---------------------------------------- ----------------------- ,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3 ,de tek/ 9 dit be/& wordt we]gegev5 9 de orig9ele1 v]\d]de spell+4 ,er is ge5 pog+ g$aan de tek/ te mod]nis]54 ,bladzijde-numm]+ is v]wijd]d4 ,afgebrok5 woord5 aan het e9de van de regel zijn /ilzwijg5d h]/eld4 ,voetnot5 zijn h]numm]d en v]plaat/ na> het e9d van de al9ea met de v]wijz+4 ,ov]duidelijke druk- en spelf\t5 9 het orig9eel zijn gecorrige]d4 ,v>iaties 9 spell+ zijn beh\d53 met ( zond] trema ( koppeltek54 ,de 9 het orig9eel als cursieve tek/ is we]gegev5 als cursief4 ,aan het e9d van het boek volgt e5 ov]zi*t van de aangebra*te correcties4 ,de illu/ratie op blz4 #fg is bes*ikba> bij de html-v]sie van dit e-boek op https3_/_/www4gut5b]g4org_/ ,het e]/e deel van ',v]spreide ,op/ell5' is als e-boek ---------------------------------------- ----------------------- ,,v]spreide ,,op/ell5 ,,van ,,jan ,,lig?>t4 ,,ii4 ,,uitgegev5 ,,voor ,,het ,,lig?>t-,,comit ,,door ,j4 ,b4 ,,wolt]s' ,u4,m4--,,gron+51 ,,d5 ,,haag1 #aiag4 ,9 deze s]ie zijn v]s*553 ,,jan ,,lig?>t1 ,v]spreide ,op/ell51 ,i #b;e dr4 f #j1gj ,,jan ,,lig?>t1 ,v]spreide ,op/ell51 ,,ii - #j1gj ,,jan ,,lig?>t1 ,9 ,zw$5 #b;e dr4 - #j1ie en zull5 9 d5 loop van #aiah ( #aiai v]s*ijn53 ,,jan ,,lig?>t1 ,ov] ,opvo$+1 ,i4 ,,jan ,,lig?>t1 ,ov] ,opvo$+1 ,,ii4 ,,jan ,,lig?>t1 ,jeugdh]9n]+54 ,,t] ,,inleid+4 ,is er e5 wez5lik v]s*il tuss5 k9d]5 en volwass558 ,( ligt niet1 wat bij de laat/5 me] sam5ge/eld v]borg5 en ine5ge/r5geld is1 op5 en bloot bij het k9d1 zodat het zi* 9 me] duidelike en sprek5de trekk5 v]toont4 ,het k9d is de jonge m5s en m5selike a&rift5 en neig+5 op5b>5 zi* 9 zijn dad5 en v9d5 9 zijn woord5 uitweg4 ,de k5n] van het k9d wordt zo m5s5k5n]4 ,gelijk e5 le]l+1 die 9 zijn natuurkundeboek 9 enkele trekk5 e5 w]ktuig getek5d ziet en door het s*etsmatige zijn a&a*t le]t te bepal5 bij de ho(dzak51 zo doorziet m5 9 het k9d de ho(dlijn5 van het geb\w d] m5selike ziel4 ,de k9d]vri5d ontwikkelt zi* tot m5s5vri5d1 de k9d]k5n] tot m5s5k5n]4 ,bij ,jan ,lig?>t is deze ov]gang duidelik m]kba>1 en zij komt uit 9 het w]k1 dat mevr\w ,lig?>t 9 deze bundel heeft v]zameld1 en1 dat naa/ enkele /ukk5 uit ,s*ool en ,lev5 ook enige bevat1 die als ho(d>tikel zijn v]s*55 9 ,het ,nieuws van d5 ,dag met de ond]tek5+3 ,mr4 ,jan4 ,hij 0 9 die /ukk5 opvo$] van m5s54 ,wat _h ,jan ,lig?>t to* tot opvo$] gemaakt8 ,zek]1 hij 0 kwekel+ gewee/ aan e5 ,am/]damse s*ool en _h aan de z4g4n4 /adsless5 zijn opleid+ tot ond]wijz] ontvang54 ,hij _h dus wel wat ov] opvo$+ gehoord en gelez51 ook lat]1 to5 hij voor de ho(dakte /ude]de4 ,ma> dat wet5 maakte hem to* ge5 opvo$]1 kon niet het h>t vorm51 dat hem si]de4 ,wat hij _h aan m5s5- en lev5sk5nis1 _h hij all]e]/ door zelf]v>+4 ,deze wijze man 0 e5 kwajong5 gewee/1 die speelde en /oeide 9 ,am/]dams /rat51 en g5oot van de dwaa%eid d] jeugd1 en die1 ond] moeilike lev5som/&igh$5--7e5 heel brave1 ma> niet /]ke vad] kon het gez9 niet op zijn maats*appelike hoogte h\d5 en alle zorg niet w]57--welke hem niet v]borg5 blev51 to* het p>adijs d] k9d%eid niet uitg$rev5 w]d4 ,hij 0 e5 opges*ot5 jong5 geword5 met v]liefde en di*t]like /emm+51 pe9z5d ov] ,god en w]eld4 ,hij kwam 9 de s*ool1 hij vond vri5d5 en liefde1 ma> v]loor zijn lev5sbes*\w+ en va/ ,godsgelo(1 dat ond]zo*t w]d met crities v]/&4 ,hij w]d s*oolho(d1 man1 vad]1 en het geluk klopte aan zijn deur3 drie k9d]5 w]d5 hem ges*onk51 9 zijn arbeid vond hij zijn vreugde1 9 &]5 help5 zijn zeg54 ,ma> ook hi] viel de s*aduw 9 het li*t4 ,hij treurde om maats*appelike kwal5 en gebrek53 hij 0 v]5ig+sman en maats*appelik /rijd]2 alle beweg+51 wi] roep/em hij tek5t op pag9a #aae en #aaf1--sociale w]kzaamheid1 vr\w5beweg+1 geheelon?\d+1 re9 lev51 di]5bes*]m+ en veget>isme--hadd5 zijn sympa?ie1 en bij hem 0 sympa?ie /e$s daad en zelfgev5d (f]4 ,zijn h>t kromp ond] onre*t1 onre*t1 d] natuur van het k9d aang$aan 9 domme ( liefdeloze ond]wijs9/ell+51 9 de grote maats*appij 9 telk5s nieuwe vorm b$rev54 ,zo 0 voor hem het lev5 naa/ g5iet5d arbeid5 /rijd5d wor/el54 ,hij hield lez+51 s*reef met ,s*eep/ra en &]51 leesboek5 voor de k9d]51 opvo$kundige artikel5 voor hun oud]s en mee/]s4 ,hij oog/te da>mee vri5delikheid1 zelfs roem1 9 b9n5- en buit5l&4 ,twee maal de$ hij e5 reis na> het ,noord51 om er voordra*t5 te h\d51 de ,kon+9 raadpleegde hem ov] de opvo$+ h>] do*t]4 ,ma> naa/ al die wa>d]+ _h hij de spot te v]dur5 van wie hem niet kond5 begrijp51 de onv]draagzaamheid d] naijv]ig51 de v]draai+ van woord en g$a*te door onnad5k5de vlu*tigheid ( la/]zieke a*t]klap4 ,beurtel+s _h hij de vru*t en de mislukk+ van zijn arbeid gezi5 en _h hij arbeid5de gele]d1 dat wij ons moet5 bep]k54 ,de ru/ 9 ma&51 dat ook hij ov]rekt s*e51 s*onk de geleg5heid1 diep te beseff51 dat wij ons geluk moet5 b\w5 op &]e dan uitw5dige factor54 ,zo 0 voor hem1 die zo e]lik teg5ov] zi* zelf /ond1 en niet alle5 de v]antwoordelikheid voor zijn woord5 en dad51 ma> ook voor zijn neig+5 en bege]t5 gevoelde1 het lev5 zelf de s*ool des lev5s geword54 ,hij v]/ond de w]eld en de &]e m5s51 omdat hij zi*zelf v]/ond4 ,en dat inn]like v]/aan maakte hem all]e]/ tot opvo$]4 ,a*t] al dit w]k s*uilt1 me] dan a*t] enige tot nu v]s*55 bundel des s*rijv]s p]soonlike erv>+4 ,het is e5 bundel van zelfop5b>+1 ook--van zelfop5b>+ 9 het go$e4 ,ma> dat 0 de auteur zi* niet1 wij zijn 't ons wel bewu/4 ,lig?>t 0--en dit 0 de tw$e factor1 die hem opvo$] maakte--e5 zeldzaam go$ m5s4 ,er 0 e5 ongewone v]5ig+ 9 hem van mo$ en za*tmo$igheid1 van wa>heidsz9 en t$]e m5s5liefde1 van volh>d5de tr\w en spontane ontvankelikheid voor frisse indrukk51 van ideal51 van optimisme en gezonde zakelikheid4 ,zijn mo$ kwam uit1 als hij optrad teg5 onre*t4 ,als jong ond]wijz] bezo*t hij e5 cursus voor de ho(dakte4 ,t]wey1 de taall]a>1 kon ge5 rook v]drag5 en dus 0 't rok5 v]bod5 9 de lokal54 ,als het t* gebeurde1 kwam de conci]ge het v]bi$54 ,op e5 ke] w]d de man met spot ontvang54 ,to5 b>/te de zwakke ,lig?>t 9 v]ontwa>dig+ los en hij v]weet ze all51 dat zj1 die gehoorzaamheid ei/5 van hun k9d]51 e5 man hoond51 die zijn pli*t de$ en dat zij zelf n* kond5 gehoorzam51 n* e5 (f] kond5 br5g5 voor hun le]mee/]4--,da> 0 e5 man1 die dong na> e5 betrekk+ en ,lig?>t's voorspraak vroeg4 ,ik a*t je ges*ikt1 0 het antwoord1 ma> ik a*t e5 &] me] ges*ikt1 en v9d1 dat die er me] re*t op heeft4 ,zo 0 zijn woord en wa>heidsliefde1 /e$s onbezwek5 9 al de duiz5d kle9e voorvall5 van het lev51 wa>9 ze gei/ word51 en dikwijls moeilik] zijn te volbr5g5 dan bij e5 grote gebeurt5is4 ,hij 0 tev5s zo za*t en te]4 ,_h iem& misdrev51 dan kon hij zo'n innig m$elijd5 hebb54 ,hij keurde altijd de zonde af1 de zonda> _h hij altijd nog lief4 ,blijv5d4 ,en dat v9d ik het groot/e1 het mee/ wond]ba>like 9 ,lig?>t4 ,wij1 zijn vri5d51 hadd5 de vol/rekte ov]tuig+1 dat hij ons nooit z\ lat5 s*iet54 ,m5 b\wde op hem4 ,m5 z\ hem1 met het oog op zijn gezondheid1 soms sp>51 ma> nimm] kon de g$a*te zelfs po/ vatt51 dat hij wel e5s niet z\ will5 help51 dat het hem te la/ig z\ word51 dat hij1 9 afke] van b$rev5 kwaad1 zi* z\ afw5d5 van de m5s4 ,t5 opzi*te van zijn vri5d5tr\w en blijv5de liefde _h m5 het gevoel1 dat m5 &]s alle5 teg5ov] zijn mo$] heeft4 ,en die tr\w 0 ge5 sleur1 0 niet ont/aan uit e5 temp]am5t1 dat he*t aan het oude--alle5 omdat het oud is4 ,integ5deel4 ,lig?>t 0 /e$s op5 voor nieuwe d+51 bezig met nieuwe plann5 voor nieuwe s*ol5 en boek51 nieuwe k5niss5 en vri5d5 mak5d1 door nieuwe /udies zijn inzi*t5 v]rijk5d4 ,met blijde vreugde nam hij dat nieuwe op1 v]w]kte het1 pa/e het aan bij zijn k5nis en zijn ond]wijs4 ,to5 hij w>m 0 geword5 voor de zaak d] z5d+1 moe/ hij er van v]hal51 moe/ hij &]5 opwekk51 om er ook 9 de s*ool van te v]hal54 ,to5 hij het ,*ri/5dom opnieuw ontdekte en v]ov]de--,*ri/5dom als liefdebeton5de ma*t en niet als enig uit]lik /elsel1--moe/ hij ook da> van sprek54 ,van nog e5 d]de comb9atie sprak ik3 idealisme1 optimisme en gezonde zakelikheid4 ,lig?>t hoopte en gelo(de4 ,hij v]tr\wde op het go$e 9 de m5s en hij wi/ het op te wekk54 ,teg5ov] zijn mildheid kon de gi]ige niet vrekkig blijv52 wa> hij h>telik 0 en zi* gaf1 kon de deftige zijn af/& niet zo bew>51 als hij gewoonlik de$4 ,wa> hij met de k9d]5 joelde en jubelde en /oeide1 wa> hij k9d 0 ond] en met de k9d]51 da> /ak zijn gee/ &]5 aan4 ,wa> hij tijd1 moeite1 g$uld ov] _h1 wa> hij v]gaf en v]gat--deze man kon w]kelik totl v]get51 dat m5 iets kwaads teg5 hem g$aan _h--da> kon m5 zelf niet nalat51 iets van het zijne te gev51 toorn en wrok als on$el te voel54 ,ma> dit idealisme 0 nu*t] en zakelik4 ,all]e]/ k5de hij de m5selike natuur 9 zijn zwakh$51 9 zijn v]dorv5heid4 ,hij zag ook de re*te v]h\d+54 ,hij wilde1 dat m5 zi* b9n5 de gr5z5 van zijn kra*t1 zijn k5n5 en kunn5 z\ h\d53 te v] reik5 br5gt mislukk+1 en sm>t1 voor ons zelv5 en &]54 ,hij g5as1 niet door my/ieke voors*rift51 door diepe r$5]+1 ma> door liefdevol meevoel5 en practiese raad4 ,hij gaf zijn adviez5 met het oog op het w]kelike lev54 ,zelf e5 onbaatzu*tig man1 die eig5lik totaal niet aan geld he*tte1 dan om er go$ m$e te kunn5 do51 pleitte hij altijd voor behoorlike lev5svoorwa>d5 d] ond]wijz]s4 ,vroeg5 rijke oud]s hem1 iem& aan te wijz51 die hun k9d les z\ kunn5 gev51 dan de$ hij dit graag1 ma> bepaalde mete51 dat zij hun liefde voor hun k9d en hun wa>d]+ van 't ond]wijs z\d5 uitdrukk5 9 e5 ruime s*adeloos/ell+4 ,graag het go$e prijz5d en wa>d]5d1 ontg+5 hem ge5 f\t51 en hij _h e5 a>dige mani]1 om iem& er aan te h]9n]54 ,voor mijn correspond5tie met hem maakte ik bijv4 gebruik van briefka>t5 met zijn adres er op g$rukt 79 onsmakelike grove lett]s _h e5 drukk] mij die gelev]d74 ,to5 op e5 ke] mijn h&s*rift al te onduidelik 0 geword51 zelfs voor zijn g$uldig lez51 s*reef hij mij1 dat ik met mijn grote lett]s me] e]bi$ _h voor de og5 van de po/ dan voor de zijne4 ,hijzelf z\ tr\w5s de keuze d] lett] niet aan d5 drukk] ov]gelat5 hebb54 ,hij 0 v]liefd op nauwkeurigheid4 ,elke kle9igheid _h zijn belang/ell+3 wat hij de$1 de$ hij go$4 ,voor alles zette hij zi*1 gaf hij zi* moeite4 ,e5 gewone felicitatie bij geboorte1 huwelik1 exam51 wi/ hij to* altijd nog e5 p]soonlik ca*et te gev54 ,e5 voorbeeld4 ,to5 ,mr4 ,j4 ,limburg 9 's ,grav5hage bij de ,kam]v]kiez+ viel teg5 d5 he] ,t] ,laan1 ma> da>na 9 ,friesl& w]d h]koz51 telegrafe]de hij e5 vi]regelig v]s1 wa>9 o4a43 ,zuid-,holl& w]pt hem uit1 door al te l9ks beweg51 ,ma> ,friesl& vangt hem op4444 ,hij hield van e5 woordspel4--,zo wi/ hij e5 zek]e bekoorlikheid bij te zett5 aan zijn practiese w5k51 wi/ zijn diepe ern/ door e5 go$e dosis humor vri5delik te t9t54 ,zo 0 ,lig?>t e5 go$1 e5 zeldzaam m5s1 en1 zi* zelf van zijn bizond]e wa>de niet bewu/1 gaf hij 9 zijn zelfop5b>+5 zoveel he]liks te aans*\w51 dat hij ook da>door e5 opvo$] w]d4 99 99 99 99 99 ,gegev5 e5maal zijn aanleg1 maakte de lev5s]v>+ omtr5t &]5 opg$aan1 hem tot zielszorg]4 ,als m5 tot hem kwam om raad te vrag5 ov] de opvo$+ van e5 k9d1 dan ontdekte hij al spo$ig dat vele oorzak5 van moeit5 niet 9 het k9d1 ma> bij de oud]s lag54 ,dan moe/ hij de oud]s er wel opm]kzaam op mak51 dat hun ang/ het k9d onru/ig maakte1 hun ong$uldig voorwa>ts dr+5 me] ei/e1 dan het k9d gev5 kon1 hun slappe wil en weke toegeeflikheid ongehoorzaamheid en brutaliteit als uitlokte en opriep4 ,dan kreeg hij belijd5iss51 die hem e5 diepe blik d$5 slaan 9 de zielsnod5 en het lev5sle$ van zo m5ig m5s4 ,a*t] s*ijnb>e kalmte1 deftige r$5]+51 gewi*tig en groot do51 vond hij hong]5de ziel51 onru/ige gee/54 ,hij tra*tte ze tot ev5wi*t te br5g51 door ze op hun w]k en hun pli*t te wijz51 door ze met gezonde z9 de zakelike noodw5digh$5 van 't lev5 ond] 't oog te br5g54 ,lig?>ts troo/ 9 d]gelijke gevall5 0 e5 /r5ge1 en da>om e5 l\t]5de troo/4 ,hij v]bloemde de ell5d5 van 't lev5 no* gaf hoop op e5 sm>teloze toekom/4 ,hij wilde1 dat de w]eld en zijn moeite 9 ons eig5 inn]lik ov]wonn5 z\d5 word51 dat wij1 bov5 de d+5 /a&1 door h5 ong$e]d z\d5 v]d] lev54 ,niet de moeilikh$5 ontvlu*t51 ze ov]w9n5 9 volh>d5de arbeid1 dat 0 zijn leuze1 en da>mee bemo$igde hij en /]kte hij4 99 99 99 99 99 ,lig?>t 0 dus ook opvo$]1 raadsman1 leidsman van volwass554 ,hij 0 het door re*t van geboorte en usantie3 het lev5 _h zijn aanleg 9 deze ri*t+ ontwikkeld4 ,al vroeg1 door hem e5 vad] te s*5k5 van /]ke1 z$elike beg9sel51 die als natuurlike vanzelfsprek5dheid leefd5 9 het gez9 ,lig?>t1 ma> &]51 de s*oondo*t]s bijv4 dadelik opviel5 als iets bijzond] a*t5swa>ds4 ,zijn mo$] 0 de zon van zijn lev53 met onbegr5sde v]]+ h+ hij aan ha> en zij zat portret voor het beeld d] mo$]1 dat hij hi] s*et/ als ideaal d] vr\w4--,v]/]kt w]d zijn aanleg door het lev5dige opvo$kundige d5k51 dat 9 ,d5 ,haag he]/3 bij de /i*t+ d] mee/e s*ol51 die iets nieuws probe]d5 9 ,d5 ,haag1 0 hij me] ( m9d] betrokk5 als be/uurslid ( adviseur4 ,ma> ,lig?>t mo*t ook opvo$] zijn door droit de conqute3 hij _h zijn roem v]ov]d4 ,hij _h met e5 zwak ge/el en met e5 bep]kte tijd1 wa>ov] &]5 ook nog ruims*oots bes*ikt51 zo heel veel tot /& gebra*t1 en hij1 die 9 zijn jeugd zo zwak 01 dat zijn familie vreesde1 dat hij niet volwass5 z\ word51 dat hij als jong ond]wijz] niet 9 e5 /uk van zijn huis na> s*ool kon w&el51 do* ond]weg moe/ ru/51 wi/ to* nog zo wijs met zijn kra*t om te gaan1 dat hij #ef ja> w]d4 ,hij 0 e5 lev5skun/5a>4 ,hij wi/ zijn tijd te v]del51 hij wi/ arbeid en ru/ af te wissel51 hij wi/ te remm51 als 't nodig 04 ,hij 0 e5 virtuoos 9 de arbeid door deze beg9sel5 toe te pass53 alles dadelik zo go$ mogelik te do5 en niet te do51 wat niet 9 zijn a>d lag4 ,pli*tsgetr\:eid1 arbeidsvreugd en bes*eid5heid1 bes*eid5heid ook hi]91 dat hij /e$s m$ew]k]s zo*t3 dat gaf hem de ru/1 dat het w]k to* g$aan w]d1 als de kra*t hem ontz9k5 kon4 ,welaan1 deze man mo*t 9 ,s*ool en ,lev51 9 ,het ,nieuws van d5 ,dag sprek5 tot duiz5d5 en ti5duiz5d51 optr$5 als wij%eidsl]a>4 ,wat hij v]kondigde1 _h hij zelf 9 het lev5 gele]d en toegepa/4 99 99 99 99 99 ,dikwijls1 als ik iem& spreek1 die ov] e5 &] s*reef ( sprak1 hoor ik1 9 p]soonlik gesprek1 m9d] prettige d+51 ma> die zeg ( s*rijf je zo niet4 ,ik /el er prijs op1 te zegg51 dat het beeld1 dat ik van de m5s ,lig?>t ontwi]p als inleid+ tot deze bundel1 ze] onvoll$ig en s*etsmatig is1 ma> alle5 9 deze z91 dat mijn woord5 mij vaal en grijs s*ijn5 bij de he]likheid van d5 man1 die ik vijfti5 j>5 gek5d heb 9 all]lei betrekk+5 en die ik nooit ontmoette zond] zijn diepe invlo$ te ond]gaan4 ,het is mij e5 weemo$ig en tot dankba>heid /emm5d voorre*t1 deze bundel van mijn v]e]de vad]like vri5d bij ons publiek 9 te leid53 mog5 zij hem t] h& nem5 met de g$a*te1 dat hi] e5 m5s tot h5 spreekt1 e5 ziel4 99 99 99 99 99 ,het is ,p9k/]5 en er 0 iets van ,p9k/]glo$ 9 ,lig?>t4 ,v]tolk5 wilde hij goddelik en *ri/elik lev54 ,is dat nieuw8 ,ne51 hij bewe]de het niet4 ,miss*i5 g+ het hem als de apo/el1 die zeide1 dat hij dezelfde d+5 _h te zegg54 ,ma> ,lig?>t bra*t ze tot zijn volk en zijn tijd 9 zodanige vorm en zo bezield met zijn eig5 p]soonlikheid1 dat het eeuwig m5selike hi] v]s*55 9 e5 tijdelike concrete omlijn+1 die het /empelde tot eig51 fris en oorspronkelik w]k4 's ,gravel&1 ,p9k/]5 #aiag4 ,r4 ,c4 ,i4 ,,zielsontwak54 ,niet het k9d 9 de wieg kan m5s* heet51 ook al la*t en s*reit het2 niet de knaap 9 de s*oolbank1 ook al d5kt en gevoelt hij1 al ontwikkelt zi* zijn taal met zijn gee/4 ,e]/ wanne] bei d] ,leid5s*aft ,ruf d] ,jngl+ erwa*et1 ,und des ,bewusztse9s ,blitz dmm]nd die ,welt ihm erhellt1 e]/ dan wordt het k9d m5s*4 ,dan spiegelt zi* alles af 9 zijn ziel en wekt da> tal van vrag51 wa>van de knaap ge5 flauw v]mo$5 _h4 ,wanne] het ,bewu/zijn als e5 bliksem/raal te voors*ijn spr+t uit d5 dommel5d51 droom5d5 gee/1 en e5 flauw s*em]li*t w]pt ov] alles1 dat zi* om en 9 ons bev9dt1 dan1 bij di5 dag]aad des zielelev5s1 ontvang5 we pas besef1 s*oon nog zwak3 besef van onz5 toe/& op a>de1 besef van ons /(felijk en gee/elijk be/aan1 besef van v]wants*ap onz] ziel met &]e m5s*5ziel51 besef van onze nauwe betrekk+ tot de omr+5de w]eld1 tot de gans*e groots*e s*epp+1 tot d5 bewu/5 ( onbewu/5 oorsprong all] d+51 tot de w]k5de kra*t ( d5 s*epp5d5 ,god4 ,bij d5 e55 m5s* is dit ontwak5 e5 za*te1 geleidelijke ov]gang2 langzaam1 s*i] onm]kba>1 rij/ de bleeke zon van 't zelfbewu/zijn aan d5 donk]51 ma> ru/ig5 hemel des zielelev5s2 zoete melan*olie murmelt het morg5li$4 ,bij d5 &]5 e*t] gaat deze k5t]+ gepa>d met wo$5de /orm52 hemel en a>de wankel5 op hun grondve/52 alles hult zi* 9 diepe dui/]nis2 n]g5s is li*t1 n]g5s va/heid2 ang/1 radeloo%eid1 wanhoop1 trekk5 als gee/5 d] na*t het h>t b9n5 en he]s*5 da> onbep]kt1 t5zij er e5 vri5delijke /emme1 ruis*5d om het ho(d1 met za*t5 klem gebi$t3 to* niet bezorgd te wez54 ,zooals bij de wissel+ d] seizo55 de natuur 9 op/& g]aakt en de voorja>szon door bliksem/ral5 en dond]slag5 wordt aangekondigd1 zoo vo]5 bij de voornaam/e wissel+ d] lev5/ijdp]k5 vaak all]lei ma*t5 e5 geweldig5 /rijd 9 de ziel4--,h]haaldelijk lez5 we 9 d5 ,bijbel1 dat a>de en hemel 9 b]o]+ zijn1 dat alle elem5t5 9 ond]l+5 kamp zijn losgebrok51 wanne] de ,god des ,hemels zi* aan de ,a>de v]toont1 wanne] het ,li*t d] ,s*epp+ door de wolk5 breekt1 die ,hemel en ,a>de s*eid54 ,ma> ev5ze] h]haaldelijk1 ne5 duiz5d en duiz5d5 mal5 zi5 we 9 de h>t5 onz] m$em5s*51 dat ook dr de *aos s*ijnt we] te ke]51 wanne] de goddelijke vonk van 't zelfbewu/zijn als uit de kra*tige aanrak+ van d5 gee/ met de w]eld ontspr+t en s*itt]t door de nevel5 d] k9d]lijke droomw]eld4 ,ond] b>5sween wordt de m5s* w$]om gebor54 ,da> zijn er ook1 die van dit alles niets v]/aan4 ,miss*i544444 zijn deze de normale1 de gezonde m5s*5natur54 ,miss*i5 ook zijn ze de gelukkig/e1 do*1 9 i$] geval1 de groot/e zijn ze niet4 ,de hoog/e ari/ocratie des gee/es heeft 9 d5 /rijd1 dikwijls tot /]v5s toe gewond1 d5 ridd]slag ontvang54 ,,ii4 ,,v]tr\w54 ,laat/ ontv+ ik e5 brief van e5 jonggehuwde vr\w1 die ha> e]/el+ v]wa*tte4 ,ma> 't 0 ge5 brief vol blijde hoop4 ,er lag nu re$s e5 s*aduw ov] dat toekom/ig geluk4 ,er 0 twijfel aan eig5 ges*ik!id voor de v]antwoordelijke taak van het mo$]-zijn4 ,zal ik ooit 9 /aat blijk51 het te]e wez5tje1 dat /raks 9 mijn arm5 ligt1 op te vo$5 tot e5 braaf en gelukkig m5s*8 ,die zorg drukte de blijds*ap d] zoete v]wa*t+ ne]4 ,het lijkt me zoo uit]/ moeilijk1 e5 k9d na> behoor5 op te vo$54 ,en to*1 dit is imm]s onze dure pli*t1 wa> wij dat nieuwe s*epseltje 9 't aanzijn hebb5 g]oep58 ,to5 heb ik de s*rijf/] geantwoord1 dat ze blijkba> veel te veel wa>de he*tte aan ha> eig5 beteek5is1 aan ha> eig5 invlo$1 aan de middel5 e5] welov]da*te1 beg9selva/e opvo$+1 en te we9ig v]tr\w5 _h 9 het k9dje1 dat ze nog krijg5 moe/4 ,niet dat ik ha> zorgeloo%eid toew5s*te1 ma> wel de onbezorgdheid1 die vru*t is van gelo( en v]tr\w54 ,er is 9 tijd5 als de onze1 wa>9 op all]lei gebi$ het r$5e]5d v]/& he]s*appij wil vo]51 te we9ig gelo(4 ,ik b$oel niet3 gelo( 9 e5 ( &]e !ologis*e ( politieke ( oeconomis*e le]/ell+4 ,aan dt gelo( is wa>lijk ge5 gebrek4 ,ook niet aan het gelo( 9 pa$agogis*e dogma's4 ,hoor5 we niet dagelijks en uurlijks bij all]lei pr9cipes en grond/ell+5 zw]58 ,ma> gelo( 9 d5 z9 van v]tr\w54 ,9 i$] k9d bloeit1 /il v]borg51 e5 wond]bloem4 ,t]wijl uw zuigel+ da> 9 de wieg ligt--zoo'n lekk]e dikk]t6--ontkiemt en wa/ da>b9n5 iets heel te]s en fijns4 ,ge ziet er aanvankelijk nog niets van4 ,en zelfs kan het j>5 dur51 e] het zi* aan ,u1 e] het zi* aan zi*zelf op5ba>t4 ,ma> to* is het er1 re$s van d5 beg9ne af4 ,want als het er niet 01 vanwa> z\ het dan lat] kom58 ,dat is het p]soonlijke1 het eig5e1 het individueele1 het e5ig hem toebehoor5de1 ja dat is uw k9d4 ,niet het li*aampje1 dat door u met zooveel zorg wordt g]e9igd en gevo$1 niet het v]/&1 dat door u met zooveel k5nis wordt opgeb\wd--ne51 uw k9d is ge5 sam5/el van /( ( van begripp54 ,wie da>op b\wt1 komt t5slotte b$rog5 uit4 ,want de /( is zelfzu*tig1 en begripp5 zijn h>d en k\d4 ,ma> 9 die /(1 en als onzi*tb>e he]s*]es ov] die begripp51 leeft en w]kt de ikheid1 de niet te oms*rijv5 onbek5de1 de ziel4 ,zij alle5 is uw k9d4 ,en ha> kunt ge v]vang5 no* v]&]54 ,integ5deel1 zij zal alles bes*\w5 en wijzig5 na> de bizond]e eig5s*app5 van ha> a>d4 ,do* ge kunt op ha> v]tr\w54 ,en ge mt op ha> v]tr\w54 ,als erg5s 9 het m5s*-zijn zi* iets van de ,godheid doet bespeur51 dan is het da>4 ,to5 ,de ,g5e/et e5 leelijk trekje ontdekt _h 9 het h>t van zijn lievel+1 maakte hij zi* da> bekomm]d ov]1 en zon op all]lei middel51 om dat kwaad te be/rijd54 ,ma> zijn wij%eid s*oot te kort4 ,to5 bad hij1 en wa*tte4 ,en zie--'t hoogh>tig zond>esje kwam uit zi*zelve tot hem1 n$]ig en kle94 ,wie _h dat wond] bew]kt8 ,niet de pa$agogis*e middel5 van d5 vad]4 ,do* zelf getuigde deze3 ,mee/ w]kt de ma*t t5 go$e1 door ,god 9 't h>t gelegd4 ,v]tr\w op die ma*t t5 go$e4 99 99 99 99 99 ,da> zit ge op e5 avond bij de wieg van uw e]/el+4 ,de ademhal+ van het slap5d kle9tje gaat zoo ru/ig4 ,met e5 kleurtje op de wang5 ligt het da>4 ,en 9 uw eig5 ziel is de vr$e1 die van dit bloz5d koontje /raalt en uit die blonde lokjes li*t4 ,wat zalig gevoel6 ,ge5 zorg voor de toekom/ kwelt u1 ge5 besef van eig5 onvolmaak!id drukt u ne]4 ,ge d5kt er wel niet aan1 ma> de ov]tuig+ leeft to* 9 u1 dat m5s*elijke wij%eid vaak het wond]bloempje d] k9d]ziel doet welk51 m5s*elijke wij%eid1 die zoo vaak dwaas +rijp5 is 9 het /ille w]k ,gods4 ,ge vat uw taak wel ern/ig op1 ma> v]wa*t niet alle heil1 zelfs niet het mee/e heil van uw middel54 ,er is v]tr\w5 9 u gekom51 v]tr\w5 9 de ma*t t5 go$e1 ?ans re$s w]k5d 9 dat jonge zieltje4 ,en zwijg5d geeft ge u ov] aan de weldadige kalmte van dat /ille v]tr\w54 ,,iii4 ,,de ,,twe$e4 ,er 0 e5s e5 vr\w1 die nooit d5 z9 van ha> man de$4 ,m5 zal zoo zegg53 ,dat is zoo'n bijzond]heid niet1 zulke vr\w5 zijn er me]4 ,en zelfs zijn er mann51 die nooit d5 z9 van hun vr\w do54 ,ma> zoo b$oel ik het niet4 ,ik wilde zegg51 dat die vr\w altijd d5 z9 van ha> man de$4 ,en ong$wong51 met ha> volle h>t4 ,e*t] niet1 dan nadat ze e]/ drie m9ut5 ha> eig5 z9 _h g$aan4 ,ha> e]/e opwell+ en ha> e]/e woord 0 /e$s3 ,h ne56 ,ma> dan volgde bijna g]egeld1 na e5 heel kort poosje1 de twe$e opwell+ en het twe$e woord3 ,nu ja dan ma>6 ,vr\w1 will5 we e5 uurtje gaan w&el58 ,h ne56 ,de weig]v]zu*t+ 0 begrijpelijk4 ,de man 0 kla> met zijn w]k en _h w&ellu/4 ,ma> de vr\w moe/ nog ev5 wat 9 orde br5g5 en w\ dan jui/1 mo$e van het g$ribbel1 e5 oog5blikje ru/ig gaan zitt51 de krant inkijk54 ,hij w\ zi* wat beweg54 ,zij e5s ev5 bekom54 ,de man 0 e*t] e5 wijze4 ,sommig5 zegg53 e5 slimm]d4 ,hij klaagde niet1 dat zijn vr\w ook nooit in/emde met zijn voor/ell54 ,hij dreigde niet1 dat hij dan 9 vr$esnaam ma> alle5 z\ gaan4 ,hij zweeg4 ,en drie m9ut5 lat] hoorde hij3 ,nu1 wil je graag8 ,lat5 we dan ma> gaan6 ,hij _h op de twe$e opwell+ v]tr\wd1 en niet te v]geefs4 ,z /]k en z zek]1 dat hij nu zelfs grootmo$ig dor/ word53 ,ne51 ne51 als jij moe b5t en liev] ?uisblijft444 ,do* niettem9 liep hij al na> d5 kap/ok en greep re$s na> zijn ho$4 ,die grootmo$igheid d] mann5 bep]kt zi*1 gelijk we wet51 tot het bew>5 van d5 edel5 s*ijn4 ,da>mee hebb5 ze hun (f]s aan de zelfv]loo*5+ gebra*t4 ,en spo$ig w&eld5 man en vr\w sam5 buit51 hij e5 en al ontspann+1 zij niet zond] inspann+4 ,to* durfde de edele hui*ela> nog vrag51 ( ze 't nu niet he]lijk vond en ( hij niet go$ _h g$aan1 met ha> uit huis te jag54 ,want gelijk we &]maal wet51 mann5 will5 niet alle5 hun z91 ze will5 ook gelijk hebb54 ,de vr\w gaf hem gelijk4 ,nu ze e5maal ov] de e]/e opwell+ he5 0 en de twe$e _h opgevolgd1 viel het ha> gemakkelijk op di5 weg v]d] te gaan4 ,de moeilijkheid be/ond voor ha> niet 9 de op(f]+--(f]5 is het ademhal5 d] vr\welijke natuur--ma> 9 het mak5 van de onv]wa*te w5d+4 ,en dit is to* ook begrijpelijk4 ,wij all5 lev5 ond] zek]e invlo$51 erv>5 da>bij bepaalde /emm+51 ontwikkel5 9 h>monie da>mee bepaalde g$a*t5gang51 vorm5 m9 ( me] bewu/ onze bepaalde plann5 voor de all]naa/e toekom/1 en zitt5 dan midd5 9 e5 vrij sam5ge/elde con/ructie van inn]lijk lev54 ,ons d5k51 gevoel51 will51 fantase]5 maakt e5 bepaalde kaleidoscopis*e figuur1 en als iem&1 door zijn +rijp51 da>van e5 &]e figuur wil mak51 is het noodig1 dat de cyl9d] van onze psy*e e5 halv5 draai w5telt4 ,dat nu valt ons niet altijd li*t4 ,het br5gt ons uit ons do54 ,en het ko/ ons di5t5gevolge e5ige m9ut5 van bez9n+ en zelfov]w9n+1 e] we er toe kom54 ,v&a> het v]zet van zoo m5ige e]/e opwell+4 ,en wijs is de man1 do* ook de vr\w1 die op de twe$e wa*t4 99 99 99 99 99 ,het niet-aan/onds voldo5 aan iem&s wil1 zelfs het niet-onmiddellijk gehoorzam5 van k9d]5 en ond]ges*ikt51 behoeft vol/rekt niet teg5 h5 te getuig54 ,integ5deel--het kan jui/ bewijz51 dat ze zi* met hun heele h>t aan hun w]k hebb5 gegev51 zoodat ze da>aan met tallooze drad5 v]bond5 zijn4 ,los te zijn van zijn taak is e5 twijfela*tige deugd1 ook al is het g]iefelijk als iem& zi* da>door snel ri*t5 kan na> onze wissel5de bevel54 ,bet] is het1 aldus n te zijn met zijn arbeid1 dat het v]b& ma> niet zond] inspann+ v]brok5 wordt4 ,we wa*t5 liev] op de twe$e opwell+ van e5 ern/ig w]k]1 die zi* 9 zijn arbeid v]lie/1 dan g$i5d te word5 door me*anis*e onv]s*illigheid4 ,er is e*t] nog e5 &] gebi$1 wa> de twe$e opwell+ van veel ern/ig] beteek5is is1 wa> de e]/e onwil niet voortkomt uit wat me]mal5 e5 deugd mag heet51 ma> uit d5 donk]5 afgrond e5] booze natuur2 niet als het antwoord d] va/h\d5dheid op e5 vraag ( e5 gebod1 ma> als de spontane reactie op de prikkels van 't lev54 ,da> is die onwil dan ook eig5lijk niet onwil1 ma> sle*te wil4 ,leelijke neig+5 kronkel5 als giftige slang5 9 de diepte van m5ig m5s*5gemo$4 ,z9nelijke lu/5 do5 bege]5 na> het v]bod5e4 ,nijd en gi]igheid will5 d5 ond]gang van e5 m$em5s*4 ,we v]foei5 onszelf om de ontzett5de opborrel+5 onz] inn]lijke boo%eid4 ,het re*t van d5 rijke1 de re9heid d] ons*uldige1 de roem van d5 begaafde--ze be/aan niet voor de laagh>tige v]lang5s onz] onbehe]s*te zelfzu*t4 ,dat re*t wordt v]kra*t1 die re9heid besmet1 die roem bela/]d1 door duiz5d5 en nogmaals duiz5d5 e]lijke1 brave1 edele natur51 9 de e]/e opwell+ van hun zondig h>t4 ,hoe z\ de w]eld er uitzi51 wanne] e5s plotsel+ op5ba> w]d het v]borg5 lev5 d] ong]emde bege]t54 ,en hoe1 wanne] deze aan/onds 9 dad5 w]d5 v]wez5lijkt6 ,er zijn ma> we9ige beg5adigd51 die1 als e5maal ,hij1 na> wi5 de *ri/5heid zi* noemt1 onbekomm]d kunn5 lev5 na> de e]/e aanwijz+5 van al hun neig+54 ,dat 0 e5 lev5 uit ,god4 ,uit deze bron d] heiligheid kon niets onheiligs voortvloei54 ,wij1 ov]ig51 mog5 al dankba> zijn1 wanne] we nu en dan e5s gehoor mog5 gev5 aan e5 e]/e opwell+4 ,mee/al moet5 we ha> 9 b$wang h\d51 met geweld t]ugduw51 en e5 oog5blik1 do* soms ook ur5 en dag51 wa*t51 totdat de twe$e1 en 9 ha> ons bet] ik1 is doorgebrok54 ,ons bet] ik1 dat welli*t jui/] ons v]bet]d ik kon heet54 ,imm]s1 het is de vru*t d] z$elijke1 d] *ri/elijke opvo$+1 die zi* 9 deze correctie onz] natuurlijke a&rift5 op5ba>t4 ,het is raadzaam voor onszelf niet ma> onnad5k5d na> e]/e opwell+ te oordeel5 ( te h&el51 do* 't is niet m9d] pli*t onze m$em5s*5 niet ma> aan/onds te s*att5 na> hun onvoorb]eid do5 en h5 te h\d5 aan hun rasse uitsprak54 ,m5ige5 is veel bet] dan hij s*ijnt1 en veel za*t] dan hij oordeelt4 ,deze uit+5 v]teg5woordig5 niet zijn geheele p]soonlijkheid4 ,er w]k5 ook &]e elem5t5 9 hem4 ,gun ze d5 tijd na> buit5 te kom5 en s*ort uw oordeel op4 ,het is e5 d] groote s*aduwzijd5 van onze haa/ige polemiek5 9 v]gad]+ en dagblad1 dat zij d5 /rijd do5 vo]5 tuss*5 de ongezuiv]de ma*t5 d] e]/e opwell+54 ,hoeveel mooi] en edel] kon het k>akt] van ons huiselijk en maats*appelijk lev5 word51 als bezonn5heid ha> l\t]5de w]k+ _h v]ri*t4 ,9 ,engels*-,indi leefde e5s e5 grijze weldo5]1 die als e5 heilige w]d v]e]d4 ,op zek]5 dag begaf zi* e5 jongel+ tot hem en vroeg3 ,wat moet ik to* do51 om heilig te word5 zooals gij8 ,to5 op5de de oude zijn lev5sboek voor het e]bi$ig oog van d5 jong]e1 en da>9 /ond5 te lez5 de v]a*telijk/e en laagh>tig/e misdad54 ,dat heb ik alles misdrev51 zei de heilige man4 ,zoo door en door zondig is mijn h>t4 ,de jongel+ sidd]de1 als( hij e5 add] _h aang]aakt4 ,ma>1 g+ de grijsa>d voort1 ik heb het alle5 misdrev5 9 g$a*t54 ,het w>5 mijn e]/e opwell+54 ,ik heb die e*t] telk5s we] lat5 wegz9k5 9 d5 onre95 poel1 wa>uit ze w>5 voortgekom54 ,en da>na s*onk ,god mij de kra*t ,zijn wil te volbr5g54 ,de jongel+ g+ he54 ,nu wi/ hij het3 m5 wordt ge5 heilige1 dan door zelfbehe]s*+1 l\t]+ gehoorzaamheid4 ,en wa> de e]/e opwell+ ons v]rad]lijk v]ra/1 zij alle z$elijke kra*t geconc5tre]d op--de twe$e4 ,,iv4 ,,de ,,mo$]4#a #a ,ov]g5om5 uit3 ,de ,vr\w1 de vr\w5beweg+ en het vr\w5vraag/uk4 ,+5aaid f #i1fj1 gebond5 f #ab1ej4 ,uitgave van de ,uitgev]s-,maats*appij ,elsevi]1 ,am/]dam4 ,t]wijl ik dit s*rijf1 /aat er e5 portret naa/ me4 ,het is van e5 #gb-;j>ige vr\w4 ,de aanwezigheid van dit portret is ge5 uitzond]+1 want altijd1 wanne] ik s*rijf1 is het bij me4 ,ma> ev5 heb ik op te zi51 en het ziet mij aan1 vri5delijk za*t1 b]u/5d en bemo$ig5d4 ,ook des na*ts is het 9 mijn onmiddellijke nabijheid4 ,nauwelijks ^w ik 's morg5s wakk]1 ( die oog5 zegg5 mij go$5 morg54 ,e5s1 ruim ti5 ja> gel$51 moe/ ik voor gezondheid e5 halfja> na> buit54 ,mijn vr\w 0 bij me4 ,ma> zij ook1 de vri5delijke oude4 ,9 slapelooze na*t5 0 ook zij e5 /ille troo/]es1 die opwekte met hoop en v]tr\w54 ,zij liet ha> gans*e v]l$5 tot mij sprek53 e5 v]haal van toewijd+1 sm>t1 v]twijfel+1 tr\w1 /rijd1 zege4 ,nooit gaan we s$]t op reis1 ( zij gaat mee4 ,het is ons zoo vreemd1 als zij alle5 a*t]blijft4 ,en we z\d5 het /ellig niet zoo ru/ig v9d51 als zij niet alles met ons meemaakte4 ,en d+ spijt ons sle*ts3 dat zij van ha> aanwezigheid niet zoo kan g5iet5 als wij1 dat aan dit /ukje papi] elke bewu/heid ontbreekt4 ,wat z\ ze zi* m5igmaal v]heug56 ,ma> to* ook3 wat z\ ze zi* m5igmaal b$roev56 ,en bov5al3 wat z\ ze zi* vaak bekomm]d mak5 ov] ha> k9d]56 ,ne51 het is go$1 dat zij ge5 besef heeft van het ha> omr+5de lev54 ,het is g5oeg1 dat wij erv>5 d5 invlo$1 die nog nu van ha> beeld uitgaat en die hi]aan door ha> lev5 v]zek]d is4 ,hoe is het aan dit lev5 gelukt1 aldus het graf te ov]w9n58 ,simpel door mo$] te zijn1 niet &]s dan mo$]4 ,het is zoo e5v\dig4 ,duiz5d5 en millio55 vr\w5 hebb5 die lev5/aak en da>9 dezelfde ma*t4 ,ma> ( i$]e mo$] zi* go$ van ha> taak kwijt8 ,er zijn er1 die liev] conc]t5 aanhoor5 dan 't gebabbel hunn] k9d]51 liev] e5 mooi boek lez5 dan e5 k9d]h>t4 ,er zijn er1 die aan/onds moe word5 als ha> k9d veel te v]tell5 heeft1 ma> gans*e middag5 kunn5 lui/]5 na> de v]hal5 van vri5d9n54 ,er zijn er1 die de mo$]taak eig5lijk niet voldo5de v9d5 om e5 vr\w5lev5 te vull5 en niet naa/ ma> bov5 de v]zorg+ d] k9d]5 hun mee/5 en be/5 tijd gev5 aan geldv]di551 kun/ ( wet5s*appelijk w]k4 ,dan wordt de mo$]taak groot5deels ov]g$rag5 aan gehuurde vreemd5 en v]lie/ da>mee1 wat ha> jui/ zoo'n /ill51 duurzam51 kra*tig5 invlo$ geeft3 het mo$]lijke4 ,m5 behoeft niet te v]wa*t51 dat 9 zulke gevall5 mo$]s portret nog e5 m5s*5leeftijd na ha> dood aan de volwass5 k9d]5 tot /eun en opwekk+ kan wez54 ,mo$] leeft niet na ha> /]v51 omdat ze als mo$] eig5lijk ook niet geleefd heeft voor ha> /]v54 99 99 99 99 99 ,het is nu e5maal zoo3 de vr\w wordt niet mo$] door het voortbr5g5 van k9d]51 ma> alle5 door zi* aan die k9d]5 te gev5 en blijde toe te lat51 dat de k9d]5 zi* aan ha> gev54 ,wie oog heeft voor de s*oonheid en de r$elijkheid d] natuur1 moet wel /e$s met bewond]+ zi5 na> e5 zuig5d k9d aan de mo$]bor/4 ,ik weet 9 ge5 enkel beeld ( feit de v]h\d+ tuss*5 mo$] en k9d mooi] en jui/] uit te drukk54 ,het k9d moet gevo$ word54 ,hoe e5v\dig1 en to* hoe wond]vol1 dat het k9d zelf1 alle5 door het feit van zijn geboorte1 de mo$]bor/ doet zwell51 de melkkli]5 9 w]k+ /elt4 ,de bor/ groeit uit 9 zulk e5 vorm1 dat ze als 't w>e na> het k9d he5 trekt1 en de kle9e vlijt zi* zoo gemakkelijk 9 mo$]s arm1 bij het w>me1 za*te li*aam1 en zuigt4 ,hoe is het mogelijk1 dat mo$]s1 &]s dan 9 nood1 9 de plaats van ha> mals*e1 w>me1 mildvloei5de natuurbronn5 de h>de1 k\de fles* hebb5 ges*ov54 ,dat is re$s af/& do5 van de mo$]taak4 ,voor niets t] w]eld _h de vr\w ooit de natuur moet5 v]loo*551 hr natuur1 en ha> voor de k9d]51 en alle5 voor de k9d]5 gevormde bor/ mog5 v]vang5 door e5 fles* met e5 spe54 ,zooals de mo$]melk vanzelf komt met het k9d1 zoo word5 9 het mo$]h>t ook all]lei s5tim5t5 wakk]1 die sle*ts gewa*t hebb5 op de e]/e k9d]kret54 ,e5 drang tot v]zorg51 tot koe/]5 op5ba>t zi*1 wa>aan de jonge mo$] sle*ts heeft te gehoorzam51 om aan/onds tuss*5 de kle9e en ha> het v]brok5 /(felijke contact gee/elijk te h]/ell54 ,er zijn mo$]s1 die het eig5lijk zonde van ha> gav5 en tal5t5 a*t51 ha> zuigel+5 te v]zorg54 ,die kle9e wez5tjes vo$51 re9ig51 wass*51 dat kan e5 &] ev5 go$ en miss*i5 nog bet]2 d5 tijd en de kra*t da>aan be/e$1 kan mo$] vru*tba>d] gebruik5 door te s*ild]51 te musice]51 te /ude]51 geld te v]di554 ,die k9d]tjes m]k5 to* niet1 wie ze beh&elt4 ,en lat]1 als het gee/elijk lev5 ontwikkeld moet word51 is het voor mo$] vroeg g5oeg om op te tr$54 ,ma> wie zoo r$5e]51 hebb5 het mis4 ,dat zegt re$s ha> eig5 mo$]9/9ct1 dat ha>1 ondanks al die s*ijnw>e motiev51 na> het k9d he5 drijft4 ,e5 mo$]1 die ha> zuigel+ aan vreemd5 toev]tr\wt1 om zelf nuttig] d+5 te do51 v]loo*5t ha> innig/ wez54 ,zij voelt dit heel go$1 ma> laat zi* van d5 weg br5g5 door e5zijdig g]$5e]4 ,wie het k9d was*t1 wie het s*oone lui]s omdoet1 wie het vo$t1 geeft middel]wijl ook ha> gans*e p]soonlijkheid4 ,9 hr h&51 9 hr /em1 9 de wijze wa>op zij het k9d hante]t1 toespreekt1 aankijkt1 leeft hr gee/1 hr gemo$1 hr liefde4 ,zoo weeft ze 9 ha> woord51 9 ha> li$jes1 9 ha> mani]51 9 ha> geheele zijn en do5 e5 bre$e v]b9d+ tuss*5 het k9d en ha>1 e5 onzi*tb>e navel/r5g1 wa>door ha> gee/elijk lev5 het k9d toevloeit4 ,9 het e]/e ja>1 re$s 9 de e]/e ma&5 en wek51 beg9t de mo$]taak1 omdat dan de mo$]9vlo$ beg9t4 ,en wie dit tijdp]k niet telt is als de man1 die de glets*]beekjes van ge5 belang a*t voor de rivi]1 omdat je 9 die ondiepe1 wat]-arme d+etjes to* niet v>5 kunt4 99 99 99 99 99 ,e5 mo$] 9 de huiskam] te midd5 van e5 kr+ k9d]5 van v]s*ill5d5 leeftijd is e5 compleet l&sbe/uur3 v]e5igde wetgev5de en uitvo]5de ma*t4 ,en dan is ze nog veel me]4 ,eig5lijk k5 ik ma> n beeld1 dat ha> beteek5is jui/ we]geeft3 zij is de zon van dit kle9e w]eldje4 ,het is niet noodig1 dat ze zi* aanh\d5d met de k9d]5 bemoeit4 ,de zon /aat /il en /raalt4 ,zoo kan mo$] ru/ig op ha> plaatsje zitt5 en door ha> teg5woordigheid li*t en w>mte br5g5 9 de huiskam]-atmosfe]4 ,da>bij groei5 de k9d]5 v]/&elijk1 ma> vooral z$elijk4 ,mo$] preekt niet4 ,ze v]bi$t we9ig4 ,ze geeft het voorbeeld van welwill5dheid1 ins*ikkelijkheid1 op(f]+1 w]kzaamheid4 ,ze /emt aldus het veelsn>ig in/rum5t van het huisgez94 ,en bij die /ille muziek g5iet vad]4 ,en ond] ha> invlo$ kom5 ook de di5/bod54 ,ik kan me niet voor/ell51 hoe m5 speciaal de huismo$] e5 slo( kan noem5 en ha> taak als iets m9d]wa>digs bes*\w54 ,zek]1 het w]k kan ha> wel e5s ov] 't ho(d loop51 ma> dat ov]komt d5 man ook1 hetzij hij m9i/] is1 j\rnali/1 koopman ( pr$ikant4 ,wie heeft e*t] zijn dagtaak te v]ri*t5 9 e5 kr+1 die zoo re*t/reeks zijn sympa?ie heeft1 als de mo$]8 ,elk lid van 't gez9 behoort ha> als 't w>e toe1 is e5 deel van ha> zelf4 ,zij drijft altijd eig5 zak54 ,en die zak5 zijn van e5 opwekk5de v]s*eid5heid4 ,v]vel5d8 ,het huismo$]be/aan v]vel5d en e5tonig8 ,ha> lev51 altijd zoo b9n5 vi] mur5 bekromp58 ,ma> i$] k9d br5gt to* zijn eig5 a>d mee en da>9 zijn eig5 behoeft58 ,e5 gez9 van vi] k9d]5 is al e5 rijkdom aan v]s*eid5heid1 voldo5de om e5 gee/ bezig te h\d5 en dag aan dag met nieuwe toe/&5 en v]h\d+5 en problem5 te boei54 ,telk5s ond] 't opgroei5 d] k9d]5 kom5 er 9 dez5 kle95 lev5d5 caleidoscoop &]e figur5 te voors*ijn1 en e] kan m5 zegg51 dat het mo$] wel e5s te ma*tig wordt1 alwe] opnieuw raad te s*aff5 en oploss+ te bew]k51 dan dat ze v]drog5 z\ door de dood5de e5vormigheid van e5 uurw]k>beid4 ,elk k9d br5gt zijn eig5 a>d mee en vraagt di5ov]e5kom/ig zijn eig5 beh&el+4 ,v]gelijk da>mee het adm9i/ratieve w]k van m5ige zelf/&ige vr\w1 die zi* zelf kan wez5 9 e5 onafhankelijke positie buit5%uis4 ,niem& zal ontk5n51 dat ook deze arbeid gee/v]friss*5d kan wez51 ma> moet da>teg5ov] de taak d] huismo$] gee/dood5d zijn8 ,moeilijk zal m51 vrees ik1 e5 arbeidsveld voor de vr\w v9d51 dat zoo alle gav5 van gee/ en gemo$ vord]t en ontwikkelt1 als het t]re9 d] huiskam]4 ,de k9d]5 word5 opgevo$ door mo$]1 ma> jui/ hi]door groeit mo$] zelf uit1 ontplooit zij zi*4 ,onze eig5s*app5 kom5 alle5 te voors*ijn1 als ze door het lev5 word5 opg]oep51 en sle*ts 9 de practijk kunn5 zij ge/]kt en gel\t]d word54 ,aldus wordt het individu e5 p]soonlijkheid4 ,en d5 be/5 kans op vorm+ van eig5 lev5 hebb5 zij1 die dagelijks met &]5 hebb5 te v]ke]5 bij heel v]tr\welijk5 omgang4 ,9 dit opzi*t is de mo$] zek] buit5gewoon begun/igd4 ,hoe m5 ooit zulk e5 positie als iets m9d]wa>digs kan bes*\w51 is mij e5 raadsel4 99 99 99 99 99 ,als ik uit de kle9e k9d]5 b51 krijg ik wat me] tijd1 me5t m5ige huismo$]4 ,ik hoop voor ha>1 dat ze ongelijk heeft4 ,en wa> alles na> behoor5 gaat1 zal de toekom/ ha> ook 9 't ongelijk /ell54 ,de k9d]5 word5 groot]1 ma> kunn5 mo$] nog niet miss54 ,ze raadpleg5 ha> bij ho$5 en japonn51 bij boord5 en dass54 ,mo$]1 hoe v9dt u1 dat die das /aat8 vraagt de #ah-;j>ige jong51 die ti5 m9ut5 lang voor d5 spiegel heeft ge/aan en t5slotte zek]heid wil hebb5 door mo$]s oordeel4 ,mo$] heeft ha> jong5 altijd vrij gelat5 9 zijn eig5 smaak1 zi* nooit tuss*5 ha> zoon en zijn das geplaat/--gelijk ze zi* ook nooit tuss*5 hem en zijn meisje zal dr+53 hij moet het wet5--ma> hi]van is 't gevolg jui/1 dat de jong5 ge5 ru/ heeft1 e] hij mo$]s me5+ heeft +ewonn51 ha> uitspraak heeft v]nom51 en zijn vrijheid g5iet 9 het h&el5 na> mo$]s h>tew5s*4 ,_h zij gebod51 hij _h zi* v]zet4 ,nu zij1 liefdevol meelev5d1 vrij heeft gelat51 voelt hij zi* aan ha> gebond54 ,het gevolg is1 zeid5 we1 dat de jong5 ge5 ru/ heeft1 e] hij mo$]s me5+ heeft +ewonn54 ,en hi]uit blijkt1 dat ook mo$] ge5 ru/ krijgt bij 't opgroei5 van ha> kroo/4 ,als ik uit de kle9e k9d]5 b544444 ,jawel1 ma> e5 re*tgea>de mo$] komt uit de kle9e k9d]51 om 9 de groote k9d]5 te zitt54 ,en hebb5 de kle9e ha> h&5 gebond5--h&5b9d]tjes noemt ons volk a>dig dat onbeholp5 grut--de groote b9d5 ha> ho(d en h>t1 wa> ze bij alles mo$]s raad en belang/ell+ behoev54 ,e5 mooi gezi*t is e5 jonge mo$] met e5 k9d aan de bor/4 ,niet m9d] mooi1 de huisvr\w te midd5 van e5 k9d]s*a>4 ,dat kle9e go$ s*>relt wel ov]al rond1 ma> als kuik5s om de klokh54 ,nauwelijks dreigt er e5ig geva>1 van welk5 a>d ook1 ( ze zoek5 veiligheid ond] mo$]s vleugels4 ,ma> van e5 eig5a>dig s*oon1 onopgem]kt door de opp]vlakkigheid1 do* v]rukkelijk voor s*]pzi5de belang/ell+1 is de v]h\d+ tuss*5 de half- en heel-volwass5 k9d]5 en de mo$]4 ,er is e5 bizond] humori/is* elem5t 9 deze v]h\d+1 dat e5 glimla* wekt en tegelijk ontro]t4 ,zij--de mo$]--kan teg5 dat groote go$ niet me] op4 ,die jong5s1 die meisjes1 ze zijn li*amelijk en gee/elijk zoo ontwikkeld4 ,de ba>d ontspruit1 de boezem zwelt4 ,ze heet5 9 de buit5w]eld he]5 en dames4 ,en ze zijn ook zoo knap4 ,9 wis- en natuurkunde zwev5 ze als 9 vliegma*9es onzi*tba> hoog bov5 mo$]s ho(d1 v] uit ha> horizon4 ,ne51 ,mo$]1 da> weet ,u nu heelemaal niets van4 ,en mo$] b]u/ da>9 met gelat5heid4 ,ov] de nieuw/e boek5 9 de w]eldlit]atuur hebb5 ze ha> oordeel4 ,ne51 ,mo$]1 heus*1 dr9 b5t ,u e5 beetje oud]wets*4 ,en ze zijn ook 9 maats*appelijke vraag/ukk5 veel diep] doorg$rong51 dan mo$]1 die er eig5lijk nooit 9 doorg$rong5 is1 omdat ze nooit e5 le]a> heeft gehad1 die zijn sociaal-politieke inzi*t5 ontwikkelde voor zijn onrijpe le]l+54 ,ze zijn 9 alle opzi*t5 mo$] de baas3 9 li*aamskra*t1 9 k5nis1 9 ontwikkel+1 9 inzi*t4 ,en mo$] d5kt er het h>e van3 die zelfov]s*att+ is eig5 aan di5 leeftijd1 kom1 laat i$] de dwaa%eid van zijn j>5 g5iet54 ,do* zie nu1 als die kra*tige1 v]/&ige1 inzi*tvolle zelf/&igh$5 9 moeilijkheid kom51 9 ze] reele moeilijkheid4 ,dan draai5 ze om mo$] he51 dan zijn ze onru/ig1 dan v]liez5 ze die /]k gevoelde zek]heid1 en zijn we] de afhankelijke k9d]5 van ouds4 ,bij mo$] s*rei5 ze hun nood5 uit1 bij ha> zoek5 ze troo/ en voorli*t+1 al hun zelf/&igheid lo/ op1 wa> die met e5 v]antwoordelijkheid gepa>d gaat1 die het on]v>5 h>t niet drag5 kan4 ,het is zoo gemakkelijk te r$5e]51 te oordeel51 te v]oordeel51 te phantase]51 en zoo uit]/ moeilijk te lev54 ,9 het r$5e]5 en phantase]51 9 het oordeel5 en v]oordeel51 zijn ze mo$] v]reweg de me]d]e1 ma> als het op lev5 aankomt1 als de problem5 niet aan het ho(d ( de phantasie1 do* aan de daad oploss+ vrag51 dan moet mo$] er bij kom51 de onmisb>e1 en uit d5 nood help54 ,dat is het humori/is*e 9 deze v]h\d+1 dat de waanwijze zelf/&igheid om uitr$d+ dr5telt om de bes*eid5 hulpva>digheid en1 na de v]loss+1 /raks to* we] 9 ha> zelfov]s*att+ v]valt4 ,a*1 wat hebb5 jui/ die oud]5 mo$] nog dr+5d noodig6 99 99 99 99 99 ,e5 mo$] is e5 wez51 dat alle wa>de]+ v]di5t en zi* go$ig moet lat5 welgevall51 dat alle wa>de]+ ha> on?\d5 wordt4 ,ha> invlo$ is zoo we9ig ta/ba> en meetba>1 dat hij d] grove zelfzu*t ontgaat4 ,ma> 't is e5 mo$] niet om wa>de]+ te do51 't is ha> alle5 te do5 om mo$] te zijn na> d5 drang van ha> in/9ct4 ,en ook alle5 dan heeft zij succes4 ,pr9cipiel kan niem& mo$] zijn4 ,m5 is het kra*t5s natuur en aanleg4 ,en d] k5m]k5 d] mo$] is toewijd+1 zelfv]loo*5+4 ,eig5lijk drukt dit laat/e woord nog niet zuiv] de b$oelde eig5s*ap uit4 ,het doet nog d5k5 aan opzet1 bewu/heid1 inspann+4 ,e5 mo$] behoeft ha> zelf niet te v]loo*551 omdat ze ge5 zelf heeft4 ,al mijn gsme zijt gij1 laat ,hildebr& iem& zegg54 ,dat is ,mo$]taal4 ,e5 mo$] be/aat niet1 alle5 ha> k9d]5 be/aan1 en gelijk ha> bor/ vo$+sbron w]d voor d5 zuigel+1 w]d dit heel ha> be/aan lev5slang voor de k9d]54 ,ha> wez5 is wijd54 ,z is de ,mo$]4 ,en wa> zij zoo is1 behoeft zij zi* nooit bekomm]d te mak5 ov] pa$agogiek4 ,zij br5gt pa$agogiek voort4 ,die vloeit uit ha> toegewijd lev54 ,die roept het k9d 9 ha> wakk] als mo$]melk4 ,de mann5 d] wet5s*ap gaan tot ha> en zi5 ha> de pa$agogiek af1 die zij1 onbewu/ van ha> gave1 zoo ma> als lev5srealiteit uit/roomt4 ,ma> dit ges*i$t alle51 als zij wa>lijk mo$] is4 ,want er zijn ook veel one*te mo$]s1 nog veel me] dan one*te k9d]54 ,die will5 lev5 voor zi*zelf1 ja1 bege]5 dat de k9d]5 voor ha> lev51 als( de zuigel+ mo$] moe/ word54 ,dit zijn e*t] ge5 mo$]s1 alle5 voortbr5g/]s van k9d]54 ,de e*te mo$] zorgt altijd voor ha> k9d]51 zelfs nog na ha> dood4 ,e5 ze] go$e vri5d9 s*reef mij ov] de onov]komelijke moeilijkh$51 om 9 ha> armo$e e5 nieuwe won+ te hur52 woordelijk /ond 9 di5 brief na het droeve v]slag van alle v]geefs*e pog+53 ,v]l$5 week 0 ik wanhop5d1 tot ik op e5 na*t met ,mo$] bezig 0 en ik ha> hoorde zegg53 ,k9d1 v]lies d5 mo$ ma> niet1 je komt er wel we] door4 ,en to5 ik d5 volg5d5 dag er op uit trok1 vond ik e5 won+4 ,voor de volkom5 wa>heid hi]van /a ik 91 want die vri5d9 0 mijn zu/]1 en ha> mo$] de mijne4 ,ha> brief--zij weet het zelf niet--heb ik bewa>d als e5 s*itt]5d bewijs/uk van wat e5 e*te mo$] v]mag1 en wanne] ik dit citaat hi] aan de op5ba>heid prijs geef1 het is--opdat het alle mo$]s zal ov]tuig5 van ha> buit5gewone beteek5is voor de k9d]51 en opwekk5 tot de he]lijke1 gezeg5de taak1 go$e ,mo$]s te zijn4 ,v4 ,,hebt ,,ge ,,iets ,,voor ,,uw ,,k9d ,,ov]8 ,ma> dt is e5 kr5k5de vraag4 ,z\ e5 mo$]1 e5 ,mo$]1 niets ov] hebb5 voor ha> k9d8 ,de vraag moge kr5k5d zijn1 misplaat/ is ze niet4 ,er zijn to* mo$]s1 die voor ha> k9d niet e5s het zoog5 ov] hebb54 ,dat b9dt ha> te veel4 ,dat maakt ha> ook niet mooi]4 ,en dus nem5 ze e5 m94 ,kan 't m9d]8 ,mo$]s1 die niet e5s de melk will5 gev5 aan 't k9d1 dat door zijn kom/ die melk heeft do5 vloei51 dat die melk voor zi*zelf heeft b]eid4 ,mo$]s alzoo1 die het k9d zijn re*tmatig eig5dom on?\d54 ,/el u e5s voor1 dat e5 ,vad] het kapitaal1 dat zijn k9d van e5 familielid gerfd heeft1 niet t5 bate van zijn k9d behe]t1 ma> v]donk]emaant4 ,ma> die ,vad] be/eelt zijn k9d imm]s en is /rafba> voor de ,wet8 ,jui/4 ,en de ,mo$]1 die de vo$selbron1 door de nieuwgebor5e geop5d als zijn vo$selbron1 mo$willig v]/opt8 ,be/eelt zij ha> k9d welli*t niet8 ,alle5 is zij niet /rafba> voor de ,wet4 ,do* m5 kan kwalijk zegg51 dat zij voor ha> k9d iets ov] heeft1 zij1 die beg9t met d5 hulpelooze van zijn re*t te b]oov54 ,het kl9kt h>d1 ma> er zijn hond]d5 en duiz5d5 mo$]s1 die niets voor ha> k9d ov] hebb54 ,eig5 gezondheid ontzi5 t]wille van het k9d8 ,bezoek5 en bezoek/]s lat5 v>5 t5 bate van 't k9d8 ,conc]t5 en tooneel/ukk5 prijs gev5 t5 behoeve van 't k9d8 ,maats*appelijke pli*t5 lat5 ru/5 t5 g]ieve van het k9d8 ,niets van dit alles4 ,het k9d moet dan ma> miss51 als e5 van beid5 iets miss5 zal3 miss5 de gezondheid1 de nabijheid1 de zorg zijn] mo$]4 ,en ov]gelat5 word5 aan e5zaamheid en vreemd54 ,m5ig k9d is 9 zijn eig5 huis te vondel+ gelegd4 ,,vi4 ,,wa>heid ,,9 ,,de ,,opvo$+4 ,i4 ,wat ik nu ga s*rijv51 z\ ik ev5 go$ te boek kunn5 br5g51 wanne] ik lid 0 en] rov]b5de en da>1 weg5s onges*ik!id voor alle &]e en degelik] arbeid1 0 aange/eld tot rov]-p$agoog4 ,do* wat go$ is voor rov]s en moord5a>s1 kan to* kwalik word5 aangeprez5 voor brave m5s5 als wij zijn1 die op g5]lei wijze rov5 en moord51 die zelfs niet1 kwaadsprek5d en la/]5d1 iem&s e] en go$e naam /el51 no* simpellik de wa>heid smor5 om aldus e5 m$$+] te treff58 ,hoor e5s1 we mog5 van geldrov]s niet sle*t] d5k5 dan van e]rov]s1 en de lijfmoord5a>s niet lag] /ell5 dan de ziel$od]s1 en zulks alle51 omdat de e]/e hun plund]- en v]niel+sw]k me] 9 het /(felike b$rijv5 en de laat/e bij hun gewet5loos b$rijf sle*ts nog e5 beetje hui*ela*tig] zijn4 ,dat gaat niet aan4 ,ook georganise]de diev5 hebb5 k9d]51 die opgevo$ behor5 te word51 d4 w4 z4 na> de gangb>e praktijk 9 de ze] brave kr+5 d] maats*appij3 grootgebra*t voor 't geldv]zamel54 ,ook rov]sjeugd heeft leid+ nodig4 ,en wa>om z\ er zulk e5 reuz5v]s*il moet5 be/aan tuss5 de p$agogiek 9 het door flakk]5de flamb\w5 v]li*te rov]%ol en die 9 de k\d-wit electries v]li*te huiskam]8 ,dressuur tot het e5 ( dressuur tot het &]1 dressuur is to* dressuur8 ,ev5wel1 ik wil erk5n51 dat er 9 de geord5de sam5lev+ ook nog wel m5s5 voorkom51 die me] op het z$elik heil dan op het maats*appelik succes van hun k9d]5 a*tgev51 die 9 de all]e]/e plaats vrag5 hoe ze hun k9d]5 braaf kunn5 mak51 en dat zulk e5 zorg 9 de kr+5 d] /ruikrov]s de gemo$]5 niet bezw>5 zal4 ,ma>1 ook bij de aanva>d+ van dit v]s*il 9 opvo$kundig doel1 kunn5 we h&hav5 de m5+1 dat e5 pleidooi voor wa>heid 9 de opvo$+ ev5ze] g]e*tva>digd is1 zond] bek]+/5d5z51 9 e5 rov]%ol als 9 e5 b$ehuis4 ,en hi]uit blijkt dan onmiddellik1 hoe het beh&elde ond]w]p ge5 p$agogies probleem van de e]/e rang is4 ,zulk e5 to* z\ ge5 opgroei tot misdadigheid kunn5 g$og51 laat /aan bevord]54 ,het z\ als onmisb>e eis /ell53 aankwek+ tot deugd4 ,en uit de toepasba>heid en w5selikheid van de ge/elde opvo$+sregel1 onafhankelik van elk opvo$+sdoel1 volgt zijn m9d]heid 9 rang1 hetge5 niet zegg5 wil3 zijn m9d]wa>digheid4 ,wa>heid 9 de opvo$+ is e5 opvo$+smiddel1 wa>omtr5t de mee/ teg5/rijdige p>tij5 het e5s kunn5 zijn1 die dadelik uite5 z\d5 gaan1 wa> het bijvoorbeeld de vraag gold3 ,wat is wa>heid4 ,gelovig5 en ongelovig51 mat]iali/5 en ideali/51 vrijd5k]s en dogmatici1 *ri/55 en heid551 m5s5r$d]s en moord5a>s--all5 kunn51 voorzov] ze aan opvo$+ do51 da>9 de wa>heid als onmisba> middel er5 en aanw5d54 ,en zo b5 ik wel v]pli*t1 bij voorbaat de v]wa*t+ d] lez]s niet al te hoog te spann54 ,dat mooie woord ,wa>heid--en de mooie zaak zelve--is miss*i51 all]miss*i5/1 nog me] tuis 9 het hol d] b]oepsmisdadig]s1 dan 9 het h( d] fatso5like w]eld1 en wa>borgt dus ge5sz9s ,go$heid4 ,nu behoev5 we de wa>de van dit opvo$+smiddel e*t] al we] niet te misk5n54 ,ook als we go$e m5s5 will5 vorm51 is het ons onmisba>1 en ga>ne h\d5 we ons da>om aan de raad van onze wijze ,beets3 ,zoo ge u go$e m5s*5 op wilt vo$51 ,ve9s niet4 ,wie ge ook zijt1 wees die ge zijt4 ,wa> de k9d]5 e5 rol v]mo$51 ,zijt ge 't spel en al uw invlo$ kwijt4 ,aan wi5s blik de wa>heid zi* onttrekk51 ,hoe de leug5 zi* v]b]g5 moog'1 't ,godlijk en het k9d]oog ,zull5 beide ontdekk54 ,de e]/e deugd is wa>heid4 ,heb dan mo$1 ,wa> te wez51 gij zijt groot en go$4 99 99 99 99 99 ,( de wa>heid de e]/e deugd is1 will5 we voorlopig 9 't midd5 lat51 ma> dat niet vel5 d5 mo$ bezitt51 om de roem van groot en go$ te zijn te v]ov]51 dt wordt ons bij e5 rondblikk5 9 de w]eld1 ook 9 de kle9e w]eld d] huiskam]1 al gauw duidelik4 ,re$s 9 ha> g$rag+5 teg5ov] kle9e k9d]5 miss5 de mee/e mo$]s de mo$ om wa> te zijn4 't ,kl9kt vreemd1 ma> de volwass5 vr\w5 zijn dan bang voor de drie- en vi]j>ig54 ,da> is kle9e ,mi5tje4 ,driej>ig k9dje1 is ze ha> mo$] al te ma*tig4 't ,is b$tijd1 en ,mo$] wil ha> uitkl$54 ,ma> 't kle9tje speelt da> zo prettig en is geheel 9 ha> spel v]lor54 ,nu ziet ,mo$] er teg5 op1 het k9d uit ha> spel te hal51 niet--omdat ze da>mee e5 he]lik g5ot /oort en ha> lievel+ e5 og5blik ont/emm5 moet1 ma> omdat de kle9e dan gaat s*reeuw5 en zi* v]zet4 ,mo$] ziet op teg5 het konflikt en zegt met e5 /em1 die1 zo natuurlik mogelik1 ge5 argwaan kan wekk53 ,kom e5s hi]1 ,mi5tje1 je jurkje is los1 dan zal ,mo$] het va/mak54 ,mi5tje laat ev5 ha> s*att5 ligg5 en gaat na> ,mo$]4 ,ma> 9 plaats het jurkje va/ te mak51 maakt ,mo$] het jui/ los1 en ond]deh& praat ,mo$] wat vri5delike woordjes1 die de a&a*t van het speelgo$ afleid54 't ,gelukt ha> aldus1 zond] /rijd1 het meisje uit te kl$5 en /raks na> b$ te br5g51 en als 't k9dje er go$ en wel 9 ligt1 heeft ,mo$] e5 dankba>1 blijmo$ig gevoel1 dat ze met zoveel takt--ze noemt dit takt--e5 huilbui heeft voorkom54 ,ma> v]di5t die h&elwijze nu afkeur+8 vraagt iem& v]baasd4 ,is het niet jui/ lief en h&ig van ,mo$]1 om n het k9d n zi*zelf wat n>igheid te besp>58 ,kom1 kom1 wie dit onwa>heid noemt 9 ,mo$]s g$rag1 heeft to* alle kijk op het lev5 en zijn eig5a>dige eis5 v]lor51 en is vl te pr9cipiel4 ,onwa>heid6 ,wat e5 groot woord bij zulk e5 luttel geval6 ,en to*--het is onwa>heid4 ,dat voelt ,mo$] 9 ha> b9n5/e heel go$4 ,en al bespeurt het k9d van dit b$rog nog niets1 het zal 9 zijn gevolg5 v]d]felik blijk54 ,het type]t de h\d+1 die ,mo$] teg5ov] het k9d aanneemt1 e5 h\d+ van om-de-tu9-leid]ij1 en da> die h\d+ voortvloeit uit vrees1 zal ze ook bij ern/ige gevall5 en 9 volg5de j>5 word5 aang5om51 en dan het v]tr\w5 van 't k9d 9 ,mo$] v]zwakk54 ,dit is het fatale1 dat ,mo$] re$s vroeg het gans natuurlike en volkom5 v]tr\w5 van 't k9d v]zwakt 9 /$e van het 9 to5em5de mate te v]/]k51 zodat het ontbreekt1 wanne] het k9d1 jong meisje geword51 zi* geheel aan ,mo$] behoorde te gev54 ,en ,mo$] gt voort op die weg4 ,we wet51 hoe na> het voor kle9e k9d]5 is1 als ,mo$] 's avonds uitgaat4 ,vad]1 dat h9d]t niet1 als ,mo$] ma> tuis is4 ,ma> ,mo$] moet to* wel e5s uit1 en om nu de gemo$skalmte van 't kle9tje niet te v]/or5--( zi*zelf enige moeilike og5blikk5 te besp>58--v]zwijgt ze ha> uitgang en laat het k9d 9 onwet5dheid4 ,zulke kle9e k9d]5 hebb5 e*t] fijne voelhor5s4 ,aan iets ongewoons 9 het g$rag van ,mo$] m]k5 ze1 dat er iets dreigt4 ,e5 &]e japon1 e5 &]e bro*e1 wat vroeg] et51 miss*i5 iets onru/igs1 iets haa/igs 9 de beweg+51 e5 gejaagd bevel aan de di5/bode--'t is de kle9e niet ontgaan en plotsel+ kl9kt de vraag3 ,u gaat to* niet uit8 ,wel ne51 hoe kom je er aan6 ,o1 ik da*t het4 ,het k9d kan ge5 rek5s*ap gev51 is zi* niet de gang van ha> r$5]+ bewu/1 ma> het heeft de nad]+ van de uitgang ev5 /ellig gevoeld1 als het popelblad de nad]+ van e5 s*i] onm]kb>e lu*t/rom+4 ,en het beweegt1 het trilt4 ,ma> ,mo$] h]leidt de fijne wa>nem+--hoe dankba> moe/ ze ha> opm]k56--tot inbeeld+4 ,ze lo*5t het feit en /elt1 gelijk ze dat noemt1 het k9d g]u/4 ,we will5 hi] niet de nadruk legg5 op de v]wa>loz+ van het ontluik5d v]/&1 wa> dit1 zuiv] wa>nem5d1 mo$willig op e5 dwaalspoor wordt geleid4 't ,is uitsluit5d te do5 om de v]kra*t+ van het zo broodnodige v]tr\w5 9 het jonge zieltje4 ,/raks1 als 't meisje slaapt1 zegt ,mo$]3 ,ziezo1 ze slaapt ru/ig en dan gt ze uit1 het slap5de k9d b$rieg5d4 ,ze slaapt4 ,dat is ,mo$] g5oeg4 ,e5 slap5d k9d weet niet en behoeft dus niet geerd te word54 ,ma> dat slap5de k9d kan wakk] word5 en om ,mo$] roep54 ,en dan8 ,dan moet het di5/meisje kom5 ( e5 zu/]1 en die moet zegg51 dat ,mo$] t* uit is4 ,en ,mo$] _h gezegd van ne54 ,kom1 ga nu ma> ru/ig slap51 dadelik komt ,mo$] tuis1 ze is ma> ev5tjes e5 boods*ap1 troo/ de vreemde4 ,het k9d s*reit4 ,miss*i5 s*reit het ook niet4 ,wat doet het er toe4 ,die tran5 zijn gauw g$roogd4 ,ma> hl zek] voelt het1 dat ,mo$] het b$rog5 heeft4 ,dit gevoel is e5 gemo$s]v>+4 ,het geeft er zi* ge5 rek5s*ap van1 ma> het v]oordeelt ,mo$]4 ,het laat ,mo$] los4 ,en wat nooit langs de weg d] r$5]+ 9 het kle9e ho(dje kon word5 gebra*t1 heeft ,mo$] door ha> dad5 9 't kle9e h>t gevo]d3 de ov]tuig+1 dat ,mo$] niet te v]tr\w5 en 't k9d met zijn nod5 dus bij ha> niet veilig is4 ,jonge mo$]s1 9 domme argeloo%eid aldus h&el5d1 wet5 niet1 hoeveel opvo$+s9vlo$ zij v]spel5 9 die e]/e lev5sj>54 ,en dan durv5 ze lat] nog te klag51 dat de k9d]5 met hun belang5 na> vreemd5 gaan6 ,er zijn erg] en ern/ig] gevall5 dan de ges*et/e1 (s*oon hi] de ond]s*eid+ van erg en erg] eig5lik niet be/aat1 da> ze alle1 pr9cipiel1 ev5 ern/ig zijn3 b$rieg5 van 't v]tr\w5de k9d4 ,ma> de om/&igh$5 kunn5 het ene geval aangrijp5d] mak5 dan het &]e4 ,e5 kle9 meisje moe/ voor e5 op]atie na> 't ziek5huis4 ,de mo$] bra*t ha> weg1 ma> v]zweeg het doel van 't bezoek4 ,ze g+5 ma> e5s e5 visite mak5 bij e5 k5nis da>1 en dus /apte het k9d vrolik mee na> en 9 't grote geb\w4 ,0 dat nu niet wijs van die mo$]8 ,nu _h het k9d to* helemaal ge5 ang/ gek5d6 ,e5 v]pleeg/] begreep al spo$ig1 dat ,mo$] het k9d iets _h wijs gemaakt1 en nam het patintje ov]4 ,ma> hoe moe/ ,mo$] nu met go$ fatso5 wegkom58 ,het k9d zo ma> alle5 a*t] lat58 ,o1 dit z\ veel te vreeselik zijn voor----'t arme k9d4 ,t5m9/e1 dit da*t ,mo$]4 ,welli*t zag ,mo$] teg5 zulk e5 afs*eid e*t] nog me] op voor zi*zelf4 ,zulke mo$]s kunn5 nooit e5 k9d zi5 lijd5 en bewijz5 da>mee e5 ov]grote te]heid voor--zi*zelf4 ,het be/e 0 dus1 dat ,mo$] ev5 koekjes g+ kop54 ,dan z\ ze gauw t]ugkom54 ,en inmiddels z\ 't k9dje ev5 bij die lieve juffr\w blijv54 ,en ,mo$] g+ weg1 het huis uit1 de /raat op1 koekjes kop54 ,het k9d bleef alle5 a*t]1 wa*t5de1 wa*t5de1 ( ,mo$] t]ugkwam met de koekjes4 ,de v]pleeg/] moe/ het ontkl$51 na> de dokt] br5g51 op de op]atie-tafel legg54 ,wa> bleef ,mo$] met de koekjes8 ,ang/ig dwaald5 de oogjes rond4 ,ze zo*t5 ,mo$]4 ,o1 we wet5 het1 ,mo$]s kunn5 niet bij e5 op]atie zijn4 ,dt spreekt vanzelf4 ,ma> moet5 ze zo1 met leug5s het k9d paai5d1 zi*zelf ontzi58 ,het heet alles 9 't belang d] k9d]51 wanne] mo$]s ze 9 all]lei m9 ( me] ern/ige en zelfs 9 heel ons*uldige gevall5 met e5 leug5tje g]u//ell54 ,ma> ik gelo( dit niet4 ,ze lieg51 om zi*-zelf uit de moeilikheid te r$d51 uit gemakzu*t en eig5liefde4 99 99 99 99 99 ,hoe _h dan 9 al deze gevall5 geh&eld moet5 word58 ,to5 het voor kle9e ,mi5tje tijd 01 om na> b$ te gaan1 _h ,mo$] moet5 zegg53 ,kom1 lieve ,mi51 nu zull5 we de popp5 e5s na> b$ br5g51 want ,mi5tje moet ook gaan slap54 ,( als ze w9keltje speelde3 ,nu moet5 we de w9kel sluit51 want de m5s5 gaan na> b$4 ,m5 behoeft de wa>heid jui/ niet onaang5aam te zegg54 ,9 de e]/e plaats al niet1 omdat ze niet altijd onaang5aam is1 ook al s*ijnt ze dit4 ,het na> b$ moet5 s*ijnt onaang5aam voor k9d]51 die volop g5iet5 van hun spel1 ma> 't behoeft dit niet te wez54 ,buit5gewoon veel hangt er van af1 hoe de mo$]1 van jongs af1 dit v]wissel5 van spel met slaap heeft ge/emd4 ,er zijn mo$]s1 die het 9 't spel d] k9d]5 hebb5 opg5om51 zodat de k9d]5 het zelfs e5 pretje v9d51 zi*zelf uit te kl$5--zi*zelf6--zelf hun kle]tjes op te v\w5 en ne] te legg5 ( uit te hang51 en dan zelf 9 b$ te klaut]54 ,het is v]wond]lik1 hoe alle5 re$s dit zelf mog5 do5 de pli*t tot e5 g5ot kan mak54 ,e5 jonge mo$] s*reef me3 ,wanne] ik iets van mijn k9d]5 7#g en #d ja>7 g$aan wil hebb51 wat ik weet dat ze na> v9d51 geef ik ge5 bepaald gebod1 ma> kle$ 't als e5 spelletje 91 fantase] er e5 kle9 v]haaltje omhe54 ,zo b4v4 wanne] de kroes melk leegg$ronk5 moet word51 is die kroes de electriese tram van ,am/]dam na> ,z&voort4 ,soms is 't e5 sneltre91 soms /opt hij te ,slot]dijk1 ,halfweg en ,ha>lem4 ,zi$a>--dit is p$agogiek van de hoog/e rang4 ,die vloeit uit het mo$]h>t1 ev5als de melk uit de mo$]bor/4 ,ma> nu s*rijft deze mo$] er nog bij3 ,nu wordt mij vaak de opm]k+ gemaakt3 dat moet je niet do51 je moet je kortweg lat5 gehoorzam51 niet door omweg54 ,ik d5k1 dat deze opm]k/]s ha> eig5 zuigel+5 zuurkool met spek te et5 gev54 ,en als ze ,onze lieve ,he] w>5 gewee/1 hadd5 ze het bevru*t+sproces zek] nooit +eleid met kleurige bloem51 ma> kortweg uit het h\t e5 vru*t do5 uitpuil51 zo'n bru9 uitwas4 ,wa>toe al die omweg58 ,m5 v]w>re to* niet wa>heid met kilheid1 en v]beeld+ met leug54 ,de leug5 zit nooit 9 de vorm1 ma> altijd 9 het wez54 ,to5 ,mo$] ,mi5tje tot zi* riep1 om het jurkje va/ te mak51 bra*t ,mo$] het k9d 9 de waan1 dat ze aangekle$ w]d1 en ze w]d uitgekle$4 ,mo$] /uurde het g$a*telev5 van het k9d 9 e5 ri*t+1 precies teg5ge/eld aan de ri*t+ d] w]kelikheid4 ,dat moet t5slotte op ontnu*t]+ en wantr\w5 uitlop54 ,ma> als ,mo$] gezegd _h3 ,ik hoor bov5 e5 l$ikantje piep5 en dat vraagt3 wa> blijft mijn lieve ,mi5tje8 ,en ik hoor e5 kuss5tje flui/]53 ,ik b5 zo alle51 wa> blijft mijn lieve ,mi5tje8 dan _h zij de g$a*t5 van het k9d 9 de lijn d] w]kelikheid gebra*t en 't k9dje niet b$rog52 dan _h ze de roep/emm5 van de pli*t tot zonne/raaltjes gemaakt1 zoals onze ,vad] 9 de hemel5 dat ook doet1 als hij de w]eld tot w]kzaamheid aanzet4 ,ik gelo( hl zek]1 dat ,mo$]s--die zi* wa>a*tig aan het wez5lik heil hunn] k9d]5 wijd5--zuiv]e p$agogiek voortbr5g54 ,zodra e5 k9d gebor5 is1 beg9n5 bij ,mo$] de melkkli]5 het vo$+svo*t af te s*eid54 ,niet vroeg]1 niet lat]1 ma> jui/ op tijd4 ,zo gelo( ik ook1 dat ,mo$]s e5 geheim soort opvo$+skli]5 hebb5--de ,wet5s*ap zal ze nog wel e5s ontdekk51 net zo go$ als het lang onbek5de ev5wi*ts-orgaan--en dat deze hun gee/elike melk afs*eid51 zodra de gee/ van het k9d erom vraagt4 ,de weg wordt ,mo$] gewez5 door ha> zuiv] ,mo$]9/9kt--als ze ma> e*t van het k9d h\dt4 ,m5 hore dit ev5wel go$3 van het k9d4 ,niet van zi*zelf4 ,mo$]s1 die e5 uitgang v]kiez5 bov5 de gemo$sru/ van ha> k9d--dat zijn de e*te niet4 ,zij hebb5 ons omtr5t de opvo$+ niets te l]54 ,zij s*eid5 ge5 p$agogiek af4 ,en als ze to* met beg9sel5--mijn hemel1 met beg9sel56 als( de beg9sel51 de beg9n51 niet ev5 geheimz9nig v]borg5 w>51 als het beg9 d] w]eld6--als ze dan to* met beg9sel5 aan het r$5]5 trekk51 d5k ik3 altemaal d5kweefsels1 om uw naak!id te dekk54 99 99 99 99 99 ,v]re intuss5 van mij1 te m551 dat alles met za*!id mt ges*i$54 ,wanne] ,mi5tje--re$s b$orv5 door toegev5dheid--,mo$] laat aanprat51 a*t ik het veel bet]1 dat ,mo$] er ha> ru/ en de huiselike vr$e en zelfs e5 bur5g]u*t aan waagt1 dan dat ze zi* niet gehoorzam5 laat4 ,want ongehoorzaamheid is miss*i5 wel de groot/e f\t4 ,laat ,mi5tje ma> s*reeuw51 desnoods het huis bij elka>1 ma> als ,mo$] zegt3 na> b$1 dan moet ze na> b$4 ,da> helpt ge5 lievemo$]5 aan4 ,niet ,mi5tje1 ma> ,mo$] moet de baas blijv54 ,het blijkt telk5s nodig1 dit nadrukkelik te v]kl>51 omdat de m5s5 za*!id en wij%eid /e$s we] v]w>r5 met toegev5dheid en slapheid4 ,do* m5 kan de baas blijv5 zond] al die /rijd1 volg5s de oude le]3 ,=tit] 9 re1 suavit] 9 modo3 wees /]k 9 de zaak1 wees za*t 9 de mani]4 ,en e5 d] eis5 voor die za*!id is1 dat m5 zi* ri*t na> de gee/es- en gemo$sge/eldheid van h51 die geleid moet5 word54 ,dat sluit ge5 b$rog 9 en ge5 wa>heid uit4 ,de mo$]1 die uitg+ en ha> k9d b$roog1 de$ absoluut v]ke]d4 ,dan nog bet] de &]e1 die kort en go$ zegt1 dat ze uitgaat en dat het k9d da> niets teg5 te reclam]5 heeft4 ,dan weet het k9d t5m9/e1 wa>aan zi* te h\d54 ,ma> er is ook e5 d]de h\d+ mogelik3 de wa>heid zegg5 zond] het k9d pijn te do51 zelfs met de willige m$ew]k+ van 't k9d te w9n54 ,en van deze d]de h\d+ bezitt5 sommige mo$]s het he]like geheim1 dat ha> zo ma> zond] p$agogiese voorli*t+ geop5ba>d is4 ,mo$] br5gt zelf het meisje na> b$1 en zegt3 ,moesje moet vanavond uit4 ,zul je ru/ig blijv5 slap58 ,h ,mo$]1 moet u uit8 kl9kt het teleur/ell5d4 ,wa> na>toe8 ,en nu v]telt ,mo$] de hele ges*i$5is1 ook ( ze 't prettig v9dt ( niet1 ook ( ,vad] meegaat1 ook hoe laat ze v]trekt en ( ze gaat w&el5 dan wel p] tram ( rijtuig--ze v]telt alles tot op e5 ha>tje1 zodat het kle9tje de hele uitgang volg5 kan4 ,en hoe laat komt u t]ug8 ,dat weet ik nog niet precies4 ,miss*i5 om ti5 uur1 miss*i5 wordt het wel elf4 ,komt u me dan nog ev5 to$ekk58 ,ja hoor1 dan kom ik je nog ev5 toe/opp54 ,nu1 na*t s*atje6 ,na*t ,mo$]6 ,zul je lekk] slap58 ,ja ,mo$]6 ,en 't k9d legt ha> ho(dje ru/ig ne]1 zek] omtr5t de naa/e toekom/1 zek]--ook 9 ha> slaap4 ,en ,mo$] gaat ru/ig uit1 ook zek] dat ha> lievel+ ru/ig zal inslap5 en niet v]drietig word5 kan door e5 v]geefs roep5 om ,mo$]1 als ze e5s door e5 n>e droom onru/ig mo*t ontwak54 ,b$5k5 de mo$]s van het leug5tje wel1 wat het is voor e5 k9d1 wakk] te word51 om ,mo$] te roep51 e5 &] gezi*t te zi51 en te erv>51 dat ,mo$] het b$rog5 heeft8 ,en zij die voorzi*tigheid%alve zwijg51 wet5 zij wel de ru/ die van het sprek5 uitgaat8 ,zij vrez5 door inli*t+ de ru/ van 't k9d te v]/or54 ,jui/ omgeke]d4 ,mits zij heel vroeg begonn5 zijn1 het k9d 9 te li*t5 omtr5t alles wat het re*t/reeks betr(1 en hi]mee tr\w zijn voortgegaan1 zull5 ze ond]v9d51 hoe dit v]tr\w5 9 het k9d wordt beantwoord door v]tr\w5 van het k9d1 en hoe hi]uit voortvloeit e5 tr\:>tig1 e]lik sam5w]k51 wa>bij de kle9e vol/rekt niet 9 (f]va>digheid behoeft a*t] te /aan bij de grote4 ,a*1 m5 k5t de k9d]5 niet4 ,vaak valt op h5 veel va/] te rek55 dan op volwass554 ,mits m5 niet begonn5 is met hun naief v]tr\w5 al vroegtijdig te v]giftig54 99 99 99 99 99 ,moelik1 uit]/ moeilik kan het vall51 e5 k9d1 dat t] op]atie na> e5 ziek5huis moet1 e]lik de wa>heid te zegg54 ,en to*1 ons gemo$ komt er teg5 9 op/&1 wanne] e5 mo$]1 e5 ,mo$]1 zi* met koekjes-kop]ij aan ha> liefdetaak onttrekt4 ,wie kan het k9d 9 nood en dood me]--ik zeg niet practiese hulp1 ma> me] z$elike bij/& v]l551 dan de vr\w1 die dag aan dag1 van de geboorte af1 met het k9d heeft meegeleefd en met wie het innig v]tr\wd is8 ,mo$]s nabijheid is dan1 jui/ dn1 kra*t voor de kle9e4 ,en die kra*t on?\dt de ,mo$] ha> k9d uit te]gevoeligheid voor zi*zelf4 ,hoe geheel &]s kan de ,mo$]liefde h&el51 als ze e*t is en niet1 na> ,paulus' woord1 zi*zelf zoekt4 ,het 0 e5 jongetje van neg5 ja>4 ,plotsel+ kreeg het k9d hevige koorts51 me] dan ve]tig grad5 hoog4 ,de dokt] kwam1 a*tte d>mont/ek+ mogelik1 oordeelde ond]zoek 9 e5 ziek5huis noodzakelik4 ,wat zegt de dokt]1 ,mo$]8 ,de dokt] d5kt1 dat het bl9d$>m-ont/ek+ is4 ,en wat wil hij nu8 ,hij wil je do5 op]]5 9 het ziek5huis4 ,lat5 we dan ma> dadelik gaan1 ,mo$]4 ,het w]d gezegd met dat hoge1 /rakke /emmetje1 dat ,mo$]s wel k5n51 die bij 't ziekb$ van e5 k9d hebb5 gezet51 met dat s*ijn-opgewekte koorts-/emmetje4 ,en ,mo$] de$ e5 rijtuig voorkom51 wikkelde ha> jong5 9 e5 woll5 dek54 ,mag ik mijn fluit me5em51 ,mo$]8 ,zek]4 ,en hij nam zijn fluit mee1 die hem ook 9 b$ /e$s v]zelde4 ,de pleegzu/] legde hem 9 zijn b$je4 ,to5 m/ ,mo$] weg4 ,zu/]1 zei het k9d1 u hoeft niet 9 de kam] te blijv54 ,als ik u nodig heb1 zal ik wel fluit54 ,want ik heb mijn fluit bij me4 ,kijk u ma>4 ,mo$] m/ weg4 ,ma> ze g+ na> de wa*tkam]1 en bleef da> wa*t5 n1 twee uur1 al ma> wa*t5--totdat ze e9delik g]oep5 w]d1 en hor5 moe/1 dat het hopeloos 04 ,to5 b>/te ze niet 9 wanhoopskla*t5 uit4 ,ze da*t alle5 aan ha> k9d4 ,ze zette zi* aan 't b$je1 hield het hete h&je va/1 koelde het gloei5de ho(dje1 en kalme]de ha> ijl5de lievel+ met vri5delike woordjes1 leidde het dwal5de gee/je4 ,zo bleef ze de hele na*t wak51 zi*zelf geheel v]get5de1 geheel gev5de1 niet als e5 (f]1 ma> als e5 zaligheid1 dat ze bij ha> k9d mo*t blijv51 zijn gezi*tje zi51 zijn /emmetje hor54 99 99 99 99 99 ,to5 het k9d 9 de morg5 /i]f1 legde ze het h&je ne]4 ,en to5 pas g+ ze he54 99 99 99 99 99 ,deze mo$] _h ha> k9d]5 met ,wa>heid opgevo$4 ,ze _h h5 niet alle5 met het lev51 ma> ook met het /]v5 v]tr\wd gemaakt4 ,behoort de dood niet bij het lev58 ,en ze heeft er rijkelik ha> loon voor gekreg53 van h5 die nog lev5 dag aan dag e5 volkm5 v]tr\w51 en van de te]-/]ke knaap die he5gegaan is3 e5 wond]volle zelf/&igheid 9 ur51 dat de kra*tige man bezwijkt4 ,,ii4 ,9 hun g$rag+5 teg5ov] de k9d]5 di55 de oud]s wa>heid te betra*t51 en dit beg9ne al bij de wieg4 ,wie e5 zuigel+ b$riegt1 ent hem 9 met wantr\w54 ,ale] we nu will5 nagaan1 hoe het opgroei5d k9d1 dat met &]e k9d]5 en volwass55 9 aanrak+1 9 wrijv+1 9 /rijd komt1 ov] die &]5 en zi*zelf met wa>heid moet l]5 oordel51 is het nodig1 teg5 e5 algeme5 voorkom5de f\t te wa>s*uw51 jui/ omdat die f\t 9 het oog d] wa>heidsliefde e5 deugd lijkt4 ,het v]ke] van k9d]5 ond]l+ br5gt bots+5 mee--dit kan niet &]s4 ,vele opvo$]s m55 nu go$ te do51 wanne] ze deze bots+5 altijd heel ern/ig beh&el5 om da>bij--als( i$] ne/]ijtje e5 ,dreyfuszaak 0--de wa>heid te do5 zegevi]54 ,onze groot\d]s maakt5 van die k9d]kibbel>ij5 niet zo'n drukte4 ,ze zeid51 heel kalmpjes3 ,laat ma> /il doodblo$54 ,en ze hadd5 gelijk4 ,hoe zorgvuldig] m5 e5 ges*il beh&elt--gelijk e5 wond1 die m5 re9igt en v]b9dt--hoe gevoelig] het wordt4 ,laat het ma> onv]zorgd1 zodat het blo$ er gans en al uit wegvloeit4 ,dan blo$t het vanzelf dood4 ,wat kond5 onze voor\d]s dat to* wijs en tek5a*tig zegg54 ,ze v]zorgd5 die konflikt51 door ze onv]zorgd te lat54 ,wij do5 ze uitgroei51 door ov]maat aan gewi*tigheid4 ,en dit geldt zelfs bij ges*ill5 tuss5 volwass551 die--s*rijv] dezes +eslot5--to* niet me] dan grote k9d]5 zijn4 ,er zijn m5s5 te ov]1 ern/ige1 brave1 wa>heidliev5de1 diepz9nige m5s51 die i$] ges*il door r$5]+ will5 oploss51 &]s--zo zegg5 ze--blijft er to* wat zitt54 ,da>om pluiz5 ze hun ges*ilpunt5 uit1 gev5 er hun bes*\w+5 bij1 ontdekk5 telk5s nieuwe elem5t51 wroet5 9 de a>d van hun teg5p>tij1 en hebb5 t5 slotte gelijk4 ,met deze metode b]eik5 ze e*t] precies het teg5ge/elde gevolg1 van wat ze heett5 te beog54 ,9 plaats van het ges*il op te loss51 wordt het door de ontl$+ 9 zijn be/&del51 door de blootlegg+ van zijn f9esses1 /e$s s*]p]1 held]d]1 bewu/]4 ,het blo$t niet dood1 ma> leeft op4 ,en dank zij de zorgvuldige beh&el+1 groeit het uit tot e5 diepga&e vete4 ,er zijn ook m5s5--opp]vlakkige natur56--die hun ges*ill5 niet uitr$5]51 ma> afzo554 ,kom1 geef me ma> e5 h&1 en lat5 we 't v]get5 en v]gev54 ,deze opp]vlakkig5 kond5 e*t] wel e5s vl diep] zi51 dan de &]54 ,zij kond5 wel e5s begrijp51 dat er bij die ges*ill5 ook psy*iese faktor5 9 't spel zijn1 die zi* niet 9 e5 r$5]+ lat5 omzett51 gevoel5s1 die miss*i5 r$eloos1 ma> 9 elk geval onb]$5e]ba> zijn4 ,ze kond5 wel e5s in/9ktief wet51 dat jui/ bij de r$5]+ de fijn/e1 de v]borg5/e groo!d5 buit5 b]eik blijv5 en ha> afwezigheid de hele konklusie vals maakt2 dat jui/ 9 die onmeet- en zelfs voor vel5 onm]kb>e groo!d5 de w]kzaam/e faktor5 aan het analys]5d v]/& ontgaan4 ,ges*ill5 tuss5 e*tg5ot5 ov] w$]zijdse familie--ge5 zeldzaamh$5--word5 nooit door r$5]+ opgelo/4 ,het blo$ kruipt1 wa> het niet kan gaan1 en de s*]pe kritiek d] ene p>tij1 al is ze jui/1 roept 9 de &]e p>tij gevoel5s wakk]1 die zi* v]zett5 teg5 e5 to* altijd e5zijdige beoordel+3 het s*]pzi5d is mee/al ook e5 voorbijzi5d v]/&4 ,twi/5 tuss5 ond]wijz]s en oud]s ov] de k9d]5 lop5 nooit bevr$ig5d af4 ,die mo$] voelt heel iets &]s dan de ond]wijz]1 en beid5 r$5]5 voortdur5d langs malka> he51 i$] zijn eig5 rails volg5d4 ,9 al zulke gevall5 doet m5 bet]1 e5 ges*ilpunt los te lat5 en ov] te gev5--hetge5 niet zegg5 wil3 de teg5p>tij na> de mond te prat54 ,dan zal1 wanne] de gemo$sru/ t]uggeke]d is1 erv>+ bew]k51 wat ons opdr+5d betog5 jui/ teg5hield4 ,polemis]5 conc5tre]t e5zijdig alle li*t op n punt1 en maakt da>door de jui/e kijk op het geheel onmogelik4 ,wanne] dit wa> blijkt bij volwass551 is het ons to* e5 wa>s*uw+1 om de ges*illetjes tuss5 k9d]5 niet te v]troebel5 door onze held]heid4 ,ga niet als e5 ,h( van ,arbitrage hun kle9e kibbel>ij5 beh&el54 ,we zijn to* ook niet zo dom1 de zwev5de wolkjes te fix]51 die e5 og5blik de zon v]dui/]54 ,e5 beetje w9d1 wat reg51 en de wolkjes zijn weg1 de zon s*ijnt we]4 ,laat er desnoods e5 mom5t tumult zijn 9 de k9d]kr+1 laat er wat tran5 vloei51 dat geeft oplu*t+4 ,wat zegt ons volk dat we] pra*tig3 het lu*t op6 ,ma> het r$5e]zieke pr9cipe wil niet van zo'n oplu*t+ wet54 ,nu1 laat het zi*1 9 zijn grondigheid1 dan aan de grond va/ r$5]56 ,e5 k9d holt1 op de speelplaats1 midd5 uit zijn spel na> de ond]wijz]es1 en roept1 de v+] omhoog3 ,juffr\w1 ,willem trekt aldoor aan ons t\w6 ,o6 zegt de juffr\w4 ,zeg ma>1 dat hij het niet do5 mag1 hoor6 ,en 9 dat niet legt ze al het gewi*t van ha> p]soontje4 ,bevr$igd holt de aanklag] weg1 en twee m9ut5 lat] speelt hij met ,willem1 is de t\wtrekk]ij glad v]get54 ,dat _h e5 ,h( van ,arbitrage nooit bew]kt4 ,dit h\dt ge5 rek5+ met de vlu*tigheid d] /emm+4 ,en /emm+ is1 9 ha> snelle v]gankelikheid1 ma*tig] dan zi*tba> feit4 ,het ,h( rek5t met feit54 ,het lev5 met /emm+54 ,en da>om--e*tg5ot5--zo5t uw ges*ill5 af4 99 99 99 99 99 ,dus moet5 we onre*t onre*t lat5 en de b$eesde k9d]5 onbes*]md do5 ov]he]s5 door de brutale8 ,dit is ook we] de b$oel+ niet4 ,wanne] 9 e5 gez9 ( e5 klas enkele k9d]5 met h>de1 brutale zelfzu*t de baas spel5 ov] &]51 gaat het niet aan de g]e*tva>digde kla*t5 t]ug te wijz54 ,e5 volwass5 vr\w v]telde me e5s1 hoe ha> gehele jeugd b$orv5 0 door de me$og5loze1 onbes*aamde baasspel]ij van e5 nog wel jong] zusje4 ,wanne] er dan di5t5gevolge twi/ ont/ond tuss5 de k9d]51 twi/ die alle5 ont/aan 0 door de aanmatig5de dw+el&ij van die ene1 w]d deze niet door de oud]like ma*t b9n5 de p]k5 geh\d51 ma> heette het altijd3 ,wa> twee kijv51 hebb5 beid5 s*uld1 en w]d51 zond] ond]zoek1 de k9d]51 soms nog wel met klapp51 9 hun v]w>d w]eldje t]ug geworp54 ,dat 0 dan e5 triomf voor de brutaliteit1 die natuurlik voortg+ met de vrijheid en de vreugde d] &]5 te v]/or54 ,9 zulke gevall5 hebb5 de volwass55 tot dure en onafgebrok5 pli*t1 de brutaliteit d] baasspel]ij aan b&5 te legg51 de bro]tjes en zusjes te bes*]m54 ,dit moet nadrukkelik gezegd word51 omdat gemakzu*t en ook vrees m5igmaal de oud]s we]h\d5 teg5 die baasspel]ij op te tr$54 ,vad] en ,mo$]--het kl9kt vreemd1 ma> ze durv5 dat k9d niet aan4 ,en wanne] ze1 9 e5 driftvlaag1 al e5s hun ma*t ontwikkel51 er wordt hi] e5 aanh\d5de waakzaamheid1 e5 onv]zwakte spann+ v]ei/1 en da>toe zijn ze 9 /aat no* b]eid4 ,zo word5 de all$aagse k9d]5 de dupe d] taaie tirannieke natuur4 ,zo wordt het he]lik/e lev5/ijdp]k onh]/elba> b$orv54 ,i$] k9d heeft ma> n jeugd4 ,lat5 we die gebruik51 ma> to* ook ontzi54 ,ev5wel1 jeugd v]d$ig5 en bes*]m5 teg5 h>de aanmatig+ is nog iets &]s dan van i$] kibbel>ijtje e5 gewi*tigheid mak54 ,het e5 en het &] te ond]s*eid5 zij i$]s wij%eid ov]gelat54 ,we will5 nu met ons ond]w]p voortgaan en ov]weg51 9 hoev] de wa>heid ontzi5 moet word5 bij het oordel5 onz] k9d]5 ov] &]e k9d]5 en volwass554 ,er zijn m5s51 die van zulk oordel5 9 't geheel niet will5 wet54 ,het pa/ k9d]5 niet te oordel5 ov] hun oud]s en ond]wijz]s zo heet het dan4 ,zij hebb5 te zwijg5 en te lui/]54 ,dit heeft mij altijd heel zond]l+ 9 de or5 geklonk54 ,ik me5de altijd1 dat ontwak5d v]/& zi* jui/ door wa>nem5 en oordel5 k5m]kte en dat we dit ongepa/e dus als gun/ige v]s*ijnsel5 moe/5 begroet54 ,zo kan m5 wel zegg53 ,het pa/ k9d]5 niet1 op te m]k54 ,ma> ze hebb5 nu e5maal og51 en die gebruik5 ze4 ,die og5 s*ijn5 da>bij met h]s55 9 v]b& te /aan en die gebruik5 ze ook4 ,wie dat opm]k5 niet w5/1 moet dan ma> bidd51 dat ,onze lieve ,he] zijn k9d bl9d maakt1 en wie het d5k5 en oordel5 niet bege]t1 moet eig5lik v]drietig zijn1 dat zijn k9d niet idioot is4 ,opm]k5 en oordel5 behoort bij het uitbott5d gee/eslev51 en dat k9d]51 die met &]e k9d]5 en ook met volwass55 omgaan1 d4 w4 z4 met h5 vaak 9 wrijv+ kom51 da>bij de wez5like ( v]me5de f\t5 di] volwass55 zi5 en zi* hi]aan /ot51 spreekt zo vanzelf1 dat we--wel v]re van dit te will5 smor51 het met blijds*ap moet5 con/at]51 en er rek5+ mee h\d54 ,met smor5 komt m5 er niet4 ,m5 v]/ikt het oordeel niet en ook niet de uit+4 ,het normale v]/& blijft w]k51 al m55 wij met ons gebod de gee/elike ma*9e te hebb5 /op gezet4 ,en wa> we 9 onze teg5woordigheid de uit+ niet duld51 da> zal deze ha> weg zoek5 buit5 onze teg5woordigheid4 ,wat1 9 he]like op5h>tigheid1 ons w]d meeg$eeld1 wordt nu aan vri5djes v]teld3 ,het h>t wil e5 klag] hebb54 ,onbegrijpelik is de /ruisvogeldomheid van zulke het-zwijg5-oplegg5de oud]s en ond]wijz]s4 ,ze moe/5 to* uit hun jeugd wet51 dat k9d]5 sprek5 moet51 en dat de woord51 die het oor d] opvo$]s geslot5 v9d51 da>om niet ongesprok5 blijv54 ,die woord5 word5 nu alle5 tot &]5 g]i*t en drag5 da>bij mete5 het v]tr\w5 aan die &]5 ov]4 ,wet5 de oud]s aan wie8 ,zijn ze ervan ov]tuigd1 dat die v]tr\wd5 het bet] met hun k9d b$oel51 dan zijzelf8 ,laat uw k9d]5 hun hele h>t uitzegg51 teg5ov] u4 ,ook hun onb>mh>tige kritiek op kam]aadjes1 ond]wijz]s1 dom9ees1 op--uzelf4 99 99 99 99 99 ,het e]/e voordeel di] op5h>tigheid is1 dat de k9d]5 bij u blijv54 ,het twe$e1 dat ge ze le]t k5n51 gelijk ze zijn1 en niet zoals ze zi* uit e]bi$ voor uw gezag behor5 te hui*el54 ,het d]de1 dat ge nu1 door uw rijp] en mild] oordeel1 invlo$ op het hunne kunt oef554 ,wanne] e5 k9d 9 e5 ges*il met e5 &] k9d ( met e5 volwass5e--di5/bode1 ond]wijz]1 familielid--ongelijk heeft1 moet dit zond] bep]k+ door de oud]s word5 gezegd4 ,dit is niet /e$s gemakkelik4 ,voore]/ al niet1 omdat het k9d e5 p>tijdige voor/ell+ van de zaak geeft3 zijn eig5belang1 zijn bewog5 gemo$ b5eveld5 de zuiv]e kijk op het geval1 en niet uit leug5a*tigheid1 niet 9 welbewu/e b$rieg]ij1 ma> door onvoldo5de k5nis en v]ke]d voel5 zag het de feit5 onjui/ en gaf ze onjui/ t]ug4 ,wie 9 zulke gevall51 bet] wet5de1 het k9d toevoegt3 ,je liegt1 doet het onre*t4 ,het k9d liegt niet1 het zegt zijn wa>heid1 en 't kan niet help51 dat deze e5 valse we]spiegel+ van de w]kelikheid geeft4 ,oud]s1 het k9d k5n5de1 altans behor5de te k5n51 di55 dan bet] te wet5 en de og5 van 't k9d te op55 voor zijn ongelijk4 ,ma>1 en dit is het twe$e en veel groot]e bezwa>1 vele oud]s zijn al ev5 v]bl9d als het k9d zelf4 ,wa> het hun eig5 kroo/ betreft1 zijn ze onmiddellik g5eigd1 dit gelijk te gev54 't ,gaat ook al we] onopzettelik1 do* dit maakt het bijna te erg]--niet 9 z$elike1 ma> 9 v]/&elike z94 ,ze kunn5 van hun k9d ge5 kwaad hor51 omdat ze er ge5 kwaad van kunn5 gelov54 ,vooral mo$]s zijn 9 dit opzi*t m]kwa>dig--ik zeg niet onwillig1 ma> onma*tig4 ,ons all] zelfv]bl9d+1 wa> het eig5 gebrek5 betreft1 wordt s*itt]5d ov]tr(f5 door de v]bl9d+ d] mo$]s1 wa> het ha> k9d]5 geldt4 ,m5 moet de wa>de dez] v]bl9d+ niet ond]s*att54 ,ind]daad--hoe vreemd het m5ige5 toes*ijne--deze 9 de natuur d] m5s5 ligg5de onma*t1 om zi*zelf en de geliefde p]son5 te zi5 gelijk ze zijn1 heeft grote wa>de4 ,ze h\dt het gelo(1 het v]tr\w5 /a&e 9 het go$e d] m5selike natuur4 ,zolang iem& nog 9 ons gelo(t1 zijn we niet v]lor54 ,dit gelo(1 ook wa> het ongegrond s*ijnt1 roept v]antwoordelikh$5 wakk]1 en deze we] alle nog bes*ikb>e kra*t5 t] opheff+ uit e5 gezonk5 /aat4 ,alln door 9 misdadig]s te gelov51 r$de ,jezus h54 ,bij ,hem g+ dit niet gepa>d met bl9dheid voor hun zond54 ,hij zag het kwade--n het go$e4 ,do* ook wa> mo$]s het kwade niet zi5--ongetwijfeld e5 f\t6--is to* het gelo( 9 het go$e e5 deugd1 e5 onmisb>e faktor 9 hun opvo$+/aak4 ,hoe z\d5 ze kunn5 v]bet]51 wa> ze het go$e niet ond]/eld58 ,die v]bl9d+ d] oud]s mag ons dus niet erg]51 al moet5 we beproev51 deze slui] weg te nem51 zond] het gelo( 9 de aanleg tot v]bet]+ te v]zwakk54 ,slag5 we hi]91 en zi5 de oud]s hun k9d]5 zoals ze zijn1 dan reikt de oud]like invlo$ nog veel v]d]4 ,dan kunn5 ze hun k9d]5 tot zelfontdekk+ br5g51 e5 d] moeilik/e1 ma> nodig/e v]mog5s4 ,en dan bes*ikt de opvo$+1 ook de zelfopvo$+1 ov] e5 d] w]kzaam/e kra*t54 ,naa/ gelo( 9 eig5 l\t]+svatba>heid1 is er nodig3 zelfk5nis1 e*te1 onv]troebelde1 exacte zelfk5nis4 ,het klassieke voorbeeld van de pr(eet ,na?an hebb5 we da>om na te volg53 e]/ het oog op55 voor de realiteit en de lelikheid van het gepleegde kwaad1 en da>na het onwe]spreekba>1 v]plett]5de1 ma> 9 zijn v]plett]+ r$d5de3 ,gij zijt die man6 99 99 99 99 99 ,moeilik] wordt het1 wanne] de k9d]5 9 hun ges*ill5 gelijk hebb5 en wanne] dit dan is teg5ov] volwass551 die 9 hun positie gezag en moraliteit v]teg5woordig53 ond]wijz]s1 pr$ikant54 ,di55 we dan de oud]5 zog5oemd te h&hav5 en de jong]5 de mond te sno]58 ,nooit6 ,er is ma> n d+ te h&hav5 en hoog te h\d53 de ,wa>heid4 ,wie ha> v]kra*t1 v]kra*t ook de z$elike natuur d] k9d]54 ,wie ha> e]t1 vo$t zijn k9d]5 op4 ,de s*romelike dwal+ is e*t] we]1 dat m5 me5t door het er5 d] wa>heid de e]bi$ voor p]son5 te kort te do5 en hun zog5oemd gezag te ond]mijn54 ,k9d]5 moet5 9 hun opvo$]s e5 soort heilig5 zi51 zo me5t m54 ,vad] kan ge5 f\t5 hebb54 ,wat ,vad] doet1 is go$1 omdat ,vad] het doet4 ,9 ,vad] is de deugd beli*aamd1 zijn lev5 is de zi*tb>e norm voor d] k9d]5 z$elik /rev54 ,ik a*t dit gewoonweg onz94 ,indi5 ,vad] wez5lik zo'n heilige is--we will5 het e*t] voor de k9d]5 niet hop5--welnu1 laat de k9d]5 hem dan aanbidd54 ,gelukkig ev5wel is er 9 de mee/e gez9n5 niet veel kans op4 ,en zo kunn5 de k9d]5 da> niet alle5 zijn gewoon m5selike f\t5 zi51 ma> ook gadeslaan--wat e5 pra*tige geleg5heid voor zijn opvo$kundige !orien6--hoe hij deze be/rijdt4 ,dan l]5 de kle95 zek] nog me] van zijn wor/el5d ov]w9n51 wat ook hn roep+ is1 dan van zijn ong]epte heiligheid1 die ze to* niet kunn5 b]eik5 en die e5maal1 ook voor hun oog1 ontmask]d zal word54 ,laat de k9d]5 veilig wet51 dat de volwass55 gebrek5 hebb51 wa> ze die gebrek5 met eig5 og5 zi5 en aan eig5 /emm+ erv>54 ,en haa/5 we ons1 die gebrek5 te erk5n51 wanne] de k9d]5 er de dupe van zijn geword51 en zelfs1 wa> ze die alle5 ma> hebb5 opgem]kt4 ,do*--lat5 we het bij die erk5n+ niet do5 blijv56 ,er is dan1 jui/ dan1 nog iets me] te do54 ,k9d]5 zijn 9 de hoog/e mate onbillik 9 hun oordeel4 ,dit is e*t] niet te wijt5 aan e5 zek]e h>dheid ( aan e5 tekort aan re*tva>digheidsgevoel1 ma> aan onwet5dheid4 ,zij hebb51 door hun gebrek aan lev5s]v>+1 niet g5oeg k5nis van het inn]lik lev5 d] volwass551 legg5 da>door veel te we9ig gegev5s 9 de s*aal1 en hi]door word5 we bij hun weg]ij5 te li*t bevond54 ,e5 d]gelijke onzuiv]e gewi*tsbepal+ m]k5 we op1 wanne] volwass55 malk&] weg54 ,mevr\w5 en di5/bod5 beoordel5 malk&] gewoonlik onjui/1 (fici]5 en soldat51 gehuwd5 en ongehuwd51 oud]s en k9d]loz51 zelfs mann5 en vr\w54 ,de e5 k5t het w]k1 het lev51 de moeit5 van de &] niet1 en nu ligt het 9 de m5selike natuur die altijd te ond]s*att54 ,eig5 taak voel5 we zwa> en gewi*tig--ge5 wond]1 die hebb5 we ook te v]vull54 ,de taak van de &] tell5 we li*t4 ,wa>lik1 9 dit opzi*t zijn we vaak niets bet] dan de k9d]54 ,ook wij voel5 &]mans druk niet op onze eig5 s*\d]s en zijn 9 ons oordeel onre*tva>dig uit domheid4 ,we moet5 l]51 ons 9 &]5 te v]plaats54 ,en dit moet5 we ook onze k9d]5 l]54 ,b$rieg ze niet met s*ijn1 ontzeg ze ook niet het re*t tot oordel54 ,ma> le] ze1 wanne] ze e5 deel d] w]kelikheid zi51 de volle w]kelikheid zi54 ,dan zal hun erg]nis vaak v]&]5 9 m$elijd51 hun kritiek 9 wa>d]+1 en v]oordel+ plaats mak5 voor zelfbes*am+4 99 99 99 99 99 ,e5 ond]wijz] heeft e5 k9d 9 drift e5 ruw woord toegevoegd ( zelfs e5 klap gegev54 ,het k9d klaagt er tuis ov]1 't voelt zi* onbillik beh&eld4 ,leg het nu niet het zwijg5 op2 zeg niet1 dat het met die kletspraatjes niet moet aankom52 beslis ook niet zond] ond]zoek3 dan zul je 't wel v]di5d hebb54 ,laat het k9d uitprat5 en1 als het 9 't algeme5 gelo(wa>dig is1 geef het dan gelijk 9 zijn kla*t en keur met hem die h&elwijze af4 ,zeg g]u/3 dat _h m5e] niet moet5 do51 dat is v]ke]d van hem4 ,ge zult e5s zi51 wat dat het k9d e5 kalmte geeft1 en hoe het da>na ga>ne b]eid is1 met u te zoek5 na> e5 v]kl>+1 e5 v]onts*uldig+ van die uitval4 ,m5e] heeft de avond te vor5 nog laat zitt5 /ud]51 hij moet gauw e5 exam5 do51 hij is wat moe2 hij _h ho(dpijn2 zijn vr\w1 zijn k9d 0 ziek1 hij heeft e5 deel van de na*t gewaakt2 hij is teleurge/eld 9 e5 v]wa*t+--oorzak5 te ov]1 die e5 k9d begrijp5 kan1 omdat ze hun aequival5t5 hebb5 9 het k9d]lev51 en die het k9d1 als m5 ze hem ma> e]/ bewu/ maakt1 ga>ne t] vrijpleit+ van zijn ond]wijz] wil aanw5d54 ,a*t iem& zi* te hoog1 om op die mani] voor zijn g$rag te word5 vrijgepleit--door e5 k9d8 ,( vree/ m51 dat het k9d da>door 9 eig5wij%eid en eig5g]e*tigheid het k9d]like zal v]liez51 als re*t] vonniss5d ov] volwass55 en de zond5 zijn] me]d]5 grootmo$ig v]gev5d8 ,wat heeft m5 dan to* we9ig v]tr\w5 9 de kra*t d] wa>heid1 9 de natuurlike go$h>tigheid van 't k9d1 en 9 de doorw]k+ van zijn eig5 invlo$4 ,ik heb het e5s bijgewoond1 hoe e5 pr$ikant het ontgeld5 moe/1 omdat hij zi* boos _h gemaakt op e5 cate*isant3 ,en dom9 zegt zelf1 dat we altijd g$uld en liefde moet5 beton54 ,hij geeft ons e5 mooi voorbeeld1 hoor6 ,de vad] zei3 ,ja1 dat is zek] al e5 heel sle*t voorbeeld4 ,die man deugt eig5lik niet voor zijn taak4 ,en is hij altijd zo8 ,ne51 gelukkig niet4 ,ma> e5 dom9 behoorde to* eig5lik nooit zo te wez54 ,da> heb je gelijk aan4 ,toevallig weet ik1 dat ,dom9 ,zondag tweemaal gepreekt heeft en 9 't middaguur nog bezoek5 heeft gehad2 dat hij ,ma&ag zev5 uur gecate*ise]d heeft1 ,d9sdag de hele voormiddag 9 zijn wijk arm5 en ziek5 heeft bezo*t1 ,d9sdagnamiddag drie uur cate*isatie heeft gehad1 ,d9sdagavond ,bijbellez+ heeft geh\d51 ,d9sdagna*t bij e5 /]v5de is g]oep51 ,wo5sdagmorg5 we] ziek5 heeft bezo*t1 en nu v9d ik met j\1 dat hij1 al 0 hij dan ook wat moe1 ,wo5sdagmiddag niet boos _h mog5 word51 ook al gaf e5 cate*isant da> aanleid+ toe4 ,e5 dom9 moet nu e5maal volmaakt zijn1 en cate*isant5 hebb5 ge5 pli*t54 ,o ne51 zo b$oel ik het niet4 ,hoe dan8 ,ik geef je imm]s toe1 dat ,dom9 niet het re*t _h1 boos te word58 ,ja ma>1 als hij dan zo moe 01 is dat to* wel e5 beetje te begrijp51 en die jong5 le]t ook nooit zijn les4 ,zi$a> de ma*t d] wa>heid4 ,het e]lik uitgesprok5 oordeel w]d aangehoord1 aanva>d1 toegeli*t1 t]ugg5om54 ,de aanklag] w]d pleitbezorg]1 do* z\ dat nooit geword5 zijn1 als m5 hem het re*t d] aankla*t ontzegd _h4 ,gunt ge uw k9d]5 het re*t1 ook ov] w dad5 te oordel58 ,ov]bodige vraag3 ze oordel51 ( ge ze het re*t toek5t ( niet4 ,ma> gunt ge ze de vrijheid1 dit oordeel uit te sprek58 ,dr+5d z\ ik u rad53 doe het to*1 want--nog e5s--&]s do5 ze het bij vreemd54 ,vad] wil niet1 dat de k9d]5 aan de ontbijttafel lez54 ,t]e*t4 ,ook niet1 dat ze dan nog ev5 hun les nakijk54 ,alwe] t]e*t4 ,het boek zit de bot]ham 9 de weg4 ,ma> nu lee/ hij zelf ond] 't ontbijt de krant4444 ,( hij hi]aan go$ ( v]ke]d doet1 lat5 we 9 't midd54 ,ma> hij doet het1 en de k9d]5 zi5 het4 ,nu lee/ u zelf de krant1 zegt er e51 en wij mog5 niet lez51 omdat het ongezond is4 ,wat zal ,vad] zegg58 ,wil jij je brutale mond wel e5s h\d58 ,ne51 dat zegt hij niet4 ,hij zegt alle53 ,je hebt gelijk4 ,dat moe/ ,vad] ook niet do54 't ,is voor mij ook niet go$4 ,en hij legt de krant ne]4 ,( hij geeft de v]kl>+3 ,vad] mt de krant ev5 doorkijk51 en &]s heeft hij ge5 tijd4 't ,is jamm] g5oeg4 ,als hij met die v]kl>+ t5m9/e niet liegt4 't ,is wond]lik1 hoe bevr$igd de vrije kritiek wordt door zulk e5 e]lik antwoord4 ,en hoe het gezag--het e*te6--erdoor wordt beve/igd4 ,,iii4 ,natuurlik ontve9s ik mij niet het geva>1 aan het besprek5 van de f\t5 d] volwass55 v]bond54 ,zelfs is het niet zond] b$5k+1 het g$rag van kam]aadjes aan ontl$+ en beoordel+ te ond]w]p54 ,het oog wordt zo veel te veel ges*]pt op het zi5 van &]] tekortkom+5 en z\ er ongem]kt op uit gaan1 die op te spor5 en te ontdekk54 ,da>om begon ik het vorige artikel met de wa>s*uw+1 to* vooral niet van i$] kibbelp>tijtje e5 gewi*tig geval te mak51 dat ern/ig beh&eld moet word51 en wil ik ook nu nog e5s nadrukkelik v]zek]51 dat na> mijn m5+ het dr+5 9 e5s &]s dad5 en om/&igh$5 alle5 dan g]e*tva>digd is1 wanne] het k9d to* re$s geoordeeld heeft en wij het tot zuiv]d]1 billik]1 re*tva>dig]1 liefdevoll] oordeel will5 br5g54 ,de wa>heid zegg5 en zoek5 betek5t niet3 zi* telk5s we] met de zak5 van e5 &] bemoei54 ,wanne] er lelike motiev5 moet5 word5 blootgelegd1 laat het dan de v]ke]de motiev5 zijn1 die bij 't k9d zelf gew]kt hebb54 ,da>door kan het zelfk5nis v]w]v51 zelfkritiek oef55 en heeft het t5 slotte ge5 tijd zi* te spits5 op de f\t5 van &]51 gelijk onze *ri/elike maats*appij dat pleegt te do5--uit naa/5liefde4 ,tans gaan we ov] tot de besprek+ van e5 d]de punt van ons ond]w]p4 ,e]/ bes*\wd5 we onze g$rag+5 teg5ov] de k9d]52 da>na het oordel5 van de k9d]5 ov] p]son52 nu kom5 we tot de k9d]vrag5 en1 9 v]b& da>mee1 onze antwoord54 ,die vrag5 betreff5 de problem51 welke natuur en m5s5lev5 het k9d voorlegg54 ,er is1 9 't algeme51 tweerlei r$51 wa>om we ze e]lik beantwoord54 ,e5 k9d v]langt te wet51 &]s vroeg het niet4 ,vrag5 is e5 uit+ van weetbege]te4 ,k5nis1 voor zov] ze uit zuiv]e weetbege]te voortvloeit1 is 9 de regel heilzaam4 ,we moet5 ev5wel e5 bep]k+ mak51 omdat er ook k5nis gezo*t wordt t] wille van sle*te neig+54 ,iem& kan b4v4 will5 wet51 wa> cl&e/i5e drankv]koop is1 om zi* te kunn5 b$r9k54 ,we d5k5 nu e*t] alle51 aan wet5 uit neutrale weetbege]te1 en dan is het 9 de regel nuttig1 als dit wet5 bij k9d]5 bevord]d wordt4 ,nog belangrijk] e*t] is de twe$e r$51 wa>om e]like antwoord5 word5 aanbevol54 ,zij grond5 en v]/]k5 het v]tr\w5 van 't k9d 9 zijn opvo$]s4 ,we kunn5 niet g5oeg do5--en lat56--om ons dit te v]zek]54 ,van het v]tr\w5 moet5 we het ho(dzakelik hebb54 ,de opvo$] is lange tijd de vo$+sbodem van 't k9d4 ,met al de fijne vezeltjes van zijn gee/elik lev5 voelt het zi* 9 de oud]5 geworteld4 ,al zijn va/heid1 zijn zek]heid1 zijn veiligheid1 zijn g]u/heid hangt hi]van af4 ,da>om is het zo s*&elik roekeloos1 dit v]tr\w5 te v]zwakk54 ,zuiv]e k5nis is zek] niet te v]smad51 ma> me] en one9dig me] dan deze is het v]tr\w51 dat zelfs voor e5 go$ deel de wa>de d] k5nis bepaalt4 ,veel van onze k5nis to* is napraatk5nis4 ,we wet51 wat ons gezegd is4 ,de betr\wba>heid van de zegg] is dus de ma*t van onze k5nis4 ,heet k5nis ma*t1 die ma*t wordt dan voor e5 ov]groot deel ontle5d aan het v]tr\w5 9 de p]soon1 wi5s z$elike autoriteit voor ons de k5nis tot ontwijfelba>heid heeft gemaakt4 99 99 99 99 99 ,het komt natuurlik vaak voor1 dat we op k9d]vrag5 het antwoord niet kunn5 gev51 omdat we 't zelf niet wet54 ,dan erk5n5 we dit gulweg4 ,alle groo?\d]ij is kle94 ,het geeft onze h\d+ iets inn]lik onzek]s en ontneemt ha> met de va/heid de kra*t1 wanne] we e5 s*ijn pog5 te bew>54 ,ook al z\ het k9d uitroep53 ,weet u dt niet e5s8 ,o1 wat b5t dom6--dan aanva>d5 we dit oordeel met blijmo$ige b]u/+3 ,ja k9d1 het is treurig4 ,t5 hoog/e kunn5 we belov51 het antwoord te zoek51 als we da> kans toe zi51 ma> niem& is geh\d5 alles te wet5 en bij ern/ige problem5 is het k e5 wet51 als m5 weet1 dat m5 iets niet weet4 ,zo v] br5gt de p$ante domheid het ma> zeld54 ,9 vroeg] j>5 heb ik me]mal5 hor5 bew]51 dat de volwass55 voor de k9d]5 de volmaak!id di5d5 te v]teg5woordig51 en zij hi]om1 wa> het wez5 natuurlik ontbrak1 to* de s*ijn moe/5 oph\d54 ,vad] moe/ alles kunn51 alles wet54 ,dat boezemde de k9d]5 e]bi$ 94 ,dat hield zijn gezag hoog4 ,dat z\ h5 aanspor5 tot navolg+ van dit hoge voorbeeld4 ,welli*t is deze m5+ nog hi] en da> de mo$] ( de do*t] en] onw>e v]h\d+1 ook tuss5 volwass55 en volwass554 ,ik a*t ha> uit e5 opvo$kundig oogpunt v]ke]d4 ,s*ijn b$riegt1 k hem die de s*ijn aanneemt en die er e5 vals gevoel van me]d]heid aan ontle5t4 ,s*ijn geeft iem& e5 gevoel van zek]heid1 dat hem aan/onds onru/ig maakt1 als de wa>heid dreigt door te brek54 ,9 de wa>heid /aat m5 onwankelba>4 ,ons k5nisgebi$1 ons ma*ts-t]re91 ze behoev5 niet uitge/rekt te wez54 ,erk5n5 wij1 we9ig te wet51 we9ig te kunn51 als we van dit we9ige ma> zek] zijn4 ,dan word5 we 9 dit we9ige ook geerd4 ,alle wrlik nuttig wet5 en kunn5 is bruikba>1 is brood en a*t+ wa>d1 en v]w]ft die ook4 ,als ze ma> e*t zijn6 ,9 dit v]tr\w5 moet5 de k9d]5 opgroei51 en da>om moet5 de oud]5 het door hun lev5 de jong]5 inboezem54 ,wat e5 geflodd] zi5 we nog vaak met kleurige lapp5 van v]toon4 ,wat e5 voornaamdo5]ij1 wat e5 voorw5d]ij4 ,het is ( e5 s*oolmee/] zi* vooral s*am5 moet e5 s*oolmee/] te zijn4 ,hij moet e5 m5e] zijn1 hij moet ov] alles mee kunn5 prat54 ,en wie e5 gewoon burg] is1 moet de allures aannem51 als( hij tot de ari/okratie behoorde4 ,my h\se is my ca/le1 zegt de ,engelsman4 ,ik zeg3 mijn ambt is mijn e] en mijn /& is mijn trots4 ,wees wat ge zijt1 ma> wees dat go$4 ,en als ons gehele lev51 en dus ook onze opvo$+1 9 die toon /aat1 dan kunn5 we teg5ov] k9d]5 ook zond] enig bezwa> onze onwet5dheid belijd54 ,ze zll5 ons ge5 domheid v]wijt51 zelfs niet 9 de diepte van hun h>t4 ,wie nu uit deze regel5 afleidt1 dat we ge5 v]pli*t+ hebb5 ons zo knap mogelik te mak51 ook t] wille van de k9d]52 ( dat we met onze onwet5dheid te koop moet5 lop52 ( dat we altijd ma> de s*oolmee/] moet5 ui?ang52 ( e5 &]e gans niet b$oelde dwaa%eid1 dat we b4v4 trots moet5 zijn op onze f\t5 en a*t]likh$51 die heeft1 om de wa>heid te zegg51 het gezegde niet precies begrep54 ,ik heb gezegd1 altans geme5d3 poets uw ijz]1 uw t91 uw kop] bl9k5d1 en hebt ge g\d1 laat dan ook dit glanz51 alle5--w]k niet met klat]g\d4 ,en wa> uw k9d]5 iets vrag51 dat gij niet weet1 wapp] dan niet met e5 flikk]5d s*ijnsel1 indi5 ge ge5 ru/ig held] li*t kunt do5 /ral54 ,h&haaf uw gezag en v]me]d] hun e]bi$ door te erk5n53 ik weet het niet4 99 99 99 99 99 ,do* als we het wl wet51 dan zijn we er da>mee nog lang niet4 ,dan rijz5 voor ns de vrag53 knn5 we en mg5 we het k9d wel de wa>heid zegg54 ,het gaat niet aan1 zo ma> b\dweg te v]kl>51 zog5aamd pr9cipiel3 de wa>heid is altijd heilzaam4 ,met zulke algeme5h$5--ze het5 dan e*t] heel gewi*tig pr9cipes--s*]mt de domheid1 en da> kan ze dan e5 reuz5succes mee hebb5 9 e5 v]gad]+ van m5s51 die dolgraag de wa>heid hor51 als deze &]5 ontmask]t1 ma> zi* woe/ v]w]5 en het als gr(fe onbes*aamdheid uitkrijt51 wanne] hunzelf de wa>heid wordt gezegd4 ,ne51 de wa>heid is niet altijd heilzaam en we di55 wel degelik e5s ru/ig te ov]weg51 wanne] we ha> de vrag5de k9d]5 kunn5 gev5 ( moet5 on?\d54 ,er zijn gevall51 wa>9 de k9d]5 door onto]eik5d v]/& ons antwoord niet z\d5 begrijp54 ,dan behoev5 we e*t] niet te lieg51 ma> antwoord5 e5v\dig3 ,dit is te moeilik voor je1 dit begrijp je nog niet1 en dan zegg5 we hi]9 to* de wa>heid4 ,het is ev5wel opm]kelik1 hoe sommige k9d]5 met dit antwoord niet tevr$5 zijn en a&r+53 ,zeg u het to* ma> e5s1 miss*i5 begrijp ik het wel4 ,zulk e5 a&rang wijze m5 to* vooral niet met zek]e korzeligheid ( gekr5k!id t]ug4 ,hij getuigt heel gun/ig voor de le]gi]igheid d] k9d]54 ,en welli*t hebb5 ze gelijk4 ,k9d]5 kunn5 vaak me] begrijp51 dan wij v]mo$54 ,beproef ma> de v]kl>+ te gev54 ,gaat deze bov5 hun bevatt+1 dan zijn ze e]lik g5oeg1 om aan/onds te zegg53 ,ne51 s*eid u ma> uit1 ik begrijp het to* niet4 ,do* lukt het u1 door de zaak heel e5v\dig voor te /ell51 hun opm]kzaamheid te boei51 hun weetgi]igheid te bevr$ig51 dan zult ge e5s erv>51 welk e5 dankb>e le]l+5 ge hebt1 en uit hun v]d]e vrag5 zi51 dat ze ind]daad begrep5 hebb54 ,wanne] wij zo zegg53 ,dit is te moeilik voor je1 moe/5 we me]mal5 eig5lik zegg53 ,dit kan ik je niet e5v\dig g5oeg mak54 ,oef55 we onszelf 9 deze kun/1 dan blijkt al gauw m5ige s*ijnba> +ewikkelde zaak geheel b9n5 het b]eik van e5 normaal k9d]v]/& te ligg54 ,met e5 pa> voorbeeld5 will5 we dit toeli*t54 ,e5 k9d loopt met ,vad] ( ,mo$] op /raat en ziet1 hoe e5 zwa> ijz]5 blok tuss5 twee pal5 telk5s omhoog wordt getrokk51 om dan op e5 paal ne] te vall54 ,ze zijn aan 't hei54 ,al wat beweegt1 trekt de a&a*t d] k9d]51 dus ook dat rijz5de en vall5de blok4 ,wie trekt dat to* omhoog8 vraagt het k9d4 ,dat doet die ma*9e1 is 't antwoord4 ,m5ig vrag5d k9d1 en zelfs m5ig vrag5d volwass5e1 is hi]mee voldaan4 ,hun gee/ is te traag1 om diep] door te dr+54 ,die ma*9e is de volle bevr$ig+ van hun v]lang5 na> oploss+ van 't raadsel4 ,geef hun t] v]kl>+ van hond]d]lei omr+5de geheimz9nigheid ma> altijd e5 ma*9e1 en ze zijn cont5t4 ,ma> er zijn ook k9d]51 die dan v]d] gaan en vrag53 ,hoe kn dat8 ,nu ligt voor de mee/e oud]s het antwoord voor de h&3 ,dt kan ik je niet uitlegg51 en dit zegg5 ze te besli/]1 omdat ze zelf die ma*9e niet begrijp54 ,ma*9es s*ijn5 voor vele m5s51 vooral voor vr\w51 iets ontoegankeliks te hebb54 ,dames1 die bij ha> !os(iese gesprekk5 niet t]ug de9z5 voor v]kl>+5 van absoluut ontoegankelike my/]ies1 s*rikk5 voor e5 ma*9e als voor e5 onoplosba> probleem t]ug4 ,dat w]ktuig 9 zijn arbeid /ap voor /ap te volg51 te zi51 te begrijp51 is hun raadsela*tig]1 dan de opvolg5de inc>naties door de loop d] volmaakt 9 het dui/] ligg5de eeuw54 ,ma> onze jonge mo$]s kunn5 ook die geheimz9nige ma*9e b5ad]51 als ze ma> e5s na> hun eig5 wat]ketel kijk54 ,dat deksel gaat1 als het heiblok1 ook telk5s op en ne]4 ,wie duwt het op8 ,de /oom 9 de ketel4 ,wie doet het vall58 ,zijn eig5 zwa>te1 als de /oom ontsnapt is4 ,en wie maakt die /oom8 ,dat doet het vuur ond] de ketel4 ,dus wie duwt eig5lik het deksel op8 ,het vuur4 ,ond]/el nu e5s1 dat ik aan e5 gezels*ap van jonge mo$]s vroeg3 ,jullie hebt nu alle tot je #ah;e ja> ond]wijs g5ot51 op de lag]e s*ool1 op de middelb>e s*ool1 op het gymnasium1 wie kan met vuur e5 zwa> /uk ijz] optill51 dan z\ ik miss*i5 me] v]baasde gezi*t5 zi51 dan held]e antwoord5 v]nem54 ,en to* _h ik ze ma> ev5 mee te nem5 na> de keuk51 miss*i5 na> de teeketel op het gaskomfoor 9 de kam]1 om ze het ei van ,columbus te do5 zi54 ,z di*tbij ligt vaak de oploss+ van dui/] s*ijn5de problem54 ,james ,watt zag als jong5 de toekom/ige /oomma*9e 9 de wat]ketel van zijn tante4 ,b9d nu e5s aan de knop van het deksel e5 dun draadje4 ,leid dat b4v4 ov] de leun+ van e5 /oel4 ,hang aan de &]e zijde d] draad e5 lucif]4 ,dan gaat deze met het deksel op en ne]4 ,iets als ons heiblok4 ,welke jonge mo$] maakt zi* niet /]k1 dit ha> vrag5d vijfj>ig v5tje duidelik te mak58 ,mo$]s zijn knapp]1 dan ze zelf wet54 ,als ze ma> niet op s*ool hadd5 gegaan6 ,da> is die knapheid vaak 9 gele]dheid v]dui/]d6 ,bij elke ma*9e hebb5 we ma> twee vrag53 ,welke kra*t br5gt ha> 9 beweg+8 ,en3 ,hoe wordt die beweg+ ov]gebra*t8 ,de e]/e vraag br5gt ons na> de kra*t van /rom5d wat]1 /rom5de lu*t1 spi]5 van m5s en di]1 spann+ van /oom1 electriciteit4 ,natuurlik kunn5 we dan we] v]d] vrag53 ,wat dt het wat] /rom51 de lu*t waai51 en zo v]d]4 ,dan reiz5 we van het /rom5de wat] na> de zon1 die e]/ dit wat] als damp omhoog heeft gevo]d en zo v]oorzaakte1 dat het da>na als reg5 ( sneeuw de b]gtopp5 bezo*t2 dan waai5 we met de w9d5 na> de zon1 die lu*tlag5 v]w>mde en da>mee het ev5wi*t 9 de atmosfe] v]/oorde1 zodat nu de dampkr+1 waai5de1 h]/el van dat ev5wi*t zoek5d1 en passant onze mol5s doet draai52 dan doet de /oom ons 9 het vuur de wond]e eig5s*ap ontdekk51 dat door v]b9d+ van kool/( met zuur/( w>mte ont/aat1 en leidt die kool/( ons we] na> de zon1 door wi] en]gie zij uit de lu*t 9 het plant5li*aam is gekom52 dan /ijg5 we met de spi]5 van m5s en di] ook al na> de zon1 de kra*tc5trale onz] a>de2 dan v9d5 we telk5s we] 9 dit middelpunt van ons planet5sy/eem het e9dpunt onz] vrag51 en--het beg9punt van nieuwe vrag54 ,vrag5 na> de oorsprong d] kra*t br5gt ons telk5s aan e5 &] adres1 ma> lo/ natuurlik het my/]ie d] kra*t niet op4 ,hoe de beweg+ wordt ov]gebra*t is al heel gemakkelik na te gaan1 zo gemakkelik1 dat ik me me]mal5 met v]baz+ heb afgevraagd1 hoe e5 deel d] ond]wijz]sw]eld to* zo v]bij/]d is geword5 door het inw5dige van mijn h\tzaagmol5 en da>na zelfs nijdig op mij1 dat ik ze 9 dat gewirw> _h gebra*t1 als( ik het boze opzet _h gekoe/]d1 kollega's da> tot plank5 te do5 zag54 ,bekijk5 we e5s ru/ig bijga&e tek5+1 dan zi5 we1 hoe dood-e5v\dig onze go$e w9dmol5 van b9n5 is1 veel e5v\dig] dan ons eig5 li*aam1 dat door diezelfde boze m5s5 met de k9d]5 wordt ontle$1 als( ze er alles van wi/54 ,illu/ratie3 ,de lez] volge bij deze doorsn$e e5s ru/ig de weg van de wiek5 na> de zaagram51 zond] nog de v]kl>+ te lez54 ,de w9dmol5 is ev5als het zeils*ip de oploss+ van het probleem1 hoe we de w9d w]k voor ons kunn5 lat5 v]ri*t54 ,de w9d va>t ma> als e5 woe/a>d door onze boomga>d51 ov] onze huiz51 smijt vru*t5 af1 bom5 om1 s*oor/55 na> b5$51 kunn5 we die s9jeur niet van vij& tot vri5d mak5 en zijn kra*t tot ons voordeel aanw5d58 ,de e]/e eis is natuurlik1 die kra*t op te vang54 ,dat ges*i$t het be/ 9 grote lapp51 9 zeil54 ,zie nu de mol54 ,zijn vi] wiek5 zijn met zeil5 b$ekt en /aan wat s*u9 teg5 de w9d1 zodat die er op los blaa/ en ze wegduwt4 ,ze kunn5 e*t] niet weg1 ze zitt5 va/ 9 e5 zw>e z4 ,nu moet5 ze wel 9 de rondte draai51 net als e5 /e5 aan e5 t\w4 ,en de z draait mee4 ,da> hebb5 we de kra*t al opgevang5 en omgezet 9 e5 draai5de beweg+4 ,met die beweg+ kunn5 we nu v]d] w]k54 ,will5 we ermee hijs51 dan b9d5 we e5 t\w aan de z en de w9d trekt onze la/5 op1 t]wijl het t\w om de draai5de z wordt opg]old4 ,do* nu will5 we er plank5 mee zag54 ,hoe spel5 we dat kla>8 ,om de z br5g5 we e5 rad met t&54 ,deze draai5 met de z mee en grijp5 ond]deh& tuss5 de /aafjes van e5 ligg5d rad1 dat op die mani] op zijn beurt 9 de rondte wordt g$uwd4 ,draait het1 dan draait de spil mee1 wa> het aan v]bond5 is1 en b5$5 aan de spil ook e5 twe$e rad4 ,de t&5 van dit laat/e grijp5 we] tuss5 de /aafjes van e5 /a& rad1 dat ook beg9t te draai5 en 9 zijn w5tel5de beweg+ e5 lange horizontale ijz]5 kruk doet del51 die dw>s door de hele mol5 ligt4 ,sommige /ukjes van deze kruk zijn wat uitgebog54 ,jui/ da> zijn er /okk5 los aan v]bond54 ,die /okk5 draai5 met de boogjes mee1 omhoog1 omlaag1 en da>door gaan de zaagram51 ond] aan die /okk51 ook omhoog1 omlaag4 ,leg er e5 boom voor1 en ze zag5 hem aan plank54 ,ze--ma> dat is dan eig5lik de w9d1 die langs de weg van wiek51 z1 asrad1 spilrad1 spil1 ond]/e spilrad1 krukrad1 kruk en kold]/okk5#b de zaagram5 op en ne] beweegt4 #b ,de naam kold]/okk5 is wel heel a>dig3 die /okk5 kold]5 ( draai54 ,heeft e5 pa>d ook niet soms de kold] 9 de kop8 ,is nu dat ov]br5g5 d] kra*t niet gemakkelik te volg58 ,en dit wordt er niets moeilik] op1 als we 9 plaats van t&rad]51 wiel5 met drijfriem5 hebb5 en de wrijv+ van de l$]5 riem de duw5de di5/ d] t&5 v]ri*t4 ,zal de mol5 go$ w9d vang51 dan mog5 de wiek5 niet te kle9 zijn en moet hij dus vrij hoog geb\wd word54 ,hi]van is het gevolg1 dat hij v]s*ill5de zold]s heeft--hoe kan de mol5a> &]s 9 de kap kom54 ,eig5a>dig zijn die zold]s b5oemd na> de voornaam/e del5 van 't w]ktuig1 die zi* op die zold]s bev9d51 gelijk m5 op de tek5+ zi5 kan4 ,nu is het natuurlik niet nodig1 dat e5 leek die nam5 k5t1 ma> is er iets bizond]s 9 de nam5 z1 spil1 kruk1 raam8 ,alle5 de kold]/okk5 zijn vreemdel+51 ma> deze word5 heel a>dig gentroduce]d door kold]5de pa>d54 ,nog e5s--'t is de b$oel+ niet1 iem&s geheug5 te bela/5 met vele nam51 do* alle5 w]d hi] de vraag ge/eld3 ,is het zo moeilik 9 e5 d]gelik w]ktuig het ov]br5g5 d] kra*t te volg58 ,ik hoop1 dat zelfs mo$]s antwoord53 ,wel ne56 ,als je 't ma> weet6 ,welnu1 laat de s*ool zorg51 dat zulke e5v\dige k5nis iem& niet t]ugs*rikt4 99 99 99 99 99 ,er zijn vrag51 die gemakkelik] s*ijn51 do* veel moeilik] zijn4 ,dat zijn de vrag51 die alle5 door lev5s]v>+ beantwoord kunn5 word51 en deze is voor e5 k9d ja wat ontoegankelik] dan e5 w]ktuig4 ,hi] komt m5 er niet met e5 wat]ketel1 e5 draad1 e5 lucif]1 ( e5 tek5+1 en het is e5 d] grote domh$5 van de r$5e]p$agogiek1 dat ze k9d]5 door m$$el+ en r$5]+ wij%eid heeft will5 inpr5t51 die alle5 door lev5s]v>+ kan word5 v]worv54 ,die r$5e]p$agogiek heeft met veel go$e b$oel+ veel onvru*tba> w]k g$aan en gaat hi]mee nog tr\w voort bij oud]s1 die m55 dat v]/&elike voorli*t+ /e$s mogelik1 voldo5de en pli*tmatig is4 ,e5 pa> e5v\dige voorbeeld5 kunn5 het teg5deel bewijz54 ,wie a*t zi* 9 /aat aan e5 k9d e5 zuiv] d5kbeeld te gev5 van v]liefdheid8 ,dit kunn5 we zelfs niet aan e5 volwass5e4 ,v]liefdheid l]5 we alle5 ma> k5n5 door v]liefdheid1 en wie nooit e*t v]liefd is gewee/ zal dit gevoel nooit begrijp51 ook al heeft hij zijn zilv]5 bruil(t gevi]d met de be/e en mooi/e vr\w van de w]eld1 al is hij mijn5twege tweemaal getr\wd gewee/4 ,v]liefdheid is de v]rukkelik/e en de geva>lik/e1 de zalig/e en de noodlottig/e b$welm+ t] w]eld4 ,wie nooit v]liefd is gewee/1 heeft e5 hemel op a>de g$]fd--mijn vad] zei van v]liefd5 te re*t3 ze zijn 9 de zev5de hemel--ma> zulk e5 misdeelde kan da>door dan ook niet ov] v]liefdheid meesprek5 en mag ov] v]liefd5 niet oordel54 ,doet de onv]laat dit to*1 en spot hij b4v4 met de he]like dwaa%$5 van jonge v]liefd5 ( b$]ft hij hun kleurig m9nespel door het grauw van zijn nu*t]heid en de rau:eid van zijn tirannieke bemoeizu*t1 hij v]di5t op zijn oude dag tot ov] zijn or5 hopeloos v]liefd te word51 opdat hij erv>e en met s*ade en s*&e--ik zeg niet3 wijs worde1 ma> de geleg5heid hebbe1 de dwaa%eid zijn] nu*t]heid 9 de wij%eid d] v]liefdheid ons*adelik te mak54 ,zull5 we e5 k9d op zijn vrag5 aan 't v]/& pog5 te br5g51 wa>om die jongelui zo gek do58 ,al zit 9 de rups e5 vl9d] v]borg51 laat de rups rups1 ronds*>rel5 door het malse gro54 ,wanne] de tijd da> is1 zal hij vanzelf wel zijn vleugeltjes ontplooi5 en zijn vl9d]weelde l]5 k5n54 ,e5 kruip5d di]tje zal nooit het vlieg5 begrijp54 ,jonge mo$]s en vad]s moe/5 uit hun eig5 v]liefdheidsp]iode--ik hoop1 dat ze er nog telk5ke] 9 lev58--g5oeg gele]d hebb51 om met hun opgroei5de k9d]5 niet ov] ond]w]p5 te sprek5 aan hun j>5 en erv>5 vreemd4 ,en &]s kunn5 ze die les nog trekk5 uit hun oud]like gevoel5s4 ,wat e5 mo$] is1 weet je pas als je mo$] b5t1 en da> e5 man nooit dit voorre*t zal hebb51 di5t hij met gepa/e bes*eid5heid zijn vr\w dwaa%$5 te lat5 begaan 9 de omgang met ha> k9d]54 ,ook hem is niet volkom5 aan 't v]/& te br5g51 wat er 9 e5 mo$]h>t leeft en w]kt1 al kan hij 't 9 begrijp5 e5 heel e9d br5g51 wanne] hij zi* h]9n]t1 wat hem als k9d zo weldadig 9 mo$]s h&el5 a&e$4 ,dan zal hij da> liefheidjes en onr$elikheidjes ontdekk51 die tans zijn wijze vad]p$agogiek z\ will5 v]oordel51 ma> die hem als knaap v]kwikt1 gekoe/]d en ge/eund hebb54 ,ma> t5 volle zijn vr\w als mo$] begrijp51 het lukt hem nooit4 ,hij zie er da>om ma> wijzelik van af en tev5s van elke pog+1 om zijn kroo/1 r$5]5de1 9 de w]eld d] volwass55 b9n5 te leid54 99 99 99 99 99 ,do5 de m5s5 dat dan8 ,het komt mij voor van wel4 ,en het s*ijnt me zelfs toe1 dat ze de laat/e dec5nin als gevolg5 van het intellectuali/ies /rev5 da>9 al a>dig v] zijn gegaan4 ,k9d]5 l]5 oordel5 ov] de geheel-on?\d+1 het milit>isme1 het socialisme4 ,de volwass5 drijv]s zijn uit]/ bang1 dat de jeugd hun ontsnapt1 en /i*t5 k9d]v]5ig+5 met komplete programma's4 ,de kle95 memoris]5 e5 nieuw soort cate*ismuss5 en r$5]5--als 9 de sle*te godsdi5/ige opvo$+--ganse bes*\w+5 na4 ,het is ons all] pli*t1 k9d]5 te oef55 9 matigheid1 9 afke] van geva>like prikkels1 9 vr$eliev5de gez9dheid1 9 geme5s*apsz94 ,die eig5s*app5 hebb5 ze re$s als k9d nodig1 9 de huiskam]1 9 de buurt1 op s*ool1 bij spel en w]k4 ,ma> da>om zijn ze nog niet 9 /aat ov] het alcoholvraag/uk1 het soldat5wez51 het kapitalisme te oordel54 ,hoeveel k5nis van de m5selike natuur1 van volk]5 9 hun ond]l+e v]h\d+51 van oeconomiese faktor5 wordt er v]ei/1 om die problem5 te doorzi51 te ov]zi51 9 hun oploss+ te be9vlo$54 ,ma> teg5woordig s*ijnt die k5nis geme5go$ te zijn van de massa4 ,behe]/ door e5 ongetwijfeld prijz5swa>dig hunk]5 na> het heil d] m5%eid1 weet nu i$]e arbeid]1 i$]e kantoorkl]k1 i$]e s*oolmee/] de b$welm+sprikkel te bezw]51 de oorlog op te ruim51 de geldma*t te v]nietig54 ,je /emt ma> vr dit en tg5 dat1 en we zijn er4 ,de +ewikkeld/e vraag/ukk51 wa> de gecomplice]dheid en boo%eid d] m5selike natuur ons voor plaat/1 word5 9 cursusv]gad]+5 gemakkelik opgelo/4 ,en om die oploss+ te v]haa/5 word5 ook al k9d]5 tot ov]tuigde en bewu/e m$e/rijd]s gemaakt4 ,ik e] natuurlik de nobele b$oel+51 ik sympa?ise] gehl met de z$elike drijfv]51 ma> krijg to* de indruk1 dat m5 tor5s b\wt van dom9o/554 ,dit nu is ge5 kwaad 9 de k9d]kam]1 da> is het n en al spel4 ,ma> als m5 waant1 9 die tor5s te kunn5 won51 komt m5 b$rog5 uit4 ,we behoev5 niet e5s zo heel hoog te klimm51 re$s gelijkvlo]s zijn ze onbruikba>4 ,al die ,babeltor5s1 uit beg9sel5 en /elsels opgetrokk51 zijn zo b$riegelik4 ,r$5]5de 9 v]gad]+ ( op papi]1 do5 we ze netjes en snel v]rijz54 ,do* /raks /ort5 ze ine5 bij de spraakv]w>r+ d] praktijk4 ,veilig] en vru*tba>d] dunkt het me da>om1 /e$s 9 het kle9 te beg9n5 met de toepass+4 ,leef het beg9sel uit4 ,dan blijkt zijn lev5skra*t1 zijn e*!id1 zijn vru*tba>heid4 ,dan erv>5 we onmiddellik de onv]biddelike contrle en kritiek van het lev5 en word5 da>door wijs4 ,gemakkelik] is het e*t]1 te r$5]54 ,dat geeft ons het plezi] van 't v]/&elik opb\w51 het g5ot van e5 zuiv]e h]vorm+sbraafheid1 en 't ei/ ge5 op(f]+ van neig+5 en lu/5 9 het gewone lev5 van huiskam] en w]kplaats4 ,do* wil m5 ind]daad 9 en door zijn k9d]5 het heil d] toekom/ige m5%eid bevord]51 dan s*ijnt mij de aangewez5 weg3 ,praat ze niet vroegrijp met all]lei ongepeilde beg9sel5 en ongewog5 algeme5h$5 en onbegrep5 !orien1 ma> doe ze dag aan dag erv>5--erv>56--wat het betek5t1 e5 v]ke]de lu/ te behe]s51 e5 sle*te neig+ te b$w+51 e5 lelike /emm+ ond] de knie te krijg51 e5 on$el gevoel op te loss54 ,k9d]51 die zi* /rijd5d geoef5d hebb5 9 zelfv]bet]+1 v]rijk5 de m5%eid--ma> d5k5 lat] niet zo e5v\dig ov] maats*appelike h]vorm+54 ,we l]5--door dn4 99 99 99 99 99 ,soms antwoord5 we dus niet1 omdat de k5nis alle5 door lev5s]v>+ kan word5 aangebra*t1 e5 &] maal bov5di51 omdat het jui/e antwoord het k9d al te hevig kan aangrijp51 zijn gemo$sru/ v]/or51 zijn v]beeld+ bezo$el54 ,er zijn all]lei li*amelike en z$elike ziekt5 ond] de volwass551 wa>ov] we met het k9d niet sprek54 ,dat is nog al natuurlik1 zal m5 zegg54 ,ma> z natuurlik is dit niet4 ,de k9d]5 hor5 op s*ool1 lez5 welli*t op e5 aanplakbiljet1 dat er e5 jongetje v]moord is4 ,het signalem5t van de v]mo$elike dad] wordt bes*rev51 het wa>s*ijnlike motief voor zijn misdaad aang$uid4 ,nu kom5 de k9d]5 tuis en vrag51 gelijk dat bij e5 go$e v]h\d+ vanzelf spreekt3 ,ma> ,mo$]1 wa>m heeft die man dat jongetje v]moord8 ,wat _h hij eraan8 ,ze begrijp51 dat er e5 dui/]e b$oel+ a*t] ligt1 hebb5 miss*i5 re$s enige bizond]h$5 gehoord1 wet5 dat de man het k9d met lekk]nij51 met bel(t51 met e5 b]oep op lieve k9d]like hulpva>digheid heeft meegelokt1 het wat] ov]1 langs /ille z&weg51 door de weid51 9 de du954 ,en voel5de1 dat zulk e5 geva> ook h5 z\ kunn5 b$reig51 vrag5 ze met onru/ige a&rang3 ,wa>om dd die man dat dan8 ,moet5 we nu sprek5 van abnormale sexuele neig+58 ,natrlik niet6 roept m5 we]1 en nu nog besli/] dan zo ev54 ,do* hi]op luidt mijn antwoord we]3 ,zo natuurlik is dit niet4 't ,g+ go$1 wanne] onze k9d]5 alle5 ma> door zulk e5 geval1 da> heel 9 de v]te1 nu en dan iets van die afdwal+5 v]nam54 ,do* v]get5 we niet1 dat de gev>5 h5zelf b$reig51 en dat vaak de te]/e en lief/e en welwill5d/e k9d]5 er het sla*t(f] van kunn5 word54 ,v]get5 we niet1 dat ons zwijg5 oorzaak kan zijn1 dat onze eig5 k9d]5444 ,oud]s krimp5 ine5 bij de g$a*te1 dat hun jongetje aan zulke zielsang/5 en li*aamsm>tel+ t5 prooi z\ kunn5 zijn4 ,ma> wat dn ze1 om het1 na> hun v]mog51 te beho$58 ,het aangrijp5de geval1 9 de krant5 v]meld1 ges*i$de da> heel 9 de v]te4 ,ma> deze v]te 0 9 die kr+ zelf vreselike di*tbijheid4 ,driemaal 9 mijn lev5 b5 ik 9 aanrak+ gewee/ met dit geva>4 ,de e]/e maal betr( het mijzelf4 ,als k9d van d]ti5 ja> /ond ik1 bij s*em]avond1 op de ,nieuwm>kt te ,am/]dam1 te kijk5 na> e5 boek5/alletje4 ,e5 jongeman van ruim #bj ja> kwam bij /aan en begon e5 praatje4 ,ik vond dit vreemd1 ma> gaf antwoord4 ,zwijg5 z\ to* onbeleefd zijn gewee/4 ,to5 de$ hij erg familia> met zijn h&51 kneep me heel vri5ds*appelik1 en zei all]lei d+5 die me niets aan/ond51 alle van sexuele a>d4 ,ik v]/ond en begreep1 v]/&elik1 heel go$1 wat hij zei1 ma> doorzag het niet4 ,het beviel me e*t] niets1 maakte me onru/ig1 en ik g+ weg4 ,ma> hij liep mee1 vroeg ( ik na> huis g+1 wa> ik woonde1 zei dat hij ook die kant uit moe/4 ,ik kon hem natuurlik niet weg/ur5 en ev5m9 ontlop51 (s*oon mijn bevreemd+ en afke] /e$s grot] w]d5 door zijn vuile praatjes en onbes*aamde vieze voor/ell54 ,natuurlik kan ik die hi] niet h]hal51 (s*oon het heel nuttig kon zijn oud]s e5s te zegg51 wat hun k9d]5 soms moet5 hor5 van vreemd51 als de opvo$]s zwijg54 ,ma> da>voor is het hi] de plaats niet4 ,alle5 wil ik nog m$$el51 dat hij ongeve] vijf m9ut5 me bleef v]gezell5 en to5 e9delik afdroop op mijn h>dnekkig en besli/ weig]54 ,9 mijn e5tje g+ ik na> huis4 't ,0 inmiddels donk] geword5 en ik _h nog wel e5 kw>ti] te lop5 langs e5 g$eeltelik heel /ille weg4 ,bang 0 ik absoluut niet1 'k _h ook ge5 aasje idee van 't geva> dat me van zo nabij b$reigd _h4 ,da>van begon ik pas iets te beseff51 to5 ik tuis alles v]telde4 ,mijn mo$] w]d wit van s*rik4 ,all5 lui/]d5 met ontzett+ en w>5 innig dankba>1 dat ik niet meegegaan 04 ,ma> nog zei niem& me1 wat die man gewild en beoogd _h4 ,m5 gaf me alle5 de algem5e inli*t+1 dat zulke m5s5 heel lelike d+5 do51 en da>bij de wa>s*uw+1 nooit met ze mee te gaan4 't ,geva> 0 nu voorbij4 ,ik wil niet bew]51 dat mijn oud]s me hadd5 behor5 9 te li*t54 ,dit wil ik nog geheel 9 't midd5 lat54 ,alle5 moet ik opm]k51 dat het mislukk5 van de s*&elike pog+5 voor e5 groot deel g$ankt kon word5 aan de grove1 onh&ige mani] van de man4 ,_h hij het slimm]1 voorzi*tig] aangelegd1 niets onbehoorliks gezegd1 alle5 e5 b]oep g$aan op mijn hulpva>digheid1 dan--s*ijnt het me nu toe--_h ik hem ga>ne geholp5 en _h ik hem zek]1 vol v]tr\w51 langs /ille weg5 begeleid4 ,zijn onbes*aamde1 famili>e mani] van sprek5 en do5 0 mijn beh\d4 ,ma> hij _h fijn] kunn5 optr$54 ,we bra*t5--mijn vr\w1 ik1 en de k9d]5--e5s e5 zom]vacantie buit5 door1 to5 9 het /il en afgeleg5 hotel e5 he] zi* aanmeldde4 ,hij praatte met de k9d]5 d] ga/5 en vroeg de weg4 ,e5 d] k9d]51 e5 vri5delik1 b]eidva>dig jongetje van zes ja> v]telde hem alles van de plant5 die hij geplukt _h1 lief-v]tr\welik1 gelijk sommige k9d]5 dat kunn5 do51 en 0 aan/onds kla> om met m5e] e5 e9dje op te lop5 en hem zo de weg te wijz54 ,gelukkig kwam5 jui/ de volwass551 die met de k9d]5 e5 w&el+ z\d5 mak51 en moe/ ook het kle9e v5tje mee1 die er e*t] h>tze] van _h1 dat hij die m5e] niet _h kunn5 help54 ,lat]1 na de t]ugke] van de w&el+1 v]nam5 de oud]s van de hotelkne*t1 dat de veldwa*t]s die m5e] hadd5 meeg5om5 weg5s pog+5 tot onz$elikheid met e5 bo]ejong54 ,hi] zi5 we1 hoe gevall51 heel 9 de v]te1 ons soms heel di*tbij kunn5 nad]51 en beho$zaamheid pli*t is4 ,a*t5 we het al niet nodig en zelfs v]ke]d1 k9d]5 bizond]h$5 mee te del51 uit vrees da>mee blijv5d hun v]beeld+ te v]ontre9ig5 en hun gemo$ te v]ontru/51 e5 algeme5 en ze] besli/ v]bod om nooit met vreemde m5s5 mee te gaan1 is to* haa/ onv]mijdelik4 ,en e5maal is het mij 9 mijn ond]wijz]sloopbaan gebeurd1 dat ik mee heb kunn5 help51 e5 oud-le]l+1 e5 fijn en braaf k9d1 te bes*]m5 teg5 de ze] v]leidelike en voor de oud]s b$riegelik-mooie aanbi$+5 van e5 rijk he]4 ,dit leek nu ind]daad heel ons*uldig4 ,mag e5 rijke zi* niet het lot van e5 arme jong5 aantrekk51 hem uit zijn sfe] ophal51 en voor zijn toekom/ zorg58 ,de oud]s w]d5 bang bij 't mooie aanbod1 ontv+5 van betr\wb>e zijde nog tijdig e5 wa>s*uw+1 en w>5 het met mij e5s1 dat arme jong5s hun toekom/ met h>d w]k5 moet5 v]ov]5 en die niet moet5 ontvang5 uit de h&5 van rijke m5]54 ,de mo$] v]telde1 to5 't geva> voorbij 01 dat de kam]ad5 van de jong5 hem precies v]teld hadd51 wat die sm]ige v5t op het oog _h4 ,mee/]1 ze hebb5 't hem zo ma> ronduit gezegd4--,en weet hij 't nu8 ,ja hoor4 ,en wa>om hebb5 zijn vad] en mo$] niet met hem gesprok58 ,die zijn er to* het naa/ toe8 ,ja1 wa>om6 ,dat moe/ e5 m5s eig5lik do54 ,ma> ,mee/]1 dat durf je dan niet4--,wa>om niet8 99 99 99 99 99 ,is het mogelik en da>bij go$1 k9d]5 de volle wa>heid te zegg5 9 sexuele vrag54 ,de volle wa>heid kan m5 hun natuurlik nooit gev51 en dat niet zo ze] uit e5 oogpunt van kie%eid1 ma> omdat de volle wa>heid insluit en all]e]/ ei/3 de sexuele neig+5 en drift54 ,deze zijn de ho(dzaak van het probleem1 en hi]ov] kan niem& inli*t+ gev5 dan het lev5 zelf4 ,hi] geldt wat ik re$s van v]liefdheid en mo$]liefde zei3 de realiteit is hi] niet het physies gebeur5 en nog m9d] de k5nis da>van1 ma> het psy*ies erv>54 ,en zo z\ m5 iem& van deze geheim5iss5 alles kunn5 zegg51 met het gevolg1 dat hij er nog niet het e*te van wi/4 ,de my/]ies van ons gemo$s- en neig+5lev5 word5 niet door v]/&elike voorli*t+1 ma> alle5 door lev5s]v>+ geop5ba>d4 ,wat er ov]blijft en eig5lik alle5 mee te del5 valt1 is e5 /uk natuurwet5s*ap4 ,en nu wil ik wel e]lik v]kl>51 dat ik niet begrijp5 kan1 hoe iem& da> enig bezwa> 9 kan zi54 ,het gehele bevru*t+sproces bij plant51 di]5 en m5s5 is--natuurkundig bekek5--niets &]s dan de sam5br5g+ van twee v]s*ill5de cell54 ,en ik begrijp bij al de h>5 op mijn ho(d niet1 wat da> vies ( onkies 9 kan wez54 ,de weg1 wa>langs die sam5br5g+ ges*i$t1 is 9 't ene geval wat &]s dan 9 't &]e1 ma> dit is alle5 e5 kwe/ie van physiologiese b\w4 ,wanne] m5 met k9d]5 van ope5volg5de leeftijd5--en dat kan al op het vi]de ja> beg9n5--plat5 van het inw5dig m5selik li*aam bekijkt1 behoeft m5 ma> simpel de lu*tpijp1 de long51 de slokd>m1 de maag1 de d>m51 het h>t1 de ad]51 de ur9eweg51 de ba>mo$]1 de ei]/okk5 aan te wijz51 en da>bij1 9 ov]e5/emm+ met de leeftijd d] k9d]51 te v]tell51 wa>toe die organ5 di551 om al spo$ig te erv>51 dat de k9d]5 het ene orgaan ev5 belangrijk v9d5 als het &]e1 en 9 ge5 enkel opzi*t aan de gesla*tsorgan5 en hun funkties me] belang/ell+ wijd5 dan b4v4 aan die d] spijsv]t]+4 ,alles is hun ev5 7( ev5 we9ig7 int]essant4 ,m5 kan heus op alle vrag51 die de k9d]5 9 deze mat]ie tot ons ri*t5--op alle6--heel e]lik antwoord51 mits m5 vroegtijdig beg9ne en niet gewi*tig-geheimz9nig1 ma> e5v\dig-wet5s*appelik antwoorde4 ,vroegtijdig beg9n54 ,hebt ge ooit gem]kt1 dat k9d]5 't vreemd vond51 dat ,vad] e5 ba>d _h en ,mo$] niet8 dat de zon ov]dag s*e5 en 's na*ts niet8 dat viss5 zwomm5 en duiv5 vlog58 dat /55 viel5 en pluisjes zweefd58 ,k9d]5 w5n5 bijna al te gemakkelik aan de wond]5 om h5 en 9 h54 ,ma> als ze op hun ti5de ja> voor 't e]/ e5 neg] zi51 dan kijk5 ze vreemd op4 ,wa*t niet4 ,wie wa*t1 v]me]d]t i$] ja> de moeilikheid4 ,do* wie vroeg beg9t1 ontmt zelfs ge5 moeilikh$51 dan welli*t 9 zijn eig5 v]dorv5 natuur4 ,en maak ge5 nodeloze ontro]+54 ,ik h\d er niet van1 als ,mo$]s zo buit5gewoon te] en uit]/ beho$zaam1 9 e5 s*em]hoekje1 ov] deze d+5 met de k9d]5 sprek5 en da>bij zelfs hun eig5 pijn5 en ween te b]de br5g51 om het k9d tot liefde en dankba> m$elijd5 te /emm54 ,zo mak5 ze /emm+ en zog5aamd e]bi$ige s*room4 ,zeg de d+5 zakelik1 niet bruut1 niet ruw1 ma> wel nu*t]1 fris4 ,kweek zakelike belang/ell+1 zo blijv5 de k9d]5 het be/ gee/elik gezond4 ,broeikas/emm+ kweekt exotiese gewass54 99 99 99 99 99 ,het heeft me altijd v]baasd en gerg]d1 wanne] fatso5like en zelfs godsdi5/ige m5s5 het gesla*telik lev5 onbetamelik en vies vond54 ,hoe nu8 ,heeft ,god het dan niet aldus +]i*t1 en hebb5 wij ons voor ,gods w]k te s*am58 ,z\d5 wij het miss*i5 nog op 't og5blik ,god will5 v]bet]58 ,al is het wa>1 dat de zonde dit t]re9 tot ha> b$]v5de en v]niel5de w]k+ kie/1 die zonde op5ba>t zi* hi] welli*t het snel/ en het zi*tba>/1 ma> wa>lik niet 9 ha> ern/ig/e k>akt]4 ,zij sluipt ook het geb$slev5 b9n51 het gee/elike v]ke] met ,god1 en v]giftigt de ziel met opborrel5de bewond]+ voor eig5 welsprek5dheid bij het op5lik belijd5 van eig5 onma*t4 ,zull5 we ons nu s*am5 voor het geb$8 ,onze arbeidzaamheid1 ons w9n5 van het dageliks brood1 weet zij tot gi]ig opzamel5 te do5 onta>d51 wa>bij we e5 m$em5s lat5 v]kwijn54 ,zull5 we nu afk]ig word5 van w]k5 en w9n58 ,de zonde v]giftigt i$]e op5b>+ van z9nelik en gee/elik lev5 en dan dunk5 mij de hoogmo$1 de nijd1 de gi]igheid ja wat heilloz] dan de z9nelike afdwal+4 ,zoals ,god onze li*amelike funktin heeft +]i*t1 hebb5 wij ze te aanva>d5 en te er5 en te bewond]54 ,wat z\d5 wij er dan bezwa> teg5 inbr5g51 ze--physiologies--met onze k9d]5 te besprek58 ,wie het doet met e5v\d1 opre*!id1 zond] gewi*tigdo5]ij1 zal erv>51 dat no* de re9heid1 no* de fijnheid van het k9d]lik gemo$ er ook ma> iets bij heeft 9 te boet51 en beide jui/ veel e*t] en mooi] word54 ,v]giss5 we ons ev5wel niet4 ,het gaat hi] alle5 om wa>heid 9 de opvo$+4 ,want wie m55 mo*t1 dat 9 de e]like voorli*t+ de z$elike opvo$+ be/aat1 komt b$rog5 uit4 ,als dt wa> 01 z\d5 alle m$iese /ud5t5 wel engel5 van re9heid moet5 zijn4 ,en hoe w5s5swa>d we dit mo*t5 a*t5 9 hun eig5 belang en dat hunn] toekom/ige vr\w5 en k9d]51 we mog5 het op grond van hun wet5s*appelike opleid+ to* ma> zo grif niet aannem54 ,k5nis heet ma*t4 ,we mo*t5 will51 dat het1 op dit gebi$1 wa> bleek4 ,dan viel de z$elike opvo$+1 ook de z$elike zelfopvo$+1 ja wat gemakkelik]4 ,k5nis wa>borgt 9 ge5 enkel opzi*t morele gez9dheid1 morele kra*t1 niet e5s wijs beleid4 ,alle5 heilig+ d] neig+ kan ons help54 ,en die wordt niet door k5nis v]kreg54 ,wa>om we dan to* op k5nis a&r+58 ,omdat ze lat] onmisba> is en ze het be/ geleidelik met vroegtijdig w5n5 wordt aangebra*t1 en dan door de oud]s zelf4 ,het k9d vraagt en zal blijv5 vrag51 en ontvangt het ge5 antwoord van zijn oud]s1 dan zull5 vri5djes en vri5d9netjes het zelfs ongevraagd inli*t54 ,hoe8 ,dat is to* wel algeme5 bek5d3 onjui/1 onre91 met ze] geva>like bijm5gsel5 voor gemo$ en v]beeld+1 die--en m5 v]gete dit to* niet--het k9d 9 e5 ap>t w]eldje do5 lev51 v]wijd]d van zijn oud]s4 ,niet oud]like voorli*t+1 ma> de troebele bron d] geheime m$$el+ b$]ft enorm veel k9d]re9heid en k9d]begrip1 die beide ontzi5 en zelfs gebaat z\d5 zijn door tijdige opheld]+ van de alle5 bevoegd54 ,9 donk] v]m5igvuldig5 zi* vele s*adelike bakt]in1 die door 't zonneli*t g$ood word54 ,,iv4 ,wees wa> 9 uw g$rag+5 teg5ov] uw ook nog heel kle9e k9d]54 ,gun dez5 wa> te zijn 9 hun oordel5 ov] &]54 ,geef na> wa>heid antwoord op hun vrag54 ,deze drie voors*rift5 w]d5 9 de e]/e drie artikel5 aanbevol54 ,er zijn volwass551 oud]s1 die er niet van will5 wet54 ,wa>om niet8 ,uit gemakzu*t en lafheid1 zijn we g5eigd te zegg54 ,ze zijn te traag en miss5 de mo$1 om met de sleur te brek54 ,zek]1 dit komt veelvuldig voor1 do* e] we hi]ov] ons v]oordel5d vonnis vell51 will5 we aan het go$e 9 deze gemakzu*t en lafheid re*t do5 w$]v>54 ,niet i$]e5 heeft aanleg1 geleg5heid en tijd1 om zi* ern/ige opvo$+sproblem5 9 te d5k54 ,is het dan niet voorzi*tig]1 zi* bij 't oude te h\d51 wa>bij m5 zelf niet v]ongelukt is1 dan met onvoldo5d inzi*t en onto]eik5de kra*t e5 nieuwe weg 9 te slaan1 wa>van het m9/5s nog twijfela*tig moet het51 ( hij na> het doel leidt8 ,onze oud]s hebb5 ons ook all]lei praatjes wijs gemaakt1 met vel]lei kluitjes 9 't riet ge/uurd1 en hond]d mal5 het zwijg5 opgelegd1 ma> ze me5d5 het to* go$ met hun k9d]51 hebb5 ze met liefde gekoe/]d1 h>d voor ze gew]kt1 t5 slotte ze met ere grootgebra*t4 ,zull5 wij nu hun opvo$+spraktijk will5 critis]5 en v]bet]58 ,hun mani] moge dan ha> gebrek5 hebb51 duiz5d5 en millio55 hebb5 er zi* wel bij bevond54 ,dit is ge5 pr9cipe1 ma> e5 erv>+4 ,en deze erv>+ heeft bewijskra*t4 ,wanne] de massa1 9 wie to* het zelfbeh\ds9/9kt w]kt1 met e5 g]u/ h>t zek]e pad5 volgt1 g$a*te- en critiekloos1 zijn da> zek] wel go$e r$55 voor te v9d51 ook al is m5 zi* die niet bewu/4 ,sleur is vaak3 in/9ktief v]tr\w5 9 de wij%eid van 't voorgesla*t4 ,met laatdunk5de g]+s*att+ wordt vaak van de oude pad5 gesmaald4 ,dan heet het1 dat we niet laks en lauw het platgetr$5 pad moet5 bew&el5 en nieuwe weg5 moet5 zoek54 ,ma> het z\ er treurig met ons en met de vooruitgang uitzi51 als we telk5s door z& en hei en w\d en mo]as nieuwe weg5 moe/5 ban54 ,we volg5 heel v]/&ig de weg51 door onze voorgang]s platgetrapt1 uitgehakt1 aangelegd1 al v]zuim5 we niet ze te v]bet]5 en da>naa/ de nodige nieuwe weg5 aan te legg54 ,v]guiz+ van het voorgesla*t is ondankba> en dom1 loopt uit op s*ade en s*&e1 en het is niet alle5 wijs en voorzi*tig1 wanne] jonge oud]s g$a*teloos het voorbeeld hunn] eig5 oud]s volg51 indi5 ze niet van e5 betre g$ragslijn ov]tuigd zijn1 ma> er spreekt ook e5 e]bi$vol v]tr\w5 uit1 dat--hoewel niet be/& teg5 e5 onb>mh>tige ma> 9 zijn v]/&elikheid to* bekromp5 critiek--n de oud]5 n de jong]5 e]t4 ,er is to*1 ondanks het gemis aan wat m5 noemt wa>heid 9 de opvo$+1 e5 gee/ van gehe*!id aangekweekt1 die op slot van rek5+ ja wat me] lev5sgeluk meebr5gt dan e5 held]heid van inzi*t1 die de h>t5 k\d heeft gelat54 99 99 99 99 99 ,wat als gemakzu*t v]oordeeld wordt1 is dus me]mal5 v]tr\w5volle voorzi*tigheid1 die zi* aan 't beproefde oude h\dt en dit met zijn deugd5 en gebrek5 ov]neemt1 wa> de critiek heeft gezweg5 en de drang tot re9] practijk ontbrok54 ,zo is het v]wijt van lafheid ook vaak ongegrond4 ,zek]1 m5ige5 durft niet de e5v\dige wa>heid te zegg51 hij is er niet bij grootgebra*t en huiv]t er nu voor t]ug4 't ,is hem1 als( hij zi* 9 e5 vreemd l& begaf1 wa> 9 het dui/] d] onbek5dheid all]lei gev>5 dreig51 9 i$] geval zi* telk5s nieuwe moeilikh$5 voordo51 wa>op hij niet g]ek5d _h en wa>voor hij niet b]ek5d is4 ,ma> mog5 we deze vrees lafheid noem58 ,er spreekt veele] zelfk5nis en wijze beho$zaamheid uit4 ,er is bij vel5 e5 ang/ig t]ugde9z5 voor de naakte1 de geheel naakte wa>heid4 ,is dit lafheid8 ,het kan ev5ze] s*aamte zijn en e]bi$ige s*room4 ,het ,p>adijsv]haal laat de e]/e m5s5 b$ekk+ hunn] naak!id zoek51 niet teg5 de k\de1 niet t] bes*]m+ teg5 letsel1 ma> uit ontwaakte s*aamte na b$rev5 kwaad4 ,zondebesef maakt het hun onmogelik1 zi* onbevang5 te gev51 gelijk ze zijn4 ,en is dit tans1 met ons1 nog niet volkom5 hetzelfde8 ,wie durft zi* gehl te gev51 gelijk hij is8 ,alle5 de s*aamteloo%eid1 die ge5 oog heeft voor eig5 grote tekortkom+51 ( de zuiv]e ons*uld4 ,ma> wij ov]ig51 we hull5 ons 9 all]lei kl$]5 van s*ijn1 dekk5 ons met de vijgeblad]5 van vormelike braafheid1 omdat we ons inn]lik1 met al zijn zondige beweg+51 niet e5s teg5ov] ons zelf 9 zijn naakte wa>heid durv5 v]ton54 ,we huiv]5 t]ug voor zulk e5 wa>heid4 ,en t]e*t4 ,want wij kunn5 de ,wa>heid niet drag54 ,wanne] wij1 door n woord uit te sprek51 e5s plotsel+ alles z\d5 zi51 alles hor51 alles wet51 alle g$a*t5 9 alle m5s5ho(d5 k5n51 alle neig+5 9 alle m5s5h>t51 het gehele v]l$51 de volle toekom/1 wie z\ dat woord durv5 uitsprek58 ,dan z\d5 we de gehele w]kelikheid1 en da>9 de wa>heid hebb54 ,do* e] we er e5 millio5 mal5 millio5/e deel van z\d5 ontvang5 hebb51 z\d5 we al bezwek5 zijn4 ,alle5 de opp]vlakkige domheid durft de naakte wa>heid aanva>d51 omdat ze ha> to* niet ziet4 ,v]tr\w51 s*aamte1 s*room we]h\d5 m5ige5--ook al is hij zi* zelf de a>d dez] remm+ niet bewu/--de aanbevol5 drie voors*rift5 te volg54 ,wel v]re van dit te misprijz51 moet m5 gelukkig zijn met de aanwezigheid en de uitw]k+ di] gemo$s-realiteit54 ,zij zijn de s*atbewa>d]s onz] be/e gee/elike go$]54 ,zond] ha> beh\dszu*t z\ de vooruitgang ons al te li*t 9 't mo]as br5g54 ,en veel me] te vrez5 is de voor?oll5de nieuwli*t]1 die bezw>5 no* gev>5 ziet1 dan de a>zel5de dui/]l+1 zelfs al wordt hij als cons]vatief gebr&m]kt1 die niet waagt1 omdat hij er &]5 niet ga>ne aan waagt4 99 99 99 99 99 ,kunn5 we het go$ re*t bepleit5 en wa>d]+ gevoel5 voor de opvatt+ van beh\dszu*t1 wa> deze kort en go$ v]kla>t3 onze oud]s w>5 ook niet dom en da>mee van e5 v]&]+ 9 vel]lei lev5spraktijk niet wet5 wil1 niet zo welwill5d zijn we ge/emd teg5ov] de m5+1 die de wa>heid uit de opvo$+ w]5 wil1 omdat ze de dood z\ zijn voor alle pozie4 ,want hi] wordt e5v\dig wat geleut]d4 ,alles wordt zo nu*t]1 zo prozas*1 klaagt de 9 't proza d] vormelikheid v]dorde ziel1 wanne] het k9d niet me] 9 ,s9t ,niklaas gelov5 mag en precies moet wet51 dat ,oom ,willem ma> voor ,s9t ,niklaas speelt2 wanne] het niet me] mag uitzi5 na> de ooieva>1 die bro]tjes br5gt1 ( zi* voor/ell51 hoe zusje uit de kool kruipt2 wanne] het hor5 moet1 dat zusje 9 mo$] groeit--o1 %ock+6--en hoe dat lieve k9dje ont/aan is uit de v]5ig+ van twee cell52 wanne] de sprookjes uit de k9d]w]eld v]jaagd word51 de elf5 en de kab\t]s1 de betov]de pr9sess5 en de wond]do5de tov5a>s en alle v]d]e bekoorlik- en griezeligh$54 ,dan blijft er t5laat/e niets me] ov] dan somm5 en z9sontl$+5 en g]aamt5 van blad]51 di]5 en m5selike wet5s*ap4 ,en dan wordt het zo kil en zo donk] 9 het jonge gemo$4 ,is de kla*t gegrond8 ,al aan/onds niet1 wa> ze vree/ voor 't v]bann5 d] sprookjes4 ,het v]tell5 di] kleurige v]beeld+5 kan heel be/ gepa>d gaan met wa>heid 9 de opvo$+4 ,( di]5 kunn5 sprek51 is ge5 vraag4 ,ze knn5 sprek51 z[el ond] elk&] als teg5 de m5s54 ,dat weet i$] die met di]5 omgaat1 al dr+t hij niet door tot de f9esses van hun taal4 ,e5 v]haaltje met prat5de di]5 is natuurlik v]di*t1 ma> kan niettem9 ev5ze] wa> zijn als e51 ook v]di*t1 v]haal met prat5de m5s54 ,en zijn er ge5 elf51 ge5 kab\t]s1 ge5 betov]de pr9sess58 ,de w]eld is er vol van1 al zi5 ze er niet /e$s precies zo uit als de phantasie van ons di*t]lik gemo$ ze uitbeeldt4 ,lieftallige zeg55de natuurtjes1 kle9e kwelgee/51 lelike e5djes die t5 slotte mooie zwan5 blijk51 ze omr+5 ons1 dag aan dag1 en onze f\t is alle51 dat we ze alle5 ma> zi5 9 de v]tell+51 dat we niet di*t]lik g5oeg zijn om ze 9 de lev5de w]kelikheid te aans*\w54 ,die klag]s en klaag/]s ov] het prozais*e d] nu*t]e wa>heid zijn eig5lik e*te prozam5s51 zo door en door prozam5s51 dat ze de v]beeld+5 van &]5 behoev51 om da>mee hun lege gemo$%uis te meubil]54 ,de sprookjes blijv5 dus en alle5 uit erb>m5 met het k9d besp>5 we dit de ijselikh$5 van grootmo$]s-v]sl9d5de-wolv51 zoals we het t]e gemo$ ook niet will5 v]s*eur5 met de ang/5 van kle9e knaapjes1 9 de greep van sexueel krankz9nige moord5a>s4 ,niet het v]beeld+rijke is de grief teg5 vele sprookjes van ,grimm1 ma> het grove1 gevoelloze1 s*okk5de1 en we v]hal5 ev5m9 met aangrijp5de aans*\welikheid de ontzett5dh$5 van het slagveld1 de epidemien1 ( de gevang5iss51 als die uit de sprookjesw]eld4 ,hi] gaat het niet om wa>heid ( onwa>heid1 ma> om de hygine van het k9d]lik gemo$slev54 ,dat de jeugd van wond]do5de tov5a>s v]vreemd wordt1 wanne] de wa>heid ha> /r5ge eis5 /elt1 kan alle5 opkom5 9 het bre9 d] bre9loze onnozelheid4 ,is niet het ontspruit5 van i$]e zaadkiem e5 wond] en het op55 van i$]e bloemknop8 ,wie tov]t da> uit de zw>te grond die gro5e /5gels met die kleurige kelk58 ,da> droppel5 wat nevels op de a>de1 da> spel5 wat g\d5 /ral5 ov] die donk]heid1 en er v]rijz5 gro5e zuiltjes1 zwev5d van l5igheid1 en wa>op zi* rode en gele en blauwe (f]s*al5 ontplooi51 die b$welm5d zoete geur5 omhoog z5d54 ,en het groot/e wond] bij dit wond] is1 dat we de tov]w]eld zi51 zond] dat de tov5a> zelf aanwezig s*ijnt4 ,e5 man1 die uit e5 lege ho$ lev5de vogels s*ijnt te hal51 gap5 we met e]bi$ aan4 ,do* zie nu1 da> ont/aat vanzelf--kan het tov]a*tig]8--vanzlf e5 weelde van vorm5 en kleur5 en geur51 en we zi5 het niet1 en zo al1 dan aanva>d5 we het als e5 vanzelf%eid1 wa>aan alle wond] vreemd is4 ,alle5 onze bl9dheid voor de tov]w]eld d] w]kelikheid klaagt ov] armo$e te midd5 van de rijkdom1 en het zijn we]1 vrees ik1 de misdeelde ziel51 die voor de gekun/eldheid d] m5selike tov5a>s pleit51 omdat ze in/9ktmatig voel5 alles te v]liez51 wa> dit maakw]k hun ontvalt4 't ,is e*t] wat veel gev]gd1 hun hol gelawaai1 hun conv5tioneel gek]m1 hun grootwoordige gevoelloo%eid te respekt]5 als bewijz5 hunn] w>me liefde voor het wond]volle4 ,zolang er lev5 is1 is er wond]1 en i$] vliegje1 zwev5d door de kam]1 is met zijn gaz5 vleugeltjes ( wa> het /raks langs de v5/]ruit w&elt1 e5 zwev5d sprookje1 e5 w&el5d my/]ie4 99 99 99 99 99 ,het is v]re van mij1 sprookjes en wond]v]hal5 te will5 v]bann51 do* m5 v]gete to* niet1 dat deze niet v]teld word5 als antwoord5 op k9d]vrag54 ,geheel iets &]s is het met de ooieva>%i/orie en de ,s9t ,niklaasmanife/atie4 ,hi] wordt niet als v]telseltje1 niet als toneelspel1 ma> als w]kelikheid aangebod5 en onbevang5 aang5om51 wat ge5 w]kelikheid is4 ,bij 't v]haal van de wolf en de zev5 geitjes wet5 de k9d]5 heel go$1 dat het e5 v]haaltje is1 en ge5 mo$] heeft er plezi] 91 ha> k9d met alle geweld te do5 gelov51 dat de geitjes we] lev5d te voors*ijn kwam51 to5 de buik van de wolf w]d op5gesn$54 ,het k9d lui/]t en leeft mee1 als( het wa>heid 01 ma> wt het teg5deel1 en de mo$] laat het da>bij4 ,ma> zelfs als het k9d uit zi*zelf beg9t te twijfel5 aan de betr\wba>heid van die biss*op en niet me] kn gelov51 dat e5 ooieva> e5 k9dje door de lu*t kan drag51 do5 de volwass55 nog hun be/1 deze twijfel te ond]drukk51 vrez5de het fee/ dan al zijn he]likheid en de geboorte al ha> re9heid te do5 v]liez51 beide van hun he]like pozie te b]ov54 ,dit nu wij/ op e5 av]e*tse opvatt+ van pozie1 volg5s welke deze onmogelik z\ wez5 zond] zulke gelov]ij5 9 ov]gelev]de voor/ell+54 ,pozie is e5 kra*t 9 de m5s4 ,zij op5ba>t zi* 9 v]beeld+5 en mat]ialisaties4 ,zo kunn5 de s*epp+5 van het voorgesla*t de pozie v]tolk5 van v]gane eeuw54 ,ma> 9 zi*zelf zijn ze ge5 pozie4 ,m5 kan wel zegg51 dat 9 i$] k9d deze kra*t w]kt4 ,e5 jonge mo$] s*rijft me van ha> vi]j>ig do*t]tje3 ,op 't og5blik amuse]t ze zi* nog al e5s met vijf kle9e do*t]s en twee kle9e bro]tjes1 die enkel 9 ha> v]beeld+ be/aan1 ma> wa>voor ze to* 9 ,g\da blauwe en witte jurk5 gaat kop51 wa>voor ze kl]5 /rijkt1 die ze te et5 geeft en 9 het bad /opt4 ,wa> kom5 al deze do*t]tjes en bro]tjes v&aan8 ,wie maakt ze zo w]kelik1 dat ,anneke jurk5 voor ze koopt en deze zelfs /rijkt8 ,behoeft de mo$] da>voor 't k9d iets wijs te mak58 ,wel ne51 't k9d maakt zi*zelf iets wijs1 en dit is de w>e a>d d] pozie3 deze kra*t heeft s*epp+sv]mog54 ,pozie komt van e5 w]kwoord1 dat mak5 beteek5t1 zij maakt iets1 zij s*ept1 zij beeldt uit1 zij geeft /emm+ ge/alte1 zij maakt neig+ tot droom en droom tot lev5srealiteit4 ,en deze pozie maakt het m5s5k9d rijk te midd5 d] armo$e4 ,heeft niet elke mo$] die kra*t 9 ha> k9d]5 zi5 w]k58 ,ze is niet v]beeld+4 ,ze gebruikt v]beeld+4 ,deze is ha> di5>esse4 ,ze is niet s*oonheid4 ,ze tov]t s*oonheid4 ,ze is1 wat de lev5skra*t 9 de natuur is4 ,ze is s*epp+sv]mog51 opborrel5d uit de geheimz9nige bron van het lev5 zelf4 ,en gelijk die lev5skra*t 9 de natuur de sprookjes d] bloem5- en di]5w]eld voor onze og5 als reele s*oonheid doet v]s*ijn51 zo roept zij uit de donk]e a>dbodem d] k9d]ziel de sprookjes van k9d]tjes 9 blauwe jurkjes1 die grote reiz5 mak5 9 de spoortre95 d] /oel54 ,nooit heb ik k9d]5--n m5s56--gelukkig] gezi51 dan wanne] ze hun eig5 s*epp+sdrang kond5 volg54 ,v]lor5 9 arbeid1 maakt5 ze1 ru/ig gelukkig1 hun mooie1 ook wel hun con/ructieve v]beeld+5--kle9e +5ieurs--tot zi*tb>e en ta/b>e w]kelikheid4 ,dan w>5 ze aan het di*t54 ,dan w]kte de ,pozie 9 h54 ,en deze ,pozie kon door de v]haaltjes van wolv5 en elf5 en ,s9t-,niklaz5 wel van ha> oorspronkelikheid v]liez51 door de ooieva>%i/orie wel 9 voorvad]like ban5 geleid ( misleid word51 ma> behoefde dit v]beeld+smat]iaal niet1 om te word5 gewekt ( gevo$4 ,m5 v]/a mij nogmaals wel3 ik be/rijd hi] niet het v]tell5 van deze d+51 ik betwi/ alle51 dat zij nodig z\d5 zijn1 om wat pozie te br5g5 9 de k9d]w]eld4 ,en zo vreze m5 dus niet1 door zuiv]-zakelike inli*t+51 door e]lik-nauwkeurige antwoord5 de pozie 9 de k9d]ziel te dod54 ,het k9d gebruikt de v]worv5 k5nis als b\w/(f5 voor zijn s*epp+54 ,do* lat5 we nu de zaak niet omk]54 ,wanne] het k9d tov]paleiz5 maakt van /ov5 en pr9sess5 van pok51 wanne] kiezel/e5tjes tot uitgezo*te v]snap]+5 word5 en nietsigh$5 tot pra*td+51 wanne] het uit de lu*t vri5djes en vri5d9netjes oproept en met deze phantom5 ern/ige gesprekk5 vo]t en zelfs vrolike spelletjes speelt1 dan moet5 wij niet zegg53 dat alles be/aat niet1 dat is ma> v]beeld+1 want dan v]grijp5 we ons ev5ze] aan de ziel van het k9d1 als wanne] we deze met leug5s m55 te vorm54 ,we moet5 het go$ beseff53 rijm5de regels mak5 ge5 g$i*t en conv5tionele voor/ell+5 ge5 pozie4 ,het g$i*t z+t zelf zijn ry?miese regels1 de pozie roept zelf ha> v]beeld+5 op1 en beide kom51 als vogelgejubel uit v]liefde keeltjes1 als s*one uitlev+5 van het bewog5 gemo$4 ,v4 ,wa>heid 9 de opvo$+1 zo zeid5 we 9 het beg91 is sle*ts e5 middel4 ,sle*ts e5 middel4 ,ma> welk e5 he]like vru*t kan het ons bezorg54 ,als we jeg5s elk&] /e$s wa> zijn1 groeit er e5 /e$s di*t] ond]l+ v]tr\w5 op4 ,en dit v]tr\w5 geeft aan 't onmisba> v]ke] met m5s5--9 't gez91 9 s*ool en k]k1 9 de fabriek1 9 de444 ,/at5-,g5]aal6--zo'n veilig ru/gevoel4 ,ond]l+ v]tr\w5 is e5 gee/elike atmosfe]1 weldadig en vru*tb>5d4 ,ev5wel--hoe v]kwikk5d en /]k5d1 dit v]tr\w5 is to* ook we] sle*ts e5 middel4 ,wanne] de l$5 onz] rov]b5de volkom5 op malka> kunn5 rek551 volkm51 is hun dit wel ze] g]iefelik 9 't b$rijf1 ma> wa>borgt het 9 ge5 enkel opzi*t hun z$elike vooruitgang4 ,het is v]wond]lik1 hoe vele zog5oemde deugd5 eig5lik alle5 bruikba>h$5 zijn1 middel5 die voor e5 zek] doel deug51 ma> met wa>a*tige z$elikheid niets te mak5 hebb54 ,wa>heid en v]tr\w5--'t zijn woord5 met e5 edele klank1 v]teg5woordig5 ook wel mooie eig5s*app51 de vraag is e*t]3 welk doel beog5 we ermee8 ,heilig+ van ons zelf en &]58 ,dan is 't go$4 ,do* z$elik v]d]f van onszelf en &]58 ,ook dit kan door wa>heid en v]tr\w5 word5 beoogd en b]eikt4 ,e5 g\d/uk kan ,god ( de ,duivel di554 ,b\w5 we er kroeg5 en bordel5 van ( wee%uiz58 ,9 zi*zelf heeft het ge5 wa>de4 ,en zo is 't ook met de g\d/ukk5 van vele zog5aamde deugd54 ,wat b\w5 we er mee op8 ,wat b\w5 we met wa>heid en v]tr\w5 9 onze k9d]5 op8 ,het is niet de zon d] wa>heid1 het is niet de dampkr+ van 't v]tr\w51 die besliss5 ov] de toekom/4 ,dezelfde zon1 dezelfde dampkr+ do5 giftplant5 en vo$+sgewass5 uitgroei54 ,zon en dampkr+ zijn sle*ts middel54 ,de aanleg1 9 de zaadkorrel v]borg51 is het zijnde1 het bepal5de4 ,da>van hangt de a>d van het gewas af4 ,en de ho(dvraag is dus 9 de opvo$+3 ,wat do5 we met de aanleg van 't k9d8 ,kunn5 we die be9vlo$58 ,kunn5 we die v]&]58 ,dit laat/e lijkt onmogelik4 ,er kan alle5 sprake zijn van e5 bevord]5 en belemm]54 ,e5 kwek5 ( v]/ikk5 van aanwezige eig5s*app54 ,zoals e5 k9d gebor5 is1 is het gebor54 ,het heeft 9 zijn aanleg zijn be/emm+4 ,is er dan ge5 w$]geboorte mogelik8 ,de gr5z5 van dit op/el g$og5 niet de beh&el+ van deze vraag4 ,ze wordt hi] alle5 ge/eld1 om ons eraan te h]9n]51 dat het gewi*tig/e probleem d] opvo$+1 de z$elike vorm+1 op e5 &] gebi$ ligt dan we nu hebb5 betr$54 ,wie omtr5t de mogelikheid van a>dv]&]+1 van w$]geboorte1 e5 belangrijk boek raadpleg5 wil1 leze3 ,gebrok5 a>dew]k van ,h>old ,begbie4#c ,en citaat kan vol/aan1 om de betek5is van dit w]k te do5 uitkom53 ,wat wij ook van het v]s*ijnsel zelf mog5 d5k51 het feit /aat va/1 dat door hetge5 wij beke]+ noem51 m5s*5 die met bewu/heid het v]ke]de do51 die sle*t en ongelukkig zijn1 op e5s met hun vrij5 wil het go$e do5 en zi* gelukkig gevoel54 ,het br5gt ge5 v]&]+ te weeg ma> e5 omke]+ 9 a>d4 ,het s*ept e5 nieuwe p]soonlijkheid4 ,de uitdrukk+ w$]geboorte is ge5 rhetoris*e ov]drijv+1 ma> e5 feit uit het gebi$ d] zielkunde4 #c ,na> het #bej/e duiz5dtal van de ,engels*e uitgave door ,g4 ,ak]sloot4 ,utre*t1 ,h4 ,honig4 #aiab4 ,prijs f #a1be4 ,m5 zal erk5n51 dat deze uitspraak aan besli/heid niets te w5s5 ov]laat4 ,en da>bij v]gete m5 niet1 dat de s*r4 le]l+ is van ,pr(4 ,william ,james1 de psy*oloog1 aan wie hij zijn boek met bewond]+ en e]bi$ opdraagt4 ,deze kwe/ie br5gt ons 9 het h>t d] z$elike opvo$+ en we hop5 er1 na> aanleid+ van het g5oemde boek1 onze a&a*t aan te s*5k54 ,welli*t moet5 we dan tot de conclusie kom51 dat de w$]geboorte to* niet e5 nieuwe p]soonlikheid s*ept1 ma> v]borg5 elem5t5 d] oude p]soonlikheid heeft do5 uits*iet54 ,we kunn5 ons onmogelik e5 te-voors*ijn-kom5 van e5 nieuwe a>d voor/ell5 en het feit zelf v]lie/ to* niets van zijn aangrijp5de betek5is1 wanne] we aannem51 dat 9 de beke]de lat5te eig5s*app5 zo kra*tig zijn opgetr$51 dat ze de v]s*ijn+ d] p]soonlikheid als 't w>e e5 geheel nieuw k>akt] hebb5 gegev54 ,hoe het zij1 we kunn5 no* w5s5 er op 't og5blik diep] op 9 te gaan4 ,we moe/5 e*t] ng e5s duidelik uitsprek51 dat de vorm+ d] morele p]soonlikheid behe]/ wordt door &]e faktor5 dan door wa>heid 9 de opvo$+1 al is dit middel belangrijk g5oeg1 om1 e] we e9dig51 zijn betek5is ook nog toe te li*t5 9 de omgang met de oud]e k9d]5 van #ad-bj ja>4 99 99 99 99 99 ,met jongeli$5 van deze leeftijd volkom5 wa> om te gaan1 valt vele volwass55 moeilik1 moeilik] dan met k9d]5 b5$5 die leeftijd4 ,dit is ge5 wond]4 ,jonge k9d]51 als ze na> belangrijke d+5 vrag51 vrag5 haa/ altijd uit voorbijga&e nieuwsgi]igheid4 ,hun weetgi]igheid is me] e5 gee/elik spelletje dan uitvloeisel van diepgevoelde h>t$rang4 ,ze will5 iets wet51 omdat plotsel+ e5 vraag vr h5 oprij/4 ,ma> de vrag5 rijz5 niet zo 9 h5 op4 ,wanne] ze antwoord krijg51 zijn ze dan ook onmiddellik tevr$5 en lat5 de pas v]worv5 wij%eid /raks we] gemo$elik s*iet54 ,ze hebb5 ge5 flauw besef van de belangrijkheid hunn] vrag5 en van het gewi*t d] antwoord54 ,niet alzo is het bij de jongeli$54 ,bij h5 wordt het ern/4 ,en da>om kunn5 vele oud]s gemakkelik] wa> zijn met de kle9tjes1 dan met de grot54 ,bij die kle9tjes blijft het to* ma> aan de opp]vlakte4 ,die d5k5 niet door4 ,die /aan geheel 9 hun eig5 k9d]w]eldje1 br5g5 da> de wij%eid d] volwass55 he5 en h]leid5 ze tot k9d]proporties4 ,ze mak5 van alles iets k9d]liks1 omdat ze de gevoel5s en d5kbeeld5 d] oud]5 niet knn5 v]/aan4 ,de jongeli$5 e*t] gaan met hun erv>+5 ga&eweg 9 de w]eld d] volwass55 ov]4 ,zij kom5 ons physies en psy*ies hoe lang] hoe di*t] bij4 ,zij vrag5 niet uit speelse nieuwsgi]igheid1 zoals zonne/raaltjes ev5 door 't lov] trill51 ma> uit lev5sbehoefte1 gelijk wortels 9 de grond dr+5 om vo$sel te hal5 en e5 /evige /& te v]zek]54 ,hun opm]k+5 zijn gekleurd door hun p]soonlikheid1 die zi* 9 /e$s held]d] en s*]p] trekk5 op5ba>t4 ,en de oud]s voel51 dat langzam]h& gelijk5 h5 nad]51 zij het ook dat deze nog vele k5m]k5 van onrijpheid v]ton54 ,dit maakt vele oud]s onru/ig en ze ontwijk5 hun opgroei5de k9d]54 ,da>door do5 ze die opgroei5de k9d]5 te kort4 ,ov] 't algeme5 word5 onze jongel+5 en jonge meisjes opvo$kundig niet zo go$ v]zorgd als de k9d]54 ,hun halfsla*tige positie type]t hun hele leeftijd en komt re$s uit 9 het gemis van e5 eig5 naam4 ,er zijn k9d]5 en volwass554 ,en da> tuss5 98 ,heeft m5 er wel e5s aan g$a*t1 hoe impopulair de nam5 jongel+5 en jong$o*t]s zijn8 ,we durv5 ze haa/ niet te gebruik54 ,met heel veel gemak spreekt i$]e5 ov] k9d]51 ma> we voel5 aan/onds enige en soms grote /roefheid 9 onze spraakw]ktuig51 als we 't ov] jongel+5 en jong$o*t]s moet5 hebb54 ,die woord5 will5 ons niet familia> word5 en s*ijn5 zi* alle5 tuis te gevoel5 9 deftige v]b9d+5 als ,*ri/elijke ,jongel+sv]e5ig+ en /ijve toesprak54 ,voor dit opgroei5d gesla*t hebb5 we ge5 eig51 v]tr\wlike1 inheemse nam51 wa>mee het volk 9 al zijn lag5 voor d5 dag durft kom51 en de wet5s*appelike opvo$kundige s*rijv]s d] laat/e j>5 v]ga/5 ons op het woord pub]s4 ,al h]9n]t dit woord eraan1 dat deze knap5 en meisjes 9 de pub]teitsp]iode zijn1 is het da>om e5 woord1 wa>mee e5 gewone liefhebb5de mo$] ha> k9d]5 kan a&uid58 ,uw jong5s en meisjes zijn gelukkig de k9d]leeftijd te bov51 mevr\w6--,ja1 m5e]1 dat zijn gelukkig al pub]s4 ,ne51 dat gaat niet4 ,dan ma> liev] gesprok5 van jongemann51 jongeh]51 jong$ames1 al bewijz5 deze woord5 duidelik1 dat de betrokk55 ge5 eig5 nam5 bezitt51 ma> tevr$5 moet5 zijn met die d] volwass55 voorafgegaan door het bep]k5de jonge4 ,te groot voor e5 s]vet en te kle9 voor e5 tafellak51 moet5 ze het /ell5 zond] eig5 disdoek en zi* 9 vr$esnaam met het tafellak5 d] oud]5 ma> l]5 z9delik h\d54 ,ze hebb5 e5 eig5 positie1 e5 eig5 k>akt]1 eig5 nod51 ma> deze word5 niet d]wijze erk5d1 dat er ook eig5 nam51 eig5 re*t51 eig5 voorzi5+5 kom54 ,laat de eig5 nam5 dan weg blijv51 indi5 de eig5 re*t5 ma> toegek5d en de eig5 voorzi5+5 v]s*aft word54 ,nog one9dig me] dan bij de opvo$+ d] kle95 is wa>heid nodig 9 de omgang met de grot54 ,voor h5 kan het e5 lev5sr$d+ zijn4 99 99 99 99 99 ,do* nu wordt er van de oud]s grote zelfv]lo*5+ geei/4 ,hoe ga>ne ze ook zag51 dat de jongelui de ideen1 ideal51 bes*\w+5 d] oud]s deeld51 ze moet5 het kunn5 v]drag51 dat het precies omgeke]d is en de jong]5 met hun d5kbeeld5 en toekom/plann5 lijnre*t teg5ov] h5 /aan4 ,vad] en ,mo$] zijn /e$s re*tz9nig godsdi5/ig gewee/ en hebb5 hun k9d]5 tr\w 9 die gee/ opgevo$4 ,nu komt er e*t] twijfel 9 de h>t5 di] k9d]54 ,e5 ma> al te v]kla>b>e twijfel4 ,hun gemo$ komt 9 op/& teg5 de voor/ell+ van e5 ,god1 die zoveel zonde en ell5de toelaat ondanks zijn liefde en alma*t1 hun v]/& heeft ge5 vr$e met het aannem5 van wa>h$51 die /rijd5 met r$e en natuur4 ,ze kunn5 onmogelik gelov51 dat wat] 9 wijn v]&]d wordt en e5 dode opgewekt1 en alles 9 h5 v]zet zi* teg5 e5 ,vad]liefde1 die e5 enige ,zoon aan het ,kruis doet nagel51 om door dat (f] te voldo5 aan de eis d] gekr5kte re*tva>digheid4 ,zij z\d5 zelf zo geheel &]s do51 zij z\d5 ge5 wond]5 nodig hebb5 om hun goddelikheid te bewijz5 en deze goddelikheid liev] getoond hebb5 9 het voorkom5 van de zonde bij de m5s5k9d]51 dan 9 het (f]5 van e5 enig k9d nadat die m5s5k9d]5 e]/ 9 de zondeval w>5 gelop54 ,ze voel5 er iets zo bitt]1 bitt] one]liks 93 e]/ de m5s5 s*epp5 met eig5s*app51 die h5 zr zek] zull5 do5 vall5 en hun da>na die val v]wijt5 en ze ervoor /raff54 ,en dan nog aan te nem51 dat de niet alle5 alma*tige dit gans &]s _h kunn5 inri*t51 ma> de alwet5de dit alles re$s van te vor5 wi/1 dat ,hij1 ale] de m5s5 9 't aanzijn te roep51 re$s wi/ dat zij vall5 z\d56 ,hoe1 9 vr$esnaam1 blijft er voor die arme v]doold51 wi] lot re$s lang te vor5 bepaald 01 enige v]antwoordelikheid ov] voor b$rev5 s*uld6 ,indi5 hi] s*uld is1 dan voorwa> niet bij deze sla*t(f]s1 wi] lot 0 voorzi5 en voorzegd1 en die1 door goddelike alma*t g$wong51 door e5 goddelik raadsbesluit g5oodzaakt1 wel m/5 vall56 ,w>5 de m5s5 zond5vrij geblev51 dan w>e het goddelike raadsbesluit niet uitgevo]d6 ,de ongehoorzaamheid 9 het ,p>adijs 0 dus1 9 eeuwigheidsli*t bes*\wd1 eig5lik gehoorzaamheid4 ,de e]/e m5s5 gehoorzaamd51 en jui/ door hun ov]tr$+1 aan hetge5 de alma*tige re$s van eeuwigheid h] beslot5 _h4 ,ma> moe/ hun die gehoorzaamheid dan als v]grijp word5 toeg]ek5d8 ,het is voor re*tz9nig gelov5de oud]s sm>telik1 als hun k9d]5 met deze critiek tot h5 kom51 te sm>telik]1 wa> zij er ongoddelike ma*t5 9 zi5 w]k51 eig5g]e*tigheid en gee/elike hoogmo$1 eig5willige di5/ des v]/&s1 en vrez5 dat de ziel51 9 de greep van ,satan1 v]lor5 zull5 gaan4 ,voor wa>lik gelov5d5 op5ba>t zi* hi] niet e5 v]s*il van zi5swijze1 wa>ov] te r$5]5 valt1 ma> e5 zw5k+ 9 ziel]i*t+1 die--als ,god het niet v]ho$t--op v]d]f1 op eeuwige rampzaligheid moet uitlop54 ,opp]vlakkig ongelo( d5kt hi] zo li*t ov] en ziet sle*ts e5 ond]s*eid van bes*\w+4 ,ma> hoe voel5 ongelovige oud]s het1 als hun meisjes1 hun huwb>e do*t]s1 aldus r$5]53 ,die sexuele zelfbehe]s+ is eig5lik onz94 ,wij zijn ges*ap5 met drang na> het mo$]s*ap4 ,aan die drang moet5 we voldo54 ,dat is niet alle5 gans re9 en natuurlik1 het is z$elike pli*t1 het is gehoorzam5 aan lev5sroep+4 ,huwelik5 zijn ma> m5selike in/ell+51 v]re da>bov5 gaat de zuiv]e bevr$ig+ van de spontane1 ong]eglem5te]de behoefte onz] s*epp+srijpe natuur4 ,en 9 plaats van zonde is het deugd1 wanne] e5 meisje e5 one*t k9d krijgt4 ,de one*te k9d]5 zijn jui/ de e*te4 ,h\dt e5 mo$]1 al is ze nog zo vrijz9nig1 ha> h>t niet va/1 wanne] die g$a*t5 9 ha> do*t] opkom58 ,en hoe d5kt die uit]/ v]li*te vad] erov]1 wanne] zijn a*tti5j>ig k9d1 9 e]likheid van ov]tuig+1 die weg d] natuur op wil8 ,g$a*t5 zijn ma> niet ijdele h]s5sp9sels1 het zijn de v]/&elike lijn5 en figur51 wa>9 zi* de gemo$sbeweg+51 de neig+51 aan het bewu/zijn op5b>54 ,en het is allesz9s begrijpelik1 wanne] de v]li*t/e vrijz9nigheid onru/ig wordt1 wanne] d]gelike g$a*t5 door jonkvr\wlik v]lang5 word5 gevormd en geuit3 ,er dreigt voor oud]s en k9d--zij het nog sle*ts 9 de v]beeld+--nameloze ell5de1 e5 volkom5 v]brijzeld lev54 ,do* hoe1 lieve vrijz9nige1 moet het dan oud]s te mo$e zijn1 die1 9 door u aangemo$igde en geprez5 critiek op gelo(swa>h$51 de donk]e wolk5 zi5 a&rijv5 van e5 noodwe]1 dat1 losb>/5d1 eeuwige ell5de v]oorzaakt 9 e5 volkom5 v]brijzeld zielelev58 ,gevall5 meisjes zijn nog op te ri*t51 de gevall5 engel5 zijn onr$ba> 9 de afgrond ge/ort4 99 99 99 99 99 ,9 critiek op gelo(swa>h$5 op5ba>t zi* e5 ziel]i*t+1 en deze is het1 die gelovige oud]s met ang/ v]vult4 ,te me] r$5 voor die oud]s1 om aan zulke critiek niet het zwijg5 op te legg54 ,laat de jong]5 ma> uitzegg51 volkom5 e]lik uitzegg51 wat er 9 h5 omgaat4 ,dan hebb5 de oud]s de be/e geleg5heid1 invlo$ te oef554 ,do* ik z\ nog v]d] will5 gaan4 ,laat de jong]5 niet alle5 zegg5 wat ze d5k51 ma>1 kunn5 ze niet me] bidd51 v]pli*t ze dan niet tot e5 hui*el5d v]toon2 voel5 ze zi* 9 de k]k niet me] tuis1 dw+ ze dan niet tot k]kbezoek4 ,er is ge5 grot] zonde dan de leug5 en t]e*t wordt ,satan de vor/ d] leug55 g5oemd4 ,leug5 is dui/]nis4 ,en wie zi* 9 de dui/]nis ru/ig voelt1 zoekt nooit na> het li*t4 ,liev] op5lik bek5d en getoond1 wat er 9 ons omgaat1 dan e5 s*ijnlev5 geleid1 dat &]5 en ons zelf b$riegt4 ,dit geldt ook 9 gevall51 wanne]1 jui/ omgeke]d1 de k9d]5 teg5 de z9 d] oud]s1 ze] re*tz9nig word54 ,het ,leg] des ,heils v9dt m5 heel mooi1 vooral s9ds de ,g5]aal aan vor/elike hov5 is ontvang51 ma> m5 a*t het to* m9d] w5selik1 dat zijn eig5 k9d]5 er 9 di5/ nem53 dan is er iets dweepzieks en zelfs iets ord9airs 94 ,zie nu to*3 9 plaats dat de oud]s zi* v]heug5 ov] de ern/ hunn] k9d]51 welke ge5 vr$e heeft met vrome praatjes ma> pas ru/ v9dt 9 do5--de daad is to* pas de wa>a*tige uitzegg+ van ons zijn--ton5 die oud]s zi* bang voor e]likheid en zi5 ze hun k9d]5 ma> 't lief/ /reb]ig af/ev55 op e5 mooie1 voordelige en vooral fatso5like positie4 ,ze will5 hun k9d]5 wel do5 aannem5 tot lid van e5 k]kg5oots*ap en behoorlik na> de k]k zi5 gaan1 dat /aat netjes1 is ook me]mal5 niet onvoordelig1 ma> hun meisjes te zi5 meetrekk5 met het ,leg] ( hun jong5s te hor5 prat5 van z5del+-word5--dat geeft zo'n akelig gevoel van onru/4 ,niet &]s is het1 wanne] de jong]5 9 het sociale en politieke lev5 e5 &]e ri*t+ will5 inslaan dan de oud]s1 wanne] de do*t] voor vr\w5kiesre*t gaat ijv]5 en de zoon zi* bij de sociaal-democratie aansluit4 ,dan loopt m5ig oud] langs het wat] van 't lev51 als mo$] kip1 to5 e5 van ha> kuik5tjes niet 9 't droge z& bleef s*>rel51 ma> brutaal te wat] g+4 ,ang/1 ang/1 ang/1 dat het k9d v]dr9k5 zal4 ,ma> als dit k9d nu 9 't wat] zijn elem5t v9dt8 ,jong]51 als ze e*t zijn1 mt5 rood zijn1 rood 9 godsdi5/1 rood 9 politiek1 rood 9 i$] opzi*t4 ,rood is de kleur van de dag]aad4 ,we wet5 imm]s dat dageraad lett]lik wil zegg5 dagerood8 ,wat jong is1 k5t het lev5 niet1 k5t zi*zelf niet1 ziet alle5 zijn ideaal van volmaak!id en wil dit v]w]kelik54 ,he]like jongl+s*ap6 ,wat jong is1 gelft6 ,gelo(t1 ook al zegt het van gelo( niets te will5 wet54 ,gelo(t 9 gelijkheid1 9 bro$]s*ap1 9 sociale re*tva>digheid1 9 d5 adel d] m5selike natuur1 9 v]w]kelik+ van humanitaire d5kbeeld51 9 e5 hemel op a>de6 ,en dit gelo( is e*t gelf4 ,het is niet e5 v]/&elik voor wa> h\d51 niet het gevoelloos ond]s*rijv5 van e5 belijd5is1 van e5 programma1 ma> het is e5 9 't diep/ d] ziel ov]tuigd zijn1 het is e5 volkom5 gemo$sv]zek]dheid4 ,a* ja1 ze m55 wel1 re*t v]/&elik te zijn en hun opvatt+5 zuiv] te kunn5 b]$5]51 ma> dat nem5 we op d5 koop toe4 ,ho(dzaak is1 dat ze het gelo( 9 zi* hebb5 als e5 gemo$skra*t1 die h5 drijft en /]kt4 ,en dit gelo(1 al kle$t het zi* vaak1 na> de eis5 van deze tijd1 9 sociaal-democratiese d5kbeeld51 is het beh\d d] m5%eid4 ,da>door ontspruit 9 elke nieuwe l5te d] m5%eid nieuw gro54 ,zond] dat z\ de boom t5slotte niets hebb5 dan dorre1 v]kleurde blad]51 en /]v54 ,da>om1 maak u niet bekomm]d1 als uw k9d]5 rood word54 ,v]heug u veele]4 ,mits ze het e*t zijn4 ,mits ze vol zijn van b>mh>tig meegevoel1 niet alle5 ma*tig 9 de critiek1 ma> bov5al bewog5 door r$d+sliefde tot al wat zwak en misdeeld is4 ,w]kt deze liefde 9 h51 gelo( gij dan ma> dat ze met *ri/5dom zijn +ent1 ook al m55 ze1 door v]ke]d begrip1 voor 't og5blik op het *ri/5dom te moet5 afgev54 ,v]ke]d begrip is wel e5 droevig d+1 ma> vl droevig] is e5 v]ke]de h>t5eig+4 ,dat begrip komt wel we] t]e*t1 ma> er moet5 geweldige kra*t5 kom51 om e5 zelfzu*tige te bek]51 dat is3 om te k]51 tot e5 toewijd5de4 ,wa> toewijd+ is1 is het be/e wat e5 m5s hebb5 kan4 ,t]e*t z+t e5 onz] psalm53 ,wa> liefde woont1 gebi$t de ,he] zijn zeg51 en durft zelfs getuig53 ,da> woont ,hij zelf4 ,da> woont ,hij zelf4 ,/\t] kan het niet gezegd word54 ,ma> dan moet5 we er ook wel diep van doordrong5 zijn1 dat er zuiv]e liefde w]kt en niet &]s dan deze4 ,wie zi* rood noemt en dit me5t te moet5 ton5 door s*amp]e critiek1 la/]5d ond]mijn51 boosa>dig v]da*t mak51 felle haat1 die is e5 niet m9d] groot hui*ela> dan de s*ijnvrom5 die hij be/rijdt4 ,want ook hij1 ond] de vlag van het m5s5m9n5d idealisme1 di5t sle*ts zijn eig5 zelfzu*t van e5 ze] laag gehalte4 ,wanne] nu onze opgroei5de k9d]51 g$rev5 door liefdevol m$elijd5 en edele re*tva>digheidsz91 zi*--zij het 9 kortzi*tigheid--/ell5 teg5ov] onze godsdi5/ige ( sociale ( /aatkundige bes*\w+ en zi* zelfs will5 aansluit5 bij onze teg5p>tijd]s1 behoev5 we da>ov] niet te treur5 en pa/ ons 9 ge5 geval dwang1 die h5 tot e5 onopre*te positie v]pli*t4 ,onze be/e h\d+ is3 de k9d]5 volle vrijheid te gev51 en ze da>bij de eis te /ell53 ,wees wat ge zijt1 ma> wees het e*t4 99 99 99 99 99 ,9 de gelijk5is van ,de v]lor5 zoon wordt i$] getr(f5 door de blijds*ap1 wa>mee de vad] zijn b]\:ebb5d k9d we] ontvangt4 ,het k9d is van de vad] afg$waald1 heeft al zijn geld v]kwi/ 9 li$]lik lev51 en ke]t da>na pas t]ug4 ,de twijfel is volkom5 begrijpelik1 ( dit b]\w wel het e*te is4 ,de zoon komt tot inzi*t1 als hij niet me] heeft1 hong] moet lijd51 en zi* niet e5s mag vo$5 met zwijn5draf4 ,lett]lik uit armo$e zoekt hij zijn vad] we] op1 en zijn b]\w komt pas 9 de bitt]/e nood4 ,de vad] vraagt e*t] niet1 ( de om/&igh$5 dit b]\w niet e5 beetje v]da*t mak54 ,hij laat zijn k9d niet e5s de tijd1 woord5 van b]\w te uit54 ,to5 hij zijn zoon van v]re zag1 w]d zijn h>t door m$elijd5 bewog51 liep hij zijn k9d te gemoet1 viel hem om de hals1 en ku/e hem4 ,en wanne] de v]>mde v]kwi/] uitroept3 ik heb gezondigd teg5 de hemel en voor u en b5 niet me] wa>d1 uw zoon te het51 is het antwoord niet e5 v]wijt1 e5 /rafpr$ikatie1 e5 in/emm+1 zelfs niet e5 dankuit+ voor dit blijk van b]\w1 ma> zegt de vad] tot zijn kne*t53 ,haalt aan/onds het be/e fee/kle$ en trekt het hem aan1 en laat hij--e5 fee/maaltijd aanri*t56 ,die vad] is pra*tig en we mog5 ons ma> innig gelukkig prijz51 dat ook ons b]\w niet krities ond]zo*t wordt1 wanne] we t5 slotte uit de zelfbew]kte ell5de1 uit de sm>tvolle gevolg5 onz] zond5 vlu*t5 na> zulk e5 ,vad]1 die ons ook nog aannem5 wil als we uit armo$e tot hem kom54 ,to* is deze trek van vad]liefde niet het enige1 wat ons deze gelijk5is zo geliefd maakt4 ,heel 9 't beg9 komt 9 de h\d+ van de vad] iets na> vor51 dat niet m9d] opm]k5swa>d is en door vel5 voorbij wordt gezi54 ,wanne] de zoon zegt3 ,vad]1 geef mij mijn k9d]lik erfdeel hor5 we alle51 dat de vad] het go$ ond] de twee v]deelde4 ,en wanne] de jong/e zoon da>na v] weg rei/ na> e5 vreemd l&1 hor5 we niet1 dat zijn vad] hem dit v]bood4 ,deze h\d+ van de vad] is ze] zek] ongewoon4 ,zull5 er veel vad]s zijn1 die zond] bezwa> hun k9d]5 het h5 toekom5de geld uitbetal58 ,zull5 de mee/5 zi* niet gegriefd ton51 als e5 ongehuwde zoon--zond] dat zijn zak5 het eis5--zijn erfdeel opvraagt8 ,zal dit niet v]wijd]+ gev5 tuss5 vad] en k9d8 ,en wat zal da>na de vad] do51 als zijn zoon met dit geld de w]eld intrekt1 om ervan te g5iet58 ,zal de bezorgdheid ov] de toekom/ van zijn k9d niet v]]g]d word5 door de vrees voor het v]lies van zijn geld8 ,met het uitbetal5 van het k9d]lik erfdeel bra*t de vad] en zijn zoon n zijn geld 9 geva>4 ,en to* de$ hij het4 ,en we hor5 niet1 dat hij erbij murmure]de4 ,we hor5 alle51 dat hij het de$ op het vrag5 van zijn zoon4 ,de zoon vroeg en de vad] gaf4 ,en me5t ge1 dat de vad] de z9nelike neig+51 de li*tz9nige a>d van zijn k9d niet k5de8 ,de vad] gaf1 hoewel hij--ja miss*i5 wel1 omdat hij zijn k9d k5de2 hoewel--miss*i5 omdat hij de toekom/ voorzag4 ,de vad] gaf en liet zijn k9d gaan4 ,nog e5s1 deze h\d+ is ongewoon4 ,ze is niet m5selik4 ,dat durv5 we niet4 ,we zijn te bang1 voor ons geld en voor ons k9d4 ,wie van ons durft e5 heel erfdeel te wag5 aan de lev5svorm+ van zijn k9d8 ,we zett5 liev] het kapitaal voor hem va/4 ,en wie durft--de vraag is diep-ern/ig1 al s*ijnt ze ong]ijmd--wie durft de maats*appelike welva>t1 de go$e naam1 de gezondheid van 't k9d te wag5 aan zijn z$elik heil8 ,we zett5 ook liev] het k9d va/ 9 v]bod5 en ang/vallig bewa>de s*ijnbraafheid4 ,wie heeft zijn zoon zo lief1 dat hij hem kan zi5 v]ongelukk51 wet5de dat alle5 erv>+ hem wijs1 sm>t hem bet] kan mak58 ,ne51 ik vraag niet3 ,wie wil zijn k9d ongelukkig mak58 ,ik vraag ook niet3 ,wie ziet met blijds*ap1 dat e5 k9d zi*zelf ongelukkig maakt8 ,ik weet veel te go$1 dat het oud]h>t wegkrimpt van sm>t1 als het k9d v]ongelukt4 ,ma> ik vraag3 ,wie durft het voorbeeld van de vad] uit de gelijk5is te volg58 ,wie durft zijn geld1 zijn go$1 zijn naam1 zijn gemo$sru/1 zijn liefde eraan te wag51 als hij weet1 dat zijn eig5z9nig1 li*tz9nig1 g5otliev5d k9d sle*ts g]$ wordt door ond]gang8 ,dat durft alle51 wie het z$elik l\t]+sproces hog] /elt dan de glimm5d/e s*ijnbraafheid2 wie het om de wa>heid en niets dan de wa>heid te do5 is2 wie zijn k9d de le]s*ool van 't lev5 kan in/ur5 en niet vraagt na> het s*oolgeld1 ma> na> de grote les die da> gele]d wordt en die de v]lor5 zoon bij zijn tuiskom/ uit eig5 h>t opzei zond] dat iem& ze hem _h voorgezegd3 ,vad]1 ik b5 niet wa>d uw zoon g5aamd te word51 maak mij tot e5 van uw huurl+54 99 99 99 99 99 ,het komt niet 9 me op1 iem& de oud]zorg van e5 v]lor5 zoon toe te w5s51 ma> die zorg kan m5 niem& besp>5 aan wie ze opgelegd is4 ,9 dat geval is er voor hem e5 troo/3 ,de v]lor5 zoon is dikwels de v]lor5 zoon niet4 ,hij komt we] t]e*t na en zelfs door zijn afdwal54 ,ma> de eig5g]e*tige1 naijv]ige1 wangun/ige oud/e bro$]1 die zo braaf1 voor zi*zelf zorg5d1 bij zijn vad] bleef1 hij is de eig5like v]lor5 zoon1 v]dwaald 9 gee/elike hoogmo$ en zelfzu*t4 ,het is de vraag1 ( hij--(s*oon hij dageliks met hem omgaat--ooit zijn vad] v9dt4 ,jezus _h het mee/ te kamp5 met de ,f>izeers4 ,ma> dan is er to* ook iets te do51 om1 als de geva>like j>5 kom51 het geva> voor afdwal5 te v]m9d]54 ,h]haaldelik hebb5 we er op gewez51 hoe wa>heid 9 't v]ke] met de k9d]5 v]tr\w5 kweekt4 ,wie dit v]tr\w5 van jongsaf doet aanwass5 9 kra*t en zuiv]heid1 zal erv>5 hoe het n de opvo$]s n de jongem5s5 tot /eun kan zijn4 ,het is he]lik te zi51 hoe opgroei5de jongel+5 en jongemeisjes dan met al hun nod5 bij de oud]s kom54 ,met al hun nod54 ,ik wt het1 hoe 9 zulke gevall5 jongel+5 met hun godsdi5/ige wor/el+5 en1 wat miss*i5 nog me] zegt1 met hun /rijd teg5 z9nelike drift5 bij bij hun vad] kwam51 deze om raad1 om bij/& vroeg51 ook 9 het be/rijd5 van gesla*telike zwakh$51 hoe ze hun vad] alles bel$51 uit eig5 beweg+1 en de maatregel5 toepa/51 door vad] aanbevol51 hoe ze met vad]s hulp /r$5 en ov]wonn54 ,ook wt ik1 hoe v]liefde en v]lo(de meisjes alles met mo$] besprak51 zo e5v\dig1 zo opre*t1 zo re91 en met e5 gemakkelikheid1 die voor de me]d]heid d] m5s5 e5 ond5kba>heid is4 ,de me]d]heid d] m5s58 ,het ontbreekt hun aan ern/1 aan mo$1 aan wa>heidsliefde4 ,de f\t is niet bij de jong]54 ,als zij bij wa>heid word5 grootgebra*t1 zijn ze 9 niets v]leg51 om ermee bij de oud]s te kom54 ,ma> de oud]s zijn v]leg54 ,die v]vreemd5 hun eig5 k9d]5 van h54 ,en da>van op5b>5 zi* lat] vaak de treurige gevolg54 ,sle*ts e5 heel kle9e m9d]heid1 sle*ts betrekkelik ze] we9ige oud]s durv5 onafgebrok5 volkom5 wa> met hun k9d]5 om te gaan4 ,do* zij zull5 wet51 hoe het v]tr\w51 re$s vroeg ontwikkeld1 lat]1 als van alle kant5 de gev>5 dreig5d kwam5 opzett51 de zeg5rijk/e vru*t5 droeg4 ,wie v]tr\w5 wil maai51 di5t het tijdig te zaai54 ,niet ov]al1 wa> het aan wa>heid ontbrak1 v]toond5 zi* noodlottige gevolg54 ,gelukkig4 ,ma> dit mog5 we veilig zegg53 ze] vele mis/app5 met de da>aan v]bond5 sm>t5 hadd5 voorkom5 kunn5 word51 indi5 de oud]s de liefde1 de wij%eid1 de mo$ hadd5 bezet51 de zelfv]lo*5+ en soms ook de zelfop(f]+1 om g$ur5de de ganse opvo$+ hunn] k9d]51 van de wieg tot de bruil(tskoets1 de wa>heid te do5 he]s54 ,ik z\ het v]lo(d5 en jonggehuwd51 op grond van rijpe erv>+1 wel op 't h>t will5 b9d53 ,waag het ma>4 ,ge zult e5s zi51 hoe innig en rijk de omgang tuss5 u en uw k9d]5 wordt4 ,bezw>58 ,ze be/aan niet1 ze v]nevel51 v]ijl51 v]vlu*tig54 ,vrees maakt ze massief1 v]tr\w5 doet ze v]damp54 ,en dan zult ge ook erv>5 hoe ge1 d]wijze uw k9d]5 opvo$5d1 tev5s uzelf opvo$t4 ,want wa>h$51 die we onze k9d]5 moet5 zegg51 h\d5 onszelf ond] tu*t4 99 99 99 99 99 ,de e]/e deugd is wa>heid4 ,we hebb5 dit oordeel van ,beets aanvankelik 9 't midd5 gelat54 ,nu we e*t] onze bes*\w+5 hebb5 geindigd1 will5 we die uitspraak nog ev5 ond] de og5 zi54 ,is wa>heid de e]/e deugd8 ,het komt mij voor van niet4 ,wie zi* alle5 door wa>heid laat leid5 en 9 de e]/e plaats met ha> te rade gaat1 doet vaak nodeloos pijn4 ,het is wa>1 dat uw gelaat lelik is1 dat uw neus uw gehele uit]lik ontsi]t4 ,is het nodig1 dat ik u deze mijn m5+ vooral niet on?\d8 ,gr(heid1 h>dheid1 onbes*aamdheid besp>5 ons m5ige kr5k5de en kwets5de erv>+ niet1 zog5oemd 9 di5/ d] wa>heid4 ,dan m55 ze aan de wa>heid v]pli*t te zijn1 ons vooral het onaang5ame te zegg54 ,het aang5ame8 ,dat z\ op vlei]ij kunn5 lijk54 ,ma> het onaang5ame4 ,dat is e]lik4 ,ik gelo( niet1 dat d]gelike e]likheid go$ doet4 ,ze maakt de sprek] gevoelloos en onb>mh>tig1 b]okk5t de hoord] nodeloos v]driet4 ,wa>heid is e5 geva>like eig5s*ap1 wanne] ze niet t]zij wordt ge/aan door kie%eid en liefde4 ,dan is ze e5 s*]p mes1 dat niet alle5 zieke plekk5 op]e]t1 ma> ook 9 't gezonde vlees snijdt en het li*aam v]m9kt4 ,ze ont/emt1 v]bitt]t1 v]h>dt1 wekt wrevel en we]wraak4 ,wa>heid moet ons heil beog5 en alle5 met dit doel aangew5d word54 ,zij moet voortvloei5 uit liefde en geleid word5 door liefde4 ,zij moet di5>es wez5 d] ,liefde4 ,e]/ dan kunn5 we ha> zond] bezwa> gebruik54 ,di5>es4 ,het lijkt e5 v]n$]5de positie4 ,de ,wa>heid--di5>es6 ,de ,wa>heid--wa> de m5s5 zo groot van opgev56 ,en to*1 het is niet &]s4 ,zij is middel4 ,9 di5/ d] boosa>digheid1 d] haat1 e5 vreselik middel4 ,9 di5/ d] ,liefde e5 heilmiddel4 ,al w>e het1 zegt ,paulus1 dat ik de tal5 d] m5s*5 en d] ,engel5 sprak1 en de liefde niet _h1 zoo w>e ik e5 kl9k5d metaal ( luid5de s*el geword54 ,de liefde is lankmo$ig1 zij is go$]ti]52 de liefde is niet afgun/ig2 de liefde h&elt niet li*tva>diglijk1 zij is niet opgeblaz54 ,zij b$ekt alle d+51 zij gelo(t alle d+51 zij hoopt alle d+51 zij v]draagt alle d+54 ,k5nis--zij zal te niet g$aan word54 ,en gelukkig1 want wij1 h>dvo*tige wa>heidszegg]s1 wij k5n5 t5 deele4 ,ma> de liefde v]gaat nimm]me]4 ,en nu blijft1 zegt de apo/el t5 slotte1 niet wa>heid1 ma> gelo(1 hoop en liefde1 deze drie2 do* de mee/e van deze is de liefde4 ,,vii4 ,,afkeur+ ,,en ,,wa>de]+4 ,hoe weldadig w]kt na afkeur+ de wa>de]+4 ,do* hoe eig5a>dig en hoe droevig1 dat 9 't m5s*5lev5 bijna altijd de e]/e voorop gaat4 't ,lijkt wel1 ( de m5s*5 die u iets onaang5aams te zegg5 hebb5 zi* hi]mee moet5 haa/54 ,v]zwijg5 kunn5 ze 't niet3 dat z\ hun e]lijkheid niet g$oog52 en ze gebruik5 de e]/e de be/e geleg5heid--( ongeleg5heid--om u te believ51 gelijk ze me551 do* eig5lijk om u te griev54 ,en als ze u dan getr(f5 hebb51 diep getr(f51 dan zwijg5 ze en gaan he54 ,ma> dan komt de mild] ge/emde1 die ook oog voor uw go$e eig5s*app5 heeft1 en a>zel5d1 s*u*t] waagt hij het1 u van zijn +5om5heid te sprek54 ,d5 brief1 di5 hij re$s voor u ges*rev5 _h1 heeft hij we] v]nietigd1 omdat hij vreesde van vlei]ij te word5 bes*uldigd ( miss*i5 van hui*el>ij4 ,niet wa>1 de e]lijkheid gebi$t ons alle51 onze naa/5 te kwets54 ,/reel5 is ve9z54 ,do* gelukkig1 zulke ve9z]s zijn er nog1 en de v]s*eurde brief moge al niet 9 uw h&5 kom51 na ma&5 wordt er e5 twe$e ges*rev5 en die b]eikt u wel4 ,,viii4 ,,zaakond]wijs4 ,zaakond]wijs--o1 da> me5t die man mee1 dat je de k9d]5 alles e*t moet lat5 zi51 en dat je ge5 woord5 moogt gebruik54 ,wie zo spreekt1 nu1 die heeft het glad mis4 ,ge5 woord5 gebruik58 ,ma> dat doe ik op dit og5blik to* zelf1 nu ik zaakond]wijs ga gev5 ov] zaakond]wijs4 ,hoe z\ e5 l]a> 9 ges*i$5is de zak5 uit het v]l$5 kunn5 me$el5 zond] woord58 ,als die man aan zijn jong5s v]haalt van ,napoleons to*t na> ,rusl&1 zo lev5dig1 dat de jong5s er met hun hele h>t bij zijn1 dan geeft hij zaakond]wijs1 zo mooi als je 't ma> d5k5 kunt4 ,en als hij zijn jong5s bra*t bij oude gevels1 dus bij de d+51 en hij op5de hun og5 niet door zijn woord51 ( hij liet ze docum5t5 zi51 b4v4 h&s*rift51 die ze niet begrep51 dan gaf hij ge5 zaakond]wijs4 ,zaakond]wijs--dat is1 je le]l+5 bij de w]kelikheid br5g51 z1 dat ze ha> zi51 de w]kelikheid van het nabije ( het v]re1 9 plaats ( tijd1 op z9nelik ( gee/elik gebi$4 ,en da>toe gebruik5 we de d+51 de modell51 de afbeeld+51 ma> naa/ en zelfs bij dat alles to* ook de woord54 ,en da>teg5ov] /aat3 =mali/ies ond]wijs1 wa> ge5 lev5 9 zit en dat ge5 lev5 wekt4 ,we gaan sam5 na> het ,rijksmuseum1 ik wijs u ,rembr&t's ,/aalmee/]s en zeg3 ,dit is e5 wond] van s*oonheid4 ,gij zegt3 die mann5 met die ho$58 ,van dat mooie zie ik niets4 ,en to* is het zo1 h\d ik vol1 want heel de w]eld zegt het4 ,heb ik u nu bij ,rembr&t's s*oonheid gebra*t8 ,rembr&t 0 er 9 al zijn s*oonheid1 en gij wa>t er ook4 ,gij /ondt teg5ov] elka>4 ,ma> er 0 ge5 aanrak+4 ,die s*oonheid bleef voor u v]borg54 ,ondanks uw geop5de og5 zaagt ge niet4 ,en nu b$oelt zaakond]wijs3 uw og5 te op551 dat ze wel zi54 ,zolang ,rembr&t's s*oonheid u niet ontro]d heeft1 is al uw opgev5 da>van ma> naprat]ij1 =malisme1 dode k5nis4 ,da>om vord]t zaakond]wijs twee d+53 de vatba>heid van de le]l+ om te begrijp51 te gevoel51 en de kun/ van de mee/]1 om die vatba>heid 9 w]k+ te br5g54 ,de gevoelige plaat moet er zijn n 't zonneli*t1 en &]s krijg je nooit e5 photografie4 ,de hele kun/ van ond]wijz5 be/aat 9 het wekk5 d] gee/51 zodat de le]l+5--kle9e en grote--zelf de /(felike en gee/elike realiteit5 gaan zi5 en erv>54 ,en wie zulk ond]wijs geeft--,frbelond]wijz]es1 l]a>1 pr$ikant1 pr(essor--die geeft go$ zaakond]wijs4 ,onze gehele s*ool1 lag]e en hog]e1 zit vol van pakhuisk5nis4 ,ki/5 en bal5 vol word5 gelad5 en ov]gelad54 ,dat go$je leeft niet1 't is alles netjes +epakt t] v]z5d+4 ,hoeveel /ud5t5 9 de lett]5 kom5 9 aanrak+ met de ziel d] di*t]s1 v]klankt 9 hun taal8 ,ze l]5 lit]atuur1 zoals onze kle9e /ud5tjes 9 de lag]e s*ool l]53 ,op de kleigrond word5 v]b\wd t>we1 hav]1 bon51 suik]biet51 vlas1 ci*orei1 enz4 ,hebb5 ze die1 al is 't 9 de s*ooltu9 bij de botanieles1 ooit l]5 k5n58 ,ne51 nimm]1 t>we niet1 hav] niet1 bon5 niet1 suik]biet5 niet1 vlas niet1 ci*orei niet1 en enz4 ook niet4 't ,hoeft ook niet1 als ze 't ma> kunn5 opzegg54 ,da>teg5 nu gaat het pleit5 voor zaakond]wijs4 ,niet teg5 het opzegg51 ma> teg5 het enkel opzegg54 ,teg5 de v]nisbes*av+4 ,teg5 de s*ijncultuur4 ,,ix4 ,,de ,w4 ,alles /roomde de /ad 94 ,uit de buit5wijk5 zag je ov]al donk]e rivi]5 van saamg$rong5 m5s*5 za*tjes door de /rat5 vloei51 ov] de ple95 en brugg51 na> het c5trum3 zw>te /ral5 van e5 vreemde komeet1 die1 door de k]n uitgezond51 nu we] w]d5 +etrokk54 ,hoe di*t] je het midd5 d] /ad nad]de1 hoe di*t] de massa w]d1 totdat e9delijk1 9 't h>t d] /ad1 op het ongeve] ronde ple91 e5 groote s*ijf van ru/eloos krioel5d lev5 alles ontv+ en na w>rel5de wiegel+ we] uit/uurde4 't ,0 e5 fee/avond1 de /ad 0 s*itt]5d gellum9e]d1 en natuurlijk het s*oon/ op het oude1 uitge/rekte ho(dple9 en 9 de voorname w9kel/rat54 ,de m5s*5 zo*t5 het li*t1 ev5als de avondvl9d]s4 ,miss*i5 0 ik de e5ige1 die teg5 d5 /room introk4 ,al dat geflikk] en ges*itt]1 al die vurige lijn5 en li*tkleurige sl+]s1 al die /ral5de s*oonheid kon me ditmaal niet bekor51 en ik g+1 alle51 uit de heete volte na> de koelte1 de leegte en de donk]heid van e5 nieuwe arbeid]swijk 9 e5 afgeleg5 gr5sg$eelte d] /ad4 't ,0 da> donk]d] dan gewoonlijk4 ,alle5 de /raatlanta>ns br&d54 ,het li*t 9 de w9kelka/5 _h m5 ma> niet aange/ok53 er z\d5 vanavond to* ge5 koop]s kom5 en de w9keli]s w>5 zelf ook de /ad 94 ,de huiz5 hadd5 e5 ongezellig voorkom54 ,de mee/e v5/]s w>5 donk]e vlekk54 ,sle*ts spa>zaam zag je door e5 ne]hang5d gordijn wat gelig s*ijnsel4 ,dat 0 bij oudjes ( ziek54 ,e5 vr$ige ru/ omv+ me4 ,hoe /il 0 het hi]4 ,ik hoorde mijn eig5 voet/app54 ,tuss*5 twee lanta>ns 0 het donk] g5oeg1 om hoog1 heel hoog1 de /]r5 te zi5--fijn/ral5de g\dpunt5 9 blauwzw>t5 hemel--koele li*t5 d] eeuwigheid4 ,to5 sloeg ik e5 zij/raat 91 en da> zag ik1 9 de v]te1 li*tjes4 ,li*tjes aan d5 voorgevel van e5 huis4 ,e5 illum9atie6 ,e5 e5zame illum9atie midd5 9 de v]lat5heid4 ,ik g+ er he54 't ,0 e5 ,w van rood-gev]fde latjes4 ,vi] vetglaasjes 9 de bov5/e rij1 drie 9 de middel/e1 twee 9 de ond]/e4 ,met elka> neg54 't ,w>5 er niet veel1 ma> ze br&d5 alle zuiv]4 ,en ze w]d5 niet ov]s*itt]d door helgele flikk]+ van vlamm5d gas ( k\dwitt5 glans van booglamp54 ,ze hadd5 hi] het rijk alle54 ,bov5 de ,w w>5 twee bo*t5 van geplooid vlagg$oek1 met wat sp>regro51 en aan beide uite9d5 oranje/rikk51 als t] we]szijd5 van e5 pa>dekop4 ,en ond] de ,w zat op e5 /oel1 naa/ de huisdeur1 e5 jongetje van e5 ja> ( ti53 e5zaam figuurtje bij de e5zame illum9atie4 ,ik bleef /aan1 om de v]li*t+ ru/ig te bekijk54 ,to5 /ond het jongetje op1 ma> nam e]/ e5 pa> krukk5 t]zij van zijn /oel4 ,da>na w5telde hij zi* met e5 eig5a>dige slappe sl+]+ na> mij toe1 en /ond met e5 pa> zwaaitjes naa/ me4 99 99 99 99 99 ,hij wa*tte blijkba> dat ik wat zegg5 z\1 v]wa*tte welli*t e5 woordje van l(1 en da>om zei ik3 ,wat e5 mooie ,w6 ,en wat br&5 ze mooi6 ,to5 kwam het mondje los1 held] jong5s/emmetje 9 de /raat/ilte1 en ik hoorde de heele ges*i$5is4 ,die ,w _h hijzelf gemaakt1 met zijn vad]4 ,e]/ hadd5 zij e5 pa> latt5 geko*t1 en die hadd5 ze 9 /ukk5 gezaagd1 precies op maat1 en die hadd5 ze aan elka> getimm]d1 e5 e*te ,w4 ,en 't 0 e5 groote1 want to5 hij op de tafel lag1 /ak5 de punt5 aan alle kant5 buit5 d5 r& uit4 ,ma> dat kon ,m5e] wel zi54 ,hij is bijna zoo groot als ik4 ,met liefdevoll5 trots keek de jong5 na> zijn ,w op4 ,en to5 _h hij hem mog5 v]v51 heelemaal alle51 rood1 ziet u wel4 ,en vad] _h er de ijz]tjes 9 ge/ok5--e]/ gaatjes geboord--en hem opgehang54 ,dat vlagg$oek _h mo$] g5aaid1 op de ma*9e1 drie ban54 ,en die /rikk51 da>1 op zij1 ziet u1 _h mo$] ook gemaakt4 ,k9d--da*t ik--wat b5 jij gelukkig6 ,en to5 _h vad] er vanavond de vetglaasjes +ezet en die teg5 donk] aange/ok54 ,en ze br&d5 dadelijk mooi4 ,wa> vad] 08 ,o1 die 0 met mo$] na> de illum9atie kijk54 ,zijn zusje 0 ook mee4 ,ma> hij kon natuurlijk niet4 't ,0 te vol4 ,ma> drom _h vad] met hem sam5 ook e5 illum9atie gemaakt4 ,0 hij dan alle5 ?uis8 ,ne51 grootmo$] zat b9n54 ,ma> die zat zek] e5 beetje te slap54 ,ze 0 ook al oud4 ,ma> da> /raks 0 ze to* buit5 gewee/ en ze _h de ,w natuurlijk ook zi5 br&5 en ze vond het ook pra*tig4 ,zoo v]telde hij me alles4 ,hij zag wel1 dat ik veel belang/ell+ _h en dat ik g5oot4 ,ma> hij da*t1 dat het alles zijn mooie ,w gold4 ,hij kon ook niet v]mo$51 dat ik belang /elde 9 hem en g5oot van hem4 ,wat 0 hij8 ,ma> die ,w6 ,to5 ik afs*eid g5om5 _h1 g+ het e5zame figuurtje we] zitt51 di*t bij zijn ,w1 zijn eig5 ,w1 door vad] en hem zelf gemaakt4 ,voor ik aan 't e9d d] /raat d5 hoek omsloeg1 keek ik nog e5s om4 ,het jongetje 0 niet me] te ond]s*eid52 ma> zijn e5zame v]li*t+ /raalde nog op e5 af/&1 midd5 9 de omr+5de s*aduw54 99 99 99 99 99 ,we] g+ ik 9 mijn e5tje v]d] door de /ille /rat51 ma> nu /adwa>ts4 ,en ik da*t3 ,z\d5 er vanavond vel5 zoo innig en zoo ru/ig en zoo dankba> van de illum9atie g5iet5 als dat lamme k9d8 ,vad]s liefde /raalt hem uit de neg5 li*tjes teg54 ,en symbolise]t de e]/e lett] van d5 naam onz] ,kon+9 hi] niet ook de ,weelde van zijn eig5 ,w]k8 ,het zelfgemaakte1 het eig5e1 het niet ov]s*itt]de--is dat niet de re9e bron van zijn onv]m5gd g5ot8 ,wat mak5 we het ons to* moeilijk6 ,en hoe vaak wordt onze lev5sblijheid v]giftigd door jaloezie en nijd6 ,de /raatlanta>ns v]spreid5 hun waai]s van geel li*t nog ov] mijn v]lat5 weg4 ,ma> als ik1 9 de s*aduw tuss*5 twee li*twaai]s1 omhoog zie1 t9tel5 da> we] de /ille /]r54 ,die behoev5 wat dui/]heid om gezi5 te word51 als de vreugde van het e5zame jongetje4 ,x4 ,,het ,,geluk4 ,i4 ,het geluk is e5 /emm+4 ,dat is dus iets heel ijls4 ,je kunt het niet pakk51 niet va/h\d51 niet vr je zett51 niet bij je /ek51 niet opsluit54 ,het is als het aroma van e5 bloem4 ,ma> dan eig5lijk nog precies het teg5ov]ge/elde4 ,want de bloem5geur is iets zwev5ds1 we kunn5 hem opvang51 v]di*t51 vloeiba> mak51 me$rag51 er ons mee v]kwikk5 wanne] we will54 ,do* het geluk is niets1 absoluut niets4 ,m5 kan niet zegg53 het is m9d] dan het d5kba> kle9/e /(deeltje1 want dan z\ het1 bij to5em+1 bij v]m5igvuldig+1 miss*i5 nog nmaal op te vang5 zijn1 op de fijn/e punt van de fijn/e naald4 ,ma> het is met ge5 /(deeltje te v]gelijk51 het is met niets 9 de w]eld te v]gelijk51 het be/aat niet 9 de w]eld4 ,zelfs niet 9 het heelal4 't ,is dan ook onz9 te sprek5 van het ijle geluk4 ,i,jlheid en di*!id kom5 alle5 te pas 9 de w]eld d] /(4 ,wat ijl is moet ond] om/&igh$5 ook di*t kunn5 word54 ,en zoo moet5 we dus onze uitspraak1 dat het geluk iets heel ijls is1 we] intrekk54 ,het is iets volmaakt &]s4 ,het is--dat is het mee/ jui/e wat we er van kunn5 zegg5--het is niets4 ,en to* is het zoo w]kelijk als dit blad papi]1 zoo reel als e5 tafel4 ,we nem5 het zoo zek] wa>1 als di5 /oel1 als di5 s*reeuw1 als di5 geur4 ,we zi5 het niet1 hoor5 het niet1 ruik5 het niet4 ,ma> het is er1 en z /ellig1 dat we soms d5 /oel niet zi51 d5 s*reeuw niet hoor51 d5 geur niet ruik51 omdat we alln oog5 en oor5 hebb5 voor het geluk4 ,ja1 l het be/a&e1 l het omr+5de v]dwijnt dan voor het geluk1 dat eig5lijk niets is1 ma> dan alln be/aat1 en het zoog5aamd w]kelijk be/a&e wordt niets4 ,het is dus dwaa%eid te sprek5 van kle9] dan e5 /(deeltje4 ,het geluk is reusa*tig groot4 ,het neemt d5 omvang aan van kam]s1 van huiz51 van /rat51 van ple951 van w\d51 van wolk51 van het lu*truim4 ,het vult e5 hoekje van e5 e5zaam hutje en het gans*e heelal4 ,wr we dan ligg5 ( w&el5 ( zwev51 ov]al ontmoet5 we het4 ,als het zoo w]kelijk en zoo groot is1 kunn5 we het ons to* wel toeig558 ,dat beproev5 de m5s*5 dan ook1 hond]d5 en duiz5d5 en millio554 ,miss*i5 wel all54 ,dan giet5 ze het 9 e5 glas en noem5 het drank4 ,dan tell5 ze het uit 9 e5 ki/ en noem5 het geld4 ,dan vle*t5 ze het tot e5 krans en noem5 het roem4 ,ma> als ze dan het glas l$ig51 0 't geluk er jui/ uit v]dw554 ,en als ze 't geld 9 de h& h\d51 voel5 ze 't geluk niet me]4 ,en als de krans hun ho(d si]t1 drukt hij met zorg1 ang/1 wangun/1 omdat het geluk1 nog net tijdig1 aan de lauw]blad]5 ontsnapt 04 ,het is e5 wond]lijke v]s*ijn+1 dat onw]kelijke en to* zoo wa>a*tig w]kelijke1 dat ongrijpb>e en to* alom aanwezige1 dat eeuwig gezo*te en eeuwig ontvlu*t5de4 99 99 99 99 99 ,wat is het e5 zeg51 dat het geluk ma> e5 /emm+ is4 ,w>e het e5 g\dklomp1 dan z\d5 we er om moet5 /rijd5 en t5 slotte z\d5 alle5 de /]k5 het 9 hun bezit hebb54 ,w>e het e5 hooge rang1 dan 0 het nooit voor e5 laaggebor5e en e5v\dig aangelegde bes*ikba>4 ,w>e het e5 kun/w]k1 dan kond5 alle5 de arti/5 er na> /rev54 ,ma> het is zoo iets vaags en algeme5s als de dampkr+slu*t4 ,je hapt ma> en je hebt het4 ,( je zwak b5t ( /]k1 arm ( rijk1 simpel ( wijs1 all$aags* ( begaafd1 je hapt ma>4 ,keiz] ( l&loop]1 het geluk is bij i$] en voor i$]1 zooals het wat] om de viss*54 ,do* z is het to* niet precies4 't ,is niet om ons1 ma> 9 ons4 ,en het trekt er niet van buit5 91 ma> moet van b9n5 uit ontwikkeld word54 ,bloem5 adem5 geur5 uit4 ,zoo ontvloeit als e5 opwekk5d aroma aan ons inn]lijk lev5 de geluks/emm+4 ,nu is het de moeite van 't opm]k5 wa>d1 hoe dat inn]lijk proces onafhankelijk kan w]k5 van all]lei buit5afs*e invlo$51 hoe deze zelfs vaak ontb9d5d en b$]v5d invret5 9 di5 te]51 nauw-lui/]5d5 groei da> b9n54 ,rijkdom1 rang1 roem1 ze v]niel5 het geluk1 dat zoo ru/ig wasemde 9 bes*eid51 n$]ig51 v]get5 /aat4 ,z9ne/reel+1 zielsbekor+1 ze v]giftig5 de vr$ige /emm+1 die1 tot /ral5de v]rukk+ ge/eg51 inz9kt tot donk]e d(heid4 ,kra*t doet 9 ov]mo$1 wij%eid 9 zelfv]god+ het geluk v]vlu*tig54 ,zoo w]kelijk als het is1 zoo s*uw4 ,het vli$t voor e5 s*im4 ,ma> ook1 ondanks zijn te]heid1 kan het /]k zijn als diamant4 ,het we]/aat ziekte1 armo$e1 v]n$]+1 zelfs gezondheid1 rijkdom1 v]heff+4 ,het blijft tr\w 9 teg5spo$1 zelfs 9 voorspo$4 ,het ontplooit zijn /emm+ss*oon ond] alle1 de mee/ teg5/rijdige om/&igh$51 het is de s*ijnba> grillige1 onafhankelijke he]s*]1 die zijn troon /elt wa> hij wil4 ,de na> 't uit]lijk misdeeld5 soms beg5adig5d1 de na> 't uit]lijk bevoorre*t5 zijn zeg5 on?\d5d4 ,voor i$] toegankelijk1 door niem& te dw+54 ,en to* door zoo we9ig5 &]s dan kort/ondig g5ot54 ,wa>om8 ,we will5 to* wel het geluk8 ,ik vrees1 dat vel5 me551 dat het e5 g\dklomp1 e5 hooge rang1 e5 kun/w]k is1 en dat ze nu altijd ma> d5 v]ke]d5 kant uitkijk54 ,sle*ts e5 /emm+4 ,god heeft het zijn k9d]5 wel gemakkelijk gemaakt4 ,wa>om mak5 zij het zi* zoo moeilijk8 ,,ii4 ,het geluk is sle*ts e5 /emm+4 ,do* is dit e5 voordeel8 ,e5 /emm+4444 ,w>e het liev] g\d ( rang ( kun/ ( kra*t1 dan kond5 we1 met e5 va/ doel voor oog51 het welli*t door volh>d5de inspann+ v]ov]54 ,en als we het dan e5maal hadd51 dan hdd5 we het ook4 ,(1 nog bet]1 w>e het k5nis6 ,dat z\ ind]daad het be/e zijn4 ,want k5nis kan imm]s i$]e5 v]w]v584444 ,hoe zull5 we 9 vr$esnaam ons e5 /emm+ v]zek]56 ,zij mag dan zoo e5v\dig1 zoo ov]al en altijd bes*ikba> en b]eikba> wez51 hoe krijg5 we ze1 hoe ond]w]p5 we ha> ons1 hoe v]zamel5 we ha> 9 e5 accumulator8 ,zij is niet aan gezondheid1 rijkdom1 e] gebond54 ,ma> wa>aan dan wel8 ,ze is ook niet aan ziekte1 armo$e1 s*&e v]kno*t1 &]s kond5 we1 als de vroeg]e monnik5 en bonz5 en d]wis*51 ons li*aam v]wa>looz51 zelfs k]v51 de woe/ijn 9 trekk5 en de bespott+ d] w]eld w9n54 ,ze /oort zi* niet aan k5nis4 ,zelfs niet aan deugd4 ,dat laat/e is wel het droevig/e1 het bitt]/e1 wat er is3 ,het geluk /oort zi* niet aan deugd4 ,we zijn hulpva>dig1 ins*ikkelijk1 wa>heidliev5d1 e]lijk tot op e5 p5n+--en to* niet gelukkig8 ,en da> zijn &]53 zelfzu*tig1 h>dvo*tig1 leug5a*tig1 one]lijk--en to* wel gelukkig8 ,doet het er dan niets1 niets aan toe1 wat we zijn ( hoe we zijn1 wat we do5 ( hoe we dat do58 ,loopt er dan n]g5s e5 gr5slijn door de physieke1 de oeconomis*e1 de sociale1 de gee/elijke1 de z$elijke w]eld1 zoodat we met zek]heid kunn5 zegg53 ,aan deze zijde waait onafgebrok5 de zoele w9d van het geluk8 ,hi]1 wa> de palm5 en olijv5 wass51 da> /ijg5 ook de wi]ookgeur5 d] geluks/emm+8 ,wanne] er nu e5s e5 m5s* 01 gezond1 /]k1 welv>5d1 hooggeplaat/1 veelwet5d1 v]/&ig1 wijs1 braaf--z\ hij gelukkig zijn8 ,z\ het geluk 't product zijn van al die factor58 ,( z\ er n1 n heel g]+e invlo$ kunn5 w]k51 die dit productsgeluk tot 9 't h>t v]giftigde8 99 99 99 99 99 ,er s*ijnt e5 gr5slijn te zijn1 ma> die volgt niet de punt51 door ons aangegev54 ,ze loopt door d5 leeftijd1 en s*eidt k9d]5 van oud]54 ,k9d]5 zi5de1 9 hun vrij51 niet door volwass55 b]o]d5 /aat1 moet5 we wel ond] d5 indruk kom53 ,wat zijn zij gelukkig6 ,e5 arm s*ooi]tje1 nauwelijks vijf ja>1 dr5telt 9 zijn havelooze plunje door de /raat4 ,het motreg5t4 ,e5 dame1 a*t] de ruit51 beklaagt het arme k9d4 ,hij hoort dit gelukkig niet en z+t3 ,weg met de ,sociale1 leve ,willemi51 de h&5 9 d5 zak1 d5 mond wijd op54 ,van ,sociale weet hij niet1 van ,willemi5 ev5m94 ,ma> er z+t iets 9 hem en dat pakt de klank5 die toevallig 9 de lu*t zwev54 ,twee kle9e meisjes1 vi]j>ig51 loop5 op het trottoir4 ,ze /ek5 de /raat ov]1 kle9e s*eepjes1 drijv5d 9 de m5s*5zee4 ,e5sklaps rolt1 onvoorzi51 e5 zwa>belad5 k> vlak bij h54 ,nu kom5 ze op e5 m5e] af1 e5 wildvreemde1 en gev5 hem e5 h&je4 ,vol v]tr\w54 ,do* pas is 't geva> gewek51 ( ze lat5 d5 m5e] we] los en v]volg5 hun to*t4 ,zond] b$ank54 ,ze zegg5 niet e5s3 ,dag ,m5e]6 ,ze reiz5 onbekomm]d door 's lev5s moeilijkh$5 en grijp5 de hulp aan van 't oog5blik4 ,e5 familie is met n slag van s*atrijk /raat>m geword54 ,de oud]s zijn d] wanhoop nabij1 de do*t]s zitt5 gebrok51 met roodbes*reide oog54 ,het groote l&go$ met villa1 koet%uis1 p]soneel--alles weg4 ,er kom5 g$a*t5 aan zelfmoord4 ,alle5 de zev5j>ige ,h5ri voelt er niets van1 en speelt op zijn fluit4 ,ma> ,h5ri1 hoe kun je fluit51 je weet to* dat we nu arm zijn1 zegt e5 zu/]1 za*t-v]wijt5d4 ,mag e5 arm jongetje dan niet fluit58 vraagt ,h5ri4 ,e5 meisje van vijf ja> zoekt kiezel/e5tjes 9 d5 tu91 platte4 ,dat zijn guld5s1 en da> koopt ze all]lei d+5 voor1 g9ds 9 d5 w9kel van d5 ka/anjeboom4 ,ze koopt zi* rijk met niets4 ,dan toov]t ze1 van ha> guld5s1 k9d]5 die na> s*ool gaan1 en de s*ool is da> 9 di5 hoek1 op het plaatsje a*t] 't huis4 ,z\ er op de geheele w]eld iem& met zijn edel/e55 go$koop]1 volkom5]1 veilig] gelukkig zijn dan dit k9d met ha> kiezel/e5tjes8 ,is er n op]a-zang] t] w]eld1 die onbezorgd] g5iet dan dit z+5de s*ooi]tje8 ,gaan er ooit meisjes 9 dreig5d geva>--v]tr\w5voll] na> vreemde m5e]58 ,en wa> is e5 wond]] toov]fluit1 dan die 9 de v+]s van d5 rijk5 arm5 ,h5ri8 ,n]g5s bloeit het geluk1 de zuiv]e /emm+1 zoo rijk1 zoo natuurlijk1 zoo onafgebrok5 als 9 de k9d]w]eld4 ,hildebr& heeft v]haald van k9d]ramp51 ma> w>5 die niet ho(dzakelijk uit de w]eld d] volwass55 geimporte]d8 ,wie gelukkig wil zijn1 blijve e5 k9d4 ,dan z+t hij zijn vreugde uit 9 d5 motreg51 v]tr\wt op de hulp van het mom5t1 w]kt zi* niet ziek voor diamant5 en he*t me] aan de fluit1 die hem tr\w blijft1 dan aan 't l&go$1 dat zi* v]specule]5 laat4 ,indi5 gij niet wordt gelijk deze kle951 gij zult het kon9krijk d] hemel5 ge5sz9s b9n5gaan4 99 99 99 99 99 ,e5 k9d blijv51 opnieuw e5 k9d word51 is dat mogelijk8 ,blijv5--dat wordt d5 k9d]5 moeilijk g5oeg gemaakt1 door ,ooms1 ,tantes1 ,groot\d]s1 door hun eig5 ,oud]s1 door het heirleg] van volwass554 ,dez5--m5 rek5t ze soms tot de opvo$]s--roep5 door ges*5k5 de hebzu*t1 door si]ad5 de ijdelheid1 door l( de e]zu*t1 door vlei]ij de jaloezie wakk]4 ,het k9d is niet gelukkig1 als het niet e5 s*at van speelgo$1 mooie kle]5 en de bioscoop heeft4 ,m5 wekt bege]t51 maakt ontevr$554 ,opnieuw e5 k9d word5--dan moet5 we ons onttrekk5 aan de zuig+ d] w]eld1 die ons h>dnekkig vo]5 wil 9 ha> sfe] van ko/b>e en ru/roov5de zo!d54 ,wij moet5 durv5 z+51 zond] te lett5 op ha> critiek2 durv5 g5iet5 van de weid51 de boom51 de wolk51 de /]r51 de vogels1 gelijk het k9d van zijn /e5tjes2 de vr$e/emm+ van e5 e5v\dig g5ot hoog] s*att5 dan de zorg van e5 omvangrijk bezit2 en ons durv5 loslat5 9 's lev5s zee1 ond] alle om/&igh$5 v]tr\w5de op e5 ,ma*t1 die wij bij de h& kunn5 vatt54 ,zull5 we dan v]zek]d zijn van altijd-dur5d geluk8 ,li*t komt alle5 uit teg5 dui/]4 ,ge5 geluks/emm+ zond] erv>+ d] sm>t4 ,deze laat/e zal ons niet bespa>d blijv54 ,ma> het is droevig te zi51 hoeveel m5s*5 de zuiv]e /emm+ v]jag51 die ze wild5 v]w]v51 gelukzoek]s 9 het l& van zorg1 s*ijn en slav]nij1 wa> 't geluk niet te v9d5 is4 ,,xi4 ,,doe ,,het ,,go$e4 ,,en ,,dat ,,go$4 ,e5 /r5ge eis*8 ,niet zoo erg4 ,er /aat imm]s niet3 ,doe al het go$e4 ,er /aat ook niet3 ,doe het moeilijk/ go$e4 ,er /aat alle53 ,doe het go$e4 ,welnu1 doe dat dan4 99 99 99 99 99 ,er /aat e5 bak a>dappel5 om te s*ill54 ,s*il die4 ,( dat dan iets go$s is8 ,wel1 natuurlijk4 ,er moet to* geget5 word58 ,en da>toe zijn to* a>dappel5 noodig4 ,en die moet5 to* e]/ word5 ges*ild8 ,a>dappel5-s*ill51 dat is3 m$ew]k5 aan het ond]h\d van het m5s*elijk gesla*t4 ,en z\ dat niet iets go$s zijn8 ,sommig5 d5k5 bij het woord go$ aan/onds aan de zelfv]loo*5+ van e5 heilige4 ,t5 onre*te4 ,dan kwam de me]d]heid onz] nooit aan het go$e toe4 ,ma> go$ is3 ,s*o55 poets51 vat5 wass*51 b$d5 opmak51 adm9i/ratie bijh\d51 k9d]5 v]zorg51 e5 s*eepsdek s*robb51 d5 vlo] veg51 tu9boon5 dopp51 onkruid wi$51 ziek5 oppass51 orde h&hav51 vlees* brad51 huiz5 b\w51 s*o55 lapp54 ,en duiz5d d+5 me]4 ,we hebb5 de h& ma> uit te /rekk5 en het go$e ligt ond] ha> b]eik4 ,ov]al omr+t het ons4 ,gelukkig4 ,zond] e5 heilige te zijn1 kan i$] onz] dag aan dag het go$e do54 ,doe dat dan4 ,en doe het go$4 ,poets de s*o55--zoo1 dat ook de r&5 en de hakk5 glimm54 ,was* de vat5--zoo1 dat alle vet v]dw55 is1 ook uit de hoekjes4 ,maak de b$d5 op--zoo1 dat e5 m5s* lekk] ligt4 ,vo] de adm9i/ratie--zoo1 dat alles er behagelijk uitziet en uitmunt door nauwkeurigheid4 ,braad het vlees*--zoo1 dat het niet v]br&t4 ,en lap de s*o55--zoo1 dat er ge5 p5n5 ( spijk]s door /ek54 ,doe uw w]k onb]ispelijk1 hoe e5v\dig het zij4 ,de eis* is uit]/ bes*eid54 ,alle noodig en nuttig w]k is go$4 ,ma> o*------ ,9 e5 groot geb\w _h m5 e5 w]kvr\w1 die de vlo]5 ind]daad onb]ispelijk s*robde4 ,als zij e5 vlo] g$aan _h1 0 deze blank4 ,de vr\w w]d e9delijk te oud en te zwak voor ha> w]k4 ,to5 zo*t m5 jonge kra*t51 die ha> taak kond5 ov]nem54 ,m5 beproefde het met friss*e1 jonge meid51 met jeugdige w$uw51 zelfs met jonge mann51 glaz5wass*]s van b]oep4 ,ma> niet n s*robde de vlo]5 blank4 ,ze flodd]d5 en dweild51 ma> als d5 volg5d5 morg5 de vlo] droog 01 zat hij nog vol vuile /rep5 en veg5 en plekk54 ,en langs de r&5 d] mur5 0 het n donk]e lijn van vuil4 ,al die jonge1 kra*tige m5s*51 die zi* voor w]kvr\w uitgav51 w>5 niet 9 /aat e5 vlo] te s*robb54 ,ook niet de deskundige glaz5wass*]s4 ,en de oude w]kvr\w bleek e5 unicum gewee/ te zijn4 ,het go$e do58 ,er zijn zek] g5oeg b]eidwillig54 ,het go$e go$ te do58 ,dit ges*i$t alle5 door de zeldzame uitzond]+54 ,de ov]groote me]d]heid is niet 9 /aat1 me] dan ze/ig proc5t d] eis*5 te voldo54 99 99 99 99 99 ,er 0 e5 arme jong51 die door het /]v5 van zijn vad] al vroeg uit geldv]di55 moe/4 ,hij w]d loopjong5 9 e5 w9kel4 ,pakjes bezorg51 dat 0 ind]daad e5 uit]/ bes*eid5 w]k4 ,volg5s sommig5 heb je da> ge5 v]/& voor noodig1 zooals b4v4 voor het ins*rijv5 van be/ell+51 optell5 van po/51 kla>mak5 van rek5+54 ,v]/& is pas noodig1 zoodra er ges*rev5 en g]ek5d moet word54 ,ma> onze jong5 bleek to* dat ov]bodige v]/& te gebruik54 ,e] hij uit d5 w9kel g+1 keek hij opm]kzaam de adress5 na1 trok nog e5s aan de t\wtjes1 ( ze behoorlijk toegeknoopt w>51 sorte]de de pakjes1 zoodat hij er e5 pa> me] kon drag5 dan e5 &]1 bepaalde e5 vlugge r\te4 ,door dit alles 0 hij re$s vlug met zijn w]k g]e$4 ,zelfs kon hij nu en dan v]giss+5 voorkom51 door tijdig de ond]/ell+ te opp]51 ( e5 zek] voorw]p wel aan dt adres moe/ word5 bezorgd4 ,hij wi/1 door erv>+1 hoe en wa>mee bepaalde klant5 b$i5d moe/5 word54 ,zijn a&a*t zat 9 zijn w]k en dwaalde niet1 ond] 't loop51 na> alle gevalletjes1 die buit5 zijn taak lag54 ,en zoo w]d hij e5 nad5k5de1 eig5lijk e5 voord5k5de loopjong54 ,natuurlijk sprong5 zijn v]di5/5 gauw 9 't oog4 ,e5 loopjong51 die ge5 /&jes behoefde te krijg5 voor /ommiteit51 dat 0 al e5 wond]1 ma> e51 die pluimpjes v]di5de met v]/&ige zorg en gewet5svolle tr\w1 dat 0 e5 mirakel4 ,onze vri5d _h zelf ge5 aasje idee van e5ige bijzond]e v]di5/e2 het sprak voor hem vanzelf1 dat hij zijn w]k go$ de$2 het controle]5 van adress5 en inpakk]ij5 kon hij e5v\dig niet nalat52 hij _h er bov5di5 e5 zek] plezi] 91 de kort/e r\te te v9d5 en ond]weg rek5+ te h\d5 met tal van bijzond]heidjes1 zoo bijv4 met het feit1 dat m5e] ,a4 op bepaalde ur5 niet ?uis 0 ( mevr\w ,b4 het snel/ hielp tuss*5 tween en halfdrie4 ,zijn w]k zat vol problem51 en zond] dit als iets gewi*tigs te bes*\w51 0 hij aanh\d5d bezig1 die problem5 te /ell5 en op te loss54 ,die jong5 klom op tot w9kelb$i5de1 tot e]/5 b$i5de1 tot *ef van e5 groot magazijn1 tot directeur e5] reusa*tige zaak4 ,hij _h ook leg]-comm&ant kunn5 word5 ( e]/e m9i/]4 ,dat h+ ma> van om/&igh$5 af4 ,9 welke ri*t+ hij zijn lev5s>beid _h gevond51 hij z\ er geslaagd zijn en e5 d] hoog/e trapp5 b]eikt hebb51 t]wijl zijn vroeg]e kam]ad5 het niet v]d] hadd5 gebra*t dan van loopjong5 tot loopkne*t4 ,vele m5s*5 mak5 alle5 promotie 9 leeftijd en als het van h5 afh+1 z\d5 ze niet e5s oud] word54 99 99 99 99 99 ,er zijn m$$+]s na> all]lei betrekk+51 die het 9 e5 aantal pra*tige aanbevel+5 zoek54 ,ze legg5 lett]lijk e5 v]zamel+ van getuigs*rift5 aan1 als( de leegte van e5 vacante plaats met zoo'n pakket gevuld moe/ word54 ,i$]e sollicitatie wordt g]ug/eund1 om niet te zegg5 voortgep]/1 door de dr+5de en haa/ dw+5de opsomm+ van hun deugd54 ,die getuigs*rift5 lez5de--als m5 er d5 tijd voor af kan nem5--vraagt m5 zi* met v]baz+ af1 wa>om al die vroeg]e patroons to* zulk e5 rijkbegaafde hebb5 lat5 s*iet54 ,m5 z\ zoo d5k51 dat i$]e *ef ov]gelukkig behoorde te zijn met zulk e5 m$ehelp]4 ,do* al de ov]ige bezitt]s zijn blijkba> niet naijv]ig gewee/ op dit kle9ood en hebb5 het 9 s*itt]5de v]pakk+ doorgezond54 ,ma> n getuigs*rift is er1 dat absolute wa>de heeft3 het getuigs*rift1 dat e5 patroon iem& niet miss5 wil1 omdat hij hem bijna niet miss5 kn4 ,t5 slotte komt de ond]ges*ikte dan niet met zijn v]zoek bij de sup]ieur51 ma> kom5 dez5 met hun aanbod bij d5 ond]ges*ikte1 9 wi5 ze sup]ieure gav5 wa>de]54 ,het heet1 dat m5 9 onz5 tijd er kom5 moet met kruiwag5 en reclame4 't ,is mogelijk1 dat 9 bureaucratis*e kr+51 wa> zelf/&igheid niet gew5s*t1 zelfs niet g$uld wordt1 de aanbevel+ het vaak w9t van de v]di5/e3 ma*9]ad]5 kunn5 gemakkelijk e5 &]e1 s*ijnba> voorname plaats 9 het rad]w]k innem51 ze pass5 ov]al4 ,ma> wa> het maats*appelijk lev5 nog niet v]bureaucratise]d is1 wa> nog gew]kt en gewor/eld moet word51 wa> p]soonlikh$5 noodig zijn en ge5 rad]51 wa> m5 niet sle*ts behoeft te loop51 ma> g5oodzaakt is te pre/e]51 da> helpt kruiwag5 no* reclame1 da> z\d5 onb5ullige middelmatigh$5 de zaak t5 gronde ri*t51 da> baat sle*ts n aanbevel+1 de aanbevel+ van g5 w]k1 dat van v]/&elijke gav5 getuigt2 ma> bov5al van d5 z$elijk5 dwang3 het go$e go$ te will5 do54 ,,xii4 ,,ov]-,,reckt4 'k ,hebb ov]-reckt gewee/2 ma] b5' d] deur gebet53 ,op 't slijt5 komt het a54 ,,con/antijn ,,huyg5s4 ,ru/5 ma>1 zei de dokt]4 ,ru/5 ma>4 ,is ve]ti5 dag5 niet g5oeg1 dan e5 ma&4 ,is e5 ma& niet g5oeg1 dan drie ma&54 ,is drie ma&5 niet g5oeg1 dan e5 halfja>4 ,ja eig5lijk--zoo besloot hij--eig5lijk moe/5 de m5s*5 9 dez5 tijd1 die 't wat erg druk hebb51 (--klonk het er ietwat v]wijt5d bij--die zi* wat erg druk mak51 zoo om de zes ja> er e5s e5 halfja> uit1 heelemaal eruit6 ,dat z\ ze opknapp56 ,de patint1 tot wi5 hij die kle9e spee* hield1 lag ma> g$uldig te lui/]5 en maakte ond]deh& het plan1 dat hij1 als hij 't e5s voor 't zegg5 kreeg1 zoo'n halfja> vacantie om de zes ja> z\ proclame]54 ,ma> om 't zoo v] te br5g51 dat zijn invlo$ dit kon bew]k51 moe/ hij niet ru/51 ma> w]k54 ,en zijn onru/ige gee/ 0 al we] bezig4 ,ne51 zei de dokt]1 ru/5 is niet volslag5 lui]51 ma> onv]pli*t5 arbeid v]ri*t51 arbeid1 die niet van je geis*t wordt1 die je niet jaagt en drijft1 en di5 je kunt lat5 ligg5 als de ambitie v]flauwt4 ,ru/5 is3 met kalmte en opgewek!id bezig zijn4 ,mag ik lez58 ,welzek]1 ma> nog liev] boom5 omhakk54 ,do* je mag ook wel lez51 ma> neem dan iets &]s dan wa>9 je d5 laat/5 tijd v]diept b5t gewee/4 ,en de man van 't w]k5d ru/5 greep e5 deel van ,huyg5s4 ,hij _h al me]mal5 ond]vond51 wat kalme opgewek!id er 9 de v]z5 van dez5 zev5ti5d'eeuw] leeft en hoe die uit de v]z5 op d5 lez] ov]gaat4 ,de zakelijke ,huyg5s1 de man van het w]kelijke lev51 de blijmo$ig belang/ell5de di*t]1 die de my/]in van 't a>ds*e lev5 vol v]tr\w5 aan ,god ov]laat en zi* aan zijn dagelijks*e pli*t5 wijdt1 deze moe/ zijn invlo$ we] e5s do5 geld5 op e5 d] zon5 van d5 onru/ig5 nieuw]5 tijd4 ,kom1 kloeke1 kalme1 kra*tige voorzaat1 spreek nog e5s tot e5 uw] ov]spann5 nakomel+5 en giet hem iets 9 van uw vr$e en /]kte4 ,zull5 we sam5 ,h(wijck bezoek58 ,da> is miss*i5 het /ille plekje1 wa> we buit5 de beslomm]+5 d] ,h(/ad we] langzaam op adem kunn5 kom54 ,aanlokk5d] naam dan ,h(wijck is er niet voor wie de ru/ behoeft1 ge5 prettig] gezels*ap dan dat van ,huyg5s voor wie het lev51 de natuur1 't m5s*elijk v]nuft 9 gelijk5 mate bem9t4 ,na> ,h(wijck dan4 ,t]e*t z+t de di*t] zelf3 ,e5s moet het ,h(wijck zijn4 99 99 99 99 99 ,zie1 da> dwal5 we al door de lan5 van het ru/ige ,buit5 en zijn met d5 ga/vrij5 eig5a> 9 gesprek4 ,we klag5 hem onz5 nood1 en klag5 da>bij de eeuw aan1 die met zijn spoor en telegraaf1 zijn boot en telephoon1 met zijn fluit5de ( b5gel5de /oomtram tot zelfs 9 de afgeleg5/e hoekjes van 't l&1 d5 m5s* n]g5s met ru/ laat4 ,al dat krant5ges*rijf1 met o*t5d en avond nieuwe emoties2 al die w]eldb]o]+51 dagelijks ov]gebra*t 9 i$]e huiskam]2 al die lectuur1 die d5 dokt] 9 zijn c\p en d5 reizig] 9 de tre9 zelfs niet loslaat1 en die /raks de voetgang]s op d5 op5b>5 weg v]gezelt en h5 maakt tot lez5de w&ela>s en r5n]s1 die ge5 seconde tijd ongebruikt will5 lat5 voor hun gee/elijke inwikkel+2 al dat geve*t 9 's l&s v]gad]zaal en 's volks meet+--'t v]moordt ons4 ,lez5d en tobb5d ov] de ,dreyfuszaak1 zijn we bezig ons zelf tot bannel+5 te mak5 uit d5 kr+ van het ru/ige1 vre$zame1 kalme lev52 lev5d en /rijd5d 9 d5 bo]5krijg1 lat5 we ons kwets5 en dood5 zond] e5 slagveld te hebb5 betr$54 ,belang/ell5d 9 alle gewi*tige feit5 van d5 dag1 v]liez5 we 't belang van ons eig5 lev5 uit het oog4 ,en zoo rak5 we t5 slotte--ov]spann54 ,ja ov]spann51 dat is e5 woord en e5 kwaal van d5 nieuw]5 tijd4 ,vroeg] k5de m5 dat niet4 ,to5 0 't lev5 gezond]4 ,to5 w>5 de m5s*5 kra*tig] van z5uw en spi]1 bet] van blo$4 ,to5 groeide en bloeide e5 =s* gesla*t van fiks*e mann5 en bloz5de vr\w5 en d>tele1 joel5de k9d]54 ,to5 0 't de tijd voor bakk]s en br\w]s en k5de m5 ge5 speciali/5 voor all]lei kwal51 z5uw>ts51 z5uw9ri*t+51 z5uwbad51 en de hemel weet wat gez5uw ( gezemel nog me]6 ,to5444 ,do* de lui/]5de di*t] legt onze ratel5de tong e5 oog5blik het zwijg5 op2 hij begrijpt uit dat onafgebrok5 gepraat wel1 dat we ov]spann5 zijn1 do* kalme]5d voegt hij erbij3 ,ook ik1 'k ,hebb ov]-reckt gewee/2 ma] b5' d] deur gebet54 ,ma> nu /aan we v]slag54 ,hoe8 ,hij8 ,hebb5 we wel go$ v]/aan8 ,e5 d] kloek/e zon5 van dat kloeke voorgesla*t1 z\ hij ov]spann5 zijn gewee/8 ,do* hij spreekt niet van ov]spann5--hij spreekt van ov]-reckt--is dit mogelijk iets &]s8 ,do* ne51 ( we de sna> te /]k spann5 ( te /]k rekk51 't komt beide op hetzelfde ne]4 ,oorzaak en gevolg zijn ook 9 beide gevall5 dezelfde3 we will5 e5 hoog51 held]5 toon do5 kl9k51 en-- de sna]1 die held/e luijdt1 ,s*eidt d'e]/e m5ighmaal van lev5 en van ,luijt1 ,v]kra*t en ov]-reckt4 ,will5 we alle sn>5 van lev5 en luit zoo lang mogelijk beh\d51 lat5 we dan--e5 toontje lag] z+56 99 99 99 99 99 ,ja1 lat5 we e5 toontje lag] z+54 ,we will5 ook zooveel1 en dat vele will5 we zoo gauw4 ,we will5 9 ons huisgez9 ideale oud]s voor onze k9d]5 zijn1 h5 opvo$5d met liefde en wij%eid2 we will5 van die k9d]5 alles nagaan1 i$] trekje van hun a>d k5n5 en de jui/e middel5 aanw5d51 om de zi* op5b>5de gebrek5 re$s vroegtijdig d5 kop 9 te drukk54 ,ideale oud]s1 t] vorm+ van ideale k9d]56 ,en we will5 voortreffelijke ond]wijz]s zijn1 die van i$] k9d d] klasse e5 /udie mak51 en de f\t5 d] le]l+5 9 d5 grond tra*t5 te v]bet]52 ond]wijz]s1 die van de tallooze kle9]e en groot]e conflict5 en mislukk+5 de oorzaak /e$s bij zi*zelf zoek5 en di5t5gevolge gebukt gaan ond] de ne]drukk5de ma*t e5] onafgebrok5 zelfv]oordeel+4 ,en we will51 ons erg]5d aan all]lei mis/&5 en wanv]h\d+5 9 de organisatie d] ond]wijsw]eld1 gruw5d van de exam5vloek die e5 groot deel van ons ond]wijs met lamheid slaat1 walg5d van de me?odiekv]god+ met ha> ov]s*att+ van de v]/&elijke ontwikkel+1 v]ontwa>digd ov] de laks*heid en de laml5digheid1 wa>m$e zoovel5 voortgaan ja> 9 ja> uit de jeugd van e5 heel gesla*t te kwell5 en te b$]v51 toorn5d ov] de zelfzu*t en de gemakzu*t1 wa>mee dressuur geh&haafd blijft teg5ov] d5 s*reeuw5d5 eis* d] jonkheid na> e5 natuurlijk5 groei--we will5 gans* ons ond]wijs h]vorm5 en da>toe al wat zi* aan 't ond]wijs wijdt beziel5 met h]vorm+sijv]4 ,en we will5 nog me]4 ,ook buit5 de s*ool kl9k5 ons noodkret5 9 't oor1 en we mog51 we knn5 ook da>voor onze oor5 niet sluit54 ,de arbeid] roept ons op1 en vraagt1 indi5 we hem dan wa>a*tig go$gez9d zijn1 wa>om we niet meew]k5 aan de opheff+ van zijn loonslav]nij4 ,en de vr\w roept ons op1 en vraagt1 indi5 we dan wa>a*tig de vrijheid van elk5 m5s* liefhebb51 wa>om we ons niet m$e aangord5 tot d5 /rijd voor hr re*t1 om ook 9 wettig5 en wettelijk5 z9 me] te zijn dan e5 misdadig] ( e5 idioot4 ,en de gee/driftige kampio5 voor on?\d+ all] z9- en zielb$]v5de prikkels1 de liefdevolle en onv]moeide be/rijd] van drankgebruik--dat 9 elk5 vorm drankmisbruik is--hij w5dt zi* tot ons met al de kra*t van zijn ov]tuig+ en al de w>mte zijn] m5s*5m91 en vraagt1 wa>om we van v]re blijv5 /aan bij d5 /rijd teg5 di5 kank] d] huiselijke e5dra*t en d] volkswelva>t4 ,en zij1 die niet het di] w5s*5 op te (f]5 aan d5 lu/ en de luiheid van d5 m5s*1 ma> die integ5deel e5 deel van zi*zelf will5 gev5 t5 behoeve van het gem9a*te en mi%&elde s*epsel1 dat r$eloos g5oemd wordt door h5 die 't 9 hun r$eloo%eid v]trapp51 ook zij vrag5 uw in/emm+1 uw /eun1 uw m$ew]k+4 ,en de vri5d van d5 w]eldvr$e roept ons op1 en ov]tuigt ons1 dat we niet sle*ts het zilv] onz] beurs1 ma> ook de w>mte van ons h>t1 de s*]pte van ons v]/&1 de kra*t van ons woord aan de groote en go$e zaak d] volkr5liefde moet5 wijd54 ,o*1 ov]al en altijd hoor5 we de noodkret5 d] lijd5d5 en za*tk5s da> tuss*5 door de te]e liefde-klank5 d] help]s4 ,en v]wijt5d vraagt ons gewet51 wa>om we niet mee arbeid5 door de /ille w]k+ van ons voorbeeld1 wa>om we ons niet m$e s*>5 ond] de vaan d] mod]ne kruisva>d]s en met h5 optrekk5 na> het heilige l& van e5dra*t1 liefde1 geluk4 ,en we mt5 lui/]5 en m$e-arbeid54 ,we moet5 lui/]5 en m$e optrekk54 ,de l5d55 omgord6 ,liev] bezwek5 op d5 donk]51 moeilijk5 weg1 dan 9 zelfzu*tige koe/]+ het lev5 g5ot56 99 99 99 99 99 ,liev] bezwek5444444 ,liev] bezwek58 ,en zij dan1 die 9 de e]/e plaats re*t op onze zorg hebb51 de k9d]51 die wij 9 't aanzijn hebb5 g]oep58 ,moet5 die dan ma> aan hun lot word5 ov]gelat58 ,( aan de zorg5 van &]5 opg$rag58 ,en de vr\w1 die lief en le$ met ons deel5 z\ en die we nu voor 't le$ alle5 lat5 zitt58 ,niet elke m5s* heeft re*t om te bezwijk54 ,wie e5maal zek]e ern/ige v]pli*t+5 op zi* heeft gelad51 di5t te zorg51 dat hij die v]pli*t+5 kan nakom54 ,en tr\w 9 het kle9e is bet] dan mislukk+ 9 het groote4 ,alle5 hij1 die de volle bes*ikk+ heeft ov] zi*zelf1 mag zijn geheel5 p]soon wijd51 desnoods op(f]5 aan het algeme5 welzijn4 ,do* i$]1 die de belang5 van &]e p]son5 ( zek]e in/ell+5 te beh>tig5 heeft1 di5t hi]voor 9 de e]/e plaats zijn kra*t5 te be/$5 en te sp>54 ,wat hem1 na arbeid n ru/ n ontspann+ dan nog aan kra*t5 ov]blijft1 mag hij--moet hij--aanw5d5 t5 behoeve di] tallooze misdeeld51 wi] nood zoo dr+5d om zijn bij/& roept4 ,de wij%eid d] ,oud53 ,e/ modus 9 rebus#d geldt niet alle5 bij de bevr$ig+ onz] li*amelijke behoeft5 en z9nelijke neig+54 ,er is onmatigheid 9 et5 en dr9k51 do* er is ook onmatigheid 9--'t be/rijd5 d] onmatigheid4 #d ,er is e5 maat 9 alle d+54 ,wie als vurig ijv]a> voor de geheel-on?\d+ t5slotte zijn gezondheid v]woe/ en zijn gez9 dreigt te rune]51 zondigt door onmatigheid4 ,en de droevige gevolg5 dez] zond5 lat5 zi*--als altijd--niet wa*t54 ,wie de belang5 van tallooze go$e in/ell+5 op maats*appelijk gebi$ met zooveel kra*t v]zorgt1 dat hij t5slotte zijn heel gewone dagtaak niet me] met blijmo$igheid kan v]ri*tt51 zondigt ev5ze] door onmatigheid4 ,en er is iets tragi-komis* 91 dat de man1 die de w]eld h]vorm5 wil1 zijn eig5 n$]ig5 arbeid moet lat5 ligg51 niet door oorspronkelijk gemis aan kra*t1 ma> door ov]s*att+ van kra*t4 ,dit zijn heel nu*t]e opm]k+5 en ov]weg+51 do* de feit5 dw+5 ons wel e5s na> die ov]weg+5 te lui/]5 en er ons voordeel mee te do54 ,we k5n5 er te vel51 die1 wan5d ( wet5d te w]k5 voor &r] heil1 di5 arbeid zag5 uitloop5 op eig5 en &r] onheil4 ,en onze tijd is 9 dit opzi*t e5 geva>lijke tijd1 die 't op de snelle sloop+ van ons lev5smat]iaal s*ijnt toe te legg54 ,er is dan ook ge5 twijfel aan1 ( naa/ de roep/emm5 om hulp zull5 /raks /e$s me] en luid] ook de wa>s*uw5de /emm5 kl9k51 dat de help]s zi* niet tot hulpbehoev5d5 mog5 mak54 ,e5 i$] k5ne zijn kra*t4 ,dat ov]ig5s ook vroeg] eeuw5 het euvel d] ov]spann+ hebb5 gek5d bewij/ wel het woord van e5 zoo wijs en erv>5 man als ,huyg5s4 ,en niet m9d] treff5d spreekt het uit d5 raad1 ons door ,s*ill] gegev53 ,?ue 0 ,re*t i/1 me9 ,freund1 und dabei lasz es bew5d51 ,und en?alte di*1 ja1 alles 0 ,re*t i/1 zu ?un4#e #e ,vrij v]taald1 luidt dit di/i*on3 ,doe het go$e1 mijn vri5d1 en /el u da>mee tevr$51 ,en on?\d er u van1 alles wat go$ is te do54 ,is 9 deze regels onze f\t niet volkom5 na> wa>heid gesignale]d8 ,we zijn niet tevr$5 ermee1 dat ons gewone w]k de critiek van e5 nauwgezet gewet5 kan door/aan--(s*oon ons dat al moeite en /rijd g5oeg ko/--ne51 we will5 al het go$e do54 ,we will5 niet ons zelf en ons kle9 kr+etje v]zorg51 ma> lief/ de geheele m5s*heid v]heff54 ,we will5 niet de bes*eid5 m5s*5taak v]vull51 ma> we will5 e5 ,gods>beid voor onze rek5+ nem54 ,en onze onvolmaak!id s*iet jamm]lijk te kort4 99 99 99 99 99 ,ma> wat zull5 we dan8 ,onze oor5 toe/opp51 wa> de nood5 d] misdeeld5 om l5ig+ ( opheff+ s*rei58 ,onze oog5 sluit51 wa> zij pijnlijk dreig5 te word5 aang$aan door de ell5de van &]58 ,onze h>t5 v]h>d51 wa> 't re*t gekr5kt wordt en onze naa/5--to* imm]s ma> vreemd56--da>van 't sla*t(f] word58 ,lijdzaam b]u/5 9 tal van voor &]5--ma> dan to* onze naa/56--noodlottige toe/&58 ,er is e5 z9rijke leg5de1 wa>9 de /raf d] liefdelooze zelfg5oegzaamheid ons wa>s*uw5d wordt voor oog5 ge/eld4 99 99 99 99 99 ,petrus 0 9 d5 hemel opg5om54 ,do* de hemels*e zaligheid 0 voor hem niet onv]m5gd1 zoolang zijn mo$] nog de pijn5 d] hel moe/ door/aan4 ,to5 smeekte hij ,gods ,zoon1 dat ,deze ook zijn mo$] liet opvo]54 ,ma> ,jezus weig]de4 ,i$] bew]kt zijn eig5 zaligheid4 ,en de mo$] van d5 apo/el z\ niet gelukkig zijn1 als ze te midd5 d] zalig5 v]ke]de4 ,de wangun/ van ha> liefdeloos h>t z\ alle hemelvreugde v]gall54 ,do* ,petrus hield aan met smeek51 en e9delijk zond ,jezus e5 engel na> omlaag1 om de vr\w te hal54 ,to5 de engel 9 de hel afdaalde en de mo$] van ,petrus ond] de arm5 nam1 om ha> met hem te do5 op/ijg5 na> de zalige gewe/51 klemd5 zi* vele v]doemd5 aan het li*aam en de kle$]5 d] g]$de vr\w va/ 9 hun wanhopig v]lang51 om uit de hellesm>t v]lo/ te word54 ,en de engel vo]de ook h5 mee1 en /eeg met die all5 snel omhoog4 ,ma> de mo$] van ,petrus gunde di5 &]5 de zaligheid niet1 die ha> deel belo(de te word54 ,en ze rukte e5 di] rampzalig5 los en de$ hem 9 de diepte d] hel n$]pl(f54 ,to5 v]m9d]de de va>t van d5 engel m]kba> en met me] inspann+ dan te vor5 vo]de hij zijn la/ omhoog4 ,nogmaals wi/ de wangun/ige vr\w e5 h>] gezell5 van ha> kle$ los te rukk5 en te do5 wegtuimel5 9 d5 afgrond4 ,do* al we] v]traagde aan/onds da>op de vlu*t van d5 engel1 en w]d zijn vleugelslag zwa>d] en moeilijk]4 ,to*1 tr\w aan zijn pli*t1 droeg hij de vr\w en all5 die aan ha> kle$ h+51 ge/adig hoog]1 hoewel de kra*t zijn] blanke wiek5 s*e5 te v]zwakk5 na>mate de mo$] van d5 apo/el /e$s me]d]5 van zi* wi/ af te sl+]54 ,zoolang zi* e*t] nog n aan ha> kle$]5 va/klemde1 zoolang leidde de to*t1 zij 't ook imm] langzam]1 na> d5 hemel4 ,e9delijk nad]d5 ze d5 hemelpoort4 ,bijna 0 de heil/aat b]eikt4 ,met zw>5 wiekslag tor/e de engel nog twee doemel+51 de mo$] van ,petrus en nog e51 die zi* met inspann+ van alle kra*t5 _h wet5 te bes*]m5 teg5 de woe/e pog+5 d] hels*e nijd4 ,do* ook di5 e55 kon de wangun/ige niet 9 ha> zaligheid do5 deel5 en op 't laat/e oog5blik nog wi/ zij de h&5 los te wr+5 van d5 ongelukkige1 wa>door deze 9 de diepte /ortte4 ,ma> to5 ook 0 de kra*t van d5 engel gebrok54 ,aan d5 r& van d5 hemel1 kon hij zi* ge5 h&bre$ me] omhoog heff54 ,langzaam daalde hij1 do* spo$ig al snell] en snell]1 totdat hij1 aan d5 +ang van d5 afgrond t]uggeke]d1 de vr\w 9 de hel de$ wegz9k54 ,9 deze mo$] van ,petrus is de liefdeloo%eid wel 9 ha> gruwzaam/e vorm4 't ,is niet de k\de zelfg5oegzaamheid1 die gevoelloos is voor het le$ en de vreugde van &]51 ma> de vale nijd1 die zelfs bij eig5 zaligheid de vreugde van &]5 niet kan duld54 ,ma> die da>mee dan ook eig5 zaligheid v]speelt4 ,dit is het treff5de 9 deze leg5de1 dat de vr\w d5 hemel z\ zijn b9n5gegaan1 als zij ook ma> e5 enkele _h will5 me$rag54 ,als 9 ha> h>t dus e5ig liefdegevoel voor de m$e-rampzalig5 _h geleefd4 ,en dit beseff5 we zoo diep4 ,niet de liefde1 die ons betoond wordt1 is de koe/]5de glo$ van ons lev54 ,do* de liefde1 die wijzelf betoon54 ,die ontwikkelt 9 ons de inw5dige w>mte1 zond] welke ons be/aan k\d en vreugdeloos is4 ,ge5 lijdelijk ontvang5 van liefde s*5kt blijv5d geluk4 ,al be/raalt de zom]zon d5 /ill5 vijv] d5 gans*5 dag1 na e5 enkel5 na*t van dui/]nis is de wat]vlakte we] koel4 ,do* het borrel5de en bruis*5de1 altijd w]k5de wat] d] w>me bronn5 heeft ge5 zonnekoe/]+ van noode4 ,s*oon diep v]borg5 9 d5 donk]5 grond1 het spr+t kok5d en damp5d na> omhoog1 z+5d het li$ van zijn eig5 w>me lev5svreugde4 ,alle5 het actief s*5k5 van liefde w]kt 9 ons duurzame zaligheid4 ,ma> ook hi]9 di55 wij maat te h\d54 ,er is ook inw5dig vuur1 dat v]te]t4 ,,xiii4 ,,h$5 ,,ov]le$ ,,plotsel+4444 ,hoe dikwijls lez5 we dat teg5woordig 9 de doodsb]i*t54 ,en hoe vaak ook ond] de nieuw/ijd+54 ,e5 sprek] z9kt ine5 9 d5 ka!d]1 e5 dokt] bij het ziekb$ van e5 patint1 e5 pr$ikant bij de geop5de groeve1 e5 m9i/] bij e5 fee/maal4 ,t]wijl ze g]e$1 t]wijl ze bezig w>5 &]5 te beziel51 te g5ez51 te troo/51 ja1 met e5 gee/ige tafelr$e aan hun lipp5 te boei51 /ond5 ze op d5 r& van 't graf4 ,ze wi/5 het niet1 niem& wi/ het1 en tot ontro]+ d] omgev+ viel5 ze1 e5sklaps1 9 d5 donk]5 dood4 ,h$5 ov]le$ plotsel+444 ,zoo /]v5 er vel5 9 dez5 tijd van telegraaf en telefoon4 ,lange briev5 en lange ziekb$d51 we hebb5 er ge5 tijd me] voor4 ,ev51 heel kort1 e5 zaak afh&el5 met het &]e e9de d] a>de1 met de &]e zijde van 't graf4 ,het lev5 en /]v5 9 telegram/ijl4 ,h>tv]lamm+--zegg5 de doktor54 ,o natuurlijk1 wat z\ 't &]s wez54 ,wanne] het h>t niet v]lamd 0 en door bleef w]k51 z\ het lev5 niet gevlod5 zijn4 ,t5 slotte is het altijd h>tv]lamm+4 ,ma> hoe komt het1 dat bij zoo vel51 en dan m5igmaal zoo vroeg1 het h>t zijn di5/5 weig]t8 ,wat is de oorzaak di] h>tv]lamm+8 ,het zijn niet oude1 afgeleefde m5s*51 bij wie het h>t na me] dan zev5tigj>ig5 arbeid zijn taak heeft v]ri*t--dez5 v]lat5 ons langzaam1 voetje voor voetje4 ,hun lev5solie is opgebr&1 het vlammetje wordt flauw] en flauw]1 de v]koolde pit knett]t 9 zwakke opflikk]+etjes en gloei5de vonkjes1 en dan is het /il1 ru/ig en /il4 ,ze zijn he5gegaan1 mo$e1 vr$ig4 ,het 0 hun tijd4 ,het zijn ook niet k9d]51 jongel+51 wi] h>t bezweek 9 d5 /rijd teg5 e5 ov]ma*tig5 vij&1 die 't blo$ b$i]f en niet wijk5 wilde uit dit onmisb>e lev5svo*t--zij /rijd51 /rijd5 tot het laat/e oog5blik toe1 en gev5 zi* pas gewonn5 als alle kra*t v]bruikt is4 ,zij hebb5 zi* gewe]d met al de en]gie van hun jonge lev51 do* kond5 't niet volh\d5 9 d5 ongelijk5 kamp4 ,zij /]v5 op het slagveld na soms s*i] e9delooze wor/el+4 ,ma> 't zijn de mann5 9 de kra*t van hun lev51 weldoorvo$1 gespi]d1 bloz5d van gezondheid4 ,als door e5 v]rad]lijk5 b&iet plotsel+ beslop5 en met e5 dolk/eek 9 't h>t getr(f51 /ort5 ze ne]4 ,niem& v]wa*tte het1 ook zij zelf niet4 ,m5 noodigde h5 uit tot e]volle taak1 droeg hun v]antwoordelijk5 la/ op4 ,zij /ond5 op hun po/1 fiks*1 =s*1 betr\wba>4 ,wie z\ ook ma> 9 de v]/e v]te v]mo$51 dat deze kra*tige gee/1 dit gezonde physiek nog sle*ts door e5 fijn5 zijd5 draad aan het a>ds*e lev5 0 v]bond58 ,niem& imm]s8 ,vr\w1 k9d]51 vri5d51 all5 rek5d5 op d5 man1 die bijna nooit ziek 01 alle5 nu en dan wat n]veus1 wat prikkelba>1 wat ov]spann5 door ov]maat van w]k1 van v]antwoordelijkheid4 ,en zie1 da> valt hij uit hun midd5 weg4 99 99 99 99 99 ,het wordt tijd1 dat we le]5 rek5+ h\d5 met het onb]ek5b>e1 dat we het onv]wa*te gaan v]wa*t54 ,wa> de uitzond]+5 zi* v]m5igvuldig51 vorm5 zi* nieuwe regels4 ,wel heeft ,j]emia al geklaagd1 dat de m5s* vlu*t als e5 s*aduw en zong de ,psalmi/ van de bloem1 die 's morg5s bloeit en 's avonds afgesn$5 wordt1 wel wa>s*uwde ,*ri/us1 dat de ure komt als e5 dief 9 d5 na*t1 ma> deze /emm5 s*ijn5 9 het algeme5 me] te h]9n]5 aan het kort/ondige1 v]gankelijke van al het a>ds*e1 dan aan het plotsel+ /]v51 gelijk dat uit de doodsb]i*t5 tot ons spreekt4 ,gewis1 het s*eid+soog5blik heeft d5 m5s* wel altijd v]ra/4 ,we lev5 zoo met heel ons h>t 9 de d+5 dez] w]eld1 dat de gee/ ze nog va/h\dt en er mee blijft v]ke]51 wanne] het li*aam zi* re$s bijna geheel van de a>ds*e v]h\d+5 heeft losgemaakt4 ,/(felijk weg/]v5de1 blijft de gee/ nog gehe*t aan de sfe]1 die hij v]lat5 moet4 ,en dan komt de dood--niet het e9de van het physieke lev51 ma> het gee/elijk loslat5 van al het a>ds*e--wel altijd nog plotsel+4 ,het e5sklaps brek5 e*t] van d5 lev5sdraad bij na> 't oog gezonde en kra*tige natur51 dit s*ijnt /e$s me] te wijz5 op e5 ziekte van de nieuw]e tijd54 ,het is e5 dood zooals het lev5 04 ,ons lev51 is het niet e5 voortdur5de snelle wissel+ van d5k51 do51 gevoel58 ,we d5k5 niet ru/ig door1 ma> onze g$a*t5 v]brokkel5 en v]/rooi5 zi* als telephoongesprekk54 ,snel v]nem51 vlug begrijp51 ras besluit54 ,en 't li*amelijk v]ke] is vooral niet m9d] v]&]5d dan het gee/eslev54 ,we vlieg5 met electriciteit door de /rat51 door 't l&1 door de lu*t4 ,alles gaat plotsel+1 met onv]wa*te w5d+54 ,ge5 wond]1 dat ook het gemo$ zijn kalmte v]lie/1 v]vreemdt van e5 vr$ige1 gelijkmatige /emm+1 en leeft bij s*okk54 ,e5 lev5 van plotsel+h$5--e5 plotsel+ /]v54 ,het is 9 h>monie met elka>4 ,de laat/e s*ok komt ev5 onv]wa*t als de vorige4 ,het is het telegram van d5 ,dood1 met ,antwoord betaald4 ,zal de m5s* zi* accommode]5 na> het onru/-tempo1 wa>9 de v]bij/]5de zegepral5 d] te*niek zijn lev5 hebb5 gezet8 ,zal hij de kalmte van zijn gee/1 d5 vr$e van zijn gemo$ wet5 te bew>51 desnoods te h]w9n51 ond] de telk5s opjag5de dw>relw9d5 van de mod]ne cultuur8 ,( zal de ,dood voortgaan1 zi* aan te pass5 bij zulk e5 s*okbe/aan8 ,b]eid uw huis1 want gij zult /]v54 ,we k5n5 dit woord4 ,er is 9 onze eeuw me] dan ooit r$51 het 9 g$a*t5 te h\d54 ,do* we z\d5 er ga>ne e5 woord aan toevoeg53 ,b]eid ook uw h>t4 ,en dit 9 me] dan n opzi*t4 ,b]eid uw h>t1 opdat het g]e$ zij wanne] de ure komt4 ,do* ook3 ,b]eid uw h>t1 opdat het be/& zij teg5 de lev5swissel+54 ,het lev5 wordt imm] rijk]1 voll]1 snell]1 onru/ig]1 gejaagd]4 ,te midd5 da>van di5t ons gemo$ ru/ig te blijv51 ( de lev5sduur v]m9d]t met d5 lev5srijkdom4 ,we moet5 teg5 de emotie-wekk5de invlo$5 van da>buit5 e5 gemo$svr$e ontwikkel51 die be/& is teg5 de elka> onafgebrok5 opvolg5de prikkels4 ,&]s v]ke]t alle bes*av+sw9/ 9 v]lies4 ,de ve] 9 het uurw]k /oort er zi* niet aan1 ( dit uurw]k zelf met bliksemsnelheid wordt voortbewog51 ( het /ijgt dan wel daalt1 onoph\delijk zw5kt ( 9 regelre*te va>t voort/uift4 ,zij heeft ha> eig5 spann+4 ,e5maal opgewond51 weet ze alle5 van e5 geleidelijk afw]k5 van ha> taak4 ,er is r$5 te ov]1 dat we de ve] van ons fijnbew]ktuigd organisme le]5 ontzi54 ,hoe8 ,de hygini/5 zull5 wel m5ig5 go$5 raad hebb53 ge5 prikkel5de drank51 ge5 heftige emoties2 wel g]egelde ru/1 wel kalme ontspann+4 ,wij hebb5 er n raad bij3 het door hoog] lev5sopvatt+ aankweek5 van e5 gemo$sru/1 die alle onru/ d] tijd5 v]draagt1 trotse]t1 onbewog5 langs zi* he5 doet gaan4 ,saevis tranquillus 9 undis4 ,ru/ig te midd5 d] wo$5de golv53 ,de lev5sleus van d5 groot5 ,zwijg]4 ,,xiv4 ,,de ,,s*ool ,,en ,,de ,,z5d+4 ,i4 ,wat heeft nu de ,s*ool met de ,z5d+ te mak51 en dan nog wel de ,op5b>e ,s*ool8 ,hi]ov] zull5 we het to* wel e5s zijn1 dat de ,z5d+ 9 de ,op5b>e ,s*ool niet ?uis hoort4 ,zij z\ da> de ,jod51 de ,ongelovig5 erg]nis gev5 en dus de neutraliteit s*5d54 ,wie de ,z5d+ op het le]programma br5gt d] ,algem5e ,volkss*ool1 begaat da>mee wetss*5nis4 ,z\ het8 ,dan zijn wij all5 s*5n]s d] wet en s*5d]s d] neutraliteit1 en dan moet5 al onze ges*i$5isboekjes v]oordeeld word54 ,want wij all5 besprek5 de ,z5d+ bij ons ,ges*i$5isond]wijs en alle ges*i$5isboekjes h&el5 er ov]4 ,e*t]----'t is de ,z5d+ na> ons toe en niet de ,z5d+ van ons uit4 ,is de laat/e e*t] iets &]s dan de e]/e8 ,alle k9d]tjes van alle op5b>e s*ol5 hor51 zo ongeve] op hun neg5de ( ti5de ja>1 dat onze voorvad]5 heid55 w>51 dat ze voor /55 beeld5 knield51 dat ze aan afgod5 (f]d51 en dat er to5 z5del+5 9 ons l& kwam51 die er het *ri/5dom pr$ikt54 ,ook wat de gevolg5 da>van w>54 ,dat enkele van die z5del+5 wre$a>dig v]moord w]d54 ,ma> dat er ook k]k5 w]d5 ge/i*t en kloo/]s en s*ol54 ,en dat door de monnik5 de l&b\w en de tu9b\w veel v]bet]d w]d51 en de ziek5v]pleg+1 en v]s*ill5de b$rijv54 ,dat door diezelfde monnik5 kun/5 en wet5s*app5 w]d5 beoef5d en hi]door het volk ook gee/elik ontwikkeld4 ,dat e9delik door die volgel+5 van ,*ri/us de jeugd w]d ond]wez51 niet alle5 9 lez5 en s*rijv51 ma> ook 9 de *ri/elike le] en z$51 zodat de bewon]s van ons l& /(felike1 v]/&elike en z$elike v]heff+ aan de invo]+ van het *ri/5dom1 dus aan de ,z5d+1 te dank5 hadd54 ,zond] ,z5d+ ge5 ,s*ool4 ,dus ook nze s*ool heeft ha> be/aan oorspronkelik aan die ,z5d+ te dank54 ,z\ zij er nu ov] moet5 zwijg58 ,ne51 t]e*t v]haalt zij er van en met dankba>heid4 ,ma> die ,z5d+ heeft niet /il ge/aan4 ,to5 ze hi] 9 de ,noordelike l&5 het ,*ri/5dom _h gebra*t en v]breid1 0 ha> taak niet afgelop54 ,pr$ikt het ,evangelie aan alle creatur51 _h ,jezus gezegd4 ,en t]wijl ze hi] nog /e$s voortgaat1 eeuw 9 eeuw uit1 9 de *ri/5w]eld *ri/55 te mak51 arbeidt ze nu ook 9 alle oord5 d] a>de1 ond] rod5 en gel5 en bru95 en zw>t51 om er de zeg5+5 van het *ri/5dom te br5g54 ,van deze ,z5d+ wordt op de s*ool e*t] gezweg51 al?ans op de op5b>e s*ool4 ,wa>om8 ,ik d5k1 dat m5 zi* hi]van nooit rek5s*ap heeft gegev51 ma> dat het niet om beg9selr$55 ges*i$t4 ,ik v]mo$1 dat dit zwijg5 sam5hangt met de a>d van ons ,a>drijkskundig ond]wijs1 dat veel me] a&a*t ges*onk5 heeft en nog s*5kt aan de exam9e]b>e ka>tk5nis en de natuurkundige v]s*ijnsel5 9 l& en zee en dampkr+1 dan aan de m5s5 en hun lev54 ,volk5kunde--de e*te1 die de m5s5 ziet w]k5 voor hun spijs en drank1 ziet b\w5 aan hun won+1 ziet lev5 met hun /am- en gez9sg5ot51 ziet jag5 en /rijd51 ziet bidd5 en (f]5 en tov]51 ziet dobbel5 en dr9k52 ,volk5kunde--de e*te1 die de m5s s*ild]t 9 zijn vel]lei betrekk+ tot de natuur1 de m$em5s1 de godh$51--deze ,volk5kunde is nog bij lange na ge5 geme5 go$ bij ons ,a>drijkskundig ond]wijs op de lag]e1 en zelfs niet op de middelb>e en de hog]e s*ol54 ,en nu komt het mij voor1 dat dit /aatkundig-natuurkundig k>akt] van ons ,a>drijkskundig ond]wijs er s*uld aan heeft1 dat1 met het volkslev51 ook ov] de ,z5d+ gezweg5 wordt4 ,wie de heid5l&5 volk5kundig beh&elt1 mt wel ov] de ,z5d+ sprek51 w>e 't alle5 omdat heel veel van onze k5nis di] /rek5 en volk51 naa/ de reizig]s1 ook aan de z5del+5 te dank5 is4 ,m5 kan wel bijna zegg53 ge5 reizig]1 die zo intiem met de inboorl+5 meeleeft als de z5del+1 ge5 dus ook1 die zo bek5d is met de uit]likh$5 van dat lev5 en met de volksziel1 die a*t] deze uit]likh$5 v]borg5 is en zi* er door op5ba>t4 ,zodat1 gelijk de ,z5d+ ons heel wat ,volk5kunde heeft aangebra*t1 deze ons ook natuurlik]wijze met de ,z5d+ 9 aanrak+ br5gt4 ,do*1 al w>e het niet door dit v]b&1 dan nog is het pli*t van ons1 en voor de s*ool1 k5nis te nem5 ook van de h$5daagse arbeid d] ,z5d+ om de hoog/ belangrijke taak1 welke zij 9 cultuurhi/ories opzi*t v]ri*t4 99 99 99 99 99 ,9 het lijvige en rijk gellu/re]de boek#f1 dat de he] ,t4 ,j4 ,bezem] ons via de firma ,j4 ,b4 ,wolt]s ov] ,oo/-,indi heeft gegev51 v]wij/ de s*rijv] ons voor zijn bron ov] ,midd5-,celebes na> de op/ell5 van de z5del+ ,alb4 ,c4 ,kruyt1 geplaat/ 9 de ,m$$eel+5 van het ,n$]l&s* ,z5del+g5oots*ap4 ,de he] ,kruyt heeft dan ook niet alle5 als z5del+1 ma> ook als k5n] van de ,toradja's1 de kopp5snell]s van ,midd5-,celebes1 e5 welgeve/igde naam4 ,hij is e5 d] vel51 wi] nu*t]-ideale arbeid tot uitbreid+ van het *ri/5dom1 door zijn rijkdom van feit5k5nis de wet5s*ap d] volk5kunde t5 go$e is gekom5 en wi5s /rev5 re$s da>om de belang/ell+ en /eun d] neutrale wet5s*ap v]di5t4 ,do* al w>e dit niet zo1 dan nog z\ het w]k d] ,z5d+--zo zei ik--ook de bij/& van neutraal ,n$]l& v]di551 om zijn hoge wa>de voor de vorm+ d] inboorl+54 #f ,door ,n$]l&s* ,oo/-,indi4 ,s*ets5 van l& en volk1 bew]kt door ,t4 ,j4 ,bezem]4 ,met e5 inleid+ van ,j4 ,f4 ,ni]mey]1 en ongeve] #cjj illu/raties en ka>t54 ,gron+51 ,j4 ,b4 ,wolt]s1 #aijf4 ,prijs1 geb4 f #g4ej4 ,wij1 onwet5de naprat]s1 hebb5 9 de regel zo'n totaal v]ke]d idee van de ,z5d+4 ,we d5k51 als we heel welwill5d zijn1 aan wat go$a>dige1 ietwat dweepzieke natur51 die da> te midd5 van de heid5w]eld /aan te prek51 de *ri/elike le] te v]kondig51 zo ongeve] als dat bij ons de /raatpr$ik]s do54 ,we zi5 voor ons gee/esoog e5 blanke man1 omr+d door zw>te inboorl+51 en h5 de weg d] zaligheid wijz5d1 vol gelo( aan wond]b>e bek]+54 ,en dan v9d5 we dat van die mann5 heel edela>dig1 ma> to* ook wat onnozel4 ,welli*t hebb5 de v]di*te v]hal5 en illu/raties uit onze vad]l&se ges*i$5isboekjes s*uld aan deze voor/ell+54 ,en spott]nij5 als van ,multatuli1 die onze ,n$]l&se vr\w5 9 devote /emm+ w9t]sokjes liet brei5 voor arme 7en w>me67 neg]k9d]51 zull5 aan e5 zuiv]e voor/ell+ van de zaak ook ge5 go$ hebb5 g$aan4 ,do*1 door welke oorzak5 ook1 e5 feit is het1 dat 9 het onk]kelik ,n$]l& e5 volkom5 f\tieve voor/ell+ he]/ van de ,z5d+s>beid en dat er m$e da>door alle belang/ell+ voor ontbreekt4 ,laat die heid55 ma> gelukkig zijn 9 hun natuur/aat1 zegg5 we met go$h>tige onkunde1 ze hebb5 g5oeg aan hun vru*t51 hun veld51 hun hutt51 hun he]like natuur en hun e5v\dige z$51 wat wilt ge die m5s5 nu me] gev51 dan ge ze ontneemt8 ,9 plaats van hun idyllies lev5tje br5gt gij ze e5 bes*av+ van kruit en j5ev]4 ,laat h5 met ru/4 ,en indi5 ge met alle geweld hun k5nis wilt v]me]d]51 hun z$5 v]za*t51 r&t dan to* 9 elk geval hun godsdi5/ niet aan4 ,vrijheid van godsdi5/1 vrijheid van gewet51 is e5 van de s*oon/e vru*t5 d] nieuw]e tijd51 wa>voor we ,willem de ,zwijg] en zijn m$e/rijd]s nog tans dankba> zijn1 lat5 we dat ko/ba> bezit d] lat]e eeuw5 9 e]e h\d5 ook 9 de heid5w]eld1 en die m5s5 de vrijheid gunn5 hun god ( god5 te di55 op hun wijze4 ,al dit gepraat lijkt heel mooi en v]/&ig4 ,er is sle*ts n gebrek bij1 dat het n4l4 geheel buit5 de w]kelikheid omgaat4 ,de voor/ell+ van de ,z5d+ deugt niet1 en dat liefelike lev5tje van e5v\dige wild51 vre$zaam en v]g5oegd lev5de te midd5 e5] rijke en /emm5de natuur1 is ev5 onwa> als de roman van ,paul en ,virg9ie4 ,indi5 er hi] geleut]d en gefantase]d wordt1 het is niet door de z5del+51 die met e5 w>m h>t en e5 koel ho(d arbeid5 op het t]re9 zelf1 ma> wel door hun ondeskundige bespott]s en be/rijd]s4 ,en wie hi]van ov]tuigd wil word51 leze e5s de ze] zaakrijke en held]e op/ell5 van ,ds4 ,j4 ,w4 ,gunn+ 7,de beteek5is d] ,*ri/elijke ,z5d+ voor onze ,kolonin7 en van ,dr4 ,n4 ,adriani 7,de ,z5d+ 9 ,midd5-,celebes47 ,deze artikel51 oorspronkelik v]s*55 9 de ,tijdspiegel van ,nov4 #aijh en ,onze ,eeuw van ,sept4 #aijh1 en nu 9 n bundeltje v]5igd1 kunn5 elk opre*t belang/ell5de e5 zuiv] beeld gev5 n van de heid5w]eld n van het w]k d] ,z5d+4 ,m5 zal er o4 a4 uit l]51 dat neutraliteit bij de aanrak+ met die w]eld e5v\dig onz9 is1 da> i$]e gebeurt5is1 re$s de e5v\dige ve/ig+ van e5 vreemdel+1 het b\w5 van e5 huis ( het aanlegg5 van e5 weg1 onmiddellik +rijpt 9 de godsdi5/ dez] voor\d]-v]e]d]s1 wa> elke nieuwigheid de wraak d] voor\d]s ov] de ho(d5 van hun nagesla*t roept4 ,en ook1 dat niet-invo]+ van het *ri/5dom uitloopt op uitbreid+ van het ,mohamm$anisme met zijn veelwijv]ij1 dus 9 ge5 geval op het h&hav5 van e5 ideale natuur/aat--die niets ideaals heeft4 ,ga>ne z\ ik t] bewijsvo]+ van het hi] gezegde hele bladzijd5 ov]s*rijv51 ma> dat gaat niet4 ,laat ik vol/aan met de toeli*t+ bij die ideaal-natuur/aat1 dat er nog de godsoordel5 9 volle w]kelikheid he]s54 ,het doel van het godsoordeel is1 s*rijft ,dr4 ,adriani1 e5e zaak door de god5 te lat5 uitmak54 ,laat m5 dit ges*i$51 doordat elk d] p>tij5 iem& aanwij/ die voor h5 e5e lans 9 d5 grond zal /ek51 wa>bij hij die het diep/ /eekt de zaak voor zijne p>tij heeft gewonn51 dan wordt vooraf1 met e5 kle9 (f] de ,a>de opg]oep51 om de zaak te besle*t54 ,duikt m5 om het lang/1 dan zijn het de wat]god5 die de zaak uitmak54 ,ma> het all]mee/ laat m5 de beklaagde e5 v+] 9 de kok5de h>s /ek52 v]toont die v+] na e5ig5 tijd bl>5 ( wond51 dan is het bewijs d] s*uld gelev]d4 ,m5 begrijpt dat ma> zeld5 iem& aan dit godsoordeel ontkomt en het is zek] ook wel da>om zooveel me] gebruikelijk dan de &]e1 bij welke de kans te word5 vrijgesprok5 gelijk /aat met die van v]oordeeld te word54 ,m5 wil deg55 die van heks]ij word5 v]da*t met alle geweld t] dood v]oordeeld hebb5 en geeft hun dus niet de kans da>aan te ontkom54 ,ges*i$t het e5 enkel5 ke] to*1 dat iem& door dit godsg]i*t als ons*uldig wordt aangewez51 dan v]vall5 zijn aanklag]s 9 e5e boete4 ,het doodvonnis wordt niet door d5 /am voltrokk54 ,m5 wil zijne eig5e familie niet dood5 en noodigt da>om e5 &]5 /am uit1 het vonnis te kom5 voltrekk54 ,het is niet moeilijk voor zoo iets liefhebb]s te v9d54 ,voore]/ w>5 er altijd zw]v5de b5d5 van d5 /am ,napoe 9 de buurt1 die /e$s b]eid w>5 e5 doodvonnis te voltrekk51 omdat da>op als beloon+ voor h5 /ond d5 s*$el 9 e5 hunn] god%uiz5 te br5g51 te wijd5 en op te hang54 ,zooze] 0 het m$ebr5g5 gew5s*t van e5 s*$el1 d4 w4 z4 van e5 /uk m5s*5li*aam en dus van e5 /uk lev5skra*t1 wa>door g5ez+ aan de ziek51 lang lev5 en gezondheid aan de gezond5 w]d gebra*t en die tev5s e5 bewijs 0 van de dapp]heid d]g55 die d5 s*$el m$ebra*t51 dat het voor elk5 troep ,napoers s*&e 0 na> hun l& t]ug te ke]5 zond] al?ans n s*$el m$e te br5g54 ,doordat het sla*t(f] niet tot de familie behoorde1 behoefde m5 het niet te sp>54 ,en voor elk d] deelnem]s 0 het zaak1 door al?ans n h\w op het li*aam van d5 v]oordeelde te gev51 deel te hebb5 aan de t]e*t/ell+4 ,het gevolg 01 dat de executie ne]kwam op e5 langzaam doodm>tel51 wel niet uit wre$heid uitgevo]d1 do* ook niet uit b>mh>tigheid nagelat54 ,en dat deze t]e*t/ell+5 demoralise]5d w]k5 moe/51 kan wel vooral hi]uit blijk51 dat m5 met opzet jonge knap5 da>aan liet deelnem51 om hun d5 natuurlijk5 teg5z9 teg5 blo$v]giet5 te do5 ov]w9n5 en h5 zoodo5de dapp] te mak54 ,tot zo v] de s*rijv]1 doctor 9 de taal- en lett]kunde van d5 ,o4-,i4 ,ar*ipel4 ,m5 zal toe/emm51 dat dit /aaltje van re*tspleg+ niet getuigt van idylliese v]h\d+54 ,en nu is het wel wa>1 dat er ook 9 onze *ri/elike1 bes*aafde maats*appij nog vel]lei ong]e*tigheid en wre$heid gevond5 wordt1 ma> het is to* e5 groot v]s*il1 ( zulk kwaad er is kra*t5s de godsdi5/1 zoals da>g9ds1 ( ondanks de godsdi5/1 zoals hi]4 ,aan het *ri/5dom--ik zeg niet aan e5 *ri/elike le]--heeft onze sam5lev+ onnoemelik veel go$s te dank51 ook de heid5w]eld zal er door /ijg51 en alle5 re$s hi]om v]di5t de ,z5d+ de z$elike en geldelike /eun ook d] ongelovig51 wie het te do5 is om uitbreid+ van1 lat5 we alle5 ma> zegg51 de m5selikheid op a>de4 ,m5 hoeft er ge5 og5blik aan te twijfel51 ( die wr$e gebruik5 gevolg5 zijn van de godsdi5/ d] inboorl+54 ,hi]omtr5t word5 we n door ,ds4 ,gunn+ en door ,dr4 ,adriani afdo5de +eli*t4 ,ook het kopp5snell5 is geheel en al uitvloeisel van de godsdi5/ige opvatt+54 ,e5 /rijd teg5 ru:eid en wre$heid van z$5 mt dus e5 /rijd teg5 de godsdi5/ zijn4 ,zond] het *ri/5dom komt m5 er niet4 ,en dat mag g]u/ uitgesprok5 word5 ook 9 de s*ool4 ,de k9d]5 mog5 wet51 dat wij1 die door het *ri/5dom zijn opgetrokk5 uit de onkunde en wanz$5 d] heid5w]eld1 met ditzelfde *ri/5dom hebb5 te arbeid5 9 de heid5w]eld van nu4 ,en dat kunn5 we hun be/ aan 't v]/& br5g51 mits we e]/ zelf voldo5de op de hoogte zijn4 ,de onwet5dheid omtr5t dit ond]w]p is e*t] groot1 en niet alle5 9 de s*oolw]eld1 ook zelfs 9 de k]k4 ,9 de ,!ologis*e ,revue van #bj ,sept4 j4l4 s*rijft ,ds4 ,c4 ,n4 ,s*>t5 uit ,doesburg3 de pr$ikant5 en evangeli/5 wet5 zelve vaak zoo bitt] we9ig van de ,z5d+4 ,het wordt 9 d5 laat/5 tijd wel iets bet]1 ma> wa>lijk het ziet er met onze z5d+sk5nis vaak nog treurig uit4 ,wij hebb5 all]e]/ zelf te zorg51 dat wij er wat van af wet54 ,wa> e5 pr$ikant zo iets getuigt1 behoeft het s*uldgevoel van de ond]wijz]s nog niet zo groot te zijn4 ,ma> to*1 ook door ons is e5 pli*t v]zuimd4 ,,ii4 ,als k9d heb ik g5oeg van de ,z5d+ gehoord4 ,en to* heb ik er to5 ge5 flauw idee van gekreg54 ,op de ,zondags*ool /ond altijd e5 gegot5 ijz]5 neg]tje1 dat met zijn ho(d knikte als we e5 c5t 9 zijn busje gooid51 en dan h+ er op die ,zondags*ool e5 plaat met zw>tjes aan de muur1 wa>op o4 a4 e5 zw>t figuurtje ne]geknield voor e5 blanke m5e]4 ,me] is mij van die ,z5d+ niet bijgeblev51 dan alle5 nog de naam ,so5danez54 ,het s*ijnt1 dat to5t]tijd jui/ de z5d+ ond] de ,so5danez5 nog al aan de orde 04 ,van het lev5 d] heid55 hoorde ik niets4 ,sle*ts galm5de kla*t5 ov] die arme1 v]doolde s*ap51 die de ,he]e ,jezus niet k5d51 rold5 onze k9d]or5 en k9d]h>t5 b9n54 ,ik ond]/el1 dat die go$e zondags*oolmijnh]5 er zelf niets me] van wi/54 ,en zo bleef de vru*t van dit w]k5 op ons k9d]gemo$ bep]kt tot e5 vaag m$elijd5 met de arme heid551 die hong]d5 na> het ,evangelie1 en tot de wekelikse z5d+sc5t voor het knikk5de neg]tje4 ,de b$oel+ zal wel go$ gewee/ zijn1 ma> met grote woord5 en zalv5de taal komt m5 er niet4 ,ik d5k1 dat de flauwe en /e$s v]flauw5de belang/ell+ bij k9d]5 en volwass551 zelfs bij ond]wijz]s en pr$ikant51 dan ook voor e5 groot deel te wijt5 is aan de av]e*tse wijze1 wa>op door onkundig5 die belang/ell+ is--en miss*i5 nog wordt--opgewekt en ond]h\d54 ,hoe komt het1 dat wij1 jong5s1 alles van de roodhuid5 afwi/58 ,omdat we met h5 rondzwi]v5 door de w\d51 t] ja*t en t5 oorlog trokk51 om het vuur de vr$espijp rookt5 en 9 de t5t b]aadslag+5 hield52 omdat we met h5 e5 wilde oorlogsdans uitvo]d5 ( 9 doodse e5zaamheid lett5 op alle v]da*te geluid5 9 de grootse geheimz9nige natuur2 omdat we1 9 n woord1 met h5 meeleefd54 ,nu mag dat meelev5 we9ig te mak5 hebb5 gehad met de w]kelikheid1 en de phantasie van s*rijv]s als ,coop] en ,aim>d ons e5 b$riegelik1 e5 volkom5 v]ke]d beeld hebb5 gegev51 dat doet aan de me?ode niets af4 ,niem& behoefde ons op s*ool ( zondags*ool voor de ,indian5 te w9n54 ,dat w>5 onze vri5d51 voor wie we vad] en mo$] z\d5 hebb5 v]lat54 ,zek]1 er 0 aan deze ,indian5-vri5ds*ap e5 /eekje los1 en miss*i5 wel twee4 ,te veel v]ke]de h>t/o*t5 w]d5 9 ons opg]oep54 ,onze neig+ 0 veel me]1 gans de *ri/elike bes*av+ prijs te gev5 voor die romantiese he]likh$51 dan om die beklag5swa>de rode bro$]s te w9n5 voor het ,evangelie en te do5 del5 9 onze voorre*t54 ,na> de s*att+ van ons jong5%>t 0 er niets zo zalig 9 de w]eld1 dan om het zoontje van d5 ,zw>t5 ,ar5d te wez54 ,en da>voor z\d5 we graag s*ool en zondags*ool hebb5 opge(f]d1 hoe *ri/elik beide ook mo*t5 het5 en zelfs voor e5 kle9 deeltje ook w>54 ,ma>1 nog e5s1 dit v]oordeelt de me?ode niet4 ,en die 03 door uitbeeld+ van het lev5 dw+5 tot m$elev5 en aldus belang/ell+ wekk5 en k5nis aanbr5g54 ,w>e deze me?ode bij kle95 en grot5 ook gevolgd1 wa> het er om te do5 01 ho(d5 en h>t5 voor de ,z5d+ te w9n51 ik maak mij /]k1 dat het succes grot] z\ zijn gewee/4 ,do*1 gelijk ik re$s opm]kte1 het ontbrak de leid]s aan zaakk5nis en da>door w>5 ze niet 9 /aat1 hun lui/]5de le]l+5 9 de vreemde w]eld te v]plaats51 tot meelev5de belang/ell5d5 te mak5 en zo 9 h5 de w>e *ri/elike b>mh>tigheid en r$d+sliefde wakk] te roep5 t5 opzi*te van die 9 hun ell5de gek5de m$es*epsel54 ,het gevoel1 9 ons ontwikkeld1 0 te hol1 te leeg1 te loos1 en zakte di5t5gevolge gauw ine54 ,de /emm+ 0 te veel e5 zeepbelv]s*ijn+1 doordat het voorw]p onz] liefde niet concreet g5oeg 04 ,algeme5h$5 omtr5t arme neg]tjes1 die nooit iets van de ,he] ,jezus hor51 w]kt5 ev5 we9ig uit als algeme5h$5 omtr5t ball+5 9 ,sib]i1 slav5 9 ,afrika1 arm5 9 onze eig5 woonplaats51 gewond5 en gesneuveld5 op 't slagveld en &]e ell5dig5 9 de bro$]s*ap d] m5%eid4 ,het concrete grijpt ons aan1 ro]t ons gemo$1 zet de drift5 9 w]k+4 ,e5 ,neg]hut van ,oom ,tom ov]/emde duiz5d prek5 en betog54 ,oom ,tom kon m5 lief krijg5 en 9 hem zijn millio55 natuurg5ot54 ,zo nu moet ook door het concrete heid5lev5 het *ri/5h>t word5 bewog5 tot help54 99 99 99 99 99 ,er ligt voor onze k9d]s*rijv]s nog e5 pra*tig t]re9 braak 9 de z5d+s>beid te midd5 d] inboorl+5 op ,celebes1 ,halmaheira en &]e eil&5 van onze ,ar*ipel4 ,de blanke man1 alle5 de wild]nis intrekk5de1 nu niet met het gewe] ond] de arm1 ma> met de liefde 9 het h>t4 ,dat kan iets boei5ds1 le]rijks1 en tev5s iets v]heff5ds word54 ,die tropiese natuur1 de boss51 de b]g51 de di]51 de rivi]tjes en wat]vall51 en dan de bewon]s 9 hun hutt51 9 hun tu951 en op hun to*t52 de op5+ d] z5d+1 't v]ke] met de k9d]51 /raks e5 s*ool en e5 ziek5huisje te midd5 van deze w]eld--wat e5 mooi mat]iaal voor e5 k9d]boek4 ,het toneel al ev5 belangwekk5d als de spel]s4 ,do* wie zi* door deze /( voelt aangetrokk51 zorge voor ern/ige voorb]eid+1 zodat zijn v]haal niet wat vroom geleut] is1 ma> e5 zuiv] beeld geve van de 9 zijn e5v\d zo aangrijp5de w]kelikheid4 ,de a>d d] inboorl+5 moet met e?nografiese tr\w word5 t]uggegev51 de v]&]+5 9 die a>d door het *ri/5dom met zielkundige jui/heid4 ,moeilik8 ,ze] zek]1 zo'n taak is moeilik1 vooral wanne] alle k5nis niet met s*oolmee/]a*tige opdr+]ij worde meeg$eeld1 ma> natuurlik v]w]kt 9 het lev5 d] p]son54 ,do* ev5 zek] is hi] e5 dankb>e taak te v]vull51 te dankba>d]1 omdat m5 niet alle5 de k9d]51 ma> ook de volwass55 er e5 di5/ mee bewij/4 ,want1 al is er voor de le]grage en go$will5de volwass55 re$s heel wat mat]iaal voorh&51 dit bev9dt zi* niet 9 zulk e5 vorm1 dat het gemakkelik kan word5 gebruikt4 ,het is niet i$]s gave1 uit vele v]slag5 en m$$el+5 9 tal van losse aflev]+5 de /( bije5 te g>51 die m5 behoeft4 ,gemakkelik kan m5 ook pr$ikant5 hun onkunde 9 dez5 v]wijt51 do* wa> ook pr$ikant5 e5 zo uitgebreid lectuur- en /udieprogram hebb51 als onze tijd s*i] elke bes*aafde voorlegt1 kan m5 ook van h5 moeilik v]g51 dat ze uit v]spreide gegev5s zi* e5 voll$ig en jui/ z5d+sbeeld sam5/ell54 ,da>om--de s*rijv]1 de kun/5a> moet aan het w]k4 ,en zolang deze zi* laat wa*t51 altans de volk5kundige auteur4 ,e5 pra*tig boekje1 om ons enig inzi*t te gev51 tal van v]oordel5 bij ons op te ruim51 en onze belang/ell+ te wekk51 noemde en roemde ik re$s ,z5d+ 9 ,n$4 ,indi door ,j4 ,w4 ,gunn+ en ,dr4 ,h4 ,adriani4 ,e5 &]e ze] lez5swa>dige bro*ure is ,het ,n$4 ,z5del+g5oots*ap4 ,wat het doet en wat het wil4 ,dit korte ges*rift is rijk voorzi5 van ka>tjes en plaatjes4 ,en wie zi* orint]5 wil omtr5t de ,h$5daags*e ,z5d+ 9 ,onze ,oo/ s*affe zi* het aldus g5oemde boekje aan4 ,dit is e5 ,h&boek voor ,z5d+/udie1 sam5ge/eld door d5 ,n$4 ,/ud5t5 ,z5d+s-,bond4 ,het beslaat #bge blz41 bevat #bj illu/raties met z5d+ska>t1 en is voor f #a4be geb4 9 l9n5 b&je 7fr4 p4 p4 f #a4dj7 uitsluit5d v]krijgba> bij het ,be/uur van d5 ,n$4 ,/ud4 ,z5d4-,bond1 de he] ,j4 ,w4 ,gunn+ ,j4,h4zn41 ,oude ,delft #baj1 ,delft4 7,aanvrag5 p] po/wissel ad f #a4dj47 ,dit h&ige en keurige boek bevat ge5 volk5kundige bizond]h$51 ma> geeft alle inli*t+5 omtr5t de ,prote/antse ,z5d+ 9 onze ,oo/ en da>bij noemt het tal van bronn51 wa>uit de weetgi]ige zijn k5nisdor/ kan less54 ,als v]zamelw]k is dit e5 uitnem5de legg]1 die telk5s g]aadpleegd kan word5 en dan1 wa> hij zelf niet de gew5/e inli*t+5 v]s*aft1 to* de weg hi]na> aanwij/4 ,niet v]get5 mag ook word51 hoe wijl5 de he] ,nijl&1 ho(d en] *r4 s*ool te ,utre*t1 9 de voortreffelike h&leid+ bij zijn plat5 ov] ,n4-,indi ook e5 belangrijk ho(d/uk aan de ,z5d+ heeft gewijd bij de plaat van ,madjaw>na 7,modj[>no7 9 ,oo/-,java4 ,en nu will5 we t5 slotte nagaan1 wa> en hoe we de ,z5d+ 9 onze s*ool t] sprake kunn5 br5g54 99 99 99 99 99 ,het be/ ges*i$t dit1 dunkt mij1 ov]e5kom/ig het idee van de he] ,nijl&1 bij de a>drijkskunde van onze ,oo/4 ,wanne] deze 9 het zesde le]ja> aan de orde is en zi* niet bep]kt tot het aanl]5 van wat nam5 van eil&51 zeen1 /rat51 plaats51 rivi]5 en resid5tin1 wanne] ze door plat51 lectuur#g en het lev5de woord van de ond]wijz]1 die eil&5 tot begroeide en bevolkte l&s*app5 maakt1 heeft ze da> e5 ko/elike geleg5heid1 de ,z5d+ niet ns1 ma> h]haalde k]5 t] sprake te br5g5 en 9 ha> wa> k>akt] te do5 k5n54 ,en dan knoopt ze1 als vanzelf1 aan deze arbeid h]9n]+5 va/ aan ons v]re v]l$51 to5 de ,z5d+ 9 onze l&/rek5 dezelfde di5/ v]ri*tte1 welke ze nu 9 de tropiese gewe/5 v]vult4 ,zo wordt dan het h$5 om de ev5a> e5 toeli*t+ bij het v]l$5 9 de gematigde lu*t/rek5 en dankt de ,ges*i$5is wat v]held]+ 9 ha> s*em]donk] aan de ,a>drijkskunde4 ,m5 bewe]t altijd1 dat het ,v]l$5 het ,h$5 moet v]kl>54 ,het komt mij voor1 dat er voor het omgeke]de ev5veel1 zo niet me] te zegg5 is4 #g ,b4v4 het bizond] mooie boekje ov] ,n$4 ,indi door ,j4 ,l4 ,ho(tman en ,k4 ,g4 ,h\w54 ,9 het #b;e deeltje ,b41 dat van ,java en de ,buit5bezitt+5 v]telt1 v9d5 we bizond]h$5 ov] de ,z5d+ op ,java en 9 de ,m9ehassa4 ,al is het ond]w]p moeilik1 to* z\ ik bij e5 h]druk het boekje nog v]rijkt will5 zi5 met e5 ho(d/uk3 ,e5 z5del+ aan de arbeid4 ,welli*t v9d5 de s*rijv]s hi]voor ges*ikte /( 9 het me]mal5 g5oemde op/el van ,dr4 ,adriani ov] de arbeid ond] de ,toradja's 9 ,midd5-,celebes4 ,door dit op/el heb ik ook e5 enigsz9s &]e opvatt+ van het kopp5snell5 gekreg51 dan de s*r4 gev5 bij de besprek+ van de ,bataks4 ,bij het lez5 d] treff5de bizond]h$5 9 het op/el van ,dr4 ,adriani w]d ik--zond] dat de s*rijv] da> enige opzettelike aanleid+ toe gaf--telk5s en telk5s met mijn g$a*t5 na> onze voor\d]s v]plaat/1 de tropiese w\d5 w]d5 v]drong5 door onze noordelike boss51 de op5 hutt5 9 het w>me klimaat door de beslot5 ruimt5 bij ons1 en de donk]kleurige inl&]s1 de ,toradja's1 door de blonde1 g\dgelokte ,g]man54 ,alle5 de z5del+5 w>5 9 mijn oog dezelfd51 altans gelijk53 vr$ige1 arbeidzame1 toewijd+svolle natur54 ,9 ,kruyt en ,adriani h]leefd5 ,bonefacius en ,w9fri$1 9 de tijdg5oot zag ik de voorgang] t]ug van ve]ti5 eeuw5 h]4 ,en de moeilikh$5 van tans d$5 mij de zw>igh$5 van to5 bet] begrijp54 ,do* ook de middel5 van tans wi]p5 e5 li*t op de to5 gevolgde weg54 ,we zegg5 het onze ges*i$s*rijv]s ma> tr\w na1 dat de z5del+5 de heid5se gebruik5 en fee/5 aanw5dd5 om er de nieuwe godsdi5/ door +ang te do5 v9d51 en dan kunn5 we het d5kbeeld niet geheel ond]drukk51 dat hi] iets onopre*ts 9 geleg5 01 dat er wat slimme politiek ond] s*ool4 ,voor ons gevoel 0 het niet3 e5 kloek en onomwond5 plant5 van het kruis te midd5 van de talloze afgod]ij51 ma> het leid5 langs e5 zoet lijntje na> &]e begripp5 bij oude vorm54 ,en bij al onze bewond]+ voor de z5del+51 0 hi]9 to* iets1 dat ons m9d] behaagde4 ,do* lees nu e5s wat ,dr4 ,adriani s*rijft ov] de wijze van v]tell5 d] z5del+53 ,het is e5e gewoonte van ,european5 9 ,indi en ,n$]l& de ,z5del+5 te v]wijt51 dat zij aan de ,inl&]s all]lei dui/]e dogma's le]51 die h5 op ge5]lei wijze ontwikkel51 integ5deel hun geheug5 met balla/ bezw>54 ,moeilijk is het deze voor/ell+ te be/rijd51 omdat m5 het e5ige middel niet ( bijna niet kan aanw5d5 en dat z\ zijn3 de m5s*5 te v]zoek5 zelf e5s teg5woordig te zijn bij het ond]wijs2 doorgaans kunn5 zij het 9 het geheel niet volg5 en dus blijv5 zij ma> liev] bij hun vooroordeel4 ,ik wil hi]teg5 dan ook ge5 /rijd aanb9d51 ma> u alle5 deze vraag /ell53 ,indi5 m5 de l&/aal gebruikt1 is m5 dan niet g$wong5 zi* te bep]k5 tot hetge5 m5 9 die taal kan zegg58 ,is het feit dat de ,z5d+ zi* b$i5t van de l&/aal niet e5 bewijs dat zij zi* aan b&5 wil legg51 dat zij niet wil zegg51 wat m5 9 de l&/aal niet kan zegg51 dat m5 niet wil doorr$5e]5 9 zijn eig5 g$a*t5kr+1 ma> zi* bepal5 tot di5 welke m5 9 de l&/aal kan behe]s*58 ,m5 mag to* aan m5s*51 die zi* met veel moeite deze bep]k+ oplegg51 niet v]wijt51 dat zij ge5 ern/ mak5 met de praktijk8 ,het moge wa> zijn1 dat het gebruik d] l&/aal e5 ruim] veld op5t voor gee/elijk v]ke] met d5 ,inl&]1 het is niet m9d] wa>1 dat jui/ dat gebi$ er buit5 valt1 wa>op de ,europeaan zi* het gemakkelijk/ z\ beweg51 omdat hij da>op de baas is4 ,e5 ,europeaan nu1 die zijn taal wil opgev51 ma> niet zijn g$a*t5kr+ als hij w]kelijk 9 gee/elijk v]ke] met de ,inl&]s wil kom51 beproeft het onmogelijke2 hij z\ de ,inl&s*e taal moet5 wr+5 9 e5 vorm 9 welke zij ge5 ,inl&s*e taal me] is4 ,en het zijn gewoonlijk de ,european51 die me55 het re*t te hebb5 e5e ,inl&s*e taal na> hunne d5kwijze 9 te ri*t51 die aan de ,z5d+ v]wijt5 de ,inl&]s met dui/]e dogma's te kwell54 ,9 dit v]we] teg5 het laat/g5oemde v]wijt lez5 we te gelijk de v]kl>+1 wa>om de huidige en vroeg]e z5del+5 zi* /e$s moet5 aansluit5 bij de g$a*t5w]eld en dus ook zoveel mogelik bij de z$5 en gebruik5 d] heid553 het enige geme5s*apsmiddel1 de taal1 v]pli*tte h5 re$s da>toe4 ,d5k5 we hi] wel e5s aan bij onze ges*i$5isless58 ,dat ook to5 de z5del+5 ond] de ,friez5 en ,saks5 zi* van het ,fries en het ,saksies moe/5 b$i558 ,en dat ook zij da>door bep]kt w>5 tot hetge5 9 die tal5 v]/aanba> 0 te mak58 ,het is ontro]5d te lez51 hoe langs de drad5 d] taal de z5del+5 langzaam1 heel langzaam contact krijg5 met de inl&]s en hoe ze die drad5 zelf moet5 sp9n5 uit de woordvezeltjes1 die ze 9 't v]ke] met de inl&]s opdo54 ,van die inl&]s zelf moet5 ze zo het middel krijg5 om h5 te b]eik51 te bew]k51 te v]&]54 ,wat ko/ dit e5 tijd1 e5 inspann+1 e5 g$uld1 e5 toewijd+1 e5 onv]moeidheid1 e5 gelo(6 ,e]/ zijn en voel5 de z5del+5 zi* de le]l+5 van de inl&]s1 om langs die weg hun le]mee/]s te word54 ,en de inl&]s beseff5 aanvankelik heel wel hun me]d]heid1 e5 me]d]heid op alle gebi$ van k5n5 en kunn54 ,do* ga&eweg gaan ze hun m9d]heid gevoel51 en dan erv>5 ze bij intuitie1 dat het op hun inn]lik lev5 is gemunt1 dat ze zi* moet5 v]d$ig5 om te blijv5 wie ze w>54 ,is het1 na> alle wa>s*ijnlikheid1 ook niet aldus gegaan 9 de lage l&5 bij de ,noordzee8 ,niet m9d] ontro]5d is het te lez51 hoe de z5del+5 door middel van de s*ool1 d4 i4 dus door de k9d]51 e5 nauw] contact krijg5 met de oud]54 ,we hor51 alwe]1 9 de ges*i$5isless5 als iets doodgewoons aan1 dat de z5del+5 hi] s*ol5 /i*tt51 ma> we hebb5 er ge5 aasje idee van1 wat dit eig5lik inhield4 ,s*ol5 /i*t51 d4 i4 de k9d]5 trekk51 de k9d]5 w5n51 de k9d]5 w9n51 en aldus di*t] bij de oud]s kom54 ,to51 s*rijft ,dr4 ,adriani1 de s*ol51 na e5ige j>5 van tobb51 go$ aan d5 gang w>51 hadd5 wij ook het g5oeg5 te m]k51 dat de k9d]5 /emm+ voor ons maakt54 ,kwam5 wij e5 dorp 91 de k9d]5 toond5 hunne blijds*ap en gav5 te k5n5 dat wij hun welkom w>54 ,zij maakt5 er e5 gebeurt5is van en de oud]s liet5 zi* vaak aan/ek5 door de /emm+ d] k9d]54 ,wet5de dat wij hunne k9d]5 i$]5 dag e5 poos ond] onz5 invlo$ hadd51 begonn5 de oud]s te gevoel5 dat zij belang5 met ons geme5 hadd5 en het wel en wee d] k9d]5 0 dikwijls e5 ond]w]p van gesprek tuss*5 h5 en ons4 ,en dan v]telt ,dr4 ,a4 v]d]1 hoe de k9d]5 /e$s me] belang/ell+ kreg5 9 all]lei wat ze van de z5del+5 kond5 l]51 beproefd5 eig5a>digh$5 van hun taal uit te legg51 en zelfs behulpzaam w>5 bij het sam5/ell5 van ,bijbelse leesboek54 ,natuurlik is alles1 wat da> op ,celebes ges*i$ is1 niet ma> e5 simpele h]hal+ van hetge5 bij de invo]+ van het *ri/5dom 9 ons l& is gebeurd4 ,do* het ho(dfeit is hetzelfde3 de aanrak+ d] *ri/elike bes*av+ met e5 heid5se sam5lev+4 ,en mij dunkt1 het moet ook voor onze s*oolk9d]5 belangwekk5d en v]held]5d zijn1 als ze bij de besprek+ d] ,z5d+ 9 ,indi nog e5s h]9n]d word5 aan de ,z5d+ 9 de l&5 d] ,duits]s en da>bij 9 de geleg5heid word5 ge/eld1 enkele p>allell5 te trekk54 ,te v] mog5 we bij dit trekk5 van p>allell5 niet gaan4 ,wie b4v4 zegg5 z\1 dat die inboorl+5 tans aan het beg9 van hun bes*av+ /aan ev5als wij #ah eeuw5 gel$51 en dat zij ov] nog e5s #ahjj ja> zull5 zijn1 wat wij nu zijn--die zegt me] dan hij v]antwoord5 kan4 ,voldo5de is het1 dat wij enige ov]e5kom/ zi5 en hi]van gebruik mak51 om het v]l$5 toe te li*t5 door het h$54 ,,xv4 ,,e5 ,,lieflijke ,,naam4 ,hij k5de de nam5 ,jezus ,*ri/us alle5 als vloek4 ,zijn vad] vloekte1 zijn mo$]1 zijn oud]e bro]s1 de bur51 zelfs zijn zusje4 ,en dus vloekte hij ook1 re$s als kle9 jongetje4 ,alle5 n buurvr\w1 e5 jong vr\wtje1 dat altijd bij ha> w]k zong1 _h bij die nam5 wel e5s e5 fijn]e gemo$ssna> do5 trill5 dan die van driftige boo%eid4 ,zij k5de e5 heel rep]toire van li$]5 wa>9 ze ha> ,heil& v]he]lijkte1 en zond de hulde van ha> h>t1 door op5 deur en v5/]1 vaak jubel5d de buit5lu*t 94 ,zoo _h het buurjongetje wel e5s gehoord van e5 lieflijk5 naam1 die ruis*t langs de wolk51 ma> die lieflijke naam nad]de hem ov]ig5s niet &]s dan als rauw s*eldwoord4 ,dit v]&]de niet1 to5 hij oud] w]d4 ,zijn kam]ad5 vloekt51 op 't w]k1 9 de h]b]g1 op /raat1 9 huis1 ov]al4 ,ook ond] di5/ w]d gevloekt1 en niet enkel door de soldat51 do* vooral niet m9d] door de ond]-(fici]5 en de (fici]51 gelijk 9 het burg]lijk lev5 de he]5 voor de arbeid]s niet ond]d$5 en h5 me]mal5 ov]tr(f54 ,op deze wijze 0 ,jezus ,*ri/us met di5 man door 't lev5 gegaan4 ,aldus kon m5 m]k51 dat deze man niet 9 de heid5w]eld1 ma> 9 e5 ,*ri/elijke maats*appij 0 opgegroeid4 ,tot op zek]5 dag4 ,hij 0 nu ov] de ze/ig1 _h vr\w no* k9d1 /ond--a* ne51 sl+]de alle5 ov] de w]eld1 0 me] dronk5 dan nu*t]1 k5de de politiebureaux bet] dan de k]k5 en _h 9 onze ,*ri/elijke sam5lev+ nog nooit d5 ,*ri/us ontmoet4 ,tot op zek]5 dag1 to5 hij1 9 dronk5s*ap aang]$5 door e5 automobiel1 gewond na> het ziek5huis w]d v]vo]d4 ,de *ronis*e ziekte van het alcoholisme _h m5 tot nog toe alle5 9 politiehokk5 beh&eld2 e5 gekneusd be5 op5de de deur5 van het ziek5huis4 ,en to5 hij da> zoo ru/ig lag1 to5 hoorde hij het ruis*5 van d5 lieflijk5 naam4 ,dat g+ zoo4 ,e5 jong meisje van miss*i5 a*tti5 ja> kwam i$]e week met bloem5 9 de zaal4 ,dan g+ ze alle b$d5 langs1 zette bij elk5 patint e5 tuiltje friss*e bloem51 knikte de ziek5 vri5delijk toe en v]dwe5 we]4 ,soms bleef ze e5 poosje1 om dez5 ( g55 met za*te /em wat voor te lez51 e5 mooi v]haal ( e5 ho(d/uk uit d5 ,bijbel4 ,en telk5s1 als ze er gewee/ 01 liet zij de krank5 a*t]1 v]kwikt door ha> bloem51 ha> welluid5de /em1 ha> lieflijke v]s*ijn+4 ,ruwe h>t5 v]te$]d5 ond] d5 invlo$ van deze zorg5de za*!id4 ,ze begrep5 die vr$ige toewijd+ niet1 ma> dat 0 ook niet noodig4 ,ze v]gat5 hun ell5de van nu1 v]gat5 gehl de ell5de van 't v]l$51 v]gat5 ook de ell5de die we] 9 de toekom/ dreigde1 w>5 volkom5 ond] de bekor+ di] re9e liefde4 ,ze ervo]5 de balsem5de en l\t]5de ma*t van het ,*ri/5dom2 ze kwam5 9 aanrak+ met ,*ri/us1 ma> ze kond5 ,zijn naam nog niet spell5 en noemd5 ,hem2 lief meisje4 ,to* hoord5 ze het lieflijke ruis*54 99 99 99 99 99 ,ze wi/5 niet1 gelijk duiz5d5 en nogmaals duiz5d5 dit niet wet51 dat dit ,*ri/5dom 04 ,ze me5d5--indi5 ze hi]omtr5t iets me5d5--dat ,*ri/5dom onafs*eidelijk v]bond5 0 aan preek5 en cate*ise]mee/]s en gezang1 ma> niets te mak5 _h met bloem5 en vri5delijke knikjes4 ,het ,*ri/5dom--o ja1 dat _h je 9 de k]k51 9 die groote1 e5zame /e55 geb\w51 wa> alle5 e5 zek] soort m5s*5 op ,zondagmorg5 na> b9n5 g+1 da> moe/ je lid van wez51 als van ,artis bij voorbeeld1 ma> dat /ond heelemaal buit5 e5 ziek5huis4 ,9 e5 ziek5huis kwam5 ziek5 en dokt]s en v]pleeg/]s1 en dat meisje--dat 0 alle5 ma> e5 lief meisje1 dat _h eig5lijk 9 het ziek5huis niets te mak54 ,ze wi/5 niet1 gelijk duiz5d5 en nogmaals duiz5d5 het niet wet51 dat zoo ook ,jezus1 de ,*ri/us1 9 het ziek5huis dez] w]eld eig5lijk niets te mak5 _h4 ,hij kwam er1 ,hij zag er de li*amelijke1 ma> vooral de z$elijke ziekt53 de zelfzu*t 9 ha> leelijke vorm5 van hebzu*t1 e]zu*t1 he]s*zu*t1 afgun/1 nijd1 haat4 ,hij g+ er na> b9n5 en bra*t er de bloem5 ,zijn] liefde1 de /]k5de blikk5 van ,zijn zeg55d oog1 de s*oone v]hal5 van ,gods ,vad]liefde4 ,hij bra*t die ,liefde zelve 9 ,zijn lev54 ,hij op5ba>de ha> 9 ,zijn dad51 ,hij li*tte ha> toe 9 ,zijn woord54 ,hij wi]p de dronka>ds1 de b$welmd5 van all]lei a>d1 ook die d] eig5g]e*tigheid1 niet 9 e5 donk] hok1 opdat ze da> hun roes z\d5 uitslap5 en /raks we] diep] wegz9k51 ma> ,hij riep ze all5 tot ,zi*1 die v]moeid en bela/ w>51 all51 opdat ,hij ze ru/ z\ gev54 ,zoo g+ ,hij het zond5huis d] w]eld 9 en bra*t er de v]kwikk5de1 de g5ez5de1 de r$d5de ,liefde4 ,wat e]/ alle5 lieflijk ruis*te langs de wolk5 des hemels1 zweefde nu1 als engel5zang1 door de m5s*heid he51 ov] de veld5 d] a>de4 ,en het 0 he]lijk om te hoor51 behalve voor h51 die 9 het liefdeli$ e5 v]wijt1 e5 aankla*t1 d5 dood van hun zelf/reel5d en zelfv]he]lijk5d ,ik v]nam51 da>van niet hoor5 wild5 en dan ook ind]daad me5d51 dat die /em hi] niets te mak5 _h en ha> het zwijg5 oplegd5 aan het kruis4 ,tev]geefs4 ,want door de eeuw5 he5 bleef ha> toon trill5 door de z$elijke w]eld1 bewoog en beweegt ook nu nog de m5s*elijke h>t54 ,wanne] de oude dronka>d dit alles gewet5 _h1 hij z\ het ,*ri/5dom &]s geerd hebb5 dan 9 godsla/]+ en het wel aan/onds h]k5d hebb5 9 dat lieve meisje4 ,nu begon het hem pas langzam]h& te s*em]51 als zij hem voorlas uit wat hij ha> boekje noemde4 ,hij =mule]de 't zi* wel niet zoo s*]p1 ma> 't w]d hem to* flauw bewu/3 zij 0 e5 gezant1 zij 0 e5 v]teg5woordig/]1 zij 0 e5 br5g/]--9 dad5--van de ,blijde ,boods*ap4 ,9 ha> kwam tot hem de ,h]d]1 die niet ru/te e] hij 't v]lor5 s*aap _h2 de ,mee/]1 die zijn jong]5 gele]d _h1 dat hij za*tmo$ig 0 en n$]ig van h>t2 de ,kon+1 die 't uitsprak3 ,voorwa> zeg ,ik u1 voor zooveel gij dit n van deze ,mijne m9/e bro$]s g$aan hebt--hong]ig5 spijzig51 dor/ig5 lav51 naakt5 kle$51 vreemdel+5 h]b]g5--zoo hebt gij dat ,mij g$aan4 ,9 ha> kwam ,*ri/us tot hem4 ,en to5 zij1 op ,k]/mis1 zong van3 ,er ruis*t langs de wolk5 e5 lieflijke naam1 hoorde hij niet alle5 het lieflijke ruis*51 ma> kon hij di5 naam ook spell54 ,en da>voor gebruikte hij dezelfde lett]s1 die e]/ zijn vloek5 hadd5 gevormd4 ,ma> nu _h hij ook het lev5de ,*ri/5dom ontmoet4 ,o1 ,k]/na*t1 s*oon] dan de dag56 ,,xvi4 ,,wor/l5de4 ,we hadd5 de locomotief ond] h&5--wij1 dat zijn de k9d]5 d] hoog/e klasse en hun ond]wijz]4 ,we hadd5 gezi5 hoe 9 de vuurha>d door v]br&+ van /e5kool1 dat is dus door oxydatie van de kool/(1 w>mte 0 ontwikkeld4 ,ook hoe die w>mte1 dat is dus eig5lijk die oxydatie1 het wat] 9 d5 ketel tot /oom _h omgezet4 ,ook hoe de spann+ van di5 /oom1 dat is dus eig5lijk die w>mte1 dat is dus die oxydatie1 d5 zuig] 9 beweg+ bra*t1 en deze de wiel51 en deze de locomotief1 en deze d5 heel5 tre94 ,da> re$ de tre91 tw9tig en me] zwa> belad5 wag5s voortgetrokk5 door de locomotief1 ne5 door d5 zuig]1 ne5 door de /oomspann+1 ne5 door de w>mte1 ne5 door de v]br&+ van /e5kool1 dat is dus3 door e5 s*eikundige v]b9d+4 ,e5 *emis* proces1 het e5v\dige proces dat zi* ook voor onze oog5 v]toont1 wanne] e5 simpel lucif]tje br&t1 dit bra*t ons met duizel5de snelheid de w]eld rond1 ons en hond]d5 m$]eizig]s1 ons en hond]d5 c5t5a>s vra*t4 ,w>5 we bij die oxydatie al bij de bron d] kra*t8 ,( moe/5 we nog diep] doordr+58 ,re$s rees de vraag na> de vorm+ d] kool/(1 van dat kra*tdrag5d en /raks kra*tb>5d elem5t1 en we zag5 hoe die kool/( bij uit]/ kle9e hoeveelh$5 9 de *lorophylkorrels d] gro5e plant5deel5 w]d gevormd1 do* alle5--ond] d5 invlo$ van het zonneli*t4 ,blev5 de trill5de /ral5 weg1 dan kond5 de gro5-m9n5de#h korrels no* gro5 vorm51 no* uit het 9 de lu*t zwev5de koolzuurgas de kool/( losmak5 en deze1 met opgezog5 wat] v]bond51 als va/e /( 9 de plant b9d54 ,ge5 kool dus 9 de plant zond] zonnekra*t4 ,en deze 0 het alzoo t5 slotte1 die de tre9 9 beweg+ bra*t1 die ons voorttrok1 ons en heel de m5s*heid4 #h ,*loros gro52 phyl m9n5d4 ,wanne] de k9d]5 tot zulk e5 inzi*t kom51 duizelt het hun soms e5 oog5blik4 ,aan hun oog5 is iets te zi54 ,da> /raalt ontro]+ uit4 ,e5 &]e ontro]+ dan wanne] ze hun d]tig plaatsjes 9 ,geld]l& zond] hap]5 hebb5 opgezegd4 ,ook deze voldo5+ zij hun gegund4 ,ma> ze haalt niet bij het mom5t van v]heff+1 van h>tsv]heff+1 wanne] ze de dagelijks*e d+5 uit hun omgev+1 het voortsnell5 van e5 spoortre91 van e5 hoog] niveau zi51 als met nieuwe oog5 aan/>54 ,de ,zon trekt de tre9 voort4 ,de ,zon behe]s*t de plant5vo$+1 dus ook de di]5vo$+1 dus ook ons lev54 ,de ,zon is de lev5sbron d] ,a>de4 ,zond] ha> ge5 gro51 ge5 kleur1 ge5 lev54 ,zond] ha>--hi] niets dan e5 dui/]e1 kille woe/5ij4 ,is het wond]1 dat de oude volk5 de ,zon aanbad58 ,dat er e5 ,zonnegod 08 ,e5 ,zonn$i5/8 ,de ,m5s*heid knielde voor ha> ,vo$/]1 ha> ,ond]h\d/]1 ha> ,oorsprong4 ,ha> oorsprong8 ,de m5s* zag niet v]d]4 ,wie bij de zon e9digt1 is als de reizig]1 die bij e5 tuss*5-/ation uit/apt4 ,ne51 hi] is het e9dpunt niet van onze reis1 hi] het beg9punt niet van ons be/aan4 ,v]d] moet5 we1 altijd v]d]1 van zonne/elsel tot zonne/elsel4 ,do* nu beg9t het ons e]/ re*t te duizel54 ,bij de gr5z5 onz] k5nis beseff5 we het diep/ onze onwet5dheid4 ,en da> buigt de m5s* het ho(d4 ,niet voor d5 ,zonnegod4 ,ma> voor di5 ,god1 die ook de ,zon heeft ges*ap51 die het gans*e ,heelal rege]t4 ,al zi5 wij ,hem niet1 wij geloov5 9 ,hem4 ,9 ,hem voel5 wij d5 ,oorsprong van alle ,zijn1 de bron onz] lev5skra*t4 ,en zooals de plant51 onbewu/ ( 9 vage bewu/heid1 de blad]5 na> het zonli*t ke]51 vanwa> hun groei en hun /]kte kom5 moet1 zoo ri*t de m5s*5ziel zi* na> ha> ,oorsprong1 zu*t5d en zoek5d na> ,goddelijk li*t4 ,welli*t v9dt deze ( g5e het e5 we9ig one]bi$ig1 om niet te zegg5 pr(aan1 dat we e5 religieuse bes*\w+ v]b9d5 aan iets zoo mat]iels als e5 locomotief4 ,ma> is e5 locomotief1 omdat het e5 w]ktuig is1 dan iets m9d]wa>digs8 ,op5b>5 zi* 9 dit w]ktuig niet ev5ze] de wond]5 als 9 de organis*e w]eld8 ,en sprek5 we niet van organis*e1 d4 i4 bew]ktuigde w]eld1 omdat we jui/ bij plant5 en di]5 de w]ktuig5 als e5 k5m]k5d deel ond]s*eid5 teg5ov] de anorganis*e natuur8 ,a*1 wie ,god alle5 ziet 9 k]k5 en heilige boek51 alle5 9 bloei5d en z+5d lev51 hij v]ruime zijn blik4 ,ov]al1 ov]al is ,god4 ,9 het nietig/e /(je w]kt ,zijn kra*t4 ,ge5 me*anisme1 ( het is e5 naboots+ van hetge5 de m5s* 9 de gecomplice]de me*anism5 d] lev5de s*epp+ heeft ontdekt4 ,wa> we ook beg9n51 /ijg5d langs /ral5 van zonneli*t word5 we na> d5 ,oorsprong he5 geleid4 99 99 99 99 99 ,dezelfde locomotief1 die ons na> de ,zon he5vo]de als de trekk5de kra*t van tre951 als de behe]s*]esse dez] a>de1 bra*t ons nog e5 &]e wa>heid aan 't li*t4 ,wa>om1 als de tre9 nu to* al zoo zwa> 01 wa>om nu nog de locomotief zoo vreeselijk zwa> gemaakt8 ,dan w]d de vra*t to* imm]s nog groot]8 ,dan viel er to* imm]s nog me] voort te trekk58 ,dan 0 er dus imm]s nog me] kra*tsontwikkel+ noodig8 ,gaf dat niet v]lies aan br&/( en wat dies me] zij8 ,de k9d]5 kwam5 al spo$ig zelf met de opm]k+ dat de locomotief wel erg zwa> moe/ wez51 om de wiel5 teg5 de rails te drukk54 ,want &]s z\d5 de wiel5 wel ronddraai51 ma> ze z\d5 langs de rails glijd5 en de locomotief z\ niet vooruitgaan4 ,die zwa>te 0 noodig4 ,da>door kwam er teg5/&1 wrijv+4 ,en die teg5/& 0 voorwa>de van vooruitgang4 ,zelfs1 hoe zwa>d] tre9 de locomotief _h voort te trekk51 hoe zwa>d] ze zelf moe/ wez54 ,de teg5/& groeit met de belangrijkheid d] taak4 ,ond]/el1 dat er ge5 wrijv+ 01 onze voet5 z\d5 niet kunn5 /a&e blijv51 we z\d5 niet kunn5 voortkom54 ,e5 spiegel5d ijsveld w>e de a>de1 wa>op ge5 beweg+ mogelijk 04 ,wa> ge5 wrijv+ is1 z\ ze gemkt moet5 word54 ,9 het mat]iele will5 we dit graag geloov51 da> spreekt het ook zoo duidelijk4 ,ma> 9 het moreele8 ,en 9 het gee/elijke8 ,da> zijn we ma> al te ze] g5eigd1 om ov] de moeilijkh$5 te klag5 en de bezw>5 te v]w5s*54 ,to* geldt het ook hi]1 dat de wrijv+ voorwa>de van vooruitgang is4 ,zull5 we gee/elijk en z$elijk groei51 dan to* alle5 door gee/elijke en moreele kra*ts9spann+1 en die kunn5 we ons niet bij recept voors*rijv51 ma> die moet5 van ons door de lev5som/&igh$5 geis*t word54 ,wanne] van alle kant5 de moeilijkh$5 op ons af kom51 kunn5 we da>ond] wel e5s gebukt gaan4 ,ma> het zijn de groot/e gee/51 het zijn de held5 d] m5s*heid1 die 9 toe/&5 van hopeloo%eid en radeloo%eid t5 ond] dreigd5 te gaan1 om /raks ge/]kt het ho(d we] op te heff54 ,wanne] het lev5 ons iets le]5 kan1 dan is het wel dat we alle5 wor/el5de kra*t5 w9n54 ,wie de wor/el+ v]vloekt1 v]vloekt zijn eig5 v]bet]+4 ,wie de wor/el+ ontvlu*t1 z9kt weg 9 v]slapp+4 ,we behoev5 da>om de moeilijkh$5 niet te zoek51 we behoev5 het geva> niet te bem9n54 ,wie 't geva> bem9t1 valt er 91 zegt ,augu/9us4 ,ma> iets &]s is het1 het geva> te zoek5 en te bem9n51 iets &]s de moeilijkh$51 die 't lev5 op onz5 weg legt1 aan te pakk54 ,dit is onze pli*t1 /]k]1 hi]9 ligt ons heil4 ,en al lijkt het op 't e]/e gezi*t ong]ijmd1 al ko/ het vaak s*i] bov5m5s*elijke zelfbehe]s*+ 9 v]loo*5+ van ons ru/ig geluk1 we moet5 zelfs dankba> kunn5 zijn voor de sm>tvolle zorg5 als prikkels tot zelfv]bet]+1 lijd5 t] l\t]+4 ,het spreekt van zelf1 dat niet 9 deze woord5 met de k9d]5 w]d gesprok51 ma> wel 9 dez5 gee/1 en dat da>bij erv>+5 w]d5 bewu/ gemaakt uit het k9d]lev51 dat al zoo rijk is aan v]leid+51 ontvlu*t+51 inz9k+51 miss*i5 ook ov]w9n+54 ,bijna alles wat 9 het lev5 d] volwass55 w]kt1 gi/ ook al 9 het lev5 d] k9d]51 zij het natuurlijk 9 &]e /]kte4 ,wie dit niet ziet1 phantase]t de k9d]5 k9d]lijk] dan ze zijn4 ,hun ons*uld is onrijpe s*uld4 ,de groote wa>h$5 zijn da>om ook voor de kle954 ,en al vroeg mog5 ook zij beseff51 dat de wor/el+ noodig is t] ov]w9n+4 ,alle5 da>door wordt de ,jacob e5 ,isral4 ,,xvii4 ,,volh>d6 ,er is e5 mooi puntdi*t van ,/>+1 dat zi* v]oordeel5d ri*t teg5 h51 die me55 zond] inspann+ hun doel te kunn5 b]eik54 ,met e5 vlugge p5--a*1 p5n5 zijn vaak vlugg] dan voor 't heil van d5 s*rijv] en 't g5ot van d5 lez] wel go$ is--heeft iem& e5ige vell5 papi] volg](feld1 en nu v]beeldt hij zi*1 mee/]w]k te hebb5 gelev]d4 ,do* ,/>+ ontneemt hem die illusie4 ,zulk r(felw]k z\ onv]ganklijk lev58 ,ne5 vri5d1 ges*oeid won ,bild]dijk ,het /eil d] kun/1 ma> a*t] hem 9 't slijk ,blijft gij met uw pant(fels /ek54 ,/>+ mo*t meeprat54 ,onv]moeid arbeid5de aan zijn g$a*t5 en zijn g$i*t51 ru/te hij niet1 ale] beide rijp w>54 ,lat5 we alle5 e5s e5 oog5blik nauwlett5d a*t gev5 op de beeld5 en woord5 9 dit simpele1 vi]regelige v]sje1 dan zi5 we da> aan/onds1 hoe ,/>+ de daad bij 't woord gaf4 ,hebt ge wel e5s r(felw]k gezi58 ,wa>s*ijnlijk niet want dan z\dt ge bek5d moet5 wez5 met d5 arbeid van d5 timm]man4 ,e5 van zijn w]ktuig5 heet nl4 e5 r(fel4 ,het is e5 s*aaf wa>mee all]e]/ het ruw/e van de plank5 word5 afges*aafd voor ze e5 nauwkeurig] beh&el+ ond]gaan4 ,zoo'n afg](felde plank ziet er dus nog slordig uit4 ,natuurlijk1 er is nog sle*ts we9ig zorg aan be/e$4 ,v&a> dat de figuurlijke beteek5is van afr(fel5 op slordig1 onnauwkeurig w]k5 wij/4 ,en wie nu het r(felw]k wil ov]br5g5 op lit]air gebi$1 heeft da>mee re$s zi*zelf v]oordeeld4 ,ne51 zoo gauw en gemakkelijk kom5 we er niet4 ,wie het /ijg5de pad d] kun/ wil betr$51 rek5e er op1 dat het beklimm5 van d5 b]g inspann+ eis*t en ru/e zi* uit tot d5 to*t4 ,niet op onze sl(jes b]eik5 we d5 top4 ,ges*oeid won ,bild]dijk het hoogtepunt1 wa>op ,/>+ hem ziet4 ,ma> wie me55 mo*t1 op pant(fels ,b4 te kunn5 navolg51 blijft b5$5 9 de modd] /ek54 ,ik wil niet bew]51 dat ,/>+ hi] uitmunt door oorspronkelijke beeldspraak4 ,do* i$] zal wel erk5n51 dat de oude beeld51 die we dagelijks gebruik5 en die ov]al 9 de volk/aal lev51 door ,/>+ 9 volle kla>heid gezi5 en toegepa/ zijn1 zoodat hij aan 't oude we] nieuw lev5 heeft ges*onk54 ,al s*reef ,/>+ ma> twee regels1 die regels mo*t5 woord voor woord opg5om5 en gewog5 word54 ,i$] woord _h zijn volle gewi*t4 ,dit b]eikte hij natuurlijk niet door er ma> op los te s*rijv54 ,door nad5k5 en ov]weg5 v]diepte en v]held]de hij zijn g$a*t51 door oef5+ en aanh\d5de zelfcritiek kuis*te hij zijn taal4 ,da>om mog5 we zegg51 dat ,/>+s w]k5 zijn uitsprak5 beve/ig54 ,en da> vloeit tev5s uit voort1 dat ,/>+-lectuur1 zeg mijn5twege ,/>+-/udie1 e5 heilzam5 invlo$ kan hebb5 op de vorm+ van het jonge gesla*t4 ,m5 heeft het zoo vaak ov] de vorm5de wa>de d] lit]atuurbeoef5+4 ,welnu1 wie nog zoekt na> de wijze1 wa>op die vorm5de wa>de tot ha> re*t kan kom51 beproeve ma> e5s door middel van ,/>+ zijn le]l+5 oog en e]bi$ te do5 krijg5 voor volh>d+4 99 99 99 99 99 ,aan die deugd is 9 onz5 tijd me] dan ooit behoefte4 ,z5uwzwakke natur51 gelijk we er vele tell51 zijn vaak alle5 /]k 9 opw9d+54 ,alles moet bij vlag5 en +ev+5 gaan4 ,en als de inspiratie niet w]k5 wil1 komt er niets4 ,inspiratie heet de e5ig betr\wb>e drijfkra*t4 ,zij /empelt d5 arbeid met het m]k d] g5ialiteit4 ,natuurlijk zal niem& de beteek5is van e5 kra*tige a&rift loo*554 ,ma> wie me55 mo*t1 dat zij d5 volh>d5d5 arbeid miss5 kan1 komt b$rog5 uit4 ,re$s me]mal5 heeft m5 getra*t1 de natuur van het g5ie te bepal51 do*1 hoe v]s*eid5 de k>akt]i/iek5 ook zijn mog51 9 n opzi*t /emm5 alle ov]e53 ,ge5 g5ie zond] volh>d+4 ,alle groote mann5 w>5 /]k444 9 het ov]w9n5 van moeilijkh$54 ,en dit laat/e is iets &]s1 dan het drijv5 om zijn telk5s wissel5d5 z9 te krijg54 ,hoe wre$ zij 't ook v]volg5 tot d5 dood1 't ,g5ie blijft to* d'om/&ighen te groot1 zegt ,potgiet]4 ,volh>d+ en v]&]+szu*t /aan teg5ov] elka>4 ,de e]/e is het k5m]k van kra*t1 de laat/e van zwakheid4 ,met groote ambitie beg9t iem& soms aan e5 nieuwe taak1 lief/ aan de uitvo]+ van e5 zijn] eig5 vele nieuwe plann54 ,hij leeft bij zijn phantasie1 en 9 die phantasie ziet hij alle5 ma> het mooie en aantrekkelijke4 ,do* nu komt de w]kelijkheid en da>mee rijz5 van alle kant5 moeilijkh$51 wa>van hij te vor5 ge5 flauw v]mo$5 _h4 ,aanvankelijk tra*t hij de moeilijkh$5 te ov]w9n51 do* spo$ig geeft hij 't op4 ,hij ontwijkt de /e551 die hij moe/ opruim5 om zijn weg te kunn5 v]volg51 en de lu/ ontz9kt hem4 't ,mooie plan wordt opgegev51 e5 nieuw gevormd1 en de jonge arbeid] komt v]zwakt uit d5 /rijd t]ug4 ,het spreekt vanzelf1 dat niet alle /rijd]s ev5veel kra*t hebb54 ,do* hi]uit mag niet volg51 dat de /]ke voortzett5 en de zwakke opgev5 moet4 ,opgev5 vo]t tot bezwijk54 ,ook de zwakke moet vrtgaan4 ,hij kan 't niet zoo snel1 als zijn bevoorre*te m$e/rijd]4 ,dat h9d]t niet4 ,dan gaat hij ma> langzaam1 desnoods veel langzam]4 ,ma>444 vooruit6 ,niet e5 nieuw pad +eslag51 omdat de gang langs het oude te zwa> valt4 ,ook op dat nieuwe pad ligg5 de moeilijkh$54 ,en ze wa*t5 u re$s1 al ziet ge ze niet4 ,ov]l zijn ze4 ,en ge ontvlu*t ze niet1 door ze te ontwijk51 ma> door ze te ov]w9n54 ,van ,h>5 zegt het zoo mooi van de sm>t3 ,we zull5 d5 oceaan ov]/ek51 om ha> te ontkom54 ,ma> aan g9ds*e ku/ /aat ze re$s1 en wa*t ons op4 ,en zoo is het ook met de bezw>51 aan onze taak v]bond54 ,jui/ wie ze ontvlu*t1 raakt er ond]4 ,do* wie ze a&urft en aanpakt1 wordt hun mee/]4 ,dat niem& zi* to* door e5 gevoel van zwakheid late t]ne]slaan en ontmo$ig54 ,haa/ is niet noodig4 ,haa/ u langzaam4 ,aan de taaiheid is ev5ze] de zege v]zek]d als aan de kra*t4 ,taaiheid is kra*t4 ,zij is de kra*t 9 pasmunt1 te]geld op d5 lang5 arbeidsweg4 ,en de vraag is niet3 ,wat b]eikt ge op het mom5t1 ma> wel3 ,wat zult ge aan het e9de van uw lev5 b]eikt hebb54 99 99 99 99 99 ,bet] t5 halve geke]d1 dan t5 heele g$waald4 ,ja1 hi] is wel iets wa>s 94 ,ma> wanne] m5 ti5 en tw9tig ke] t5 halve ke]t1 dan komt m5 altijd op dezelfde plek t]ug4 ,dan zal m5 niet dwal51 do* ook niet vooruitkom54 ,en de dwal5de ontdekt nog wel e5s gans* nieuwe gezi*tspunt5 en kan--v]d] op d5 re*t5 weg g]ak5d--tot de blijde erv>+ kom51 dat hij e5 e9d gevord]d is4 ,do* de t]ugke]d] wordt e5 /il/a&]4 ,en /il/& is de dood4 ,ik z\ zegg53 ,bet] half gewonn51 dan heel v]lor54 ,wie de e]/e helft gewonn5 heeft1 bemee/]t welli*t ook de twe$e4 ,er is niets zoo ontz5uw5d voor d5 z5uwzwakke als het weifelmo$ige en a>zel5de4 ,ma> dat wordt niet be/r$5--do* integ5deel bevord]d--door koppigheid en doordrijv54 ,het is v]wond]lijk1 hoe zulke natur5 vaak /]k zijn 9 de bevr$ig+ van hun lu/54 ,ma> hi]bij drijv5 ze dan op d5 kra*tig5 /room hunn] neig+5 en slep5 da>bij nog &]5 mee4 ,dan wordt voor wilskra*t en volh>d+ aangezi51 wat integ5deel groote wilszwakte is4 ,zo[el bij zelfbehe]s*+ als bij zelfbevr$ig+ wordt vaak groote kra*t ontwikkeld4 ,ma> 9 't e]/e geval is het de /]k5de kra*t van e5 /al5de tu*t en 9 't laat/e de v]t]5de wo$e van e5 laai5de drift4 ,da>door w]kt zelfbevr$ig+ m5igmaal v]slapp5d4 ,en jui/ op dit gebi$ geldt het1 dat m5 liev] t5 halve ke]5 moet dan geheel te dwal54 ,m5 kan er bijna zek] van zijn1 dat we ons op d5 go$5 weg bev9d51 als er van ons iets geis*t wordt en we 9 de v]vull+ di] eis*51 zij het met op(f]+ van m5ig5 lu/1 onze zelfbevr$ig+ v9d5 9 gewet5sru/4 ,do* het 0 mijn b$oel+ niet1 diep] op dit ond]w]p 9 te gaan4 ,ik wilde alle51 mijzelf en &]5 er nog e5s van doordr+51 dat er 9 onz5 tijd van /emm+5 en s5tim5t5 dr+5d behoefte is aan die gee/eskra*t1 welke zi* 9 volh>d+ op5ba>t4 ,9 de s*ool en 9 de geheele opvo$+ kan zij aangekweekt word51 door de kle9e en groote k9d]5 met blijde opwekk+ te nop5 ( met za*t5 dwang te noodzak5 tot e5 telk5s h]haalde kra*ts9spann+1 die kle9e en groote moeilijkh$5 weet te bov5 te kom54 ,ov]haa/+ is ook hi] niet noodig4 ,de ov]haa/+ 9 ond]wijs en opvo$+ is al te vaak de dood voor ru/ige kra*t4 ,de haa/ van onz5 tijd loopt uit op revolutieb\w1 op flodd]w]k4 ,ze w]kt met rijgdrad51 en me5t da>mee te kunn5 vol/aan4 ,do* wa> de opvo$+ niet voor n seizo51 ma> voor 't lev51 voor de eeuwigheid arbeidt1 da> behoeft zij zi* niet door haa/ te do5 b$]v54 ,oud]s1 die hun k9d]5 wa>a*tig liefhebb51 en ond]wijz]s1 die hun le]l+5 niet behoev5 kla> te /oom51 kunn5 de jeugd ma> we9ig meegev51 dat van blijv5d] wa>de is voor v]/&elijke en z$elijke ontwikkel+ dan de kra*t d] ,volh>d+4 ,zij h\dt aan d5 arbeid en is da>door tev5s e5 heilzame mee/]esse d] tu*t4 ,alle beg9 is moeilijk1 zegt e5 onz] twijfela*tige volksme5+54 ,soms is 't wa>4 ,do* heel dikwijls is ook 't beg9 gemakkelijk en valt jui/ het volh>d5 zwa>4 ,da>om lez5 we zoo t]e*t3 ,alle5 wie volh>dt tot d5 e9de toe1 die zal zalig word54 ,en mo*t ,s*ill] s*rijv53 ,nur ,beh>rung fhrt zum ,ziel4 ,,xviii4 ,,vr$e ,,op ,,a>de4 ,o natuurlijk1 nu smaalt de m5igte3 ,dat ,k]/evangelie is onz94 ,vr$e op ,a>de8 ,zie ma> 9 't rond4 ,oorlog en niets dan oorlog4 ,de ,engl5zang 9 ,be?lehems veld5 is e5 lieflijke waan4 ,tw9tig eeuw5 lang hebb5 de k9d]5 d] m5s*5 het li$ nagezong51 ma> het bleef bij z+54 ,jui/ de beide volk51 die het ,k]/fee/ met zulk e5 zoete vroomheid vi]51 hebb5 zi* 9 onz5 tijd het kra*tig/ gewap5d4 ,wa> is de ,weihna*tsbaum me] algeme5 geerd dan 9 ,duits*l&8 ,i$]e huiskam] ziet zijn vre$zame vlammetjes br&54 ,ma> i$] huisgez9 heeft ?ans zijn mann5 na> 't oorlogsveld gezond54 ,da> dond]5 de kanonn5 dit ja> het antwoord op het li$ uit de wolk54 ,en welke natie /uurt ha> ,*ri/maswi%es veelvuldig] de w]eld 9 dan de ,engels*e8 ,k]/w5s*58 ,ze word5 door de dreadn\ghts ov]gebra*t en de heid55 uit ,azi zull5 ze1 op ,engel&s ko/51 wel 9 het *ri/elijk ,europa bezorg54 ,vr$e op ,a>de8 ,s*ijn en hui*el>ij dat heele *ri/5dom1 die heele le] d] liefde4 ,ge5 engl5zang daalt uit de wolk51 ma> bomm5 reg55 uit d5 hemel ne]1 om wat er nog vre$zaam op de veld5 d] a>de leeft te v]nietig54 ,vr$e8 ,haat1 wraak1 oorlog1 v]woe/+ op a>de6 ,dt is de wa>heid4 ,en niets &]s4 ,zoo smaalt--en zoo dwaalt de m5igte4 ,ze dwaalt4 ,het ,k]/evangelie is volkom5 wa>heid geblek51 ondanks al de wo$5de oorlog51 die s$]t gevo]d zijn4 ,en ook nu kan m5 zijn ong]ep!id zelfs te midd5 van het kanongebuld] zi54 ,er is vr$e op a>de4 ,ma>444 ond] de m5s*5 wa>9 ,god welbehag5 heeft6 ,zoo luidde ook het engel5li$4 ,da> is 9 di5 /ill51 9 di5 heilig5 na*t niet gezong51 dat van nu aan de a>de vol vr$e z\ wez51 zoo m9 als lat] ,jezus--t* de ,vr$evor/6--van zi*zelf getuig5 z\1 dat ,hij all5 /rijd z\ beindig54 ,ik b5 niet gekom5 om vr$e te br5g51 ma> het zwa>d1 sprak ,hij1 met goddelijke besli/heid1 wa>aan de lat]e tijd5 volle re*t hebb5 g$aan4 ,ma> hoewel ,hij het zwa>d bra*t1 mo*t ,hij to* vr$evor/ heet5 en kond5 de engel5 zijn geboorte aankondig5 als het uur1 wa>9 de ,vr$e op ,a>de 0 ne]g$aald4 ,dat z\ zijn lev5 bewa>heid5 en dat hft zijn lev5 bewa>heid4 ,( 0 het 9 ,zijn ziel niet vr$e8 ,hij w]d bespot1 bes*impt1 v]a*t1 ma> het v]/oorde d5 vr$e niet 9 zijn gemo$4 ,hij w]d ges*old51 bela/]d1 v]da*t gemaakt1 ma> het kon de kl>e ru/ zijns h>t5 niet v]troebel54 ,hij w]d geslag51 met doorn5 gekroond1 gekruisigd1 ma> het de$ ge5 oog5blik zijn v]tr\w5 9 ,gods vad]liefde wankel54 ,hij bad voor zijn vij&53 ,vad]1 v]geef het hun1 want zij wet5 niet wat zij do54 ,0 dit alles niet e5 onwe]spreekba> getuig5is1 dat 9 zijn ziel de vr$e woonde8 ,zijn lev5 s*e5 v]nietigd1 zijn /rev5 vru*teloos1 zijn arbeid ijdel--to* vr$e4 ,onbegrep5 door zijn le]l+51 9 de uit]/e ure zelfs door e5 zijn] be/e discipel5 v]loo*5d1 door al zijn jong]5 v]lat51 e5zaam en v]oordeeld a*t]geblev5--to* vr$e4 ,9 dez5 ,gezalfde des ,he]5 0 het 9 volle w]kelijkheid3 ,vr$e op ,a>de4 ,de engl5 hadd5 ge5 jui/] naam kunn5 aankondig54 99 99 99 99 99 ,e5 onjui/e v]tal+ van het ,lukasevangelie heeft ons lang5 tijd do5 lez5 en z+53 ,vr$e op a>de6 ,9 de m5s*5 e5 welbehag56 ,ma> dat /aat er niet 9 het oorspronkelijke ,grieks*4 ,de bek5de ,duits*e v]tal+ van ,weissa*] zegt3 ,preis sei 9 d] ,hhe ,gott1 und auf ,erd5 ,fri$e unt] ,m5s*5 des ,wohlgefall5s4 ,dat is duidelijk g5oeg1 zo[el als de woord5 van pr(4 ,oort 9 onze ,leids*e v]tal+4 ,ne51 zoo gemakkelijk gaat het niet4 ,wij z\d5 wel will5 zondig5 op duiz5d]lei wijze3 vloek51 dr9k51 boele]51 e]gi]ig1 geldgi]ig1 he]s*zu*tig zijn1 het re*t v]trapp51 de arm5 v]tr$51 de ell5dig5 do5 bezwijk5 en bij alles--vr$e op a>de1 opdat we vooral onge/oord onz5 gang kond5 gaan4 ,ma> hoe kan 9 vr$esnaam--ja1 9 naam des ,vr$es6--,god 9 zulke m5s*5 e5 welbehag5 hebb58 ,dat is imm]s onmogelijk8 ,hoe kan ooit e5 heilige ,ma*t vr$e hebb5 met zooveel onheiligs6 ,zek]3 ,vr$e op ,a>de4 ,ma>444 ond] die m5s*5 wa>9 ,hij welbehag5 heeft6 ,dat is dus ond] de m5s*51 wa>9 de gee/ van ,zijn heiligheid w]kt4 ,do* ov]al eld]s krijg4 ,t]e*t4 ,zonde kan ge5 vr$e b>54 ,jezus 0 e5 m5s*1 wa>9 ,god welbehag5 _h4 ,v&a> 9 ,hem vr$e4 ,en di5 vr$e kunn5 we nog zi51 zelfs 9 de loopgrav5 van 't slagveld en tuss*5 de fluit5de kogels4 ,hoeveel m>tel>5 hebb5 9 vroeg] eeuw1 te midd5 d] vlamm51 van di5 vr$e getuigd6 ,het is zoo volmaakt onjui/ van vr$e te sprek51 als er alle5 ma> ge5 kanonn5-oorlog is4 ,wa> vij&s*ap is1 wantr\w51 onafgebrok5 bewap5+1 da> is ge5 vr$e1 da> is het aanh\d5d oorlog1 met alle5 kort]e ( lang]e wap5/il/&54 ,vr$e is e5 gemo$/oe/&4 ,omr+d door e5 p>adijsru/ kan het m5s*5h>t onru/ig zijn4 ,t]wijl alles om hem he5 vr$ig is1 woelt er onvr$e 9 zijn b9n5/e4 ,en rondom kan dood en v]d]f wo$51 de /ad 9 pu9 ges*ot5 word51 het huis bov5 zijn ho(d in/ort51 en to* de m5s* vr$e hebb54 ,de vraag is alle53 ,heeft ,god 9 u e5 welbehag54 ,heeft ,hij8 ,ond]zoek het door de vraag om te ke]53 ,hebt gij e5 welbehag5 9 ,god8 ,ne51 lat5 we ons niet v]s*uil5 a*t] k]kelijke t]m54 ,wie 9 ,god gelo(t1 weet1 dat ,hij heilig is en re*tva>dig4 ,welnu1 hebt gij de heiligheid lief1 zoodat alle onheilige bege]t5 9 u--ge k5t ze wel--u e5 voortdur5de sm>t zijn8 ,hebt gij de re*tva>digheid lief1 wa>*tig lief--niet met woord5--zoodat ge voor ha> (f]s wilt br5g53 uw maats*appelijke ru/1 uw =tu91 uw go$5 naam bij de m5s*51 al?ans wat m5 zoo noemt4 ,hebt ge aldus ,god lief8 ,( wilt ge liev] ,gods welbehag5 g5iet5 9 e5 lev5tje van liefdeloo%eid1 zelf/reel+2 de heele w]eld g5iet5 en ,gods zeg5 op d5 koop toe8 ,ons zelfbehag5 en ,gods welbehag51 die gaan nooit sam51 t5zij ons zelf e]/ de re9ig+skuur d] zelfv]loo*5+ heeft doorgemaakt4 ,er is vr$e op a>de4 ,ma> ( de a>de e5maal vol vr$e zal zijn8 ,niet1 wanne] de ong]e*tigheid to5eemt4 ,want doordat de ong]e*tigheid to5eemt1 zal de liefde van vel5 v]koel5 en dus de haat aanwakk]54 ,ma> wie volh>dt tot het e9d1 die zal zalig word54 ,sle*ts hij die 9 eig5 ziel vr$e op a>de gevond5 heeft1 kan de vr$e op a>de br5g54 ,hoe8444 ,dat is de boods*ap van d5 /ill51 d5 heilig5 na*t4 ,k]/mis1 #aiad4 ,,inh\d4 ,blz4 ,i4 ,zielsontwak5 #a ,,ii4 ,v]tr\w5 #d ,,iii4 ,de ,twe$e4 7,n4 v4 d4 ,d47 #g ,,iv4 ,de ,mo$] #ac ,v4 ,hebt ge iets voor uw k9d ov]8 #be ,,vi4 ,wa>heid 9 de ,opvo$+ #bg ,,vii4 ,afkeur+ en ,wa>de]+ #aag ,,viii4 ,zaakond]wijs #aah ,,ix4 ,de ,w4 7,n4 v4 d4 ,d47 #aba ,x4 ,het ,geluk4 7,n4 v4 d4 ,d47 #abf ,,xi4 ,doe het go$e4 ,en dt go$4 7,n4 v4 d4 ,d47 #ace ,,xii4 ,ov]-reckt #ada ,,xiii4 ,h$5 ov]le$ plotsel+444 7,n4 v4 d4 ,d47 #aed ,,xiv4 ,de ,s*ool en de ,z5d+ #aei ,,xv4 ,e5 lieflijke naam4 7,n4 v4 d4 ,d47 #aha ,,xvi4 ,wor/l5de #ahf ,,xvii4 ,volh>d6 #aib ,,xviii4 ,vr$e op ,a>de4 7,n4 v4 d4 ,d47 #aii ---------------------------------------- ------- ,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3 ,de volg5de correcties zijn 9 de tek/ aangebra*t3 ,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37 ,b3 ons moet5 bep]k5 ,de ru/ 9 ,c3 ons moet5 bep]k54 ,de ru/ 9 ,b3 uit]lik selsel1--moe/ hij ,c3 uit]lik /elsel1--moe/ hij ,b3 oonspronkelik w]k4 ,c3 oorspronkelik w]k4 ,b3 des zielev5s1 ontvang5 we ,c3 des zielelev5s1 ontvang5 we ,b3 ,ik b5 zo alle54 wa> ,c3 ,ik b5 zo alle51 wa> ,b3 zijn opvo$kundige !orien6--hoe ,c3 zijn opvo$kundige !orien6--hoe ,b3 hun eig5 v]liefheidsp]iode--ik ,c3 hun eig5 v]liefdheidsp]iode--ik ,b3 li*t5 9 de omgang met met ,c3 li*t5 9 de omgang met ,b3 k9d v]dr9k5 zal1 ,ma> als ,c3 k9d v]dr9k5 zal4 ,ma> als ,b3 beetje te slap5 ,ze 0 ook ,c3 beetje te slap54 ,ze 0 ook ,b3 zijn eig5 nd]ig5 arbeid moet ,c3 zijn eig5 n$]ig5 arbeid moet ,b3 dogma's te kwell54 ,c3 dogma's te kwell54 ,b3 enkele p>alell5 te trekk54 ,c3 enkele p>allell5 te trekk54 ,b3 ziet zijn vreemdzame vlammetjes ,c3 ziet zijn vre$zame vlammetjes ,b3 door de dra$n\ghts ov]gebra*t ,c3 door de dreadn\ghts ov]gebra*t ,b3 wankel51 ,hij bad voor zijn ,c3 wankel54 ,hij bad voor zijn ---------------------------------------- -------