4 als b]gplaats van het vlo$wat]   
van groot belang is4 ,wanne] wij e5 blik
 op de ka>t slaan1 dan zi5 wij direkt1  
dat de opp]vlakte d] ,z4,z4 b9n5 d5     
afsluitdijk1 die1 zooals m5 weet        
geprojecte]d is van het eil& ,wi]+5 op  
de ,fries*e ku/1 m9/5s zoo groot is als 
de opp]vlakte van het wad b9n5 de eil&54
 ,bij d5 teg5woordig5 toe/& zijn deze   
beide ruimt5 te bes*\w5 als b]gplaats5  
van het vlo$wat] dat 9 d5 kort5 tijd1   
dat de /ormvlo$5 opkom51 door de zeegat5
 kan b9n5/room54 ,indi5 wij nu deze     
b]gplaats de helft v]kle951 zooals bij  
afs*eid+ van de ,z4,z4 zal ges*i$51 dan 
ligt het to* voor de h&1 dat deze       
v]kle9de b]gruimte--alle &]e factor5    
gelijk g]ek5d--precies1 9 de helft van  
d5 gewon5 tijd zal vol/room54  ,niet    
alle5 dat da>door de golv5 onze dijk5   
dubbel zoo lang zull5 beuk5--'t ge5 op  
zi* zelf re$s b$5kelijk is--het wat] zal
 ook ongeve] zooveel hoog] rijz5 als    
geborg5 kan word5 9 de ,z4,z4 v]deeld   

ov] de opp]vlakte d] wadd54  ,ik z\ niet
 wet5 wat op deze r$5e]+ is af te d+5 en
 da>om moet het des te me] bevreemd5 dat
 no* de ,/aatscommissie van #ahib no* de
 m9i/] van wat]/aat e5ige a&a*t s*5kt   
aan dit belangrijke punt6  ,en to* is op
 deze r$5e]+ alles af te d+56  ,zij is  
f\t en doordat de ,he] ,,man%olt dit    
niet bem]kt heeft1 bem]kte hij ook niet1
 dat de #b;e al9ea 9 teg5spraak is met  
de e]/e4  ,zek]6 ,het is volkom5 jui/   
dat e5 b]gruimte die half zoo groot is  
als e5 &]e 9 de helft van d5 tijd       
vol/roomt4  ,ma> hoe komt dat8 ,wa>om   
wordt e5 bakje van e5 halv5 lit] inh\d  
gevuld 9 de helft van d5 tijd die noodig
 is om e5 bakje van e5 lit] inh\d te    
vull5 7natuurlijk door dezelfde op5+1   
met dezelfde snelheid van in/room51     
enz478  ,het antwoord kan niet &]s luid5
 dan3  ,omdat om dat half zoo groote    
bakje te vull5 sle*ts de helft door de  
op5+ na> b9n5 behoeft te loop54  ,om de 
,wadd51 enz4 t5 ,n4 van d5 ontworp5     
afsluitdijk tot zek]e hoogte te vull5 is

 sle*ts de helft van het wat] noodig1   
dat tot vull+ van ,wadd5  ,zuid]zee     
v]eis*t wordt en dus is er ge5 enkele   
oorzaak aan te wijz5 wa>door de rijz+   
van het wat] da> het dubbele z\ b$rag54 
,de f\t die de ,h4,h4 ,,man%olt         
mak51--dezelfde tr\w5s die zoovel5      
maakt5 en nog mak5--is1 dat zij uitgaan 
van de door niets te bewijz5 /ell+ dat1 
hoe groot de a*t] de zeegat5 geleg5     
b]gruimte ook is1 er door die gat5      
altijd dezelfde hoeveelheid wat] na>    
b9n5 zal /room54 ,ma> er loopt imm]s    
sle*ts zoolang wat] na> b9n51 totdat er 
ev5wi*t is tuss*5 de wat]massa's b9n5 en
 buit5 ond] de w]k+ van de drie kra*t53 
getijd51 w9d en zwa>tekra*t4 ,het wat]  
dat nu t5 ,z4 van de plaats van d5      
afsluitdijk 9 de ,zuid]zee geborg5 wordt
 komt na de afsluit+ niet b9n5 de       
zeegat51 blijft buit5 op de ,noordzee4  
,door die f\t komt de ,he] ,,man%olt tot
 de bew]+ dat het wat] b9n5 de gat5 bij 
v]kle9+ van de b]gruimte alda> tot op de
 helft veel hoog] zal moet5 /ijg5 7dus  

#b1e  #c ,m4 hoog]67 en da>door ook tot 
de teg5spraak da>van1 dat nl4 voor      
diezelfde hoeveelheid die volg5s hem    
altijd na> b9n5 /roomt sle*ts de helft  
van d5 tijd noodig is tot vull+ van die 
half zoo groote b]gruimte4  ,de f\t is  
gemakkelijk 9 te zi5 als m5 de f\tieve  
r$5e]+ doorzett5d tot e5 onmogelijkheid 
komt4 ,imm]s1 ond]/el dat m5 de         
b]gruimte t5 ,n4 van d5 afsluitdijk nog 
e5s door e5 ( &]5 dijk tot de helft     
v]kle9de1 do* ook dat deze helft door   
alle zeegat5 met de ,noordzee 9 v]b9d+  
bleef1 dan z\ volg5s de r$5e]+ van de   
,he]5 ,,man%olt het wat] da>9 we]       
tweemaal zoo hoog moet5 rijz5 dan 9 de  
geheele kom t5 ,n4 van d5 afsluitdijk4  
,en zoo voortga&e z\ m5 het door e5     
afsluitdijk ze] di*t a*t] de zeegat5    
hemelhoog kunn5 do5 rijz56  ,zoo zeide  
de ,he] ,,obre5 w4 i4 e5s 9 het         
,weekblad de ,am/]damm]1 dat elke       
v]kle9+ van d5 ,zuid]zeeboezem1 b4v4    
door indijk+1 d5 wat]/& da>b9n5         
noodw5dig moe/ v]hoog54 ,want het wat]  

dat gewoon is om door de zeegat5 na>    
b9n5 te /room5 moe/ dan 9 e5 kle9]e     
ruimte word5 opborg54 ,ja1 als m5 met   
wat] te do5 heeft dat uit gewoonte zoo  
koppig is1 dan h\dt alle r$5e]+ op6     
,ook de ,he] ,c4 ,p4 ,,vijv]b]g c4 i4 9 
zijn onlangs v]s*55 bro*ure ,e5ige      
bes*\w+5 9 v]b& met de ,zuid]zeeplann51 
die hi]a*t] ook nog 9 ha> geheel zal    
besprok5 word51 komt door dezelfde      
v]ke]de r$5e]+ al?ans tot de groote     
wa>s*ijnlijkheid1 dat door de           
voorge/elde afsluit+ de /ormvlo$5 langs 
de noordelijke ku/5 tot aan d5 ,doll>t  
hoog] zull5 /ijg54 ,hij zegt nl43 ,het  
wil mij e*t] voorkom5 dat het geva> voor
 v]hoogde wat]/&5 niet illusoir mag     
g5oemd word53 de ,zuid]zee to* maakt    
deel uit van d5 b]gboezem die zi*       
uit/rekt tuss*5 de ,geld]s*e1           
,ov]ijsels*e1 ,fries*e en ,gron+s*e ku/ 
e5]zijds en de ku/5 van ,noord-,holl& en
 de ,wadd5-eil&5 &]zijds en wa> deze    
boezem door het legg5 van d5 afsluitdijk
 ,wi]+5-,piaam 9 ze] belangrijke mate   

zal word5 v]kle9d1 is de                
wa>s*ijnlijkheid ze] groot1 dat het     
ov]groote deel van het quantum wat]1    
hetwelk nu 9 de ,zuid]zee wordt geborg51
 dan zal gep]/ word5 9 noordelijke en   
noordoo/elijke ri*t+ door de ,wadd5zee1 
wa>door bij kra*tig5 we/5 en noordwe/5  
w9d e5 belangrijke vlo$v]hoog+ op de    
,fries* ,gron+s*e ku/ zal vall5 wa> te  
nem54  ,altijd we] hetzelfde6 ,het      
quantum wat]1 hetwelk nu 9 de ,zuid]zee 
wordt geborg51 dat moet en dat zal na>  
b9n5 kom51 ook al is er ge5 ,zuid]zee   
me]4 ,ne51 dat komt er dan niet me] 94  
,het al ( niet v]hoog5 van de           
/ormvlo$/&5 b9n5 de eil&5 moet niet     
v]w>d word5 met &]e wijzig+5 die alda>  
na de afsluit+ zull5 optr$51 zooals     
snell]e vull+1 uits*ur+ en v]legg+ van  
geul51 enz4 ,dr4 ,,lori zegt#df ,nu     
wordt ev5wel de ,zuid]zeekom door de    
voorge/elde afsluit+ aanzi5lijk v]kle9d1
 dus met /ormvlo$ snell] gevuld4 ,be/aat
 er niet veel kans1 dat het1 door /orm  
uit het we/5 voortgezweepte wat]1 na de 

afsluit+ me] dan vroeg] e5 uitweg 9     
oo/elijke ri*t+ zal zoek5 en dus het    
,t]s*ell+] ,wad uits*ur58 ,het komt mij 
voor1 dat da>op veel kans zal be/aan en 
dus met go$ gevolg de /ell+ v]d$igd kan 
word53 ,de aanleg van e5 dam na>        
,t]s*ell+--om die uits*ur+ te voorkom5  
en aanwas te bevord]5--moet aan de      
afsluit+ d] ,zuid]zee voorafgaan4  #df  
,tijds*r4 v4 ,ges*41 ,l&- en            
,volk5kunde1 #aijj1 bl4 #cf4  ,begrijp  
ik d5 ,he] ,,lori wel1 dan heeft hij hi]
 niet e5 v]hoog+ d] /ormvlo$5 op het    
oog1 ma> me5t hij dat door de snell]e   
vull+ e5 langdurig] en dus /]k] uits*ur+
 van het ,wad zal plaats hebb54 ,mo*t   
dit jui/ zijn1--wat m4 i4 nog niet      
va//aat1--dan z\ de aanleg van di5 dam  
gelijktijdig met de afsluit+ moet5      
plaats hebb51 9 elk geval niet tot      
uit/el van dit groote w]k moet5 lijd54  
,het kan blijkba> niet g5oeg gezegd     
word53 wordt de b]gruimte d]            
,zuid]zee-,wadd5 v]kle9d door het legg5 
van e5 afsluitdijk1 dan zal ook de      

hoeveelheid wat] die bij /ormvlo$5 door 
de zeegat5 na> b9n5 loopt word5 v]kle9d 
en wel ongeve] 9 dezelfde v]h\d+4 ,en   
dus is door die v]kle9+ ge5 v]hoog+ d]  
/ormvlo$5 te wa*t54  ,de ,he] ,,man%olt 
,sr4 b]oept zi* op e5 pa> deskundig51   
die zijne me5+ z\d5 deel54 ,geheel t5   
onre*te6 ,want hij heeft de betoog5 van 
die he]5 niet begrep54  ,de ,ho(d+5ieur 
van 's ,rijks-,wat]/aat ,h4 ,e4 ,,de    
,,bruyn betoogde nl4 9 het fee/numm] van
 ,de ,+5ieur van #aiaa1 dat door het    
legg5 van d5 voorge/eld5 afsluitdijk de 
gemiddelde vlo$hoogte t5 ,n4 da>van zal 
/ijg51 omdat da>door aan de noordelijke 
kom de geleg5heid zal word5 b5om5 zi*   
ook na> het ,zuid5 te l$ig51 zooals     
blijk5s het hi]bov5 gezegde nu plaats   
heeft4 ,da>door z\ te ,piaam de hoogte  
van de vlo$golf 7d4 i4 dus het v]s*il 9 
hoogte tuss*5 ,h4,w4 en ,l4,w47 van     
#j1hj tot #a1fj ,m41 dus met #j1hj ,m4  
to5em51 zo[el door v]hoog+ van ,h4,w4   
als v]lag+ van ,l4,w4 ,/el dat deze     
laat/e ev5veel b$rag51 dus #dj c,m4     

groot zijn te ,piaam1 dan zal de v]hoog+
 die de ,he] ,,de ,,bruyn ook te ,h>l+5 
v]wa*tte niet me] kunn5 b$rag51 en het  
dus ook v]d] oo/wa>ts1 dat de ,he]      
,,man%olt er bij voegt1 zal nog m9d]    
beteek55 en wa>s*ijnlijk re$s bij       
,roptazijl zijn v]loop54  ,nu zeide de  
,ho(d+5ieur ,,de ,,bruyn wel3  ,v]hoogt 
het hoogwat]1 dan is ook v]hoog+ van de 
/ormvlo$5 te wa*t54 ,als deze ev5 hoog  
bov5 ,h4,w4 blijv5 oploop51 zek]1 dan   
zull5 de /ormvlo$5 m$e #dj c,m4 hoog]   
rijz54 ,ma> d5 ,he] ,,man%olt ,sr4      
s*ijnt zi* da>van e5 nog veel groot]    
v]hoog+ voor te /ell51 die zelfs langs  
de ,gron+s*e ku/5 nog belangrijk zal    
zijn1 en de ,he] ,,man%olt ,jr4 roept   
na> aanleid+ van die bew]+ van d5       
ho(d+5ieur ,,de ,,bruyn1 dat nl4 het    
,h4,w4 zal v]hoog51 uit3 ,dit is bij    
gewone vlo$5 re$s 't geval4 ,hoe zal de 
toe/& dan word5 bij /ormvlo$51--na      
afsluit+ d] ,zuid]zee8  ,welnu1 dan zal 
m5 er 9 't geheel niets van bem]k51 want
 voor dat geval v]valt de geheele r$5e]+

 van d5 ,he] ,,de ,,bruyn4 ,imm]s dan is
 er ge5 sprake van1 dat de noordelijke  
kom van d5 teg5woordig5 zeeboezem zo[el 
na> het ,noord5 als na> het ,zuid5 zal  
word5 gel$igd1 want het wat] 9 de       
zuidelijke kom /aat dan ongeve] ev5 hoog
 ( nog hoog] dan t5 ,noord5 da>van4  ,en
 ev5m9 mag de he] ,,man%olt ,sr4 zi*    
b]oep5 op d5 oud-,ho(d9specteur van 's  
,rijks ,wat]/aat1 d5 ,he] ,a4           
,,beka>1--hij heeft di5s artikel ov] de 
wijzig+ d] wat]/&5 op het ,sloe na de   
afdamm+ niet alle5 niet begrep51 ma>    
zelfs niet go$ gelez5#dg4 ,da> nl4 de   
lijn van k5t]+ tuss*5 de vlo$51 die van 
uit het ,noord5 door het ,ve]s*e ,gat en
 van uit het ,zuid5 door het ,sloe1 t5  
,n4 van d5 afsluitdam lag1 is1 to5 deze 
gelegd 01 ruim #bj c,m4 v]hoog+ van     
,h4,w4 ont/aan onmiddellijk t5 ,zuid5   
van di5 dam 7,sloeve]7 en ruim #bj c,m4 
v]lag+ onmiddellijk t5 ,n4 da>van       
7,arnemuid571 welke wijzig+5 natuurlijk 
zuid- en noordwa>ts v]loop54 ,de ,he]   
,,man%olt maakt da>van1 dat de ,he]     

,,beka> heeft aangetoond1 dat het       
vlo$wat] op de ,we/]-,s*elde m9/5s #b   
decimet] 0 g]ez5--iets wat natuurlijk 9 
di5s ges*rift niet te v9d5 is4 ,en nog  
erg] maakt 't de ,he] ,,man%olt ,jr4 als
 hij zegt1 dat de ,he] ,,beka> 9 e5     
uit/ek5d g$ocum5te]d artikel als zijn   
/ellige me5+ heeft te k5n5 gegev51 dat  
na de afsluit+ van de ,zuid]zee de vlo$5
 t5 noord5 van d5 afsluitdijk belangrijk
 hoog] zull5 oploop5 7bro*ure1 bl4 #d74 
,zoov] ik heb kunn5 nagaan1 heeft de    
,he] ,,beka> nooit iets betreff5de      
afsluit+ d] ,zuid]zee ges*rev54  #dg    
,v]sl4 ,kon4 ,in/4 v4 ,+rs4 #ahgc-ahgd1 
blz4 #bee4         99       99       99 
99       99  ,de ,he] ,,man%olt ,jr4    
heeft er nog iets &]s op b$a*t om aan te
 toon5 dat de noordelijke ku/5 van      
,friesl& en ,gron+5 bij d5 teg5woordig5 
toe/& ontzet word5 door di5 e5ig5 r$d] 9
 d5 nood1 de alles 9 zi* opnem5de       
,zuid]zee4  ,9 zijn boekje lee/ m5 nl43 
,welnu1 op grond van de gegev5s         
betreff5de de vlo$hoogt5 langs de       

,zuid]zee en de ,zuid]zee-eil&5 mag     
/ellig word5 aang5om5 dat gemiddeld die 
plotsel+e /ijg+ ov] de geheele ,zuid]zee
 b9n5 d5 geprojecte]d5 afsluitdijk niet 
m9d] heeft b$rag5 dan #ahj c,m4 7nl4 bij
 d5 /ormvlo$ van #ac_/ad ,jan4 #aiaf71  
wa>bij we aannem5 dat tevor5 re$s het   
wat] #a ,m4 bov5 ,n4,a4,p4 0 opge/uwd4  
,de opp]vlakte van de ,zuid]zee b$raagt 
#cfj4jjj ,,ha4 ,9 enkele ur5 tijds wordt
 da>9 dus #c4fjj4jjj4jjj  #a1h  #fdhj   
millio5 ,m wat] opge/uwd4 ,we mog5      
aannem5 dat deze wat]massa b9n5 e5      
tijdsv]loop van #f ur5 is opgejaagd1    
zoodat de ,z4,z4 p] uur dus  #ajhj      
millio5 ,m wat] heeft geborg51 ( niet   
m9d] dan #cjj4jjj ,m p] seconde4 ,m5    
h\de hi]bij 9 't oog1 dat dit ges*i$t op
 het tijd/ip1 dat voor de zeew]+5 van   
,friesl& en ,gron+5 het mee/ kritiek is1
 wanne] nl4 de /orm omloopt van het     
,we/5 na> het ,noord-,we/5 ( ,noord54   
,de zeegat5 bij ,texel1 ,vliel&1        
,t]s*ell+ en ,amel& hebb5 sam5 e5       
door/roomwijdte van vrijwel #ae ,k4,m4  

,nem5 we nu aan dat bij /ormvlo$ de     
diepte ov] de geheele bre$te gemiddeld  
#e ,m4 b$raagt1 dan is dus het          
in/room+sopp]vlak dez] zeegat51 totaal  
#gejjj ,m4 ,het zeewat] zal dus door    
g5oemde zeegat5 met e5 snelheid van #d  
,m4 p] seconde moet5 b9n5/room5 om de   
bov5 oms*rev5 op/uw+ 9 de ,zuid]zee     
mogelijk te mak54 ,dit is e5 enorme     
snelheid1 die zek] wel nooit zal word5  
b]eikt4 ,welnu1 t]zelfd] tijd wordt     
bov5di5 de vlo$ 9 de groote ,wadd5zee t5
 ,noord5 van d5 geprojecte]d5           
afsluitdijk e5ige met]s opge/uwd4  ,het 
ligt dus wel voor de h&1 dat behalve    
door g5oemde zeegat51 ook e5 enorme     
massa wat] wordt v]plaat/ van uit het   
,oo/elijk deel d] ,wadd5zee1 bov5       
,gron+51 na> het ,zuid54 ,deze conclusie
 mag met /elligheid uit de gegev5       
becijf]+ word5 getrokk51 en ze is       
bov5di5 geheel 9 ov]e5/emm+ met de      
/ormvlo$hoogt5 langs de ,gron+]- en     
,fries*e ku/1 zooals onze grafis*e tabel
 die aangeeft4 ,deze vlo$hoogt5 to* nem5

 regelmatig en vrij /]k af1 tot de      
plaats van d5 geprojecte]d5 afsluitdijk1
 't ge5 wij/ op e5 kra*tig5 /room van   
het vlo$wat] 9 die ri*t+4  444 ,kon tot 
nu toe langs de ku/ van ,noordelijk     
,friesl& en ,gron+5 /e$s gekon/ate]d    
word5 dat bij het doorloop5 van d5 /orm 
na> het ,noord5 de vlo$ direkt beg9t te 
dal51--da>van zal na de afsluit+ d]     
,zuid]zee ge5 sprake me] zijn1 da> de   
,wadd5zee bij ,h>l+5 dan re$s is        
volge/uwd en het vlo$wat] 9 d5 da>      
gevormd5 zak niet voldo5de kan ontwijk54
  ,dit betoog wij/ op e5 aane5s*akel+   
van wanbegripp5 en v]w>r+ van begripp54 
,de ,he] ,,man%olt ,jr4 _h da>om bet]   
g$aan zi* te on?\d5 van bes*\w+5 op dat 
gebi$ en vooral niet 9 becijf]+5 moet5  
tr$5 met getall5 die hij niet k5t en die
 kant no* wal rak54 ,zulk ges*rijf1--het
 moge dan te go$] tr\w tot wa>s*uw+ van 
zijn l&g5oot5 zijn op5ba> gemaakt1--is  
me] dan ov]mo$ig4  ,voore]/ is de       
g5oemde doorsn$e d] zeegat5 geheel      
onjui/1 want de ,he] ,,man%olt heeft er 

niet aan g$a*t dat die doorsn$e1 die    
afhangt van d5 wat]/&1 bij /ormvlo$     
g5om5 moet word5 van du9 tot du9 en dat 
de bre$te dan niet #ae ,k4,m4 ma> me]   
dan het dubbele b$raagt3 de bre$te van  
het ,texels*e ,zeegat is #d ,k4,m41 de  
af/& tuss*5 de du95 van ,ei]l& en die op
 ,vliel& #aj1e ,k4,m41 tuss*5 die van   
,vliel& en ,t]s*ell+ #aj ,k4,m4 en      
tuss*5 die van ,t]s*ell+ en van ,amel&  
#ab1e ,k4,m4 ,bij e5 /ormvlo$ van #b ,m4
 bov5 ,volzee 7nog niet de hoog/e67     
b$raagt het gezam5lijk pr(iel van       
in/room+ d] drie zeegat5 van ,texel1 het
 ,ei]l&s*e ,gat en het ,vlie #afdjfj    
,m#dh1 t]wijl ik dat van de op5+ tuss*5 
,t]s*ell+ en ,amel& op zek] niet m9d]   
dan #cfjjj ,m s*at4 ,de geheele doorsn$e
 wordt dan niet #gejjj ma> #bjj4jjj ,m4 
,deelt m5 dit op e5 +e/roomde wat]massa 
van #cjj4jjj ,m1 dan v]krijgt m5 e5     
snelheid van niet #d ma> #a1e ,m4       
ongeve] p4 sec46 ,en hi]m$e v]valt dus  
de geheele r$5e]+ dat er wat] van de    
,gron+s*e en ,fries*e ,wadd5 moet kom5  

om die alles opslokk5de ,zuid]zee te    
vull54  #dh ,n4 ,v]g4 #i ,juni #ahhg ,k4
 ,in/4 v4 ,+rs4 7,voordra*t ,k]ckh(f74  
,to* me5t de ,he] ,,man%olt ,jr4 dat    
w]kelijk zulk e5 we/wa>ts*e             
wat]v]plaats+ ov] de ,wadd5 moet plaats 
hebb51 want de /ormvlo$hoogt5 langs de  
,gron+s*e en ,fries*e ku/5 nem5 9 die   
ri*t+ af4 ,ma> wa>door wordt jui/       
v]oorzaakt dat die /&5 9 't oo/5 hoog]  
zijn dan die 9 't we/58 ,doordat twee   
kra*t51 nl4 getijw]k+ 7zie bov57 en de  
7we/elijke7 w9d1 het wat] hoog] opzett5 
na>mate de punt5 van wa>nem+ me]        
oo/elijk ligg5 en dus het zeeopp]vlak e5
 hell+ do5 aannem51 m4 a4 w4 die beide  
kra*t5 h\d5 e5 &]e kra*t die 9          
teg5ge/elde ri*t+ w]kt1 d4 i4 de        
zwa>tekra*t1 9 ev5wi*t1 belett5 dus jui/
 het wat] 9 we/elijke ri*t+ weg te      
vloei54  ,ma> als het dan gaat ebb5 en  
de w9d gaat ligg58 zoo zal de ,he]      
,,man%olt vrag54 ,wel1 dan zal het wat] 
dat teg5 de ,gron+s*e en ,fries*e ku/5  
/aat t]ug gaan langs dezelfde weg5      

wa>langs het groot5deels gekom5 is1 nl4 
door de zeegat5 t4 ,o4 van het ,vlie na>
 de ,noordzee4  ,wa>om dan op de        
noordelijke ku/5 van ,friesl& en ,gron+5
 de vlo$ direkt beg9t te dal5 bij het   
doorloop5 van d5 /orm na> het ,noord58  
,omdat dan de opwaai+ m9d] wordt4 ,de   
grootte d] opwaai+ hangt nl4 m$e af van 
de l5gte wa>ov] de opwaai+ plaats heeft 
7zie bov574 ,zoolang de w9d we/ blijft  
heeft opwaai+ plaats ov] de l5gte d]    
,wadd5 7,vlie-,fries*e ,gat #fd ,k4,m4  
en ,fries*e ,gat-,eems #dd ,k4,m472     
wordt de w9d noord dan ov] de bre$te 7#h
  #ae ,k4,m474         99       99      
99       99       99  ,wat er dan wel   
gebeur5 zal als de afsluitdijk ligt8    
,niet veel &]s dan nu4 ,de ,rege]+ zegt 
9 de ,memorie van ,toeli*t+ van het     
aanhangige wetsontw]p betreff5de de     
afsluit+ en droogmak+ van de ,zuid]zee  
dan ook t]e*t1 dat langs de ,fries*e en 
,noord-,holl&s*e ku/5 t4 ,n4 van d5     
afsluitdijk ge5e ( sle*ts g]+e v]hoog+  
van de /ormvlo$hoogt5 als gevolg van de 

afsluit+ is te v]wa*t54  ,wel zal t]    
hoogte van d5 afsluitdijk het wat] bij  
/orm wat hoog] dan nu kunn5 rijz51 want 
ov] de ondiepe grond5 t4 ,n4 da>van zal 
het uit d5 diep5 ,texel/room bij        
noordelijk5 w9d opwaai5 teg5 d5 dijk1   
ongeve] ev5veel als het nu uit d5       
,vlie/room opwaait teg5 de ,fries*e     
dijk5 bij we/elijk5 w9d1 da> die diepe  
geul5 op ongeve] gelijke af/&5 van die  
dijk5 geleg5 zijn2--dus tot ongeve] #c  
,a4,p41 wa>toe het nu ook op zijn hoog/ 
op de lijn ,workum-,h>l+5 /ijgt4 ,als   
dan da>bij nog e5 v]hoog+ van #dj c,m4  
te voeg5 is 7om bov5g5oemde r$571 dan   
zal m5 dus teg5 d5 afsluitdijk /&5 van  
hoog/5s #c1dj ,a4,p4 hebb5 te v]wa*t54  
,da>voor zijn de afmet+5 van d5         
afsluitdijk 7kru9 #e1bj tot #e1fj       
,a4,p47 wel voldo5de1--voor volkom5     
veiligheid bij d5 golfoploop zal bij de 
uitvo]+ door de v]antwoordelijke +5ieurs
 de hoogte miss*i5 op #f ,a4,p4 word5   
gebra*t4 ,vooral als de w9dri*t+        
,w4,n4,w4 is1 is 9 d5 hoek bij ,piaam   

bov5di5 e5ige op/uw+ te v]wa*t5 en het  
is da>om dat de ,rege]+ voor/elt de     
,fries*e dijk5 t4 ,n4 van ,piaam wat te 
v]hoog51 van #e1fj ,a4,p4 alda> afloop5d
 tot bij ,zurig4 ,ook aan het we/elijk  
e9de van d5 afsluitdijk1 9 d5 hoek bij  
de van ,ewijksluis1 zal bij ,n4 en      
,n4,o4-w9d e5ige v]hoog+ van vlo$5 kunn5
 voorkom51 wa>om ook voorge/eld wordt om
 d5 ,balgdijk van d5 ,anna-,paul[napold]
 e5e v]hoog+ te gev5 die noordwa>ts     
v]loopt4         99       99       99   
99       99  ,voor e5 v]hoog+ van het   
peil d] /ormvlo$5 t5 ,n4 van d5         
afsluitdijk en zelfs op de ,fries*e en  
,gron+s*e ,wadd5 door het wat] dat nu de
 zuidelijke kom vult1 ma> na de afsluit+
 niet me] door de zeegat5 na> b9n5 zal  
/room51 behoeft m5 heus* niet te vreez54
 ,op de noordelijke ku/5 van ,friesl& en
 ,gron+5 zal m5 niets van e5 v]hoog+ d] 
/ormvlo$5 bem]k54  ,wat de ,,hh4        
,,man%olt da>teg5 inbr5g5 b]u/ op       
onvoldo5de k5nis van de w]k+ d] getijd5 
op onze ku/51 enz4 ,en da>om behoord5   

zij op te h\d5 met 9 de ,prov9cin       
,friesl& en ,gron+5 noodeloos onru/ te  
v]wekk5 omtr5t e5 plan1 welks uitvo]+   
vooral voor de e]/e prov9cie e5 zeg5 zal
 zijn4  ,miss*i5 wordt het oordeel d]   
,h4,h4 ,,man%olt behe]s*t door hun      
antipa?ie teg5 de droogmak+ van groote  
opp]vlakt5 gronds4 ,ik me5 dit te mog5  
zegg51 omdat de ,he] ,,man%olt ,sr4 zi* 
niet ontziet om de 9 't algeme5 bij     
uit/ek vru*tb>e grond5 die door de      
droogmak+ zull5 word5 v]kreg5 e5 bijna  
wa>deloos mo]as te noem54  ,dat is heel 
leelijk gezegd1 want hij kon wet5 dat   
dit e5 onwa>heid is4  ,voor e5 uit/ek5de
 afwat]+ en da>m$e spo$ige ontzilt+ van 
d5 bodem zal natuurlijk word5 gezorgd4  
,en wat de ho$anigheid d] grond5        
betreft1 worde hi] nog e5s het volg5de  
h]haald4  ,pr(4 ,v4 ,,bemmel5 0 van     
oordeel1 dat de kleigrond5 van de       
,zuid]zee 7klei tot #ej p]c4 z&71 9     
kwaliteit gelijk zull5 zijn aan de      
kleigrond5 d] ,i,jpolders en dat de     
li*te kleigrond5 7#ej  #gj p]c4 z&7 d]  

,zuid]zee 9 kwaliteit gelijk zull5 zijn 
aan de grond5 d] ,gron+] noordelijke    
zeepold]s 7,bijlage ,n4 bij het         
,rege]+sontw]p van #ahgg74  ,pr(4       
,,may]1 ,dir4 v4 h4 ,l&b\wproef/ation te
 ,wag5+51 ond]zo*t de grondsoort5 na de 
laat/e bor+5 van #ahij en kwam op grond 
da>van en van het ond]zoek door ,pr(4   
,v4 ,,bemmel5 tot het besluit3 dat m9/5s
  van de grond5 d] toekom/ige pold]s zal
 zijn b\wgrond van groote wa>de en      
sle*ts e5 ond]ges*ikt g$eelte van ge5   
onmiddellijke wa>de4 ,met dit laat/e    
wordt voornamelijk b$oeld het vele z&   
dat het oorspronkelijk plan d]          
,zuid]zee-,v]e5ig+ nog bevatte1 ma> dat 
to* nu niet me] als van ge5             
onmiddellijke wa>de z\ g5oemd word54    
99       99       99       99       99  
,t5 slotte de bezw>5 van d5 ,he]        
,,vijv]b]g1 9 zijn bov5g5oemde bro*ure  
ne]gelegd4  ,hij beg9t met er op te     
wijz5 dat de uitvo]+ van het plan       
,,lely1 door de ,/aatscommissie 9 #ahid 
g]aamd op #ahi millio5 guld5 en door e5 

9 't bijzond] voor de h]zi5+ d] ko/5    
b5oemde ,/aatscommissie van #aiad g]aamd
 op #bcj millio51 na d5 oorlog ge/eld   
kan word5 op #cjj millio51 da> prijz5 en
 loon/&a>d nog aanzi5lijk zull5 /ijg54  
,da> nu de ram+5 van vele groote w]k5 9 
b9n5- en buit5l& door de w]kelijke ko/5 
v]re zijn ov]s*r$5 en aan het w]k van de
 afsluit+ en droogmak+ d] ,zuid]zee     
groote risico's zijn v]bond51 zoo me5t  
de ,he] ,,vijv]b]g de ko/5 van uitvo]+  
tweemaal zoo hoog als de ram+ en dus    
niet lag] te 7moet57 /ell5 dan zes      
hond]d millio5 guld5 en d5 tijd van     
uitvo]+ niet kort] aan te nem5 dan      
ve]tig ja>4  ,dat hi] de ram+ e5v\dig   
met twee moet word5 v]m5igvuldigd1 wordt
 niet voldo5de aangetoond en gelijkt dus
 e5 greep 9 't wilde4 ,als grondslag    
voor zijne r$5e]+ nl4 geeft de ,he]     
,,vijv]b]g het volg5de /aatje4          
,ram+ d] ko/5      ,w]kelijke ko/5      
----------------------------------------
----------------------------            
,man*e/]-kanaal           f #gj millio5 

f#aie millio5  ,congo-spoorweg          
#ab                    #ce      ,kanaal 
van ,kor9!          #ad                 
#bh      ,suez-kanaal                   
#ajj                   #bbh             
,v]w]kt tot op                          
f#aej mill4 7,de ,lesseps7#cj ,juni     
#aiac                          #bha     
9 #ahid      f#hgd millio51             
,panama-kanaal           #bef      9    
#ahih     geautorise]d op               
#cfj      9 #aijj     di5 datum f#ich   
#cdi      9 #aijc     millio51 w]kelijke
                                        
ko/5 me] dan n                          
milli>d4  ,rott]dams*e ,wat]weg      f  
#f millio5           f #dc millio5      
,noordzeekanaal               #ae       
#cb      ,m]w$ekanaal                #ad
                    #ba      ,sluis te  
,i,jmuiden             #c1e             
#f      ,v]legg+ van d5           #ac1e 
#bb        ,maasmond                    
,solo-vallei-w]k5                       
,ge/aakt nadat ruim                     

#aa millio5 guld5                       
w>5 v]w]kt4  ,tijd5s indi5+             
#ai                   wetsontw]p        
,na /ak+ d] w]k5        #ci             
,voore]/ is wat de w]k5 9 ,n$]l& betreft
 7van de buit5l&s*e /aan mij ge5 gegev5s
 t5 di5/e7 op de hi] gegev5 cijf]s aan  
te m]k51 dat de w]kelijke ko/5 tev5s die
 w]k5 betreff51 die e]/ lat]1 g$ur5de   
het w]k1 zijn toegevoegd aan die van het
 oorspronkelijk plan wa>voor de ram+    
gemaakt is3 zij gev5 dus ge5 jui/5      
maat/af t] beoordeel+ van het ov]s*rijd5
 van die ram+4 ,t5 aanzi5 van d5        
,rott]dams*5 ,wat]weg erk5t de s*rijv]  
dit zelf1 als hij zegt3 ,opgem]kt di5t  
hi]bij te word51 dat de w]k5 aan d5     
,rott]dams*5 ,wat]weg veel v]d] zijn    
voortgezet dan oorspronkelijk 9 de      
b$oel+ lag4 ,natuurlijk6 ,m5 da*t er bij
 het beg9 zek] niet aan d5 nieuw5       
wat]weg e5 doorga&e diepte van #i ,m4   
b5$5 ,l4,w4 te gev51 zooals nu feitelijk
 re$s v]kreg5 is4  ,ma> ook bij de &]e  
g5oemde w]k5 is dit het geval4 ,zoo 0 de

 ram+ van de w]k5 aan het               
,noordzeekanaal #ba millio5 7dus niet   
#ae71 t]wijl het geheele w]k geko/ heeft
 f#cg4bbe4jjj 7dus nit #cb              
millio571--ma> ond] dit laat/e b$rag    
zijn begrep5 de ko/5 van bijkom5de w]k51
 als li*ttor5s en twee spoorwegbrugg5   
7f#a4ajc4jjj7 en van w]k51 niet voorzi5 
9 de concessie1 f#e4igj4jjjdi4 ,omtr5t  
deze laat/e zal de ,he] ,,vijv]b]g      
miss*i5 opm]k51 dat er bij zijn wa>van  
m5 e]/ g$ur5de het w]k de               
noodzakelijkheid inzag2 g$eeltelijk is  
dit e*t] niet het geval4  #di ,,wortman 
en ,v4 ,d4 ,,broek4 ,ges*4 en ,bes*r4 v4
 h4 ,noordzeekanaal4  ,nog m9d] kan dit 
gezegd word5 van de w]k5 t] v]legg+ van 
d5 ,maasmond4 ,de ram+ 0 f#ae4ajf4hej   
7niet #ac1e millio5 dus7 en de ko/5 w>5 
7tot ,juni #aijh7 f#bd4baj4ddc 7niet #bb
 mill472 ma> hi]voor zijn uitgevo]d1    
behalve de 9 het ,rege]+sontw]p g5oemde 
w]k51 de di*t+ d] ,he]ewa>d5s*e ,ov]lat5
 7am5dem5t ,,ro,l-,,kool7 voor          
f#a4ede4ija en als gevolg da>van de     

v]hoog+ d] ,waaldijk5 voor f#fdf4jbj1 de
 brug bij ,heusd5 7am5dem5t ,,s]et7 voor
 f#fic4abg1 t]wijl 9 plaats van het     
oorspronkelijk voorge/eld kanaal 's     
,h]tog5bos*-,h$ikhuiz51 g]aamd op       
f#edi4bjj1 de voorzi5+ 9 het            
inundatiegebi$ van ,dommel en ,a        
f#b4bfe4gaj en het s*eepva>tkanaal      
,engel5-,h5riettewa>d f#a4aaf4caf geko/ 
hebb54 ,h\dt m5 hi]mee rek5+1 dan wordt 
de v]h\d+ van ram+ en w]kelijke ko/5    
niet #ac1e3bb ma> ong4 #cj3cg4  ,bes*\wt
 m5 alle5 de g5oemde w]k5 9 ,n$]l&1 dan 
is er dus ge5 r$5 om de w]kelijke ko/5  
op het dubbele van de ram+5 te /ell54   
,ma> bov5di5 z\ dit e]/ mog5 ges*i$51   
wanne] zulk e5 uit de ond]v9d+ v]kreg5  
v]h\d+sgetal uit alle 9 ,n$]l&          
uitgevo]de w]k5 0 geblek54 ,hoeveel w]k5
 zijn wl uitgevo]d voor het b$rag d]    
ram+ ( voor m9d]8  ,het gaat dus niet   
aan om1 zooals de ,he] ,,vijv]b]g doet1 
de ko/5 van de afsluit+ en droogmak+ d] 
,zuid]zee kortweg va/ te /ell5 op het   
dubbele van de ram+ en dan bij &]e      

bes*\w+5 van het aldus v]kreg5 cijf] uit
 te gaan1 als /ond dit onom/ootelijk    
va/4  ,bov5di5 is er ov]drijv+ 9 zijne  
voor/ell+ van het risico v]bond5 aan de 
uitvo]+ van dit groote w]k4 ,zek]6 er is
 risico aan v]bond5 en wel vooral t5    
aanzi5 van d5 afsluitdijk3 g$ur5de de   
uitvo]+ kan de we]sge/eldheid mee- (    
teg5vall51 enz42 ook t5 aanzi5 van de   
me]dijk51 die hi] en da> op slapp5      
ond]grond kom5 te ru/51 is dat het      
geval4 ,ma> de s*rijv] wil m4 i4 te veel
 bewijz51 als hij zegt3 ,hoewel het     
opgemaakt project ongetwijfeld te*nis*  
uitvo]ba> is en alle bezw>51 welke teg5 
de soliditeit en teg5 de wijze van      
uitvo]+ d] voorge/elde w]k5 aangevo]d   
zijn en nog word51 m4 i4 niet /eekh\d5d 
zijn1 neemt het niet weg1 dat die w]k5  
moet5 word5 uitgevo]d 9 volle zee1 ond] 
all]lei sle*te invlo$5 van we] en w9d en
 /room1 en niet g$ur5de e5 kort         
tijdsbe/ek1 ma> g$ur5de e5 p]iode van   
#cj tot #dj ja>4  ,9 volle zee--lees3 9 
de ,zuid]zee1 d4 i4 e5 ze] ondiepe1 aan 

alle zijd5 door grond5 +eslot5 golf (   
zeeboezem1--wordt dan to* alle5 de      
afsluitdijk gemaakt1 die wat de ko/5    
betreft sle*ts   #a_/c van het w]k omvat
 en wa>van de duur van uitvo]+ op #i ja>
 ges*at wordt4 ,het da>na afsluit5 en   
droog mak5 d] vi] groote droogmak]ij51  
het v]kavel5 d] grond51 de aanleg van de
 kanal5 voor de aangr5z5de gewe/51 enz4 
kunn5 to* moeilijk w]k5 9 volle zee     
g5oemd word5 en het da>bij te loop5     
risico is zek] al ze] g]+4  ,de         
f9ancieele bes*\w+5 ov] het w]k die de  
,he] ,,vijv]b]g v]volg5s geeft1 zijn    
gegrond op die willekeurig aang5om5 ko/5
 van #fjj millio51--zoodat de ,prov9cie 
,lelyl&1 als de grond5 voor gemiddeld   
f#aejj p] ,h4,a4 van de h& word5 g$aan1 
na afloop van het w]k1 volg5s hem aan   
het l& nog e5 s*uld van f#cjj millio5   
zal te drag5 gev54 ,ik behoef da>op hi] 
dus niet v]d] 9 te gaan4  ,alle5 wil ik 
nog opm]k5 dat de s*rijv] met ge5 woord 
rept van de groote niet-re*t/reeks*e    
voordeel51 die voor het geheele l& zull5

 voortvloei5 uit de aanw9/ van e5 groote
 uit]/ vru*tb>e prov9cie en van de      
belangrijke v]hoog+ van het voortbr5g5d 
v]mog5 d] omligg5de gewe/5 door v]bet]+ 
d] afwat]+ en wat]aanvull+1 alsook van  
de v]m9d]+ d] dijkla/51 welke voordeel5 
gekapitalise]d e5 b$rag van vele        
millio55 v]teg5woordig5 en wa>door er e5
 groote ruimte be/aat voor het onv]hoopt
 geval dat de ram+ met zek] b$rag wordt 
ov]s*r$54         99       99       99  
99       99  ,t5 /]k/e moet opgekom5    
word5 teg5 de bew]+ van d5 ,he]         
,,vijv]b]g1 dat 9 d5 laat/5 tijd de     
ramp5 door d5 /ormvlo$ van #ac_/ad ,jan4
 #aiaf v]oorzaakt aan de ze$ijk5 als het
 w>e misbruikt 7w]d57 als propag&a voor 
de afsluit+ d] ,zuid]zee4 ,en da>op     
volgt3 ,sommig5 tra*t5 de me5+ +ang te  
do5 v9d51 dat die ramp5 niet zijn te    
wijt5 aan e5 gebrek 9 de go$e con/ructie
 ( het behoorlijk ond]h\d d] bes*adigde 
zeew]+51 ma> vooral aan het voortdur5d 9
 capaciteit to5em5 d] zeegat5 7zeegat   
van ,texel1 ,ei]l&s*e ,gat1 het ,vlie71 

wa>door het mogelijk z\ word5 gemaakt1  
dat bij elk5 opvolg5d5 /orm me] wat] de 
,zuid]zee wordt +ejaagd1--welke me5+ dan
 door d5 ,he] ,,vijv]b]g t]e*t wordt    
be/r$51 want zij is geheel onjui/4  ,ma>
 de ,he] ,,vijv]b]g noemt de ges*rift5  
niet wa>uit hem dat misbruik en die     
v]ke]de me5+ omtr5t zeegat5 z\d5 zijn   
geblek54  ,b$oelt hij miss*i5 de        
artikel5 van d5 ,voorzitt] d]           
,zuid]zee-,v]e5ig+ ,mr4 ,,viss]+ 9 het  
,h&elsblad1 ,e5 h>de les1 enz4 van #ae  
,jan4 e4 v41 ( van dat van mijn h& 9 de 
,n4 ,r4 ,c\rant van #b ,febr4 #aiaf1    
wa>9 e*t] niet g]ept wordt van het      
to5em5d v]mog5 d] zeegat58  ,ma> da>9   
wordt er sle*ts op gewez51 dat als de   
,zuid]zee afgeslot5 gewee/ w>e1 zooals  
wordt voorge/eld1 de b$oelde ramp niet  
voorgekom5 z\ zijn1--iets wat volkom5   
jui/ is4 ,m5 moge dit nu het mak5 van   
propag&a noem51 dat 0 dan to* zek]      
geoorlo(d en niet e5 misbruik mak5 van  
de om/&igh$54  ,niem& to* heeft bewe]d1 
voor zoov] ik heb kunn5 nagaan1 dat     

afsluit+ van de ,zuid]zee het e5ige     
middel is om voor go$ van d]gelijke     
ramp5 ontslag5 te word54 ,en de         
,zuid]zee-,v]e5ig+ beaamt nog de woord5 
van d5 teg5woordig5 ,m9i/] ,dr4 ,,lely 9
 h>e ,nota #e1 nl4 dat e5e afsluit+ d]  
,zuid]zee niet noodzakelijk kan word5   
gea*t om de ,zuid]zee-prov9cin op d5    
duur teg5 het geweld d] zee te          
beveilig54 ,ma> to* z\ die afsluit+ het 
mee/ afdo5d middel zijn1 want pa/ m5 dit
 toe1 dan behoeft m5 zi* niet me] af te 
tobb5 ov] de vraag/ukk5 van de oorzaak  
d] langss*eur5 9 de dijk5 en het v]zakk5
 d] b9n5taluds 7wa>ov] re$s ma&5        
ges*rev5 is en /rijd is gevo]d door     
deskundig51 o4 a4 9 ,de ,+5ieur71 ov] de
 afmet+5 en de be/e sam5/ell+ d] dijk51 
ov] de maatregel5 te nem5 wa> deze op   
sle*t /aal ru/51 enz4--vraag/ukk5 wa>van
 de oploss+ zek] millio55 s*ats zal     
ko/54  ,het wegnem5 van het             
,zuid]zeegeva> voor de dijk5 b9n5 de    
afsluit+ is sle*ts n d] voordel5 uit e5 
te*nis* oogpunt1--en zelfs vol/rekt niet

 het belangrijk/e1--die e5 gevolg zull5 
zijn van de afsluit+4 ,9 zijn op/el ,de 
afdo5de v]bet]+ wordt dit dan ook       
duidelijk door d5 ,voorzitt] d]         
,zuid]zee-,v]e5ig+ uite5gezet en word5  
nog e5s de &]e voornaam/e voordeel5     
opg5oemd#ej4  #ej ,zie ,de ,wat]vlo$ van
 #ac_/ad ,janu>i #aiaf1 uitg4 d4d4      
,zuid]zee-,v]e5ig+1 blz4 #af4  ,dit nog 
e5s voor de zooveel/e maal 9 h]9n]+     
br5g5 na> aanleid+ van de ramp van      
#ac_/ad ,janu>i ll4 is to* zek] niet e5 
misbruik mak5 van het ongeluk dat ,n$]l&
 to5 getr(f5 heeft4         99       99 
99       99       99  ,de hi]op volg5de 
bes*\w+ van d5 ,he] ,,vijv]b]g h&elt ov]
 het bezwa> van d5 ,he] ,d4 ,r4         
,,man%olt omtr5t de v]hoog+ d] wat]/&5  
t5 ,n4 van d5 afsluitdijk en da>9 valt  
de s*rijv] dez5 laat/e bij1 ook uitga&e 
van de onjui/e ond]/ell+ dat het quantum
 wat] dat nu bij /ormvlo$ 9 de ,zuid]zee
 geborg5 wordt er 9 zal blijv5 /room51  
al wordt de opp]vlakte tot op de helft  
v]kle9d1 en dat zi* dan ook e5 v]hoogde 

getijw]k+ zal do5 gevoel5 op de         
,wadd5zee1 wa>door de ,wadd5 zull5      
uits*ur5 en v]diep54 ,deze quae/ie is   
re$s hi]voor 7bl4 #aah e4v47 uitvo]ig   
beh&eld wa>na> ik dus hi] kan v]wijz54  
,ov] de billijkheid van s*adeloos/ell+  
d] grondbezitt]s langs de ,wadd5 behoeft
 dus ook niets me] te word5 gezegd4  ,de
 ,he] ,,vijv]b]g zegt ook3 ,het komt me 
e*t] niet me] dan billijk voor1 dat1    
indi5 de ,zuid]zee-plann5 uitgevo]d     
word51 de eig5>5 van grond51 geleg5 9   
bov5b$oelde pold]s--nl4 die langs de    
,zuid]zee b9n5 d5 afsluitdijk--hunne    
dijkla/5 ook 9 't v]volg blijv5 bijdrag5
 t5 behoeve van het ond]h\d d] nieuwe   
,zuid]zeew]k51 zooals dat ook 9 ,zeel&  
bij de z4 g4 a*t]ligg5de pold]s ges*i$t1
 ( wel1 dat die pold]s 9 de ko/5 van    
uitvo]+ d] plann5 ,,lely e5e bijdrage 9 
e5s v]le551 wa>van de grootte wordt     
va/ge/eld na> het gekapitalise]d b$rag  
d] ja>lijks*e ond]h\ds- en v]nieuw+sko/5
 hunn] zeew]+51 b]ek5d na> het          
gemiddelde da>van ov] de laat/e #aj ja>4

  ,met het bov5/a&e s*ijnt 9 het        
aanhangig wetsontw]p ge5 rek5+ geh\d5 te
 zijn4  ,omtr5t e5e v]pli*te bijdrage d]
 pold]s 9 ,zeel& +eval van voorb$ijk+   
v]gi/ de ,he] ,,vijv]b]g zi*4 ,dat      
zoog5aamd re*t van dijkvell+ be/ond     
vroeg] 9 ,vla&]5 als e5 co/umi] re*t en 
is ook wel e5 enkele maal 9 ,holl& en   
,zeel& toegepa/1 ma> heeft nooit als e5 
re*t 9 ,zeel& gegold5 en be/aat da> ook 
nu nog niet4 ,de ,he] ,,vijv]b]g v]w>t  
hi]m$e wa>s*ijnlijk de bijdrag5 van de  
aangr5z5de pold]s na calamiteusv]kl>+   
van e5 pold] ( wat]s*ap4  ,ma> ov] de   
hi] b$oelde bijdrage bij uitvo]+ van het
 ,zuid]zee-ontw]p kan m5 van gevoel5    
v]s*ill54  ,m5 kan e*t] deze zaak uit e5
 oogpunt van algeme5 l&sbelang ook &]s  
bes*\w54 ,de ,zuid]zee heeft nl4 g$ur5de
 vele eeuw5 re$s d5 omligg5d5 l&5 op    
v]s*ill5de wijz5 nadeel toegebra*t1 niet
 alle5 aan die welke met dijkla/5 zijn  
bezwa>d1 ma> nog veel groot]e gebi$5 die
 nu en dan zijn ov]/roomd geword51--m5  
d5ke b4v4 aan de ramp van #ahbe en vele 

da>vr4 ,bov5di5 w]d na de uitbreid+ van 
die b9n5zee de afwat]+ d] omligg5de l&5 
telk5s ge/oord en1 doordat zij met z\t  
wat] gevuld w]d1 w]d5 de b9n5wat]5 v]z\t
 en sommige gewe/51 zooals ,friesl&     
geheel1 &]e1 zooals ,holl&s             
,noord]kw>ti] groot5deels van           
zoetwat]aanvull+ 9 droge tijd5 v]/ok54  
,z\ het nu zoo onbillijk zijn als al die
 grond51 ja geheele gewe/51 die sam5 e5 
groot g$eelte van ,n$]l& beslaan1 op    
ko/5 van d5 gans*5 ,/aat1 dus m$e van   
die l&5 zelve1 uit di5 ongun/ig5 toe/&  
w]d5 v]lo/8 ,hun da>door ze] v]hoogde   
wa>de komt to*1 al is het niet          
re*t/reeks1 de ,n$]l&s*e s*atki/ t5     
go$e4 ,kapitalise]t m5 e*t] het b$rag   
van hun dijkla/51 v]me]d]d met dat van  
dijksv]bet]+5 en de door ov]/room+5     
toegebra*te s*ade#ea  #d p]c5t1 dan z\  
m5 e5 bijdrage 9 e5s van miss*i5 #aj    
#aa millio5 kunn5 v]wa*t51 ma> wat      
beteek5t dit 9 v]gelijk+ met de ko/5 van
 afsluit+ en g$eeltelijke droogmak+ d]  
,zuid]zee8  #ea ,zie de #e;e ,nota van  

de ,zuid]zee-,v]e5ig+4         99       
99       99       99       99  ,de ,he] 
,,vijv]b]g wij/ er ook op1 dat de       
voordeel5 voor de afwat]+ d] aangeleg5  
l&5 bij e5 afsluit+ d] ,zuid]zee1--da>9 
be/a&e dat die l&5 da>op bet] en g$ur5de
 lang]e p]iod5 langs natuurlijk5 weg 7d4
 i4 door sluiz57 zull5 kunn5            
afwat]51--word5 ov]s*at4 ,want1 zoo zegt
 hij1 bij zuidelijk5 tot noordwe/elijk5 
w9d to* zal 9 het toekom/ig ,i,jselmeer 
e5 niet onbelangrijke opwaai+ van       
me]wat] plaats hebb51 wa>door de        
geleg5heid tot afwat]+ d] op lag] wal   
geleg5 /rek5 onmogelijk zal word5       
gemaakt ( 9 elk geval ze] ern/ig        
ges*aad4 ,ik z\ er bij will5 voeg53 niet
 alle5 bij de g5oemde w9d51 ma> ook bij 
alle &]e zal opwaai+ voorkom54 ,ma> de  
hooge ,zuid]zee/&5 word5 nu v]oorzaakt3 
t5 e]/e door het inloop5 van            
,noordzeewat]1 wat na de afsluit+ niet  
me] zal kunn5 plaats hebb51 t5 &]e door 
opwaai+ die nu e*t] veel groot] is dan  
zij op het kle9]e ,i,jselmeer zijn kan1 

omdat de grootte d] opwaai+ behalve van 
de w9dkra*t ook afhangt van de l5gte    
wa>ov] de opwaai+ plaats heeft4 ,om deze
 beide r$55 zull5 de hoog/e /&5 op het  
,i,jselmeer nog #a1e tot #b ,m4 blijv5  
b5$5 die welke nu op de op5 ,zuid]zee   
voorkom5 en zal de duur van het geslot5 
blijv5 d] uitwat]+ssluiz5 ze] v]m9d]54  
,bov5di5 b$5ke m5 dat1 als er opwaai+ is
 na> ne zijde1 aan de &]e zijde afwaai+ 
plaats heeft1 wat dus alda> de afwat]+  
kan t5 go$e kom54  ,de ,he] ,,vijv]b]g  
neemt 9 't bijzond] ,friesl&'s boezem   
tot voorbeeld1 hoewel er gebi$5 zijn1   
zooals de ,ve*t/reek1 de ,geld]s*e      
,vallei1 enz4 die wat hunne afwat]+     
betreft zek] me] door de afsluit+ gebaat
 zull5 zijn4 ,hij _h zelfs e5 nadeel    
voor ,friesl&s afwat]+ kunn5 noem51 nl4 
dat nu 9 't voorja>1 door de dan veel   
he]s*5de oo/elijke en noordoo/elijke    
w9d5 de sluiz5 9 het ,zuid5 al?ans e5ig5
 tijd mee kunn5 help5 looz51 wat na de  
afsluit+ en de droogmak+ van d5         
,n4,o4-pold] niet me] mogelijk zal zijn4

 ,ma> da>teg5ov] /aat3  #a ,friesl& zal 
zijn boezemwat] des w9t]s 9 d5 regel tot
 -#j1cj  -#j1dj ,a4,p4 kunn5 lat5       
afloop51 iets wat nu g$ur5de het groot/e
 g$eelte van dat seizo5 niet mogelijk   
is4 ,door het gebruik van kun/me/ zull5 
de grasl&5 dan kunn5 word5 v]bet]d2  #b 
doordat het ,i,jselmeer spo$ig zoet wat]
 zal bevatt5 en er dus voortdur5d e5    
voldo5de zoetwat]bron a*t] de h& is voor
 het inlat5 bij droge zom]tijd51 behoev5
 ,g$epute]de ,/at5 9 het voorja> niet   
zoo ang/vallig te w]k te gaan met het   
oog op mogelijk wat]gebrek da>na1 ma>   
zull5 zij dan met de sluiz5 fl9k kunn5  
lat5 af/room54  ,wat de ,he] ,,vijv]b]g 
dan nog zegt omtr5t aan te br5g5        
v]bet]+5 9 de afwat]+ van ,friesl&1 ook 
zond] afsluit+ d] ,zuid]zee1 doet mij   
v]mo$5 dat hij van d5 toe/& alda> niet  
go$ op de hoogte is4 ,imm]s hij zegt3   
,friesl& kan e*t] ze] voldo5de langs    
natuurlijk5 weg afwat]5 op de ,lauw]zee 
bij ,oo/mahorn1 wa> lage ebb5 en diep   
wat] voorkom54  ,voore]/ ligt ,oo/mahorn

 buit5 het gebi$ van ,friesl&s boezem1  
nl4 9 ,oo/-,dong]adeel1 dat e5 eig5     
afwat]+ op de ,lauw]zee heeft4 ,nu z\ m5
 natuurlijk wel van uit ,friesl&s boezem
 7,dokkum]diep7 e5 door kad5 +eslot5    
kanaal van groot v]mog5 kunn5 mak51 ma> 
dan moet tev5s gezorgd word5 dat het    
ov]tollig wat] van d5 geheel5 boezem    
voldo5de da>he5 worde geleid4 ,het is   
to* bek5d dat het tot nu nog niet is    
mog5 gelukk5 om ,friesl&s boezemwat]1   
vooral uit de groote voorraads*uur 9 het
 ,zuidwe/5 op voldo5de wijze na> de     
,dokkum] ,nieuwe ,zijl5 9 het ,noordoo/5
 te br5g51 nietteg5/a&e da>aan re$s     
s*att5 be/e$ zijn1 o4 a4 door de w]k5   
van #ahhj-ahhi1 die #d millio5 guld5    
geko/ hebb54 ,het aangeprez5 middel zal 
zek] geheel onvoldo5de blijk5 als de    
aanvo]weg5 van het boezemwat] da>he5    
niet tev5s ze] word5 v]ruimd4  ,ma> dan 
lee/ m5 het niet ze] duidelijke advies3 
,bov5di5 is het aanh\d5 van n zelfde    
peil voor alle z4g4 voor ,friesl&'s     
boezem geleg5 grond5 ondoelmatig1 dus   

ongew5s*t2 die lage l&5 behoor5         
groepsgewijze te word5 +epold]d1 elke   
pold] met eig5 bemal+sw]ktuig en eig5   
boezempeil 7lees pold]peil72 dan kan    
,friesl&'s boezempeil word5 v]hoogd1 wat
 de s*eepva>t t5 go$e zal kunn5 kom5 en 
de afwat]+ bevord]54 ,het ,fries*e      
boezempeil is niets dan e5 peil t]      
v]gelijk+ 7-#j1ff ,n4,a4,p471 na> welks 
b]eik+ nooit wordt ge/reefd1 al kom5 9  
droge tijd5 helaas soms nog lag]e       
boezem/&5 voor4 's ,zom]s #ae ,apr4-#a  
,okt4 s*ijnt e5 boezem/& van #ab c,m4   
bov5 ,fries* peil 7dus -#j1ed           
,n4,a4,p471 het mee/ gew5s*t4           
,wa>s*ijnlijk b$oelt de ,he] ,,vijv]b]g1
 dat na inpold]+ d] buit5l&5 7wat e*t]  
geheel e5 zaak van p>ticuli]5 is7 de    
boezem/& wel hoog] kan zijn dan nu4 ,dat
 die boezem- ( buit5l&51 die nu bij e5  
/& van #bj c,m4 bov5 ,friesl&'s         
boezempeil1 dus van -#j1df ,n4,a4,p41   
ond] wat] gaan kom51 word5 +epold]d1 is 
op zi* zelve bes*\wd w5s*elijk1 omdat   
hun grasgewas dan niet me] 's zom]s kan 

v]lor5 gaan en hun grassoort kan word5  
v]bet]d4 ,ma> dan wordt de wat]b]g+ van 
,friesl&s boezem bij /&5 #de c,m4 bov5  
,fries* peil met opp]vlakt5 tot #cj4jjj 
,h4,a4 v]kle9d 7van #a_/e tot #a_/ab7 en
 9 natte tijd5 zull5 da>door de /&5 van 
,friesl&'s boezem1 die nu re$s tot      
ongeve] #a ,m41 hoewel zeld5 tot #j4gj  
,m4 bov5 het ,fries*e boezempeil /ijg51 
nog word5 v]hoogd4 ,dit zal 9 het       
voorja> e5 fl9ke v]lag+ van d5 boezem/&1
 wa>aan dan het geheele boezemgebi$     
behoefte heeft zek] niet gemakkelijk]   
mak51 ma> de ,he] ,,vijv]b]g zegt1 dat  
da>door dan 9 't algeme5 de afwat]+ zal 
word54444 bevord]d6 ,de ,he] ,,vijv]b]g 
s*ijnt te me55 dat als die buit5l&5 ma> 
wat]vrij word5 gemaakt1 de afwat]+ van  
,friesl& voldo5de geholp5 zal zijn1 ma> 
hij v]geet dat er nog ongeve] #cjj4jjj  
,h4,a4 l&5 zijn1 zom]pold]s1 w9t]pold]s 
en hoog]e grond5 9 het ,oo/5 die bij d5 
teg5woordig5 toe/& re$s dikwijls        
ontzett5d veel s*ade lijd5 door hooge   
boezem/&51 die alle 9 't voorja> tijdig 

uit hun w9t]wat] moet5 word5 v]lo/1 en  
die dus ook bij e5 bet]e behe]s*+ van   
die /&5 groot belang hebb54 ,da>om zeide
 e5 deskundige als de ,he] ,,?4 ,,van   
,,weld]5 ,b>on ,,r5g]s1 lid van ,g$4    
,/at5 van ,friesl&1 dat m5 bij het /ell5
 van de voorwa>d51 wa>aan de v]bet]de   
af/room+ moet voldo51 ook 9 niet g]+e   
mate de a&a*t s*5kt aan d5 toe/& d] lage
 l&51 ligt voor de h&1 ma> m5 wa*te zi* 
de wat]afvo]kwe/ie te v]e5zelvig5 met   
het drooglegg5 d] boezeml&54444 ,van e5 
v]bet]+ van d5 wat]afvo] zal nag5oeg de 
geheele prov9cie voordeel g5iet5244#eb  
#eb ,tijds*r4 ,heide ,mij1 #aiaj1 bl4   
#ci4         99       99       99       
99       99  ,v]volg5s bespreekt de ,he]
 ,,vijv]b]g nog de quae/ie van de       
aanvull+ van ,friesl&'s boezem bij lag5 
/& en groot z\tgehalte met v]s* wat]1   
die voor l&b\w1 veeteelt en nijv]heid   
van onb]ek5ba> nut z\ kunn5 zijn en uit 
dat oogpunt het te vorm5 ,i,jselmeer    
voor ,friesl& van ons*atb>e wa>de4 ,ma> 
dan b]ek5t hij dat da>9 ook voldo5de z\ 

kunn5 word5 voorzi5 door aanvo] van wat]
 uit d5 ,i,jsel1 wa>van de ko/5 e*t]    
niet onbeteek55d zull5 blijk51 t]wijl   
,noord-,holl& z\ kunn5 geholp5 word5    
zooals door d5 +5ieur ,,conrad 9 de     
v]gad]+ van het ,kon4 ,in/ituut v4      
,+5ieurs v4 #aa ,apr4 #ahic is          
uite5gezet4 ,en dan zegt hij3 ,wa> uit  
het bov5/a&e volgt1 dat de uitvo]+ van  
het ,zuid]zee-plan-,,lely wel van groot 
belang kan zijn voor ,friesl&1 do* dat  
de mogelijkheid om ,friesl&'s boezem van
 v]s* wat] te voorzi51 niet /aat ( valt 
met het plan1 da> wordt elke grond gemi/
 voor de r$5e]+1 als z\d5 de            
,zuid]zeeplann5 uitgevo]d moet5 word5 om
 ,friesl& uit h>5 nood te help54 ,ma>   
wa> is to* die r$5e]+ te v9d58 ,wie     
heeft dat ooit gezegd8  ,wl hebb5 de    
voor/&]s d] afsluit+ van de ,zuid]zee   
altijd betoogd1 dat al die voordeel51   
nl4 die voor de wat]ke]+1 voor de       
afwat]+1 voor de wat]aanvull+ en        
v]v]s*+1 enz4 tegelijk door de afsluit+ 
zull5 word5 v]kreg51 vol/rekt niet dat  

ge5 enkel da>van is op te loss5 zond]   
die afsluit+4  ,ma> nu rek5e de ,he]    
,,vijv]b]g e5s uit hoeveel het v]krijg5 
van al die voordeel5 op &]e wijz5 zal   
ko/51 dus de v]bet]+ en het ond]h\d d]  
teg5woordige wat]ke]+1 de v]bet]+ d]    
afwat]+ van alle gebi$5 rondom de       
,zuid]zee die da>aan behoefte hebb51 de 
wat]aanvull+ en v]v]s*+ voor ,friesl&1  
,n4,w4 ,ov]ijsel en ,holl&s             
,noord]kw>ti]4 ,hij telle die somm5 e5s 
bije5 en v]gelijke de uitkom/ e5s met de
 g]aamde ko/5 van d5 afsluitdijk 7#ff   
millio571--met de v]bet]+ van het       
,zwols*e ,diep en de s*adeloos/ell+ aan 
de viss*]s1--wa>bij dan nog te b$5k5 is1
 dat door di5 afsluitdijk ongeve] #hj   
millio5 guld5 op de ko/5 van de me]dijk5
 d] vi] droogmak]ij5 zull5 word5        
bespa>d4         99       99       99   
99       99  ,en e9delijk alwe] die     
v]wijz+ na> het ontg9n5 van woe/e grond5
 als beweegr$5 om de afsluit+ en        
g$eeltelijke droogmak+ d] ,zuid]zee te  
kunn5 nalat56  ,de ,he] ,,vijv]b]g somt 

de voordeel5 van die ontg9n+ op4 ,ik z\ 
er bij will5 voeg53 m5 kan eig5lijk ge5 
go$ ,n$]l&] zijn zond] die uitbreid+ van
 het voortbr5g+sv]mog5 van onz5 bodem   
van h>te toe te jui*54 ,en is het da>bij
 betrokk5 l&sbelang da>toe groot g5oeg1 
welnu1 dan /eune de ,rege]+ die ontg9n+ 
me] dan tot nu door v]bet]+ van afwat]+1
 aanleg van gewone weg5 en van          
spoorweg51 v]s*aff5 van kapitaal1       
enz41--ook dat b5 ik met d5 ,he]        
,,vijv]b]g e5s4  ,ma> wat beteek5t dit  
als argum5t teg5 de droogmak+ van grond5
 9 de ,zuid]zee8  ,m5 v]beelde zi* to*  
vooral niet dat de ontg9n+ d] woe/e     
grond5 ze] we9ig ko/ en dat die van de  
,zuid]zeegrond5 betrekkelijk zooveel    
hoog] zull5 zijn1 9 aanm]k+ nem5d het   
zooveel groot] voortbr5g+sv]mog5 van    
deze laat/e4  ,voore]/ zijn lang niet   
alle woe/e grond5 voor ontg9n+ ges*ikt3 
de ,he] ,,vijv]b]g noemt zelf #cjj4jjj  
,h4,a4 van de #eej4jjj ,h4,a4 ,dan kan  
sle*ts e5 betrekkelijk kle9 g$eelte     
7laag geleg5 en to* met go$e afwat]+7   

tot grasl& gemaakt word51 wat vrij      
spo$ig go$e uitkom/5 geeft4 ,e5 &]      
g$eelte kan tot b\wl& word5 aangemaakt1 
ma> t5 ko/e van veel arbeid en veel     
geld3 de ,he] ,j4 ,t4 ,,crem] o4 a4     
deelde m$e1 dat de ontg9n+ van het      
,zeij]veld bij ,norg 9 ,dr5te 7#fjj     
,h4,a47 hem f#aajj4- de ,h4,a4 geko/    
heeft1 wa>bij dan nog niet g]ek5d is de 
aanleg van e5 h>d5 weg da>he54 ,het     
groot/e g$eelte d] woe/e grond5 is alle5
 voor bos*aanleg ges*ikt en beg9t dan   
e]/ na #ah  #bj ja> e5 ze] matige r5te  
op te lev]54 ,v]gelijk dit alles nu e5s 
met het voortbr5g5d v]mog5 d]           
,zuid]zeegrond51 die dadelijk na de     
v]kavel+ zek] bruto-opbr5g/5 van f#cej4-
 en netto-opbr5g/5 van f#hj4- de ,h4,a4 
zull5 gev5 en wa>voor dus ook hoog]e    
ontg9n+sko/5 gewettigd zijn4  ,ontg9n+  
van woe/e grond5 en droogmak+ van d5    
,zuid]zeebodem zijn 9 a>d en uitkom/5   
v]s*ill5d1 ma> zij bevord]5 beide 9     
hooge mate de uitbreid+ van onze        
be/aansmiddel54 ,da>om behoor5 zij beide

 9 's l&s belang te word5 uitgevo]d en  
de e5e mag dus niet teg5 de &]e word5   
uitgespeeld4     ,,slotwoord4   ,tot    
zoov] hebb5 wij ,dr4 ,a4 ,a4 ,,beekman  
aan het woord gelat51 die tot onze      
groote erk5telijkheid op de hem eig5    
duidelijke en ond]h\d5de wijze al die   
re$s bek5de feit5 en gegev5s nog e5s 9  
het kort voor het voetli*t heeft        
gebra*t4  ,wij will5 da>aan nog e5 kort 
woord toevoeg51 dat wij re$s zoo bij    
h]hal+ hebb5 uitgesprok51 do* dat met   
het voortvli$5 d] j>5 /e$s dr+5d] moet  
word5 uitgesprok54  ,twijfelmo$igheid is
 e5 ze] op d5 voorgrond kom5de eig5s*ap 
d] ,holl&]s4 ,zij koe/]5 als het w>e di5
 twijfel1 b]oem5 er zi* op1 en do5 ga>ne
 voorkom5 als( hun twijfelmo$igheid     
eig5lijk de w>e voorzi*tigheid is4 ,als(
 voorzi*tigheid niet veele] ligt 9      
voorb]eid+1 9 vooruitzi5dheid van wat   
ons 9 de toekom/ /]k] en bet] kan mak54 
,voorzi*tigheid is niet beli*aamd 9 het 
negatieve1 9 het niets do51 het zi*     
on?\d52 integ5deel 9 het positieve1 9   

het tijdig nem5 van maatregel51 mits wel
 ov]da*t en go$ voorb]eid1 voor wat 9 de
 toekom/ ons het nuttig/ wez5 kan4      
,va/h\d5 aan het oude wordt 9 ons l& ma>
 al te veel als hoog/e wij%eid bes*\wd1 
en vooruit/rev5dheid met d5 naam van    
roekeloo%eid be/empeld3 door het va/h\d5
 aan het oude heeft ons l& bij h]hal+   
bitt]e erv>+5 op g$aan4 ,de ,tw5ts*e    
weef9du/rie is voor #ahdj te gronde     
gegaan1 omdat zij krampa*tig wilde      
va/h\d5 aan h>e oude w]kwijze1 en de    
v]nietig5de concurr5tie van ,engel& en  
,am]ika sle*ts door toepass+ van hooge  
invo]-t>iev51 niet door wijzig+ 9 hunne 
fabricatie wilde afw]54 ,e]/ to5 e5ige  
vooruitzi5de mann5 de oude weefget\w5   
geheel g+5 afs*aff5 en de go$ ov]da*te  
nieuwe ma*9es g+5 invo]51 w]d de        
grondslag gelegd voor d5 buit5gewon5    
bloei van het ?ans zoo nijv]e ,tw5te4   
,bij de ,zuid]zeezaak zi5 wij w$]       
d]gelijke v]s*ijnsel52 vel5 blev5 zi*   
bl9d />5 op de teg5woordige gebrekkige  
viss*]ij van e5 #cjjj man1 die ongeve]  

#b millio5 guld5 kunn5 besomm51 en hadd5
 dan ge5 oog me] voor de bre$e toekom/  
van welva>t1 welke op5gelegd wordt 9 de 
nieuwe drooggelegde grond5 voor me] dan 
#bej4jjj m5s*51 die ja>lijks zek] me]   
dan #gj millio5 guld5 kunn5 produce]51  
afgezi5 van de nieuwe zoetwat]-viss*]ij1
 die dan b9n5 de afgeslot5 ruimte       
sy/ematis* kan word5 gekweekt4  ,9 d5   
oorlog/ijd ontv+ de ,zuid]zee-,v]e5ig+  
e5 v]zoek van e5 d] groot/e re$]s van   
ons l& om toelat+ tot het lidmaats*ap1  
om r$55 uitgelegd 9 bijga& s*rijv53     
,heeft ,uwe ,v]e5ig+ /e$s mijn sympa?ie 
gehad als e5 groot nationaal w]k1 de    
door d5 oorlog geblek5 afhankelijkheid  
van ons l&1 van d5 invo] van graan1     
heeft mij do5 inzi5 dat het drooglegg5  
van de ,zuid]zee het e5ige middel zal   
zijn om e5 voldo5de b9n5l&s*e productie 
van graan te v]krijg51 wa>door wij      
onafhankelijk z\d5 kunn5 word5 van      
buit5l&s*e ma*t51 welke ons d5 aanvo]   
van graan onmogelijk z\d5 kunn5 mak54   
,deze productie is mijns inzi5s me]     

noodzakelijk om onze nationale          
onafhankelijkheid te v]d$ig51 dan e5 /]k
 leg]1 en om dus zooveel mogelijk m$e te
 w]k5 om tot e5 droogmak+ van de        
,zuid]zee te g]ak51 v]zoek ik ,u beleefd
 mij als lid ,uw] ,v]e5ig+ te will5     
note]54  ,er zijn zak5 9 ons l&1 die bij
 sommige e5 roep hebb5 niet tot /&      
gebra*t te kunn5 word52 dat niet kunn5  
komt e*t] dikwijls n$] alle5 op e5      
zi*-on?\d52 wordt dit on?\d5 v]&]d 9 e5 
actieve m$ew]k+1 dan ziet m5 het        
onmogelijk-gea*te b9n5 kort5 tijd tot /&
 gebra*t4  ,het gold 9 de lat]e j>5 /e$s
 e5e onmogelijkheid om 9 ,n$]l& e5e     
groote ,/aatsle5+ met welslag5 uit te   
gev52 e5 ve]tig millio5 w]d re$s te veel
 gea*t4 ,n$]l& komt onv]wa*t voor d5    
oorlog/oe/& te /aan en re$s drie        
,/aatsle5+5 van ,n$]l& van gezam5lijk   
#ebe millio5 guld5 en twee van ,n$]l&s* 
,oo/-,indi van te zam5 #adb4e millio5   
guld51 ( 9 algeheel totaal van #ffg4e   
millio5 guld5 zijn uitges*rev51 en al   
deze le5+5 zijn ov]teek5d geword51      

sommige zelfs ze] belangrijk4 ,die      
groote m5igte p]son51 die vroeg] 9      
on?\d+ hun groot/e wij%eid zag51 hebb5  
nu all5 m$egew]kt tot e5 d]gelijk       
resultaat4 ,het gevoel van nuttigheid1  
van noodzaak 0 e9delijk wakk] geword51  
en door sam5w]k+ 0 mete5 de kra*t       
gevond51 wi] be/aan vroeg] ontk5d 04    
,ook de on?\d]s1 de twijfelmo$ig5 w>5   
?ans tot e5e daad gekom54  ,met de      
afsluit+ en drooglegg+ d] ,zuid]zee zal 
het ev5zoo gaan2 ook deze zaak heeft    
alle5 noodig het opgev5 van de politiek 
van on?\d+1 het aanva>d5 van de daad4   
,de twijfelmo$ig5 zull5 ?ans natuurlijk 
w$] zegg51 dat ,n$]l& ge5 geld zal hebb5
 om 9 deze tijd5 e5 d]gelijk groot w]k  
te ond]nem52 e5 pra*tig argum5t voor    
dieg551 die lief/ ma> e5 do(pot als     
k5m]k 9 hun wap5s*ild moet5 vo]52       
miss*i5 is er jui/ nooit me] r$5 voor   
,n$]l& gewee/ dan ?ans om die aanw9n+   
van l& te ond]nem54 ,9 #ahci w]d het    
besluit tot drooglegg+ van de           
,ha>lemm]me] g5om51 9 d5 tijd to5 na d5 

uitputt5d5 /rijd met ,belgi ,n$]l&s     
f9ancin er droevig] voor/ond5 dan ooit4 
,to* heeft m5 ond] die om/&igh$5 het w]k
 aang$urfd1 en m$e da>door e5 grondslag 
voor lat]e welva>t gelegd4 ,en ?ans z\d5
 wij di5 mo$ miss51 9 e5 tijd dat ,n$]l&
 zijn economis*e kra*t en welva>t 9 e5e 
voor vel5 v]rass5de wijze heeft getoond8
 ,voor het v]d$ig5 van wat wij hebb51   
do* op zi*zelf voor onproductieve       
uitgav51 wordt zond] a>zel5 me] dan #fej
 millio5 guld5 opgebra*t2 dit 0 e5 mooi 
getuig5is van nationale kra*t1 dat      
toonde hoe belang/ell+ voor de publieke 
zaak nog alom be/aat2 voor het s*epp5   
van e5 nieuw welv>5d gewe/ z\ het geld  
dan niet te v9d5 zijn8 ,wij z\d5 dus op 
dit punt dan a*t] moet5 /aan bij onze   
vad]5 van #ahci1 t]wijl onze rijkdomm51 
onze kra*t51 onze +5ieurswet5s*ap1 onze 
l&b\wwet5s*ap zek] me] dan het ti5v\d   
zal b$rag5 van to58  ,jui/ 9 de lat]e   
j>5 is geblek51 dat 9 ons l& he]s*t wat 
m5 z\ kunn5 noem5 e5 l&hong]2 talrijke  
jonge mann5 uit nijv]e gez9n51          

bo]5zoons1 enz4 zoek5 na> l& om e5 eig5 
b$rijf te kunn5 opzett51 nu het b$rijf  
d] oud]s re$s voldo5de van w]kkra*t5    
voorzi5 is2 de pa*t5 van kle9e /ukjes   
grond word5 /e$s opg$rev51 weg5s het te 
groot aantal gegadigd52 die /ukjes grond
 zijn te kle9 om da>op tot welva>t te   
kunn5 g]ak51 hoe noe/ de vlijt ook is4  
,het laat/e ja> heeft ons gele]d hoe    
onzegba> nuttig het voor ons l& gewee/  
z\ zijn1 indi5 wij b9n5 onze gr5z5 e5   
nog groot] gebi$ voor l&- en tu9b\w z\d5
 gehad hebb52 niet alle5 tot v]hoog+ van
 onze welva>t1 do* vooral ook tot       
voorzi5+ 9 de eig5 behoeft5 van         
vo$+smiddel54 ,welk e5 moeite heeft de  
,rege]+ moet5 do5 om 9 di5 oorlog/ijd   
het noodige vo$sel voor het volk van v] 
ov] zee te hal58  ,9 het buit5l&1 zo[el 
9 ,duits*l& als 9 ,engel&1 word5 ?ans   
dwangmaatregel5 g5om5 om de bevolk+ er  
toe te br5g5 i$] vrijligg5d /ukje grond 
voor kweek5 van l&b\wvoortbr5gsel5 te   
b5utt52 de oorlog heeft do5 gevoel5 hoe 
nuttig1 ja noodzakelijk het is om de    

productiekra*t van het l& te v]hoog54   
,wij hebb5 hi] om zoo te zegg5 voor het 
grijp5 om onze voortbr5g+skra*t 9 het   
h>t van het l& te v]groot5 met e5 gebi$ 
van de uitge/rek!id e5] geheele         
prov9cie1 en dat nog wel van d5 all]be/5
 b\wgrond2 en wij zull5 die geleg5heid  
nog lang] onb5ut lat51 nadat wij op dit 
punt ook zoo h>de less5 9 d5 oorlog     
hebb5 gekreg58 ,het /ell5 van die vraag 
alle5 z\ ons bijna bes*aamd do5 word54  
,wij hebb5 de mann51 wij hebb5 de kra*t5
 voor het w]k1 die na> eig5 grond       
hunk]51 wij hebb5 het geld4  ,wij kunn5 
ons l& v]groot51 v]/]k51 me] volmak51   
door d5 mee/ vr$eliev5d5 arbeid1 die m5 
zi* d5k5 kan2 door wet5s*ap van +5ieurs 
en l&b\wkundig51 door s*epp+sw]k van    
onze1 ov] de geheele w]eld gewa>de]de   
aannem]s2 en dat alles1 t]wijl me] dan  
de helft van de a>de1 en twee-d]d5 van  
h>e bewon]s zijn gewikkeld 9 e5 krijg   
van v]nietig+1 9 de hoop gebi$ met      
wap5geweld aan elk&] te ontnem54  ,9    
deze om/&igh$5 z\d5 de twijfelmo$ig5 het

 pleit w9n51 de on?\d]s z\d5 9 ons l& de
 lijn van ontwikkel+ moet5 aangev51 e5  
av]e*ts* begrip van voorzi*tigheid z\ de
 toekom/ van ,n$]l& moet5 bepal58  ,na  
de oplev+ van ons nationaal bewu/zijn 9 
de laat/e j>5 is dat niet me] te        
v]wa*t54 ,w>e dit het geval1 hoe diep   
z\d5 wij dan ons moet5 s*am5 teg5ov]    
onze zooveel v]d] zi5de vad]5 van #ahci6
  ,mog5 dan ook de ,/at5-,g5]aal        
e9delijk aan de roep/em van onze        
geerbi$igde ,kon+9 en van ,h>e ,rege]+  
gehoor gev5 en tot de ond]nem+ van dit  
groote w]k besluit54 ,nog nooit 0 ons l&
 zoo rijp voor zulk e5 daad4  ,deze     
besliss+ z\ e5 aureool br5g5 om d5      
arbeid van de ?ans spo$ig s*eid5de      
,kam]s van ,volksv]teg5woordig+4        
,am/]dam1 #f ,janu>i #aiag4             
,het ,dagelijks* ,be/uur d]             
,zuid]zee-,v]e5ig+3                     
,mr4 ,g4 ,,viss]+1 ,voorzitt]4          
,mr4 ,h4 ,,sme5ge1 ,ond]-,voorzitt]4    
,dr4 ,j4 ,,kraus4                       
,l4 ,,volk] ,azn4                       

,jhr4 ,mr4 ,p4 ,,van ,,=ee/4            
,,?4 ,,van ,,weld]5 ,b>on ,,r5g]s4      
,jhr4 ,mr4 ,j4 ,f4 ,,back]1 ,p5n+mee/]4 
,mr4 ,c4 ,j4 ,,pekelh>+1 ,secret>is1    
,nieuw5dijk #aba ,am/]dam4     ,de      
,zuid]zee-,v]e5ig+ heeft a*t]e5volg5s   
uitgegev53    #ahhg4 ,te*nis*e ,nota no4
 #a3 betreff5de het ond]zoek omtr5t     
de afsluit+ van de ,zuid]zee1 de ,wadd5 
en de ,lauw]zee    #ahhg4 ,nota no4 #b3 
de invlo$ d] afsluit+ op de wat]ke]+    
d] prov9cin langs de ,zuid]zee          
#ahhh4 ,nota no4 #c3 de invlo$ d]       
afsluit+ op de wat]looz+          d]    
prov9cin langs de ,zuid]zee             
#ahhi4 ,nota no4 #d3 de invlo$ d]       
afsluit+ op de                          
wat]v]v]s*+ d] prov9cin langs de        
,zuid]zee4 ,de           invlo$ d]      
afsluit+ op de s*eepva>t d] ,zuid]zee   
#ahij4 ,nota no4 #e3 de con/ructie en de
 ko/5 van d5                            
afsluitdijk1 de sluiz5 en de bijkom5de  
w]k54 ,de        f#aj4-        voor- en 
nadeel5 d] afsluit+ buit5 v]b& met de   

droogmak+                               
#ahia4 ,nota no4 #f3 resultat5 d]       
t]re9w]kzaamh$5 van #ahhi          en   
#ahij                                   
a4 grondbor+54                          
b4 /roommet+54                          
c4 div]se met+54                        
#ahia4 ,nota no4 #g3 ,de droogmak+ met  
s*etsontw]p5 d]                         
v]s*ill5de indijk+5                     
#ahia4 ,nota no4 #h3 ,v]gelijk+ van     
v]s*ill5de ontw]p5 tot          afsluit+
 en droogmak+ van de ,zuid]zee          
#ahib4 ,oeconomis*e en f9antieele       
bes*\w+5 van het        ,dagelijks*     
,be/uur na> aanleid+ d] resultat5 van   
het        te*nis* ond]zoek v]vat 9 de  
a*t ,nota's                f#j4ej       
#ahib4 ,endiguem5t et ,dess*em5t du     
,zuid]zee                    #j4ej      
,i4 ,considrations conomiques de la     
,zuid]zee-,v]e5ig+4        ,,ii4        
,disc\rs1 prononc p> ,m4 ,j4 ,m4        
,,teld]s4   #ahid4 ,uittreksel uit het  
,v]slag d] ,/aatscommissie              

#j4be   #ahie4 ,afsluit+ en ,droogmak+  
van de ,zuid]zee                  #j4be 
,antwoord van ,s4 ,j4 ,,v]maes op       
ho(d>tikel5 ,nieuwe                     
,rott]dams*e ,c\rant4   #ahih4 ,de      
,economis*e beteek5is van de ,afsluit+  
en ,drooglegg+        d] ,zuid]zee door 
,h4 ,c4 ,,van ,,d] ,,h\v5 ,,van ,,oordt 
en ,,mr4 ,g4        ,,viss]+            
#a4ej   #aija4 ,ontw]p van ,wet tot     
,afsluit+ en ,droogmak+ van de          
,zuid]zee met ,toeli*t5de ,memorie      
#j4fj   #aija4 ,de ,economis*e          
,beteek5is van de ,afsluit+ en          
,drooglegg+        d] ,zuid]zee door ,h4
 ,c4 ,,van ,,d] ,,h\v5 ,,van ,,oordt en 
,,mr ,g4        ,,viss]+4        ,twe$e 
h]zi5e en bijgew]kte uitgave            
f#a4ej   #aije4 ,de ,afsluit+ en        
,drooglegg+ d] ,zuid]zee 9 de beide     
,kam]s d] ,/at5-,g5]aal                 
#j4ej   #aije4 ,deel ,i4 ,de            
,zuid]zeeviss*]ij1 ,rapport e5]         
,commissie        van ,ond]zoek4        
,deel ,,ii4 ,de ,rapport5 aan d5 ,m9i/] 

van ,wat]/aat1        ,h&el en          
,nijv]heid met ,nota van ,beantwoord+ d]
        ,zuid]zee-,v]e5ig+              
#a4-   #aijf4 ,deel ,,iii4 ,rapport van 
de ,n$]l&s*e ,heide-,maats*appij        
ov] de ,zoetwat]viss*]ij 9 het          
toekom/ige ,i,jselmeer        en 9 de   
wat]5 d] droog te legg5 pold]s          
#j4be   #aijh4 ,de ,afsluit+ en         
,drooglegg+ d] ,zuid]zee 9 de           
beide ,kam]s d] ,/at5-,g5]aal1 uitgegev5
 door de        ,zuid]zee-,v]e5ig+4     
,deel ,,ii                              
#a4-   #aiaa4 ,de ,afsluit+ en          
,drooglegg+ d] ,zuid]zee                
#a4-          ,i4 ,de voordeel5 van de  
voorzi5+ d] prov9cin                    
,friesl& en ,noord-,holl& met zoet wat]4
         ,,ii4 ,/at5-,g5]aal4 ,beh&el+  
d] ,/aatsbegroot+5             voor     
#aijh1 #aiji1 #aiaj1 #aiaa4             
,,iii4 ,voorloopig ,v]slag ,i,ie ,kam]  
ov] het ,wetsontw]p tot                 
droogmak+ d] ,wi]+]me]4         ,,iv4   
,h&el+5 ,prov9ciale ,/at5 van           

,noord-,holl& naja>             #aiaj4  
,v4 ,inz5d+ t] ,l&b\wt5toon/ell+ te     
,dev5t] 9             ,juli #aiji4      
#aiaa4 ,de afsluit+ en drooglegg+ d]    
,zuid]zee4 ,v]volg #aiaa1               
bevatt5de ,v]slag d] ,commissie ov] de  
toepass+ van        gewap5d beton bij d5
 b\w d] dijk54 ,met #d ka>t5       #a4- 
#aiab4 ,ontw]p van ,wet tot ,afsluit+ en
 ,droogmak+ van de        ,zuid]zee met 
toeli*t5de ,memorie4 ,met #a ,ka>t4 #b;e
 druk    #j4fj   #aiad4 ,de ,afsluit+ en
 ,drooglegg+ d] ,zuid]zee               
#a4-          ,i4 ,de invlo$ van de     
drooglegg+ d] ,zuid]zee op de           
,w]kloo%eid4         ,,ii4 ,/at5        
,g5]aal4 ,beh&el+ d] ,/aatsbegroot+5    
voor #aiab en #aiac4        ,,iii4      
,v]zamel+ ,c4 ,leemans4 ,bruikle5 aan de
 ,n$4             ,heidemaats*appij4    
,,iv4 ,inz5d+ t] ,e]/e ,n$]l&s*e        
,t5toon/ell+ op                         
,s*eepva>tgebi$1 ,am/]dam1 #aiac4       
#aiaf4 ,de ,wat]vlo$ van #ac-ad ,janu>i 
#aiaf                        #j4ej      

,illu/ratie3 ,,plan ,,van ,,afsluit+    
,,en ,,droogmak+ ,,d] ,,zuid]zee4       
7,,zuid]zee-,,v]e5ig+--,,/aatscommissie7
                                        
----------------------------------------
----------------                        
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de volg5de correcties zijn 9 de tek/   
aangebra*t3                             
,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37         
,b3 ,,diggel5                           
#h          ,c3 ,,diggel5               
#i          ,b3 afwat]+ van ,friesl&    
#ce           ,c3 afwat]+ van ,friesl&  
#cd           ,b3 ,amel& ongeve] #a4ij  
,m4 b$raagt4                      ,c3   
,amel& ongeve] #a1ij ,m4 b$raagt4       
,b3 ku/ v] bov5 ,,hw4 opzett51          
,c3 ku/ v] bov5 ,h4,w4 opzett51         
,b3 9 het ,,ij #j1eb ,m4 te ,muid5      
,c3 9 het ,,ij #j1eb ,m41 te ,muid5     
,b3 ,plan ,,beij]9ck                    
,c3 ,plan ,,beij]9ck4                   
,b3 p>ticuli]54                         
,c3 p>ticuli]54                         

,b3 ,g4 ,,viss]+4 ,de ,oeconomis*e      
beteek5is                ,c3 ,g4        
,,viss]+1 ,de ,oeconomis*e beteek5is    
,b3 door #ba van dc #bg l$52            
,c3 door #ba van de #bg l$52            
,b3                                     
,c3 ,kantlijn3 ,rege]+sontw]p #aiaf4    
,b3 en uitwat]+sluis 9 de ,b9n5hav5     
,c3 en uitwat]+ssluis 9 de ,b9n5hav5    
,b3 opp]vlakkig bes*\wd1 ook moge       
,c3 opp]vlakkig bes*\wd ook moge        
,b3 uit/ek-deskundig51 de ,,hh4         
,c3 uit/ek deskundig51 de ,,hh4         
,b3 toe/& dikwijls vee,i                
,c3 toe/& dikwijls veel                 
,b3 aangehaald5 r$e4 ,zoolang de        
,c3 aangehaald5 r$e3 ,zoolang de        
,b3 #aijg betr4 de drooogmak+           
,c3 #aijg betr4 de droogmak+            
,b3 ,opbr5g/ v4 d4 ,zuid]zee viss*]ij4  
,c3 ,opbr5g/ v4 d4 ,zuid]zee-viss*]ij4  
,b3 zeilmak]ij5 ma/- en blokmak]ij51    
,c3 zeilmak]ij51 ma/- en blokmak]ij51   
,b3 9 e5 belangrijk deel deel           
,c3 9 e5 belangrijk deel                

,b3 ,a*t]e5 volg5s indijk5 en           
,c3 ,a*t]e5volg5s indijk5 en            
,b3 te bep]k5 en te behe]s*5'           
,c3 te bep]k5 en te behe]s*54           
,b3 ,zijn v]nietig5de uitspraak         
,c3 ,zijn v]nietig5de uitspraak         
,b3 7,l4 ,w17--dit v]s*il heet          
,c3 7,l4 ,w47--dit v]s*il heet          
,b3   #b4ba                             
,c3   #b1ba                             
,b3   #a4ih                             
,c3   #a1ih                             
,b3   #b4hf                             
,c3   #b1hf                             
,b3 #j1cb ,n4,a4,p4 -#j1bc en te ,/avor5
                       ,c3 #j1cb        
,n4,a4,p4 en -#j1bc en te ,/avor5       
,b3 voorafgaan4                         
,c3 voorafgaan4                         
,b3 lee/ m5 nl3 ,welnu1 op grond        
,c3 lee/ m5 nl43 ,welnu1 op grond       
,b3 da>9 dus #c4fjj4jjj4jjjj            
,c3 da>9 dus #c4fjj4jjj4jjj             
,b3 mee/ kritiek is wanne]              
,c3 mee/ kritiek is1 wanne]             

,b3 bov5 ,gron+51 naat het ,zuid54      
,c3 bov5 ,gron+51 na> het ,zuid54       
,b3 nog wal rak54 ,zulk                 
,c3 no* wal rak54 ,zulk                 
,b3 ri*t+ af ,ma> wa>door wordt         
,c3 ri*t+ af4 ,ma> wa>door wordt        
,b3 w9d opwaaii5 teg5 d5                
,c3 w9d opwaai5 teg5 d5                 
,b3 de ,/aatcommissie 9 #ahid g]aamd    
,c3 de ,/aatscommissie 9 #ahid g]aamd   
,b3 ,heusd5 7am5dem5t ,s]et7 voor       
,c3 ,heusd5 7am5dem5t ,,s]et7 voor      
,b3 van #ac_/ad ,janu>i #aiaf1 uitg4    
,c3 van #ac_/ad ,janu>i #aiaf1 uitg4    
,b3 afwat]+ van ,fiesl&1 ook zond]      
,c3 afwat]+ van ,friesl&1 ook zond]     
,b3 ,tijds*r4 ,heise ,ms1               
,c3 ,tijds*r4 ,heide ,mij1              
,b3 a*t ,nota's                f#j #ej  
,c3 a*t ,nota's                f#j4ej   
,b3 uitgave                      f#a #ej
                      ,c3 uitgave       
f#a4ej                      ,b3 ,g5]aal 
#j #ej         ,c3 ,g5]aal              
#j4ej         ,b3 pold]s                

#j #be                            ,c3   
pold]s                #j4be             
,b3 ,zuid]zee                 #a -      
,c3 ,zuid]zee                 #a4-      
,b3 ,noord-,holl& met zoet wat]         
,c3 ,noord-,holl& met zoet wat]4        
----------------------------------------
----------------