--- ,,utf-#h ,,bom ---                  
----------------------------------------
-----------------------                 
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de tek/ 9 dit be/& wordt we]gegev5 9 de
 orig9ele1        v]\d]de spell+4 ,er is
 ge5 pog+ g$aan de tek/ te              
mod]nis]54                              
,bladzijde-numm]+ is v]wijd]d4          
,afgebrok5 woord5 aan het     e9de van  
de regel zijn /ilzwijg5d h]/eld4        
,voetnot5 zijn     h]numm]d en v]plaat/ 
na> het e9d van de al9ea met de         
v]wijz+4                                
,ov]duidelijke druk- en spelf\t5 9 het  
orig9eel zijn          gecorrige]d4     
,v>iaties 9 spell+ zijn beh\d53         
met ( zond] acc5t1 trema ( koppeltek54  
,de 9 het orig9eel als cursieve tek/ is 
we]gegev5 als         cursief4          
,uitgespatie]de tek/ is we]gegev5 als   
uitgespatie]d4                          
,aan het e9d van het boek volgt e5      
ov]zi*t van de              aangebra*te 
correcties4                             

,het twe$e deel van ',v]spreide         
,op/ell5' is als e-boek                 
----------------------------------------
-----------------------                 
,,v]spreide ,,op/ell54                  
,i4                                     
,,v]spreide ,,op/ell5                   
,,van                                   
,,jan ,,lig?>t4                         
,i4                                     
,,twe$e ,,druk4                         
,,uitgegev5 ,,voor ,,het                
,,lig?>t-,,comit ,,door              ,j4
 ,b4 ,,wolt]s' ,u4,m4--,,gron+51 ,,d5   
,,haag1 #aiag4     ,9 deze s]ie zijn    
v]s*553    ,,jan ,,lig?>t1 ,v]spreide   
,op/ell51 ,i      #b;e dr4 f #j1gj      
,,jan ,,lig?>t1 ,v]spreide ,op/ell51    
,,ii              - #j1gj   ,,jan       
,,lig?>t1 ,9 ,zw$5                      
#b;e dr4 - #j1ie  en zull5 9 d5 loop van
 #aiah ( #aiai v]s*ijn53    ,,jan       
,,lig?>t1 ,ov] ,opvo$+1 ,i4   ,,jan     
,,lig?>t1 ,ov] ,opvo$+1 ,,ii4   ,,jan   
,,lig?>t1 ,jeugdh]9n]+54     ,,t]       

,,inleid+4   ,op v]zoek van d5 uitgev]  
,j4 ,b4 ,wolt]s bela/te ,jan ,lig?>t zi*
 9 het ja> #ahii met de r$actie van e5  
nieuw opvo$kundig weekblad4 ,dat blad   
noemde hij ,s*ool en ,lev54  ,dat 0 niet
 e5 toevallige titel1 no* m9d] e5 mooie 
leuze4 ,voor leuz51 mooie woord51 die   
niet /aan voor e5 inh\d1 e5 zaak1 0     
,lig?>t zoo bang1 zoo bang1 en aan het  
toeval liet hij niet graag iets ov] bij 
zijn w]k4 ,wat hij de$1 de$ hij go$1 tot
 9 de uit]/e puntjes v]zorgd4 ,e5 titel 
( e5 ops*rift vond hij niet iets1 dat   
zijn a&a*t onwa>dig 04  ,die naam drukte
 e5 beg9sel uit4 ,ook dat is nog        
onvolkom5 gezegd4 ,e5 beg9sel is e5     
algeme5e grond/ell+1 van wa>uit         
gevolgtrekk+5 word5 gemaakt1 die dan    
geld5 ( geld5 moet5 voor e5 bijzond]    
geval4 ,en jui/ die mani] van h&el5 _h 9
 ,lig?>ts oog5 zoo groote gev>54 ,hij   
vreesde1 dat het lev5de1 het            
p]soonlijke1 het eig5-a>d-ige1 d4i4 dat1
 wat zijn eig5 a>d en natuur heeft 9    
zijn a>d en natuur misk5d z\ word5 door 

het te br5g5 ond] algeme5e regels4  ,die
 naam ,s*ool en ,lev5 0 e5 op5b>+ van   
zijn wez54 ,ik zeg niet van zijn        
opvo$kundig d5k54 ,want opvo$kunde 0    
voor ,lig?>t niet alle5 product van     
d5k53 opvo$5 0 voor hem liefhebb51      
begrijp51 meevoel54 ,het 0 zi* zelf     
opvo$5 en zi* zelf v]loo*551 het 0 gv54 
,gev5 9 blijmo$igheid1 9 dankb>e        
ov]gave4  ,zoo vloeide al zijn          
opvo$kunde voort uit zijn opvo$54 ,hij  
begon niet te r$5e]51 hij zette vooraf  
ge5 zwa>wi*tige !orien op4 ,hij v+ niet 
aan met e5 /elsel te ontw]p51 dat hij   
opgeb\wd _h op grond van bes*\w+5 en    
ov]weg+54  ,ne51 hij vond e5 taak voor  
zi*1 k9d]51 die hij moe/ opvo$51 die hij
 k5nis moe/ bijbr5g51 die hij moe/      
help51 hun sle*te neig+5 te ov]w9n54    
,hij begon ma> met die taak1 want opvo$5
 kan imm]s ge5 uit/el lijd54 ,hij begon 
door zi* aan het k9d te gev54 ,en al    
w]k5de1 le]de hij het k9d 9 't algeme51 
het k9d 9 het bizond] k5n54 ,wat m5 zoo 
innig liefheeft1 le]t m5 spo$ig k5n51   

v]/aat m5 dus4 ,en zoo deelde hij1 uit  
de s*att5 van zijn erv>+1 less5 uit1 zoo
 tra*tte hij ons het k9d te le]5 zi51   
als zijn eig51 snel indr+5de blik het   
ontdekt _h4 ,omdat hij zi* gaf1 0 zijn  
opvo$5 zooals zijn lev51 en zijn        
opvo$kunde 0 zooals zijn opvo$51 omdat  
hij zoo door en door e*t 0 en de klove  
tuss*5 zijn en uit+ niet kon            
v]drag54--,zoo w]d de naam ,s*ool en    
,lev5 e5 op5b>+ van ,lig?>ts wez54  ,de 
s*ool4 ,lig?>t 0 met geheel zijn h>t    
s*oolmee/]4 ,hij leefde 9 en voor de    
s*ool4  ,wie hem bezo*t1 w]d aldra uit  
zijn tu9 meeg5om5 na> het s*oolgeb\w1   
dat er naa/ lag4 ,en hij toonde hem d5  
s*ooltu91 de s*oolplat51 de nieuwe      
le]middel51 de nieuwe modell51 die de   
k9d]5 hadd5 gemaakt4  ,hij heeft nooit  
iets &]s will5 zijn en word51 dan       
s*oolmee/]4 ,voor hem zijn er--zoo w]d  
na zijn dood opgem]kt--s*oolmee/]s      
gewee/1 die ook b]oemd w]d5 en tot de   
v]/&elijk opp]/5 van ons l& g]ek5d w]d54
 ,ma> dan w>5 zij s*oolmee/] af geword51

 en w]d5 dan bek5d als /aatsman1        
gele]de1 ( iets &]s4 ,do* ,lig?>t v]/ond
 het voor het e]/1 tot het keurkorps    
onz] leid5de gee/5 g]ek5d te word5 als  
s*oolmee/]4  ,voor de s*ool w]kte hij4  
,hij begreep dat de m5s*elijke kra*t    
kle91 de tijd van lev5 en arbeid5 kort  
is1 en dat m5 dus1 om iets tot /& te    
br5g51 zijn kra*t5 niet ov] e5 te groot 
gebi$ moe/ v]deel51 ma> op bep]kte      
ruimte sam5trekk54 ,to5 hij mij na d5   
d]d5 ja>gang opnam 9 de r$actie van     
,s*ool en ,lev5 s*reef hij mij3 zoo     
zull5 we sam5 probe]5 iets aan de opvo$+
 en 9 de s*ool te v]bet]51 aan ,hoog]   
,ma*t ov]lat5de de geheele maats*appij  
te v]vorm54  ,t5 opzi*te d] opvo$+ en   
van het ond]wijs /elde hij d5 s*oolman  
als all]e]/e eis*1 dat die zorg5 moe/1  
dat de k9d]5 9 de s*ool met opgewek!id 9
 e5 vr$ige1 vri5delijke atmosfe] ru/ig  
en degelijk le]d5 w]k54--,zek]1 de      
ond]wijz] mo*t zijn belang/ell+ wijd]   
uit/rekk51 zijn bemoei+5 uitbreid51 9 de
 bre$te en de diepte1 ma> zijn e]/e w]k 

lag 9 de s*ool6  ,het lev54 ,da> zal    
,lig?>t all]e]/ mee b$oeld hebb5 het    
practis*e lev54 ,hij wilde e5 innig v]b&
 tuss*5 de s*ool en het lev54 ,welke    
taak heeft het lev5 voor ons8 ,die vraag
 moet5 wij beantwoord51 als wij gaan    
ond]wijz54 ,welke k5nis1 welke va>digh$5
 zull5 lat] van e5 k9d geis*t word58    
,geef het die 9 de s*ool1 op de kort/   
mogelijke1 op de duidelijk/e wijze4     
,raadpleeg dus de lev5spractijk4 ,vo]   
het k9d de w]eld 91 en br5g de w]eld bij
 het k9d4 ,hoe rijk is onze omgev+ aan  
/( voor ond]wijs1 voor nad5k54#a  #a    
,zie omtr5t de bijzond]e wijze1 wa>op   
,lig?>t dat heeft g$aan1     het twe$e  
deel dez] uitgave3 ,9 ,zw$54  ,hij wil  
ge5 s*ijnwett51 no* boek5gele]dheid4    
,hij wil k5nis1 die e5 deel geword5 is  
van ons zelf4 ,ons vo$sel wordt omgezet 
9 spi] en be5 en z5uw en blo$2 zoo ook  
moet het gee/elijk vo$sel opg5om5 word51
 e5 deel van ons zelf1 dat wij er mee   
kunn5 d5k51 voel5 en h&el54         99  
99       99       99       99  ,to* d5kt

 ,lig?>t nog aan iets diep]s en me]     
omvatt5ds1 wanne] hij van lev5 spreekt4 
,m5 kan er ge5e nauwkeurige bepal+ van  
gev54 ,9 het woord /]ft de w]kelijkheid4
 ,onze v]/&elijke begripp5 zijn al      
onto]eik5d1 om het inw5dige1            
onmiddellijk ons zelf bewu/e zijn1 te   
omlijn54 ,en het woord1 dat die begripp5
 dan a&uidt1 wordt vaag en h>d tegelijk1
 het is n* nauwkeurig1 n* wissel5d met  
het lev5 mee4 ,lv5--dat is voor ,lig?>t 
beweg+1 wissel+ en /age v]glijd+1 ma>   
tev5s kra*t1 w]k+4 ,het lev5de /aat ge5 
oog5blik /il3 het is elk volg5d oog5blik
 iets &]s1 dan het 0 9 het voorafga&    
mom5t4 ,het oef5t invlo$ uit1 doet iets 
van zi* uitgaan1 om op zijn beurt ook   
wijzig5d5 invlo$ te ond]gaan van wat het
 omr+t4 ,lev5 is e5 geheel3 het is met  
ontelb>e drad5 doorwev51 die de         
v]s*ill5de lev5suit+5 sam5h\d51 die ons 
vo]5 van de e5e op5b>+ tot de &]e4 ,zet 
het mes 9 dat lev51 om er e5 /uk uit te 
hal51 t5e9de dit als afzond]lijk geheel 
te bes*\w51 dan snijdt ge de vezels     

door1 wa>mee dat deel va/zat aan het &]e
 en krijgt ge iets1 dat &]s is4  ,het   
lev5de is het s*oone1 het boei5de1 het  
bekoorlijke4 ,want het heeft zijn       
fris*heid en doelmatigheid1 die niet    
alle5 e5 lu/ voor de /ille bes*\w+ zijn1
 ma> ook onze a&a*t tot zi* trekk51 onze
 sympa?ie wakk] mak54  ,teg5ov] dit lev5
 /aat de dood1 die niet me] w]kt1 die   
ge5 hoog] ontwikkel+ me] toelaat4 ,ov]al
 speurt ,lig?>t die teg5/ell+4 ,is e5   
gelo( niet dood1 als het zi* niet uit 9 
dad5 van geloov5de en v]tr\w5de         
m5s*5liefde8 ,is het &]s met d5         
oud]naam1 di5 gij ,u toeig5t1 ma> die ,u
 niet toekomt1 wanne] er vad]zorg no*   
mo$]liefde is8 ,welke w9/ weet uw       
pa$agogiek ,u op te lev]51 als zij u    
alle5 regels geeft1 die ge w]ktuigelijk 
kunt toepass51 ma> die onre*t do5 aan   
het k9d1 wa>op ge uw regel toepa/4 ,dood
 is uw naam1 dood uw pa$agogiek4  ,dood 
en lev51 altijd blijv5de teg5/ell+4 ,het
 lev5 is er1 om voor het lev5 te /rijd54
 ,elk oog5blik dreigt ons het lev5 te   

ontz9k51 drijv5 we na> de /il/a&e wat]5 
des doods1 wa> rott+ is en af/]v+4      
,pr$ik] en v]kondig] van het lev5 is    
,lig?>t gewee/4 ,hij kon dat zijn1 omdat
 hij het zoo innig liefhad4 ,de kle9e   
lev5svreugd5 zelfs v]smaadde hij niet1  
ma> wi/ hij dankba> te g5iet53 e5       
gesprek met e5 vri5d1 bij de w>me ka*el 
ond] e5 kopje !e 0 hem e5 g5ot4 ,de     
natuur wi/ hem groot en gelukkig te     
/emm5 ,de wijde heide1 het bre$e wat]1  
het ruis*5de bos*1 het golv5de kor5veld2
 de hemel1 wa> blauw brak door li*te    
wolk ( e5 g\d-r& e5 donk]e wolk         
omzoomde1 dat alles kon hij g5iet5 met  
e5 int5se vreugde4 ,het spel d] golv51  
glijd5d en wissel5d1 van t9t v]&]5d1 e5 
bewog5 one9digheid1 boeide oog en       
mijm]5d5 gee/4 ,het vlugge spel d] ne/  
b\w5de en vo$sel zoek5de vogels volgde  
hij1 ook 9 zieke dag51 met gespann5     
a&a*t4 ,_h de kun/ niet ev5e5s diepe    
ontro]+5 voor hem8 ,hij leefde 9 e5 z9- 
en zangrijke uitdrukk+1 hij laafde zi*1 
als hij dor/ig 0 na> v]kwikk+1 aan      

,vondel en ,huygh5s1 aan ,/>+ en ,van   
,e$54 ,de m5s*5w]eld1 om wi] zonde en   
sle*!id1 om wi] le$ en ell5de zijn te]e 
ziel s*reide1 beurtel+s met felle sm>t  
en ne]gebog5 le$1 _h to* nog zooveel    
aantrekkelijks voor hem4 ,hij g5oot van 
k9d]la* en k9d]spel en k9d]>beid3 kortom
 k9d]lev51 dat is k9d]groei4 ,hij kon   
ontro]d zijn ov] de weldadige           
hulpva>digheid van e5 arme              
h(jes-bewoon/]1 en dankba> voor de edele
 daad van e5 go$ man4 ,het 0 e5 vreugd 9
 zijn lev51 als hij v]tell5 kon van e5  
ond]wijz]1 die zi* aan zijn klas1 e5    
mo$]1 die zi* aan ha> gez91 e5 pr$ikant1
 die zi* aan zijn geme5te wijdde4 ,hij  
wi/ v]borg5 kra*t51 voor hem vreugd5 en 
s*oonh$51 9 &]5 te ontdekk51 en hij     
v]blijdde zi*1 wanne] hij die zag       
ontluik5 en groei51 zi* nauwelijks (    
niet bewu/1 dat ze ontlok5 ond] en door 
zijn li*t5de liefde4 ,zijn t9tel5de     
gee/1 vol van vonk5-spatt5de humor1     
vonk51 die li*tt51 ma> niet kwet/5--wi/ 
ook ov]al het guitige te ontdekk51 en   

&]5 aan te wijz54  ,zoo _h hij het lev51
 het volle lev5 9 zijn v]s*eid5 e5heid  
lief met e5 groote1 ma*tige liefde4  ,en
 to* 0 het lev5 hem niet gemakkelijk    
gewee/4 ,het gaf hem mee e5 zwak ge/el1 
dat hem kwelde1 van zijn jonge k9d]j>5  
tot het uur van zijn /]v54 ,e5 zwak h>t1
 met al de b5auwdh$5 en kwell+51 die er 
mee kunn5 sam5gaan1 0 zijn deel4 ,hij _h
 e5 wond]ba> fijn besna>d gemo$1 zoodat 
hij onre*t1 &]5 aang$aan1 als zijn eig5 
le$ voelde4 ,zijn h>t blo$de van de]nis 
met al de arme k9d]51 die ond] dwaa%eid1
 onv]s*illigheid en booze h>teloo%eid   
l$54 ,heel zijn /]k ontwikkeld          
re*tva>digheidsgevoel kwam 9 op/& teg5  
het onre*t1 dat ,frankrijk pleegde 9    
zijn ,dreyfuszaak1 ,engel& beg+ met zijn
 conc5tratiekamp5 en dat ,duits*l& met  
,belgi's beh&el+ op zijn gewet5         
laadde4--,de dood ontnam hem e5 zijn]   
lief/53 zijn e5ig/ zoontje /i]f1 to5 het
 k9d neg5 ja> 04 ,ook spa>d5 de m5s*5   
hem niet4 ,hij moe/ erv>51 dat zijn     
woord5 v]draaid en zijn edel/e b$oel+5  

v]da*t w]d5 gemaakt4 ,de vale nijd zat  
uit te kijk51 ( hij niet iets v9d5 kon1 
dat hem aangetijgd kon word51 ( wa>mee  
zijn w]k beklad kon word54 ,9 zi* zelf  
e]lijke bekromp5heid riep hem voor ha>  
re*t]/oel1 woog hem en vond hem te li*t4
 ,ma> de groot/e moeilijkheid gaf het   
lev5 ,lig?>t 9 zijn altoos doorga&e     
wor/el+ om ,god4 ,hij _h het absolute1  
het e5ig va/e will5 grijp51 9 deze      
voorbijga&e en zondige w]eld4 ,bov5 de  
v]gankelijke vlu*tigheid en de zi*      
zelfzoek5de eig5baat d] m5s*51 voelde   
hij d5 ,eeuwige1 9 zijn onv]&]lijke tr\w
 en ,heiligheid4 ,hij wilde ,hem k5n51  
niet door e5 /elsel1 e5 gelo(sle]1 ma>  
door gelo(slev54 ,hij wilde ,god 9 zijn 
lev5 erv>5 en op5b>54 ,hem erv>5 en     
op5b>5 dan vooral1 als onspo$s felle    
slag5 hem de]d54 ,dan wilde hij zijn    
lijd5 opvatt5 als e5 zeg55de1 wijl      
l\t]5de g]e*tigheid4 ,god moe/ voor hem 
zijn hoog/e lev51 het ,lev5 zelf zijn1  
wa>9 hij eig5 lev5 veilig geborg5 wi/4  
,de a>ds*e op5b>+ van dat ,lev5 wilde   

hij 9 ,*ri/us' ge/alte zi51 wi5s        
rood-g\d5 liefde hem alle a>ds*e liefde 
kleurloos liet s*ijn54 ,teg5ov] deze    
zielsneig+ /re$ dan we] het s*]pe       
ontl$5d v]/&1 dat dit gelo( r$elijk     
wilde begrijp51 bot/e ook de            
li*aamszwakte en de b5auwdheid1 die soms
 bijna tot sm>telijke v]twijfel+ w]d4   
,ne5 wa>lijk1 aan moeite1 aan lev5sle$  
ontbrak het ,lig?>t niet4 ,to* 0 hij de 
bezielde pr(eet van het lev51 omdat hij 
het liefhad met e5 innige liefde1 omdat 
hij er me] en me] 9 le]de zi51 ,gods    
taak en ,gods ges*5k1 ons opgelegd en   
toeb$eeld4         99       99       99 
99       99  ,s*ool en ,lev54 ,lig?>t z\
 het zelf niet zoo uitgelegd hebb51 als 
m5 hem vroeg1 wa>om het zoo heette4 ,hij
 0 e5 intutief1 e5 spontaan man1 e5 aan 
de kun/5a>s v]want gemo$4 ,niet uit het 
b]$5e]de ov]leg1 ma> uit de diep]e      
onbewu/heid ontsprong5 zijn g$a*t51 zijn
 opm]k+54 ,zoo w]d5 zijn woordspel+5    
plotsel+ gebor5 als li*tflits54 ,zoo    
ontdekte hij ine5s e5 beeld1 e5         

gelijk5is1 bra*t e5 boekweitveld hem op 
e5 pa$agogis*e g$a*te1 kon e5 bezoek aan
 e5 r+ov5 hem e5 opvo$kundig artikel 9  
de p5 gev54 ,e5 voorval dat hij         
beleefde1 zette hem aan 't d5k5 en zette
 zi* om tot e5 /udie4 ,het lev5 treft   
hem en hij reage]t er op met zijn       
geheele zijn1 met al zijn wet51 erv>5 en
 voel51--hij antwoordt op het lev5 met  
zijn lev54         99       99       99 
99       99  ,zoo zijn 9 de woord51     
,s*ool en ,lev51 de grondtrekk5 gegev5  
van ,lig?>ts pa$agogiek4  ,het blad _h  
e5 ond]titel4 ,het 0 e5 blad voor opvo$+
 en ond]wijs 9 s*ool en huisgez94 ,ook 9
 dez5 titel kwam ,lig?>ts neig+ tot     
geheel5 we] uit4 ,hij zag met vreugde de
 sam5w]k+ van s*ool en huisgez94 ,hij   
wilde ge5 s*eid+4 ,ma> het gez9 moe/ ook
 ond]wijz54 ,het k9d moe/ dit niet alle5
 van de s*ool1 ma> ook 9 het huisgez9   
le]54 ,de mo$] kan1 onopzettelijk1 de   
k9d]5 rondleid5 9 de natuur1 inleid5 9  
de boek51 plaatjes met de k9d]5 bezi51  
aldus de ontwak5de belang/ell+ d] k9d]5 

bevr$ig5d en tegelijk hun weetlu/       
opwekk5d4 ,en h]haaldelijk heeft ,lig?>t
 voorbeeld51 practis*e voorbeeld5       
gegev51 hoe m5 9 huis kan ond]wijz54 ,en
 de s*ool is niet alle5 e5 le]9/ell+3   
zij moet ook opvo$51 zij moet de        
k>akt]vorm+ van het k9d niet v]wa>looz54
 ,tr\w5s1 ond]wij/ m5 go$1 dan vo$t m5  
ook op2 wie de kra*t5 van het k9d 9 het 
w]k /elt1 z1 dat het met vreugde        
arbeidt1 ond]w]pt de booze neig+54      
99       99       99       99       99  
,lig?>t heeft ,s*ool en ,lev5 g]$ige]d  
tot zijn dood1 al moe/ hij de r$actie   
ook ov]lat51 als uitl&igheid ( ziekte   
hi] toe noopt54 ,ma> dan w]d het zooveel
 mogelijk 9 zijn gee/ en na> zijn       
opvatt+5 geleid4  ,hij 0 9 dit blad de  
bem9nelijke ga/he]1 nooit de />re       
betwet]4 ,wie lu/ _h1 kon het uitsprek51
 als hij 't go$ me5de--ook al v]s*ilde  
hij van d5 r$acteur4  ,en hij zelf gaf  
zi* ook 9 zijn blad1 geheel en          
onvoorwa>delijk4 ,hij 0 er als 9 e5     
familiekr+1 zei hij zelf4         99    

99       99       99       99  ,hij     
wilde /e$s zoo s*rijv51 dat de m5s*5 hem
 laz54 ,hij kwam tot de lez]s4 ,hij     
/elde zi* voor1 dat ze1 moe van hun     
dagtaak1 afgetobd door w]k1 v]zonk5 9   
zorg1 gekweld door le$ dikwijls1 hun    
krant op5d54 ,dan moe/5 ze als 't w>e   
aan 't lez5 gebra*t word54 ,ze moe/5    
door d5 vorm geboeid1 door d5 inh\d     
gelokt word51 om zoo1 on!v5 aan zi*     
zelf1 9 e5s op te gaan 9 d5k5 ov] 't    
k9d4 ,lig?>t g+ tot de lez]s1 om ze mee 
te nem5 na> zijn eig51 li*te hoogt52    
niet1 om bij h5 te blijv54  ,omdat hij  
zoo sprak tot de lez]s1 zette hij ze aan
 't w]k4 ,hij prikkelde hun d5k51 da>mee
 ook hun teg5spraak4 ,en 7als dat ge5   
v]vel5d betwet]ig ges*rijf 01 alle5 e5  
g5oeg5 voor d5 man1 die het gaf1 ma> e5 
la/ voor d5 r$acteur en e5 erg]nis voor 
d5 lez]71 dan gunde hij graag ruimte aan
 die teg5spraak1 v]duidelijkte zijn     
me5+1 v]kla>de zi* nad] en e9digde      
dikwijls met het geme5s*appelijke 9 de  
ov]tuig+ d] v]s*ill5de auteurs aan te   

wijz54  ,sommige zijn] op/ell5 9 ,s*ool 
en ,lev5 zijn bije5gebra*t 9 de twee    
bundels1 ,ov] ,opvo$+1 die nu re$s 9    
vi]d5 druk v]s*55 zijn4  ,ma> nog altijd
 ru/t5 9 de v]s*ill5de ja>gang5 van     
,s*ool en ,lev5 /ukk51 die bewa>d moe/5 
blijv54  ,van die /ukk5 v]s*ijnt hi]    
?ans e5 e]/e bundel4 ,hij is1 met e5ige 
ze] g]+e m$ew]k+ van mijn zijde1        
bije5gelez5 door ,mevr\w ,lig?>t1 die er
 hi] en da> e5 enkele noot aan heeft    
toegevoegd4 ,voor het ov]ige is de      
bundel1 9 afwissel+ en ope5volg+ d]     
/ukk51 zoo sam5ge/eld als ,mevr\w       
,lig?>t v]mo$de1 dat de auteur het zelf 
z\ hebb5 g$aan4  ,lig?>t s*reef 9 het   
laat/ van zijn lev5 v]e5v\digde spell+4 
,de artikel51 9 die spell+ ges*rev51    
hebb5 wij niet gewijzigd3 al moe/       
da>door deze bundel ook 9 twee spell+5  
v]s*ijn54 ,ma> wij w5s*t5 niet te kort  
te do5 aan de ov]tuig+ van d5 auteur1   
die welbewu/ de v]e5v\digde 0 gaan      
gebruik51 to5 de rege]+ dwong1 deze     
spell+ uit de s*ool v]wijd]d te h\d54   

99       99       99       99       99  
,deze uitgave1 die niet veel m9d] copie 
bevat dan de bundels ,ov] ,opvo$+1 die f
 #b4ej ko/51 is veel go$koop]4 ,mevr\w  
,lig?>t heeft ga>ne de copie voor deze  
uitgave afge/aan1 de uitgev] heeft alle5
 zijn oorspronkelijke ko/51 ge5]lei w9/ 
b]ek5d1 en deze b]ek5+1 ondanks de /]k  
v]hoogde papi]prijz51 ge/& g$aan4  ,t5  
slotte _h het ,lig?>t-comit de          
geleg5heid1 om deze uitgave geldelijk te
 /eun54         99       99       99    
99       99  ,deze bundel is de e]/e1   
die met hulp van dat comit v]s*ijnt4    
,het w]d spo$ig na ,lig?>ts dood 9      
,febru>i1 opg]i*t1 op aan/i*t+ d] he]5  
,de ,jong en ,eig5huis1 s*oolho(d5 te   
's-,grav5hage4 ,tal van mann5 en        
vr\w5--uit de mee/ v]s*eid5e kr+5 d]    
geme5s*ap en van ond]s*eid5e            
lev5sri*t+--v]e5igd5 zi*1 om geld5 te   
v]zamel51 t5e9de e5 go$koope uitgave    
zijn] ges*rift5 mogelijk te mak54 ,/eun 
ond]vond dit comit 9 ruime mate4 ,zoo   
kon deze bundel v]s*ijn51 die weldra    

gevolgd zal word5 door het boei5de      
reisv]haal ,9 ,zw$54 ,wij kunn5 da>na   
nog doorgaan1 al z\ het ook e5 poos     
moet5 dur51 voor wij ook de             
,jeugdh]9n]+5 go$koop] v]krijgba> kunn5 
/ell54  ,het ligt 9 de b$oel+1 dat bij  
elk deel e5 korte inleid+ van mijn h&   
komt1 om het 9 zijn a>d te k>akt]ise]51 
en n zijde van ,lig?>ts rijke           
p]soonlijkheid te beli*t54 ,zij1 die    
re$s nu me] en voll$ig] omtr5t d5 m5s*  
+eli*t w5s*5 te word51 zull5 hun weetlu/
 kunn5 voldo5 door de lez+ van het      
g$5kboek3 ,jan ,lig?>t h]da*t1 dat 9    
,octob] #aiaf bij ,ploegsma is v]s*554  
,de uitgev] heeft het comit e5 aantal   
exempl>5 afge/aan1 en zoo is het 9      
v]s*ill5de leeszal5 zek] te krijg54     
99       99       99       99       99  
,en zoo moge dan deze bundel de w]eld   
+aan en li*t en zeg5 v]spreid54 ,de zon 
is ond] voor onze oog51 ma> nog is ha>  
glans en w>mte op de a>de4              
,r4 ,,casimir4     ,i4 ,,vroege ,,tu*t4 
,e5 k9d is ,godlik van natuur4 ,aan 't  

eeuw'ge      ,ont/eg5 br5gt het 9 zijn  
ziele k5nis      ,van 't ,godlike en ook
 h]k5n5 mee4      ,het ,hoog/e1         
,he]lik/e is hem nabij4      ,zi* bang1 
b$rukt en kle9 te voel51 da>voor        
,is geleg5heid en tijd op a>de6      ,er
 het al vroeg6 ,beh\d het als e5 engel6 
,v]trapt het ene van z'n s*one bloem5-- 
,be/raf het--als m5 k9dr5 /raft--om     
moord2      ,liet het zijn roz5/ruik    
a*tloos v]dor/51      ,de arme mo$] van 
veel arme k9dr51--      ,weig] dan hem  
zijn koele wat]dronk2      ,heeft het   
v]nield e5 ne/ van jonge vogels--       
,laat op de h>de vlo] hem hongrig slap51
      ,van ,mo$]1 ,vad]1 bro]tjes1      
zusjes v]--  ,m5ige5 zal deze di*tregel5
 uit ,s*ef]'s ,lai5brevi]1 zo           
innig-ern/ig door ,bui/ v]taald1 met    
bizond]e in/emm+ gelez5 hebb54 ,e5 k9d  
is ,godlik van natuur4 ,er het al vroeg6
 ,beh\d het als e5 engel6--dat wil er   
bij vel5 graag 94 ,er zijn heel wat     
volwass551 die dwep5 met de ons*uld d]  
k9d]54 ,teg5ov] de onre9heid en         

ong]e*tigheid d] volwass55 /ell5 ze dan 
de ong]ep!id d] jeugd4 ,volwass55 zijn  
b]ek55d1 hui*ela*tig1 s*ijnheilig1 en   
wat niet me]6 ,de w]eld heeft ze b$orv54
 ,als k9d]5 w>5 ze naef1 opre*t1        
op5h>tig1 m$$eelzaam1 welwill5d1 re91   
zond] naijv]1 wangun/1 zelfzu*t4 ,ma> de
 w]eld1 o die w]eld4 ,die heeft de      
zuiv]e vru*t5 aange/ok51 die heeft ze   
met all]lei leliks besmet4 ,en nu is er 
we9ig ( niets me] van het oorspronkelik 
re9e ov]4  ,deze bes*\w+ kan ik niet    
del54 ,wanne] k9d]5 re9 s*ijn51 zond] de
 vele ondeugd51 welke de volwass55 9    
zi*zelf en hun m$em5s5 v]oordel51 het is
 niet door wez5like re9heid1 ma> door   
onrijpheid4 ,hun re9heid moet nog blijk5
 9 de /rijd des lev5s4 ,bezat5 ze       
wez5lik de deugd51 welke kortzi*tige    
dwep]ij hun toes*rijft1 en mi/5 ze      
ind]daad de ondeugd51 welke m5 niet 9 h5
 ziet1 dan z\d5 ze1 al ontwikkel5d1 die 
deugd5 ook 9 /e$s rijk] mate moet5 ton51
 aan die ondeugd5 bij voortdur+ vreemd  
blijv54 ,ma> het go$e en het kwade is   

bij h5 ev5ze] aanwezig als bij de oud]51
 &]s z\ het nooit te voors*ijn kunn5    
kom54 ,9 kiem is het er voorh&54 ,en nu 
gaat het niet aan van e5 re9] natuur te 
sprek51 omdat de onre9heid nog niet is  
kunn5 uitgroei54 ,e]/ als het lev5 met  
al zijn v]leid+5 tot z9nelikheid1       
hebzu*t1 e]zu*t1 he]szu*t1 wangun/1 de  
ziel onaanta/ba> heeft bevond51 e]/ dan 
kan m5 sprek5 van wez5like ons*uld en   
re9heid4 ,ma> hoe vel5 zijn er1 die deze
 proef des lev5s door/aan8 ,prijs niem& 
gelukkig vr zijn dood1 zei de wijze     
,solon4 ,ev5ze] kan m5 zegg53 ,noem     
niem& re91 e] hij het lev5 heeft        
doorgemaakt4  ,het lev5 is en]zijds e5  
toets/e51 die 't zuiv]e g\d 9 zijn volle
 zuiv]heid doet uitkom54 ,ma> &]zijds1  
en nog vl me]1 kan m5 het e5 smeltkroes 
noem51 wa>9 het g\d van al zijn onzuiv]e
 bijm5gsel5 bevrijd wordt4 ,door        
lev5s/rijd1 door lev5sle$ word5 we      
gel\t]d4 ,hi]bij blijkt1 hoe we9ig e*ts 
en re9s en goddeliks 9 ons is1 ondanks  
de s*one waan uit onze jongel+sj>54 ,we 

boet5 heel wat zelfwa>d]+--altemaal     
zelfov]s*att+--91 wanne] we 9 de omgang 
met de w]eld erv>51 niet hoe sle*t de   
w]eld1 ma> hoe sle*t wij zelf zijn4 ,en 
gelukkig1 als we tot dat inzi*t kom54   
,dan is er altans enige hoop1 dat we    
door de erv>+1 to5em5d 9 zelfk5nis1     
ga&eweg v]bet]51 en de w]eld e5 we9igje 
bet] v]lat5 dan we er +etr$5 zijn4  't  
,kl9kt sommig5 miss*i5 ong]ijmd1 ma>    
voor mij is de grij%eid li*t ons*uldig] 
dan de jonkheid1 ons*uldig] 9 de z9 van 
re9]4 ,de jeugd is onwet5d1 onwet5d ook 
van ha> eig5 kwaad1 ma> ze moet nog e5  
heel re9ig+sproces doormak51 ale] ze ook
 ons*uldig mag het54 ,dan pas mag ze re9
 word5 g5oemd1 als ze be/& is teg5 de   
v]zoek+1 als ze door z$elike zuiv]heid  
onvatba> is voor 't kwade1 hoewel ha>   
m5selike natuur zi* 9 volle kra*t       
ontplooid heeft4 ,ma> zijn er zo vel58  
,ne51 niet de w]eld maakt ons sle*t1 ma>
 de w]eld doet uitkom51 hoeveel sle*ts  
er 9 ons aanwezig is4 ,door e5 k9d buit5
 de w]eld te h\d51 bew>5 we het niet 9  

re9heid1 ma> 9 onrijpheid4 ,ge5 z$elike 
groo!id zond] /rijd4 ,en da>om mag het  
niet wez53 ,beh\d het als e5 engel61 ma>
 moet het veele] luid53 ,indi5 mogelijk1
 maak het tot e5 engel4         99      
99       99       99       99  ,ik z\   
deze waan van k9d]like ons*uld niet met 
zoveel nadruk be/rijd51 als hij niet zo 
veelvuldig w]d aangetr(f5 en tot zoveel 
misvatt+ en ontgo*el+ leidde4 ,da>door  
to* zijn vele oud]s onnad5k5d1 zelfs    
onvoorzi*tig en roekeloos 9 de opvo$+   
van hun hele kle9tjes1 die lieve        
ons*uldige wez5tjes1 t]wijl ze onbillik 
zijn teg5ov] de oud]54 ,ze m55 heus1 dat
 die lieve ons*uldige wez5tjes lief en  
ons*uldig zijn en dat ze ook heel be/ zo
 kunn5 blijv54 ,en wanne] dan die       
liefheid en ons*uld v]dwijn5 en de k9d]5
 ondeug5d en nog erg] word51 nem5 ze dat
 die k9d]5 kwalijk4 ,dan trekk5 ze gauw 
aan 't w]k1 om de v]lor5 liefheid en    
ons*uld 9 hun kroo/ te h]w9n5--met /raf4
  ,zo wil ook de di*t] van ,vroege      
,tu*t3       ,v]trapt het ene van z'n   

s*one bloem51      ,be/raf het--als m5  
k9dr5 /raft--om moord2      ,liet het   
zijn roz5/ruik a*tloos v]dor/51      ,de
 arme mo$] van veel arme k9dr51         
,weig] dan hem zijn koele wat]dronk2    
,heeft het v]nield e5 ne/ van jonge     
vogels1      ,laat op de h>de vlo] hem  
hongrig slap51      ,van ,mo$]1 ,vad]1  
bro]tjes1 zusjes1 v]444  ,zie nu to* e5s
 aan4 ,e]/ hebb5 we de kortzi*tigheid   
begaan1 het k9d e5 engel te a*t51 en nu 
het ons hi]9 teleur/elt1 nu er          
gewoon-m5selike f\t5 voor d5 dag        
kom5--onnad5k5dheid1 onme$og5dheid1     
h>dheid--nu moet het k9d op dezelfde    
wijze beh&eld word5 als wa>op hij &]5   
beh&eld heeft1 opdat to* ma> vooral de  
engel 9 hem geh&haafd blijve1 met &]e   
woord51 opdat de volwass55 om hem he5 9 
hun engel5waan kunn5 blijv5 voortdrom54 
,wat heb ik het dikwijls gezi51 dat     
oud]s1 ontnu*t]d 9 hun dom g$room1 boos 
w]d5 op de gevall5 engeltjes en hun     
teleur/ell+ met /raff5 wreekt5 op de    
kle9e1 onwet5de s*avuit54 ,dan w]d5 die 

onnozele zonda>s voor hun v]grijp5 bij  
de arm gegrep51 door elka> ges*ud1      
geslag51 de kam] uitge/uurd1 van        
voorre*t5 b]o(d ( op &]e wijze geka/ijd1
 alle5 omdat ze ge5 engeltjes hadd5     
kunn5 blijv51 wat ze 9 de wieg zo       
ple*tig belo(d hadd54 ,vroeg]--zo heette
 het dan--w>5 ze to* zo lief4 ,en nu--  
,de drift d] oud]s 0 onbillik1 ma>      
begrijpelik4 ,de m5s5 hadd5 zi*zelf niet
 tot volmaak!id kunn5 br5g51 nu wild5 ze
 t5m9/e hun k9d]51 die zo lief volmaakt 
w>51 ook volmaakt h\d54 ,en lat5 we     
aannem51 dat ze zulks niet wild5 uit    
eig5 gemakzu*t1 ma> uitsluit5d 9 het    
belang d] k9d]54 ,ma> dom 0 het1 en     
jeg5s de k9d]5 s*&elik onbillik1 dat is 
niet teg5 te sprek54 ,ze hadd5 de f\t5  
moet5 voorzi51 ze hadd5 de ov]tr$+5     
moet5 voorkom51 ze hadd51 wet5de wat er 
te wa*t5 01 da>op hun opvo$+ moet5      
inri*t54 ,ze hadd5 door nu en dan e5    
enkel woord1 door e5 doeltreff5d        
v]haaltje1 ma> bov5al door hun          
voorbeeld1 door hun omgang met de       

kle9tjes1 de gebrek5 re$s moet5         
be/rijd51 ale] deze zi* op5ba>d51 de    
deugd5 moet5 aankwek51 die 9 de omgang  
met m5s51 di]51 plant5 en d+51 zo gauw  
geva> lop5 9 de ze] zelfzu*tige         
k9d]h>tjes1 zelfzu*tig n'en dplaise die 
engel5natuur4 ,ze hadd5 de invlo$ van   
hun rijp] z$elikheid moet5 do5 geld5 en 
inw]k5 bij die ons*uldige1 a* ne5       
onrijpe en dus onz$elike beg9n]tjes 9 't
 m5sbe/aan4 ,en dat hadd5 ze al vroeg   
moet5 do51 al heel vroeg1 zoodat de     
k9d]tjes gele]d hadd5--v]/a me wel3     
gele]d--bloem5 te ontzi51 dor/ige       
roz5/ruik5 te begiet5 en vogelne/jes te 
sp>51 en liev] alles te v]zorg5 dan te  
v]niel54 ,dan w>5 die h>de /raff5       
onnodig gewee/4         99       99     
99       99       99  ,nu--word5 de     
k9d]5 ge/raft voor de a*teloo%eid en    
domheid d] oud]s4 ,en1 dit maakt de zaak
 nog erg]1 met die /raff5 begaan de     
oud]s e5 tw$e f\t4 ,als ze1 /raff5de1 de
 k9d]5 nog ma> 9 't re*te spoor bra*t54 
,ma> ze br5g5 h5 nog v]d] van 't pad4 't

 ,k9d heeft gezondigd jeg5s bloem51     
/ruik51 vogels4 ,nu begaan de oud]s     
dezelfde zonde jeg5s de k9d]54 ,jij hebt
 die bloem v]trapt1 nu zal ik 't j\ do54
 ,jij hebt die /ruik dor/ lat5 lijd51 nu
 zal ik j\ na> wat] lat5 sma*t54 ,jij   
hebt de jonge vogels hun slaaphoekje    
v]/oord1 nu zal ik j\ op de h>de grond  
lat5 ov]na*t54 ,dan zul je wel voel51   
wat voor ell5de je die arme wez5tjes    
hebt aang$aan1 en voortaan za*t] ge/emd 
zijn en te]d] h&el54  ,dat lijkt er veel
 op1 ( m5 de duivel5 wil v]drijv5 door  
,belzebub1 de ov]/e d] duivel54 ,dat is 
het kwaad met het kwaad be/rijd54 ,ik   
weet wel1 dat het niet hetzelfde is1 da>
 het k9d h>d 0 uit lu/ ( gevoelloo%eid1 
t]wijl de opvo$]s h>d w>5 uit pli*t en  
jui/ uit zorg voor hun kroo/1 dat er    
alzo e5 groot ond]s*eid 0 9 de b$oel+ d]
 dad5 en da>door ook 9 de gee/ di] dad51
 ma> het feit is to*1 dat m5 het k9d    
hetzelfde a&oet1 wat m5 9 hem           
v]oordeelt4  ,de opvo$kundige r$5]+1    
wa>op deze h\d+ gegrond is1 heeft e5 k]n

 van wa>heid4 ,door erv>+ moet e5 k9d   
l]51 hoe pijnlik sommige d+5 zijn1 opdat
 hij er zi* voor wa*te jeg5s &]54 ,ma>  
er is v]s*il tuss5 erv>+ en erv>+4 ,het 
wez5like k5m]k van erv>+ is het         
onontkoomb>e1 het lev5 doet het u aan en
 niem& kan er u dan voor beho$54 ,erv>+ 
br5gt de gevolg5 van uw dad54 ,gij gaat 
door 't lev51 en wat ge al ga&e opdoet1 
dat is uw erv>+4 't ,is uw reactie op 't
 lev51 't is de reactie van 't lev5 op  
u4 ,ma> de g$rag+5 van zulke /raff5de   
opvo$]s hebb5 niet het noodlottige en   
da>mee de donk]e ern/ van de            
lev5ska/ijd+4 ,ze hebb5 iets ze]        
opzetteliks1 iets kun/matigs en dus     
onnatuurliks en vaak ze] onre*tva>digs4 
,de erv>+1 die ze 't k9d do5 ond]gaan1  
/aat tot wez5like erv>+1 als e5         
kun/plant teg5ov] de natuur4 ,en dit    
voelt het k9d ook wel1 al maakt het zi* 
dit ond]s*eid niet bewu/4 ,het voelt    
wel1 dat het van al deze be/raff+5 ze]  
wel v]s*oond _h kunn5 blijv51 als vad] (
 mo$] ze zi* niet tot e5 pa$agogiese    

pli*t hadd5 g]ek5d4 ,jui/ het           
opzettelike1 gewilde1 pli*tmatige       
ontneemt aan deze kom$ie-erv>+ ha>      
opvo$5d k>akt]4 ,vaak ziet m5 dan ook1  
dat het k9d zijn oude zond5 voortzet1   
do* er go$ op pa/1 dat de oud]s er niets
 van m]k54 ,het vree/ de /raff5de h& en 
ontvlu*t die4 ,dat kan het de e*te erv>+
 nooit4 ,die ontvlu*t niem&1 ook het k9d
 niet4 ,e5 k9d1 dat zi* e5maal aan de   
br&netels geprikt heeft1 is voortaan wel
 voorzi*tig]4 ,ma> hoe dikwijls wordt e5
 kun/matige /raf ontdok5 ( zelfs        
getrotse]d8  ,da> komt nog iets bij4    
,niet i$] wordt door h>de erv>+ v]t$]d4 
,erv>+ kan e5 opwekk+ van meegevoel     
word51 ma> 't kan ook omgeke]d uitlop54 
,door de erv>+ kan m5 v]h>d word54 ,en  
door de erv>+ kan m5 ook tot de ov]tuig+
 kom51 dat e5 toe/& lang zo treurig en  
meelijwa>dig niet is1 als wij e]/ hadd5 
g$a*t4 ,e5 te]gevoelig1 rijk k9d1 dat   
met m$elijd5d h>tje na> sommige arme    
k9d]5 ziet1 z\ miss*i5 dat m$elijd5 gans
 v]liez51 als het e5s volkom5 met die   

arme k9d]5 meeleefde4 ,welli*t z\ het   
dan die armo$e nog niet zo'n erge ell5de
 v9d51 ja1 de onbekomm]dheid van e5     
woonwag5be/aan aantrekkelik] a*t5 dan de
 weeldebekomm]niss5 van het paleislev54 
,zodat ik ma> zegg5 wil3 dat we 9 de    
opvo$+ wel erv>+swij%eid moet5 help5    
aanbr5g51 ma> dat we ons wa*t5 moet5    
voor e5 av]e*tse toepass+ van dit go$e  
beg9sel4 ,en zulk e5 av]e*tse toepass+  
a*t ik aanwezig 9 de voorbeeld5 van onze
 di*t] en ov]al1 wa> m5 da>na> h&elt4   
99       99       99       99       99  
,9 het ond]havige geval hap]de het bij  
't k9d aan t$]heid4 ,welnu1 wat ligt dan
 me] voor de h&1 dan dat m5 het k9d tot 
t$]heid opvo$t1 dat m5 t$]e /emm+5 en   
gez9dh$5 9 hem wekt1 dat m5 hem het     
go$do5de en koe/]5de van de t$]heid bij 
erv>+ l]e k5n54 ,hem da>toe met         
dor/lijd51 h>de slaapvlo]5 en &]e       
kwell+5 e5 d5kbeeld te gev5 van t$]heid 
9 't algeme5 en bizond]lijk van de      
t$]heid zijn] opvo$]s1 dit lijkt mij wel
 wat zond]l+e mani]4 ,de opvo$]s moet5  

ton5 te bezitt51 wat ze hun k9d]5 will5 
aanbr5g51 zij moet5 9 rijke mate hebb51 
wat ze bij hun kroo/ uit zwakke kiem5   
w5s5 te ontwikkel54 ,en da>toe moet5 ze 
hi] e5 voorbeeld gev5 van t$]heid1 z[el 
9 de beh&el+ van hun kroo/ als 9 de zorg
 voor alle &]e lev5de wez5s1 die h5     
omr+54 ,en ik mag er wel bijvoeg53 ook 9
 de zorg voor alle voorw]p54 ,want wie  
met /oel5 kan smijt5 en boek5 kan       
v]wa>looz51 mi/ e5 s5tim5t van zorg1 dat
 zi* /raks ook kan do5 gevoel5 9 de     
omgang met natuurg5ot54  ,bij sommige   
k9d]5 is de t$]heid zo groot1 dat ze e] 
getemp]d dan ge/]kt moet word54 ,ma> da>
 gaat het nu niet om4 't ,gaat om de    
m9d] gevoelige natuurtjes4 ,en nu is de 
vraag3 hoe zull5 we 9 deze de t$]heid   
wekk5 ( v]/]k54 ,na> mijn m5+1 door     
t$]heid te gev51 t$]heid1 niet als e5   
slappe1 s5tim5tele1 ziekelike           
ov]gevoeligheid1 ma> als e5 za*te1      
zorg5de1 v]kwikk5de1 /]k5de kra*t4      
,deze laat/e ond]s*eid+ mag nog wel ev5 
9 't li*t word5 ge/eld4 ,er zijn m5s51  

die bij al zulke woord5 als t$]heid1    
za*!id1 liefde1 d5k5 aan iets zwaks1    
iets zoeteliks1 iets kwijn5ds1 iets     
ziekeliks4 ,ma> ze d5k5 glad mis4 ,wie  
de jui/e betek5is van deze woord5 wil   
l]5 k5n51 moet zi51 hoe b4v4 de zu/]s   
van 't ,roode ,kruis het slagveld       
rondgaan1 de gewond5 opnem51 v]drag51   
lav51 wass51 v]b9d51 hoe ze met troo/5de
 /em1 met /]k5de blik1 met zalv5de h&   
ev5 va>dig als voorzi*tig hun r$d+sw]k  
v]ri*t5 te midd5 van e5 afgrijselike    
ell5de1 wa>9 de s5tim5taliteit z\ flauw 
vall54 ,wie t$]heid1 za*!id1 liefde wil 
zi51 moet de midd]na*tz5del+5 volg5 9   
hun geva>volle toewijd+1 wa> ze zi* te  
midd5 d] ruw/e z$eloo%eid wag51 om door 
e5 enkel za*t wa>s*uw5d woord1 e5 enkele
 liefdevolle aanrak+1 de v]doold5 voor  
e5 dreig5d en re$s di*t nad]5d bezwijk5 
te beho$54 ,wie t$]heid1 za*!id1 liefde 
wil zi51 moet op ,zat]dagavond met e5   
vr\welike heilsoldaat1 de kroeg5 +aan1  
om bij j5ev]damp tabaksrook1 ond]       
gevloek en gezwets1 e5 ,/rijdkreet te   

v]koop51 e5 ,heilskreet te slak54 ,wat  
is het to*1 dat sommige m5s5 zo s*amp]  
ov] t$]heid en liefde doet sprek58      
,will5 ze miss*i5 zelf niet1 wanne] ze 9
 ell5de zitt51 met zulk e5 t$]heid en   
liefde bejeg5d word58 't ,is voor h5 te 
hop51 dat ze er nooit smek5d na> uit    
hoev5 te zi54 ,ma> indi5 't zov] mo*t   
kom51 dan zull5 ze tot hun blijds*ap    
erv>51 dat die gesmade t$]heid e5 kra*t 
is1 e5 heilbr5g5de1 e5 heilw]k5de kra*t1
 die vaak me] inspann+ en zelfv]lo*5+   
v]gt1 dan die zo hoogg]oemde h>dheid1   
wa> deze eig5lik liefdeloze g5adeloo%eid
 is4  ,nu1 zulk e5 t$]heid wordt alle5  
aangekweekt door t$]heid4 ,oud]s en     
opvo$]s behoev5 niet bang te zijn1 dat  
er 9 de opvo$+ van hun kroo/ ge5 h>dheid
 zal w]k54 ,ik belo( u1 voor die h>dheid
 zull5 vri5d5 en vreemd5 wel zorg54 ,da>
 zijn de m5s51 ook de heel jonge1 gul   
g5oeg mee4 ,ma> e5 v]t$]+ des h>t51 die 
dit h>t rijp maakt voor kra*tvolle      
toewijd+1 kan alle5 bew]kt word5 door de
 t$]heid als e5 heilrijke kra*t te do5  

erv>54 ,waag het da> veilig op4 ,dit is 
ook vroege tu*t1 ma> tu*t 9 de he]like  
betek5is van optrekk+4   ,,g$uld4       
,door nobele drift tot het go$e g$rong51
      ,van edel5 ijv] voor 't w>e v]vuld
      ,wordt to* sle*ts de l(zang d]    
zege gezong51      ,wanne] ge u omgordt 
met gelo( en g$uld4     ,,ii4 ,,9       
,,bl>icum4   ,we w&eld5 langs e5 bloei5d
 boekweitveld en zeid53 ,wat geeft dat  
gewas to* e5 mooi5 akk]6  ,de glanz5de  
purp]5 /5gels w>5 zoo duidelijk zi*tba>1
 en da> tuss*5 9 het held]e z&4 ,ge5    
enkel onkruidje4 ,ge5 enkel4  ,en wat 0 
dat gemakkelijk voor d5 bo]4 ,hij _h ge5
 omkijk5 na> zijn l&4 ,de boekweit hield
 zek] zelf alle indr+]s buit5 zijn      
gebi$4 ,en nu golfde het za*te gro5 met 
de geur5de witte bloesems heel ru/igjes 
he5 en we]1 ov]zoemd en doorgonsd door  
tal van zwev5de bijtjes4  ,we zett5 ons 
op e5 heir& vlak bij 't boekweitveld ne]
 en g5ot5 van al die fijnheid en        
re9heid4 ,we kek5 door het w\d van      
/5gels he5 en nam5 ons voor1 lat]1 lat]1

 lat]1 als we ons zoo /il buit5 kond5   
ve/ig51 9 zoo'n heiige /reek1 e5 /ukje  
van ons l&bezit met boekweit te         
beplant54 ,dat gaf geur en kleur1 gegons
 en gezoem1 e9delijk miss*i5 nog e5     
vo$zam5 dis*4 ,en alles zoo gemakkelijk4
 ,je zaait de boekweit ma>1 en--hebt er 
ge5 omkijk5 me] aan4  ,do* zie1 we      
w&eld5 e5 e9d v]d]1 en wat zag5 we da>8 
,ook e5 boekweitveld1 ma> tuss*5 de     
ranke /5gels door kroop ov]al e5        
grassoort--'t leek t5m9/e wel gras--die 
hi] en da> zelfs de boekweit v]drong5   
_h1 zoodat er midd5 tuss*5 't waai5d    
gehalm op5 plekk5 lag51 zelfs grte op5  
plekk51 b$ekt met platligg5d gras4      
,kweek noemd5 ze het4  ,0 het           
boekweitveld dan t* toegankelijk voor   
onkruid8 ,lag het niet alle5 op5 voor   
indr+]s1 ma> liet het er zi* zelfs door 
v]dr+58 ,en da>g9ds dan8  ,o*1 't geheim
 w]d spo$ig ontslui]d4 ,da> op die e]/e 
akk] 0 9 't voorja> onafgebrok5 en      
voorzi*tig gewi$4 ,ook dr _h het kweek  
zi* will5 ve/ig51 ma> 't 0 door e5 ru/ig

 volh>d5de h& dag aan dag t]ugg$rong51  
uitgetrokk5 en v]wijd]d4 't ,geheim van 
het zuiv]e veld zat enkel 9 't wi$51 9  
het tijdig1 voorzi*tig en volh>d5d wi$54
  ,ik k5 e5 huisgez91 wa> de k9d]5 zoo  
heel gewoon gehoorzaam en ordelijk en   
vri5delijk zijn4 ,de m5s*5 zegg51 dat   
die k9d]5 zoo'n liev5 aanleg mee t]     
w]eld hebb5 gebra*t4 't ,kan wa> zijn1  
ma> z\ het ook e5 kle9 beetje kunn5     
kom51 doordat e5 ru/ige h& tijdig 9 die 
h>tjes gewi$ _h8     ,,iii4 ,,e5 ,,pa>  
,,kla*t54  ,i4   ,ma> be/e ,m>ie1 nu    
moet ik to* zegg51 dat je je ong]u/     
maakt voor niets4 ,je klaagt me1 dat je 
jong51 je vijfj>ige1 absoluut ge5 plezi]
 heeft om met zijn b\wdoos te spel51 als
 hij de monum5t5 van de b\wplat5 moet   
optrekk51 en dat hij altijd ma> vrij    
b\w5 wil1 na> zijn eig5 idee4  ,dat v9d 
je niet go$4 ,die b\wdoz5 zijn jui/ zo  
pa$agogies +]i*t4 ,bij het volg5 d]     
modell5 le]t e5 k9d die modell5         
begrijp51 het krijgt gevoel voor        
con/ructie1 het v9dt bij de grot]e      

b\ww]k5 veel van de kle9]e op nieuw     
gebruikt1 en bov5al--het k9d le]t       
gehoorzam51 le]t e5 taak afmak51 le]t   
zi* conc5tr]54 ,je hebt vaak gehoord1   
hoe go$ het is1 dat e5 k9d zi* oef5t 9  
a&a*ts-conc5tratie1 en hi] heeft het e5 
ko/elike oef5+4 ,ma> da> wil nu         
ongelukkig j\w jong5 niets van wet54    
,ik kan begrijp51 dat je e5 beetje      
hi]ov] aan het tobb5 b5t4 ,jonge mo$]s1 
die ha> taak ern/ig opvatt51 zijn mee/al
 ze] beg9selva/ 9 ha> opvo$+spractijk4  
,en da>bij volg5 ze vooral graag de     
pa$agogiese pr9cipes1 die met heel      
gewi*tige1 degelike1 b9d5de             
wet5s*appelikheid ha> word5 voorgeh\d54 
,a&a*ts-conc5tratie--jui/1 da> moet het 
d>tele1 speelzieke1 v]&]grage k9d toe   
gebra*t word54 ,en dat moet ges*i$5 door
 e5 spel1 nu ja1 ma> door e5 opvo$kundig
 spel1 e5 spel1 dat door ern/ige        
pa$agog5 is uitg$a*t1 beg9seltr\w 9     
elka> gezet1 en volg5s die beg9sel5 door
 fabrikant5 aan de m>kt gebra*t4 ,en da>
 ga je nu je jong5 met b\wdoz5 aan 't   

bepa$agog54 ,ma> hij b$ankt ervoor4     
,dat is voor e5 ern/ig will5de mo$] ge5 
prettige erv>+4 ,do*--je maakt je ong]u/
 voor niets4 ,ik wil van die b\wdoz5 ge5
 kwaad zegg54 ,en wanne] k9d]5 die plat5
 kunn5 l]5 v]/aan en na> die plat5 w]k51
 is dat voor die k9d]5 zek] e5          
aanbevel+4 ,hun belang/ell+1 hun        
nauwkeurigheid1 hun volh>d+ zijn        
prijz5swa>de deugd54 ,het ru/ig wa>nem5 
en navolg5 kan 9 h5 e5 z9 voor          
wet5s*appelikheid ontwikkel54 ,dat is   
alles wa>4 ,do* hi]om is 't nog niet    
wa>1 dat j\w jong51 die van dat nab\w5  
niets wet5 wil1 da>om m9d]wa>dig z\ zijn
 ( da>door 9 zijn ontwikkel+ a*t]blijv54
  ,er 0 e5s e5 kle9e jong5--ik heb hem  
heel go$ gek5d--die ook ge5 plezi] _h 9 
het opzett5 na> de voorgetek5de modell54
 ,ma> diezelfde jong5 kon tijd5 lang met
 dom9e]/e55 spel51 die niet voor hem    
gemaakt w>54 ,dan zette hij ze a*t]     
elka> 9 e5 sl+]5de rij en probe]de1 hoe 
groot de sl+]s wel kond5 zijn1 wanne]   
to* alle /55 moe/5 omvall5 als de a*t]/e

 e5 tikje _h gekreg54 ,dat 0 e5         
voortdur5d prob]51 e5 telk5s uitmet5 en 
we] v]s*uiv5 en we] beproev54 ,en da>bij
 0 het k9d bezig met e5 belang/ell+1 e5 
nauwgeze!id1 e5 volh>d+1 die niet       
ond]d$5 voor die van e*te b\w]s na>     
model4  ,en dan kon diezelfde kle9e     
jong5 ook zo leuk van ,vad]s dom9/e55   
tor5s b\w51 tor5s met de /55 twee aan   
twee op elka>1 ( drie aan drie1 ( vi]   
aan vi]1 ( vijf aan vijf1 en dan        
probe]de hij1 bij welke tor5 hij de     
mee/e /55 uit het v]b& kon wegnem51     
zond] dat de tor5 in/ortte4 ,opm]k5swa>d
 0 de belang/ell+1 wa>mee hij telk5s we]
 de proev5 h]haalde en op /e$s &]e en   
kle9] bizond]h$5 lette4  ,soms maakte de
 b\wmee/]-na>-eig5-lu/ ook tor5s1 die   
niet ev5wijdig na> bov5 g+51 ma>        
piramidaal1 en dan 0 zijn opgave3 de    
tor5 zoo 9 te ri*t51 dat de inw5dige    
ruimte bov5 met n dek/e5 geslot5 kon    
word54 ,ma> dan moe/ de tor5 e5 put     
v]beeld54 ,en e5 &] ke] maakte hij      
ve/+51 dorp51 en wat niet al me]4  ,al  

deze b\ww]k5 w>5 niet zo mooi als die d]
 reusa*tige b\wdoz51 do* w>5 ze er m9d] 
om8 ,en hadd5 ze m9d] vorm5de wa>de voor
 de kle9e b\w]8 ,en getuigd5 ze bij dit 
v5tje van g]+] v]/&elike en z$elike     
gav58         99       99       99      
99       99  ,je moet je niet zo gauw   
bezorgd mak51 wanne] e5 k9d 9 zulke     
gevall5 liev] zijn eig5 z9 volgt dan te 
gehoorzam5 aan het voors*rift4 ,9 de    
s*ool moet5 we hem e5 bepaalde le]/( en 
bepaalde va>digh$5 aanbr5g51 da> moet5  
we hem dus leid5 ( dw+54 ,ma> dat is to*
 niet het geval bij zijn spel 9 de      
huiskam]8 ,da> heeft ge5 wet (          
maats*appelike eis iets 9 te br5g54 ,da>
 kan m5 uitsluit5d met het belang van   
het k9d rek5+ h\d54 ,en dit belang wordt
 9 d5 regel het be/ beh>tigd1 als m5 het
 k9d laat lev5 9 zijn eig5 w]eldje1 na> 
zijn eig5 lu/51 na> zijn eig5           
phantasien4 ,da> gaat hij met zijn hele 
h>t 9 op1 en da> heb je dus de be/e     
voorwa>de tot e5 kra*tige ontwikkel+ van
 al zijn gav54 ,natuurlik wordt hi]mee  

niet bepleit1 dat e5 k9d ma> lief/ i$]  
og5blik wat &]s moet do51 dat hij de    
moeilikh$51 ook die van zijn spel1 ma>  
mag lat5 ligg54 ,do* jui/ word5 die     
moeilikh$5 het kra*tig/ aangegrep51     
wanne] het k9d er met zijn volle lu/ op 
lo/rekt4 ,en die volle lu/ is het e]/ te
 v]wa*t51 wa> het spel e5 s*epp+ van het
 k9d zelf is4  ,er is v]s*il tuss5 k9d]5
 en k9d]51 net zo go$ als tuss5 m5s5 en 
m5s54 ,om nu ma> e5s bij ons vak te     
blijv5--jij b5t to* ook ond]wijz]es     
gewee/--je hebt ond]wijz]s1 die e5      
bizond]e aanleg hebb5 voor me?od5/udie4 
,let wel1 ik zeg niet /udie van me?ode1 
ma> van me?od54 ,/udie van me?ode maakt 
i$] ern/ig w]k]4 ,ook die kle9e         
dom9-spel] op zijn eig5 h\tje zo*t na>  
me?ode1 volgde me?ode bij zijn spel4    
,ma> /udie van me?od51 ti51 tw9tig1     
d]tig me?od51 maaksels van &]] bre91 te 
ontl$51 te v]gelijk51 voor zulk e5      
arbeid moet je ges*ap5 zijn4 ,alsook    
voor het punctueel na-me?od5 van hetge5 
e5 &] ons heeft voorgeme?odet4 ,is er 9 

de s*oolw]eld niet heel veel b\w5 na>   
model8 ,de me?ode geeft /e5tje voor     
/e5tje1 met de aanwijz+ hoe ze gelegd   
moet5 word51 en de b\w] pakt ze aan en  
legt ze ne]1 dikwijls zond] dat hij het 
hele geb\w 9 zijn ho(dlijn5 en zijn     
con/ructieve sam5hang ov]ziet4  ,dit    
b\w5 na> model is vol/rekt niet         
afkeur5swa>dig4 ,integ5deel1 bet] te    
w]k5 na> e5 go$ model1 dan na> e5       
grillige lu/4 ,ma> de ond]wijz]s1 die   
liev] wat vrij zijn 9 hun beweg+51 zijn 
da>om ev5m9 te v]oordel54 ,ze hebb5 9   
zi* e5 s*epp+sdrang1 ze zi5 en mak5     
nieuwe pad51 ze lev5 niet 9 het model1  
ma> de /( leeft 9 h51 en vormt zi* da>  
tot nieuwe ge/alt51 ze gev5 het aanzijn 
aan e5 eig5 me?ode1 en ook die volg5 ze 
niet slaafs1 ja> 9 ja> uit1 ma> da>     
br5g5 ze telk5s we] wat v]&]+ 9 na> de  
opg$ane erv>+51 na> de v]held]de        
inzi*t51 en zo g5iet5 ze onafgebrok5 en 
telk5s opnieuw van het telk5s h]haalde1 
omdat dit telk5s we] nieuw voor h5      
wordt4 ,nu /el ik me voor1 dat j\w      

jong51 als hij ond]wijz] mo*t word51 tot
 de laat/e soort z\ behor54 ,z\ hij da> 
ongelukkig] om zijn8 ,( ondegelik]8     
,ne51 klaag niet1 dat je jong5 de       
modell5 van zijn b\wdoos /il laat ligg54
 ,dat behoeft nog vol/rekt ge5 kwaad    
tek5 te zijn4 ,ma> klaag1 als hij bij   
zijn eig5 b\w]ij niet volh>dt1 als hij  
zi* door de m9/e teg5spo$ laat          
t]ne]slaan1 als hij van het e5 na> het  
&] gaat en zi* nooit 9 zijn spel v]lie/1
 als hij ev5 snel zi* losmaakt als hij  
zi* he*tte1 als hij zi* eig5lik helemaal
 niet he*t1 als hij--ma> 't beeld is    
onjui/--gelijk e5 vl9d] van bloem tot   
bloem zweeft--ik zeg1 't beeld is       
onjui/1 want e5 vl9d] volh>dt 9 't      
hon+zoek5 en mt dus van bloem tot bloem 
zwev51 ja1 klaag niet1 als hij de       
vrijheid van eig5 wil1 ma> als hij de   
vrijheid van eig5 niet-will5 bege]t4    
,klaag dan1 (1 nog liev]1 klaag dan     
niet1 ma> le] je jong5 zi* te bepal51   
bij zijn spel1 zi* te v]liez5 9 zijn    
g5ot4 ,lr hem volh>d54 ,( dit mogelik   

is8         99       99       99        
99       99  ,hoe we9ig wordt dit e*t]  
op de jui/e mani] geprobe]d4 't ,gaat   
mee/al met komm&o's1 /&jes1 v]wijt54 ,m5
 maakt zijn jong5 dan 't volh>d5 tot e5 
onaang5ame pli*t1 en v]geet1 dat m5 't  
k9d jui/ het noodzakelike en het        
vreugdevolle van de volh>d+ moet l]5    
k5n54 ,m5 laat dan het k9d vol teg5z9   
tobb5 aan e5 voor hem moeilike1 te      
moeilike taak1 en v]geet alwe]1 dat e5  
kle9 beetje hulp te gelijk de           
moeilikheid en de teg5z9 ov]w9t4  ,het  
is ov] 't algeme5 niet go$1 dat we ons  
te veel met het spel ( het w]k d] k9d]5 
bemoei54 ,als ze met hun volle h>t bezig
 zijn1 laat ze dan ma> s*>rel54 ,do*    
heel iets &]s is het1 als we h5 moet5   
l]51 bezig te zijn4 ,dan moet de        
volwass5e1 wanne] de kle9e zijn mo$ (   
lu/ dreigt te v]liez51 op het jui/e     
og5blik +rijp5 en met zijn me]d]e kra*t 
en zelfbehe]s+ de zwakke beg9n] wat     
zek]heid en /abiliteit gev54 ,da>door   
helpt hij hem ov] het dode punt he51    

voorkomt het opgev51 het wegz9k51       
bevord]t het voortgaan en opklimm54     
,sommige mo$]s hebb5 er zo v]baz5d a>dig
 de slag van1 om midd5 9 hun bezigh$5   
hun w]k5de kle95 e5 h&je te help54 ,je  
hebt ook ond]wijz]s1 die dat zo leuk    
kunn54 't ,lijkt1 ( ze met de k9d]5     
meelev51 ( ze 9 hun h>tjes kunn5 lez54  
,ze voel5 als in/9ctief1 wa> en wanne]  
e5 /euntje nodig is1 en br5g5 dat op 't 
go$e mom5t aan4 ,en zodra ze dan de     
kle9e zoek]s en wor/ela>s ov] de        
moeilikh$5 hebb5 he5gebra*t1 lat5 ze h5 
we] met frisse mo$ v]d] gaan4  ,dit is  
de go$e mani]1 om k9d]5 te l]5 volh\d54 
,zodra de lu/ ( de kra*t dreig5 te gaan 
fal51 speel je1 w]k je e5 poosje mee4   
,dan zwell5 de slappe zeil5 we] aan/onds
 en va>t het s*eepje lu/ig v]d]4 ,kle9e 
k9d]51 en ook grot]e1 hebb5 wel e5s e5  
gangmak] nodig4 ,en zijn het alle5      
k9d]51 die zo nu en dan wat hulp van    
buit5af behoev58  ,je ziet dus1 dat je  
niet bezorgd hoeft te wez5 ov] het gemis
 aan naboots+s- en nab\w+slu/ bij je    

jong51 mits hij 9 zijn vrije b\w]ij5 ma>
 volh>d+ betoont4 ,en mo*t hem hi]bij   
die volh>d+ ontbrek51 dan weet je1 hoe  
jij hem da>9 te oef55 hebt4 ,niet door  
/&jes en v]wijt51 zelfs niet door prek5 
en z$eless51 ma> door hem aan j\w h& te 
l]5 volh>d54 ,ik voel er altijd heel    
veel voor1 dat de me]d]e braafheid en   
wij%eid en kra*t d] oud]5 v]bet]5d1     
v]li*t5d1 v]/]k5d w]k5 op de jong]51    
door m$e/rijd51 m$ezoek51 m$ew]k51 9 n  
woord1 door m$elev54 ,en die algem5e    
regel z\ ik ook 9 dit geval toegepa/    
will5 zi54  ,niet1 dat ik da>van alle   
heil v]wa*t en afdo5de v]bet]+4 ,afdo5de
 v]bet]+ zi5 we niet zo dikwijls 9 ons  
lev51 zelfs niet bij de be/rijd+ van    
onze eig5 euvel54 ,ma> indi5 er door    
opzettelike opvo$+1 door +rijp5 van     
volwass55 iets zal word5 b]eikt1 dan is 
het m4 i4 nodig1 dat die volwass55 zi* n
 voel51 n mak5 met de jong]5 en ze zo   
meevo]54  ,aan ,mo$]s h&4 ,en ook aan   
,vad]s h&4  ,ik v9d er altijd zo iets   
a&o5liks 91 wanne] ik op ,zondagnamiddag

 vad]s en mo$]s met hun k9d]5 van de    
w&el+ zie ?uis kom51 en de kle95 hang5  
half aan vad]s ( mo$]s h&4 ,to5 het     
gez9netje uitg+1 w>5 de k9d]5 nog fris1 
liep5 ze los en speeld5 ond]weg4 ,ma> nu
 de w&el+ a*t] de rug is1 zijn de       
kle9tjes moe4 ,ze beg9n5 te dr5tel51    
lop5 /e$s langzam]1 slep5 zi* voort4 ,ze
 mog5 e*t] niet a*t]blijv51 ze moet5    
mee1 ook zij moet5 na> huis4 ,nu neemt  
,vad] zo'n kle91 w>m h&je 9 zijn grote  
h&1 en zie1 het k9d loopt aan/onds      
gemakkelik]4 ,desnoods draagt hij het   
mo$e k9d zelfs e5 e9dje4 ,ma> dan zet   
hij het we] ne]1 h\dt het bij de h&1 en 
v]li*t zo de laat/e loodjes1 die 't     
zwa>/ weg54 ,aan ,vad]s h& komt het k9d 
ov] de moeilikh$5 he5 en veilig ?uis4   
,wa>om z\ die h& e*t] alle5 mog5        
aangebod5 word5 bij li*amelike          
v]moeidheid8 ,er is to* ook vaak e5     
tekort aan gee/elike en aan z$elike     
kra*t8 ,ook hi] kan ,vad]s en ,mo$]s h& 
word5 uitge/ok54 ,en aangegrep54  ,je   
k5t de plaat1 wa>op e5 dr5kel+ e5 rots  

7de rots d] eeuw57 heeft beklomm5 en nu 
de h& r$d5d uit/eekt na> e5 &]e dr5kel+1
 die nog wor/elt 9 de s*uim5de golv54   
,helpt elka>6 /aat er ond]4 't ,is de   
pli*t van de g]$de *ri/51 op de rots d] 
eeuw5 g]$ uit de br&+ van de zee d]     
w]eld1 om nu ook &]e /rijd]s te help54  
,helpt elka>6  ,wanne] deze pli*t geldt 
voor volwass55 ond] elk&]1 hoeveel te   
me] geldt hij dan 9 de v]h\d+ van opvo$]
 tot k9d4 ,helpt elka>4 ,ma> helpt dan  
ook1 helpt dan to* 9 de e]/e plaats het 
k9d4 ,niet1 als 't niet nodig is4 ,ook  
niet1 me] dan nodig is4 ,ma> to* wel1   
zoveel als nodig is4  ,hoe m5ige5 is op 
de weg bezwek51 die1 als hij e5 poosje  
aan ,vad]s h& _h mog5 gaan1 welli*t     
veilig 0 ?uisgekom54  ,nooit is de      
invlo$ van de opvo$] grot]1 dan wanne]  
hij zi* met zijn volle p]soonlikheid aan
 de jong]5 en de zwakk]5 geeft4  ,d5k   
hi] e5s aan1 ook bij de simpele kwe/ie1 
( je jong5 zijn geb\w5 afmaakt ( 9 de   
/eek laat4 ,en lees dan e5s ,rome95 #ae 
v]s #a4   ,,ii4  ,en nu heb je nog e5   

tw$e kla*t1 e5 kla*t van geheel &]e a>d4
 ,je kle9e v5t heeft er plezi] 91 vieze 
woordjes te zegg54 ,dit v9d je nu wel   
niet zo v]s*rikkelik erg1 ma> het h9d]t 
je to*4 ,jij en je man hebt beide e5    
natuurlike afke] van al wat 9 woord (   
daad e5 beetje onvoegzaam is1 en da>    
komt je enige jong5 nu en zegt woord51  
die jullie nooit gebruikt1 en zegt ze   
met opzet1 met plezi]1 wet5de dat hij   
da>mee iets onbehoorliks doet4 ,hoe komt
 het k9d er aan6  ,op die laat/e v]zu*t+
 ligt het antwoord g]e$4 ,natuurlik     
heeft hij 't van &]e k9d]5 gele]d4 ,hoe 
z\ hij er &]s aan kom58 ,al b5 je nog zo
 kieskeurig op de speelkam]aadjes1 voor 
de k5nismak+ met dit kwaad bewa> je je  
k9d]5 niet4 ,het komt voor ond] de jeugd
 van alle /&51 vol/rekt niet uitsluit5d 
en miss*i5 zelfs niet 9 de erg/e mate   
bij het plebs1 het komt voor ond] de    
bevolk+ van wel i$]e s*ool1 ond] jong5s 
en meisjes1 en je z\dt je k9d]5 e5      
goev]neur moet5 gev51 nooit ze uit spel5
 ( log]5 lat5 gaan1 wilde je ze voor de 

aanrak+ met dit kwaad beho$54 ,en dus is
 er niets aan te do58  ,dat bewe] ik    
niet4 ,al hebb5 de oud]s hi] niet       
re*t/reeks s*uld 9 zov]re ze hun k9d]5  
niet met e5 plezi]-hebb5 9 onbehoorlike 
taal zijn voorgegaan--wat ook           
voorkomt--to* hebb5 ze s*uld4 ,zij hadd5
 het kwaad kunn5 voorkom54 ,niet de     
k5nismak+1 ma> de besmett+ er mee4 ,en  
dat hadd5 ze kunn5 do51 door hun k9d]5  
tijdig ongevoelig1 immuun te mak5 voor  
dit euvel4 ,dit 01 na> mijn innige      
ov]tuig+ mogelik1 en dus 0 dit pli*t    
gewee/4  ,en hoe dan8  ,zie e5s1 je     
jong5 heeft plezi] 9 't zegg5 van die   
v]bod5 woordjes4 ,dit plezi] is         
onnatuurlik1 en to* ook natuurlik4      
,onnatuurlik--want wat voor he]likheid  
is er aan8 ,dat e5 k9d graag lekk]e d+5 
lu/1 dat het graag fijne geur5 ruikt1   
dat het graag mooie d+5 ziet1 dat het   
graag all]lei aang5ame1 /rel5de z9nelike
 erv>+5 opdoet1 dit alles is natuurlik4 
,niem& zal uit bloot z9nelike neig+     
walgelike spijz5 et51 vieze /ank5       

opsnuiv51 vuile d+5 bekijk54 ,alle      
gezonde1 normale individu5 hebb5 e5     
in/9ctmatige afke] van hetge5 9 e5 ( &] 
opzi*t walgelik is4 ,zo is er ook e5    
natuurlike afke] van het zegg5 van      
vuiligh$54  ,en to* is dat plezi] van je
 jong5 ook natuurlik4 ,hij weet1 dat hij
 die d+5 niet zegg5 mag4 ,hij weet1 dat 
het v]bod5 wa> is4 ,hij weet1 dat de    
fatso5like w]eld voor zek]e t]re95      
gordijntjes hangt4 ,en nu is het zijn   
plezi]1 die gordijntjes ev5 weg te      
s*uiv5 en er a*t] te kijk51 ev5 het     
v]bod5e 9 contact te br5g5 met het      
geoorlo(de4 ,en dit g5ot is heel        
ntuurlik4  ,zeg e5s teg5 e5 k9d1 en     
zelfs teg5 e5 m5s1 dat hij erg5s niet   
na> moet kijk54 ,hond]d teg5 e51 dat hij
 dan jui/ wl kijkt4 ,niet uit lu/ tot   
ongehoorzaamheid1 ma> als e5 noodw5dige 
reactie op uw zegg54 ,door dat v]bod is 
9 /]ke mate zijn belang/ell+1 zijn      
nieuwsgi]igheid opgewekt1 en1 e] hij 't 
zelf weet1 kijkt hij4 ,huyg5s zegt 9    
,h(wyck1 9 dit ook opvo$kundig zo rijke 

g$i*t3       ,v]biet het qua$ te do51 't
 is da]om dat m5 't doet1      ,en      
dreig5 w]dt bevell4  ,kan het kra*tig]  
en k]na*tig] gezegd8 ,dreig5 wordt      
bevel54 ,ze mt51 omdat ze niet mog54    
,do* nu maakt m5 zi* er te gemakkelik   
af1 als m5 dit bloot aan e5 zondige zu*t
 tot ongehoorzaamheid toes*rijft4 ,hi]  
w]kt ook de wa>heid1 en ge5 zondige     
wa>heid1 dat de belang/ell+ door het    
v]borg5e en dus ook door het v]bod5e    
wordt opgewekt4 ,heel het wet5s*appelik 
/rev5 vloeit hi]uit voort4 ,leg alles   
op5 en bloot1 er viel niet te ond]zoek51
 er z\d5 ge5 ,noordpoolontdekk]s wez54  
,het onbek5de1 het ong$ane prikkelt tot 
ond]zoek1 tot beproev51 en 9 die        
gevoeligheid voor zulke prikkel+ w]kt de
 spr+ad] van onze ontwikkel+4 ,ontslui]5
 is onze lu/1 /]k] nog1 ontslui]5 is    
onze taak4 ,we moet5 zi5 het ongezi5e1  
mak5 het ongemaakte4 ,en zo is dit      
wegs*uiv5 van gordijntjes1 dit zegg5 van
 v]bod5 d+51 dit ov]tr$5 van getrokk5   
gr5z51 dit gaan op geslot5 t]re9        

vol/rekt niet enkel e5 uit+ van         
ongehoorzaamheid4 ,trek na> het v]bod5e 
wordt gewekt door de aantrekkelikheid   
van het afgeslot5e4 ,en deze            
aantrekkelikheid is op zi*zelf ge5      
v]ke]d v]s*ijnsel4         99       99  
99       99       99  ,ik wil hi] nog   
ev5 op doorgaan4  ,niet alle ov]tr$+ is 
ov]tr$+4  ,ov]trad5 we nooit de         
totnogtoe gevoelde en geerbi$igde gr5z51
 dan kwam5 we nooit v]d]4 ,ma> zulk e5  
ov]tr$+ moet 9 de go$e ri*t+ zijn4 ,e5  
ov]tr$+ is e5 deugd1 als ze ons1 ov] e5 
hog]e bre$tecirkel he51 e5 graad v]d]   
vo]t na> de pool d] wa>heid4 ,e5 ov]tr$+
 is e5 kwaad1 als ze ons1 ov] de z$elike
 v]bodsl9ie he51 e5 /ap di*t] vo]t na>  
de poel d] zonde4 ,niet 9 het ov]tr$5   
zit het kwaad1 ma> 9 het ov]tr$5 van de 
te re*t ge/elde gr5z54 ,en nu is de f\t 
9 m5ige opvo$+1 dat m5 t5 onre*te gr5z5 
/elt en da>door ov]tr$+5 uitlokt1 die   
zonde zijn4 ,ja1 het komt voor1 dat m5  
het k9d tot ov]tr$+5 noodzaakt door het 
oplegg5 van onr$elike en onz$elike      

gebod54 ,m5 moet ,god me] gehoorzam5 dan
 de m5s54 ,ook het k9d4 ,wa> het oud]lik
 gebod 9 /rijd komt met ,gods           
bevel5--d5k e5s aan mo$]s1 die ha> do*t]
 de v]ke]de weg op drijv5--da> mt e5    
k9d1 dat zijn v]antwoordelikheid        
gevoelt1 het e]/e ov]tr$54 ,er zijn ook 
v]bod5 gebod54  ,het gaat dus niet aan1 
de ov]tr$+ van e5 gebod zo ma> zond] me]
 e5 mis/ap te noem5 en de lu/ tot       
ov]tr$5 uitsluit5d aan e5 +ebor5 neig+  
tot ongehoorzaamheid toe te s*rijv54    
,will5 we 9 deze bij de opvo$+ onz]     
k9d]5 zoveel mogelik kla>heid hebb51 dan
 moet5 we niet alle5 zorg51 dat onze    
gebod5 r$elik zijn1 ma> ook1 dat de     
k9d]51 indi5 enigsz9s mogelik1 er de    
r$elikheid van voel54 ,door e5 erk5de   
r$elikheid hebb5 de gebod5 z$elike      
autoriteit4 ,en hi]9 bezitt5 ze e5      
wa>lik b$w+5de kra*t1 wa>teg5 elk v]zet 
ongehoorzaamheid mag en moet het54 ,de  
lu/ tot v]ke]de ov]tr$+ be/rijd5 we e*t]
 het be/1 door e5 afke] te wekk5 van de 
zaak1 wa>van we 't k9d we]h\d5 will54   

,dan wordt het k9d niet door het v]bod1 
ma> door het v]bod5e zelf teg5 geh\d54  
,we moet5 het v]bod5e afke]wekk5d en    
da>door 9 zi*zelf v]bodskra*tig mak54   
,dit laat/e wordt door vele oud]s       
gevoeld en 9 de practijk h]haaldelik    
toegepa/4 ,wil de mo$]1 dat het k9d van 
iets afblijft1 dan zegt ze3 ,niet       
aankom51 't is vies4 ,door deze         
wa>s*uw+1 hetzij ze leug5 ( wa>heid     
bevat1 laat e5 k9d zi* we]h\d5 om 't    
v]bod5e aan te rak54 ,niet het v]bod van
 de mo$]1 ma> de vie%eid van het v]bod5e
 h\dt het k9d b9n5 de gr5z54 ,zo boezem5
 sommige mo$]s hun kle9tjes vrees voor  
dit ( dat voorw]p 91 door te zegg51 dat 
het bijt4  ,ik wil deze leug5s niet 9   
bes*]m+ nem51 ma> 9 het pr9cipe zit iets
 go$s4 ,maak het k9d afk]ig van het     
v]bod5e en het zal niet tot ov]tr$5     
word5 uitgelokt1 het zal er jui/ van    
t]ug geh\d5 word54 ,inzi*t 9 de         
z$elikheid van e5 v]bod is op zi*zelf   
niet voldo5de4 ,op e5 v]/&elike ov]tuig+
 valt nooit zo te rek55 als op e5       

diepgevoelde afke]4 ,v]/&skra*t5 zijn   
/]k] 9 't r$5]5 dan 9 't lev54 ,zuiv]   
r$5]5de gaat m5ige5 t5 v]d]ve1 omdat de 
gevoelskra*t5 hem 9 de /eek lat54 ,ma>  
zuiv] gevoel5de blijft m5ige51 ondanks  
e5 zwakke logica1 op 't re*te pad4 't   
,h>t heeft zijn lev5de logica4  ,we     
moet5 dus3  t5 e]/e ge5 v]bodsbepal+5   
/ell51 wa> dit onnodig ( zelfs v]ke]d   
is2 hi]door to* z\d5 we het k9d tot     
ov]tr$5 kunn5 v]leid5 ( dw+5 en dus de  
ongehoorzaamheid zelf hebb5 v]oorzaakt2 
en  t5 &]e moet5 we e5 ov]tr$+1 wa> deze
 v]ke]d is en voorkom5 moet word51      
be/rijd5--m9d] door het simpele v]bod en
 zelfs het gemotive]de v]bod1 als wel   
door e5 afke] van het v]bod5e4 ,de kun/ 
d] opvo$+ be/aat dan 9 het wekk5 van z9 
en teg5z91 van liefde en afke]4 ,wa>    
deze gevoel5s zuiv] w]k51 kan de opvo$] 
zijn k9d loslat54  ,natuurlik br5gt     
niem& het zo v]1 niet e5s bij zi*zelf4  
,we moet5 9 ons zelf nog voortdur5d de  
re*te z9 ontwikkel54 ,ma> dat v]pli*t   
ons te me]1 't bij onze k9d]5 to* vooral

 da>9 te zoek54 ,we moet5 zorg51 dat het
 v]bod als e5 lev5de haat 9 h5 w]kt en  
niet als e5 ongemotive]de dwang h5      
prikkelt tot ov]tr$+4 ,en nooit1 nooit  
mog5 we ons oud]lik gezag misbruik5--en 
't komt me] voor dan m5 d5kt--tot het   
oplegg5 van onr$elike en onz$elike      
pli*t51 want ook de k9d]5 hebb5 e5      
gewet51 e5 heilig gewet51 en ook voor h5
 geldt het woord1 dat we &]maal aan     
,huyg5s ontl553       ,ma> 't ,w]elds*e 
gesagh en gaet niet a5 de wortel        
,van 't heilighe ,gewiss1  ook niet als 
het ,w]elds*e gesagh het oud]lik gezag  
is4         99       99       99        
99       99  ,en wat heeft dit alles nu 
te mak5 met je jong5 en zijn v]maak 9   
vieze woordjes8  ,dit1 dat hij nooit    
zulk e5 v]maak z\ hebb51 als hij da>bij 
niet ov] ge/elde gr5z5 g+1 die 9 hun    
re*tmatigheid door hem niet word5 erk5d2
 dat hij 9 gn geval zo'n v]maak z\      
hebb51 als hij wa>lik afke] voelde van  
het v]bod5 gebi$4 ,en dat de s*uld dus  
bij zijn oud]s ligt1 die hem 9 dit      

opzi*t v]ke]d hebb5 opgevo$4  ,nu hoef  
je ond] deze bes*uldig+ niet z diep     
gebukt te gaan4 ,je zegt zelf1 dat je   
het kwaad niet zo v]s*rikkelik v9dt4 ,en
 da> heb je m4 i4 gelijk aan4 ,eig5lik  
is het ge5 kwaad1 ma> e5 onhebbelikheid4
 ,ik voel er ge5 z$elike f\t 91 ma> iets
 onsmakeliks1 onkies1 onopgevo$s4 ,als  
er iets kwaads 9 s*uilt1 dan zit dit e] 
9 de ongehoorzaamheid jeg5s de oud]s1   
dan 9 het zegg5 d] onbehoorlike d+5     
zelf4 ,heel wat volwass55 gaan 9 deze   
onsmakelike liefhebb]ij zelfs hun k9d]5 
voor1 zond] dat die m5s5 drom onz$elik  
z\d5 zijn ( mog5 het54 't ,is e5 kwe/ie 
van smaak4  ,huyg5s--je ziet wel1 dat ik
 de laat/e tijd we] veel met hem        
omga--deze wa>lik vrome en wijze1 deze  
ze] kundige1 ontwikkelde en fijne man1  
geeft ons hond]d5 /aaltjes1 dat 9 zijn  
tijd oorb>e s*]ts 01 't ge5 we nu vuile 
en hoog/ ongepa/ a>digh$5 noem54 ,de z9-
 en woordspel+5 op 't gebi$ van 't      
physieke lev5 zijn bij hem legio4       
,wanne] niem& m9d] dan ,tessels*ade zijn

 ga/ is1 beklaagt hij zi*1 dat dit mooie
 weeuwtje 444 do* ik wil zijn tans      
onvoegzame woord5 hi] niet h]hal54      
,voldo5de zij de v]zek]+1 dat ze na>    
onze huidige smaak alle p]k5 te buit5   
gaan1 ma> dat niettem9 ,tessels*ade er 9
 rijm op antwoordde1 en niet alle5      
,tessels*ade1 ook m5ige &]e dame w]d    
v]ga/ op d]gelike a>digh$51 en da>ond]  
dames van de hoog/e /&4 ,9 h(felike taal
 drong de di*t] door op voor ons ze]    
/ellig v]bod5 gebi$4 ,en dit z\ ,huyg5s 
zek] niet zo op5lik g$aan hebb51 als hij
 geme5d _h hi]mee iets onz$eliks te     
b$rijv54 ,( hij hi]mee ,bijbels 08      
,paulus zegt 9 ,ephese #d v]s #bi3 ,ge5 
vuile r$e ga uit uw5 mond1 ma> zoo er   
e5ige go$e r$e is tot nuttige /i*t+1    
opdat zij g5ade geve di51 die ze hoor54 
,do* welli*t noemde ,huyg5s dit ge5     
vuile r$e4 ,op dezelfde dag1 dat hij    
zulke v]z5 s*reef1 /ortte hij zijn ziel 
uit 9 de godsdi5/ig/e g$i*t5 t]         
v]he]lik+ ,gods4  ,hoe het zij1 er is e5
 ess5tieel v]s*il tuss5 het debit]5 van 

sommige s*u9e a>digh$5 en het b$rijv5   
van onz$elikheid4 ,ma>--op dit v]s*il   
mog5 wij ons niet b]oep51 wanne] door   
onze nalatigheid onze k9d]5 zi* woord5  
v]oorlov51 die wij op die wijze         
gebruikt1 besli/ v]oordel54 ,het is onze
 pli*t1 zulk e5 gebruik te voorkom51 en 
onze s*uld1 als wij hi]voor niet hebb5  
gezorgd4 ,en hoe hadd5 we dit gebruik   
dan moet5 voorkom58 ,door de k9d]5 van  
jongs af jui/ die woord5 9 volkom5      
re9heid en onbevang5heid te lat5        
gebruik54 ,die woord5 zijn niet sle*t1  
't gebruik ervan ev5m91 ma> de wijze    
wa>op ze gebruikt word51 die is 9       
d]gelike gevall5 sle*t4 ,en zulk e5     
sle*te wijze voorkomt m5 het be/1 door  
e5 go$ gebruik re$s van te vor5 aan te  
w5n54  ,bij e5 go$e v]h\d+ tuss5 mo$] en
 k9d is er zo'n e*te1 zo'n onbep]kte1   
zo'n volkom5 intimiteit4 ,de kle9tjes   
gev5 zi* met hun naakte li*aampjes zo   
geheel aan mo$]1 en al de functies van  
hun groei5d lijfje1 mo$] k5t ze1 mo$] is
 van niets vies1 mo$] regelt ze zelfs4  

,z\ er ook ma> n k9d zijn1 dat zi* voor 
mo$] s*aamt1 dat 9 de physieke uit+5 van
 zijn li*aam iets onbehoorliks v9dt1 (  
dat uit zi* zelf z\ la*5 om woord51 die 
hij op de mee/ gewone mani] dageliks van
 mo$] gehoord _h1 g$ur5de zijn k9d]j>58 
,al wat bij 't physieke lev5 behoort1 't
 is e5 k9d absoluut niet vreemd (       
onvoegzaam1 van zijn geboorte af is hij 
er aan gew5d1 en dus kan de taal van dit
 physieke lev5 hem ev5m9 vreemd (       
onvoegzaam zijn1 en ze behoeft dit ook  
nooit te word54  ,e*t]1 wat bij mo$] en 
vad] heel gewoon is1 en gepa/1 behoeft  
da>om nog niet 9 de buit5w]eld te word5 
gebra*t4 ,vreemd5 hebb5 da>mee niets te 
mak54 ,en langzam]h& le]t het k9d 9     
woord en daad teg5ov] vreemd5 en 9      
teg5woordigheid van vreemd5 e5 res]ve 9 
a*t nem51 die 9 de kle9e familiekr+ nog 
niet nodig is4 ,mo$] le]t hem1 dat dit  
e5 eis van kie%eid is4 ,de li*aamsdel5  
en hun functies zijn op zi*zelf vol/rekt
 niet onbetamelik4 ,god heeft de m5s    
aldus ges*ap51 en zoals ,god hem gemaakt

 heeft1 is het go$4 ,ma> om vel]lei     
r$551 die e5 mo$] ha> k9d]5 be/ kan     
uitlegg51 is het raadzaam ov] sommige   
li*aamsdel5 en li*aamsw]k+5 niet met    
vreemd5 te sprek54 't ,is ook absoluut  
niet nodig4 ,en--dit kunn5 we er g]u/   
bijvoeg5--e5 aldus opgevo$ k9d zal er   
uit zi* zelf ook nooit toe kom54 ,het   
d5kt er niet aan4 ,het d5kt aan zijn    
spel51 zijn uitgang51 zijn lekk]nij51   
lat] aan zijn less51 ma> niet aan de    
physieke functies van zijn li*aam1 zo m9
 als het b4v4 aan de nagel van zijn     
grote te5 d5kt en hi]ov] gaat sprek51   
t5zij die nagel toevallig pijn mo*t do54
  ,hoe gewon] e5 k9d dit t]re9 heeft l]5
 bes*\w5 en besprek51 hoe onvatba>d] het
 zal wez5 voor het v]maak-s*epp5 9 vieze
 woordjes4 ,wanne] &]e k9d]5 hem da>mee 
aan boord kom51 begrijpt hij e5v\dig de 
a>digheid er niet van4 ,wat is er voor  
a>digs aan1 die d+5 te zegg58 ,hij mg ze
 zegg54 ,ma> hij v9dt er niets plezi]igs
 94 ,ook niets onplezi]igs4 ,je la*t to*
 ook niet1 als je ov] je og5 ( je or5   

spreekt1 ( ov] je et5 en dr9k58  ,op    
deze wijze wordt e5 k9d bewa>d voor de  
besmett+ met dit kwaad4 ,de natuurlike  
en re9e opvo$+ heeft er hem immuun voor 
gemaakt4 ,en mo*t het er mee 9 aanrak+  
kom51 dan zal het--t5zij 't hem al te   
onv]s*illig laat--zijn mo$] de gehoorde 
praatjes wel me$el54 ,en dan heeft deze 
alle geleg5heid1 ha> eig5 afke] van zulk
 soort a>digh$5 9 de k9d]5 ov] te br5g54
 ,voor de aantrekkelikheid ervan behoeft
 ze niet te vrez51 die be/aat voor ha>  
k9d]5 niet4 ,ma> 't is ook go$1 dat deze
 voel51 hoe m9 het is1 woord51 die m5   
uit kie%eid voor vreemd5 v]zwijgt1 te   
gaan zegg5 uit plezi]4         99       
99       99       99       99  ,do* nu  
vraag je1 hoe je je jong5 dit kwaad we] 
moet afl]54 ,niet met klapp51 niet met  
/&jes1 zelfs niet met ern/ige ond]h\d+1 
ma> all]e]/ door de door hem met v]bod5 
bijb$oel+ gebruikte woord5 op5lik zelf  
te gebruik51 do* dan natuurlik als de   
zaak er aanleid+ toe geeft4 ,zodra vad] 
en mo$] gewoonweg1 zakelik ov] de d+5   

sprek51 welke de kle9e v5t alle5        
/illetjes durft zegg51 is er van dit    
/illetjes zegg5 al gauw alle a>digheid  
af4 ,met het wegvall5 d] gr5z5 v]dwijnt 
het plezi] om er ov] he5 te sluip54 ,en 
e5 nu*t]-zakelike besprek+ is de dood   
voor alle v]da*te int]essan!id4  ,t5    
slotte wil ik je nog iets zegg54 ,ik k5 
k9d]51 die van jongsaf alle uit+5 van   
het physieke lev5 als iets volkom5      
normaals 9 re9e z9 hebb5 l]5 k5n51 en   
bij deze k9d]5 heb ik nooit e5 spoor van
 het g5oemde kwaad opgem]kt4 ,hun       
nu*t]heid 9 dez5 sloot vol/rekt ge5     
idealisme uit1 ma> bevroor als e5 kille 
vor/ alle v]da*te grapp54 ,ge5          
v]ontwa>dig+1 ma> gevoelloo%eid v]lamde 
het plezi] van s*oolkam]aadjes 9        
ongepa/e woordjes4 ,zulk e5             
gevoelloo%eid is re9heid4 ,wap5 da> je  
jong5 mee4      ,,iv4 ,,ov] ,,/raff54   
,ik gelo( niet 9 de opvo$5de kra*t van  
door m5s*5 opgelegde /raff54 ,teg5 de   
,natuur1 teg5 het ,lot1 teg5 ,god1 kunn5
 we niet zegg53 ,blijf van mijn lijf af1

 bemoei je met je eig5 zak51 want we    
zijn hun zak54 ,we zijn product5 d]     
,natuur1 speelball5 van 't ,lot1 k9d]5  
,gods1 al na> we 't opvatt51 en zek]    
niem& me5t 9 ern/1 dat hij de baas is   
ov] de 9- en om/&igh$51 die zijn lev5   
behe]s*54 ,we ond]w]p5 ons aan de       
,opp]ma*t van d5 e5ig ,ma*tige1 en will5
 zelfs aannem51 dat ,zijn h&el5         
re*tva>dig is1 ook al kunn5 we deze     
re*tva>digheid niet altijd zi54  ,ma>   
teg5 de ons /raff5de m5s*5 v]zett5 we   
ons altijd1 't zij feitelijk1 't zij1   
wa> mo$ en kra*t fal51 alle5 inn]lijk4  
,met onwil en wrevel en toorn word5 we  
jeg5s h5 v]vuld en e5 fiat voluntas kan 
ons nooit met volkom5 ov]gave jeg5s de  
/raff5d5 m5s* ov] de lipp51 miss*i5 wel 
m$e omdat we gevoel51 hoe hij1 niet     
bek5d met al de motiev5 onz] dad51      
onmogelijk re*tva>dig kan zijn4         
,raadpleeg ik mijn eig5 lev5--en da>9   
hebb5 we mee/al ons be/e                
pa$agogiekboek--dan hebb5 de /raff5 mij 
nooit gebra*t tot afke] van het kwaad1  

ma> wel tot kort/ondig5 en soms zelfs   
langdurig5 afke] van d5 /raff]4  ,to*   
kunn5 we de /raff5 niet miss51 ma> dan  
di55 ze e5 &]5 naam te drag51 9         
ov]e5/emm+ met hun di5/4 ,9 elke kle9]e 
( groot]e sam5lev+ heb je de ongebond5  
natur51 die zi* niet na> de eis*5 van   
het geheel ( de re*t5 van hun gelijk5   
will5 s*ikk51 en teg5ov] hun aanmatig+  
moet5 we ons zelf en de maats*appij     
bes*]m5 door dwangmaatregel54 ,wil je   
niet1 dan zal ik je dw+54  ,deze        
dwangmaatregel5 hebb5 e*t] ge5 opvo$5d1 
wel e5 regel5d1 e5 =me]5d1 e5           
fatso5e]5d1 e5 dresse]5d k>akt]4 ,het   
individu wordt er door gekne$ tot e5    
bepaald5 vorm1 g$resse]d tot e5 bepaald 
h&el51 en da>door wordt hij wel         
bruikba>d] en dus practis* bet]1 ma>    
niet moreel bet]4 ,zoo m9 als we de     
moraliteit kunn5 prijz5 van e5 ma*9]ad1 
dat precies 9 de t&5 van e5 &] rad      
grijpt en zoo m$ew]kt tot e5            
onb]ispelijk loop5 van de heele ma*9e1  
zoo m9 kunn5 we z$elijkheid e]5 9 de    

ond] pressie van dwangmaatregel5        
geproduce]de braafheid4  ,er is ge5     
z$elijkheid zond] vrijheid4  ,wie dus   
zijn k9d]5--( m5s*56--wil opvo$51 d4 i4 
wil do5 ontwikkel5 tot z$elijke k>akt]s1
 gunne hun e5 zoo groot mogelijke       
vrijheid en on?\de zi* zoo veel mogelijk
 van /raff54 ,de kra*t1 wa>mee hij h5   
leidt1 ga uit van zijn eig5 re9e en     
rijpe p]soonlijkheid1 en van de ook 9 d5
 k9d]leeftijd re$s tot wij%eid vo]5de   
,erv>+4  ,het kl9kt mij als e5 idioo!id1
 wanne] ik hoor3 ,je hebt de bess5 van  
het boompje geplukt1 nu mag je voor je  
/raf e5 week niet 9 d5 tu94 ,het _h z91 
wanne] m5 zei3 ,je kunt dus blijkba> nog
 niet zond] toezi*t 9 d5 tu94 ,9 zoo    
heel veel gevall5 kan m5 aan k9d]5 7en  
volwass5567 zelf de keuze lat51 ( ze    
zek]e vrijheid voor hun v]antwoord+     
durv5 nem51 ja ( ne54 ,en 9 plaats van  
hun all]lei vrijh$5 te ontzegg51 mo$ige 
m5 h5 jui/ aan1 vrijh$51 en da>m$e      
v]pli*t+51 voor hun rek5+ te nem54      
,,e5 ,,onbevoegde4       ,ik kan 't niet

 v9d5 met dat k9d1      ,zegt hij1 en 'k
 laat het dus ma> /aan4      ,wat z\dt  
ge zegg51 wa>de vr9d1      ,als zoo met 
u e5s w]d g$aan8      ,zoo /r5g /raft   
gij d] k9dr5 s*uld1      ,en ge eis*t   
nog zelf zooveel g$uld4     ,v4 ,,van   
,,buit58 ,,( ,,van ,,b9n58   ,e5 kle9e  
jong5 loopt met zijn ho(dje teg5 de     
tafel4 't ,is e5 geweldige bons en 't   
arme k9d s*reeuwt het uit van de pijn4  
,mo$] vangt ha> k]m5d v5tje 9 de arm51  
ku/ zijn tran5 weg1 troo/ hem met zoete 
woord51 sme]t wat zalf op het gezwoll5  
voorho(d en haalt wat lekk]nij5 uit de  
ka/1 om ha> lievel+ na die pijnlike     
bots+ wat /rel5de afleid+ te bezorg54   
,dit is alles van ,mo$] natuurlik1      
v]kla>ba> en go$4 ,ge5 mo$] behoeft &]s 
te do54 ,ma>--nu gaat ze met ha> jong5  
na> de tafel en zegt3 ,/\te tafel6 ,geef
 de tafel ma> e5 klap4 ,en dit is       
s*romelik v]ke]d4 ,al zal de tafel van  
die klap niet b$]v51 zoveel te erg] ha> 
eig5 k9d1 dat nu al vroeg 9 de valse    
waan wordt gebra*t1 dat de oorzak5 van  

zijn pijnlike erv>+5 buit5 hem ligg51   
t]wijl ze 9 hem zitt54 ,e5 waan1 die    
m5ig m5s5lev5 b$]ft1 wa> hij alle       
z$elike l\t]+ onmogelik maakt4     ,,vi4
 ,,zeg ,,ma> ,,ja4  ,i4   ,mee/]1 da> is
 iem& om u te sprek54  ,de mee/] gaat   
na> de s*oolgang en ziet da> e5 man /aan
 met e5 jong5 van e5 ja> ( ti54 ,die    
jong5 is e5 van zijn le]l+5 en die man  
is zek] de vad]4  ,wat blieft u8 vraagt 
de mee/] met e5 nog al vri5delik gezi*t4
  ,mee/]1 ik w\ u vrag51 ( ,piet e5s e5 
dag vrij mo*t hebb51 om met me te gaan  
viss54  ,nu betrekt het gelaat van de   
mee/]4  ,e5 dag vrij8 ,om te gaan viss58
 ,ne51 dat kan ik onmogelik toe/aan4    
,do* nu betrekt er ook e5 &] gelaat4    
,piet /aat naa/ zijn vad]1 netjes met   
zijn petje 9 de h& en de og5 blij       
v]wa*t5d na> de mee/] opg]i*t4 ,nu de   
mee/] e*t] spreekt van onmogelik        
toe/aan1 beg9n5 zijn lipjes wat te      
trill5 en komt er iets z5uwa*tigs 9 zijn
 og54  ,want ziet u1 gaat de mee/]      
voort1 als hij e5 dag wegblijft1 mi/ hij

 we] zoveel1 dat de &]e k9d]5 dan       
natuurlik hebb51 en als hij dan         
t]ugkomt1 begrijpt hij niet1 wat we dn  
we] beh&el54  ,ma> ,mee/]1 hij blijft   
nooit ?uis4  ,ja1 dat is ook ma> go$    
ook1 want hij is to* al niet van de     
vlug/e1 en als hij ?uis bleef z\ hij    
zek] nog me] a*t] rak5 en niet v]hoogd  
word54  ,de vad] zwijgt e5 og5blik4 ,hij
 is e5 bes*eid5 man en de mee/] heeft   
natuurlik gelijk4 ,als ,piet e5 dag niet
 op s*ool komt1 le]t hij die dag niet1  
en dan l]5 de &]e k9d]5 wel1 en dan     
raakt ,piet dus a*t]4 ,da> is niets teg5
 9 te br5g54 ,die goeie man d5kt1 dat   
l]5 hetzelfde is als b4v4 a>dappel5     
pot53 als je ze 9 d5 grond /eekt1 zitt5 
ze en blijv5 ze zitt54 ,hij heeft er    
helemaal ge5 idee van1 dat de           
le]a>dappeltjes1 die wij pot51 we] net  
zo vrolik uit de grond spr+5 als wij ze 
er 9 hebb5 ge/opt1 en dat je ze er wel  
ti5maal 9 moet /opp51 e] ze e9delik voor
 go$ blijv5 zitt54 ,en hij kan de mee/] 
dus onmogelik teg5sprek54  ,to*--hij    

voelt het w>me h&je van zijn jong51 die 
naa/ hem /aat1 9 zijn h&--to* kan hij 't
 v]zoek nog niet opgev54 ,hij _h ?uis   
teg5 ,piet gezegd1 dat hij net zo lang  
vrag5 z\1 tot de mee/] ja zei1 en 9 die 
zek]heid 0 ,piet blij met hem na> s*ool 
gegaan4 ,en dan1 hij _h er zelf ook zo'n
 plezi] 94 ,hij _h ma> zo zeld5 e5 dag  
vrij1 en 't kon nu dus net zo mooi4 ,als
 de mee/] ma> e5 beetje toes*ietelik w\ 
zijn4  ,kom1 ,mee/]1 z\ hij dan dat w]k 
niet kunn5 inhal58 ,miss*i5 kan ik hem  
?uis e5 beetje help54 ,ik weet wel niet 
veel1 ma>444  ,do* e] de man uitgesprok5
 _h1 zegt ,mee/]3 ,ne51 be/e man1 dat   
gaat niet4 ,en bov5di51 wa> z\ dat na>  
toe moet51 v&aag de e5 v]l( en morg5 de 
&]1 want natuurlik1 als ik het de e5    
toe/a1 kan ik het de &] niet weig]54 ,en
 er gaat to* al zoveel van het ond]wijs 
v]lor54 ,je moe/ eig5lik zelf wijz] wez5
 en die d+5 niet vrag54 ,de k9d]5 hebb5 
ma> n jeugd1 en n s*ooltijd1 en die mog5
 ze wel go$ gebruik54 ,als ze e5maal van
 s*ool af zijn1 is 't uit met hun l]54  

,laat ze dus nu hun tijd ma> nuttig     
be/$54 ,voor uitgang5 hebb5 ze de       
vacanties4  ,ja ,mee/]1 u hebt wel      
gelijk1 ma> 9 de vacantie b5 ik da>om   
niet vrij4  ,ja1 dat is nu wel jamm]1   
ma> da> kan ik niets aan do54 ,s*ool is 
s*ool1 en uitgaan is uitgaan4 ,dat zijn 
twee afzond]like d+54  ,deze laat/e     
woord5 zegt de &]s niet onvri5delike    
mee/] wat korzelig1 zodat vad] en zoon  
begrijp51 dat alle v]d] a&r+5 vru*teloos
 z\ zijn en ma> tot onaang5aamh$5 leid54
 ,ze k]5 zi* dus langzaam om4 ,als het  
dan niet kan1 9 vr$esnaam1 dan kan het  
niet1 zegt de man1 en dan tot zijn      
jong53 ,dan moet je morg5 ma> gewoon na>
 s*ool gaan4  ,zek]1 zegt de mee/]1 met 
go$mo$ige /em1 dat is heus het be/e voor
 hem4  ,en vad] en zoon gaan weg1       
zwijg5d1 met lome s*r$51 en vooral de   
kle9e met e5 geheel t]ne]geslag5 gezi*t4
         99       99       99       99  
99  ,o1 die braafheid6 ,en die          
degelikheid6 ,en die pa$agogiese        
beg9selva/heid6 ,ik w\1 dat ze die mee/]

 met zijn di]b>e zorg voor de gee/elike 
ontwikkel+ van die arme jong5 e5 vol ja>
 9 de ,pa$agogis*e ,biblio!ek opslot54  
,dan kon hij zijn h>t ophal5 aan        
opvo$kundige ern/4  ,e5 dag met je vad] 
uit viss56 ,ma> wi/ die pa$agoog nu     
niet1 hoe dat voor e5 jong5 e5 zaligheid
 is1 wa>bij zo go$ als niets haalt8 ,e5 
dag1 e5 vlle dag1 en dan e5 s*ooldag1   
uit viss5--met je vad]6 't ,is zo uit de
 duffe1 /(fige1 roezemoesige /ad- en    
s*oolw]eld v]plaat/ word5 9 de frisse1  
zuiv]e1 ru/ige natuur1 en da> vrij      
rondzw]v5--met je vad]6  ,ik h]9n] me   
nog zo go$1 wat zo'n dag voor mij 04 's 
,avonds te vor5 hadd5 we de h5gels al 9 
orde gemaakt en de sno]5 nagekek5 met de
 simm5 en de hak54 ,en dan hadd5 we voor
 vijf c5t5 worm5 geko*t en die v]deeld  
ov] e5ige worm5bakjes1 met wat a>de er  
94 ,en dan _h ,mo$] e5 grote hoeveelheid
 bot]hamm5 gesn$5 met wat er op1 en die 
_h ze teg5 't uitdrog5 tuss5 bord5 en   
ond] /55 deksels geborg54 ,en dan hadd5 
we alles netjes en ordelik bij elka>    

gelegd1 om het de volg5de morg5 g]e$ te 
v9d51 en w>5 vroeg gaan slap54 ,slap5 vr
 't donk] 01 dat g+ moeilik1 en we      
woeld5 dan ook nog al wat he5 en we]4   
,ma> e9delik kwam de slaap to* en sliep5
 we va/ door1 totdat ,mo$] ons1 om/reeks
 half vi]1 met za*te /em wakk] riep4 ,ze
 _h ons eig5lik wel will5 lat5 slap51 we
 sliep5 zo lekk]1 en ze gunde ons die   
ru/ zo graag4 ,ma> ze gunde ons ook 't  
g5ot1 en dus3 ,toe jong51 vad] is al    
kla>4 ,en dan sprong5 we er uit1 kle$d5 
en wies5 ons slaapdronk51 at5 onze      
bot]ham1 dronk5 e5 glas melk1 pakt5 ons 
boeltje bije51 gav5 ,mo$] e5 zo5 en     
/apt5 met ,vad] de deur uit1 wa>na ,mo$]
 ons nog nakeek totdat we groet5de de   
hoek omsloeg54  ,wij mo*t5 de h5gels    
drag54 ,en nu g+ het 9 de kille         
morg5lu*t1 /raat 9 /raat uit1 door het 9
 o*t5ds*em] nog ru/5de ,am/]dam1 na> de 
,willemspoort4 ,ev5 da>buit5 0 de       
,ha>lemm]weg langs de ,ha>lemm]va>t1 en 
hi] lag de treks*uit kla>4 ,we sprong5  
er op1 als oude bek5d51 legd5 onze hele 

bagage van h5gels1 worm5bakk51 visnett5 
en provi&zakk5 op 't dek1 en liep5 dan  
e5s na> b5$51 ( het 9 de kajuit nog al  
gezellig 04 ,nee hoor1 't 0 bov5 't     
leuk/e1 en we blev5 dan ook bov51 al    
mo*t /raks1 ond] 't v>51 het morg5w9dje 
wat koel om de or5 blaz54  ,hoe he]lik1 
de zon te zi5 opgaan1 zo'n grote g\d5   
s*ijf1 oprijz5d uit de nevel5 ov] de    
vo*tig gro5e weid54 ,en al die bo]d]ij51
 telk5s we] e5 &]e4 ,en de bo]5wag5s1   
rijd5de na> de /ad4 ,en dan we] e5s     
aanlegg51 om go$]5 ( m5s5 te lad54 ,en  
dan dat lekk]e frisse gekabbel en       
geklots van het wat]4 ,en het wuiv5 van 
het slanke riet1 langs de kant54 ,hi] en
 da> zag je er e5 h5gel uit /ek51 en als
 je er dan voorbij vo]1 zag je e5 op5+ 9
 't riet en da> 9 't gras zat e5 viss]1 
helemaal 9 z'n e5tje4 ,morg56 riep5 wij 
hem toe4 ,geeft het wat8--,niks g$aan1  
hoor6 ,ze bijt5 v&aag niet4--,ma> wij   
g+5 v]d]4 ,van die drukke trekva>t moe/5
 we niets hebb54 ,we g+5 na> ,halfweg1  
en da> _h je uitge/rekte plass54 ,dat 0 

ons viswat]4 ,da> zat5 ze4 ,mooie ba>s  
en snoek4 ,en die z\5 wel bijt54  ,door 
,slot]dijk he5 en dan nog e5s zo'n va>t1
 e5 nog lang]e4 ,h1 wat 0 de zon al w>m4
 ,lekk] zo 9 de koele morg54 ,wil je wel
 gelov51 dat ze langzam]h& al begon te  
/ek58 ,ma> je kon 't be/ ui?\d54 ,en na>
 b5$5 g+ je 9 ge5 geval4 ,da> 0 niets te
 zi54 ,en hi]--wat ruim en hoog en mooi6
  ,e9delik w>5 we 9 ,halfweg4 ,9 e5 kle9
 h]b]gje gebruikt5 we e5 kop w>me !e1   
zo'n kle91 gezellig h]b]gje1 met biez5  
/oel5 om oude1 v]veloze tafeltjes1 en   
wa>van de bo]9 als e5 oude k5nis met je 
sprak4 ,en dan na> buit51 na> 't wat]4  
,sno]5 afgewond51 va/gebond51 h5gel/ukk5
 9 elka> g$raaid1 aas aangeslag51 en    
gauw e5s ev5 +elegd1 om te zi51 ( de sim
 v]s*ov5 moe/ word54 ,dan e5 ru/ig      
s*ild]a*tig hoekje opgezo*t1 en je da>  
e5 poosje v]/opt tuss5 't riet4  ,o1 hoe
 he]lik is 't hi]4 ,za*t golft het riet4
 ,vr je gl9/]t de wat]vlakte 9 lev5de   
rimpeltjes4 ,en da>op dan/ ( eig5lik    
trilt de dobb]1 het gladde1 rode kopje  

met de doorge/ok5 p54 ,die /ijve p5     
heeft zo iets eig5wijzigs1 iets         
eig5g]e*tigs1 iets p$ants4 ,e5 ietsje   
ma>4 ,ma> to* g5oeg1 om e5 komiese      
indruk te mak5 te midd5 van deze h>monie
 van ruis5d riet en rimpel5d wat]4      
,wanne] je op de grond zit1 met je oog  
di*t bij het wat]1 wat is dan die       
gl9/]5de vlakte groot4 ,telk5s v]dwijnt 
de dobb] uit je gezi*t1 niet doordat hij
 er niet me] wez5 z\1 o ne51 dat p$ante 
p5netje blijft aldoor ev5 eig5wijzig    
bov5 het rode kopje uit/ek51 ( die hele 
g\d-gl9/]5de kabbel+ voor zijn plezi]   
zoo s*itt]t en trilt4 ,ma>1 wegdoezel5d 
ond] het za*te suiz5 en ruis51 raak je  
gauw 9 drom5 v]lor51 en dan zie je niets
 me] dan e5 doore5m5gel+ van gro5 en    
donk] met g\d5 tipjes1 wa>9 het p$ante  
p5netje volkom5 v]dwijnt4  ,jong51 je   
hebt beet6 roept da> plotsel+ e5 /em    
a*t] je4 ,je trekt snel op1 en bov5 't  
donk]e wat] s*itt]t e5 zilv]5 vis1      
sp>tel5d door de lu*t4 ,h1 je h>t klopt 
9 je keel4 't ,g+ ook zo onv]wa*t4 ,je  

moet niet zitt5 suff51 zegt de go$mo$ige
 viss] nog4 ,&]s vang je niet4  ,je moet
 niet zitt5 suff54 ,en to*1 na e5       
poosje1 da> is het we]4 ,is het de      
buit5lu*t1 die je zo soez]ig maakt8 ,(  
dat /ral5de hemelblauw8 ,( b5 je miss*i5
 te vroeg opge/aan voor zo'n kle9e      
jong58 ,langzam]h& komt het we] ov] je4 
,alles om je he5 z+t met za*te1 suiz5de 
/em4 ,en bov5 dat /ille natuurz+5 uit   
hoor je telk5s held]e klank5 van vogels1
 van rietv9k54 ,en dan /rooi5 de        
leeuw]ik51 hoog uit het hemelblauw1 na> 
alle kant5 hun smelt5d geti]eli]1 hun   
zang]ige s]p5t9es1 die de lu*t v]vull5  
als hoorb>e zonnes*ijn4 ,da> komt het   
we]4 ,je drijft we] weg 9 v]getelheid4  
,het p5netje1 het /ijve1 p$ante p5netje1
 s*iet na> b5$51 als e5 eig5g]e*tige    
pa$agoog1 die door mee/] ,duivel        
plotsel+ 9 de hel wordt getrokk54 ,ma>  
je ziet het niet1 je b5t weggezonk5 9 de
 vr$e van e5 he]like h>monie1 totdat e5 
ruk aan je h5gel je wakk] s*rikt uit je 
drom]ij5 en je snel ophaalt met al we]  

e5 g\d-gev9de vis aan het e9d van je    
sno]4  ,vad] is intuss5 aan 't rondviss5
 van de plas4 ,e*te viss]s zitt5 nooit4 
,die lop5 aanh\d5d v]d]4 ,ze wa*t5 de   
vis niet af1 ma> zoek5 ze op1 telk5s hun
 v]leidelik aas trill5d inlegg5d 9 al   
we] e5 nieuw plekje krozig wat]4 ,en zo 
is ,vad] e5 heel e9d van ons af g]aakt4 
,dat geeft ons e5 gevoel van e5zaamheid1
 dat t5 laat/e wat ne]drukk5d w]kt4     
,da>om /aan we op1 w9d5 het sno] om de  
h5gelroe1 en gaan op /ap1 vijf1 ti51    
vijfti5 m9ut5 v]1 totdat we we] bij     
,vad] zijn en da>mee e5 behagelik gevoel
 van veiligheid en /ille gezelligheid   
h]krijg54  ,de ganse dag gaat het zo    
door1 totdat de namiddagzon na> huis    
w5kt4 ,e]/ wordt hi] buit51 op e5       
vlotje1 de gevang5 vis s*oongemaakt1 van
 s*ubb5 en +ew&5 en v9n5 ontdaan1 da>na 
9 e5 netje met gras gepakt1 en nu1 na>  
de s*uit1 jong5s6 ,da> heb je het       
jag]tje1 vooruit6 ,op het dek ligg5 we  
uit te ru/5 van de v]moei5de dag1       
slap5de kom5 we 9 ,am/]dam4 ,da> maakt  

,vad] ons za*tjes wakk]1 en aan zijn h& 
slep5 we ons door het e9deloze /rat5net 
voort4 ,?uis de vis 9 e5 emm] fris wat] 
uitspoel54 ,morg5 zal ,mo$] ze bakk54 ,(
 miss*i5 vanavond nog8 ,e] de pan op 't 
vuur /aat1 ligg5 wij al ond] de wol en  
soez5 te midd5 van buit5lu*t en         
zonnes*ijn en ruis5d riet en gl9/]5d    
wat]4 ,uit e5 diepe slaap word5 we de   
volg5de morg5 v]kwikt wakk] en gaan na> 
s*ool1 om de v]lor5 s*ade 9 te hal54    
99       99       99       99       99  
,hebt ge wel opgem]kt1 wa>de lez]1 dat  
ik 9 die h]9n]+ aan e5 dag uit viss5    
vanzelf uit de v]l$5 tijd 9 de          
teg5woordige tijd b5 ov]gegaan8 ,da> z\ 
mijn vroeg]e taalmee/] zek] e5 dikke    
blauwe /reep doorhe5 gehaald hebb54 ,dat
 mo*t5 we niet do54 ,als we 9 de v]l$5  
tijd begonn5 w>51 moe/5 wij da> ook 9   
blijv51 al dwong de lev5digheid van het 
gebeurde ons ook nog zo tot e5 voor/ell+
 9 het h$54 ,ma> de artikel5 voor ,s*4  
en ,l4 gaan niet e]/ door de h&5 van e5 
blauwgepotlode taalmee/] en zo v]s*ijn5 

ze ond] uw og5 met al de ong]e*tigh$5   
van de onv]bet]de en onv]bet]b>e        
s*rijv]4  ,en d+ wil ik e*t] wel zegg51 
dat ik n4l4 nooit die sprong uit de     
voorbijgegane tijd na> de huidige z\    
hebb5 gemaakt1 als ik nu nog e5 dag uit 
mijn vroeg] s*oollev5 _h moet5          
bes*rijv51 9 zov]re1 dat lev5 e5 le]lev5
 0 ond] de leid+ van de mee/]1 want--ik 
z\ e5v\dig niet 9 de v]l$5 tijd begonn5 
zijn1 ik z\ helemaal niet begonn5 zijn1 
om de afdo5de r$51 dat ik me uit dat    
le]lev5 niets me] h]9n]5 kan4 ,wel weet 
ik nog van de /rek5 en ondeug5dh$51 die 
we 9 en om de s*ool ui?aald51 ma>--is   
het niet le]zaam8--van het e*te le]lev51
 wa>om we dan to* j>5 a*t]e5 dag aan dag
 na> s*ool g+51 weet ik zo go$ als niets
 me] af4 ,ik z\ ge5 s*ooldag kunn5      
bes*rijv54  ,en wel e5 dag uit viss58   
,en dat1 hoewel die sle*ts bij hoge     
uitzond]+ voorkwam1 t]wijl de s*ooldag5 
regel w>58  ,zo is het4 ,en hi]uit ziet 
m51 hoe dat le]lev5 buit5 het h>t d]    
k9d]5 omgaat4 ,die kle9e jeugdm5sjes    

leid5 dan ook eig5lik twee lev5tjes3 n  
e*t k9d]lev51 en e5 &] s*ijn le]lev52   
het e]/e natuurlik1 het tw$e kun/matig2 
het e]/e van b9n5 uit gegroeid en       
behe]/1 het &]e van buit5 af opg$rong5  
en b$wong52 het e]/e met hun volle h>t1 
het &]e met hun v]pli*te gehoorzaamheid4
 ,is het wond]1 dat ze zi* 9 lat] j>5   
we9ig ( niets me] van dat laat/e h]9n]51
 t]wijl het e]/e tot 9 hoge grij%eid toe
 lev5dig voor d5 gee/ /aat8 ,wa> er ge5 
inn]lik contact is tuss5 het nodig      
geoordeelde le]lev5--k1 o geliefde      
bro$]s van de *ri/elike en ka?olieke    
s*ol51 tuss5 het nodig geoordeelde      
godsdi5/ige le]lev5--en het wa>a*tige   
lev5 des h>t51 het groei5de gevoelslev51
 da> drag5 de k9d]5 het e]/e als e5     
kle$1 dat ze /raks uittrekk5 en v]get54 
,ne51 nog m9d]4 ,da> is het le]lev5 hun 
e5 /uk pakpapi]1 wa>9 ze e5 deel van hun
 gevoels- en gelukslev5 moe/5 inwikkel5 
en dat ze /raks a*teloos lat5 vall5 en  
wegwaai51 wanne] dat gevoels- en        
gelukslev5 onbelemm]d mag uitgroei54    

,dan zw]v5 de oude s*ooldag5 als        
v]frommelde krant5papi]5 ov] de /raat1  
t]wijl de oude geluks-uurtjes als ko/b>e
 s*att5 d] jonkheid word5 meeg$rag5 met 
dankb>e liefde4  ,da>om1 pa$agog51 als  
e5 jong5 e5 dag uit viss5 wil gaan met  
zijn vad]1 zet dan ge5 gewi*tig         
pa$agog5-gezi*t en weig] het die jong5  
en zijn vad] niet1 ma> zeg ja1 en zeg   
dat met je volle h>t1 innig ov]tuigd1   
dat die jong5 da> voor zijn lev5 me] aan
 heeft1 dan aan het onmisb>e /ukje      
le]/(1 dat hij nu uit uw me?odiese gang 
moet d]v54 ,vrees niet1 dat hij a*t] zal
 rak54 ,het l]5 gaat zo ontzett5d       
langzaam1 dat de &]e k9d]5 9 die ne dag 
onmogelik zo v] vooruit kom51 dat hij 't
 niet z\ kunn5 inhal54 ,gun het k9d zijn
 dag van vreugde1 ook wanne] hij e5     
ondeug5de b5gel is1 die 't eig5lik niet 
v]di5d heeft4 ,ja1 /a het hem dan vooral
 toe4 ,e5 weig]+ v]bet]t hem nooit4 ,e5 
inwillig+ miss*i54 ,laat g5ade voor re*t
 geld5 en ge zult e5s zi51 wat he]like  
uitw]k+ dat vaak heeft4  ,en wanne] ge  

het viss5 e5 on$el en wre$ v]maak v9dt1 
dat ge zelf niet me] z\dt kunn5 smak51  
zeg dan to* ja4 ,en dat nog wel zond]   
door e5 preek het g5ot van de jong5 voor
 die dag te b$]v54 ,met e5 preek beke]t 
ge de jong5 en zijn vad] niet4 ,en e5   
dag natuurg5ot1 zij het viss5de1 is ook 
e5 preek van ov]tuig5de welsprek5dheid4 
,dat weet ik uit mijn jeugd1 wa>uit ik  
tal van &]e prek5 glad v]get5 b54       
,vooral e5 dag natuurg5ot--met je ,vad]4
   ,,ii4  ,wa>om heb ik die ges*i$5is   
van het viss5 zo 9 d5 br$e v]teld8 ,kan 
ik dan niet vol/aan met e5v\dig te      
zegg51 dat en wa>om het zo go$ is1 de   
jong5s e5s e5 dag vrij te gev58 ,zek]1  
ma> ik moe/ do5 uitkom51 do5 vl51 wat   
zo'n vrije dag voor e5 jong5 betek5t1   
opdat de ond]wijz]s1 voor zo v] ze 't   
nodig hadd51 tot in/emm+ w]d5 gebra*t4  
,er zijn er nog zo veel1 die bij de     
alma*t d] s*ool zw]54 ,en nu is het wel 
go$1 dat we gelo( hebb5 9 de            
noodzakelikheid van onze arbeid1 9 de   
onmisba>heid van onze taak1 ma> dat mag 

niet gaan leid5 tot ov]s*att+4 ,wie     
hi]van g5ez5 wil word51 moet zi* e5s    
heel kra*tig zijn eig5 vroeg] s*oollev5 
ind5k54 ,dan zal hem blijk51 hoe dat als
 e5 grote e5vormigheid 9 de v]te ligt1  
wa>uit be/ e5 dagje en wel e5 weekje    
gemi/ kon word54 ,vooral onze bij       
millimet]s ine5gelegde me?od5 vo]5 ons  
tot de ov]s*att+ van het dtail1 als( met
 het ov]slaan van n s*akel het hele v]b&
 ine5s v]brok5 04 ,ne51 het v]/& d]     
k9d]5 groeit niet door onze me?odiese   
kle9igh$54 ,de k9d]5 v]k]5 kort] ( lang]
 tijd 9 e5 /uk nieuwe le]/(1 ga&eweg    
wordt dat hun eig5dom1 en soms1 ine5s1  
wordt het hun bewu/4 ,dan breekt de     
nieuwe k5nis door4 ,l]5 gaat langzaam1  
veel langzam] dan wij gewoonlik d5k54   
,wilt ge e5s e*t erv>51 h langzaam8     
,h]9n] u dan ma> ev51 dat het re*te     
inzi*t 9 v]m5igvuldig5 u pas duidelik   
w]d1 to5 ge deze kun/ zelf aan 't       
ond]wijz5 04 ,hebt ge zo iets nooit     
ond]vond58 ,to* me5de uw ond]wijz]      
vroeg] heel zek]1 dat ge de zaak volkom5

 begreept4 ,dat komt3 hij zat to5 9 zijn
 eig5 d5k5 v]diept 9 plaats van 9 dat   
van zijn le]l+54 ,en dat zal met ons nu 
ook wel e5s het geval wez54 ,wanne] we  
de h]s5w]kzaamheid onz] le]l+5 kond5    
meemak51 wie weet1 met wat e5 g$uld we  
aan/onds onze tr$ v]traagd51 en hoe gans
 onbekomm]d we de jong5s e5 dag uit     
viss5 /uurd51 zo niet e5 week4  ,ma> nu 
heb ik nog iets &]s4 ,bij voorbaat moet5
 de ond]wijz]s--ik b$oel de             
niet-s*oolho(d5--me e*t] belov51 dat ze 
niet kwaad zull5 word54 ,want wat ik    
zegg5 ga1 is geheel 9 hun voordeel4     
,ma>1 sommig5 zijn zo gauw op hun       
zelf/&ige te5tjes getrapt1 dat e5       
bov5mee/]--zo heet de v]guisde nog hi] 9
 de resid5tie--uit]/ voorzi*tig moet    
wez51 dat hij zelfs 9 zijn go$a>dige    
vlag5 de vri5d5 niet bel$igt en teg5 zi*
 9 't h>nas jaagt4  ,weet ge1 wat ik    
zegg5 w\8 ,dat ook die bov5mee/]s ma> ja
 moet5 zegg51 wanne] e5 ond]wijz] e5s e5
 dagje uit viss5 wil gaan1 nu wel niet  
met zijn vad]1 ma> met zijn jong54 ,uit 

viss51 ( op e5 &]e wijze uit g5iet54    
,want voor e5 ond]wijz] kan het to* ook 
zo'n v]rukkelik d+ wez51 e5s e5 dag     
buit5 te dwal51 t]wijl de hele w]eld    
s*ool heeft4 ,ik weet natuurlik niet1 ( 
&]5 net zulke boosa>dige goi/5 zijn1 als
 ik1 ma> ik g5iet het mee/ van e5 vrije 
dag1 als &]5 lekk] 9 s*ool zitt54 ,dan  
is het ge5 (ficiele vacantie1 en to* b5 
je vrij4 ,dan ziet de w]eld er heel &]s 
uit4 ,dan kijk je al 9 de /ad de /rat5  
en m5s51 ook vooral de /raatv5t]s en de 
w9kels1 met heel &]e og5 aan dan        
gewoonlik4 ,dan smul je zo geme5 9 het  
g]oezemoes1 wanne] je toevallig e5 s*ool
 voorbijkomt1 wa>9 de k9d]5 h>dop l]5 ( 
de mee/] luid aan 't or]5 is4 ,dan heb  
je net e5 gevoel van e5 vogel4 ,je b5t  
vrij te midd5 van e5 gebond5 w]eld4 ,en 
als je dan na> buit5 gaat1 o na> buit51 
na> dat voor e5 /adsm5s zo zalige buit51
 dan g5iet je dubbel1 ne5 hond]dv\d4    
,dan dr9k je het gro5 van de weid5 91 ( 
je zo ine5s met e5 na> /ilte en         
s*oonheid dor/5de ziel uit de dufheid d]

 me?odiek v]plaat/ b5t na> de fri%eid d]
 natuur4 ,dan g5iet je op n dag voor e5 
ja>4 ,ma> 't moet e5 weekse dag zijn1   
ge5 zondag1 en ge5 algeme5 vrije dag4   
,e5 extratje1 zoals wij m5s*5 malka> te 
we9ig gunn5 en bezorg54  ,heb ik nu de  
zelf/&ige ond]wijz]s kwaad gemaakt8 ,(  
zijn ze zo zelf/&ig nog niet1 dat ze nog
 wel zo'n dagje uit bov5mee/]like h&    
will5 ontvang58         99       99     
99       99       99  ,wat is de w]eld  
to* hatelik4 ,da> si/ iem& me ond] 't   
s*rijv5 toe1 dat ik niet zo k9d]a*tig   
moet zijn4 ,grote m5s5 zijn veel te     
degelik1 vooral volwass5 opvo$]s1 om op 
die wijze beh&eld en besprok5 te word54 
,en v]beeldt zo'n bov5mee/] zi* soms1   
dat hij iets me] is1 e5 halve godheid   
bij voorbeeld1 die de arme1 sj(ele      
klasse-ond]wijz] met e5 vrij dagje      
g5adiglik v]blijd5 kan8  ,ne51 hatelike 
siss]1 dat v]beeldt zo'n bov5mee/] zi*  
niet4 ,da>voor is de man nog zelf veel  
te blij1 als hij er zo e5s tuss5 uit mag
 trekk54 ,als hij zo e5s alle zorg5     

zijn] ambulante nietsdo5]igheid van zijn
 s*\d]s mag lat5 glijd5 en n dagje      
r5t5i] zijn 9 de wije1 vrije w]eld4 ,ma>
 wa>om moe/ gij nu mijn go$mo$ige /emm+ 
e5sklaps v]/or5 met uw kwaad/ok5de      
siss]ij8  ,en d+ is gelukkig4 ,die /em  
kwam niet van buit5 af1 ma> van b9n5    
uit4 ,en da>door kan ik hem aan/onds 9  
zijn w>e a>d ond]s*eid54 ,hij is de /em 
van mijn eig5 v]l$54  ,er 0 e5 tijd1 dat
 ik ind]daad met e5 hoogh>tig v]oordel5d
 k9d]a*tig tal van gewoon m5selike      
gevoel5s en v]h\d+5 smal5d v]wi]p4      
,wanne] to5 e5 ond]wijz] mij e5 dagje   
vrij vroeg1 g+5 we sam5 aan 't r$5]51   
aan 't ond]zoek51 ( de aangegev5 r$5 wel
 e5 dag v]l( wettigde1 en dan analyse]de
 ik 't geval net zo fijn1 dat hij tot de
 erk5n+ g$wong5 w]d 7altans na> mijn    
m5+71 dat hi] ge5 r$5 tot v]l( be/ond1  
ma>4444 dan 0 er voor hem de a>digheid  
ook al lang af4 ,zo'n r$5e]ziekte maakt 
i$]e5 9 zijn lev5 door1 als je zo tuss5 
de tw9tig en d]tig b5t4 ,dan me5 je1 dat
 alles v]/&elik te regel5 is1 do* loopt 

intuss5 groot geva> alle gevoel5s des   
h>t5 te v]moord5 en 9 jezelf e5 k\de1   
v]/&elike eig5g]e*tigheid te ontwikkel51
 wa>mee je t5 slotte de omgev+ v]kilt4  
,oud] geword51 beg9 je te begrijp51 dat 
er 9 de m5s nog &]e factor5 w]k5 dan    
logiese kra*t51 en dat e5 pli*tsbetra*t+
 ov]e5kom/ig de voors*rift5 d] pr9cipes 
wel e5s inf]ieur kan wez5 aan e5 gewoon 
pli*tslev51 dat met blijde en ijv]ige   
opgewek!id zijn dagtaak v]ri*t1 do* k   
wel e5s voor e5 ke] van die dagelikse   
pli*t5 ontslag5 wil zijn1 zij het ook   
dat ge/r5ge1 beg9selva/e braafheid hi]  
e5 /eekje aan los v9dt4 ,alles is niet  
te b]$5]54 ,er zijn onb]$5e]b>e dwaa%$51
 7dwaas 9 het oog nz] wij%eid71 die op  
slot van rek5+ rijk] en vru*tba>d] zijn 
9 lev5svreugd en ook 9 lev5sdeugd1 dan  
s*]pz9nig b]$5e]de v]/&elikh$54  ,9 onze
 tijd van /rijd1 ook van /rijd 9 de     
ond]wijsw]eld tuss5 klasse-ond]wijz]s en
 s*oolho(d51 lop5 we zo groot geva>1 die
 &]e factor5 uit het oog te v]liez51 het
 p]soonlike en e*t m5selike 9 de v]h\d+ 

te dod51 en ons te beknell5 9 de b&5 van
 reglem5ts-artikel51 vl me] dan nodig   
is4 ,zek]1 ik zie de gev>5 niet voorbij 
van e5 e5ho(dig bew9d1 dat zo li*t tot  
misbruik van ma*t kan leid51 ma> lat5 we
 to* ook de og5 wijd op5 h\d5 voor het  
kwaad1 dat ons b$reigt van e5           
reglem5t5-reg]+1 die 9 uni=miteit ha>   
heil v9dt en 9 e5 contrle van           
vormelikh$5 ha> /]kte4 ,da>mee zijn we  
t5 slotte allemaal a*t]op4 ,niets to* zo
 onre*tva>dig als e5 wet1 die met ge5   
individuele v]s*ill5 rek5+ h\dt2 niets  
zo g5adeloos als e5 reglem5t1 dat ge5   
h>t heeft2 niets zo vrijheid dod5d als  
e5 regel+1 die 9 naam d] algem5e        
vrijheid1 elke p]soonlike vrijheid aan  
b&5 legt4  ,m5s5 zijn k9d]51 net zoo go$
 als k9d]5 m5s5 zijn4 ,we beh&el5 de    
k9d]5 dikwijls te k9d]a*tig1 v]get5de   
dat er e5 zelf/&igheid 9 h5 rijpt1 en de
 volwass55 soms te m5sa*tig1 v]get5de   
dat er altijd nog e5 k9d 9 h5 is blijv5 
lev54 ,en ge5 m5s zo voornaam1 zo       
invlo$rijk1 zo v]/&ig en zo z$elik1 (   

hij komt nog wel 9 om/&igh$51 dat hij   
bij zijn /ille w5s5 ( uitgesprok5       
v]zoek5 om e5 extratje heel k9d]lik 9   
zijn h>t d5kt3 ,toe1 zeg ma> ja4        
99       99       99       99       99  
,ik sprak da> ov] b9d5de wett5 en da*t  
to5 aan het v]5ig+slev5 en aan          
c5tralisatie 9 geme5telik-en rijksbew9d4
 ,ov] beide wil ik nog ev5 doorgaan4    
,het moet i$]e5 wel getr(f5 hebb51 hoe  
de vakv]5ig+1 ook die d] ond]wijz]s1 de 
p]soonlike vrijheid van ha> l$5 aan b&5 
legt4 ,wie zi* aan de g5om5 besluit5    
niet w5/ te h\d51 wordt als lid         
ges*rapt4 ,niet t5 onre*te heeft m5 b4v4
 de ,soc4-dem4 arb4 p>tij e5 politieke  
,ka?olieke k]k g5oemd1 wa>9 de lek5     
niets hebb5 9 te br5g51 ma> de paus ( de
 paus5 de leid+ vo]5 en gehoorzaamd     
moet5 word54 ,da>bij v]gat m5 e*t]1 t5  
e]/e1 dat die leid]s gekoz5 word5 en dus
 de p>tij door ha> leid]s zi*zelf       
be/uurt1 en t5 tw$e 7als ik mij niet    
v]gis71 dat ook de ma*t 9 de ,ka?4 k]k  
oorspronkelik uit de democratie is      

voortgekom51 zoals nu b4v4 ook de       
k]kelike kiesv]5ig+5 9 de ,prote/4 k]k1 
dus v]5ig+5 van lek51 van l$51 de       
oud]l+51 de diak551 toezi5]s en t5      
slotte door h5 ook de pr$ikant5 en de   
synode kiez54 ,en dan v]geet m5 ook dat 
er niem& lid van e5 p>tij ( e5 v]5ig+ ( 
e5 k]kg5oots*ap behoeft te blijv54 ,de  
dwang 9 die v]5ig+5 kan m5 dus billik51 
omdat hij van ond] af is opgekom5 en    
niem& lang] b9d5 kan dan deze zelf      
v]kie/4 ,het is e5 dwang1 wa>aan m5 zi* 
vrijwillig ond]w]pt1 indi5 m5 al niet   
zelf heeft meegew]kt om hem 9 te vo]54  
,&]s is het e*t] ge/eld met de          
,/aatsdwang4 ,m5 kan niet als lid van de
 ,/aat b$ank51 t5zij m5 lu/ heeft de    
wild]nis 9 te trekk54 ,op dit gebi$ moet
 da>om de dwang zoveel mogelik bep]kt   
word5 en die kans heeft m5 te m9d]1     
na>mate de c5tralisatie te grot] wordt4 
,om alle5 bij ons lag] ond]wijs te      
blijv51 9 de grote /$5 zi5 we het e*te  
s*oollev51 het e*te uitlev5 van         
opvo$kundige en ond]wijskundige ideal51 

langzam]h&1 /e$s me]1 ond] de druk kom5 
van het algem5e voors*rift4 ,we wet51   
hoe dat 9 ,frankrijk de ontwikkel+ van  
de s*ool belemm]t4 ,het is welli*t voor 
e5 m9i/] van ond]wijs met zijn heirleg] 
van ambt5>5 heel gemakkelik1 dat voor   
heel ,frankrijk hetzelfde le]plan1      
hetzelfde roo/] geldt1 wa>bij alle k9d]5
 van e5 zelfde le]hoogte op hetzelfde   
uur op dezelfde wijze aan dezelfde /(   
bezig zijn1 ma> voor die le]/( en die   
le]wijze en die le]k9d]51 voor het lev5 
en de bloei van het ond]wijs1 is het t5 
slotte v]d]felik1 de dood 9 de pot4 ,en 
ook 9 ons l& dreigt het hi] en da> die  
kant op te gaan4 ,de voorve*t]s van de  
republike9se s*ool mog5 het mijn5twege  
w9n53 als de ond]wijz]s 9 't algeme5 zo 
hoog /aan 9 alle opzi*t51 dat ze de     
dagelikse leid+ d] s*oolho(d5 kunn5     
miss51 is dat e5 te gelukkig v]s*ijnsel1
 dan dat we er ons niet ov] z\d5        
v]heug54 ,i$] *ef moet blij zijn1 als   
hij t5gevolge d] betrekkelike           
volkom5heid zijn] ond]ges*ikt5 misba> is

 geword54 ,ma>--lat5 die voorve*t]s niet
 v]get51 dat er nog e5 veel ell5dig] *ef
 is dan e5 ambulante bov5mee/]3 de      
domme1 h>teloze1 />re1 onbewegelike     
adm9i/ratie4 ,met e5 bov5mee/]--hij is  
to* ook e5 m5s--is nog te sprek5 en ook 
hij /aat ond] de invlo$ van de gee/ des 
tijds1 ma> wie met de adm9i/ratie wil   
/rijd51 /ikt 9 de duffe papi]rommel4    
,da>teg5 hield zelfs e5 ,multatuli het  
niet uit4 ,en die 0 taai4  ,ik wil dus  
zegg53 lat5 we bij het ond]wijs ons     
uit]/e be/ do51 om de p]soonlike        
vrijheid zo v] mogelik door te zett51 zo
 hoog mogelik te h\d54 ,en lat5 de l$5  
van ,rijks- en ,geme5tetoezi*t ons      
da>bij help54 ,voor h51 ik voel en      
begrijp het be/1 is de v]leid+ zo groot1
 om 9 de ri*t+ d] c5tralisatie te /ur54 
,al die v]s*eid5heid is zo moeilik te   
ov]zi5 en te contrl]54 ,ma> to*--uit die
 v]s*eid5heid spreekt het lev54 ,en     
omgeke]d1 het grote lev5 zelf met zijn  
eis5 dw+t ons wel na> e5 zek]e e5heid4  
,do* 't is zo'n groot v]s*il1 ( die     

e5heid gegroeid is en /e$s v]groei5 kan1
 ( dat ze 9 elka> is gezet als de spak5 
en velg5 van e5 wiel en door e5 ijz]5 b&
 onbewegelik bije5geh\d5 wordt4  ,/el u 
e5s voor1 dat het lev5 d] huisgez9n51 de
 inri*t+ d] maaltijd51 de v]h\d+ tuss5  
oud]s en k9d]5 m9utieus door de wet     
g]egeld w]d4 ,dat de bemoeizu*t d]      
tirannieke vrijheidsmann5 ook da> het   
lev5 tot e5 popp5ka/ maakte1 wa>van de  
popp5 mo*t5 dans5 na> het trekk5 d]     
wets>tikel54 ,z\ het huiselik en        
maats*appelik lev5 niet alle            
bekoorlikheid voor u v]liez5 en ge liev]
 de wild]nis intrekk5 dan 9 zulk e5     
bes*av+ te v]/55 tot e5 /uk gietw]k8    
,welnu1 liev] moet de s*ool groei5 9 de 
ri*t+ van e5 ideaal huisgez9 dan 9 die  
van e5 leg]4         99       99        
99       99       99  ,het is zo go$1   
als we ond] alle v]h\d+5 de vrijheid    
hebb5 tot e5 ja-zegg54 ,ik b$oel3 dat is
 9 z$elik opzi*t zo go$4 ,wat blijft er 
ov] van onze z$elike groei1 wanne] we   
als ma*9]aadjes lop5 moet5 na> het      

+rijp5 d] t&54 ,wat v]di5/e /eekt er 91 
ov]e5kom/ig artikel zoveel van de wet   
iem&s re*t5 niet te kr5k54 ,wettiese    
braafheid is ge5 braafheid4             
,gehoorzaamheid aan de wet is iets zo   
geheel &]s dan gehoorzaamheid aan e5    
beg9sel1 dat niets te eis5 heeft dan--e5
 beetje zelfv]lo*5+1 e5 beetje          
meegevoel1 e5 beetje welwill5dheid2 zo  
geheel &]s dan gehoorzaamheid aan de    
z$elike eis d] liefde4 ,en zull5 we niet
 v]/>r5 9 g]eglem5te]de braafheid1 dan  
moet5 we vrijheid hebb5 tot toe/aan en  
weig]54  ,ma>--zegt de                  
klasse-ond]wijz]--als gij1 bov5mee/]1 zo
 op die vrijheid ge/eld b5t1 wilt ge dan
 ons 9 wettelike afhankelikheid h\d58   
,ge5sz9s4 ,hoe e] de zelf/&igheid d]    
ond]wijz]s wettelik g]egeld is1 hoe     
liev]4 ,ik b5 er ge5 gre9tje bang voor1 
wat zeg ik1 ik z\ me er zelf /]k] door  
voel54 ,ma> ook dn nog zal er veel      
g]egeld moet5 word5 bij ond]l+e         
welwill5dheid--zie sle*ts na> de v]h\d+5
 op de ,h4 ,b4 ,s4 en de ,gymnasia4 ,ook

 dn zal van het m5selike nog veel me]   
afhang5 dan van het wettelike4 ,en zo   
lang het niet zo is4444  ,nu kom ik     
welli*t 9 bots+ met sommige             
collega's-s*oolho(d54 ,ma> fiat1 ik waag
 het er op4  ,geef1 z\ ik will5 zegg51  
de ond]wijz]s e5 maximum van vrijheid 9 
hun klasse4 ,wanne] zij met h>t en ziel 
w]k5 en ze will5 iets liev] &]s dan gij1
 zeg dan ja4 ,het s*eelt zo enorm veel1 
( iem& na> zijn eig5 z9 en inzi*t iets  
mag inri*t5 en uitvo]54 ,dan is er vaak 
zoveel me] ambitie4 ,en1 mijn hemel1    
d5kt ge1 dat ov] d]tig ja> die k9d]5 nog
 wet51 ( ze de v]m5igvuldig+ zus ( zo   
gele]d hebb58  ,v]d5k me niet van gebrek
 aan ern/1 bes*uldig me niet van        
li*tva>digheid1 wanne] ik ov] ges*ill5  
van me?odiek en zo gemakkelik s*ijn he5 
te glipp54 ,do*1 indi5 mogelik1 erk5 met
 mij1 dat er 9 de p]soonlike lu/ en     
liefde van de klasse-ond]wijz]--die dan 
to* het ond]wijs moet gev5--e5 vl       
belangrijk] factor 9 't spel komt4 ,het 
h>t van die man is ja wat me] wa>d dan  

de voortreffelik/e le]gang en het       
nauwkeurig/e le]plan4 ,en zulk e5       
vrijheid van de klasse-ond]wijz] sluit  
vol/rekt niet de invlo$ van het         
s*oolho(d buit54 ,e] z\ ik zegg53       
integ5deel4  ,het spreekt van zelf1 wa> 
e5 ja-zegg5 mogelik is1 moet ook e5     
ne5-zegg5 kunn5 voorkom54 ,de ,g5e/et   
heeft gelukkig geprez51 wie ne5 durft   
zegg54 ,en hij _h gelijk4 ,ma> jui/ hij1
 die de ma*t en de mo$ heeft om ne5 te  
zegg51 hij b]eikt zo v]baz5d veel met e5
 ja4 ,dat is to* niet het ja d]         
slapheid1 ma> het ja d] zelfbewu/e      
kra*t1 het ja van 't gelov5d v]tr\w51 en
 dit ja kan niet &]s dan /]k5d w]k54    
,,vii4 ,,groei5 ,,gaat ,,langzaam4   ,en
 to* will5 wij1 dat het gauw gaat4 ,en  
da>om trekk5 wij met onze ong$uldige    
v+]s het plantje omhoog1 do* rukk5      
da>mee de fijne wortelvezels los1 en 't 
plantje kwijnt4 ,( we plaats5 het 9 e5  
broeikas1 en het wordt wel spo$ig groot1
 do* onges*ikt voor d5 k\d5 grond4      
,groei5 gaat langzaam4 ,en wie dit niet 

gelo(t1 moet ma> e5s e5 pa> uur bij e5  
plant gaan kijk54 ,dan zal hij zi51 dat 
hij niets ziet4 ,en to* is de plant 9   
die pa> ur5 gegroeid4  ,ma> hij moet    
niet p] ongeluk bij zijn k9d gaan kijk51
 want dan wordt hij dadelijk zoo        
vreeselijk boos1 omdat dit arme k9d niet
 zoo gauw groei5 wil4 ,ik b$oel         
v]/&elijk1 en z$elijk4 ,li*amelijk1 dat 
is niet zoo erg4 ,ma> v]/&elijk6  ,vad] 
zit te zi$5 van drift1 en dat simpel    
omdat zijn zoon die somm5 ma> niet      
begrijpt4 ,ma> begrijp je dat dan niet1 
ezel8 ,wat b5 je to* e5 /omm]ik6  ,ja1  
dat _h de mee/] ook al gezegd1 ma>      
hi]door 0 de jong5 vol/rekt niet ine5s  
e5 heel e9d opges*ot54 ,hij 0 dezelfde  
/omm]ik geblev51 precies tr\w5s--als de 
mee/] en als vad] zelf1 die na j>5 van  
erv>+ ma> niet begrijp5 kond51 dat      
groei5 langzaam gaat1 en dat dan nog de 
e5e plant niet de &] is4 ,9 k9d]k5nis   
zijn deze beide pa$agog5 nog ma> e5     
luttel beetje gegroeid4 ,en 9           
zelfbehe]s*+ nog m9d]4  ,ma> dit laat/e 

is ook e5 moreel elem5t1 en 9           
z$elijkheid groeit e5 m5s* ng langzam]  
dan 9 v]/&elijk inzi*t4 ,het begrijp5   
wil nog wel e5s kom51 langzaam aan1 ma> 
het kunn5 lev5 na> dit jui/]e begrip1   
dat valt nog zwa>4 ,dat eis*t dan ook   
dikwijls e5 inn]lijke v]nieuw+ van het  
oude1 e5 reg5]atie4 ,dan moet er 9 ons  
e5 nieuw m5s* gebor5 word54  ,e*t]1 al  
groeit e5 m5s* 9 z$elijkheid ook hl     
langzaam1 da>om heeft e5 k9d hi]toe nog 
niet de vrijheid4 ,dat z\ ook wel s*&e  
zijn4 ,en volkom5 gegrond is onze       
v]ontwa>dig+1 dat die deugniet ng al    
niet wa>heidliev5d is4 ,we hebb5 het hem
 to* imm]s wel hond]dmaal gezegd8 ,9    
ondeug5dheid en vrijpo/igheid1 o ja1 da>
 groeit hij wond]lijk snel4 ,dat heb je 
van onkruid altijd4 ,ma> 9 deugd en     
zelfb$wang8  ,lieve vr9d51 lat5 we nu   
e5s hl e]lijk zijn en zegg53 ,hoe gaat  
het met ns8  ,we zijn d]tig1 ve]tig1    
vijftig1 ze/ig ja> geword54 ,we hebb5   
het onz5 le]l+51 onz5 k9d]51 onz5 vri5d5
 vaak voorgeh\d54 ,we zijn al bollebooz5

 9 't preek5--teg5 &]54 ,raadsli$5 van  
gezag4 ,en hoe /aat het met ns8  ,zijt  
ge ind]daad bet] geword58 ,niet wijz]1  
ma> bet]8 ,ge hebt er uw tijd voor      
gehad4 ,kunt ge 9 uzelf e5 voorbeeld    
/ell5 aan uw jong]58 ,( zijt ge alle5 z 
v]1 dat ge ern/ig het go$e wilt1 dat ge 
met uw diep/e h>t het go$e wrlijk       
bege]t1 en dat ge dageliks bidt om kra*t
 om te vord]51 al?ans om /a&e te blijv58
  ,dan zijt ge al heel v]4 ,eig5        
zwakheid en sle*!id k5n51 na> v]bet]+   
opre*t v]lang51 en bidd5 om kra*t 9 d5  
/rijd--dat is al e5 ko/elijke           
lev5svru*t4 ,en hoop ma>1 dat1 langzaam 
groei5de1 die vru*t ook voor uw k9d]5   
rijp5 mag4  ,ma> d5k er aan1 voor de    
lev5sru/ van uzelf en de lev5svreugd van
 uw k9d]5--en m9d]5--dat groei51        
gee/elijk groei5 vooral1 ma> uit]/      
langzaam gaat4   ,,na> ,,tijd4          
,hebt gij ooit graan gemaaid 9 gro5e    
l5te8      ,uw huis betrokk5 e] het 0   
geb\wd8      ,eis*t gij van 't kapitaal 
de volle r5te1      ,nog e] gij 't 9 uw 

h&el hebt betr\wd8      ,en wilt ge1 dat
 uw k9d zi* braaf1 erv>51      ,en wijs 
zal toon58 ,ho$ u voor d5 s*ijn3        
,ook ze$lijkheid moet groei5 met de j>51
      ,laat hem d5 tijd1 om vroolijk    
dwaas te zijn4     ,,viii4 ,,fr$]ik     
,,fr,,bel4  ,i4        ,hoe hij opvo$]  
w]d en wat de k9d]w]eld hem op5ba>de1   
door ,elise van ,calc>1 #b;e druk4 ,met 
e5 voorr$e van ,dr4 ,j4 ,h4      ,gunn+ 
,wzn41 ,di/ricts-s*oolopzi5]4--,am/]dam1
 ,h4 ,wi]ts      van ,coehoorn4 #aiaj4  
,het is gewoonweg e5 s*&e1 dat zulk e5  
boek1 d]tig ja> gel$5 ges*rev5 en nog   
wel aan het ,n$4 ,ond4 ,g5oots*ap       
opg$rag51 nu pas h]drukt is4 ,nu pas4   
,a*1 als het ma> e5 h&boek voor e5 ( &] 
exam5 0 gewee/6 ,dan hadd5 de lui het   
met5 kop51 lez51 be/ud]5--d4 w4 z4 uit  
hun ho(d l]5--en dan kond5 we nu al de  
#ae;e druk aankondig54 ,dan w>5 de      
d5kbeeld51 er 9 ontwikkeld1 wel niet    
diep] en va/] 9 de practijk doorg$rong51
 want1 gelijk m5 weet1 hebb5 exam5 en   
practijk we9ig ( niets met elka> te     

mak51 ma> dan 0 het boek to* 9 lev5     
geblev51 _h m5 het 9 onze tijd van      
opvo$kundige belang/ell+ niet behoev5 op
 te diep51 en _h het m5ig ind]daad      
belang/ell5de1 die het nu niet k5de1    
vaak ge/]kt en v]kwikt4 ,het is e5 mooi 
boek4 ,het is e5 rijk boek4 ,en m5 moe/ 
e5 niet-(ficiele opvo$kundige als ,elise
 van ,calc> zijn1 om zulk e5 boek te    
kunn5 s*rijv54 ,dit boek is niet voor de
 /udie gemaakt4 ,dit boek is uit het h>t
 opgeweld1 uit e5 h>t vol liefde en     
bewond]+1 en dat sam5g+ met e5 ho(d vol 
k5nis en inzi*t4  ,ro]5d zijn de e]/e   
ho(d/ukk54 ,frbel als k9d4 ,wi/ ge1 dat 
hij zo'n bitt] droevige jeugd heeft     
gehad8 ,v]wa>loosd en misk5d door zijn  
tw$e mo$]1 t]zij ges*ov5 door zijn vad]4
 ,e5 brave vad]1 die e*t]1 als pr$ikant1
 zo ze] 9 de zorg5 voor zijn geme5te en 
van zijn /udie opg+1 dat hij voor zijn  
kle9e ,fr$]ik ge5 tijd _h4 ,m5 ziet dit 
me]4 ,ma> het blijft e5 groot v]grijp   
jeg5s het k9d4 ,presid5t ,roosevelt _h  
wel gelijk1 to5 hij 9 zijn r$evo]+5 er  

op a&rong1 dat m5 zijn naa/ligg5de pli*t
 niet mo*t v]wa>loz5 om zi* aan         
uitgebreid] kr+ te wijd54 ,e]/ k9d en   
vr\w1 dan /ad en /aat4 ,ma> gaat het zo8
  ,frbel's vad] _h ge5 tijd voor zijn   
k9d1 zijn /iefmo$] begreep het niet1 en 
zo _h de kle9e ,fr$]ik e5 troo/eloos    
droevige jeugd4 ,gelukkig--voor het     
nagesla*t4 ,9 e5 re9e en edele ziel     
wordt uit sm>t nooit v]bitt]+1 ma>      
v]bet]+ gebor54 ,zij zoekt &]5 de sm>t  
te besp>51 wa>ond] ze zelf gel$5 heeft4 
,en zo gelo( ik1 dat heel wat           
k9d]vreugde 9 de lat]e ,k9d]grt5--is    
opgebloeid uit de donk]e bodem van      
,frbels k9d]sm>t4  ,de bladzijd5 ov]    
,fr4's k9d]j>5 kan m5 e*t] niet lez5    
zond] e5 gevoel van wrevel jeg5s de     
oud]s4 ,dat w>5 nu ontwikkelde1 brave1  
fatso5like1 godsdi5/ige m5s51 ma> die   
niettem9 hun kle9e jong5 s*&elik onre*t 
d$54 ,zulke oud]s zijn er vele1 ook nu  
nog4 ,da>om is het zo go$1 als ze e5s op
 e5 af/& en bij e5 &] zi51 hoe s*&elik  
onre*tva>dig en h>d ze teg5 hun k9d     

zijn4  ,to5 ,fr4 e5 /iefbro]tje _h      
gekreg51 nam de nieuwgebor5e de a&a*t en
 de zorg5 d] oud]s zoo geheel 91 dat zij
 9 het e]/ d5 t]uggang 9 ,fr$]ik's      
ontwikkel+ niet ontwa>d5--en to5 die zi*
 zoo onmisk5ba> v]toonde1 dat zij elk 9 
het oog viel1 w]d de s*u:eid en         
droefgee/igheid van het t]ugge/oot5 k9d1
 hem als e5 s*uld aang]ek5d4 ,wat kon de
 oorzaak &]s zijn van zijne lu/eloo%eid 
en afgetrokk5heid dan jaloezie8--,zoo   
r$5e]de de /iefmo$]--hij gunde ha> k9d  
niets--de wangun/ v]te]de hem--dat 0 e5 
ze] leelike k>akt]trek--zijn vad] moe/  
het niet door de v+]s zi5--en hem bij   
zijn ?uiskom/ dat pruil5 en droom5 e5s  
met e5 go$ pak slaag afle]54 ,de        
ondeug5d/e b$oel+5 w]d5 aan zijne       
e5v\dig/e dad5 toeg$i*t en dat met zulk 
e5 s*ijn van wa>heid1 dat het bij d5    
vad] ge5 d5 m9/5 twijfel ov] de         
/rafba>heid van het k9d ov]liet4 ,de    
?uiskom/ des vad]s w]d van nu aan de    
nad]+ van het g]i*t en d5 s*]pre*t]1 9  
plaats van de vreugde des k9ds4 ,h>de   

woord5 en zw>e /raff5 v]v+5 d5          
zonnes*ijn1 die voorlang door dreig5de  
wolk5 0 v]dui/]d4  ,is dit niet b$roev5d
 en tegelijk erg]lik8 ,wat baatte die   
ontwikkel+1 die braafheid1 dat fatso5 en
 die godsdi5/1 ja vooral1 wat baatte die
 godsdi5/ hi]8 ,het arme k9d m]kte er   
niet veel van4 't ,w>e to* zo nodig     
gewee/1 dat de ,lu!rs*e !ologant en zijn
 vrome vr\w bij hun godsdi5/ wat        
me]--liefde1 wij%eid1 begrip van 't k9d1
 wat me] t$]e zorg1 wat me] toewijd+1 9 
n woord1 wat me] vru*t5 van e*te        
godsdi5/ hadd5 betoond4  ,met e5 diep   
g]o]d gemo$ nam ,fr$]ik zi* g$urig voor 
re*t vroom en braaf te zull5 word51 ma> 
ondanks deze opre*te godsvru*tige       
gemo$sa&o5+ contra/re]de zijn g$rag vaak
 ze] met zijn voornem5s4 ,viel hij w$] 9
 e5ig k9d]lijk v]grijp dan liet zijn    
te$] gewet5 hem ge5 ru/2 hij kon ge5 oog
 sluit5 van ang/ voor de /raff5 d] hel1 
die ongetwijfeld zijn deel moe/5 word54 
,wat hem het mee/ de$ /ruikel5 0 zijne  
ru/elooze zu*t tot bezigheid en         

ond]zoek--zijne bege]te om de d+5 te    
le]5 k5n54 ,en da> zijne mo$] ge5 begrip
 _h van de lev5seis*5 van zijn leeftijd1
 v]zuimde zij hem van die voorw]p5 te   
voorzi51 die hem gepa/e bezigheid en    
oef5+ z\d5 v]s*aft hebb54 ,hij mo*t     
n]g5s aankom54 ,ov]al afblijv5--d5 boel 
niet omhal51 0 h>e leuze4  ,/il zijn en 
n]g5s aankom54 ,dit 0 e*t] ev5 go$ als  
hem alles tot de bege]lijke v]bod5 vru*t
 te mak54 ,de lu/ om alle voorw]p51 die 
hem omr+d51 van nabij te bezi5 en te    
beta/51 w]d zoo ontzett5d geprikkeld    
door di5 ge/adig5 /rijd van alles afnem5
 en we] opb]g51 zond] iets &]s te       
v]s*aff51 dat hem bezigheid gev5 kon1   
dat onze ru/elooze natuurvors*]         
dagelijks voor de v]zoek+ bezweek4 ,deze
 geheel onbe/uurde lu/ om alles te le]5 
k5n51 op5 te mak5 en van zijne plaats te
 hal51 /ortte hem 9 alle mogelijke      
k9d]ramp5 en de$ hem alles b$]v51 wat   
ond] zijn b]eik kwam4 ,ge5e /raff51 ge5e
 b$reig+ hoe zwa> ook1 w>5 9 /aat zijn  
ondo(b>e a&rift tot w]kdadig ond]zoek te

 beteugel54 ,wel v]re van te v]/aan wat 
de eis*5 van dit w]kzaam k>akt] en de   
eis*5 van dez5 leeftijd w>51 zag5 zijne 
oud]s 9 deze onwe]/aanb>e a&rift niets  
&]s dan mo$wil en boo%eid4  ,nu vraag ik
 nog e5s3 ,wat baatte hi] die godsdi5/8 
,godsdi5/ moet dan to* de naa/e1 dus ook
 het k9d1 l]5 liefhebb51 l]5 begrijp51  
l]5 help54 ,m5 mag zegg53 die oud]s wi/5
 niet bet]4 ,ma> dat is voor godsdi5/ige
 m5s5 ge5 excuus4 ,ze hadd5 bet] mt5    
wet54 ,hun liefde _h h5 moet5 do5       
doordr+5 9 het k9d1 _h h5 die /ille sm>t
 moet5 do5 meegevoel51 v]/aan en        
wegnem54 ,ik kan het niet help51 ma> ik 
kan 9 al dat godsdi5/ig g$oe met zlke   
opvo$+spraktijk5 ge5 godsdi5/ zi54 ,aan 
hun vru*t5 zult ge ze k5n54 ,en nu weet 
ik ze] wel1 dat onze godsdi5/1 ons gelo(
 vaak niet /]k g5oeg is1 om de liefde en
 de wij%eid 9 volle kra*t te do5 /ral51 
dat ook de godsdi5/ig/e m5s5 nog        
zondig5de /ump]ds zijn1 /ruikel5d i$]5  
dag1 ma>--hi] 0 de ri*t+ zo absoluut    
v]ke]d4 ,hi] w]d het k9d me] afge/ot51  

t]uggewez51 dan aangetrokk51 dan gezo*t4
 ,hi] w]d niets gevoeld van ,laat de    
k9d]5 tot mij kom54 ,hi] het lam 9 de   
woe/ijn niet gezo*t1 ma> gezond54  ,o1  
hoe he]lik is het1 e5 k9d te zi5        
uitgroei51 zi* te zi5 ontplooi51 en hoe 
weldadig w]kt de zon d] mo$]liefde dan  
op dat 9 bewaakte vrijheid uitgroei5de  
wez5tje4 ,dr kan godsdi5/ zijn1 ook al  
word5 er ge5 onbegrep5 geb$jes          
gepreveld1 ge5 onv]/ane ,bijbeltek/5    
gelez54 ,da> kan 9 ,vad] en ,mo$] de    
*ri/elike liefde w]k51 da> kan ,*ri/us' 
gee/ zeg55d he]s51 da>--ook al wordt    
,zijn naam niet g5oemd--kan ,*ri/us     
teg5woordig zijn3 wa> liefde woont1 da> 
woont ,hij zelf4 ,ma> 9 m5ige *ri/elijke
 kr+ is ,*ri/us v] te zoek54 ,hi] bij   
,frbel t5 m9/e444  hoe weldadig de      
s*oolur5 9 ,fr$]ik's toe/& inw]kt51 zij 
gav5 hem to* de treurige erv>+1 dat het 
eld]s bet] 0 dan ?uis4 ,de teg5/ell+ van
 zijn geluk 9 de s*ool en van zijne     
aanh\d5de v]volg+ 9 huis1 kwam tot e5   
sm>tvol bewu/zijn1 en hij begon         

heimelijk zijne bro$]s gelukkig te      
prijz51 die op e5e &]e plaats w]d5      
opgevo$4  ,9 die s*ool _h ,fr$]ik het   
go$4 ,da> zij e*t] ge5sz9s zijn w]k- en 
weetlu/ bevr$igde ( zijne ontwak5de     
gee/eskra*t51 voldo5de inspann+ gaf1    
zette hij op eig5 geleg5heid /e$s zijne 
natuur- en w]ktuigkundige naspor+5      
voort1 op al wat hij ma> ma*tig word5   
kon1 proev5 die ongelukkig nog altijd   
van e5 ontl$5d5 a>d w>51 en hem de      
g$u*te /raff5 zijn] /iefmo$] en het     
ong5oeg5 van zijn vad] op d5 hals       
haald54 ,de maat/af1 die bij deze /raff5
 w]d gebruikt1 0 e5e gewone1 ma> ze]    
v]ke]de4 ,zijne dad5 w]d5 beoordeeld na>
 h>e toevallige gevolg51 niet na> h>e   
gewisse beg9sel54 ,zulke /raff5 zijn    
all]nadeelig/ voor het k9d1 dat al het  
onre*t weegt1 hem hi]door aang$aan1 en  
bij i$]e /raf dus me] e]bi$ en v]tr\w5  
v]lie/1 me] wrok v]gad]t4 ,kond5 e*t] de
 zwa>/e /raff5 de behoefte aan          
w]kzaamheid niet 9 zijn h>t doov51 zij  
mi/5 ha> noodlottig uitw]ksel niet--zij 

le]d5 hem het geweld te ontduik5 door de
 li/--door a*t]h\d5dheid en e9delijk    
door onwa>heid4 ,en zo bew]kte deze     
*ri/elike opvo$+1 al?ans deze opvo$+ van
 *ri/elike m5s51 van *ri/elik het5de    
m5s51 dat ons oorspronkelik             
wa>heidzoek5d k9d1 opgeleid w]d tot de  
duivelskun/5 van li/ en leug54 ,voorwa>1
 aan de vru*t5 zult ge ze k5n51 ook de  
*ri/elikheid d] opvo$+4  ,frbel heeft   
zijn lev5 lang veel van godsdi5/ige m5s5
 te lijd5 gehad4 ,ge5 wond]4 ,voor hem  
01 van zijn s*oolj>5 af1 het s*oone     
woord van ,*ri/us3 ,tra*t e]/ na> het   
,kon9krijk van ,god en zijne            
g]e*tigheid1 en alle d+5 zull5 u word5  
toegeworp51 het ri*tsno] en het heil    
7zijns7 lev5s1 en er is zoo buit5gewoon 
veel godsdi5/igheid1 die met dit woord  
ge5 ern/ maakt1 dat e5 man als ,frbel   
voor zulke lipp5belijd]s wel e5 /e5 des 
aan/oots moe/ zijn4 ,het be/e middel1 om
 hem te be/rijd51 0 dan ma> hem te      
bela/]51 hem van goddeloo%eid te        
bes*uldig54 ,de gee/elijk5 7we zijn nu  

ond] de ka?oliek5 9 ,zwits]l&7 hadd5    
nauwelijks de lu*t van het op55 e5]     
s*ool ( zij ruid5 het domme l&volk      
op--de gee/elijkheid w]kte de uitbreid+ 
d] zaak door alle d5kb>e en ond5kb>e    
praktijk5 teg54 ,en zo d$5 niet alle5 de
 ka?oliek54 ,en zulke teg5/& kwam ook   
niet alle5 van gelovig54 ,ook van &]e   
zijde4 ,ma> dat maakt altijd e5 zoveel  
treurig] indruk1 als 9 de naam van d5   
,heil&1 van d5 ,heil& ook d] k9d]51 met 
onheilige middel5 e5 edele zaak wordt   
be/r$51 als de ,heil& misbruikt wordt1  
om het onheil d] k9d]5 te h&hav54 ,het  
is li*t]--riep ,frbel m5igmaal gerg]d   
uit--dat e5 kemel ga door het oog van e5
 naald--dan dat de opvo$]s +aan 9 het   
,kon9krijk van ,god1 want niem& s*5dt de
 goddelijke wett5 aanh\d5d]1 koelblo$ig]
 en v]metel] dan de opvo$]1 die met het 
k9d doet al wat hem go$ dunkt1 zond] a*t
 te slaan op de eis*5 van het nieuwe1   
jonge lev54 ,jui/1 zo is het4 ,en dit is
 e5 s*&e4 ,e5 s*&e voor all54 ,ma> de   
groot/e s*&e voor h51 die 9 de gevel van

 hun s*oolgeb\w zett53 ,laat de k9d]5   
tot ,mij kom51 en /raks b9n5 dat        
s*oolgeb\w door hun onk9d]lik en        
liefdeloos drijv5 de k9d]5 tot li/ en   
leug5 br5g54 ,de godsdi5/ heeft de      
hoog/e aansprak51 ma> da>om drag5 de    
godsdi5/ig5 dan ook de hoog/e           
v]antwoordelikheid4 ,teg5ov] ,fri$ri*   
,frbel hebb5 zij iets go$ te mak54      
,niet alle5 zij4 ,to5 de h]tog van      
,sa*s5-,me9+5 ,hilburghaus5 zijn wa>d]+ 
toonde met ,frbel's d5kbeeld51 voeld5 de
 s*ool-autoriteit5 en vakmann5 zi* ze]  
gekr5kt4 ,wie 0 die eig5wijze man met   
zijn revolutionair drijv51 die d5 oud5  
kalm5 slakk5gang w\ wrak5--die d5       
zoet-vloei5d5 tr$mol5draf 9 v]d5k+ zo*t 
te br5g58 ,zijn grill5 inwillig5 z\ zijn
 te erk5n5 dat het volksond]wijs niet   
allesz9s voldo5de 04 ,e5 ze] gea*t      
lit]ator1 ma> e5 onv]zettelijk          
cons]vatief1 die aan het ho(d /ond van  
de zak5 van het ond]wijs1 besloot 9 zijn
 kle+ee/igheid het ,frbels*e drijv5 voor
 go$ d5 bodem 9 te slaan en hij s*aamde 

zi* niet de on$el/e middel5 aan te      
grijp54 ,plotsel+ wordt het pa$agogis*  
gezels*ap 7,frbel en zijn m$ew]k]s7 door
 de hatelijk/e aanvall5 b$reigd en door 
all]lei op5lijke bele$ig+5 v]guisd4 ,9  
alle blad5 v]s*55 lange en kwaada>dige  
artikel5 teg5 d5 avonturi] van ,kailhau1
 die het alle5 op de beurz5 d]          
li*tgeloovig5 toelegde444 de nood klom  
nu zoo hoog1 dat de positie te ,kailhau 
bijna niet me] h\dba> s*e5 en hij door  
de teg5kant+ en vij&igh$5 van de zijde  
d] ond]wijz]s en s*oolopzi5]s s*i] aan  
zi*zelf begon te wanhop54  ,m5 ziet1 van
 prie/] en leek kwam de teg5/&4 ,en dat 
duurde zo voort bijna de volle zev5tig  
j>5 van ,frbel's lev54 ,e]/ op 't laat/ 
kwam er wat /&va/ige wa>d]+4 ,do* to5   
/i]f de man1 die e5 sm>tvolle jeugd1 en 
e5 lev5 vol /rijd en misk5n+1 gewrok5 _h
 met de liefdevolle leus te v]kondig5 en
 9 praktijk te br5g53 ,laat ons voor de 
k9d]5 lev54   ,,ii4  ,het e]/e g$eelte  
van dit op/el 0 bijna niet &]s dan e5   
reeks citat51 afgewisseld met uit+5 van 

wrevel en v]ontwa>dig+4 ,de citat5 d$5  
zi51 hoeze] ,frbel re$s van zijn k9d]j>5
 af _h gel$5 ond] misk5n+ en v]da*tmak+1
 en de uit+5 van wrevel w>5 niet &]s dan
 de spontane reactie's van 't m5s5h>t   
bij het zi5 van d]gelike bejeg5+4 ,we   
knn5 het de m5%eid niet v]gev51 dat ze  
edele1 belangeloze natur51 gelijk       
,frbel1 het lev5 v]bitt]t en het /rev5  
s*i] onmogelik maakt4 ,en te m9d] kunn5 
we dit1 wa> de teg5w]k+ va>t ond] de    
vlag van de hoog/e go$]5 d] m5%eid3     
godsdi5/ en gee/esbes*av+4 ,aan deze    
beide k5n5 we e5 &]e roep+ toe1 dan de  
dui/]nis en de dood te di551 en als we  
dan bijwon51 hoe jui/ die ma*t5 li*t en 
lev5 teg5h\d51 v]vult ons dit met       
erg]nis4 ,er is da>bij e*t] n troo/3    
niet de godsdi5/1 niet de gee/esbes*av+ 
v]ri*t5 dit droeve w]k1 ma> ha> bekromp5
 v]teg5woordig]s1 die1 v]/e5d 9         
=malisme1 voor de zoveel/e maal de      
wa>heid hebb5 gekrui/ en nu wak5 bij e5 
l$ig graf1 t]wijl de wa>heid1 opge/aan1 
g9ds al we] pr$ik5d rondgaat1 getuig5d  

van ha> onv]nietigba> lev54 ,voorzek]1  
mann5 als ,frbel word5 niet door        
godsdi5/ en gee/esbes*av+ be/r$51 beide 
h]lev5 9 h54 ,en als de beeldspraak niet
 al te /\t 01 z\ m5 kunn5 zegg53 het is 
altijd het omhulsel van de pop1 dat aan 
de vl9d] het uitvlieg5 belett5 wil4 ,ma>
 de vl9d] heeft zijn vleugels--n zijn   
vru*tba>heid6--en het leege hulsel      
blijft ligg5 als zielloze /(4 ,wie k5t  
nu nog de be/rijd]s1 de teg5w]k]s en    
la/]a>s van onze onv]moeide1 innig      
godsdi5/ige k9d]vri5d8 ,ma> de naam     
,frbel k5t heel de w]eld4  ,( zij die   
naam go$ k5t8 ,a*1 't is hi] alwe] het  
oude li$je4 ,vle*tmatjes van            
onb]ispelike afw]k+ dreig5 ,frbel's gee/
 te v]/ikk54 ,en op1 n ne]1 twee op1    
twee ne]1 /eek ma> toe en rijg ma> toe4 
,en de oude ,frbel s*udt droevig het    
grijze ho(d4 ,prie/]gewad5 en alt>5     
moet5 alwe] voor godsdi5/ doorgaan1     
belijd5iss5 voor zielelev54 ,/eek ma>   
toe1 en rijg ma> toe1 n op1 n ne]1 twee 
op1 twee ne]4 ,de ma*9e1 de m5selike    

ma*9e1 gaat ha> e5tonige gang4 ,we z\d5 
de vle*t5de v+]tjes kunn5 v]vang5 door  
ijz]5 /aafjes1 die z\d5 het s*epp+sw]k  
ev5 go$ do51 ne5 bet]4 ,en dan z\d5 die 
metal5 /angetjes nog niet bev5 bij hun  
arbeid4 ,ma> de kle9e v+]tjes8 ,zij     
kunn5 trill5 van inspann+1 van blijde   
v]rukk+1 ma> ook van vrees4 ,e5 gelukkig
 mak5de arbeid is hun opg$rag54 ,ma>    
wordt niet vaak de lev]+ van e5 mooi    
w]k/uk van het k9d geei/8 ,en zwoeg5 ze 
dan niet als gehoorzame slaafjes1       
ops*rikk5d bij elke v]giss+8 ,dan is de 
k9d]tu9 e5 fabriek geword5 en de        
opgroei5de zieleplantjes kle9e          
fabrieks-arbeid]s1 die ma> lief/ aan e5 
grote /ak+ z\d5 deelnem51 om 9 e5       
modd]plasje te gaan frbel5 op hn mani]  
met kiezel/e5tjes en drijv5de plankjes4 
,frbel's g$a*t51 ze zijn beli*aamd 9    
zijn speelgav51 ze word5 zo li*t1 ze    
word5 zo vaak door zijn speelgav5       
v]moord4 ,dat is de trag$ie van alle    
gee/elik /rev5 hi] op a>de4 ,de gee/ kan
 zi* sle*ts op5b>5 9 e5 /(1 ma>         

diezelfde /( wordt ook zijn graf4       
,spri*t die ,seele1 dann spri*t au* s*on
 die ,seele ni*t mehr4 ,geboorte is     
/]v5sbeg94 ,het sy/eem1 wa>9 de g$a*t5  
tot uitvo]+ kom51 dreigt die g$a*t5 te  
ket551 te v]/rikk51 te v]/ikk51 ne51 zl 
ze ket551 v]/rikk5 en v]/ikk54 ,en zo   
gaat ook de lev5de en lev5wekk5de ,frbel
 9 zijn eig5 sy/eem t5 ond]4         99 
99       99       99       99           
,h]haaldelik wa>s*uwt ,mevr4 van ,calc> 
er teg51 dat m5 to* niet de betek5is van
 ,frbel moet afleid5 uit het gee/dod5d  
frbel51 dat m5 veelvuldig op ,frbels*ol5
 ziet4 ,het w]ktuigelijk namak5 heeft   
met ,frbels gee/ niets te mak54 ,wa> de 
k9d]5 niet zelf uitv9d5 en nieuwe       
patron5 afleid5 uit de voorga&e1 wa> zij
 niet zond] voorbeeld5 vle*t5 en teek551
 da> wordt ,frbel's me?ode niet         
aangew5d1 al w>5 er ka/5 vol            
speelgav5--en al /ond zijn naam met     
reuz5lett]s bov5 de deur4 ,en ,dr4      
,gunn+1 die het boek met e5 ,voorr$e    
inleidt--en w>m aanbeveelt6--s*rijft3   

wat wij van ,frbel te le]5 hebb51 dat is
 niet 9 de e]/e en voornaam/e plaats het
 zoog5aamde frbel51 ( wat da>voor       
doorgaat1 matjesvle*t51 erwt5w]k en     
d]gelijke1 integ5deel1 dit alles moet   
aan grondige kritiek word5 ond]worp51 en
 dan blijkt er veel bij te zijn1 wat ge5
 /& h\dt4  ,we zi5 hi]1 dat bij uit/ek  
deskundig51 wie het wa>lik niet aan v]]+
 van ,frbel ontbreekt1 e5 fiasco erk5n54
 ,ma> tuss*5 beid] m5+ op5ba>t zi* e5   
belangrijk v]s*il4 ,mevr4 van ,calc>    
zoekt e5 mislukk5 9 de practijk         
uitsluit5d bij de onkundige en          
opp]vlakkige navolg+4 ,wie zi* go$      
inw]kt 9 het sy/eem van oef5+5 en zi*   
ern/ig laat voorli*t5 door ,frbel's     
b$oel+51 zal zi51 dat de hulpmiddel5 van
 ,frbel voll$ig zijn en alles bevatt51  
wat de kle9k9d]s*ool behoeft4 ,frbel's  
oef5+5 lev]51 als ze alle opg5om5 en    
toegepa/ word51 e5 voldo5de gymna/iek   
voor alle l$5 en voor alle z9tuig54 ,de 
,me?ode ligt dan vr ons als e5 h>monis* 
geheel1 als e5 volkom5 organisme1 wa>9  

,frbel's grondideen volkom5 9 he]s*51   
zij heeft het dan ook niet erg op       
v]bet]a>s begrep51 omdat 7zij7 van de   
v]bet]+5 d] ,me?ode nooit iets gezi5    
7heeft71 dat d] moeite wa>d ( zelfs ma> 
heilzaam en v]kieslijk 04 ,zij /aat hi] 
di*t aan de zijde van de b]oemde        
discipel9 van ,frbel1 ,mevr\w von       
,m>5holz1 die ov]al wa> zij k9d]tu95    
aangelegd en ond]wijz]ess5 gevormd      
heeft1 op e5 nauwgezette /udie en /ipte 
nalev+ van ,frbels praktis*e aanwijz+5  
heeft aang$rong54 ,en al spreekt het ook
 7bij ha>7 van zelf1 dat er van ge5     
slaafs*e nap]ij ( w]ktuigelijke navolg+ 
sprake mag zijn1 to*--b$5ke m5 wel1 om  
,frbel te v]bet]51 moet m5 aan hem      
gelijk1 zoo niet groot] zijn dan hij--en
 hij 0 ze] groot 9 wij%eid en           
veelomvatt5de k5nis van d5 m5s* en van  
de gans*e natuur4 ,zijne ,me?ode is de  
rijpe vru*t van veelj>ige g$a*t51       
veelzijdige erv>+1 v]gelijk+1 proefnem+ 
met e5 groep van e5 half dozijn g5iale  
gele]d51 die hun be/e kra*t5 j>5 lang op

 hetzelfde doel g]i*t hebb54 ,en da>om  
durft zijn bewond]a>/] vrag53 ,z\de het 
dus niet voorzi*tig] zijn1 ook t] wille 
van de e5p>igheid van het w]k 9 ons l&1 
dat wij ons n$]ig aan de voet5 van d5   
m5s*kundig5 le]a> ne]zett51 dan welli*t 
door e5 ov]haa/5 misgreep zijn diepe    
wij%eid 9 het s*oone plan te v]m9k58 ,de
 vraag/] heeft re*t tot sprek53 niet    
alle5 heeft zij zi* geheel 9 ,frbel     
+ew]kt1 ze heeft zijn ,me?ode van de    
k9d]5 en met de k9d]5 practis* gele]d4  
,ze heeft alles met volle toewijd+ aan  
de practijk getoet/1 aan de practijk    
ontle5d4  ,niet aldus in/emm5d1 zij het 
niet m9d] bewond]5d1 betuigt zi* ,dr4   
,gunn+4 ,deze s*rijft--ma> hi]bij mag   
niet v]get5 word51 dat we intuss*5 #cj  
ja> v]d] zijn--onze ,dr4 ,gunn+ s*rijft 
dan3 ,het is zoo wa>1 wat ,/anley ,hall 
zegt 9 zijn artikel ,! ideal s*ool on ! 
basis ( ,*ild ,/udy3 we moet5 elke      
praktis*e uitdrukk+ zijn] 7d4 i4 van    
,frbel's7 d5kbeeld5 van d5 grond af w$] 
opb\w54 ,en van de ,frbels*ool sprek5d1 

v]kla>t dezelfde veelzi5de s*oolopzi5]3 
da> wordt zijn le] al?ans met d5 mond   
bel$54 ,uit beide aanhal+5 blijkt1 dat  
,dr4 ,g4 niet alle5 met ,mevr4 v4 ,c4 e5
 av]e*tse practijk v]oordeelt1 ma> zijn 
afkeur+1 ev5als die van de ,am]ikaanse  
hoogl]a>1 ook ,frbel's eig5 arbeid      
treft1 elke practis*e uitdrukk+ zijn]   
d5kbeeld54 ,wanne] we deze imm]s op     
nieuw van d5 grond af moet5 opb\w51     
blijft er van het be/a&e zo s*oone en   
h>monis*e geb\w we9ig me] ov]4 ,ma> to*1
 wij mog5 ge5 syllabe van de ko/elijke  
positieve philosophie van ,frbel1 di5   
diepz9nig/5 van alle mod]ne pa$agogis*e 
d5k]s1 v]lor5 lat5 gaan1 erk5t ,dr4 ,g4 
met ,/4 ,h41 en e5 e9dje v]d] belijdt   
hij volmondig1 wat wij van ,frbel hebb5 
moet51 dat is zijn gee/1 zijn opvatt+51 
zijn kijk op de k9d]51 zijn             
grondbeg9sel5 van opvo$+ en ond]wijs1 9 
n woord3 zijn pa$agogiek4 ,wel v]re dat 
deze z\ hebb5 uitg$i5d1 beg9t zij       
eig5lijk pas e]/ tot ha> re*t te kom51  
dank zij de mod]ne ,k9d]/udie           

7,pa$alogie71 die slag op slag ,frbel's 
d5kbeeld5 komt beve/ig51 ma> ge5sz9s    
,frbel ov]bodig maakt1 omdat zij ons te 
veel laboratoriumproduct5 lev]t1 die e]/
 na du*tige pa$agogis*e bew]k+ voor de  
s*ool bruikba> gemaakt kunn5 word54     
,alzo1 9 volle wa>d]+ van ,frbels       
opvo$kundige beg9sel5 gaat de oude w]eld
 met de nieuwe1 gaan wet5s*ap en erv>+1 
gaan vors5de mann5 en uitvo]5de vr\w5   
hi] h& aan h&4 ,en de vrag5 dr+5 na>    
vor53 ,welke zijn dan ,frbels beg9sel58 
,hoe zijn die 9 hem ont/aan8 ,wa>door   
zijn die door ,frbel zelf v]ke]delik    
toegepa/8 ,en hoe moet5 ze dan 9        
practijk gebra*t word58         99      
99       99       99       99  ,al hebb5
 wij1 ,n$]l&se ond]wijz]s1 het boek van 
,mevr4 v4 ,c4 9 b5ep5 domheid ma>       
simpelweg g5ege]d1 v]moeid en v]suft als
 we w>5 door het klimm5 langs le]trapp5 
en dwal5 door le]gang51 door het        
analyse]5 van al ma> me] me?od51 totdat 
we van l\t] me?od]igheid niet me] wi/5  
wat eig5lik me?ode 0 en hoe 9 het k9d de

 be/e me?ode leefde en w]kte2 al hebb5  
wij1 ,holl&se pa$agog51 dit vr\w5boek   
ov] de ,bewa>s*oolheilige ma> l9ks lat5 
ligg51 v]zek]d als we w>51 dat we de    
jui/e beg9sel5 volgd5 en ons nu sle*ts  
op v]volmak+ van de !oretiese praktijk  
hadd5 toe te legg51 totdat onze         
wijsg]ige !orie de praktijk geheel _h   
doortrokk5 en b$orv52 al hebb5 we dus   
ge5 nota g5om5 van dit boek ov] het k9d 
,fri$ri* ,frbel1 dat zijn lev5 lang k9d 
met de k9d]5 is gewee/ en ook k9d       
teg5ov] de volwass55--het v]baa/ ons    
niet dat het buit5l& beslag heeft gelegd
 op dit ,n$]l&se w]k en m5 het de e] en]
 ,duitse1 en] ,italiaanse v]tal+ wa>dig 
keurde4 ,mevr\w van ,calc> heeft het zi*
 to* niet gemakkelik gemaakt en de      
bizond]h$5 d] lev5sbes*rijv+ wet5 te    
v]5ig5 met de op5b>+ en groei d]        
opvo$kundige beg9sel54 ,wie deze laat/e 
wet5 wil1 hij hoeft ze niet te zoek54   
,bijna het gehele boek door dw>rel5 ze  
om u he51 het held]e1 w>me1 do* ook     
degelike en zaakrijke boek4  ,en welke  

zijn dan die beg9sel58  ,lat5 we e5     
og5blik na> ,mevr4 v4 ,c4 lui/]51 dan   
zitt5 we er aan/onds midd5 93  ,frbel's 
erv>+ _h hem gele]d1 dat het met de     
opvo$+ ov] het algeme5 nog hoog/        
gebrekkig ge/eld 0 en dat sle*ts we9ige 
ond]wijz]s de kweekel+5 voor het lev5   
vormd5--dat de s*ool aan het k9d d5     
noodw5dig5 gee/elijk5 te]ko/1 de        
noodzakelijke reisp5n+5 niet wi/ mee te 
gev5 op de lev5sreis--ja1 dat de gewone 
s*oolsleur de jonge li$5 e] /ompz9nig en
 opp]vlakkig1 g$a*teloos en w]ktuigelijk
 maakte dan de zielsv]mog5s te          
ontwikkel51 de gee/kra*t te s*rag5 en   
die kla>heid en zuiv]heid van inzi*t5 en
 begripp5 m$e te deel51 die onmisba>    
zijn om met vru*t tot hoog]e /udin ov]  
te gaan ( zi* met go$ gevolg op e5ig    
b]oep toe te legg54 ,hij zag dat de     
oorzaak van het mislukk5 van zoo m5ige  
opleid+1 het niet slag5 van jonge li$51 
die oorspronkelijk e5 go$5 aanleg hadd51
 dikwijls alle5 9 de sle*te me?ode van  
w]k5 en 9 het gehalte d] hun gebod5     

le]/( moe/ gezo*t word54  ,wat er dan   
ook 9 ,frbel's dag5 van v]bet]+ en      
vooruitgang 9 het s*oolwez5 mo*t g]oemd 
word5 door de vakmann51 die elk&] om    
/rijd bewi]ookt51 ,frbel bleef er bij1  
dat m5 nog altijd 9 e5 geheel v]ke]d    
spoor 0 en op m5ig punt geheel av]e*ts  
te w]k g+ en dat m5 tot ge5 gew5s*te    
uitkom/ voor het volksond]wijs z\ kom51 
zoo m5 niet tot e5e g5etis*e            
ontwikkel+sme?ode ov]g+1 die met d5     
inn]lijk5 ontwikkel+sgang van het       
k9d]lev5 gelijk5 tr$ h\d5 en er geheel  
aan beantwoord5 z\4 ,hij m]kte op1 dat  
m5 e5 ze] knap en afg]i*t en volgepropt 
s*oli] kan zijn en to* e5 onbruikba>    
m5s* word51 da> al de gele]de kundigh$5 
het k>akt] niet vorm51 d5 wil niet      
ri*t51 en dat dit doel alle5 door en met
 h&el5 te b]eik5 is4 ,tot h&el51 tot    
voortbr5g5d1 tot s*epp5d h&el5 geeft de 
s*ool ge5 geleg5heid4 ,de le]l+ is te   
passief1 de mee/] te actief2 het k9d    
ontvangt1 hij neemt op2 hij wordt e5    
magazijn van wet5swa>dige d+51 wa>ond]  

zijn eig5 ik vaak diep b$olv5 ligt1 met 
onbegrep5 gav5 en onontwikkelde tal5t54 
,tot hi]toe _h m5 s*oli]5 gekweekt4     
,frbel wilde m5s*5 vorm54 ,niet de s*ool
 moe/ m5 9 de e]/e plaats 9 het oog     
h\d51 ma> het k9d en zijn lev5sbehoefte4
  ,da>om antwoordde hij op de vraag3    
,wat wilt1 wat zoekt gij dan to*        
eig5lijk8  --,jui/ het teg5ov]ge/elde   
van wat tot hi]toe 9 het opvo$+s- en    
ond]wijsvak ges*i$t4  ,hij 0 ov]tuigd   
dat er sle*ts 9 d5 door hem ontdekt5 weg
 re*t kon g$aan word5 aan de he]lijke   
gav51 wa>m$e de m5s*heid zoo ruims*oots 
begiftigd is1 ma> die te vroeg v]drong5 
en v]/ompt en doodgew]kt word51 ond] het
 gewi*t van al het aangele]de1          
opgezegde1 nageklapte1 dat als          
onv]te]ba> gee/esvo$sel is +e/ompt4     
,deze zijne ov]tuig+ door daadzak5 te   
beve/ig5 en door de praktijk te         
bekra*tig51 a*tte hij zijn duur/e pli*t 
aan zijn vad]l& en aan de m5s*heid4 ,hij
 zag duidelijk 9 dat ,pe/alozzi1 met al 
het voortreffelijke van vele zijn]      

d5kbeeld5 9 le]wijze en opvo$+1 de alles
 h]s*epp5de grondg$a*t5 nog niet begreep
 ( zi* die toeig55 en v]w]k5 kon4       
,hoewel hij hem als de groot/e praktis*e
 opvo$] van zijn tijd wa>de]de1 voelde  
hij to* dat er nog e5 ze] groote leemte 
9 zijne wijze van do5 01 da> hij zijne  
middel5 veel te willekeurig en na> het  
toeval koos en ze te ruw aangreep1      
t]wijl hij zi* niet regelmatig me?odis* 
door de inn]lijke wett5 des lev5s en d] 
ontwikkel+ behe]s*5 en voorli*t5 liet4  
,de op5b>+ van alle lev5 is kra*t1 is   
beweg+--is de daad6 ,van de daad1 van   
het do5 wilde ,frbel alle v]d]e         
m5s*elijke ontwikkel+ afleid52 met h&el5
 zag hij elk k9d zijn eig5 opvo$+ en    
zelfond]wijs beg9n5 en voortzett5--op de
 daadkra*t moet5 wij dus ook alles      
grond51 da>door alles lat5 opwass51     
omdat elke daad oorspronkelijk          
ond]ri*t5d1 /]k5d1 s*epp5d1 voortbr5g5d 
is 9 zi* zelf4                          
,lev5--h&el5--k5n5--moet5 voor d5 m5s*  
eig5lijk altijd e5 sam5/emm5d5 drieklank

 vorm5 voor zijn be/aan1 ma> all]mee/ 9 
de opvo$+4         99       99       99 
99       99  ,me dunkt1 dit is duidelik 
g5oeg4 ,to* wil ik nog e5 kle9 /ukje    
ov]s*rijv54 ,m5 zal er1 ev5als 9 het    
voorga&e1 e5 kritiek op onze nog huidige
 k9d]beh&el+1 e5 aanwijz+ voor e5 bet]e 
opvo$+swijze 9 v9d54 ,het is ook nu nog3
 k9d]5 indrukk51 k9d]5 modell]51 k9d]5  
wr+5 9 e5 kla>gemaakte vorm en da>mee de
 oorspronkelikheid1 het eig5e dod54 ,ma>
 wat zei ,frbel8  ,elk nieuw gesla*t is 
e5 groote s*at voor de m5s*heid1 elk    
nieuw k9d e5 groote s*at voor zijne     
familie4 ,het nieuwe k9d en het nieuwe  
gesla*t v]s*ijn5 niet 9 ons midd5 als   
l$ige vat51 die wij zoo snel mogelijk   
met ons br\wsel hebb5 vol te giet52 het 
k9d1 elk gesla*t br5gt ook e5 eig5 li*t 
m$e2 het zal veel van ons moet5         
ontvang51 ma> het heeft ook iets te     
gev54 ,het is op zi* zelf e5 fonte9 van 
kra*t51 die wij niet k5n51 ma> wa>9 wij 
geloov5 en die wij e]bi$ig5 moet5 en    
plaats gunn54  ,ond]wijz]s v]wa*t5      

dikwijls alles en alles van de s*ool1 de
 wetgev]s en leid]s alles en alles van  
het ond]wijs4 ,le]5 is het wa*twoord d] 
eeuw1 le]5 en le]5 en le]5--ja1 mits    
niet enkel uit de boek51 mits m5 bov5al 
het k9d le]e te lev51 hem gunne te lev54
  ,wij lev5 ma> voor zooveel wij h&el54 
,wij lev5 me] en diep] 9 hetge5 wij     
kunn5 dan 9 hetge5 wij k5n5--me] bij het
 do5 dan bij het wet5 en het is de      
veelwet]ij1 die met de kun/ van te lev5 
e5 fell5 kamp heeft ond]nom5--zoo zelfs 
dat aan vel5 de heug5is van 's m5s*5    
oorspronkelijk5 rijkdom en aangebor5    
kra*t5 beg9t te ontgaan4  ,dat de m5s*  
iets z\ kunn5 mak51 zond] het na te     
mak51 iets z\ mog5 zegg51 zond] het na  
te zegg51 iets d5k51 zond] dat &]5 het  
hem voorg$a*t hebb5--dat ligt buit5 d5  
g$a*t5kr+ van ze] vele mann5 en vr\w5   
van het ond]wijs1 want 9 wa>heid--de    
bes*av+ is bezig de oorspronkelijkheid  
uit te wiss*51 de individualiteit te    
v]moord54 ,wij moet5 hoog] ov] de wa>de 
van d5 m5s*1 de wa>de van elk m5s* le]5 

d5k54 ,wat maakt d5 ontdekk] groot8 ,dat
 hij iets opgem]kt heeft1 wat ge5 &] _h 
opgem]kt4 ,wat maakt d5 uitv9d] b]oemd8 
,dat hij g$a*t en g$aan heeft1 zooals   
ge5 &] tot hi]toe g$a*t en g$aan _h4    
,hij heeft zijn eig5 z9n5 durv5 en kunn5
 gebruik51 zijn eig5 g$a*te en v9d+ lat5
 w]k5 buit5 alle h&boek5 om4 ,hij is zi*
 zelf gewee/ en zijn inn]lijk li*t heeft
 e5 nieuw5 /raal op de m5s*heid geworp54
  ,wij zull5 niet zoo zeld5 e5 uitv9d]1 
e5 ontdekk]1 e5 g5iaal kun/5a> 9 ons    
midd5 zi5 op/aan1 als wij de k9d]5      
geleg5heid gev5 om zi* zelf te word5--om
 zelf/&ig te h&el5--zelf te zoek51 zelf 
te v9d54  ,b$5kt het wel1 o ond]wijz]s  
en ond]wijz]ess51 de kun/5 en wet5s*app5
 zijn gebor5 voordat er s*ol5 en        
hooges*ol5 w>54 ,het is de m5s*1 die de 
s*ool s*iep--ma> de s*ool kan en mag d5 
m5s* niet ond]drukk54 ,zij moet d5 m5s* 
di551 niet belemm]5--da>om moet zij     
natuurlijk na> de lev5seis*5 des k9ds   
zijn +]i*t4 ,is zij dat8 ,frbel voelde  
diep dat zij het nog lang niet 01 dat   

zij het e*t] word5 kon en word5 moet4   
,het gaat bij ,frbel dus om het do54    
,ge5 woord51 ma> dad54 ,ook niet kijk51 
ma> do54 ,en dan nog niet e5s nado51 ma>
 zelf-do54 ,de aanwezigheid van d5      
he]lijk/5 tu9 zal de oude bewa>s*ool nog
 niet tot d5 ,frbels*5 k9d]tu9 mak54    
,het v]s*il da>tuss*5 is ev5 groot als  
het v]s*il 0 tuss*5 ,pe/alozzi en       
,frbel1 dat is1 tuss*5 het aans*\welijk 
ond]wijs en het w]kdadig--tuss*5 het    
voordo5 en het zelf uitv9d5--het lat5   
namak5 en lat5 ontdekk54  ,vooral deze  
laat/e opm]k+1 dit ond]s*eid tuss5      
,pe/alozzi en ,frbel1 is k5s*ets5d voor 
het /rev5 des laat/54 ,niet 9 het zi5 en
 bezi51 zelfs niet 9 het ta/5 en beta/51
 ruik5 en b]uik5 moet de ond]wijsme?ode 
geleid word51 ma> 9 het zelf/&ig h&el5  
d] k9d]54 ,en hi]mee kunn5 we1 9        
ho(dzaak1 vr$e hebb54 ,gaan we na1 hoe  
wij1 volwass551 l]51 hoe wij gee/elik   
groei51 dan is het door lev51 door de   
v]pli*t+ om met all]lei m5s*5 en d+5 om 
te gaan1 9 all]lei v]h\d+5 op te tr$54  

,ons innig/e1 eig5/e1 zuiv]/e bezit1 we 
dank5 het niet aan de woord5 van &]51   
ook niet aan de voorbeeld51 door &]5    
opzettelik ( onwill5s gegev51 ma> aan   
onze eig5 erv>+1 aan hetge5 we ond]gaan 
hebb5 bij het uitlev5 van onze          
p]soonlikheid4 ,en dit uitlev51 het 0   
ge5 nalev51 het 0 e5 ontplooi+ van de   
inwon5de kra*t51 e5 ontspruit5 en       
uitgroei5 van de aanwezige lev5skiem4   
,wat van buit5 kwam1 0 voornamelijk     
prikkel+ tot het opwekk5 di] kra*t51 en 
vo$sel om de plant te do5 groei51 ma>   
dit vo$sel _h alle5 wa>de 9 zoov]re het 
w]d aang5om51 opg5om51 v]w]kt4 ,niet wat
 aangebra*t1 zelfs niet wat +ebra*t1 ma>
 wat gegrep5 en v]w]kt w]d1 _h betek5is 
voor ons4 ,het &]e 0 ma> belemm]+4  ,9  
ho(dzaak kunn5 we dus met ,frbel        
meegaan4 ,het k9d moet w]k5 en de       
ond]wijz] toezi54 ,( da>van e*t] zulke  
s*itt]5de gevolg5 v]wa*t mog5 word5 9   
v]me]d]+ van ontdekk]s en uitv9d]s1 9   
nieuwe li*t5 voor de m5%eid1 zo1 dat    
s*i] i$]e m5s zijn eig5 /raal v]held]5d 

9 de w]eld z5dt1 dit is e5 &]e vraag4   
,,iii4  ,we behoev5 niet v] te zoek51   
wanne] we de bron will5 opspor5 van     
,frbel's ho(dbeg9sel 9 de opvo$+4       
,da>toe hebb5 we sle*ts zijn jeugd]v>+5 
te raadpleg54 ,we wet5 het3 ,ov]al      
afblijv5--d5 boel niet omhal51 0 de leus
 zijn] /iefmo$]4 ,/il zijn en n]g5s     
aankom51 ha> wa*twoord4 ,en wanne] hij  
op eig5 geleg5heid zijne natuur- en     
w]ktuigkundige naspor+5 voortzette1 op  
al wat hij ma> ma*tig kon word51 proev5 
die ongelukkig nog altijd van ontl$5d5  
a>d w>51 liep hij da>mee g$u*te /raff5  
zijn] /iefmo$] en het ong5oeg5 van zijn 
vad] op4 ,hij _h e5 onb$w+b>e lu/ tot   
do51 ma> w]d tot nietsdo5 g$oemd1 tot   
misdo5 g$rev54 ,de domme pa$agogiek van 
zijn oud]s 0 oorzaak van e5 onzalige    
jeugd1 _h oorzaak kunn5 zijn van e5     
z$elike mislukk+1 do* w]d de oorzaak van
 e5 heilzaam /rev54 ,uit het kwade w]d  
het go$e gebor54  ,bie*t e5s e]lik op1  
oud]s1 bij hoe vel5 uw] is nog1 n nog1  
de leus3 ov]al afblijv5--d5 boel niet   

omhal51 en hoevel5 uw] /raff5 hun k9d]5 
ng voor e5 noodlottig /ukmak5 door de   
na> w]kzaamheid zoek5de v+]tjes8        
,beoordeelt en ka/ijdt ook gij uw k9d]5 
niet vaak na> de onb$oelde gevolg51 9   
plaats dat gij ze s*at en zelfs prij/   
na> hun ern/ig en e]lik ond]zoek5d pog58
  ,wat mij1 n bij ,frbel's oud]s en bij 
hond]d5 van hunsgelijk5 /e$s bevreemdt1 
is het feit1 dat al die volwass55 zo    
volkom5 hun eig5 jeugd v]get5 zijn4 ,(  
ze hebb5 't go$ gehad1 en moe/5 9 e5    
blijde jonkheid r$5 g5oeg hebb51 om ook 
hun k9d]5 te do5 g5iet5 van die e]/e    
lev5svreugd54 ,( ze hebb5 't sle*t gehad
 en moe/5 9 e5 komm]volle jeugd aanleid+
 v9d51 't hun k9d]5 bet] te gev54 ,hebb5
 zij zi*1 9 't laat/e geval1 die        
oud]like onre*tva>digh$5 ind]tijd niet  
zo /]k aangetrokk51 en m55 ze nu a*t]af 
welli*t1 dat die /r5ge bejeg5+ wel heel 
go$ voor hun vorm+ 08 't ,s*ijnt wel zo4
 ,&]s z\d5 er ge5 ,frbels nodig zijn    
gewee/4 ,van gesla*t tot gesla*t z\d5 de
 m5s5 eig5 k9d]]v>+5 hebb5 omgezet 9    

zuiv]d] opvo$+1 en er z\ ge5 ,fri$ri*   
,frbel uitbl9k5 als begrijp5de en       
liefhebb5de k9d]vri5d te midd5 van      
duiz5d5 (ficiele en niet-(ficiele       
opvo$]s4  ,ne51 niet alle5 zijn k9d]le$ 
0 oorzaak van zijn lev5s/rev54 ,ook zijn
 gevoelig1 zijn liefdezoek5d en         
liefdegev5d h>t4 ,m5ig k9d ond]gaat     
dezelfde jamm]51 ma> groeit er          
onv]s*illig en vrolik door he54 ,de     
ontgro5+spraktijk5 word5 niet alle5 9   
het /ud5t5lev5 spo$ig v]get5 en /raks op
 nieuwe sla*t(f]s g5adeloos toegepa/4   
,ook de opvo$]s1 ook de oud]s h\d5 er   
vaak zo'n door de gewoonte gewijde1 ne51
 door liefde-arme onnad5k5dheid         
geh&haafde ontgro5+skuur op na4 ,en     
ev5als ond] de academiese jongel+s*ap1  
het zijn de te]gevoelig/e h>t51 die het 
sm>telik/ lijd5 ond] die ru:eid en      
dw+el&ij1 ma> die /raks dan ook het     
vurig/ ijv]5 voor v]bet]+ t5 bate van   
wie na h5 kom54  ,frbel's opvo$+spr9cipe
 dankte hij aan zijn jeugd]v>+51 zek]1  
ma> to* da>nev5s aan iets &]s--aan de 9 

hem w]k5de liefde1 die zo*t na> het heil
 d] k9d]54 ,te ,rudolf/adt sprak hij op 
e5 ond]wijz]sv]gad]+3 ,ik arbeid        
da>voor1 dat het ,*ri/5dom v]wez5lijkt  
worde ond] de m5s*54 ,wie ds zijn       
lev5s>beid opvat1 wordt--al b]eikt hij  
natuurlik zijn doel niet--e5 zeg5 voor  
de m5%eid en de k9d]w]eld4 ,hij zoekt1  
en v9dt4         99       99       99   
99       99  ,frbel zo*t en vond4 ,en   
mij dunkt1 we do5 hem ge5 onre*t1 als we
 van hem getuig51 dat hij de lev5de m5s 
en dus ook het lev5de k9d we] vond1 we] 
t]ugvond4 ,dit kl9kt welli*t zond]l+4   
,we behoev5 e*t] onze eig5 tijd1 onze   
eig5 w]eld ma> te zi51 om te begrijp51  
dat dit niet zo zond]l+ is4  ,als we de 
opvo$+1 ( wat da>voor doorgaat1 9 m5ige 
kr+ raadpleg51 blijkt het al gauw1 dat  
m5 9 de k9d]5 en ook 9 de m5s5 ge5      
lev5de wez5s ziet4 ,ze zijn van klei1   
popp5 van klei1 met e5 inw5dig me*aniek4
 ,die popp5 kunn5 gekne$ word5 na> onze 
z91 dat me*aniek 9 w]k+ ge/eld na> onze 
lu/4 ,popp5 met e5 w]ktuig er 9--e5     

soort automat5 dus4  ,het is v]wond]lik1
 hoe onnozel vele opvo$]s1 ook vele     
ond]wijz]s zijn 9 deze mat]ie4 ,ze      
gevoel5 9 zi*zelf1 dat ze1 ondanks      
all]lei dw+5de kra*t5 van buit5 af1 iem&
 zijn1 dat er iets eig5s 9 h5 leeft4    
,als ze 9 hun h&el5 en sprek5 zi* ri*t51
 zi* ri*t5 moet5 na> de he]s5de ma*t51  
h&hav5 ze 9 hun d5k5 to* hun eig5       
gee/elik lev54 ,ze koe/]5 e5 inn]lik    
will51 en s*epp51 wa> het gebi$ d]      
w]kelikheid hun ontzegd is1 9 hun       
v]beeld+slev5tje e5 eig5 w]eldje4       
,uit]like slav]nij kan mask]51 ma> niet 
dood5 hun inn]lik lev54 ,dat erva>t i$] 
voor zi*zelf4 ,ma> niettem91 nauweliks  
tr$5 deze m5s*5 als leid]s1 als opvo$]s1
 als ma*!bb]s teg5ov] &]5 op1 nog wel 9 
het belang di] &]51 ( ze v]get51 misk5n5
 altans eig5 erv>+5 en do5 precies1 (   
hun k9d]51 hun m9d]5 gn eig5 lev5 hebb54
 ,ze legg5 het zwijg5 op1 dw+5 tot /ipte
 navolg+ van voors*rift51 noodzak5 tot  
do5 7lief/ ook tot d5k57 op bevel1 en   
will5 van de lev5de natur5 gehoorzame   

w]ktuig5 mak54 ,e5 b$riegelike kwek]ij  
van hui*ela>s4  ,deze algem5e1 ma> to*  
domme he]s]smanie1 s*ijnt voort te      
vloei5 uit e5 kortzi*tige ov]s*att+ van 
eig5 inzi*t54 ,m5 m]kt ha> 9 't kle9 en 
9 't groot4 ,bij re*tz9nig5 en          
vrijz9nig54 ,bij beh\d]s en h]vorm]s4   
,zij is het illib]ale bij de lib]al51   
zij v]oorzaakt de onv]draagzaamheid d]  
vrijd5k]s4 ,ge moog vrij-d5k5--op mijn  
mani]4 ,wanne] ge u vrijwillig h\dt aan 
uw ,bijbel1 aan uw ,k]k1 zijt ge door   
mij re$s v]oordeeld tot e5 domp]4 ,ge   
moet1 zo niet mijn le]1 dan to* mijn    
beg9sel51 mijn me?ode ond]s*rijv54      
,aldus ei/ de vrijd5k]4 ,hij z\1 hadde  
hij de opp]ma*t1 zijn vrijd5k]sideaal de
 w]eld--oplegg54 ,zoals m5 het kan      
bijwon5 van an>*i/51 die ge5 reg]+ duld5
 dan--de hunne6 ,weg met h51 die niet   
vrij will5 wez5 ond] onze dw+l&ij6 ,9   
naam d] vrijheid--na> de guillot9e6     
,elke kop af1 die niet vrij kan         
d5k5--als de onze6  ,het is e5 wond]like
 w]eld4 ,k]kelik5 en niet-k]kelik5 gev5 

9 de ges*i$5is elka> niets toe 9        
he]szieke onv]draagzaamheid4 ,en dit    
bewij/ voor mij de armo$e aan gelo(4    
,die gelov51 haa/5 niet4 ,die v]tr\w51  
dw+5 niet4 ,do* m5 haa/ na> de ma*t4 ,en
 dan dw+t m5 tot volg54 ,zo doet m5 9 't
 groot1 en 9 't kle94 ,we kunn5 ge5 &]e 
lev5suit+ v]drag51 dan de onze4 ,ma>--zo
 dw+5 we het lev5 na> de dood4 ,gelukkig
 ge5 volslag5 dood4 ,e5 rijke           
plant5w]eld mag v]h>d5 tot /e5kool1 9   
die kool is zonne-en]gie gewee/1 to5 de 
plant nog leefde1 en die zonnekra*t is  
er 9 geblev51 door alle eeuw5 van       
dui/]nis ( /il/& he54 ,en e5maal is     
gekom5 ( komt de m5s tot dat v]/e5de    
lev51 roept de slap5de kra*t5 wakk] en  
da> ont/aat e5 nieuwe w]eld uit de      
s*ijnb>e v]gane oude4 ,e5 wond]w]eld1   
/oom en elektriciteit leeft en s*itt]t  
bov5 de v]/ijfde en donk]e koollag5 9 de
 diepte d] a>de4 ,nieuw lev51 ne5 oud   
lev5 tre$t v]jong5d op4 ,ma> e]/ moet de
 spade word5 9 de grond ge/ok51 het     
h\weel bots5 teg5 de zw>te rots4  ,frbel

 zag het li*t 9 de dui/]nis1 het lev5 9 
de v]/5+1 de zon 9 de na*t4 ,hij riep1  
gelov5d 9 het lev51 dat lev5 te         
voors*ijn4 ,en na> de wett5 van dat lev5
 z\ hij nu de ontwikkel+ leid51 de      
opvo$+ inri*t54         99       99     
99       99       99  ,jui/] en mooi]   
kan het zek] niet4 ,be/ude] het lev51   
ontdek de wett5 wa>na> het zi*          
ontwikkelt en volg die4 ,zo doet m5 ook 
met de onbezielde natuur--en e5         
wond]volle cultuur van plant5 en di]51  
e5 sprookjesa*tige w]eld van w]ktuig5   
ont/aat ond] ons oog1 ond] onze leid+4  
,en zo wil de socioloog ook do5 met het 
sam5ge/elde organisme1 dat maats*appij  
heet4 ,ook deze natuurv]s*ijn+ vormt zi*
 en groeit uit na> he]s5de wett51 en wie
 dus de maats*appij 9 ha> ontwikkel+ wil
 bevord]51 moet de wett5 l]5 k5n5 om dan
 al zijn maatregel5 te nem5 9 ov]e5/emm+
 met die wett54 ,ge5 regel+ van         
natuurlev5 buit5 en dus teg5 de da>9    
w]k5de wett5 om4 ,we moet5 die wett5 als
 't w>e 9 de h& w]k51 de natuur niet 9  

ha> eig5 lev5 en /rev5 belemm]54  ,de   
bes*\w+ s*ijnt jui/ en mooi4 ,er zijn   
e*t] enige moeilikh$5 aan v]bond54 ,wie 
durft bew]51 dat--lat5 we alle5 bij     
,frbel blijv5--al de teg5/&1 de         
onv]s*illigheid1 de la/]1 wa>mee hij te 
kamp5 _h1 niet 0 na> he]s5de wett5 9 het
 lev5 d] m5%eid1 dus d] natuur8 ,wanne] 
hond]d5 en duiz5d5 van ,frbel's         
voorgang]s en tijdg5ot5 de k9d]5 kneld5 
9 b&5 van conv5tie1 h5 dom hield5 met e5
 papagaai5opvo$+1 h5 dwong5 na> leug5 en
 li/1 0 dit dan miss*i5 e5 wijze van    
do51 geheel vreemd aan de m5selike      
natuur en ligg5de buit5 ha> wett58 ,ma> 
ov]e5kom/ig welke wett5 0 dit v]wa>loz5 
van de wett5 d] natuur dan wel8 ,m5 kan 
to* bezwa>lik sprek5 van e5 m5selike    
willekeur buit5 e*t-m5selike invlo$51   
dus buit5 natuurma*t5 om4 ,dat z\ zo    
iets wez5 van e5 buit5issigheid1 e5 /uk 
lev5 buit5 het lev51 e5 /uk natuur buit5
 de natuur1 dus e5 ond5kba> d+4 ,we     
sprek5 zo gemakkelik van e5 opvo$+      
volg5s de wett5 d] natuur1 ma> dan      

s*akel5 we 9 onze bes*\w+ ma> ev5 gauw  
alle factor5 uit1 die niet pass5 9      
de--ik b$oel onze wett5 d] natuur1 9 de 
door ons gew5/e1 door ons sle*ts gezi5e 
en erk5de4 ,en heel wet5s*appelik       
r$5]5de ov] de natuurwett51 zitt5 we    
midd5 9 ons eig5 will54 ,we mak5 e5     
natuur na> onze w5s51 w]k5 volg5s wett5 
die 9 onze v]beeld+ e5 onaanta/b>e      
autoriteit hebb54 ,en--we word5         
teleurge/eld4 ,natuurlik4 ,we hadd5 ons 
niet aan de natuur geh\d54  ,e5 m5s is  
zo knap 9 het weggo*el5 van hetge5 niet 
9 zijn bes*\w+ pa/4 ,er zijn niet alle5 
9 ,zuid-,afrika /ruisvogels1 die hun kop
 v]b]g5 om de dreig5de gev>5 niet te    
zi54 ,we hebb5 aan het onwelkome sle*ts 
d5 rug toe te w5d51 en het be/aat niet  
voor ons4 ,ma> a*t] die rug blijft het  
niettem9 lev5 en w]k51 ons e5zijdig     
/rev5 be/rijd54 ,en nu behoev5 we bij   
deze bl9dheid voor het ons niet pass5de 
nog ge5sz9s aan bewu/e1 opzettelike     
zelfv]bl9d+ te d5k54 ,zelfb$rog z\ ge5  
zelfb$rog wez51 als we ons er van bewu/ 

w>54 ,ma> de bekromp5heid van onze      
aanleg1 de bep]k!id van onze gee/elike  
blik1 de e5zijdigheid van ons will5     
v]oorzaakt1 dat we niet &]s kunn5       
dan--fal54 ,we hebb5 sle*ts nze kijk op 
de d+5 en dat is de kijk van iem&1 die  
niet buit5 zi*zelf kan tr$51 die dus 9  
al zijn bes*\w+5 blijv5 moet b9n5 het   
enge cirkeltje van zijn eig5            
p]soonlikheid4 ,da>door zal ons zi51 ons
 d5k51 ons do51 da>door zal al ons w]k  
onvolkom5 zijn4 ,da>door1 wan5de te     
slag5 9 /r5ge gehoorzaamheid aan de     
natuurwett51 mislukk5 we door eig5      
kortzi*tigheid1 door het v]wa>looz5 van 
enige factor5 9 het natuurgebeur51 die  
we bij het opmak5 van ons product       
e5v\dig niet hadd5 meeg]ek5d4         99
       99       99       99       99    
,het s*ijnt mij toe1 dat ,frbels reactie
 op de he]s5de opvo$+swijze1 dat zijn   
opvo$5 door do51 door s*epp5d do51 niet 
vrij 0 van e5 e5zijdigheid1 die ha> ge5 
onbep]kt succes kon wa>borg54 ,wanne]   
onze ontwikkel+ alle5 behe]/ w]d door   

hetge5 we d$51 en dan nog wel door      
hetge5 we d$5 met eig5 beeld5d v]mog51  
z\ het er met die ontwikkel+ treurig    
uitzi54 ,frbel mo*t zi* v]kl>5 teg5     
,pe/alozzi's beg9sel van aans*\w+1 hij  
kon to* niet bl9d zijn voor het feit1   
dat e5 ov]groot deel van ons gee/elik   
bezit alle5 door aans*\w5 wordt v]worv54
 ,en hij mo*t t]e*t de alle5he]s*appij  
van het woord be/rijd51 hoe z\ hij heel 
het rijke mat]iaal van de ges*i$5is d]  
m5%eid1 heel de wij%eid van het         
voorgesla*t ond] het b]eik d] le]l+5    
br5g5 zond] dat gesmade woord8 ,e5      
opvo$+1 die met t]zijde/ell+ van woord  
en aans*\w+1 alle5 de s*epp5de daad als 
middel aanw5dt1 moet noodzakelik tot    
gee/elike armo$e leid51 hoeze] dan ook  
door de sam5trekk+ d] gee/elike kra*t5  
op bep]kt gebi$ k>akt]/]kte mo*t word5  
gewonn54 ,woord1 aans*\w+ en daad moet5 
sam5gaan2 aanhor51 zi5 en nado5 zijn    
onmisba>1 zal het k9d niet1 wat het aan 
int5siteit van k>akt] w9t1 moet5 inboet5
 met e5 al te bep]kte gee/elike horizon4

 ,hi]mee is natuurlik de sup]ioriteit   
van het do5 niet gelo*5d1 sle*ts zijn   
alle5he]s*appij v]oordeeld4  ,we k5n5   
all5 de mooie gelijk5is van ,e5 zaai] g+
 uit om te zaai54 ,zond] de woord5 van  
,jezus1 zond] het ov]br5g5 di] woord5   
door de evangeli/51 hadd5 we ha> nooit  
v]nom54 ,en ge5 m5s1 ge5 k9d blijft     
buit5 ha> v]li*t5de en wa>s*uw5de       
invlo$1 als we nav]tell51 hoe e5 deel   
van het zaad op d5 weg viel en door de  
vogel5 des hemels w]d opgeget51 hoe e5  
&] deel op de /e5rots viel en da>       
v]dorde1 hoe we] e5 &] deel v]/ikt w]d  
door de doorn5 die er mee opwies51 ma>  
hoe ook e5 deel1 9 go$e a>de gevall51   
hond]dv\dige vru*t voortbra*t4 ,hoe z\d5
 we1 zond] het woord1 ooit deze s*one en
 ern/ige gelijk5is hebb5 g5ot5 en t]    
h>te kunn5 nem58  ,nu is er e5 plaat1   
uitgegev5 door ,call5ba* te ,nijk]k1    
wa>op de inh\d van dit v]haal is        
v]aans*\welikt4 ,9 't midd5 s*rijdt     
ru/ig en met ern/ig gelaat e5 zaai]1    
zijn zaad uit/rooi5d t] zij van zijn    

pad1 en om die ho(dfiguur he5 zi5 we vi]
 kle9]e voor/ell+51 die het succes van  
zijn arbeid v]ton53 l9ks bov5 pikk5 de  
vogels de korrels op van de weg1 re*ts  
bov5 v]droogt het zaad op de kale /e551 
l9ks b5$5 zi5 we sle*ts hoog opges*ot5  
doorn5 en di/el51 re*ts b5$5 slanke     
halm5 met lange en volle ar51 ov]buig5d 
van zwa>te4 ,die plaat 0 9 e5 kam]1 wa> 
les gegev5 w]d 9 ,bijbels*e ges*i$5is1  
aan de w& gehe*t1 en to5 e5 d] le]l+5 de
 vi] groep5 zag1 om de ho(dfiguur       
ges*a>d1 riep het k9d ope5s1 spontaan3  
,nu zal ik die ges*i$5is nooit we]      
v]get51 kijk1 je ziet het voor je1      
vogels1 /551 di/els en ar51 en de zaai] 
9 't midd54  ,dat is de wa>de d]        
aans*\w+4 ,zij maakt het woord aan/onds 
held]d]1 sprek5d]4 ,aans*\w+ is e5      
m$$eel+1 niet m9d] dan het woord1 ma>   
zij spreekt 9 vorm5 en 9 kleur51 9 /$e  
van 9 klank54 ,zij zegt iets tot de og51
 wa> het woord zi* tot de or5 ri*t4 ,en 
wa> de m5s beide z9tuig5 heeft1 en      
vel5--de visuel5--gemakkelik] en        

nauwkeurig] opnem5 door het oog dan door
 het oor--de auditiv5--1 z\ het e5      
s*romelike misk5n+ van onze organisatie 
en e5 onre*tva>digheid jeg5s vel] aanleg
 zijn1 wanne] de aans*\w+ buit5 opvo$+  
en ond]wijs w]d geh\d54 ,de plotsel+e   
uit+ van het k9d bij de plaat is e5     
opvo$kundige les1 die teg5 heel wat     
!orien opweegt3 ,laat de k9d]5 zi54 ,e5 
plaat1 e5 voorw]p bij het woord1 en dit 
woord krijgt aan/onds e5 rijk] inh\d4 't
 ,neemt ge/alte aan1 glan/ 9 kleur51 't 
li*t op uit zijn nevelw]eld4  ,e*t]1    
hoeze] het k9d mo*t uitroep51 dat ze het
 gehoorde v]haal nu niet me] v]get5 z\1 
da>om 0 de gelijk5is van de grote ,zaai]
 nu nog niet tot ha> h>t en gewet5      
doorg$rong54 ,ook al wordt dit mooie    
v]haal niet door de beslomm]+5 des      
lev5s1 door de zond5 des h>t5 v]dui/]d (
 v]drev51 da>om is het nog ge5 wa>heid1 
ge5 diepgevoelde en volmondig erk5de    
wa>heid geword54 ,ons k9d zal 9 het lev5
 gaan1 zal jonge vr\w1 zal mo$] word51  
zal ha> k9d]5 wijze raad1 onmisb>e less5

 gev51 en ze zal erv>51 ja erv>51 dat e5
 deel van ha> zaad de buit d] vogel5    
wordt ( wegte]t op h>de1 ontoegankelike 
bodem1 v]/ikt tuss5 het onkruid4 ,nu    
weet ze pas1 nu door sm>telike erv>+1   
wat die gelijk5is betek5t1 nu ze zelf   
gezaaid heeft en zo ontmo$ig5de gevolg5 
ziet4 ,nu begrijpt ze de droefheid van  
d5 ,he]1 die liefdevol zijn zaad des    
eeuwig5 lev5s ook uit/rooide 9 ha> h>t  
en het moe/ zi51 ja hoopvol ontkiem51   
ma> da>na spo$ig 9 zijn gro5 v]/ikk5    
door de di/el5 d] onre9e bege]t51 d]    
lag]e lu/54 ,de woord5 _h ze vroeg]     
gehoord1 en ook wel begrep52 de beeld5  
_h ze vroeg] gezi51 en ook onuitwisba> 9
 ha> geheug5 bewa>d2 ma> to*1 e]/ het   
zelf zaai51 het zelf zaai5 met ko/ba>   
zaad1 het zelf zaai5 9 de akk]s van ha> 
eig5 grond51 het zelf zaai5 9 de h>t5   
van ha> eig5 k9d]51 ha> zo geliefde     
k9d]51--deze daad met ha> gevolg5 de$   
het zaad van ,jezus pas go$ doors*iet5 9
 ha> eig5 h>t4 ,to5 pas 0 de gelijk5is  
van de zaai] voor ha> lev5 en volle     

w]kelikheid geword54 ,e5 m5s moet hor51 
om te v]nem52 zi51 om bet] te on?\d52   
ma> do51 om t5 volle te v]/aan4  ,wat   
mak5 wij1 wijze pa$agog51 e*t] ond]s*eid
 tuss5 de le]wijze van het woord1 die d]
 aans*\w+ en die d] daad1 als( alle5 de 
e]/e op m$$el5 uit 0 en de beide &]e    
niet4 ,is het welli*t ge5 m$$el+1 wanne]
 de beeld5 het ons zi5de zegg51 ( als de
 erv>+ het ons lev5de le]t8 ,het lev5   
zal het hem wel l]51 zegt1 t5 e9de raad1
 de opvo$] t5 opzi*te van de we]spannig 
eig5wijze pupil4 ,het lev54 ,zek]4 ,dit 
le]t4 ,dit deelt m$e4 ,en 9 e5 taal1 die
 vaak h>d is om te hor51 ma> die gehoord
 mt word54 't ,is alles m$$el+4 ,god    
heeft ons iets te zegg54 ,wij hebb5 te  
lui/]54         99       99       99    
99       99  ,natuurlik wi/ ,frbel dit  
ook wel4 ,zijn /rijd teg5 woord en      
aans*\w+ g+ niet teg5 die beide als     
zodanig4 ,hij wi/ wel1 dat de ,natuur   
aans*\wd1 dat de ,ges*i$5is gehoord moe/
 word54 ,ma> a*1 zo vaak onta>dt de     
aans*\w+ 9 e5 lev5loos het oog ri*t5 na>

 het d+1 zo vaak het lui/]5 9 e5        
lev5loos opvang5 van klank54 ,niet het  
oog ziet1 ma> de ziel4 ,en da>toe       
gebruikt ze het oor4 ,wat doet e*t] de  
s*ool8 ,wekt ze het lev5 d] ziel8 ,en   
laat ze ha> dor/5d dr9k5 van de rijke   
s*epp+1 hong]5d et5 van de wij%eid8 ,en 
de k]k8 ,wekt ze het lev5 d] ziel1 zodat
 deze met d5 psalmi/ uitroept3 ,gelijk  
e5 h]t s*reeuwt na> de wat]/room51 alz  
s*reeuwt mijne ziel tot u1 o ,god8      
,s*ool en ,k]k1 ( jui/] gezegd1 wij m5s5
 die ha> al te sle*t v]teg5woordig51 wij
 br5g5 zo vaak de dood 9 plaats van het 
lev54 ,niet het woord heeft s*uld4 ,wa> 
dit drag] van lev5 is1 ov]br5g] van     
gee/elik lev51 en dus zelf van lev5     
trilt1 wekt het lev5 op1 deelt het lev5 
mee4 ,het woord is e5 gee/elike         
accumulator4 ,dat kn imm]s niet &]s4    
,voortgebra*t door zielekra*t1 draagt   
het die de eeuw5 en de w]eld/rek5 door4 
,ma> als wij zulk e5 gee/elike          
accumulator gans en al omwikkel5 met de 
niet-geleid5de /(f5 van gevoelloo%eid en

 onbegrip1 van sleur en onv]s*illigheid1
 hoe kan de inwon5de electriciteit dan  
na> buit5 uitslaan8 ,woord5 zijn        
zaadkorrels1 die e5 lev5skiem inh\d54   
,ma> hoe kunn5 de kiem5 uitgroei51 als  
wij ze ma> domweg rond/rooi5 op         
ontoeb]eide grond8 ,en da> zit de f\t4  
,m5 speelt met zaadkorrels ( het        
z&korrels w>54 ,bijna z\ ik zegg51 als  
het niet al te onmogelik klonk3 m5 mkt  
er z&korrels van en da>ond] begraaft m5 
de gee/54 ,zoals de graans*ep5 en       
pakhuiz5 gevuld word5 met /rom5 gele    
korrels1 zo vult m5 de ho(d5 d] lui/]5de
 s*>54 ,met s*epp5 en zakk51 de laat/e  
tijd zelfs met elevators en lu*tkanal5  
wordt het er 9 gevo]d4 ,niet om da> te  
ontkiem51 ma> om er bewa>d te word51 en 
als de tijd da> is1 we] ev5 me*anies te 
word5 uitgevo]d4 ,niet het woord heeft  
s*uld4 ,ma> wij1 die 9 p]iod5 van       
gee/elike inz9k+ en v]suff+1 aan het    
zaad zijn be/emm+ on?\d5 en er1 als     
kle9e k9d]51 w9keltje mee spel54        
,natuurlik wi/ ,frbel dit alles4 ,hij1  

die gezi5 _h hoe 9 de k9d]5 e5 drift tot
 do5 w]kte1 hij _h natuurlik ook erv>51 
hoe 9 die k9d]5 e5 hong] na> hor5 04    
,zij will5 voortbr5g51 ma> ook lui/]54  
,nauweliks zet mo$] zi* ne] en beg9t ze 
de tov]woord53 ,er 0 e5s1 ( de kle95    
lat5 zelfs hun speelgo$1 hun eig5       
s*epp+5 ligg51 om zi* ov] te gev5 aan de
 s*epp+5 van &]54 ,e5 v]haaltje6 ,indi5 
er iets 9 /aat 01 om e5 heele !orie van 
uitsluit5d l]5 door do5 met n slag omv] 
te w]p51 het is het simpele v]haaltje4  
,mo$] de ,gans lokt nog altijd de kle9e 
/ud5t5 /]k] dan e5 g$iplome]d           
,h&5>beid]4 ,ma> go$ lui/]5 is do51 z[el
 als do5 m5igmaal niets &]s is dan      
g$a*teloos naprat5 met de v+]s4 ,er is  
e5 actief lui/]5 en e5 passief h&el54   
,er is e5 opvo$5d aanhor5 en e5         
gee/dod5d uitvo]54 ,de vraag is ma>1 hoe
 de /& d] ziel is t5 opzi*te van het    
gehoorde woord en de v]ri*te daad4 ,en  
die /& d] ziel wordt bepaald door       
aanleg1 door om/&igh$51 do* ook door de 
p]soonlikheid van de opvo$]4 ,helaas1   

dat m5ig opvo$] bij de v]vull+ van zijn 
taak te we9ig bezield is1 om met zijn   
woord5 de jonge ziel5 op te wekk51 te   
vo$51 te /]k51 te prikkel51 te beziel51 
en dat da>door de woord5 de s*uld hebb5 
te drag5 van e5 euvel1 dat alle5 aan de 
gebruik] te wijt5 is4 ,e5 euvel1 we     
m]kt5 het re$s op1 dat ook de daad kan  
aanklev54         99       99       99  
99       99  ,wanne] mijn ond]/ell+ jui/
 is1 dat ,frbel 9 zijn bes*\w+51 als    
natuurlike reactie1 de grote betek5is   
van het woord wat veel v]ona*tzaamd     
heeft1 kan da>aan vel] misk5n+ van zijn 
/rev5 voor e5 deel te wijt5 zijn4 ,voor 
e5 &] deel moet deze e*t] gezo*t word5 9
 zijn v]pli*t+1 als practies pa$agoog1  
om zijn d5kbeeld5 te beli*am5 9 e5      
sy/eem van oef5+54 ,hij mo*t dan al     
s*rijv53 ,ik wa*t het heil niet van e5e 
,me?ode1 ma> van e5e idee1 hij mo*t ond]
 all]lei an5 en an]ij de dodelik/e afke]
 hebb5 van de ,frbelian51 hij mo*t      
wa>s*uw5 teg5 navolg+1 de m5%eid is nu  
e5maal zo1 dat ze ook van navolg+ leeft1

 dat niet i$] s*epp+s- en               
organisatiegav5 bezit1 om e5 sy/eem te  
ontwikkel51 en dat het in5t5 met e5 idee
 de grote me]d]heid nog niet rijp maakt 
om da>na> te h&el54 ,ja1 ja1 m5 geeft u 
graag de jui/heid en de s*oonheid van e5
 idee toe1 ma> met e5 idee bakt m5 ge5  
brood4 ,hoe moet ik aan kor5 kom51 hoe  
dit mal51 hoe het meel kn$51 hoe het    
bakk58 ,wie tot uitvo]5 van de idee     
g]oep5 is1 /aat met de h&5 9 't ha>1    
vraagt na> oef5+51 na> leid+1 na> e5    
sy/eem1 zodat hij aan/onds beg9n5 en    
g]egeld voortgaan kan4 ,de wijsge] 9    
zijn /udiecel1 de s*rijv] a*t] zijn     
bureau1 zij kunn5 vol/aan met de        
v]kondig+ en bewijsvo]+ d] ideen1 ma> de
 man d] practijk moet de h&5 aan 't w]k 
slaan4 ,en dan is de e]/e vraag3 ,wat   
moet ik dn8 ,met philos(e]5 b]eik5 we   
,rome niet4 ,da>toe moet5 we op weg4 ,z\
 ,frbel succes hebb5 met zijn idee1 dan 
m/ hij dit wel 9 e5 sy/eem v]w]kelik51  
en da>mee--het 9 e5 sy/eem ket554  ,het 
spreekt zo vanzelf1 dat al onze pog+5   

tot sy/ematis]+ van e5 natuurlike       
opvo$+1 op iets kun/matigs uitlop54 ,het
 natuurlike is e5 zo uit]/ gecomplice]de
 en 9 zijn diep/e wez5 voor ons         
ontoegankelike w]k+1 dat wij ha> niet   
naboots5 kunn54 ,e5 li*amelik1 v]/&elik1
 z$elik uit- en opgroei5d k9d blijft    
voor ons e5 wond]4 ,we blijv5 onszlv5 e5
 wond]4 ,we con/at]5 eig5s*app51 w]k+51 
ontwikkel+51 v]&]+5 9 ons1 ma> het wez5 
van dat alles blijft my/]ie4 ,ondanks de
 invlo$ van door ons aangew5de middel51 
na> onze m5+ heilzame middel51 op5b>5   
zi* av]e*tse gevolg52 teg5 alle v]wa*t+ 
9 groei51 te midd5 van boze invlo$51    
he]like ziel5 uit4 ,we kunn5 9 e5       
natuurlik sy/eem de gang d] natuur      
sle*ts b5ad]51 ma> lop5 da>bij aanh\d5d 
geva> van ha> af te dwal54 ,en het is   
begrijpelik1 dat de hoog/e wij%eid soms 
gevond5 wordt 9 de on?\d+1 9 het niets  
opzetteliks do51 9 het onbelemm]d lat5  
uitgroei51 9 voll$ige vrijheid4 ,ma> wie
 dan na> die wij%eid gaat lev51 grijpt1 
ze] inkonzekw5t1 to* telk5s 94 ,en dit  

is k natuurlik4  ,hoe voll$ig] en       
volmaakt] e5 sy/eem van oef5+5 is1 hoe  
onvolkom5] het wordt4 ,dit kl9kt        
wond]spreukig4 ,met de volmak+ kan to*  
niet van de volmak+ word5 afgewek58 ,en 
to*1 het is zo4 't ,gaat er mee als met 
de d5kgeb\w51 de wijsg]ige /elsels d]   
philos(54 ,ze zitt5 zo pra*tig 9 elka>1 
dat ze ge5 vezeltje ongewi%eid me]      
hebb54 ,alle drad5 en cell5 van het     
weefsel d] s*epp+ v9d5 er hun v]/&elike 
bewu/word+ en belijn+ 94 ,ja--z\ ,de    
,g5e/et zegg5--'t lijkt wel ( ge 't     
weet1 net als onz' lieve ,he]4          
,ma>--voegt de 9 ge5 maz5 gevang5 di*t] 
er bij--ma> dit doet jui/ mijn twijfel  
rijz54 ,hoe voll$ig] iem& 't weet1 hoe  
me] hij ons 9 zijn wet5 b9d5 wil en ons 
aldus dw+51 de wond]volle s*epp+ ,gods  
te v]ruil5 voor zijn d5kprodukt4 ,en hoe
 volmaakt] iem&s sy/eem is1 hoe me] hij 
ons da>na> kn$5 wil1 wan5d dat hij1 hij1
 de groei van dit organisme met zijn    
middel5 9 de h& heeft4 ,de groot/e d5k]s
 en organisators zijn1 aldus de groot/e 

tyrann54 ,en dit is hun geva>4 ,ze lat5 
ons te we9ig vrij4 ,ze /i*t5 /elsels en 
w]eldrijk54--,ma>--die we] uite5vall54  
,niet voor de eeuwigheid4 ,alle b\ww]k5 
van de m5s be/aan sle*ts voor e5 tijdje4
 ,voor de eeuwigheid w]kt alle5 ,god4   
,en ge5 grot] geva> voor onze wa>like   
groei1 dan wanne] we het eeuwigheidsw]k 
belemm]5 door e5 onvolmaakte volmaak!id 
van de tijd te will5 h&hav54  ,frbel    
heeft dit niet gewild1 het blijkt       
duidelik g5oeg uit zijn v]zek]+1 dat hij
 het heil niet van e5 ,me?ode ma> van e5
 ,idee wa*tte4 ,ma> niettem9--hij kon   
zi*zelf en zijn arbeid dit lot niet     
besp>54 ,hij m/ e5 sy/eem b\w54 ,en dus 
moe/ hij de voorwa>d5 s*epp5 voor beide1
 het lev5 en het /]v5 van zijn will54   
99       99       99       99       99  
,ik moet dit artikel e9dig51 en mij     
da>toe dw+51 want de v]leid+ is groot   
uit de ze] rijke /(1 welke het          
aangekondigde w]k ons bi$t1 telk5s      
nieuwe grep5 te do54 ,we will5 de       
uitsprak5 van dit boek telk5s beam5 en  

teg5sprek51 we will5 de v]kondigde      
wa>h$5 v]breid51 de e5zijdigh$5 en      
dwal+5 aanvull5 en be/rijd54 ,het zet   
ons aan d5 arbeid4 ,dat bewij/--de ma*t 
van het woord 9 dit pleidooi voor de    
daad4 ,dat bewij/ ook--de               
vrijheidsliefde van onze gee/1 die zi*  
niet laat nas*epp5 door ons v]nuft1     
zelfs niet door het v]nuft van e5       
,frbel4 ,ma> het bewij/ bov5di5--de     
bizond]e betek5is van deze man4 ,bij het
 insluim]5 van de m5selike kra*t5 is hij
 e5 opwekk] gewee/4 ,bij het misvorm5 d]
 wa>h$5 e5 h]vorm]4 ,dat ook hij niet de
 weg heeft aangelegd1 wa>langs wij      
voortaan te gaan hebb51 mag hem niet als
 v]wijt word5 aang]ek5d4 ,veele] moet5  
we ons er door lat5 wa>s*uw51 dat ook   
wij dwal5 kunn51 dat wij dwal5 zull51   
dat wij zelfs op 't og5blik dwal51      
wanne] we zo precies de weg wan5 te     
wet54 ,es irrt d] ,m5s* s lang' er lebt4
 ,dit le]t ons bes*eid5heid4 ,voor      
mo$eloo%eid vrez5 we da>bij niet4 ,want 
9 ons leeft het gelo(4 ,en zo gaan we   

v]d]1       ,als ,columbus 't ho(d      
omhoog g]i*t1      ,op 't gebruis d]    
w5tel5de b>51      ,9 't gelo(1 dat g9ds
 e5 w]eld ligt4  ,juli #aiaj4     ,,ix4 
,,dood-,,e5v\dig4   ,i4  ,opvo$5 is to* 
zo uit]/ e5v\dig4         99       99   
99       99       99  ,we w>5 e5s 9 e5  
zom]p5sion1 wa> nog al veel opvo$kundig5
 hun vacantie doorbra*t51 e5 pr$ikant1  
twee l]>51 e5 pa> ond]wijz]s en         
ond]wijz]ess54 ,aan tafel w]d er        
di5t5gevolge vaak g$ebatte]d ov]        
opvo$kundige kwe/ies4  ,nu 0 er bij het 
huis pas e5 nieuw paviljo5 geb\wd4 ,de  
w]kli$5 hadd51 gelijk dat voorkomt1 heel
 wat rommel lat5 ligg5 en zo 0 het z& 9 
de onmiddellijke omgev+ vol met /ukjes  
glas4  ,m5ig log _h zi* da> al aan      
gerg]d4 ,je kon niet op de grond gaan   
zitt51 ( liep geva> op e5 m9d] aang5ame 
mani] met s*]pe glaskantjes 9 aanrak+ te
 kom54 ,vooral voor de vele k9d]5 d]    
loge]ga/5 0 dat h9d]lik4 ,wanne] die    
kle9tjes 9 't z& speeld51 kreg5 ze vaak 
e5 s*ram4  ,w]klui voel5 to* absoluut   

ge5 v]antwoordelikheid1 zei e5 mevr\w4  
,als zij hun rommel ma> kwijt zijn1     
vrag5 ze er niet na> ( e5 &] er la/ van 
heeft4  ,alle5 w]kli$58 vroeg iem&4  ,de
 dame hoorde 't niet en g+ voort3 ,nu   
wi/5 die m5s5 to*1 dat hi] k9d]5 moe/5  
spel54 ,z\ er nu niet n g$a*t hebb53    
lat5 we die glass*]v5 opruim51 &]s      
krijg5 die k9d]5 nog e5 ongeluk8  ,kun  
je d5k56 ,als zij hun geld ma> hebb51   
kon de re/ hun niets s*el54 ,zo zijn ze4
  ,alle5 zij8 vroeg we] dezelfde /em4   
,er ontspon zi* e5 gesprek ov] het      
aankwek5 van het                        
v]antwoordelikheidsgevoel4 ,dat g+      
t5slotte heel diep4 ,de ,bijbel kwam er 
bij en ook de kwe/ie van de vrije wil4  
,intuss5 bleef het z& vol glass*]v5 en  
glass*ilf]s4 ,die /oord5 zi* niet aan   
deze discussie4  ,de eig5a> van het     
p5sion _h natuurlik ook al m5ige kla*t  
gehoord1 ma> hij no* zijn vr\w kon 9    
deze drukke dag5 tijd v9d51 om dat z& te
 zuiv]54  ,nu 0 er e5 oude he]1 die zijn
 pa$agogiese /udin gemaakt _h op e5     

grote h\tw]f tuss5 h\tloods5 met /apels 
vur5 en gr55 del53 de man 0 h\tkop]4    
,hij kon niet aan de discussie          
deelnem5--de$ het altans niet4 ,hij zat 
ma> ru/ig te et54 ,ongehuwd en k9d]loos1
 int]esse]de hem het probleem           
wa>s*ijnlik niet4  ,ma> na tafel liep   
hij 9 zijn e5tje na> die z&plek3 hij    
wilde blijkba> ook wel e5s zi51 wat er  
aan de h& 04 ,to5 g+ hij na> de keuk51  
vroeg da> e5 bak1 ke]de er mee t]ug na> 
het z&1 zette de bak 9 't z&1 zi*zelf   
erbij1 en g+ aan 't oprap53 glass*]v54  
,het e]/ w]d hij opgem]kt door de k9d]54
 ,die kek5 zijn spelletje aan en volgd5 
het na4 ,ook zij raapt5 glass*]v5 op en 
wi]p5 het 9 de bak4 ,ze vond5 het leuk4 
,zond] wa>s*uw+ van hem w>5 ze uit      
zi*zelf voorzi*tig g5oeg1 zi* niet te   
snijd54  ,to5 kwam5 de volwass551 de h]5
 en dames4 ,die zag5 het ook aan1 ma>   
blev5 da>bij4 ,t5m9/e aanvankelik4 ,snij
 je niet1 ,m>ietje6 riep e5 mo$]4 ,de   
oude he] la*te 9 zi*zelf en da*t3 ,nu   
snijdt ,m>ietje zi* natuurlik1 want     

,mo$] heeft ha> ru/ wegg5om54 ,en 't    
kwam ook net zo uit4  ,m>ietje sne$ zi*4
  ,dat _h ik wel g$a*t1 zei de mo$]1 't 
is ook ge5 w]k voor k9d]54 ,kom ma> hi]1
 k9d6 ,en ,mo$] trok met ,m>ietje's     
blo$5de v+] af na> huis en de wa/afel4  
,die mo$] hield er ha> pa$agogiek op na4
  ,e5 tw$e mo$] de$ &]s4 ,die raapte e5 
/ukje glas op1 dat di*t bij ha> lag en  
bra*t het 9 de bak4 ,en nu ze dat e5maal
 g$n _h1 s*itt]d5 ha> ook de &]e s*]v5 9
 de og54 ,ze bukte zi*1 telk5s en telk5s
 we]1 e9delik g+ ze er ma> bij zitt5 en 
v]zamelde e5 h&vol1 om die dan 9 de     
grote bak te w]p54 ,wat r9kelde dat6    
,zij w]d gelijk de k9d]k5s4 ,ze da*t    
niet aan ha> positie1 niet aan ha> /&1  
zelfs niet aan ha> japon4  ,ze da*t ook 
niet aan het z$elike van dit w]k1 ook   
niet aan p]soonlike ( algem5e           
v]antwoordelikheid1 zelfs niet aan de   
,bijbel en de vrije wil4  ,ze da*t aan  
niets4  ,alle5 vond ze het leuk1 die    
blikk]5de plekjes uit het z& op te rap51
 te v]zamel51 en 9 de bak te w]p54 ,ze 0

 e5 k9d4 ,ze g5oot als e5 k9d--van het  
dn4 ,en dan ook van het zi51 hoe telk5s 
we] e5 plekje gezuiv]d 04  ,nu volgd5   
geleidelik ook de h]5 en &]e dames4     
,sommig5 met e5 excuus jeg5s zi*zelf1   
dat ze to* buit5 w>51 wa>mee ze zegg5   
wild51 dat ze hi] niet zo hl ang/vallig 
hun wa>digheid hadd5 op te h\d54 ,ma> ze
 volgd5 to*--ond]wijz]s1 l]>51 dom91 en 
de vr\w54 ,en b9n5 korte tijd lag da> e5
 compleet regim5t /raatre9ig]s1 jong en 
oud1 jass5 en japonn54 't ,0 e5 pra*tig 
gezi*t1 al die kleurige figur5 9 't z&1 
en alle 9 div]se zoekh\d+1 en alle1 met 
gespann5 a&a*t1 v]lor5 9 e5 gewi*tig    
w]k3 het zoek5 en oprap5 van            
glass*]fjes4  ,die namiddag w]d het hele
 t]re9 gezuiv]d4  ,twee volle bakk5     
geva> w>5 v]wijd]d4  ,en all5 hadd5     
plezi] gehad4  ,de k9d]5 vond5 't zelfs 
jamm]1 dat 't uit 04  ,z e5v\dig is     
pa$agogiek4         99       99       99
       99       99  ,die oude1          
ongehuwde1 k9d]loze h\tkop] gaf da>     
college4   ,,ii4  ,het huis 0 omr+d door

 e5 tu94 ,buurmans huis ook4 ,tuss5     
beide tu95 liep e5 a>dig1 smal paadje1  
met beuk5hegg5 w$]zijds4 ,dat 0 dus net 
e5 gro5 gangetje4 ,en als je er van vor5
 9 g+1 kwam je a*t]aan we] 9 de tu94    
,het 0 eig5lik e5 laantje1 dat buit5 de 
voortu9 om na> de a*t]tu9 leidde4 ,e5   
e*t laantje voor k9d]51 om er door te   
holl54  ,kle9e ,b]?a 0 hi] geloge]d1 e5 
meisje van vijf ja>1 e5 lief1 te]1      
ietwat s*uw k9dje4  ,ze /ond voor 't    
laantje1 keek er e5s 94 't ,zag er to*  
zo leuk uit4 ,to5 de$ ze e5 pa> /apjes  
na> vor51 als e5 muisje na> e5 val1 en  
waagde zi*1 heel 9 ha> e5tje1 tuss5 de  
gro5e w&54 't ,g+ go$4 ,nu op e5 drafje4
 ,en ze draafde1 kle9 meisje1 mo$ig door
 't laantje1 als je dat li*te zwev5     
drav5 mag noem51 to5 ope5s ov] de heg   
van buurman e5 mann5ho(d v]s*e51 bov5 op
 e5 /uk lijf4  ,b]?a be/i]f het haa/ van
 s*rik4 ,ze s*okte /il en holde         
onmiddellijk da>op t]ug4  ,doodsbleek en
 met ang/ige oogjes kwam ze bij ,oom en 
,tante1 die 9 de voortu9 tee dronk54    

,wat s*eelt er aan1 k9dje8 ,gun/1 wat   
ziet dat k9d wit6  't ,kwam er bev5de   
uit4 ,9 dat laantje 0 plotsel+ e5       
mann5ho(d v]s*55 met grote og5 en e5    
zw>te ba>d4  ,oom begon luid te la*54   
,kom1 kom1 dat is buurman gewee/4 ,b5 je
 da> bang voor6 ,ma> meid1 je hoeft voor
 buurman niet bang te wez54 ,die zal je 
niet opet54 ,ga jij ma> e5s met ,oom    
mee4 ,en to5 teg5 zijn vr\w1 heel wijs1 
zek] en vri5delik3 'k ,zal 't ha> mete5 
afl]54 ,ze zal wel aan/onds zi51 dat die
 ang/ ongemotive]d is444 ,geef jij ,oom 
ma> e5 h&je4  't ,klonk wa>lik          
aanmo$ig5d en za*t g5oeg1 ma> ,b]?a liet
 ,oom /aan en gaf hem ge5 h&je4  ,kom   
meid1 je hoeft heus niet bang te wez54  
,buurman h\dt heel veel van k9d]tjes4   
,miss*i5 is hij ook al lang weg4 ,en    
,oom is to* bij je8  ,allemaal wa>1 ma> 
,b]?a 0 niet te beweg54 ,ze kroop di*t  
bij ,tante en drong zi* teg5 ha> aan4   
,nu voelde ,oom zi* e5 beetje boos      
word54 ,hij gaf ,b]?a drie heel gegronde
 motiev5 op1 er 0 wez5lik ge5 enkele r$5

 voor bangheid1 ge5 enkele1 bov5di5 0   
het kla>li*te dag4 ,er kwam wat kor!id 9
 zijn /em1 to5 hij zei3 ,hoor e5s1      
,b]?a1 dat is nu eig5lik ma> onz94 ,er  
is da> niem&4 ,ga jij nu met ,oom mee4  
,ma>1 al probe]de ,oom zijn opkom5de    
wrevel heel braaf en liefjes b9n5 te    
h\d51 ,b]?a voelde die to* 9 iets       
ong$uldigs en dr+5ds van de /em1 en het 
enige gevolg 01 dat het k9d ng di*t] bij
 ,tante a&rong en begon te s*rei54  ,oom
 w]d nu op5lik boos4 't ,0 dan ook      
erg]lik1 dat niet alle5 zijn r$5]+1 ma> 
zelfs zijn hele bes*]m5de p]soonlikheid 
w]d t]uggewez5 door de kur5 van e5      
vijfj>ig k9d4  ,wil ,tante e5s met je   
meegaan8 vroeg e5 za*te /em4  ,nu       
begonn5 de traantjes ine5s rijkelik te  
vloei54 ,die t$]heid brak de huilbui    
door4 ,en het kle9e lijfje s*okte van 't
 snikk54  ,is dat nu niet re*taf        
onz9nig8 vroeg ,oom aan zijn vr\w4  ,o*1
 laat ha> ma>4  ,nu1 jij moet het wet51 
ma> ik v9d het v]ke]d4 't ,is het k9d   
toegev5 en zo /ijf je ha> 9 die         

ongegronde ang/4 ,ik z\ 't ha> ma> liev]
 ine5s afl]51 dan 0 ze er doorhe54      
,tante zei niets me]4 ,ze wi/1 dat ha>  
man het voortreffelik me5de1 ma> ze wi/ 
ook1 dat e5 affect niet door r$5]+ wordt
 ov]wonn51 en altans niet als het nog 9 
zijn volle kra*t is4 ,hoe ze dat wi/8   
,bij zuiv] mo$]-in/9kt4 ,en ze liet het 
k9dje /illetjes kalm]54  ,oom g+ zitt51 
nam zijn boek we] op1 en h]vatte zijn   
lektuur3 e5 /udie ov]444         99     
99       99       99       99  ,e5      
poosje lat]1 to5 't k9dje gekalme]d 01  
zei ,tante zo1 als zond] erg3 ,tante    
s*rok ook altijd zo gauw1 to5 ze nog e5 
kle9 meisje 04  ,b]?a hoorde het1 al    
reage]de ze nog niet door e5 vraag4  ,en
 e5s1 g+ ,tante voort1 s*rok ik to* z   
erg444  ,ev5 zwijg54  ,ik liep 9 de     
keuk5 en da> hoorde ik ine5s g]ommel 9  
de s*oor/e54 ,bomd]debom1 en er viel e5 
groot d+ uit4  ,wat 0 dat8 vroeg ,b]?a  
met grote oogjes4  ,ik liep h>d weg1 de 
gang door1 de trap op1 de kam] 91 net   
met mijn neus teg5 de tafel4  ,b]?a     

begon te la*54 ,tante zei het ook zo    
komiek4  ,ja1 jij la*t1 ma> 't 0 heus   
erg1 mijn neus begon te blo$51 z444 en  
,tante wees met de v+]s1 hoe de         
blo$/raaltjes gelop5 hadd5 en de        
droppeltjes w>5 gevall54  ,k9d1 wat is  
er6 zei mijn mo$]4 ,gauw na> de keuk51  
om je af te wass54 ,en ,mo$] nam me op  
d5 arm1 de trap af1 de keuk5 9 en wies  
me bij de kraan lekk] s*oon4  ,en wat 0 
er nu8 vroeg ,b]?a4  ,wat me5 je8  ,9 de
 s*oor/e54  ,o1 dat 0 ik al helemaal    
v]get54 ,ma> het 0 e5 /e54 ,die 0 bov5 9
 de s*oor/e51 op het dak1 losg]aakt1 en 
na> b5$5 getuimeld4  ,en lag die to5 9  
de keuk58  ,ja1 die lag heel ru/ig op de
 grond4 ,ma> mijn neus begon op te      
zwell51 en die w]d wel z dik4  ,we]     
la*te ,b]?a1 ma> ,tante wees ook vl te  
groot4  ,jij hebt ma> niets ge5 m$elijd5
 met je arme ,tante en met ha> dikke    
neus4--,ma> e5s s*rok ik we] erg4 ,en   
weet je1 wat ik to5 de$8 ,to5 liep ik   
niet weg4 ,ma> to5 g+ ik kijk54  ,hoe 0 
dat dan8  ,nu v]telde ,tante e5         

ges*i$5isje1 dat wond]veel leek op wat  
er /raks met ,b]?a gebeurd 04 ,b]?a zag 
9 dat v]haaltje e5 &] kle9 meisje 9 e5  
laantje lop51 hoorde de vri5delike /em  
van e5 &]e buurman1 en zag plotsel+ het 
gezi*t van die buurman ov] de heg kijk54
 ,zij zag de man la*51 ma> ze zag ook1  
hoe het kle9e meisje v]s*rikte en h>d   
wegliep4 ,en dat kle9e meisje 0 ha>     
tante1 dezelfde tante die nu bij ha>    
zat4  ,ma> ,tante 0 nu to* e5 dapp]     
meisje4 ,want to5 ,mo$] ha> gezegd _h1  
dat ze niet bang hoefde te wez51 dat het
 buurman ma> 01 en dat buurman ha> ge5  
kwaad w\ do51 alle5 ma> vri5delik g$ag  
zegg51 to5 g+ het kle9e tantetje t]ug   
na> het laantje1 en zond] ,mo$]--hoort  
kle9e ,b]?a 't wel8 zond] ,mo$]1        
helemaal 9 ha> ntje--en ze /apte het    
laantje 91 en to5 buurman ov] de heg    
keek1 zei ze3 dg buurman6  ,b]?a lui/]de
 a&a*tig1 ook na> 't slot van 't v]haal3
 ,en to5 liep ik het hele laantje door1 
en aan de &]e kant we] de tu9 9 en zo   
t]ug na> ,mo$]1 en to5 ik bij ,mo$] kwam

 zei ik3 ,dg ,moe6 ,da> b5 ik we]4  ,ma>
 behalve ,b]?a _h er nog iem& gelui/]d1 
iem& die s*ijnba> 9 e5 wet5s*appelijke  
/udie v]diept 0 ov] de invlo$ van de    
psy*ie op het physiek1 en die iem& da*t3
 nu b5 ik to* nieuwsgi]ig1 ( dat helpt4 
,hij b$oelde3 dat v]telseltje4  ,en     
jawel1 hoor6 ,na e5 poosje dr5telde     
,b]?a het laantje 94 ,aan de +ang bleef 
ze /aan1 net als e5 vogeltje1 en ze     
draaide het kopje langzaam l9ks en      
re*ts4 ,to5 keek ze na> ,tante1 ( die op
 ha> lette4 ,ma> ,tante 0 niet zo dom1  
de oplev5de durf te v]zwakk5 met        
aanmo$ig5de woordjes4 ,ze 0 wijs g5oeg  
om het groeiproces1 dat 9 ha>           
onmiddellike nabijheid viel wa> te nem51
 zi* onge/oord te lat5 voltrekk54 ,ze   
keek niet na> ,b]?a4 ,ze s*onk al ha>   
a&a*t aan e5 haakw]k1 dat ev5wel niet   
zoveel a&a*t vord]de1 ( e5 heel kle9    
beetje kon ongem]kt wel om dat vogeltje 
zwev54  ,da> de$ ,b]?a e5 /apje vooruit1
 nog e5tje4 ,o1 he]lik zelfv]tr\w56 ,nu 
v]dwe5 ze a*t] de heg444  ,z\ ze8  ,oom 

en ,tante kek5 elka> aan4 ,oom          
glimla*te4 ,hij liet zijn boek ligg54   
,hij da*t zek]3 wat kunn5 die vr\w5 to* 
9 ha> e5v\d wijs en 9 ha> ongele]dheid  
v]/&ig zijn6  ,( hoopte hij 9 /ilte1 dat
 de ond]nem+ niet slag5 z\8 ,dat ,b]?a  
t* we] t]ug z\ krabbel58  ,helaas1 zo   
boosa>dig zijn sommige m5s54 ,niet het  
welzijn van 't k9d1 ma> de triomf van hn
 zi5swijze beg]5 ze4 ,en met le$wez5 zi5
 ze het k9d w9n51 als hun gewi*tigheid  
het da>bij moet aflegg54444  ,dg ,tante6
 ,da> b5 ik we]6 jui*te e5 fijn         
/emmetje4 ,en ,b]?a vloog ,tante om de  
knien4  ,oom sloot zijn boek1 en zei3   
,wat is opvo$5 to* v]duiveld moeilik6   
,v9d-je8   ,,iii4             ,wa>de    
,he] ,r$acteur6       ,u s*ijnt teg5 e5 
kra*tig optr$5 te zijn4 ,dat me5 ik     
altans      uit uw beide s*etsjes te    
mog5 afleid54 ,met e5 zoet lijntje      
kreeg uw h\tkop]-p$agoog het hele p5sion
 aan 't w]k en met      e5 zoet lijntje 
kreeg ,tante ha> ni*tje door 't laantje4
       ,met alle wa>d]+ voor uw go$e    

b$oel+ vrees ik to* voor      v]wekelik+
 d] individu5 en van ons hele gesla*t1  
wanne] de      opvo$+ 9 die toon wordt  
gezet4       ,ik zal u ook e5s e5       
v]haaltje v]tell5 en1 ev5ze] als ik     
dat van uw s*etsjes v]tr\w1 zuiv]e      
afspiegel+ van de      w]kelikheid4     
,weet dan all]e]/1 dat ik--als          
pr$ikant--behoor tot het door      u    
niet imm] hoogges*atte leg] d] m9 ( me] 
(ficile      p$agog54 ,nad] w5s ik mijn 
betrekk+ niet aan te duid54       ,ook  
ik b5 vad]4       ,welnu1 ik heb e5     
jong5 van zes ja>4 ,wanne] ik met hem   
alle5 w&el1 weet hij heel a>dig te      
babbel51 ma> nauweliks      ontmoet5 we 
iem&1 ( het lijkt wel ( zijn            
spraakorgan5      bevriez54 ,op alle    
vrag5 geeft hij e5v\dig ge5 antwoord1   
t5zij e5 heel gebrekkig4 ,dan is zijn   
h\d+ onbeleefd1 bij 't      lompe af4 ,(
 de m5s5 hem vri5delik aansprek5 (      
besli/ op      e5 antwoord a&r+51 hij   
blijft zwijg54 ,alle5 krijgt hij      e5
 hoge kleur en wordt onru/ig4       ,ik 

wil u e]lik zegg51 dat deze h\d+ mij    
me]mal5 9 de      hoog/e mate heeft     
gerg]d4 ,het k9d kan sprek51 kan heel   
go$ zijn woord do51 dan zal hij ook     
sprek54 ,zijn zwijg5      bes*\w ik     
gewoon als malle kun/51 die hij af moet 
l]54 ,en      ik v9d het ook niet te pas
 kom51 dat hij mij teg5ov] vreemd5      
e5 gek figuur laat mak5 door h>dnekkig  
zijn mond te h\d54       ,nu heb ik hem 
dat onlangs kort en go$ afgele]d4 ,hij  
_h me we]      9 teg5woordigheid van    
d]d5 lat5 aanprat5 tot grote erg]nis    
niet alle5 van mij1 ma> ook van mijn    
vr\w4 ,to5 heb ik hem      tuis e5 fl9k 
pak voor zijn broek gegev54 ,ik v]koos  
niet      lang] door mijn eig5 k9d niet 
gehoorzaamd te word5 en a*tte      het  
ook voor hem heilzaam om ov] die s*u:eid
 ( wat het wez5      mag te word5 he5   
gebra*t4       ,begrijpelik]wijze heb ik
 dat niet met plezi] g$aan4       ,ma>  
de be/e voldo5+ 0 to* het succes bij de 
jong54      ,s9ds de kle9e              
ka/ijd+--natuurlik heb ik het k9d niet  

afg]anseld--is hij v]&]d4 ,wanne] we nu 
iem& op de      w&el+ ontmoet51 geeft   
hij behoorlik en fatso5lik antwoord4    
't ,gaat wel niet van h>te1 ma> hij doet
 het to*4 ,ik eis ge5      hele v]hal51 
ma> wel1 dat hij beleefd en zakelik     
antwoordt4       ,ik wil u hi]bij nog e5
 confid5tie do54 ,ikzelf b5 eig5lik     
v]leg51 zelfs wat s*uw4 ,da> heb ik 9   
mijn lev5 veel h9d]      van gehad en 'k
 heb er ng la/ van4 ,nu wil ik mijn     
jong5 de      onaang5ame moeilikh$5 van 
zijn vad] besp>54       ,u zult me      
v]pli*t5 met het opnem5 van deze brief  
en het      da>aan onomwond5 toevoeg5   
van uw m5+ ov] de opvatt+ en            
h&elwijze van                           
,uw belang/ell5de lez]1                 
,dr4 ,a4         99       99       99   
99       99  ,u vraagt1 wa>de ,he]1 mijn
 onomwond5 m5+1 welnu1 ik zal ze na> uw 
v]lang5 gev54  ,laat ik dan all]e]/     
zegg51 dat ik niet teg5 e5 kra*tig      
optr$5 b5 en da> ook nooit teg5 gewee/  
b54 ,integ5deel3 alle5 kra*t5 kunn5     

kra*t5 b$w+54 ,dit is 9 de physieke1 dat
 is ook 9 de z$elike w]eld wa>4  ,we    
moet5 e*t] kra*t niet gelijk a*t5 aan   
h>dheid4  ,het is u to* niet onbek5d1   
dat liefde1 za*!id1 t$]heid1 g$uld1     
wij%eid vaak buit5gewone kra*t          
ontwikkel5 en m5ig /ug1 onwillig gemo$  
dw+5 tot toegev51 tot buig51 dat door   
h>dheid zi* z\ hebb5 geconc5tre]d tot n 
compacte wil van v]zet4  ,m5 kan ijs    
kapot hakk5 met bijl54 ,dan v]brijzelt  
m5 de vorm4  ,het kan ook smelt5 ond]   
zonnes*ijn4 ,dan v]dwijnt het 9 zijn    
wez54  ,al zijn zonne/ral5 niet gewoon  
en ook niet 9 /aat1 op iets los te      
beuk5--wie zal ontk5n51 dat ze enorme   
kra*t do5 w]k58  ,heel de a>de leeft    
ond] de dwang van zonnekra*t4  ,opvo$+  
zond] dwang a*t ik ond5kba>4  ,de vraag 
is sle*ts3 welke dwang4  ,de dwang van  
physieke ov]ma*t8  ,die is alle5 9 /aat 
de v]zetsv]s*ijnsel5 te be/rijd54 ,hij  
ta/ het v]zet niet 9 zijn h>t aan4      
,uit]lik wordt gehoorzaamd met inn]like 
onwil4  ,deze dwang is mij niet compleet

 g5oeg4 ,hij laat e5 groot1 het         
belangrijk/e deel van het te behe]s5    
gebi$ buit5 zijn invlo$4  ,dan is pas de
 dwang volkom51 als hij de onwil heeft  
ov]wonn51 als hij de wil heeft omgeke]d4
 ,zo totaal1 dat de g$wong5e1 ook 9     
volmaakte vrijheid1 niet &]s kan do51   
dan hetge5 de opvo$] tot zijn heil      
bege]de4  ,wat u wil--v]geef mij1 dom91 
dat ik u dit zo ronduit zeg--dat is3 de 
k9d]5 met de hel grootbr5g54 ,pijn van  
vlamm5 ( pijn van klapp51 het is al     
e5d]4 ,het is li*amelike pijn4 ,en vrees
 voor klapp5 ( vrees voor vuur1 ik zie  
ge5 v]s*il4 ,het is vrees voor pijn1 die
 9 ge5 oorzakelik v]b& /aat met het     
b$rev5 kwaad4 ,da> is e5 wil--de wil van
 de goddelike ( m5selike opvo$]--die e5 
/raf oplegt4 ,het k9d begrijpt er niets 
van1 voelt alle5 de pijn1 en weet1 d4 w4
 z4 v]neemt1 dat hem die voor zijn g$rag
 is aang$aan4 ,ma> die pijn ta/ zijn    
v]ke]dheid niet 9 ha> wez5 aan1 zoals   
b4v4 vo*tige lu*t ijz] aanta/ en dit als
 ijz] doet v]dwijn54  ,da>om mag e5     

opvo$] met deze dwang tot uit]likh$5    
niet voldaan zijn4 ,v]re van mij1 iem&  
h>d te vall51 wanne] hij 9 nood deze    
dwang aanw5dt4 ,do* b]u/5 9 e5          
onvolkom5heid is iets &]s dan deze aan  
te prijz54  ,dan pas mog5 we tevr$5 zijn
 met onze middel51 wanne] ze z$elike    
kra*t 9 de k9d]5 hebb5 ontwikkeld4      
,vree/ ge da>bij voor v]wekelik+8 ,dat  
is e5 vrees1 die ,*ri/us z\ loslat5     
t]wille van ,h]cules4         99        
99       99       99       99  ,do* nu  
't geval zelf4  ,het onbeholp5 zwijg5   
van uw k9d erg]de u4 ,wa> hij teg5ov] u 
be/ kon sprek51 v]koo/ ge dat hij het   
ook teg5ov] vreemd5 z\ do54  ,v]geef me1
 ma> ik zie hi] iets tirannieks en iets 
doms 94  ,vele oud]s misbruik5 hun      
oud]ma*t1 door hun k9d]5 te betrekk5 9  
de mani]5 d] volwass554 ,dan moet5 die  
k9d]5 i$]e5 e5 h&je gev51 lief/ nog e5  
zo5tje erbij--(s*oon dat weg5s hyginiese
 r$55 de laat/e tijd v]bod5 en v]dw55   
is4 ,de k9d]5 moet5 zegg53 ,dag ,m5e]6  
,dag ,mevr\w6 ,e5 enkel maal ook3 ,hoe  

va>t u8 ,en dan antwoord5 op de vrag51  
die de vreemd5 met voorgew5de           
belang/ell+ tot h5 believ5 te ri*t54    
,m5 s*ijnt niet te begrijp51 dat k9d]5 9
 e5 heel &]e w]eld lev5 dan de grot51   
dat ze zi* niets om het welv>5 di] grot5
 bekomm]5 en ook niet v]mo$51 dat ze die
 grot5 enige belang/ell+ inboezem54  ,ik
 v9d dat dress]5 d] kle95 tot de        
beleefdheidsvorm5 d] volwass55 e5       
ov]bodige en s*adelike plag]ij4         
,ov]bodig--omdat de k9d]5 zolang ze k9d 
zijn niet de rol d] volwass55 behoev5 te
 spel54 ,en s*adelik--omdat de k9d]5 zo 
9 hun natuurlike uitgroei word5         
belemm]d4 ,laat het k9d k9d blijv51 dan 
behoeft m5 vol/rekt niet bevreesd te    
zijn1 dat ze lomp1 onbeleefd1 ongemani]d
 zull5 word54 ,wanne] de oud]5 ond]     
elka> welwill5d1 beleefd1 en gemani]d   
zijn1 boots5 de k9d]5 dat ga&eweg       
vanzelf na1 en als de tijd da> is1      
g$rag5 ze zi* ev5 fijn als de oud]51 ma>
 nu met de natuurlike gratie1 die het   
ong$wong5e en onbevang5e k5m]kt en zo   

bekoorlik maakt4 ,door vroegtijdige     
dressuur wordt veel k9d]s*oonheid       
b$orv54 ,die kun/5mak]ij is alle5       
gemakkelik voor oud]s1 die zi* m9d] druk
 mak5 ov] de inn]like cultuur d] kle95  
en deze ma> gauw met wat s*ijn mask]54  
,ov]ig5s is ze e5 kwell+ voor 't jonge  
go$4  ,hebt u wel e5s gezi51 op wat     
leuke mani] k9d]5 met elka> k5nismak58  
,ze gev5 ge5 h&jes1 kijk5 malka> ev5    
aan1 en dan begeeft de nieuwel+ zi*     
aan/onds 9 het spel4 ,op z'n hoog/      
vraagt hij3 ,hoe heet je8 7,nooit3 ,hoe 
heet u47 ,ma> dat is alles4 ,ze l]5     
malka> k5n5 9 het geme5s*appelik spel1  
en trekk5 dan malka> aan ( /ot5 malka>  
af4  ,v]baz5d a>dig is het ook1 te zi5  
hoe kle9tjes geheel uit zi*zelf na>     
volwass55 gaan1 als ze die nodig hebb54 
,m5e]1 wil u me ev5 op die s*ommel      
zett58 ,nooit heeft het kle9e d+ ,m5e]  
e5 h&je gegev51 ma> ze weet hem be/ te  
v9d54 ,m5e]1 weet u ook hoe laat ( 't   
is8 ,deze vraag wordt door k9d]5        
dikwijls tot w&ela>s g]i*t4 ,dan        

v]zamelt zo'n kle9 meisje al ha>        
vrijmo$igheid en loopt regelre*t op de  
w&ela> af4  ,de h\tkop]-p$agoog1 die man
 van de glass*]v51 bemoeide zi* haa/    
nooit uit zi*zelf met de k9d]51 ma> 't 0
 eig5a>dig hoe de k9d]5 zi* vaak tot hem
 ri*tt54 ,e5s heb ik met grote          
oplett5dheid gadegeslag51 hoe e5 heel   
v]leg5 meisje van drie ja> hem opzo*t4  
,het k9d kleurde als je ma> uit de v]te 
na> ha> wees4 ,ze me$ de kr+5 d]        
volwass554 ,ma> op e5 dag g+ ze vlak    
voor 't op5 v5/] van zijn zitkam] /aan  
en keek na> b9n54 ,dat 0 nu precies e5  
vogeltje4 ,het kopje draaide l9ks en    
re*ts1 de held]e oogjes tuurd54 ,to5    
legde ze /e5tjes op zijn kozijn4 ,telk5s
 raapte ze /e5tjes op en die legde ze   
da> ne]4 ,het k9dje _h blijkba>         
opgem]kt1 dat de man zi* voor /e5tjes   
int]esse]de--hij beoef5de wat           
geologie--en bezorgde hem nu mat]iaal4  
,is dit nu niet wond]lik8 ,buit5 de     
dwang d] conv5tie-beleefdheid op5ba>de  
dit s*uwe k9dje e5 zo fijne en          

lieftallige belang/ell+ voor de         
liefhebb]ij van die oude man1 dat ze e5 
v]borg5 opm]k] wel moe/ ontro]5 als iets
 bizond] moois4 ,en zulke s*oonheid     
wordt v]nield1 ne5 re$s vr ha>          
ontspruit5 bevror5 door de ijsk\de      
/r5gheid en] vormelike dressuur4        
99       99       99       99       99  
,en di5t uw jong5 dan zijn s*u:eid niet 
af te l]58  ,ik wil aannem51 dat dit uw 
enig doel 0 en zi* 9 de klapp5 niet     
ho(dzakelik gekr5kte vad]trots lu*t gaf4
 ,het komt voor1 dat de h\d+ van onze   
k9d]5 en le]l+5 ons niet pijn doet om   
hunn5twil1 ma> omdat ze onze ijdelheid  
kwet/4 ,do* ik wil u vrij a*t5 van deze 
algem5e zonde en dan blijft alle5 de    
vraag3 ,0 dit het middel1 om uw doel te 
b]eik58 ,dit nu betwijfel ik niet       
sle*ts1 ma> ik betwi/ het4  ,ge weet wel
 uit uw eig5 lev5s]v>+1 dat die         
v]leg5heid niet uit onwil voortkomt1 ma>
 uit onma*t4 ,ze is e5 uitvloeisel van  
de bepaalde con/ructie uw] natuur4 ,het 
is e5 soort van gemo$s/remm+1 die       

absoluut niet gelijk /aat met bangheid1 
vrees ( lafheid4 ,v]leg5 natur5 kunn5 9 
't geva> onv]s*rokk5 mo$ ton51 behoev5  
niet bang te zijn 9 dui/] ( e5zaamheid1 
niet gevoelig voor pijn4 ,ze zijn alle5 
niet aangelegd op het gezellig v]ke]1   
voel5 we9ig behoefte aan m5s51 bev9d5   
zi* het ru/ig/ en gelukkig/ 9 de        
afgeslot5heid4 ,dit is ge5 z$elike f\t1 
wa>omtr5t we ons ern/ig bezorgd di55 te 
mak54 ,ook is het ge5 geva>4 ,welli*t is
 de vrijmo$igheid1 die zi* li*t] 9      
onbek5de om/&igh$5 waagt1 ja wat        
geva>lik]4 ,alle5--is het soms wat      
la/ig1 zoals i$]e /roefheid wat la/ig   
is4 ,de v]leg5heid kan iem& 9 de omgang 
belemm]5 en da>door zijn maats*appelike 
vooruitgang wel e5s teg5h\d51 (s*oon    
e*te v]di5/5 ondanks dat waas van       
v]leg5heid to* gauw g5oeg opgem]kt en   
wa>de]d word54 ,de v]leg5heid is dus e5 
betrekkelik ons*uldige en ongeva>like   
eig5s*ap1 zi* op5b>5d 9 /ijfheid en     
/ramheid 9 de omgang4  ,wa> nu gemis aan
 gemo$sl5igheid 9 't spel is1 moet alles

 aangew5d word5 om het gemo$slev5 en de 
da>mee sam5hang5de spraakzaamheid zo    
vrij en ong$wong5 mogelik te mak54      
,belemm]+5 moet5 word5 wegg5om54 ,en nu 
ges*i$t bij /raf en dwang jui/ het      
teg5deel4 ,da>door wordt het gemo$ 9 e5 
bepaalde toe/& gep]/1 wa>9 het wel      
bepaalde gew5/e uit+5 kan voortbr5g51   
ma> die aan zijn a>d niets t5 gun/e     
v]&]54 ,die uit+5 zijn dan sle*ts       
surrogaat van wat m5 bege]t1 gelijk het 
siss5 van e5 kat1 die m5 tot sp9n5 wil  
noodzak5 door het di] 9 de /a>t te      
knijp54 ,dat is e5 sp9n5 wa> e5 m5s bang
 van wordt4  ,wie de gemo$suit+5 wil    
v]&]51 moet de m$ew]k+ van dat gemo$    
inroep54 ,da>toe is nodig heel veel     
vrijheid1 zodat het gemo$ zi*zelf kan   
zijn4 ,en da>bij e5 sfe] van sympa?ie1  
van wa>d]+1 wa>9 aangebor5              
fijngevoeligheid niet s*roomt1 en zelfs 
uitgelokt wordt zi* bloot te gev54 ,die 
wa>d]+ moet niet be/aan 9 het vlei5d    
sprek5 van prijz5de en aanmo$ig5de      
woordjes4 ,die zijn uit d5 boze4 ,die   

bepal5 de a&a*t veel te veel bij de     
p]soon zelf en het is jui/ zaak de a&a*t
 geheel en al van de p]soon af te       
trekk54 ,aan het ond]w]p1 aan het       
zakelik elem5t moet alle a&a*t gewijd   
zijn4 ,v]leg5 natur5 moet5 zi*zelf      
totaal v]get5 en v]liez51 om zi* jui/   
dan geheel te gev54  ,da>om is het      
v]d]felik zulke natur5 door m]5deels    
onbes*eid5 en onb$uid5de vrag5 bij      
zi*zelf te bepal54 ,ik weet natuurlik   
niet1 wat aan uw v5tje gevraagd is en   
ond] welke om/&igh$51 ma> ik vrees dat  
het veel te na hemzelf betr(4 ,wanne]   
hem gevraagd 03 ,o*1 geef me e5s ev5 je 
mesje1 dan _h hij--ond]/eld dat hij er  
e5 rijk 0--dit zek] aan/onds uit de zak 
gehaald en gegev54 ,en wanne] de vrag]  
het dan niet _h kunn5 op551 z\ hij1     
ondanks zijn v]leg5heid1 /ellig gezegd  
hebb53 ,zo moet u do5 en het de man ev5 
uit de h&5 hebb5 g5om54  ,leid de a&a*t 
van het k9d af4  ,en gij bepaalt jui/ de
 a&a*t bij het k9d4  ,w9 zijn           
belang/ell+ voor onp]soonlike           

realiteit54  ,en gij exploite]t de niet 
e5s be/a&e belang/ell+4  ,k9d]5 zijn    
heus dikwels net vogeltjes4  ,loop je ze
 na1 dan vlieg5 ze weg4  ,en blijf je   
ru/ig zitt51 dan kom5 ze vlak bij je4   
,op 't laat/ pikk5 ze de kruimels van je
 ontbijttafel4 ,die s*uwe vogeltjes4    
,,iv4  ,vad]1 mag ik vanmiddag fiets58  
,wel meid1 dat hoef je mij niet te      
vrag54  ,n\1 zeg u n\ ma>1 mag ik8  ,dat
 moet je imm]s zelf wet54 ,heb je je w]k
 af8  ,ne51 nog niet4  ,dan zul je zelf 
wel wet51 ( je tijd hebt om te fiets54  
,n\ ma>1 zeg u nu1 mag ik fiets58 ,ja ( 
ne58  ,dat laat ik aan j\ ov]4  ,dan zal
 ik 9 vr$esnaam ma> gaan w]k51 en de    
d]ti5j>ige hog]e-burg]9 droop af1 na>   
ha> eig5 kam]tje4  ,wat b5 je to* e5    
/e51 zei ,mo$]4 ,je zag to*1 hoe graag  
't k9d w\1 en je antwoordde ha> net ( je
 er niets om gaf4  ,wat _h jij dan      
gewild8  ,dat je 't ha> _h toege/aan1 f 
v]bod54 ,e5 van tween4 ,ma> nu liet je  
't k9d helemaal 9 d'r eig5 twijfel4  't 
,k9d8 ,je moe/ liev] zegg53 de onnozele 

/akk]d4 ,m]kte je niet1 wat ze w\8  ,wat
 dan8  ,ze wi/ heel go$1 dat ze nog w]k 
te mak5 _h4 ,en ze w\ to* graag fiets54 
,nu w\ ze van mij absoluut e5 besliss+  
hebb54 ,_h ik ja gezegd1 dan 0 ze gegaan
 en _h mij de v]antwoordelikheid van de 
gevolg5 lat5 drag54 ,0 dan morg5 ha> w]k
 niet kla> gewee/1 dan _h ik nog mog5   
hor53 ,ja1 u hebt gezegd1 dat ik gaan   
mo*t4 ,en _h ik ne5 gezegd1 dan 0 ze    
boos afgetrokk5 met de kla*t1 dat zij   
ook nooit wat mo*t en dan _h ik al we]  
de v]antwoordelikheid te drag5 van ha>  
knorrige /emm+ en de noodlottige gevolg5
 da>van 9 v]zwakk+ d] le]kra*t4 ,ne5    
vr\w1 die /e5 wi/ heel go$ wat hij de$4 
,ma> wa>om heb je ha> dan niet ev5 e5   
go$e raad gegev58 ,als je nu gezegd _h3 
,w]k nu e]/ e5 uurtje1 dan b5 je kla>1  
en dan kun je zoveel te he]lik] g5iet54 
,ma> je zat da> als e5 /uk ijs4 ,niets  
a>dig4  ,en d5k je1 dat ze die go$e raad
 van me nodig _h8 ,dat ze niet uit      
zi*zelf zo slim 08 ,ik heb ha> de be/e  
raad gegev51 die er 03 ,doe wat je wilt1

 ma> draag zelf de v]antwoordelikheid4  
,i$]e preek van mij _h de kra*t van die 
raad v]zwakt4 ,ma> weet je hoe k9d]5    
zijn8 ,ze will5 wel zondig5--ma> niet de
 v]antwoordelikheid drag54 ,die lat5 ze 
liev] aan vad] en mo$]4  ,hoe weet je   
dat8  ,omdat ik zelf ook zo b54 't ,is  
de m5selike natuur4 ,en al van ,adam en 
,eva af4 ,adam s*o( het op ,eva1 en ,eva
 op de slang4 ,de slang maakte er zi*   
niet druk ov]4 ,m5e] de ,duivel wil de  
v]antwoordelikheid wel op zijn smalle   
s*\d]tjes drag54 ,hij laat ze er to* we]
 afglijd54 ,hij k5t ge5                 
v]antwoordelikheid4 ,want--en dit is    
zijn pure1 onr$b>e duivelnatuur--hij    
heeft ge5 gewet54  ,en8  ,en8 ,wel1 al  
onze opvo$+ is gegrond op de zek]heid1  
dat het k9d e5 gewet5 heeft4 ,bezat5 we 
die gewi%eid niet1 dan kond5 we wel     
uits*eid54 ,zwakk5 kun je /]k51 domm5   
kun je v]/&ig51 ma> gewet5loz5 zijn     
onv]bet]ba>4 ,en to* do5 zoveel opvo$]s 
dageliks hun be/ om 't gewet5 d] k9d]5  
te v]slapp54  ,ma>4444  ,ja zek]4 ,door 

hun eeuwigdur5d gebi$5 en v]bi$51 dreig5
 en /raff5 slaan ze het gewet5 murw als 
met zweepslag54 ,en door hun opdr+5 van 
go$e raad en wijze v]man+ begrav5 ze het
 als ond] z&4 ,het is e5 kra*t1 en die  
moet w]k54 ,w]k5de groei5 de kra*t54 ,en
 het gewet5 w]kt alle51 als er          
v]antwoordelikheid g$rag5 wordt4--,zag  
je wel1 met wat e5 besli/heid de        
d]ti5j>ige ,eva aftrok8 ,dat 0 de       
ond]w]p+ aan de tiran 9 ha>4 ,gelo( ma> 
g]u/3 de tiran zit niet hi] op e5 /oel  
met j\ te prat54 ,ma> ,eva heeft hem 9  
zi*4 ,en wees da> ma> heel dankba> voor4
         99       99       99       99  
99  ,e5 uur lat]4  ,da> is de           
hog]e-burg]9 we]3  ,ziezo1 nu ga 'k e5  
uurtje fiets54  ,ga-je8 ,ga-je8 ,en     
vraag je dat ma> niet e5s8  ,ma> ,mo$]6 
,vad] heeft to* gezegd1 dat ik het zelf 
wet5 moe/8  ,zek]1 ma> da>om kon je het 
to* wel vrag58  ,ik heb mijn w]k af1    
,mo$]6  ,zeg e5s ,eva1 vraagt ,vad]1    
wa>om vroeg je het e5 uur gel$5 wel1 en 
nu niet8  ,ja--wa>m--  ,nu8  ,dat z\ ik 

zo ine5s niet kunn5 zegg54  ,probe] het 
to* ma> e5s4  ,nu--ik gelo(--omdat--ik  
to5--mijn w]k nog mak5 moe/4  ,en dat   
bezwa>de je4  ,ja4  ,en to5 vond je ge5 
vrijheid om te gaan4  ,ja4  ,en je w\   
to* graag4  ,ja4  ,en to5 da*t je3 ik   
zal 't aan vad] vrag51 dan moet die 't  
ma> wet54  ,ja1 'k gelo( het wel4  ,en  
heb je nu ook behoefte1 om 't aan mij te
 vrag58  ,o*1 ik wil 't u wel vrag51 ma>
 ik heb er ge5 behoefte aan4  ,dat komt1
 omdat je gewet5 nu vrij is4  ,ik gelo( 
het ook4 ,en dan glimla*5d3 ,zo'n gewet5
 is e5 la/ig d+4  ,als het niet la/ig 01
 z\ het zijn la/ niet kunn5 volbr5g54   
,ma> ga jij nu fiets51 en vraag het     
nooit me] aan je vad]1 want die is b>ba>
 g5oeg1 om op het jui/e og5blik--te     
zwijg54  ,eva geeft ,vad] e5 zo54 ,mo$] 
ook4 ,en weg is ze4   ,v4  ,jean        
,jacques ,r\sseau s*reef e5s3 ,si les   
sacrifices que l'on fait au devoir et   
la v]tu cot5t  faire1 on en e/ bi5 pay  
p> les d\x s\v5irs qu'ils laiss5t au    
fond du coeur4  ,de man die dit zo mooi 

s*reef1 0 pra*tig 9 de geleg5heid (f]s  
aan de pli*t en de deugd te br5g54 ,e5  
v]b9d+ met e5 ze] go$h>tig1 ma> op het  
onnoozele af dom meisje1 ,?rse          
,lavasseur1 die zi* door ha> familie    
liet uitbuit51 wordt lat] ontgoo*el+ en 
drukk5de la/1 die argwaan vo$t en       
gee/elijke geme5s*ap buit5sluit4 ,hij   
legt de uit deze v]b9t5is gesprot5 k9d]5
 te vondel+4#b  #b ,r4 ,casimir4 ,bekn4 
,ges*4 d] ,wijsbege]te1 #a;e deel1 blz4 
#cbg4  ,het hele lev5 van ,r\sseau 0 wel
 e5 beetje e5 lev5 van zi*-lat5-gaan4   
,dit 0 jamm]1 want wat z\ zulk e5       
w]eldb]oemd p$agoog aan de bodem van    
zijn h>t &]s e5 d\x s\v5irs hebb5 kunn5 
bezorg54 ,hij _h door die v]b9d+ met dat
 ze] go$h>tige do* domme ,treesje zi*   
zo'n ko/elike kans v]s*aft tot het br5g5
 van (f]s au devoir et  la v]tu4 ,m5 kan
 to* bezwa>lijk ontk5n51 dat het tot    
zijn pli*t behoorde1 aan die vr\w te    
arbeid51 jui/ omdat ze dom 01 ha> te    
bes*]m5 teg5 de uitbuit5de familie4 ,en 
enige deugd mag er to* ook wel 9 ge/ok5 

hebb51 de k9d]5 uit deze v]b9t5is e5    
opvo$] te s*5k5 als b4v4 lat] ,emile w]d
 toeb$a*t1 zo e5tje als er bezig 0 te   
ont/aan 9 het bre9 van hun vad]4  ,en   
zie1 wat doet deze man8 ,hij laat zijn  
mooie kans5 e5v\dig glipp54 ,hij s*rijft
 e5 boek1 en nog e5 boek1 en we] e5     
boek1 en betov]t de w]eld en doet zelfs 
de ordelike ,emanuel ,kant zijn         
dagelikse w&el+ v]get5 tot v]baz+ van   
di5s bur51 en s*5kt de naam van ,?rse   
,lavasseur e5 plaats 9 de hi/orie1 als  
wa>na> m5ig tr\we huismo$] te v]geefs   
mag uitkijk54  ,les sacrifices w>5 hem  
te ma*tig4  ,lat5 we e5s e5 og5blik     
d5k51 dat deze artie/ ge5 s*rijv]/al5t  
_h bezet51 ma> zijn brood _h v]di5d met 
bo]54 ,dat hij niettem9 dezelfde        
opvo$+s9zi*t5 _h ontwikkeld als hem tans
 b]oemd hebb5 gemaakt4 ,ma> dat hij die 
_h toegepa/ bij zijn eig5 k9d]54  ,lat5 
we da>bij ond]/ell51 dat hij niet zijn  
contract social _h ges*rev51 ma> de idee
 da>van 9 zijn eig5 gez9netje _h        
uitgeleefd1 zodat da> de s\v]e9iteit    

b]u/te bij ,?rse en hem en niet bij     
,?rse's uitbuit5de familie4  ,dan w>e   
,jean ,jacques nooit de w]eldb]oemde    
p$agoog geword54 ,dan _h hij ma> zo     
simpel weg da>he5 geleefd1 nauweliks    
opgem]kt door zijn omgev+1 gelijk er    
hond]d51 ru/ig-braaf1 e5v\dig v]/&ig1   
hun dagtaak en hun oud]pli*t v]vull54   
,dan w>e hij door ov]maat aan deugd     
onb]oemd geblev54  ,nu is hij ,co de    
,re=mateur geword51 de grote man uit    
,/>+s puntdi*t1 die zijn geld en go$ 9  
brass5de ov]daad _h v]te]d1 zodat het   
braadspit 9 zijn keuk5 door gemis aan   
w]kzaamheid aan 't roe/5 trok--en die   
tans voor de welva>t van het hele volk  
zal zorg54 ,/>+ zegt het zo a>dig met   
zijn ondeug5de humor en 9 zijn fijn     
gevoel voor teg5/ell+ w]ktuig teg5ov]   
w]ktuig plaats5d3 ,co1 die 't e5v\dige  
braadspit 9 zijn eig5 keuk5 niet aan het
 draai5 kon h\d51 mag vrij knoei5--aan  
het +ewikkelde w]ktuig1 dat de planet5  
ha> ban5 om de zon doet aflegg54 ,en 't 
volk v]tr\wt hem3         ,co smulde tot

 hij hongr5 moe/4        ,zijn          
keuk5res*ap /aat en roe/4      ,dit de]t
 hem niet 9 's volks v]tr\w54      ,m5  
zwe]t bij zijn specificum1#c      ,en   
die ge5 spit aan gang kan h\51          
,knoeit vrij aan 't planet>ium4  #c ,e5 
specificum1 n4l4 e5 speciaal en afdo5d  
middel1 gelijk de     kwakzalv]s er op  
na h\d51 ook de politieke1 p$agogiese en
     !ologiese4         99       99     
99       99       99  ,wond]ba>lik1 dat 
zulke begaafde natur5 de practijk1 die  
zij zo s*itt]5d bepleit51 niet liev]    
e5v\dig beoef554  ,en to* niet          
wond]ba>lik4  ,het bezwa> zit 9 de      
geei/e (f]s4  ,wie e5 boek s*rijft ( e5 
r$e h\dt ov] de h]vorm+5 die hem nodig  
dunk51 g5iet van zijn /emm+51 beeld51   
g$a*t51 laat zi* gaan 9 zijn arti/ieke  
s*epp+sdrang1 en na de zelfvoldo5+      
tijd5s het s*rijv5 ( sprek5 volgt de    
weelde van het succes4 ,hem word5 ge5   
(f]s gevraagd4  ,ma> o1 die (f]s6 ,pas  
meld5 ze zi* aan1 ( er ont/aat e5       
h9d]like /remm+ 9 het opgewekte         

gee/eslev54 ,de g$a*t5 will5 niet kom5  
en het gemo$ wordt v]vuld met wrevel4 ,9
 plaats van e5 zonnige glans die vrolik 
de ideal5 v]li*tte1 de eig5e1 de s*one1 
de met liefde gekoe/]de1 komt er d(heid4
 ,de vurige pleitbezorg] zakt ine51 als 
hij de zege van zijn pleidooi 9 eig5    
lev5skr+ mag bew]k54  ,het zijn de (f]s1
 die iem&s wa>a*tigheid toets51 altijd  
we] de (f]s4  ,eig5lik is niet alle5 de 
opvo$+1 ma> het gehele lev5             
dood-e5v\dig4 ,we behoev5 ge5 godgele]de
 ( wijsg]ige /elsels door te w]k51 om de
 lev5/aak te begrijp54 ,die taak ligt   
voor i$] kla>4 ,de enige vraag is3 ,wilt
 ge uw (f]s br5g58  ,ma> die vraag komt 
ne] op deze eis3 ,v]lo*5 uw e]1 uw roem1
 uw voordeel1 uw z9ne/rel+1 uw gemak4   
,en dat is wel e5v\dig1 ma> tev5s       
buit5geme5 moeilik4  ,dood-e5v\dig      
betek5t niet dood-gemakkelik4  ,jui/ dat
 dood-e5v\dige vord]t vaak lles van ons4
 ,en da>door is het zo uit]/ moeilik4   
,ma> wie zijn eig5 k9d]5 te vondel+ legt
 om e5 papi]5 ,emile op te vo$51 geeft  

d] w]eld niet het voorbeeld1 hoe zij    
vooruitgebra*t moet word54 ,zoete       
h]9n]+5 zull5 hem nimm] 't h>te /rel51  
wa> de e]/e pli*t v]zuimd en de e]/e    
deugd v]kra*t w]d4 ,do* het erg/e is3   
hij vo$t de m5%eid op tot v]wa>loz+     
ondanks al zijn mooie taal4  ,ge5       
vooruitgang zond] p]soonlike            
(f]va>digheid4         99       99      
99       99       99  ,het spreekt wel  
vanzelf1 dat ik 9 bov5/a&e regel5 ge5   
beoordel+ van ,r\sseau geef1 no* van    
zijn lev51 no* van zijn d5kbeeld54 ,ik  
wil alle5 na> aanleid+ van de s*rille   
teg5/ell+ tuss5 de pra*tige fras5 en de 
lelike dad51 de volle nadruk legg5 op de
 tot ons alles kom5de eis3 ,praat er    
niet ov]4 ,doe6  ,en die eis is         
dood-e5v\dig4   ,,/raff54  ,weet ge wa> 
veel /raff5 het bewijs van is8  ,dat er 
veel v]ke]dh$5 9 uw gez9 ( uw klas      
gebeur54  ,en ond] wi5s leid+ /aat dat  
gez9 ( die klasse8  ,gij /raft dus de   
v]ke]de gevolg5 van uw eig5 v]ke]de     
leid+4  ,veelvuldig /raff5 v]oordeelt de

 opvo$]4 ,met elke /raf corrige]t hij   
zi*zelf4 ,ma> 't is e5 correctie1 die   
zijn sla*t(f] pijnigt4     ,,durv58     
,na> aanleid+ van mijn ,dood-e5v\dig    
,,iv ontv+ ik de volg5de brief4         
,gea*te ,he] ,lig?>t1       ,u durft4   
,dit zeg ik niet1 omdat u d5 mo$        
toondet1 9 d5 vorig5      ja>gang e5 pa>
 anonyme briefka>t5 te do5 afdrukk51    
wa>9      de s*rijv] zi* ze] kr5k5d     
uitliet ov] uw ambt4 ,u is wijs         
g5oeg1 om te wet51 dat zulke uit+5 zi*  
altijd ke]5 teg5      d5 s*rijv]4 ,die  
publicatie a*t ik me] e5 bewijs van uw  
m5s*5k5nis dan van uw mo$4 ,zulke       
be/rijd+ maakt altijd      de positie   
van d5 aangevall5e /]k]4 ,de s*rijv] met
 zijn      t>t5d ,u durft to*8#d k5de u 
niet4       #d ,de briefs*rijv] z9speelt
 hi] op e5ige 9 ,s*ool en ,lev5         
+ezond5 anonyme /ukjes aan het adres van
 d5 r$acteur1          ond] 't motto3 ,u
 durft to*8       ,ma> u durft 9 de     
practijk d] opvo$+4 ,da>9 durft u       
wa>lijk v]d] te gaan1 dan ik ooit gezi5 

heb4 ,dat u aan e5      d]ti5j>ige      
hoog]e-burg]es de zelf/&ige besliss+    
laat      ov] ha> arbeid en ha>         
ontspann+1 dat is mij ind]daad e5       
waag/uk1 dat ik u niet z\ durv5 nado5 en
 ik d5k hi] de      ov]groote me]d]heid 
d] oud]s aan mijn zijde te hebb54       
,ik heb ook k9d]5 van di5 leeftijd en   
toevallig bezoekt er ook      e5 de ,h4 
,b4 ,s4 ,het is e5 fl9ke en heus* niet  
ongehoorzame      jong51 ma> ik v]zek]  
u1 als ik hem de vrijheid liet1 om te   
gaan fiets5 wanne] hij wilde1 dat hij   
da>van dan al spo$ig      e5 veel te    
ruim gebruik z\ mak5 en er we9ig van    
zijn w]k      t]e*t z\ kom54 ,hij is    
gewoon mij alles te vrag51 /oort zi*    
gelukkig aan mijn weig]+ ( toe/emm+1 al 
bevalt de e]/e      hem niet imm]1 en   
bev9dt zi* da> wel bij4 ,ik h\d er de h&
      aan1 en ik mag g]u/ zegg53 met    
go$e gevolg54 ,op de lag]e      s*ool is
 hij g]egeld ov]gegaan1 en op de        
middelb>e s*ool      gaat alles ook na> 
w5s*3 zijn w]k is /e$s af en zijn       

cijf]s zijn go$4 ,ma> ik b5 er gans*    
niet zek] van1 dat      zulks het geval 
z\ wez51 wanne] ik hem1 na> uw advies1  
ma>      gaan liet4 ,tal van voorbeeld5 
zijn er to*1 hoe jong5s en      meisjes 
op ,h4 ,b4 ,s4 en ,gymnasium mislukk51  
doordat de oud]s      te veel vrijheid  
lat54 ,de jongelui gaan na> het         
sportt]re91      mak5 fiet/o*t51 zitt5 9
 clubs1 do5 precies wat ze              
will5--dat is natuurlijk nooit3 less5   
le]5--en het      e9d draagt d5 la/4 ,er
 kom5 sle*te rapport51 er volgt         
zitt5blijv51 t5 slotte v]wijd]+ ( zakk54
       ,uw /ukje opvo$+s-practijk komt  
mij uit]/ geva>lijk      voor4 ,het is  
e5 loop5 ov] het slappe koord4 ,sle*ts  
e5      enkele br5gt het kun//uk er     
heelhuids af1 hond]d5      tuimel5 na>  
b5$54 ,er zull5 oud]s zijn1 v]leid door 
het      dood-e5v\dige1 die bij all]lei 
v]zoek5 hunn] k9d]5      antwoord53 ,dat
 moet je zelf ma> wet54 ,dan zijn zij er
 van af4      ,de me?ode is wa>lijk     
dood-e5v\dig1 en voor de opvo$]s ze]    

gemakkelik4 ,ma> die oud]s zull5 b$rog5 
uitkom54 ,de k9d]5      die het zelf    
moet5 wet51 zijn te jong1 om het zelf te
 wet54      ,ze hebb5 de kra*t niet1 om 
zi* teg5 de v]zoek+ /a&e te      h\d54  
,ze beseff5 de noodzakelijkheid niet van
 hun g]egeld en      nauwgezet arbeid54 
,ze hebb5 nog niet e5 voldo5d ontwikkeld
      pli*tsgevoel4 ,en ze do51 wat ze  
lat5--ze lat51 wat ze do5      moe/54   
,da>om a*tte ik het mijn pli*t1 teg5 uw 
me?ode ern/ig te      wa>s*uw54         
,van uw bek5de en gewa>de]de            
ga/vrijheid1 wa>op ik rek55      durf1  
maak ik ga>ne gebruik1 om mijn wa>s*uw+ 
ond] de oog5      uw] lez]s te br5g54   
,als j>5lang tr\w lez] weet ik1 dat u   
aan teg5/&]s het onwe]sprok5 woord laat4
 ,ma> ditmaal      z\ ik het to* op     
prijs /ell51 wanne] u1 mo*t u hi]toe    
aanleid+ en lu/ hebb51 wat diep] op de  
zaak ++ en mij      ev5 onomwond5 te    
woord wilde /aan als ,dr4 ,a4 ,de kwe/ie
 is1      dunkt mij1 e5 ern/ig ov]weg5  
wa>d4               ,hooga*t5d1         

,uw dw4 lez]                            
,g4 de ,haan4  ,ga>ne wil ik op dit     
s*rijv5 antwoord51 te liev]1 omdat het  
zek] de m5+ van ze] vel5 v]tolkt4 ,de   
he] ,de ,haan w9dt er ge5 doekjes om1   
wa> hij mijn metode geva>lik noemt en   
vree/ dat ze hond]d5 zal do5 tuimel54   
,het v]heugt mij1 dat hij het da>om zijn
 pli*t heeft gea*t1 teg5 die metode te  
wa>s*uw54 ,dat hij het 9 zo kra*tige en 
besli/e bewoord+5 heeft g$aan1 zond] ook
 ma> e5 og5blik kwets5d te word51 bewij/
 wel dat m5 zakelik kan /rijd5 zond]    
p]soonlik te kr5k51 e5 kun/1 die        
bizond]lik 9 het wor/elp]k d] opvo$+    
moet word5 beoef5d4 ,laat ik mij aan hem
 spiegel51 wa> ik beproev5 ga mijn      
zi5swijze te v]d$ig54  ,twee uit+5 tr(f5
 mij 9 de brief4 ,aan het slot spreekt  
de s*rijv] van e5 ga/vrijheid1 wa>op hij
 rek55 durft4 ,dit is e5 durv5 op grond 
van erv>+4 ,hij wi/ wel1 dat die        
ga/vrijheid hem niet z\ word5 geweig]d4 
,hij v]tr\wde er op met volmaakte       
zek]heid4 ,dit v]tr\w51 deze erv>+1 deze

 zek]heid ontnam5 aan zijn durv5 al het 
durv54  ,wat z\ hij ervan zegg51 als    
mijn durv5--( eig5lik het durv5 van die 
vad] 9 mijn s*etsje--ook niet de g]+/e  
mo$ v]ei/e1 omdat het gegrond 0 op      
erv>+8 ,die man maakte to* imm]s 9 't   
m9/ niet de indruk van e5 waaghals ( e5 
held8 ,hij 0 heel kalm en volkom5 zek]  
van zijn zaak4 ,hij zette zijn          
opvo$kundig =tu9 niet op n ka>t1 no*    
zijn k9d op 't slappe koord4 ,hij       
ontwikkelde zijn kra*t 9 e5 pa> simpele 
vrag5 en dwong het k9d door 't k9d zelf4
 ,en dit de$ hij met zulk e5 gemak1 dat 
hij blijkba> dit in/rum5t me] bespeeld  
_h4  ,deze opm]k+ br5gt me tot de tw$e  
uit+4 ,de s*r4 vree/ sle*te gevolg51    
wanne] hij de jong51 na> mijn advies1   
ma> gaan liet4  ,do* wa> heb ik dat ooit
 geadvise]d8 ,e5 k9d ma> lat5 gaan4 ,dat
 is nog erg] dan de ,r\sseaus*e zorg1 om
 het s*aap te vondel+ te legg54 ,zo'n   
vondel+ krijgt 9 het vondel+5huis altans
 nog e5 soort opvo$+4 ,ma> lat5 gaan8   
,wat zijn de m5s5 to* sle*te lez]s (    

p>tijdige =mule]d]s4 ,nooit heb ik      
aang]ad53 ,laat uw k9d ma> gaan4        
,precies omgeke]d heb ik me]mal5 gezegd3
 ,laat de k9d]5 tot u kom5 en v]h9d] ze 
niet4 ,volg hi]9 ,*ri/us na4 ,/oot ze   
niet van u1 trek ze aan1 h\d de arm5    
voor h5 geop5d1 koe/] ze met uw liefde1 
leid ze met uw wij%eid1 vorm ze met uw  
will54 ,de k9d]5 lat5 gaan8 ,en dat z\  
ik geadvise]d hebb58 ,zie1 zo v]ke]d    
vatt5 zelfs welwill5de lez]s iem&s uit+5
 op4 ,wat moet er dan van de            
kwaadwill5de v]wa*t word58 ,en deze     
welwill5de s*rijv] komt gelukkig met    
zijn bezw>5 nog 9 ons blad1 gunt en     
vraagt me zelfs nad]e toeli*t+4 ,ma> wat
 moet het gevolg zijn1 wanne]           
kwaadgez9de en ergd5k5de critiek zi* 9  
&]e blad5 v]kneukelt 9 ha> la/]like     
voor/ell+58 ,dan vorm5 zi* 9 sommige    
lez]skr+5 totaal valse m5+51 tot s*ade  
van de zaak wa>om het gaat4 ,het doet er
 natuurlik niets toe1 ( m5 omtr5t e5    
p]soon b$riegelik voorgeli*t wordt4 ,ma>
 het is van ern/ige betek5is1 met het   

oog op het belang d] k9d]51 wanne] e5   
opvo$+sri*t+ v]ke]d wordt gek>akt]ise]d4
 ,en dit ges*i$t1 wanne] de h&elwijze   
van de vad] 9 het s*etsje wordt gelijk  
ge/eld met de ,laat-ma>-gaan-metode4    
,de ,laat-ma>-gaan-metode wordt gevolgd1
 wa> niet met de k9d]5 wordt meegeleefd1
 wa> m5 di5t5gevolge de k9d]5 niet k5t1 
en ze1 al ( niet1 met tuss5tijdse       
af/raff+51 9 vrijheid laat v]wild]54    
,die tuss5tijdse af/raff+5 v]&]5 niets  
aan de a>d dez] onmetode d]             
zorgeloo%eid4 ,( e5 vad] zo nu en dan al
 e5s du*tig opspeelt en ranselt1 als er 
e5maal e5 kwaad gebeurd is1 dat maakt   
hem nog niet tot e5 zorgzaam leid]4 ,die
 uitb>/+5 h]/ell5 de v]wa>loz+ niet4    
,hij laat zijn k9d]5 gaan1 totdat er    
iets ern/igs voorvalt1 en dan tre$t hij 
op4 ,dit is natuurlik mis en dit is     
nooit door mij aanbevol54 ,dit is to*   
imm]s ook niet de tactiek van de vad] d]
 hog]e-burg]es8 ,hij k5de zijn k9d door 
en door1 nog bet] dan de mo$] het k5de4 
,hij leefde als 't w>e 9 het k9d4 ,hij  

begreep ha> dad51 zag ha> gemo$sbeweg+51
 koos zijn middel51 voorkwam ha>        
afdwal+51 bewa>de 't k9d voor de zonde1 
spa>de zi*zelf het /raff51 en /]kte het 
weifel5de meisje 9 will5 en do54 ,is dit
 het k9d ma> lat5 gaan8 ,de gea*te      
s*rijv] weet wel bet]4         99       
99       99       99       99  ,er is   
jui/ e5 treff5de ov]e5kom/ tuss5 het    
optr$5 van de he] ,de ,haan en dat van  
die vad]4 ,namelik3 ,dat beid5 zi* met  
hun k9d bemoei54 ,en hi]9 /aan ze naa/  
elka> teg5ov] de laat-ma>-gaan-m5s54    
,wat is e*t] het v]s*il8  ,dat de he]   
,de ,haan1 gelijk hij het zelf          
aans*\welik uitdrukt1 er de h& aan h\dt1
 t]wijl de &] 't zond] h& kla>speelt4   
,de e]/e bemoeit zi* met alle bizond]e  
pli*t5 van het k9d1 de laat/e alle5 met 
het algem5e feit d] pli*tsv]vull+4 ,en  
dan kiez5 beid5 nog v]s*ill5de middel54 
,hij is gewoon mij alles te vrag51 /oort
 zi* gelukkig aan mijn weig]+ (         
toe/emm+1 en bev9dt zi* da> wel bij4    
,ik prijs de jong5 gelukkig met zo'n    

vad]1 en de vad] met zo'n k9d4 ,het w>e 
te w5s51 dat het n]g5s m9d] 04 ,ma>     
wanne] de jong5 nu e5s niet 9 de        
geleg5heid 01 alles te vrag58 ,wanne]   
,vad] e5s voor lange tijd op reis moe/1 
ern/ig ziek w]d1 /i]f8 ,het kan voor    
niem& go$ wez51 dat zijn gewet5 bij e5  
&] g$epone]d ligt4 ,ook niet voor e5    
k9d4 ,dat is e5 d+1 dat i$] voor zi*zelf
 moet hebb51 gelijk elk uurw]k zijn ve]4
 ,vrag5 kan tweerlei doel hebb53 het kan
 op inli*t+1 op raad uitgaan1 ( op v]l(4
 ,het e]/e kan natuurlik niet v]ke]d    
zijn1 al is het van e5 oud]e niet altijd
 wijs gevraagde inli*t+ en raad te      
v]s*aff51 wanne] die door gee/elike     
traagheid word5 v]zo*t3 laat de k9d]5   
v9d51 wat ze zelf kunn5 zoek54 ,do* het 
tw$e neemt v]antwoordelikheid af1       
be/5digt afhankelikheid1 vo$t niet op   
tot zelf/&igheid--de deugd1 die 9 't    
belang van 't k9d zo spo$ig mogelik moet
 word5 aangekweekt4 ,wie zijn k9d alles 
laat vrag51 doet het altijd zwemm5 op   
kurk54 ,en hoe1 als het nu onv]wa*t door

 't wat] moet en de kurk5 zijn niet bij 
de h&8  ,de he] ,de ,haan1 en de ze]    
vel5 aan zijn zijde1 zull51 v]tr\w ik1  
het zwakke punt van hun kra*t zi54 ,nu  
wil ik e*t] niet 9 hetzelfde euvel      
v]vall51 als wa>van ik zelf de dupe w]d1
 en door v]ke]d lez5 de teg5/&] onre*t  
a&o54 ,ik wil nog v]d] gaan en de       
s*rijv] niet aan zijn woord5 h\d51 do*  
na> zijn zuiv]/e b$oel+ tra*t5 te       
begrijp54 ,en dan moet ik zek] dat woord
 alles niet lett]lik opnem54 ,de jong5  
zal zijn vad] wel niet alles behoev5 te 
vrag51 hij zal bij ze] veel dageliks*e  
pli*t5 wel wet5 wat hij do5 moet en     
alle5 bij m9 ( me] belangrijke wijzig+5 
9 het dagprogramma zijns vad]s wil      
v]nem54 ,hij oef5t zi* dus wel degelik 9
 zelf/&igheid1 maakt door /age          
gehoorzaamheid van zijn pli*t e5 go$e   
gewoonte1 en zal1 e5s te wat] ga&e1 op  
de kurk5 di] go$e gewoont5 veilig]      
drijv5 dan op zijn eig5 nog zwakke be554
  ,is het wond] dat ik1 te midd5 van    
zoveel k>ikatuur van vrije opvo$+1 het  

k9d gelukkig prijs1 dat aldus wordt     
gebond58 ,v]re te kiez5 deze            
leib&-metode bov5 e5 vrijheid1 die niets
 &]s is dan volslag5 ongebond5heid en   
die het k9d ro]loos laat zwalk5 9 e5 zee
 vol bl9de klipp54 ,en hi] blijkt het1  
dat de he] ,de ,haan en die vad] het nog
 v]d] met elka> e5s zijn dan 9 het zi*  
bemoei5 met het k9d3 beid5 will5 het k9d
 b9d51 en aldus leid54  ,ma> nu komt het
 v]s*il3 de e]/e b9dt het k9d zo lang   
mogelik met uit]lik gezag1 met wat ik z\
 will5 noem53 e5 moreel me*anisme1 met  
z$elike w]ktuiglikheid1 en de laat/e wil
 zo spo$ig mogelik b9d5 door z$elik     
gevoel1 door de inn]like tirannie van   
het gewet54 ,het is1 als ik go$ zie1 de 
grote teg5/ell+ tuss5 de vrijheid van   
het alleseis5de *ri/5dom1 en de         
vormelike gehoorzaamheid aan de         
voors*rift5 van het wettiese gezag4     
,deze =mul]+ van het ond]s*eid s*ijnt   
zuiv]1 en to* z\ de he] ,de ,haan zi*   
jui/ op deze =mul]+ kunn5 b]oep51 om    
zijn positie v]kiezelik bov5 de &]e te  

a*t54 ,is het1 kan hij vrag51 dan niet  
e*t *ri/elik1 wanne] het k9d 9 liefde en
 v]tr\w5 zijn vad] bl9del+s gehoorzaamt8
 ,is dit zelfs niet de eis van het      
*ri/5dom1 dat de m5s1 zond] r$5]+51 de  
wil volbr5gt van zijn ,hemels*e ,vad]8  
,gehoorzaamheid voortvloei5d uit        
volmaakt v]tr\w5--kan het *ri/elik]8    
,ja1 het kan *ri/elik]4 ,paulus zegt3   
,ik v]mag alles 9 ,*ri/us1 die mij kra*t
 geeft4 ,dat is niet de /ille1          
v]tr\w5volle gehoorzaamheid4 ,het is    
me]4 ,het is de gee/ van liefde1 van    
heiligheid1 het is de ,*ri/usgee/1      
won5de1 w]k5de 9 ,paulus4 ,het is ,god 9
 de m5s4 ,het is de ,goddelike beziel+4 
,nu will5 we hi] niet pog5 te ontl$51   
wat wij ond] ,god v]/aan4 ,voor ons doel
 is het g5oeg1 als wij bij deze naam ons
 vaag iets bewu/ word5 van volmaakte    
heiligheid en liefde4 ,en dan zegg5 we3 
behe]/ word5 door die gee/1 g$wong5     
word5 door die gee/1 gelijk deze 9      
,*ri/us tot ons gekom5 is1 dat is zuiv] 
*ri/elik4  ,m5 mag zi* niet a*t] ,*ri/us

 v]s*uil51 om i$]e gehoorzaamheid aan   
oud]lik voors*rift *ri/elik te noem51   
zelfs niet als die gehoorzaamheid       
ges*i$t 9 volmaakt v]tr\w54 ,roov]sk9d]5
 kunn5 ook hun oud]s v]tr\w5 en 9       
gehoorzaamheid aan hun bevel5 op ro( en 
moord uittrekk54 ,*ri/elik wordt de     
opvo$+ pas1 als het k9d 9 zijn vad] de  
,*ri/5gee/ gehoorzaamt1 zi* /e$s held]d]
 bewu/ wordt wat deze van hem vord]t1 en
 het zijn vad] miss5 kan1 omdat het     
,*ri/us 9 zi* heeft1 omdat ,di5s kra*t5 
9 hem w]k54  ,da>om is *ri/elike opvo$+3
 gewet5scultuur4 ,zond] ,mij kunt gij   
niets do51 zei ,*ri/us zelf4 ,zijn gee/ 
van heiligheid en liefde moet he]s51 en 
zond] deze wordt de opvo$+ e5 niet      
geva>loze w]ktuiglikheid4         99    
99       99       99       99           
,gebond5heid aan e5 gezaghebb] buit5 (  
aan e5 he]s] b9n5 ons--zi$a> het e]/e   
ond]s*eid 9 het hang5de g$+4 ,de        
voorrang van de laat/e wordt al v]zek]d1
 doordat hij de m5s ov]al v]zelt4  ,e5  
tw$e v]s*ilpunt kwam uit 9 de           

zelfw]kzaamheid d] z$elike natuur1      
wa>toe de vrijheid v]pli*t1 de vrijheid 
ond] leid+4 ,gehoorzam5 aan e5 uitw5dig 
ma*!bb] is voor de ov]grote me]d]heid   
zoveel gemakkelik]1 dan ond]w]p+ aan    
eig5 pli*tsbesef4 ,het laat/e1 met zijn 
geleg5heid tot ontduik51 maakt de /rijd 
dikwels zo zwa>4 ,aan e5 gezag buit5    
ons1 dat zijn ma*tsmiddel5 kan aanw5d51 
onttrekt m5 zi* niet li*t4 ,slav]nij is 
op slot van rek5+ bij e5 go$ mee/]1 voor
 vel5 e5 bege]like toe/&1 en dit ondanks
 al het ges*reeuw om vrijheid4  ,hoe    
willig ond]w]p5 de m5s5 zi* aan de      
tirannie d] mode4 ,zijn er vel51 die1   
teg5ov] ha>1 eig5 zelf/&igheid kunn5    
h&hav58 ,hoe veilig voel5 millio55 zi* 9
 de s*oot d] k]k4 ,als de prie/] het ma>
 weet1 is 't hun g5oeg1 en ga>ne volg5  
ze de voors*rift54 ,hij draagt de       
v]antwoordelikheid en zij zijn zalig 9  
hun gehoorzaamheid4 ,niet v]pli*t word5 
tot e5 keuze1 het is bewa>d word5 voor  
de /rijd4  ,ma>1 al is het wa>1 dat het 
tr\w volg5 van voors*rift5 go$e gewoont5

 aankweekt1 voor afdwal5 beho$t1 en e5  
zek]e /ugge kra*t ontwikkelt1 het is ook
 wa>1 dat deze e5 morele consolidatie1  
ma> ge5 z$elike /ijg+ is4 ,die wordt    
alle5 door /rijd bew]kt4 ,mt5 kiez51 mt5
 besliss51 mt5 doorzett5--knn5 dwal51   
knn5 weifel51 knn5 opgev5--zi$a>        
voorwa>d5 voor z$elike groei4 ,en dus   
vord]t de z$elike opvo$+ e5 vrijheid1   
die--b]ek5d na> zijn kra*t5--het k9d tot
 kiez51 besliss51 doorzett5 v]pli*t4    
,gelijk bij alles moet er ev5r$igheid   
zijn tuss5 taak en kra*t4 ,niem& d5kt er
 aan e5 zuigel+ met bru9e bon5 te vo$51 
e5 zesj>ige de worteltrekk+ te do5      
uitvo]51 e5 ti5j>ige met hond]d kilo te 
bela/54 ,zo behoort ook de              
v]antwoordelikheid 9 ov]e5/emm+ te zijn 
met leeftijd1 aanleg1 b]eikte hoogte4   
,de he] ,de ,haan m]kte op1 dat k9d]5   
die nog te jong zijn om op eig5 b55 te  
/aan1 ge/eund moet5 word54 ,m5 kan het  
hi]mee e5s zijn en to* m551 dat dit     
/eun5 ge5 drag5 mag wez51 dat kruip5de  
k9d]5 hun spi]5 ontwikkel51 en zij wel  

door kruip51 ma> niet door g$rag5-word5 
tot lop5 kom54  ,gewet5scultuur is      
miss*i5 wel e5 d] moeilik/e             
opvo$+spli*t54 ,zek] is ze e5 d]        
voornaam/e4 ,ma> nooit v]vull5 we deze  
pli*t na> behor51 als we dit wond]e     
orgaan van de gee/elike natuur buit5    
w]k+ h\d54 ,vroeg beg9n51 hl vroeg1 met 
het do5 drag5 van kle9e                 
v]antwoordelikh$52 met het s*5k5--ne51  
het v]pli*t5 tot zek]e zelf/&igheid2 met
 het v]l55--ne5 het noodzak5 tot zek]e  
vrijheid2 dit is1 na> mijn erv>+1 de    
weg1 wa>langs het gewet5 zi*zelf vo$t en
 v]/]kt4 ,mits op die weg de ,zon d]    
g]e*tigheid s*ijnt4  ,er is 9 onze tijd 
e5 s*reeuw5 na> vrijheid en             
zelf/&igheid4 ,ik begrijp niet1 hoe iem&
 zi* da>ov] bekomm]d kan mak54 ,ik z\   
zegg53 ,is het u ern/1 hi] hebt ge      
vrijheid1 hi] hebt ge zelf/&igheid4 ,doe
 uw pli*t en draag de                   
v]antwoordelikheid4 ,wa>om zijn vel5 zo 
bang1 aldus te sprek58 ,is het1 omdat   
zij niet begonn5 zijn1 en dageliks      

voortgaan1 met gewet5scultuur8 ,9 deze  
ligt de oploss+ d] politieke1 d] sociale
 vrijheid--miss*i5 wel d] hele sociale  
kwe/ie4 ,want deze is 9 hoog/e in/antie 
e5 opvo$+sprobleem4   ,,de ,,kort/e     
,,weg4       ,ontdek het k9d zijn       
sluim]5de kra*t1      ,en br5g die tot  
ontwikk'l+ door wa>de]51      ,dan zal  
de lu/ 9 d'arbeid hem rege]5      ,en   
hebt ge uw deugniet 't ru/ig/ 9 uw ma*t4
     ,x4 ,,wek ,,godsdi5/ ,,9 ,,het     
,,k9d]h>t4  7,,e5 ,,toespraakje74       
,godsdi5/ wekk5 9 het k9d]h>t8 ,dan moet
 er ook godsdi5/ sluim]5 9 het k9d]h>t4 
,natuurlik4 ,we moet5 van e5 godsdi5/ige
 aanleg kunn5 uitgaan1 e5 aanleg1 die   
wij tot groei en ontwikkel+ kunn5 br5g54
 ,hoe z\ er &]s lat] van e5 godsdi5/ig  
lev5 sprake kunn5 zijn8 ,de gehele plant
 met ha> s*oon/e bloem5 is re$s 9 de    
kiem aanwezig4  ,die godsdi5/ige aanleg 
op5b>5 de k9d]5 aan ons het all]e]/ 9   
hun aanhankelikheid en v]tr\w54 ,k9d]51 
die zi* met volkom51 naief v]tr\w5 na>  
volwass55 begev5 en zi* jeg5s deze      

aanhankelik beton51 do5 hi]9 de e]/e    
gro5e sprietjes van hun godsdi5/ige     
aanleg zi54  ,is ook onze godsdi5/ niet 
grot5deels aanhankelikheid en v]tr\w58  
,aanhankelikheid jeg5s onze ,s*epp] en  
v]tr\w5 9 zijn ,vad]liefde8  ,het       
v]tr\w5 van k9d]5 9 volwass55 is1       
helaas1 dikwels misplaat/4 ,dat is dan  
e*t] niet de s*uld van dat v]tr\w51 die 
onmisb>e eig5s*ap d] jeugd1 ma> van de  
v]dorv5heid d] volwass554  ,en zo1      
wordt1 door de zelfzu*t d] oud]51 ook   
vaak de aanhankelikheid d] jong]5       
t]uggewez54 ,ma> dit neemt niet weg1 dat
 beide eig5s*app5 getuig51 hoe de       
jonkheid zi* ov]gev5 en he*t5 wil aan de
 voor ha> hoog]e ma*t d] volwass5heid4  
,ons he*t5 en ov]gev51 met v]tr\w5volle 
aanhankelikheid1 aan de ,hoog/e ,ma*t1  
dit is het wez5 van nze godsdi5/1 wa>9  
de k9d]5 niet ons1 ma> wij de k9d]5     
gelijk moet5 word54  ,eig5lik is het dan
 ook m9d] jui/ te sprek5 van godsdi5/   
wekk5 9 het k9d]h>t4 ,we moet5 hem alle5
 de geleg5heid niet b5em51 zi* te       

op5b>54 ,dan v]s*ijnt hij vanzelf4  ,wij
 oud]5 behoev5 voorlopig niets 9 het k9d
 op te roep54 ,we moet5 alle5 9 het k9d 
iets niet indrukk5 en v]/ikk54 ,do*     
hi]toe moet5 we aan onszelf iets do54   
,vele volwass551 ja ook oud]s1 miss5    
liefde1 g$uld1 belang/ell+1 om de uit+5 
van het k9d zelfs ma> aan te hor51 laat 
/aan te beantwoord51 en 9 plaats van die
 lieve aanhankelikheid te drag51 s*udd5 
ze ha> af als e5 h9d]like la/4 ,ze r$5]5
 liev]1 g5iet5d van hun dialecties spel1
 ov] de oorsprong van het oud]lik uit   
het goddelik gezag1 dan dat ze ,god     
wa>lik v]teg5woordig5 9 di5s            
onuitputtelike liefde en g$uld4 ,r$5]5  
ov] aangevo*t5 m5+5 is zoveel           
gemakkelik] en zelfbevr$ig5d]1 dan      
z$elike wa>h$5 uit te lev54 ,do* zodo5de
 bi$5 ze het k9d ge5 geleg5heid1 zijn   
aanhankelikheid te ton51 en bes*am5 het 
re9e v]tr\w51 dat het k9d onb]$5e]d1 en 
helaas ook ongemotive]d1 9 h5 /elde4 ,de
 ontluik5de godsdi5/ wordt 9 zijn e]/e  
groei belemm]d 9 /ee van bevord]d1 en   

ge5 g$ogmatise] en gephilos(e] kan lat] 
h]/ell51 wat door v]wa>loz+ vroegtijdig 
aan zielekra*t5 v]nield is4         99  
99       99       99       99  ,v]h9d]  
uw k9d]5 niet4  ,dat is ook het woord   
van d5 ,heil&3 ,laat de k9d]5 tot mij   
kom5 en v]h9d] ze niet4  ,ma> ,hij kon  
dit onvoorwa>delik zegg54 ,hij 9 zijn   
liefde1 9 zijn re9heid1 wilde de k9d]5 9
 zijn arm5 nem5 en ,hij kon het veilig  
do54  ,hij kon h5 koe/]54 ,hij kon h5   
ook leid54  ,doordat ,hijzelf vol       
,godsv]tr\w5 01 kon ,hij dat v]tr\w5 9  
h5 ve/ig5 en v]/]k54  ,doordat ,hij zijn
 ,vad] 9 de hemel5 liefhad bov5 alles1  
kon ,hij die liefde 9 de kle95 wekk5 en 
vo$54  ,doordat het ,zijn lu/ 01 zijns  
,vad]s wil te do5 en niets dan dat1 9   
volkom5 gehoorzaamheid1 kon ,hij zulk e5
 gehoorzaamheid vord]54  ,het is met ons
 e*t] zo geheel &]s4 ,wanne] wij de     
aanhankelikheid d] k9d]5 al aanva>d5 met
 hun v]tr\w51 wat hebb5 wij hun dan aan 
te bi$58 ,e5 lev5 van zelfzu*t1         
ijdelheid1 z9nelikheid1 e]zu*t1 hebzu*t4

 ,e5 lev5 van a>dsgez9dheid4 ,ja1 wij   
hebb5 ook mooie woord51 wa>mee we h5    
/rel5 en onszelf v]bl9d5 kunn54 ,ma> als
 zij dad5 vrag58 ,als hun onbevang5     
oordeel e5 pijnlik ond]s*eid ziet tuss5 
ons zegg5 en do58 ,als zij teleurge/eld 
word51 ondanks ons go$ will51 door ons  
armelik kunn58 ,dan baat het niet veel1 
( we h5 al ( niet v]h9d]d hebb54 ,dan   
hebb5 we h5 to* v]h9d]d1 omdat ze bij   
ons niet vond51 wat ze nodig hadd54 ,en 
wa> we dan mooi] gepreekt dan geleefd   
hebb5--en wie doet dit niet1 al draagt  
hij ge5 toga--geldt ook voor ons het    
v]wijt uit k9d]mond3       ,zij hebb5   
ons met woord5 wel g$rev51      ,ma>    
hebb5 ons v]h9d]d met hun lev54         
,aanhankelikheid en v]tr\w5 van k9d]5   
aanva>d5 legt ons e5 grote              
v]antwoordelikheid op4 ,zij moet5 to* 9 
ons het go$e aanhang5 en met hun v]tr\w5
 ook hun z$elik heil aan ons toev]tr\w54
 ,en die v]antwoordelikheid kunn5 wij   
niet drag54 ,ook al op55 we de og5 d]   
jong]5 niet opzettelik voor onze zwakh$5

 en gebrek51 ze zull5 die to* spo$ig    
g5oeg zi54 ,da>om v]hel5 we de k9d]5    
niet1 hoe ook wij ons nog k9d]5 voel51  
niet op onszelf kunn5 /aan1 ons aan ,god
 va/klemm5 en 9 volmaakt v]tr\w5 ons aan
 ,zijn ,vad]zorg ov]gev54 ,t]wijl zij   
tot ons kom5 en wij h5 met op5 arm5     
ontvang51 nem5 we h5 mee tot ,hem1 d5   
,lev5de1 d5 ,ma*tige1 die zi* 9 ,*ri/us 
geop5ba>d heeft als e5 ,vad] vol        
ontf]m5de liefde1 ma> ook als de        
,volmaakte1 die zijn k9d]5 de /r5ge eis 
voorh\dt3 ,wee/ heilig1 want ik b5      
heilig4  ,zo leid5 we de gevoel5s van   
aanhankelikheid en v]tr\w5 tot ,hem1 op 
wi5s liefde zij en wij moet5 l]5 b\w51  
en aan wi5s heiligheid zij en wij ons   
moet5 l]5 he*t51 die1 gev5d en eis5d1 de
 zoek5de en hulpbehoev5de m5s bij de h& 
neemt en vo]t langs ,zijn weg54         
99       99       99       99       99  
,de k9d]5 moet5 op ,god l]5 b\w5 en l]5 
zi* aan ,hem te he*t54 ,zo zeid5 we4    
,ma> is dit niet 9 /rijd met hetge5 we 9
 de aanvang opm]kt51 dat aanhankelikheid

 en v]tr\w5 tot de k9d]natuur behoord58 
,ge5sz9s4 ,e5 jong k9d v]tr\wt1 ond]    
normale om/&igh$51 gemakkelik op zijn   
oud]s3 het kan h5 niet miss5 en ontvangt
 van h5 niets dan go$s4 ,9 zijn         
afhankelikheid geheel aan h5 ov]gelev]d1
 erva>t het sle*ts liefde en zorg4 ,zo  
valt het v]tr\w5 li*t4  ,do* als de     
oud]s1 m$e 9 't belang van 't k9d1 moet5
 weig]5 en eis51 v]&]t de zaak4 ,dan    
heeft het k9d zijn zelfzu*tige natuur te
 v]lo*551 zijn zondige en zelfs         
geoorlo(de bege]t5 op te gev51 en krijgt
 het 9 die /rijd vaak z moeilik1 dat het
 liev] op eig5 kompas va>t1 dan 9 't    
v]tr\w5 op zijn oud]s4  ,one9dig veel   
moeilik] wordt het nog1 wanne] het e5   
volmaakte en volmaak!id eis5de ,god moet
 blijv5 aanhang5 en het v]tr\w5 moet    
bew>5 9 ,hem1 die1 9 /$e van onze lu/5  
te bevr$ig51 ons vaak s*ijnt te will5   
pijnig5 en sm>t5 met teg5spo$1 armo$e1  
ziekte1 z$elike n$]laag4 ,dan breekt de 
tijd aan van ma> al te gegronde twijfel 
en al te r$elik ongelo(4 ,dan brokkelt  

de aanhankelikheid weg en /]ft het      
v]tr\w54 ,op e5 m5s z\d5 ze zi* nog     
kunn5 v]lat51 ma> op ,god8 ,op zulk e5  
,god8 ,die zijn alma*t misbruikt en zijn
 eig5 liefde la/]t8 ,die met pe/ en     
oorlog de m5%eid1 zijn k9d]51 tei/]t8   
,zij z\d5 het die ,god v]bet]54         
,gelukkig wanne] zij dan als de diep/e  
psalmdi*t]s en pr(et51 ,god aanklag5 bij
 ,god4 ,dan zull5 zij tot antwoord      
ontvang51 dat aanhankelikheid en v]tr\w5
 alle5 het deel zijn voor de ziel1 die  
wa>a*tig na> de ,all]hoog/e hijgt4 ,niet
 voor hem1 die ,god bege]t als wond]do5d
 bevr$ig] van a>dse v]lang5s1 ma> wel   
voor hem1 wi5s hoog/e zaligheid is met  
,god n te zijn4  ,zull5 we zlk e5       
godsdi5/ bij h5 aankwek51 dan moet5 we  
h5 vroeg l]51 ,god lief te hebb51 opdat 
die liefde h5 r$de teg5 twijfel en      
ongelo(4 ,en ge5 bet] weg hi]toe1 dan   
het gee/elik v]ke] met ,jezus1 die      
zi*zelve de weg g5oemd heeft4 ,wij1     
wor/el5de1 bezwijk5de volwass551 kunn5  
onmogelik ,god 9 zijn liefde en         

heiligheid bij de k9d]5 v]teg5woordig54 
,ma> ,jezus1 wi5s spijze het 0 de wil   
van zijn ,vad] te do51 is hi]9 de k9d]5 
en ons gelijkelik e5 middela>4 ,lev5de  
met ,hem1 vo]t ,hij ons mee1 vo]t ,hij  
ons op1 le]t ,hij ons1 ook 9 ,ge?seman  
en aan het kruis niet te v]twijfel51 en 
liev] de smaad d] hele w]eld te drag51  
dan het v]tr\w5 te v]liez5 9 ,gods      
,vad]liefde4  ,jezus onze middela>4 ,het
 woord heeft door zek]e dogmatiese      
v]/>r+ bij vele e5 onaang5ame bijklank  
gekreg54 ,dit mag e*t] ge5 r$5 zijn1 het
 te v]smad54 ,wij all5 behor5 9 de      
opvo$+ onz] k9d]5 middela>s te wez51    
drag]s en ov]br5g]s d] goddelike        
eig5s*app54 ,ma> wij kunn5 niet1 dan    
uit]/ gebrekkig 9 dez5 onze pli*t       
v]vull54 ,he]lik dan1 dat wij 9 ,hem1   
na> wi5 wij ons *ri/55 noem51 voor de   
jeugd en voor onszelf1 de ,middela>     
bezitt51 wi5s lev5 en /]v5 ,liefde en   
,godsv]tr\w5 ws4         99       99    
99       99       99  ,deze korte       
toespraak w]d geh\d5 bij de             

op5lu*t-sam5kom/ van ,vrijz9nige        
godsdi5/ig5 op ,hemelva>tsdag4 ,het     
comit _h me uitg5odigd en graag volde$  
ik da>aan4  ,b5 jij mod]n8 vroeg5       
sommig5 me4 ,ik da*t dat je or?odox 04  
,vreemde vraag4  ,wat ik b58  ,ik w\1   
dat ik iets 0--e5 *ri/5 b4v41 e5 go$    
*ri/54  ,dat 0 me g5oeg4  ,en dan z\ ik 
will5 sprek5 ov]al en voor all51 voor   
confessionel5 en ,hott5tott51 voor      
etis*5 en dronka>ds1 voor mod]n5 en     
,papoea's1 en ook voor puur ongelovige  
gelovig54 ,want die heb je ook1 net als 
gelovige ongelovig54  ,ma> a*1 het is   
zo'n ontzett5de to]1 e]/ e5 beetje *ri/5
 te zijn1 ik b$oel e5 e*te1 zo e5tje 9  
wie ,jezus iets van zijn discipel z\    
zi51 dat ik aan het mod]n ( or?odox nog 
lang niet toe b54  ,da>voor moet je e]/ 
enige eeuw5 van ,jezus af /aan4  ,als ik
 me niet v]gis1 w>5 zijn e]/e volgel+5  
ook simpel *ri/55 en w]d5 als zodanig   
ge/5igd4 ,lat] kwam pas het ond]l+      
/5ig54 ,da> b5 ik dus nog niet aan toe4 
'k ,zit pas op de *ri/elike bewa>s*ool4 

,en eig5lik hoop ik het nooit v]d] te   
br5g54 ,dan blijf je e5 k9d 9 die d+54  
,ma> nu wil ik to* nog ev5 zegg51 welk  
e5 he]like indruk ik van ,du9digt heb   
meegebra*t4 ,da> w>5 #d  #ejjj m5s51    
grot5deels uit de burg]/& en van        
#cj-fj-;j>ige leeftijd4 ,ik _h gevreesd1
 dat het e5 roezemoezige dag z\ zijn1   
veel gela*1 ges*]ts1 gebabbel1          
he5-en-we]-geloop4 ,ges*>rel om de      
t5tjes1 met nu en dan e5 og5blikje      
lui/]5 na> weg/]v5d gegalm4  ,ma> ne54  
,ademloze /ilte1 lev5de /ilte1 lui/]5de 
/ilte4 't ,0 k\d1 w9d]ig1 wat vo*tig4   
,do* al die duiz5d5 blev51 blev5 tot d5 
e9de toe1 lui/]d5 a&a*tig na> i$]e      
sprek]1 zong5 met toewijd+ de psalm5 en 
gezang54 ,het 0 treff5d4 ,er zweefde    
zo'n /ille vrije vroomheid om de s*>e4  
,en da>bij zong e5 koor van dames en h]5
 bizond] mooi e5 keur van li$]54 ,alles 
/emde tot ,godsv]]+ en 0 9 die /emm+4   
,t]wijl ik e5 og5blik sprak en die      
m5igte ov]zag1 zag ik 9 de gee/ onze    
z5del+51 de pioni]s van dit w]k1        

arbeid5de 9 onbes*aafde /rek51 v]1 v]   
weg4 ,en to5 da*t ik3 bij zo'n sam5kom/ 
moet eig5lik ook altijd de z5d+ h]da*t  
word5 door e5 toespraakje en e5 ap>te   
collecte4 ,ze heeft onze liefde en ons  
geld zo nodig4 ,mod]ne en confessionele 
liefde1 mod]n en confessioneel geld--dat
 zie je de liefde niet aan1 en ook de   
g\d/ukk5 niet4 ,als die ma> e*t zijn4   
,is het niet onbes*eid51 als ik voor    
volg5de geleg5h$5 e5 kw>ti]tje voor de  
,z5d+ aanbeveel8 ,dit is to* k z5d+4    
99       99       99       99       99  
,alle k9d]5 van alle op5b>e s*ol5 hor51 
zo ongeve] op hun neg5de ( ti5de ja> dat
 onze voorvad]5 heid55 w>5 die aan      
afgod5 (f]d5 en dat er to5 z5del+5 9 ons
 l& kwam51 die er het ,*ri/5dom pr$ikt54
 ,ook wat de gevolg5 da>van w>54 ,dat   
enkele van die z5del+5 wre$a>dig v]moord
 w]d51 ma> dat er ook k]k5 w]d5 geb\wd  
en kloo/]s en s*ol5 w]d5 ge/i*t4 ,en dat
 door de monnik5 de l&b\w en de tu9b\w  
v]bet]d w]d51 en de ziek5v]pleg+ en     
all]lei b$rijv54 ,dat door diezelfde    

monnik5 kun/5 en wet5s*app5 w]d5 beoef5d
 en hi]door het volk ook all5gs         
gee/elijk ontwikkeld4 ,dat e9delijk door
 die volgel+5 van ,*ri/us de jeugd w]d  
ond]wez51 niet alle5 9 lez5 en s*rijv51 
ma> ook 9 de *ri/elijke le] en z$51     
zoodat de bewon]s van ons l&1 /(felijke1
 v]/&elike en z$elike v]heff+ aan de    
invo]+ van het ,*ri/5dom1 dus aan de    
z5d+ te dank5 hadd54 ,zond] z5d+ ge5    
s*ool4 ,e*t] dat 0--de z5d+ na> ons toe4
 ,de z5d+ van ons uit--dat is heel wat  
&]s6     ,,xi4 ,,e5 ,,moeilik ,,og5blik4
   ,i4  ,dat heb ik me zelf b]okk5d4    
,m5 weet nog wel1 dat ik e5 poos gel$5  
zo blufte op mijn succes met de         
s9aasappelmetode4 ,jaag de /raatb5gels  
niet weg met s*eld5 en s*opp51 ma> geef 
ze e5 s9aasappel4 ,zo ongeve] luidde    
mijn raad4 ,en ik w\ het wel wet51 dat  
ik da> m5ig h>t mee gewonn5 _h4  ,ma> nu
 b5 ik er dez] dag5 to* lelik +elop5 met
 die1 volg5s sommig51 zoetsappige       
p$agogiek4  ,bij het uitgaan van de     
s*ool /rom5 onze eig5 k9d]5 als e5 lev5d

 rivi]tje e5 /ukje speelplaats ov]1 de  
s*oolpoort uit1 en langs de huiz5 tot   
aan het e9d d] /raat4 ,dit is nodig     
opdat er niet e51 d>tel de s*ool        
uitvlieg5d1 ond] de tram komt1 die om de
 vijf m9ut5 vlak voorbij de uitgang     
snort4 ,ze z\d5 er ond] ligg51 e] ze 't 
wi/54 ,e5s1 ongeve] #ae ja> gel$51 is er
 e5 le]l+1 die vr s*ooltijd 9 de /raat  
speelde1 ov]r$51 en 0 aan/onds dood4    
,to5 hadd5 we nog ma> de pa>d5tram4 't  
,is dus begrijpelik1 dat we nu1 met die 
vlieg5de electriese1 wat bizond]        
voorzi*tig zijn4  ,ons lev5d rivi]tje   
/roomt dus ov] het trottoir1 langs de   
huiz51 de ,tull+h/raat uit4 ,ma> da>bij 
hebb5 we nog al e5s la/ van &]e s*oli]53
 er zijn wel zes  zev5 s*ol5 9 de buurt4
 ,dat kle9e go$ doet dan als jonge      
kozakk5 telk5s vlugge invall5 op de rij 
en vliegt ev5 gauw weg als 't komt4 ,je 
kunt ze niet n>5n51 zond] de hele /raat 
9 op/& te br5g51 en da> mak5 ze misbruik
 van4  ,nu 0 er de laat/e dag5 we] zo'n 
troepje van wel twaalf zev5- tot        

neg5j>ige jongetjes om onze rij aan 't  
zw]m5 en die kle9e b5gels w>5 haa/      
dronk5 van baldadigheid4 ,ik wi/ er niet
 bet] op1 dan ze1 met mijn oude en      
beproefde metode1 te w9n51 en lokte de  
me] dan d>tele vlegeltjes met wat       
vri5delike woord5 bij me4 ,ze kwam51 ma>
 tuimeld5 haa/ door elka> van ov]mo$ige1
 luidru*tige onbehe]/heid4  ,wil jelui  
de duiv5 e5s zi58  ,o ja1 dat _h ik ge5 
tweemaal te vrag54 ,s*u*t]heid ( s*room 
k5d5 ze niet4 ,ze r5d5 de speelplaats op
 en hold5 da> na> alle kant5 he54 ,na>  
de duiv51 de kipp51 de tu9tjes--ze d$5  
precies wat ze wild54 ,ze gooid5 malka>1
 e5 g+ 9 de tu9tjes lop51 e5 &] greep e5
 pet van zijn makk] en smeet die e5 e9d 
weg4 't ,leek net e5 troep speelse      
hond51 ma> dan hond]d grad5 erg]4  ,ik  
kan niet v]kl>51 dat deze opvatt+ van   
hun ga/re*t me bij/] beviel4 ,en om de  
gulle wa>heid te zegg51 ik voelde me er 
e5 beetje v]leg5 mee word54 'k ,_h dat  
volk b9n5gehaald1 hoe kreeg ik ze we]   
fatso5lijk de /raat op4  ,da> zag e5 de 

s*oolbel1 die op de speelplaats ond] e5 
afdakje hangt4 ,mee/]1 mag ik bell58    
,do* e] ik nog ja gezegd _h1 _h hij de  
kett+ al te pakk5 en begon te luid54 ,de
 &]5 er bij1 en nu vo*t5 ze om de kett+4
 ,al die kle9e h&jes grep5 hem beet en  
trokk54 ,/raks trokk5 ze de kett+ nog   
/uk ( kreg5 ze de zw>e klok op hun kop4 
,i$] op de beurt1 gebood ik1 en 't lukte
 me altans e5ige orde 9 't gelui te     
krijg51 ma> wie e5maal de kett+ te pakk5
 _h1 0 vol/rekt niet altijd b]eid hem op
 mijn komm&o los te lat54 ,hij vond het 
veel te lekk]4 'k ,0 e*t] wijs g5oeg1   
niet mijn h&5 te gebruik54 'k ,wi/ veel 
te go$1 dat zlke he]s*app5 dan          
teg5sp>tel54  ,gelukkig bra*t ik het zo 
v]1 dat i$] zijn beurt mo*t g5iet51 zij 
het dan ook1 dat enkele brutale         
doordrijv]s e5 onre*tva>dig lange beurt 
kreg54 ,en to5 wi/ ik ze1 door mijn eig5
 tu91 na> e5 tw$e speelplaats te krijg54
 ,9 mijn tu9 liep5 v]s*eid55 ma> ov] 't 
gras1 en to5 ze op de tw$e speelplaats  
kwam51 draafd5 ze da> als gekk5 rond1   

s*reeuwd51 sprong51 en /oord5 zi* ge5   
seconde aan mijn bevel54  ,komm&]51 ik  
begreep het1 baatte hi] niets4 ,ze w>5  
er ontoegankelik voor4 ,de enige weg 01 
dat ik ru/ig1 heel ru/ig1 de s*oolgang  
b9n5 g+4 ,enkel5 volgd5 me1 &]5 r5d5 we]
 de plaats op4 ,ma> znd] mij w]d5 ze to*
 e5 beetje onru/ig4 ,ze kwam5 ook1 ik   
op5de e5 voordeur1 en s*reeuw5de als    
indian5 sprong5 ze de /raat op1 zond]   
b$ank51 zond] groet51 zelfs e5 beetje   
j\w5de4 'k ,0 blij1 ze kwijt te zijn4   
,ma> wi/ tev5s1 dat ik van die b5de nog 
niet af 04 ,dat z\ wat gev54         99 
99       99       99       99  ,de      
volg5de dag1 klokke vi]1 da> /ond51 (   
eig5lik da> drong5 ze we]4 ,ze p]/5 zi* 
haa/ de poort 94 ,hun oogjes s*itt]d5   
met ondeug5d geflikk]4 ,n]veuse beweg+5 
van s*\d]s1 arm5 en b551 opspr+51 dans51
 malka> gooi51 alles sprak van          
opgewond5heid4 ,ik hield ze niet buit51 
vond het ook v]/&ig]1 ze b9n5 te lat51  
&]s hadd5 ze zek] teg5 de deur getrapt1 
met /55 gesmet51 ges*old54 'k ,liet ze  

dus gaan1 ma> besefte heel wel1 dat ik  
hi] ge5 vri5delikheid bewees1 ge5 gun/5 
uitdeelde1 do* e5v\dig te gehoorzam5 _h 
aan de onbes*aamde dr+]igheid van e5    
aantal kle9e deugniet54 'k ,0 e*t]      
e5maal begonn5 en moe/ teg5 wil en dank 
v]d] gaan4  ,ze /ormd5 de plaats op1 zo 
mogelik ditmaal nog tomeloz] dan de     
vorige ke]4 ,niem& /oorde zi* aan mij4  
,de gymna/iekzaal /ond op51 ze hold5 er 
94 ,b9n5 e5 og5blik w>5 ze buit5 mijn   
b]eik4 't ,leek zo iets1 ( ik e5 kooi _h
 geop5d en alle vogels na> buit5 w>5    
gevlog51 9 de vrijheid4 ,alle5 w>5 deze 
vogels kle9e mon/]s van baldadigheid4   
,wat e5 b5gels6 ,en natuurlik w>5 ze /]k
 door hun aantal1 de e5 voelde zi*      
kra*tig door al de &]54 ,ze maakt5      
malka> aan de gang4  ,to* _h ik al gauw 
9 de gat51 dat e5 de oorzaak1 de        
psy*iese besmett] 04 ,dat s*e5 e5 v5tje1
 die tuis zijn z9 kreeg4 'k ,s*atte hem 
tuss5 #h en #i ja>4 ,hij 0 nog al lang1 
en slungelde met e5 eig5a>dige          
ona&o5likheid zijn z9 door4 ,hij maakte 

niet de indruk van e5 nijdige1 grove    
=ce]d]1 ma> van iem& die zi* met e5     
la*5d gezi*t e5v\dig aan niets /oorde1  
met komies g$rijn al zijn makk]s op zijn
 h& kreeg1 en volwass551 die niet       
inn]lik kra*tig w>51 volslag5 ma*teloos 
maakte4 ,e5 jong5 die e5 hele klasse kon
 b$]v54 ,zijn la*5d gezi*t1 niet        
vri5delik1 ma> leuk aan/ok5d1 0 9 /aat  
e5 ond]wijz] hels te mak54 ,de &]e      
jongetjes w>5 me] n]veuse natuurtjes1   
door hem buit5 hun gewone do5 gebra*t1  
niet door zijn plann5 ( bevel5 (        
aanhits+51 ma> e5v\dig door zijn h\d+1  
zijn /emm+1 zijn g$rag1 zijn mani] van  
laat-ma>-gaan1 zijn--niet 9 wilde       
ov]mo$1 ma> als 9 vrolike dronk5s*ap    
ontzi5 van niem& en niets4 ,dat v5tje   
moe/ ik baas word54  ,dit laat/e 0      
gemakkelik] g$a*t dan g$aan4 ,hij gle$  
als 't w>e tuss5 je gee/elike v+]s door4
 ,met zijn grappige1 lummela*tige1      
halfbewu/e1 onb$oelde en to* b$oelde    
omv]w]p+ van mijn gezag1 kreeg ik zo    
moeilik vat op hem4 ,ik voelde me als e5

 fatso5like1 /ijve m5e]1 die1 9 e5      
a*t]buurt v]zeilt g]aakt1 nu 9 't ootje 
wordt g5om5 door de eig5a>dige1 s*ijnba>
 beleefde mani]5 van de cl[n uit de     
buurt4 ,ga je zo'n he]s*ap met e5 grap  
te gemoet1 dan heeft hij je onmiddellik 
omwikkeld door zijn bo]tige /emm+4 ,niet
 de gee/elike kw9kslag51 ma> de         
onb>mh>tig komiese p]soonlikheid ov]w9t 
je4 ,en ^w je boos1 dan heb je het t]re9
 helemaal v]lor54 ,ge/eund door zijn kr+
 van g5iet]s1 geeft hij je aan de       
algem5e bespott+ prijs4 ,het be/e is    
ma>1 ev5tjes te la*51 en ru/ig v]d] te  
gaan4 't ,is hi] niet e5 enkel woord1   
ma> e5 /emm+1 e5 sfe]1 wa> je teg5 te   
/rijd5 hebt1 e5 onaanta/b>e en 9 zijn   
onaanta/ba>heid geheimz9nig-ov]ma*tige  
w]kelikheid4 ,ga er niet teg5 91 ga er 9
 vr$esnaam niet teg5 91 ( je b5t v]lor54
 ,en waag je het 9 je domheid to*1 ^w je
 driftig ( h&ta/elik1 dan slaat de /emm+
 plotsel+ om1 de tirannieke cl[n wordt  
e5 wr$e wrek]1 en 't loopt uit op e5    
/rijd van lev5 en dood4 ,zulke s*ijnba> 

go$mo$ige1 ma> ind]daad h>teloos        
he]szu*tige natur5 gev5 ge5 kamp4  ,ik  
kreeg de jong5 niet ond] mijn invlo$ en 
de &]5 al ev5m94  ,magge we we] op die  
plaats8  ,wa> weig]5 niet baat1 is      
toe/emm5 soms het wij/e4 ,dan bewa> je  
t5m9/e nog de s*ijn1 ( je de baas 04    
,ma> ook is vaak1 en jui/ dan1 e5       
besli/e weig]+ nodig1 die het v]zet reel
 maakt en con/ate]t4 ,al is het heel    
vaag1 de belhamels krijg5 dan to* e5    
vlu*tig besef van ov]tr$54 ,zodra m5    
voelt1 dat er 9 e5 v]zet m9 ( me] opzet 
w]kt1 lijkt mij 't v]bloem5 uit d5 boze 
en dunkt me e5 op5like n$]laag v]reweg  
bet] dan e5 gehui*elde meega&heid4 ,die 
gecon/ate]de weig]+1 n onze zwakheid1 is
 /raks onze kra*t4 ,ongehoorzaamheid kan
 ons e5 og5blik v]rass51 ma> zij kan--en
 mag--het nooit w9n54 ,en da> z\ groot  
geva> voor wez51 als zij 9 ha> wa>      
k>akt] van ongehoorzaamheid w]d gelo*5d4
  ,ev5wel1 ik _h hi] niet e5s te        
philosef]5 ov] weig]5 ( toe/emm51 de    
zw]m liet zi* al gaan1 als vogels       

drijv5d op de w9d4 ,ik volgde van v]re1 
uit]lik ru/ig1 ma> inn]lik kok5d1       
en--erg/ van al--telk5s twijfel5d1 ( ik 
wel go$ _h g$aan4 't ,w]d half vijf1 e] 
de dolle troep we] go$ en wel buit5 04  
,joel5d hold5 ze de /raat 91 met        
s*itt]5de oogjes1 malle bokkesprong53   
lev5d vuurw]k4  ,wat z\ er nu 9 dat     
kle9e go$ omgaan8 da*t ik4 ,z\d5 ze     
besef ervan hebb51 dat ze hi] de baas   
hebb5 gespeeld8 ,z\d5 ze mij voel5 als  
e5 zwakkel+1 bij wie ze alles kond5 do58
 ,zo iets als1 helaas1 welli*t hun vad] 
( mo$]8 ,z\d5 ze wa*t5 op e5 kra*tdadig 
optr$51 om da>na pas van h\d+ te v]&]58 
,hoe z\d5 ze nu met elka> ov] 't geval  
sprek58 ,ik 0 ervan ov]tuigd1 dat ze wel
 degelik e51 zij het flauw1 bewu/zijn   
hadd51 me te hebb5 ov]rompeld4 ,en      
hi]van 0 ik te zek]d]1 omdat zulke k9d]5
 zi* niet e5 volwass5 m5s kond5 ind5k51 
die zo ma> e5 troep vreemde jong5s op   
zijn speelplaats toelaat4 ,ze zijn van  
oud]5 e5 &]e beh&el+ gewoon4 ,do*1 dit  
/ond voor me va/1 de volg5de dag z\d5 ze

 ge5 voet op de speelplaats zett51 al   
moe/ het op e5 op5like oorlog uitlop54  
99       99       99       99       99  
,en nu komt de erv>+1 die het ops*rift  
bov5 dit artikel re*tva>digt4  ,de      
volg5de dag1 vi] uur1 kom ik nauweliks  
met mijn rij uit de s*ool1 ( da> ^w ik  
we] door de s*avuit5 be/ormd4 ,als      
vlieg5 kr+el5 ze om me he54 ,gelukkig   
s*ijn5 ze te beseff51 dat t5m9/e de     
s*oolk9d]5 e]/ moet5 v]trekk51 ma> pas  
v]laat het /a>tje van de rij onze       
s*oolpoort1 ( de h]5 dr+5 op mij aan en 
w]k5 zi* de poort 94  ,ne51 zeg ik1     
jelui mag v&aag niet op de plaats1 je   
hebt gi/]5 veel te h>d ges*reeuwd4 ,en  
ik wil de poort sluit54 ,ma> da> _h je  
't lieve lev5 ga&e4 ,h m5e]1 magge we   
n\1 magge we n\1 tj5geld5 ze1 met e5    
volmaakt gemis aan respekt voor mijn    
rang en ma*t1 toe late me n\4 ,en ze    
p]/5 zi* na> b9n51 zett5 hun be5 ov] de 
dorpel1 zodat ik de deur niet kon       
sluit51 zond] ze te v]brijzel54 ,iets   
d]geliks _h mijn vr\w wel e5s van       

aanbell5de /raatv5t]s ond]vond51 ma> ik 
nog nooit van k9d]54 ,en dan k9d]5 van  
a*t ja>6  ,wat te do58  ,dit 0 nu het   
moeilike og5blik4 ,mijn h&5 jeukt51 om  
e5 pa> van de brutaal/5 9 de nek te nem5
 en met kra*t de /raat op te sl+]54 ,dat
 _h er natuurlik aan/onds de s*rik ond] 
gejaagd4 ,ze z\d5 all5 op hol zijn      
gegaan4 ,ma> t5 e]/e z\1 bij e5         
ongelukkig gevolg van deze sl+]metode1  
ik niet v]antwoord zijn teg5ov]         
re*tzoek5de oud]s4 ,die z\d5 me1 niet   
zond] grond1 kunn5 v]wijt53 ,wa>om haal 
je dan e]/ die k9d]5 9 je s*ool4 ,beg9  
dan niet met ze4 ,ma> t5 &]e1 en dit    
woog me nog zwa>d]1 z\ ik precies niet  
b]eik51 wat ik _h beoogd3 de jong5s z\d5
 me gaan vrez51 hat51 vij&5 word5 9     
plaats van vr9d54 ,ik lui/]de da>om niet
 na> dat gejeuk 9 mijn h&51 s*o(1       
besli/1 ma> voorzi*tig1 de op- en       
indr+]s t]ug1 en wi/ de deur toe te     
krijg51 e*t] niet vrdat e5 d] deugniet5 
de pet van e5 makk] _h gegrep5 en na>   
b9n5 gesmet54 ,zulke opgewond5 /&jes    

ontzi5 net zo m9 malka> als de          
volwass554  ,to5 de deur toe 0--de pet 0
 al we] buit5--begon het spektakel4     
,trekk5 aan de bel1 trapp5 teg5 de deur1
 rammel5 aan de knop1 en j\w54 ,j\w51   
s*reeuw51 krijs51 als van e5 troep      
ontvlamde ro(di]51 wie e5 prooi ontsnapt
 is4 ,ma> hun raz5de ma*teloo%eid aan   
g5e zijde 0 niet zo erg als mijn kalmte 
aan deze zijde4 ,zij lo/5 hun           
teleur/ell+ op 9 dolle uitgelat5heid4   
,en ik4444  'k ,wil 't wel wet53        
mismo$ig en t]ne]geslag5 zakte ik ov] de
 speelplaats mijn tu9 94 ,da> bleef ik  
ru/ig op e5 bank zitt54 'k ,_h het      
v]lor51 totaal v]lor54 ,e5 h&vol kle9e  
s*avuit5 _h me v]slag54 ,en da> zat ik  
nu met mijn p$agogiek en met mijn mooie 
s9aasappel-metode4 't ,_h er nog ma> aan
 ontbrok51 dat ik ze w]kelik s9aasappel5
 _h gegev5 en ze mij de s*ill5 9 't     
gezi*t hadd5 gesmet54  ,e5 he]like      
h]f/geur zweefde door de blad]5 d]      
hee/]s en bom5 om mij he54 ,e5 pa>      
m]els1 die van 't ja> bij de s*ool      

g5e/eld hadd51 s*ov5 met vlugge         
gangetjes door 't gevall5 lov] op de    
pad5 en tuss5 de hee/]s4 ,blauwe hemel  
omhoog1 wa>teg5 het mooie acaciagro5    
pra*tig af/ak4 ,o1 die v]rukkelike h]f/4
 ,ma> hij kon me nu niet opwekk54 ,teg5 
de a*t]grond van die mooie              
,septemb]natuur sprong5 de kle9e1 helse 
kannibal51 jui*5d ov] de n$]laag d]     
*ri/elike zoetsappigheid4   ,,ii4  ,die 
gelov51 haa/5 niet4  ,dit is e5 heel oud
 woord4  ,en mijn mo$] zei altijd3 ,je  
kunt ge5 ijz] met h&5 brek54  ,dat is   
ook al oude wij%eid4  ,en to* will5 we  
altijd direkt succes hebb5 en wet5 van  
ge5 g$uld4  ,de aanh\d] w9t4  ,we] zo'n 
korte wa>heid4  ,wat ws het voorgesla*t 
to* wijs6  ,ik zat da> dan op mijn      
tu9bank1 twijfel5d4 ,hoe z\ ik de       
volg5de dag de h]5 ontvang58            
,buit5sluit58 ,( toelat58  ,nu heb ik al
 zo dikwels 's na*ts op mijn b$ besluit5
 g5om51 die ik bij wak5de dag to* niet  
uitvo]de1 dat ik me ma> niet 9 ov]weg5  
v]diepte en alles z\ lat5 afhang5 van de

 om/&igh$54 ,en d+ /ond e*t] bij me va/3
 ,ik wilde w9n54 ,niet uit e5 he]szu*tig
 in/9kt4 ,ma> ik wilde w9n5--nu ja1 laat
 ik mezelf ma> e5s opkamm5--omdat ik die
 k9d]5 niet los kon lat51 e] ik hun     
bet]e natuur 9 w]k+ _h gebra*t4 ,ik     
wilde w9n51 zoals de dokt]1 wor/el5d    
teg5 heirleg]s bact]in4 ,zoals de       
heilsoldaat1 die met zijn krant en zijn 
liefde de dronka>ds opzoekt 9 de kroeg54
 ,ik m/ ook w9n51 omdat deze kle9e /rijd
 de grote w]eld/rijd v]teg5woordigde3   
het g+ hi] om go$will5de vri5delikheid (
 kwaadwill5de baldadigheid4 ,het 0 hi]  
de kamp tuss5 go$ en kwaad 9 m9iatuur4  
,op mijn mani] 0 ik hi] e5 z5del+ ond]  
de heid554 ,en nu kond5 die heid55 me   
miss*i5 kopsnell5 en v]orb]51 ma> dat   
gaf mij to* ge5 re*t ze ma> heid55 te   
lat54 ,dan z\ het heid5dom het w9n54 ,en
 da>voor behoort e5 m5s nu to* niet tot 
het opvo$]sgilde4 ,ik z\1 gezel 9 dit   
gild1 mij hebb5 te s*am5 voor de mee/]s4
  ,ik sprak da> van het opvo$]sgilde en 
van de mee/]s da>94 ,en zie1 het toeval 

wilde1 dat ik jui/ ond] de invlo$ van e5
 di] mee/]s w]d gebra*t4 ,het 0 niet    
,/anley ,hall1 de ,am]ikaanse1 ( ,pr(4  
,re91 de ,duitse autoriteit4 ,het 0 niet
 ,fr/] ( ,clap>de ( zelfs ,montessori44 
,het 0 niet ,pe/alozzi ( ,frbel4444     
,het 0 ,mi*iel ,adriaanszoon de ,ruyt]4 
,v]mo$elik z\ onze grote admiraal er    
zelf bezwa> teg5 gehad hebb51 ond] de   
p$agog5 te word5 +elijfd1 en dan nog wel
 tot mee/]1 tot grootmee/] van 't gild  
te word5 v]hev54 ,ma> 't gaat met       
p$agog5 gelijk met di*t]s en s*ild]s4   
,niet de academies mak5 ,rembr&ts en    
,vondels1 zulke he]s*app5 groei5 zond]l+
 op 9 k\s5w9kels en zo4 ,wa>om z\ e5    
opvo$] niet1 v] van de hoges*ool1 op e5 
oorlogss*ip zi* kunn5 ontplooi58 ,en    
wa>om z\d5 wij niet bij zulk e5         
beg5adigde 9 de le] gaan8  ,lez5de1     
g5iet5de 9 e5 voortreffelik boekje van  
onze ,a4 ,w]umu ,bun+ 7,de ,ruyt]'s     
,afrikaanse reis4 ,e5 v]get5 bladzijde  
uit het lev5 van onz5 groot5 zeeheld4   
,aan het volk v]teld door ,a4 ,w4-,b4   

,rott]dam1 ,d4 ,bolle71 0 ik g5ad]d tot 
bladzijde #abd-abf1 en da> w]d ik door  
,de ,ruyt] opgevo$4 ,de zeeheld 0 bezig1
 op la/ van de ,he]5 ,/at51 9 #affe1 de 
door ,engel& v]ov]de kolonin op de      
,we/ku/ van ,afrika /uk voor /uk t]ug te
 nem51 en bij die geleg5heid gebeurde er
 iets1 dat we ons door ,w4 ,b4 e5s zull5
 lat5 v]tell54       ,drie              
matroz5--v]haalt ,br&t--1 aan l& zijnde1
 raakt5 op      e5 avond1 door d5 drank 
bevang51 met elk&] 9 ges*il1 en      met
 mess5 aan het ve*t54 ,ja1 hunne        
baldadigheid g+ zo v]1      dat ze het  
li*t uitbliez5 en 9 het donk] als dolle 
m5s*5      elk&] sn$5 en /ak54 ,de wa>d 
van d5 huize1 da>op      onvoorzi*telijk
 toeloop5de1 om h5 te s*eid51 liet er   
het      lev54       ,de ve*t]s w]d5    
gevang51 do* zij ontk5d5 d5             
doodslag4--,ook is het onzek]1 ( de     
s*uldige van zijn misdaad1      9 het   
dui/]1 en smoordronk51 begaan1 bij      
zi*zelv5 ov]tuigd      04444       ,dit 
0 dus1 to5 de zaak voor d5 krijgsraad   

kwam1 voor de      he]5 re*t]s e5       
moeielijk geval4 ,zij lo/5 e*t] dit     
vraag/uk 9 dez5 z9 op1 dat zij h5 alle  
drie voor s*uldig      v]kla>d51 h5 alle
 drie nom9aal t] dood v]oordeeld5 en    
hun dus opdroeg51 zi* t] dood voor te   
b]eid51 ma> er      tev5s bij voeg5de1  
dat er effectief ma> e5 opgehang5       
z\ word51 en wie die ne z\ zijn1 moe/   
door het lot word5      uitgemaakt4 ,de 
he]5 w]d5 dus v]zo*t1 hun h& 9 e5 zakje 
met drie briefjes te /ek5 en die er het 
galgje ui?aalde1 z\      dan voor alle  
drie moet5 boet54444       ,het gebeurde
 ook w]kelijk aldus en e5 van de drie   
w]d      behoorlijk volg5s de regel5 van
 de kun/ opgehang51 do* ziet1      to5  
m51 zooals ,br&t v]telt1 me5de1 dat hij 
d5 gee/ _h      gegev5 en m5 hem afsne$1
 om hem t5 grave te br5g51 begon      m5
 aan 't beweg5 van e5 zijn] l$5 e5ig    
lev5 te m]k5 en      kwam de gehang5e   
all5gs we] tot zi* zelv54444       ,da> 
zat dus nu de krijgsraad opnieuw met de 
h&5 9 het ha>      en er w]d            

b]aadslaagd1 wat m5 met hem z\ do54444  
,moe/ het      vonnis nu &]maal word5   
voltrokk58 ,de ,g\v]neur-,g5]aal        
,valk5burg1 aan wi5s oordeel deze zaak  
nu ook w]d ond]worp51      gaf het      
juridis*-jui/e advies1 dat hij moe/     
/]v51      aangezi5 hij v]weez5 01 om   
zoodanig met de koorde te word5         
ge/raft1 dat er de dood na z\ volg54    
,g5]aal ,valk5burg 0 e5 volblo$         
,afrikaans* ho(dambt5a>      t] ku/e1   
die niet alle5 nu1 ma> ook bij &]e      
geleg5h$5      ze] g5eigd 0 tot e5 korte
 afdo5+ van zak51 be/a&e      9 ophang5 
( &]e afdo5de maatregel54       ,geheel 
&]s e*t] 0 het advies van onz5 be/5     
,admiraal      de ,ruyt]1 die zek] e5   
m9d] go$ juri/ ( logis*                 
re*tsgele]de1 ma> ze] zek] e5 aang5am]  
en me] go$ig      d5k5d m5s*5k9d 04444  
,de ,he] de ,ruyt] dreef het teg5deel1  
zegg5de1 dat m51 ge5      kl>e blijk5   
hebb5de1 dat hij de re*te doodslag] 01  
hem wel      door het lot _h v]oordeeld1
 ma> dat zulks ge5 va/ bewijs van       

zijn s*uld m$ebra*t1 dat het lot zo[el  
de ongelukkig5 als de      s*uldig5 kon 
treff52 dat deze man1 nu door ,gods     
be/i]+ nog      9 het lev5 bewa>d1      
ons*uldig kon zijn1 ( m9 s*uldig dan    
e5 d] twee &]51 en d]halve behoorde     
gespa>d ( beg5adigd      te word54444   
,dat ook hetge5 hij al re$s _h gel$51 te
 wet51 de sm>t en      het geva> des    
doods1 hem tot e5 /raf v]/rekte en &]5  
t5      spiegel kon di554444       ,zoo 
w>5 de eig5 woord5 en het welsprek5d    
pleidooi van      onz5 ,admiraal1 die de
 voldo5+ _h1 dat de arme matroos w]d    
vrijgesprok5 en beg5adigd1 en van nu af 
d5 ,admiraal zijn      twe$5 vad]       
noemde1 aangezi5 deze hem van d5 dood _h
      v]lo/4 ,hij pla*t te v]hal51 hoe  
hem de s*rik des doods      te di] tijd 
zoo _h bema*tigd1 dat hij we9ig         
geheug5is (      gevoel5 _h gehad van 't
 ge5 hem op di5 dag ov]kwam1 dat hij    
na het hoor5 van het vonnis bijna n]g5s 
van wi/1 en1 van de      ladd] ge/oot5  
word5de1 9 e5 diep5 put s*e5 te vall51  

zond] e5ige sm>t ( b5auwdheid te        
voel54444       ,het is wel m]kwa>dig1  
hi] tev5s1 9 d5 oud]wets*5              
zev5ti5de-eeuws*5 /ijl1 de gemo$sa&o5+5 
te lez5 en      te v]nem5 van iem&1 die 
dit v]s*rikkelijk oog5blik heeft        
doorleefd4 ,en--onze ,admiraal _h hi] e5
 m5s*5lev5 g]$1      dat1 na deze       
gebeurt5is &]s w]d2 deze matroos to* w]d
      e5 &] m5s*2 hij 0 niet alle5      
li*amelijk1 ma> ook      gee/elijk      
beh\d52 9 zijn volg5d lev5 wi/ hij zi*  
zelv5 te r$d5 en w]d e5 braaf en e]lijk 
zeeman4       ,wanne] wij dit en zoo    
vele &]e kle9e1 we9ig bek5de            
bijzond]h$5 uit het lev5 van onz5       
,admiraal lez51 v]wond]t      het ons   
niet1 dat ,janmaat en (fici]51 i$]e51   
hoog en laag1      zooveel van onz5     
,mi*iel ,adriaanszoon hield4  ,en1 voeg 
ik erbij1 dat zelfs de p$agog5w]eld van 
hem de kun/ gaat afkijk54  ,hor5 we     
hi]toe nog e5maal na> de s*rijv] van ,de
 ,rooie1 ,mottige ,janus1 ,ouwe ,jan    
,hallema en &]e zeebonk51 na> onze      

,w]umu ,bun+4  ,e5 dag ( drie a*t]e5    
zijn de matroz5 met de neg]vri5d5 aan 't
 plund]51 dr9k5 en krakeel5 gewee/4 ,het
 0 aan de ku/ e5 en al v]w>r+ en        
b&eloo%eid4 ,to5 wi/ ,de ,ruyt] de b5de 
van blanke en zw>te plund]a>s we] te    
kalme]51 h5 ond] d5 discipl9air5 tu*t te
 br5g54  ,en hoe8       ,het is         
m]kwa>dig1 als wij nu lez5 en zi51 hoe  
bij deze      geleg5heid onze ,admiraal 
door zijn groote ru/ en kalmte1      en 
go$mo$igheid1 de woe/e troep 9 zijn     
on/uimigheid      weet te /uit5 en met  
go$ gepa/e woord5 en groote             
re*tva>digheid e9delijk alles en all5   
tot ru/ en orde      br5gt444 ,zoo ooit1
 dan ziet m5 ook we] hi]1 wat de kalme  
ma*t van de p]soonlijkheid v]mag en hoe 
groot 9 d]gelijke      om/&igh$5 het    
moreel ov]wi*t is van e5 opp]ho(d en    
*ef1 die bij zijn m9d]5 bek5d /aat als  
iem&1 die altoos      het go$e wil1     
zond] aanzi5 des p]soons2 iem&1 van wie 
ze veel h\d54444 ,to5 ze hun oud51 go$5 
,admiraal aan d5      wal zag5 v]s*ijn51

 kwam5 ze tot zi*zelf en s*aamd5        
zi*4 ,zelfs de neg]s kwam5 ond] d5      
indruk van d5 klank van      zijn /em en
 de go$ige1 ma> to* zoo fl9ke trekk5 van
 zijn      door we]1 en w9d1 en zon1    
gebru9d oud zeemansgelaat4444         99
       99       99       99       99    
,en hoe /aat het nu met mijn kle9e1     
b&eloze nikk]tjes8  ,o1 dat zull5 we    
aan/onds zi54 ,ma> e]/ moe/5 we ons e5s 
/]k5 bij onze groot/e vlootvoogd en     
nationale held4 ,dat zulk e5 man de     
matroz5 van die tijd--welk e5           
uits*ot6--niet door vloek5 en s*eld5 (  
dreig51 niet door opgewond5 ve*tlu/ en  
s*itt]5de v]toon+51 ma> e5v\dig en      
gewoon1 door altoos kalm te blijv51     
9-go$1 en44444 re*tva>dig te            
zijn--w]kelijk wi/ te behe]s*51 dat zij 
dol veel van hem hield51 hem v]e]d51 dat
 is to* voor e5 (ficieel opvo$] d] jeugd
 wel de moeite wa>d1 om er e5 og5blik   
bij /il te /aan4  ,9-go$4  ,de hoog/e   
man d] vloot1 de welhaa/ w]eldb]oemde1  
a*tte zi* niet te hoog1 om na> l& te    

gaan1 en da> vri5delik met dat uits*ot  
d] maats*appij te r$5]51 om ze tot      
kalmte te br5g54 ,alle5 door zijn z$elik
 ov]wi*t te he]s51 ov] zulk ruw volk1 en
 ond] zulke om/&igh$5--dat 0 to* wel w>e
 kra*t4 ,en die kra*t _h als e5 van ha> 
bronn53 9-go$heid4  ,wanne] ik zulke d+5
 lees1 ga ik de w]eld heel &]s zi54 ,al 
die buld]a>s1 al die ti]d]s1 al die     
ranselp$agog51 het zijn de zwakke       
natur51 heus1 het zijn de zwakke4 ,ze   
hebb5 ge5 kra*t g5oeg 9 hun             
p]soonlikheid en zoek5 nu hulp bij h>de 
woord51 luid ges*reeuw1 ruwe            
h&ta/elikh$54 ,de k9d]5 en de oud]s     
noem5 ze3 /r5ge mee/]s4 ,ma> dat is     
onjui/4 ,miss*i5 is m5ige za*te natuur  
veel /r5g] 9 de z9 van veeleis5d]4 ,en  
dikwels ook het5 ze3 /]ke1 kra*tige     
optr$]s4 ,ma> dat is ook onjui/4 ,wie   
met e5 za*te1 ru/ige /em1 met e5 beweg+ 
van zijn v+]1 met e5 blik van zijn oog1 
wie bijna onm]kba> he]s*appij vo]t1 die 
is kra*tig4 ,en wie hi]toe s*reeuw5 en  
trapp5 en bliksem5de og5 nodig heeft1   

die moet w]k5 met kra*tv]tn en is       
eig5lik--te zwak om za*t te kunn5 zijn4 
,de opvo$]sw]eld--gelijk deze 9 oud]s en
 mee/]s1 van mijn k9d]j>5 af1 mijn oog  
is voorbijgegaan--zi5de ond] het li*t   
van ,de ,ruyt]'s lev51 beve/igt deze    
opvatt+4 ,afges*eid5 van v]s*il 9       
lev5digheid van temp]am5t1 zag ik /]ke  
natur5 9 hun gezagsmiddel5 altijd ru/ig1
 en kon van de &]e mee/al geld51 dat ook
 hi] het ges*reeuw 9 omgeke]de r$5 /ond 
tot de wol en de h>dheid van 't geluid  
de leegheid van 't vat meldde4  ,ge/]kt 
door e5 p$agoog als onze ,de ,ruyt]1    
dor/ ik het aan1 mijn afg$waalde        
s*avuitjes nog e5 pa> kans5 te gev51 om 
het go$e en h&elb>e 9 hun a>d te do5    
uitkom51 en het /ond bij me va/1 dat ik 
de snak5 niet aan hun lot z\ ov]lat51   
gelijk ook zij mij zek] nog niet hadd5  
opgegev54         99       99       99  
99       99  ,ze kwam5 dan we]1 mijn    
kle9e indr+]s1 en ik duwde ze niet de   
deur voor de neus di*t4 ,ik h]9n]de ze  
ook niet aan hun onhebbelikh$54 ,ik /ak 

de beide h&5 na> h5 uit1 als( ze me van 
gans] h>te welkom w>5--dat wr5 ze       
eig5lik ook--en zei met de opgewekt/e   
vri5delikheid3 ,zo jong5s1 kom jelui we]
 e5s kijk58  ,ja1 mee/]1 magge we8      
,zek] mag je4 ,ma> n\ moet ik jelui e]/ 
n d+ zegg54 ,dat wi/ jelui gi/]5 nog    
niet1 ma> de k9d]5 s*reeuw5 hi] nooit zo
 op de plaats4 ,zal je da>aan d5k58  ,ja
 mee/]1 magge we n\8 ,en magge zullie   
ook8  ,zullie w>5 twee oud]e jong5s van 
ongeve] #ab ja> met heel v]/&ige        
gezi*t54  ,natuurlik magge zullie4 ,ik  
v9d het jui/ zo leuk1 dat jullie alles  
graag ziet4 ,en n\ mag jullie ook mee 9 
s*ool1 dan zal ik je ook de plat5 en de 
ka/5 lat5 kijk54  ,ze w>5 wel e5 beetje 
opgewond51 ma> blev5 bij me1 en to5 we  
de s*ool 9 g+51 w]d5 ze /il en zett5 er 
e5 pa> de petjes af4  ,dat zijn nette   
jong5s1 zei ik4 ,en to5 d$5 de &]5 het  
ook4  ,met mijn kle9e k>avaan trok ik nu
 alle lokal5 door1 en ik volgde da>bij  
de raad van wijl5 ,mr4 ,a4 ,k]dijk4 ,to5
 deze 9 ,d5 ,haag de ,toynbee-v]e5ig+   

opri*tte1 wilde hij voor het volk alle5 
ma> prima-kra*t5 do5 optr$53 de e]/e    
gele]d5 en kun/5a>s4 ,het volk mo*t niet
 afges*eept word5 met het middelmatige1 
omdat het ma> het volk 04 ,integ5deel3  
het moe/ door het all]be/e word5 opgevo$
 en ook erv>51 dat m5 het all]be/e pas  
go$ voor h5 a*tte4 ,het moe/ voel51 dat 
het g]especte]d w]d4  ,die h\d+ neem ik 
ook altijd aan teg5ov] k9d]51 bizond]lik
 teg5ov] ietwat prolet>iese4 ,ik gaf me 
da>om ook nu alle moeite voor mijn ga/51
 niet m9d] dan ( e5 keurb5de van        
buit5l&se p$agog5 mijn s*ool bezo*t4 ,en
 dat ko/te me ge5 zelfov]w9n+1 ma> ik   
vond het he]lik en w]d er rijkelik voor 
beloond4  ,o1 ik w\ dat m5ige5 die      
gezi*tjes gezi5 _h4 ,als er e5 ka/      
op5g+1 at5 ze de inh\d haa/ met hun og5 
op4 ,en ze begrep5 alles zo be/4 ,het   
0--e5 triomf4444 lieve hemel1 ook voor  
mijn zaakond]wijs4 ,die /e5tjes van     
klei1 die rood-gebakk5 /e5tjes1 die     
/e5ov51 die kalkov51 die ploeg1 die eg1 
die mol5/551 dat weef/oeltje1 die       

h\tzaagmol51 van alles wild5 ze wet51 en
 dan kwam er zo'n he]lik3 o ja6 als ik  
de uitlegg+ _h gegev54 ,ik liet de      
h&5>beidvoorw]p5 zi51 die de le]l+5     
v]va>digd hadd51 legde uit hoe die 9    
v]b& /ond5 met de tu9tjes en de plat5 en
 de huiz5 9 de /raat1 gaf e5 complete   
les 9444 practiese p$agogiek1 9         
didactiek1 9 ond]wijskun/4 ,zie je1 zei 
ik1 als de k9d]5 die d+5 mak51 begrijp5 
ze het bet]4  ,nog al natuurlik1 zei e5 
d] oud]54  ,het 0 e5 v]rukkelik         
halfuurtje4 ,de tijd vloog om4 ,van     
vrijpo/igh$5 ( ongemani]dh$5 0 9 de v]/e
 v]te ge5 sprake me]4 ,met ons all5 w>5 
we n club1 v]lor5 9 belang/ell+4        
,e9delijk zei e53 ,hoe laat is 't al1   
mee/]8  ,ik keek op mijn horloge3 ,ti5  
m9ut5 ov] half vijf4  ,o1 dan moet ik   
gauw na> huis4 ,mijn mo$] wa*t4  ,en ze 
g+51 all54 ,ik liet ze uit1 vroeg van   
i$] de voornaam1 gaf ze de h&1 en zei3  
,tot we]zi5s4  ,dank u wel1 zei er e54  
,nu b$ankt5 de &]5 ook4 ,zelfs kwam er  
e5 nog t]ug1 gaf me de h& en zei3 ,dank 

u wel1 mee/]6 ,to5 holde hij zijn makk]s
 na44         99       99       99      
99       99  ,en zo heeft de            
zoetsappigheid het t* gewonn54  ,e5     
og5blik _h het ges*551 als( alles v]lor5
 04 ,en 0 het zo geblev51 ik _h het     
e]lik v]teld4 ,wa>heid bov5al4  ,ma>    
nu--,mi*iel ,adriaanszoon1 wat zeg je   
ervan8  ,m5 kan met zijn s*ep5 de ,!ems 
dw+51 m5 kan vi]daagse zeeslag5 w9n51 en
 tev5s met 9-go$heid ruwe h>t5 v]ov]54  
,het e5 sluit het &] niet uit4 ,en 't 0 
ma> go$1 dat onze ,admiraal me dat nog  
net bijtijds h]9n]de4  ,en om 't nu ma> 
ine5s af te v]tell51 de vri5djes zijn   
blijv5 kom54 ,ik noem ze nu bij hun     
voornaam4 ,er zijn twee ,jann5 bij4 ,ik 
heet ook ,jan1 zei ik4 ,ma> ze s*eld5 me
 niet uit1 s*reeuw5 me niet na4 ,v]tr\w 
je ma> aan dat volk toe1 ma>--gehl4 ,ge5
 halfheid1 ge5 liefdo5]ij4 ,ze vl5 je   
e*!id4  ,mee/]1 magge we morg5 we]8     
,ne51 morg5 heb ik ge5 tijd1 wel        
,vrijdag4  ,ru/ig-vrolik gaan ze weg4   
,vrijdag br5g5 ze we] e5 bezoek4  ,ma>  

dan de volg5de ,ma&ag3  ,mee/]1 magge we
 morg58  ,laat e5s kijk54 ,d9sdag1 dan  
kan ik niet4 ,kom ma> ,wo5sdag4  ,ne5   
,mee/]1 roept er e51 dan hebt u imm]s   
ge5 tijd8 ,weet u wel8 ,u kan op e5     
,vrijdag4  ,is dat niet all]lief/8      
99       99       99       99       99  
,er is 9 onz5 tijd e5 jamm]lijk tekort  
aan gelo( 9 d5 z9 van v]tr\w54 ,aan 't  
gelo( dat zi* uitdrukt 9 deze woord53   
,god helpt deg551 die zi*zelf help54    
,en to* dit gelo(1 dit v]tr\w51 deze    
inn]lijke v]zek]dheid is e5 /]ke wa>borg
 voor ons welslag54 ,vat ma> aan uw     
taak1 hoe moeielijk ze u ook s*ijn5     
moge1 vat ma> aan met va/5 h& en blijd5 
mo$1 en met vol v]tr\w5 op di5 onzi*tb>5
 bij/&1 die het leeuw5deel van uw arbeid
 v]ri*t1 en bemo$ig5d als bes*am5d zal  
vaak de uitkom/ zijn4     ,,xii4 ,,op   
,,en ,,om ,,e5 ,,r+ov54   ,i4  ,het     
s*ijnt ov] me beslot5 te zijn3 e5       
specialiteit 9 /e5bakk]ij5 mt ik word54 
,da> is ge5 ontkom5 aan4  ,nauwelijks   
heb ik op d5 laat/5 dag vr de vacantie  

a*t] het laat/e woord van mijn laat/e   
artikel ov] de kleitegeltjes e5 dikke   
punt gezet1 d5k5de3 ziezoo1 van di5     
kleirommel b5 ik voorloopig af2         
nauwelijks zijn we na> ,brabant ge/oomd1
 om da> te g5iet5 van de zonnige en     
zalige ru/ bij heid5 en boss*5 en bo]52 
nauwelijks hebb5 we d5 omtrek van het   
logies e5 beetje v]k5d1 en zijn onze    
oog5 we] wat v]kwikt door het gro5 van  
't w\d en het pa>s d] vlakte1 ( da> rol 
ik midd5 tuss*5 de b\wakk]s we] met mijn
 neus 9 de grijze klei1 9 e5 heus*e     
/e5bakk]ij1 en wel 9 e5 van de nieuw/e  
inri*t+51 9 e5 /e5fabriek met e5 r+ov54 
,zoo mt e5 m5s* imm]s wel e5            
specialiteit word5 9 dit kn$]ige vak    
onz] b9n5l&s*e nijv]heid8 ,en hoe z\ ik 
da>na ov] deze nieuwe k5nismak+ 9 ,s4 en
 ,l4 kunn5 zwijg58  ,wa> de om/&igh$51  
gans* onvoorzi51 me aldus tot deskundige
 bekwam51 moet5 de lez]s van ,s4 en ,l4 
er ook aan geloov54 ,dat heb je bij     
deskundig5 altijd4 ,die zijn z vol van  
hun speciale k5nis en bekwaamheid1 dat  

ze er bij tijd en ontijd ook &]5 mee    
la/ig vall54 ,alle heil v]wa*t5 ze voor 
zi* en hun tijdg5oot51 zelfs voor hun   
nagesla*t1 van hun speciaal gebi$4 ,pas 
da>om op met die he]54 ,ze zi5 z        
nauwkeurig de fijnh$5 van hun t]re91 dat
 ze lle &]e d+5 9 de groote w]eld       
onopgem]kt en buit5 rek5+ lat54 ,zelfs  
al is iem& e5 specialiteit 9            
/e5bakk]ij51 wees voorzi*tig met d5 man4
 ,/raks zal hij u nog will5 ov]tuig51   
dat ons heele ond]wijs zi* om het vorm5 
en bakk5 en to$i55 van /e55 kan         
conc5tre]51 dat onze gans*e opvo$+ 9 d5 
grond d] zaak e5 kleikn$]ij is1 en dat  
m5 zi* tot ond]wijz] en opvo$] dus niet 
bet] prep>e]5 kan dan op e5 /e5fabriek4 
,wees op uw ho$e4 ,specialiteit5 zijn de
 e5zijdig/e domkopp5 van alle knappe    
m5s*54 ,en nu ik zelf geva> loop1 9 e5  
totaal nieuw soort van specialiteit te  
onta>d51 a*t ik me v]pli*t1 u teg5 de   
kwade gevolg5 van dat dreig5d kwaad te  
wa>s*uw54 ,om bov5di5 mezelf te bew>5   
voor alle mogelike onheil51 die de      

kleideskundigheid me kan bezorg51 ga ik 
9 dit op/el1 dat to* eig5lijk alle5 voor
 d5 r+ov5 ges*rev5 wordt1 tev5s ov]     
all]lei &]e d+5 prat54 ,en dan e]/ ov]  
e5 v]sje van ,heye4         99       99 
99       99       99  ,die di*t]s to*1  
je kunt ze ma> nooit v]tr\w54 ,wat heb  
ik niet dikwijls1 9 d5 huiselijk5 kr+ ( 
9 het s*oollokaal1 dat mooie li$je      
gezong5 van3 ,wie ru/5 wil 9 't gro5e   
w\d4 ,dan /elde ik me alles zoo lev5dig 
voor1 e5 peluwtje van mollig mos1 e5    
kuss5tje van v>51 en e5 gordijn van     
bl>54 ,he]lijk1 he]lijk6 ,vooral op w>me
 zom]namiddag51 wanne] mijn le]l+5 het  
zang]ige wijsje zoo snoezig kond5 z+51  
zoo'n beetje sma*t5d1 heb ik vaak le]l+5
 en le]lokaal wegg$a*t en zelfs         
weggew5s*t1 om e5 plekje te kunn5       
opzoek5 van het di*te w\d1 en me da> t] 
ru/e te kunn5 vlij54 ,heye v]zek]de het 
zoo nadrukkelijk3 dat peluwtje van      
mollig mos1 dat kuss5tje van v>5 en dat 
gordijn van bl>5                s*5kt   
zoet5 middagslaap 9 't bos*4  ,do* lui/]

 nu e5s4 ,nu heb ik deze vacantie we]   
doorgebra*t 9 de nabijheid van e5       
uitge/rekt bos*4 ,t]wijl ik deze regels 
s*rijf1 b5 ik zelfs nog omr+d door      
eeuw5heug5de eik5 en beuk54 ,laag h\t   
zie ik 9 ov]vlo$ om me he54 ,gordijn5   
van bl>5 zijn er dus ov]al 9 de rondte4 
,aan mos en v>5s ontbreekt het al ev5m94
 ,het mos is zoo dik1 dat je voet er 9  
wegzakt1 het mollige mo/apijt ve]t ond] 
d5 tr$4 ,en de v>5s vorm5 als e5 nieuw  
w\d tuss*5 de /amm54 ,ma>--zoo dikw]f   
als ik beproefd heb1 me hi] t] ru/e te  
vlij5 en de door ,heye voorgespiegelde  
zaligh$5 te g5iet51 liep het op         
teleur/ell+ uit4 ,alles wat de          
di*t]--one]bi$ig gesprok5--opgesomd _h1 
0 pres5t1 ma> er w>5 nog tal van &]e d+5
 bov5di51 en da> _h ,heye ma> van       
gezweg54  ,da> _h je all]e]/ de mi]54   
,je kon n]g5s gaan ligg51 ( die ijv]ige 
di]5 h]9n]d5 je aan ,salomo's wijze     
spreuk4 ,als gezant5 van d5 wijz5 kon+  
kwam5 ze aan/onds d5 luia>d plag5 en    
ops*rikk54 ,ov] je kle]51 ov] je h&51   

ov] je gezi*t1 door je h>5 krop5 ze4    
,vlij je bij zulk e5 gezels*ap ma> e5s  
t] ru/e4  ,en dan de vlieg51 wa>van     
sommige soort5 zoo geme5 /ek5 kond54    
,onafgebrok5 gonsd5 ze om je ho(d he51  
jui/ om je ho(d1 en nu z\ je 9 e5 v]sje 
van dat gegons wel e5 mooi slaapli$je   
kunn5 mak51 zoo iets van3       ,en     
vlijt ge u op het mollig dons      ,van 
't mos1 dan z+t e5 za*t gegons      ,u  
dra 9 zaalge droom51  ma> 9 w]kelijkheid
 gaat het zoo heel &]s dan 9 e5 v]sje4  
,da> komt zoo'n gonz5de s9jeur vlak bij 
je oor1 ( hij er9 w\ kruip51 en da> gaat
 hij telk5s op je voorho(d ( op je neus 
( op je lipp5 zitt51 en dan sla je hem  
onoph\delijk met je zakdoek weg1 zoodat 
je w>m wordt van het zwaai54 ,ne51 die  
gonz5de slaapaanbr5g]s zijn haa/ nog    
la/ig] dan de mi]54  ,en dan die kle9e  
sp9netjes1 nog gezweg5 van de groote1   
die ev5 griezelig als kriewelig zijn4   
,z\ ,heye zelf wel e5s zoo'n            
middagslaapje 9 't bos* g5ot5 hebb58 ,ik
 gelo( er niets van4 ,zoo'n di*t] is    

eig5lijk ook al e5 specialiteit1 e5     
specialiteit 9 't bije5br5g5--op        
papi]6--van precies de mooie en prettige
 d+54 ,en als je nu op zijn s*oone      
compositin af gaat1 dan kom je b$rog5   
uit4 ,e5 di*t] is e5 geva>lijk man4     
,niet wanne] je hem neemt voor wat hij  
wa>d is4 ,ma> als je hem bes*\wt als e5 
/r5g wa>nem5d en wa>heidliev5d m5s*4    
,hij liegt niet1 ma> hij phantase]t4 ,en
 nu zijn phantasien nog geva>lijk] dan  
leug5s4 ,want ze zijn zoo bekoorlijk1 en
 de mak] gelo(t er zelf 94  ,kom1 ik    
laat mijn k9d]5 voortaan z+53       ,wie
 ru/5 wil 9 't gro5e bos*1        ,moet 
ma> niet veel v]wa*t52      ,de mi]5    
duik5 uit het mos1        ,bij kle9e    
leg]ma*t52      ,de sp9n5 dr5tl5 9 je   
nek1        ,blo$gi]ige vlieg5 /ek51    
,en om zi* fiks te wrek51      ,maakt u 
hun gonz5 bijna gek4  ,weet je1 wie 9 't
 w\d kunn5 slap58 ,de v>5plukk]s4 ,en   
wie dat zijn8 ,dat zal ik je v]tell54 ,(
 nu e]/ ov] d5 r+ov58 ,ne51 e]/ ov] de  
v>5plukk]s4 ,dan blijv5 we nog wat 9 't 

bos*4         99       99       99      
99       99  ,al me]mal5 hadd5 we       
opgem]kt1 dat op sommige plekk5 de v>5s 
to* zoo s*&elijk gehav5d w>54           
,mo$willige h&5 hadd5 blijkba> de mooie 
gev$]de blad]5 van de /5gels g]i/1 en nu
 /ak5 die lange1 dunne d+5 als spi*tige 
spriet5 bov5 't omr+5de gro5 uit4 ,9    
plaats van het si]lijke g$e9 en gewapp] 
d] volle en to* ranke plant51 zag5 we   
alle5 zoo'n beetje gezwiep van de kale  
n]v54 ,welke baldadige k9d]5--(         
m5s*58--kond5 er nu g5ot 9 gevond5      
hebb51 het bos* d]wijze te ontsi]58 ,en 
wa>om _h de bos*wa*t] niet bet] gewaakt 
teg5 zulk e5 s*5d+ van het aan zijn     
zorg5 toev]tr\wd w\d8 't ,0 to* niet op 
n plek1 ma> op v]s*eid5e t]re95 _h m5   
het lage gro5 zoo g]une]d4 ,en d+       
bevreemdde ons e*t]1 en die bevreemd+   
temp]de de v]ontwa>dig+ door            
nieuwsgi]igheid3 n]g5s zag5 we de       
v>5v$]5 ligg54 ,wa> kon al dat go$      
geblev5 zijn8  ,op e5 goei5 dag w]d die 
vraag beantwoord door hetge5 we voor    

onze oog5 zag5 ges*i$54 ,9 e5 bre$e laan
 /ond5 e5 drietal lage k>r51 elk        
bespann5 door twee ( drie armo$ige      
hond51 die 9 hun span lag5 te ru/51     
en--zeldzaam v]s*ijnsel--niet e5s plezi]
 s*55 te hebb51 om ons wo$5d aan te     
blaff54 ,de bee/5 w>5 zi*tba> moe4 ,en 9
 de nabijheid bem]kt5 we al spo$ig de   
eig5a>s1 ( t5m9/e de behe]d]s van die   
k>r54 ,da> s*>reld5 namelijk e5ige knap5
 door 't bos*4 ,9 gebog5 h\d+ slop5 ze  
v]d]1 als( ze ons tra*tt5 te ontduik51  
do* to5 we di*t]bij kwam51 zag5 we wat  
ze uitvo]d54 ,zij w>5 de v>5s*5d]s4 ,ma>
 ze w>5 to* zek] niet met hun hond5k>r5 
hi]he5 gekom5 alle5 om 't g5oeg5 te     
smak51 hi] vrijelijk plant5 te mog5     
v]niel58 ,en voor zulk e5 twijfela*tig  
plezi] z\d5 ze to* /ellig zi* niet      
b>revoets tuss*5 de braam/ruik5 begev5  
hebb51 wa>van de nijdige /ekels ons     
zelfs door dubbele be5bekle$+ 9 de huid 
prikt58  ,we maakt5 e5 praatje1 en      
v]nam5 to51 dat de jong5s re$s 's morg5s
 om vijf uur op 't pad w>5 gegaan4 ,ze  

woond5 9 e5 gehu*tje twee ur5 t5 zuid5  
van het bos*1 en hadd5 9 de vroegte di5 
lang5 weg afgelegd1 om hi] v>5s te      
plukk54 ,en wat moe/5 ze da>mee do58    
,v]koop54 ,de massa gro5 p]/5 ze 9      
groote jut5 zakk5 en die z\d5 ze v]vo]5 
na>444 ,belgi1 nog e5 uur ( drie rijd5s 
p] hond5k> voorbij hun gehu*t4 ,de      
drogi/ alda> betaalde drie c5t5 p] pond1
 dat gaf dus voor de ongeve] ze/ig pond1
 die ze met hun drien v]zameld hadd51   
ongeve] n-guld5-ta*tig1 ( ze/ig c5t d5  
man4 ,voor die ze/ig c5t hadd5 ze e5    
lang5 en v]moei5d5 dag moet5 mak54 ,de  
drogi/ z\ de v>5s drog51 en ze da>na    
v]koop5 aan i$]1 die er e5 k9d]b$je mee 
wilde opvull51 e5 b$je en ook e5        
kuss5tje1 e5 kuss5tje van v>54 ,da>op   
kan e5 k9dje ru/ig en gezond slap54  ,we
 vroeg5 de jong5s1 ( ze d5 heel5 dag zoo
 aan de gang blev51 ( dat ze er e5      
uurtje afnam51 om te ru/54 ,o ja1 ze    
hadd5 al e5 uurtje he]lijk geslap54 ,zoo
 ma> midd5 9 het bos*8 ,ja zek]4 ,en _h 
je dan ge5 la/ van de mi]5 en de vlieg5 

en de sp9n58 ,wel ne54 ,je slaapt hi]   
ma> wat lekk]4  ,z\ ,heye dan to* gelijk
 hebb58 ,ongetwijfeld4 ,ma> n d+ _h hij 
v]get51 n belangrijk d+3       ,zoo'n   
middagslaapje 9 't gro5e w\d        ,kan
 u p]fect gelukk51      ,mits ge u van  
's morg5s vijf uur af        ,v]moeit   
met v>5s plukk54         99       99    
99       99       99  ,en nu gaan we na>
 d5 r+ov54 ,( zijt ge met di5 oud5 bo]  
van me5+1 dat de m5s*5 teug5swoordig    
veul te veul wet58 ,en /oort ge u liev] 
aan zijn wa>s*uw+3 ,pas op1 pas op1     
mi5e]1 je kunt uut alles zooveul kwaod  
zuig58  ,twee ke] w>5 we zijn bo]d]ij   
voorbij gekom51 en beide ke]5 _h hij ons
 aan de praat geh\d54 ,hij 0 al ov] de  
zeuv5tig1 twee en zeuv5tig1 ma> nog /]k 
hoor1 en gezond4 ,de ,brabants*e lu*t is
 be/1 m5e]6 ,zijn vr\w _h het lev5 niet 
mog5 h\d54 ,al d]ti5 ja> gel$5 0 ze     
ge/orv51 aan het wat]4 ,n\1 da> kon de  
lu*t niks aan do54 ,en k9d]5 _h hij     
nooit gehad4 ,e5 twe$e vr\w8 ,ne51 ne51 
met pa>d5 en vr\w5 moet je voorzi*tig   

zijn4 ,en met vr\w5 nog me] als met     
pa>d54 ,want als je e5 pa>d hebt geko*t1
 en het bevalt je niet1 dan v]koop je   
het we]4 ,ma> z je n\ e5 kwaoie vr\w    
hebt getr\wd8 ,h8 ,dan zit je er mee1 je
 lev5 lang1 ( onze lieve he] mo/ je van 
d'r v]loss54 ,ma> da> w\ hij 't ma>     
liev] niet op wag54 ,nu dreef hij de    
bo]d]ij met e5 pa> nev5 en e5 zu/]1 en  
dat g+ wat be/4  ,en wat d5kt m5e] n\   
van ,port ,ar?ur8 ,z\5 de ,japann]s 't  
al hebb58 ,onze twee en zev5tig j>ige   
zat wel v]re buit5 de bewoonde w]eld1 e5
 half uur van d5 /raatweg af1 midd5     
tuss*5 zijn b\wakk]s1 d5neboss*5 en     
heide1 ma> hij 0 to* drommels go$ op de 
hoogte van alles4 ,dat dankte hij aan   
zijn krant1 di5 dagelijks*5 nieuwsbode1 
die tot 9 de afgeleg5/e hoekjes van 't  
l& de w]eldgebeurt5iss5 v]telt1 en aan  
zijn s*oolmee/]1 die hem _h le]5 lez54  
,en hij _h ov] alles ook zoo zijn eig5  
op9ie4 ,d5k oe1 dat de ,russ5 en de     
,japann]s ve*t5 om e5 /ukje l&8 ,wel    
ne51 de groote m5e]5 moet5 e5 opruim+   

h\d5 ond] het arme volk1 en n\ beg9n5 ze
 ma> e5 oorlog1 en lat5 ze de jonge     
mann5 bij duuz5d5 doods*iet54 ,ja m5e]1 
't is e5 kwaoie tijd1 dat zie je aan    
,frankrijk4 ,wat da> nog r's van t]e*t  
moet kom58 't ,is allemaal teg5 de      
godsdi5/1 en dat do5 de loge en de      
social54 ,en dat z\ hi] ook 't geval    
word51 als m5e] ,troel/ra de baas w]d4  
,ma> gelukkig1 m5e] ,kuyp] h\dt de boel 
go$ 9 orde4 ,de loge en de social51     
m5e]1 dat zijn de kwaoi5 9 onz5 tijd1 en
 die jag5 de gee/elijk5 weg4 't ,is     
treurig4  ,wat ik da> voor e5 plantje 9 
de h& hield8 ,ja1 dat 0 nu eig5lijk e5  
plantje1 dat van vlees* moet lev54 ,zie 
je die ronde1 roodbru9e blaadjes8 ,en   
die ha>tjes langs de r&58 ,nu1 aan de   
punt5 van die ha>tjes zit e5 klev]ig    
vo*t1 en da>mee word5 kle9e di]5        
va/geh\d54 ,en dan buig5 de blaadjes om1
 en klemm5 ze zoo'n di]tje /evig va/1 en
 dan zuig5 ze het uit4 ,da> moet5 ze van
 lev54 ,zie je wel1 dat die blaadjes e5 
vl9d]tje te pakk5 hebb58 ,dat vret5 ze  

n\ f9aal op4 ,niet met t&5 natuurlijk1  
ma> ze v]t]5 het to*4  ,de oude man keek
 met s*uwe blikk5 e]/ na> het plantje en
 to5 na> mij4 ,hij v]tr\wde de zaak     
niet4 ,wa> ik dat plantje dan v&aan _h8 
,wel hi] vlak bij v&aan1 da> van de hei4
 ,wa> al die plagg5 ge/ok5 zijn1 zit het
 nu vol met die plantjes4 ,do* nu w]d   
het nog erg]4 ,hi] vlak bij v&aan8 ,van 
de heide bij zijn bo]d]ij8 ,en z\ ik1   
die heel uit ,d5 ,haag kwam1 dat wet51  
en z\ hij1 die to* al me] dan vijftig   
ja> da> woonde1 het niet wet58 ,dat 0 d5
 oude wa>s*ijnlijk wat al te kras4      
,ond]zoek5d keek hij mij nog e5s aan1 en
 vroeg to53 ,hoe weet oe dat8 ,wel1 uit 
de boek54 ,mi5e]1 mi5e]1 pas op1 je kant
 wel te veul wet54 ,en uit alles zuig5  
ze teug5swoordig kwaod4 ,to5 gunde hij  
mijn zonn$auw ge5 blik me]4 ,e5 plantje1
 dat e5 di]tje opat1 ne51 al zag je het 
vl9d]tje nu ook voor eig5 oog5          
va/gegrep5 door de omgebog5 blaadjes1 't
 0 al te onnatuurlijk4 ,en we praatt5   
nog e5 beetje ov] d5 roggeoog/1 die jui/

 9 hoog opge/apelde wag5s w]d           
b9n5gehaald4  ,t5slotte vroeg de oude1  
met zoo'n ondeug5d knipoogje3 ,oe is to*
 ook niet van de loge ( van de social58 
,o ne51 ik b5 ma> e5 simpele s*oolmee/]4
  ,n\ m9e]1 pas dan op1 dat oe niet te  
gele]d wordt4  ,da>voor kom ik nu jui/ 9
 de vacantie hi] e5 beetje uitru/54 't  
,is hi] zoo vr$ig en zoo mooi4 ,en ik   
da*t aan mijn v>5plukk]s4 ,wel _h ik ge5
 dagtaak van zonsopgang af a*t] d5 rug1 
ma> als e5 m5s* e5 vol ja> h>d gew]kt   
heeft1 dan mag hij to* ook wel e5s      
uitru/51 en dan kn hij ook wel e5s      
uitru/54 ,dan zal de gele]dheid hem niet
 plag51 dan zal de weetgi]igheid hem    
niet 9 actie h\d54 ,dan sl5t]t hij      
zorgeloos1 s*i] g$a*teloos door de      
he]lijke natuur1 ligt te lui]5 9 het    
heidekruid ( 9 de s*aduw van e5         
d5nebos*je1 en weet van niets me]1      
all]m9/ van /e5bakk]ij5 met r+ov5s4444  
wanne] nu ma> niet zoo'n akelig d+ hem 9
 zijn ru/oord opwa*tte1 om zijn         
belang/ell+ te wekk5 en da>mee zijn ru/ 

te /or56         99       99       99   
99       99  ,hoe is het1 zull5 we onz5 
r+ov5 nog bezoek58 ,( me5t ge met d5    
oud5 bo]1 dat e5 s*oolmee/] niet te     
gele]d moet word58 ,helaas1 de r+ov5 zit
 al 9 mijn ho(d1 en nu heb ik ge5 ru/1  
e] ik u mijn k5nis ervan heb meeg$eeld4 
,dat heb je van die specialiteit54      
,,ii4  ,we w&eld5 op e5 mooi51 bre$5    
/raatweg van ,pr9s5hag5 na> ,roz5daal4  
,e]/ e5 kle9 half uur tuss*5 de b\wl&5  
door1 wa> de rogge re$s gemaaid 01 de   
hav] nog te veld /ond1 het a>dappello(  
al dorde1 de dikke biet5 met hun zw>e   
blad]5 zi* bov5 d5 grond tra*tt5 te     
w]k51 ( de klav] zoo'n beetje de heide  
g+ imite]53 e5 pa>se t9t ov] e5 ond]laag
 van gro54 ,to5 e5 go$ kw>ti] langs het 
,liesbos*1 dat bij i$]e van zijn vi] (  
vijf lan5 d5 blik v]gunt 9 zijn diepte  
door te dr+51 bijna tot aan het &]e     
e9de3 de l5gte- zo[el als de bre$telan5 
van dit ongeve] re*?oekige bos* do5 d5k5
 aan de reep5 uit e5 dambord4 ,da>na nog
 e5 m9uut ( ti5 tuss*5 akk]s en enkele  

weid5--en da> /ond5 we ine5s1 nog /e$s  
op d5zelfd5 /raatweg1 midd5 9 e5        
/e5plaats4 ,de weg 0 niets v]&]d3 hij 0 
dezelfde be/rate eik5laan1 die hij      
aldoor gewee/ 04 ,en to* /ond5 we hi]   
midd5 9 e5 /e5bakk]ij1 want re*ts w>5   
e5ige mann5 bezig met kleigrav51 e*te1  
vette1 grijze klei1 die da> ond] e5 laag
 z& met heide v]borg5 _h gezet51 en l9ks
 0 de /e5fabricatie 9 voll5 gang3       
kleimal51 vorm51 drog5 en bakk54  ,hoe  
die klei da> kwam1 moet5 de he]5 en     
dames a>drijkskundig5 ma> v]tell51 ik   
weet alle51 dat ze da> lag als e5 eil& 9
 d5 z&grond1 en dat er me] zulke eil&5 9
 ,brabant zijn4 ,heeft e5 /e5fabrikant  
zoo'n eil& behoorlijk afgegrav5 en      
v]w]kt1 dan v]koopt hij d5 grond we]    
voor weil& ( b\wl&1 laat 9 &]e /rek5 van
 de prov9cie bor51 ( er klei ond] d5    
bov5laag zit--natuurlijk alle51 wa> hij 
er e5ig v]mo$5 op heeft1 en trekt dan   
met zijn heele g$oe na> die plek toe1   
d4w4z4 hij laat zijn ov5 afbrek51 alles 
v]vo]5 na> het nieuwe t]re91 en da> zijn

 ov5 we] optrekk54 ,dat is ge5          
kle9igheid1 want zoo'n ov5 is e5 massief
 b\ww]k1 zooals /raks blijk5 zal1 do* 't
 s*ijnt to* de moeite wa>d te zijn4 ,wat
 z\ e5 /e5bakk] ook met zijn ov5 en zijn
 droogs*ur5 moet5 do51 als de klei 0    
opgebruikt8 ,m5 v]telde mij van e5      
/e5bakk]1 die op die wijze al zijn      
vijfde plaats _h4  ,nadat we ons al gauw
 zat gekek5 hadd5 aan het kleigrav5 9 de
 kleil&5 re*ts en het kleikrui5 van     
re*ts na> l9ks1 dw>s ov] d5 weg he51    
/apt5 we het t]re9 op4 ,er 0 ge5 s*utt+1
 er 0 ge5 hek1 alles lag zoo ma> op5 en 
bloot1 en op onze vraag ( we e5s mo*t5  
kijk51 luidde het antwoord zond] e5ig   
voorbeh\d beve/ig5d4  ,het mal5 van de  
grijze grond/( 9 d5 ijz]51 cil9d]vormig5
 kleimol5 0 ge5 nieuws me] voor ons2 het
 natt51 z&5 en vull5 d] vorm5 ev5m92 ook
 niet het omke]5 d] vorm5 op de         
droogveld51 ( het op/apel5 d] g$roogde  
en da>door al wat h>de rauwe /e55 9 de  
lange drooghag54 ,ma> 9 alle opzi*t5    
nieuw 0 voor ons de ov51 en da>van wil  

ik nu dan ook e5 bes*rijv+ tra*t5 te    
gev54 ,als het me lukt4 ,want ik ontve9s
 me de moeilijkheid niet1 om zond]      
illu/ratie1 enkel en alle5 door woord51 
u e5 jui/e voor/ell+ te do5 vorm5 van   
het uit- en inw5dige4 ,probe]5 e*t]4    
99       99       99       99       99  
,m5 weet1 dat bij e5 gewon5 /e5ov5 de   
vuurkanal5 langs d5 grond ligg54 ,ze    
loop5 horizontaal langs d5 bodem en zijn
 ongeve] e5 met] hoog4 ,het gevolg      
da>van is1 dat de /e55 d] hoog]e lag5   
niet zoo v]hit word51 niet zoo doorbkk51
 als die d] ond]/e1 en we t5slotte uit n
 baksel /e55 wel #bj tot #cj soort51    
sorte]+51 krijg54 ,de be/e /e55 zijn    
/e$s die1 welke di*t 7niet al te di*t7  
bij 't vuur gezet5 hebb54 ,zij zijn het 
h>d/1 ze kl9k5 pra*tig als je ze teg5   
elka> slaat1 en word5 het duur/ betaald4
 't ,zijn de kl9k]s4  ,nu z\ het        
natuurlijk 9 't voordeel van d5 /e5bakk]
 zijn1 als hij allemaal /e55 van prima  
kwaliteit bakte4 ,voor de grond/( hoeft 
hij da>bij niet me] te betal51 want alle

 kwaliteit5 kom5 van dezelfde klei4 ,hij
 moet er alle5 me] br&/( aan gev54 ,do* 
hoe zal hij de hoog]e lag5 bet] v]hitt51
 zond] door te groote w>mte de ond]/e   
we] te b$]v58 ,dat gaat niet4 ,wanne] de
 w>mte de bov5/e lag5 pas b]eik5 kan1   
als ze door de ond]/e lag5 is           
he5getrokk51 kunn5 de bov5/e nooit op   
voldo5de temp]atuur word5 gebra*t1 t5zij
 t5 ko/e van e5 te hooge temp]atuur d]  
b5$5/e4 ,er z\ alle5 op te v9d5 zijn1   
dat m5 de ov5s niet zoo hoog op/apelde1 
en dan 9 plaats van n ov5 er twee       
opb\wde van de halve hoogte4  ,ik zeg3  
dit z\ er op te v9d5 zijn4 ,do* m5 heeft
 er al iets &]s op gevond54 ,9 plaats   
van horizontale heeft m5 bij het        
op/apel5 d] ov5s v]tikale vuurkanal5    
uitgespa>d4 ,die loop5 dus van bov5 tot 
b5$5 door alle /e5lag5 he51 en m5 kan er
 zooveel aanlegg5 als m5 wil1 zoodat de 
af/& tuss*5 twee vuurkanal5 7noem ze nu 
mijn5twege vuurpijp57 nooit zoo groot   
behoeft te zijn1 dat de tuss*5ligg5de   
/e55 niet voldo5de v]w>md word54  ,do*  

hoe moet5 die vuurpijp5 ge/ookt word58  
,natuurlijk van bov54 ,hun vuurmond5    
kom5 alle 9 de bov5/e laag uit1 en da>  
di5t dus e5 mannetje ov] die bov5/e laag
 te w&el51 om op tijd br&/( 9 die mond5 
te giet54 ,ma> dat mannetje z\ op die   
mani] zelf al gauw 9 e5 kl9k] v]&]51    
want natuurlijk is het da>bov5 gloei5d  
heet4 ,da>om is de massa opge/apelde /e5
 geheel ov]dekt met e5 dikk5 laag       
gemetselde /e551 wa>91 op bepaalde      
plaats51 jui/ bov5 de vuurpijp51        
v]tikale gat5 zijn op5gelat51 welke dus 
9 't v]l5gde van de vuurpijp5 ligg54    
,die gat5 zijn van bov5 afgeslot5 met   
ijz]5 deksels4 ,wil de /ok] zijn vur5   
vo$51 dan li*t hij de deksels op en w]pt
 van bov5 br&/(--kle9e /ukk5            
/e5kool6--bij s*epp5 9 de op5 mond54    
,onmiddellijk da>na sluit hij de mond5  
we] di*t4  ,do* nu heeft de lez] nog ge5
 go$e voor/ell+ van 't geheel4 ,hij ziet
 alle5 opge/apelde rauwe /e55 vr zi*1 en
 da>bov5 e5ige lag5 gemetselde /e54 ,en 
die voor/ell+ is glad mis4 ,dit is wel  

de zaak1 wa> het eig5lijk op aan komt1  
het ess5tiele van deze bakk]ij1 ma> da> 
zie je voorloopig niets van4 ,je ziet n*
 rauwe /e551 n* gemetselde lag5 da>bov54
 ,en dat spreekt nog al vanzelf4 ,d5k nu
 e5s aan die gemetselde /e5lag5--wa>    
moet5 die op ru/58 ,zoo ma> op de rauwe 
/e558 ,moet m5 dus e]/ e5 dikk5 vlo] van
 bak/e55 metsel51 met op bepaalde af/&5 
gat5 er91 en da>na di5 vlo] ophijs*51   
zoodat hij bov5 de rauwe /e55 komt te   
ligg58 ,en moet5 die opge/apelde rauwe  
/e55 v]d] ma> aan de vi] zijkant5       
ong$ekt blijv51 zoodat al de w>mte na>  
alle ri*t+5 kan uit/ral51 de buit5lu*t  
98 ,dat z\ al e5 heel onvoordeelige     
/ok]ij zijn4 ,de groote kun/ 9 alle     
fabriek5 is imm]s altijd1 de ontwikkelde
 w>mte zoo go$ mogelijk te gebruik5 en  
zoo we9ig mogelijk1 lief/ 9 't geheel   
niet te lat5 v]vlieg58 ,ne51 dat gaat   
niet4 ,aan alle kant5 zijn de rauwe /e55
 dan ook door dikke mur5 afgeslot51 mur5
 van #a  #a met] dik4 ,en de gemetselde 
lag5 da>bov5 vorm5 met die mur5 n       

b\ww]k4 ,ziezoo1 nu zijt ge er al e5    
beetje bet] a*t]4 ,we d5k5 ons dus e5   
gemetseld5 tunnel1 met mur5 van #g tot  
#ab /e5 dik1 en wa>van de zold]+ op     
gelijkmatige af/&5 gat5 v]toont1 zeg    
s*oor/e5gat54 ,ma> 't zijn ge5          
s*oor/e5gat51 't zijn vuurmond51 want   
niet de rook moet eruit na> bov51 ma> de
 br&/( moet er9 na> b5$54 ,en 9 di5     
tunnel zijn de rauwe /e55 z opge/apeld1 
dat ond] de vuurmond5--telk5s drie 9 de 
bre$te--de vuurkanal5 aansluit54 ,nu    
zijn we er4 ,laat nu de /ok] ma> vrij   
bov5 zijn bakk]ij w&el54 ,hij zal niet  
tot e5 kl9k] v]/e554 ,de vlo] ond] zijn 
voet5 is miss*i5 wel e5 kle95 met] dik  
en bov5di5 heeft hij er nog e5 laag z&  
op gelegd4 ,tuss*5 dat z& zie je ov]al  
de ijz]5 kapjes uit/ek51 net            
s*oor/e5kapp51 wa>mee de vuurmond5 zijn 
afgeslot54 ,to5 wij met d5 /ok] op zijn 
ov5 ronds*>reld51 voeld5 we niets van de
 hitte ond] onze voet54 ,en to* br&de   
da> e5 g$u*t vuur1 zooals we kond5 zi51 
to5 de /ok] van e5ige mond5 de deksels  

afli*tte en ons e5 blik de$ w]p5 9 de   
diepte4 't ,0 alles n en al glo$1 wa>bij
 het eig5lijke vuur haa/ niet te        
ond]s*eid5 0 van de gloei5de /e554 ,to* 
zag5 we die als li*te1 't leek wel      
doors*ijn5de blokjes opge/apeld ligg54  
,wanne] de lez] zi* nu dez5 tunnel d5kt 
9 d5 vorm van e5 r+1 ( liev]1 van e5    
lang ovaal1 dan beg9t zijn voor/ell+    
miss*i5 al iets op de w]kelijkheid te   
lijk51 vooral wanne] hij nog weet1 dat  
de hoogte  #e ,met] en de l5gte van het 
heele b\ww]k  #ej ,met] is4         99  
99       99       99       99  ,we zi5  
dus e5 /e55 b\ww]k1 9 d5 vorm van e5    
langge/rekt ovaal met e5 l5gte-z van    
ongeve] #ej ,met] en ongeve] vijf ,met] 
hoog4 ,niet oneig5a>dig v]geleek e5 onz]
 het met e5 pudd+vorm1 die met de op5   
zijde op de tafel /aat4 ,en die         
v]gelijk+ 0 te jui/]1 omdat ook hi] de  
buit5zijde s*u9 na> b5$5 liep4 ,die     
buit5muur groeide1 van bov5 na> b5$51   
van #g tot wel #ab /e55 dikte aan1 en   
wel aan d5 buit5kant1 die da>door e5    

vrij s*u9e hell+ v]toonde4 ,wil m5 die  
v]gelijk+ met d5 pudd+vorm nog          
nauwkeurig] hebb51 dan moet m5 d5k5 aan 
e5 vorm1 die 9 't midd5 e5 ovale op5+   
heeft1 en die dus eig5lijk be/aat uit e5
 oval5 r+ ( tunnel4#e ,die op5+ w]d bij 
d5 /e5ov5 +5om5 door het gemetselde     
rookkanaal1 dat na> d5 hoog5 s*oor/e5   
vo]de1 die aan het e5e uite9de van d5   
ov5 /ond4 ,9 re*te lijn5 0 de           
plattegrond van d5 geheel5 ov5 dus      
ongeve] aldus3                          
----------------------------------------
-------                                 
tunnel voor de /e554     /ee-  -------- 
/ee-                                    
-----------------------------s*oor-     
n54           rookkanaal4               
/e54                                    
-----------------------------           
/e554      /e554        n54  --------   
----------------------------------------
-------  #e ,zoo ongeve] als e5 oval5   
rij/r&4  ,9 plaats van e5 re*?oek d5ke  
m5 zi* nu e5 ovaal4  ,en hoe moe/ die   

r+ov5 nu gevuld en geleegd word58       
,da>toe bev9d5 zi* 9 d5 buit5muur ze/i5 
poortjes1 van wat m9d] dan e5 man%oogte1
 zoodat e5 man er gebog5 door kan gaan1 
aan elke zijde a*t1 en op #d  #e ,met]  
af/& van elka>4 ,9 die poortjes kond5 we
 de dikte van d5 muur go$ zi51 en ook1  
dat zijn doorsn$e op e5 re*?oekig       
trapezium leek met de s*u9e zijde na>   
buit54 ,bij het vull5 w]d5 de kruiwag5s 
met rauwe /e55 door e5 d] poortjes na>  
b9n5 g]$51 en da>1 nu en dan met uitsp>+
 d] drie loodre*te vuurkanal51          
opge/apeld tot aan de geweldige zold]+4 
,we woond5 het vull5 en leeg5 bij1 en   
dat is ge5 wond]1 want deze w]kzaamh$5  
gaan hi] dag aan dag door4 't ,is hi]   
niet1 zooals bij e5 gewon5 /e5ov53 e]/  
d5 heel5 ov5 vull51 dan d5 heel5 ov5 vi]
 tot zes wek5 lat5 br&51 da>na d5 heel5 
ov5 lat5 afkoel51 om t5slotte d5 heel5  
ov5 te leeg54 ,hi] g+ het leeg5 en vull5
 onafgebrok5 voort1 al ma> door 9 de    
rondte van d5 ov54  ,om dit te kunn5    
begrijp51 zull5 we d5 geheel5 oval5     

tunnel e5s 9 #af vakk5 v]deel51 elk vak 
tuss*5 twee poortjes4 ,m5 lette er e*t] 
vooral op1 dat het e5 v]deel+ is zond]  
tuss*5s*ott54 ,de ope5volg5de vakk5     
zull5 we b5oem5 met de getall5 van #a   
tot #af1 en we sprek5 dus van vak #a1   
vak #b1 vak #c1 enz4 ,elk vak is dus de 
inw5dige ruimte van d5 tunnel1 van e5   
poortje tot het naa/volg5de4 ,9 de      
zold]+ van n vak zi5 we drie maal drie  
/ookgat5--drie rij5 van drie--zoodat we 
mete5 kunn5 uitrek551 dat deze ov5 #afi 
/ookgat5 heeft4  ,wanne] de /ok] nu b4v4
 vak #i aan het /ok5 is1 blijft de da>  
ontwikkelde hitte niet bep]kt tot dat   
vak1 ma> v]spreidt zi* ook door vak #aj1
 #aa1 #ab enz4--/e$s 9 n ri*t+1 en zoo  
v] mogelijk1 dus tot 9 het laat/e vak1  
dat pas met rauwe /e55 is gevuld4--,v]d]
 niet1 want de zijde van dit laat/e vak1
 7lat5 we zegg5 vak #af7 wa> de ov]gang 
na> het volg5de vak #a is1 heeft m5 met 
grauw papi] beplakt4 ,vak #a is ( wordt 
dus jui/ geleegd4  ,en gaat de w>mte uit
 vak #i dan niet t]ug1 na> de vakk5 #h1 

#g1 #f1 enz4 tot #a8 ,ne51 want de      
lu*t/room+1 de trek1 is altijd 9        
dezelfde ri*t+4 ,de v]s*e buit5lu*t     
tre$t b9n51 9 het vak dat m5 aan 't     
leeg5 is1 ?ans dus 9 vak #a4 ,na> het   
vorige vak #af kan ze niet1 want dit is 
met grauw papi] beplakt4 ,ze dr+t nu    
tuss*5 de /e55 door 9 vak #b1 #c1 #d1   
enz41 tot 9 vak #i1 wa> ge/ookt wordt1  
da> ond]h\dt ze de v]br&+1 wa>na de     
ont/ane heete gass5 v]d] trekk5 door vak
 #aj1 #aa1 #ab1 enz4 tot #af en hi]1    
teg5geh\d5 door d5 papi]5 w&1 9 het     
rookkanaal v]dwijn54 ,alle friss*e lu*t1
 trekt dus /e$s d5 heel5 ov5 door1 e]/  
afkoel5d de re$s gebakk5 /e55 7b4v4 vak 
#b-h71 da>na de v]br&+ ond]h\d5d 7vak   
#i71 v]volg5s de nog rauwe /e55         
alva/--do* nu als heete gass5--v]w>m5d  
en drog5d 7vak #aj-af71 e9delijk        
v]dwijn5d door het rookkanaal 7vak #af7 
en d5 s*oor/e54  ,is vak #a geleegd1 dan
 volgt vak #b4 ,tegelijk]tijd wordt vak 
#a we] gevuld4 ,nu komt de v]s*e lu*t 9 
het op5 vak #b b9n51 en krijgt vak #c   

dus de afkoel+ d] directe buit5lu*t4    
,deze buit5lu*t trekt we] door de vakk5 
#d1 #e1 #f1 #g en #h1 do* b]eikt nu ook 
#i1 want de /ok] is nu bezig met #aj te 
v]hitt54 ,de heete v]br&+sgass5 trekk5  
door vak #aa1 #ab1 #ac1 #ad1 #ae en #af1
 do* nu ook door het pas gevulde vak #a1
 wa> de rauwe /e55 aan/onds e5 beetje   
van de ontwikkelde w>mte pr(ite]54 ,v]d]
 dan #a gaat de w>mte niet1 want het    
gr5svlak tuss*5 het pasgevulde vak #a en
 het pas geleegde vak #b is alwe] met   
grauw papi] beplakt4 ,de gasvormige     
v]br&+sproduct5 v]dwijn5 uit vak #a 9   
het rookkanaal4  ,wie deze uite5zett+   
heeft kunn5 volg51 zal nu begrijp51 dat 
de ov5 onafgebrok5 door aan 't br&5     
blijft4 ,elk5 dag laat de /ok] e5 rij   
van drie vuurmond5 s*iet51 en neemt hij 
drie nieuwe ond] zijn s*ep4 ,i$] vak    
wordt dus1 da> het imm]s #cc vuurmond5  
heeft1 jui/ drie dag5 ge/ookt4 ,ik      
ond]/reep dit woord ge/ookt4 ,want      
v]w>md1 v]hit1 is zoo'n vak re$s al d5  
tijd1 wa>9 de vorige #ad vakk5 ge/ookt  

w]d54 ,langzam]h& is de w>mte het       
g5ad]d1 al di*t] en di*t]4 ,geleidelijk 
nam ze toe4 ,groot] en groot] w]d de    
hitte4 ,re$s kwam ze uit de e]/e h&1 van
 het naburige vak4 ,do* ze moe/ nog     
to5em54 ,da> wi]p e5 onzi*tb>e h&1 van  
bov51 zw>te /e5kool na> b5$51 en de     
vlamm51 die re$s lang tuss*5 de /e55    
doorspeeld51 v]slond5 met gretigheid dit
 nieuwe vo$sel1 vo]d5 de hitte tot ha>  
groot/e hoogte op1 en bakt5 da>mee de   
rauwe /e55 volkom5 ga>4 ,ev5 geleidelijk
 als de v]w>m+ gekom5 01 volgde ha> de  
afkoel+1 totdat het baksel k\d g5oeg 01 
om op kruiwag5s te word5 gelad5 en na>  
buit5 g]$54         99       99       99
       99       99  ,voor d5            
belang/ell5d5 lez] zijn er ond] het     
nagaan d] voorafga&e bes*rijv+5 en      
m$$eel+5 natuurlijk all]lei vrag5 g]ez54
 ,dat spreekt vanzelf4 ,jui/ als je iets
 van e5 nieuwe zaak beg9t te wet51      
v]toon5 zi* aan alle kant5 de leemt5 9  
je k5nis1 en die wil je graag aanvull54 
,we hebb5 altijd zoo graag e5 go$ 9     

elka> geslot5 geheel4 ,do*1 (s*oon ik de
 vrag5 niet sle*ts voorzie1 ma> ze zelfs
 be/ z\ kunn5 =mule]51 ik zal er niet   
aan beg9n51 want dat z\ niet alle5 op   
nieuwe m$$eel+5 ma> da>door we] op      
nieuwe vrag5 uitloop54 ,we zijn 9 e5    
zaak1 9 wlke dan ook1 eig5lijk nooit    
uitgevraagd4 ,/e$s kunn5 we er diep] 9  
doordr+54  ,ik zwijg dus nu ov] onz5    
r+ov51 do* wil alle5 nog e5s 9 het      
bizond] de a&a*t ve/ig5 op zijn         
voordeel54 ,die zijn dan 9 ho(dzaak3    
#a4 ,enorme besp>+ van br&/(4 ,bij de   
gewone /e5ov5s gaat van de ontwikkelde  
w>mte v]reweg 't groot/e deel nutteloos 
v]lor52 volg5s g5om5 proev5 zek] me] dan
 #hj pct42 da>5bov5 is de v]br&+ 9 de   
vuurgang5 onvolkom51 omdat de lu*t niet 
vrij toe tr$5 kan en er zi* 9 plaats van
 koolzuur 7,,co#b7 ze] veel kooloxyde   
7,,co7 vormt1 wa>bij de vrij geword5    
w>mte sle*ts e5 vijfde is van die1 welke
 m5 bij doelmatig aangelegde ov5s z\    
kunn5 v]krijg54 ,de besp>+ aan br&/( is 
bij d5 r+ov5 nu niet m9d] dan #ff1 soms 

#hj pct4 van het gebruik 9 de gewone    
/e5ov5s4  #b4 ,w9/ aan tijd4 ,door 't   
vull51 afkoel51 en l$ig5 van d5 gewon5  
ov5 gaat heel veel tijd v]lor54 ,bij d5 
r+ov5 gaan alle w]kzaamh$5 onafgebrok5  
door4 't ,is /e$s op d5zelfd5 tijd3     
vull51 br&51 bakk51 afkoel51 leeg54 ,het
 e5e ond]deel geeft niet het m9/e       
opon?\d voor het &]e4  #c4 ,bet]        
kwaliteit van /e554 ,t]wijl bij de      
ongeve] #cj sorte]+5 uit e5 gewon5 ov5  
veel m9d]e kwaliteit5 zijn1 geeft de    
r+ov5--t5m9/e 0 dit het geval bij d5    
door ons bezi*tigde--ma> vijf soort51   
do* alle van de be/e kwaliteit4         
,bevreemd+ mag het dus wekk51 dat er 9  
ons l& nog zooveel met gewone ov5s      
gew]kt wordt1 wa> deze zulke groote     
nadeel5 hebb54         99       99      
99       99       99  ,na het bezi*tig5 
van d5 r+ov5 blev5 we nog e5 poos /aan  
kijk5 bij e5 ploeg van vi] mann5 en e5  
jong51 die h&w]k v]ri*tt54 ,twee mann5  
kne$d5 de klei op e5 /uk l&1 de d]de re$
 ze p] kruiwag5 na> d5 vorm]1 en deze1  

de vi]de1 vulde er met de h& telk5s e5  
vorm voor vi] /e55 mee1 die dan door d5 
jong5 op het droogveld geleegd w]d4  't 
,0 alles zwr w]k4 ,dat kn$5 van de      
vettige klei met de h&51 wa>bij de arm5 
soms tot de ellebog5 9 de massa g$uwd   
w]d51--en dat e5 heel5 dag door1 e5 dag 
van 's morg5s #e tot 's avonds #g1 met  
#b ur5 s*afttijd2 dat vull5 en omhoog   
rijd5 van de volle kruiwag5s1 altijd ma>
 omhoog1 en die dan we] met de h&5 leeg5
 op de tafel van d5 vorm]1--en dat e5   
heel5 dag a*t]e5 van 's morg5s #e tot 's
 avonds #g1 met #b maal e5 uur          
s*afttijd2 vooral dat vorm51 dat vull5  
van de vi] bakjes 9 n vorm1 met de h&1  
zond] e5 seconde opon?\d1 seconde aan   
seconde1 m9uut aan m9uut1 uur aan uur1  
d5 gans*5 lang5 dag van 's morg5s #e tot
 's avonds #g1 met sle*ts tweemaal e5   
uur1 om gauw na> huis te loop51 te et51 
en t]ug te r5n52 ma> to* ook dat opnem51
 leeg5 en t]ugbr5g5 van de vorm51 het   
w]k van d5 jong51 en ook van 's morg5s  
#e tot 's avonds #g1--'t 0 alles zwr    

w]k4  't ,is wa>1 er w]d niet veel k5nis
 voor dez5 arbeid v]eis*t1 ma> wie z\   
zi* niet liev] wat bekwam5 9 zijn jeugd 
om dan lat] niet alle5 loon5d] ma> ook  
aang5am] arbeid te kunn5 v]ri*t51 arbeid
 die 9 zi*zelf wat voldo5+ meebr5gt8    
,onze oude bo] mo*t wa>s*uw5d zegg53    
,pas op mi5e]1 e5 m5s* kan wel e5s te   
veul wet51 wat we hi] voor ons zag5     
sprak 9 de taal d] feit5 de wa>s*uw+    
uit1 om to* vooral onze k9d]5 ook niet  
te we9ig te le]54     ,,xiii4 ,,de      
,,z$elike ,,opvo$+ ,,moet ,,bij ,,de    
,,volwass55 ,,beg9n54   ,m5 zegt3 ,wie  
de ,jeugd heeft1 heeft de toekom/4 ,en  
m5 ve*t om de ,jeugd1 om deze zek]e     
z$elike beg9sel5 9 te pr5t51 zek]e      
godsdi5/ige gelo(swa>h$5 9 te prat51    
zek]e go$e gewoont5 eig5 te mak54 ,zoo  
me5t m5 dan de toekom/ d] ,jeugd en 9   
ha> de toekom/ d] ,m5%eid het be/ te    
v]zek]54  ,ma> als die ,jeugd ga&eweg   
volwass5 wordt1 bem]kt ze1 dat die      
beg9sel5 ond] de m5s5 wel bel$51 die    
gelo(swa>h$5 da> wel gepr$ikt1 die      

gewoont5 da> wel vormelik geerd1 ma> ge5
 van deze tot w]kelikheid1 tot lev5     
gemaakt word54  ,het k9d1 dat altijd de 
wa>heid moe/ sprek51 raakt v]dwaald 9 de
 politiek d] w]eldwij%eid1 e]/ al 9 zijn
 eig5 huis1 wa> het oordeel ov] &]5 zoo 
gans v]s*ill5d is1 na>mate die &]5      
afwezig ( aanwezig zijn2 da>na 9 't     
maats*appelik lev51 wa> zak5 en c>rire  
ha> eig5 z$elike eis5 /ell52 e9delik 9  
de /aatkunde en de oorlogskun/1 wa> het 
succes vaak alle5 geko*t wordt door     
sluwe misleid+ d] teg5p>tij4  ,het k9d1 
dat ,god le]de liefhebb5 bov5 alles1 ook
 bov5 ,mammon1 erva>t al spo$ig1 dat    
zijn opvo$]s dit niet zo lett]lik b$oeld
 hebb54 ,wanne] het zijn geld aan ,god  
wil gev51 maakt dit zijn vrome opvo$]s  
e]/ onru/ig1 dan v]toornd1 e9delik h>d4 
,mammon kan bet] zorg5 voor kl]5 en     
vo$sel en won+ en m5s5e]--dan ,god4 ,e] 
,god met d5 mond1 ,mammon met de daad4  
,en het k9d1 dat re$s v]d] 0 dan 't     
opzegg51 het naprat5 van woord5braafheid
 en woord5vroomheid1 dat zi* re$s enige 

go$e gewoont5 _h eig5 gemaakt1 de       
gewoonte b4v4 om de m9/e te zijn1 wordt 
lat] door baatzu*t en he]szu*t kalmpjes 
gexploite]d4 ,de w]eld d] volwass551 ook
 die d] k]kelik51 blijkt hem e5 w$/rijd 
om de mee/e te word54  ,nog erg] is het1
 wanne] de z$elike opvo$+ niet be/aan   
heeft 9 het inprat5 en inpr5t5 van      
v]/&elike =mul]+5 als lev5seis51 ook    
niet 9 het aanw5n5 van practiese deugd51
 ma> 9 het heilig5 en /]k5 van de wil2  
wanne] de opvo$+ het z v] mo*t br5g51   
dat het k9d zijn enig heil vond 9 e5    
lev5 vol liefde en wa>heid1 wanne]      
opre*!id en g]e*tigheid en toewijd+ zijn
 wez5 w]d54  ,hoe z\ het met die        
gea>dheid zi* 9 de maats*appij kunn5    
beweg58 ,g]e*tigheid8 ,ne51 di55 van    
p]son5 en p>tij54 ,het re*t opge(f]d aan
 de naam1 de positie1 het belang4       
,toewijd+8 ,mits die toewijd+ niet de   
p]soonlike en maats*appelike zond5      
aanta/4 ,het is1 als( m5 e5 vogel1      
aangelegd en grootgebra*t voor e5 re9e  
atmosfe]1 liet rond/rompel5 door vunzige

 modd]/eegjes4 ,het is1 als( m5 e5 vis  
de z&woe/ijn 9 /uurde1 en zei3 zwem4    
,m5 br5gt het k9d groot voor de w]eld1  
die er niet is4 ,m5 ru/ het toe met     
neig+51 die--ls ze zi* ontwikkel5--zijn 
lev5 tot e5 moord5de wor/el+ mak54 ,m5  
maakt het kla> voor e5 sam5lev+1 die het
 zal uit/ot5 ( v]t]54  ,wie de ,jeugd   
heeft1 heeft de toekom/8 ,e] deze jeugd 
toekom/ is1 zal ze1 bij de langzame     
v]groei+ tot de w]eld d] volwass551     
geleidelik v]vormd zijn en t5slotte     
geassimile]d word5 met het oude milieu4 
99       99       99       99       99  
,we moet5 het omk]53 ,wie de toekom/    
heeft1 heeft de ,jeugd4 ,wanne] het k9d1
 oud] word5d1 telk5s komt 9 e5 kr+ en e5
 dampkr+1 wa>9 met de z$elike eis5 ern/ 
wordt gemaakt1 /e$s mr ern/ wordt       
gemaakt1 zal het door de invlo$ zijn]   
omgev+ voortdur5d en bij to5em+ v]tr\wd 
word5 met e5 morele lev5spractijk4 ,bij 
de kun/matige vi/eelt ziet m5 zoo a>dig 
de kle9e visjes bij 't groei5 telk5s van
 bas9 v]&]51 ma> i$] nieuw bas9 bi$t me]

 ruimte1 wat]1 li*t en lu*t1 alles na>  
de behoeft5 d] di]54 ,de vlugge zwemm]s 
word5 niet 9 telk5s onre9] wat] gebra*t4
 ,ze krijg5 telk5s opnieuw              
lev5svoorwa>d51 wa>9 hun mat]ieel       
welzijn het be/ wordt bevord]d4 ,niet   
&]s mag het bij de opvo$+ d] m5s5k9d]5  
zijn4 ,s*ep hun e5 moreel milieu4       
,hi]toe is e*t] nodig1 dat de oud]51 aan
 wie de z$elike opvo$+ d] jong]5 is     
toev]tr\wd1 beg9n5 met aan zi*zelf te   
w]k54 ,maak e]/ de grot5 go$ en dan1    
door h51 de kle954 ,want die oud]5 zijn 
de vorm]s van dit morele milieu4  ,de   
k9d]5 moet51 niet uit huiskam]-preekjes1
 ma> uit het lev5sg$rag van ,vad] en    
,mo$] l]5 wat wa>heidsliefde1           
v]draagzaamheid1 welwill5dheid is4 ,door
 het dageliks v]ke] met die deugd5 moet5
 zij zi* die eig5 mak51 als e5          
vanzelf%eid4 ,wanne] er bov5di5 ov] die 
deugd5 gesprok5 wordt1 di5e dit alle5 om
 bij de jong]5 held]d] bewu/ te mak51   
wat ook van h5 gei/ wordt4 ,ma> ho(dzaak
 is1 dat de oud]s zelf gev51 wat ze van 

hun k9d]5 vord]51 opdat de gez9satmosfe]
 de k9d]5 niet belemm]e 9 het h&el5 na> 
de etiese eis51 en die eis5 aan het k9d 
gebra*t word5 door e5 lev5de le]4  ,zo  
moet het ook 9 de ,s*ool de k9d]5 niet  
onmogelik gemaakt word51 wa>heidliev5d  
en naa/5liev5d te zijn en di5t da> van  
de p]soonlikheid des ond]wijz]s1 van    
zijn h\d+ teg5ov] volwass55 en kle951 e5
 aanh\d5de1 doordr+5de pr$ik+ uit te    
gaan4 ,wa> blijft de morele invlo$1     
wanne] de ond]wijz]1 zijn le]l+5 b4v4   
het twi/5 v]bi$5d1 zelf 9 onm9 leeft met
 zijn collega's1 zelf twi/ met klag5de1 
v]wijt5de oud]s1 ja zelfs1 ond] de les1 
op ruwe1 kijv5de toon zijn le]l+5 te    
lijf gaat4 ,dan s*ept hij niet alle5 e5 
immoreel milieu door zijn eig5 g$rag1   
ma> v]]g]t dit nog door het hui*el5d    
ond]s*eid tuss5 woord en daad4 ,e]/ zij 
de ond]wijz] go$1 dan groeie1 door hem1 
de s*ooljeugd4  ,en dit geldt niet      
sle*ts de ond]wijz] d] lag]e s*ool4 ,ook
 die d] kweeks*ool1 d] middelb>e s*ool1 
d] univ]siteit4 ,welke kra*t kan uitgaan

 van e5 pa$agogiekles1 die 9 de practijk
 d] les zelve re$s de v]kondigde !orie  
we]spreekt8 ,m5 le]t de le]l+5 !oretis]5
 ov] wa>h$5 9 plaats van h5 te oef55 9  
het v]w]kelik5 van wa>h$54 ,m5 le]t ze  
aldus de h& li*t5 met de ern/ d] d+51 zo
 niet spott5 met het heilige4 ,e5       
hoogl]a>1 die liefde voor de wet5s*ap   
zegt te hebb5 en ov]tuigd heet van de   
gezeg5de invlo$ d] wet5s*appelike       
bes*av+1 grijpt to* i$] college aan1 om 
die liefde te ton51 ov] te drag51 om die
 ov]tuig+ te plant5 9 de ho(d5 en h>t5  
d] /ud5t58 ,( zal hij zijn toehoord]s   
door dorre dictat51 door memorise]w]k1  
van de wet5s*ap v]vreemd51 en zodo5de 't
 gelo( 9 ha> aantrekkelikheid en        
heilzame invlo$ ond]mijn58 ,dan moet de 
v]bet]+ bij hem beg9n54  ,en dit is 9 de
 all]e]/e plaats wa> voor h51 die zi* 9 
't bizond] met de z$elike en godsdi5/ige
 vorm+ van jong en oud zi5 bela/4 ,van  
de ,k]k1 9 al ha> op5b>+51 gaat z$elike 
kra*t uit4 ,ma> dan moet de ,k]k niet   
bes*\wd word5 als e5 ,prie/]s*ap1 wak5de

 voor e5 le]1 ma> als e5 ,geme5s*ap van 
,godzoek5d51 van heiligmak+ wa>a*tig    
beg]5d51 w]k5de voor het z$elik heil d] 
m5%eid4 ,hoe e*t]1 wanne] de di5a>s di] 
,k]k niet lev5de bewijz5 zijn voor de   
kra*t en de zaligheid van hun pr$ik+8   
,en als ook de lek51 die zi* om h5 s*>51
 ge5 lev5de b]i*tgev]s zijn van het heil
 d] wa>heid1 lev5de briev5 van ,*ri/us8 
,dan is het z\t smakeloos4 ,en wa>mee   
moet dit dan gez\t5 word58  ,m5 bekomm]t
 zi* altijd zo ov] het heil d] jeugd4   
,t]e*t4 ,ma> wie zi* da> wa>a*tig ov]   
bekomm]t1 beg9ne dan met van zi*zelf 9  
z$elike z9 het be/e te mak51 wat hij    
kan4 ,dan heeft hij alva/ aan n factor  
d] z$elike opvo$+1 aan de voornaam/e1   
met ern/ ge>beid4 ,dan heeft hij geholp5
 aan het s*epp5 en] re9e sfe]1 wa>9 de  
jonge vogels het vlieg5 moet5 l]54      
,beg9n5 met de volwass551 beg9n5 met ons
 zelf4  ,als ,jezus ,*ri/us niet begonn5
 0 met ,zi*zelf1 z\ de zeg5 van het     
*ri/5dom nooit ons deel zijn geword54   
,en wanne] die zeg5 nog niet vl grot]   

is1 het is1 omdat wij v]zuim51 door ,hem
 gekra*tigd1 ,zijn voorbeeld hi]9 na te 
lev5 en te beg9n5 met onszelf4  ,dit    
/ukje s*reef ik op v]zoek van het       
,bureau voor het ,congres voor ,z$elijke
 ,opvo$+4 ,onze lez]s zull5 er ge5      
nieuws 9 zi54 ,do* het leek mij nuttig1 
ons1 volwass551 eraan te h]9n]51 dat de 
ern/ van ons /rev5 blijk5 moet uit onze 
dad54 ,e5 k9d mag ge5 mug inslikk51 en  
wij1 volwass551 zwelg5 kemels4          
,,xiv4 ,,9 ,,zijn ,,natuur4   ,da> is   
mijn geliefde ,frits ,reut] we]4 ,wanne]
 e5 m5s zo e5s e5 opwekk+ nodig         
heeft1--en wie heeft dat niet8--dan /aan
 hem all]lei middel5 t5 di5/e3 e5 siga>1
 e5 glas wijn en me] zulke z9nelike     
prikkels4 ,ma> die br5g5 hem 9 d5 regel 
v]d] van de wijs4 ,bet] helpt gewoonlik 
e5 boek4 ,niet e5 boek1 dat 9 opw9d5de  
tonel5 en spann5de v]h\d+5 afleid+ br5gt
 door onru/1 ma> e5 boek1 dat ons 9 e5  
vri5delike1 liefdevolle atmosfe] leidt1 
dat ons gee/elik doet adem5 9 re9e      
dampkr+1 dat ons aan eig5 moeit5 ontvo]t

 door ons deelg5oot te mak5 van &r]     
moeit5 en /rijd en ov]w9n+4 ,zulk e5    
boek is mij ,het lev5 op het l& van     
,frits ,reut]4  ,de m5s5 will51 dat e5  
bes*aafd m5s op de hoogte zij van de    
h$5daagse lit]atuur4 ,dat wil dus zegg51
 dat je t] wille van je bes*av+ ook tal 
van dikke boek5 doorwor/elt1 die je van 
de ene n>igheid 9 de &]e duw54 ,deze    
soort bes*av+ la*t me niet toe4 ,al     
kunn5 we dan niet ov] tal van s*rijv]s  
en w]k5 meesprek51 9 vr$esnaam4 ,m5     
maakt teg5woordig veel te veel van alle 
he]likh$5 onaang5ame pli*t54 ,we lez5   
e*t] niet t]wille van e5 bes*av+sv]nis4 
,we lez5 voor ons g5ot1 voor ons geluk4 
,en liev] n geliefd boek telk5s en      
telk5s we] gelez51 dan dat we e5 hele   
biblio!ek 9 ons ho(d krijg51 zond] dat  
ons h>t da> noem5swa>dige w9/ bij heeft4
 ,we tell5 onze vri5d5 to* imm]s ook    
niet bij hele regim5t58 ,go$e boek5 zijn
 go$e vri5d51 en de e]/e zijn al net zo 
dun gezaaid als de laat/e1 al will5 we  
dankba> erk5n51 dat we ook veel v]pli*t 

zijn aan h51 die ond] de boek5 en de    
m5s5 alle5 tot de go$e k5niss5 g]ek5d   
kunn5 word54  ,frits ,reut] is e5 vri5d1
 e5 e*te1 en e5 vri5d van duiz5d54 ,je  
zoekt hem telk5s we] op1 en--wat me]    
zegt--je zoekt hem op 9 nood4 ,hoe vaak 
heb ik al m5s5 gesprok51 die me dat     
volmondig beaamd54 ,op het ziekb$1 bij  
e5 langzame h]/ell+1 ond] zorg51 bij    
spann+5 die ma> niet tot ontspann+ kond5
 kom51 bij ho(dbrek5de vrag5--na> hem   
w]d gegrep51 en als hij er 01 bra*t hij 
g$uld1 v]li*t+1 hoop1 v]tr\w51 kalmte1  
vr$e4 ,e5 sm>telike trek wi/ hij om te  
plooi5 tot e5 glimla*4 ,hij liet de zon 
door de wolk5 brek54 ,en da>om is hij   
vel5 zo lief1 9 zek]e z9 onmisba>4 ,bij 
voorspo$1 9 blijde /emm+51 dan hebb5 we 
ge5 hulp van buit5 nodig4 ,dan branin we
 door 't lev51 ( we ik weet niet hoe    
zelf/&ig zijn4 ,dan hebb5 we wij%eid    
voor ti5 en kra*t voor hond]d4 ,dan     
kunn5 we niet begrijp51 hoe je nog      
zwakkel+5 hebt1 die niet 9 zi*zelf1     
uitsluit5d 9 zi*zelf1 de v]mog5s        

bezitt51 om zi* door alles he5 te slaan4
 ,dan drag5 we de w]eld op onze s*\d]s  
en gruw5 van elke /eun1 die m5 ons mo*t 
will5 aanbi$54 ,ma> de ,s*epp] heeft het
 aldus +e/eld1 dat we niet altijd       
voorspo$ig en v]blijd zijn1 dat we niet 
altijd branin knn51 dat we ook wel e5s  
/eun behoev51 en die dan heel ga>ne     
aanva>d54 ,en 9 zulke zwakke mom5t51    
ur51 dag5--zeg55 we de help]s 9 de nood1
 de toevlu*t5 9 't lijd54 ,de           
psalmdi*t]s z+5 van ,god als hun        
hoogv]trek1 wa>9 ze zi* veilig kunn5    
t]ugtrekk54 ,zulk e5 hoogv]trek is ons  
ook 9 m5ige m5s gegev54 ,god w]kt door  
m5s54         99       99       99      
99       99  ,niet alle5 troo/ en       
v]li*t+ 9 de z9 van drukv]m9d]+ v9d5 we 
bij zulke m5s51 ma> ook kra*t en v]li*t+
 9 de z9 van v]held]+4 ,ik b5 de e]/e   
niet 9 het kamp d] m9 ( me] (ficile     
pa$agog51 die t] wille d] opvo$kundige  
vorm+ na> de grote s*rijv]s v]wijs4 ,de 
he] ,z]nike1 de bek5de en ze] bekwame   
sam5/ell] van het ,pa$agogis*           

,woord5boek1 iem& die de pa$agogis*e    
wet5s*ap wel ond] de knie heeft1 sprak  
het me]mal5 uit1 dat we 9 go$e romans   
heel wat voortreffelike opvo$kundige    
wa>h$5 v9d54 ,en wanne] ik dit          
ond]s*rijf1 b5 ik dus 9 go$ gezels*ap4  
'k ,heb e5s beproefd1 uit e5 roman van  
,?ack]ay e5 bloemlez+ te v]zamel5 van   
pa$agogis*e uitsprak5 en bes*\w+51 ma>  
er kwam ge5 e9d aan4 ,al wat we nu nog  
pr$ik5 en als de nieuw/e opvo$kundige   
wij%eid op de m>kt br5g51 vond ik da>   
slag op slag v]kondigd1 o4a4 ook de     
noodzakelikheid van wa>heid 9 de opvo$+ 
wa> het sexuele voorli*t+ betreft4 ,en  
we kunn5 nog heel wat v]d] t]uggaan1 dan
 tot die ,engels*e s*rijv]4 ,go$e       
lectuur is van oud%] opb\w5d1 opvo$5d1  
voorli*t5d 9 ha> wez54  ,z\ ,frits      
,reut] 't niet zijn8 ,m5 leeft zijn lev5
 op 't l& niet mee1 zond] altans de kans
 te hebb5 dat m5 er iets bet] door      
wordt4 ,zwa>d] kan e5 m5s al moeielik   
getr(f5 word5 dan ,k>el ,hav]man4 ,na   
ti5 ja> h>d zwoeg5s is hij e9delik      

gelukkig getr\wd4 ,ma> de teg5spo$      
a*t]volgt hem--zijn inbo$el wordt voor  
s*uld v]ko*t1 zijn vr\w /]ft1 en er     
blijft hem niets &]s ov] dan e5 nog jong
 k9d4 ,hi] 0 r$5 om 9 mo$eloo%eid weg te
 z9k51 9 radeloo%eid te bezwijk54 ,ma>  
,hav]man--we wet5 het imm]s all5--blijft
 niet 9 de ell5de zitt54 ,wanne] zijn   
meubel5 en de w]ktuig5 d] bo]d]ij1      
wanne] zijn vee v]ko*t is1 begraaft hij 
zijn vr\w1 en trekt met zijn k9d op de  
arm de w]eld 94 ,niet treur5 bij het    
graf van zijn liefde1 ma> aanpakk54     
,aanpakk5 het lev5 en da>bij v]tr\w54   
,ik v9d ,hav]man e5 he]like figuur en   
zeg5 ,reut] voor de uitbeeld+ van deze  
man4 ,vrolikt de humor van de nobele    
,oom ,brsig ons op1 v]kwikt ons de      
liefde van de ,dom91 word5 door het     
onbezorgde zorg5 van het ,dom9eeske en  
van ,madam ,nszl] ook ons de zorg5      
afg5om51 we h\d5 ons va/ aan de ern/ige1
 /ille1 tr\we ,k>el ,hav]man4 ,hij ri*t 
zi* op te midd5 van alles wat hem ne]   
wil drukk54 ,hij /aat en blijft /aan1   

ook wa> kra*tige /rom5 hem dreig5 omv]  
te w]p5 en weg te vo]54 ,en ge5 og5blik 
v]he]likt hij zi*zelf ( koe/]t hij ook  
ma> zi*zelf4 ,hij k5t alle5 zijn pli*t  
en h&elt da>na>4 ,en dan _h hij nog     
iets4  ,to5 hij1 de laat/e dag op zijn  
pa*?oeve1 met zijn k9d nog e5s door de  
tu9 g+1 kwam hij bij e5 jong5 boom1 di5 
hij zelf geplant _h4 ,het /rooi5 t\w1   
wa>mee deze aan zijn /ut 0 va/gebond5   
gewee/1 _h losgelat51 en de jonge boom  
liet zijn kroon ne]hang54 ,hav]man      
ri*tte hem we] 9 de hoogte en bond hem  
va/1 zond] er v]d] iets bij te d5k51    
want zijn g$a*t5 w>5 v]re weg1 en zorg5 
en help5 lag 9 zijn natuur4  ,zorg5 en  
help5 lag 9 zijn natuur4 ,de jonge boom 
0 zijn eig5dom niet me]1 erg]1 behoorde 
nu aan d5 man1 die hem 9 't ongeluk _h  
do5 /ort54 ,ma> da> da*t ,hav]man niet  
aan4 ,hij hielp1 omdat help5 9 zijn     
natuur lag4         99       99       99
       99       99  ,wanne] zorg5 en    
help5 9 onze natuur ligt1 dan behoev5 we
 voor ge5 enkele toekom/ bevreesd te    

zijn4 ,dan zijn we ov]al bruikba> en    
ov]al welkom4 ,alle5 eig5 ma*teloo%eid  
kan ons dan nog ma> v]ontru/51 e5       
ma*teloo%eid die ons het help5 en zorg5 
onmogelik maakt4 ,ma> dit onmogelik is  
dan ook sle*ts e5 fictie4 ,zulke natur5 
zijn zelfs v]mog5d 9 hun ma*teloo%eid4  
,wa> zorg5 e5 natuurdrang is1 help5 e5  
gemo$seig5s*ap1 da> blijv5 ze 9 w]k+ tot
 zelfs op het /]fb$4 ,zulke /]v5d5 zijn 
/]k] dan de lev5d5 die h5 omr+54        
,m5igmaal gaat er van e5 /]fb$ grot]    
kra*t uit1 en me]d] hulp1 dan van h5 die
 help5 moe/54 ,het is de vraag1 wie da> 
/]ft1 ( het iem& is die geleefd heeft4  
,wie geleefd heeft voor &]51 zal ook    
/]v5 voor &]54 ,en van ma*teloo%eid kan 
dan nooit sprake zijn4  ,zoals ,hav]man 
zorgde voor de boom1 die hem niet me]   
toebehoorde1 zorgde hij ook voor het    
k9d1 dat zijn zorg5 behoefde en er re*t 
op _h4 ,en 9 dat zorg5 hielp hij mete5  
zi*zelf4 ,de m5s5 /aan bij d]gelike     
sm>telike v]liez5 zo gauw g]e$1 met iem&
 afleid+ aan te bevel54 ,als( e5 wa>lik 

liefhebb5d h>t ooit van zijn geliefde   
ge/orv55 wil word5 afgeleid4 ,en als( m5
 de sm>t5 niet 9 zi* me$raagt1 de hele  
w]eld door1 ook te midd5 d] afleid+4    
,afleid+ betek5t wegdo54 ,en m5 kan de  
feit5 niet wegdo54 ,m5 moet ze v]w]k51  
en aldus aanw5d5 tot zijn wez5like      
vorm+4 ,ma> dat v]w]k5 kan niet zijn e5 
h]haald ov]pe9z51 e5 wroet5 met tobb5de 
ziel 9 de wre$heid d] sm>t4 ,dat z\     
word5 e5 fijnmal5 van bitt]e zad51      
wa>bij de bitt]heid uit i$] korreltje   
geproefd en aldus v]duiz5dv\digd w]d4   
,v]w]k51 dat is opnem5 9 ons lev5 als   
feit51 als ma*t5 die ons e5 bepaalde    
kant uit dw+51 als factor5 van onze     
lev5s>beid4 ,v]w]k51 dat is aanva>d5 als
 kra*t5 en pli*t5 t5 lev54 ,de be/e     
afleid+ is de aannem+4  ,zo voelde      
,hav]man het1 al kwam het niet 9 hem op1
 het aldus te b]$5]5 en voor zi*zelf    
held] te mak54 ,hij de$ zo1 omdat het 9 
zijn natuur lag1 omdat hij niet &]s kon4
 ,ge5 h&el+ op grond van e5             
welgemotive]d besluit1 ma> uit spontane 

drang des h>t54 ,en omdat hij zo voelde 
en de$1 da>om hielp hij ook zi*zelf4    
,hij da*t niet aan eig5 moeit51 hij zo*t
 niet na> on!ff+ van la/54 ,hij zo*t    
alle5 het heil van zijn k9d4 ,dat k9d   
nam hij als willige la/ op de arm51     
zelfs ondanks het liefdevolle aanbod van
 m$elijd5de h>t51 die 't voor hem drag5 
wild51 en hij droeg het mee op de /ille 
weg4 ,ma> die la/ 0 da>door zijn /eun4  
,die pli*t 0 zijn kra*t4 ,en al besefte 
de e5zame man het niet1 de wijze wa>op  
hij de v]woe/+ van zijn lev5sgeluk      
omzette 9 zorg voor het heil van dat    
hulpeloze wez5tje1 die 0 zijn r$d+ uit  
de s*ipbreuk4  ,er is ge5 ond]gang voor 
h51 die het zorg5 en help5 9 hun natuur 
hebb54 ,ook al is iem& nog m9d] b$eeld  
dan ,k>el ,hav]man1 al blijft hem zelfs 
ge5 k9d ov]1 al /aat hij gans alle5 op  
de w]eld1 hij heeft de toewijd+ 9 zi*1  
en voor dezulk5 is er altijd e5 taak1 e5
 arbeid1 e5 roep+1 en da>9 e5           
lev5svreugde4 ,er zijn altijd boompjes  
die va/gebond5 moet5 word54 ,het groot/e

 bezit is da>om--de zorg voor &]54 ,de  
blijv5d/e rijkdom--e5 hulpva>dige       
natuur4 ,hi]mee kan de m5s 9 e5         
hulpbehoev5de w]eld nooit t5 ond]gaan4  
99       99       99       99       99  
,deze opvo$kundige wa>heid pr$ikt ,fritz
 ,reut] ons zo als onopzettelik4 ,hij   
laat ze ons da>na 9 het lev5 zi54 ,do*  
het is ge5 kwaad1 dat wij voor die      
wa>heid e5s opzettelik de og5 op55 en er
 met volle bewu/heid na> lui/]54 ,bij   
het opvo$5 van ons zelf en onze k9d]5 is
 het gewoonlik veel me] de vraag1 ons en
 h5 te oef55 9 het aanw5d5 van de rijke 
bronn5 van welva>t tot heil van onszelf1
 dan dat we d5k5 aan het heil van &]54  
,de k9d]5 moet5 /]k gemaakt word5 voor  
de lev5s/rijd4 ,dat betek5t1 ze moet5   
knap1 h&ig en slim word5 om het met hun 
arbeid ( hun zak5 &]5 af te snoep54 ,ze 
moet5 lief/ die &]5 ov]treff51 om het er
 zelf mat]iel bet] door te krijg54 ,ze  
moet5 onafhankelik word51 zodat ge5     
,samuel ,pomu*elskop h5 van hun bo]d]ij 
kan afzett54 ,alle kra*t5 van li*aam en 

gee/ moet5 9 h5 word5 ontwikkeld1 om h5 
te do5 opgroei5 tot kra*tige individu54 
,en er wordt bijna ( 9 't geheel niet   
aan g$a*t1 dat hun zorg voor zi*zelf ook
 en wel voor e5 groot deel gevond5 kan  
word5 9 de zorg voor &]54 ,ne51 met alle
 inspann+ l]5 we h5 volmaakte           
zelfv]zorg]s te word5 en zeld5 zijn de  
oud]s gelukkig] dan wanne] hun k9d]5 z  
go$ hun eig5 belang5 beh>tig51 dat de   
oud]s er ge5 omkijk5 na> hebb54 ,als die
 k9d]5 tr\we en nauwgezette wa*t]s zijn 
bij hun eig5 bezit1 prijz5 de oud]s h5  
als braaf en gemakkelik4  ,nu spreekt   
het vanzelf1 dat niem& bezwa> mag mak5  
teg5 e5 vorm+ d] k9d]5 tot kra*tige1    
praktiese1 veelzijdig bruikb>e1         
zelf/&ige m5s54 ,ma> het gaat hi] om de 
z$elike zijde van de zaak1 wa>bij de    
vraag op d5 voorgrond tre$t3 voor wie   
het k9d al die eig5s*app5 moet bezitt54 
,en dan zal m5 mij wel niet de opvatt+  
betwi/51 dat da>bij mee/al te veel1 zo  
niet uitsluit5d het eig5belang van het  
k9d de spil is1 wa> alles om draait4 ,we

 zijn zo bang1 dat onze k9d]5           
maats*appelik mislukk51 dat we h5 liev] 
9 fatso5lik egosme z$elik zi5 t5 ond]   
gaan4 ,natuurlik1 het egosme moet       
fatso5lik wez51 moet h5 kunn5 vo]5 na>  
de hoog/e plaats5 9 de sam5lev+1 mak5   
tot leid]s 9 k]k en /aat1 ma>--als het  
fatso5 g]$ is en da>mee e5 d] onmisb>e  
faktor5 voor maats*appelike vooruitgang1
 kan ons dat egosme m9d] s*el54 ,de     
opvo$+ wordt zoze] behe]/ door de vrees1
 dat e5 k9d lat] zi*zelf niet zal kunn5 
r$d51 dat aan r$d5 van &]5 niet kan     
g$a*t word54 ,en hi]door mislukt die    
opvo$+1 ook al heeft het k9d nu en lat] 
ook als volwass5e sukses op sukses4 ,het
 zal nooit ond] alle om/&igh$51 ook ond]
 de treurig/e--die hem natuurlik ev5m9  
bespa>d blijv5 als i$] &]--de ru/ige    
kra*t ontwikkel5 van e5 ,k>el ,hav]man4 
,als hem zijn sukses ontgaat1 ontz9kt   
hem ook alles4  ,da>om1 en 9 het wez5lik
 belang d] k9d]51 moet5 we ons v]heug51 
als we zi5 dat help5 en zorg5 9 hun     
natuur ligt4 ,ook al v]ona*tzam5 ze     

da>bij wat1 9 het oog d] baatzu*t1 hun  
voordeel s*ijnt en zulks ook heet4 ,al  
word5 ze zelfs gexploite]d door sluwe   
b]ek5+ van &]s aangelegd51 beklaag ze   
da>om niet4 ,prijs ze liev] gelukkig1   
dat ze hi]ond] absoluut niet lijd54 ,het
 komt ons zo voor1 dat de inhalig/e het 
mee/e w9t1 omdat hij het mee/e v]zamelt4
 ,ma> het is zo innig wa>3 die zijn lev5
 v]liez5 wil voor &]51 die zal het      
beh\d51 en die het beh\d5 wil1 die zal  
het v]liez54 ,wie v]lie/1 w9t--mits hij 
v]lie/ om d] liefde wil4         99     
99       99       99       99  ,de      
vraag1 ook voor h51 die deze ov]tuig+   
del51 is e*t]1 hoe we dat zorg5 en help5
 9 de natuur d] k9d]5 moet5 br5g54 ,de  
on]v>5 onrijpheid d5kt da> zo gemakkelik
 ov]4 ,die me5t1 dat m5 met zegg51      
r$5]51 met ov]tuig5 kla> komt4  ,ma> m5 
r$5e]t ge5 elem5t5 9 de z$elike natuur4 
,ov] 't algeme5 r$5e]t m5 ge5 lev5de    
kra*t5 aan4 ,hoog/5s kan m5 ze r$5]5de  
opwekk51 bewu/ mak51 en da>door v]/]k54 
,ma> nooit lijdt die opvo$+ me] fiasco1 

dan wanne] ze ha> uitsluit5de kra*t     
zoekt 9 de r$5]+4 ,en dit fiasco is te  
ontnu*t]5d]1 omdat de r$5e]d] al prat5de
 zoze] zi*zelf heeft ov]tuigd1 dat      
hij--ook zijn toehoord]s ov]tuigd wa&e4 
,ne51 door r$5]+ kom5 we er niet4 ,zelfs
 al v]mog5 we da>mee in/emm+ voor onze  
m5+ te v]w]v51 dan nog betek5t die      
in/emm+ ma> e5 v]/&elike erk5n+4 ,ma>   
da>mee heeft m5 het erk5de nog niet 9   
zijn natuur opg5om54 ,er is zo veel     
pr9cipieels1 dat op de m>kt van 't      
z$elike lev5 ge5 wa>de heeft4 ,pr9cipile
 mo$ is ge5 mo$4 ,hij laat ons bij 't   
geva> 9 de /eek4 ,pr9cipiel v]tr\w5 is  
ge5 v]tr\w54 ,het v]nevelt 9 d5 nood4   
,en zo is pr9cipile liefde ook ge5      
liefde4 ,ze r$5e]t 9 zal5 en salons1 ma>
 lo/ op bij de ell5de4 ,pr9cipile d+5   
zijn h]s5sp9sels1 ma> ge5 lev5de kra*t54
 ,en alle5 deze w]k5 iets uit4 ,voor    
&]51 en voor ons zelf4  ,hoe zull5 we nu
 die zorg5de liefde 9 de natuur onz]    
k9d]5 br5g58 ,ik vrees1 dat van br5g5   
ge5 sprake kan zijn4 ,als ze er niet is1

 kunn5 wij ze er niet 9 zaai54 ,ma>1 9  
normale gevall51 mog5 we v]tr\w51 dat ze
 er is1 zij het soms ook 9 g]+ gehalte4 
,en dan is het de1 nog wel moeilike1 ma>
 niet onmogelike opgave1 hoe de         
aanwezige kra*t te ontwikkel54 ,de      
enorme kultuur 9 de w]eld van plant5 en 
di]5 lev]t ons tal van hoopgev5de       
voorbeeld51 hoe door bizond]e beh&el+   
speciale eig5s*app5 kunn5 word5 v]/]kt4 
,wa>om z\ dat 9 de z$elike natuur niet  
kunn58 ,op de zek]heid hi]van /eunt onze
 gehele z$elike opvo$+4 ,en 9 die       
zek]heid w5d5 we onze middel5 aan4  ,het
 e]/e middel--zijn wij zelf4 ,niet ons  
beg9sel1 ma> onze daad4 ,niet ons l]51  
ma> ons lev54 ,wa> wij dag aan dag r$d5d
 en help5d met &]5 m$elev51 ook 9       
kle9igh$51 da> nem5 de k9d]5 dat        
onwillekeurig van ons ov]4 ,en wa> ze   
het niet do51 da> is e5 woordje van     
opwekk+ al gauw vru*tdrag5d1 mits het   
door onze lev5spraktijk niet we]sprok5  
wordt4 ,woordjes1 die da>mee niet 9     
ov]e5/emm+ zijn1 w]k5 het teg5deel uit4 

,ze ve/ig5 de a&a*t op onze tekortkom+5 
en /ell5 die 9 't li*t4 ,hoe zull5 de   
k9d]5 zi* da>aan /]k58 ,met e5 br&5d h\t
 kan m5 alle5 &] h\t do5 ontvlamm51     
hoorde ik op e5 ,bijbellez+ e5 pr$ikant 
zegg54 ,alle5 e5 lev5d *ri/5dom kan     
*ri/55 wekk54 ,en zo kan ook alle5 e5   
lev5de liefde de liefde 9 onze k9d]5 do5
 aanwakk]54  ,voorgaan is re$s opvo$54  
,en dan1 door het voors*rijv5 en oplegg5
 van kle9e en grot]e pli*t51 gew5n5 aan 
het zorg5 en help5 van &]54 ,ook al gaat
 dat niet altijd met hoogge/emde        
gevoel5s1 die simpele practijk is zulk  
e5 ma*tige gemo$svorm]4 ,mo$]s die alles
 voor hun k9d]5 do5 en alles voor hun   
lievel+5 ov] hebb51 moet5 ook e5s voor  
die lievel+5 ov] hebb51 dat zij iets    
voor ,mo$] mog5 do54 ,voorbeeld51 die   
niet tot navolg+ leid51 hebb5 e5        
problematieke wa>de4 ,ze knn5 de        
zelfzu*t 9 de h& w]k54 ,en da>om moet5  
de mo$]s net zo go$ op(f]+ vrag5 als    
gev54 ,bijna z\ ik zegg51 dat het e]/e  
ng practis*] opvo$+smiddel 01 als ik e5 

woordje t5 ongun/e van op(f]5de mo$]s z\
 kunn5 zegg54 ,ma> da>toe zijn ze e5 te 
grote zeg5 voor ha> kr+1 en v]re da>    
buit54 ,ze mog5 e*t] bij al ha>         
toewijd+1 de aanva>d+ niet v]get54      
,zelfs moet5 ze ha> op(f]5de liefde zo  
v] drijv51 dat ze zi* e5s niet op(f]54  
,wat e5 gezeg5de natur51 voor wie dat de
 groot/e op(f]+ is6  ,ma> niet alle5    
voor ,mo$]1 ook voor de &]e huisg5ot51  
ook voor de vri5djes en vri5d9netjes1   
ook voor arm5 en ziek51 ook voor        
vreemd51 van di*tbij en v]re1 moet het  
k9d zi* all]lei (f]s gew5n54 ,de        
onnozele c5t 9 het neg]tje voor de arme 
heid5w]eld kan aldus e5 dubbele z5d+ d] 
liefde v]vull51 en de gezeg5d/e van die 
twee komt dan nog niet e5s die arme     
heid5w]eld t5 go$e4 ,elke gave v]rijkt  
het mee/ de gev]4 ,en e5 snoepc5t1 die  
aan het neg]tje wordt afge/aan1 w]kt    
alli*t me] uit dan de hele pr$ikatie4   
,dat v]/aat het ,leg] des ,heils zo go$1
 wa> het zijn soldat5 aan het w]k zet1  
aan het w]k 9 de di5/ d] liefde4 ,wilt  

ge liefde w9n51 nu niet van &]51 ma> 9  
uzelf1 beg9 dan ma> met liefde te       
beton54 ,ook op dit gebi$ geldt de wet  
d] zelfw]kzaamheid1 het l]5 en groei5   
door do54 ,niet alle5 9 klei1 k>ton en  
h\t1 ook 9 liefde moet5 de k9d]5 l]5    
w]k54 ,ook hi] is de daad het ma*tig/e  
opvo$+smiddel4 ,en zo ontwikkeld mag de 
me?odiek d] le]vakk5 nooit word51 dat ze
 ook 9 de s*ool ge5 plaats me] laat voor
 deze nodig/e van alle oef5+54  ,en     
e9delik het v]haal4 ,vaak1 wa> het      
voorbeeld wel wordt bijgewoond1 ma> to* 
niet gezi51 omdat niet i$]e5 da>toe de  
og5 heeft4 ,en wa> de daad wel wordt    
gevolgd1 ma> to* het h>te k\d laat1     
omdat de gewoonte ook tot de v]/5+ kan  
leid54 ,da> w]kt het bezielde v]haal1   
het v]haal1 dat zi* mee/] maakt van de  
v]beeld+1 en zo van het h>t1 en zo van  
het lev54 ,de ,neg]hut van ,oom ,tom    
heeft heel ,am]ika1 heel de w]eld 9 e5  
br& van liefde ont/ok5 en de neg]s uit  
hun slav]nij v]lo/4 ,dat is de geweldige
 ma*t van het v]haal4 ,en wanne] we het 

9 de laat/e plaats noem51 is het niet1  
omdat het de g]+/e wa>de z\ hebb51 ma>  
alle5 omdat de daad als b]eikte         
w]kelikheid1 als v]vuld woord1 voor ons 
de hoog/e plaats inneemt4 ,het is e*t]  
bek5d g5oeg1 dat n woord soms me] heeft 
uitgew]kt dan e5 reeks van dad54 ,en    
woord1 dat uit e5 br&5d h>t kwam4       
99       99       99       99       99  
,er zijn dus middel51 wa>mee m5 de k9d]5
 het zorg5 en r$d5 tot e5 belangrijk    
deel van hun natuur kan mak54 ,lat5 we  
ze niet v]wa>loz51 ma> aanw5d51 niet e5s
 nog het mee/ 9 het belang van &]51 ma> 
9 hun eig5 belang4 ,wie &]5 r$t1 r$t    
zi*zelf4 ,dat is de gezeg5de baatzu*t   
van de liefde4     ,,xv4 ,,van ,,de     
,,z&grond54   ,het lijkt wel1 ( de katt5
 hi] 's na*ts net zoo hui%\d5 als bij   
ons1 zei mijn vr\w4 ,en zij _h gelijk4  
,wie 9 e5 /ad woont1 weet1 hoe op       
sommige tijd5 van 't ja>1 de katt5 van  
je bur5 en dan nog enige zw]fkatt5 kunn5
 krijs5 en blaz5 9 het tu9tje a*t] je   
huis4  ,datzelfde geluid nu hor5 we hi] 

haa/ elke morg51 heel 9 de vroegte1 zoo 
om e5 uur ( vi]4 ,en ook 's middags en  
's avonds4  't ,komt e*t] niet van      
katt54 ,die zi5 we niet4 ,ma> aan de    
ov]zij van de z&weg1 wa>aan ons p5sion  
ligt1 v]rij/ e5 mooi d5nebos1 hoge1     
bru9/ammige d5n5 met donk]gro5e kru954  
,en da>uit komt het h>de gekrijs4 ,enige
 mooigev$]de vogels v]ga/5 er ons op4   
,re$s me]mal5 is het opgem]kt1 hoe groot
 v]s*il er wez5 kan tuss5 de bev$]+ en  
de /em van e5 vogel4 ,de volle          
orgelklank5 van de na*tegaal s*ijn5 ev5 
we9ig bij zijn vale ve]tjes te behor51  
als de onwelluid5de s*reeuw5 van de     
papegaai en de pauw bij hun s*itt]5de   
tooi4 ,en zo is het ook met onze ov]bur5
 9 het d5n5bos4 ,ze krijs5 afgrijselik1 
ma> hebb5 e5 pra*tig v]5kle$4 ,zie je   
ze1 dan noem je ze ,vlaamse gaai1 er is 
9 de klank van deze naam zo iets        
voornaams en w>ms1 dat heel wel bij hun 
uit]lik pa/1 ma> hoor je ze1 dan spreek 
je van ,me]kol ( ,krijtek/]4 ,hun geluid
 doet d5k5 aan krijs5de heks51 zo rauw  

en onheilspell5d kl9kt het1 en word5    
heks5 niet wel e5s ,me]koll5 g5oemd8    
,ma> de naam ,krijtek/]1 (s*oon het m9/ 
gebruikt1 is miss*i5 nog wel de mee/    
jui/e en sprek5de4 ,voore]/ omdat de    
vogel aan de ek/] v]want is1 en t5 tw$e 
omdat zijn krijt51 s*reeuw51 e5 van zijn
 sprek5d/e k5m]k5 is4 ,ik v]mo$1 dat die
 naam ook de mee/ volksa>dige is4 ,hij  
is zo k5s*ets5d4  ,to5 ik nog jong 01   
k5de ik de naam zond] ooit iets van de  
vogel gezi5 ( gehoord te hebb54 ,m5 zal 
zegg53 dat is zo'n wond] niet4 ,ook nu  
nog l]5 de k9d]5 heel veel nam5 zond]   
ooit iets van de d+5 te hor5 ( te zi54  
,ma> zo b$oel ik het nu niet4 ,het 0    
niet de mee/]1 die me met die naam bek5d
 _h gemaakt1 ma> mijn mo$]4 ,en deze _h 
ons die naam nooit gele]d1 ma> door hem 
te gebruik5 aan ons ov]g$rag54 ,e5 van  
ons gez9 kon nog al luid prat51 erg     
luid1 vooral wanne] ze 9 enig ges*il ha>
 gelijk w\ betog54 ,dan zei mijn mo$]   
vaak1 en 't is ( ik de /em nog hoor3 ,h 
k9d1 s*reeuw to* zo niet1 je s*reeuwt   

als e5 krijtek/]4 ,de jui/heid van de   
v]gelijk+ kon ik to5 niet beoordel54    
,krijtek/]s _h je niet 9 ,am/]dam1 ma>  
zo is de naam mij bijgeblev51 en nu ik  
het krijs5de geluid re$s j>5 k5 en mij  
het luide gekrijt van m5ige opgewond5   
k9d]/em h]9n]1 moet ik bek5n51 dat de   
v]gelijk+ go$ gekoz5 01 al 0 ze dan ook 
voor ons nietszegg5d4 ,mijn mo$] _h     
j>5lang 9 ,brabant gewoond en k5de dus  
de vogel1 _h welli*t v&a> die v]gelijk+ 
als he]s5de beeldspraak meegebra*t      
7be/aat ze welli*t nog 9 ,brabant ( &]e 
z&/rek5871 ma> voor ons bezat die       
v]gelijk+ niets tek5a*tigs1 0 ze sle*ts 
e5 graadbepal+3 je s*reeuwt als e5      
krijtek/]1 betek5de voor ons3 je        
s*reeuwt h9d]lik h>d4 ,en da> bleef het 
bij1 totdat de vogel ons 9 w]kelikheid  
de be/e toeli*t+ bra*t1 veel bet]       
toeli*t+1 dan enig taalboekje v]mag te  
s*5k54  ,nu ik to* aan beeldspraak van  
de z&grond b51 w\ ik wel e5s wet51 (    
iem&1 die da> ?uis is1 wel e5s gehoord  
heeft van j\w k> is to* niet aan de     

zijne gebond54 ,dit zei mijn mo$]1 als  
we ons b4v4 voor e5 ( &]e daad          
v]onts*uldigd51 omdat e5 vri5dje ze ook 
b$rev5 _h4 ,de uitdrukk+ betek5de       
natuurlik1 dat wij door het g$rag van e5
 &] to* niet tot hetzelfde g$rag v]pli*t
 w>54 ,dat begrep5 we heel be/4 ,ma>    
niem& we] da*t to5 bij die woord5 aan e5
 k>1 die aan e5 &]e k> gebond5 04 ,de   
figuurlike z9 van de uitdrukk+ 0 ons    
alle5 bewu/4 ,natuurlik4 ,de woord5 en  
uitdrukk+5 ontl55 hun betek5is voor ons 
aan het gebruik1 midd5 9 't lev51 en    
niet aan s*oolse v]kl>+54 ,en dat       
gebruik ges*i$de 9 dit geval1 als er no*
 van k>r5 no* van b9d5 sprake 01 ma>    
alle5 van ongehoorzame k9d]51 die hun   
ov]tr$+5 me5d5 te kunn5 re*tva>dig5 met 
die hunn] makk]s1 ( van dw+5de k9d]51   
die hun z9 wild5 v]krijg5 door op het   
voorbeeld van &]e te wijz54  ,to5 ik    
lat] m5ige bo]5k> gebond5 zag a*t] e5   
&]e1 beide getrokk5 door hetzelfde pa>d1
 en die dus 9 al zijn beweg+5 de e]/e   
moe/ volg51 to5 zag ik de uitdrukk+ uit 

mijn k9d]j>5 e5sklaps 9 s*itt]5de       
w]kelikheid voor me4 ,ge5 vrijheid van  
weg ( beweg+ voor numm] twee4 ,ov]al wa>
 de e]/e g+1 moe/ de tw$e volg54 ,da>mee
 0 voor deze met alle vrijheid ook alle 
zelf/&igheid en v]antwoordelikheid      
v]dw551 en ik hoorde de tw$e k>1 ne51 de
 tw$e m5s1 gebond5 aan de e]/e1 zi* op  
die gebond5heid b]oep5 als op e5        
voldo5de v]onts*uldig+4  ,nog n         
voorbeeld van e5 beeldspraak1 die ik1   
ev5m9 als dit tweetal uitdrukk+51 ooit  
&]s hoorde1 dan uit mijn mo$]s mond4    
,van e5 heel voorzi*tig m5s heette het3 
,nee1 ma> die gaat ook 9 ge5 m&je melk54
 ,k5t iem& die zegswijze8 ,ook deze is  
mij we] als k9d v]tr\wd geword5 door 't 
gebruik1 zond] dat ik er ooit bij aan e5
 m&je da*t4 ,ma> to5 ik lat] e5s1       
plotsel+1 9 mijn v]beeld+ dat m&je voor 
me zag1 voelde ik de spott5de s*]ts van 
e5 bo]5lev51 dat me] v]/& bezit en      
gebruikt1 dan de ontwikkelde /adsm5s5   
wel d5k54  ,ma> nu nog ev5 na> mijn     
krijtek/]s t]ug4 ,onlangs w]d5 we uit   

onze lectuur opges*rikt door e5 ang/ig  
ges*reeuw van de hele muss5w]eld4 ,we   
kek5 op1 en da> zag5 we e5 krijtek/] met
 e5 mus 9 zijn snavel wegvlieg54 ,hij   
zette zi* op e5 d5netak1 legde de mus   
da> ev5 ne]1 precies zoals e5 kat dat   
met e5 muis doet1 pakte het dode di]tje 
to5 we] op1 en vloog ermee het bos 94   
,we hoefd5 niet te vrag51 ( onze ,me]kol
 e5 kwade heks 04 ,met eig5 og5 hadd5 we
 't gezi54  ,enige og5blikk5 lat]       
sjilpt5 de muss5 er we] vrolik op los en
 kwam5 uit hun s*uilhoekjes te          
voors*ijn4 ,z\d5 ze er iets van gevoeld 
hebb51 dat e5 d] hunn5 zo e5sklaps uit  
het l& d] lev5d5 0 v]dw558 ,z\d5 ze hem 
miss58 ,( alle5 ma> e5 og5blikje bang   
zijn gewee/ voor hun eig5 ha*je8 ,9 de  
muss5w]eld als 9 de m5s5w]eld1 het s*ip 
z9kt 9 de diepte weg1 en de golv5 vloei5
 we] sam51 ( er niets gebeurd is4 ,we   
zi5 ge5 grav51 ma> alle5 de zee1 de     
e9deloze1 eeuwig ru/eloze zee1 de zee   
van het woel5de1 v]eff55de lev54 ,is het
 zo8         99       99       99       

99       99  ,op de z&grond5 zijn niet  
alle5 hei en d5n51 krijtek/]s en        
eekhoorns1 er zijn ook nog m5s54 ,dat   
wordt altijd zo leuk v]get5 door de     
ijv]ige geograf5 en natuurvr9d54 ,m5s5  
tell5 niet mee4 ,die be/ude] je niet4   
,die laat je l9ks ligg54 ,en dan vooral 
de m5s5 op de z&grond54 ,het5 die niet  
domme bo]51 ev5 armelik aan ontwikkel+  
als hun grond s*raal is aan vo$+s/(f58  
,je mag nog wel enige a&a*t wijd5 aan   
hun rogge1 boekweit en a>dappel51 aan   
hun knoll51 spurrie en lup951 ma> aan   
h5zelf1 dat loont de moeite niet4 ,ze   
zijn zo bekromp54  ,ja1 dat heb ik      
ond]vond54 ,9 m5ige bo]d]ij zijn we     
gewee/1 hebb5 het b$rijf gadegeslag5 en 
met de m5s5 gepraat1 ma>--heb ik het zo 
go$ getr(f58--9 de /ad heb ik bij       
w9dbuil]igheid heel wat me] domheid en  
bekromp5heid aangetr(f5 dan bij die     
domme bo]54  ,da> heb je ,klaosjemeu4   
,ze is drie-en-zev5tig en ongetr\wd4    
,wat wil je1 zal zo'n bo]9 &]s do5 dan  
op 't l& w]k5 en sj\w5 met v>k5svo]8    

,klaosjemeu woont met ha> zu/] ,mi5tje1 
e5 vr\w van vijf-en-zev5tig1 op dezelfde
 bo]d]ij1 met de zoon van ,mi5tje en    
di5s vr\w1 en dan het do*t]tje van het  
jonge pa>1 e5 zev5j>ig meisje4 ,en to5  
we zo bij h5 zat5 te prat51 zei         
,klaosjemeu3 ,jao1 't is la/ig voor ons 
kle9tje1 dat die s*ool zo v] is1 want we
 kunn5 ha> niet altijd hal5 en br5g51   
ma> lez5 kan ze to*4 ,hoe _h ze dat dan 
gele]d8 ,twee ja> gel$5 _h het kle9e d+ 
ha> voet gebr&4 ,to5 moe/ ze e5 lange   
tijd ?uis blijv5 ligg54 ,da>bij v]veelde
 ze zi* erg4 ,en to5 _h ,klaosjemeu     
b$a*t1 om ha> ma> lez5 te l]54 ,hoe8    
,klaosjemeu wi/ niem5dal af van me?ode1 
no* van ,b\man no* van ,v]sluys1 ook    
,hoogeve5's ,leesplank 0 nooit tot ha>  
doorg$rong54 ,ma> ze k5de nog het ,a1   
,b1 ,c4 ,dat le]de ze het k9d met de    
oud]wetse nam51 en dan zo*t5 ze de      
lett]s 9 de ,bijbel op4 ,en zo heeft het
 k9d 't gele]d4 ,en nu kan ze 't4 ,haal 
ma> e5s e5 boekje en lees e5s4  ,de     
kle9e g+ weg1 kwam spo$ig t]ug met e5   

oude ,bijbel1 g+ op de grond zitt51     
sloeg het boek op5 en las1 wa> het      
toevallig op5viel4 't ,0 bij ,psalm     
#aaj1 e5 psalm met nog al heel moeilike 
woord54 ,ma> 't g+ zond] hap]51 en      
all]lief/ klonk het e5tonige            
k9d]/emmetje 9 de kr+ van volwass553    
,e5 psalm van ,david4       ,de ,he]e   
heeft tot mijn5 ,he]e gesprok53 ,zit aan
 mijne      re*t]h&1 totdat ,ik uwe     
vij&5 gezet zal hebb5 tot e5e           
voetbank uw] voet54       ,de ,he]e zal 
d5 scept] uw] /]kte z5d5 uit ,zion1     
zegg5de3      ,he]s* 9 het midd5 uw]    
vij&54       ,uw volk zal ze] gewillig  
zijn op d5 dag uw] heirkra*t1 9         
heilig si]aad2 uit de ba>mo$] des       
dag]aads zal u de dauw      uw] jeugd   
zijn4       ,de ,he]e heeft gezwor51 en 
het zal ,hem niet b]\w53 ,gij zijt      
,prie/] 9 eeuwigheid1 na> de ord5+ van  
,mel*izdek4       ,de ,he]e is aan uwe  
re*t]h&2 ,hij zal kon+5 v]slaan t5      
dage zijns toorns4       ,hij zal re*t  
do5 ond] de ,heid552 ,hij zal het vol   

doode      li*am5 mak52 ,hij zal v]slaan
 d5g551 die het ho(d is ov]      e5     
groot l&4       ,hij zal op d5 weg uit  
de beek dr9k52 da>om zal hij het ho(d   
omhoog heff54  ,ik heb de gehele psalm  
ov]ges*rev51 om e5s te do5 zi51 welke   
moeilike woord5 er 9 voorkom54 ,die las 
het lieve k9d onb]ispelik4 ,natuurlik   
begreep ze de tek/ niet en 0 er ge5     
voordra*t 9 ha> toon1 ma> da> g+ het hi]
 niet om4 ,ho(dzaak 03 ze kon lez51 en  
ze kon go$ lez54 ,en dat volg5s de      
me?ode van het ,a1 ,b1 ,c1 en ond] de   
onges*oolde leid+ en] ruim zev5tigj>ige 
bo]94 ,domme bo]58  ,ik belo(de1 dat ik 
de kle9e ,pim en ,mi5 z\ /ur51 en als ze
 die uit _h1 ,ot en ,si51 en zo v]d] het
 hele rijtje4 ,en ,klaosjemeu8 ,ik kon  
het ha> niet toezegg51 ma> &]s kreeg ze 
op ha> oude dag nog de acte van         
ond]wijz]es1 honoris causa4 ,er zijn1   
vrees ik1 domm] en ong$uldig]           
s*ooljuffr\w51 die de acte bezitt5      
kra*t5s e5 welvolbra*t eksam5 en        
ond]wijz5 volg5s e5 volmaakte me?ode1   

m5selik]wijs volmaakt als de kieswet van
 ,van ,h\t54 ,a*1 de me?ode6 ,ik wil ge5
 kwaad van ha> zegg51 al b$]ft ze vaak  
de ond]wijz]s/udie en de                
ond]wijspraktijk4 ,ma> de p]soonlikheid 
van de ond]wijz]1 van de ond]wijz]es is 
to* ook nog iets4 ,niet wa>1 domme      
,klaosjemeu8  ,mi5tje kan ook al de     
ta(els1 zei ,grootmo$]1 na> wie ze      
g5oemd is4 ,en ind]daad1 ze k5de ook al 
de tafels van v]m5igvuldig+1 en prompt  
ook4  ,en wa> woon je8  ,ik woon 9 de   
prov9cie ,geld]l&1 9 de geme5te ,e41 9  
de buurts*ap ,t4  ,dat 0 ,mi5tje ha>    
,a>drijkskunde4 ,heeft ze er heus niet  
me] aan dan aan het begrip plattegrond  
en het ka>tbegrip8         99       99  
99       99       99  ,ma> dat lez5 van 
e5 ,prie/]1 na> de ord5+ van ,mel*izdek1
 dat is to* imm]s e5 dwaas d+8 ,lat5 we 
hi] niet van dwaas sprek51 ma> bewond]+ 
koe/]5 voor e5 oude bo]91 die met ge5   
&]e hulp dan ha> oude ,bijbel ha>       
a*t]ni*tje zo v] gebra*t _h4 ,zijzelf en
 de &]5 hadd5 uit dat boek heel hun lev5

 nog wel iets me] gehaald--n4l4 hun     
troo/ en kra*t 9 moeilike tijd54 ,en    
moeilike tijd5 w>5 ov] dit bo]5gez9     
he5gegaan4  ,me] dan twee hond]d j>5 _h 
de familie op e5 bo]d]ij gewoond1 van   
oud] tot oud]4 ,to5 0 de bo]d]ij met het
 hele l&go$1 wa>toe ze behoorde1 v]ko*t1
 en moe/5 zij e5 &]e plaats zoek54 ,ma> 
die 0 niet te v9d51 ur5 9 d5 omtrek     
niet4 ,de oude bo] leefde to5 nog1 de   
man van ,mi5tje4 ,en o1 mee/]1 v]telde  
,mi5tje1 wat die man to5 e5 /rijd heeft 
gehad6 ,hij 0 t5 ende raad4 ,ma>1 hij   
geleufde1 dat de ,he] alles t5 go$e z\  
k]54 ,die z\ hem niet v]lat54 ,en 9 zijn
 radeloo%eid liep ie het huus uit1 na>  
e5 eik5bosje1 en da> knielde hij ne]1 en
 da> bad hij ,god om voorli*t+4 ,en to5 
hij opge/aan 01 kwam hij bij me en zei3 
,vr\w1 z\ ,veldzi*t niet te koop zijn8  
't ,is mogelik1 zei ik4 ,en hij g+ er op
 af1 en jao heur1 't 0 te koop4 ,en zo  
zitt5 we n\ hi]1 al vijf ja>4 ,ma> mijn 
be/e man is dood4  ,de tran5 kwam5 het  
oudje 9 de og51 als ze ov] ha> man      

sprak4 ,ma>1 zei ze1 als om ha> sm>t te 
v]kl>51 ma> 't 0 ook zo'n innig goeie   
man en zo'n brave1 vrome ziel4 ,door al 
zijn lijd5 he5 kwam hij /e$s di*t] bij  
d5 ,he]4 ,en hij heeft gel$54 ,a*1 de   
/akk] heeft zo'n pijn gehad 9 zijn      
ziekte4 ,ma> dan zong hij ma> e5 psalm1 
en als je hem dan zo hoorde z+51 a*     
mee/]1 dan brak je h>t4 ,vad]1 zei ik   
teg5 hem1 wat z+ je nog8 ,ja1 zei die   
dan1 9 mijn ziel jubelt het door al mijn
 pijn5 he54 ,en wat heeft de ,he]e      
,jezus wel voor ons gel$54 ,en ,die 0   
zond] zond54  ,9 't ,diaconess5huis te  
,utre*t is hij nog tweemaal geop]e]d4   
,ma> 't mo*t niet bat54 ,en da> is hij  
dan ook ge/orv54 ,ma> wat die man da>   
nog e5 zeg5 gewee/ is6 ,de &]e ziek51   
die lang zo erg niet w>5 als hij1 w]d5  
door hem getroo/4 ,en dan bad hij met   
ze4 ,ja1 dat kon hij hi] 9 huis ook zo  
met ons do54 't ,is altijd e5 voorbidd] 
9 huis gewee/1 mee/]4 ,en bij alles ma> 
met ,god raadpleg54 ,en da> is hij zalig
 bij he5gegaan4  ,mi5tje en ,klaosjemeu 

w>5 niet uitgepraat van die go$e gee/1  
die e5 groot deel van ha> lev5 ha>      
geleid en ge/]kt _h4 ,en nu wa*tt5 ze   
ma>1 totdat het ook hun tijd 04 ,dan    
w]d5 ze bij hem begrav5 op het kle9e1   
/ille k]kh(4 ,heeft mee/] het k]kh( al  
gezi58 ,ja1 dat _h ik4 ,ma> we z\d5 er  
nu nog e5s na> toe gaan1 om zijn graf te
 bezoek54  ,dat d$5 we1 enige dag5 lat]4
 ,we dwaald5 tuss5 de /e5tjes rond1     
totdat we zijn z]k vond51 en da> laz5   
we3 ,hi] ru/ ,aalt v4 ,l41 oud #gg ja>4 
,ge/orv5 ,novemb] #aije4 ,en da>ond]3   
,door ,lijd5 geheiligd4         99      
99       99       99       99  ,welli*t 
hebb5 we het bij uit/ek go$ getr(f5 met 
onze bezoek5 bij de bo]54 ,ma> 9 die    
e5v\dige won+5 hebb5 we h]haaldelik     
gevond53 v]/&1 liefde1 vroomheid4 ,en   
alle drie e*t4 ,lat5 we voorlopig niet  
me] van die domme bo]5 sprek5 en erk5n51
 dat de z&grond nog iets &]s t] l]+ bi$t
 dan hei en d5n5 en krijtek/]s4         
,,xvi4 ,,wa> ',t ,,s*ort4   ,het is wel 
e5 aangrijp5d /uk w]eldges*i$5is#f1 dat 

we nu doormak54  #f ,dit w]d ges*rev5   
bij het uitbrek5 van d5 oorlog4  ,ma>   
hoe geweldig ook1 nieuw is het niet4    
,europa heeft me]mal5 ov] ha> gehele    
uitge/rek!id 9 vuur en vlam ge/aan4 ,en 
al is het wa>1 dat de krijg tans zoveel 
moord5d] is met zijn volmaakte          
v]niel+sw]ktuig51 da> is ook het gevolg 
van1 dat hij spo$ig] besle*t kan zijn4  
,gelijk ov]al geldt hi] de wet van 't   
en]giev]bruik3 v]me]d]+ van spann+1     
v]m9d]+ van tijd4 ,snel en kra*tig is   
kort h&el54 ,na> m5selike b]ek5+ zal de 
ell5de gauw] voorbij zijn3 we k5n5 ge5  
#hj- ( #cj- ( #g- ( #d-;j>ige oorlog5   
me]4 ,we k5n5 alle5 uitb>/+5 als van    
vuurspuw5de b]g54  ,wat 9 deze dag5     
ev5wel bevreemdt1 het is de bevreemd+ d]
 m5s51 dat zulk e5 massale moordp>tij nu
 nog mogelijk is bij de re$s b]eikte    
z$elike en v]/&elike ontwikkel+4  ,die  
bevreemd+ is bevreemd5d1 omdat ze van   
zulk e5 onv]/& getuigt bij die v]/&elik 
ontwikkeld54  ,wat baat1 9 de e]/e      
plaats1 v]/&elike ontwikkel+1 als ze    

niet uitsluit5d 9 di5/ /aat d] z$elike  
ontwikkel+4 ,dan is ze e5 kwaad te me]1 
da> al ha> uit]/ w]kzame faktor5 dan    
meehelp51 om de moraliteit nog snell] te
 do5 v]word54 ,dan v]m5igvuldigt ze de  
ell5de op s*rikb>5de wijze4 ,t]e*t heeft
 m5 de duivel nooit als e5 domoor       
getek5d4 ,hij is de intellig5t/e en     
geslep5/e diplomaat te knap af1 en      
v]lie/ het alle5 teg5 de wa>a*tige      
ons*uld4 ,da>mee weet hij ge5 weg4      
,v]/&elike ontwikkel+ is dus op zi*zelf 
ge5 voordeel4 ,m5 zet ge5 vr$e kun/ig 9 
elka>1 als er ge5 vr$egez9dheid 9 de    
h>t5 leeft4 ,en die is er niet1 omdat er
 ge5 liefde is4  ,is er ge5 liefde8     
,hebb5 we dan ook niet e5 hoge z$elike  
ontwikkel+ b]eikt8  ,het is ov]bodig ov]
 deze vraag veel bespiegel+5 te h\d53 de
 feit5 sprek5 met ov]grote duidelikheid4
 ,ws er liefde1 ws de m5%eid moreel hoog
 ontwikkeld1 dan kon het kanon niet de  
hoog/e toon vo]5 9 de besle*t+ van      
ges*ill54 ,ma> het feit1 dat de ma*t bij
 de moord b]u/1 bewij/ afdo5de het      

s*romelik tekort aan liefde4  ,dat is   
ook niet &]s te v]wa*t54  ,hoe de m5s5  
van deze tijd ook v]s*ill5d ov] ,jezus  
,*ri/us d5k51 9 hem ,gods ,zoon1 e5     
volmaakt m5s ( e5 za*ta>dige dwep] zi51 
hi]omtr5t zijn de tot oordel5 bevoegd5  
het wel e5s1 dat 9 ,hem de ,liefde      
w]kelikheid 0 geword54  ,welnu1 die     
vlees geword5 ,liefde heeft de m5%eid 9 
koel5 blo$e en eig5lik met bevr$igd     
haatgevoel aan 't kruis g5ageld4  ,m5   
haatte de ,liefde4  ,de ,jod5 wild5 wel 
e5 ,messias1 ma> e51 die h5 van 't juk  
d] ,rome95 z\ v]loss5 en dan hun kon+   
zijn1 hun a>dse kon+4 ,ze bege]d5 e5    
kon9krijk hi] op a>de4 ,ma> e5          
,kon9krijk d] hemel51 e5 vr$e des h>t5  
door de he]s*appij d] liefde1 da>na> w>5
 ze gans niet beg]ig1 en ze riep5 het   
,krui/ hem ov] de volksmisleid]4 ,liev] 
e5 moord5a> losgelat5 dan deze          
ziel5r$d]4  ,en zo da*t5 de ,jod5 niet1 
omdat ze ,jod5 w>51 want zo d5kt nog    
tans de gehele ,romaanse1 ,g]maanse1    
,slaviese w]eld ond] all]lei walgelike  

s*ijn van ,*ri/5dom4         99       99
       99       99       99  ,het kruis 
van ,*ri/us is ind]daad de morele       
v]oordel+ d] m5selike natuur4 ,hi] hebb5
 wij1 m5s51 getoond1 hoe veilig de      
,liefde op a>de rondw&elt4 ,en als zij  
we] e5s van ha> hemelse hoogte afdaalde1
 om opnieuw r$d5d--do* ook ri*t5d--ond] 
ons rond te gaan1 ze z\ we] ev5zo       
ontvang5 word51 nu niet door de ,jod51  
ma> door de ,duits]s1 ( de ,engels5 ( de
 ,n$]l&]s1 brave1 *ri/elike natin4 ,zij 
z\ hi] we] e5 kruis v9d54  ,ma>         
datzelfde kruis van ,*ri/us is tev5s de 
morele zegepraal d]1 ja k d] m5selike   
natuur4 ,dat ,hij1 e5 m5s1 zulk e5      
liefde tot de m5s5 met zijn onbegr5sd   
,godsv]tr\w5 v]5igde1 dat is voor de na>
 v]loss+ uit ha> zelfzu*t reikhalz5de   
ziel e5 hoopvol tek54 ,da> is e5 m5s    
gewee/1 e5 m5s van gelijke beweg+5 als  
wij1 die--door zijn zondeloo%eid1 dat   
is3 door zijn heiligheid1 dat is3 door  
zijn goddelikheid--de l( en de smaad1 de
 kroon en het kruis d] w]eld niet heeft 

gea*t1 9 wi5 de liefde zaligheid w]kte  
ond] het sm>telik/e li*amelik en        
gee/elik lijd54  ,zie de m5s1 zei       
,pilatus van hem4  ,wanne] ,pilatus nu  
e5s 9 die woord5 de adelbrief van ons   
gesla*t _h uitgegev56  ,jezus           
,*ri/us--de m5s4 ,hij de alle5 w>e m5s4 
,en wij--armzalige v]word+5 van dit     
type6  ,dan is er ge5 r$5 tot v]twijfel+
 bij de z$elike mogelikheid1 die we bij 
di5 ,e55 v]w]kelikt zi5 en wi5s invlo$  
we1 ondanks alles1 to* 9 de loop d]     
ges*i$5is kunn5 bespeur54  ,ma> dan is  
er wel r$5 tot bitt]e sm>t en           
zelfv]wijt1 dat de v]w]kelik+ van de    
hoog/e aanleg 9 de m5selike natuur zo   
uit]/1 uit]/ langzaam gaat1 en dat m$e  
door onze s*uld4  ,niet de ,liefde he]/1
 ma> de ,zelfzu*t1 en deze gebruikt de  
mee/ b>ba>se middel51 om zond] enige    
za*!id ( v]s*on+ ha> zegeweg te eff554  
,v]niel5 en v]moord51 zoals ge5         
middeleeuwse rov]b5de 't z\ g$aan hebb51
 dat is ha> *ri/elikheid4 ,en dat       
ges*i$t dan ond] de godsla/]5de aanroep+

 van de zeg5 d] ,voorzi5igheid4  ,do*   
wa*t5 we ons1 omdat het e]/e b9n5brek5  
op onzijdig gebi$1 het e]/e blo$v]giet5 
van ons*uldig51 nu op de zond5lij/ d]   
,duits]s komt1 onze v]ontwa>dig+ bij    
uitsluit+ ov] hun ho(d5 uit te /ort54   
,we zijn nog niet v]get5 de v]br&+ van  
hoeve aan hoeve1 de conc5tratiekamp5 9  
,zuid ,afrika1 wa> door godvrez5de      
,engels5 vr\w5 en k9d]5 als 9 moordhol5 
ope5gehoopt w]d54 ,en we wet5 ook1 hoe 9
 onze ,oo/1 door de kogels onz] soldat51
 dessa's w]d5 platges*ot51 ook vr\w5 en 
k9d]5 geveld4 ,9 dit opzi*t geeft het   
ene bes*aafde1 *ri/elike volk het &]e   
niets toe4 ,als wij 9 ,duitsl&s plaats  
w>5 gewee/1 hadd5 we ev5zo g$aan en de  
&]5 niet m9d]4 ,dit te erk5n51 is niets 
me] dan simpele e]likheid en bewa>t ons 
t5m9/e voor die s*ijnheilige            
eig5g]e*tigheid1 die 9 gloei5de         
v]ontwa>dig+ uitbreekt ov]444 onze eig5 
zond51 nu die toevallig door &]5 b$rev5 
word5 en deze da> pr(ijt van hebb54     
99       99       99       99       99  

,m5 kan vrag51 wa>aan de s*rijv] dez]   
regel5 het gezag ontle5t tot zulke      
uitsprak54 ,dan behoeft hij e*t] met    
zijn antwoord niet v]leg5 te /aan en    
niet e5s de ges*i$boek5 te raadpleg54   
,het is voldo5de1 als hij de m5s5 bij   
hun m$em5s51 bij hun vri5d51 bur51 /ad-1
 /&-1 l&g5ot51 als hij h5 bij h5zelf    
bepaalt4 ,vaak hoort m5 bew]51 dat de   
ges*i$5is e5 le]s*ool voor 't h$5 is4   
,het s*ijnt nog aannemelik]1 dat        
omgeke]d het h$5 de ges*i$5is doet      
begrijp51 en dat op de grote            
gebeurt5iss5 9 het lev5 d] volk]51 het  
li*t wordt geworp5 door de gebeurt5iss5 
9 't lev5 d] individu5 om ons he51 door 
de gebeurt5iss5 9 ons eig5 lev54        
,treff5d is 9 de laat/e moeilike dag5   
uitgekom51 van welk e5 eig5a>dig k>akt] 
onze p]soonlike liefde is4 ,de m5s5     
hebb5 zi* gehaa/ met--niet e5 buit5l&se 
vij&1 ma> hun eig5 l&g5ot5 te be/rijd54 
,9 all]ijl v]g\dd5 en v]zilv]d5 ze hun  
papi]1 weig]d5 papi] te ontvang51 sloeg5
 buit5sporig lev5svoorraad 9--absoluut  

niet d5k5d aan &]54 ,en zo d$5 ze       
teg5ov] hun m$eburg]s4 ,tans1 als bij e5
 s*\wburgbr&1 kwam het e5s aan de dag1  
wat er 9 de m5selike natuur zit3 dr+t de
 &]5 ma> dood1 mits wij g]$ word54  ,dit
 is precies het teg5ge/elde van         
*ri/5dom4 ,en deze uit+ van             
bro$]moord5de zelfzu*t is eig5lik nog   
jamm]lik] dan de gevoelloze v]niel+swo$e
 op 't slagveld4 ,zij1 die de kanonn5   
do5 aanrukk51 wag5 er ook hun eig5 lev5 
aan1 t]wijl de &]5 heel veiligjes met   
hun zilv] en hun voorraad b9n5 de vi]   
mur5 van hun bov5di5 nog lafh>tig egosme
 blijv54  ,wa> aldus de liefde spreekt 9
 eig5 kr+ en eig5 h>t1 behoev5 we ons   
nog niet v]ontwa>digd te ton5 ov] e5    
inval1 die als hoog/e nadeel heeft1 dat 
hij ons 9 ongeleg5heid br5gt4 ,ges*i$de 
hij erg5s v] weg1 9 ,afghani/an b4v42   
onze v]ontwa>dig+ z\ sl9k5 met het      
to5em5 van de af/&1 d4 i4 met het to5em5
 van ons gevoel van veiligheid4 ,ne51 er
 is r$5 om onszelf e5s go$ te l]5 k5n51 
nu de om/&igh$5 9 ons oproep5 wat er 9  

ons is4  ,zijn wij b]eid tot (f]58  ,dat
 is de ho(dvraag4  ,m5 spot vaak met die
 oude god d] ,israliet51 die (f]s ei/e1 
blo$ van /i]5 en ramm51 en aldus v]zo5d 
moe/ word54  ,ma> is de ,god d] ,liefde 
m9d] wre$8  ,kunn5 we ons e5 lev5 van   
liefde &]s d5k5 dan als e5 aanh\d5d     
(f]58  ,wie zi* aan de ,liefde ov]geeft 
en uit de volheid zijns h>t5 uitroept3  
,zeg gij wat ik do5 zal1 die moet nog   
iets &]s op 't alta> br5g5 dan /i]5 en  
ramm51 die moet als ,abraham zijn       
e5geboorne1 als ,*ri/us zi*zelf ov]gev51
 volkom54  ,a*1 we zijn nog niet e5s 9  
/aat1 e5 beetje g]ief te (f]51 e5 beetje
 ontspann+1 e5 beetje ru/4 ,word5 we er 
toe v]pli*t1 en kunn5 we het niet       
ontduik51 dan klag5 we1 (1 als we 't    
heel v] br5g51 b]u/5 we1 zwijg5d en     
hop5d4 ,wr is de inn]like blijheid d]   
(f]5de liefde8  ,er is nog zo bitt]     
we9ig *ri/5dom4 ,ook 9 ons4 ,en dr s*ort
 het4  ,het is niet nodig1 hi] v]d] ov] 
uit te weid54  ,i$] raadplege e5s e]lik 
zijn eig5 h>t4  ,dan zal hij zi51 dat de

 oorzaak d] tans uitgebrok5 ell5de ook  
dr s*uilt4 ,en dat die oorzaak alle5    
v]zwakt als dr t5m9/e wordt +e/emd met  
de woord53 ,mijn kon9krijk is niet van  
deze w]eld4  ,we l]5 altijd zo naief uit
 onze /udieboek5 de oorzak5 d]          
v]s*ill5de d+54  ,ma> zijn die oorzak5  
iets &]s dan v>iaties van het ene       
door-en-door on*ri/elike !ma3 ,ik8 ,ze  
zijn sle*ts de mom5tele omlijn+5 d]     
,zelfzu*t1 tijdelike v]s*ijn+svorm5 van 
blijv5de kra*t54 ,en teg5ov] ha> /aat   
alle53 ,b]eidheid tot r$d54  ,wie hi]toe
 b]eid is1 voelt zi* ond] alle dreig+   
ru/ig en vr$ig4 ,hij heeft de w]eld     
ov]wonn54 ,dat is zaligheid4     ,,xvii4
 ,,vr$e ,,door ,,re*t8                  
,vr$e op ,a>de6       ,/r5g dreigde op  
/eile rots de bur*t van 't m5slik re*t4 
,geb\wd door ,zelfzu*t1 hief hij k\d    
zijn h>de t9n54      ,al wat door kra*t 
en li/ de slo!] wi/ te w9n51      ,w]d  
hi] bes*]md1 en zwakke ,onnozelheid     
gekne*t4       ,e5 ijzr5 b& van wet ha> 
vrijheid aangelegd1      ,moe/ die      

misdeelde nog ha> keetn5 er5d m9n54     
,het ,re*t6 ,het heilig ,re*t6 ,wie dor/
 de kamp beg9n51      ,v]wat5 w5s5d1 dat
 die tempel wi]d gesle*t8       ,onnozel
 ,k9d1 9 's w]elds bee/5/al gebor51     
,aan 't e9d uws lev5s door het m5slik   
re*t gekrui/1      ,9 u zal de a>d1 d]  
,liefde godlik re*t zi5 glor51          
,dat vr$e br5gt4 ,o ,*ri/us1 zelfs door 
h5 v]guisd1      ,die 9 hun s*one naam u
 het5 toe te hor51      ,ge5 vr$e ale]  
uw vree door wolk n w]eld rui/4         
,,inh\d4                                
,blz4      ,i4 ,vroege tu*t             
#a     ,,ii4 ,9 ,bl>icum                
#ab    ,,iii4 ,e5 pa> kla*t5            
#ad     ,,iv4 ,ov] /raff5               
#ce      ,v4 ,van buit58 ( van b9n58    
#ch     ,,vi4 ,zeg ma> ja               
#ci    ,,vii4 ,groei5 gaat langzaam     
#fa   ,,viii4 ,fr$]ik ,frbel            
#fd     ,,ix4 ,dood-e5v\dig             
#ajf         ,durv58                    
#ace      ,x4 ,wek godsdi5/ 9 het       
k9d]h>t                            #adh 

,,xi4 ,e5 moeilik og5blik               
#aeh    ,,xii4 ,op en om e5 r+ov5       
#ahj   ,,xiii4 ,de z$elike opvo$+ moet  
bij de volwass55 beg9n5      #bjd       
,,xiv4 ,9 zijn natuur                   
#baj     ,,xv4 ,van de z&grond5         
#bbd    ,,xvi4 ,wa> 't s*ort            
#bce   ,,xvii4 ,vr$e door re*t          
#bdc                                    
----------------------------------------
-------                                 
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de volg5de correcties zijn 9 de tek/   
aangebra*t3                             
,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37         
,b3 ond] dwaa%eid onv]s*illigheid en    
,c3 ond] dwaa%eid1 onv]s*illigheid en   
,b3 de w]eld e5 we+je bet] v]lat5       
,c3 de w]eld e5 we9igje bet] v]lat5     
,b3 v]bet]5d1 v]li*t5d v]/]k5d          
,c3 v]bet]5d1 v]li*t5d1 v]/]k5d         
,b3 9 het v]tr$5 van de te re*t         
,c3 9 het ov]tr$5 van de te re*t        
,b3 ontwikkl5 tot z$elijke k>akt]s1     
,c3 ontwikkel5 tot z$elijke k>akt]s1    

,b3 ,/\te tafel6 ,geef de               
,c3 ,/\te tafel6 ,geef de               
,b3 g$aan1 hoor6 ,ze bijt5              
,c3 g$aan1 hoor6 ,ze bijt5              
,b3 g\d-gl9/]5de kabbe-bel+ voor        
,c3 g\d-gl9/]5de kabbel+ voor           
,b3 k9d ov]liet4 ,de ?uiskom/ des       
,c3 k9d ov]liet4 ,de ?uiskom/ des       
,b3 h&hav54 ,het is li*t]--riep         
,c3 h&hav54 ,het is li*t]--riep         
,b3 ,kon9krijk van ,god1 want           
,c3 ,kon9krijk van ,god1 want           
,b3 alle5 zij4 ,to5 de h]tog van        
,c3 alle5 zij4 ,to5 de h]tog van        
,b3 grond af w$] opb\w54                
,c3 grond af w$] opb\w54                
,b3 beweg+--is de daad6                 
,c3 beweg+--is de daad6                 
,b3 van het oord1 die d] aans*\w+       
,c3 van het woord1 die d] aans*\w+      
,b3 opzi*te van de we]spann+ eig5wijze  
,c3 opzi*te van de we]spannig eig5wijze 
,b3 s*el5 ,zo zijn ze4                  
,c3 s*el54 ,zo zijn ze4                 
,b3 ,k9d1 wat is er6 zei                

,c3 ,k9d1 wat is er6 zei                
,b3 vlak bij je ,op 't laat/            
,c3 vlak bij je4 ,op 't laat/           
,b3 als b4v4 lat] ,emilie w]d           
,c3 als b4v4 lat] ,emile w]d            
,b3 ,de e+e vraag is3 ,wilt             
,c3 ,de enige vraag is3 ,wilt           
,b3 m5s1 zond] r$5]+g51 de wil          
,c3 m5s1 zond] r$5]+51 de wil           
,b3 deze e5 moreele consolidatie1 ma>   
,c3 deze e5 morele consolidatie1 ma>    
,b3 kopsnell5 en v]orb551 ma>           
,c3 kopsnell5 en v]orb]51 ma>           
,b3 trapp5 en bliksemde og5 nodig       
,c3 trapp5 en bliksem5de og5 nodig      
,b3 gro5e w\d1 ,dan /elde               
,c3 gro5e w\d4 ,dan /elde               
,b3 dat de jong5 re$s 's                
,c3 dat de jong5s re$s 's               
,b3 grauw papi] beplakt1 ,ze dr+t nu    
,c3 grauw papi] beplakt4 ,ze dr+t nu    
,b3 ur5 s*aftijd2 dat vull5             
,c3 ur5 s*afttijd2 dat vull5            
,b3 lag 9 zijn natuur4                  
,c3 lag 9 zijn natuur4                  

,b3 kan ze to*4 ,hoe _h ze              
,c3 kan ze to*4 ,hoe _h ze              
,b3 v]word54 ,dan v]m5igtvuldigt ze     
,c3 v]word54 ,dan v]m5igvuldigt ze      
,b3 van de af/&1 d44i4 met het to5em5   
,c3 van de af/&1 d4 i4 met het to5em5   
----------------------------------------
-------