---------------------------------------- ------------------------ ,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3 ,de tek/ 9 dit be/& wordt we]gegev5 9 de orig9ele1 v]\d]de spell+4 ,er is ge5 pog+ g$aan de tek/ te mod]nis]54 ,bladzijde-numm]+ is v]wijd]d4 ,afgebrok5 woord5 aan het e9de van de regel zijn /ilzwijg5d h]/eld4 ,voetnot5 zijn h]numm]d en v]plaat/ na> het e9d van de al9ea met de v]wijz+4 ,de 9 het orig9eel als cursieve tek/ is we]gegev5 als cursief4 ,lett]s uit het griekse alfabet zijn omgezet en we]gev5 als ,grieks3 woord4 ,de lett] o met macron is als o we]gegev54 ,ov]duidelijke druk- en spelf\t5 9 het orig9eel zijn gecorrige]d4 ,v>iaties 9 spell+ zijn beh\d53 ,,mey]_/,,meij]4 ,aan het e9d van het boek volgt e5 ov]zi*t van de aangebra*te correcties4 ,de illu/raties zijn bes*ikba> bij de html-v]sie van dit e-boek op https3_/_/www4gut5b]g4org_/ ---------------------------------------- ------------------------ ,,de ,h4 ,,nikolaas ,,9 ,,het ,,folklore ,,door ,dr4 ,,jos4 ,,s*rijn51 le]a> aan het ,biss*oppelijk ,kollege te ,ro]mond1 biblio!k>is van het ,g5oots*ap ,limburg4 ,illu/ratie3 ,limburgs prov9ciewap5 ,,ro]mond1 ,j4 ,j4 ,,rom5 ,,en ,,zon54 #ahih4 ,de ,h4 ,nicolaas 9 het ,folklore4 ,folk-lore1 zegt ,pr(4 ,paul ,alb]d+k ,?ijm#a1 is op alle gebi$ de wap5kreet geword54 ,wee d5g5e1 die zi* da>teg5 kant6 ,hij wor/elt teg5 d5 /room4 ,folk-lore 9 de raadzal56 ,folk-lore 9 de s*ool6 ,folk-lore 9 alle kun/uit+56 ,en zoo is het ,folklore 9 eng]5 z91 dat wil zegg51 de wet5s*appelijke beh&el+ van gewoont51 z$5 en gebruik51 spreekwijz5 en uitdrukk+51 li$]51 sprookjes1 sag51 leg5d5 en voor/ell+51 die voortlev5 9 d5 boezem des volks1 niet alle5 e5e mod]ne wet5s*ap1 ma> tev5s e5e wet5s*ap1 die uitdrukk+ v]le5t aan d5 gee/1 die beantwoordt aan de behoeft5 des tijds4 ,imm]s3 m5 w5dt zi* w$] tot de natuur2 de volksa>d wordt ond]vraagd4 ,m5 spoort op wa>9 die be/aat1 omdat m5 di5 bijna _h v]get52 m5 graaft oude leg5d51 sag51 spreuk5 uit het dik/e /( en beoef5t e5 vak1 dat m5 met d5 nieuw5 naam van ,folk-lore be/empeld heeft1 d4 i4 volkskunde1 volkswet5s*ap4#b ,aan h>e v]h\d+ tot de tijdsom/&igh$5 dankt de wet5s*ap van het ,folklore zond] twijfel h>e rass*e v]spreid+4 ,met koortsig5 ijv] zette m5 zi* 9 alle bes*aafde l&5 aan het w]k1 om d5 s*at van ov]lev]+5 op te teek551 te s*ift51 te groepe]51 en met v]baz5de snelheid zag m5 all]weg5 ,folklori/is*e v]e5ig+5 en biblio!k5 v]rijz52 en de naam d] jonge wet5s*ap zelf--voor het e]/ door ,mr4 ,?oms1 ,sekret>is d] ,camd5 ,society 9 het ,a!numnumm] van #bb ,augu/us #ahdf gebruikt--_h sle*ts enkele ti5tall5 van j>5 noodig1 om zi* e5 onbetwi/ ,europees* burg]re*t te v]s*aff54 #a ,9 de ,lett]vru*t5 v4 h4 ,taal- en ,lett]liev5d ,/ud5t5g5oots*ap ,met ,tijd en ,vlijt4 ,leuv5 #ahib4 ,p4 #d4 #b ,p4 ,,alb]d+k ,,?ijm1 l4 l41 ib4 ,van meet af betrad deze wet5s*ap ook re$s d5 weg1 di5 h>e zu/]wet5s*app5--,my?ologie1 ,ges*i$5is1 ,e?nologie en ,l+u/iek--deze eeuw vooral zijn +eslag53 als v]gelijk5de wet5s*ap zag zij het li*t4 ,niet tevr$5 op bep]kt t]re9 e5e reeks van m9 ( me] sam5hang5de v]s*ijnsel5 op e5 gegev5 oog5blik op het lev5 te betrapp5 ( ook hoog] opwa>ts te v]volg51 zoekt de ,folklori/ analoge sag5 en gebruik5 bij v]wante /amm5 op te spor52 hij ontdoet het aldus v]kreg5 mat]iaal van alle het]og5e be/&deel51 v]gelijkt1 en tra*t zoodo5de tot hun k]n en hunne oorspronkelijke beteek5is door te dr+54 ,deze door elk wet5s*appelijk ,folklori/ te volg5 g$ragslijn doet duidelijk zi51 hoe jui/ het v]wijt van e5zijdigheid 01 door ,dr4 ,g4 ,brom onlangs tot zek] iem& g]i*t1 die ond] het pseudoniem van ,jos a ,leydis s*uil gaat#c3 ,ma> de v]s*ijn+ van ,s9t-,nikolaas als ,biss*op pleit to*1 zoo m5 wil1 voor d5 zuiv] ka?oliek5 oorsprong en z9 van zijn fee/vi]+4 ,zek]1 indi5 zulk e5 optr$5 ov]al 9 gebruik 02 ma> dat is voornamelijk het geval 9 ons eig5 vad]l&4 ,hi]op alle5 a*t gev5de1 z\d5 wij de b]isp+ niet ontgaan1 welke ,tacitus aan de ges*i$s*rijv]s van zijn tijd to$i5de3 qui sua tantum mirantur4 ,op zijn ,holl&s* gezegd3 die niet v]d] zi5 dan de gezi*te9d] reikt bov5 hun eig5 ond]deur1 en me551 dat hun bep]kt kr+etje de gans*e w]eld omvat4 #c ,9 zijne kritiek van e5 kortel+s ond] dit pseudoniem bij ,borg1 ,am/]dam1 v]s*55 w]kje1 getiteld3 ,s9t ,nikolaas1 zijn ,fee/ en ,gebruik54 ,zie ,de ,ka?oliek1 ,dl4 ,,cxiii1 p4 #aed4 ,en ind]daad1 word5 er tuss*5 de ,ka?oliek5 ,folklori/5 gevond51 die bew]5 9 de volksfee/vi]+ van d5 ,h4 ,nikolaas niet-kri/elijke be/&deel51 te ontdekk51 dan is dit #a omdat zij tuss*5 volksgebruik5 en volksvoor/ell+51 die met het fee/ 9 betrekk+ /aan1 en &]e gebruik5 en voor/ell+51 hetzij op eig5 bodem1 hetzij eld]s1 e5e v]wants*ap me55 te speur51 die niet aan ontle5+ van het ,/4 ,nikolaasfee/ ha> oorsprong kan te dank5 hebb52 en #b omdat ge5 enkel k]kelijk le]/uk1 ge5 enkele k]kelijke wet h5 v]pli*t1 al wat op het oog5blik met de fee/vi]+ van d5 ,h4 ,nikolaas 9 v]b& /aat1 als van zuiv] kri/elijk5 oorsprong te bes*\w54 ,wel zull5 zij niet altijd langs d5 weg e5] klemm5de bewijsvo]+ tot onwraakb>e resultat5 kunn5 g]ak51--vak] door de ov]tuig+skra*t van e5 voldo5d aantal feit5 tot e5e moralis c]titudo welli*t2 9 i$] geval zal het hun e*t] vrij/aan 9 d5 kne*t ,rupre*t b4 v4 liev] e5 elfis*e g$aante te zi51 dan ,m>mor9us1 d5 zw>t5 kon+ d] ,ag>5irs1 en wel zond] geva>1 het spoor d] or?odoxie bij/] te rak54 ,hij1 die d]gelijke beg9sel5 huldigde1 zal hi]9 niet we9ig v]/]kt zijn geword5 door de zooev5 gecite]de mee/]lijke kritiek van ,dr4 ,brom 9 de l4l4 ,janu>i en ,febru>9umm]s van ,de ,ka?oliek4 ,niet sle*ts de e] d] ka?olieke hi/oriografie1 ook die van het ka?olieke ,folklore is da> van bevoegde zijde op s*itt]5de wijze gewrok54 ,het feit en go$ re*t e5] z4 g4 v]k]/5+ zijn er aangetoond1 de ban51 die de ka?olieke ges*i$vors*] te volg5 heeft1 afgebak5d1 het blazo5 d] ka?olieke ,volkskunde is er gezuiv]d van alle smet en blaam4 ,uitt]a>d kon de s*rijv] e*t] bij de beh&el+ van zijn vi]de punt niet tot me] bijzond]h$5 afdal51 zond] de e5heid van het geheel te s*ad52--en to* is de mogelijkheid niet uitgeslot51 dat m5ig ,ka?oliek na> e5e nad]e k5nismak+ met de zi5swijze d] ,folklori/5 9 deze v]langt4 ,ik neem dus de taak op1 door ,dr4 ,brom zelf l4 l41 p4 #aeb d5 ,folklori/5 ov]gelat5 met de woord53 aan h5 de taak1 zoo mogelijk e5e voll$ige oploss+ te br5g54 ,9 de volg5de bladzijd5 /el ik mij voor1 e5 zek] aantal gegev5s tot e5ige rubriek5 t]ug te vo]51 en deze1 me] als specim9a dan als voll$ige v]zamel+1 het belang/ell5d publiek aan te bi$54 ,niet zeld5 e*t] zal ik hi]bij g$wong5 zijn 9 e5e h]hal+ te vall51 van hetge5 re$s 9 mijne me] algeme5e v]h&el+ ov] de ,ov]blijfsel5 van d5 ,wdankultus 9 ,limburg1 ,vde ,ja>gang1 ,i,i,ide ,afdeel+ van het ,g5oots*ap ,limburg is gezegd4 ,ook duide m5 het mij niet t5 kwade1 zoo ik voor het me]5deel g$wong5 b5 uit ongeloovige ( al?ans niet-ka?olieke s*rijv]s te putt54 ,gave ,god1 dat ik me] w]k5 van ka?olieke ,folklori/5 als bronn5 kon aanhal56 ,decoratieve illu/ratie ,i4 ,,het ,,vru*tba>heid/ijdp]k4 ,s9te ,klaas1 die go$e man1 ,die ook alles bakk5 kan1 ,suik]go$ en taaie man1 ,ja1 da> krijg ik ook wat van4 7,,dr4 ,,eelcoo ,,v]wijs1 ,s9t]klaas1 's ,grav5hage1 #ahfc4 ,p4 #gd47 ,v]reweg de mee/e gebruik5 en volksvoor/ell+51 die met het fee/ van d5 ,h4 ,nikolaas 9 v]b& /aan1 behoor5 m4 i4 tot de d]de groep 9 de wa>lijk onmisb>e di/9ctie1 door ,dr4 ,brom 9 zijn e]/e artikel va/ge/eld#d4 ,zelfs dan1 als de ,k]k wilde afs*aff51 gelukte het ha> bij lange niet volkom51 het +ekank]de heid5dom uit te roei54 ,om zi* hi]van te ov]tuig51 behoeft m5 sle*ts d5 ,indiculus sup]/itionum et pagani>um#e na te gaan1 en aldra zal m5 tot de ontdekk+ kom51 dat v]s*ill5de numm]s1 zoo b4 v4 ,de incantationibus#f 7,no #ab71 en ,de div9is vel sortilegis#g 7,no #ad7 nog 9 het huidige bijgelo( voortbe/aan4 ,opm]k+ v]di5t het1 dat zi* dit bijgelo( vooral aan kri/elijke fee/51 zoo b4 v4 ,k]/dag en ,/4 ,?omasdag va/he*t2--en aan deze opvatt+5 en praktijk5 zal to* wel niem& e5 kri/elijk5 oorsprong will5 toes*rijv54 ,ook v9d ik re$s het e]/e numm] e5] vrag5lij/ uit de ,x,vde eeuw1 t5 behoeve d] prie/]s voor bie*tel+5 uit de gewone volksklasse1 9 het ,limburgs*e ,folklore t]ug3 ,qui ex]c5t sup]/iciositates cum acu qua cadav] e/ consutum#h4 #d ,l4 ,l41 p4 #hc4 #e ,bij ,,moritz ,,heijne1 ,kle9]e altni$]deuts*e ,d5kml]4 ,pad]born1 #ahgg4 ,pp4 #hi1 #ij4 #f ,ov] toov]ij4 #g ,ov] zi5]s en wa>zegg]s4 #h ,die bijgeloovigheid pleg5 met e5e naald1 wa>mee e5 dood%emd g5aaid is4 ,bij ,,h]mann ,,us5]1 ,*ri/li*] ,fe/brau*4 ,bonn1 #ahhg4 ,p4 #hd4 ,dit punt van het bijgelo( is re$s door mij opgeteek5d 9 mijne /udie1 getiteld2 ,de ,doode 9 het ,limburgs*e ,folklore1 9 het ,ja>boek van ,limburg4 ,i1 p4 #aib4 ,ma> wat zegg5 van gebruik5 als het gev5 van ges*5k51 het zett5 van d5 s*o51 van volksfantasien als het rijd5 ov] de dak51 het w]p5 door d5 s*oor/e58 ,z\ m5 niet veilig kunn5 aannem51 dat de ,k]k t5 opzi*te hi]van /e$s /rikt onp>tijdig geblev5 is1 da> zij er vol/rekt ge5 geva> 9 zag1 zoo sommige heid5s*e attribut5 al door het volk op e5 ,h4 ,nikolaas w]d5 ov]g$rag58 ,m5 moge dan met nog zooveel ijv] de oud/e dokum5t5 doorwroet5 en het di*t/e /( d] ar*iev5 do5 opdw>rel51 t5 /]k/e z\ ik het betwijfel51 ( m5 er ooit 9 zal slag51 e5e k]kelijke v]oordeel+ van het gelo( aan e5 ,sleipnir aan het dagli*t te br5g54 ,aan ,wdan1 de v]p]soonlijk+ d] bewog5 lu*t1 d5 w9dgod en bijgevolg d5 god d] vru*tba>heid1 behoord5 de ,w9t]fee/52 hem op de e]/e plaats w]d dan ge(f]d2 &]e *tonis*e- en w9dgodh$51 zooals ,holda en ,p]*ta1 speeld5 dan sle*ts e5e ond]ges*ikte rol4 ,nu mag m5 met ,grimm aan e5 dri$eel+ des ja>s en1 9 v]b& hi]mee1 aan het voormalig be/aan van drie ho(d(f]tijd5 blijv5 va/h\d51 (wel--wat wa>s*ijnlijk] is--met ,we9hold en ,phann5s*mid1 door ,mogk gevolgd#i1 het ,g]maans*e ja> 9 vi]5 indeel51--het be/aan d] beide ,w9t]fee/5 wordt door niem& ontk5d4 ,het e]/e dez] fee/51 hetwelk e5 g]uim5 tijd duurde1 begon om/reeks het beg9 van ,novemb]2 het twe$e z4 g4 ,midw9t]fee/ ( ,joelfee/1 onteg5zeglijk het hoog/e fee/ d] oude ,g]man51 viel 9 de twe$e helft van ,decemb] en 9 de e]/e van ,janu>i4 ,dit wordt het tijdp]k d] ,twaalf ,na*t5 g5oemd2 onze oo/elijke nabur5 sprek5 van de ,zwlft51 ,unt]n*te1 ,rau*n*te ( ,los/age4 ,volg5s sommig5 moet m5 door de ,rau*n*te de drie ,dond]dag5 vr ,k]/mis v]/aan#aj4 ,de ,tirols*e bo]5almanak geeft als zoodanig #f1 #be en #ca ,decemb]1 en #f ,janu>i aan4 ,het woord ,joel1 afkom/ig van het ,oud-,noords*e jol 7 99jul71 hangt wa>s*ijnlijk niet met het ,angel-,saksis*e hveol rad1 sam51 ma> komt wa>s*ijnlijk van e5e ,indo-,g]maans*e wortel ,,jeku1 en beteek5t s*]ts1 vroolijkheid1 zoodat dit fee/1 na> zijne etymologie te oordeel51 het jolige bij uit/ek 0#aa4 ,ind]daad1 het k>akt] d] beide ,w9t]fee/5 be/ond 9 e5e uitgelat5 vroolijkheid1 v]oorzaakt #a door het g5iet5 d] (f]gav51 g$ur5de di5 tijd aan ,wdan c4 s4 en ook aan de ziel5 d] afge/orv55 gebra*t2 en #b--r$5 van oekonomis*5 a>d--door de twee groote sla*ttijd51 die met de w9t]fee/vi]+ sam5viel51 wanne] deze niet1 zooals ,tille bewe]t#ab1 zelfs de ho(daanleid+ tot de w9t]fee/vi]+ gegev5 hebb54 #i ,grundr4 d4 ,g]m4 ,philol41 h]4 v4 ,h4 ,,paul4 ,i1 p4 #aabe4 #aj ,,wilhelm ,,mannh>dt1 ,d] ,baumkultus d] ,g]man5 und ihr] ,na*b>/mme4 ,b]l91 #ahge4 ,p4 #edb4 #aa ,vgl4 ,,el>d ,,hugo ,,meij]1 ,g]manis*e ,my?ologie4 ,b]l91 #ahia4 ,p4 #aig4 #ab ,,alex&] ,,tille1 ,die ,ges*i*te d] ,deuts*5 ,weihna*t4 ,leipzig1 #ahic4 ,p4 #f vlg4 ,&]s 0 het 9 het ,noord54 ,de ,oo/-,g]man5 vi]d5 hun ho(dfee/1 het ,giblt1 9 ,febru>i1 til grdhr> voor d5 wasdom1 t]wijl het ,joelfee/ da> 9 ,janu>i viel1 til rs voor d5 oog/#ac4 #ac ,,mogk1 l4 l41 p4 #aabf2 ,,meij]1 l4 l41 p4 #aif4 ,gegev5 dus1 dat het e]/e ,w9t]fee/ e5e vrij groote rij van dag5 9 beslag nam2 dat het ,joelfee/ mee/al tuss*5 ,k]/mis en ,driekon+51 plaatselijk e*t] ook vroeg] ( lat] kon vall52 dat beide ,w9t]fee/5 ho(dzakelijk ,wdan1 d5 god d] vru*tba>heid gold52 dat e9delijk1 g$ur5de heel d5 tijd1 als de natuur s*ijnt uitge/orv5 en de w9d5 het vaak/ ontket5d zijn1 volg5s de voor/ell+5 d] oude ,g]man5 de ,wilde ,ja*t1 met ,wdan als voorrijd]1 door het lu*truim joeg#ad1 dan krijg5 wij e5 bijna aane5geslot5 fee/tijdp]k1 d5 god d] go$e gav5 t] e]e1 dat zi* ongeve] van het beg9 van ,novemb] tot het midd5 van ,janu>i uit/rekte4 ,wij bev9d5 nu1 dat vele volksgebruik5 en volksv]hal51 welke met kri/elijke fee/5 g$ur5de dit tijdp]k sam5hang51--,/4 ,m>t9us 7#aa ,novemb]71 ,/4 ,clem5s 7#bc ,novemb]71 ,/4 ,&reas 7#cj ,novemb]71 vooral ,/4 ,&reasna*t1 ,/4 ,b>b>a 7#d ,decemb]71 ,/4 ,nikolaas 7#f ,decemb]71 ,/4 ,lucia 7#ac ,decemb]71 ,/4 ,?omas 7#ba ,decemb]71 ,k]/mis 7#be ,decemb]71 ,/4 ,/efanus 7#bf ,decemb]71 het fee/ d] ,onnoozele ,k9d]5 7#bh ,decemb]71 ,driekon+5 7#f ,janu>i7--veel ov]e5kom/ blijk5 te bezitt5 met de gebruik5 van het ,w9t]fee/tijdp]k en met de attribut5 van d5 god1 die alsdan de ho(drol v]vulde4 ,zi5 wij dan &]deels1 dat zij 9 hun huidig5 toe/& e5e groote objectieve v]s*eid5heid v]toon5 en b$5k5 wij1 dat 9 de fee/kr+5 van &]e tijdp]k5 d]gelijke ov]e5kom/ v]geefs wordt gezo*t1 dan dunkt mij is de gevolgtrekk+1 zoo niet /rikt bewijsba>1 dan to* allesz9s te re*tva>dig51 dat het hi] attribut5 geldt1 van hun oorspronkelijk subjekt losg]ukt1 en door de volksfantasie1 het e5e vr1 het &]e na1 aan kri/elijke in/ell+5 en p]soonlijkh$5 va/gehe*t4 #ad ,ov]blijfsel51 p4 #aj4 ,heid5s*e (f]s g+5 /e$s van (f]maaltijd5 v]gezeld4 ,wat hi]van 9 ons h$5daags* ,folklore kan zijn ov]geblev58 ,9 uns]em ,volksglaub51 zegt ,mogk#ae s9d 9 algeme95 die ,opf] v]gess52 gewisse ,g]i*te1 die man 9 j55 ,tag5 is/1 s*e95 nur no* s*wa* d>an zu er9n]n2 en ,grimm#af bes*\wt als (f]re/5 vooral das reib5 d] heilig5 flamme1 lauf5 dur* die brnde1 w]f5 von blum5 9 das feu]1 back5 und au/heil5 gross] brote od] ku*51 und d] reihetanz4 ,zoo ook v4 ,re9sb]g-,dr+sfeld3 ,d] ,weihna*tss*maus trat an die ,/elle d] alt5 ,ga/]ei51 die mit d5 ,opf]n v]bund5 w>51 wie uns die v]s*i$55 ,speis51 die no* bli* s9d1 s[ie die ,weihna*tsku*51 wel*e die ,ge/alt von ,eb]n1 ,pf]d5 und &]5 ,ti]5 hab51 deutli* bekund5#ag4 ,m5 mag deze me5+ zijn toeg$aan ( niet1 vreemd is het 9 i$] geval1 dat jui/ g$ur5de d5 ,joeltijd 79 d5 mee/ uitgebreid51 bov5 aang$uid5 z97 de mee/e smulp>tij5 en gebaksvorm5 gevond5 word54 #ae ,l4 ,l41 ,i1 p4 #aabe4 #af ,,jacob ,,grimm1 ,deuts*e ,my?ologie4 ,b]l91 #ahge 7,vi]te ,ausg4 bes4 v4 ,e4 ,h4 ,,meij]7 ,i4 p4 #ce4 #ag ,das fe/li*e ,jahr d] ,g]manis*5 ,vlk]4 ,leipzig1 #ahih4 ,p4 #d4 ,met ,/4 ,ma>t5 bakt m5 bij ons bijzond]e koek51 ,/4 ,ma>t5%oorntjes g5aamd2 9 ,duits*l& h\dt m5 smulp>tij51 ,mogk al?ans spreekt van ,m>t9ss*mus5#ah4 ,9 het ,freud5?al 7,oo/5r4 ,silezi7 krijg5 k9d]5 en volwass55 op ,/4 ,ma>t5svooravond vel]lei ges*5k51 ma> vooral het ,m>t9%rndl mag niet ontbrek5#ai4 ,met ,/4 ,&reas wordt te ,rei*5b]g de ,&reaskranz gebakk5#bj4 ,9 ,hoh5zoll]n beg9t m5 a*t dag5 vr ,s9t]klaas re$s met het bakk5 van het ,klaus5mannle1 e5 wittebrood 9 d5 vorm van e5 dans5d5 man#ba4 ,met ,s9t]klaas v]ga/ zi* 9 heel ons l& oud en jong aan pep]koek ond] de mee/ grillige vorm5 en b5am+54 ,te ,seekir* 7,wrtemb]g7 bakt m5 alsdan lange1 dunne koek51 die d5 vorm van pyramid5 hebb52 9 het ,ob]ambt ,eh+5 kle9e1 ronde suik]broodjes1 z4 g4 ,cloos5-,weckle2 te ,dieburg 7,hess5-,nassau7 ,nicolaus-,lebku*52 te ,leipzig ,pflaum5t(fel1 e5e eig5a>dige lekk]nij#bb4 ,dan volgt ,k]/mis met zijn 9 het ,limburgs*e ,folklore eig5a>dige ,k]/broodje van ,gele5#bc1 en twe$e ,k]/dag1 wa>op de k9d]5 te ,ne]oet]5 7,belg4 ,limburg7 op broodjes on?aald word5#bd2 voorhe5 at m5 op ,/efanusdag 9 d5 ,eiffel tweerlei brood1 het e5e zuur1 het &]e zoet1 zooals nog ?ans 9 de ,rijnl&5#be4 ,ook zijn de ,weihna*ts/oll5 bek5d4 ,k]/brood geldt 9 ,duits*l& voor br&/ill5d#bf4 ,tuss*5 ,k]/mis en ,nieuwja> k5de m5 er e]tijds e5 bijzond] soort brood#bg4 ,voeg hi]bij nog het ,nieuwja>sgebak 7,nieuwja>smopp51 aan d5 ,rijn3 ,neujahrskrnz*57 en de smulp>tij5 op ,driekon+5dag1 die o4 a4 te ,la]z 7,meckl5burg7 plaats v9d5#bh1 en ge zult tot het besluit kom51 dat de ga/ronom5 g$ur5de het ,joeltijdp]k ge5 r$5 tot klag5 hebb54 ,bov5gemelde me5+ omtr5t deze g]e*t5 wordt dan ook1 bepaaldelijk voor de ,k]/koek51 aannemelijk gea*t1 door d5 inz5d] van ,no #aagh;b d] aangehaalde ,b>ts*'s*e v]zamel+#bi3 ,die geg5 ,weihna*t5 geback55 sog5annt5 ,k9n]ges,popp51 ,has,popp51 wel*e na* jetzig] ,d5kung die ,hirt5 von ,be?lehem und d]5 ,he]de d>/ell5 soll51 unsprnglieh ab] ,opf]gab5 gewes5 se9 mg51 die am ,julfe/e d>gebra*t wurd5 7,bey] 9 d5 ,mekl4 ,jahrb4 ,,xx1 #aej71 w]d5 von man*5 ,bck]n mit ,saffran be/ri*5 und heiss5 d>um au*3 ,saffran,ppp+s4 ,ook ,mey] is deze zi5swijze toeg$aan#cj1 met het oog vooral op het volg5de3 ,buit5 d5 wolf 7en d5 raaf7#ca zijn ,wdan vooral de bok en de ev] heilig2 deze di]5 vooral w]d5 als symbol5 d] vru*tba>heid 9 d5 ,joeltijd aan ,wdan d5 w9dgod1 d5 god d] vru*tba>heid ge(f]d4 ,veel w9d1 veel o(t1 zegt e5 spreekwoord2 w9d s*5kt vru*tba>heid en doet het koorn1 rijp5#cb4 ,v&a> #a dat ,wdan als god d] vru*tba>heid vooral dan v]e]d w]d1 als de w9d5 hevig] loeid5 dan ooit4 ,het ,joelfee/ w]d dan ook niet t] e]e van d5 zonnegod1 ma> van d5 god d] vru*tba>heid gevi]d#cc2 en #b dat om r$55 van oekonomis*5 a>d dit fee/ bij de ,g]maans*e plattel&bewon]s als het hoog/e gold4 ,nu bakt m5 g$ur5de het heele ,joeltijdp]k1 niet sle*ts met ,s9t]klaas1 niet alle5 koek5 9 d5 vorm van m5s*5 en pa>d51 ma> vooral van bokk5 en v>k5s4 ,ook met ,k]/mis /ell5 9 ,meckl5burg de z4 g4 ,k9jes-,popp5 mee/al v>k5s voor#cd4 ,9 ,zwab5 bakt m5 met ,k]/mis ,spr+]le1 d4 i4 koek5 9 all]h&e soort5 van di]vorm54 ,dan ook wordt 9 het ,noord5 de ,julgalt gebakk5 en ond] het zaadkor5 gem5gd2 dit gebak heeft d5 boks- ( zwijnsvorm4 ,op ,nieuwja>smorg5 brokt de ,mekl5burg] e5 ,hrn/t] ond] het vor#ce4 ,ook 9 het ,od5wald m5gt m5 z4 g4 ,julku*5 ond] het zaad2 als eig5a>digheid di5e e*t] hi]bij te word5 v]meld1 dat de boksvorm hi] met e5 ham] v]si]d is#cf4 ,dit mo*t ons onv]kla>ba> voorkom51 wi/5 wij niet1 dat ook de ham] e5 ho(dsymbool d] vru*tba>heid is1 wel niet aan ,wdan1 ma> aan ,don> toeges*rev51 die volg5s ,saxo ,grammaticus door e5 slag van zijn ham] d5 bliksem de$ gebor5 word5#cg4 ,wa>s*ijnlijk hebb5 wij hi] te do5 met ,no #bf van d5 ,indiculus sup]/itionum3#ch ,de simulacro de consp>sa f>9a#ci4 ,ook &]sz9s nog wordt zulk e5 simulacrum v]va>digd4 ,9 ,oo/-,go?l& is het e5 met zwijn%uid ov]trokk5 blok1 ,julbuck5 g5oemd2 en 9 ,silezi snijdt m5 s*ap5 en geit5 7niet veele] bokjes87 uit h\t1 en ov]trekt die met konijnsvel#dj4 #ah ,l4 ,l41 ,i1 p4 #aabg4 #ai ,,!odor ,,v]nalek51 ,my!n und ,bru*e des ,volk5 9 ,oe/]rei*4 ,wi51 #ahei4 ,p4 #fb4 #bj ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4l41 p4 #dbj4 #ba ,,dr4 ,,eug5 ,,s*nell1 ,sanct ,nicolaus1 d] heilige ,bis*( und ,k9d]freund4 ,brnn1 #ahhf4 ,i4 p4 #ag4 #bb ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 pp4 #df1 #ea1 #fb4 #bc ,,russel1 ,de he]lijkheid ,gele51 p4 #gc4 #bd ,h4 ,,welt]s1 ,fee/51 ,z$51 ,gebruik5 en ,spreekwoord5 9 ,limburg4 ,v5loo1 #ahgg4 ,p4 #ab4 #be ,,tille1 l4 l41 p4 #dg4 #bf ,,meij]1 l4 l41 p4 #bah4 ,9 ,hol/e9 wordt de avond van d5 #bd/5 ,decemb] ,vulbuuksab5d g5oemd4 ,zie ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4l41 p4 #dfd4 #bg ,,tille1 l4 l41 ib4 #bh ,,k>l ,,b>ts*1 ,sag51 ,mr*5 und ,gebru*e aus ,mekl5burg4 ,wi51 #ahgi4 ,,ii1 p4 #bej4 #bi ,,ii1 p4 #bbg4 #cj ,l4 ,l41 pp4 #bae1 #bah4 #ca ,ov]blijfsel51 p4 #ae4 #cb ,ov]blijfsel51 p4 #bb4 #cc ,,mogk1 l4 l41 ,i1 pp4 #aabe1 #aabf4 ,op ,nieuwja>sna*t s*iet m5 9 ,mekl5burg 9 de boom51 om ze vru*tba> te mak5 7,,b>ts*1 l4l41 ,,ii4 p4 #bcb72 tot dit doele9de word5 9 ,engel& de boom5 di5 na*t met /okk5 geslag5 7,,mannh>dt1 l4 l41 p4 #bgi74 ,is er w9d 9 de ,k]/dag51 dan zull5 de boom5 veel vru*t5 drag51 zegt m5 9 ,limburg2 zoo ook3 ,sneeuw 9 d5 ,k]/na*t geeft e5 go$5 hopoog/4 ,en 9 ,meckl5burg3 ,als 9 de ,zwlft5 de boom5 zi* bukk51 komt er veel o(t4 7,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 p4 #bej74 #cd ,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 p4 #bbg4 #ce ,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 p4 #bda4 #cf ,,meij]1 l4 l41 pp4 #aja1 #ajc1 #bae1 #baa4 #cg ,,grimm1 l4 l41 ,,ii1 pp4 #hce1 #ajba4 ,da> de gelo(sv]kondig]s de afgod5 als duivels voor/eld5 7,ov]blijfsel51 pp4 #e1 #f1 #af1 #ai1 #cd7 w]d ,ham] tot synoniem van ,don>1 zoo b4 v4 9 de v]w5s*+3 ,dass d* d] ,hamm] s*lage6 ,de ham] is ook het symbool d] ma*t en v]niel+4 #ch ,,heijne1 l4 l41 p4 #ij4 #ci ,ov] d5 vorm van koekdeeg4 #dj ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #fe4 ,de ,joeltijd is da>5bov5 het tijdp]k1 g$ur5de hetwelk1 zooals ,dr4 ,brom het zoo jui/ uitdrukt1 gegev5 w]d en teg5woordig nog gegev5 wordt#da4 #da ,l4 ,l41 p4 #aeg4 ,w$]om wordt dit tijdp]k door ,/4 ,ma>t5 geop5d4 ,9 de prov9cie ,limburg1 te ,ro]mond en te ,v5loo vooral1 wordt op het fee/ van dez5 ,heilige de jeugd op appel51 p]51 not51 krakel+5 en wat dies me] zij on?aald2 ook 9 de noordelijke prov9cin is dit gebruik niet heelemaal onbek5d1 zooals uit de door ,s*otel v]zamelde gegev5s blijkt#db4 ,iets d]gelijks v9dt m5 9 heel ,meckl5burg#dc1 9 de ,altm>k#dd en 9 ,oo/5rijks* ,silezi#de2 da> geeft m5 alsdan ook aan volwass55 all]lei soort van ges*5k54 ,op sommige plaats5 is ,/4 ,ma>t5 zelfs het ho(dfee/ en komt ,s9t]klaas ( ,k]/mis op de twe$e plaats1 zoo b4 v4 te ,dsseldorf 9 ,erfurt#df1 wa> m5 als te ,v5loo1 te ,utre*t#dg en voorhe5 9 ,oo/friesl&#dh met lanta>ns en lampions op d5 vooravond door de /rat5 trekt1 9 de ,rijn/rek51 te ,i,jperen1 9 heel het kanton ,aal/#di en voorhe5 te ,augsburg#ej4 ,ov] de ro$e van ,/4 ,m>t9us 9 e5 volg5d ho(d/uk4 ,9 ,engel& is ,/4 ,clem5sdag1 te ,rei*5b]g ,/4 ,&reasdag s*5k+sfee/#ea4 #db ,m>t9us1 ,biss*op d] ,gallirs1 9 zijne ,tilburgs*e ,avond/ond54 ,am/]dam1 #ahej4 ,zie ook ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 p4 #djf4 #dc ,,b>ts*1 ,,ii1 p4 #bbb4 #dd ,,adalb]t ,,kuhn1 ,mrkis*e ,sag5 und ,mr*54 ,b]l91 #ahdc4 ,p4 #cdd4 ,als eig5a>digheid deel5 we hi] het beg9 van e5 ,/4 ,ma>t5sli$ mee1 9 de ,altm>k gezong53 ,mrti9 ,mrti9s ,vaegelk5 ,mett si9 v]glt ,snaevelk56 ,geft u watt un lat u gan1 ,datt wii ht no* wii] kamn2 enz4 #de ,,v]nalek51 l4 l41 p4 #fb4 ,zie p4 #aa4 #df ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 pp4 #djf1 #djh4 #dg ,,s*otel1 l4 l41 p4 #ee4 #dh ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #cf4 #di ,,brom1 l4 l41 p4 #aef4 #ej ,,tille1 l4 l41 p4 #bh4 #ea ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 pp4 #dab1 #dad1 #dbj4 ,te ,keul5 is de ,h4 ,b>b>a 7#d ,dec47 met h>e ges*5k5 de voorloop/] van ,s9t]klaas#eb4 ,de gebruik5 van #f ,decemb] zijn ov]bek5d2 9 ons l& is ,s9t]klaas het ho(ds*5k+sfee/1 ev5als 9 ,opp]-,oo/5rijk1 wa> het ,k]/fee/ we9ig bek5d is4 ,o(t en lekk]s voor de k9d]5 s*5kt ,s9t]klaas o4 a4 9 ,bei]5 en 9 de ,zwits]s*e kantons ,luz]n en ,s*wytz#ec4 ,9 ,tirol speelt ,lucia voor de meisjes de rol van ,s9t]klaas#ed4 #eb ,,brom1 l4 l41 ib4 #ec ,,s*nell1 l4 l41 ,i41 pp4 #bb1 #gc1 #gh4 #ed ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 p4 #dcd4 ,dan volgt het ,k]/fee/ dat1 beh\d5s d5 ,k]/boom en e5ige gebruik5 van ond]ges*ikt5 a>d1 volkom5 ons ,s9t]klaasfee/ sla*t2 e5 v]di5/elijk hi/oris* ov]zi*t d] ,weihna*tsbes*]ung is door ,tille gelev]d#ee4 ,9 de ,prov9cie ,limburg word5 di5 dag aan de k9d]5 op hun g]oep heio te ,m]kelbeek1 ,brunssum en ,oirsbeek appel5 toegeworp54 ,te ,e*t gebeurt dit op ,silve/]-1 te ,roo/]51 ,bugg5um en ,nunhem op ,nieuwja>sdag#ef4 ,9 ,meckl5burg s*5kt de ,s*immelrijd] op #a ,janu>i appel51 not5 en pep]koek#eg4 ,e9delijk1 met ,driekon+51 gaan op v]s*ill5de plaats5 van ,limburg1 zoo b4 v4 te ,we]t en om/rek51 de k9d]5 om ges*5k5 b$el51 en sluit5 aldus het ,joeltijdp]k#eh4 #ee ,l4 ,l4 pp4 #ahi-bai4 #ef ,,welt]s1 l4 l41 pp4 #ab1 #ac4 #eg ,,b>ts*1 l4 l41 p4 #bcd4 #eh ,enkele soortgelijke gebruik51 die buit5 dit tijdp]k vall51 zoo b4 v4 het rijd5 d] ,engel5 op ,palmzondag1 /aan wa>s*ijnlijk met het ,l5tefee/ 9 v]b&4 ,lat5 wij hi] de opm]k+ mak51 dat dit gev5 van ges*5k5 9 enge v]h\d+ /aat tot het rijd5 door de lu*t1 e5e v]h\d+1 die door het v]b& tuss*5 w9d en vru*tba>heid 9 e5 held] dagli*t tre$t#ei1 en 9 de synonimie d] t]m5 rijd5 en t5 ges*5ke gev5 h>e uitdrukk+ v9dt4 ,r$5 wa>om ik me51 dat ook het 9 d5 grond d] zaak nvormige gev5 van ges*5k5 g$ur5de het ,joeltijdp]k niet vol/rekt van d5 p]soon des voorrijd]s d] ,wilde ,ja*t1 des gev]s d] go$e gav51 mag ges*eid5 word54 ,iets me] dan de bloote nam5 van ,joeltijd1 ,joelgebak1 ,joelbok1 ,joelknots1 ,joel/roo1 ,joelli*t1 ,joelblok1 enz4 moet van het vrkri/elijke vru*tba>heid/ijdp]k zijn ov]geblev54 ,besli/] dan ooit blijf ik dus de /ell+ h&hav51 die ik 9 mijne ,ov]blijfsel5 ne]s*reef#fj3 ,mogt dan ook het gev5 van ges*5k5 op ,s9t]klaasdag voor e5 groot deel op de bek5de liefdadigheid van d5 ,heilige b]u/51 ze] wa>s*ijnlijk is het to*1 dat de op ,g]maans*5 bodem be/a&e ,midw9t]fee/5 e5 niet onb$uid5d5 invlo$ op dit gebruik hebb5 uitgeoef5d4 #ei ,zie pp4 #ab1 #ac4 #fj ,p4 #bh4 ,zelfs e5e &]e oorzaak nog moet er kra*tig toe hebb5 bijg$rag51 het ,s9t]klaasfee/ d5 vorm te gev51 di5 het ?ans bezit4 ,9 bijna alle ,g]maans*e volksfee/5 zijn drie be/&deel53 het ,kri/elijke1 het ,g]maans*e en het ,romaans*e innig v]smolt52 en zoo zal ,rome's invlo$ ook op het ,g]maans*e ,w9t]fee/ niet zond] uitw]k+ geblev5 zijn4 ,uit het ,rome9s*e alfabet ontle5d5 onze voor\d]s 9 de e]/e eeuw5 na ,kri/us hun ,run5-alfabet#fa2 9 navolg+ d] ,rome95 gav5 zij nam5 van godh$5 aan de v]s*ill5de dag5 d] week2 uit de ,rome9s*e ,my?ologie drong m5ig god5-attribuut 9 het ,g]maans*e pan!on1 w]d het gelo( aan de gee/w]5de kra*t d] bivia en trivia op onz5 bodem ov]geplant#fb4 ,met alle r$5 mog5 wij dus aannem51 dat 9 het gev5 van ges*5k5 g$ur5de het ,joeltijdp]k ook e5 ov]blijfsel d] ,rome9s*e ,kal5d5vi]+ is bewa>d geblev54 ,aldus wordt de god ,janus d] dritte im ,bunde1 wi5 t] e]e op #a ,janu>i all5 elk&] gelukw5s*t5 en pass5de ges*5k5 v]e]d5#fc4 #fa ,e4 ,,siev]s1 ,grundr4 d4 ,g]m4 ,philol41 ,i1 p4 #bdf4 #fb ,de ,doode1 enz41 l4 l41 ,i1 p4 #aia4 #fc ,,jordan-,,prell]1 ,rmis*e ,my?ologie4 ,b]l91 #ahia4 ,pp4 #agi1 #ahj4 ,vgl4 ,ov41 ,fa/41 ,i1 #ga vlg4 ,decoratieve illu/ratie ,,ii4 ,,s*oor/e5 ,,en ,,s*o54 ,s9t ,niklaas1 d\ go$e blo$6 ,geefme e5 zakje vol suik]go$3 ,niet te veel en niet te m94 ,smijt het ma> tot de s*oor/e5 94 7,,eelcoo ,,v]wijs1 l4 l41 p4 #gd74 ,s9t]klaas w]pt veelal zijne gav51 rijdt door d5 s*oor/e54 ,niet alle5 hij e*t]1 ook ,/4 ,ma>t51 ook de ,wilde ,jag]1 al zijn di5s gav5 niet altijd ev5 bege]5swa>dig4 ,e5s1 to5 de ,wilde ,ja*t voorbijre$1 riep e5 v]metel timm]man 9 d5 ,h>z d5 voorrijd] het bek5de hoho a*t]na4 ,da> valt plotsel+ e5 zw>te klomp door d5 s*oor/e51 dat de vonk5 er van op/uiv5#fd4 #fd ,,grimm1 l4 l41 ,,ii1 p4 #ggd4 ,9 e5 dorp aan de ,elbe woonde e5s e5 man1 die zi* v]/\tte1 to5 de ,wilde ,jag] 9 d5 ,k]/na*t door de lu*t /ormde1 zijne deur te op551 en hem spott5d om e5e k]/gave te vrag54 ,hi]op liet de ,jag] e5 zijn] hond5 a*t]1 die door d5 s*oor/e5 op d5 ha>d viel#fe4 #fe ,,b>ts*1 l4 l41 ,i1 p4 #ag4 ,me]mal5 e*t] s*5kt de na*telijke ruit] ook g\d#ff1 ev5als zijne gemal9 ,frija1 ond] de b5am+ van ,fru ,gor#fg4 #ff ,,grimm1 l4 l41 ,,ii1 p4 #ggj vlg42 ,ov]blijfsel51 pp4 #bg1 #bh2 ,,dr4 ,l4 ,,knapp]t1 ,folklore4 ,am/]dam1 #ahhg4 ,p4 #afg ,aanm42 ,,v]nalek51 l4 l41 pp4 #be1 #ch1 #df4 ,g\d als ges*5k van w\dgee/53 ,,mannh>dt1 l4 l41 pp4 #adb1 #aeb4 #fg ,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 pp4 #bdb1 #bdc4 ,ind]daad1 de s*oor/e5 is de v]b9d+sweg tuss*5 de gee/5w]eld en de gewone /]vel+51--de ruime1 oud]wets*e s*oor/e51 zooals die nog ?ans op het platte l& wordt aangetr(f54 ,is het dan wond]1 dat hij e5e groote rol 9 de toov]w]eld speelt8 ,dat m5 op ,silve/]avond1 9 het h>tje van d5 ,joeltijd1 het toov]tijdp]k bij uitnem5dheid1 9 d5 s*oor/e5 ziet1 om de toekom/ te doorgrond5#fh8 ,dat toov]middel5 veelal 9 d5 s*oor/e5 word5 opgehang58 ,vooral de huisgee/5 dal5 door d5 s*oor/e5 tot d5 ha>d1 het middelpunt des huisgez9s1 af#fi4 #fh ,,b>ts*1 l4 l41 p4 #bcg4 #fi ,niet sle*ts door d5 s*oor/e51 ook door het sleutelgat komt ,s9t]klaas b9n54 ,het sleutelgat imm]s speelt 9 ,folklore e5e niet onb$uid5de rol3 om b4v4 van ziekte g5ez5 te word51 moet m5 driemaal door het sleutelgat blaz54 7,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 p4 #ajc74 ,nu is het 9 zi* g5om5 wel niet onmogelijk1 dat het volk aan d5 ov]w9na> van d5 duivel1 d5 ov]w9na> van het heid5dom1 d5 ov]w9na> van ,diana bij di5s kom/ door d5 s*oor/e51 e5 groote gee/es-s*oonmaak toes*rijft ( al?ans toes*reef44444 ,decoratieve illu/ratie 99 99 99 99 99 ,heilig] ,sanct ,nicolaus ,wir /ell'n dir uns]e ,s*uh' h9aus1 ,leg uns do* 0 s*nes e91 ,wir woll'n re*t fromm und fleissig se91 zoo zong e]tijds de jeugd te ,we551 en 9 di5 gee/ z+t nog h$5 onze ,n$]l&s*e spes patri4 ,ond] d5 s*oor/e5 wordt de s*o5 gezet3 e5 s*o5 bij iem& zett5 is synoniem van iem& iets afb$el54 ,nu be/ond er 9 ,itali aan de hov5 van sommige vor/5 e5e ple*tigheid1 na> e5 ,spaans* woord1 dat s*o5 beteek5t1 ,zopata g5oemd#gj4 ,dat ons dit gebruik uit ,spanje is ov]gewaaid1 a*t ,,s*nell bepaald onmogelijk2 dan moe/1 zegt hij1 ook ons ges*5k di5 naam drag5#ga4 ,da>5bov5 is ,spanje e5 di] l&51 wa> de vi]+ van het ,/4 ,nikolaasfee/ het m9/ populair 04 ,lat5 we hi] opm]k51 dat m5 tot v]kl>+ dez] bijzond]heid ge5e nad]e v]h\d+ van ,n$]l& tot ,spanje kan do5 geld52 d5 s*o5 to* v9dt m5 ook 9 het ,duits*e en ,oo/5rijks*e ,folklore1 en e5e ontle5+ aan ,n$]l& z\ 9 dit geval h>d te betwijfel5 zijn4 #gj ,,br&t bij ,,eelcoo ,,v]wijs1 l4 l41 p4 #ai4 #ga ,l4 ,l41 ,v1 p4 #db4 ,ma> de s*o5 kan van ,italiaans*5 oorsprong zijn4 ,toegegev52 do* al kon m5 dit bewijz51 dan 0 hi]door de oploss+ van het vraag/uk nog sle*ts v]plaat/4 ,van wa> dan de s*o5 9 ,itali8 ,hij zal wel op niets &]s doel5 dan op de leg5de d] drie maagd51 zegt ,eelcoo ,v]wijs#gb2 de r$51 dat nl4 b$oelde maagd5 bij het ontwak5 telk5s d5 s*at ond] h>e kle$]51 als 't w>e#gc 9 de s*o551 vond51 komt ons e*t] me] grappig dan jui/ voor4 ,ook is 9 dit geval de v]ruil+ van s*o5 en s*otel1 zooals wij die te ,salzburg#gd1 9 ,tirol en 9 ,vor>lb]g v9d51 vrij onv]kla>ba>#ge4 #gb ,l4 ,l41 p4 #ai4 #gc ,wij kursive]54 #gd ,,s*nell1 l4 l41 p4 #aj4 #ge ,,s*nell1 l4 l41 ,,iii1 p4 #fj4 ,de s*o5 van ,s9t]klaas /aat niet alle5 9 het ,g]maans*e ,folklore4 ,ook de ,wilde ,jag]1 deze getrans=me]de ,wdan1 vult s*o55 en la>z5 met g\d4 ,op zijn bevel trekt de bo] 9 het ,grimm's*e v]haal#gf zijne la>z5 uit1 en vult die met het blo$ van e5 pas ges*ot5 h]t4 ,bij zijne tehuiskom/ blijkt het blo$ 9 g\d v]&]d te zijn4 ,ook 9 e5 ,hessis* sprookje komt het vull5 van la>z5 met g\d voor#gg4 #gf ,l4 ,l41 ,,ii1 pp4 #ggj vlg4 #gg ,ov]blijfsel51 p4 #bh4 ,legt 9 ,meckl5burg de bruid vr de huwelijksple*tigheid 9 elk5 s*o5 e5 /uk geld1 dan heeft ze lat] nooit geldgebrek2 e5 slang5tong 9 elk5 s*o5 gelegd maakt onkwetsba>2 wie 's na*ts ruggel+s drie /roohalm5 uit het dak trekt en 9 zijn s*o5 legt1 wordt niet door d5 hond aangeblaft#gh4 ,op ,k]/- en ,silve/]avond w]p5 zi* 9 ,oo/5rijk en ,meckl5burg jong5s en meisjes e5 s*o5 ( pant(fel ov] het ho(d1 om te zi51 ( hun geluk ( ongeluk is weggelegd#gi4 ,ook op ,/4 ,?omasavond komt het gebruik van s*o5w]p5 ze] veel voor#hj4 #gh ,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 #fa1 #cdi1 #ddi4 #gi ,,v]nalek51 l4 l41 pp4 #cdi1 #cej2 ,,b>ts*1 l4 l41 #bcf4 #hj ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 p4 #dch4 ,ma> er is me]3 de s*o5 van ,s9t]klaas di5t op de e]/e plaats om het vo$] te bevatt5 voor ,s9t]klaas zijn pa>d4 ,9 heel ,limburg en op v]s*ill5de plaats5 van onze noordelijke prov9cin wordt hav] en hooi voor het bee/je g]e$ gezet4 ,zoo ook 9 de ,rijnprov9cie1 ,tirol en ,vor>lb]g#ha4 ,v]gelijkt m5 nu hi]mee het op vele plaats5 van ,duits*l& en ,sk&9avi he]s*5de oog/gebruik1 e5ige halm5 op d5 akk] te lat5 /aan1 zooals het uitdrukkelijk heet1 voor ,wodan en zijn pa>d1 dan dunkt me1 dat de oorsprong van b$oeld ,s9t]klaasgebruik na> het l& v]legd moet word54 ,en zijn dan me] aanknoop+spunt5 te v9d5 tuss*5 d5 met hooi ( hav] gevuld5 s*o5 en het oog/(f]1 dan tuss*5 di5zelfd5 s*o5 en de leg5de d] drie maagd51 te me] da> wij wet51 dat het ,joeltijdp]k het tijdp]k d] vru*tba>heid is4 ,9 dit hooi to* z\ ik e5 s*amele1 ov]ig5s ons*uldige1 re/ will5 zi5 van e5 voormalig (f] aan d5 god1 ( liev] aan het pa>d van d5 god d] vru*tba>heid1 en wel e5 (f] van hooi1 dat imm]s re$s 9 de ,edda ,sleipnis v]dr#hb g5oemd wordt#hc4 ,dit hooi legt m5 soms op e5 bord1 bij voorkeur e*t] 9 e5 s*o51 weg5s di5s betrekk+ tot de toov]w]eld4 #ha ,,s*nell1 l4 l41 p4 #fj4 #hb ,sleipnir's spijs4 #hc ,ov]blijfsel51 l4 l41 p4 #bd4 ,ma> lat5 we e5ige feit5 aangev54 ,9 ,s*on5 en ,blek+5 bleef het lang gebruik1 dat de maai]s op d5 akk] e5e gave fr ,od5s pf]de a*t]liet5#hd2 9 ,bei]51 9 d5 omtrek van ,beilngries1 is de kor5s*o( voor d5 ,waudlgaul be/emd2 da>5bov5 zet m5 bi]1 melk en brood op d5 akk] voor de ,waudlhunde1 die d5 d]d5 na*t kom5 en de gav5 v]sl9d5#he4 ,wat voorhe5 en ?ans 9 ,meckl5burg ges*i$de en ges*i$t wordt ons het be/ en voll$ig/ door ,b>ts*#hf meeg$eeld1 r$51 wa>om wij het /uk hi] 9 zijn geheel lat5 volg53 #hd ,,grimm1 l4 l41 ,i1 p4 #abh4 #he ,ov]blijfsel51 l4 l41 p4 #bd4 #hf ,l4 ,l4 l4 l41 pp4 #cjg1 #cjh4 ,frh] allgeme9 und !ilweise no* jetzt liess man beim ,abmh5 des ,w9t]korns auf j$em ,felde e95 ,hauf5 /ehn1 und weihte ihn fei]li* dem ,wode4 ,das lte/e ,zeugniss fr dies5 m]kwrdig5 ,gebrau* en?lt d] ausfhrli*e ,b]i*t des ,ro/ock] ,pr$ig]s ,nicolaus ,gryse aus dem ,ende des #af4 ,jahrhund]ts4 ,im ,heid5dome1 erzhlt d]selbe1 hebb5 tor tydt d] ,arne de ,mey]s dem ,affgade ,wod5 umme gudt ,korn ang]op51 d5n w5n de ,rogg5>ne ge5det1 hefft man up d5 le/5 ,platz e9s yd]n ,veldes e95 kle95 ordt unde ,humpel ,korns unafgemeyet /an lat51 dat sulwe bav5 an d5 ,ar5 drevoldig5 ?osam5de ges*rtet unde bespr5get1 alle ,mey]s syn d>umme h]getr$51 ere ,hde vom ,koppe g5am5 und ere ,seyse na d]sulv5 ,wode unde ges*r5ck$em ,kornbus*e upg]i*tet1 unde hebb5 d5 ,wod5dvel dremal semplick lud av]all also ang]op5 unde geb$53 ,wode1 ,hale d9em ,rosse nu ,vod]1 ,nu ,di/el und ,dorn1 ,?om &r5 ,jh> bet] ,korn6 ,welck] affgodis*] gebruck im ,pave/dom geblev51 d>h] d5n ock no* an dess5 ord51 d> ,heyd5 gewanet1 by etlyck5 ,ack]ld5 sol*] av]gelovis*] gebruck 9 d] anrop+e des ,wod5 tor tydt d] ,arne gespret w]t4 ,diese ,erzhlung wird vollkomm5 be/tigt dur* e95 glei*zeitig5 ,b]i*t b] d5 auf dem ,l&e h]rs*5d5 ,ab]glaub51 wovon leid] nur e9 ,bru*/ck im ,s*w]9] ,ar*ive en?alt5 i/4 ,d>9 heis/ es ,wan nembli* die ,rogg5-,ernte ge5diget1 lass5 die ,mey] auf dem letzt5 ,humpel rogg5 /eh54 ,d5sulv5 unafgemeyt5 ,rogg5 ,/cke ,ack]s e9 kle9 ,pltzle9 od]1 wie mans n5net1 s*urtz5 sie ob5 an d5 arndt5 dreyfa* zusamm5 und bespr5g5 ihn mit ,wass]4 ,wan das ges*eh51 /ell5 sie si* mit gebloszet5 ,heupt]n 9 e95 bes*loss55 ,circul od] ,kreyss h]umb1 ri*t5 ihre ,sei*eln auffw]ts geg5 d5 ges*r5kt5 ,kornbus*1 ruf5 und s*rey5 ub] laut3 ,ho ,wode1 ,ho ,wode1 du god]1 ,hale d9em ,rosse nu vod]1 ,hale nu ,di/eln und ,dorn1 ,?om &]n ,j> bet] ,korn6 ,eb5 dieses ,gebrau*es erwhnt au* d] ,prpositus ,frank zu ,/]nb]g 9 d] ,mitte des vorig5 ,jahrhund]ts1 wobei er all]d+s d5 ,nicolaus ,gryse als se95 ,gewhrsmann anfhrt1 ab] zuglei* v]si*]t1 dass er selb/ alte ,leute gespro*51 wel*e si* dies] ,feldlu/ aus ihr] ,jug5d er9n]t htt54 ,au* gibt er d5 ,weihspru* etwas abwei*5d s an3 ,wode1 ,wode1 ,hahl d9em ,rosse nu ,vod]1 ,nu ,di/el und ,dorn1 ,ae*t] ,jahr bt] ,korn6 ,zu ,franck's ,zeit w> also das eig5tli*e ,wod5sopf] s*on auss] ,gebrau*1 ab] glei*wohl hab5 si* no* bis auf d5 heutig5 ,tag unzweifelhafte ,spur5 desselb5 erhalt54 ,no* jetzt nmli* s9d die angefhrt5 ,v]se 9 d5 ,drf]n d] ,umgeg5d von ,ro/ock bekannt1 w5n au* nur 9 dem ,munde d] ,k9d]1 und no* jetzt i/ es eb5 dort ,sitte1 am ,ende des ,feldes e95 ,bs*el ,korn /eh5 zu lass51 w5n man ihn au* ni*t mehr 9 fei]li*em ,gesange und ,tanze dem ,gotte weihet4 ,9 ,old5burg laat m5 e5 /uk halm5 /aan1 wa>om he5 g$an/ wordt#hg2 volg5s ,s*aumburgs*e z$e w]d bij deze geleg5heid e5 rijmpje gezong51 dat aanhief met de woord53 ,wld1 ,wld1 ,wld#hh6 #hg ,,grimm1 l4 l41 ,i1 p4 #abh4 #hh ,ov]blijfsel51 l4 l1 p4 #bd4 ,ook ,wdan's gemal9 ,frija w]d e5 hav](f] gebra*t4 ,nog 9 #agab v]zamelde m5 zi* 9 ,n$]-,saks5 om de laat/e halm51 ond] het roep5 van3 ,fru ,gaue1 haltet 7( halet7 ju fau]#hi6 ,te ,k]/l+]ode1 9 het ,gtt+s*e1 laat m5 d5 laat/5 armvol ar5 ongemaaid /aan vor ,fru ,holle#ij2 9 d5 omtrek van het voormalige kloo/] ,diesdorf droeg deze s*o( d5 naam van ,v]god5deel/russ4 ,sommig5 v]kl>5 dit woord als v]geld+ voor zw>5 arbeid1 &]51 met ,kuhn#ia1 als ,fr ,god5 ,deel ,/ruuss4 ,9 deze laat/e s*o( s*uil5 ook de wolf en de bok1 di]51 ov] wi] ,folklori/is*e beteek5is bov5 gesprok5 is#ib4 #hi ,neem uw vor 9 ontvang/ 7( haal uw vor74 ,zie ,,meij]1 l4 l41 p4 #bia4 #ij ,,knapp]t1 l4 l41 p4 #agc4 #ia ,l4 ,l41 p4 ,,vi en pp4 #ccg vlg42 zie v]d] ov] dit gebruik ,,mannh>dt1 l4 l41 pp4 #aij1 #bac1 #cic1 #cif2 ,,grimm1 l4 l41 ,i1 p4 #bji4 #ib ,zie p4 #ab4 ,te ,hag5[ 7,meckl5burg7 liet m5 vroeg] e5ige halm5 /aan damit1 zooals m5 zeide1 de ,waur ,futt] fr s9 ,pf]d f9de4 ,v]gelijk5 wij nu hi]mee het ook 9 ,duits*l& gebezigde3 ,sankt ,m>t9 muss no* e9 ,heu fr se9 ,rssl f9d5#ic4 ,de synonimie spr+t 9 het oog1 s*oon het 9 deze laat/e uitdrukk+ niet ,waur1 no* ,s9t]klaas1 ma> ,/4 ,ma>t5 geldt4 ,imm]s1 het hooi(f] /rekt zi* buit5 het oog/fee/ en de ,s9t]klaasvi]+ uit4 ,te ,mggel%eim 7,altm>k7 geloov5 de k9d]51 dat ,kri/us op e5 ezel komt g]$51 en w]p5 het di] hooi voor de huisdeur#id4 ,op ,silve/]na*t /eekt m5 9 e5 dorp bij ,/av5hag5 e5e s*o( op buurmans grondgebi$2 /ilzwijg5d wordt de s*o( we] +ehaald en aan het vee gevo]d4 ,hi]door gaat op het vee de zeg5 van 's nabuurs vee ov]#ie4 ,9 ,oo/5rijks* ,silezi wordt op ,k]/avond het vee met weit en erwt5 gevo]d#if2 ook 9 ,meckl5burg w]d di5 na*t e]tijds ,haf]loses 7losse hav]7 als veevo$] op tafel gelegd#ig4 ,e9delijk1 bij het hav] zaai5 lat5 de bo]5 op d5 ,he/]b]g 7,sleeswijk7 des na*ts e5 zak vol hav] /aan voor het pa>d van kon+ ,abel#ih4 #ic ,,tille1 l4 l41 p4 #bc4 #id ,,kuhn1 l4 l41 pp4 #cde1 #cdf4 #ie ,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 p4 #bcc4 #if ,,mannh>dt1 l4 l41 p4 #bcb4 ,ov] de erwt5 als symbool d] vru*tba>heid 9 e5 volg5d ho(d/uk4 #ig ,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 p4 #bbg4 #ih ,,meij]1 l4 l41 p4 #bef4 ,ov] de v]h\d+ van kon+ ,abel tot de ,wilde ,ja*t 9 het volg5de ho(d/uk4 ,nad] moge het v]b& tuss*5 het ,joel- en ,oog/fee/ nog blijk5 uit het feit1 dat te ,plitz 7,meckl5burg7 het naboots5 van e5 s*immel door middel van e5 b$lak51 e5 gebruik dat m5 eld]s op ,silve/]avond aantreft1 g$ur5de d5 oog/tijd he]s*5de is#ii2 dat het ev]zwijn bij beide fee/5 e5e ho(drol speelt1 m5 d5ke aan d5 z4 g4 ,rogg5br#ajj2 en e9delijk1 dat m5 op beide tijd5 bijna algeme5 de bek5de /roopopp5 7( /roov]momm+57 ontmoet1 die do5 d5k5 aan de simulacra de pannis facta#aja1 en aan het simulacrun quod p] campos portant#ajb1 resp4 ,no #bg en #bh van d5 ,indiculus sup]/itionum#ajc4 #ii ,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 p4 #cjf4 #ajj ,,meij]1 l4 l41 p4 #ajb2 ,,mannh>dt1 l4 l41 p4 #dba4 #aja ,popp5 uit lomp54 #ajb ,pop1 die m5 door het veld draagt4 #ajc ,,heijne1 l4 l41 p4 #ij4 ,decoratieve illu/ratie ,,iii4 ,,de ,,s*immelrijd]4#ajd #ajd ,bijnaam van ,s9t]klaas 9 ,tirol en ,vor>lb]g 7,,s*nell1 l4 l41 ,,ii1 p4 #fj74 ,s9t] ,klaas1 die go$e he]1 ,hij komt alle j>5 we]1 ,met zijn pa>dje voor d5 wag51 ,da> komt ,s9te ,klaas aan jag54 7,,eelcoo ,,v]wijs1 l4 l41 p4 #gd74 ,e5 groote1 kra*tige figuur te pa>d1 d5 /af 9 de h&1 d5 mijt] op het ho(d#aje1 e5 ruimgeplooid5 biss*opsmantel om de s*\d]s geslag5#ajf1 die aan we]skant5 /atig langs het pa>d na> b5$5 hangt1--zoo /elt zi* de k9d]w]eld d5 heilig5 biss*op van ,myra voor4 #aje ,s9t]claes biss*op1 ,settie hooghe mutse op6 7,am/]dam47 #ajf ,s9t]kls ,gods 7good87 heilig man1 ,trek dn5 be/5 tabb]d aan4 7,v5loo47 ,s9t ,niklaes1 o heilige man1 ,met uw gespikkeld5 talfa]d a54 7,oo/-,vla&]547 ,e5 p]soon van hooge ge/alte1 met lang51 witt5 ba>d1 d5 bre$g]&5 ho$ diep 9 de oog5 g$rukt1 de wond]lans ,gngnir 9 de h&1 het rijzige li*aam 9 e5 wijd51 donk]5 mantel gehuld1 wa>9 hij zijne bes*]mel+5 door de lu*t draagt1 en gezet5 op zijn tr\w5 s*immel ,sleipnir1--zi$a> het portret van ,wdan-,odh91 ons 9 de ho(dtrekk5 door ,saxo ,grammaticus geteek5d4 ,ma> dit geeft u nog ge5 re*t e5 p>allel te trekk5 tuss*5 d5 ,g]maans*5 ho(dgod en d5 geliefkoosd5 volk%eilige4--,volkom5 jui/1 wanne] deze trekk5 de e5ige geme5s*appelijke w>51 en de ,wodan/ype sle*ts 9 ,s9t]klaas h>e uitdrukk+ vond4 ,ma> wanne] zulke ov]e5kom/ zi* 9 me] dan n opzi*t v]toont1 en vooral1 wanne] m51 beh\d5s e5ige afwijk+5 van m9d] belang1 die sle*ts op lokale v]h\d+5 b]u/51 de ,wodansvoor/ell+ 9 tal van bek5de p]soonlijkh$5 buit5 d5 ,h4 ,nikolaas1 bij "n 9 die des ,wild5 ,jag]s1 w$]v9dt8 ,wanne] er van d5 &]5 kant heel wat go$e wil1 laat ik zegg5 esprit de sy/me v]eis*t wordt1 om de volksvoor/ell+ van d5 ,h4 ,nikolaas zelfs met de ov]gelev]de leg5d5 van dez5 ,heilige 9 ov]e5/emm+ te br5g58 ,z\ het dan ongeoorlo(d zijn1 na> de zijde d] ,oud-,g]maans*e ov]lev]+ ov] te hell58 ,t] zake dus4 ,g$ur5de heel het ,joeltijdp]k met zijn gure1 woe/e bui5 en huil5de w9dvlag5 re$ de ,g]maans*e w9dgod op zijn ,sleipnir door de lu*t1 door e5 talloos he] van gee/5 gevolgd4 ,deze /oet vormt het ,wdan%e] ( de z4 g4 ,wilde ,ja*t1 die nog h$5 bij alle ,g]maans*e /amm5 9 de volksfantasie voortleeft4 ,zelfs de naam is op v]s*ill5de plaats51 m9 ( me] v]ba/]d1 beh\d5 geblev54 ,9 d5 ,eiffel heet deze ,ja*t het ,wudes- ( ,wode%e]2 9 ,zwab5 het ,wutes- ( ,mute%e]2 9 d5 ,elzas het ,wt5he] 7m5 v]gete niet1 dat de naam ,wdan van dezelfde ,g]maans*e wortel afkom/ig is als het ,oud-,hoogduits*e wuot1 wat wo$e en v]/& beteek5t72 9 ,zw$5 het ,od5s hr4 ,da> zegt m51 als het /ormt1 uitdrukkelijk3 ,od5 f> frbi#ajg4 #ajg ,odh9 va>t voorbij4 ,de voorrijd]1 met ( zond] /oet1 draagt 9 ,b5$5-,duits*l& d5 naam van ,wode1 ,jaue1 ,goi ( ,joe1 9 ,meckl5burg ,waur1 9 ,bei]5 ,wotn1 ,wutan1 ,wut ( ,wode#ajh4 ,9 ,zwab5 word5 hem1 buit5 de algeme5e betitel+ van ,s*immelreit]1 dezelfde bijnam5 gegev51 wa>mee m5 e]tijds ,wdan pla*t aan te duid53 ,brei?ut1 ,langhut1 ,s*lapphut4 ,9 ,oo/5rijk is hij 9 e5 lang5 mantel gehuld en draagt e5 ho$ met bre$5 r&#aji4 ,het z\ e*t] e5e dwal+ zijn te me551 dat het volk aan ,wdan het monopolie1 d5 bewu/5 s*immel te b]ijd51 z\ hebb5 afge/aan4 ,ov] heel ,duits*l& is de sage van e5 v]vloekt5 jag] v]spreid1 die weg5s het s*5d5 van d5 ,zondag g$oemd w]d1 door zijne hond5 gevolgd1 door het lu*truim te jag5 tot d5 jong/5 dag4 ,hij draagt d5 naam ,hackelb]g#aaj1 uit hackel br5d mantel drag5d v]ba/]d4 ,het ,limburgs*e ,folklore k5t deze figuur ond] de b5am+ van ,hnske met de hond#aaa4 ,9 ,hess5 is het de ,s*nell]tsgei/#aab4 ,veelal ook zijn het hi/oris*e p]soonlijkh$53 ,9 d5 ,h>z en 9 de ,lausnitz ,dietri* von ,b]n 7,!odorik de ,groote7 ook wel ,b]ndietri* g5oemd2 9 ,oo/5rijk dezelfde kon+ ond] d5 naam van ,banadietri*#aac2 te ,eisleb5 ,eckh>t#aad2 9 ,engel& kon+ ,artur1 9 ,sk&9avi kon+ ,waldem>1 9 ,sleeswijk kon+ ,abel4 ,frankrijk heeft de ,g]maans*e voor/ell+ ov]g5om5 en op ,k>el d5 ,groot5 en ,k>el ,v toegepa/2 volg5s e5 ,b\rgondis* g$i*t uit de ,x,v,i,ide eeuw rijdt ,*>lemagne aan de spits van het gee/5he]1 t]wijl ,rol& het va&el draagt#aae4 #ajh ,,mey]1 l4 l41 pp4 #bcf1 #bcg4 #aji ,,v]nalek51 l4 l41 pp4 #be1 #bf1 #cj1 #ca1 #dg4 #aaj ,,kuhn1 l4 l41 pp4 #ai1 #be1 #aja1 #ahg4 #aaa ,ov]blijfsel51 l4 l41 p4 #ab4 #aab ,j4 ,w4 ,,wolf1 ,hessis*e ,sag54 ,gtt+5-,leipzig1 #ahec4 ,p4 #ba4 #aac ,,v]nalek51 l4 l41 p4 #da4 #aad ,d] treue ,eckh>t ( ,eckh>t mit dem weiss5 ,/ab4 ,,grimm1 l4 l41 ,,ii1 pp4 #ggi1 #ghj4 #aae ,,grimm1 l4 l41 ,,ii1 pp4 #ggi-ghh4 ,ook &]e ,heilig51 ja ook ,engel5 deel5 deze e] met d5 ,h4 ,nikolaas4 ,zoo 9 de ,x,vde en ,x,v,ide eeuw de ,a>ts5gel ,gabril2 9 ,/af=d%ire noemt m5 nog h$5 de ,wilde ,ja*t ,gabriel ,h\nds1 en te ,lembeck 9 ,we/fal5 de ,engelske ,jagd1 d4 i4 de ,ja*t des ,engels#aaf4 ,zoo ook ,/4 ,hub]tus1 la *asse ,/4 ,hub]t 7door ontle5+72 zoo vooral ,/4 ,m>t9us4 ,hi]mee b$oel ik niet de gewone ikonografis*e voor/ell+ van dez5 ,heilige die1 te pa>d gezet51 zijn mantel 9 tween deelt2 ma> de volksvoor/ell+ van ,s9t ,ma>t5 7,limb43 ,s9t]m]te71 van ,junk] ,m>t51 volg5s welke deze1 door zijn kne*t begeleid1 door het lu*truim raa/4 ,de ,wilde ,ja*t op ,s9t ,ma>t5savond draagt 9 ,duits*l& d5 naam van ,m>t9sge/mpf#aag4 #aaf ,,mannh>dt1 l4 l41 p4 #bea4 #aag ,,mey]1 l4 l41 pp4 #acb1 #bcg4 ,( ook ,/4 ,kri/(orus ooit als voorrijd] d] ,wilde ,ja*t heeft di5/ g$aan8 ,enkele voor/ell+51 zooals die1 b$oeld door ,pr(4 ,v4 ,d4 ,,vliet1 ,tweema&elijks* ,tijds*rift1 ,,iv1 #b1 ,nov4 #ahig1 p4 #aia ,aanm41 lat5 de zaak 9 alle geval ze] twijfela*tig4 ,en wat het v]b& tuss*5 dez5 ,heilige en ,s9t ,nikolaas betreft1 dit kan m4 i4 bepaald niet word5 afgeleid uit het feit1 dat ,myra's biss*op patroon d] s*ipp]s 04 7,zie b4 v4 ,,simrock1 ,rhe9sag54 ,bonn1 #ahej4 ,p4 #bc2 ,,s*nell1 l4 l41 pp4 #bb1 #bc1 #ef1 #fe47 ,dit attribuut kan ze] go$ zijn ont/aan te dank5 hebb5 aan het bek5de v]haal d] zeeva>t1 al mag de e*!id van dit en soortgelijke v]hal5 met re*t word5 betwijfeld4 ,de opg5oemde p]soonlijkh$5 zijn to* niet all5 ,middeleeuws*e biss*opp5 gewee/2 wel is het aantal d] heilige ,middeleeuws*e biss*opp51 bij welke ge5 spoor van pa>d te bek5n5 valt1 legio4 ,veele] 0 de s*immel van ,wdan na de ov]w9n+ van het ,kri/5dom 9 de ,i,xde en ,xde eeuw1 to5 het w]kelijk gelo( aan e5 ,wdan 0 v]lor5 gegaan1 e5e res d]elicta primi occupantis1 nog sle*ts b]$5 door e5e half goddelijke1 half demonis*e s*im1 die zi* nog hi] ( da> 9 het ,folklore v]toont#aah1 ma> welke het niet moeielijk viel voor edel]1 me] reele figur5 te do5 wijk54 ,op di5 s*immel heeft het volk 9 d5 loop d] tijd5 aan all51 die het hoog hield1 omdat zij e5e groote rol 9 k]kelijke- ( /aatkundige ges*i$5is ( sage hadd5 gespeeld--,heilig51 kon+51 leg]ho(d5 en &]5--e5e e]eplaats gegund2 en zoo heeft ,wdan's ,sleipnir ook als sub/ratum g$i5d voor de v]e]+ van ,s9t ,nicolaas#aai4 #aah ,zie p4 #bf4 #aai ,,brom1 l4 l41 p4 #afa4 ,zie ov] dit ond]w]p ook de belangrijke /udie van d5 ,boll&i/ ,j4 ,,van ,,d5 ,,gheyn1 getiteld3 ,le ,p]sonnage d',arlequ91 9 zijne ,essais de ,my?ologie et de ,philologie comp>e4 ,bruxelles-,p>is1 #ahhe4 ,pp4 #ajg-aca4 ,nog e5e opm]k+4 ,niet sle*ts dat er sprake is van het pa>d des ,heilig52 aan dit pa>d wordt als het w>e e5 zek]e kultus gebra*t1 die sle*ts dan te v]kl>5 is1 wanne] m5 d5kt aan d5 hoog5 rang1 di5 ,sleipnir 9 de v]e]+ d] oude ,g]man5 bekle$de3 da> _h die v]e]+ ook beteek5is1 wijl ,wdan met zijn pa>d1 beid5 v]p]soonlijk+5 van d5 w9d1 als v]e5zelvigd g$a*t w]d54 ,beid5 w]d5 9 n adem g5oemd2 ,od5 und se9 ,pf]d1 ,wdan und se9 ,pf]d is nog ?ans e5e 9 vele ,zwe$s*e en ,duits*e sag51 zeg5spreuk5 en gebruik5 gangb>e uitdrukk+4 ,v]gelijk ook de b$e1 die 9 het ,lubecks*e z4 g4 ,s*w]ttanzspiel 7/$elijke en l&elijke tooneelv]toon+7 ,/>kad] 9 d5 mond wordt gelegd3 ,heilige ,wode1 n ln mi dn prd#abj4 #abj ,zeits*r4 fr deuts*es ,alt]tum1 ,,xx1 p4 #ac4 ,de ,s*w]ttanzspiele w>5 van de ,x,vde tot ,x,v,i,ide eeuw ov] heel ,duits*l& v]spreid4 ,vorm en kleur van het bewu/e pa>d hebb5 hi] en da> e5ige wijzig+5 ond]gaan4 ,oorspronkelijk is het a*tbe5ig en wit2 9 het mod]ne ,folklore v]s*ijnt het niet zeld5 drie- ( tweebe5ig en zw>t#aba4 ,9 ,oo/5rijk duikt nog e5 s*immel met a*t poot5 op#abb4 #aba ,,v]nalek51 l4 l41 pp4 #cd1 #ce1 #ej4 #abb ,,v]nalek51 l4 l41 p4 #hc4 ,het pa>d is voor d5 ,heilige het onmisb>e v]vo]middel op zijn v]re to*t54 ,soms is hij g$wong51 de reis te ond]brek5 en zijn pa>d te lat5 beslaan2 de smid wordt rijkelijk beloond#abc2 aldus ook ,wdan en de ,wilde ,jag]#abd4 ,het pa>d van ,s9t]klaas laat ook niet zeld5 e5 hoef9druk a*t]1 ev5als de s*immel van ,k>el ,qu9te1 als deze uit d5 ,gud9sb]g 7,wuod5esb]g7 komt#abe4 ,van e5 ,s9t]klaaswag5 sprek5 onze volksrijmpjes1 en het ,oo/5rijks*e ,folklore#abf2 van e5 wag5 b$i55 zi* ook de ,wilde ,jag]#abg1 ,/4 ,?omas en het ,k]/k9d#abh4 ,de ,wdanswag5 is g5oegzaam bek5d#abi4 #abc ,ov]blijfsel51 l4 l41 p4 #ad4 #abd ,,v]nalek51 l4 l41 p4 #df4 #abe ,,mey]1 l4 l41 p4 #bdb4 #abf ,,v]nalek51 l4 l41 p4 #bhf4 #abg ,,v]nalek51 l4 l41 p4 #ee4 #abh ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 pp4 #dcf1 #dec4 #abi ,ov]blijfsel51 l4 l41 pp4 #ah1 #ai4 ,aan v]re to*t5 te pa>d ( 9 zijn wag5 is de ,h4 ,biss*op gew5d1 ev5als ,wdan1 die d5 bijnaam draagt van vegtamr aan v]re to*t5 gew5d4 ,s9t]klaas komt van v]re1 en wel van het l& van li*t en zonnes*ijn1 vanwa> hij appel51 ka/anjes enz4 m$ebr5gt4 ,dit rijk s*ijnt voorhe5 ,engel&1 de ,insula pomorum#acj1 gewee/ te zijn#aca2 9 onze ,s9t]klaasli$jes is het mee/al ,spanje1 dan ook ,cond3 ,drie appelk5s van ,cond ,br5g mijn bro]k5s ook wat mee4 7,we/-,vla&]574 ,om appelk5s van ,cond ,br5g er mij e5 g'heel s*ootj5 7s*uitj587 mee4 7,oo/-,vla&]57#acb4 #acj ,het ,appel5eil&4 #aca ,,eelcoo ,,v]wijs1 l4 l41 p4 #gg4 #acb ,ons appeltjes van ,oranje is aan het ,frans* ontle5d4 ,bij ,,kilia5 v9dt m5 arani5appel1 vgl4 het ,ital4 arancio uit het ,arab4-,p]z4 nr&j4 ,te ,v5loo ke]t ,s9t]klaas we] t]ug na> ,pic>di3 ,gank t rije1 ,no 't l5dje van ,pic>di#acc4 #acc ,,mey]1 l4 l41 p4 #bef4 ,na hetge5 bov5 ov] het ev]zwijn gezegd is#acd zal het niem& v]wond]51 dat de ,s*immelrijd] somwijl5 d5 naam van ,eb]mann draagt4 ,dan bes*\wt m5 hem vooral als d5 gev] van go$ geluk1 en deelt hij1 op e5 s*immel gezet51 zijne gav5 uit4 ,de ,s*immelrijd] v]s*ijnt 9 die ho$anigheid ond] d5 vorm van ze] v]s*ill5de p]soonlijkh$51 wa>ov] 9 het volg5de ho(d/uk1 en op v]s*ill5de dag54 ,9 ,silezi is het met ,/4 ,ma>t51 te ,kran[itz en ,ratibor met ,/4 ,nikel#ace1 te ,osnabrck o4 a4 met ,k]/mis en ,nieuwja>3 de s*immel heet dan de ,spaans*e h5g/#acf4 ,zoo ook 9 ,meckl5burg#acg2 te ,s*orau 7,preuss57 da>5teg5 sle*ts op ,k]/avond#ach1 ev5als 9 ,engel&4 ,z\ het volg5de nog op e5 sam5hang van ,s9t]klaas met de ,wilde ,ja*t kunn5 wijz58 ,auf d] ,s*elfe ,meckl5burg umreitet 9 d] ,neujahrsna*t e9 ,reit] auf weissem ,s*immel dreimal die ,kir*e4 ,an d] /elle d]selb5 /& e9e s*on vor #abaa erbaute ,kapelle des heilig5 ,nikolaus4 7,,b>ts*1 l4 l41 ,i1 p4 #af74 #acd ,zie p4 #ab4 #ace ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 pp4 #fe1 #ff4 #acf ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 p4 #ddh4 #acg ,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 pp4 #bbd1 #bcc1 #bcd4 #ach ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #ej4 ,decoratieve illu/ratie ,,iv4 ,,vormv]&]+54 ,wie /\t is ( boos1 ,s9t ,niklaas hoort alles1 ,hij lui/]t altoos6 ,hem kan m5 niet fopp51 ,gelo( mij opre*t1 ,wat hij niet gezi5 heeft1 ,v]telt hem zijn kne*t4 7,uit ,,s*5kman',s pr5t5boek74 ,om het 9 dit ho(d/uk te beh&el5 ,folklori/is*e mat]iaal e5ig]mate te kunn5 ontw>r51 zull5 wij enkele beg9sel5 voorop/ell54 ,de lez] moge dan nad]h& zelf oordeel51 ( de gevolgtrekk+ jui/ 04 ,g$ur5de het tijdp]k van vru*tba>heid tr$5 9 het ,folklore v]s*ill5de p]soonlijkh$5 op d5 voorgrond2 zoo voornamelijk3 ,i4 ,,van ,,heid5s*5 ,,oorsprong4 #a ,wdan1 w9dgod1 voorrijd] d] ,wilde ,ja*t1 god d] vru*tba>heid4 #b ,hruodp]aht1 e5 bek5de huisgee/1 kobold ( kab\t]1 die mee/al ond] d5 naam van ,rupre*t v]s*ijnt4 ,hij neemt deel aan de ,wilde ,ja*t--g$ur5de d5 ,joeltijd drijv5 imm]s de gee/5 hun spel--en is1 ev5als zijn kollega's1 nu e5s vrijgevig en go$ig1 dan we] boosa>dig en /r5g4 ,deze figuur ontmoet5 wij sle*ts op ,g]maans*5 bodem4 #c ,p]*ta ( ,b]?a#aci1 e5e god91 die 9 k>akt] het mee/ met de god9 ,holda#adj ov]e5komt4 ,als die wilde ,b]?a va>t zij door de lu*t1 en v]le5t vru*tba>heid aan de akk]s#ada4 ,ha> heilig 0 de ,p]*t5ab5d1 aan het e9de d] ,twaalf ,na*t54 ,9 e5 lang51 witt5 slui] is zij gehuld#adb4 ,nog h$5 laat m5 9 ,tirol et5 voor ha> /aan4 #aci ,zie p4 #h4 #adj ,zie ov] deze god9 ,,knapp]t1 l4 l41 pp4 #abc vlg4 #ada ,,mogk1 l4 l41 pp4 #aajg1 #aajh4 #adb ,van ha> en ,holda /amm5 onze ,witte ,juff]s4 ,somtijds v]toont zij zi* e*t]1 ond] d5 vorm van ,b]*tel1 9 zw>te lomp5 gehuld en met e5 roetgezi*t4 ,vgl4 ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 p4 #dhc4 ,,ii4 ,,van ,,kri/elijk5 ,,oorsprong4 #a ,de ,h4 ,nikolaas1 de vrijgevige k9d]vri5d1 de groote biss*op van ,myra4 #b ,de ,h4 ,m>t9us1 biss*op van ,t\rs1 volk%eilige4 #c ,het ,k]/k9d1 dat de w]eld door ,zijne geboorte v]blijdt4 #d ,de ,h4 ,driekon+51 die hunne (f]gav5 aan de kribbe des ,v]loss]s n$]legd54 #e ,de ,h4 ,lucia1 ,maagd en ,m>tel>es4 ,nu doet zi* niet alle5 het v]s*ijnsel voor1 dat attribut5 van heid5s*e figur5 op kri/elijke zijn ov]gegaan1 ma> ook1 dat kri/elijke drag]s d]zelfde attribut51 volg5s plaatselijke om/&igh$51 wez5lijk van elka> v]s*ill52 en e9delijk1 dat m51 door ond]l+e ontle5+ van v]s*ill5de ,folklori/is*e c5tra1 p]son51 nam5 en attribut5 op de mee/ grillige wijze heeft gekomb9e]d4 #a ,s9t ,ma>t5 v]s*ijnt 9 het ,limburgs*e ,folklore1 te pa>d door de lu*t rijd5d1 begeleid door zijn kne*t4 ,als ,wilde ,jag] heet hij ,junk] ,m>t5#adc4 ,9 ,zwab5 noemt m5 hem ,pelzmrte1 vroeg] 9 ,bei]5 ,pelzm>tle4 ,deze sam5/ell+5 met ,pelz- zijn niet zeldzaam2 ik v]mo$1 dat zij hun oorsprong te dank5 hebb5 aan e5e v]momm+ door middel van vell5 van e5 d5 god d] vru*tba>heid heilig di]3 e5e v]momm+ van di5 a>d treft m5 aan 9 d5 ,joelbok4-- #adc ,zie p4 #bg4 ,ook ,s9t ,ma>t5 ontvangt hooi voor zijn pa>d#add4 ,9 gezels*ap van ,/4 ,nikolaas begeleidde hij e]tijds het ,k]/k9d op ,k]/avond1 zooals blijkt uit e5 edikt van ,gu/aaf ,adolf van #be ,nov4 #afhbade4 ,9 het ,freud5?al 7,oo/5r4 ,silezi7 br5gt hij op e5 s*immel gezet5 all]lei ges*5k5 aan groot5 en kle95#adf4 ,9 de ,rijnprov9cie1 ,i,jperen en het kanton ,aal/ speelt hij de rol van ,s9t]klaas#adg4 #add ,zie p4 #bc4 ,dat de indruk van zijn voet 9 e5 /e5 z\ zijn blijv5 /aan1 ev5als die van d5 hoef van het ,wdanros1 zooals ,,mey]1 l4 l41 p4 #beg bewe]t1 b]u/ op e5e dwal+4 ,,wolf to* spreekt t4 a4 p4 7,ni$]lndis*e ,sag54 ,leipzig1 #ahdc4 ,p4 #dce7 uitdrukkelijk van ,m>t91 e9 ,sohn des ,graf5 von ,namur1 d] sieb5te ,bis*( von ,tong]n4 #ade ,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 p4 #bbb4 #adf ,zie p4 #aa4 #adg ,zie p4 #ad4 #b ,s9t ,nikolaas is 9 ,n$]l& mee/al bek5d ond] d5 vorm van e5 e]bi$wa>dig biss*op4 ,9 ,oo/-,friesl& tre$t hij op1 niet als biss*op gekle$1 ma> als e5 grijsa>d met witt5 ba>d en 9 e5 pelsmantel gehuld#adh4 ,te ,qu$l9burg wa>s*uwt m5 de k9d]5 voor d5 ,nikelmann2 i$] ja> haalt deze zi* e5 (f]#adi4 ,d]gelijke somb]e eig5s*app5 dankt de ,heilige f aan ,rupre*t1 9 di5s ho$anigheid van boosa>dig5 huisgee/1 f aan het feit1 dat ,wdan vaak met d5 duivel op ne lijn w]d ge/eld#aej4 ,duidelijk blijk5 al?ans zijne elfis*e attribut5 uit e5e leg5de van het kanton ,wallis1 volg5s welke hij--ev5als de b]ggee/5--uit de rotsspelonk5 te voors*ijn komt#aea4 ,9 ,bei]5 en 9 de ,rijnpalts noemt m5 hem ,pelznikel 7ook wel ,nikel ( ,/4 ,nikel74 ,9 ,tirol heet de vooravond van ,s9t]klaas ,klaubautag#aeb4 #adh ,,brom1 l4 l41 p4 #aee4 #adi ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #bi4 #aej ,zie p4 #ac4 #aea ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #gc4 #aeb ,klaubauftag4 ,klaubauf is de naam van d5 kobold4 #c ,9 ,duits*l& rijdt het ,k]/k9d rond op e5 s*immel#aec1 ev5als ,fa!r ,*ri/mas 9 ,engel&1 die da> ook e5 bosje hooi en e5 wortel v9dt voor zijn pa>d#aed4 ,9 het graafs*ap ,rup9 v]s*ijnt e5 naamlooze ruit] op e5 s*immel1 t]wijl e5e 9 het wit gekle$e figuur e5 groot5 zak draagt1 en de ,*ri/mann ( ,*ri/puppe heet#aee4 #aec ,,mey]1 l4 l41 p4 #beg4 #aed ,,pol ,,de ,,mont1 ,diets*e ,w>&e1 ,x1 #a1 #ahig4 ,p4 #cj4 #aee ,,kuhn1 l4 l41 p4 #cdf4 #d ,buit5 zijn eig5 attribut5 ook nog met die van ,s9t]klaas ( van het ,k]/k9d voorzi51 tre$t ,hruodp>aht op1 f zelf/&ig1 f aan n van beid5 di5/ba>4 ,9 ons l& heet hij ,piet]man1 9 de ,rijnprov9cie ,hans ,muff1 9 d5 ,elzas ,hans ,trapp1 &]s eld]s4 ,de b5am+ ,rupre*t heeft als wisselvorm ,rupel#aef2 ook de ,wilde ,jag] heet ,rupre*t#aeg4 ,op d5 ,hutb]g bij ,h]rnhut huiz5 twee ,wilde ,jag]s3 ,ulri* ,rupre*t en ,b]nh>d ,dietri*#aeh4 ,het uit]lijk dez] p]soonlijkheid is m9 ( me] g$ro*telijk3 v]s*ijnt ,rupre*t als kwaada>dige elf1 dan is hij tr\w gewap5d met zak en ro$a*tig dan is zijn gezi*t zw>t van het roet4 ,ook de zak op zijn rug is e5 roetzak3 ,s*mutzb>tel heet hij om zijn roeta*tig uitzi*t4 ,ook de ,p]*teln d4 i4 v]momde ge/alt51 die op ,p]*t5ab5d#aei rondloop51 de ,pf+/lmmel 9 het ,ansba*s*e1 de pijp]s 9 het gevolg van d5 ,p+/kon+1 tr$5 op met e5 roetig gezi*t#afj4 ,dit zw>t mak51 zegt ,mannh>dt1 is ke9eswegs b$eutungslos und zw> s*e9t sie die ,s*wrzung mir 9 roh] ,weise ausdrck5 zu woll51 dass d] d>ge/ellte ,dmon#afa e9 ni*t si*tb>es1 fr m5s*li*e ,aug5 dunkles unheimli*es ,wes51 e9 ,s*att51 e9 ,gesp5/ sei#afb4 #aef ,,grimm1 l4 l41 ,i1 p4 #dag4 #aeg ,,mey]1 l4 l41 p4 #bcg4 #aeh ,,mey]1 l4 l41 p4 #bdb4 #aei ,zie p4 #cc4 #afj ,,mannh>dt1 l4 l41 pp4 #afb1 #cad1 #cba1 #cfe1 #edh4 #afa ,als het ,grieks*e ,grieks3 daimn1 half goddelijk1 half m5s*elijk wez51 op te vatt54 #afb ,l4 ,l4 p4 #cbb4 ,9 ,noord-,duits*l& v]s*ijnt op ,k]/avond e5e ba>dige1 9 pels en erwt5/roo gehulde figuur1 die appel51 not51 enz4 ond] de jeugd ronddeelt4 ,deze heet 9 de ,middel-,m>k d] hele ,*ri/1 ,rupre*t ( ,hans ,rupre*t2 9 ,meckl5burg d] ru ,clas ( ,ruklas 9 de ,oud-,m>k1 ,brunswijk1 ,hannov] en ,oo/-,friesl& ,clas1 ,glas ,bur1 ( ,bull] ,clas4 ,9 ,bei]5 k5t m5 e5 go$5 en kwad5 ,klas#afc4 ,9 de ,oud-,m>k trekt e5ige dag5 vr ,k]/mis de afs*uwelijke g$aante van ,klas ,bur met de lieflijke figuur van het ,k]/k9d rond1 ond]vraagt de k9d]51 laat ze bidd51 en geeft hun na> v]di5/e loon ( /raf#afd4 ,9 ,meckl5burg heet ,rug-klas des heilig5 ,*ri/ ,vorpo/52 hij rijdt op e5 s*immel en is met as*zak en ro$e voorzi5#afe4 ,te ,luc]n rammelt hij met kett+5 en draagt d5 naam van ,s*mutzli#aff4 ,9 e5 pelsmantel gehuld1 het gezi*t met roet b$ekt1 tre$t hij 9 ,luxemburg op ond] d5 naam van ,huoseck]#afg1 9 ,tirol ond] di5 van de ,wauwe#afh4 ,om/reeks het ja> #ahej v]s*e5 deze figuur 9 talrijke plaats5 rondom ,bamb]g als ,hel-,niclas1 9 erwt5/roo gehuld en rammel5d met h>e ket5s#afi4 ,nog draagt zij 9 ,hoh5zoll]n de nam53 ,sp>mundi1 ,pelzebub1 ,pelznikel1 ,butzemann#agj4 ,dit ,butzemann1 wa>mee m5 ons boezeman ( boeman kan v]gelijk51 is e5e b5am+ van d5 huisgee/#aga4 ,pelzoppel heet hij 9 ,hess5-,nassau4 ,9 ,b5$5-,oo/5rijk wordt de taak van kne*t wa>g5om5 door e5e vr\w1 ,b]*tel1 ,buzeb]gt ( ,eis]ne ,b]?a g5aamd2 ,b]*tel en --b]gt /aan blijkba> 9 betrekk+ tot d5 naam ,p]*ta1 ev5als --b>tel4 ,9 ,ob]haus5 zei m5 e]tijds3 ,heut kommt d] ,klas1 morg5 de ,buzeb]*t#agb4 ,9 het ,bohem]w\d v]s*ijnt d5 #ab;d5 ,decemb] 's avonds de ,h4 ,lucia1 die aan de brave k9d]5 o(t uitdeelt1 ma> de ondeug5de dreigt1 hun d5 buik op5 te rijt54 ,gewoonlijk v]toont zij zi* ond] d5 vorm e5] geit1 wa>ov] e5 b$lak5 hangt1 en is zij door e5 soort ,nikolo begeleid4 ,da d] ,"n d] heilig5 ,lucia1 zegt v4 ,re9sb]g-,dr+sfeld#agc1 wel*] aus lux1 ,li*t1 ent/&5 se9 soll1 dem d] heidnis*5 ,p]*ta1 ,li*te1 entspri*t1 s i/ es natrli*1 dass die ,heilige im ,volksglaub5 viele ,zge d] alt5 ,gtt9 ang5omm5 hat4 ,ook door ,wode wordt niet zeld5 de rol van ,rupre*t gespeeld1 zoo te ,meckl5burg#agd2 9 de ,?ur+s*e k]/sage van de #ag;de eeuw doet dit d] treue ,eckh>t#age4 ,ook wordt ,rupre*t veelal door d5 ,julbuk ( ,julbock v]vang51 d4 i41 e5 kne*t 9 boksg$aante2 te ,leipzig noemt m5 soortgelijke ge/alte ,klapp]bock#agf4 ,9 erwt5/roo gewikkeld gaat hij de laat/e dag5 vr ,k]/mis rond4 ,ov] d5 bok als symbool d] vru*tba>heid is re$s gesprok52 ov] d5 ev] insgelijks#agg1 zoodat het ons niet moeilijk zal vall5 d5 omgang met d5 be] ( tamm5 ev]1 mee/al 9 erwt5/roo gehuld 7,erbs5br71 die g$ur5de het ,joeltijdp]k plaats heeft1 te v]kl>54 ,dit gebruik is bijna ov] heel ,duits*l& en ,tirol v]spreid2 hi]aan dankt de uitdrukk+3 ,jem& e95 ,br5 aufb9d5 ha> ont/aan4 ,de be] wordt door ,klas ( ,rupre*t geleid4 ,te ,breslau is ,nicolo v]gezeld van ,b>tel1 tot wi5 de k9d]5 roep53 ,b>tel1 ,b>tel1 wild] ,br1 ,leg mir e91 0 i beg]1 enz4#agh ,b>tel wordt ook ,/rohb>tel g5oemd2 hi] en da> draagt ,rupre*t het epi!ton ,/rohb>t#agi1 als hij zi* nl4 9 /roo gewikkeld v]toont4 #afc ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #bb4 #afd ,,kuhn1 l4 l41 p4 #cde4 #afe ,z\ tot deze v]s*ijn+ welli*t ,klas ,rugeb>t 9 betrekk+ /aan1 die 9 het ,lubecks*e ,s*w]ttanzspiel voorkomt8 ,zie ,zeits*r4 fr deuts*es ,alt]tum1 ,,xx1 p4 #aj4 #aff ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #gc4 #afg ,,s*nell1 l4 l41 ,v1 p4 #ei4 #afh ,,v]nalek51 l4 l41 p4 #fb4 #afi ,,tille1 l4 l41 p4 #di4 #agj ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #ba4 #aga ,,mogk1 l4 l41 p4 #ajcd4 ,v]gelijk ook d5 naam ,klaubauf1 bov5 p4 #cd4 #agb ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 p4 #dcc4 #agc ,l4 ,l4 p4 #dcd4 #agd ,,grimm1 l4 l41 ,,ii1 pp4 #gha1 #ghb4 #age ,,tille1 l4 l41 p4 #bi4 ,vgl4 bov5 p4 #bg4 #agf ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #fb4 #agg ,ib4 ,de ev] speelt ook e5e voorname rol 9 de ,wilde ,ja*t4 ,zie ,,mey]1 l4 l41 p4 #bdd4 #agh ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #fc4 #agi ,,grimm1 l4 l41 ,,iii1 p4 #adi4 ,de beteek5is van het /roo moet hi]9 gezo*t word51 dat het erwt5/roo is4 ,ond] de vru*t5 is vooral de erwt vru*tba>heidssymbool#ahj4 ,om veel o(t te krijg5 word5 g$ur5de het tijdp]k d] ,twaalf ,na*t5 de o(tboom5 met erwt5/roo omwond52 g$ur5de dit tijdp]k mog5 ge5 erwt5 geget5 word5#aha2 op ,silve/]avond word5 de ho5d]s met erwt5 gevo]d3 zooveel erwt5 e5e kip eet1 zooveel ei]5 zal ze 't volg5d ja> legg5#ahb4 ,9 het ,bohem]w\d w]pt het ,k]/k9d e5 h&vol erwt5 door de kam]deur#ahc2 g$ur5de de z4 g4 ,knpfl9sn*te 7de ,dond]dagna*t5 vr ,k]/mis7 trekk5 9 ,zuid-,duits*l& volwass55 en k9d]5 van huis tot huis en w]p5 erwt5 teg5 d5 v5/]ruit5#ahd4 ,aldus zal het mogelijk zijn e5e vreemde bijzond]heid te v]kl>5 9 het b]i*t van ,eelcoo ,v]wijs3 ,9 ,zug 9 ,zwits]l& w]d de ,k9d]biss*op e]/ 9 #agig op hoog] bevel afges*aft4 ,telk5s v]s*e5 d5 #f;d5 ,decemb] e5 s*oli] als biss*op gekle$1 voorafgegaan door e5 biss*op met zijn /af1 en gevolgd door e5 n>1 die insgelijks met e5 /af 0 gewap5d1 wa>aan e5e blaas met erwt5#ahe 0 beve/igd#ahf4 #ahj ,,mey]1 l4 l41 p4 #ajc4 #aha ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 p4 #dfd4 #ahb ,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 p4 #bcc4 #ahc ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 p4 #dec4 #ahd ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 pp4 #dbd1 #dbe4 #ahe ,wij kursive]54 #ahf ,l4 ,l41 p4 #bi4 ,( z\d5 ook de erwt5 soms e5e specifiek kri/elijke beteek5is hebb58 ,decoratieve illu/ratie ,v4 ,,bel ,,en ,,ro$e4 ,/4 ,niklasaw51 d5n geit wi n bab51 d5n kl+elt de klokk51 d5n danz5 de popp54 7,,mannh>dt1 l4 l41 p4 #cbg ,aanm4 #b74 ,zoo z+t m5 te ,fri$ri*/adt a_/d ,eid]4 ,de kom/ van ,s9t]klaas wordt door belgekl+el aangekondigd4 ,knap5 do5 dit re$s e5e week te vor5 9 het kanton ,b]n#ahg2 9 ,hoh5zoll]n trekk5 op d5 vooravond van het fee/1 mann5 en vr\w51 z4 g4 ,niclause1 ond] kett+- en belg]9kel door de /rat5#ahh2 9 het kanton ,unt]wald5 gaat e5ige dag5 te vor5 e5 als han/wor/ gekle$ man ,sami*laus5-,geiggel g5aamd1 met bell5 van huis tot huis#ahi4 #ahg ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #ie4 #ahh ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #bb4 #ahi ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #gc4 ,dat de bel d5 ,heilige ook 9 ons l& niet vreemd is1 blijk uit het volg5de rijmpje3 ,s9t ,niclaes ,biss*op1 go$ heyli* man1 ,wil je wat 9 mijn s*o5tje gev51 ,god loont u dan1 ,geefftem5 e5 beurs met bell5#aij1 ,soo sal ickje niet me] quell51 ,s langhe als het ,god geliefft1 ,heb ik ,s9te ,niclaesje lieff#aia4 #aij ,wij kursive]54 #aia ,,eelcoo ,,v]wijs1 l4 l41 p4 #gc4 ,ma> 9 d5 ,dantzig] ,w]d] is de bel e5 attribuut van d5 ,zaligmak]2 da> hoort m53 ,heilige ,kri/ du gde mann1 trek dn be/5 tabb]t an#aib1 komm ve] onse de]1 kl+] ons wat ve]#aic4 ,v&a> dat het ,k]/k9d ook de b5am+ van ,kl+gee/#aid en ,kl+jes#aie draagt4 ,ook 9 d5 ,elzas en 9 het ,bohem]w\d kondigt het ,k]/k9d ,zijne kom/ door het luid5 e5] zilv]5 klok aan#aif4 ,ma> het is to* vooral de 9 pels en erwt5/roo gehuldigde g$aante1 wa>van op blz4 #ce sprake 0--,rupre*t1 ,clas ( &]s geheet5--die met bell5 en ket55 behang5 optre$t4 ,te ,/4 ,vi? 7,rijnprov9cie7 is ,hans ,muff van bell5 voorzi5#aig2 9 ,meckl5burg heet de ,s*immelrijd] ,kl+klas#aih2 klokjes en belletjes draagt ook ,as*5klas#aii4 ,9 het ,noord5 tr$5 de ,joelbokk5 met s*elletjes op#bjj4 #aib ,volg5s ,j4 ,a4 ,,leydis /elt de tabb]d het pallium voor6 #aic ,,mannh>dt1 l4 l41 p4 #cbg ,aanm4 #b4 #aid ,,mannh>dt1 l4 l41 p4 #cbf4 #aie ,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 p4 #bbd4 #aif ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 pp4 #ddf1 #dec4 #aig ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #fa4 #aih ,,b>ts*1 l4 l41 ,,ii1 p4 #cbd4 #aii ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 p4 #ddh4 #bjj ,,mey]1 l4 l41 p4 #bah4 ,mijns inzi5s is de bel ev5als het roetgezi*t d5 huisgee/ eig52 niet van ,wdan ma> van d5 kant d] elf5 gew]d ,s9t]klaas dit attribuut2 ,wdan is tr\w5s de ,elf5knig ( ,ell5knig#bja4 ,e5 ,pck 7kobold71 zoo v]haalt ,ern4 ,joa*4 ,we/phal#bjb1 di5de d]tig volle j>5 bij de monnik5 van e5 kloo/] 9 ,meckl5burg1 9 keuk51 /al en eld]s4 ,tot loon b$ong hij3 tunicam de div]sis coloribus et t9t9nabulis pl5am#bjc4 ,9 ,s*otl& huisde e]tijds e5 kobold1 die d5 naam van ,%ellycoat droeg2 ook de dw]g5 d] ,middeleeuw5 hield5 veel van bell52 de bell5 aan het pak van d5 h(n> pleit5 voor zijn v]wants*ap met d5 lu/ig5 huisgee/#bjd4 #bja ,,van ,,d5 ,,gheyn1 l4 l41 p4 #aae vlg4 #bjb ,bij ,,grimm1 l4 l41 ,i1 pp4 #dbc1 #dbd4 #bjc ,e5 veelkleurig kle$ vol bell54 #bjd ,,grimm1 l4 l41 ,i1 pp4 #che1 #dbd2 ,,iii1 p4 #adh4 ,ook de op v]s*ill5de tijd5 en ond] v]s*ill5de b5am+5 zi* voordo5de v]teg5woordig] van d5 w\dgee/--,grn] ,georg1 ,pf+/l1 ,pfig/butz1 enz4--v]toont e5 roetgezi*t en r9kelt met e5e koes*el#bje4 ,g$ur5de de ,rau*n*te loop5 de ,p]*teln met koes*ell5 en lange zweep5 rond2 op ,k]/avond loop5 op vele plaats5 van ,duits*l& knap5 met riem5 vol koes*ell5 door het dorp2 op ,dond]dag vr ,va/5avond be/aat plaatselijk de v]momm+ ho(dzakelijk uit e5 b$lak51 e5e han5v$]1 en e5 riem met pa>d5s*ell5#bjf4 ,de bel s*ijnt dus tev5s met de vru*tba>heid 9 v]b& te /aan1 wat v]d] nog o4 a4 hi]uit blijkt1 dat 9 het ,b5$5-,inndal de jongeli$5 bij het beg9 d] l5te das ,gras auslut51 d4 i4 met bell5 het veld doorkruis51 om d5 groei van het gras te bevord]52 en 9 de ,v+/au d5 #bb/5 ,febru>i de jeugd1 met groote bell5 en koeklokk5 omhang51 van huis tot huis gaat3 dit noemt m5 d5 ,langas 7l5te7 weck5#bjg4 #bje ,,mannh>dt1 l4 l41 p4 #fjh4 #bjf ,,mannh>dt1 l4 l41 pp4 #edb1 #edc4 #bjg ,,mannh>dt1 l4 l41 p4 #edj4 ,uit dusdanige feit5 trekt ,mannh>dt het besluit#bjh1 dass ,glocke und ,s*elle zur ursprngli*5 ,d>/ellung des ,wa*/umsgei/es gehrt5 und e9e notw5dige ,seite se9es ,wes5s &eut5 sollt54 ,kon de huisgee/ als gee/ zi* &]sz9s k5ba> mak51 zoo b4 v4 door te suis51 te siss51 te fluit51 te rammel5 met ket5s1 ( door het hom]is*e ,grieks3 trize9--de taal d] gee/5 9 het algeme5--bel en klok zijn hem wel als daemon d] vru*tba>heid eig54 #bjh ,l4 ,l41 p4 #cbg4 ,decoratieve illu/ratie 99 99 99 99 99 ,e9 ,s*att5 s*lei*et um das ,haus1 ,und hor*1 wel* ,kett5geklirre6 ,frwahr das i/ ,sanct ,nicolaus1 ,das ,ru!n-,mnnle9 von ,myra4 7,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #ae74 ,e5 enkel woord ook ov] de ro$e ( g>d4 ,s9t]klaas1 ,/4 ,ma>t51 ,rupre*t en di5s v>iant51 alle die p]soonlijkh$51 welke ges*5k5 uitdeel51 zijn ook gewap5d met het bewu/e tu*tmiddel1 wa>voor m5 de k9d]w]eld zulk e5 heilzaam ontzag weet 9 te boezem54 ,gewoonlijk is dez] ro$e van b]k5h\t2 9 ,tirol v9dt m5 de hazela>sg>d1 met welke de ,butzemann1 behoorlijk 9 erwt5/roo gewikkeld1 alwie hij op zijn weg ontmoet onme$oog5d ka/ijdt#bji4 ,9 ,zwits]l& draagt de ,h4 ,nikolaas plaatselijk e5 opgesmukt boompje1 9 ,hamburg voorhe5 e5 gro5e twijg#baj4 ,hi]mee komt de z4 g4 ,m>t9sg]te ov]e51 die de ,bei]s*e h]d] d5 #aj;d5 ,novemb] zijn mee/] t] h& /elt3 a*t] krib ( /aldeur ge/ok5 s*ut zij g$ur5de d5 w9t] het vee teg5 alle onheil1 en 9 de l5te drijft m5 er de koei5 mee na> de weide4 ,hi]bij b$i5t m5 zi* 9 ,etz5dorf 7,bei]57 van de volg5de spreuk3 ,kommt d] heilig ,/4 ,mrt5 7,mirte7 ,mit se9] ,g]t52 ,soviel ,kranewitbe]51 ,soviel ,o*s5 und ,/i]e4 ,soviel ,zweige1 soviel ,fud] ,heu6 ,/eckt sie h9t] d5 ,khb>n1 ,s wird auf's ,jahr ke9e ,kuh v]lor51 ,und /eckt sie h9t] die ,/alltr1 ,treibt sie auf's ,jahr mit ,freud5 h]fr4 #bji ,,mannh>dt1 l4 l41 p4 #bfi4 #baj ,,tille1 l4 l41 pp4 #acj1 #aca4 ,en 9 ,b5$5-,oo/5rijk3 ,kommt d] ,sanct ,mirt mit se9] ,rut52 ,soviel als die ,rute ,zweige hat1 ,soviel soll au* d] ,bau] ,vieh hab54 ,nehmt ihr die ,rut5 9 eure ,h&1 ,/eckt ihr 's wol auf ob] d] ,w&1 ,wol h9t] das ,da*1 ,am ,sankt ,gregoriu/ag ,treibt das arme ,vieh aus1 ,dur* alle ,engeln aus#baa4 #baa ,,mannh>dt1 l4 l41 pp4 #bgc1 #bgd2 vgl4 ,,mey]1 l4 l41 p4 #bed4 ,blijkba> /aat deze twijg met de vru*tba>heid 9 v]b&1 en is ha> elke v]h\d+ tot e5e tu*tro$e vreemd4 ,hetzelfde kan gezegd word5 van de zweep5 d] ,p]*teln#bab en d] bo]5knap51 die te ,mhr5 7,oo/5rijk7 op d5 vooravond van ,s9t]klaas door de veld5 trekk5#bac4 ,z\ dus de me5+ van ,tille#bad het w>e treff51 volg5s welke de lev5s- en vru*tba>beidsro$e van ,s9t]klaas door het ,prote/antisme tot w>e slagro$e1 tot /raf9/rum5t1 tot plak h]vormd is8 ,dan w>5 de bordjes v]hang51 en z\ m5 d5 jui/5 toe/& nog b4 v4 9 de ,orlagau aantreff51 wa> de k9d]5 op d5 d]d5 ,k]/dag hunne oud]s en peetooms met rozem>ijn/5gels slaan1 t]wijl ze roep53 ,fris*es ,grn6 ,langes ,leb56 ,ihr sollt mir 'n blank5 ,tal] 7,nsse u4 s4 w47 geb5#bae4 #bab ,zie p4 #da4 #bac ,,v]nalek51 l4 l41 pp4 #bhe1 #bhf4 #bad ,l4 ,l41 p4 #aie et passim4 #bae ,,mannh>dt1 l4 l41 p4 #bfe2 ,,tille1 l4 l41 p4 #aif4 ,mannh>dt vooral heeft ov] dit ond]w]p 9 zijn ,baumkultus ond] d5 titel van3 ,d] ,s*lag mit d] ,leb5srute e5e mee/]lijk g$a*te en keurig uitgew]kte v]h&el+ gelev]d4 ,dat de da> besprok5 gebruik5 met de g>d van ,s9t]klaas z\d5 sam5hang5 is e5e zuiv]e hypo!se1 en we gev5 ze dan ook sle*ts als zoodanig4 ,m5 v]gelijke nog e5 fee/gebruik d] ,lup]calia1 te ,rome d5 #ae;d5 ,febru>i gevi]d4 ,na> d5 s*ijn te oordeel5 0 het slaan met riem51 dat de ,lup]ci zi* teg5ov] de ,rome9s*e vr\w5 v]oorlo(d51 e5e tu*tig+2 en to* /ond dit gebruik veele] met de vru*tba>heid 9 v]b& 7,,jordan-,,prell]1 l4 l41 p4 #cij71 zoodat de vr\w5 d5 ,lup]cis zelfs d5 weg v]sp]d51 om zi* 9 de vlakke h& te do5 treff54 ,vgl4 ,,juv41 ,sat4 ,,ii1 v4 #d3 ,nec prode/ agili palmas prb]e lup]co4 ,en het baat niet d5 vlugg5 ,lup]cus de vlakke h& te bi$54 ,de fee/dag d] ,onnoozele ,k9d]5 heet 9 ,zwab5 ,pfeff]tag1 wijl dan de k9d]5 met ro$5 ( gro5e twijg5 door de /rat5 trekk51 de voorbijgang]s slag5 to$i55 en de huiz5 b9n5dr+51 om appel51 not5 en pep]koek te eis*54 ,bij ,li*tefels 7,bei]57 slaan de jong5s de meisjes met rozem>ijn/5gels1 al zegg5d3 ,da komme i* h] getret5 mit me9] fris*5 ,g]t51 mit me9em fris*5 ,mut4 ,s*meckt d] ,pfeff]tag gut8#baf #baf ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 p4 #dfg4 ,wat hi]van zijn moge1 het blijft onze innig/e w5s*1 dat de af/raff+1 door ,dr4 ,brom aan ,jos a ,leydis met de ro$e van ,s9t]klaas toeg$i5d1 e5 slag met de lev5sro$e moge gewee/ zijn6 ,decoratieve illu/ratie 99 99 99 99 99 ,en nu de gevolgtrekk+3 dat de oorsprong van het ,s9t]klaasfee/ uitsluit5d 9 het heid5dom te zoek5 is8 ,ge5 ha> op mijn ho(d1 dat er aan d5kt4 ,tr\w5s1 no* ,dr4 ,brom1 no* &]e mann5 van naam en groote k5nis1 die m5 helaas ook 9 ons eig5 vad]l& dezelfde me5+ v9dt toeg$aan1 hebb5 ooit iets d]gelijks bewe]d4 ,dit e*t] me5 ik uit het bijgebra*te mat]iaal te mog5 besluit53 ,de zuiv] wet5s*appelijke1 ,,9 ,,casu ,folklori/is*e /ell+1 dat sommige volksvoor/ell+5 en volksgebruik51 die h$5 t5 dage met de fee/vi]+ van d5 ,h4 ,nikolaas 9 v]b& /aan1 door het volk van heid5s*5 op kri/elijk5 bodem zijn ov]gebra*t1 kan door e5e m5igte van feit5 word5 ge/aafd4 ,niet dat ik deze me5+ aan iem& z\ will5 opdr+51 aan e5 ,jos a ,leydis het all]m9/2 ma> m5 v]kett]e dan ook niet h51 die ha> mo*t5 zijn toeg$aan1 m5 betitele h5 niet als naprat]s van ,r5an en ,fau/us d5 ,mani*er6 ,de e] d] ,k]k zal ev5ze] geh&haafd blijv51 ook al mo*t5 kne*t en pa>d en g>d d5 ,heilig5 ,nikolaas def9itief word5 ontzegd6 ,en wat de groo!id van ,myra's biss*op betreft--op zuiv] hi/oris*e grond5 niet g5oegzaam gewa>borgd1 /raalt zij ons s*itt]5d teg5 van de hooge e]eplaats af1 die de v]hev5 k9d]vri5d 9 het ,folklore inneemt4 ,zijne attribut5 mog5 van kri/elijk5 ( van heid5s*5 oorsprong zijn1 dit ne /aat va/3 de ,h4 ,nikolaas z\ de groote rol1 die hij 9 de volksv]e]+ speelt1 niet hebb5 v]worv51 z\ het aureool van popul>iteit niet om zijne slap5 gevlo*t5 hebb51 w>e hij niet w]kelijk groot gewee/ 9 de oog5 van het kri/elijke volk4 ,blijv5 aldus de e] van ,gods ,k]k1 de groo!id ,zijns liev5 ,heilig5 ong]ept1 z\ het dan niet v]kieslijk] zijn1 9 vrije ges*ill5 als dit d5 mok] te lat5 ru/51 opdat het v]tr\w5 9 d5 kampio5 niet ges*okt worde1 wanne] t] v]d$ig+ van 's ,he]5 w>e glorie1 t] be/rijd+ van wez5lijke dwaalbegripp5 het slagzwa>d di5t te word5 opgevat8 ,decoratieve illu/ratie ,,inh\d4 ,pag9a4 ,,voorr$e #c ,i4 ,,het ,,vru*tba>heid/ijdp]k #g ,,ii4 ,,s*oor/e5 ,,en ,,s*o5 #ag ,,iii4 ,,de ,,s*immelrijd] #be ,,iv4 ,,vormv]&]+5 #cb ,v4 ,,bel ,,en ,,ro$e #ci ,,besluit #dd ,decoratieve illu/ratie ---------------------------------------- ------- ,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3 ,de volg5de correcties zijn 9 de tek/ aangebra*t3 ,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37 ,b3 de ,ka?oliek5 ,foklori/5 gevond51 ,c3 de ,ka?oliek5 ,folklori/5 gevond51 ,b3 zi* dit bijgeo( vooral ,c3 zi* dit bijgelo( vooral ,b3 di*/e /( d] ar*iev5 ,c3 di*t/e /( d] ar*iev5 ,b3 speeld5 dan sle*t e5e ond]ges*ikte ,c3 speeld5 dan sle*ts e5e ond]ges*ikte ,b3 ,joelfee/ da> 9 ,janu>i ,c3 ,joelfee/ da> 9 ,janu>i ,b3 #af ,,jacor ,,grimm1 ,deuts*e ,c3 #af ,,jacob ,,grimm1 ,deuts*e ,b3 k9d]5 en volwass5 op ,/4 ,c3 k9d]5 en volwass55 op ,/4 ,b3 ,rijn3 ,neujahrskrnz*57 en de ,c3 ,rijn3 ,neujahrskrnz*57 en de ,b3 ,,ii4 p4 #beb72 tot dit doele9de ,c3 ,,ii4 p4 #bcb72 tot dit doele9de ,b3 #da ,l4 ,l41 p4 #aeg1 ,c3 #da ,l4 ,l41 p4 #aeg4 ,b3 9 de ,altm>k gezond53 ,c3 9 de ,altm>k gezong53 ,b3 ,,v]nalek51 l4 l41 p4 #fb4 ,zie p4 #aag4 ,c3 ,,v]nalek51 l4 l41 p4 #fb4 ,zie p4 #aa4 ,b3 #df ,v1 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 ,c3 #df ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 ,b3 zijn ov]geblev51 ,besli/] dan ,c3 zijn ov]geblev54 ,besli/] dan ,b3 ,mog dan ook het gev5 ,c3 ,mogt dan ook het gev5 ,b3 er kra*tig to5 hebb5 bijg$rag51 ,c3 er kra*tig toe hebb5 bijg$rag51 ,b3 ,b]l91 #ahia4 ,pp1 #agi1 ,c3 ,b]l91 #ahia4 ,pp4 #agi1 ,b3 #hj ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 ,c3 #hj ,v4 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 ,b3 se95 ,gewhrsmann aufhrt1 ab] ,c3 se95 ,gewhrsmann anfhrt1 ab] ,b3 ,ov]blijfsel51 l4 l1 p4 #bd ,c3 ,ov]blijfsel51 l4 l1 p4 #bd4 ,b3 #ii ,,b>ts*1 i4 l41 ,c3 #ii ,,b>ts*1 l4 l41 ,b3 #aji ,,v]n ,,alek51 l4 l41 ,c3 #aji ,,v]nalek51 l4 l41 ,b3 ,/af=dhire noemt m5 nog ,c3 ,/af=d%ire noemt m5 nog ,b3 #ahej4 ,p4 #bc2 ,,s*nell1 l4 l1 pp4 ,c3 #ahej4 ,p4 #bc2 ,,s*nell1 l4 l41 pp4 ,b3 ln mi dn prd#abj ,c3 ln mi dn prd#abj4 ,b3 #aca ,,eelco ,,v]wijs1 l4 l41 p4 #gg4 ,c3 #aca ,,eelcoo ,,v]wijs1 l4 l41 p4 #gg4 ,b3 het ,arab-,p]z4 nr&j4 ,c3 het ,arab4-,p]z4 nr&j4 ,b3 ,,re9sb]g ,d,,r+sfeld1 l4 l41 p4 #dhc4 ,c3 ,,re9sb]g-,d,,r+sfeld1 l4 l41 p4 #dhc4 ,b3 v]s*ijnsel voor1 dat attribubut5 van ,c3 v]s*ijnsel voor1 dat attribut5 van ,b3 #add ,zie p4 #abi4 ,dat de indruk ,c3 #add ,zie p4 #bc4 ,dat de indruk ,b3 ,s9t]klaas ,klaubautag#aeb ,c3 ,s9t]klaas ,klaubautag#aeb4 ,b3 #aej ,zie p4 #c4 ,c3 #aej ,zie p4 #ac4 ,b3 #aee ,,kuhn1 l4 l41 p #cdf4 ,c3 #aee ,,kuhn1 l4 l41 p4 #cdf4 ,b3 ,rupre*t als kwaad a>dige elf1 ,c3 ,rupre*t als kwaada>dige elf1 ,b3 #afd ,,kuhn1 l4 l1 p4 #cde4 ,c3 #afd ,,kuhn1 l4 l41 p4 #cde4 ,b3 #agj ,,s*nell1 l4 l1 ,i1 p4 #ba4 ,c3 #agj ,,s*nell1 l4 l41 ,i1 p4 #ba4 ,b3 p4 #adj4 ,c3 p4 #cd4 ,b3 l4 l41 p4 #bi4 ,vgl4 bov5 p4 #acc4 ,c3 l4 l41 p4 #bi4 ,vgl4 bov5 p4 #bg4 ,b3 d] v5/]ruit5#ahd4 ,aldus ,c3 d5 v5/]ruit5#ahd4 ,aldus ,b3 #ahf ,l4 ,l1 p4 #bi4 ,c3 #ahf ,l4 ,l41 p4 #bi4 ,b3 da>t hoort m53 ,c3 da> hoort m53 ,b3 op blz4 #adb sprake 0--,rupre*t1 ,c3 op blz4 #ce sprake 0--,rupre*t1 ,b3 9 ,meck5burg heet de ,s*immelrijd] ,c3 9 ,meckl5burg heet de ,s*immelrijd] ,b3 #bja ,,van ,,d5 ,,gheyn1 l4 l1 ,c3 #bja ,,van ,,d5 ,,gheyn1 l4 l41 ,b3 #bfe2 ,,tille1 l4 l1 p4 #aif4 ,c3 #bfe2 ,,tille1 l4 l41 p4 #aif4 ,b3 treff54 ,vgl4 ,,juv4 ,sat4 ,,ii1 ,c3 treff54 ,vgl4 ,,juv41 ,sat4 ,,ii1 ,b3 rozem>ijn/5gels1 al zegg53 ,c3 rozem>ijn/5gels1 al zegg5d3 ---------------------------------------- -------