file which includes the original illustration4 ,see #cfcai-;h4htm or #cfcai-;h4zip3 7https3_/_/www4gutenberg4org_/cache_/epu b_/#cfcai_/pg#cfcai-;images4html7 or 7https3_/_/www4gutenberg4org_/files_/#cf cai_/cfcai-;h4zip7 ---------------------------------------- ------------------------ ,,opmerkingen ,,van ,,de ,,bewerker3 ,de tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele1 verouderde spelling4 ,er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren4 ,bladzijde-nummering is verwijderd4 ,afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld4 ,overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn gecorrigeerd4 ,variaties in spelling zijn behouden4 ,in het origineel cursieve tekst is weergegeven als cursief4 ,vette tekst is weergegeven als vet4 ,in het boek worden lage en hoge aanhalingstekens gebruikt4 ,de dubbele aanhalingstekens zijn in dit e-boek aangegeven als aanhalingstekens4 ,aan het eind van dit e-boek volgt een overzicht van de aangebrachte correcties4 ,de illustratie is beschikbaar bij de html-versie van dit e-boek op http3_/_/www4gutenberg4org ,het plan ,lely1 waar dit boek een reaktie op is1 is op ,project ,gutenberg als e-boek beschikbaar onder de titel3 ,ontwerp van wet tot afsluiting en droogmaking van de ,zuiderzee met toelichtende memorie 7https3_/_/www4gutenberg4org_/ebooks_/#c fcag 7 ---------------------------------------- ------------------------ ,,de ,,drooglegging ,,der ,,zuiderzee ,,het ,,plan ,j4 ,,ulehake ,,contra ,,het ,,plan ,c4 ,,lely ,,uitgegeven ,,voor ,,rekening ,,van ,,den ,,schrijver ,w4 ,j4 ,,thieme ,,cie--,,zutphen ,de drooglegging der ,zuiderzee4 ,het plan ,j4 ,ulehake contra het plan ,c4 ,lely4 ,ten einde duidelijk het verschil te doen uitkomen tusschen het sinds jaren bestaande plan ,lely en het jongste plan tot drooglegging der ,zuiderzee1 het plan ,ulehake1 worden beide plans vergelijkender wijze hier in hoofdzaken naast elkaar gezet en behandeld4 ,i4 ,het ontstaan der beide plans4 ,daar het plan ,lely als het regeeringsplan op den voorgrond geplaatst is en o4a4 meermalen door ,mr4 ,h4 ,smeenge uiteengezet is1--daar het bovendien behandeld is in de vrij algemeen bekende acht nota's1 is het niet noodig1 in dit kleine opstel een geschiedkundig overzicht daarvan te geven4 ,alleen zij opgemerkt1 dat men het plan ,lely kan noemen het kunstmatig plan tot drooglegging der ,zuiderzee1 in tegenstelling met het plan ,ulehake1 dat aanspraak maakt op den naam het natuurlijk plan4 ,dit plan bestaat ongeveer een jaar of negen en is door den ontwerper aan ,h4 ,m4 de ,koningin aangeboden4 ,dat het nog niet meer algemeen bekend is1 ligt vooral aan de maatschappelijke positie van den ontwerper1 die als onderwijzer niet een man van gezag is en niet kan beschikken over kapitaal en krachten2 de heer ,lely kon dat wel4 ,toen bleek1 dat volgens het plan ,lely #a ,h4,a4 grond in de ,wieringermeer ongeveer f #agjj zou kosten aan drooglegging1 7en dat was destijds veel geld71 gaf dit den ontwerper van 't nieuwe plan aanleiding tot het opvatten van eene belangrijke1 maar moeielijke studie en trachtte hij deze vraag te beantwoorden3 ,waardoor komt het1 dat #a ,h4,a4 grond in de ,wieringermeer1 nog slik zijnde1 reeds f #agjj zal moeten opbrengen1 zullen de te maken kosten eenigszins gedekt worden door de waarde van den droog te leggen grond8 ,ziedaar den oorsprong van het plan ,ulehake4 ,,ii4 ,op bovengenoemde vraag kan slechts dit antwoord gegeven worden3 ,de te maken kosten moeten groot zijn en de droog te leggen grond moet in verhouding daarmee klein wezen4 ,bij 't beschouwen van de kaart1 waarop 't plan ,lely staat1 valt het inderdaad dan ook op1 dat het zoogenaamde ,i,jselmeer groot is in verhouding tot de totale oppervlakte der vier polders1 die #baahcj ,h4,a4 bedraagt4 ,daar het ,i,jselmeer #aejjjj ,h4,a4 groot is1 blijkt1 dat de oppervlakte der ,zuiderzee1 door den afsluitdijk pl4 ,lely afgesloten1 voor ruim #b_/e deel1 dus voor bijna de helft1 water blijft4 ,een grootsch werk wordt er slechts ten halve door uitgevoerd4 ,toch zal de tegenwoordige ,minister van ,waterstaat wel terdege redenen gehad hebben1 om een ,i,jselmeer van dien omvang te doen blijven bestaan4 ,onderwerpen uit de acht nota's als3 ,de invloed der afsluiting op de waterkeering der provincin langs de ,zuiderzee1--de invloed der afsluiting op de waterloozing1--op de waterverversching enz41 dienen ongetwijfeld om mede aan te toonen1 dat het ,i,jselmeer wel van reusachtige afmetingen moet zijn2 bovendien moet het in staat zijn1 gedurende langeren of korteren tijd het water te bergen1 dat door den ,i,jsel wordt aangevoerd2 het moet ook het overtollige water uit het stroomgebied van 't ,zwarte ,water en van een groot deel van ,friesland1 ,utrecht en ,noord-,holland kunnen bevatten2 immers juist het afgesloten deel der ,zuiderzee ontvangt al dat water4 ,,iii4 ,als van zelf dringt zich de vraag op3 ,waarom wil de ontwerper ,lely den afsluitdijk juist over ,wieringen naar ,piaam gelegd hebben8 ,het kiezen van de plaats voor den afsluitdijk beheerscht het geheele plan tot drooglegging4 ,legde de ,minister den dijk meer zuidwaarts1 dan deed hij niet alleen afstand van de ,wieringermeer1 het neusje van den zalm en zou hij op die manier nog minder oppervlakte gronds aan de zee ontwoekeren1 maar ook werkelijk groote technische bezwaren uit den weg moeten ruimen2 ergo1 de afsluitdijk kon niet meer zuidwaarts gelegd worden4 ,waarom verbond hij niet de ,waddeneilanden onderling en met den vasten wal1 zelfs met insluiting van de ,lauwerszee8 ,antwoord a4 ,volgens den heer ,lely zouden te groote technische bezwaren verbonden zijn aan het afsluiten der zeegaten bij de ,waddeneilanden4 b4 ,de zeebodem ten ,n4 van de lijn ,wieringen-,piaam was over het geheel te waardeloos1 om met groote kosten ook het noordelijk bekken en de ,wadden droog te leggen4 ,niemand kan meer redenen opgeven4 ,nu rustte op den heer ,u4 de taak1 genoemde bezwaren weg te nemen of te verminderen1 omdat hij de ,waddeneilanden wl met het vasteland verbinden wilde4 99 99 99 99 99 ,als men oppervlakkig de kaartjes met de doorsneden der zeegaten bekijkt1 zooals die in eene der nota's voorkomen1 dan schrikt men van de reusachtige diepte der zeegaten4 ,ze zijn daar n4l4 op zeer groote schaal geteekend1 om de vormen nauwkeurig te kunnen aangeven2 die kaartjes geven dus volstrekt niet de verhouding aan b4v4 tusschen den afstand ,den ,helder-,tessel en de diepte van de ,helsdeur4 ,maakt men een houten model van den te leggen afsluitdijk aldaar1 dan zou bij eene lengte van #f ,m41 de dam in het diepste deel van 't zeegat niet meer dan #d c4,m4 bedragen4 7,met het eigenlijke zeegat wordt hier de diepe scheur bedoeld in den zeebodem1 en niet de totale afstand van ,den ,helder naar ,tessel74 ,hoewel de kortste weg vaak de beste is1 vindt men in 't plan ,u4 de partiele afsluitdijken convex naar buiten aangegeven4 ,hij ontwierp ze zoo1 om de werkelijk technische1 dus niet alleen de financiele1 bezwaren terug te brengen tot kleiner proportin4 ,de diepe zeegaten1 met hunne snelle stroomingen bij de wisseling van ebbe tot vloed en omgekeerd1 splitsen zich buitengaats in drie geulen1 gescheiden door zandbanken4 ,zoo splitst de ,helsdeur zich als volgt3 de kust van ,noord-,holland--,schulpegat--de zandbanken ,botterruggen en ,bollen--het ,westgat--de ,keizersbult of ,pannekoek en de ,razende ,bol--het ,molen- of ,noordwestgat--,onrust en ,tessel4 ,natuurlijk zal in elk dezer zeegaten de strooming veel minder sterk zijn dan in de ,helsdeur4 ,verder is de diepte zeewaarts in veel geringer1 terwijl ten slotte de aan te leggen partiele dijken sterk zullen zijn2 niet alleen1 omdat ze buitenwaarts gebogen zijn1 maar vooral1 omdat zij op hunne beurt van afstand tot afstand steun vinden op de zandbanken1 zooals het geheele complex steun vindt in de ,waddeneilanden4--,het plan ,u4 mag een natuurlijk plan heeten1 omdat het van de bestaande zandbanken en eilanden profiteert1 maar bovenal1 omdat het de natuurlijke grens tusschen land en water weer herstelt4 ,met recht beweert de heer ,u41 dat de ,zuiderzee niet meer ontstaan zou1 als ze er niet was2 als goed ,nederlander hoopt hij op de zee te heroveren1 wat deze destijds als oppermachtige nam4 ,het spreekt vanzelf1 dat de zeegaten en ,waddengedeelten1 als vallende buiten het plan ,lely1 niet in die mate en richting werden onderzocht1 om voldoende gegevens voor 't plan ,u4 te verschaffen4 ,wel verklaarde een ervaren waterbouwkundig ingenieur1 dat de technische bezwaren1 aan het dempen der zeegaten verbonden1 enkel geldelijke waren1 en het dus volstrekt niet onmogelijk blijkt1 dat de resultaten van 't plan ,u4 veel schitterender zullen zijn dan die van 't plan ,lely4 99 99 99 99 99 ,wijselijk zwijgt de heer ,u4 over constructie en aanleg van dijken1 maar als leek oordeelt hij1 dat de zee zelf het zand zal aanvoeren1 om de diepste diepten der zeegaten te vullen1 als van afstand tot afstand dwars over den bodem dier gaten rijen betonblokken gelegd worden4 ,zijn de ruimten daarvoor en daartusschen gevuld1 dan bouwe men op dezelfde wijze daarop voort tot b4v4 #h ,m4 beneden ,a4 ,p41 alwaar dan de voet van den gewonen dijk kan gelegd worden4 99 99 99 99 99 ,voor den afsluitdijk pl4 ,u4 zal nooit opstuwing van water kunnen plaats hebben2 voor dien van 't plan ,lely wel4 ,de ,minister is hiervan zelf overtuigd en wil daarom den ,frieschen zeedijk ten ,n4 van ,piaam en ook den ,balgdijk verzwaren en verhoogen4 ,dat zijn extra-kosten1 die beslist gemaakt moeten worden4 ,bij stormen uit 't ,n4,w4 zullen de golven der ,noordzee tegen den afsluitdijk pl4 ,u4 breken en zal de druk1 door 't water buiten den dijk daarop uitgeoefend1 eer gunstig dan ongunstig werken op 't weerstandsvermogen van den dijk4 ,de afsluitdijk bij pl4 ,l4 zal er zwaar door beproefd worden1 vooral1 omdat tijdens den hoogen vloed ten ,n4 van den dijk het binnenwater1 ten ,z4 ervan1 door den invloed van den wind laag zal staan1 daar het in zuidelijke richting opgejaagd wordt4 7,arm ,zwolle67 ,de afsluitdijk pl4 ,l4 moet in het midden dan ook verdubbeld worden4 ,geen wonder3 hij ligt rechtuit-rechtaan loodrecht op de richting van den boosaardigen wind1 die de ,zuiderzee deed ontstaan1 en dat wel door vrij diep water4 ,de afsluitdijk bij 't pl4 ,u4 verkeert in veel gunstiger conditin4 ,deze zal bovendien bij gedeelten kunnen 7 moeten7 voltooid worden1 te beginnen bij 't ,eierlandsche ,gat4 ,de bekwame ingenieur ,van ,diggelen wilde dit werk destijds reeds ondernemen4 ,voor de waterbouwkundigen is dit werk een leerzame inleiding tot het geheele werk3 de arbeid is betrekkelijk gemakkelijk en er wordt direct een blijvend resultaat verkregen1 n4l4 de verbinding van twee eilanden tot n geheel4 ,vervolgens kan men op zes of meer plaatsen beginnen te werken1 zoodat de geheele afsluiting vlug kan geschieden4 ,bij 't plan ,u4 zal in het ,vlie een stel schutsluizen gelegd worden2 het in te stellen onderzoek zal moeten uitmaken1 waar de geschiktste plaats daarvoor is met het oog op verzanding4 ,overigens worden er b4v4 totaal een veertigtal afvoersluizen gelegd1 ongelijk in aantal verdeeld over de verschillende afsluitdijken1 doch overal gelegd vr de diepe geulen4 ,,iv4 ,het is denkbaar1 dat bij langdurigen ,n4,w4 wind1 sterk en vochtig als hij gewoonlijk is1 bij 't plan ,l4 totaal geen water kan geloosd worden wegens het groote verschil in waterstand buiten en binnen den dijk4 ,dit groot kwaad zou zelfs door 't bouwen van stoomgemalen op den afsluitdijk niet verholpen kunnen worden4 ,de zuidelijk gelegen polders zouden bij die gelegenheid de nadeelige gevolgen van eene onvoldoende waterloozing evengoed gevoelen als de omgeving van ,zwolle1 ,meppel enz41 en in ergere mate nog dan op #aj ,jan4 #aiaj4 't ,is evenwel mogelijk1 dat een degelijk onderzoek uitwijst1 dat bij 't pl4 ,u4 minstens door n stel sluizen kan geloosd worden1 waar de wind ook vandaan komt1 daar ze gedeeltelijk naar 't ,w41 't ,n4,w41 't ,n4 of 't ,n4,o4 uitloozen4 ,stellig kan bij 't pl4 ,u4 het water in alle omstandigheden vlugger uit de polders geloosd worden dan bij 't plan ,l41 want het verschil tusschen ebbe en vloed is bij de ,waddeneilanden veel grooter dan bij ,wieringen en ,piaam4 ,dit feit pleit ten gunste van 't pl4 ,u41 want een polder met onvoldoenden waterafvoer baart beslist teleurstelling4 ,tijdens en bij 't kenteren van den vloed voor den afsluitdijk pl4 ,l4 loopt het zuidoostelijk deel van ,tessel1 zijnde het vruchtbare deel1 steeds groot gevaar van verzwolgen te worden4 ,thans heeft men reeds moeite genoeg om dit te voorkomen1 en voor de bevolking van dit eiland in 't bijzonder zou het zeer gewenscht zijn1 dat het plan ,u4 de aandacht der ,regeering trok4--,tijdens het leggen van den afsluitdijk pl4 ,l4 zullen technische moeilijkheden1 als gedeeltelijke verzakking en het wegslaan van reeds gelegde gedeelten1 volstrekt geen verrassingen zijn4 ,van verzakking kan bij den afsluitdijk van 't pl4 ,u4 geen sprake zijn wegens den vasten grondslag en den wig-vorm van die deelen van den dijk1 die de diepe geulen stoppen4 ,de heer ,u4 wil1 na 't bovenstaande aangevoerd te hebben1 gaarne aannemen1 dat hij vele voorstanders van 't pl4 ,l4 nog niet aan zijne zijde heeft gebracht1 hoewel zij kunnen weten1 dat de afsluitdijk pl4 ,l4 over een totale lengte van #cjjj ,m4 moet gelegd worden door water van #f tot #h ,m4 diepte en het ,amsteldiep stellig wel #aj ,m4 diep is2 maar1 we zijn thans ook zoo verre met onze beschouwingen gekomen1 dat volgens den heer ,u4 zijn plan in al het volgende schitterend zegeviert1 en het plan ,lely totaal verslagen wordt4 ,in hoeverre hij gerechtigd is1 zulks te mogen beweren1 blijke uit het volgende3 ,v4 ,in de eerste plaats merken we op1 dat niet alleen de zeedijken zullen vervallen1 die ook bij 't pl4 ,l4 buiten dienst gesteld worden1 maar ook de dijken1 die door den ,minister juist moeten verzwaard worden2 ja1 de heele ,friesche dijk1 zoo duur in onderhoud2 en alle dijken op alle betrokken ,waddeneilanden vervallen als zeedijken1 zoodat daarbij van onderhoudskosten geen sprake meer is4 ,als men deze kosten voegt bij de kosten van onderhoud voor den afsluitdijk pl4 ,l41 dan zal dit totale bedrag stellig ruim voldoende zijn1 om daarmee den afsluitdijk plan ,u4 te onderhouden4 ,het leggen van dezen dijk moge meer kosten1 het onderhoud er van stellig niet4--,maar er kan aan het leggen ook meer besteed worden2 van eenig grondverlies is dan geen sprake meer1 alle eilandbewoners zijn uit hun isolement verlost1 doch bovenal3 ,het plan ,ulehake geeft1 wat eene drooglegging geven moet3 ,land666 ,men dinge af op zijn plan1 zooveel men wil1 niemand zal ontkennen1 dat het minstens tweemaal zooveel land beschikbaar stelt als het plan ,lely1 en dat nog wel zonder overvoering der markt1 omdat het geleidelijk geschiedt4 ,de tijdsomstandigheden hebben het pl4 ,l4 doen verouderen1 zoodat het thans te weinig geeft voor veel geld4 ,ja1 het plan ,lely is verouderd6 ,het aantrekkelijk wicht1 met moeite gebaard1 en grootgebracht met opoffering van verre over de f #ej4jjj1 is een dametje van ruim dertig jaar geworden1 dat vaak ten dans gevoerd werd en straks nogmaals op de huwelijksmarkt wordt gepresenteerd1 omdat het tot heden nog door niemand voor 't altaar werd geleid4 ,de vader en verzorger1 maar ook de toeziende voogden durven1 willen of kunnen niet openlijk erkennen1 wat de heer ,u4 niet durft1 wil of mag verzwijgen1 n4l4 dat het een geluk is1 dat het plan ,l4 nog onuitgevoerd bleef4 ,hij beweert dat1 indien het plan ,lely thans reeds uitgevoerd was1 men nu alweer zou eischen3 ,het noordelijk bekken der ,zuiderzee1 de ,wadden en de ,lauwerszee moeten eveneens drooggelegd worden6 ,met andere woorden3 men zou dubbele kosten en dubbel werk moeten maken4 99 99 99 99 99 ,zijn vernietigende uitspraak berust op deze twee axioma's3 a4 ,de waterbouwkunde1 voorgelicht door de scheikunde1 kreeg te beschikken over gewapend en cementbeton1 eene specie1 die uitnemend geschikt is tot het leggen van den afsluitdijk en de bijkomende werken4 b4 ,de landbouw kreeg1 voorgelicht en geschraagd door de scheikunde1 te beschikken over de hulpmeststoffen1 waarmede men zelfs heide maakt tot weide4 ,van het onder a genoemde kan bij uitvoering van 't pl4 ,l4 natuurlijk ook gebruik gemaakt worden1 hoewel de ontwerper rekende op 't gebruik maken van de ,oud-,hollandsche beproefde methode van dijkenaanleg4 ,volgens den heer ,u4 geven deze twee grondwaarheden 7doch vooral de laatste7 den doodsteek aan 't plan ,l4 en doen ze het zijne zegevieren4 ,in verband met het onder b genoemde redeneert hij op de volgende wijze verder3 ,de tijd1 waarin men op ,tessel stukken zandgrond weggaf1 daar men er dan geen grondbelasting van behoefde op te brengen1 is voorbij4 ,die gronden vertegenwoordigen aldaar thans eene handelswaarde van f #hjj per ,h4,a4 ,men kan nu in de nabijheid van ,glanerbrug niet meer eenige ,h4,a4's veld in bezit krijgen voor 't verstrekken van een maal pannekoeken voor n persoon1 daar #a ,h4,a4 ervan thans ver over de f #ajjj waarde heeft4 ,de hooggelegen heidegrond in ons land1 die eenigszins geschikt is voor ontginning en met den wagen bereikt kan worden1 is thans ongeveer f #cjj per ,h4,a4 waard4 ,die grond1 niet zelden #aj #ab ,m4 ,a4 ,p4 gelegen1 wordt na 't verrichten van zwaren arbeid met groote kosten nog productief gemaakt en winstgevend1 en zou dan de zandgrond1 thans nog sluimerend op den bodem der zee1 niet gemakkelijk f #djj per ,h4,a4 waard zijn8 ,de felle droogte zal daar de hoop des landmans waarschijnlijk nooit in rook doen vervliegen6 ,toch stelt de heer ,u4 de waarde van dien grond op slechts de helft1 zijnde f #bjj per ,h4,a4 ,zouden de zware droog te leggen kleigronden in dezen tijd niet evengoed eene verkoopwaarde van f #cjjj per ,h4,a4 hebben als voor acht en dertig jaar in den pas droog gelegden ,grooten-,i,jpolder8 ,hij stelt ze echter op eene handelswaarde van f #bbjj per ,h4,a4 ,daar de ,lauwerszee door hem buiten de berekening is gehouden1 en deze bij drooglegging genoegzaam niets anders zal opleveren dan zuivere1 zware klei1 is de heer ,u4 overtuigd1 dat hij nooit van overdrijving ten voordeele van zijn plan kan beticht worden1 als hij stelt1 dat de helft van al de drooggelegde gronden zuiver zand is en de andere helft klei4 ,buiten de ,lauwerszee geeft zijn plan #dbbceg ,h4,a4 land2 de gemiddelde handelswaarde per ,h4,a4 wordt3 7f #bbjj f #bjj7 3 #b f #abjj4 ,uitgedrukt in ronde getallen legt hij dus voor #dbjjjj f #abjj f #ejdjjjjjj aan land droog4 7,met recht zou hij naar den bestaanden prijs gemiddeld f #afjj per ,h4,a4 mogen rekenen en een totaal van f #fgb millioen boven water halen74 ,van 't plan ,lely is nooit beweerd en zal nooit beweerd worden1 dat de waarde van den verkregen grond de te maken kosten zal kunnen dekken4 ,hoe zou dat staan met het plan ,ulehake8 ,zou 't niet zeer voorzichtig en verstandig zijn1 dit eens te onderzoeken1 vr men begint met de uitvoering van 't pl4 ,lely8 ,,vi4 ,bij de uitvoering van 't plan ,lely loopt men gevaar1 dat de aanwinst van land de markt zal overvoeren1 telkens als een der #d polders droog gelegd is4 ,als de afsluitdijk van 't pl4 ,l4 gelegd is1 moet men zelfs nog jaren aaneen steeds uitgeven zonder eenig voordeel te kunnen trekken1 want zware polderdijken aan te leggen op een weken kleibodem vereischt taai geduld en veel arbeid4 ,en toch zal er snel gewerkt moeten worden1 want gedurende den winter bij felle vorst zal het ijs zeer belemmerend zijn en in 't voorjaar bij dooi weder zal de watertoevoer en 't kruien van 't ijs zelfs dwingen tot werkstaking4 ,de heer ,u4 noemde den ,i,jsel en 't groote ,i,jselmeer steeds een paar zware hypotheken op 't pl4 ,lely4 99 99 99 99 99 ,als de afsluitdijk van 't plan ,u4 gereed is1 kan men reeds dadelijk beschikken over 't zand van de ,grind en meerdere zandbanken4 ,bij den val van 't water wijst moeder ,natuur de diepe geulen aan1 die als vaarwateren en afvoerkanalen zullen dienen1 en door hare diepte daarvoor geschikt zullen blijven4 ,met geringe kosten zal men in de nabijheid der geulen zand kunnen laden en lossen4 ,de betonblokken1 die op de banken kunnen gemaakt worden1 kunnen eveneens met geringe moeite en kosten ter plaatse gebracht worden4 ,betrekkelijk groote vlakten komen bloot te midden van het arbeidsveld4 ,ze zijn grof van structuur en dus spoedig uitgezilt1 zoodat er niet alleen dadelijk gelegenheid is voor woningbouw ten behoeve der polderwerklieden1 maar ook kan de grond spoedig productief gemaakt worden4 ,kort na 't leggen van den afsluitdijk komt er dus reeds landbouw en na acht jaren is er reeds een gevestigde boerenstand1 die in de toekomst zelfs bijna geen polderlasten te betalen heeft1 omdat de kosten van aanleg en onderhoud gering zijn in een gebied1 waar 't maaiveld hoog ligt4 ,immers in 't ,waddengedeelte kan men met recht spreken van drooglegging2 eigenlijke polderwerken moet men uitvoeren bij dieper gelegen deelen4 ,welke menschen zullen zich dus op die hooger gelegen gronden vestigen8 ,de werkmenschen1 zij1 die thans nog hunne gezinnen moeten verlaten1 om elders het te kort in hun kas te verdienen1 zij1 die met bloote kaken hunne ruggen krom moeten werken in den turfkuil en den modderbak1 daarna op 't maai- en hooiveld van den ,frieschen of ,hollandschen boer1 op 't aardappelland van den ,groningerlander of op 't bietenland van den polderboer4 ,die menschen zijn bekwaam voor het in cultuur brengen van den zandbodem en kunnen1 des gewenscht1 op 't bloembollenland ook zeer goed behulpzaam zijn4 ,de mannen in de kracht van 't leven zullen met hunne gezinnen de armelijke woningen op de ,veluwe1 den ,hondsrug of waar dan ook1 gaarne willen ruilen voor de woningen1 door de ,regeering gebouwd onmiddellijk bij 't werk1 en zich met vrouw en kind toeleggen op 't bewerken van den grond4 ,mogen ook dan nog de spade en 't kouter glimmen als zilver1 die zilverglans zal hen dan ook aanmoedigend tegenstralen1 als ze buidel of beurs openen1 iets wat nu niet het geval is4 ,,vii4 ,men zorge er bij tijds voor1 dat ,harlingen een flinken derden waterweg krijge1 want deze plaats1 waar alle producten van een groot complex vruchtbaar land ter markt zullen gebracht worden1 deze stad1 voorzien van een achterland1 waaraan elke handelsstad behoefte heeft1 zal ongetwijfeld de ,koningin van 't ,noorden worden4 ,,viii4 ,steeds uitgaande van de plekken gronds1 die drooggelegd zijn1 7hoe natuurlijk toch67 wordt in korten tijd juist aan diegenen1 die het eerst geholpen moeten worden1 eene betere gelegenheid geboden1 om bij zuinig en oppassend zijn1 inderdaad op den ouden dag gevrijwaard te blijven voor kommer en gebrek6 ,weldra komen gemengde gronden bloot1 die zoowel voor bouw- als voor weidegrond geschikt zijn4--,tenslotte komen de kleigronden bloot4 ,nu behoeft niet meer een deel der jongelingsschap ons land te verlaten1 om te trachten elders eigen boer op eene boerderij te worden4 ,nu behoeven zij1 die weten1 dat voor 't sluiten van een huwelijk meer noodig is dan zeven el katoen en een paar kussens1 niet bevreesd voor stranding te zijn1 als ze in 't huwelijksbootje stappen1 want voor alle rangen en standen1 voor rijk en arm1 groot en klein1 schipper en kruidenier1 bestaat nu gelegenheid zich te vestigen1 wetende1 dat zij eene goede broodwinning kunnen verkrijgen en behouden4 ,de ,regeering verpachte slechts geen woning of grond aan den dronkaard1 maar 't liefst aan hem1 wiens dege degelijkheid bleek bij het totstand brengen van 't groote werk4 ,betrekkelijk spoedig zal de gevestigde bevolking in den vorm van pacht en belasting de ,regeering steunen op financiel gebied en dit zal den beheerscher van 's lands schatkist een voorproef geven van wat wezen zal1 als de twaalfde provincie van ,nederland gemaakt is tot wat ze worden kan4 ,de heer ,u4 beweert1 dat zijn plan een zuiver nationaal karakter draagt in tegenstelling met 't plan ,lely1 dat volgens hem in hoofdzaak alleen ten goede komt aan de nakomelingen van den kleiboer4 ,als onderwijzer gevoelt hij zeer goed het ongelijke van den strijd1 dien hij aanbond tegen den ,minister-ingenieur4 ,tot heden maakte hij kennis met slechts twee leden der ,tweede ,kamer1 van wie hij eenigen steun verwacht1 maar hij1 die meent te strijden voor heel het ,nederlandsche volk1 vertrouwt1 dat alle vertegenwoordigers van dat volk er op zullen aandringen1 dat zijn plan onderzocht worde4 ,van bevoegde zijde werd hem verzekerd1 dat1 na een onpartijdig onderzoek van hoogstens anderhalf jaar kan uitgemaakt worden of zijn plan aanbeveling verdient4 ,welnu1 moeten we slechts zooveel langer wachten op den aanvang van 't grootsche werk met de hoop1 dat het pl4 ,lely door een beter plan vervangen wordt1 door een plan1 dat geen aanvulling of correctie behoeft1 dan is eene tijdruimte van anderhalf jaar niet noemenswaard4 ,in dien tijd van onderzoek zal het moorden1 branden en rooven in 't beschaafd ,europa mogelijk afgeloopen zijn en kan er weer menschenwerk verricht worden4 ,indien ,duitschland mocht zegevieren1 dan zal 't plan ,u4 stellig ook zegevieren1 daar dit rijk in #aiac kort en goed1 o ,nederlanders1 besloot zijne ,waddeneil4 met het vasteland te verbinden4 ,opzettelijk is een schakel uit deze redeneering weggelaten1 omdat de ontwerper nochtans hoopt1 dat onder het bestuur van onze geliefde ,koningin zijn plan verwezenlijkt moge worden4 99 99 99 99 99 ,hij meende gerechtigd te zijn eenigszins critiek uit te oefenen op het plan ,lely en bestudeerde het ,i,jselmeer4 ,daar de heer ,u4 wil trachten alle rivieren1 uitloozende in de ,zuiderzee1 te kanaliseeren1 ten einde den watertoevoer te beperken en te beheerschen1 en bovendien een uitgebreid net van breede afvoerkanalen in de verschillende poldergebieden krijgt1 hoopt hij1 dat zijn ,i,jselmeer slechts klein zal wezen1 vergeleken bij dat in 't pl4 ,lely4 ,dit laatste toch zal zware1 hooge polderdijken moeten hebben1 waardoor de polderlasten niet gering kunnen blijven4 ,wegens zijn groote afmetingen zal het de vier polders volkomen van elkaar gescheiden houden2 de polders zullen aanhangsels blijven van de aangrenzende provincin en door de scheepvaart slechts eenige verbinding verkrijgen1 als het ijs die toelaat4 ,van een nieuwe provincie kan bij dit plan geen sprake zijn4 ,als de wind uit het ,n4,w4 woedt1 zal het rivierwater niet in 't meer1 maar 't meerwater in de rivieren komen4 ,de hoofdvorm van 't meer bevordert dit ongelukkig verschijnsel4 ,komt de 7heerschende7 wind uit het ,w41 dan bestaat hiervoor eveneens gevaar en verdrinkt over eene groote breedte al het land van ,zwolle tot ,meppel4 ,ook ,friesland1 voorzooverre het water afvoert naar 't ,z41 zal bij dezen wind onmogelijk water kunnen loozen4 ,daar de ,minister de uitmonding van 't ,zwarte ,water van ,kraggenburg uit wenscht te verlengen tot ongeveer de zuidpunt van ,schokland1 7en dat werk is lang geen peulschilletje71 roept hij aldaar een toestand in 't leven1 die veroorzaakt1 dat het westelijk deel van ,overijsel tot verre ten ,o4 van ,dalfsen van tijd tot tijd in een bare zee verandert1 of de ,noordoostelijke polder verdrinkt4 ,,ix4 ,wanneer bij strengen winter het groote ,i,jselmeer zal veranderd zijn in een ijsklomp444 ,o1 zeker kan dat1 want het is minder diep dan de thans bestaande zee1 zoodat het door het grondijs van den bodem tot de oppervlakte n ijsmassa worden kan1 en wanneer bij dooi dan ook nog het ijs in de rivieren begint te kruien1 dan krijgen we een toestand1 die den ,minister en de polderbewoners tot wanhoop brengen zal4 ,en hoe lang kan zoo'n toestand niet duren6 ,in den winter van #ahdh op '#di dreven ,klaas ,bording en zijne twee zoons veertien dagen op een ijsschots rond in de ,zuiderzee1 die in open verbinding staat met de ,noordzee6 ,maar1 als na de afsluiting voor het ijs nergens1 nergens een uitweg te vinden is1 hoe lang zal het dan niet belemmerend zijn voor de scheepvaart en de visscherij8 ,arme visschers1 uwe zijden netjes zijn zoo duur en zoo teer4 ,het ergste voor u is echter1 dat ge weken aaneen gedwongen zijt uwe broodwinning stop te zetten4 ,troost u echter met deze gedachte1 dat uw leven nog niet direct in gevaar is2 de boeren in de polders verkeeren in groot levensgevaar1 als gij honger moet lijden1 want straks begint het ijs in 't meer te kruien en de ijsschotsen1 door den wind her- en derwaarts gedreven1 bedreigen den afsluitdijk zoowel als de overige dijken om het meer en als444441 dan44444 ,lezer1 vul in1 als ge durft1 maar bedenk tevens1 dat bij uitvoering van 't plan ,ulehake deze toestanden totaal uitgesloten zijn4 ,nederlanders1 leest dit korte opstel en allen1 die op- of aanmerkingen kunnen maken of den heer ,ulehake1 hoofd der openbare lagere school te ,groote-,i,jpolder1 gem4 ,sloten 7,n4,h47 sterker kunnen doen staan met zijn plan tegenover het plan ,lely1 steunt hem1 helpt hem1 opdat hij het voorloopig doel1 dat hij beoogt1 moge bereiken1 n4l4 dat zijn plan onpartijdig door de ,regeering worde onderzocht4--,alleen dan eerst kan men een voor de praktijk waardevol oordeel over zijn plan vormen1 als er een volledig project van is opgemaakt met globale raming van kosten1 rentabiliteit enz4 ,dan eerst kan uitgemaakt worden1 welk plan de voorkeur verdient1 het kunstmatig plan ,lely of 't natuurlijk plan ,ulehake4 ,maar1 vanwaar moet het noodige geld komen8 ,de zware oorlogsleening van f #bge4jjj4jjj was in korten tijd volteekend1 en zouden de menschen met kapitaal niet gaarne hun geld beschikbaar willen stellen1 om een stuk grond aan ,nederland toe te voegen ter waarde van f #ejj4jjj4jjj of meer1 zonder n nabuur leed te doen of schade te berokkenen1 zonder moord1 brandstichting of roof8 ,men denke er om1 het plan ,ulehake behelst dezen regel3 #dbjjjj f #abjj f #ejd4jjj4jjj2 er mocht aan 't einde van #aiae staan3 #dbjjjj f 7#cjjj #cjj7 _/ #b f #fic4jjj4jjj4 ,is het plan ,ulehake uitgevoerd1 dan is inderdaad een nieuwe provincie ontstaan2 de deelen kunnen door tram- en spoorwegen met elkaar verbonden worden en alle deelen van het ,n4 des lands1 zoowel als van de eilanden en de nieuwe provincie1 komen in onmiddellijke verbinding met ,holland1 het hart van ,nederland4 ,ook vergete men niet1 dat alleen zijn plan een eind maakt aan de overstroomingen in ,overijsel1 ,drente en ,friesland2 het plan ,lely verergert ze4 ,,bladvulling1 7geknipt uit een courant74 ,men meldt ons uit ,weesp d4d4 #ab ,jan43 7#aiad87 ,de ,noorderstorm heeft het ,zuiderzeewater zoo hoog opgezweept1 dat de ,vecht haar water niet kon loozen1 zoodat de waterstand zulk een abnormale hoogte bereikte1 als in maanden niet voorgekomen is4 ,op verschillende plaatsen drong het water door de dijken4 ,de peilschaal wees hedenavond #ec ,a4 ,p4 ,de schutsluis was gesloten44444 99 99 99 99 99 ,als zulke toestanden zich daar kunnen voordoen1 dan is in 't hierboven gegeven opstel nergens overdreven1 als er gesproken werd van opstuwing1 onder water loopen1 enz46 99 99 99 99 99 ,verder leze men de courantenberichten van #h-ah ,jan4 '#af over ,meppel1 ,wolvega1 ,weesp1 ,waterland enz4 enz4 99 99 99 99 99 ,als men bedenkt1 vanwaar het meeste geld kwam1 waarmee de drooglegging van de ,beemster werd gedekt1 dan denkt men onwillekeurig aan 't schip1 geladen met gouden staven1 dat zonk in het ,marsdiep1 dus binnen den afsluitdijk van 't plan ,ulehake4 99 99 99 99 99 ,als de bunzing zijn kop in 't hoenderhok kan steken1 ziet hij kans het binnen te dringen1 en doodt hij de kippen4 ,als de zee nog gedeeltelijk landwaarts in blijft bestaan1 zal ons land af en toe door rampen getroffen worden1 gelijk aan die van #ae ,januari #aiaf1 neen niet gelijk aan1 maar veel verschrikkelijker dan44444444444444444 ,is het plan ,ulehake uitgevoerd1 bestaat er dus geen ,zuiderzee meer1 dan worden de thans overstroomde gedeelten van ons land niet weer door een watervloed geteisterd4 #bf ,jan4 '#af4 ,illustratie3 ,,schetskaartje ,,plan ,,ulehake4 ---------------------------------------- ------ ,,opmerkingen ,,van ,,de ,,bewerker3 ,de volgende correcties zijn in de tekst aangebracht3 ,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37 ,b3 totale afstand van den ,helder ,c3 totale afstand van ,den ,helder ,b3 waar de geschikste plaats ,c3 waar de geschiktste plaats ,b3 naar 't ,w41 't ,n4 ,w41't ,n4 ,c3 naar 't ,w41 't ,n4,w41 't ,n4 ,b3 handelswaarde van f #hjj per ,h4,a4 ,c3 handelswaarde van f #hjj per ,h4,a4 ,b3 van 't ijs zelf dwingen tot ,c3 van 't ijs zelfs dwingen tot ,b3 ,harlingen een flinken derden'1 waterweg ,c3 ,harlingen een flinken derden waterweg ,b3 steunen op ficancieel gebied en dit zal ,c3 steunen op financiel gebied en dit zal ,b3 ,,viii4 ,hij meende ,c3 ,hij meende ,b3 het noodige geld komen8 ,c3 het noodige geld komen8 ---------------------------------------- ------