----------------------------------------
------------------------                
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de tek/ 9 dit be/& wordt we]gegev5 9 de
 orig9ele1          v]\d]de spell+4 ,er 
is ge5 pog+ g$aan de tek/ te            
mod]nis]54                              
,bladzijde-numm]+ is v]wijd]d4          
,afgebrok5 woord5 aan het       e9de van
 de regel zijn /ilzwijg5d h]/eld4       
,ov]duidelijke druk- en spelf\t5 9 het  
orig9eel zijn            gecorrige]d4   
,v>iaties 9 spell+ zijn beh\d54         
,9 het orig9eel cursieve tek/ is        
we]gegev5 als cursief4                  
,9 het boek word5 lage en hoge          
aanhal+/ek5s gebruikt4          ,deze   
dubbele aanhal+/ek5s zijn 9 dit e-boek  
aangegev5         als aanhal+/ek5s4     
,aan het e9d van dit e-boek volgt e5    
ov]zi*t van de              aangebra*te 
correcties4                             
,de illu/raties zijn bes*ikba> bij de   
html-v]sie van dit         e-boek op    
http3_/_/www4gut5b]g4org                

----------------------------------------
------------------------      ,,op ,,de 
,,lev5sreis    ,illu/ratie              
,op de ,lev5sreis                       
,bijdrag5 van ,dr4 ,j4 ,a4 ,cram]1      
,dr4 ,j4 ,h4 ,g]rets51                  
,dr4 ,f4 van ,gheel ,gildemee/]1        
,p4 ,j4 ,mol5a>1 ,j4 ,c4 ,s*ull]1       
,h4 ,a4 ,c4 ,sne?lage1                  
,a4 ,j4 ,a4 ,v]me]1                     
,w4 ,l4 ,welt]                          
#aiae                      ,uitgave van 
,g4 ,j4 ,a4 ,ruys te ,utre*t            
,,g$rukt ,,t] ,,boek- ,,en              
,,kun/drukk]ij                     ,g4  
,j4 ,,van ,,am]ong5 ,,te ,,am]sfoort    
,,inleid+      ,voor de /ille1 en wat m5
 zoo t5 onre*te noemt3 v]lor5 ur5 9  ons
 lev51 is dit boek 9 de e]/e plaats     
be/emd4    ,om dan e5s opg5om5 te word51
 en te midd5 van 's lev5s vaak zoo      
v]moei5de sleur1 door e5 ontdekk5de1    
v]man5de1 v]troo/5de  g$a*te ons e5     
oog5blik de realiteit d] eeuwige d+5 wat
 nad]bij  te br5g54    ,om bij wat lang]

 pooz5 ons 9 de e5 ( &]e lev5s- en      
s*riftwa>heid 'n we9ig diep] 9 te leid54
    ,op de lev5sreis1 die voor vel5 zoo 
moeilijk1 zoo bezwa>lijk is1 mag  nu en 
dan e5 vri5d5woord1 somwijl5 e5 w5k van 
e5 vri5d5h&  wa>lijk niet ov]bodig      
heet54 ,zulke woord5 bi$t dit boek zijn5
  lez]s aan2 zulke w5k5 wil het hun     
gev54    ,het w]d uitsluit5d ges*rev5   
door pr$ikant5 d] ,haags*e geme5te1     
omdat zij me5d51 dat dit sommige hunn]  
geme5tel$5 z\ aantrekk54    ,ma> het is 
da>om vol/rekt niet uitsluit5d voor die 
geme5te be/emd4  ,integ5deel3 de        
s*rijv]s zull5 zi* gelukkig rek551      
wanne] zij  eld]s1 ook bij oude vri5d51 
lez]s mog5 v9d54    ,en zij koe/]5 de   
/ille hoop m5ig h>t tot zeg5 te mog5    
zijn4          ,,inh\d                  
,bladz4      ,j4 ,a4 ,cram]1 ,l5telev5  
#be    ,j4 ,a4 ,cram]1 ,dans5           
#abb    ,j4 ,h4 ,g]rets51 ,e5v\digheid  
#b    ,j4 ,h4 ,g]rets51 ,de ,toekom/ des
 ,he]5                  #ej    ,j4 ,h4  
,g]rets51 ,bege]5 en will5              

#fd    ,j4 ,h4 ,g]rets51 ,iets ov] het  
lez5 d] ,evangelin      #gg    ,j4 ,h4  
,g]rets51 ,hoe ,god arbeidt             
#ie    ,f4 v4 ,gheel ,gildemee/]1 ,ov]  
gelo( en ongelo(         #e    ,p4 ,j4  
,mol5a>1 ,niet zond] /rijd              
#a    ,p4 ,j4 ,mol5a>1 ,bidd5           
#bc    ,p4 ,j4 ,mol5a>1 ,de ,bijbel     
#bd    ,p4 ,j4 ,mol5a>1 ,gee/drift en   
opw9d+                  #fe    ,p4 ,j4  
,mol5a>1 ,roep+                         
#gi    ,p4 ,j4 ,mol5a>1 ,somb]heid      
#abj    ,p4 ,j4 ,mol5a>1 ,mo$           
#aba    ,j4 ,c4 ,s*ull]1 ,uitv]kor5     
#if    ,h4 ,a4 ,c4 ,sne?lage1 ,jeanne   
d',arc                        #aje      
,h4 ,a4 ,c4 ,sne?lage1 ,met de held5    
#aab    ,h4 ,a4 ,c4 ,sne?lage1 ,jozef   
#aae    ,a4 ,j4 ,a4 ,v]me]1 ,belijd5is  
#b    ,a4 ,j4 ,a4 ,v]me]1 ,als e5 nevel 
#dh    ,a4 ,j4 ,a4 ,v]me]1 ,tot zi*     
zelv5 gekom5 zijnde        #acj    ,w4  
,l4 ,welt]1 ,josua's ,gezi*t            
#fg          ,,niet ,,zond] ,,/rijd     
,om het eeuwige lev5 te v]w]v51 heeft de

 m5s* lles op te (f]54    ,dit v]/aan   
vele m5s*5 niet4    ,voor het v]krijg5  
van a>ds*e go$]5 will5 zij zi* wel veel 
inspann+ getroo/54 ,m5 bewond]t d5 man1 
die1 rijk will5de word51  re$s als knaap
 begonn5 is zi* alle g5ot te ontzegg5 en
 c5t5 en  /uiv]s heeft bije5ges*raapt1  
om zoo langzam]h& 9 het bezit van  e5   
groot kapitaal te kom54 ,m5 v9dt 't e5  
vanzelf%eid1 dat de  ,grieks*e kampve*t]
 zi* j>5 aane5 oef5de om lat] d5        
kampprijs  te v]w]v54 ,m5 prij/ d5      
jonkman1 die na j>5lange +espann5       
/udie1 de v]eis*te diploma's heeft      
v]worv51 die hem 9 /aat  /ell5 /raks de 
lang bege]de betrekk+ te aanva>d54      
,ma> aanga&e het all]hoog/e1 het eeuwig 
go$ s*ijn5 vel5 te  d5k51 dat het hun   
als 't w>e zoo ma> 9 d5 s*oot zal word5 
geworp54 ,o1 hoe v]giss5 zij zi*6 ,want 
is 't e5sdeels wa>1 dat de  zaligheid e5
 g5adegift ,gods is1 m5 v]gete aan de   
&]e zijde niet1  dat er ges*rev5 /aat3  
/rijd d5 go$5 /rijd des gelo(s1 grijp   
na> het eeuwige lev56        ,voor e5   

eeuw'g5 lev5skrans1      ,he]1 dit arme 
lev5 gans*6          ,,e5v\digheid      
,doe nooit iets1 om iets4 ,vele m5s*5   
zegg51 dat e5 ,*ri/5  vroolijk moet     
zijn1 om &]5 te trekk54 ,dit is f\t4    
,eig5lijk  ,jezutisme1 prote/ants*      
,jezutisme4 ,m5 moet nooit iets do51 om 
iets te b]eik52 m5 moet e5v\dig do5 wat 
m5 doet1 zond] e5ige  bijb$oel+ en het  
ov]gev51 wat deze h&el+ uitw]k5 zal4    
,wees  die ge zijt4 ,doe1 wat ge doet4  
,&]s wordt ge e5 hui*ela>4 ,9 de  w]eld 
bes*uldigt m5 de ,*ri/55 altijd van     
onwa>a*tigheid4  ,de geloovig5 zijn niet
 re*t te v]tr\w54 ,z\d5 ze niet e5igsz9s
  gelijk hebb58 ,z\ onze dubbelz9nigheid
 ha> oorsprong miss*i5 hebb5  9 onze    
gewoonte iets te do5 om iets8           
,,belijd5is      ,nadat de ,heil& 9     
,galila en ook aan g5e zijde van de zee 
van  ,tib]ias ,zijn kra*t5 betoond1     
,zijn teek55 g$aan en ,zijn woord5      
gesprok5 _h--kra*t5 en teek55 en woord51
 die ,hem tot het  middelpunt hadd5     
gemaakt van opgewond5 bewond]+--heeft   

,hij zi*1  met ,zijn discipel51 begev5  
na> de /ille l&/rek5 t5 noord5 van  het 
,galilees*e me] en aan ,zijn discipel5  
twee vrag5 ge/eld4 ,t5  e]/e3 wie zegg5 
de m5s*51 dat ik1 de ,zoon des m5s*51   
b58 en  t5 twe$e3 wie zegt gij1 dat ik  
b58 ,op deze beide vrag5 hebb5 de       
discipel5 geantwoord4    ,volg5s de     
m5s*5 is ,jezus ,elias1 ( ,johannes de  
,doop] ( e5 van de  ,pr(et54    ,en     
volg5s h5zelv51 ,petrus tre$t nu op als 
hun woordvo]d]1 is ,hij  de ,*ri/us1 de 
,zoon des lev5d5 ,gods4    ,na deze     
uitspraak van ,petrus1 wa>op het bek5de 
woord volgt3 ,zalig  zijt gij1 ,simon   
,b>-,jona2 want vlees* en blo$ heeft u  
dat niet  geop5ba>d1 ma> mijn ,vad]1 die
 9 de hemel5 is 7,mat?4 #af3 #ad-ai7    
v]bi$t de ,heil& ,zijn discipel51 aan   
iem& te zegg53 dat ,hij 0  ,jezus de    
,*ri/us4    ,dit is e5 opm]kelijk v]bod4
 ,het w]d met all5 nadruk uitgesprok54  
,m>kus to*1 deze gebeurt5is met we9ig   
woord5 we]gev5d1 deelt m$e3  ,en ,hij   
gebood hun s*]pelijk1 dat zij het niem& 

zegg5 z\d5 van  hem4 7,m>kus #h3 #cj74  
,wat z\ er gebeurd zijn1 indi5 de       
discipel5 hun ov]tuig+1 dat ,jezus  de  
,*ri/us1 de lang v]wa*te ,godskon+ is1  
e5s hadd5 mog5 pr$ik5  aan die vele     
hond]d5 9 ,galila1 die ,jezus bewond]5d 
hadd5 omr+d8    ,als e5 loop5d vuur z\  
zi* de m>e1 e5 blijm>e van de hoog/e    
beteek5is1 hebb5 v]breid4 ,zond] ern/ig 
nad5k51 zond] eig5  ov]tuig+1 z\ de s*>e
 ha> hebb5 ov]g5om54 ,vel5 ond] h5  z\d5
 na> de wap55 hebb5 gegrep51 om zi* bij 
d5 ,*ri/us  te voeg5 en ,hem te /eun5 9 
,zijn op/& teg5 de ,rome9s*e  ov]he]s*+4
 ,all5 z\d5 op ,hem de v]wa*t+ hebb5    
geb\wd1  dat ,hij het ,messiasrijk nu z\
 ve/ig52 dat nu de he]lijke tijd  van   
v]loss+ en vr$e en welva>t z\ zijn      
aangebrok54    ,en deze all5 z\d5 bitt] 
word5 teleurge/eld1 wanne] het hun z\   
blijk51 dat al die he]lijkheid e5 ijdele
 droom 0 gewee/4 ,snell]1  dan zij      
opgekom5 01 z\ de bewond]+ ne]slaan tot 
v]a*t+4 ,en  de liefde1 die ,jezus als  
d5 belo(d5 ,pr(eet ( als d5 v]wa*t5     

,elias prees1 z\ wijk5 voor e5 haat1 die
 9 deze teleurge/elde liefde  zijn br&/(
 z\ v9d54 ,wie e]/ ,jezus volgd51 z\d5  
dan ,hem  v]lat52 wie e]/ ,hem          
bewond]d51 z\d5 dan ,hem v]foei52 wie   
e]/  ,hem zeg5d51 z\d5 dan ,hem vloek54 
,dit w/ ,jezus4    ,en v&a> dat s*]pe   
v]bod1 om aan iem& te zegg51 dat ,hij de
  ,*ri/us 04    ,zek]6 ,jezus wil erk5d 
zijn als de ,*ri/us4 ,welt deze         
belijd5is op  uit het tot ov]tuig+      
gebra*te gemo$1 dan spreekt de ,heil&   
zalig  hem1 die z spreekt4    ,zek]6    
,jezus wil niets liev]1 dan dat niet    
alle5 ,galila1 ma> ook  ,juda en        
,j]uzalem ,hem als ,davids ,zoon        
belijdt4 ,en ,hij beveelt1 dat het      
,evangelie alom worde v]kondigd1 opdat  
alle creatur5 z\d5 kom5 tot  ,hem als   
hun ,kon+4    ,ma> ge5 belijd5is1 die d5
 naam van belijd5is draagt en het wez5  
er van mi/1 omdat de grondslag d] eig5  
erv>+ er aan ontbreekt4  ,ge5 belijd5is1
 die alle5 ma> kan naprat51 da> de      
p]soonlijke  erk5t5is er niet aan       

voorafg+4    ,en woord1 ma> t9tel5d van 
liefde1 is1 als belijd5is1 me] wa>d1    
dan de keurig/e =mule1 de mee/ preciese 
ov]tuig+1 ma> wa>aan  het p]soonlijk    
erv>5e1 het 9 eig5 lev5 ond]vond5e      
ontbreekt4          ,,ov] ,,gelo( ,,en  
,,ongelo(      ,voor zoov] mij bek5d1   
wil niem& ga>ne voor e5 onv]/&ig  m5s*  
geh\d5 word54 ,9 e5 p]iode die nu       
vrij-wel a*t] ons ligt1  noemd5 de      
voor/&]s van e5 bepaalde ri*t+ op       
/aatkundig gebi$  zi*zelv51 met         
bem9nelijke bes*eid5heid1 het d5k5d deel
 d]  natie2 miss*i5 hebb5 zij hunne zaak
 nooit groot]e s*ade g$aan dan  met deze
 onb5ulligheid4 ,en to* komt e5         
d]gelijke argum5tatie nog  m5igmal5     
voor2 ja1 wa> de b$5k+ niet ond] woord5 
gebra*t is1  ligt zij to* wel te sluim]5
 op d5 bodem onz] voor/ell+51 dat  bij  
iem& die het vlak en vi]kant onns met   
ons is1 het e5 ( &]  aan zijn d5kv]mog5 
hap]t4    ,er zijn groote kr+5 9 ons l& 
en da>buit5 wa>1 m5 het ns is  met e5   
n$]l&s* aphorisma alle gelo( is         

bijgelo(4 ,9 ,frans*  ,zwits]l&1 wa> ook
 zooveel wez5lijk godsdi5/ig lev5 wordt 
aangetr(f51 zijn vlak da>naa/ tal van   
huisgez9n5 wa> het gelo(  aan e5 ,god1  
die hemel en a>de ges*ap5 heeft1        
bela*elijk wordt  g5oemd2 e5 d] duits*e 
afgeva>digd5 na> het eeuwfee/ van het   
n$]l&s*e bijbelg5oots*ap v]zek]de ons   
dat 9 ,brem51 ond]  jonge m5s*51 iem&   
die d5 bijbel las1 w]d aangezi5 als e5  
voorw]eldlijk di]2 de s*rijv]s van het  
belangrijk w]k fac+  ! facts1 an        
engli%man's religion1 kom5 voor bre$e   
kr+5  uit ,engel&1 ,s*otl& en ,i]l&1 met
 b$roev5de m$$eel+52  en uit ons vad]l& 
kunn5 voorbeeld5 van gelijke /rekk+     
word5 aangevo]d4 ,er zijn uitzond]+51   
ma> de me]d]heid onz]  intellectueel5   
s*ijnt het gelo( niet vri5delijk gez9d4 
,mij kwam  t] oore hoe e5 hoogle]a> op  
zijn college zeide dat1 wie e5 aantal   
g$eg5]e]d5 bij elka> wilde zi51 ma> e5s 
het uitgaan van e5e  afges*eid5 k]k moe/
 gadeslaan1 en dit 0 niet met e5 booze  
b$oel+ gezegd4    ,nu is dit niet voor  

het e]/ dat zulke d+5 ov] geloovig5     
bewe]d  zijn4 ,op d5 p9k/]dag w]d er ov]
 ,petrus en de &]e apo/el5  gespot2 m5  
hield ze voor dronk52 vol zoet5 wijn1   
buit5 hunne  z9n54 ,fe/us1 de ,rome9s*e 
/adh\d]1 heeft iets d]gelijks van       
,paulus v]kla>d en hem v]zek]d dat hij  
raasde1 al w]d er dan  beleefdheid%alve 
bij gevoegd dat het zijne groote        
gele]dheid 01 die  hem tot raz]nij      
gevo]d _h2 ja onze ,heil& zelf is wel   
voor uitz9nig  geh\d52 en ,paulus weet  
zelf het be/ de aanleid+ die hem drong  
om  aan de ,cor9?irs te s*rijv53 wij    
zijn dwaz51 om ,*ri/us wil4--,de  jonge 
geloovig5 die dus 9 onze dag5 hi] ( da> 
e5 s*\d]ophal5  ontmoet51 zijn nog niet 
bepaald 9 sle*t gezels*ap4    ,to* w5s* 
ik hi] e5s met h5 de vraag te beh&el53  
is het nu  wez5lijk zoo onv]/&ig om aan 
,god te geloov58 ,is het wez5lijk wa>   
dat het v]/& zi* v]zet teg5 het gelo(8  
,ik b5 er van ov]tuigd  dat er ond] onze
 bes*aafde en ge/ude]de jonge mann5 en  
jonge  vr\w51 tal van e]lijke opre*te   

k>akt]s zijn1 die wel ga>ne z\d5  will5 
geloov51 ma> me55 dat ze het niet kunn52
 dat de bezw>5  teg5 het geloov5        
onov]komelijk zijn2 dat zij de wa>heid  
geweld  moet5 a&o5 en hun wet5s*appelijk
 gewet5 het zwijg5 moet5  oplegg51 om te
 kunn5 geloov54 ,en aan b$rog me$o51 dat
 will5 ze  niet2 ook niet aan zelfb$rog4
    ,nu z\ ik die e]lijke twijfela>s wel
 e5s ga>ne e5 di5/ bewijz52  jui/ die   
e]lijke twijfela>s4 ,en ik z\ will5     
beg9n5 met e5 heel  e5v\dige vraag4 ,wij
 hoor5 nog wel e5s luid v]zek]53 gelo(  
is  bijgelo(6 ,ma> wat is ongelo(8      
,bebel1 de bek5de ov]l$5 leid]  d]      
sociaal democrat5 9 ,duits*l& heeft     
gezegd3 de resultat5  d] wet5s*ap roov5 
aan het *ri/5dom d5 grond ond] d5 voet  
weg1 en br5g5 het t5 val4 ,haeckel1 de  
hoogeprie/] van het  monisme1 v]zek]t3  
de kosmologis*e grondwet b]eikt d5      
hoog/5  intellectueel5 vooruitgang1 nl4 
d5 val van ,god1 vrijheid en            
on/]felijkheid2--en e5 zek] soort van   
halfbes*aafde naprat]s  v]zek]5 ons met 

groote /elligheid3 da> is ge5 ,god1     
natuurlijk  niet6 ,ma> wanne] we nu e5s 
niet voor groote woord5 uit d5 weg      
gaan1 is dit ongelo( niet k e5 gelo(8   
,dat gelo( van ,bebel en ,haeckel wordt 
ons wel als wet5s*ap  aangeprez52 ma>   
het is gelo(2 en1 ik v9d1 bijgelo(4 ,de 
wet5s*ap1  k de natuurwet5s*ap1 beve/igt
 de filos(ie van ,bebel en van ,haeckel 
niet1 ma> v]kla>t zi* da> 9 d5 laat/5   
tijd e] tg5 dan vr4  ,de wet5s*ap heeft 
aan het *ri/5dom als zoodanig nog       
heelemaal ge5  grond ond] de voet5      
wegg5om54 ,to* leeft dit wa&5kbeeld 9   
vele  h>t54 ,9 sommige gemo$]5 zit het  
muurva/4    ,ma> dat is ge5 r$5 om er   
voor uit d5 weg te gaan2 e5             
waanvoor/ell+ blijft e5 waanvoor/ell+1  
ook al neemt het getal  h>] aanhang]s   
toe4 ,ne51 het v]/& /aat het geloov5    
niet 9 d5  weg2 veele] het onv]/&4      
,ik moet hi] nog e]/ e5e inleid5de      
opm]k+ mak52 en wel deze3  geloov5 is   
niet hetzelfde als volkom5 begrijp54    
,dat d5k5  sommig52 en zij zegg5 van    

iets3 ik gelo( het niet1 wanne] zij     
eig5lijk b$oel53 ik begrijp niet hoe dat
 toegaat4 ,e5e v]/&ige1  nu re$s beja>de
 dame1 v]telde mij da> e5 a>dig /aaltje 
van4 ,zij  woonde 9 h>e prille jeugd met
 ha> vad] 9 het zuid5 van ons l&2  to5  
da> de e]/e spoorweg5 w]d5 aangelegd2 ze
 0 to5 e5 meisje  van zes ( zev5 ja>4   
,ha> vad] _h ha> v]teld van e5 rijtuig  
dat  voortbewog5 z\ word5 zond] pa>d51  
ev5 h>d1 ja h>d] dan zij  ooit e5       
rijtuig _h zi5 rijd54 ,dat gelo( ik     
niet6 _h ze gezegd4  ,e5 pa> dag5 lat]  
ziet ze d5 e]/5 spoortre9 rijd52 0 ze nu
  ov]tuigd8 ,wel ne56 ze zei3 ik zie    
het1 ma> ik gelo( het to* niet6         
,natuurlijk b$oelde zij3 ik begrijp niet
 hoe dat 9 elka> zit2 ik  begrijp het   
niet4 ,ma> ze bewe]de3 ik gelo( het     
niet4 ,sommige  groote meisjes do5 nog  
wel als dit kle9e meisje2 en nog wel &]5
  ook4    ,zij v]telde mij nog iets &]s4
 ,vad]1 die e5 kundig dokt] 01 _h  ha>  
v]zek]d dat het witte li*t kon brek5 9  
zev5 /ral51 de zev5  kleur5 van d5      

reg5boog4 ,dat gelo( ik niet6 _h het k9d
 al we]  gezegd2 en /illetjes _h ze ha> 
v]fdoos g5om51 en de zev5 kleur5  van d5
 reg5boog doore5gem5gd4 ,natuurlijk kwam
 er to5 ge5 wit4 ,zie  je wel1 dat dit  
sam5 ge5 wit wordt8 _h ze gezegd2 en    
triomfantelijk  er bij g$a*t3 ik heb to*
 ma> s*oon gelijk gehad met dit niet te 
geloov56    ,deze kle9e v]teg5woordig/] 
van de empiris*e filos(ie 0 ev5  e]lijk 
ov]tuigd van ha> go$ re*t en h>e go$e   
tr\w als m5ig  volwass5 ongeloovige2 en 
ond]tuss*5 _h ha> vad] to* gelijk2 en   
g+ het witte li*t ma> voort zi* 9 zev5  
/ral5 te brek51 telk5s  als het door e5 
prisma opgevang5 w]d4 ,ik heb er        
dikwijls aan g$a*t4  ,behalve door h>e  
eig5wij%eid1 wa>m$e zij vad]s woord 9   
twijfel  trok1 maakte het k9d het zi*   
onnoodig moeilijk dewijl zij geloov5    
v]w>de met begrijp54    ,do5 wij het    
nooit8 ,ik vrees van wel2 ma> dan mak5  
wij het onszelv5  onnoodig moeilijk4    
,ne5 aan ,god geloov5 is niet hetzelfde 
als  ,god begrijp54 ,er zull5 altijd wel

 raadsel5 ov]blijv51 en  moeilijkh$52   
ma> dat doet er eig5lijk heel we9ig toe4
 ,de raadsel5  en de moeilijkh$5 ligg5  
eig5lijk op e5 &] t]re91 en hebb5 met   
het geloov5 al heel we9ig te mak54      
99       99       99       99       99  
,e5e &]e opm]k+ is deze3 geloov5 geeft  
ge5e m9d]e  zek]heid dan wet52 ma>      
zek]heid op e5 &] gebi$4 ,wanne] ik     
iets weet1 dan heb ik het niet te       
geloov52 en wa> iets e5 voorw]p  is van 
mijn gelo(1 da> kan mijn wet5s*ap       
?uisblijv54 ,ik weet wel  dat het       
spraakgebruik da> alle dag5 teg5        
zondigt2 ma> dat maakt het  niet bet]4  
,wij zijn gewoon geloov5 e5 m9d]5 graad 
van zek]heid te  a*t52 ma> dat is e5    
slordige mani] van do54 ,geloov5 geeft  
ge5  m9d]e zek]heid dan wet51 ma>       
zek]heid op e5 &] gebi$4 ,laat  e5      
voorbeeld mijn me5+ v]duidelijk54       
,het 0 9 #gh ( #gi4 ,ik 0 op mijn e]/e  
/&plaats1 ,wilhelm9adorp1  de pold] bij 
,goes4 ,da> w>5 9 die dag5 de v]h\d+5   
nog al  gespann52 de he]5 die zi*       

lib]aal noemd51 w>5 nog al vij&ig  en   
onv]draagzaam2 sommig51 wanne] het niet 
al te one]bi$ig kl9kt1  sommig5 w>5     
bekromp52 en k5d5 ge5 groot] pleizi] dan
 e5  geloovige voor d5 mal te h\d54 ,e5s
 kom ik 9 d5 tre9 teg5ov]  e5 m5e] te   
zitt51 di5 ik van aangezi*t en van      
reputatie al wel  k5de2 e5 pap5vret]2 en
 bij gebrek aan e5 paap v]orb]de hij ook
  wel e5s e5 dorpsdom94 ,hij s*e5 di5   
morg5 e5 go$5 eetlu/ te  hebb52 al?ans1 
hij viel dadelijk aan4 ,is u niet de    
nieuwe dom9 uit  d5 pold]8 ,ik 0 zoo    
vrij4    ,e5 na> baantje1 dom96    ,wel8
 ,hoezoo8    ,nu1 dat is to* nog al     
duidelijk2 u moet all]lei d+5 preek5 die
  u zelf niet gelo(t1 en ook niet kunt  
geloov54 ,ik1 m5e]1 ik gelo(  heelemaal 
niets6    ,komaan1 m5e]1 dat is         
m]kwa>dig4 ,mij dunkt1 u moe/ 9 uw      
te/am5t  bepal5 dat m5 u lat] op /]k    
wat] zet1 en 9 e5 museum bewa>t1  als e5
 m5s* die wez5lijk niets gelo(d heeft4  
,ma> mag ik wet5 wie  u is8    ,ik b5   
m5e] ,r41 en hij noemde e5 welbek5d5    

naam 9 ,goes4    ,zoo1 zoo1 dus dat     
gelo(t u6    ,wat8 geloov58 ,welne51 dat
 weet ik zek]6    ,be/1 m5e]2 bewijs u  
het mij dan ma>4    ,nu1 dat kunt u 9   
,goes op het /adhuis v]nem51 dat ik b51 
en hij  liet zijn twee ( drie voornam5  
roll5 door de c\p2 die en die ,r41  zoon
 van d5 oud5 ,r4 enz4    ,jawel1 m5e]2  
zek]4 ,dat bewij/ nog niet &]s dan dat  
ze dat 9 ,goes  op het /adhuis ook      
geloov54 ,ik wil het ook wel geloov51   
met veel  g5oeg52 ma> wet5 is iets &]s6 
,enf91 het e9d van de ges*i$5is 01 dat  
hij erk5n5 moe/ niet  te wet5 dat hij e5
 zoon van zijn vad] 04 ,dan zal ik ma> 9
 het  v]volg zegg53 ik gelo( dat ik m5e]
 ,r4 uit ,goes b56 gr9nikte hij1  to5   
hij 9 ,dordt d5 tre9 v]liet4    ,be/1   
m5e]2 en dan zal u mete5 gele]d hebb5   
dat u er niets m9d]  zek] van is1 dan   
to5 u da*t het te wet54 ,want geloov5   
geeft ge5  m9d]5 graad van zek]heid dan 
wet54 ,het komt er ma> op aan1 dat m5   
gelo(t op go$e grond54    ,ind]daad1 wij
 w&el5 door gelo(4--,de he] ,r4 en ik   

beid5 hadd5  gelo( 9 de directie van de 
,s4 ,s4 to5 we 9 d5 tre9 plaats nam54   
,wij v]tr\wd5 d5 weg1 d5 /aat d] groote 
spoorwegbrugg51 ,mo]dijk1  ,dordre*t1   
,rott]dam2 het mat]ieel1 d5 ma*9i/ ( de 
ma*9i/54  ,hij z\ al ze] vreemd opgekek5
 hebb51 mijn sceptis*e reisg5oot1       
wanne] m5 hem 9 ,dordt gevraagd _h3 wie 
0 de ma*9i/ op uw  tre98--,hij _h zi*   
to* aan di5 man toev]tr\wd6    ,wij     
w&el5 door gelo(1 veel me] dan wij wet54
 ,wij hebb5 gelo(  9 d5 ar*itect en de  
w]klui die het huis hebb5 geb\wd dat wij
  bewon52 9 d5 +5ieur en zijne m$ew]k]s 
die de spoorlijn hebb5  gelegd wa>langs 
we ons beweg52 9 d5 koopman1 die ons    
zijn koopwa>  br5gt2 9 de onbek5d5 uit  
v]re l&51 die hem de opbr5g/ van  hun   
oog/ hebb5 gezond54 ,wij zijn1 e]lijk   
gezegd1 hi] nooit zond]  gelo( gewee/2  
ook niet de slimme m5e] ,r1 die         
heelemaal niets  gelo(de4 ,want we zijn 
hi] aangekom5 onwet5d1 absoluut onwet5d2
  ma> niet ongeloovig4 ,we hebb5 met    
v]tr\w5 de lu*t +eademd die  zi*        

aanbood2 de melk g$ronk5 die ons vo$5   
moe/1 zond] dat wij  ha> *emis*e        
be/&deel5 k5d52 ja zond] te wet5 dat wij
 e5  maag hadd5 en hoe de spijsv]t]+    
toeg+4 ,ma> wanne] wij het  gelo(       
v]liez51 dan gaan we dood4 ,ik d5k hi]  
aan e5 man1 e5  fabrieks>beid]1 e5 arme1
 somb]e man die niem& v]tr\wde1 en met  
zijn volle weekgeld na> de om/rek5 van  
,ha>lem liep1 omdat hi] de  wat]leid+   
v]giftigd 04 ,hij is van ,vrijdag tot   
,d9sdag uitgeblev5  en _h 9 di5 tijd    
vijfti5 c5t5 v]te]d4 ,holoogig en       
uitgehong]d  kwam hij t]ug2 we hebb5 hem
 na> e5 ge/i*t moet5 br5g52 wa>om8      
,omdat hij e]lijk1 consequ5t1 alle gelo(
 v]lor5 _h4 ,want het gelo(  is onmisba>
 9 het lev52 zond] gelo( wordt het lev5 
onmogelijk4           99       99       
99       99       99    ,maakt het      
ongelo( de m5s*5 bet]8 ,is door het     
ongelo( wel e5s ooit  e5 m5s* van zijne 
zonde v]lo/8 ,gij k5t het oude v]haal   
van ,jozef2  die 9 e5 groote v]leid+ is 
/a&e geblev52 en gevraagd heeft2  z\ ik 

zoo groot kwaad do5 en zondig5 teg5     
,god8 ,wanne] hij e5  dwaas gewee/ 01   
die 9 zijn h>t gezegd _h3 da> is ge5    
,god1 dan  _h hij dez5 /eun niet gehad1 
en 0 miss*i5 niet /a&e geblev54  ,wij   
hebb5 all5 wel gehoord van d5 ,*ri/u%at]
 ,voltaire2 en ook k5t  i$] d5 naam van 
,graaf von ,z9z5dorf1 d5 /i*t] van de   
,h]nhutt]  geme5te3 uit liefde tot      
,*ri/us heeft ,von ,z9z5dorf 9          
,we/-,indi het  lot d] slav5 op de      
plantages g$eeld1 enkel om h5 met het   
evangelie  bek5d te mak54 ,9 di5zelfd5  
tijd _h ,voltaire a&eel5 9 e5  s*ip1    
voor d5 slav5h&el be/emd4 ,9 het        
,frankrijk d] neg5ti5de  eeuw heeft de  
vrijd5k]ij zi* ongeh9d]d uitgebreid2 ik 
wil vol/rekt  niet bew]5 dat da> ge5    
nobele opre*te m5s*5 zijn ond] de       
vrijd5k]s1 ma> het sy/eem is niet       
wez5lijk v]draagzaam2 en  wa> het de    
ma*t _h1 heeft het geleid tot tirannie4 
,h]9n] u d5  g\v]neur van ,madagasc>1   
sociali/ en mat]iali/2 die zijne ma*t   
als bew9dhebb] gebruikt heeft om het    

*i/5dom uit te roei5 op  dat groote     
,afrikaans*e eil&4 ,e]/ heeft hij       
getra*t de k]k5  te sluit52 da>na d5 b\w
 van nieuwe v]h9d]d2 hij heeft d5       
z5del+5 all]lei belemm]+5 9 d5 weg      
gelegd2 de *ri/elijke  jonge            
mann5-v]e5ig+5 teg5gew]kt1 en als m5 hem
 vroeg wa>om8  ,dn kwam e]/ re*t zijn   
bekromp5 onv]draagzaamheid aan het li*t2
  die *ri/elijke z5d+ maakt hi]         
zelf/&ige mann5 en die wil ik  niet3 die
 zijn te moeilijk te rege]56 ,to5 hij 9 
zijn vad]l&  t]ug 01 liet hij zi* aan e5
 banket van vrijd5k]s aldus uit3  de    
emancipatie beg9t pas2 de *ri/elijke k]k
 is geva>lijk] dan  ooit4 ,het is nu    
niet e5 /rijd tuss*5 k]k en /aat1 ma> e5
 krijg  tuss*5 h5 die geloov5 en die    
niet geloov54 ,wij moet5 de  godsdi5/ige
 g$a*te zelve aanvall56    ,dit is nu   
wat erg ruw1 wat erg ronduit gezegd2 ma>
 het is niets nieuws4  ,het ongelo( als 
sy/eem is onv]draagzaam4    ,en kan het 
v]troo/5 9 d5 dood8    ,ik heb aan het  
/]fb$ ge/aan van e5 man die a!i/is*     

r$5a>  van de sociali/5 gewee/ 04 ,op e5
 vroeg] ziekb$1 aan d5 r&  van het graf 
gekom51 _h hij niet g5oeg aan zijn      
ongelo( gehad2 en  hij heeft dat lat]   
ook op5lijk erk5d4 ,ik heb wel kunn5    
lev5 9  !oretis* a!sme1 zoo sprak hij2  
ma> ik heb er niet mee kunn5  /]v54--,e5
 jong meisje van #ae1 #af ja> ligt aan  
de t]+2 ha>  vad] 0 e5 a!/1 h>e mo$] e5 
*ri/94 ,oud]s en do*t]  beid5 wi/5 dat  
het met ha> niet lang me] z\ dur54 ,op  
zek]5  middag is zij met h>5 vad] alln4 
,vad]6 vraagt het meisje1 op  welk gelo(
 moet ik nu /]v52 op het uwe ( op dat   
van mo$]8 ,de  vad] /a>t e5 oog5blik vr 
zi* uit4 ,ma> da>na zegt hij met  bewog5
 /em3 /]f liev] 9 het gelo( uw] mo$]1   
mijn k9d6  ,ik d5k dat vel5 9 e5 zelfde 
geval z\d5 do5 als deze vad]4    ,en kan
 het ongelo( d5 m5s* kra*t gev5 9 zijn  
le$8 ,dr4  ,dubois-,reymond1 e5 gele]de 
,d>w9i/1 die e5 oog5blik geme5d heeft1  
dat zijn wet5s*ap hem dwong tot a!sme1  
ma> da> al spo$ig van  t]uggekom5 is1   
,dr4 ,dubois-,reymond wij/ er op hoe    

alln het lev5d  godsv]tr\w5 kan troo/5  
ond] het le$ des lev5s3 ,troo/ e5s e5   
zaal vol kank]lijd]s met de v]z5 van    
,goe! ( ,s*ill] zegt hij4  ,het is dan  
ook wel voorgekom5 dat godloo*5a>s door 
de diepe weg5  van lijd5 en droefheid   
beke]d zijn van hunn5 dwaalweg4 ,ma> het
  lev5d gelo(2 het e*te1 niet de namaak 
en niet het surrogaat1 dat  maakt       
g$uldig en mo$ig4 ,dat is e5e erv>+ aan 
de ziek- en  /]fb$d54    ,het is soms   
v]makelijk om op te m]k5 hoeveel        
bijgelo( er he]s*t  9 ongeloovige kr+54 
,da> wil m5 niet met d]ti5 aan tafel    
zitt52  niet op ,vrijdag op reis gaan2  
als m5 z\t ge/ort heeft1 spo$ig e5  pa> 
korreltjes ov] d5 s*\d] op d5 grond     
w]p51 &]s br5gt  elke z\tkorrel e5      
ongelukkig5 dag4 ,zijt gij gelukkig     
gezond 9 e5  tijd van veel ziekt51 v]tel
 het niet zond] drie maal op de tafel te
  klopp5 en da>bij te zegg5 unb]uf56 ,m5
 kan nooit wet56 ,bij het  nem5 van e5  
besliss+ zijn er vrteek55 die niet      
v]wa>loosd  behoor5 te word52 en        

wa>zegg]s1 ka>t5leg/]s1 m$iums word5 9  
/ilte opgezo*t door m5s*5 die voor      
ongeloovig5 will5 doorgaan4  ,"l ,h]b]t 
van ,%aftesbury _h e5 boek ges*rev5 wa>9
 hij de  op5b>+ ,gods be/re$2 ma> to5   
het af 01 wi/ hij niet ( hij het  wel   
uitgev5 mo*t2 hij knielde n$] en bad om 
e5 teek5 uit d5 hemel  als go$keur+ op  
zijn boek6 ,en de ov]tuigde positivi/   
,augu/e  ,comte vond 9 de twe$e helft   
van zijn lev5 e5 godsdi5/ uit met e5e   
godheid de humaniteit1 wi] hoogeprie/]  
hij zi*zelv5 maakte1 hij  ,augu/e       
,comte1 de positivi/4           99      
99       99       99       99    ,wat   
gelo(t to* eig5lijk e5 ongeloovige8 ,als
 gij het hem vraagt1  dan zegt hij      
wa>s*ijnlijk1 precies als mijn zeeuws*e 
m5e] 9 d5  tre93 ik gelo( heelemaal     
niets6 ,want hij wil zijn gelo( voor    
wet5s*ap lat5 doorgaan4 ,ma> dat gelukt 
hem niet4 ,zijn ongelo( is  ook e5      
gelo(4 ,hi] hebt gij artikel ,i van zijn
 gelo(sbelijd5is4    ,ik gelo( aan de   
alma*tige /( en de alma*tige kra*t2 die 

van  eeuwigheid zijn en tot 9 alle      
eeuwigheid dur52 die alles uit zi*      
zelv5 ges*ap5 hebb51 ook d5 m5s*elijk5  
gee/1 (s*oon zij zelve  ge5 gee/ zijn en
 ge5 gee/ hebb52 en die de natuur met   
wond]b>e  wij%eid +]i*t hebb51 (s*oon   
zij niet wi/5 dat ze dit d$54    ,zi$a> 
eig5lijk het e]/e en nig artikel van het
 mat]iali/is*e  gelo(4 ,ik voor mij v9d 
het *ri/elijke gelo( veel v]/&ig]1 dat  
belijdt3 ik gelo( aan ,god1 d5 ,vad]1 d5
 ,alma*tige1 d5 ,s*epp] des  hemels en  
d] a>de4    ,k5t gij1 lieve lez]1 het   
mooie g$i*t de ,s*epp+1 van t5 ,kate8   
,sommig5 uw] hebb5 er wel e5s van       
gehoord2 niet vel5 van de jong]5  k5n5  
het4 ,ik heb mij altijd v]/\t er mooie  
passages 9 aan te  treff51 en het de$   
mij onlangs go$ aan mijn eig5wijze h>t1 
9 e5e  /udie van e5 d] jong]5 te lez5   
dat t5 ,kate to* ma> mooi]  v]z5 _h     
ges*rev5 dan de ta*tig]s wi/54 ,ja1 ja1 
knikte ik mijn  wel doorvo$5 criticus   
toe2 vl me]6 ,ik z\ lu/ hebb5 u e5s de  
passage op te zegg51 die jui/ zoo mooi  

bij ons ond]w]p pa/2 hoe ,god  zi*      
op5ba>t 9 de natuur2 het is 9 het zev5de
 tafreel te v9d52  aldus beg9t het3     
,met de middl51 met de weg5      ,van   
,zijn go$heid1 van ,zijn ma*t      ,komt
 de ,algo$e zijn gesla*t      ,op d5    
hang5 dwaalweg teg52      ,en da> /raalt
 e5 spoor van zeg5      ,door de wanorde
 en d5 na*t2    ,gij moet het ma> e5s   
lez51 9 het zev5de tafreel2 ook die     
mooie  regels3        ,god is go$ en    
groot h]hal5      ,alle heuvl5 met hun  
dal52      ,alle b]g5 die da> /aan      
,als voor de eeuwigheid ges*ap51        
,aan wi] bor/ de wolk5 slap52      ,aan 
wi] voet1 gelijk de blan1      ,volk5   
kom5 en v]gaan2      's ,he]5 /em is op 
de waatr51      ,die ,hij van ,zijn     
v+]top      ,spr5kelde als e5 reg5drop1 
,en1 wanne] de diept5 s*aatr51      't  
,bliksemvuur de wolk5 deelt1      ,en de
 zee heur psalm5 speelt      ,ond] 't   
loei5d onwe]klaatr51      ,dan ontbloot5
 zelfs ,gods haatr5      ,met e5 huivr+ 
't s*5nig ho(d2      ,en--de twijfela>  

gelo(t6    ,zooals ik zeg1 ik h]9n] mij 
nauwelijks d5 tijd dat ik dit v]s niet  
k5de1 en ik v]/\t mij nog het mooi te   
v9d54 ,ma> laat mij u nu  e5s v]tell5   
wat mij onlangs gebeurd is4 ,e5 mijn]   
jonge vri5d51  e5 lit]air g5ie van de   
bov5/e plank1 komt bij mij1 en vraagt   
mij3    ,weet u wel dat de ,s*epp+ niet 
van t5 ,kate is8    ,ja1 zek] weet ik   
dat1 die is van ,god6    ,nu1 wees niet 
flauw2 het g$i*t de ,s*epp+ b$oel ik4   
,zoo1 zeg ik2 7ik kreeg al e5 beetje    
b9n5pret67 ik heb &]s d5  di*t] nog zelf
 gek5d--en hem /ukk5 er uit hoor5       
voordrag52 en  ik v]zek] u1 niem& 9 mijn
 tijd twijfelde er aan ( dit groote     
di*tw]k 0 de arbeid van ,ds4 ,j4 ,j4 ,l4
 t5 ,kate 9 ,am/]dam4    ,ne51 zegt mijn
 wijsneus4 ,u weet er heelemaal niets   
van4 7,de jonge  man weet dat ik e5     
dagje oud] ^w1 en me niet kwaad mag     
mak52 da>  maakt hij misbruik van67 ,ik 
zal u v]tell5 dat /uk1 dat u zoo mooi   
v9dt1 dat ik u al dikwijls heb hoor5    
opzegg52 dat is heelemaal niet  van t5  

,kate6    ,wel--en van wi5 is het dan8  
,van niem&6    ,van niem&8 vraag        
ik--want da> 0 ik dan to* nieuwsgi]ig   
na>4 ,ik  da*t natuurlijk 9 de v]/e v]te
 niet dat iem& mij1 9 mijn eig5  huis1  
,t\ssa9tkade #ce1 z\ tra*t5 er 9 te lat5
 loop54--,van  niem&8 w\ jij zegg5 dat  
dat v]s zi*zelf gemaakt heeft8    ,ja1  
wat zal ik zegg5--g+ mijn               
hi/oris*-conjecturaal-criticus  voort4  
,oordeelt u er zelf ma> e5s ov]2 aan wi5
 die v]z5 na>  uwe me5+ moet5           
toeges*rev5 word54 ,weet dan dat het nu 
al bijna  vijftig ja> gel$5 is1 op e5   
mooi5 ,mei-morg5 9 het ja> #ahfg--we    
hadd5 to5 nog mooie ,meimorg5s--dat e5  
jonge os hi] de /ad  's-,grav5hage w]d  
b9n5geleid2 hij kwam van het            
,bezuid5h\t1 de  ,he]5gra*t langs1 na>  
de ,poot54 ,( het de aanblik 0 van d5   
slag]sw9kel1 het d]de huis l9ks1 ( dat  
hij de slag]sjong5s niet  v]tr\wde die  
hem geleidd52 plotsel+ rukt het bee/ zi*
 los2 maakt  re*tsomke]t1 en zet het op 
e5 loop52 de ,poot5 uit2 d5 ,fluweel5   

,burgwal op2 de ,l&sdrukk]ij b9n54 ,da>1
 9 de con/]natie gooit  hij alle        
lett]ka/5 omv]2 e5 geweldige drukf\t6   
,en de to5malige  directeur met zijn    
duits* acc5t1 wat haa/ig1 wat s*utt]ig1 
roept  uit3 kau1 kau z de we]li*6       
,vorsi*t1 vorsi*t2 feeg me die  ,bu*/ab5
 netjes op1 dat me die ,bu*/ab5 niet    
f]trapt w]d56  ,en heel netjes1 en heel 
voorzi*tig1 nem5 da> de gezell5 elk e5  
/(f] en blik1 en veg5 die lett]s netjes 
bij elka>1 om ze we]  9 de lett]ka/ op  
te b]g54 ,ma>--da> komt er e52 u weet   
die  lett]zett]s lez5 spiegels*rift net 
zoo gemakkelijk als u de  ,/&a>d ( het  
,volk6444 en hij bekijkt zijn blik en   
zegt3 wel1 heb ik  nu ooit2 hoe         
toevallig3 kijk e5s m5e]1 wat ik hi] op 
mijn blik bij  meka> geveegd heb1 dat   
lijkt wel e5 v]s6        ,met de middl51
 met de weg5      ,van zijn wij%eid1 van
 zijn ma*t1      ,komt de algo$e zijn   
gesla*t      ,op d5 bang5 dwaalweg teg52
      ,en da> /raalt e5 spoor van zeg5  
,door de wanorde en d5 na*t4      ,wat  

al kreet54444    ,he1 m5e]1 zegt de     
jong52 dat z\ e5 mooi v]s geword5 zijn2 
jamm] dat het hi] uits*eidt4444    ,ma> 
da> kwam e5 twe$e jong51 en hij zegt3   
kijk1 m5e]1 dat is nu  to* al heel      
toevallig2 ik gelo( dat ik het v]volg   
heb4 ,hoe 0 ook  je laat/e regel8 't ,0 
e5 halve regel1 zegt de e]/e3 ,wat al   
kreet54444    ,jui/1 valt de &] 92 dan  
kan ik wel het v]volg hebb53            
44444444 ,hem be/orm51      ,door d5    
wanklank onge/oord1      ,w]kt de ,vad] 
liefdrijk voort1      ,en 9 duiz5dv\de  
vorm5      ,kle$t ,hij ,zijn welsprek5d 
woord4      ,leesba> /aat het aan d5    
hemel      ,met zijn ong]impeld blauw   
,lov5d de ,onbezwek5 ,tr\w2      ,met   
zijn vonkl5d />gewemel4444    ,en da> 0 
het we] uit4    ,ik heb zo[a> het       
v]volg1 komt e5 d]de v]tell53 lui/] ma> 
toe2 wat 0 ook we] je laat/e regel8 ,met
 zijn vonkl5d />gewemel  ja jui/3       
,prijz5d als op d'e]/5 dag1      't     
,e5ig en ,alhoog gezag4      ,hoorba>   
kl9kt het uit de /room51      ,uit de   

veld51 uit de boom51      ,9 e5 e9dloos 
l(*oraal4      ,want het s*epsel al te  
maal1      ,h\dt niet op zijn ,god te   
roem52      ,i$] 9 zijn eig5 taal1      
,wil d5 naam des ,s*epp]s noem52    en  
zoo g+ dat ma> door2 en wanne] da> n    
blik 0 afgelez51 dan  kwam er e5 jong5  
met e5 &] blik2 en hij _h zo[a> het     
v]volg4  't ,0 nog nooit erg5s &]s      
gezi52 en all5 die er v]/& van  hadd51  
voorspeld5 di5 directeur e5 groote      
toekom/4    ,en dus--zoo e9digde mijn   
v]slaggev]2 aan wi5 kan m5 nu dat v]s   
eig5lijk toes*rijv58 ,is het e5 v]s van 
e5 os8 ,is het e5 g$i*t  van het toeval8
 ,van wi5 is het nu eig5lijk8    ,ik    
moet bek5n5 dat ik zoov] nog niet g$a*t 
_h4 ,e5 v]s van e5  os6 ,en zoo'n       
vloei5d v]s1 nog wel2 het is zek] wel   
heel bizond]2  ma>--ik gelo( er         
natuurlijk ge5 sikkepit je van6    ,wat 
gelo(t u niet8 vroeg mij mijn lit]air   
g5ie1 m9 ( me] s*]p2  wat gelo(t u niet8
 ,dat e5 os e5 lett]ka/ omv]/oot5 kan8  
,wa>om  niet8 ,e5 os is /]k1 en e5      

lett]ka/ kan niets t]ug do56    ,ne52   
ma> dat die lett]s 9 die bepaalde       
volgorde z\d5 vall52 dat  is glad       
onmogelijk6    ,wa>om is dat zoo        
onmogelijk8 ,ze moet5 to* 9 de e5e ( &]e
 orde  vall52 wa>om dan niet 9 deze8    
,ja--wel zek]2 ik kan natuurlijk niet   
bewijz5 dat dit onmogelijk is2  ma> ik  
h\d dan ma> e5v\dig vol dat ik er ge5   
sikkepitje van  gelo(4 ,dat zulk e5 v]s 
van a*t en ve]tig regels ont/aan z\ zijn
  door de lett]s van e5 ( me] lett]ka/5 
door elka> te gooi51 dat  gelo(t niem&4 
,als zoo iets d]gelijks nu e5s 9 d5     
bijbel /ond1  dan z\dt ge e5s wat hoor56
 ,wat e5 bijgeloovige m5s*56 ,wat e5    
onnad5k5de m5s*56 ,met zulke m5s*5 valt 
niet te r$5e]56 ,ma>  v]langt de gele]de
 moni/ ,haeckel van ons niet iets dat   
duiz5dmaal  absurd] is8 ,e5 g$i*t ov] de
 ,s*epp+1 bij toeval ont/aan14444  onz94
 ,ma> de w]eld zelve1 door toeval       
ont/aan1 diepe wij%eid6  ,pr(essor      
,re9ke uit ,kiel1 e5 botanicus van      
groot5 naam1 heeft e5  gele]d boek      

ges*rev51 de w]eld als daad1 die ,welt  
als ,t2 hij  bespreekt ook da>9 de      
vraag3 is het d5kba> dat e5 cel 9 het   
v]re  v]l$5 vanzelf is ont/aan uit de   
anorganis*e b\w/(f58 ,hij  v]zek]t ons  
dat de kun/matige vorm+ van organis*e   
v]b9d+5  7b4v4 eiwit7 uit anorganis*e   
grond/(f5 nog nooit en n]g5s is  gelukt4
 ,ge/eld het onwa>s*ijnlijke geval dat  
het lukte1 dan moet e5e  nog moeilijk]  
vraag word5 opgelo/3 hoe is nu da>uit e5
 lev5de cel  ont/aan1 die bij h>e vo$+  
ma*9e-arbeid v]ri*t1 en het v]mog5  van 
voortplant+ bezit8 ,want de e]/e cel    
moet1 van ha> ont/aan f1  e5e volkom5   
go$ afgew]kte1 doelmatig afgew]kte ma*9e
 gewee/  zijn1 e5 opgewond5 automaat6   
,kn nu dit alles1 tot 9 de kle9/e en    
fijn/e bizond]h$5 toeval  gewee/ zijn2 (
 moet5 we hi] d5k5 aan e5 be/ur5d v]/&8 
,het woord toeval is e5 woord voor      
bijgeloovige m5s*52 het is  e5 woord dat
 onze onkunde v]b]gt ( het bankroet van 
ons d5k5  v]bloemt4 ,ma> wat d5kt m5 zi*
 to* wel bij zulk e5 woord toeval8      

,neem e5s uw horloge4 ,vijl het1 totdat 
gij e5 s*oteltje hebt met fijn  /(4     
,durft gij d5k5 dat die fijne           
metaaldeeltjes1 ond] d5 invlo$  van     
me*anis*e kra*t51 door e5 gelukkig      
toeval zi* we] z\d5  v]e5ig5 tot e5     
uurw]k dat correct gaat8    ,ev5 brutaal
 z\ de bew]+ zijn dat alle5 ond] d5     
indruk van  *emis*e kra*t51 zond] v]/&1 
e5 lev5de cel z\ ont/aan zijn4    ,de   
naturali/51 die van ons v]lang5 dat wij 
dit geloov5 zull51  v]lang5 te veel4    
,het blijkt ons dat wij1 om ongeloovig5 
te zijn1  bijgeloovig moet5 wez54 ,en   
dat will5 we niet4    ,als ik al die    
mooie woord5 hoor1 die to* welbes*\wd   
groote woord5  zijn1 wa>m$e ,bebel en   
,haeckel en hunne gee/v]want5 mij       
bewijz5  will5 dat deze w]eld van zelve 
ont/aan is1 dan d5k ik aan de jong5s    
uit de l&sdrukk]ij en aan hun blik met  
lett]s4 ,ind]daad behoev5  onze jonge   
m5s*5 niet voor groote woord5 uit d5 weg
 te gaan4 ,met  e5 volkom5 v]tr\w5 mog5 
zij nog altijd in/emm5 met het algeme5  

ongetwijfeld *ri/elijk gelo(3      ,ik  
gelo( 9 ,god d5 ,vad]1 d5 ,alma*tige1   
,s*epp] des hemels en d] a>de4          
,,bidd5      ,wie het geb$ v]zuimt1 de  
/ille1 ge/adige geme5s*apsoef5+ met     
,god1 b]o(t zi* zelf da>door mo$willig  
van de rijk/e bron van  kra*t4          
,wanne] het gee/elijk lev5 niet         
voortdur5d ond]h\d5 wordt1 mot  het wel 
zwakk] word5 en /]v54 ,m5 heeft de      
geb$soef5+ zoo vaak  v]gelek5--en e5    
bet]e v]gelijk+ kan m5 wel niet         
v9d5--bij het  na> bov5 kom5 van d5     
duik]1 die lang op d5 bodem van het wat]
  gew]kt heeft1 ma> nu e5 tijd lang we] 
9 de vrije lu*t moet  ademhal5 om nieuwe
 kra*t te v]zamel5--&]s hield hij het   
niet vol4    ,onze ,heil& geeft ons hi]1
 gelijk 9 alles1 het voorbeeld4 ,altijd 
w$] zo*t ,hij het aangezi*t1 de         
geme5s*ap zijns ,vad]s4 ,en 9 't        
bijzond]1 wanne] de v]zoek+ ze] /]k tot 
,hem 0 gekom51 beklom  ,hij d5 b]g1 om 9
 de /ilte1 v] van het m5s*5gewoel af1   
met ,god te  v]ke]5 en z 9 /aat te zijn 

d5 ,satan te w$]/aan4    ,wie onz] zal  
dan niet1 op one9dig5 af/& d5 ,heil&    
a*t]na1  dagelijks 9 het geb$ ,god      
zoek51 opdat de kra*t5 des toekom5d5    
lev5s telk5s opnieuw ons toevloei52     
opdat wij 9 /aat zijn d5  /rijd des     
lev5s te /rijd5 en we]/& te bi$5 aan de 
li/ige  omleid+5 des booz58             
,,de ,,bijbel      ,sv5 ,h$91 de b]oemde
 reizig]1 s*reef e5s 9 e5 brief uit     
,/ockholm3 ,zond] het va/e en lev5de    
v]tr\w5 9 d5 ,he]1 en 9  zijne          
alma*tige1 bew>5de liefde1 z\ 't mij    
onmogelijk gewee/ zijn1  't twaalf j>5  
lang 9 die ontoegankelijke /rek5 van    
,azi uit te  h\d54 ,op al mijne reiz5 is
 de ,bijbel /e$s mijn begeleid] en mijn 
be/e lektuur gewee/4          ,,l5telev5
      ,als je me5t1 dat de hei alle5 ma>
 mooi is 9 d5 nazom]1 wanne] de  erica  
bloeit en ha> h]f/weelde 9 alle s*ake]+5
 van pa>s en  rood t5 toon spreidt1 dan 
heb je het heelemaal mis4    ,want de   
hei is altijd mooi6    ,de hei is mooi  
bij hooge blauwe lu*t51 die lijn5 en    

kleur5 zoo  s*]p do5 uitkom51 en bij    
laag nerhang5de reg5wolk51 wanne] de    
topp5 d] boom5 9 nevel zijn gehuld2 9 d5
 zom]1 wanne] 't heete  z& de lu*t      
da>bov5 doet trill5 en de horizon 9     
blauwig5 nevel  wordt wegg$oezeld1 en 9 
d5 w9t]1 wanne] 't kale /ruikgewas zi*  
zw>t teg5 d5 besneeuwd5 bodem afteek5t  
en de d5neboss*5 zwijg5d  op de witte   
vlakt5 n$]zi54    ,wat 9 de hei zoo     
aantrekt1 is de ru/1 de diepe1 ple*tige 
ru/4 ,het is  er zoo /il1 zoo v]hev5    
/il4 ,m5 voelt er zi* als 9 e5          
heiligdom4  ,e5 heiligdom mag niet druk 
zijn4 ,lijn51 v]h\d+51 kleur51 't moet  
alles 9 h>monie zijn4 ,niets mag er     
wez51 dat te veel de a&a*t  trekt1 want 
dan wordt de h>monie v]brok5 en komt er 
e5 te h>de toon  9 d5 l(zang1 die er    
door h55 ruis*t4 ,het v]hev5e is altijd 
h>monis*4 ,het maje/ueuse is altijd /il4
 ,de kle9e m5s* maakt  ga>ne drukte4    
,god spreekt 9 de /ilte4 ,die 9 ,gods   
heiligdomm5  +aat1 gaat 9 de /ilte 9 en 
dan wordt ook zijn h>t e5 heiligdom1    

wa>9 vr$e woont4    ,zulk e5 heilige    
tempel is de hei4 ,is er hoog] koepeldak
 d5kba> dan  de hemel1 die er zi* ov]   
he5 welft1 wijd] ruimte dan de e9delooze
  uitge/rek!id van d5 golv5d5 grond8 ,de
 hoog/e heuvel da> is e5  kansel1 wa>op 
je de groo!id ,gods z\dt will5          
v]kondig51 die groep  /atige boom5 er om
 he5 e5 orgel1 wa> de psalm zijn] e] uit
  oprij/4    ,zie je die h\?akk]s1 die  
da> midd5 op de hei e5 vuurtje hebb5    
aangemaakt8 ,wat zitt5 ze met hun blauwe
 kiel5 en roode dass5 da>  a>dig om he56
 ,s*ild]a*tig] en vr$ig] kan het al     
niet4 ,ma> het  intiem/e is to* wel het 
rookzuiltje1 dat regelre*t na> bov5     
/ijgt1  telk5s v]&]5d en to* zi* zelf   
gelijk blijv5d1 /e$s zi*  beweg5de en   
to* /il3 e5 geb$1 t5 hemel gezond54 ,en 
onwillekeurig  kom je 9 de /emm+ om me  
te bidd54    ,b5 je blij1 ga dan na> de 
wijde1 zwijg5de heideveld5 en jubel da> 
je blijds*ap uit4 ,b5 je b$roefd1 ga dan
 ook1 want de hei v]/aat  de sm>t van 't
 arme m5s*5h>t1 zij hoort1 wat niet kan 

word5  uitgesprok51 za*t klaagt zij m$e 
de kla*t1 die niet ond] woord5  kan     
word5 gebra*t4    ,nu zijn er miss*i5   
/adsm5s*51 die me551 dat je tot de      
bes*aafde  kr+5 moet behoor51 om de taal
 d] natuur te v]/aan6 ,wanne] ze e5  pa>
 wek5 buit5 zijn1 g5iet5 ze van de      
/ilte1 zoo 9 teg5/ell+  met het drukke  
/adslev51 van de e5v\dige s*oonheid van 
bos* en  hei1 die niets geme5 heeft met 
de v]moei5de s*itt]+ d] hel  v]li*te    
/rat51 en ke]5 v]kwikt t]ug na> hun     
bezig lev54 ,ma>  't is de vraag1 ( zij 
de taal d] natuur hebb5 v]/aan6    ,het 
intieme melev5 met de natuur1 het door  
en door begrijp5 van ha>  spraak1 moet  
je to* eig5lijk zoek5 bij h51 die er    
dagelijks me  omgaan1 ja1 zelv5 e5 /uk  
natuur zijn geword54 ,zij zull5 het zi* 
miss*i5 niet zoo bewu/ zijn1 het niet   
met zoovele woord5 kunn5  uitdrukk51 ma>
 zij lev5 veel innig] met de natuur m$e 
dan m5ig  bes*aafd m5s* wi5s ho(d en h>t
 door all]lei zorg5 is +5om54  ,ge5     
enkele v]&]+ van w9dri*t+ ( wolk5=matie 

ontgaat hun4  ,zij hebb5 ov]dag ge5     
zakuurw]k noodig om te zi51 hoe laat het
 is en  ri*t5 zi* na> d5 /& d] zon ev5  
nauwkeurig als de /ations*ef  na> zijn  
klok4 ,zij wet51 wat het loei5 van hun  
bee/5 en het blat5  van hun s*ap5       
beteek5t1 het z5uwa*tig trappel5 van hun
 pa>d51  ( 't onru/ig he5 en we] s*ur5  
van hun kalv]54 ,zij gev5 a*t op  de    
ri*t+ d] vogels1 op het gonz5 van de    
bij51 op het ruis*5 van  de beek4 ,alle 
geluid5 9 de natuur hebb5 beteek5is voor
 h51 alles  spreekt tot h54 ,zet e5s e5 
buit5man 9 de /ad4 ,e]/ kijkt hij zijn  
oog5 uit en me5t1 dat alle m5s*5 hun    
zondags*e spull5 aan hebb51  ma> al heel
 spo$ig zoekt zijn oog d5 wijd5 hemel1  
de zon1 de maan1  de boss*51 de veld51  
a*1 hij z\ het tuss*5 al die /e55 huiz5 
niet lang ui?\d56    ,zoo 0 het t5m9/e  
,jaap ,boesveld gegaan1 to5 hij e5 pa>  
dag5  bij zijn zu/] 9 de /ad 0 gewee/ om
 zijn do*t] te bezoek51 die  9 't       
ziek5huis lag1 ma> hoeveel mooie        
d+sigheidjes hij ook 9 de  w9kels a*t]  

de ram5 _h zi5 ligg51 en hoeveel vreemds
 hij ook van  de /adslui _h gezi51 hij  
_h to* telk5s teg5 zijn zu/] moet5      
zegg53 m5s*1 ik weet niet1 hoe je het   
hi] ui?\dt6 ,gewoonte1  ,jaap1 alles    
gewoonte1 _h zij hem geantwoord1 en e5  
m5s* heeft er  zijn brood4 ,jaap _h da> 
op niets kunn5 antwoord51 ma> hij 0     
blij gewee/1 to5 hij we] met ,j5neke1 de
 vr\w1 9 zijn hoeve op de  /ille hei    
t]ug 04 's ,avonds zag hij voor zijn    
huis de maan opgaan4  't ,tr( hem1 hoe  
ple*tig /il 't da> buit5 0 en hoe /atig 
de maan  omhoog rees4 ,9 de /ad moe/ je 
'm zoek5 tuss*5 hooge dak5 en           
s*oor/e551 ma> hi] zag je 'm al1 krek   
als ie bov5 d5 horizon  kwam4 ,en ,jaap 
_h e5 gevoel gekreg51 ( hij zijn pet _h 
will5  afnem51 net als 9 de k]k1 wanne] 
de mee/] zoo mooi op 't orgel  speelde4 
,jaap hield veel van de hei4 ,en weet je
 wa>om8    ,omdat je er zoo go$ kon     
prakkize]54    ,dat prakkize]5 0 zooveel
 als e5 familiekwaal4 ,vad] _h er ook   
la/  van gehad1 ma> to5 hij er me 0     

opgeh\d51 0 't ook metn met  hem g$aan  
gewee/4 ,vad] prakkize]de z diep1 dat de
 mee/] en zelfs  de dom9ee hem om raad  
kwam5 vrag54 ,boesveld1 wat moet5 wij   
do58  ,en dan _h vad] nooit dadelijk    
antwoord kunn5 gev51 ma> als 't  dan    
lat] go$ ( sle*t uitkwam1 zei vad]      
altijd3 dat _h ik wel  g$a*t4 ,veel     
sprek5 de$ vad] niet1 want1 zie je1 die 
veel zegt1  heeft veel te v]antwoord51  
ma> d5k5 de$ hij zooveel te me]6    ,op 
het laat/ van zijn lev5 0 hij er ov]    
gaan prakkize]51 wa>om  hij na e5       
moeizaam lev5 niet /illekes mo*t /]v51  
en wa>om hij  &]5 tot la/ moe/ zijn4 ,en
 ( zij hem al hadd5 gezegd1 dat vad]    
heelemaal niet tot la/ 0 en dat ze vad] 
nog graag wat bij zi*  hield51 het _h   
niet geholp54    ,e9delijk 0 de dom9ee  
er aan te pas gekom54 ,die _h hem       
gezegd1 dat  hij niet lang] zoo mo*t    
tobb5 en geloovig moe/ afwa*t51 wat ,god
  do5 z\4    ,dat _h geholp51 ma> to5 0 
't ook metn met vad] g$aan gewee/4      
,jaap 0 graag op de hei4 ,wanne] hij 's 

morg5s d5 dauw op de  heiplant5 zag     
gl9/]5 9 de zon en zoo'n groot5 droppel 
zag  s*itt]5 9 e5 sp9neweb1 0 het hem1 (
 er e5 /]retje van d5  hemel 0 gevall51 
dat onze lieve ,he] v]get5 _h op te     
rap54 ,z  _h hij g$a*t1 wanne] zijn     
kle9e ,ge]tje met hem na> buit5 liep  en
 dan s*ik _h 9 die mooie /]retjes1      
zooals zij ze noemde4    ,a*1 ,ge]tje6  
a*1 ,ge]tje6    n plek 9 de hei 0 er1   
wa> ,jaap altijd na> moe/ kijk54 ,dat 0 
de plek1 wa> drie b]k5 /ond54 ,wat /ond5
 ze da> met hun zilv]5  /ammetjes a>dig 
bij elka>6 ,9 het voorja> kwam5 ze met  
hun glimm5d  wit zoo mooi teg5 de held] 
blauwe lu*t uit1 en als dan de e]/e     
blaadjes kwam51 wel1 dan 0 n]g5s te]d]  
gro5 te v9d54    ,jamm]1 dez5 zom] 0 het
 kle9/e d] drie boompjes dood gegaan4   
,hoe  dat gekom5 08 ,miss*i5 _h 't      
groot/e van de twee &]e 't ge5  lu*t    
gegev5 om te lev54 ,wie zal 't zegg58   
,nu kon je niet zi51 dat  't kle9/e     
b]kje dood 01 t5m9/e niet op e5 af/&1   
want 't 0  laat 9 ,novemb]1 guur en     

somb] en ze hadd5 alle drie hun blad]5  
v]lor54    ,wa>om hij to* telk5s na> die
 b]k5 moe/ kijk58 ,omdat da> 't  plekske
 01 wa> zijn e5ig k9d1 zijn ,ge]tje1 zoo
 graag _h gespeeld1  to5 ze kle9 04     
,hij ziet ha> nog met ha> blonde h>5    
ond] d5 /rooi5 ho$ uit  en met ha> pop 9
 de bloote arm54 ,ur5 kon zij da> he5 en
 we]  dr5tel5 9 ha> kato55 jurkje en    
bonte s*ort1 t]wijl vad] 9 de  nabijheid
 h\t hakte ( d5n5 pootte4    ,die drie  
b]k5 _h zij ,vad] en ,mo$] en ,ge]tje   
g5oemd4 ,de  lang/e 0 ,vad]1 de dik/e   
,mo$] en de kle9/e1 ,ge]tje1 (  ikke1   
zooals ze altijd zei4 ,en dan la*te ze  
zoo held]1 dat 't  a>digheid 0 en je wel
 moe/ mela*54    ,wa>om 0 ,ge]tje niet  
bij vad] en mo$] ?uis geblev58    ,ze _h
 met alle geweld na> de /ad gewild4 ,ze 
kon op de /ille hei niet  a>d54 ,ze moe/
 ond] de m5s*54    ,vad] en mo$] hadd5  
er e]/ erg op teg5 gehad4 ,ma> hoe gaat 
het1  wanne] zoo'n k9d e5maal ha> z9n5  
er op heeft gezet en je e5  zu/] 9 de   
/ad hebt won56 ,en zoo 0 zij gegaan4    

,ma> hij _h er  h>tze] g5oeg van gehad4 
,wa>om 0 hij niet /&va/ig] gewee/ en    
ne5 blijv5 zegg58    ,&]half ja> gel$5 0
 ze nog ?uis gewee/4 ,voor 't laat/6 ,ze
  _h to5 wel erg wond]lijk g$aan en veel
 zitt5 prakkize]51 ma>  hij _h da> niet 
zooveel a*t op geslag51 want dat zat nu 
e5maal  9 de familie4 ,wel _h hij 't    
vreemd gevond51 dat zij telk5s zoo _h   
gehuild6 ,ge]tje 0 niet me] de vroolijke
 ,ge]tje van vroeg] gewee/4  ,en to5 ze 
wegg+1 _h ze z s*rikkelijk gehuild1 dat 
hij meew>ig  _h moet5 zegg53 n\ k9d1 h\ 
je ma> go$4    ,j5neke1 de vr\w1 _h 't  
bet] begrep54 ,da> zijn 't dan ook      
vr\wlui  voor4 ,want to5 e5 groot half  
ja> lat] de tijd+ kwam van de  geboorte 
van ,ge]tjes k9dje1 e5 jongetje1 to5 0  
zij heelemaal niet  van /reek gewee/1   
zooals hij1 ma> kalm en b$a>d en _h     
precies  gewet51 wat ze de$4 ,ze zei hem
 to5 nog1 dat hij niet zoo boos mo*t    
wez51 dat 't to* zijn eig5 k9d 0 en dat 
hij ha> niet v]/oot5  mo*t4    ,en dat  
_h hij ook niet g$aan4 ,ze _h zelfs wel 

?uis mog5 kom51  ma>4444 zond] 't k9d4  
,altijd die s*&e voor oog51 dat wilde   
hij  niet4    ,da>om _h hij ook dadelijk
 voor oud]l+ b$ankt4 ,de dom9ee 0 nog   
bij hem gewee/ en _h getra*t hem tot    
aanblijv5 te beweg51 ma> ,jaap  0       
onv]zettelijk gewee/4 ,e5 oud]l+ moe/   
iem& zijn1 die zijn  huis wl wi/ te     
rege]51 dat wi/ dom9ee to* ook wel4     
,deze zei to51  dat e5 vad] to* niet    
v]antwoordelijk 0 voor wat zijn do*t]   
buit5's huis v]ke]d de$1 ma>1 zie je1   
da> _h n\ de dom9ee zoo  ge5 v]/& van1  
wat die _h ge5 k9d]s en kon dus niet    
wet51 wat  e5 vad] 9 zoo'n geval voelde4
    ,zoo 0 ,ge]tje weggeblev54 ,zij     
wilde niet zond] ha> k9dje ?uis  kom5 en
 da>om 0 ze dadelijk na ha> bevall+ h>d 
aan 't w]k  gegaan om 't ko/geld voor 't
 k9d te kunn5 betal54 ,tante 0 te oud   
gewee/ om 't k9d bij zi* te nem54    ,( 
_h ,ge]tje zelve ook niet will5 ?uiskom5
 om de s*&e 9 het  dorp8    ,dat vroeg  
,jaap zi* g$urig af1 t]wijl hij naa/    
zijn bru9e voortliep1  die 9            

gelijkmatig5 tr$ de k> met plagg5       
voorttrok4    ,ge]tje 0 re$s e5 ma& (   
zes 9 het ziek5huis4 ,al dadelijk1 to5  
ze uit w]k5 0 gegaan1 0 ze gaan sukkel5 
en e9delijk 0 't z  erg geword51 dat de 
dokt] het bet] _h gevond5 ze 9 't       
ziek5huis  te do5 opnem54    ,hij en    
,j5neke hadd5 ha> al e5s bezo*t4 ,ze lag
 op e5 groote zaal4  ,m5s*1 m5s*1 wat 'n
 ziek5 bij elka>6 ,zoo iets _h hij nog  
van zijn  lev5 niet gezi56 ,hij _h      
,ge]tje e]/ heelemaal niet kunn5 v9d51  
ma> e5 zu/]1--e5 vri5delijk s*epseltje1 
dat 0 niet &]s te  zegg5--_h hem d5 weg 
gewez53 op n na de laat/e krib re*ts4   
,en  da> lag ze4 ,e]/ 0 ze wat b$uusd   
gewee/1 to5 ze vad] en mo$]  zag1 ma>   
&]s _h 't nog al ges*ikt4 ,wel _h ze    
niet veel gezegd  en g$urig de oog5 di*t
 g$aan en dan w>5 er zoo'n pa> diepe1   
pijnlijke rimpels gekom51 net ( ze ov]  
't e5 ( &] lag te  prakkize]51 wa> ze   
ge5 weg me wi/2 heelemaal niet me] de   
vroolijke ,ge]tje van vroeg]4 ,ze _h    
onru/ig met 't ho(d ligg5  draai5 en op 

alle vrag5 we9ig asem gegev54    ,ma> de
 laat/e wek5 0 't niet al te be/ gewee/4
 ,j5neke _h 't  niet lang] kunn5 ui?\d5 
en 0 na> ha> s*oonzu/] gegaan om        
,ge]tje dagelijks te kunn5 bezoek54 ,n\1
 dat vond ,jaap voor de  g]u/igheid veel
 bet]4 ,je kon to* zoo'n onnozel s*aap  
niet  mo$]zalig alle5 lat5 ligg54    ,nu
 _h hij di5 morg51 jui/ to5 hij op 't   
punt /ond de plagg5 te  gaan hal51      
wa>m$e hij nu t]ugkwam1 e5 brieveka>t   
uit 't ziek5huis  gekreg51 zek] van e5  
zu/]1 dat ,ge]tje h>d ziek 0 en graag   
_h1  dat hij ov]kwam4    ,hij _h        
natuurlijk niet dadelijk kunn5 gaan1    
want je moet to* e]/  ov]legg51 hoe je  
d5 boel vr meka> moet krijg54 ,twee     
koei51  wa>van de /al moe/ word5        
uitgeme/ en wa>voor hij jui/ de plagg5  
_h gehaald1 e5 pa>d en vi] v>k5s1 dat   
kon je to* niet allemaal  op e5s aan e5 
jong5 kne*t ov]lat54 ,ma> als hij morg5 
met d5  e]/5 tre9 g+1 kon hij al om ti5 
uur 's morg5s 9 de /ad zijn4    ,ge]tje 
h>d ziek6 ,arm k9d6 ,n\ z\ ze wel /]v54 

,hij _h altijd nog  hoop gehad1 dat 't  
t5 lang5 le/e nog wel z\ s*ikk51 ma> n\ 
0  't mis6    ,z\ ze voor d'r zelve vr$e
 hebb58 ,want ze _h to* 9 de zonde      
geleefd4 ,z\ ze voor ,gods re*t]/oel    
kunn5 be/aan1 als de boek5  geop5d w]d58
 ,als hij ze morg5 zag1 z\ hij vrag51   
hoe ( ze er vr  /ond4 ,dat 0 hij als    
vad] v]pli*t4 ,a*1 hij _h 't ha> bij    
zijn  e]/e bezoek ook al will5 vrag51   
ma> to5 _h hij niets kunn5  uitbr5g54   
,hij _h zoo'n m$elijd5 met ha> gehad4 't
 ,0 niet tr\w  gewee/4 ,ma> nu z\ hij   
bet] oppass54 ,al 0 't zijn eig5        
,ge]tje1  hij z\ 't ha> aanzegg54 ,ja1  
jui/ omdat 't zijn eig5 k9d 01 z\  hij  
't ha> aanzegg54 ,hij z\ zijn eig5 sm>t 
tra*t5 te v]get5 en  alle5 aan 't       
zieleheil van zijn k9d d5k54    ,arm    
k9d1 zoo jong nog en dan te moet5 /]v5  
door eig5 s*uld4 ,want  't ,woord sprak 
wa>heid3 de bezoldig+ d] zonde is de    
dood4    ,z liep ,jaap ,boesveld te     
pe9z5 naa/ zijn bru9e1 die ru/ig de k>  
met plagg5 voorttrok4    ,hij _h de     

zweep ond] d5 arm en het pijpke1 hoewel 
re$s lang  leegg]ookt1 va/ tuss*5 de    
t&54 ,niet dat ,jaap de zweep ooit      
gebruikte4 ,pa>d5 moet je niet slaan4   
,je moet teg5 ze prat53 hu  bru9e6 ,kom 
bru9e6 ,wat is er bru9e8 dan kon je     
alles van ze g$aan  krijg54 ,net m5s*51 
die di]54    ,en ,ge]tje dan8 ,( 0 hij  
miss*i5 te za*t teg5 ha> gewee/1  te    
toegefelijk8 ,n\ g+ ze /]v51 door eig5  
s*uld4--,door eig5  s*uld8 ,die vraag   
rees voor het e]/ 9 zijn h>t op1 heel   
besli/ en  duidelijk4 ,door eig5 s*uld1 
,jaap8 ,ma> als jij ze met ha> k9dje 9  
huis _h will5 nem51 als jij je hoogmo$  
wat me] de zweep _h lat5  voel51 _h ze  
zi* dan ook behoev5 dood te w]k58 ,hij  
moe/ erk5n51  dat1 als hij teg5ov]      
,ge]tje te toegefelijk 0 gewee/1 hij het
  teg5ov] zijn eig5 hoogmo$ nog veel me]
 0 gewee/4 ,bij zijn bezoek  9 't       
ziek5huis _h hij niet na> 't k9d will5  
vrag54 ,hij _h nooit  met iem& ov] 't   
k9d will5 sprek54 ,0 ,ge]tje miss*i5    
da>om zoo  /il gewee/8    ,jaap _h zi*  

deze d+5 nog nooit zoo afgevraagd als   
nu4 ,hij _h er  nooit aan getwijfeld1 ( 
hij _h go$ geh&eld1 ma> ( het kwam van  
d5 s*rik1 dat hij ,ge]tje z\ moet5      
v]liez51 dat wi/ hij niet1  ma> hij     
begon aan de re*tmatigheid van zijn     
g$rag te twijfel54    ,ma> ,ge]tje zelve
 _h to* ook nooit met ha> k9d op 't dorp
 will5  kom54 ,dat wi/ ,jaap zek]1 want 
ze _h net 't k>akt] van ha> vad]4  ,met 
die g$a*te paaide hij zi*4    ,als      
,ge]tje er voor ha>zelve nu ma> go$ vr  
/ond4 ,hij z\ het ha>  vrag54 ,hij _h   
zelfs d5 dom9ee ook e5s gevraagd1 ( hij 
gelo(de  9 d5 e5ig5 alg5oegzam5         
,zaligmak]1 en ( hij wel vlak lag 9 de  
wa>heid1 die hij &]5 v]kondigde4 ,jong51
 jong51 't 0 to*  bij/] ell5dig &]5 te  
pr$ik5 en zelf v]w]pelijk te word54 ,hij
  _h 't d5 dom9ee gevraagd1 omdat hij 't
 als oud]l+ v]pli*t 0  gewee/4 ,hij z\  
het zijn eig5 vlees* en blo$ ook vrag54 
,dat 0 hij  als vad] v]pli*t4--,vreemd1 
teg5ov] zoo'n onnozel k9d 0 't to*  veel
 moeilijk]1 dan teg5ov] zoo'n           

wildvreemd5 dom9ee6 ,ma> dat  kwam1     
omdat 't zoo eig5 04    ,intuss*5 0     
,jaap met zijn bru9e d5 weg langs 't    
bos* afgekom5  en d5 voet van d5 gr9tweg
 g5ad]d1 die langzaam opliep na> d5     
heuvelrug4 ,bru9e 0 gew5d dat g$eelte   
van d5 weg wat h>d] aan te  /app5 en    
bov5 te wa*t5 op zijn baas4 ,jaap liet  
hem dus /il zijn  gang gaan en volgde   
langzaam4    ,als ,ge]tje /i]f1 wa>     
leefde hij dan nog voor8 ,hij _h zoo    
graag zijn  spulletje aan ha> v]maakt1  
als 't nog e5s tot e5 go$ huwelijk 0    
gekom54 ,ma> nu8 ,zijn vad] _h ook      
gevraagd1 wa>voor hij leefde1 ma>  die 0
 to5 oud gewee/1 t]wijl hij1 ,jaap1 nog 
e5 betrekkelijk jonge  k]el 0 van zes en
 ve]tig ja>6 ,en op e5maal w]d het heel 
donk] 9  zijn ziel4 ,hij kon de /em van 
zelfv]wijt1 die zi* telk5s we] bij  hem 
de$ hoor51 ma> niet tot zwijg5 br5g54   
,wa>om _h hij ,ge]tje  niet met 't k9d  
?uis will5 nem58 ,wa>om _h hij ha> alle5
 d5 la/  h>] s*&e lat5 drag58    ,bru9e 
/ond re$s bov5 op d5 heuvel te wa*t54   

,jaap liep wat h>d]  aan en 0 weldra    
bov54 ,de lu*t 0 grauw en de avond begon
 te vall54  't ,0 dood/il om hem he54   
,het e5ige antwoord1 dat de hei op al   
zijn  vrag5 gaf1 0 't ritsel5 van 't    
dorre beukeblad1 als er e5 w9d/oot  door
 de /ruik5 g+4    ,jaap leunde met zijn 
rug teg5 de k>4 ,/il bru9e1 de baas moet
  nog ev5 de pijp aan/ek54 ,hoe me] de  
zorg5 hem drukt51 des te  kra*tig]      
rookwolk5 blies hij uit4 ,dat 0 voor    
,j5neke altijd e5  teek5 om hem ma> /il 
met ru/ te lat54    ,de w9d kwam uit 't 
,zuidwe/5 opzett54 ,met d5 rug da>he5   
geke]d1  a*t] zijn k>1 /reek hij e5     
lucif] aan teg5 d5 b9n5kant van  zijn   
jas4 ,de w9d blies 't vlammetje uit4    
,we] e5 aange/ok51 nog e51  nog e54 't  
,g+ niet1 hij moe/ 't opgev54           
,plotsel+ kwam de zon door e5 spleet 9  
de wolk5 te voors*ijn en  wi]p vr het   
s*eid5 e5 g\d5 li*tglo$ ov] bos* en hei4
 ,zie1  hoe alles gloeide en t9telde6   
,wat e5 s*ake]+5 van gro5 en bru9  en   
wit6 ,9 vi]kante vakk5 zag je het li*te 

gro5 van d5 jong5  d5n5aanplant met 't  
donk]e bru9 d] uitgebloeide heide/ruik5 
da>  tuss*594 ,het dorre blad ond] aan  
eike- en beukeboom5 /raalde 9  hel-bru9 
en 9 de v]te trild5 de sp>reboss*5 van  
vreugd 9 hun  g\d5 fee/gewaad4 ,en dan  
telk5s da>tuss*5 9 die bultige heuvels  
met hun witte z&hell+5 en die plekk5    
zw>te hei2 het 0 alles n  h>monis*      
geheel3 vr 't s*eid5 van d5 dag zong de 
hei ha>  avondzonnezang1 vr$ig en       
ple*tig4    ,ma> 't g+ alles aan ,jaap  
voorbij4 ,hij zag niets dan zijn eig5   
le$1  hij hoorde niets dan 't zu*t5 van 
eig5 h>t4 ,hij /ond da>1 met  d5 rug na>
 't li*t toegeke]d1 de pet diep 9 de    
oog51 voor zi*  uit/>5de na> de zwa>    
nerhang5de lu*t51 die1 nadat de zon a*t]
  e5 grijze bank 0 weggezonk51 9 vale   
e5tonigheid ov] de hei  wegdrev54    't 
,w]d avond en nog /ond ,jaap 9 't dui/] 
te />51 v]diept 9  eig5 le$4 ,als je    
b5$5 op d5 weg _h ge/aan1 _h je de      
silh\ett5  van pa>d en k> en bo] da> op 
d5 heuvel zi* duidelijk teg5 d5         

avondhemel kunn5 zi5 afteek554          
,onbewegelijk /ond 't geheel da>1  als  
uit de hei opgegroeid4    ,er begon reg5
 te vall54 ,to5 kwam er beweg+ 9 't     
heidebeeld4 't  ,kiezel kn>/e ond] de   
lompe wiel51 /oot5d en kno]p5d g+ de k> 
d5 heuvel af1 de dui/]nis 94 ,de        
omtrekk5 w]d5 al flauw]1 't  geluid d]  
wiel5 al zwakk]1 e9delijk w]d het       
heelemaal /il4 ,de hei  z\ ook dit le$1 
als zooveel &]1 zwijg5d bew>51 als /raks
 de  plek1 wa> 't ha> w]d toev]tr\wd1 z\
 zijn toeg$ekt met 't zw>te  kle$ van d5
 na*t--------------------------------   
99       99       99       99       99  
,d5 volg5d5 morg5 om half elf s*elde    
,jaap ,boesveld aan bij d5  ho(dporti]  
van 't ziek5huis3 ( hij al bij ,ge]tje  
,boesveld t]e*t  kon8    ,jawel1 die _h 
doorloop5d bezoek4 ,de e]/e deur re*ts1 
twee trapp5  op en dan de e]/e deur     
l9ks1 zaal #e4    ,jaap g+4 ,hij wi/ d5 
weg nog wel van d5 vorig5 ke]4 ,aan d5  
+ang  d] zaal bleef hij weifel5d /aan4  
,to5 kwam er e5 zu/] na> hem  toe1 die  

hem met iets heel vri5delijks 9 ha> /em 
vroeg3 ,u komt  zek] ,ge]tje ,boesveld  
opzoek58 ,dat zal zij a>dig v9d52 kom   
ma>  me1 ha> mo$] is er al4 ,en t]wijl  
zij met hem na> 't e9d van de  lange    
zaal g+1 wa> ,ge]tje's b$ /ond met e5   
wit s*]mpje er om  he51 zeide zij za*t  
tot hem3 ,u wilt er wel om d5k51 dat zij
 heel  ziek is8    ,jaap antwoordde     
niets1 't dw>relde alles voor zijn oog54
 ,de zu/]  s*o( tuss*5 het b$ en het    
s*]m 91 l9ks van de zieke1 t]wijl  re*ts
 aan het ho(de9de ha> mo$] zat4         
,langzaam g+ ,jaap na>  ,ge]tje toe en  
lei zwijg5d zijn h& op ha> arm4 ,zij _h 
de oog5 toe  en s*e5 te sluim]54    ,wat
 0 ze afgevall5 en wat zag ze bleek6 ,9 
half zitt5de h\d+1  hoog teg5 de kuss5s 
aan1 met ha> dikke blonde vle*t5 langs  
de  slap5 ov] de +evall5 bor/1 lag ze   
da> als e5 wass5 beeld4    ,jaap boog   
zi* voorzi*tig ov] ha> he5 en gaf ha> e5
 kus op het  voorho(d4 ,zij sloeg de    
oog5 op en /a>de vr zi* uit als         
t]ugkom5de v] uit e5 droom5l&1 wa>van   

zij de beeld5 nog  va/hield4    ,kijk   
e5s ,ge]tje1 wie da> is6 ,zie je 't wel1
 't is je vad]1 die e5s  komt zi51 hoe  
't met je gaat4 ,met deze woord5 riep de
 zu/] ha>  za*t tot de w]kelijkheid     
t]ug1 t]wijl zij ha> met de h& ov] 't   
ho(d /reek4    ,ge]tje de$ ha> oog5 wijd
 op5 en to5 zij ha> vad] zag1 gle$ er   
e5 blijde glimla* ov] ha> mag] gezi*tje1
 als e5 held]e  zonne/raal ov] e5 somb] 
naja>sl&s*ap4    ,zie je1 ,jaap1 to5 de 
zon gi/]5 op de hei plotsel+ doorbrak1  
m]kte  je niets van het li$1 dat de     
s*eid5de dag als zijn avondzonnezang    
zong4 ,ma> hi] zie je to* wel d5        
zonnes*ijn ov] ,ge]tje's gelaat1  hi]   
hoor je to* wel het afs*eidsli$ van het 
s*eid5de lev58    ,hij zei ,j5neke met  
e5 knik g'ndag en zette zi* zwijg5d     
teg5ov]  ha>4 ,de ond]>m5 lei hij op de 
knien en de h&5 liet hij slap  na> b5$5 
hang5 en met zijn v+]s draaide hij zijn 
pet he5 en  we]4 ,z zat hij na> ,ge]tje 
te />54    ,nu kon je to* wel zi51 dat  
vad] en do*t] op elka> lek54 ,datzelfde 

regelmatige gezi*t1 dat vi]kante        
voorho(d1 die re*te neus1 die  smalle   
lipp5 en die bre$e k94 ,d'r mooie blauwe
 oog5 _h ze van  mo$]1 ma> &]s 0 ze krek
 d'r vad]4    ,j5neke zat met betra&e   
oog5 aan ,ge]tjes ho(de9de4 ,zij hield  
,ge]tjes mag]e h& va/4 ,de e5ige1 die er
 blij en tevr$5 uitzag1  0 de zieke     
zelve4 ,zij keek ma> ru/ig na> vad] en  
la*te hem  vri5delijk toe4 ,al gaf ,jaap
 er zi* ge5 rek5s*ap van1 to* ond]g+    
hij d5 invlo$ van ,ge]tje's vr$ige      
blijds*ap4 ,hij _h v]wa*t we]  die      
diepe1 pijnlijke rimpels tuss*5 de oog5 
te zi51 we] di5  onru/ig5 blik en die   
ong$urige h\d+4 ,hij _h zi* voorg5om5   
ha>  te vrag51 ( ze wel vr$e _h4 ,ma>   
dat behoefde niet me]6 ,en nu hij  di5  
glimla* op ha> gelaat zag1 nu daalde da>
 op e5maal e5 groote  w>mte 9 zijn ziel1
 en vrdat hij 't wi/1 0 de vraag er al  
uit3  ,ge]tje1 hoe gaat 't met je k9d1  
met d5 kle95 ,g]rit8    ,zij antwoordde 
niet1 ma> zag hem lang en ru/ig met ha> 
groote blauwe  oog5 aan4 ,da>na zeide   

zij1 t]wijl zij ha> h& uit die van mo$] 
losmaakte en aan ha> vad] reikte3 ,dank 
u1 vad]1 dat u me v]gev5  hebt4    ,jaap
 greep ha> h& en zeide3 ,ma> k9d1 ik heb
 je altijd v]gev54    ,ge]tje s*udde 't 
ho(d3 ne5 vad]1 nog nooit zooals nu4    
,zij de$ ha> oog5 di*t4 ,alles v]moeide 
ha> zoo4    ,to51 e5 oog5blik da>na3    
vad]1 ik b5 niet bang om te /]v54       
,zoo k9d4    ,ne51 vad]1 ik b5 niet     
bang1 niet wa> zu/]8    ,deze begreep   
ha>4 ,boesveld1 zeide zij1 uw do*t] is  
heelemaal  niet bang voor d5 dood4      
,gi/]5morg5 nog wel1 ma> 's middags is  
de dom9ee bij ha> gewee/ en die vroeg   
ha>1 wa>om ze zoo teg5 't  /]v5 opzag4  
,to5 0 ze erg begonn5 te huil5 en _h    
e9delijk  gezegd1 dat ze 't zoo         
vreeselijk vond1 omdat ze niet wi/1 ( ze
  beh\d5 04 ,ze _h zi* zelve nooit will5
 bek5n51 dat ze he5g+1  al _h ze 't van 
d5 beg9ne af wel gevoeld en i$]e5 9 ha> 
omgev+1 ook de dokt]1 _h gezegd1 dat ze 
bet] w]d4 ,en dat hoorde  ze zoo graag4 
,ma> nu niet me] zu/]4    ,ne51 k9d1 nu 

niet me]4 ,en t]wijl de zieke ha>       
onafgebrok5 lag aan  te zi51 als( ze    
blij 0 't nog e5s te hoor51 g+ de zu/]  
voort  met v]tell54 ,de dom9ee _h       
,ge]tje e5 dom meisje g5oemd4 ,hij _h   
ha> v]gelek5 met iem&1 die1             
a*t]uitloop5de1 op 't punt /ond 9  e5   
donk]e1 diepe gra*t te vall54 ,en to5 _h
 hij gevraagd3 ,z\ je  het nu go$ v9d51 
wanne] wij je allemaal ma> /il a*t]uit  
liet5  loop5 om je /raks met e5 gil 9 de
 diepte te zi5 v]dwijn58 ,wa>om  wil je 
je niet omdraai51 ,ge]tje8 ,je me5t1 dat
 het a*t] je zoo  donk] is1 ma> zie e5s 
om1 't is alles li*t4 ,je moet niet met 
d5  rug na> 't li*t gaan /aan1 zei de   
dom9ee1 is 't niet ,ge]tje8    ,de zieke
 knikte van ja4 ,jaap voelde zijn       
mondhoek5 trill5 en moe/  oppass51 dat  
hij niet g+ huil54    ,de zu/] g+ voort 
met v]tell54 ,de dom9ee _h gezegd1 dat1 
als  ,ge]tje zi* omdraaide na> 't li*t1 
zij e5 bootje z\ zi5 met d5  ,he] ,jezus
 er 91 die ha> na> d5 ov]kant z\ v>51   
wa> 't alles  li*t en vr$e en blijds*ap 

04 ,en ,ge]tje _h zi* omg$raaid1 _h  't 
bootje gezi51 0 er +e/apt en nu 0 ,jezus
 bezig ha> ov] te  v>54    ,to5 de zu/] 
kla> 0 met v]tell51 /ond5 er e5 pa>     
groote  tran5 9 ha> oog54 ,a*1 zij zelve
 _h 't ook zoo v]ke]d gevond51  dat de  
dom9ee met dat zieke k9d ov] d5 dood 0  
gaan sprek54 ,zij  0 bij 't geheele     
gesprek teg5woordig gewee/1 _h de       
droefheid1 d5  /rijd van ,ge]tje gezi54 
,ma> to5 zij ook _h gezi5 de uitw]k+    
zijn] woord51 to5 _h ze beseft de       
he]lijkheid van 't gelo(1 al  bezat ze  
't zelve niet4    ,/il gle$ ze tuss*5   
het b$ en het s*]m weg4    ,ge]tje lag  
met geslot5 oog51 als 9 /il geb$4       
,e9delijk zei ze  flui/]5d3 alles       
li*t444 alles li*t4446 ,niet444 met je  
rug444 na>  't li*t gaan /aan444 vad]444
 niet444 met je rug444 na> 't li*t444   
,ze vroeg aan mo$] wat te dr9k54 ,na e5 
pa> teugjes te hebb5  g5om51 bleef ze   
ro]loos ligg54    ,jaap ,boesveld zat   
onbewegelijk4 ,hij kon ge5 woord zegg54 
,ne51 dat 0  bij zijn k9d ge5           

s*ijngrond1 ge5 +ebeelde hemel1 ge5     
ge/ol5  zeg56 ,hij behoefde ha> niets   
me] te vrag54 ,wat 0 zij gelukkig6 ,en  
hij1 wat 0 hij ongelukkig1 wat 0 zijn   
toekom/ donk]6 ,9 plaats  dat hij 't    
zijn k9d moe/ aanzegg51 _h zijn k9d 't  
hem aangezegd4  ,wond]lijk to*1 zoo'n   
k9d6 ,wa>om z\ ze dat jui/ teg5 hem     
hebb5  gezegd1 dat hij niet met zijn rug
 na> 't li*t mo*t gaan /aan8 ,z\  ze    
gewet5 hebb51 hoe bitt] hij ond] alles1 
wat er gebeurd 01 _h  gel$5 en nog le$  
en hoe donk] hij de toekom/ inzag8 ,/ond
 hij met  zijn rug na> 't li*t8 ,ma> er 
0 imm]s n]g5s li*t1 wa>he5 hij  zi* ook 
w5dde ( ke]de8 ,zijn ,ge]tje1 zijn e5ig 
k9d1 g+ /]v54  ,wa>om leefde hij nog8   
,ma>4444 als hij ,ge]tjes k9d to* nog   
bij zi*  9 huis nam8    't ,0 hem1 ( die
 g$a*te 't e5 we9ig li*t] maakte 9 zijn 
dui/]  lev54 ,ma> wat moe/5 hij en      
,j5neke met zoo'n wurm beg9n58 ,en dan  
altijd die s*&e voor oog54 ,ma> da>     
wilde hij nu niet aan d5k51  als 't     
moe/1 dan moe/ het6    ,to5 w]d het we] 

heelemaal dui/]4    ,zoo zat hij te     
pe9z51 ur5 lang1 onbewegelijk aan 't b$ 
van ,ge]tje4    ,ma> _h hij alle5       
,ge]tje v]giff5is te s*5k51 _h zij hem  
niets  te v]gev58 ,to5 w]d 't we] wat   
li*t] 9 hem4 ,hij moe/ ha> to*  eig5lijk
 nog zegg51 dat hij er le$ van droeg ha>
 niet te hebb5  gevraagd met ha> k9dje  
?uis te kom54 ,to5 w]d 't nog li*t] 9   
hem4 ,ja1 hij z\ 't ha> zegg51 ma> nu   
niet1 e5 &]5 ke]2 zij lag  nu zoo ru/ig4
    ,e9delijk 0 't tijd om weg te gaan4 
's ,avonds z\d5 zij nog e5s  t]ug kom54 
,en zij kwam5 's avonds t]ug4 ,ma> to5 0
 de zieke te  moe om iets te zegg54 ,ze 
g+5 ma> /illetjes he54 ,d5 volg5d5      
morg5 z\d5 ze heel vroeg t]ug kom54     
,ma> 9 di5 na*t /i]f ,ge]tje1 nog geheel
 onv]wa*t4    't ,0 drie uur1 de klok _h
 jui/ geslag54 ,de li*t5 op de zaal  w>5
 alle uit1 behalve 't electris* lampje1 
dat zijn blauw-matt5  s*ijn za*t ov]    
,ge]tjes b$ he5wi]p4 ,buit5 de zaal vr  
de op5  deur5 zat de waakzu/] met e5    
s*]m om ha> tafeltje1 wa>op 't  li*t    

br&de4    ,heel ru/ig 0 't op de zaal4  
,de ziek5 sliep5 mee/ all51 m5 hoorde   
't tikk5 van de klok4    ,da> klonk op  
e5maal e5 li$1 gezong5 met held]e /em3  
't ,hijg5d  h]t1 d] ja*t ontkom51       
s*reeuwt niet /]k] na> 't g5ot van de   
friss*e wat]/room51 dan mijn ziel       
v]langt na> ,god6 ,de ziek5  w]d5 wakk] 
en g+5 ov]e9d 9 ha> b$d5 zitt5 om te    
lui/]54  't ,01 zoo v]teld5 zij lat]1 ( 
da> 9 de /ilte van d5 na*t e5  engel    
door de zaal zweefde4 ,zij zag5 ,ge]tje 
re*top zitt5 met ha>  oog5 omhoog       
geslag54 ,zij 0 het1 die met zoo'n      
mooie1 held]e /em  dat psalmv]s zong4   
,nooit _h ze zi* op de ziek5zaal do5    
hoor5 en  nu da> op e5maal dat          
afs*eidsli$4 ,want 't 0 ha> e]/e en ha> 
laat/e li$ 9 't ziek5huis4 't ,0 't     
doorbrek5 van 't li*t midd5  9 de       
dui/]nis van d5 dood4 ,de waakzu/] kwam 
ijl+s na> ha> toe  en _h nog jui/       
geleg5heid ha> 9 ha> arm5 op te vang51  
to5 zij  a*t]ov] zonk4 ,ha> ho(d lag    
teg5 ha> s*\d]4    ,ge]tje1 wat is er8  

,zeg4444 teg54444 d5 dom9ee4444 dat 't  
/]v54444 bet] is4444  dan4444 't lev54  
,dat w>5 ha> laat/e woord54 ,to5 0 zij  
niet me]4    ,d5 volg5d5 dag ontmoette  
,jaap ,boesveld d5 dom9ee1 die na>      
,ge]tje  kwam kijk54 ,j5neke _h hem op  
d5 dom9ee opm]kzaam gemaakt4 ,hij _h  't
 niet erg op /adsdom9ees4 ,ze liep5     
geme5lijk zoo lu*tig ov] de  zak5 he54  
,vooral zulke jonge m5s*51 zooals er nu 
e5 teg5ov] hem  /ond4 ,ma> hij g+ to*   
na> hem toe1 /ak de h& uit1 en zeide3 ik
  dank u1 dom9ee1 voor wat je aan mijn  
k9d g$aan hebt4    ,o1 is u ,boesveld4  
,ik betuig u wel mijn deelnem+4 ,gij    
zult veel aan  ha> miss51 want ze 0 e5  
lief meisje1 van wie ik veel heb gele]d4
    ,zie je1 dat viel ,jaap h>d me4 ,dat
 0 nog e5s e5 le]a>1 die zelf  ook nog  
le]5 w\4 ,hij 0 dan ook nog jong g5oeg6 
,hij _h v]tr\w5 9 hem gekreg5 en vroeg3 
z\ je d5k51 dom9ee1  dat ,ge]tje        
gelukkig 08    ,boesveld1 antwoordde    
deze1 gelo(t u niet1 dat1 wie zi* na> 't
  li*t toeke]t1 e5 k9d des li*ts is8    

,da> _h ,jaap al we] niks teg5 9 te     
br5g54 ,hij keek d5 dom9ee vol  aan1 gaf
 hem de h& en zeide nog e5s3 ik dank u4 
,to5 ke]de hij  zi* om1 en g+ met       
,j5neke de zaal                         
af------------------------           99 
99       99       99       99    ,en nu 
zitt5 ze we] 9 hun huiske aan d5 zoom   
van de hei4    ,jaap heeft d5 geheel5   
dag h>d gew]kt en is nu bezig op de deel
 zijn  spull5 aan kant te br5g5 en alles
 g]e$ te mak5 voor d5 volg5d5  dag4     
,want hij moet we] vroeg aan 't w]k4    
,hij is met e5 vra*t  d5ne/ronk5 de     
a*t]deur +]$54 ,d5 gans*5 dag is hij met
  ,hannes1 d5 kne*t1 bezig gewee/ om dat
 taaie go$je met 't h\weel uit  d5 grond
 te krijg54 ,ma> 9 /ukk5 gehakt is 't   
be/ br&h\t en  bov5di51 met 't l& is    
niks niem5dal te beg9n51 zoolang 't er  
nog  9 zit4 ,ze zull5 de k> ma> opgelad5
 lat5 /aan4 ,t]wijl ,hannes d5  bru9e   
na> /al bra*t1 kon ,jaap opruim5 om d5  
volg5d5 morg5  dadelijk met aflad5 en 't
 kle9hakk5 van 't h\t te beg9n54    ,je 

kan wel zi51 dat 't /]v5 van ,ge]tje hem
 oud] heeft gemaakt4  ,da> gaat ge5 uur 
voorbij1 ( hij moet aan ha> d5k51 en hij
 is ma>  blij1 dat hij uit de drukke /ad
 op 't l& t]ug is1 en dat hij we]  ru/ig
 kan prakkize]54 ,ma> 't is wel erg leeg
 9 zijn lev5 geword54    ,wat hem bov5al
 drukt1 is de g$a*te1 dat hij ,ge]tje   
niet me] vr  ha> dood heeft kunn5 zegg51
 dat hij er le$ ov] droeg ha> zoo h>d   
te hebb5 beh&eld4 ,hij zag /e$s         
duidelijk] 91 hoe v]ke]d hij _h  g$aan4 
,en nu _h hij 't niet me] kunn5 go$mak54
 ,ze 0 ook zoo  s*ielijk ge/orv56 ,hij  
wi/ wel1 ,ge]tje _h hem v]gev51 ma> hij 
_h 't ha> zoo ga>ne will5 zegge51 dat   
hij er h>tze] ov] _h4    ,vooral di5    
avond drukte die g$a*te hem4 ,hij wi/   
niet1 hoe 't kwam4  ,hij _h ha> ma> /e$s
 voor oog54 ,hij moe/ al ma> aan ha>    
d5k54    ,hij kon 't b9n5 niet lang]    
ui?\d54 't ,g\d5 li*t van de  ond]ga&e  
zon viel door de op5/a&e deur na> b9n5  
en 't 01 (  hij ,ge]tje's /em hoorde3   
,vad]1 niet met je rug na> 't li*t gaan 

/aan6    ,hij g+ na> buit51 en bleef op 
d5 drempel van de deeldeur /aan4  ,wat  
e5 pra*tige zonsond]gang6 ,de horizon 0 
n en al g\d en purp]  en de blauwgrijze 
wolk51 wa>langs de zon ha> /ral5bundels 
na>  alle kant5 de$ uits*iet51 hadd5 r&5
 van vuur4 ,het 01 ( de  hemelpoort op5 
/ond en duiz5d5 li*tge/alt5 zi*tba>     
w]d54    ,en nu gebeurde er iets heel   
wond]lijks6 ,hij zag e5 groote s*>e van 
li*tge/alt5 na> zi* toe kom5 en ,ge]tje 
vooraan1 ja1 hij b$roog  zi* niet1 't 0 
,ge]tje met ha> k9d op d5 arm4          
,vri5delijk la*5d  zag ze hem aan met   
ha> blauwe oog54 ,ze kwam aangezweefd op
 d5 adem  van d5 w9d1 heur lange h>51   
die ov] rug en s*\d]s golfd51  blonk5 9 
't g\d5 zonneli*t en bov5 ha> voorho(d  
/raalde e5  /] met zilv]witt5 glans4 ,ze
 kwam al nad] en nad] en legde ha>      
jonske 9 zijn arm54    ,mag ik dat k9d  
hebb58 wilde hij ha> vrag51 ma> op      
e5maal 0 ze  weg4    ,jaap begreep er   
niets van4 ,hij weet nu nog niet bet]1  
dan dat hij  met 't k9d na> b9n5 is     

gegaan4 ,hij kon lat] nooit hebb51 dat  
je  er om la*te en zeide1 dat alles     
v]beeld+ 0 gewee/4 ,hij _h wel  9 de    
krant5 gelez51 dat 't di5 avond zoo'n   
buit5gewoon mooie  zonsond]gang 0       
gewee/1 ma> wat hij gezi5 _h1 _h niem&  
gezi51  dan hij alln4 ,hij weet zi* niet
 go$ me] alles te h]9n]51 ma>  n d+ weet
 hij heel be/1 dat ,j5neke1 de vr\w1 e5 
oog5blik da>na  met ,ge]tje's k9dje op  
s*oot zat en heelemaal niet v]baasd 0 't
  k9d bij zi* te zi54 ,da> zat to5 e5   
vreemde vr\w uit de /ad naa/  ha>4 ,die 
_h 't k9d gebra*t1 zei zij4 ,ma> hij    
begreep wel1 dat  ,j5neke dat ma> zei1  
om hem niet aan 't mal5 te br5g51 als   
hij soms  te veel ov] dat gezi*t mo*t   
gaan prakkize]54 ,hij 0 ma> blij1  dat  
zij 't ook go$ vond1 dat 't k9d bij h5  
bleef4 ,want nu kon hij  teg5ov] dat k9d
 go$ mak51 wat hij t5 opzi*te van       
,ge]tje niet  go$ _h g$aan4    ,hij en  
,j5neke sprak5 nooit me] ov] di5        
wond]lijk5 avond4 ,to5 de  vreemde vr\w 
uit de /ad 's avonds wegg+1 blev5 zij   

met hun drien  9 de woonkam] a*t] en    
s9ds dat oog5blik zijn ze met hun drien 
geblev54    ,de m5s*5 9 't dorp vond51  
dat ,jaap heelemaal we] opfleurde4 ,als 
je'm teg5kwam en je vroeg3 ,jaap1 hoe   
gaat 't met d5 kle95 ,g]rit8  dan kwam  
er e5 groote blijds*ap ov] zijn gelaat  
en dan 0 't  antwoord /e$s3 be/1 jong1  
be/6    ,en n\ moet je nog ev5 megaan   
na> de hei1 je weet wel1 na> dat  bek5de
 plekje van de drie b]k54 ,de w9t] is   
voorbij en de l5te  is gekom54 ,de hei  
heeft dit ja> lang ond] d5 sneeuw       
geleg51 ma>  e9delijk kwam 't za*t]e we]
 en to5 0 de sneeuw 9 e5 ommezi5  weg4  
,de drie b]k5 /aan er nog4 ,twee ervan  
lev5 en de d]de1 ja1 die is  natuurlijk 
dood geblev54 ,dat kan je nu duidelijk  
zi51 nu ond] d5  invlo$ van reg5 en zon 
de knopp5 beg9n5 te zwell54    ,jaap    
komt aangew&eld met e5 jong boompje 9 de
 ne en e5 spa 9  de &]e h&4 ,je behoeft 
niet te vrag51 wat hij gaat do54 ,hij _h
  gewa*t op het ges*ikte oog5blik om het
 doode b]kje door e5 nieuw  te v]vang54 

,da> _h hij n\ zoo z'n a>digheid 9 en   
da> behoefde  niem& iets van te wet54   
,zulke d+5 doe je 't be/e alle51 zond]  
drukte4 ,teg5 ,j5neke _h hij ook niets  
gezegd4 ,die wi/ amp]1 dat n  van de    
drie b]k5 het laat/e ja> 0 dood gegaan4 
,miss*i5 _h zij  hem ook niet heelemaal 
begrep54 ,9 elk geval1 hij wilde dat    
,ge]tje's  lievel+splekje er we] uitzag1
 zooals 't behoorde3 zond] dood h\t4    
,dan kon je er we] met pleizi] na>      
kijk54    ,de hei keek zwijg5d na> wat  
hij de$ en begreep hem4 ,als je hem da> 
zoo zag w]k51 z\ je niet zegg51 dat er  
d5 laat/5 w9t] zooveel  door zijn h>t 0 
he5gegaan1 wa>door nieuw lev5 0 gewekt4 
,ma>  als je de hei da> zoo /il zag     
ligg51 z\ je ook niet zegg51 dat 't     
ov]al b9n5 9 ha> woelde en w]kte van    
nieuw lev5 en dat zij alles  9 g]e$heid 
bra*t om bij d5 e]/5 w>m5 dag d5 be/e 9 
fee/gewaad te v]s*ijn54    ,ma> ev5als  
da> buit5 9 de natuur 't nieuwe lev5    
begon te ontwak51  zoo 0 ook 9 't h>t   
van dez5 man1 to5 ,gods w>me liefde er  

ov] 0  opgegaan1 nieuw lev5 ontwaakt1   
dat niet me] z\ /]v51 he]lijk1  kra*tig 
,l5telev54          ,,als ,,e5 ,,nevel  
,de nevel2 e5 grauwe vo*tige wade1 die  
het l&s*ap omflo]/4 ,alles  d(1 alles   
donk]1 alles kil4 ,gebog5 de spriet5 en 
halm5 van gras  en kor5veld4 ,wegg$ok5  
diep 9 de ve]51 wat er pla*t te fladd]5 
en te vlieg51 te tjilp5 en te kw9kele]54
 ,ontglansd het loov] en  ontkleurd de  
bloem54 ,alles1 als wa*tte het d5 ijzig5
 greep van d5  dood4    ,ma> ope5s1 da> 
breekt hij1 de nevel4 ,er /raalt blauw  
door de  grauwte1 er sprankelt kla>te   
door de donk]te he54 ,wat gebog5 01     
heft zi* op2 wat wegg$ok5 01 s*udt zi*  
de wiek5 vrij2 wat  v]/omd s*e5         
praeludie]t op e5 li$2 wat ge5 v]f me]  
_h1 s*iet  zi* kleur5 aan4 ,alles is als
 wa*t5de op de h]boorte4 ,en deze komt1 
b9n5 we9ig tell54 ,zij komt met d5 w9d1 
die d5 nevel v]dreef2 met  de zon1 die  
zi* haa/1 om te /ral52 met d5 glo$1 die 
het vliet5de  lev5 t]ug roept4    ,en nu
 het li*t we] he]s*t1 het li$ we] kl9kt1

 de kleur5 we]  pral51 trilt aan riet en
 blad en bloem e5 fonkel5de dauwdruppel1
  die h]9n]t aan 't gel$5 le$ en        
va/geh\d5 wordt als tolk van            
dankba>heid voor g5ot5 v]loss+4    ,zoo 
ligt e]/ de s*uld als e5 lijkwade ov]   
ons zielelev54 ,het li$  is tot zwijg5  
gebra*t2 de hope gevlod52 de blijds*ap  
v]/ikt4 ,wij  sidd]5 als bij de nad]+   
van d5 dood4    ,ma> breekt het li*t van
 ,gods g5ade door1 dan ri*t zi* de      
gebog5e  op1 dan wi]ookt er e5 geb$ uit 
de ziel na> bov51 dan kl9kt er we]  e5  
psalm1 dan gevoel5 wij de kom/ van de   
w$]geboorte4    ,en /raks /amel5 wij van
 s*uldv]gev+ en van v]loss+ en  koe/]5  
wij ons 9 het li*t van ,gods aangezi*t4 
,het e5ige1 dat er bleef van 't le$ ov] 
de zonde1 en dat va/geh\d5  wordt als   
uit+ van dankba>heid1 is e5 traan1 die  
er trilt 9 het oog  en die het g5ot5    
li*t we]kaat/4    ,dit alles ligt       
opgeslot5 9 het woord van d5 pr(eet3 ,ik
 delg uwe  ov]tr$+5 uit als e55 nevel en
 uwe zond5 als e5 wolk4 ,jes4  #dd3 #bb4

          ,,de ,,toekom/ ,,des ,,he]5   
,oud en ,nieuw ,te/am5t beide bes*\w5   
het lev5 des m5s*5 als e5  /rijd4 ,9 het
 ,oude ,te/am5t wordt dit woord 9 d5    
gewon5 z9 van  oorlogvo]5 g5om54 ,isral 
moe/ /rijd5de oorlog5 van ,jehova4 ,job 
vraagt3 7,,vii3 #a7 heeft niet de m5s*  
e5 /rijd op a>de1 e5 /rijd  eig4 e5     
krijgsdi5/4 ,9 het ,nieuwe ,te/am5t     
wordt het woord /rijd  mee/al g5om5 9 d5
 z9 van kamp/rijd4 ,9 de ,grieks*e w]eld
 w>5  kamp/rijd5 aan de orde van d5 dag4
 ,de lez]s van de apo/olis*e  briev5    
kond5 ze dagelijks rondom zi* aans*\w54 
,aan di5 /rijd  h]9n]5 de apo/el5 de    
,geme5t51 wanne] zij ha> v]man5 d5  go$5
 /rijd te /rijd54    ,wordt dus 9 ,oud  
en ,nieuw ,te/am5t het woord /rijd 9    
v]s*ill5d5  z9 g5om51 de b$oel+ is beide
 mal5 dezelfde4 ,en ,oud en ,nieuw      
,te/am5t wa>de]5 het lev5 als /rijd4    
,en dit is de e5ig jui/e wa>de]+ van het
 lev54 ,wie het lev5 zoo  ziet en       
aanva>dt1 heeft de praktis*e oploss+ van
 het b5auw5de  lev5sraadsel ontvang54   

,!oretis* blijv5 er dan nog wel all]lei 
vrag5 ov] en het zal ons miss*i5 nimm]  
gelukk5 e5 voll$ig  antwoord op die     
vrag5 te gev51 het doet er m9d] toe1    
practis*  bezitt5 wij d5 sleutel van het
 lev5sraadsel4 ,/rijd5de1 i$]5 dag  op  
nieuw /rijd5de1 ond]v9d5 wij1 dat deze  
lev5sbes*\w+ de  jui/e is1 want al      
/rijd5de v]dwijnt het                   
raadsela*tige-ang/ige uit  ons lev54    
,het lev5 gaat ons voldo54 ,wij word5   
dankba>1 dat wij  lev5 mog54 ,/rijd5de  
oog/5 wij het loon d] ov]w9n+ en 9 het  
vreugdevolle bezit d] ov]w9n+ v]dwijnt  
het ang/aanjag5de uit ons  lev5 dat ons 
kwelt4 ,wij ond]v9d5 door d5 vr$e1 die 9
 ons h>t  gebor5 wordt1 dat wij de re*te
 wijze1 om het lev5 te aans*\w51  hebb5 
gevond54    ,alzoo1 het lev5 is e5      
/rijd4    ,do* e]/e voorwa>de om e5     
/rijd te kunn5 vo]5 is dat wij wet51    
wa>om wij /rijd54 ,ik a*t het mogelijk  
dat iem& /rijdt1 zond] te  wet51 wat het
 doel is van d5 lev5s/rijd4 ,do* 9 dez5 
/rijd is  iets ontmo$ig5ds1 iets        

afmatt5ds4 ,het is dan zoo moeilijk d5  
go$5  mo$ te bew>54 ,g$urig besluipt ons
 de v]lamm5de g$a*te3 wa>voor  /rijd ik 
eig5lijk8 (3 zal mijn /rijd wel op iets 
uitloop58    ,om met blijd5 mo$ te kunn5
 blijv5 /rijd5 is noodig1 dat wij het   
doel van onz5 lev5s/rijd k5n54          
,miss*i5 me5t iem&1 dat het onmogelijk  
is ooit wez5lijk het doel  van d5       
lev5s/rijd te v9d5 en a*t hij het v]lor5
 moeite da>na>  te zoek54 ,wij wet5 niet
 van wa> wij kom51 wij wet5 niet wa> wij
  h55 gaan4 ,als e5 vogel die door de   
hel v]li*te fee/zaal het e5e  v5/] 9 en 
het &]e uitvliegt1 alzoo is het lev5 des
 m5s*54  ,wij kom5 uit het dui/] en gaan
 na> het dui/]4 ,tuss*5 deze twee       
dui/]niss5 ligt het vlu*tige m5s*5lev54 
,niem&1 die het van  wa> ( het wa>he5   
k5t4    ,zoo zegt m54    ,do* zoo       
spreekt e5 ,*ri/5 niet4 ,hij behoeft    
al?ans zoo niet te  sprek54 ,want indi5 
wij ons door de ,h4 ,s4 lat5 voorli*t51 
kunn5  wij het doel van d5 lev5s/rijd   
v9d54 ,e5 ,*ri/5 weet1 welke de  b$oel+ 

,gods is met deze w]eld4 ,hij weet1 wa> 
het met deze w]eld  h55gaat4 ,het is hem
 gezegd4 ,de ges*i$5is d] m5s*heid      
beweegt  zi* he5 na> de toekom/ van     
,*ri/us4 ,ov] deze toekom/ van ,*ri/us  
wilde ik 9 de hi] volg5de bladzijd5 iets
 zegg51 opdat wie het  lee/1 met nieuwe 
lu/ en mo$ worde aangegord1 om d5 /rijd1
 wa>9  hij zi* bev9dt1 voort te zett54  
,laat ik e]/ iets zegg5 mog5 ov] de     
uitdrukk+ toekom/ van  ,*ri/us4 ,door e5
 gelukkige vond/ van papyrusroll5 9 de  
pyramid5  van ,egypte1 is m5 9 d5 laat/5
 tijd 9 /aat zi* van veel1 wat 9  het   
,n4 ,te/am5t wordt gezgd1 e5 held]d]    
voor/ell+ te vorm51  dan tot nu toe     
mogelijk 04 ,op die papyrusroll5 v9dt m5
 nl4 het  dagelijks*e lev5 van de m5s*51
 uit d5 tijd van des ,he]5  omw&el+ op  
a>de1 opgeteek5d4 ,m5 k5de totnogtoe het
 lev5 d]  oudheid sle*ts uit boek54 ,ma>
 boek5 /aan dikwijls v] van het         
w]kelijke lev5 af4 ,welk e5 beeld z\ m5 
wel van onz5 tijd krijg51  indi5 m5 het 
enkel k5de uit de litt]atuur onz] dag58 

,ongetwijfeld  e5 ze] e5zijdig1 s*eef   
getrokk5 beeld4 ,zoolang m5 de oudheid  
alle5 ma> k5de uit ha> litt]atuur wi/ m5
 nog ma> we9ig van ha>  af4 ,do* &]e    
bronn5 dan die d] litt]atuur hebb5 zi*  
geop5d4 ,9  ,egypte is het dagelijks*e  
lev5 d] m5s*5 d] oudheid t]uggevond54   
,zoo is ook het woord toekom/ zooals dit
 voorkomt 9 de bek5de  uitdrukk+ toekom/
 des ,he]5 ons duidelijk geword54 ,met  
het  woord toekom/ w]d b$oeld de        
fee/elijke into*t van e5 ,kon+ (  ,keiz]
 b9n5 e5 /ad4 ,voor zulk e5 kom/ w]d    
alles 9 g]e$heid  gebra*t4 ,de /ad w]d  
v]si]d4 ,het volk wa*tte 9 spann+4 ,zulk
 e5  b9n5kom/ van e5 vor/ noemde m5 e5  
p>oesie4 ,dit woord p>oesie  w]d ook    
gebruikt als m5 9 de ,*ri/elijke ,k]k   
sprak van de toekom/  van ,*ri/us4 ,wij 
zull5 da>om go$ do5 het woord toekom/ te
  v]vang5 door p>oesie4    ,e5 woord van
 gelijke beteek5is als het ,grieks*e    
p>\sia heeft het  ,holl&s* niet4 ,lat5  
wij da>om dit woord ma> ov]nem5 uit het 
,grieks*4 ,het is go$ en noodig dit te  

do54 ,all]lei misv]/& wordt  da>door    
voorkom54 ,het woord toekom/ zegt       
bov5di5 zoo we9ig4 ,het  zegt niet me]  
dan dat de kom/ des ,he]5 aan/a&e is4   
,hoe flets* is  dit woord teg5ov] het   
lev5s-volle equival5t 9 het             
oorspronkelijk4  ,wanne] de lez]s van de
 apo/olis*e briev5 van de p>oesie van   
,*ri/us hoord51 zag5 zij 9 g$a*te       
e5sklaps de blijde inkom/  van e5 ,kon+ 
( ,keiz] voor zi*1 e5 blijde inkom/1    
wa>van zij  m5igmaal hadd5 gehoord1 en  
die zij miss*i5 zelv5 wel e5s hadd5     
bijgewoond4 ,zooals deze ,kon+1 zoo z\  
ook ,jezus e5maal kom5 op deze  w]eld4  
,p>oesie is dus de kom/ des ,he]5 9     
he]lijkheid tot zijn ,geme5te4  ,van    
deze p>oesie-v]wa*t+ is geheel het      
,nieuwe ,te/am5t v]vuld4 ,op  i$]e      
bladzijde des ,nieuw5 ,te/am5ts bijna   
lez5 wij van ha>4 ,en het  ,nieuwe      
,te/am5t is 9 dez5 pr9cipieel gelijk aan
 het ,oude ,te/am5t4    ,want gelijk de 
,nieuw-,te/am5tis*e ,geme5te met br&5d  
v]lang5  uitzag na> de p>oesie van      

,*ri/us1 zoo _h ook het volk ,isral     
uitgezi5 na> de kom/ van zijn ,messias4 
,isral is e5 m]kwa>dig volk4 ,voor bijna
 alle volk5 ligt de p]iode  van glorie  
en he]lijkheid 9 het v]l$54 ,m5 ziet om4
 ,helaas1 de  g\d5 eeuw is voorbij6 ,e5 
volk doet 9 dez5 als e5 m5s*4 ,ook de   
m5s* heeft neig+ t]ug te zi54 ,a*t] hem 
ligt zijn zonnige jeugd4  ,miss*i5 0 die
 jeugd niet zoo zonnig als hij zi* die  
voor/elt4  ,ma> hij ziet ha> zoo4 ,hij  
ziet ha> zoo1 omdat 9 de h]9n]+ het     
moeilijke1 dat m5 doormaakte1 weg valt1 
hij ziet ha> zoo1 ook omdat 9  de jeugd 
de zorg1 die het lev5 9 lat] tijd zoo   
dikwijls v]donk]t1  er nog niet 04 ,zoo 
idealise]t e5 m5s*1 zoo idealise]t ook  
e5  volk zijn jeugd4 ,de volk5 lev5 uit 
hun v]l$54 ,niet alzoo ,isral4  ,isral  
leeft uit de toekom/4 ,e5maal zal de    
,messias kom54 ,dan zal ov]  ,isral de  
g\d5 eeuw aanli*t54 ,op di5 ,messias    
wa*tte m54 ,met  ong$uldig v]lang54 ,o*1
 dat gij de hemel5 s*eurdet6    ,zooals 
,isral zoo leeft ook de ,*r4 ,geme5te   

uit de toekom/4 ,ja het  zwa>tepunt van 
ha> be/aan lag1 veelme] nog dan bij     
,isral1 9 de  toekom/4 ,aan de toekom/  
ri*tte zij zi* op4 ,door de g$a*te aan  
de  toekom/ hield zij zi* /a&e4 ,het 0  
moeilijk 9 het h$54 ,zw>e  tijd5 maakte 
m5 door4 ,ma> wat nood1 de ,he] 0 imm]s 
nabij4 ,het  devies van de e]/e         
,geme5te1 ha> /rijd- en zegeli$1 het    
ops*rift  op ha> bani] 03 ,m>an-a?a4 ,de
 ,he] komt4    ,voor de e]/e *ri/elijke 
,geme5te /ond p>oesie-v]wa*t+ 9 het     
middelpunt4    ,bij ons is dat niet het 
geval4 ,de toekom/-v]wa*t+ is op d5     
a*t]grond ges*ov5 ( voorzoov] zij is    
blijv5 be/aan is zij  geheel van k>akt] 
v]&]d4 ,voor vele m5s*5 is de w$]kom/   
van  ,*ri/us niet &]s en niet me] dan   
zijn kom/ t5 g]i*te4 ,vel]              
toekom/-v]wa*t+ gaat op 9 de woord5 van 
de ,,xii artikel53 van  wa> ,hij kom5   
zal om te oordeel5 de lev5d5 en de      
dood54 ,dat is  dan alles1 wat er       
ov]ges*ot5 is van de p>oesie-v]wa*t+ d] 
e]/e ,geme5te4 ,m5 v]wa*t niet me] d5   

,kon+1 d5 ,heil& ma>  d5 ,re*t]4 ,m5    
gaat ,hem niet me] met blijds*ap te     
gemoet1 ma> wa*t  sidd]5de op ,hem4 ,9  
de middeleeuw5 zong m53 ,judex ergo cum 
s$ebit1  quidquid latet app>ebit nil    
inultum remanebit#a1 de dag van ,*ri/us 
0 e5 dies irae geword51 e5 dag des      
toorns4 ,nu w]d5 ongetwijfeld  deze ton5
 9 het oorspronkelijk ,evangelie van de 
toekom/ van ,*ri/us  niet gemi/4 ,ook   
,paulus spreekt van d5 dag van ,*ri/us  
7#a ,cor4 ,,iii7  als e5 dag van vuur1  
wa>op al het onl\t]e 9 het w]k d] m5s*5 
z\ word5 v]br&4 ,ma> 9 de e]/e plaats is
 de g$a*te aan het  oordeel niet        
ov]he]s*5d en 9 de twe$e plaats is ook  
dit kom5 t5  g]i*te e5 deel van het     
,heil&sw]k van ,*ri/us4 ,want jui/ het  
wegbr&5 van het zondige uit het lev5 des
 m5s*5 is onmisb>e  voorwa>de voor zijn 
zaligheid4 ,wat to* v]h9d]t ons om zalig
 te  word5 dan onze zonde8 ,er is ma> n 
d+1 dat ons rampzalig maakt3  de zonde4 
,da>om1 laat ,*ri/us 9 zijn w$]kom/ het 
zondige1 dat  ons aankleeft1 ma> wegdo54

 ,jui/ da>om zull5 wij hem met dubbele  
blijds*ap ontvang54 ,het is t5 slotte   
alles enkel heil wat ,hij br5gt  voor   
deg551 die ,hem liefhebb5 en 9 ,hem     
geloov54    #a ,wanne] dan de ,re*t] op 
zijn troon zal zijn gezet5 zal alles wat
      v]borg5 0 op5ba> word5 en niets   
zal ongewrok5 blijv54    ,do* hoe kan   
deze p>oesie-v]wa*t+ nu ri*t+ en doel   
aan ons lev5  gev51 zooals ik 9 d5      
aanvang v]ond]/elde8    ,zal deze       
p>oesie-v]wa*t+ niet e]d] v]slapp5d w]k5
 op d5  m5s*1 die ze koe/]t8 ,wordt     
/rijd5 niet ov]bodig8    ,de ,he] zal   
imm]s kom5 en ,hij zal ,zijn he]lijkheid
 ond] ons  op5b>5 en wij hebb5 niet &]s 
te do5 dan te wa*t5 op de  op5b>+ van   
des ,he]5 he]lijkheid8 ,zoo kan m5      
sprek54 ,deze  toepass+ kan m5 trekk5   
uit de wa>heid van de w$]kom/ van       
,*ri/us4    ,en zoo heeft m5 gesprok54  
,m5ige5 heeft de p>oesie-v]wa*t+  tot e5
 dekmantel van zijn traagheid gemaakt4  
,9 de ,geme5te van  ,!ssalonica w>5 9 de
 dag5 van ,paulus re$s m5s*51 die deze  

gevolgtrekk+ maakt54 ,paulus moe/       
sommig5 uit die geme5te v]man5  te w]k5 
met hunne eig5e h&54 ,m$e door de pr$ik+
 van d5  kom5d5 ,*ri/us w>5 deze m5s*5  
er toe gekom5 hun dagelijks*5  arbeid te
 v]wa>looz54 ,wa>om z\ m5 arbeid58 ,0 de
 ,he] niet  nabij8    ,to* is het e5    
dwal+ zoo te r$5e]54 ,de p>oesie-v]wa*t+
 geeft  ons jui/ d5 e*t5 prikkel tot    
arbeid4 ,want ja1 de ,he] komt4 ,ma>    
,hij  komt 9 ons4 ,hij wil zi* 9 ons    
lev5 e5 plaats b]eid54 ,nu is dit  het  
eig5a>dige 9 het gee/elijke lev51 dat   
alle arbeid ,gods altijd  omslaat 9     
arbeid des m5s*54 ,gods arbeid maakt    
onze arbeid niet  ov]bodig4 ,wij moet5  
niet zegg53 o1 ,god arbeidt1 dus behoef 
ik niet te  arbeid54 ,die zoo sprek5    
k5n5 d5 arbeid ,gods niet4 ,zij sprek5  
niet  uit erv>+4 ,zij hebb5 hoor en     
sprek5 van d5 arbeid ,gods en trekk5  nu
 e5 logis*e conclusie uit het feit1 dat 
,god arbeidt4 ,ma> deze  conclusie is   
onjui/4 ,zij gaat om buit5 de           
w]kelijkheid4 ,alle arbeid  ,gods wordt 

arbeid 9 ons en van ons4 ,als ,god      
arbeidt 9 e5 m5s* dan  gaat die m5s*    
zelf arbeid54 ,zoo zeide ,jezus3 de     
,zoon kan van zi*  zelv5 niets do5 t5zij
 hij d5 ,vad] dat ziet do5 7,joh4       
,v3#ai74 ,wij  z\d5 zegg53 indi5 de     
,vad] iets doet1 dan behoeft de ,zoon   
het niet  me] te do54 ,ma> ,*ri/us      
r$5e]t &]s4 ,hij zegt3 als ik d5  ,vad] 
iets zie do51 dan kan ik het e]/ do54   
,en dan kan ,hij het niet  alle5 do5 dan
 doet ,hij het ook1 zooals ,hij dan ook 
het zooev5g5oemde  woord aldus e9digt3  
,wat die 7nl4 de ,vad]7 doet1 doet ook  
de ,zoon  desgelijks4 ,de ,zoon neemt   
zelf/&ig het w]k des ,vad]s ov]4 ,zooals
  het w]k des ,vad]s zi* v]h\dt tot het 
w]k des ,zoons1 zoo v]h\dt  zi* ook het 
w]k ,gods tot het w]k des m5s*54 ,het   
w]k ,gods is  voorwa>de voor het w]k des
 m5s*54 ,wij moet5 het w]k ,gods        
ov]nem54 ,wij moet5 do51 wat ,god doet4 
,en indi5 ,god wa>lijk 9 ons  w]kt1 dan 
w]k5 wij4 ,e5 m5s* is ge5 onp]soonlijk  
doorgangspunt  voor de kra*t ,gods4 ,e5 

m5s* is p]soon4 ,door ,god wordt hij    
actief1  w]k5de4 ,het w]k ,gods wordt   
zijn w]k4 ,br5g deze g$a*te ov] op het  
ond]w]p dat ons hi] bezig h\dt en het   
zal duidelijk zijn1 wa>om de  toekom/   
van ,*ri/us bron wordt van one9dige     
kra*t en voortdur5de  prikkel tot       
arbeid4 ,wij geloov5 dat ,*ri/us komt4  
,dit kom5 van  ,*ri/us tot ons is e5    
kom5 ,gods tot ons4 ,want ,god doet alle
 d+5  door d5 ,zoon4 ,het w]k des ,zoons
 is het w]k des ,vad]s4 ,met ,*ri/us    
komt de alma*t ,gods tot ons4 ,en nu    
gaan wij vanzelf arbeid54 ,zijn  arbeid 
wordt onze arbeid4 ,het is e5           
reuz5-arbeid1 wa>toe wij word5  g]oep54 
,want ,*ri/us komt om de w]eld te       
v]nieuw54 ,e5 nieuwe  w]eld moet uit de 
oude w]eld gebor5 word54 ,deze onze     
w]eld is e5  abnormale w]eld4 ,de zonde 
he]s*t 9 ha>4 ,van d5 bodem af moet deze
  w]eld word5 h]/eld4 ,dit is het w]k   
van d5 kom5d5 ,*ri/us4 ,ma>  da>om is   
het ook ons w]k4 ,en deze arbeid zal    
niet ijdel zijn4 ,want  ,*ri/us die a*t]

 dez5 arbeid /aat1 heeft alles volbra*t4
 ,mij is  gegev5 alle ma*t 9 hemel en op
 a>de4 ,de w]eldv]nieuw+1 wa>op  wij    
hop51 is 9 ,*ri/us re$s gegev54 ,want   
,*ri/us is opge/aan4  ,hij is li*amelijk
 uit het graf v]rez51 en wat is die     
li*amelijke  v]rijz5is &]s dan de       
v]he]lijk+ van het natuurlijke lev58 ,de
  v]rez5 ,*ri/us is e5 /uk v]he]lijkte  
natuur4 ,de natuur s 9  ,*ri/us         
v]he]lijkt4 ,da>om zl zij word5         
v]he]lijkt4 ,het w]k van  ,*ri/us       
h]haalt zi* 9 de geloovig54 ,ma> deze   
h]hal+ van het  w]k van ,*ri/us gaat    
niet buit5 h5 om4 ,zij ges*i$t 9 h54    
,me]  dan dit3 zij ges*i$t door h54     
,wij nem5 deel aan het w]k van d5 kom5d5
 ,*ri/us4 ,en jui/ omdat  wij wet51 dat 
,hij a*t] ons /aat1 wet5 wij ook dat    
onze arbeid niet  te v]geefs* zal zijn4 
,nu kunn5 wij aan de ontza*elijke taak  
d]  w]eldv]nieuw+1 die ons op de s*\d]s 
is gelegd1 arbeid5 zond]  gekweld en    
v]lamd te word5 door de g$a*te3 zal ons 
w]k ons ooit  gelukk58 ,ne51 onze arbeid

 zal niet ijdel zijn4 ,onze arbeid loopt
 op  iets uit4 ,zij w]pt vru*t af4 ,ons 
lev5 heeft e5 doel1 dat door d5  kom5d5 
,*ri/us is gewa>borgd4    ,zoo de       
toekom/ des ,he]5 bes*\w5de1 kunn5 wij  
begrijp5 hoe het  a*t]uitwijk5 van deze 
v]wa*t+ de groot/e invlo$ gehad heeft   
op geheel de *ri/elijke moraal4 ,m5 zag 
,*ri/us niet me] kom5 9  he]lijkheid1 en
 nu ges*i$de er tweerlei4    ,e5]zijds  
g+ m5 zi* bij de onvolmaakte toe/&5 9 de
 w]eld  ne]legg54 ,m5 nam de w]eld ma>  
zooals zij 04 ,er 0 imm]s to*  niets aan
 te do54 ,m5 pa/e zi* aan de w]eld aan4 
,ri*tte zi*  behagelijk 9 de w]eld 94   
,het *ri/5dom w]d niet &]s dan e5       
v]nis1 dat ov] e5 inn]lijk v]rotte w]eld
 w]d he5ge/rek54 ,met  het a*t]uittr$51 
weldra het v]dwijn5 van de hoop op de   
w$]kom/  van ,*ri/us w]d het *ri/5dom   
w]elds*4    ,&]zijds w]d door het       
v]bleek5 van de p>oesie-v]wa*t+ de      
monnik5moraal gebor54 ,e5 monnik is e5  
*ri/5 op de vlu*t4 ,hij  ziet ge5 kans  
de w]eld te ov]w9n54 ,de w]eld is hem te

 ma*tig  geword54 ,da>om trekt hij zi*  
t]ug a*t] de dikke mur5 van zijn        
kloo/]4 ,w]eldontvlu*t+ niet            
w]eldov]w9n+ is het ideaal van  d5      
kloo/]l+4 ,en dit kan wel niet &]s4     
,monnik5moraal is de  e5ige vorm van    
ern/ig ,*ri/elijk lev51 die er          
ov]blijft1 wa>  m5 d5 kom5d5 ,*ri/us    
niet me] ziet4 ,want wie kan me551 dat  
hij dat geweldige complex van toe/&51   
dat wij w]eld noem51 zal  kunn5 ov]w9n51
 indi5 de alma*t van d5 ,*ri/us1 die de 
w]eld  ov]wonn5 heeft1 en die deze      
ov]w9n+ 9 deze w]eld indraagt niet  a*t]
 hem /aat8 ,zond] d5 kom5d5 ,*ri/us is  
het dwaa%eid te  me551 dat deze w]eld   
ooit zal word5 ov]wonn54    ,hi] s*uilt 
e5 groot geva>1 dat ons prote/antisme   
b$reigt4  ,wij1 prote/ant51 will5 van   
ge5 monnik5 en kloo/]s wet54 ,wij       
ontvlu*t5 de w]eld niet1 ma> will5 midd5
 9 de w]eld v]ke]54  ,ma> wat zal er van
 dit v]ke]5-9-deze-w]eld t]e*t kom51    
wanne]  m5 ge5 p>oesie-v]wa*t+ heeft8   
,imm]s niets4 ,m5 zal d5 /rijd  met e5  

w]eld1 die ons te ma*tig is1 weldra     
opgev54 ,t5 slotte s*iet  er voor dit   
p>oesielooze ,prote/antisme niet &]s ov]
 dan het  /rev5 zalig te word51 d4i4 na>
 d5 hemel te gaan4 ,m5 s*ikt zi*4  ,m5  
gaat e5 compromis aan met de w]eld4 ,m5 
aanva>dt de w]eld4  ,het v]ke]d begrep5 
le]/uk van de v]gev+ van zond5 helpt dit
  compromis mogelijk mak54 ,m5 behoeft  
imm]s niet bevreesd te zijn voor  de    
zonde1 die m5 noodzakelijk] wijze 9 zijn
 v]ke] 9 de w]eld  doet1 want de zond5  
zijn imm]s v]gev58 ,zoo go$ en kwaad het
 kan  slaat m5 zi* door de w]eld he51 om
 /raks uit deze w]eld v]lo/ 9  d5 hemel 
te word5 opg5om54 ,zalig word5 wordt het
 hoog/e en e5ige  ideaal4 ,ma> met dit  
/rev5 om zalig-te-word5 is m5 we] geheel
 op de  ,rooms*e lijn kom5 loop54 ,wat  
to* is de w5s* om na> d5 hemel te  gaan 
&]s dan de w]eldontvlu*t+ van d5        
,rooms*e1 die zi* 9 e5  kloo/] uit de   
w]eld t]ugtrekt8    ,zond] de p>oesie   
word5 wij ,rooms*1 ,prote/ants*-,rooms*4
 ,e]/ met  de p>oesie-v]wa*t+ 9 het h>t 

kunn5 wij wez5lijk prote/ants*  zijn4   
,ne5 de p>oesie-v]wa*t+ v]slapt niet4   
,zij is bron van kra*t  en mo$4 ,zi5 wij
 dit niet aan d5 apo/el ,paulus8 ,is er 
n m5s*  gewee/1 die zoo /]k uit de      
p>oesie heeft geleefd als hij8 ,hij 0   
geheel toekom/man4 ,en is er n m5s* op  
de w]eld gewee/1 die me]  kra*t heeft   
ontwikkeld dan hij8 ,zijn lev5 0 e5 lev5
 van enkel  arbeid4    ,zoo wordt het   
lev5 van i$]5 ,*ri/5 e5 lev5 van arbeid 
door  de p>oesie-v]wa*t+4 ,deze v]wa*t+ 
geeft kra*t4 ,wie met d5  kom5d5 ,*ri/us
 9 aanrak+ komt is als e5 s*ip1 dat met 
alle  zeil5 w9d vangt en met            
onw$]/aanb>e kra*t ov] de golv5 wordt   
voortg$rev54 ,k5t ge e5 vroolijk] gezi*t
 dan het glijd5 van e5  s*ip met d5     
voll5 w9d 9 de volle zeil5 ov] de zee8  
,zulk e5  vroolijk beeld v]toont het    
lev5 van d5 wa>a*tig5  p>oesie-,*ri/54  
,laat ik deze zelfde g$a*te nog we] &]s 
mog5 uitdrukk51 ook opdat  m5 9 zal zi5 
hoe practis* deze toekom/v]wa*t+ is4    
,wij zi5 uit na> d5 kom5d5 ,kon+4 ,met  

d5 ,kon+ komt het  ,kon9krijk4 ,nu is   
voor deg551 die deze hoop 9 het h>t     
drag51  het e5ig /rev5 van deze w]eld e5
 ,kon9krijk ,gods te mak54 ,zij  zoek5  
het ,kon9krijk4 ,ma> dit zoek5 van het  
,kon9krijk gaat niet om  buit5 de       
w]kelijkheid van het lev51 integ5deel1  
het ges*i$t 9  onmiddellijke aansluit+  
aan de praktijk van het lev54 ,zijt gij1
 die  dit lee/1 miss*i5 man van zak58   
,welnu maak van uw zaak e5 /ukje        
,kon9krijk4    ,ban uit alle            
one]lijkheid4 ,doe weg alle baatzu*t4   
,w]k niet om  het loon1 ma> om ,gods    
wil1 en laat al het &]e ov]4 ,zijt gij  
ond]wijz]8 ,laat uw s*ool1 uw klas word5
 e5 /ukje ,kon9krijk1  d4i4 laat er orde
 en tu*t zijn ond] uwe le]l+54 ,want1   
wa> ge5  orde is1 is ge5 ,kon9krijk4    
,/aat gij midd5 9 de drukte van het     
hui%\delijke lev58 ,dat dan uw hui%\d5  
worde e5 /ukje ,kon9krijk4  ,alles moet 
,kon9krijk word54 ,dat is onze arbeid4  
,dat is ons doel4 ,e5  doel dat zal     
word5 v]wez5lijkt1 omdat a*t] alles /aat

 de kom5de  ,kon+4    ,zoo geeft de     
g$a*te aan de toekom/ van ,*ri/us1 doel 
en inh\d aan  onz5 lev5s/rijd4 ,er is   
ge5 praktis*] le]/uk dan dat van de     
p>\sie des ,he]54    ,dit boek wil e5   
boek zijn voor nieuwe l$5 van de        
,geme5te1 wat m5 9  ,duits*l& noemt3 e5 
confirm&5bu*4    ,ik wil da>om deze     
ov]d5k+ e9dig5 door mij met e5 enkel    
woord  regelre*t ri*t5 tot de nieuwe    
l$54 ,gij zijt aang5om5 en  beve/igd4   
,weet gij wat dit zegg5 wil8 ,dit1 dat  
gij belo(d hebt  voor uw deel m$e te    
/rijd5 aan d5 groot5 lev5s/rijd1 welke  
de  *ri/elijke ,geme5te vo]t voor de    
v]wez5lijk+ van de kom/ van  ,*ri/us op 
a>de4 ,om dit te do5 moet ge /aan op de 
plaats1 wa> ,god u  9 het lev5 heeft    
ge/eld en da> uw /rijd uit-/rijd54 ,gij 
hebt het  miss*i5 moeilijk4 ,uw lev5sw]k
 is niet int]essant4 ,gij z\dt wel wat  
&]s will54 ,miss*i5 zoekt ge wel e5 w]k 
z4g4 9 het ,kon9krijk  ,gods4 ,ma> wees 
niet dwaas1 en me5 niet1 dat w]k5 9 het 
,kon9krijk  ,gods e5 w]k5 is buit5 het  

gewone all$aags*e lev5 om4 ,on?\d dat   
w]k5 voor het ,kon9krijk ,gods is w]k5  
midd5 9 het lev51 w]k51  lijd5 en       
/rijd51 da> wa> ,god e5 m5s* heeft      
geplaat/4    ,wat zijn wij prote/ant5   
to* dikwijls e*te ,rooms*54 ,ne5 wij    
zijn  niet ,rooms*4 ,wij geloov5 niet   
aan de onfeilba>heid van d5 paus4  ,wij 
gaan niet na> de mis4 ,wij zijn van h>te
 het le]/uk van de  re*tva>digmak+      
toeg$aan4 ,ma> met dat alles zijn wij   
nog ge5  prote/ant5 9 de praktijk van   
het lev54 ,het ,rooms*-,ka?olicisme     
heeft zijn eig5a>digheid jui/ 9 de      
s*eid+ van ,kon9krijk ,gods  en w]eld4  
,het religieuse is 9 het                
,rooms*-,ka?olicisme iets ap>ts4        
,volg5s het prote/antisme da>5teg5 /aat 
het ,kon9krijk ,gods midd5  9 de w]eld4 
,wie zijn dagelijks* w]k go$ doet1 die  
doet gee/elijk  w]k4 ,volg5s het        
prote/antisme zit het gee/elijke niet 9 
wat m5  doet ma> wel 9 de mani] wa>op m5
 het doet4 ,preek5 kan e5 heel  w]elds* 
e5 heel ongee/elijk w]k zijn1 als m5 het

 doet om e] bij  de m5s*5 9 te oog/54   
,en ik v]zek] u dat m5 met deze b$oel+  
preek5 kan4 ,preek5 kan e5 ongee/elijk  
w]k zijn en timm]5 e5  heel gee/elijk   
w]k4 ,wie timm]t1 omdat hij 9 dit       
dagelijks*e w]k  de taak ziet1 hem door 
,god op de s*\d]5 gelegd en die deze    
taak om  ,gods wil1 uit gehoorzaamheid  
en liefde tot ,god aanva>dt1 die doet e5
  e*t gee/elijk w]k4 ,dat is de e*t     
prote/ants*e bes*\w+ van  wat gee/elijk 
is4 ,hoevel5 zijn er niet1 die          
prote/ant5 heet5 en  wez5lijk ,rooms*5  
zijn8    ,alzoo het lev5 is e5 /rijd4   
,als 9 e5 leg] heeft ook 9 de w]eld  i$]
 zijn eig5 plaats en po/1 hem door d5   
,kon+ zelv5 toegewez54  ,wee d5g5e1 die 
zijn po/ v]laat6 ,da>om1 /a op de       
plaats1 wa> ,god  u /elde 9 de w]eld en 
v]laat uw plaats niet4 ,/a en /rijd4    
,/rijd  voor het ,kon9krijk4 ,gij moet  
voor uw deel m$e>beid5 aan de omzett+   
van w]eld 9 ,kon9krijk4    ,dat is      
moeilijk1 zegt gij4 ,ind]daad dat is    
het4 ,ma> het is niet te  moeilijk4 ,het

 kan niet te moeilijk zijn1 indi5 gij   
sle*ts /rijdt 9  aansluit+ aan ,*ri/us  
die komt2 niet te moeilijk1 indi5 gij   
/rijdt  en bidt1 dat de kra*t van d5    
kom5d5 ,*ri/us zi* ook 9 u zal  op5b>54 
,zoo /aan wij en /rijd5 wij4 ,en bov5   
ons wapp]t de bani]  d] ,*ri/elijke     
,geme5te met ha> oude devies3           
,m>an-a?a      ,de ,he] komt4           
,,bege]5 ,,en ,,will5      ,de heele    
beke]+ d] m5s*5 be/aat 9 e5 gaan van de 
bege]te  na> d5 wil4 ,van nature word5  
wij door all]lei wat ons aantrekt 9     
beweg+ gebra*t4 ,er komt dan e5         
activiteit 9 ons lev51 die 9 d5  grond  
to* ge5 activiteit ma> passiviteit is4  
,dit is de bege]te4 ,de  wil is van     
geheel &]5 a>d dan de bege]te4 ,als ik  
wil ^w ik niet  bewog5 door iets buit5  
mij ma> beweeg ik mij zelv54 ,dit is de 
re*te  activiteit4    ,uitw5dig         
beoordeeld zijn bege]5 en will5         
hetzelfde4 ,beide mal51  als ik bege] en
 als ik wil1 beweeg ik mij4 ,ma>        
inn]lijk zijn beide  beweg+5 geheel van 

elk&] ond]s*eid54    ,het groote        
lev5sprobleem is te kom5 van de bege]te 
tot d5 wil4  ,alle5 wie wil1 leeft4     
,will51 bewog5 word5 door zi* zelv51 dat
 is  eeuwig lev54 ,wie bege]t heeft e5  
s*ijnlev54 ,hij is 9 d5 tijd4  ,zalig1  
die wil1 hij is 9 de eeuwigheid4        
,,gee/drift ,,en ,,opw9d+               
,gee/drift kan alle5 be/aan bij d5      
,*ri/54 ,gee/drift d4i4 9 ,god  te zijn6
 ,en het k5m]k d] w>e gee/drift is1 dat 
zij blijft4    ,er be/aat ook gee/elijke
 opw9d+1 die zi* na> buit5 op5ba>t 9  e5
 soort van vrome drukte4 ,en wie nog    
we9ig ( ge5 erv>+ bezit1  laat er zi*   
li*t door 9 de w> br5g5 en ziet die     
opw9d+ voor de  w>e gee/drift aan1 die  
van bov5 is4    ,die opw9d+ is gelijk   
aan het vuurw]k1 dat voor e5 oog5blik   
door  zijn s*itt]+ het oog boeit1 ma>   
da>na 9 groot] dui/]nis  de toes*\w]s   
a*t]laat2 de gee/drift is het ru/ig     
s*ijn5d  hemelli*t1 dat door zijn glans 
d5 m5s* v]blijdt4 ,de opw9d+ doet  d5k5 
aan het zaad1 dat op e5maal hoog opg+ en

 wond]veel de$  hop51 ma> to5 de zon t] 
middaghoogte /eeg1 en de zonne/ral5     
br&d5 en s*roeid51 bleek het ge5 diepte 
van a>de te hebb5 en het  v]dorde4 ,de  
gee/drift is gelijk aan het zaad1 dat 9 
de go$e a>de  viel1 en lang v]borg5     
bleef1 ma> /raks te voors*ijn kwam1     
ge/adig  aan opwies en rijke vru*t      
droeg4    ,vel5 w>5 er 9 ,jezus' dag51  
die vol s*ijnb>e gee/drift tot ,hem     
kwam51 en zeid53 ,mee/]1 ik zal ,u      
volg51 wa> gij ook he5gaat1  ma> wi]    
gee/drift /raks bleek sle*ts opw9d+ te  
zijn1 want ze  g+ voorbij1 ze 0 niet    
blijv5de1 ze 0 niet teg5 de beproev+    
be/&4 ,de e*te gee/drift v9d5 wij 9 de  
e]/e plaats 9 onz5  ,heil& zelf1 als    
,hij tot ,m>ia spreekt3 ,wi/ gij niet1  
dat ik moe/  zijn 9 de d+5 mijns ,vad]s6
    ,dat is het heilige moet51 dat ,hem 
g$rag5 en voortg$rev5 heeft  al de dag5 
zijns lev5s2 wa>door ,hij 9 /aat is     
gewee/ we]/&  te bi$5 aan al de         
lev5s/orm51 die bov5 zijn heilig ho(d   
z\d5  losb>/54 ,en i$] wa>a*tig ,*ri/5  

bezit door ,jezus' g5ade iets  van de   
heilige gee/drift1 die 9 d5 loop d] j>5 
niet dezelfde  blijft en nog m9d]       
afneemt1 ma> veele] groeit en kra*tig]  
wordt2  die miss*i51 na>mate de m5s*    
to5eemt 9 erv>+1 9 &]e vorm5  zi*       
op5ba>t1 en &]e weg5 kie/ dan de vroeg] 
bew&elde1 ma>  dat alle51 omdat zij     
wa>lijk lev5d is en da>om de oude vorm5 
niet  de ho(dzaak a*t4    ,i$]1 die zi* 
aan ,*ri/us heeft v]bond51 en dat       
miss*i5 ook  op5lijk voor de geme5te    
heeft uitgesprok51 beproeve zi* zelv51 (
  die heilige gee/drift zijn lev5 ook   
be/uurt4    ,en wie het besluit ,jezus  
te volg5 miss*i5 al vele j>5 gel$5      
g5om5 en uitgesprok5 heeft1 vrage zi*   
af1 ( zijn gee/drift  blijv5de en       
to5em5de 01 en zijn lev5 da>door g$rag5 
en bezield  wordt4          ,,josua',s  
,,gezi*t    ,,e5e ,,ov]d5k+             
,josua #e3 #ac-ae      ,wij will5 met   
het v]haal zelf beg9n51 't milieu1 wa>9 
wij er door  word5 v]plaat/4 ,met ons d5
 toe/& e5ig]mate 9 te d5k51 wa>9  de    

man1 di5 wij er 9 zi5 optr$51 ,josua1 op
 dat oog5blik v]ke]de2  de g$a*t51 die  
hem v]vuld51 om da>9 het aanknoop+spunt 
voor de  hem t5 deel gevall5e v]s*ijn+  
te zoek51 en z er de blijv5de  k]n1 het 
,woord ,gods1 niet enkel voor hem1 ma>  
nog altijd voor ons ook1  9 op te spor54
    ,mozes 0 ge/orv54 ,en ,josua1 nog   
bij di5s lev5 er toe aangewez51  _h de  
leid+ van het ,isralietis*e volk op zi* 
g5om54 ,gewis niet  zond] s*room 0 dit  
ges*i$1 niet zond] groot teg5opzi54 ,wel
 _h  het hem re$s tot dusv]re niet aan  
teek551 aan bizond]e erv>+5  van ,gods  
gun/ ontbrok54 ,de ,he] zelf _h tot hem 
gesprok54 ,droogvoets  en ong$e]d 0 hij 
met ,isral d5 ,jordaan ov]getrokk54     
,?ans ev5wel  is 't nog wat &]s1 en /aat
 hij voor 't e]/ 9 ,kanan zelf1 bij 't  
eig5lijk beg9 van zijn taak4 ,nu zal het
 dus zijn4    ,o1 't is zulk e5         
ond]s*eid ( wij iets nog sle*ts op e5   
af/&1  9 e5 me] ( m9d] v] van ons       
v]wijd]d v]s*iet tot ons zi5  nad]51 dan
 wel ( wij 't op e5s vlak vr ons zi5    

/aan4 't ,is hi]  zoo e*t gelijk de     
hemels*e v]s*ijn+ tot ,josua zegt3 ,nu  
b5 ik  gekom54 ,n6 ,het groote n van    
zijn lev5 is dr4    ,9 zijne            
onmiddellijke nabijheid ligt ,j]i*o met 
zijn hooge wall51  zijn va/e mur5 en    
poort54 ,en a*t] dat ,j]i*o1 da> ziet   
hij ze en  voor en oprijz51 die vele1   
vele /$5 en ve/51 die moet5 word5       
g5om54 ,en nog v]d] heel dat l&1 al die 
volk5 met hunne vor/51  die moet5 word5 
t5 ond] gebra*t4 ,en iets heel          
onbes*rijflijks  valt op hem1 e5 groote 
ang/1 e5 bange vrees4 't ,wordt alles   
donk]  en v]w>d da> vr hem4 ,alles loopt
 9 elk&]4 ,n]g5s e5 va/  punt4 ,duiz5d  
vrag51 die hem be/orm54 ,zal 't gaan8   
,zal ,isral het  ui?\d58 ,zal hij zelf1 
zal zijn gelo( het ui?\d58 ,( is alles  
wat  hij tot dusv]re van ov]w9n5 g$roomd
 heeft e5 waan sle*ts8 ,en 't  e9de     
/raks to* e5 nerlaag8 ,en dan op e5s1   
wanne] hij de oog5  opheft1 /aat hetge5 
hij inw5dig heeft doorgemaakt1 ook      
uitw5dig hem  teg5ov]4 ,al zijn vreez51 

al het jag5 en vrag5 zijn] ziel1 hij    
ziet  het als tot vlees* en blo$ geword5
 hi] vr zi*4 ,het subjectieve           
geobjective]d4 ,het inw5dige            
v]uitw5digd4 ,e5 man met e5 uitgetog5   
zwa>d 9 de h&4    ,wat wil die man8 ,wat
 wil dat zwa>d8 ,en ,josua ov]mant zi*1 
en hij  tre$t toe op die ge/alte4       
,duiz5dmaal bet] zek]heid te hebb51 laat
  het de vreeslijk/e wez51 dan die      
onzek]heid van da>ev54 ,v&a>  zijne     
vraag3 ,wie zijt gij8 ,en wat zijt gij8 
,zijt gij van ons ( van  onze vij&58    
,komt gij aan onze zijde u s*>51 ( u    
teg5 ons  ke]58    ,en nu het antwoord1 
dat hij ontvangt4 ,eig5lijk ge5         
antwoord4 ,al?ans  niet e5 re*t/reeks*4 
,ma> e5 vooralsnog de zaak 9 het midd5  
lat54 ,ne51 zoo luidt het4 ,ne51 no* het
 n no* het &]4 ,no* vr  no* teg54 ,dat  
zal e]/ lat] blijk51 en hangt er van af1
 ( en 9  hoev]re ,josua de ge/alte da>  
vr hem1 9 welke hij voor 't oog5blik    
nog niet &]s ziet en kan zi5 dan e5 man1
 e5 m5s* van gelijke  beweg+ als hij    

zelf1 zal erk5n5 en aannem5 als te zijn 
wat deze  hem zegt3 ,ne51 ma> ik b5 de  
,vor/ van het heir des ,he]52 ik  b5 nu 
gekom56 't ,zal hi]van afhang53 ( ,josua
 het op 't ge5  hi] hem gezegd wordt wil
 en durft wag51 alles wag54 't ,wag5    
alle5  en onvoorwa>delijk met wat en    
zooals het van ,god tot hem komt1       
onv]s*illig hoe het zal zijn3 ,ov]w9n+ (
 nerlaag1 lev5 ( dood4    ,en ,josua    
zegt3 ja4 ,ja1 dat wil ik4 ,hij vraagt  
niet nog v]d]3 ,zijt gij  van ons ( van 
onze vij&58 ,niet3 wat zal de toekom/   
mij br5g58  ,niet3 langs welk5 weg zal  
het gaan8 ,wat mag ik hop58 ,wat moet ik
  vreez58 ,niets er van4 ,ma> hetge5 wij
 van hem zi5 en hoor5 is iets  geheel   
&]s4 ,to51 zoo wordt ons v]haald1 viel  
,jozua op zijn  aangezi*t en aanbad1 en 
zeide tot hem3 wat spreekt mijn ,he] tot
 ,zijn  kne*t8    ,josua gelo(t4 ,dit is
 alles4 ,hij vraagt niet me] als zoo    
ev53 ,wat  zal ik8 ,ma>3 ,wat moet ik8  
,niet me]3 ,hoe zal dit en hoe dat8     
,hoe kom ik hi] door1 en hoe dr ov]8    

,ma>3 ,wat wil mijn ,god8 ,en  zooals   
,hij wil1 wil ik2 ik b5 ,zijn kne*t4    
,hij wil sle*ts di551  gehoorzam51      
volg54    ,josua gelo(t4 ,en nog e5s3   
,dit is alles4 ,ma> ook1 dit br5gt hem  
tot  alles4 ,hij is onov]w9ba>4    ,ma> 
ook dit laat/e zal hij e]/ lat] erv>54  
,dit is de beteek5is  van hetge5 hi]    
?ans nog v]d] tot hem gezegd wordt4 ,to5
 zeide de  ,vor/ van het heir des ,he]5 
tot hem3 ,trek uwe s*o55 uit van uwe    
voet51 want de plaats1 wa> gij /aat1 is 
heilig4    ,heilig4 ,dit is hi] b$oeld 9
 d5 s*oon5 en diep5 z91 di5 dit  woord  
oorspronkelijk 9 het ,oude ,te/am5t     
heeft4 ,d5 z9 van  afgezond]d1 door ,god
 ,zi* vrbeh\d51 ,gode toegewijd en      
toebehoor5d1  ,zijn bizond] eig5dom4    
,en dit geldt niet enkel van die ene    
bepaalde plek1 wa>op wij hi]  ,josua zi5
 /aan1 ma> 't geldt van heel het l&1 dat
 hi] voor 't  e]/ door hem wordt betr$54
 ,gans* ,kanan is heilig l&4 ,9 dit     
gelo(1 9 dit bewu/zijn heeft ,josua het 
ook v]d] te betr$5 en het  /raks 9 bezit

 te nem54 ,9 het gelo( dus dat de volk51
 die het voor  't oog5blik bewon51 er   
niet de eig5lijke1 de re*tmatige        
bezitt]s  van zijn4 ,ma> dat het        
toebehoort aan d5 ,he]1 en aan h51 voor 
wie  ,deze 't be/emd heeft4 ,en dat is  
hi] dus het ,isralietis*e volk4 ,dat    
heeft het gelo( te zijn1 de kra*t1      
wa>m$e ,josua d5 /rijd aanb9dt4    ,ma> 
hij heeft het te do51 zooals hem v]d]   
gezegd wordt1 met  ontbond5 s*o5zool4   
,dat is3 bij het heilig l& behoort het  
besef van  heilige roep+1 de zek]heid3  
tot hetge5 ik ga do5 b5 ik door ,god    
g]oep51 door ,god uitv]kor54    ,en4444 
,josua de$ alzoo4 ,da>m$e besluit het   
v]haal1 ev5 sob] als  s*oon4 ,en da>m$e 
kan het besluit54 ,da>m$e to* is alles  
gezegd1  is heel het v]d]e van d5 weg en
 het lev5 van dez5 m5s* geteek5d4  ,het 
kan niet me] &]s3 't zal1 't moet hem   
gelukk54 ,tot dusv]re 't  v]haal zelf4  
,en nu het blijv5de 9 deze d+51 de      
eeuwige k]n4 ,het  ,woord ,gods nog     
altijd voor ons4           99       99  

99       99       99    ,n b5 ik gekom54
 ,z klonk het e5maal van de lipp5 di]   
hemels*e  v]s*ijn+ e5 ,josua teg54      
,n4 ,zoo zijn er nog altijd 9 het lev5  
van i$]5 m5s*1 ook 9 het  onze1 van die 
n's4 ,oog5blikk5 van groote besliss+4   
,oog5blikk51  die me] dan &]e sprek54   
,die beslag op ons legg51 en die het met
  zoo groot5 nadruk en klem ons to]oep53
 ,n b5 ik gekom54 ,n komt  het er op    
aan4 ,n moet er word5 geh&eld1 n word5  
gekoz54    ,we /aan voor e5 nieuw beg9 9
 ons lev54 ,voor e5 nieuwe taak1 die    
ons wa*t4 ,e5 nieuw5 w]kkr+1 die de     
inspann+ van al onze kra*t5  komt       
opeis*54 ,nieuwe toe/&51 nieuwe v]h\d+51
 wa> wij ons  moet5 inlev54 ,da> is zulk
 e5 n4 ,nu b5 ik gekom54    ,( ook1 iets
 wat s$]t ov]lang dreigde is gebeurd4   
,we zag5 e5 pa>  oog51 die tot hi]toe de
 vreugde en de zonnes*ijn van ons lev5  
gewee/ zijn1 voor altijd zi* sluit54 ,e5
 h&1 wa>op wij ons lev5  lang gewoon w>5
 te /eun51 en buit5 welk] va/5 en       
vri5delijk5  druk wij niet kond51       

ontgle$ voor go$ aan de onze4 ,en nu    
moet5  wij het v]d] zond] ha> do54      
,alle5 moet5 wij v]d]4 ,ons zelv5  e5   
weg ban54 ,zelf optr$51 zelf h&el54 ,o1 
wat kan het dan  onbes*rijflijk leeg 9  
e5 m5s*5ziel wez56 ,wat kan het dan jag5
 en  /orm5 da>b9n56 ,wij durv5 de oog5  
nauwelijks opslaan en vr ons  uit zi54  
,en to*1 wij moet54 ,alwer zulk e5 n4 ,n
 b5 ik  gekom54    ,en wanne] wij 't dan
 do51 als wij vooruitzi51--ne51 dan     
wordt het  er nog niet gemakkelijk] op4 
,dn da> vr ons e5 toekom/1 die zi*      
onbek5d en onbegr5sd uitbreidt4 ,en 9   
die toekom/ alles zwijg5d en  zw>t1 e5  
onpeilba> donk]1 wa> wij 9 />54 ,e*t1   
zooals bij  ,josua1 e5 dreig5de ge/alte1
 e5 gewap5d man1 die op ons toetre$t4   
,e5 zwa>d flikk]t ons teg54 ,ma> wt het 
ons br5gt1 wr het op  wij/1--wij wet5   
het niet4    ,duiz5d gebeurlijkh$51 die 
vr ons oprijz54 ,m5s*51 die op ons      
toetr$54 ,d+51 die op ons a&r+54        
,om/&igh$51 die ons  be/orm54           
,besliss+51 wa> wij ons voor geplaat/   

zi54 ,o1 zoo  v]w>d en v]w>r5d dit      
alles4 ,en wij wet5 ge5 raad4 ,wij zi5  
er  ge5 weg en ge5 li*t 94 ,hoe dit     
moet1 en hoe dat zal4 ,wat hi]  te do51 
en hoe da> te h&el54 ,wij kunn5 sle*ts  
vrag53 ,zijt gij  van ons ( van onze    
vij&58 ,dat vele1 vele1 da> vor ons1 wat
 zal  het1 wat wil het8 ,komt het aan   
onze zijde zi* s*>51 ( komt het zi*     
teg5 ons ke]58 ,wat komt het ons br5g58 
,zeg5 ( kruis1 ov]w9n+  ( nerlaag1 lev5 
( dood8 ,mog5 wij hop58 ,moet5 wij      
vreez58    ,ja1 vraag ma>1 vraag        
ma>1--'t baat u to* niet4 ,gij krijgt op
 l uw  vrag5 ge5 antwoord4    ,( bet]   
gezegd1 gij krijgt wl e5 antwoord4 ,ma> 
e5 geheel &] dan  gij v]wa*t hadt4 ,e5  
antwoord1 dat u aanvankelijk toes*ijnt  
ge5  antwoord te zijn4 ,en1 dat beg9t   
met ne5 tot u te zegg54 ,ne51 uw  vrag5 
zelf deugt niet4 ,de wijze1 wa>op gij   
vraagt1 deugt niet4    ,gij ziet l\t]   
m5s*elijke gebeurt5iss51 l\t] m5s*elijke
  ma*t51 m5s*elijke v]h\d+51 wa>me gij  
te do5 hebt4 ,ma> zoo  is het niet4 ,gij

 hebt met e5 &]1 met e5 me]d]e dan met  
die  m5s*5 te do54 ,met ,god4    ,9 die 
toekom/1 9 al dat m5s*elijke1 na> gij   
me5t1 is ,god1 en  tre$t ,god u teg54   
,ma> z1 dat gij ,hem da> ma> niet altijd
 zoo  aan/onds 9 h]k5t en t]ugv9dt4     
,god1 e5 geheel &] als gij ,hem u  g$a*t
 hadt4 ,e5 gans* &]e ook als gij ,hem   
tot hi]toe gek5d hebt1  en als ,hij tot 
dusv]re tot u is gekom54 ,god4 ,niet    
zooals wij all5 ,hem  't e]/ hebb5      
gezi51 en wij voor 't e]/ van ,hem hebb5
 gehoord1 9  de v]hal5 van vad] en mo$]1
 van le]mee/] en vri5d54 ,niet de       
,liefdevolle en de ,ontf]m5de1 de arm5  
wijd uitge/rekt om ons 9 op te  vang5 en
 va/ te omklemm54 ,niet de zeg55de      
,heil&1 die 't ons zoo  vri5delijk      
to]oept3 ,komt h]wa>ts tot mij1 all5 die
 v]moeid en  bela/ zijt1 en ,ik zal u   
ru/ gev54 ,ne51 ma> ,god als e5 gewap5d 
man4 ,god met e5 zwa>d 9 de h&4 ,e5     
zwa>d1 dat veele] ons b$reigt  dan      
bemo$igt2 dat veele] met ang/ en vrees  
dan met hoop en troo/ ons  v]vult4 ,en  

to* is het ,god4    ,en nu is de vraag  
ma>1 de groote vraag1 wa>voor hetzij    
vroeg] hetzij  lat] e5 i$] onz] 9 het   
lev5 zi* ziet geplaat/1 ( wij ,god1     
zooals ,hij tot ons komt1 ook wanne]    
,hij zoo e*t als de ,onbegrep5e en  de  
,onbegrijpelijke tot ons komt1 als ,god 
will5 aanva>d54 't ,ook  dn1 't altijd1 
met ,hem durv5 te wag54 ,alles te wag54 
,wij kunn5 ne5 zegg54 't ,met duiz5d5 en
 nog e5s duiz5d5  zegg53 ,ne51 9 al dat 
donk]e en dikwijls dreig5de da> vr mij1 
9 al dat onv]kla>b>e en onbeantwoorde1 9
 al die moeilijke weg51  wa>langs ik    
geleid ^w1 kan ik ,god niet zi5 en      
ontdekk51 en ik wil  het ook niet4 ,o1  
ik kan en wil er alles 9 zi51 noem het  
toeval1 noem  het noodlot1 noem het     
natuurwet1 noem het hoe en wat ge wilt1 
't kan mij  niet s*el54 ,ma> noem het   
niet ,god4 ,dr+ er mij niet e5          
liefdevolle  h& 9 op1 niet e5 wijze     
be/i]+1 niet het h>t van e5 vad]4       
,zek]1 dit alles kunn5 wij1 en wie weet 
hoe veel me] nog4 ,ma> dan  moet5 wij wl

 wet5 wat wij da>m$e do54 ,dan is ook   
w]kelijk ,god ons  teg54 ,en dan wordt  
alles ons teg54 ,paulus zegt erg5s3 ,zoo
 ,god vr  ons is1 wie zal tg5 ons zijn8 
,ma> 't omgeke]de is ev5 wa>3 ,zoo  ,god
 tg5 ons is1 wie zal vr ons zijn8 ,dan  
wijkt ga&eweg alle kleur  en glans uit  
ons lev52 alle blijds*ap en hoop1 alle  
mo$ en gelo( uit  ons h>t4 ,en dan wordt
 alles om ons en 9 ons zoo k\d en zoo   
kil4 ,dan  moet5 wij ook w]kelijk alle51
 geheel alle5 v]d]4 ,enkel op ons       
zelv51 op onze eig5e zwakke kra*t       
aangewez51 d5 /rijd 9 en teg54  ,e5     
/rijd1 die1 hoe wij ook wor/el51 wij    
wet5 't bij voorbaat1 met  e5 n$]laag   
e9digt4 't ,bang v]twijfl5 aan alles4 't
 ,wegz9k5 9 't  bodemloos donk]4 't     
,/]v5 zond] hoop4    ,illu/ratie    ,ma>
 wij kunn5 ook &]s4 ,do5 wat wij 9 dat  
oude v]haal e5 ,josua  zi5 do51 nervall5
 en aanbidd54 ,ne51 't is zoo4 ,wij     
begrijp5  ,gods do5 en ,gods optr$5     
niet4 ,wij begrijp5 niet al dat vele1   
vele1  dat soms zoo donk] ons aan/a>t4  

,ma> to*1 wij wag5 't er op3 ,god       
e5v\dig te nem51 zooals ,hij is2 met    
,hem alles teg5 te gaan1 ook het  op zi*
 zelf mee/ dreig5de en raadsela*tige1   
zooals ,hij 't da>  vr ons plaat/4 ,we  
vrag5 niet me]3 ,hoe zal het8 ,ma> wij  
vrag5 iets  &]s3 ,wat spreekt mijn ,he] 
tot ,zijn kne*t8 ,niet3 ,wt zal het     
zijn1  dat ook n wer mij wa*t8 ,ov]w9n+ 
( nerlaag8 ,zeg5 ( kruis8  ,li*t (      
donk]8 ,gaat het met mij de hoogte 91 ( 
de diepte teg58  ,ne51 niet drom is 't  
ons als 't e]/e en 't mee/e nu v]d] te  
do54 ,ma> om ,god zelv54 ,om ,hem te    
hebb54 ,om ,hem ov]al di*t bij en  om   
ons te wet54    ,da>m$e1 dit weet ik ook
 wel1 zijn vol/rekt niet alle vrag5 voor
 ons  beantwoord4 ,9 ge55 deele alle    
moeilijkh$5 weg1 alle dui/]niss5        
v]dw554 ,ne51 dat niet4 ,ma> wel is het 
b5auw5de1 het v]w>r5de1  het            
s*rikaanjag5de er uit weg4 ,wij voel53  
,er is e5 h&1 die mij  leidt2 er is e5  
oog1 dat mij volgt2 er is e5 zwa>d1 dat 
voor mij  /rijdt4 ,wij erv>5 en doorlev5

 't telk5s op nieuw3 ,het gaat wat ik   
nooit g$a*t _h dat z\ gaan1 er is e5 weg
 ook door het donk]/e  donk]4 ,wij hoor5
 e5 /em1 die 't ons to]oept3 ,vrees niet
 want ,ik  heb u v]lo/4 ,wanne] gij zult
 gaan door het wat]1 ,ik zal bij u zijn4
  ,en door de rivi]51 zij zull5 u niet  
ov] /room54 ,wanne] gij zult  gaan door 
het vuur1 gij zult niet v]br&51 ge5 vlam
 zal u d]54  ,alle d+5 zijn mogelijk    
di51 die gelo(t4 ,d5g551 die ,god       
liefhebb51 w]k5 alle d+5 m$e t5 go$e4   
,ja1 alle d+54 ,en al is er dan ook 9   
ons v]l$5 nog zooveel  droevigs2 het    
lev51 dat a*t] ons ligt1 nog zoo vol    
grav54 ,en al  wi]de ook 9 de toekom/1  
zooals die da> onbek5d vr ons ligt1  het
 ene graf na het g$olv54 ,grav5 9       
lett]lijk51 grav5 9  figuurlijk5 z9 ook1
 wa> wij o zoo veel1 wat wij hebb5      
liefgehad en  nage/reefd1 9 zi5 wegz9k54
 ,plan op plan4 ,en w5s* op w5s*4 ,bij  
i$] graf /aat e5 ,heil&1 die het ons    
toeflui/]t3 ,heb ma> ge5  ang/1 heb ,ik 
u niet gezegd dat1 zoo gij gelo(t1 gij  

,gods he]lijkheid  zi5 zult8    ,en dan 
zi5 wij ha> ook4 ,he]lijkheid4 ,groote  
he]lijkheid4 ,gods  he]lijkheid1 ook    
door de donk]/e wolk5 en nevel5 bl9k54  
,wond] op  wond]4 ,r$d+ op r$d+4        
,uitkom/ op uitkom/4    ,alles wordt    
&]s4 't ,gans*e lev5 heilig l&4 ,ov]al  
heilig de  bodem1 wa> wij op /aan en op 
gaan4 ,heel het lev5 met al zijn        
sam5ge/elde v]h\d+5 en toe/&52 ook de   
toekom/ da> vr  ons2--'t wordt alles    
iets heiligs2 iets1 wa>9 ,god tot ons   
nad]t2  iets1 wa>door ,god ons opzoekt4 
,en wa>9 w$]ke]ig wij ,hem hebb5 te     
zoek51 ,zijn /em hebb5 te belui/]51     
,zijn w]k hebb5 te v]ri*t54  't ,gans*e 
lev5 wordt vol aanrak+spunt5 met ,hem4  
,ov]al ,god1 die ons  teg5komt2 ,god1   
die ,zijne h& ons toe/eekt1 die ook door
 en ov] 't  all]moeilijk/e he5helpt4    
,alles is het uwe4 ,zoo roept e5 ,apo/el
 van ,*ri/us ons toe4 ,alles1  't lev5 9
 zijn ruim/5 omvang en zijn v]s*ill5d/  
gebi$4 ,alles1  de m5s*51 hetzij        
,paulus1 hetzij ,apollos1 hetzij ,cfas4 

,alles1 de  d+51 hetzij de w]eld1 hetzij
 lev51 hetzij dood4 ,alles1 wat er is en
  wat er komt1 hetzij teg5woordige1     
hetzij toekom5de d+54 ,ze zijn  alle de 
uwe4 ,de uwe dr91 dat zij t5 slotte alle
 u t5 zeg5 hebb5  te word51 alle u moet5
 di554 ,do* gij zelf zijt van e5 &]4    
,do*  gij1 zoo v]volgt de ,apo/el1 zijt 
van ,*ri/us1 en ,*ri/us is van  ,god4   
,uw lev5 behoort niet u zelv5 me] toe4  
,en mag ook u zelv5 niet  me]           
toebehoor54 ,gij di5t4    ,met ontbond5 
voetzool hebb5 wij dan ook v]d] door 't 
lev5 te  w&el54 ,dat is3 9 het besef van
 e5 heilige roep+1 e5 heilige  taak1 die
 wij 9 dat lev5 hebb5 te v]vull54 ,9 het
 besef tegelijk  van e5 heilige kra*t1  
die da>bij ons draagt4    ,hoe v]d]     
alles zal loop58 ,wij wet5 het niet4    
,wat het lev5 da> vr  ons ons nog zal   
br5g51 wat ook ons ontnem58 ,niem&1 die 
het ons  zegt4 ,ma> van n d+ zijn wij   
gewis4 ,zij moeilijk en donk]1 zij  li*t
 en eff5 de weg1 wij hebb5 er niet ons  
zelf op geplaat/1 ma>  wij zijn er op   

gezet door onz5 ,god4 ,wr wij /aan1 en  
wrhe5 wij  gaan1 onze ,he] en onze      
,heil& is met ons4    ,dt maakt         
onv]w9lijk1 en doet ov]w9n54            
,,iets ,,ov] ,,het ,,lez5 ,,d]          
,,evangeli,n      ,bij het lez5 d]      
,evangelin wordt1 geheel onwillekeurig  
dikwijls e5  groote f\t gemaakt1 die aan
 d5 re*t5 zeg5 van het lez5 d]          
,evangelin 9 d5 weg /aat4 ,9 de         
,evangelin spreekt ,jezus tot de  m5s*54
 ,hij ri*t tot h5 zijn woord1 zijn eis*3
 zij moet5 geloov51  niet me] zondig51  
niet vreez51 go$5 mo$ hebb5 enz4 ,v]geet
 m5  nu1 dat 9 de w]kelijkheid1 wa>ov]  
de ,evangelin sprek51 ,*ri/us           
teg5woordig 01 to5 hij tot de m5s*5     
sprak1 dan gaat m5 me551  dat ,*ri/us   
all]lei van de m5s*5 eis*t1 dat zij     
moet5 volbr5g51  voordat zij door hem   
kunn5 word5 gezeg5d4 ,do* dat is onjui/4
 ,op het  oog5blik1 dat ,*ri/us tot deze
 m5s*5 sprak1 0 ,hij met zijn g5ade     
teg5woordig1 en kond5 deze m5s*5 dus    
door ,hem wat zij zond] ,hem  niet z\d5 

hebb5 gekund4 ,*ri/us zelf maakt        
mogelijk1 wat zond] ,hem  onmogelijk is4
 ,lez5 wij dus de ,evangelin1 dan moet5 
wij niet me551  dat ,*ri/us van ons     
bijv4 vraagt1 dat wij zull5 geloov5 en  
dat ,hij  ons dan help5 zal4 ,w>e dit   
het geval1 niem& z\ ooit door ,*ri/us   
geholp5 kunn5 word54 ,want uit ons zelv5
 geloov5 wij niet en kunn5  wij niet    
geloov54 ,alle5 door ,*ri/us geloov5    
wij4 ,lez5 wij dus dat  ,*ri/us zegt3   
gelo( en gij zult beh\d5 word51 dan     
moet5 wij dez5  eis* omzett5 9 e5 geb$1 
9 dit geb$3 ,he] help mij1 doe mij      
geloov54 ,en ditzelfde moet5 wij do5 met
 alle eis*51 die ,*ri/us  /elt4 ,hij    
moet het alles 9 ons w]k54 ,door ,zijn  
g5ade wordt ons  alle5 mogelijk te do5  
wat ,hij eis*t4 ,hoe m5ige5 is de dupe  
geword5  van dit onwillekeurig misv]/&1 
gewekt door het lez5 d] ,evangelin4  ,m5
 spant zi* 91 m5 pijnigt zi* af1 m5 wil 
iets volbr5g51 om  aldus d5 zeg51 die   
aan d5 eis* ( de voorwa>de is v]bond51  
te  ontvang54 ,alles te v]geefs6 ,totdat

 m5 met d5 eis* en de voorwa>de  tot    
,*ri/us gaat1 om door ,hem 9 /aat ge/eld
 te word51 te do51 wat  ,hij ons gebi$t4
          ,,roep+4      ,to5 ,h5k van   
,kemp5 nog pas neg5 ( ti5 ja> oud 01    
/ond 't hem al  heel duidelijk voor wat 
hij word5 z\4 ,hij wilde dokt] word54   
,hij  wilde dat niet1 zooals &]e jong5s 
iets will5 word51 die miss*i51  als m5  
er lang met h5 ov] sprak1 ook wel tot   
wat &]s ov] te hal5  z\d5 zijn4 ,hij    
wilde 't1 omdat hij wi/1 dat 't me/1 dat
 't niet  &]s kn4 ,als de familie-l$5   
hem wel e5s vraagd51 ( hij al  gekoz5   
_h1 wat hij word5 w\1 zei hij3 ik moet  
dokt] word56 ,de  toon1 wa>op hij dat   
zei1 0 niet e5 toon van trots*heid1 ma> 
e5  toon van groote kalmte en zek]heid4 
,hij zeide 't z1 als( niem& er  ooit aan
 z\ kunn5 twijfel51 ( hij miss*i5 ook   
lat] nog e5s van  plan z\ v]&]52 met de 
zek]heid van e51 die zijn weg da> heel  
duidelijk voor zi* ziet ligg54          
,langzam]h& 0 dat 9 het k9d iets heel   
te]s en innigs geword51  dat besef van  

zijn roep+4 ,hij voelde 't als e5       
heilige taak4 ,to5 hij  e5s 9 e5        
gezels*ap e5 vad] en mo$] _h hoor5      
zegg51 dat zij  er ma> 9 toege/emd      
hadd51 dat hun jong5 9 de m$icijn5 z\   
gaan  /ude]51 omdat hij da> 't mee/e lu/
 9 _h1 _h hem dat 'n beetje  pijn g$aan4
 ,dokt] word51 dat 0 to* ma> niet iets1 
dat je koos uit  'n vijf-en-tw9tig ambt5
 en b]oep51 die da> voor je lag54 ,dat  
w]d  iem& alle51 omdat hij mo/1 omdat   
hij niet &]s kn4 't ,0 te  mooi1 om er  
zoo lu*tigjes ov] te sprek54    ,zijn   
mo$] 0 eig5lijk de e5ige1 met wie ,h5k  
da> ooit ov]  gesprok5 _h4 ,en hij sprak
 er dikwijls met ha> ov]4 ,h5k hield    
heel  veel van zijn mo$]4 ,hij zag met  
e5 /ill5 e]bi$ tot ha> op4    ,van ha>  
_h hij d5 t5g]5 li*aamsb\w2 en de fijne 
lijn5 van ha>  gelaat vond m5 9 het     
zijne t]ug4 ,ook _h hij dezelfde        
bleekheid als  zij4 ,h5k _h zi* het lev5
 zond] zijn mo$] niet kunn5 d5k54       
,als hij 's avonds met zijn mo$] 9 de   
s*em]+ zat1 sprak  hij met ha> ov] zijn 

he]lijke toekom/4 ,zij _h hem al vroeg  
van  d5 ,heil& v]teld en de v]hal5 van  
het ,n4 ,te/am5t1 vooral de             
wond]ges*i$5iss51 w>5 de w]eld1 wa>9 hij
 leefde1 de mee/  reele w]eld1 die zi*  
d5k5 laat4    ,hij _h d5 ,heil& lief zoo
 naef en e5v\dig als alle5 e5 k9d lief  
hebb5 kan4 ,hij kon er dikwijls lang ov]
 d5k51 hoe he]lijk 't 01  dat de ,heil& 
zoo zeg55d door het midd5 van de m5s*5  
g+ en h5  g5as van hun ziekt5 en kwal54 
,dat wilde hij ook do54 ,hij twijfelde  
er niet aan ( hij 't wel z\ kunn54 ,en  
hij twijfelde er ook niet aan1  dat 't  
e5maal gebeur5 z\4 ,hij w]d nooit       
ong$uldig en trappelde niet  van        
v]lang51 dat 't ma> alva/ zoo zijn mo*t4
 ,hij g+ na> s*ool  en le]de braaf en   
wi/1 dat 't e5maal kom5 z\ zooals hij 't
 nu al  kla> zag4    ,met zijn mo$]     
sprak hij da> dikwijls ov]1 ma> met zijn
 vad] nooit4  ,hij wi/ zelf niet wa>om1 
ma> met zijn vad] sprak hij er nooit    
ov]4  ,en soms _h hij wel opgem]kt1 dat 
zijn mo$]1 als hij er met ha> ov]       

sprak1 /il en 'n beetje droevig         
glimla*te4 ,hij _h nooit begrep51  wa>om
 ze dat de$4 ,ma> hij _h er ook niet    
veel me] ov] nag$a*t4  ,ook _h hij bij  
zi* zelf aang5om51 dat zijn vad] dat van
 zelf wel  wi/1 dat hij lat] dokt] z\   
word54 't ,kwam niet 9 hem op1 dat zijn 
vad] ooit iets &]s voor hem z\ kunn5    
will54 ,dat 0 e5  vanzelf%eid4    ,zijn 
vad] 0 e5 groote1 grove1 vi]kante man4  
,h5k leek niets op  hem4 ,h5k leek alle5
 op zijn mo$]4 ,van ,kemp5 0 iem& van   
heel  e5v\dige afkom/4 ,van             
timm]manskne*t _h hij zi* opgew]kt tot  
baas4 ,nu 0 hij aannem]1 huiz5b\w]1     
zooals de m5s*5 zeid54 ,en  't 0 jui/ 9 
d5 tijd1 die voor de aannem]s gun/ig 04 
,hij _h 'n  neus voor zak54 ,heele      
blokk5 huiz51 li*t en di*t geb\wd1--e*te
  revolutieb\w6--_h hij gezet 9 e5      
buurt1 wa> nog niem& het oog op  _h4    
,zijn vakg5oot5 hadd5 hem uitgela*51 ma>
 hij _h ze /illetjes  lt5 la*54 ,en al  
heel gauw 0 't uitgekom51 dat hij go$   
gezi5  _h4 ,de huiz5 vlog5 weg4 ,wel    

drie vi] huurd]s kon hij aan elk5  v+]  
krijg54 ,na e5 pa> ja> kon hij de hur5  
al opslaan1 ( de  huiz5 voor het dubbel 
van d5 prijs1 di5 ze hem geko/ hadd51   
van de  h& do54    ,da> g+ zijn heele   
lev5 9 op4 ,altijd 0 hij aan 't cijf]5  
( teek554 ,als hij de krant las1 0 er   
bijna niets 91 dat hem  int]esse]de1 dan
 wat op het vak betrekk+ _h4 ,vooral de 
adv]t5ties be/ude]de hij1 om te zi5     
hoeveel de huiz5 d$51 die  9 d5 omtrek  
van zijn p&blokk5 /ond51 en hij wi/     
precies welke  lang leeg /ond51 welke   
eig5a>s er mee zat51 en dan la*te hij   
g5oeglijk 9 zijn ba>d om hun domheid en 
hun pe*1 en om zijn eig5  fl9kheid en   
b(f54    ,langzaam aan 0 er e*t] d5     
laat/5 tijd nog e5 &]e g$a*te bij  hem  
opgekom51 die hem ook g$urig bezig      
hield4 ,hij moe/ e5 help]  hebb5 9 zijn 
zak51 die ze beh>tigde als( 't zijn eig5
 zak5 w>54  ,ma> dat de$ e5 vreemde to* 
nooit4 ,da> moe/ je e5 eig5 voor  hebb51
 die er zelf bij betrokk5 01 wi5s belang
 van d5 go$5 gang  d] zak5 afh+4 ,dat   

moe/ dus zijn zoon word54 ,mee/al lette 
,van  ,kemp5 al heel we9ig op zijn zoon4
 ,hij leefde altijd alle5 voor zi*      
zelf4 ,zijn vr\w zorgde voor het hui%\d5
 en voor ,h5k1 en hij voor de  zak54    
,zoo g+ alles1 zooals 't gaan moe/4     
,m5s*51 die h5 k5d51  hadd5 dikwijls    
ho(ds*udd5d tot elka> gezegd3 ,hoe die  
man en die  vr\w to* ooit bij elka>     
gekom5 zijn8 ,ma> 't _h ,van kemp5 ook  
al  heel we9ig kunn5 s*el51 hoe die     
vraag beantwoord moe/ word54  ,ho(dzaak 
0 nu ma>1 dat ,h5k zijn help]1 en lat]  
zijn opvolg]  w]d4           99       99
       99       99       99    ,hoe lang
 zal je nu nog op s*ool moet5 gaan8     
vroeg hij op e5 avond  aan ,h5k1 die ov]
 zijn huisw]k gebog5 zat4    ,v]baasd   
zag ,h5k op4 ,hij 0 niet gewoon1 dat    
zijn vad] ov] zulke  d+5 met hem sprak4 
,hij antwoordde niet dadelijk4    ,het  
toelat+s-exam5 is beg9 ,juli1 zei hij   
v]volg5s4    ,welk toelat+s-exam58      
,voor het gymnasium4    ,wat moet jij op
 het gymnasium8    ,van ,kemp5 de$ als( 

hij ,h5k niet begreep4 ,natuurlijk _h   
hij 9  zijn dagelijks*e omgev+ dikwijls 
g5oeg ov] ,h5k's plann5 hoor5  sprek51  
ma> hij _h altijd de s*\d]s opgehaald en
 gezegd3  jong5sgrill56 ,h5k z\ imm]s1  
als 't zijn tijd 01 do5 wat zijn  vad]  
v]koos4 ,da> w]d niet e5s ov] gepraat4  
,wat moet jij op dat gymnasium uitvo]58 
vroeg ,van ,kemp5 nog e5s aan  ,h5k1 die
 hem niet-begrijp5d aanzag4    ,u wilt  
me to* niet na> de ,h4 ,b4 ,s*ool /ur51 
vad]8 ,dat is zoo'n  omweg4 ,dan duurt  
de /udie zooveel lang]1 heb ik altijd   
gehoord4    ,wat klets jij to* van      
/udie1 jong58 b>/te ,van ,kemp5 uit4 ,ik
  begrijp wel wat je b$oelt4 ,je heb je 
9 je kop gezet om dokt] te  word54 ,ma>1
 mannetje1 je moet ma> wet51 dat da>    
niets van komt4  ,da> heb ik niet al die
 j>5 voor geploet]d om j\ te lat5       
/ude]54  ,jij komt 9 't vak1 v]/a-je1   
net als je vad]4 ,met /udie h\d 'k me   
niet op6    ,heel bleek zat ,h5k da> aan
 de tafel4 ,met zijn p5 teek5de hij     
figuurtjes op zijn s*rift1 vi]kantjes   

met diagonal5 er 91 en da>  al we]      
/reepjes dw>s doorhe51 en to5 e5 cirkel 
er om he5 en nog  e5 cirkel1 en ng e54  
,en to5 voelde hij--( hij voelde 't     
eig5lijk  niet--dat er e5 pa> dikke     
tran5 9 zijn oog5 kwam51 die e9delijk   
op zijn s*rift viel5 en om het natte    
plekje1 dat er van kwam1 teek5de  hij   
ook e5 cirkel1 totdat de inkt v]vloeide 
9 het vo*t en 't e5  heele vies-vo*tige 
vlakte w]d4    ,hij zei niets me]4      
,van ,kemp5 _h zijn krant we] opg5om5 en
 las de adv]t5ties4 ,van  dat diepe     
k9d]le$ da> vlak naa/ hem voelde hij    
niets1 besefte niet1  dat hij e5 zw>e   
misdaad begaan _h door e5 te]e k9d]ziel 
z aan  te grijp54    ,wel e5 half uur   
bleef ,h5k zoo zitt54 ,to5 de$ hij zijn 
s*rift en  zijn boek5 di*t1 legde alles 
9 het gewone hoekje en liep na> de      
zijkam]1 wa> zijn mo$] met ha> naaiw]k  
zat4    ,zij wi/ alles1 _h alles        
gehoord4 ,zij zag ha> k9d 9 de og51     
drukte  hem teg5 zi* aan en gaf hem e5  
zo5 op zijn voorho(d4    ,za*t snikk5d  

g+ ,h5k na> bov51 na> zijn slaapkam]tje4
 ,langzaam  kle$de hij zi* uit1 knielde 
bij zijn b$ ne]1 ma> bad niet1 snikte   
alle51 en /apte to5 9 b$4    ,e5 b$ is  
zoo'n he]lijk d+4 ,je b5t er zoo alle5  
met je zelf1 de  dek5s gev5 zoo'n       
gezellige w>mte4 ,en 9 het kuss5 kan je 
al je le$  uitsnikk54 't ,is als( je    
kuss5 dan 'n beetje lev5d wordt en je   
woord5 wel v]/aat1 als( 't je troo/ 9 je
 le$4 ,h5k snikte 9 zijn  kuss5 totdat  
hij 9 slaap viel2 en 9 zijn slaap snikte
 hij nog  g$urig4    ,to5 hij d5 volg5d5
 morg5 wakk] w]d1 br&d5 zijn oog5 nog1  
ma>  hij wi/ e]/ niet wat er gebeurd 04 
,hij g+ ov]e9d zitt54 ,da>  0 't we]1   
dat n>e van gi/]avond3 ,je komt 9 't    
vak1 9 't vak1  v]/a-je1 net als je     
vad]4 ,met /udie h\d 'k me niet op6 ,die
 woord5  w>5 voortdur5d 9 zijn oor5     
blijv5 nakl9k54 ,en ze kwam5 nu ook  we]
 dadelijk bij hem op4    ,er 0 als e5   
nevel 9 zijn gee/4 ,hij de$ zijn oog5   
ev5 di*t en  to5 we] op5 om te zi5 ( 't 
weg 01 ma> 't 0 da> nog4 ,hij  vond 't  

na>/e van al1 dat zijn vad] z gesprok5  
_h ov] zijn  dokt]-word51 dat zijn eig5 
vad] da> niet 9 gelo(de4 ,hoe 0 dat  nu 
mogelijk1 zijn eig5 vad]8    ,( 0 't    
eig5lijk wel zoo wond]lijk8 ,hij _h er  
nooit met zijn vad]  ov] gesprok54 ,nu  
pas viel hem dat op1 en hij begon tev5s 
vaag te  beseff5 hoe v] hij van zijn    
vad] af /ond4 ,vreemd1 iem&1 die altijd 
zoo di*t bij je 01 en to* zoo v] van je 
af6    ,en hoe z\ 't nu gaan1 hoe z\ hij
 nu dokt] word58 ,want 't a>dige  01 dat
 er bij ,h5k ge5 oog5blik twijfel 0     
opgekom51 ( 't nu wel  gebeur5 z\4 ,hij 
z\1 da*t hij zoo ond] het wass*51 en    
aankle$51  dat heel langzaam g+1 hij z\ 
ma> fl9k zijn be/ do5 en zorg51  dat hij
 e5 go$ toelat+s-exam5 de$1 miss*i5 z\  
dan zijn vad]s  boo%eid wel ov]gaan4 ,en
 als mo$] dan nog e5 go$ woordje de$1   
dan4444 hij w]d langzam]h& z opgewekt   
bij de g$a*te1 dat 't  miss*i5 alles nog
 wel go$ z\ afloop51 dat hij met e5     
glimla* op  zijn gezi*t na> b5$5 g+ en  
heel gewoon zijn vad] gmorg5 zei1  die  

hem ietwat bevreemd aankeek en bij zi*  
zelf da*t3 ,hij heeft ei]5  voor zijn   
geld gekoz54           99       99      
99       99       99    ,half-,mei zei  
de ond]wijz]1 bij wi5 ,h5k s*ool g+1 dat
 de jong5s1  die van plan w>5           
toelat+s-exam5s voor de ,h4 ,b4 ,s*ool (
 het  ,gymnasium te do51 zi* da> zoo    
spo$ig mogelijk voor moe/5 opgev54  ,ze 
moe/5 't ma> e5s vrag5 aan hun oud]s4   
,dat 0 e5 moeilijke middag voor ,h5k4 't
 ,0 d5 laat/5 tijd net  voor hem gewee/1
 als( 't vanzelf wel z\ t]e*t kom54 ,hij
 _h ov]  zijn plann51 ook met zijn mo$] 
niet me] gesprok51 omdat hij bang  0 ha>
 v]driet ermee te do51 ma> hij _h gewoon
 doorgew]kt en zijn  vad] _h er ge5     
woord me] ov] g]ept4    ,nu 't er op aan
 kwam er zelf ov] te beg9n5 bij zijn    
vad]1 wi/ hij  niet hoe hij 't z\       
aanlegg54    ,om twaalf uur g+ hij alle5
 na> huis1 al ma> d5k5de1 d5k5de en  na>
 woord5 zoek5de om met de vraag voor d5 
dag te kom54 ,to5 hij  zijn vad] hoorde 
?uis kom51 g+ er e5 s*ok door hem he5 en

  begreep hij1 dat hij nu al?ans niet z\
 durv54    's ,middags op s*ool 0 hij er
 zond] oph\d5 mee bezig4 ,hoe z\ hij  't
 zegg51 wanne] z\ hij 't zegg58 die     
vrag5 woeld5 hem d5 heel5  tijd door 't 
ho(d1 totdat hij er suf van w]d4 ,tot   
driemal5 toe w]d  hij di5 middag betrapt
 op onoplett5dheid1 wat iets ongewoons  
voor hem  04 ,to5 hij om vi] uur na>    
huis g+1 0 hij nog al ma> aan 't  d5k51 
en 't w]d /e$s moeilijk] voor hem4 ,hij 
g+ dadelijk na>  zijn kam]tje om da>    
zijn huisw]k te mak51 zooals hij altijd 
de$ als  't nog li*t 01 ma> 't w\ niet1 
hij s*oot ge5 zi] op1 en to5 hij  teg5  
zev5 uur g]oep5 w]d om k(fie te dr9k51  
durfde hij haa/  niet b9n5gaan4 ,to*    
begreep hij1 dat 't er nu van kom5 moe/4
    ,to5 ,van ,kemp5 na het et5 de krant
 opnam1 en op zijn gemak w\ gaan  zitt51
 kwam ,h5k met e5 hooge kleur na> hem   
toe4    ,/ott]5d kwam 't er uit3 ,vad]  
hebt u er al e5s ov] g$a*t8    ,wa>ov]8 
,ov] dat exam54    ,da> komt niets van4 
,m5e] heeft vanmorg5 gezegd1 dat de     

jong5s1 die 't wild5 do51 zi*  nu moe/5 
aangev54    ,en wat w\ je dan8    ,u    
vrag5 ( u me nu wil aangev54    'k ,heb 
't je imm]s gezegd1 dat 'r niets van    
komt4 ,je komt mij help5  9 't timm]5 en
 9 de b\w]ij1 en lat] do5 we sam54      
,dat's ook veel  bet] voor je4 ,begrijp 
je dat niet1 jong51 vroeg ,van ,kemp5   
met e5  zweem van plots ontwak5d        
vad]lijk gevoel1 heb-je wel 'ns gekek5  
hoeveel dokt]s 'r hi] 9 de /ad won58 ,we
 /ikk5 9 de dokt]s4 ,ze  hal5 meka> 't  
brood uit d5 mond4 ,op 't ,pr9s5ple9    
won5 er ti5  bij meka>1 en ze zijn blij 
als er 'n patint komt4 ,kom1 jong51 wees
  wijz]4 ,kijk na> je vad]4 ,als je     
pi5t] 9 ons vak b5t1 is 't 'r  wat te   
v]di554 ,en da> is 't e5 m5s* to* ma> om
 te do54 ,als je  vad] niet zoo _h      
gew]kt1 hadt jij ook niet op zoo'n s*ool
 kunn5  gaan4 ,en 't is jamm] g5oeg1    
want da> heb je die gekheid v&aan4 ,als 
je gewoon zooals ik1 'n beetje lez51    
s*rijv5 en rek55 _h gele]d1  0 je er    
nooit op gekom54 ,ma> dat ,frans* en al 

die frats]ij heeft  je kop op hol       
gebra*t4 ,je wil zek] lat] ook zoo'n    
deftige m5e]  word5 en 9 e5 koetsje rond
 rij58 ,en /raks ge5 geld om d5 koetsi] 
te betal51 h8 ,ja1 /a n\ ma> niet te    
gri551 want gebeur5 doet 't  to* zooals 
ik 't wil1 begrijp je8 ,als 't vacantie 
is1 ga-je van s*ool  af1 en kom je 9 de 
w]kplaats4           99       99        
99       99       99    ,als e5 v]slag5e
 /ond ,h5k da>4 ,da> 0 iets heel moois 9
 hem  bele$igd4 ,zijn ideaal 0 hem      
altijd iets heiligs gewee/1 onbezo$eld1 
hoog bov5 de besmeur5de v+]s d] m5s*5   
uit4 ,niem&1 die 't na>  omlaag kon     
hal54 ,ook nu 0 het niet na> omlaag     
gehaald4 ,nog ev5 hoog  en re9 zweefde  
het da> bov5 hem4 ,ma>--ev5als die ke]1 
ma> nu veel  erg]--dat zijn vad]1 zijn  
eig5 vad] er z ov] oordeel5 kon1 z  gr(1
 z plomp1 dat de$ hem zoo'n pijn4 ,geld 
v]di551 geld bij  elka> s*rap51 als( hij
 da> ooit aan g$a*t _h1 als hij da>  9  
zijn g$a*te zeg5-aanbr5g5d tuss*5 de    
m5s*5 doorg+6  't ,leek hem zoo iets    

ontzett5d1 'n heiligs*5nis6 ,en e5 heel 
erge  heiligs*5nis ook6 't ,0 we] net   
als die vorige ke]3 ,h5k zei niets  me]1
 ma> g+ zond] v]d] e5 woord te sprek5   
na> zijn mo$]4 ,zij  zag de doodelijke  
bleekheid van zijn gezi*t en 9 ha>      
m$elijd5 met  ha> k9d zei ze3 ,bid tot  
d5 ,he]1 ,h5k1 wie weet wat er nog      
gebeurt6  ,en to5 g+ hij na> bov51 viel 
op zijn b$ n$] en b>/te uit 9  tran54   
,twee dag5 lat] kwam de ho(dond]wijz] om
 ,van ,kemp5 ev5 te sprek54  ,hij w]d 9 
de voorkam] gelat5 en zoodra ,van ,kemp5
 b9n5kwam1 begon  hij ov] ,h5k4 ,de     
jong5 _h er op s*ool zoo ongelukkig bij 
gezet51  dat hij begreep dat er iets aan
 s*ortte4 ,na veel vrag5s 0 hij er      
a*t]gekom51 dat ,h5k voor zijn vad] niet
 na> 't gymnasium mo*t4  ,dat 0 heel    
jamm]1 bewe]de de he] ,jans51 de jong5  
_h e5 go$  ho(d om te le]54 ,u zult e5s 
zi51 m5e] ,van ,kemp51 e9digde hij  zijn
 pleidooi1 er /eekt e5 heel go$ v]/& 9  
uw zoon1 hij zal  miss*i5 van al mijn   
le]l+5 het be/e toelat+s-exam5 do51 u   

zult e] met hem inlegg54    ,van ,kemp51
 die al dadelijk met e5 gemelijk gezi*t 
0 b9n5gekom5  en voortdur5d onwillig _h 
zitt5 kijk51 s*udde het ho(d4 ,ne51     
m5e]1 zei hij1 da> kan niets van kom51  
heb 'k al teg5 ,h5k  gezegd4 ,de jong5  
moet me help5 9 de b\w]ij--en to5 de he]
 ,jans5  er iets teg5 inbra*t ov] aanleg
 en roep+--a*1 met uw v]l(1 dat  v9d 'k 
malligheid4 ,die jong5 z'n roep+ ligt   
vlak voor hem4 ,dat kan  i$] zi51 die   
oog5 heeft4 ,wa> kan-ie 't bet] hebb5   
als bij z'n  vad]8 ,ne51 ik v9d 't heel 
vri5delijk van ,u1 dat ,u zooveel belang
 9  hem /elt1 ma> die /udie1 da> komt   
niets van1 hij komt bij mij 9 de        
w]kplaats4    ,de he] ,jans5 kon he5gaan
 en nam tamelijk koel afs*eid4    ,e5   
pa> wek5 lat] _h het toelat+s-exam5     
plaats en ,h5k's makk]s  slaagd5 all54  
,ma> hij /ond di5zelfd5 dag voor 't e]/ 
9 de  timm]mansw]kplaats4           99  
99       99       99       99    ,van   
di5 tijd af 0 er e5 groote droefheid 9  
,h5k4 ,hij 0 als  iem&1 die e5 zw>5 s*ok

 heeft gekreg5 en da>van altijd ond] d5 
indruk blijft4 ,dat 0 de s*ok van zijn  
e]/e sm>telijke k5nismak+  met het      
m5s*5-wee4 ,hij _h di5 s*ok al vroeg    
gekreg51 en kwam 't  niet spo$ig te     
bov54    ,hij voelde zi* niet v]n$]d1   
hij wrokte niet ov] zijn  teleur/ell+4  
,ma> hij 0 b$roefd4 ,hoe kon dat zoo8   
vraagde hij zi*  al ma> af4 ,wa>om 0 hij
 niet na> het gymnasium gegaan8 ,en hoe 
moe/  hij nu dokt] word58 't ,w]d       
langzam]h& e5 /il kwijn5 9 hem  ov] dat 
ideaal1 dat hij wel niet v]lor5 _h1--o  
ne56--ma> dat nu  op e5s zooveel v]d]   
van hem af lag4 ,als hij 's avonds      
geknield voor  zijn l$ikant lag1 0 zijn 
bidd5 iets heel &]s dan het vroeg]      
gewee/ 04 ,to5 0 't e5 e*t k9d]lijk1    
blijmo$ig geb$ gewee/1  e5 v]tr\welijk  
sprek5 met zijn hemels*5 ,vad]1 di5 hij 
e5v\dig-weg liefhad4 ,nu 0 't dikwijls  
als e5 ta/5 9 d5 bl9de1  als e5 g$urig  
vrag51 zond] dat er antwoord volgde4    
,dikwijls droomde hij er van4 ,e5s zag  
hij zi*zelf 9 zijn droom aan  d5 oev]   

van e5 sloot /aan en aan d5 ov]kant van 
die sloot lag5  all]lei ongelukkige     
m5s*54 ,er w>5 er met afzi*telijke wond5
 aan  het ho(d en met v]m9kte l$emat51  
die zij klag5d omhoog /ak54 ,e5  0      
erbij1 die gilde van pijn1 en wi5s      
gelaat /uipa*tig v]wrong5  04 ,en 9 de  
v]te liep5 bl9d51 die ta/5d voetje voor 
voetje  voortg+5 en na> hem toekwam54   
,ze riep5 all5 met smeek5de /em (  hij  
ze wilde kom5 help51 en dat hij de e5ige
 01 die dat do5 kon1  ma> to5 hij zi*   
g]e$ maakte om de sloot ov] te spr+51   
w]d die  sloot op e5s veel bre$] en al  
bre$]1 zoo wijd haa/ als e5 zee4 ,9  de 
v]te zag hij al die ongelukkig5         
v]dwijn54 ,wanhopig /ak5 zij de  h&5 (  
de /omp5 van l$emat5 na> hem uit1 ma>   
hun droevig  s*reeuw5 /i]f e9delijk     
geheel weg4    ,to5 ,h5k di5 droom e5s  
gehad _h1 kwam die telk5s we]4 ,en      
g$urig  dezelfde droom1 zoodat hij t5   
slotte al wi/1 wat er kom5 moe/4  ,da>na
 w]d hij soms huil5d wakk]4 ,als hij dan
 's morg5s aan zijn  w]k moe/1 g+ 't nog

 veel moeilijk] dan &]s4 ,g$urig zag hij
 nog  die vreeselijke figur5 uit zijn   
droom en hij _h dan e5 gevoel van       
zelfv]wijt1 als( 't eig5lijk zijn s*uld 
01 dat al die ongelukkig5  zond] hulp   
blev54    ,op e5 ,zondagmiddag nam zijn 
vad] hem mee na> het ziek5huis4 ,e5     
jong]e bro] van ,van ,kemp5 lag da> 9 e5
 d] groote zal54 ,hij 0  sig>5mak]1 _h  
't niet zoo v] wet5 te br5g5 als zijn   
bro]4  ,s9ds e5ige ma&5 _h hij het w]k  
moet5 opgev54 ,ru/ nem51  _h de dokt]   
gezegd2 dan wordt 't miss*i5 nog bet]4  
,en hoewel de  om/&igh$5 dat niet       
toeliet51 _h hij wel moet5 gehoorzam54  
,ma>  het bor/-lijd5 0 toeg5om51 en de  
dokt] _h opnem+ 9 het  ziek5huis gela/4 
,to5 ,h5k da> zoo bij di5 arm5          
uitgete]d5 man /ond1 voelde hij e5      
groot m$elijd5 9 zi* opkom54 ,en da>    
l9ks en re*ts1 en aan de  ov]zijde d]   
zaal1 war hij ook he5zag1 w>5 ook       
l$ikant5 met oude  en jonge patint51    
k9d]5 dikwijls nog1 jong] dan ,h5k zelf4
 ,hij _h  wel n voor n al die ziek5 e5  

h& will5 gev5 en met h5 sprek5  en ze   
troo/5 en bet] mak54 ,plots s*oot hem   
zijn droom te b9n51 en  tran5 kwam5 9   
zijn oog51 to5 hij b$a*t1 dat die       
mogelijkheid nu  zoo v] van hem v]wijd]d
 04    ,to5 ze ev5 het ziek5huis uit    
w>51 vroeg ,van ,kemp5 hem ope5s3  z\ je
 nu nog dokt] will5 word51 als je al die
 ell5de van di*tbij  ziet8 ,hij _h er   
nooit me] met ,h5k ov] gesprok51 ma> nu 
_h hij  hem eig5lijk met opzet meeg5om51
 om hem nog bet] te lat5 gevoel5  hoe   
wijs zijn vad] er to* aan g$aan _h z    
voor hem te kiez54    ,met v]wond]+     
hoorde hij ,h5k antwoord53 ,he]lijk om  
al die  m5s*5 te kunn5 help56    ,malle 
jong56 0 't e5ige1 wat hij nog zei1 en  
zwijg5d g+5 zij  v]d] d5 weg na> huis4  
99       99       99       99       99  
,to5 't zoo e5 ja> g$uurd _h1 kn ,h5k   
niet me]4 ,van ,kemp5 _h  't e]/ niet   
will5 zi54 ,als de familie-l$51 na> wie 
hij nog e]  lui/]de dan na> zijn vr\w1  
hem opm]kzaam maakt5 op ,h5k's          
matbleeke1 +evall5 gezi*t1 la*te hij er 

om4    ,ma> to5 ,h5k op zek]5 morg5 e5  
flauwte kreeg en na> b$ gebra*t  moe/   
word51 begreep hij to* wel1 dat 't ern/ 
04    ,de dokt]1 die erbij g]oep5 w]d1  
en ,h5k ond]zo*t1 0 niet zoo  spo$ig met
 zijn oordeel g]e$4    ,tobt die jong5  
erg5s ov]8 vraagde hij e9delijk4 ,hij   
vraagde 't aan  ,van ,kemp51 to5 zij na>
 b5$5 w>5 gegaan1 t]wijl ,h5ks mo$] nog 
bij hem bov5 geblev5 04    ,wa> z\ hij  
ov] tobb58 tra*tte van ,kemp5           
onv]s*illig te  antwoord54    ,zoo iets 
moet 't to* zijn1 zei de dokt] we]1 want
 e5 bepaald  gebrek ( aanleg voor e5    
kwaal heb ik niet bij hem ontdekt4 ,kunt
 u zelf  niet nagaan1 wat hem s*eelt8   
,o*1 wat z\ 't zijn8 de jong5 heeft al  
wat-ie hebb5 kan4    ,vreemd to*1       
prevelde de dokt]4 ,hij geeft er mij    
heelemaal d5  indruk van4 ,enf91 u moet 
hem tr\w lat5 innem5 en ma> 9 b$ lat5   
blijv54 ,ov] 'n pa> dag5 kom ik nog e5s 
t]ug4    ,to5 de dokt] t]ugkwam1 vraagde
 hij ( hij e5s e5 poos met d5  patint   
alle5 mo*t zijn4 ,hij wilde hem e5 en &]

 vrag54 ,en e5  kw>ti] da>na wi/ hij al 
opp]be/1 wat er aan manke]de4 ,u moet uw
  jong5 zijn z9 gev51 zei hij tot ,van  
,kemp51 &]s gaat hij kwijn5  en dan kon 
u hem wele5s v]liez54 ,ik /a voor niets 
91 als er ge5  v]&]+ komt4    ,e5 half  
ja> lat] 0 ,h5k op het gymnasium4 ,van  
,kemp5 _h moet5  b]u/5 9 het            
onv]mijdelijke4    ,ma>1 zei hij1 d5    
dag1 dat hij zijn toe/emm+ gegev5 _h1   
jij met  je gelo( en je meelijd5 met de 
arme m5s*heid1 jij helpt je zelf na>  de
 maan2 lat] zal 't je nog e5s b]\w51 dat
 je niet na> je vad]s  woord5 gelui/]d  
hebt2 d5k da> ma> e5s om6           99  
99       99       99       99    ,ze/i5 
j>5 zijn v]loop54    ,h5k heeft zi* na  
e5 s*itt]5de promotie geve/igd 9 d5     
,haag1 en  v]heugt zi* 9 e5 to5em5de    
*irurgis*e praktijk4 ,zijn patint5      
roem5 hem ze]1 en m5ige h>telijke h&druk
 bij zijn v]trek bewij/1  dat hij hun   
h>t5 gewonn5 heeft4    ,er is 9 dez5    
dokt] iets bijzond]s1 dat de m5s*5 nog  
bijna nooit  9 e5 &]5 hebb5 gevond54    

,iets 9 zijn /em1 9 zijn blik neemt ze  
dadelijk voor hem 94 ,de mee/5 ond] h5  
kunn5 zi* niet v]kl>5  wat 't is4 ,ma>  
sommig5 wet5 't wl2 zij voel5 't bij    
intutie3 deze  man gelo(t6 ,en al heeft 
hij 't hun niet gezegd1 zij wet51 dat   
,dr4 ,van  ,kemp5 zijn patint5 ma> niet 
aanziet als e5 soort van voorw]p51      
wa>op hij proev5 neemt1 ma> dat i$] van 
h5 voor hem e5 s*epsel  ,gods is1 won5de
 9 e5 broz5 tab]nakel1 tot welks ond]h\d
 en  g5ez+ ,god hem heeft g]oep54 ,en   
als de dag1 de dikwijls zoo zw>e  dag1  
t5 e9de loopt1 buigt hij de knien voor  
zijn ,god en g$5kt al  zijn ziek5 ho(d  
voor ho(d 9 d5 geb$e4 ,en 't zijn nog   
&]e1 dan  alle5 hun li*amelijke ell5d51 
die hij dan voor ,god br5gt en wa>van   
hij d5 hemels*5 ,vad] smeekt h5 te      
v]loss54           99       99       99 
99       99    ,er wa*t hem nog e5 zw>e 
beproev+4 ,de oude van ,kemp5 _h al     
g]uim5 tijd gesukkeld4 ,lang _h hij zi* 
op de be5 geh\d5 en  gemelijk           
geantwoord1 als m5 hem aanraadde na> b$ 

te gaan en m$is*e  hulp 9 te roep54     
,ma> e9delijk 0 't hem te ma*tig        
geword54 ,da> ligt hij nu n$]1  met     
pijnlijk v]wrong5 gelaat1 de &]s zoo    
=s*e en zek] to*  en]gieke man4    ,hij 
heeft 't zoo lang mogelijk teg5geh\d5 en
 er niets van will5  wet51 dat ,h5k hem 
ond]zoek5 z\1 ma> d5 laat/5 tijd zijn de
  pijn5 h& ov] h& toeg5om5 en t5 slotte 
ondragelijk geword54    ,nu moet er     
op]atief +egrep5 word54 ,en 't zal er op
 ( ond]  zijn1 zegt met b$5kelijk gelaat
 de collega1 met wi5 ,dr4 ,van ,kemp5   
consult h\dt1 omdat hij alle5 de        
v]antwoord+ niet wil drag54             
,bl9d$>mop]aties1 je weet er alles van6 
,vooruit kunn5 we nooit iets  zegg54 't 
,is e5 na> geval voor je1 wa> 't je eig5
 vad] betreft4  ,en als je er erg teg5  
opziet1 wil ik 't wel van je ov]nem54   
,b$5k  je ma> e5s en telefone] me ma>1  
als je me noodig hebt4    ,dat wordt e5 
geb$s/rijd voor d5 nu me] dan ooit1 zwa>
 beproefd5  zoon4 ,ma> 9 di5 /rijd maakt
 ,god 't hem duidelijk1 dat hij 9 ,zijn 

kra*t de zw>e taak mag aanva>d54    ,vi]
 en tw9tig ur5 lat] is alles voorbij en 
mag m5 hop51 dat de  patint beh\d5 is4  
,en op zijn knien dankt ,van ,kemp5 d5  
,god van alle  g5ade1 die zijn h& leidde
 en be/uurde1 zoodat hij zond] bev5 zijn
  w]k kon v]ri*t54    ,als na e5 pa>    
dag5 de zieke we] sprek5 mag1 /aan zijn 
vr\w en  zijn zoon bij zijn b$4    ,is  
't go$8 is zijn e]/e vraag1 en als zij  
beid5 zi* haa/5 van  ja te knikk51 en   
hij w$] vraagt3 wie heeft 't g$aan8 wij/
 met  /ill5 trots de dankb>e mo$] na>   
ha> zoo geliefd k9d4    ,e5 traan bl9kt 
9 het oog van d5 grijsa>d4    ,( dat h>t
 ook gebrok5 08          ,,hoe ,,god    
,,arbeidt      ,9 #a ,kon4 ,,vi3 #g lez5
 wij1 dat de tempel van ,salomo geb\wd  
w]d met  volmaakt5 /e51 zoodat ge5      
ham]51 no* bijl1 ( e5ig ijz]5  g]e$s*ap 
gehoord w]d 9 het huis als het geb\wd   
w]d4    ,zooals de tempel van ,salomo   
w]d geb\wd1 zoo wordt nog het huis ,gods
  9 deze w]eld geb\wd4 ,onhoorba> 9 e5  
g]uis*looze /ilte rij/  het omhoog4 ,het

 huis ,gods wordt geb\wd1 zooals e5 boom
 groeit4 ,m5  bespeurt niet1 dat de boom
 groeit4 ,zoo bem]kt m5 niet1 dat ,god  
zijn  tempel b\wt4 ,en to* het ges*i$t4 
,zooals de vru*t5 rijp5 9 d5  na*t1 zoo 
rijpt ,gods w]k 9 de /ilte4             
,,uitv]kor5                             
,johannes #ae      ,miss*i5 bevreemdt   
het ov] dit geva>lijke woord e5 en &] 9 
dit  boek te lez54    ,voor vel5 is dit 
woord v]doemd4 ,zij hat5 het le]/uk d]  
uitv]kiez+ met e5 bitt]5 haat4 ,&]5 is  
het woord uitv]kor5  buit5gewoon di]ba>4
 ,het bevat al hun gee/elijk bezit4 ,het
 v]kla>t  het wel en wee des lev5s2 het 
geeft de oploss+ van het raadsel d]     
onv]s*illigheid voor eeuwige d+51 die   
zoo m5ig lev5 ontsi]t4    ,to* gelo( ik 
dat wij veel te we9ig hebb5 nag$a*t ov] 
wat van ouds  het cor ecclesiae1 het h>t
 d] k]k1 is g5oemd1 en 9 d5 ,bijbel  ze]
 dikwijls wordt besprok54 ,vooral de    
jonge lidmat51 voor wie deze  regel5 9  
ho(dzaak zijn be/emd1 moet5 e5 geve/igde
 ov]tuig+ op  dit punt v]w]v51 opdat zij

 niet /roomloos1 9 dez51 op godsdi5/ig  
gebi$1 zoo v]w>d5 tijd1 lev54    ,e5    
duidelijk] v]kl>+ van de uitv]kiez+ dan 
door d5 ,heil&  9 ,johannes #ae gegev5  
wordt1 v9d ik n]g5s 9 de ,s*rift4 ,re$s 
de  opklimm+ 9 dit ho(d/uk is zoo s*oon4
 ,e]/ spreekt de ,he] van  rank51 dan   
van discipel51 vs4 #h1 v]volg5s van     
vri5d51 vs4 #ad1  en e9delijk van       
uitv]koorn51 vs4 #af4 ,de ,he] beg9t    
niet met de  uitv]kiez+1 ma> e9digt er  
mee4    ,e5 twe$e g$a*te1 die 9         
,johannes #ae /]k na> vor5 tre$t is het 
v]b& dat tuss*5 ,*ri/us en de uitv]kiez+
 be/aat4 ,wij zijn  uitv]kor5 met       
,*ri/us1 9 ,*ri/us en voor ,*ri/us4 ,dit
 is het  troo/rijke en het voor all5    
aannemelijke 9 de le] d] uitv]kiez+1  en
 ov] deze g$a*te zeg ik nu enkele       
opm]k+54           99       99       99 
99       99    ,ik b5 de w>e wijn/ok1   
zoo beg9t de ,he]4 ,indi5 deze woord5 9 
de  opp]zaal te ,j]uzalem gesprok5 zijn1
 is de ,heil& welli*t tot deze  g$a*te  
gekom5 door het zi5 van d5 wijn1 die bij

 d5 ,joods*5  ,paas*maaltijd g$ronk5    
w]d1 ( door het gezi*t op e5 wijn/ok1   
welks takk5 tot 9 de fee/zaal           
doordrong54 ,miss*i5 heeft ,hij aan  d5 
wijn/ok g$a*t1 die e5 d] tempelpoort5   
v]si]de4    ,is de ,he] re$s op weg na> 
,ge?seman gewee/1 dan heeft ,hij        
wa>s*ijnlijk e5 wijnga>d gezi51 en      
/il/a&e zegt ,hij de zoo  bek5de woord5 
tot z'n discipel54 ,hij is de w>e       
wijn/ok4 ,zijne  vru*t5 zijn go$ tot    
spijze en tot v]heug+ van het h>t4 ,de  
vru*t5 van d5 wild5 wijn/ok door        
,eliza's le]l+5 v]zameld1  bra*t5 d5    
dood 9 de pot4 7#b ,kon4 #d74 ,de       
wijn/ok 9 ,habakuk's dag5  0 onvru*tba> 
7,hab4 #c3 #ag71 ma> ,*ri/us is de w>e  
wijn/ok4 ,hij  /elt niem& teleur4       
,wie onz] z\ 9 dez5 zwakk5 boom het     
beeld van d5 ,heil& zi58  ,wij z\d5 ,hem
 veel bet] kunn5 v]gelijk5 bij d5 eik1  
die met zijn  ma*tig5 kru9 en friss*e   
takk5 van he]lijkheid getuigt4 ,ma> deze
  w\dreus geeft sle*ts v>k5svo$sel1     
gelijk iem& heeft opgem]kt2  de         

onaanzi5lijke wijn/ok geeft de ko/elijke
 druif en de v]kwikk5de  drank1 zijn    
blo$ is beeld van het blo$ dat de zonde 
d] w]eld  wegneemt4 ,met zulk e5        
e5v\dig5 boom v]gelijkt ,hij1 die ge5   
g$aante ( he]lijkheid _h1 ,zijn lev5 en 
w]k4    ,gelijk elke vru*tdrag5de       
wijn/ok heeft ook de w>e zijn eig5a>4   
,mijn ,vad]1 zegt ,jezus1 is de l&man4  
,hij heeft ,*ri/us 9 dez5  w]eldakk]    
geplant4 ,hij bezit ,hem1 en draagt voor
 ,hem zorg4    ,hi] beg9t de uitv]kiez+4
 ,*ri/us is door d5 ,vad] uitv]kor5  om 
de zonde d] w]eld weg te drag5 voor     
,gods aangezi*t4 ,*ri/us is  e5 plant+1 
e5 gave ,gods4 ,e] de w]eld uitv]kor5 0 
om d5 w>5  wijn/ok tot vo$selbodem te   
di551 0 ,*ri/us uitv]kor54 ,hij is  dan 
ook de e5ige1 die 9 de ,s*rift met "n   
als e5 uitv]kor5e ,gods1  van voor de   
grondlegg+ d] w]eld1 wordt g5oemd4 ,alle
 &]5 die  9 het ,nieuwe ,te/am5t        
uitv]koorn5 heet51 ,paulus en de heilig5
  en bem9d5 te ,rome ( ,cor9!1 all5 zijn
 uitv]kor5 met d5 ,he]4  ,zond] ,hem    

zijn zij niets4 ,zij zijn ma> rank51    
,hij is de wijn/ok4  ,9 ,hem ligt al hun
 kra*t4    ,ik gelo(1 dat gij 9 de      
uitv]kiez+ van ,*ri/us gelo(t4 ,wie uw] 
belijdt niet dat ,*ri/us ,gods all]be/e 
gave is1 en dat 9 ,hem het  mee/ de     
he]lijkheid ,gods is geop5ba>d8 ,van al 
het w]k ,gods is de  ,heil& het         
middelpunt4    ,ook dit zegt ons het    
beeld van d5 wijn/ok4 ,9 ,pale/9a w]d   
aan  d5 wijnb\w veel zorg be/e$4 ,op de 
hell+ van vru*tb>e heuvel5  w]d de      
wijnga>d aangelegd4 ,e5 muur w]d om hem 
geb\wd4 ,e5 tor5  di5de d5 wa*t]s tot   
uitkijkplaats4 ,p]sbakk5 w]d5 gemetseld 
(  uitgeh\w5 9 de rots4 ,dit alles      
ges*i$de t] wille van d5 wijn/ok4       
,hij 0 van al dez5 arbeid het           
middelpunt4    ,nu heeft de hemels*e    
,vad] e5 s*oone w]eld ges*ap54 ,hij     
heeft ha>  kon9klijk v]si]d4 ,alles is  
g$aan wat aan di5 wijnga>d te do5 0  en 
van al di5 arbeid is de w>e wijn/ok1    
,*ri/us1 het middelpunt4 ,hij  is de    
uitv]kor5e ,gods4    ,e5 wijn/ok heeft  

rank52 zij op5b>5 het lev5 van d5 boom1 
zij  drag5 zijn vru*t54 ,zond] d5       
wijn/ok zijn de rank5 niets4 ,ma> als   
hij is uitv]kor5 zijn de rank5 het ook4 
,van al de liefde die aan d5  boom      
gegev5 wordt1 ontvang5 de rank5 hun     
deel4 ,zond] d5 wijn/ok  zijn de rank5  
niets4    ,deze e5v\dige wa>heid wordt  
dikw]f v]get54 ,er is e5 *ri/5dom  zond]
 ,*ri/us4 ,het trekt vele kr+5 aan2 het 
heeft de voorkeur van  vel51 die 9 deze 
dag5 w$]om belijd5is aflegg5 van hun    
gelo(4  ,ma> zond] ,*ri/us zijn wij     
niets4 ,9 i$] m5s* is e5 l$ige  plaats  
op ,hem b]ek5d2 9 i$] h>t woont e5      
heimwee1 dat ,hij alle5  /ill5 kan4 ,hij
 is de wijn/ok en de m5s*5 zijn ,zijne  
rank54  ,sle*ts met ,hem v]bond5 is hun 
lev5 kra*tig1 en hun woord vol gezag4   
,zoodra wij ons losmak5 van de          
p]soonlijkheid van ,*ri/us1 v]brek5  wij
 de g$a*te d] uitv]kiez+4 ,dan zijn wij 
ge5 rank5 van d5  wijn/ok me]1 dus ge5  
voorw]p5 van 's ,vad]s zorg1 ge5 eig5dom
 van  d5 hemels*5 ,l&man4 ,dan zijn wij 

sle*ts dorre takk5 voor het vuur        
be/emd4    ,met ,*ri/us zijn wij        
uitv]kor54 ,met ,hem v]e5igd waakt des  
,vad]s  oog ov] ons en be>beidt ons des 
,vad]s h&4    ,gelo(t gij deze          
uitv]kiez+ niet8 ,wilt gij u van ,*ri/us
 /raks  s*eid5 om eig5 weg5 te gaan8 ,( 
kl9kt het nog heel duidelijk 9 u3  ,ne5 
,he]1 ik wil van ,u niet s*eid54 ,erk5t 
gij dat ,hij woord5 en  kra*t5 des      
eeuwig5 lev5s heeft8 ,voelt gij dat ,hij
 de weg en de  wa>heid is8 ,belijdt gij3
 zond] ,hem v]mag ik niets1 met ,hem kan
 ik  alles do58           99       99   
99       99       99    ,niet alle5 met 
,*ri/us zijn wij uitv]kor51 9 ,hem ook4 
,wa>toe  is e5 rank be/emd8 ,tot        
vru*tdrag5 zegt de ,he]4 ,de rank5 moet5
 dus  geleid]s zijn van de lev5ssapp5   
van d5 wijn/ok4 ,dat is niet van  alle  
rank5 wa>4 ,er zijn lev5de en doode     
rank54 ,er zijn rank51 die  volkom5     
onvru*tba> zijn4    ,van d5 w>5 wijn/ok 
geldt dit ev5ze]4 ,deze wijn/ok doet    
zi51  dat er tweerlei rank5 gevond5     

word54 ,9 d5 discipelkr+ treft m5       
,petrus en ,judas aan1 e5 lev5de en e5  
doode rank4 ,9 ,j]uzalem lev5  ,/efanus 
en ,ananias1 tweerlei rank4 ,9 de k]k   
op5b>5 ,lu!r en de  ,paus hun           
teg5woordigheid1 en van alle m5s*5 is   
het wa>3 gij zijt  e5 lev5de ( e5 doode 
rank4 ,want all5 zond] ond]s*eid zijn   
rank5  van d5 wijn/ok1 door d5 ,vad] 9  
deze w]eld geplant4 't ,is ma> de  vraag
 ( wij lev5de ( doode rank5 zijn4       
,het beeld van d5 wijn/ok is m4i4 zulk  
e5 he]lijk beeld1 omdat zoo  duidelijk  
gezegd wordt wie rank5 zijn4    ,tot op 
dit oog5blik toe kan niem& d5 wijn/ok   
in5t52 alle rank5  behoor5 van nature   
hem toe4 ,zoo kan ook niem& op lat]     
leeftijd 9  ,*ri/us word5 +eplant4 ,all5
 behoor5 ,hem van nature toe4 ,wij kunn5
  uitvall51 wij kunn5 v]dorr51 ma> wij  
behoor5 all5 ,*ri/us toe1  zooals elke  
rank van nature tot d5 wijn/ok behoort4 
,rank5 zijn we1  ma> zijn wij lev5d (   
dood8    ,dat is e5 ern/ige zaak1 want  
er is e5 groot ond]s*eid tuss*5  e5     

lev5de en e5 doode rank6 ,e5 lev5de rank
 draagt veel vru*t1  e5 doode rank is   
voor het vuur4 ,de dorre rank wordt     
afgesn$54    ,weet gij wat dat zegg5    
wil8 ,dit is aangewez5 te zijn op       
zi*zelf4 ,9  d5 /orm alle51 9 de v]leid+
 alle54 ,ge5 toekom/ bij de poort5  des 
doods4 ,i,jdel ons w]k4 ,v]dui/]d onze  
horizont4 ,afgesn$5 voor  go$4    ,weet 
gij wat dat zegg5 wil8 ,ge5 v]gev+ d]   
zond51 ge5 op5b>+  d] liefde1 die alle  
d+5 v]draagt4 ,ge5 oor geop5d om na> het
  klag5 van 't m5s*5h>t te hoor54 ,ge5  
h>t met m$elijd5 v]vuld4  ,omr+d van    
zonde en zelfzu*t1 pijnlijk gekwet/ door
 de ,kansvraag  b5 ik mijns bro$]s ho$]4
 ,dit alles wil zegg5 afgesn$5 van d5   
w>5 wijn/ok te zijn4    ,hoevel5 zijn 9 
,*ri/us' dag5 doode rank5 gewee/6 ,zijn 
woord boeide  h5 miss*i54 ,zij bel$5 en 
volgd5 ,hem1 ma> op e5 af/& en tot  op  
zek]e hoogte4 ,zij voeld5 zi* niet met  
,hem e5 en niet 9 ,hem  uitv]kor54 ,t5  
slotte g+5 zij to* hun eig5 weg4    ,nog
 altijd zijn er vel51 die ,*ri/us       

opp]vlakkig volg51 en snellijk  van ,hem
 v]wijd]d word54 ,alle5 de lev5de rank5 
zijn zij1 die 9 ,hem  blijv54 ,zij lev5 
,zijn lev54 ,zij drag5 ,zijn vru*t4 ,ze 
wet5 zi*  uitv]kor5 met ,hem niet alle51
 9 ,hem ook4    ,gelo(t gij aan deze    
he]lijke wa>heid d] uitv]kiez+ niet8    
,ziet dan  ma> rondom u en ge zult      
bem]k5 dat het lev5 telk5s we] aantoont3
  zond] ,*ri/us ge5 wa>a*tig *ri/elijk  
gelo( en lev51 met  ,*ri/us alle5 e5    
b$5k5 van de d+5 die bov5 zijn4         
,ond]zoekt u  zelv5 dan ern/ig ( gij    
lev5de dan wel doode rank5 zijt4        
99       99       99       99       99  
,wij zijn e9delijk ook uitv]kor5 voor   
,*ri/us4 ,de rank5 moet5 d5  roem van d5
 wijn/ok v]hoog54 ,da>om spreekt de     
,heil& e]/ van  vri5d5 en dan van       
uitv]koorn54 ,vri5d5 to* kunn5 en will5 
zi*zelv5 z v]loo*55 dat ,*ri/us e]      
ontvangt4 ,zij plaats5 ,hem  op d5      
voorgrond en tr$5 zelf t]ug4 ,zij will5 
niets zijn1 opdat ,hij  alles worde 9   
hun en &]] lev54    ,zietda> het he]lijk

 doel d] uitv]kiez+4 ,we9ig wordt dit   
begrep54  ,m5ige5 die e5 *ri/5 zi*      
noemt1 zoekt de e] van ,*ri/us niet te  
v]hoog54 ,da> is veel *ri/elijk         
tooneelspel en b$rog4 ,vel5 will5  niet 
van uitv]kiez+ wet51 omdat zij dan      
zi*zelf moet5 v]liez54  ,en &]5 will5   
alle5 uitv]kor55 zijn1 omdat zij dan    
zi*zelv5  kunn5 v]he]lijk51 ma> ge5 van 
deze beide soort5 van m5s*5  kunn5      
,*ri/us' vri5d5 word5 g5oemd4    ,de    
,s*rift le]t dat de uitv]kiez+ t5 doel  
heeft ,*ri/us' beeld te  drag51 ,*ri/us'
 roem te v]hoog51 ,*ri/us' liefde als d5
 troo/ van  het lev5 aan &]5 te br5g54  
,9 het veeltijds misbruikte woord ,rom4 
#h3 #bi en #cj lez5 we duidelijk  het   
doel d] uitv]kiez+3 want1 die ,hij te   
vor5 gek5d heeft1 die  heeft ,hij ook te
 vor5 v]ord9e]d d5 beelde ,zijns ,zoons 
gelijkvormig  te word54 ,*ri/us moet    
wass54 ,wij moet5 m9d] word54 ,ma>      
sle*ts die ,jezus' vri5d5 zi* wet51     
will5 ,zijne uitv]koorn5 zijn4  ,zij    
kuss5 de h& van d5 hemels*5 ,hov5i] als 

,hij op wond]lijke  wijze hun lev5 door 
middel van ,zijn snoeimes re9igt1 h5 van
 lev5de  rank5 tot discipel5 vormt1 tot 
vri5d5 heiligt en hun hunne  uitv]kiez+ 
met en 9 en voor ,*ri/us volkom5 bewu/  
maakt4  ,zij begrijp5 dat druiv5 hitte  
van noode hebb5 om &]5 te kunn5         
v]kwikk5 en v]baz5 zi* dus niet ov] de  
l\t]+ van de sm>t1 die  9 hun lev5 wordt
 geop5ba>d4 ,zij wa*t5 en duld54 ,imm]s 
niet 9  n oog5blik heeft deze ,vad] 9 de
 hemel5 zijn doel b]eikt4 ,niet 9  n uur
 is ons h>t re9 voor ,god4 ,ma> het     
komt4 ,re$s is het woord d]  v]loss+    
gesprok54 ,/raks zal de daad d] v]loss+ 
volkom5 zijn  v]vuld4    ,gelo(t gij aan
 dit doel d] uitv]kiez+8 ,b5a>/igt u dan
 uwe  roep+ en v]kiez+ va/ te mak54 ,hoe
 kunn5 wij dat do58 ,door te  blijv5 9  
d5 ,he]4 ,van nature behoor5 wij bij    
,hem4 ,hij is de wijn/ok  en wij zijn de
 rank54 ,hij is de v]loss] en wij zijn  
de v]loorn54  ,zoo laat ons dan 9 ,hem  
blijv54 ,dan drag5 wij vru*t4 ,dan word5
 wij  ons me] en me] bewu/ discipel51   

vri5d51 uitv]kor55 te zijn4    ,de      
onvru*tb>e rank moet afgesn$5 word54    
,want de voortreffelijkheid  van d5 /am 
blijft v]borg5 als de rank ge5 vru*t    
draagt4    ,sle*ts de lev5de rank is    
,*ri/us wa>dig4 ,zij blijft 9 ,hem en   
,hij is  ha> lev5 en kra*t4    ,laat ons
 dus 9 ,*ri/us blijv54 ,all]e]/ 9 ,zijn 
woord4    ,het woord van ,*ri/us wone   
rijkelijk 9 ons4 ,het le]e ons bidd5 en 
dank51 het le]e ons sprek5 al wat       
liefelijk is en wel luidt4 ,dat  woord  
zij de toets/e5 onz] g$a*t51 de oordeel]
 onz] dad51 de  beziel] van ons woord4  
,het zij de kra*t van onze              
p]soonlijkheid4    ,laat ons v]volg5s   
blijv5 9 de liefde4 ,to5 ik nog 9 het   
bezit van  e5 groot5 pa/orietu9 0 heb ik
 veel van de bloem5 gele]d4 ,ik  bem]kte
 dat de e5e bloem de &]e b5adeelde en   
belemm]de 9 d5  groei4 ,wat s*oon _h    
kunn5 zijn op zi*zelf1 en e5 v]si]+ van 
de omgev+1 w]d nu tot s*&e en s*ade     
vaak4 ,zooals de e5e bloem  de &]e      
v]giftigt ( ziek maakt is dikw]f ook de 

e5e m5s* e5  s*ade voor e5 &]4 ,dat     
behoeft niet zoo te zijn4 ,gezeg5d5     
kunn5  en moet5 t5 zeg5 zijn4 ,blijft 9 
de liefde4 ,/rooit h>e bloem5  rondom u4
 ,br5gt ha> geur5 9 d] arm5 hut en 9 het
 aanzi5lijke  huis4 ,blijft n als       
lidmat5 van ,*ri/us4 ,blijft vri5d5 van 
,jezus  en vri5d5 van ,zijn vri5d54     
,toont de praktijk d] uitv]kiez+1  9    
woord en w&el1 tot v]he]lijk+ van uw5   
,heil& en ,he]1 tot  v]hoog+ van uwe    
gee/elijke kra*t1 tot beveilig+ van wat 
rondom u  d5 ,he] losgelat5 heeft4      
,,jeanne ,d',,arc      ,jeanne          
d',arc--gij k5t ha> naam wel uit uw5    
s*ooltijd1 gij hebt  miss*i5 wel iets   
van ha> lev5 gehoord1 miss*i5 wel e5s   
met ha>  g$weept4444 ,ma> weet ge wel1  
dat zij u iets p]soonlijks te zegg5     
heeft8    ,zij is e5e heilige1 die gij  
g]u/ zond] s*ade voor uw ,prote/ants*e  
gelo(1 als zoodanig liefhebb5 en e]5    
moogt4    ,ha> lev5 bloeit op als e5e   
s*oone bloem uit e5 mo]as4 ,het         
,frankrijk van h>e dag51 9 de #ae;e     

eeuw1 v]ke]t 9 e5 ell5dig5  toe/&4      
,inw5dig wordt het l& door twe$ra*t     
v]s*eurd4 ,wij gev5  ge5 nauwkeurig     
ov]zi*t van d5 /aatkundig5 toe/& di]    
dag54  ,alle5 dit3 om de rege]+ van     
,frankrijk /rijd5 twee p>tij51 aan  het 
ho(d d] e5e /aat de h]tog van ,orleans1 
aan het ho(d d] &]e  de h]tog van       
,b\rgondi4 ,zij /or5 zi* niet aan d5    
eig5lijk5  kon+4 ,deze is ,k>el ,,vii1  
zoolang zijn krankz9nige vad] leeft1 de 
dauphyn g5aamd4 ,k>el ,,vii is          
ma*teloos4 ,frankrijks vij& is ,engel&1 
dat re$s eeuw5 lang bewe]de re*t5 op    
,frankrijk heeft uitgeoef5d4  ,nu heeft 
zi* de p>tij van ,b\rgondi v]bond5 met  
,engel&4 ,bij d5  dood van d5           
krankz9nig5 kon+ komt deze toe/&3 het   
,noord5 van  ,frankrijk met ,p>ijs1 de  
b\rgeoisie en de ,b\rgondis*e adel      
erk5n5  de ,engels*e rege]+2 alle5 het  
,zuid5 h\dt va/ aan d5 wettig5  kon+    
,k>el ,,vii en aan het re*t van e5 eig5 
nationaliteit4 ,het is  e5 tijd van     
groote ell5de4 ,z$elijk /aat de bevolk+1

 ook t5gevolge  van de langdurige twi/51
 ze] laag4 ,de k]k is b$orv51 de prie/]s
  zijn sle*te leidsli$54 ,plund]+ en    
hong]snood zijn telk5s  t]ugke]5de      
ramp54    ,9 dez5 tijd wordt ,jeanne    
d',arc gebor51 9 #adab te ,domrmy1 e5   
dorpje aan de gr5s van ,lo?>+54 ,zij is 
9 di5/ van ha> arm5  vad]1 en ho$t de   
s*ap54 ,jeanne is e5 vroolijk k9d1 en   
ook  k9d]lijk-geloovig4 ,zij kan la*51  
ma> zit ook soms lang te pe9z54  ,met   
eig5 oog5 ziet zij de ell5de van ha> l&1
 zij hoort van d5  ,engels*5 vij& en d5 
ongelukkig5 kon+2 ma> zij leeft ook nog 
9  e5e &]e w]eld1 de w]eld van ha>      
gelo(4    ,opp]vlakkige m5s*51 welke te 
laag lev5 om het bov5-natuurlijke  te   
kunn5 zi51 hebb5 van ha> e5 dweep/]     
gemaakt1 ma> h>e  tijdg5oot5 zijn soms  
v]baasd ov] ha> nu*t]heid4 ,nog nooit   
heeft  e5 dweep5d m5s* zulke v]/&ige d+5
 g$aan als zij1 die  krijgsplann5       
ontw]pt met heus*e g5]aals aan h>e      
zijde1 die 9 d5  /rijd als e5 e*te      
veldhe] leid+ geeft1 die voor h>e re*t]s

 9  volle kalmte en groote s*]pz9nigheid
 zi* v]d$igt4    ,als jong meisje heeft 
zij h>e /emm54 ,die sprek5 ha> van e5e  
taak4 ,zij moet ,frankrijk gaan         
bevrijd54 ,zij v]zet zi*4 ,ev5als alle  
w>e pr(et5 roept zij uit3 z5d mij niet6 
,ma> zij moet gehoorzam54  ,en ook deze 
pr(eet ontmoet d5 teg5/& van d5 eig5    
kr+1 van  oud]s en vri5d54 ,zij zet     
door1 want zij moet de /em des hemels   
gehoorzam54 ,en wanne] zij e9delijk bij 
h>5 kon+1 bij ,k>el ,,vii  is1 weet zij 
ook hem te ov]tuig5 van h>e goddelijke  
roep+2 zij  trotse]t alle teg5w]k+ van  
de h(p>tij1 van het leg]be/uur1 van  de 
prie/]s1 en zij krijgt e5 leg]1 wa>m$e  
zij de ha> opg$rag5  taak kan gaan      
v]vull53 ha> vad]l& bevrijd5 van d5     
vij&1 ha>  kon+ op d5 troon br5g54      
,het optr$5 van deze jonge vr\w is e5   
wond]4    ,wanne] de hevig/e teg5/& van 
de leid]s is gebrok51 groeit de         
gee/drift van het volk4 ,zij is als     
,debora1 van wie het boek ,ri*t]5  ons  
v]haalt4 ,zij v]zamelt de dapp]51 zij   

geeft het teek5 tot d5  /rijd1 zij      
bezielt en vo]t aan4 ,ha> invlo$ is     
natuurlijk ook  re9ig5d3 9 ha> leg]     
v]/omm5 de vloek5 en wordt w$] geb$54   
,9 het bijzijn van e5e hoog/a&e vr\w    
wordt de atmosfe] zuiv]4 ,e5  wond] is  
ha> mo$4 ,zij neemt zelf deel aan d5    
/rijd1 en ha> pa>d  r5t vooruit4 ,met   
#cjjj man komt zij 9 ,orleans1 de door  
de ,engels*5  beleg]de /ad4 ,na hevige  
geve*t51 dikwijls bijna v]slag51 ov]w9t 
deze troep1 omdat ,jeanne d',arc volh\dt
 en van ge5 wijk5 wil wet54 ,de         
,engels*5 word5 v]jaagd en ,orleans is  
bevrijd4    ,dan /rijdt zij om h>5 kon+ 
gekroond te krijg54 ,ongelo(lijk is het 
te lez51 hoe zij all5 teg5/& ov]w9t1 en 
t5 slotte met ,k>el ,,vii  te ,reims    
komt4 ,het is de dag h>] glorie1 wanne] 
9 de oude ,ka!draal  ,k>el ,,vii op     
ple*tige wijze wordt gekroond4 ,zij /aat
 naa/ hem1 9  krijgsdos1 met ha> va&el  
omhoog gehev54 ,ma> de taal van ha>     
zwa>d  en ha> h>nas /aat ges*rev5 op ha>
 va&el1 9 deze beide woord53  ,jsus1    

,m>ia4 ,voor ha> is de /rijd e5e        
hemels*e roep+1 zij  /rijdt niet om     
buit1 om e]1 niet voor zi*zelf1 zij     
/rijdt voor  ,jezus1 die ha> l& wil mak5
 tot wat het zijn mag3 e5 vad]l&4 ,zij  
voelt zi* e5 met de vr\w51 die 9 ,m>ia  
zi5 ha> ideaal2 want ,m>ia  heeft       
gelui/]d na> ,gods /em1 ,hem            
gehoorzaamd1 en geleefd voor de  zaak   
van het ,kon9krijk ,gods4    ,9 ze]     
korte trekk5 heb ik de ges*i$5is d]     
ov]w9n+ van ,jeanne  d',arc bes*rev52   
ook ha> n$]laag1 da>na1 bes*rijf ik met 
sle*ts  enkele z9n54    ,na de glorie   
komt de v]n$]+4 ,zij krijgt ha> kon+    
niet met zi*  mee2 deg551 die ha> tr\w  
s*uldig zijn1 lat5 ha> 9 de /eek4 ,zij  
v]lie/4 ,e9delijk wet5 de ,engels*5 ha> 
te vang51 zij sluit5 ha>  op 9 de       
gevang5is1 dan br5g5 zij ha> op d5      
br&/apel4    ,ma> ha> ideaal is t5      
slotte1 zond] ha>1 to* v]vuld3          
,frankrijk  heeft de ,engels*5 v]jaagd4 
,zooals de ges*i$s*rijv] het uitdrukt3  
het zelf/&ig volksbe/aan van het        

,frans*e volk en de naam van  ,jeanne   
d',arc1 deze twee kunn5 nooit me]       
ges*eid5 word54           99       99   
99       99       99    ,9 ,jeanne      
d',arc's lev5 is het bov5natuurlijke1   
dat wat van i$] lev5  de e*te rijkdom   
is4 ,9 ha> lev5 op5ba>t het zi* op      
bijzond]e  wijze4 ,lat5 wij nu niet     
alle5 lett5 op dat1 wat ,jeanne d',arc  
ond]s*eidt van ons1 ma> v]baasd zijn ov]
 de kra*t1 die te  voors*ijn komt uit e5
 lev51 dat gelo(t1 en zi* nu gehoorzaam 
ov]geeft aan de leid+ van ,god4    ,wij 
hebb5 te veel het gevoel1 dat voor e5   
bijzond] lev5 bijzond]e  d+5 noodig     
zijn1 als bijvoorbeeld e5 /em uit d5    
hemel1 ( e5  gans* ongewoon tal5t1 en   
ond]tuss*5 kom5 zoovel5 om 9 het        
all$aags*e van het lev56 ,v9et zeide3   
l'extraord9aire e/ le  c>actre de la vie
 *rti5ne4 ,jeanne zeide als k9d1 dat zij
 9 het  luid5 d] k]kklok de eeuwigheid  
hoorde4 ,die k]kklok is to* 9 i$]  lev5 
wel1 als er nu ma> oor5 zijn om te      
lui/]56 ,wie aldus zijne  oor5 oef5t1   

krijgt zulk e5 fijn gehoor1 dat hij     
/emm5 hoort1 op  hetzelfde oog5blik1 dat
 e5 &] niets v]neemt4    ,m5 begrijpe   
mij go$3 ik r$5e] het wond] niet weg uit
 ,jeanne  d',arc's lev52 ik getuig alle5
 ma>1 dat het wond] komt1 als e5e gave  
,gods1 tot m5s*51 die 9 /aat zijn op nog
 iets &]s te lett5 dan  op /(felijke    
d+51 en na> iets &]s te lui/]5 dan na>  
de  eig5 g$a*t54 ,de voorwa>de voor het 
ontvang5 van groote d+5 ligt  voor e5   
aanzi5lijk deel 9 het op5 zijn van onze 
oog5 en oor51 en  9 onze h\d+4 ,er is 9 
het lev5 van ,jeanne d',arc e5 beg9sel  
van  groote beteek5is1 dat eig5lijk     
k9d]lijk e5v\dig s*ijnt1 ma> tot  dad5  
br5gt1 die ov]w9n+5 zijn4 ,het is dit   
beg9sel3 wat zijn  moet1 wat gebeur5    
moet1 is de zaak van ,*ri/us4 ,dat is de
  getuig5is van ha> va&el3 ,jsus6 ,het  
is ,zijn zaak6    ,hoe veel /]k] z\ ons 
lev5 word51 wanne] wij dit kond5        
geloov56  ,nu blijft er zooveel         
onb]eikt1 zoovele ideal5 word5 prijs    
gegev51  zooveel jonge en]gie wordt door

 ma*teloo%eid v]lamd1 omdat m5 niet     
v]/&ig g5oeg is--geloov5 is t5 slotte   
we] v]/&ig zijn6--om  ,hem de leid+ te  
gev51 die de ma*t heeft de ov]w9n+ te   
br5g54    ,de ,engels*e s*rijv] ,*e/]ton
 zet ,jeanne d',arc naa/ ,tol/oi en     
,nietzs*e4 ,er behoort durf toe dit te  
do52 mag e5 k9d wel b9n5kom5  9 het     
gezels*ap van zulke geweldige reuz58    
,9 onze jonge j>5 bewijz5 wij1 we9ig5   
ontkom5 er aan1 onze  e]bi$ige hulde aan
 ,nietzs*e2 he]lijk die reuz5kra*t6     
he]lijk die  voor-niets-t]ugde9z5de     
wo$e6 he]lijk dat smal5 op alles wat    
gewoon  is6    ,lat] komt bij vel5 de   
bewond]+ van ,tol/oi4 ,de ern/ breekt   
door 9  ons lev52 wij will5 iets        
absoluuts2 wij zi5 ov]al s*ijn en leug51
  wij dweep5 met het ongewone4    ,zijn 
wij v]d] gekom51 dan zi5 wij de me]d]e  
groo!id van ,jeanne  d',arc4    ,*e/]ton
 zegt het zoo go$3 ik da*t aan al wat   
edel is 9 ,tol/oi1  aan zijne vreugde 9 
e5v\dige zak51 vooral 9 e5v\dig         
m$elijd51  9 de w]kelijkheid d] a>de1 9 

d5 e]bi$ voor de arm51 9 de  wa>digheid 
van d5 gebog5 rug4 ,jeanne d',arc bezat 
dat alles1 ma>  da>bij ook nog deze     
zaak1 dat zij niet alle5 armo$e         
bewond]de1 ma>  ook armo$e le$1 t]wijl  
,tol/oi sle*ts e5 gewoon ari/ocraat is1 
die  het geheim d] armo$e tra*t na te   
vors*54 ,en ik da*t aan alles1 dat      
/\tmo$ig en groots* en pa!tis* 0 9 d5   
ongelukkig5 ,nietzs*e1  en aan e5 v]zet 
teg5 de l$igheid en vreesa*tigheid van  
onze eeuw4  ,ik da*t aan zijn kreet om  
het zielsv]rukk5d ev5wi*t van geva>1 aan
  zijn hong] na> het hoefgetrappel van  
zw>e /rijdross51 aan zijn  oorlogskreet4
 ,ma> ,jeanne d',arc bezat dat alles1 en
 w$]om met dit  v]s*il1 dat zij d5 krijg
 niet prees1 ma> krijg vo]de4 ,wij wet51
  dat zij niet v]va>d 0 voor e5 leg]1   
t]wijl ,nietzs*e miss*i5  bang 0 voor e5
 koe4 ,tol/oi prees sle*ts d5 bo]2 zij 0
 bo]4  ,nietzs*e prees sle*ts d5 /rijd]2
 zij 0 /rijd]4 ,zij ov]tr(  beide 9 hun 
eig5 teg5/rijdige ideal52 zij 0         
za*ta>dig] dan de  e51 geweldig] dan de 

&]4 ,to* 0 zij e5 volkom5 praktis*      
p]soon1 t]wijl de &]5 ijdele droom]s    
zijn1 die niets do54    ,tot zoov]      
,*e/]ton4 ,9 ,jeanne d',arc's lev5 is   
niet alle5 e5e  g$a*te1 ma> ook e5 daad4
 ,die g$a*te heeft op 't e]/e gezi*t    
iets onvr\welijks4 ,ma> wie diep] ziet1 
v]/aat het v]hev5e dez]  g$a*te4 ,het is
 b>mh>tig om te /rijd5 en tot d5 /rijd  
aan te  vur51 wanne] de heilig/e go$]5  
word5 b$reigd4    ,tot jonge m5s*5      
spreek ik1 zelf ook nog jong4 ,laat u   
to* nooit  ov]hal5 het zwa>d en het     
va&el weg te b]g56    ,onze tijd is vol 
van g$a*t54 ,i$]e kr+ heeft zijn pr(eet4
 ,ma>  hij is e5 vals*e pr(eet1 wanne]  
hij ons niet bezielt tot de daad4 ,en   
wanne] wij nu v]/aan1 dat van ons de    
daad wordt gevraagd1 de /rijd1  het (f]1
 dan is da> sle*ts ,e51 die ons ov]w9n5 
doet1 dat is de  ,mee/] van ,jeanne     
d',arc4 ,want met ,jezus v]liez5 wij    
onszelf1 en onze  /rijd wordt /rijd     
,gods1 en dus altijd ov]w9n+6 ,ook de   
br&/apel1  wa>op ,jeanne d',arc /]ft1 is

 e5 teek5 h>] ov]w9n+4 ,het is  bet] te 
/]v5 9 d5 di5/ van e5e roep+ dan 9 het  
lev5 te  blijv51 en s*ade te lijd5 aan  
de ziel4 ,de ziel lijdt s*ade1 hopeloos 
s*ade1 wanne] zij ge5 ideal5 bezit1 ( ze
 v]lor5 heeft6          ,,met ,,de      
,,held5      ,die m5s*5 hebb5 het       
,*ri/5dom to* wel ze] sle*t begrep51    
welke het bes*uldig5 dit lev5 saai en   
doods* te mak54 ,de e5ige  v]onts*uldig+
 voor hunne onkunde is dat zij vele     
,*ri/55 hebb5  gezi51 9 wi] lev5 glo$ en
 rijkdom ontbrek54 ,*e/]ton zegt  erg5s1
 op zijne eig5a>dige mani]3 *ri/elijke  
le] en *ri/elijke  tu*t mog5 mur5 zijn1 
ma> zij zijn de mur5 van e5 speeltu94   
,het  ,*ri/5dom is de e5ige omlij/+1    
wa>9 het g5ot van het heid5dom  bewa>d  
is4    ,de ,bijbel is het boek1 dat ons 
d5 toegang tot de w]eld op5t4 ,wel is   
de weg om de w]eld te w9n5 de weg van   
het kruis2 ma> het gaat t5  slotte to*  
om het v]ov]5 van de w]eld1 ha> rijkdom1
 ha> weelde1  h>e he]lijkheid4    ,e5e  
d] eig5s*app5 van d5 geloovige is       

heldhaftigheid4 ,telk5s  wordt het      
oordeel uitgesprok5 ov] e5 m5s*1 die    
vree/4 ,wanne]  op e5 d] laat/e         
bladzijd5 van d5 ,bijbel geteek5d wordt 
de  he]lijkheid d] nieuwe w]eld1 word5  
buit5geslot5 buit5 het  g5iet5 da>van3  
de vreesa*tig54    ,9 het li$ van       
,debora lez5 wij1 ,ri*t]5 #e3 #bc3      
,vloekt ,m]oz1 zegt  de ,engel des      
,he]51 vloekt h>e inwon]s g$uriglijk2   
omdat zij niet  gekom5 zijn tot de hulp 
des ,he]51 tot de hulp des ,he]5 met de 
held54 ,debora duldt niet1 dat ha> volk1
 het volk ,gods1 wordt  ond]drukt door  
de goddelooze ,kananiet54 ,9 ,isral is  
het w>e1 het  s*oone1 bij de ,kananiet5 
de s*ijn en de leug54 ,debora bezielt de
  held51 zij w]p5 het smadelijke juk af1
 en bij ,isral wordt we]  gezi5 de      
s*oonheid van het li*t1 zij zijn als de 
zon1 die opgaat 9  h>e kra*t4    ,ma> nu
 zijn er1 die ?uisblev53 de inwon]s van 
,m]oz4 ,de ,engel des  ,he]5 vloekt h54 
,de held5 g+5 uit om1 met ,god1 te      
/rijd5 voor  wat wa> en s*oon is1 ma>   

zij blev5 a*t]1 w>5 bang1 w>5 lauw1     
mi/5 idealisme3 dat is hunne blijv5de   
s*&e4 ,zij zijn niet gewee/  met de     
held54    ,mij kl9kt dit krasse woord   
teg5 ,m]oz 9 de oor5 als e5 woord ook   
teg5 vel5 onz] tijdg5oot54    ,er zijn  
,goddank ook nu nog held54 ,dat zijn de 
m5s*51 die ideal5  hebb51 en nu voor die
 ideal5 will5 /rijd54 ,dat zijn de      
m5s*51  die /rijd5 voor re*t en wa>heid1
 voor e5 beg9sel1 voor e5e  heilige     
zaak4 ,ma> zij ontmoet5 niet alle5      
vij&51 die zi*  v]zett5 teg5 h51 uit    
afke] van het w>e en re9e en heilige2   
zij  ontmoet5 ook vreesa*tig51 en m5s*51
 die met de k\de van hun  cynisme en met
 de armo$e van hun twijfel d5 glo$ will5
 doov5 en de  rijke ideal5 will5        
v]niel54    ,hoevele jonge m5s*5 zijn   
door h5 geh9d]d1 miss*i5 wel v]lamd     
door hun kritiek6    ,het is niet       
gemakkelijk 9 deze w]eld zijn ideal5 te 
beh\d56  ,natuurlijk is 9 i$] lev5 e5   
ideaal e5 te] bezit1 omdat i$]  lev5    
geva> loopt ruw en onheilig te word54   

,ma>3 o die m5s*56 ,zij  beg9n5 re$s met
 de k9d]5 te will5 v]h9d]5 tot ,jezus te
 kom54  ,zij kritise]5 alles1 zij kunn5 
zoo we9ig gee/driftig word51 zij  hebb5 
zoo we9ig gelo(4 ,zooals 9 de l5te n    
k\de zu*t vele jonge  knopp5 kan        
v]niel51 is ook hi] dat geva>4 ,to5 ik  
jong 01 _h  ik ook dat ideaal zegt de   
oud]e1 ook ik _h roep+1 ook ik /elde    
mij voor1 dat het zoo z\ zijn1 zooals   
gij het u nu voor/elt444 wa*t  ma>444   
gij zult ook wel &]s le]5444 ,kan de    
oud]e dit woord niet  inh\d51 en 9 de   
/ilte we551 dat de jeugd voorbij is1 en 
bidd51  bidd5 dat de jong]5 w9n58    ,er
 is 9 deze w]eld e5 zuig+ na> b5$51 en  
b5$5 /]v5 wij  door gebrek aan lu*t4    
,deze w]eld heeft h>e held54 ,zij zijn  
er op i$] lev5/]re94 ,de  rijkdom van   
het lev5 op5ba>t zi* 9 vele gav52 de    
held5 zijn  mann5 en vr\w5 van all]lei  
/& en g$aante4    ,i$]1 die het lev5    
+aat1 v9dt m5s*51 die drag]s zijn van   
zijn  ideaal4 ,hij wordt niet g$wong51  
ma> mag kiez54 ,indi5 hij ma> niet  ?uis

 blijft en w]keloos6 ,ik raad u aan3    
lees d5 ,bijbel4 ,hij geeft  u de       
zek]heid1 dat er voor u 9 dit lev5 e5e  
taak ligt4 ,indi5 gij  deze zek]heid    
hebt gekreg51 wees dan blijde1 dat gij  
uwe taak moogt  v]vull5 op uw eig5      
wijze2 gij behoeft u niet te lat5 v]m9k5
 door  e5 h>nas1 dat u niet pa/2 gij    
kunt u zelf blijv51 mits gij held wilt  
word54 ,want heldhaftigheid wordt van u 
gevraagd4    ,en1 indi5 het u ern/ is1  
ontmoet gij ,*ri/us4 ,die bidt voor u1  
niet  dat ,god u uit de w]eld wegneemt1 
ma> bewa>t voor d5 booze4    ,de held5  
w9n5 het4 ,indi5 gij met de held5 voor  
,gods zaak 9 deze  w]eld /rijd1 blijft  
gij bewa>d voor d5 vloek1 en deelt 9 de 
ov]w9n+4          ,,jozef               
,g54 #ci3 #i;b hoe z\de ik dit e5 zoo   
groot kwaad do51 en zondig5 teg5 ,god8  
,de mee/5 onz] hebb5 wel e5 tijd lang   
moeite gehad--miss*i5  hebb5 wij het    
nog--om ,jozef e5 aantrekkelijk man te  
v9d54 ,hij wordt  miss*i5 wel e5s te    
veel voorge/eld aan de k9d]5 als e5     

model2  zijne ges*i$5is is het          
succes-v]haal op de ,zondags*ool4 ,ma>  
is  hij niet e5 droom]8 e5 p$ante jong58
 e5 v]klikk] van de zond5  d] bro]s8    
,er is wel e5ige r$5 om moeite te hebb5 
met de bewond]+ voor  ,jozef4    ,totdat
 wij zijne groo!id hebb5 gevond51 zooals
 zij op5ba> wordt 9  het huis van       
,potif>4 ,wanne] wij ha> da> hebb5      
gezi51 gaan wij ook  de &]e d+5 bet]    
begrijp53 hij is van het beg9 af e5     
bijzond]  k9d2 e51 die ev5als het k9d   
,jezus1 z\ geantwoord hebb51 wanne]  wij
 hem vroeg5 wa>om doet gij zoo83 weet   
gij niet1 dat ik moet zijn  9 de d+5    
mijns ,vad]s8 ,er is iets naefs 9       
,jozef1 k9d]lijk is  hij teg5ov] zijn5  
,god4 ,en1 wanne] hij e5 jonge man is   
geword51  blijkt hij be/& teg5 de       
v]leid+3 zijn ,god is hem alles1 hij is 
e5 k9d des ,vad]s1 die 9 de hemel5 is4  
,wij k5n5 het v]haal van ,jozef en      
,potif>'s vr\w4 ,wanne] dit v]haal      
wordt gelez51 zijn er onre9e g$a*t5 bij 
m5s*51 die1 als zij aan  hunne mo$] (   

zu/] d5k51 zi* moet5 s*am54    ,van dit 
v]haal wordt e5 roman gemaakt1 ( e5     
tooneel/uk4 ,het vorige  ja> 0 ,jozef en
 ,potif>'s vr\w de cl\ van de           
tooneelw]eld4 ,de  nieuwe op]a _h       
succes1 /raks na d5 oorlog ke]t dat     
succes we]  t]ug2 de muziek is          
v]leidelijk-mooi1 de /rijd tuss*5 de    
vr\w en  ,jozef boeit1 de re9e jongel+  
wordt b$reigd door de nett5 van de      
sluwe1 s*oone vr\w4 ,dat gloei5 en laai5
 van d5 h>t/o*t h\dt  d5 toes*\w] 9     
voortdur5de spann+4 ,het publiek komt   
kijk51 en  bewond]54 ,en de m5s*5       
v]get51 dat vlak bij1 9 de /ad1 lev5s   
ond] gaan door de v]leid+1 op de /rat5  
ligt hi] en da> gebrok5  porcele92 da>  
loopt e5 v]li$]lijkte vr\w1 die _h moet5
 blijv5  vr\w1 9 d5 hoog5 heilig5 z9 van
 het woord2 er zw]v5 /ump]s  rond1      
ongelukkige k9d]51 die sla*t(f]s zijn   
van de zonde2 zij  kom5 9 ge/i*t5 t]e*t2
 en die ongelukkig5 klag5 ons aan1 ook  
ons1 want de w]eld wordt sle*t gemaakt  
door de sle*!id d]  m5s*56    ,het is   

to* eig5lijk onmogelijk te g5iet5 van   
het spel d]  h>t/o*t51 en muziek te mak5
 bij al dat gebeur5 van vreeselijke     
d+56    ,jozef heeft e5 afs*uw van de   
zonde4 ,dat is zijn groo!id4 ,hij geeft 
e5 s*reeuw van ang/1 dat is zijne kra*t4
 ,wij lev5 9 e5 tijd1  wa>9 de afs*uw   
hoe lang] zoo m9d] wordt4 ,het kwaad    
wordt  wegg]$5e]d1 het wordt v]kla>d1   
het wordt g$uld1 en heet nu ge5  kwaad  
me]1 ma> onvolmaak!id4    ,jozef weet   
van het kwaad1 en s*rikt er voor t]ug4  
,nu heeft hij e5  zw>5 /rijd1 nu v9dt   
hij ov]al teg5w]k+ en teg5spo$2 ma> de  
w9/ is1 dat hij ideal5 kan beh\d54 ,wie 
met de zonde speelt1 ha>  toelaat1 moet 
d5 dur5 prijs betal5 van het v]lor5 gaan
 d] ideal56  ,hoevel51 ook 9 onz5 kr+1  
zijn arm aan gee/elijke s*att56 ,er is  
gebrek aan idealisme4 ,is er ge5        
oorzaak8 ,en ,jozef6 to5 hij /]v5  g+1  
bezat hij nog ideal56 ,hij /]ft 9 e5    
vreemd l&1 ma> zijn  oog ziet e5e s*oone
 toekom/1 begraaf mij 9 het belo(de l&  
zegt  hij2 zijne oog5 /ral5 bij de      

g$a*te aan de he]lijkheid van ,gods     
bel(te4 ,wie onz] zal op dezelfde wijze 
oud word5 en d5 dood tegemoet  gaan8    
99       99       99       99       99  
,wat is het geheim van ,jozef's lev58   
,hij leeft met ,god4 ,god is voor hem e5
 lev5de ,god1 e5 ,god1 die re*t  heeft  
op zijn lev54    ,da>om heeft ,jozef de 
ma*t de zonde te ov]w9n54 ,er zijn      
all]lei  middel5 om zi* teg5 de zonde te
 v]d$ig54    ,ik noem de vrees voor     
/raf4 ,deze vrees is ge5 ondeugdelijk   
middel2  to* voel5 wij go$1 dat wij1 uit
 vrees voor /raf de zonde afw]5d1  nooit
 zull5 kom5 tot wez5lijke groo!id4      
,dan is da>3 de e]4 ,jozef noemt ha>    
ook4 ,zie vs4 #h en #i4 ,het is de e]   
van ,jozef om dankba> te blijv5 voor het
 v]tr\w51 dat ,potif> hem  heeft        
ges*onk54 ,onze e] is e5 ko/ba> bezit2 9
 d5 /rijd teg5 de  zonde is zij e5      
va&el1 dat help5 kan en zal om /a&e te  
blijv5 en  vol te h\d54 ,ma> dit va&el  
kan z9k54 ,en dan8    ,er wordt g]$5e]d4
 ,jozef z\ nu1 9 de ure d] v]leid+1 ook 

kunn5  r$5e]54 ,de vr\w is ongelukkig   
getr\wd2 zij v9dt 9 h>5 man  ge5        
bevr$ig+2 er is ge5 e*te liefde4444 ,da>
 z9kt het va&el1  en de /rijd wordt     
opgegev54 ,dit gebeurt telk5s1 nietwa>8 
ook 9  onz5 tijd4    ,er is e5 &]e /eun 
9 ons lev54 ,dat is de /eun1 die e5 m5s*
 ons  gev5 kan1 e5 vri5d1 e5 man ( vr\w1
 die wij e]54    ,ook ,jozef heeft di5  
/eun3 hij h]9n]t er aan1 wanne] hij 't  
uitspreekt1 dat hij ontr\w z\ zijn aan  
de vri5ds*ap van ,potif>3 al  wat hij   
heeft1 heeft hij 9 mijne h& gegev54     
,zoo hebb5 ook wij di5 rijkdom4 ,e5     
vad]1 e5e mo$]1 e5 geliefde1  de        
vri5ds*ap van e5 hoog/a& m5s*4 ,ma>3    
mo$] /]ft1 ha>  li*t s*ijnt nog na1 en  
gaat dan uit4 ,en vad] is to* ook e5    
zondig  m5s*2 wij krijg5 oog voor zijne 
zonde1 en van dit oog5blik af /eunt  hij
 ons niet me]1 zooals vroeg]4 ,vad] en  
mo$] v]lat5 ons4 ,de  m5s* is1 zooals e5
 pr(eet het uitdrukte1 e5 riet/af1 die  
afbreekt  9 de h& van hem1 die da>op    
leunt4    ,vad] en mo$] bidd5 voor ons4 

,wa>om8 ,omdat zij ons niet va/h\d5     
kunn51 ma> ,god kan het wel4 ,door ,god 
komt de hoog/e ern/ 9 ons  lev54    ,ik 
h]9n] me nog--s*rijft e5e mo$]--hoe mijn
 kle9e jong51  to5 hij e5 ja> ( vijf 0  
en ik zooals gewoonlijk op e5 avond bij 
zijn b$je zat1 t]wijl hij zijn geb$je   
opzei1 mij plotsel+ vroeg3  ,mo$]1 wie  
van ons beid5 is nu het heilig/8 ,ik    
weifelde e5  oog5blik en zei to53 ik d5k
 wel van jij1 mijn jong51 omdat je nog  
zoo kort gel$5 bij ,god wa>t4 ,to5 zei  
het k9d met e5 pe9z5de  uitdrukk+ 9     
zijne mooie k9d]oog51 t]wijl hij ern/ig 
zijn blond  kopje s*udde3 ne51 ik da*t  
jui/ van mo$]1 omdat mo$] to* gauw  we] 
na> ,god t]uggaat4    ,dat gesprek geeft
 ge5 diepe wij%eid1 zek] niet de hoog/e 
wij%eid4  ,to* getuigt het1 van de      
heiligheid des lev5s4 ,want het lev5    
komt van1  en gaat tot ,god4 ,wie weet1 
dat ,god er is1 weet1 dat elk oog5blik  
van  ons lev5 de nabijheid ,gods heeft4 
,zoo komt er ontzag1 vreeze ,gods4      
,deze vrees is ge5 bangheid1 ma> e]bi$4 

,hoe heilig is ons lev56  ,het zijn niet
 de m9/ /]k51 die gebog5 gaan ond] d5   
ern/ van  hun lev54 ,zij hebb5 e5 gevoel
 van v]antwoordelijkheid3 hun is  iets  
ko/ba>s toev]tr\wd1 zij vreez5 het te   
v]liez51 ja ook de  bes*adig+ van dat   
ko/b>e lev5 z\ ontzett5d zijn4    ,ma>  
er is me]4 ,de heiligheid van ons lev5  
is t5 slotte hi]9  geleg53 dat ,god ons 
lief heeft4 ,jozef is 9 aanrak+ gekom5  
met die  wond]b>e liefde ,gods1 zij     
heeft zijn lev5 gemaakt tot e5          
heiligdom4  ,nu wil de duivel da>b9n54  
,dat kan niet1 dat mag niet1 ,jozef     
v]d$igt  het heiligdom1 desnoods zal hij
 vall5 voor deze heilige zaak4 ,z\ ik   
zondig51 en ,gods liefde b$roev58       
,wie ,gods liefde heeft gezi51 is door  
ha> gegrep51 om nu voortaan zijn  lev5  
,hem te wijd54 ,zonde is vreeselijk2    
want zij ta/ het all]hoog/e  aan3 de    
liefde ,gods4 ,jozef's lev5 is vol      
teg5spo$4 ,wanne] hij de  zonde         
ontvlu*t1 ontvangt hij het kruis4 ,dit  
is de wet des lev5s1 ook  voor ons4     

,ma> wie de liefde ,gods k5t1 v]kie/    
liev] met het volk van ,god  kwalijk    
geh&eld te word51 dan voor e5 tijd de   
g5iet+ d] zonde te  hebb54 ,want hij    
ziet op de v]geld+ des loons4 ,dat loon 
ligt niet  9 de toekom/1 ma> is re$s nu 
de zaligheid4 ,want die ,gods liefde    
g5iet1 weet1 dat nabij ,god te zijn het 
all]hoog/e go$ is1 het  e5ige1 dat      
wez5lijk go$ is4    ,jozef is de man1   
die vol/rekt niet afke]ig is van de     
s*oonheid en  ma*t d] w]eld1 er is 9    
zijn lev5 plaats voor e5 troon2 ma>     
alle5  ,gods he]lijkheid kan die w]eld  
voor hem he]lijk mak54 ,dat gelo( is  de
 groo!id van ,jozef's lev54             
,,somb]heid      ,wat zijn dat voor     
r$551 die gij al w&el5d met elk&]       
wisselt8  vraagde de ,he] aan ,kleopas  
en zijn metgezel4    ,en zij /a>d5 somb]
 voor zi* he54    ,hoe is 't mogelijk1  
vraagt m5 zi* af1 dat m5s*5 somb] zi51  
met wie de ,heil& w&elt op d5 weg8 ,dat 
0 voor deze beide  ,emmasgang]s alle5   
mogelijk1 omdat zij ,hem niet k5d51     

omdat hun  oog5 w]d5 geh\d54    ,/raks1 
als hun oog5 op5gaan1 v]dwijnt alle     
somb]heid als sneeuw  voor de zon1 en   
blijft er niets ov] dan blijds*ap4 ,en  
zij vrag5 zi*  met v]baz+ af1 hoe 't to*
 mogelijk 01 dat we9ige ur5 te vor5  hun
 h>t nog zond] r$5 zoo v]vuld 0 van     
droefheid1 t]wijl to* de  ,heil& leefde 
en er alle5 oorzaak 0 om blijde te zijn4
    ,wordt nu 9 die ,emmasgang]s1 vr zij
 d5 ,he] hadd5 h]k5d1 niet de  toe/&    
geteek5d van zoo m5ig ,*ri/58           
,illu/ratie    ,e5 ,*ri/5 behoort blijde
 te zijn2 het is zijn re*t en zijn      
pli*t4  ,want hij heeft d5 e5ig5 w>5    
lev5sgrond gevond54 ,en die zek]heid    
met hem met blijds*ap v]vull54 ,wanne]  
dus de blijds*ap ontbreekt1  is dat e5  
bewijs1 dat ook de zek]heid ontbreekt4  
,en e5 ,*ri/5dom  zond] zek]heid1 zond] 
va/5 grond1 en dus zond] blijds*ap1 mag 
d5 naam van ,*ri/5dom niet drag54 ,e5   
m5s* kan ,*ri/us 9 zijn  onmiddellijke  
nabijheid hebb5 en ,hem to* niet h]k5n51
 en dus to*  de blijds*ap des gelo(s    

miss54 ,hoevele ,*ri/55 />5 somb]  voor 
zi* he51 gaan moeilijk het lev5 door2   
tobb51 klag5 en  murmure]56 ,en het kn  
zoo &]s zijn6 ,het me/ zoo &]s zijn6    
,jezus is bij h54 ,ma> zij1 zij h]k5n5  
,hem niet4 ,door ongelo(1  w]eldz91     
a>ds*gez9dheid1 zondelu/1 word5 hun oog5
 geh\d54    ,o*1 dat hun oog5 mo*t5     
op5gaan6 ,hoe &]s z\ hun lev5 word56    
,,mo$      ,wat 9 het dagelijks* lev5   
mo$ en doodsv]a*t+ wordt g5oemd1  v]di5t
 di5 naam niet ( nauwlijks4    ,de      
krijgsman1 die 9 het vuur gaat de kogels
 tegemoet1 doet 't to*  vooral 9 e5     
zek]e opw9d+1 9 e5 v]get5 van zi*zelf en
 al  het zijne1 &]s g+ hij onmiddellijk 
t]ug4 ,zelfmoord1 wa>toe na>  het gewone
 zegg51 altijd e5 soort van mo$ behoort1
 komt to*1 wl  bes*\wd1 voort uit e5    
niet-a&urv5 van het lev5 met zijn moeite
 en  zijn /rijd4    ,mo$ behoort er toe1
 om1 niet 9 ijdele zelfv]getelheid1 ma> 
9 fi]e  zelfbewu/heid voor zijn ov]tuig+
 uit te kom54 ,en om ,jezus' naam       
smaadheid te lijd51 uitgela*5 en bespot 

te word5 en to* vol te  h\d5 9 woord en 
g$rag di5 naam te belijd5--dat is de    
hoog/e1 ja1  eig5lijk de e5ige mo$4     
,de langmo$ige is bet] dan de /]ke1 zegt
 de spreuk5di*t]2 en  die he]s*t ov]    
zijn gee/1 dan die e5 /ad inneemt4      
,,dans5      ,en ze _h er zi* nog al zoo
 veel van voorge/eld6 ,to5 ha> baljapon 
van de naai/] 0 gekom51 _h ze die ov] de
 pop gehang5 en er met  innig welgevall5
 na> gekek54 ,het 0 jui/ de kleur1 die  
hij zoo  ga>ne zag2 op 't laat/e conc]t 
_h hij 't ha> nog gezegd4 ,en ze wi/    
ook wel1 dat die kleur ha> go$ /ond met 
ha> mooi donk] ha> en  bru9e oog5 en    
slanke figuur4 ,ma> bov5al _h ze zi* er 
op v]heugd  hem te kunn5 toon51 dat zijn
 oordeel ha> niet onv]s*illig 04    ,ze 
_h moet5 beloov5 de e]/e twee wals5 voor
 hem vrij te h\d5 en  to5 nu kort voor  
't bal zijn b\quet van li*trose anj]s 0 
gekom51  _h ze 9 v]rukk+ ha> gezi*tje   
diep 9 de bloem5 v]borg54    ,ma> hoe   
wre$ 0 ze teleurge/eld geword56 ,t]wijl 
ze met ha> oud]s  na> huis re$1 moe/ ze 

zi* op de lipp5 bijt5 om niet 9 huil5   
uit  te b>/54    ,ge5 woord _h hij van  
ha> nieuwe japon gezegd4 ,de twee ha>   
v]s*uldigde wals5 _h hij pli*tmatig met 
ha> afg$an/ en ha>  ond]wijl e5 pa>     
vri5delijkh$5 gezegd1 die ha> niets     
hadd5 kunn5  s*el54 ,want ze _h heel go$
 opgem]kt1 dat hij d5 gans*5 avond met  
e5 pa> &]5 _h he5gefladd]d om de        
engels*e loge van mevr\w  v4 ,h4 ,zoo'n 
flirt6 ,en wat ( ze to* aan zoo'n k9d   
vond5 met ha> rood  ha> en zom]sproet56 
,ha> vad] _h re$s e5 pa> maal op zijn   
horloge gekek5 en door  enkele          
h>tgrondige geeuw5 niet onduidelijk te  
k5n5 gegev51 dat de  heele boel hem     
geweldig begon te v]vel54    ,ze 0 dan  
ook ma> blijde gewee/1 dat er e9delijk  
e5 e9d aan kwam4    ,to5 ze met ha>     
oud]s wegg+1 _h hij 't niet e5s gem]kt  
en 't  lief/ _h zij de b\quet op de bank
 9 de ve/iaire lat5 ligg54 ,ma>  zij    
wilde de e] aan zi* zelve h\d51 dus g+5 
de bloem5 me 9 't  rijtuig4    ,da> _h  
ze 't telk5s bijna te kwaad gekreg54    

,gelukkig e*t] _h  ha> vad] voor de     
noodige afleid+ gezorgd door ma> /e$s te
 zitt5  bromm5 ov] dat ell5dige         
na*tbrak5 en telk5s te v]zek]51 dat dit 
de laat/e maal 01 dat hij na> zulke     
dansp>tij5 meg+3 voortaan  moe/ zijn    
vr\w alle5 ma> meegaan4    ,e9delijk 0  
ze op ha> kam]4 ,ze wi]p de bloem5 op d5
 e]/5 /oel  d5 be/e1 trok ha> baljapon  
haa/ig uit1 lei die a*teloos op de s(a  
en wi]p ha> flanell5 na*tkle$ om4 ,het 0
 niet noodig li*t op te  /ek51 want de  
maan s*e5 vol 9 ha> kam]4 ,ze g+ voor 't
 raam  /aan en /a>de na> buit51 wa> de  
tu9 dik ond] d5 sneeuw lag1  t]wijl zij 
ha> tran5 d5 vrij5 loop                 
liet----------------------------        
99       99       99       99       99  
,is dat e5 bladzijde uit d5 e5 ( &]5    
roman8 't ,kan be/1 want we  hebb5 hi]  
de noodige gegev5s bij elka>3 e5 knap   
jong meisje1 e5  ontr\w5 m9na>1 e5      
bromm]ig5 papa1 e5 bal1 bloem51 tran51  
ja  zelfs manes*ijn4    ,e5 bladzijde   
uit e5 roman8 ,a*1 het is de bladzijde  

uit m5ig1 m5ig  lev5sboek1 all$aags*1   
als gij wilt1 ma> is het lev5 van alle  
dag5  niet all$aags*8    ,wanne] ik e5s 
g+ s*rijv5 ov] 't le$1 dat a*t] de      
s*itt]+  van balzal5 v]borg5 ligt6      
,wanne] ik e5s g+ uitweid5 ov] al de    
ell5de1 die de oud]s hun k9d]5 b]okk55  
door ze de uitga&e  w]eld 9 te /ur56    
,ik moet wel6 zeide mij e5s e5 mo$]1 die
 't zelve heel na> vond1  dat ha> k9d de
 w]eld ++1 ma> van oordeel 0 't aan ha> 
/&  v]pli*t te zijn4 ,ik k5 oud]s1 die  
blij w>51 dat ze door de e5 (  &]e      
om/&igheid hun do*t] dat ja> nog niet   
behoefd5 te lat5  uitgaan4 ,want1 ziet  
u1 ze is nog zoo jong1 en als ze 't     
volg5d ja>  e5 ja>tje oud] is1 kan ze er
 bet] teg54767    ,nu will5 wij ge5     
lange v]h&el+ ov] 't dans5 gaan s*rijv54
  't ,z\ &]s ze] belangwekk5d zijn na te
 gaan1 hoe er 9 de  v]s*ill5de eeuw5 en 
ond] de v]s*ill5de volk5 g$an/  is en   
g$an/ wordt4 ,miss*i5 is dat e5 vak van 
/udie aan de  dansacademies1 die 9      
v]s*eid5e groote /$5 van ons lieve      

vad]l& word5 gevond54    ,wij z\d5 kunn5
 gaan s*rijv5 ov] het dans5 als         
kun/uit+1 en  psy*ologis*e bes*\w+5     
kunn5 va/knoop5 aan de symboliek van    
lijn5 en vorm51 h\d+5 en /&54 ,zoo'n    
dans5de juffr\w1 e5  lev5d kun/w]k6 ,wij
 z\d5 kunn5 sprek5 ov] de si]lijkheid   
van  beweg+1 en ond]zoek kunn5 gaan do5 
na> de jui/heid van expressie1  wanne]  
inn]lijke gemo$/oe/&5 als vreugde1      
s*rik1 twijfel1  vrees1 wanhoop door    
uit]lijke li*aams/&5 al dans5de uit de  
sfe]  van 't inn]lijke 9 de w]eld d]    
zi*tb>e vorm5 word5  uitg$rag54    ,wij 
z\d5 ook kunn5 sprek5 ov] de            
onz$elijkheid van het dans51  ma> wij   
zijn bevreesd voor de v]ontwa>dig+ van  
h51 die ons als  vunzige ziel5 v]re van 
zi* z\d5 t]ugwijz51 omdat wij 't waagd5 
het re9e en v]hev5e met onze onre9e     
g$a*t5 te bezo$el56 ,da>  zijn er1 die  
't dans5 afkeur51 omdat 't dans5 van    
,h]odias'  do*t]tje ,johannes d5 ,doop] 
d5 dood heeft gebra*t4    ,mij dunkt1   
dat is nog al gezo*t1 en 't zal wel niet

 noodig zijn op  d]gelijke r$5e]+5 9 te 
gaan4 ,all]lei bezw>51 teg5 het dans5   
+ebra*t1 z\d51 vrees ik1 precies de     
teg5ov]ge/elde uitw]k+  hebb5 op jonge  
meisjes1 die 't dans5 e5v\dig dol v9d5  
en zi*  heus* niet door nurks*e opm]k+5 
da>van zull5 lat5 t]ugh\d54    ,is het  
dan ook niet he]lijk8 ,is het niet e5   
gans* bijzond] g5ot op  de maat van e5  
go$ gespeelde wals de zaal door te      
zwev51 megevo]d  als 9 e5 maal/room van 
kleur5 en ton51 g$rag5 op de vleugel5   
van  meesleep5de muziek1 d5 grond       
nauwelijks aanrak5de1 lev5de als 9 e5   
droom1 de oog5 half geslot51 de mond tot
 e5 glimla* flauw geplooid1  indr9k5de  
met volle teug5 de zalige b$welm+ van 't
 oog5blik1 zi*  gev5de aan de onbezorgde
 blijheid d] jeugd8    ,ma> is dat alles
 ons*uldig8 ,het lijkt zoo1 ma> mee/al  
zijn de d+5  niet zoo ons*uldig1 als zij
 lijk56 ,gelo(t gij niet1 dat de bekor+ 
van e5 meesleep5de wals op m5ig jong h>t
 e5 ze] sle*t5 invlo$  kan hebb58 ,is   
z9nelijkheid niet altijd 's m5s*5       

geva>lijk/e  vij&1 vooral wanne] zij zi*
 9 zoo v]fijnd5 vorm op5ba>t8    ,da> is
 ze] zek] m5ig jonge man en m5ig jong   
meisje1 die t]e*t  zi* diep bele$igd    
z\d5 gevoel51 wanne] iem& ma> e5igsz9s  
aan  de re9heid van hun g$a*t5 ( b$oel+5
 twijfelde4 ,we will5 dan  ook niet nad]
 da>op +aan en er alle5 op wijz51 dat er
 jonge  m5s*5 kunn5 zijn1 op wie deze   
d+5 e5 sle*t5 invlo$ hebb54  ,ma> wij   
sprek5 niet ov] het dans5 9 het algeme51
 ma> ov]  alles1 wat da>m$e 9 v]b& /aat1
 en me] bepaald ov] de bals d]  uitga&e 
w]eld4 ,dans5 op zi* zelf is het        
ons*uldig/e w]k1 dat  zi* d5k5 laat4    
,k9d]5 do5 het al1 wanne] zij blijde    
zijn4 ,als 't  dans5 0 e5 uit+ van      
natuurlijke blijheid1 dan z\ ik zegg53  
dans  ma> zooveel je wilt4 ,wanne] ik   
jonge m5s*5 met elka> e5 walsje  zie    
do51 en dan jong5s met meisjes1 want die
 zoek5 elka> to*1  natuurlijk6 dan d5k  
ik g$urig3 m5 moet to* ook al e5        
pr9cipieele  brombe] zijn om da>9 iets  
kwaads te zi56 ,en ik v9d het ook ge5   

bewijs van hoog/a&e moraliteit om altijd
 iets a*t] de d+5 te  zoek54 ,k9d]5 op  
de bewa>s*ool le]5 al figuurtjes loop5  
en  pat]tje langs d5 kant k5n5 de k9d]5 
al1 zoodra ze ma> ev5 op  hun kle9e     
be5tjes /aan4 ,en z\d5 de k9d]51 oud]   
word5de1 dat  alles niet mog5           
ontwikkel58    ,ma> alles wordt &]s1    
wanne] wij sprek5 ov] de bals d]        
uitga&e w]eld4 ,da> zi5 wij het lev5 9  
al zijn uitw5digheid en                 
opp]vlakkigheid1 da> ontbreekt t5       
e55male1 wat aan 't lev5 zijn  eig5lijke
 bekor+ geeft3 de e5v\d4 ,de m5s* heeft 
van nature d5  e5v\d lief4 ,geef e5 k9d 
e5 ka/ vol mooi speelgo$3 zijn lief/e   
/uk zal zijn e5 ges*ild]d pa>d met drie 
pot51 ( e5 gebreide pop  met kral5      
oogjes en zemel5de be554 ,de ell5de d]  
w]eld is1 dat zij  ons d5 e5v\d afh&ig  
maakt4    ,de ell5dig/e d+5 zijn        
k9d]bals4 ,da> wordt de e5v\d d]  k9d]5 
v]moord4 ,oud]s1 die k9d]bals gev51     
beseff5 niet1 hoeveel  kwaad zij da>m$e 
do56 ,ik weet van jongetjes van a*t ja>1

 die er  he5 g+5 9 m9iatuur rokje1 ja   
heus*1 en frac6 en e5 b\quet  gav5 aan  
hun dame1 met wie ze s\pe]d56 ,is het   
niet me] dan  bela*elijk8 ,het is       
misdadig1 en de e5ige v]onts*uldig+ voor
 de  oud]s is hun kortzi*tigheid4       
,k9d]bals1 k9d]op]ettes en d]gelijke    
nons5s zijn de be/e middel5 om k9d]5 9  
d5 grond te b$]v54 ,e5  go$e opvo$+ moet
 jui/ alles do5 om d5 e5v\d van het k9d 
te  bew>54 ,de w]eld is er op uit om 9  
de h>t5 van k9d]5 re$s vroeg  de bege]te
 te wekk5 na> uit]lijk5 glans en s*ijn4 
,en mog5 nu  ,*ri/5\d]s da>aan m$$o58   
,en wat is e5 bal 9 optima =ma &]s dan  
de w]eld 9 ha>  uit]lijk5 glans8 ,dr    
dans5 de mooi/e meisjes het mee/ en     
v]zamel5 de groot/e flirt5 de mee/e he]5
 om zi* he54 ,dr  blijv5 de m9d] knappe 
als muurbloemetjes zitt51 ( word5 e5 pa>
  maal uit beleefdheid jeg5s papa en    
mama afg$an/4 ,dr wordt gew]kt  op de   
ijdelheid d] meisjes en van de zwakke   
zijde van het vr\welijk  gesla*t op de  
mee/ brutale wijze p>tij getrokk54 ,en  

nu is er1 dunkt  mij1 niets             
we]z9wekk5d]s dan wanne] m5 &]] zwakheid
 gebruikt  tot eig5 v]maak4 ,he]51 op   
wi] z$elijk lev5 veel1 ze] veel is  aan 
te m]k51 dans5 da> met fatso5lijke1     
hoog/-bes*aafde meisjes1  omdat zij ov] 
al de middel5 bes*ikk5 om zoo'n         
ons*uldig k9d  ond] hun bekor+ te br5g51
 en er zijn oud]s1 die ze e5 go$e  p>tij
 voor hun do*t]s v9d5 bov5di51 omdat zij
 van go$e familie  zijn en geld hebb54  
,en hoe zijn de gesprekk58    ,ma> gij  
moet niet d5k51 dat wij op e5 bal ook   
niet ov] ern/ige  d+5 sprek51 zeide mij 
e5s e5 jong meisje4 ,ik m]kte op1 dat   
deze  v]zek]+ de s*]p/e v]oordeel+ van  
de opp]vlakkigheid d]  bal-conv]satie 04
    ,ne51 lat5 wij 't ma> e]lijk bek5n51
 9 e5 balzaal wet5 wij  eig5lijk niet1  
wat wij met ons ,*ri/5dom zull5         
aanvang54 ,wanne]  wij als lidmat5 d]   
geme5te beve/igd word51 beloov5 wij de  
w]eld  te zull5 v]zak54 ,die weet1 wat  
deze gel(te inh\dt1 weet ook1 dat de    
balzaal de mee/ type]5de vorm van de    

w]eld is1 en weet dus1 dat hij  zijn    
,*ri/5dom moet uits*akel51 wanne] hij   
da> e*t wil  g5iet54    ,ma> dan is er  
zooveel g5ot1 dat 9 /rijd is met het    
,*ri/5dom6    ,miss*i5 wel1 ma> wij     
hebb5 't nu alle5 ov] het gaan na> het  
bal4    ,dus mag ik niet na> e5 bal     
gaan8    ,mijn vri5d1 dat moet gij zelf 
wet54 ,het ,*ri/5dom geeft ge5          
uitw5dige gebod54 ,als ,jezus ,*ri/us   
ons bepaalde leefregels gaf1  z\ 't wel 
gemakkelijk zijn e5 ,*ri/5 te wez51 ma> 
dan _h 't  ,*ri/5dom ge5 wa>de1 omdat   
het de k]n onz] p]soonlijkheid niet     
raakte1 ma> alle5 d5 uitw5dig5 kant van 
ons lev54 ,nu moet e*t]  i$] zijn eig5  
lev5sproblem5 doorwor/el54 ,gevoelt gij 
u ?uis 9  de balzaal1 ga er dan he51 als
 gij lu/ hebt1 ma> beklaag u dan lat]   
niet1 wanne] gij da> b&5 hebt           
aangeknoopt1 die uw geheele v]d]e  lev5 
blijv5 knell56 ,hoevele engagem5t5 word5
 9 de uitga&e  w]eld geslot51 die tot   
huwelijk5 leid51 wa>9 langzam]h& de     
uitw5dige glans gaat v]dwijn51 en de    

k\de en dui/]e w]kelijkheid  zi* met    
beang/ig5de duidelijkheid op5ba>t4      
,z\d5 er veel engagem5t5 zijn1 die 9 de 
b9n5kam] met geb$ zijn  begonn58 ,als   
gij w]kelijk d5 ,he] wilt di551 kunt gij
 dan d5  voornaam/5 /ap van uw lev5 wel 
&]s dan met het oog op ,god do58  ,en d+
 is zek]3 hoe te]d] uw geme5s*apslev5   
met d5 ,he] wordt1  des te m9d] zult gij
 u 9 de w]eld op uw plaats gevoel54 ,dan
 wordt  het v]zak5 van de w]eld ge5     
moeilijke pli*t1 ma> lev5svoorwa>de  en 
lev5sbehoefte4 ,hoevel5 hebb5 door lijd5
 en teleur/ell+ d5  ern/ van het lev5   
gele]d4 ,eig5lijk moet5 wij all5 door   
lijd5 en  teleur/ell+ d5 ern/ van het   
lev5 le]54 ,ma> er wordt zooveel  le$ en
 teleur/ell+ ond]vond51 die niet noodig 
w>56 ,en wanne]  ik aan die wals5de     
w]eld d5k1 ronddraai5de 9 d5 w]velw9d d]
  dansmuziek1 komt onwillekeurig mij het
 beeld van d5 lijd5d5 ,*ri/us  voor     
oog51 en is het mij1 ( ik zijn /em hoor1
 die zegt3 a*1 hoeveel  zull5 die arme  
m5s*5 nog moet5 le]51 voordat zij 9 mijn

 kruis  hebb5 gevond5 de r$d+ hunn]     
ziel56          ,,tot ,,zi* ,,zelv5     
,,gekom5 ,,zijnde                       
7,lukas #ae3 #ag;a7      ,met dit woord 
teek5t ,jezus d5 ommeke] 9 het zielelev5
 van d5  v]lor5 zoon4    ,to5 deze1 j>5 
gel$51 eig5 mee/] _h will5 zijn en      
gevraagd _h1  het deel des go$s1 dat hem
 toekwam1 _h hij zi* gevleid1 dat hij   
zi*zelf wilde zijn4 ,to5 hij1 9 het     
bezit ge/eld van wat zijn deel  01 zi*  
bekneld 0 gaan gevoel5 b9n5 de mur5 van 
het oud]lijk  huis en belemm]d ond] het 
oog van zijn vad] en van zijn w]kzam5   
bro$]1 _h hij geme5d1 dat hij1 buit5 dat
 huis en zond] dat  toezi*t1 zi*zelf z\ 
kunn5 zijn4 ,en to5 hij1 alles bije5    
v]gad]d  hebb5de1 weg kon reiz51 v] weg1
 na> e5 v]geleg5 l&1 ja1 to5  kreeg hij 
de kans om zi*zelf te zijn2 to5 dronk   
hij de teug5 van de  vrijheid gretig 91 
to5 sloeg hij de vleugel5 van de        
vrijheid wijd  uit1 to5 0 hij1 na> hij  
me5de1 zi*zelf4 ,zi*zelf 0 hij imm]s1   
to5 hij ov]dadiglijk leefde2 zi*zelf1   

to5 hij1 teg5 d5 kom5d5  nood1 zo*t na> 
w]k2 zi*zelf1 to5 hij1 aangewez5 op     
zi*zelv51 er  zi* wel doorhe5 z\ slaan2 
zi*zelf1 to5 hij1 het onre9/e w]k niet  
s*uw5d1 zi* v]huurde bij e5 van de      
burg]s van het v]re l&1 om  de zwijn5 te
 ho$58 ,en 9 di5 waan van zi*zelf te    
zijn1 0 hij1 de  rijke zoon van d5 rijk5
 vad]1 t5 slotte de jamm]lijke c>icatuur
  van zi*zelv5 geword51 v]mag]d van     
li*aam1 b$ekt met lomp51  v]a*t en      
bele$igd door die hem omr+d54    ,en    
to51 e9delijk1 uit e5 woord1 uit e5     
blik1 het hem bleek1 dat hij1  na> de   
s*att+ van zijn mee/]1 m9d] wa>d 0 dan  
e5 zwijn1  to51 op-e5s1 kwam uit v]re   
v]te1 het huis zijns vad]s hem voor d5  
gee/4 ,het huis zijns vad]s1 dat hem e5s
 van walg+ _h v]vuld1  omdat het hem    
belet _h zi*zelf te zijn4 ,ma> dat nu   
hem bege]lijk  toes*e51 bekoorlijk1     
betoov]5d4    ,to5 kwam hij tot         
zi*zelv54 ,to5 ontdekte hij1 dat hij    
zi*zelf niet  0 gewee/1 al di5 tijd1    
ond] al die g$a*t51 bij al die woord5   

en al die dad54 ,zi*zelf niet1 bij al   
die onafhankelijkheid1 al die  gulheid1 
al die ma*t om zi*zelf te r$d51 al die  
v]kwi/+1 al die  w]kkra*t4 ,zi*zelf     
niet1 9 die lomp51 bij die zwijn51 ond] 
di5  komm]1 bij di5 knag5d5 hong]4      
,want1 diep 9 zijn ziel1 0 hij nog      
altijd het k9d van zijn vad]4  ,en niet1
 dan nadat hij1 t]uggeke]d 9 het huis   
des vad]s1 we] z\  deel5 9 d5 ov]vlo$   
van brood1 die da> he]s*te1 ma> dan ook 
ond] toezi*t1 dat hij noodig _h en      
gebond5 aan d5 wil zijns vad]s1  die    
imm]s e5 wil 0 vol wij%eid en na w]k1   
dat tr\w moe/ zijn  volbra*t1 z\ hij    
zi*zelv5 kunn5 t]ugv9d5 en volkom5      
zi*zelf  word54           99       99   
99       99       99    ,m5ig jeugdige  
van j>5 v]beeldt zi*1 dat het geheim om 
zi*zelf te  word51 s*uilt 9 het zi*     
uitlev54 ,zi* uitlev51 e5 leelijk woord 
voor e5 nog veel leelijk] zaak4    ,ma> 
wie zi* uitleeft leeft buit5 zi*zelv54  
,en v]lie/ t5 slotte zi*zelv54    ,en   
soms is1 als bij d5 v]lor5 zoon1 e5     

/room van jamm] noodig1 om  ons uit onz5
 waan te wekk54    ,als dan die ell5de  
nog ma> uitw]kt1 dat ook wij kom5 tot   
onszelf4                                
----------------------------------------
----                                    
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de volg5de correcties zijn 9 de tek/   
aangebra*t3                             
,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37         
,b3 br&/( z\ v9d51 ,wie e]/             
,c3 br&/( z\ v9d54 ,wie e]/             
,b3 ,dit w/ ,jezus1                     
,c3 ,dit w/ ,jezus4                     
,b3 ze het niet kuun52 dat de           
,c3 ze het niet kunn52 dat de           
,b3 oplegg54 om te kunn5                
,c3 oplegg51 om te kunn5                
,b3 hoeveel bijge-gelo( er he]s*t       
,c3 hoeveel bijgelo( er he]s*t          
,b3 niet wi/5 dat ze dit d$54           
,c3 niet wi/5 dat ze dit d$54           
,b3 de ,s*epp+ b$oel ik                 
,c3 de ,s*epp+ b$oel ik4                
,b3 t5 ,kate 9 ,am/]dam4                

,c3 t5 ,kate 9 ,am/]dam4                
,b3 niem&28 w\ jij zegg5                
,c3 niem&8 w\ jij zegg5                 
,b3 zi*zelf gemaakt heeft8              
,c3 zi*zelf gemaakt heeft8              
,b3 voort4 ,oordeelt u er zelf          
,c3 voort4 ,oordeelt u er zelf          
,b3 ,wat al kreet54444                  
,c3 ,wat al kreet54444                  
,b3 laat/e regel8 't ,0 e5 halve        
,c3 laat/e regel8 't ,0 e5 halve        
,b3 kreet54444                          
,c3 kreet54444                          
,b3 ,jui/1 valt de &] 92 dan kan        
,c3 ,jui/1 valt de &] 92 dan kan        
,b3 zijn vonkl5d />gewemel4444          
,c3 zijn vonkl5d />gewemel4444          
,b3 d]de v]tell53 lui/] ma>             
,c3 d]de v]tell53 lui/] ma>             
,b3 naam des ,s*epp]s noem52            
,c3 naam des ,s*epp]s noem52            
,b3 bij laag nerhang5de reg5wolk51      
,c3 bij laag nerhang5de reg5wolk51      
,b3 's morg5s 9 de /ad zijn1            
,c3 's morg5s 9 de /ad zijn4            

,b3 nog ev5 megaan na> de               
,c3 nog ev5 megaan na> de               
,b3 dat zie do5 7,joh4 ,v#ai74          
,c3 dat ziet do5 7,joh4 ,v3#ai74        
,b3 hem wordt betr$51 ,gans* ,kanan     
,c3 hem wordt betr$54 ,gans* ,kanan     
,b3 de dokt]4 ,hij geeft                
,c3 de dokt]4 ,hij geeft                
,b3 jong n zijn z9 gev5                 
,c3 jong5 zijn z9 gev51                 
,b3 praktijk4 ,zijn pati5t5             
,c3 praktijk4 ,zijn patint5             
,b3 ,*ri/us' moet wass54                
,c3 ,*ri/us moet wass54                 
,b3 afgesn$5 word51 ,want de            
,c3 afgesn$5 word54 ,want de            
----------------------------------------
----