---------------------------------------- ------------------------ ,,opmerkingen ,,van ,,de ,,bewerker3 ,de tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele1 verouderde spelling4 ,er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren4 ,bladzijde-nummering is verwijderd4 ,afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld4 ,overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn gecorrigeerd4 ,variaties in spelling zijn behouden4 ,in het origineel cursieve tekst is weergegeven als cursief4 ,vette tekst is weergegeven als vet4 ,in het origineel uitgespatierde tekst is weergeven als uitgespatierd4 ,in het boek worden lage en hoge aanhalingstekens gebruikt4 ,de dubbele aanhalingstekens zijn in dit e-boek aangegeven als aanhalingstekens4 ,aan het eind van dit e-boek volgt een overzicht van de aangebrachte correcties4 ,de illustratie is beschikbaar bij de html-versie van dit e-boek op http3_/_/www4gutenberg4org ---------------------------------------- ------------------------ ,,zuiderzee-,,vereeniging4 ,,ontwerp ,,van ,,wet ,,tot ,,afsluiting ,,en ,,droogmaking ,,van ,,de ,,zuiderzee ,,met ,,toelichtende ,,memorie4 ,,tweede ,,druk4 ,,leiden1 ,,boekhandel ,,en ,,drukkerij voorheen ,e4 ,j4 ,,brill4 #aiab4 ,,koninklijke ,,boodschap4 ,aan de ,tweede ,kamer der ,staten-,generaal4 ,mijne ,heeren6 ,wij bieden ,u hiernevens ter overweging aan een ontwerp van wet tot afsluiting en droogmaking van de ,zuiderzee4 ,de toelichtende memorie 7en bijlage71 die het wetsontwerp vergezelt1 bevat de gronden waarop het rust4 ,en hiermede1 ,mijne ,heeren1 bevelen ,wij ,u in ,godes heilige bescherming4 ,het ,loo1 den #g;den ,mei #aija4 ,,wilhelmina4 ,,ontwerp ,,van ,,wet4 ,wij ,,wilhelmina1 bij de gratie ,gods1 ,koningin der ,nederlanden1 ,prinses van ,oranje-,nassau1 enz41 enz41 enz4 ,allen1 die deze zullen zien of hooren lezen1 saluut6 doen te weten3 ,alzoo ,wij in overweging genomen hebben1 dat de afsluiting van de ,zuiderzee en de droogmaking van gedeelten binnen die afsluiting in 's lands belang door het ,rijk behooren te worden ondernomen2 ,zoo is het1 dat ,wij1 den ,raad van ,state gehoord1 en met gemeen overleg der ,staten-,generaal1 hebben goedgevonden en verstaan1 gelijk ,wij goedvinden en verstaan bij deze3 ,artikel #a4 ,op nader door ,ons of van ,onzentwege vast te stellen wijze1 worden voor rekening van den ,staat de werken uitgevoerd1 noodig3 #a4 tot afsluiting van de ,zuiderzee door een afsluitdijk1 loopende van de ,noordhollandsche kust door het ,amsteldiep naar het eiland ,wieringen en van dit eiland naar de ,friesche kust bij ,piaam2 #b4 voor de droogmaking van twee gedeelten van de afgesloten ,zuiderzee en wel3 a4 een noordwestelijk gedeelte1 begrensd door de ,noordhollandsche kust1 den afsluitdijk door het ,amsteldiep1 het eiland ,wieringen en een aan te leggen dijk van dit eiland naar de ,noordhollandsche kust nabij ,medemblik2 b4 een zuidwestelijk gedeelte1 begrensd door de ,noordhollandsche kust en door een aan te leggen dijk1 loopende van omtrent ,blokkershoek naar het eiland ,marken en van daar naar den noordelijken oever van het ,monnikendammer ,gat2 #c4 tot voorziening in de belangen van waterkeering1 afwatering en scheepvaart1 voor zooveel deze door de afsluiting en de droogmaking geschaad worden2 #d4 tot voorziening in de belangen van de landsverdediging1 in verband met de sub #a1 #b en #c bedoelde werken4 ,artikel #b4 ,op bij algemeenen maatregel van bestuur vast te stellen wijze zal eene tegemoetkoming worden gegeven aan de ,zuiderzeevisschersbevolking wegens de schade1 welke de afsluiting haar zal berokkenen4 ,artikel #c4 ,door ,ons wordt eene ,commissie benoemd om de ,regeering van advies te dienen omtrent de voorbereiding en uitvoering der werken4 ,aan deze ,commissie kan de leiding der werken1 onder de bevelen der ,ministers1 ,hoofden van de betrokken ,departementen1 geheel of ten deele worden opgedragen4 ,artikel #d4 ,wegens de uitgaven voor de werken bij art4 #a en voor de tegemoetkoming bij art4 #b bedoeld1 wordt jaarlijks eene afzonderlijke begrooting bij de wet vastgesteld4 ,het beheer dier begrooting is onderworpen aan dezelfde regelen als het beheer dier algemeene begrootingen van ,staatsuitgaven4 ,artikel #e4 ,tot dekking van de uitgaven1 begrepen in de bij het eerste lid van art4 #d bedoelde begrooting1 worden bestemd en bij de wetten tot vaststelling dier begrootingen aangewezen3 a4 de sommen1 die ten behoeve van de bij deze wet bedoelde werken op de algemeene begrootingen van ,staatsuitgaven zullen worden uitgetrokken2 b4 de vermoedelijke batige sloten der rekeningen van ontvangst en uitgaaf wegens de bij het eerste lid van art4 #d bedoelde begrootingen over vroegere diensten2 c4 de toevallige baten1 welke uit de uitvoering van de bij art4 #a bedoelde werken zullen kunnen voortvloeien4 ,lasten en bevelen1 dat deze in het ,staatsblad zal worden geplaatst en dat alle ,ministerieele ,departementen1 ,autoriteiten1 ,colleges en ,ambtenaren1 wien zulks aangaat1 aan de nauwkeurige uitvoering de hand zullen houden4 ,gegeven ,de ,minister van ,waterstaat1 ,handel en ,nijverheid1 ,de ,minister van ,financin1 ,de ,minister van ,oorlog1 ,de ,minister van ,binnenlandsche ,zaken1 ,,memorie ,,van ,,toelichting4 ,inleiding4 ,de oplossing van het ,zuiderzee-vraagstuk1 waartoe het hierbij aangeboden wetsontwerp moet strekken1 biedt twee voordeelen aan die sterk op den voorgrond treden3 de verbetering van den waterstaatstoestand der om den zeeboezem gelegen landstreek door de afsluiting1 en de vergrooting van de bebouwbare oppervlakte des lands door de droogmaking4 ,bij de phasen die het vraagstuk in de laatste halve eeuw heeft doorloopen1 is nu eens het eene1 dan weder het andere voordeel meer op den voorgrond geplaatst4 ,toen de ,ingenieur van den ,waterstaat ,b4 ,p4 ,g4 van ,diggelen in #ahdi zijne studie de ,zuiderzee1 de ,friesche ,wadden en de ,lauwerzee1 hare bedijking en droogmaking1 in het licht gaf1 waarin een plan werd ontwikkeld tot afsluiting van de geheele ,zuiderzee achter de eilanden1 met insluiting alzoo van den ,i,jssel1 liet de ontwerper in de eerste plaats het licht vallen op de verbetering van den vaderlandschen bodem1 die zou worden verkregen door de bedijking1 welke1 zoo schreef hij1 inderdaad zal voeren tot eene geheele herziening van den binnenlandschen waterstaat der omliggende gewesten4 ,eerst in de tweede plaats noemde de ontwerper de geleidelijke droogmaking van de binnengedijkte watervlakte1 waardoor eene gedeeltelijke vergoeding zou worden verkregen voor de aan de bedijking verbonden uitgaven4 ,de insluiting van den ,i,jssel1 welke rivier volgens het plan van ,diggelen door breede stroombanen langs en door de droogmaking zou worden geleid naar de bij ,terschelling en te ,petten te bouwen uitwateringssluizen1 werd evenwel toen ter tijde een onoverkomelijk bezwaar tegen de onderneming geacht1 en dit was oorzaak dat het plan langen tijd bleef rusten4 ,de ,inspecteur van den ,waterstaat ,j4 ,a4 ,beijerinck1 die in #ahff op uitnoodiging van de ,maatschappij voor ,grondkrediet een nieuw ontwerp opmaakte1 dat onder den titel ,proeve van een ontwerp tot afsluiten1 indijken1 droogmaken en in cultuur brengen van een gedeelte der ,zuiderzee in het licht verscheen1 liet dan ook den ,i,jssel buiten de bedijking1 en stelde voor een afsluitdijk te leggen van ,enkhuizen over ,urk naar den ,ketelmond1 waarachter de geheele afgesloten watervlakte zou worden drooggemaakt4 ,het plan ,beijerinck1 omgewerkt door den ingenieur ,t4 ,j4 ,stieltjes1 vormde den grondslag voor eene concessie-aanvraag1 die in #ahgj werd ingediend door de in de plaats van de ,maatschappij voor ,grondkrediet getreden ,maatschappij tot droogmaking van het zuidelijk deel der ,zuiderzee4 ,uit den aard der zaak stond bij dit plan de wensch naar vermeerdering van grondbezit op den voorgrond1 en was verbetering van den waterstaatstoestand der omliggende landstreek niet het doel van de concessie-aanvrage2 in het plan waren dan ook slechts werken opgenomen om te voorzien in de nadeelen1 die voor afwatering en scheepvaart uit de droogmaking zouden voortvloeien4 ,de concessie-aanvraag werd onderzocht door een ,staatscommissie1 die in #ahgc verslag uitbracht1 in welk verslag1 door de meerderheid der commissie het gevoelen werd uitgesproken1 dat het indijken1 droogmaken en in cultuur brengen der ,zuiderzee op de in het verslag aangegeven wijze technisch mogelijk zou zijn1 en dat er in het algemeen belang geen aanleiding bestond om het uitgeven der onderneming in concessie aan eene maatschappij in beginsel te ontraden1 mits van ,rijkswege krachtige hulp en medewerking werd verleend1 welke hulp met het oog op het algemeen belang alleszins gerechtvaardigd werd geacht4 ,de ,regeering kwam echter1 na langdurige onderhandelingen met de concessie-aanvragers1 tot het besluit dat de indijking en droogmaking van de ,zuiderzee meer vatbaar was om van ,staatswege dan bij wijze van concessie te worden uitgevoerd1 en nam zelf de zaak ter hand1 door in #ahgg een wetsontwerp in te dienen tot bedijking en droogmaking van het zuidelijk deel der ,zuiderzee4 ,aan dat wetsontwerp lag ten grondslag het door de ,staatscommissie onderzochte plan ,beijerinck-,stieltjes1 ofschoon zoowel in de richting van den afsluitdijk als in de inrichting van de afwaterings- en scheepvaartkanalen verschillende wijzigingen waren gebracht4 ,ook bij het ,regeerings-ontwerp van #ahgg stond de landaanwinning op den voorgrond1 z zelfs1 dat in de ,memorie van ,toelichting omtrent de voorziening in de waterstaatsbelangen van de omliggende landstreek nagenoeg niets werd vermeld4 ,bij uitvoering van dat ontwerp zou dan ook voorzeker geen algemeene verbetering van den waterstaatstoestand zijn verkregen1 en zouden zelfs sommige belangen1 o4 a4 die der scheepvaart van ,amsterdam naar den ,i,jssel en het ,zwolsche diep1 in niet geringe mate zijn geschaad4 ,ook zou de provincie ,friesland geheel van de verbetering zijn uitgesloten1 en werd zelfs meerder gevaar voor de zeedijken van die provincie en van ,overijssel niet onmogelijk geacht1 een reden waarom de afsluiting van het ,eijerlandsche gat tusschen ,texel en ,vlieland in het plan was opgenomen4 ,het wetsontwerp werd intussen den #ai;den ,november #ahgg door het inmiddels opgetreden ,ministerie ingetrokken1 zonder in behandeling te zijn geweest4 ,het was de heer ,a4 ,buma1 lid van de ,tweede ,kamer der ,staten-,generaal1 die de ,zuiderzee-vraag1 nadat zij eenige jaren was blijven rusten1 weder op den voorgrond bracht1 en wel in den geest waarin de eerste ontwerper1 de heer van ,diggelen1 haar had opgevat4 ,de afsluiting1 het sluiten van de ,noordzee buiten de landpalen1 was bij hem hoofdzaak4 ,nadat een door den heer ,buma ingediend wetsvoorstel1 om van ,staatswege een nieuw onderzoek in die richting in te stellen1 door hem was ingetrokken1 werd naar aanleiding van zijn initiatief de ,zuiderzee-vereeniging opgericht1 die zich ten doel stelde het instellen van een technisch en financieel onderzoek omtrent de afsluiting1 mede ter voorbereiding eener latere geleidelijke drooglegging1 van de ,zuiderzee1 de ,wadden en de ,lauwerzee4 ,de ,zuiderzee-vereeniging heeft in de jaren #ahhg-ahib de uitkomsten van haar onderzoek openbaar gemaakt in een achttal technische nota's en in eene nota1 bevattende economische en financieele beschouwingen1 terwijl in #ahih1 nadat het verslag der hieronder te vermelden ,staatscommissie was openbaar gemaakt1 in het licht verscheen eene1 in opdracht van het bestuur1 door den secretaris1 den heer ,h4 ,c4 van der ,houven van ,oordt1 met medewerking van ,mr4 ,g4 ,vissering geschreven studie1 getiteld3 ,de economische beteekenis van de afsluiting en droogmaking der ,zuiderzee#a4 #a ,van dit werk zal eene nieuwe uitgave verschijnen4 ,een exemplaar dezer uitgave zal aan de leden der ,staten-,generaal worden toegezonden4 ,het onderzoek leidde tot het plan voor de afsluiting van de ,zuiderzee van de ,noordhollandsche kust bij de van ,ewijcksluis over ,wieringen naar de ,friesche kust bij ,piaam1 dus meer binnenwaarts dan door den heer ,buma was bedoeld1 en voor het achtereenvolgens droogmaken van vier inpolderingen in de afgesloten watervlakte1 waarbij een binnenmeer overblijft1 dat de wateren van den ,i,jssel en van de andere op de afgesloten kom afwaterende rivieren1 boezems en polders opneemt en1 voor zooveel noodig1 door op ,wieringen te bouwen sluizen naar zee voert4 ,naar aanleiding van den arbeid der ,zuiderzee-vereeniging werd bij ,koninklijk besluit van #h ,september #ahib1 no4 #ba eene ,staatscommissie ingesteld1 met opdracht om te onderzoeken of eene afsluiting en eene droogmaking van de ,zuiderzee1 op eene wijze als door de ,zuiderzee-vereeniging is voorgesteld1 in 's lands belang behoort te worden ondernomen1 en zoo ja1 op welke wijze dit werk tot uitvoering moet worden gebracht4 ,nadat het ontwerp van de ,zuiderzee-vereeniging door de technische afdeeling dezer commissie1 onder voorzitterschap van den ,inspecteur van den ,waterstaat ,w4 ,f4 ,leemans1 onderzocht en op verschillende punten nog eenigszins gewijzigd was1 en de economische en financieele zijde van het vraagstuk door eene andere afdeeling1 onder voorzitterschap van ,mr4 ,c4 ,j4 ,sickesz1 nauwkeurig was nagegaan en uiteengezet1 kwam in het op #ad ,april #ahid vastgestelde verslag de groote meerderheid der ,staatscommissie 7een en twintig van de zeven en twintig leden7 tot het besluit dat de vraag1 of eene afsluiting en eene droogmaking van de ,zuiderzee1 op eene wijze als door de ,zuiderzee-vereeniging is voorgesteld1 in 's lands belang behoort te worden ondernomen1 bevestigend moet worden beantwoord1 behoudens de wijzigingen1 in het verslag aangegeven4 ,het antwoord op de vraag op welke wijze dit werk tot uitvoering moet worden gebracht behoorde1 volgens de meening van alle leden1 te luiden3 door den ,staat op den voet1 in dit verslag vermeld4 ,het plan van de ,zuiderzeevereeniging1 zooals het door de ,staatscommissie is aangevuld en gewijzigd1 vormt den grondslag voor het wetsontwerp dat hierbij wordt aangeboden4 ,in overeenstemming met de grondgedachte1 waarvan de vereeniging uitging1 bedoelt het wetsontwerp eerst afsluiting en daarna geleidelijke droogmaking van de ,zuiderzee4 ,voor eene juiste beoordeeling van het voorstel moet worden gelet op de beide zijden van het vraagstuk1 en wel niet minder op de afsluiting waardoor de waterstaatstoestand van een aanzienlijk deel des lands zal worden verbeterd1 dan op de droogmaking1 waardoor de oppervlakte des lands met een groot aantal hectaren vruchtbaren grond zal worden vergroot4 ,in het onderstaande zullen daarom eerst de afsluiting en de daarmede samenhangende belangen nader worden beschouwd4 ,de afsluiting4 ,aan de richting van den afsluitdijk1 waardoor de ,i,jssel binnen de afsluiting valt1 ontleent het voorgestelde ontwerp zijn bijzonder karakter4 ,ofschoon reeds van ,diggelen het denkbeeld als uitvoerbaar had erkend1 en ook in den boezem der ,staatscommissie van #ahgj op een nieuw onderzoek in die richting was aangedrongen1 werd de binnensluiting van den ,i,jssel1 welke rivier in gewone omstandigheden ongeveer een negende van het water van den ,boven-,rijn afvoert1 en bij dijkbreuk langs de bovenrivier in ,pruissen zelfs een nog grooter aandeel in dien afvoer ontvangt1 toch vrij algemeen voor een onoverkomelijk bezwaar gehouden4 ,het denkbeeld van een achter den afsluitdijk gelegen groot binnenmeer1 dat de wateren van den ,i,jssel met die van de overige binnengesloten rivieren1 boezems en polders opneemt1 en gedurende enkele dagen1 waarop de loozing door de uitwateringssluizen wegens hoogen zeestand belet wordt1 kan bergen1 zonder dat1 ook bij het grootste waterbezwaar1 de waterstand van het meer tot een nadeelige hoogte stijgt1 is1 hoewel ook vroeger ter sprake gekomen1 voor het eerst ernstig onderzocht door de ,zuiderzeevereeniging1 waarbij de uitvoerbaarheid van het denkbeeld duidelijk aan het licht trad4 ,hierdoor was de zaak van de droogmaking der ,zuiderzee eene groote schrede verder gebracht4 ,terwijl het toch eenerzijds mogelijk bleek de afsluiting uit te voeren langs eene veel korter lijn dan met vrijlating van den ,i,jssel het geval kan zijn 7volgens het ,regeeringsontwerp van #ahgg zou de afsluitdijk eene lengte verkrijgen van ruim #dh ,k4,m471 konden anderzijds door middel van het ,i,jsselmeer aan de omringende gewesten zulke belangrijke voordeelen verzekerd worden1 dat in de waarde daarvan de kosten van de afsluiting1 zooal niet geheel dan toch voor een aanzienlijk deel1 teruggevonden worden1 waardoor deze niet voor hun volle bedrag op rekening van de droogmaking behoeven te worden gesteld4 ,voordeelen van de afsluiting4 ,door de afsluiting met insluiting van den ,i,jssel1 op de wijze als in het ontwerp is aangegeven1 wordt niet alleen de tegen de zee te verdedigen kustlijn belangrijk verkort1 doch wordt midden in het land in plaats van een met de ,noordzee gemeen liggende zoutwaterplas1 waar onder den invloed van de standen der ,noordzee sterk afwisselende waterstanden voorkomen1 een zoetwatermeer verkregen met een veel meer standvastigen waterspiegel1 laag genoeg voor eene behoorlijke afwatering van de omringende landstreek1 uit welk binnenmeer de provincin ,friesland en ,noordholland1 die tot dusver steeds leden onder het gemis eener behoorlijke waterverversching1 op overvloedige wijze van zoetwater kunnen worden voorzien4 ,de voordeelen1 welke uit deze verandering voortspruiten voor de waterverversching1 de waterloozing en de waterkeering van de omringende gewesten1 alsmede voor het verkeer te water en te land1 zullen achtereenvolgens nader worden beschouwd4 a4 de waterverversching4 ,de boezem der provincie ,friesland ontvangt geen ander water dan het hemelwater1 dat op den boezem zelf en in de polders valt en het weinige1 dat van de hooge gronden in het oosten der provincie afstroomt4 ,in droge zomers houdt de aanvoer nagenoeg geheel op1 en lijdt de boezem groot gebrek aan water1 waarin niet door inlating van buiten kan worden voorzien1 daar het zoute zeewater dat de provincie van drie zijden omringt1 hiertoe niet geschikt is4 ,deze toestand brengt mede een te lagen boezemstand in den zomer1 waarvan uitdroging der graslanden1 gebrek aan drinkwater voor het vee en bezwaren voor de scheepvaart het gevolg zijn4 ,een tweede1 indirect1 gevolg van de onvoldoende aanvulling van den boezem is dat1 uit vrees voor te groote daling van den boezemstand1 de uitwateringssluizen1 waardoor de boezem op de zee wordt afgestroomd1 vaak vroeger moeten worden gesloten dan met het oog op eene goede afwatering wenschelijk is1 waardoor bij ongunstige verandering van weersgesteldheid overlast van water kan ontstaan4 ,in het algemeen heeft men in ,friesland de regeling der hoogte van het boezemwater niet in de hand1 wat veel meer het geval zou zijn indien eene behoorlijke gelegenheid tot inlating van versch water aanwezig was4 ,hetzelfde doet zich1 ofschoon in eenigszins mindere mate1 voor in het deel der provincie ,noordholland benoorden het ,,ij4 ,de verversching van het boezemwater kan hier slechts geschieden door inlating van water uit het ,noordzeekanaal1 en deze verversching is zeer gebrekkig1 daar het water van het ,noordzeekanaal brak is tengevolge van de schuttingen te ,i,jmuiden en te ,schellingwoude en de inlating van ,zuiderzeewater te ,zeeburg ten behoeve van de waterverversching van ,amsterdam1 terwijl de boezem bovendien nog verontreinigd wordt door de loozing van het vervuilde grachtwater van ,amsterdam4 ,in dezen toestand zal een geheele omkeer worden gebracht door de vorming van een met zoet water gevuld ,i,jsselmeer1 waaruit een ruime hoeveelheid zoet water tot verversching van de boezems kan worden afgetapt4 ,reeds tijdens de uitvoering van de afsluiting wordt de toevoer van zoutwater naar het zuidelijk deel der ,zuiderzee beperkt1 terwijl na de voltooiing van den afsluitdijk niet anders dan zoet water in het ,i,jsselmeer zal worden aangevoerd1 ter vervanging van het brakke water dat met elk gunstig tij door de sluizen te ,wieringen wordt geloosd4 ,het meer zal dus op den duur een zoetwatermeer worden4 ,hoewel het niet mogelijk is1 te bepalen hoeveel jaren moeten verloopen eer al het zoute water door zoet water zal zijn vervangen1 zoo mag toch met de ,staatscommissie1 die zich daarbij ook grondde op de uitkomsten van de door haar medelid1 den hoogleeraar ,j4 ,m4 ,telders1 genomen proeven1 worden aangenomen1 dat het water van het ,i,jsselmeer reeds korten tijd na de voltooiing van den afsluitdijk voldoende ontzilt zal zijn1 om te dienen tot boezemverversching van ,friesland en ,noordholland en1 wat het zoutgehalte betreft1 tot drinkwater voor mensch en vee1 althans voor vee4 ,ten einde de gelegenheid tot waterinlating nog gemakkelijker te maken1 zal de waterstand van het ,i,jsselmeer1 die als regel op #j4dj ,m4 - ,n4,a4,p4 is aangenomen1 in droge tijden tijdelijk kunnen worden opgezet tot #j4bj ,m4 - ,n4,a4,p41 hetgeen alsdan zonder hinder voor de afwatering zal kunnen geschieden1 indien slechts gezorgd wordt1 dat bij te verwachten waterbezwaar de boezem tijdig tot de normale hoogte wordt afgestroomd4 b4 de waterloozing4 ,voor het afgesloten deel der ,zuiderzee1 het latere ,i,jsselmeer1 is een peil aangenomen van #j4dj ,m4 - ,n4,a4,p41 welke hoogte nog iets blijft beneden den gewonen laagwaterstand in het zuidelijk deel van den open zeeboezem4 ,de aangenomen hoogte is natuurlijk niet meer dan eene gemiddelde1 daar eenerzijds de waterstand van den afgesloten boezem in verband met de verhouding tusschen afvoer door de sluizen en aanvoer van den ,i,jssel en van de andere rivieren1 de boezems en de polders1 steeds zal afwisselen1 anderzijds de waterspiegel van het meer onder den invloed van den wind een hellenden stand zal kunnen aannemen1 door afwaaiing aan de eene en opwaaiing aan de andere zijde4 ,de door de ,zuiderzeevereeniging en de ,staatscommissie ingestelde berekeningen hebben doen zien1 dat met de aangenomen sluiswijdte van #cjj ,m4 de gemiddelde stand van #j4dj ,m4 -,n4,a4,p4 in normale omstandigheden zonder moeite zal kunnen worden gehandhaafd4 ,indien echter de loozing door de sluizen op ,wieringen door stormvloed gedurende eenige achtereenvolgende tijen wordt belet1 en in het algemeen indien gedurende eene eenigszins langere periode de afvoer van de sluizen door den aanvoer van den ,i,jssel en de andere bronnen van waterbezwaar wordt overtroffen1 zal de gemiddelde waterstand van den afgesloten zeeboezem boven het aangenomen peil kunnen rijzen1 en wel hooger naarmate de ongunstige verhouding tusschen aanvoer en afvoer sterker is of langer aanhoudt4 ,voorts zal door opwaaiing de waterstand langs een deel van de kust eene grootere hoogte dan de gemiddelde kunnen bereiken1 en wel hooger naarmate de wind krachtiger en langduriger op den waterspiegel inwerkt4 ,de ingestelde berekeningen toonen echter aan1 dat ook onder die omstandigheden de waterstand van het ,i,jsselmeer nog belangrijk zal blijven beneden de laagwaterstanden die thans bij menigen stormvloed in den open zeeboezem voorkomen1 zoodat de afwatering op de ,zuiderzee1 ook al ondervindt die dan tijdelijk bezwaar1 toch niet in die mate en zoo langdurig zal worden belemmerd als thans menigmaal het geval is4 ,ofschoon bij uitvoering van de vier door de ,staatscommissie aangegeven inpolderingen de oppervlakte van het ,i,jsselmeer van #cfj4jjj ,h4,a4 tot #ade4jjj ,h4,a4 zal worden teruggebracht1 en dan een gelijk waterbezwaar op den zooveel kleineren boezem een sterker rijzing zal veroorzaken1 zoodat onder ongunstige omstandigheden hoogere waterstanden op het ,i,jsselmeer te verwachten zijn dan zonder inpoldering zullen voorkomen1 zoo zal toch1 naar de ,staatscommissie aantoonde1 ook dan nog eene verbetering worden verkregen in vergelijking met de thans voorkomende hooge waterstanden1 terwijl in normale omstandigheden de verbetering van de waterloozing1 door het constante lage peil verkregen1 even groot zal zijn als zonder inpoldering4 ,de afsluiting der ,zuiderzee zal dus over het algemeen eene belangrijke verbetering ten gevolge hebben van de waterloozing op het afgesloten gedeelte4 ,hierdoor worden verschillende voordeelen verkregen3 ,vooreerst wordt eene betere afwatering verzekerd aan de polders en uiterwaarden langs het benedengedeelte van den ,i,jssel1 alwaar de lagere waterstanden van het ,i,jsselmeer hun invloed nog zullen doen gevoelen1 en aan de kleine rivieren en boezems die thans op de open zee loozen1 als ,schermerboezem1 de ,vechtboezem in ,utrecht en ,noordholland1 de ,eem1 het ,zwartewater met de ,overijsselsche ,vecht1 de ,sallandsche ,weteringen en het ,meppelerdiep1 de boezem van het waterschap ,vollenhove en de ,linde4 ,de loozing van deze wateren is thans verre van voldoende1 en onderscheidene1 deels zeer kostbare1 plannen tot verbetering zijn ontworpen1 die nog niet tot uitvoering kwamen4 ,sommige van die ontworpen werken zullen bij afsluiting van de ,zuiderzee onnoodig worden1 andere kunnen met minder kosten tot uitvoering worden gebracht4 ,de afsluiting van de ,zuiderzee vertegenwoordigt dus eene belangrijke besparing op deze1 zeker eenmaal noodige1 werken4 ,eene jaarlijksche besparing zal voorts door de afsluiting worden verkregen op de kosten van waterloozing der boezems en polders1 die door stoombemaling op de ,zuiderzee en op de daarmede gemeen liggende wateren loozen1 als het ,noordzeekanaal1 de polders ,mastenbroek1 ,oosterwolde1 ,arkenheem1 enz41 doordat de stoomgemalen1 in plaats van op den afwisselenden ,zuiderzeestand1 op een meer standvastigen lageren waterstand zullen kunnen uitslaan4 ,een dergelijk voordeel zal ook kunnen verkregen worden ten aanzien van ,frieslands boezem4 ,onder de middelen om de schadelijke hooge waterstanden op dien boezem te voorkomen1 komt ook in aanmerking de invoering eener stoombemaling1 waartoe o4 a4 aan de zuidkust eenige stoomgemalen zouden zijn te stichten4 ,indien deze stoomgemalen in plaats van op de open ,zuiderzee op het ,i,jsselmeer kunnen uitslaan1 zal het vereischte stoomvermogen1 en zullen dus ook de bemalingskosten1 belangrijk kleiner kunnen zijn4 c4 de waterkeering4 ,door het leggen van den afsluitdijk wordt de tegen de zee te verdedigen kustlengte van #cbj ,k4,m4 teruggebracht tot ongeveer #dj ,k4,m41 zijnde de lengte van den afsluitdijk met de noordkust van ,wieringen4 ,stormvloeden uit de ,noordzee1 die thans het ,zuiderzeewater tot eene groote hoogte opzetten1 kunnen na de afsluiting op het ,i,jsselmeer hun invloed niet anders doen gelden1 dan door gedurende enkele tijen de loozing te ,wieringen te beletten4 ,de opwaaiing door den wind blijft echter ook op den afgesloten waterplas mogelijk2 evenwel zal1 doordat de gemiddelde hoogte van den waterspiegel steeds veel lager zal zijn dan thans gewoonlijk bij stormweder het geval is1 het opgewaaide water langs de kust ook een veel geringere hoogte bereiken4 ,dit geldt zoowel de afgesloten ,zuiderzee zonder inpoldering1 als het ,i,jsselmeer1 dat na uitvoering van de door de ,staatscommissie aangegeven inpolderingen overblijft4 ,de thans langs de ,zuiderzee aanwezige bedijkingen behoeven dus na de afsluiting slechts als binnendijken te worden onderhouden1 voorzoover zij aan het ,i,jsselmeer blijven liggen1 terwijl die welke achter de bedijking van een der inpolderingen vallen1 niet meer dan slaperdijken zullen zijn1 en als zoodanig behouden kunnen worden4 ,ook de dijken langs den ,beneden-,i,jssel tot ,wijhe zullen door de afsluiting worden ontlast1 daar de hooge waterstanden1 die op dat deel der rivier thans voorkomen indien de afvoer van hoog opperwater samenvalt met de opzetting van de ,zuiderzee door stormvloed1 in het vervolg worden voorkomen4 ,op het onderhoud van de dijken en zeeweringen zal dus eene aanzienlijke besparing worden verkregen4 ,voorts zal1 in verband met de geringere hoogte1 die de waterspiegel ook onder de ongunstigste omstandigheden zal verkrijgen1 belangrijk worden bespaard op het onderhoud van de zee- en havenwerken langs de afgesloten ,zuiderzee en op de eilanden ,schokland1 ,urk en ,marken4 ,de jaarlijksche besparing1 die op deze wijze zal worden verkregen1 is niet met juistheid te berekenen1 doch zal zeker ver overtreffen1 het bedrag der onderhoudskosten van den nieuwen afsluitdijk1 met inbegrip van de werken op ,wieringen en het kanaal ,harlingen-,piaam1 die door de ,staatscommissie op ruim f#ij4jjj 's jaars werden geraamd4 ,daarbij komt nog dat de waterkeeringen langs de ,zuiderzee thans lang niet overal in een voldoenden toestand verkeeren1 en dat bij stormvloed op verschillende plaatsen door overstrooming schade wordt geleden ten gevolge van het ontbreken eener behoorlijke waterkeering1 o4 a4 langs de ,eem1 in den omtrek van ,kampen en langs het ,zwarte ,water tot boven ,zwolle4 ,verschillende werken tot verbetering der waterkeering zijn dan ook ontworpen1 welke bij afsluiting van de ,zuiderzee kunnen worden gemist1 zooals de bedijking van ,dronthen1 de watervrijmaking van ,zwolle en omstreken en de verbetering van de bedijking langs de ,eem4 ,ook door het onnoodig worden van deze werken zal de afsluiting eene besparing vertegenwoordigen4 ,het grootste voordeel van de afsluiting ten aanzien van de waterkeering echter1 hoewel de waarde daarvan niet onder cijfers is te brengen1 is gelegen in de meerdere veiligheid bij stormvloeden van de om de ,zuiderzee gelegen landstreek4 ,hoewel de zeeweringen langs de ,zuiderzee in de latere jaren belangrijk versterkt zijn geworden1 en doorbraken als in #ahbe1 en hoewel van minder omvang o4 a4 nog in #ahgg plaats hadden1 thans minder te vreezen zijn1 zoo behooren dergelijke rampen ook thans nog geenszins tot de onmogelijkheden4 ,na de afsluiting zal elk gevaar in dat opzicht kunnen geacht worden te zijn buitengesloten4 ,ook zullen dan de geregeld terugkeerende overstroomingen van de niet of niet voldoende bedijkte oeverlanden langs de ,zuiderzee1 den ,i,jssel en het ,zwarte ,water1 die herhaaldelijk groote schade hebben veroorzaakt1 tot de geschiedenis gaan behooren4 d4 de scheepvaart4 ,in verband met de blijvende verlaging1 die de waterspiegel der ,zuiderzee bij afsluiting zal ondergaan1 zullen de binnen den afsluitdijk vallende havens1 ook die welke later achter de inpolderingen vallen1 zoodanig moeten worden verdiept1 dat daarin onder het peil van het ,i,jsselmeer dezelfde diepte wordt aangetroffen als thans bij dagelijksch hoog water aanwezig is4 ,de kosten van deze verdieping zijn in de begrooting van de afsluiting opgenomen4 ,daarmede zal echter een voordeel voor de scheepvaart worden verkregen1 daar de genoemde ,zuiderzeehavens na de uitdieping1 in plaats van alleen met hoogwater gelijk thans1 ten alle tijde eene voor de scheepvaart bruikbare diepte zullen aanbieden1 en dus ophouden tijhavens te zijn4 ,in verband met de afsluiting en de verlaging van den waterspiegel wordt een afdoende verbetering van het ,zwolsche ,diep noodig1 waarvan de kosten1 tot een bedrag van ruim #c4e millioen gulden1 in de begrooting van de afsluiting moeten worden opgenomen4 ,maar daarvoor wordt dan ook een veel verder strekkende verbetering verkregen dan reeds in #ahgh voor dien waterweg was ontworpen1 en zal aan alle bezwaren dienaangaande voor goed een einde worden gemaakt4 ,een algemeen voordeel voor de scheepvaart is verder gelegen in de meerdere veiligheid van de vaart bij den meer standvastigen waterstand1 die na de afsluiting is te wachten4 e4 het landverkeer4 ,het landverkeer zal door de afsluiting worden gebaat door de gelegenheid1 die wordt geopend voor den aanleg van een weg over den afsluitdijk1 alsmede voor eene rechtstreeksche spoorwegverbinding tusschen ,friesland en ,noordholland1 waardoor de afstand langs den spoorweg tusschen ,leeuwarden en ,amsterdam met #ef ,k4,m4 zal worden verkort4 ,de spoorweg zal een plaats kunnen vinden op den berm van den afsluitdijk en zal1 daar hierdoor de uitgaven voor onteigening en voor den aanleg eener aarden baan bespaard worden1 met belangrijk minder kosten kunnen worden aangelegd dan andere spoorwegen4 99 99 99 99 99 ,uit het bovenstaande blijkt duidelijk dat de afsluiting van de ,zuiderzee1 zooals zij thans is ontworpen1 belangrijke wijzigingen zal brengen in den toestand van de omliggende gewesten1 dat is van niet minder dan vijf provincin1 wijzigingen z veelomvattend en ingrijpend als nog bij geen enkel tot dusver uitgevoerd openbaar werk1 ook niet bij de verlegging van den ,maasmond1 het geval is geweest4 ,met recht mag dan ook hier van eene geheele herziening van den waterstaatkundigen toestand van ,nederland worden besproken4 ,dat de wijzigingen vele voordeelen voor de betrokken streken zullen opleveren1 is in het bovenstaande mede aangetoond4 ,het lijdt dus geen twijfel of de afsluiting van de ,zuiderzee op zich zelf1 ook zonder daaraan de droogmaking van eenig deel van de afgesloten wateroppervlakte te verbinden1 is een werk van openbaar nut1 en het zou zeker wenschelijk zijn haar in het algemeen belang als een op zich zelf staand werk te ondernemen1 indien althans kon worden aangenomen1 dat de waarde der bovenbedoelde voordeelen opweegt tegen de kosten van het werk4 ,ten einde omtrent dit laatste punt een oordeel te kunnen vestigen is het noodig die kosten na te gaan4 ,alvorens dit echter te doen moet nog de aandacht worden gevestigd op verschillende voorzieningen1 die in verband met de afsluiting moeten worden genomen en waarmede bij de raming van kosten rekening dient te worden gehouden4 ,voorziening in de belangen der waterkeering4 ,hoewel langs de ,friesche en ,noordhollandsche kusten benoorden den afsluitdijk geene verhooging van de stormvloedhoogten1 als gevolg van de afsluiting1 is te verwachten1 zoo werd toch door de ,staatscommissie eenige verhooging van den ,frieschen zeedijk benoorden ,piaam en van den ,balgdijk in ,noordholland1 ter geruststelling van belanghebbenden1 wenschelijk geacht4 ,deze verhooging is in het plan opgenomen4 ,voorziening in de belangen der waterloozing4 ,de belangen van den ,i,jssel zullen door de afsluiting van de ,zuiderzee niet worden geschaad1 terwijl1 zooals in het bovenstaande is aangetoond1 die afsluiting van gunstigen invloed zal zijn op de afwatering van de op den afgesloten waterplas loozende rivieren1 boezems en polders4 ,werken tot voorziening in de belangen dier afwatering worden dus1 als gevolg van de afsluiting1 niet vereischt4 ,voorziening in de belangen der scheepvaart4 ,op de diephouding van de haven het ,nieuwediep zal de afsluiting van de ,zuiderzee geen nadeeligen invloed uitoefenen1 aangezien de afsluitdijk blijft bezuiden de zuidelijke grens der kom1 waarvan het water bij eb dient tot spuiing van de haven4 ,evenmin is van de afsluiting een overwegende invloed op den toestand van het ,heldersche ,zeegat1 het ,vlie en den toegang tot de haven van ,harlingen te wachten4 ,tot behoud van de scheepvaartgemeenschap van ,harlingen1 ,terschelling en ,vlieland met het bezuiden de afsluiting vallend deel der ,zuiderzee is een kanaal ontworpen van ,harlingen langs de binnenzijde van den ,frieschen zeedijk tot even ten zuiden van den afsluitdijk1 en aldaar bij ,piaam uitmondende in de afgesloten ,zuiderzee4 ,bij ,piaam zal in dit kanaal een schutsluis worden gebouwd en zal een haven worden gemaakt1 die aan een voldoende diep gedeelte van het ,i,jsselmeer komt te liggen4 ,verder zal in de scheepvaartgemeenschap tusschen de beide deelen der ,zuiderzee1 die door den afsluitdijk gescheiden worden1 moeten worden voorzien door middel van ,wieringen te bouwen schutsluizen4 ,behalve een sluis voor de gewone vaart is aldaar een kleinere schutsluis voor visschersschepen ontworpen4 ,in het voorgaande is reeds vermeld dat1 in verband met de afsluiting1 verbetering van het ,zwolsche diep en verdieping van de binnen de afsluitdijk vallende ,zuiderzeehavens noodig zal zijn4 ,op al deze werken moet in de begrooting worden gerekend4 ,voorziening in de belangen der visscherij4 ,de ontzilting van den afgesloten waterplas1 die spoedig op de afsluiting zal volgen1 heeft ten gevolge dat de op de ,zuiderzee uitgeoefende visscherij als zoodanig te niet gaat4 ,wat zal gedaan moeten worden om het nadeel1 dat de ,zuiderzeevisschers hierdoor zullen lijden1 te vergoeden1 zal hierachter nader worden uiteengezet4 ,op deze plaats behoeft slechts te worden vermeld dat de ,staatscommissie voor de voorziening in de visscherijbelangen heeft uitgetrokken een som van #d4e millioen gulden1 met welk bedrag de begrooting van de afsluiting dus moet worden bezwaard4 ,het voordeel dat uit de zoetwatervisscherij op het ,i,jsselmeer kan worden getrokken1 en dat tegenover deze uitgaaf zou kunnen worden gesteld1 is voorzichtigheidshalve niet in rekening gebracht4 ,voorziening in de belangen der defensie4 ,de defensiebelangen zullen door de afsluiting in menig opzicht zeer worden bevorderd4 ,de met de afsluiting gepaard gaande spoorwegverbinding zal de mobilisatie en de concentratie van het leger vereenvoudigen1 terwijl meer zekerheid zal worden verkregen1 dat die handelingen onder alle omstandigheden ongestoord zullen kunnen verloopen4 ,ook zal de afsluitdijk het ons veel gemakkelijker maken het meesterschap te water op het toekomstige ,i,jsselmeer te handhaven1 dan thans op de ,zuiderzee1 mits vijandelijke gepantserde schepen geen gelegenheid vinden om hetzij door het kanaal ,harlingen-,piaam1 hetzij door de sluizen op ,wieringen1 in het ,i,jsselmeer te komen4 ,daar aan de sluizen op ,wieringen en te ,piaam eene breedte zal worden gegeven van hoogstens #aj ,m41 wordt de bedoelde gelegenheid evenwel voldoende afgesloten4 ,aan de andere zijde echter zal de afsluitdijk een nieuw accs tot ,noordholland vormen1 dat moet worden verdedigd4 ,de afsluitdijk met de sluizen maken het mogelijk1 den waterstand op het ,i,jsselmeer binnen zekere grenzen te beheerschen4 ,dit is1 weliswaar1 voor ons van veel nut met het oog op de militaire inundatin1 maar kan omgekeerd in dit opzicht ook den aanvaller dienstig zijn4 ,de sluizen zullen dus zoowel tegen aanvallen van de land- als van de zeezijde verdedigd moeten worden en wel op zoodanige wijze1 dat niet alleen den vijand het gebruik daarvan ontzegd1 maar dat gebruik ook ons gewaarborgd worde4 ,de afsluitdijk zal wellicht verbetering ten gevolge hebben van de vaarwaters1 welke uit de ,vliegaten toegang verleenen tot den ,texelstroom4 ,terwijl tot nu toe de groote schepen1 die in de ,vliegaten kunnen binnenloopen1 slechts door de moeilijk bevaarbare ,doove ,balg in den ,texelstroom kunnen komen1 om de stelling van den ,helder om de noordoost te naderen1 zal na de voltooiing van den afsluitdijk1 die toegang mogelijk door verbetering van vaarwaters gemakkelijker worden en dus een aanval op de ,stelling ,helder van die zijde meer te vreezen zijn1 vooral wanneer er zich vaarwaters vormen of verbeteren1 waar onze lichte vaartuigen en torpedobooten den vijand niet in flank en rug kunnen bestoken1 zooals nu in de ,doove ,balg het geval is4 ,dientengevolge zullen f in de genoemde ,stelling1 f tot afsluiting der ,vliegaten1 meer of minder belangrijke voorzieningen noodig blijken4 ,in het algemeen zal het dus noodig zijn om de inrichting der defensie in overeenstemming te brengen met de door de afsluiting gewijzigde geographische en waterstaatstoestanden4 ,in verband hiermede werd door de ,staatscommissie een bedrag van #aj millioen gulden noodig geacht voor vermeerdering en verbetering van materieel der zeemacht en der doode weermiddelen van de landmacht1 daaronder begrepen de hulpmiddelen voor onderwaterzetting in verband met de ontworpen inpoldering4 ,de ,regeering meent dit op eene globale raming berustende bedrag voorloopig te moeten aanhouden4 ,zij stelt zich daarbij op het standpunt dat1 hetgeen in voldoening van de wet van #ah ,april #ahgd 7,staatsblad no4 #fd7 reeds is tot stand gebracht1 op de eenvoudigste en minst kostbare wijze in overeenstemming moet worden gebracht met de door de afsluiting en droogmaking gewijzigde toestanden4 ,van het bedrag van #aj millioen gulden wordt #h millioen gerekend noodig te zijn in verband met de afsluiting en #b millioen in verband met de droogmaking van den zuidwestelijken polder4 ,voorziening in de belangen der waterverversching van ,amsterdam4 ,door de verlaging van den waterspiegel der afgesloten ,zuiderzee1 zal de tegenwoordige wijze van verversching der grachten van ,amsterdam1 waarbij te ,zeeburg bij vloed ,zuiderzeewater wordt ingelaten dat weder op het ,noordzeekanaal wordt geloosd1 niet kunnen worden gehandhaafd4 ,door het ter verversching noodige ,zuiderzeewater op te pompen1 kan hieraan worden tegemoet gekomen4 ,een post om de daarvoor noodige uitgaven te bestrijden dient daarom in de begrooting van de afsluiting te worden opgenomen4 ,kosten van de afsluiting4 ,de kosten van den afsluitdijk en van de daarmede in onmiddellijk verband staande werken zijn begroot als volgt3 ,uit te voeren werken4 ,bedrag voor de,gezamenlijk werken noodig4 bedrag4 ---------------------------------------- --------------------------- a4 ,afsluitdijk f #bhacjjjj b4 ,werken op ,wieringen4 #hjjjjjj c4 ,kanaal ,harlingen-,piaam met inbegrip der verhooging van ,friesland's zeedijk tusschen ,piaam en ,zurig #behejjj d4 ,verhooging van den ,balgdijk en verbetering van havens langs de ,zuiderzee #fjjjjj e4 ,onvoorziene werken in verband met de afsluiting en ter afronding #adhejjj ,te zamen -------------- f #djhjjjjj ,als noodzakelijk met de afsluiting samenhangende uitgaven zijn voorts te beschouwen3 ,benoodigd bedrag4 ,de verbetering van het ,zwolsche ,diep f #cefdjjj ,de voorziening in de belangen der visscherij #dejjjjj defensie #hjjjjjj waterverversching van ,amsterdam1 en ter afronding #bcfjjj ------------ te zamen f #afcjjjjj ,met inbegrip van deze uitgaven bedragen dus de kosten van de afsluiting der ,zuiderzee ruim #eg millioen gulden4 ,financiele beschouwing4 ,wordt nu de uitgaaf van #eg millioen gulden opgewogen door de waarde van de door de afsluiting te verkrijgen voordeelen8 ,het is zeer bezwaarlijk op deze vraag een beslist antwoord te geven4 ,is het reeds bijna onmogelijk om van de besparing op de kosten van waterkeering en waterloozing eene eenigszins vertrouwbare raming te geven1 de indirecte voordeelen van de afsluiting zijn stellig niet met eenige juistheid onder cijfers te brengen4 ,op welke waarde is bijv4 te schatten de voorziening van ,friesland en ,noordholland met zoetwater1 de meerdere veiligheid bij stormvloed voor de kustprovincin1 de veiliger scheepvaart en de kortere spoorwegverbinding8 ,de ondergeteekenden zullen niet beproeven op deze vragen een antwoord te geven4 ,alleen moeten zij er op wijzen dat de waarde der genoemde voordeelen niet moet worden onderschat4 ,alleen het genot van een zoetwaterboezem voor de waterverversching van ,friesland en ,noordholland werd bij een door den ,nationalen ,zuiderzeebond gehouden navraag geschat op eene waarde van f#fhj4jjj 's jaars1 en wel op grond van door verschillende belanghebbenden verstrekte mededeelingen1 waaruit bleek dat de meerdere opbrengst van het grasland1 als een gevolg van de waterverversching1 werd geraamd op f#aj per ,h4,a4 voor ,noordholland en f#f per ,h4,a4 voor ,friesland4 ,een meerdere opbrengst van f#fhjjjj per jaar nu vertegenwoordigt bij een rentevoet van #c1e pct4 reeds een kapitaal van #ai1e millioen gulden4 ,dit cijfer wordt slechts genoemd om eenig denkbeeld te geven van de waarde1 die door goed ingelichte personen aan sommige indirecte voordeelen wordt toegekend1 geenszins om het genoemde bedrag in mindering van de kosten der afsluiting te willen brengen4 ,hoe dit echter ook zij1 en al zou ten opzichte van de afsluiting der ,zuiderzee1 die toch stellig als een werk van openbaar nut kan worden beschouwd1 hetzelfde standpunt mogen worden ingenomen1 waarop men zich tot dusver bij den aanleg van alle groote openbare werken1 als de aanleg der ,staatsspoorwegen en van het ,merwedekanaal1 de verbetering van den ,rotterdamschen ,waterweg en de verlegging van den ,maasmond1 heeft gesteld1 dat namelijk daarbij niet mag worden geischt1 dat de van die werken te verwachten voordeelen vooraf in geldswaarde moeten zijn uit te drukken1 om tegenover de kosten te worden gesteld1 de ondergeteekenden zijn toch van oordeel1 dat er met het oog op de voordeelen van de afsluiting alln geen voldoende aanleiding zou bestaan om de uitvoering van dit werk op zich zelf voor te stellen4 ,zij sluiten zich hiermede aan bij de zoowel door de ,zuiderzeevereeniging als door de ,staatscommissie uitgesproken meening3 dat de voordeelen van den afsluitdijk niet van dien aard zijn1 dat het wenschelijk zou wezen om alleen met het oog daarop1 geheel afgescheiden van eene latere droogmaking1 de afsluiting ten uitvoer te leggen4 ,de droogmaking4 ,anders wordt evenwel de rekening1 indien de afsluiting van de ,zuiderzee wordt verbonden met de droogmaking van een deel der afgesloten watervlakte4 ,de droogmaking toch is1 vooral wanneer zij onder beschutting van den afsluitdijk op minder kostbare wijze kan worden tot stand gebracht1 een productief werk1 waarvan met stelligheid kan worden verwacht dat de rechtstreeksche voordeelen de uitgaven zullen overtreffen4 ,wordt derhalve de droog te maken oppervlakte groot genoeg gekozen1 dan zal het op de droogmaking te verkrijgen overschot in elk geval kunnen opwegen tegen het nadeelige saldo1 dat op de kosten van de afsluiting zal overblijven1 indien de voordeelen van deze laatste minder hoog worden geschat dan de voor het werk geraamde uitgaaf4 ,ontwerp van de ,zuiderzeevereeniging4 ,de ,zuiderzeevereeniging heeft er uit den aard der zaak naar gestreefd om het ontwerp voor de droogmaking zoodanig in te richten1 dat zooveel grond zou worden drooggelegd als met het oog op de hoedanigheid van den bodem en op de bij het behoud van een ,i,jsselmeer betrokken belangen mogelijk scheen4 ,de ,staatscommissie heeft1 hoofdzakelijk met het oog op de belangen der defensie en van de scheepvaart1 den vorm en de grootte van de ontworpen inpolderingen eenigszins gewijzigd1 waardoor de gezamenlijke oppervlakte van de droog te maken gronden iets kleiner1 en derhalve die van het ,i,jsselmeer iets grooter werd1 maar heeft toch het ontwerp van de vereeniging in hoofdtrekken aangehouden4 ,volgens het voorstel der ,staatscommissie zouden in de afgesloten ,zuiderzee vier inpolderingen worden gemaakt en wel3 een noordwestelijke polder1 groot ongeveer #bagjj ,h4,a4 waarvan ongeveer #ahgjj ,h4,a4 vruchtbaar land4 een zuidoostelijke polder1 groot ongeveer #ajggfj waarvan ongeveer #ihiij ,h4,a4 vruchtbaar land4 een zuidwestelijke polder1 groot ongeveer #caebj waarvan ongeveer #bghbj ,h4,a4 vruchtbaar land4 een noordoostelijke polder1 groot ongeveer #ejhej waarvan ongeveer #dhijj ,h4,a4 vruchtbaar land4 ----------- ,te zamen #baahcj waarvan ongeveer #aiddaj ,h4,a4 vruchtbaar land4 ,na voltooiing van deze inpolderingen zou dan een ,i,jsselmeer overblijven ter grootte van #adejjj ,h4,a4 ,voor de uitvoering van het geheele werk1 de afsluiting inbegrepen1 werd door de ,staatscommissie een tijdvak van #cc jaren noodig geacht4 ,de afsluitdijk zou worden gemaakt in de eerste negen jaren4 ,in het #hste jaar zou worden begonnen met de bedijking van den noordwestelijken polder1 in het #aa;de met die van den zuidoostelijken1 in het #baste met die van den zuidwestelijken en in het #beste met die van den noordoostelijken polder4 ,de noordwestelijke polder zou geheel droog en in cultuur gebracht zijn in het #ad;de1 de zuidoostelijke in het #bdste1 de zuidwestelijke in het #bhste en de noordoostelijke in het #ccste jaar4 ,de kosten van de inpolderingen werden door de ,staatscommissie geraamd als volgt3 de noordwestelijke polder f #abgjjjjj zuidoostelijke #fahejjjj zuidwestelijke #bbhejjjj noordoostelijke #cbejjjjj ------------ ,te zamen f #abiijjjjj ,met de kosten van den afsluitdijk en de bijbehoorende werken ad f#egajjjjj en het bedrag van f#bjjjjjj voor voorziening in de belangen der defensie1 dat zooals hierboven is opgemerkt ten laste van de droogmaking zal moeten komen1 wordt de begrooting van het volledige ontwerp der ,staatscommissie dus rond #ahi millioen gulden4 ,voor deze uitgaaf1 in #cc jaren te besteden1 zou eene oppervlakte van ruim #aidjjj ,h4,a4 vruchtbaar land worden verkregen1 waarvan de opbrengst1 naar de ,staatscommissie in haar verslag aantoonde1 zeer waarschijnlijk voldoende zou zijn om de uitgaven1 die voor de afsluiting inbegrepen1 te dekken1 zelfs al werden de voordeelen van deze laatste niet onder cijfers gebracht en medegesteld4 ,opgevat op de wijze als door de ,staatscommissie werd voorgesteld kan dus de uitvoering van het plan in zijn geheel eene voordeelige onderneming worden geacht1 en het zou zeker te verdedigen zijn zoo de uitvoering van ,staatswege van het volledige ontwerp thans werd voorgesteld4 ,het is echter niet te ontkennen dat in de groote kosten en den langen duur van het werk een bezwaar is gelegen1 en te verwonderen is het daarom niet1 dat velen aarzelen om 's lands crediet voor zulk een bedrag en gedurende zulk een lang tijdsverloop te verbinden4 ,beperking van het plan4 ,ook de ondergeteekenden oordeelen het minder gewenscht1 de uitvoering van een werk van dergelijken omvang als het door de ,staatscommissie aanbevolen gewijzigde ontwerp van de ,zuiderzeevereeniging in ne wet vast te leggen1 en achten het beter1 en althans voorzichtiger1 om nu alleen te besluiten tot wat het eerst voor de hand ligt1 onder voorwaarde evenwel dat dit past in het groote geheel1 en dat er voldoende zekerheid besta1 dat met het nu te ondernemen werk1 ook op zich zelf beschouwd1 een behoorlijke rekening zal worden gemaakt4 ,de beperking van het werk tot de afsluiting alln voldoet1 gelijk hierboven is aangetoond1 niet geheel aan de laatstgenoemde voorwaarde4 ,het ligt nu voor de hand1 aan de afsluiting te verbinden de droogmaking van zveel grond1 dat door de waarde daarvan1 gevoegd bij die van de directe en indirecte voordeelen van de afsluiting1 de uitgaven ruimschoots gedekt kunnen worden geacht4 ,op deze wijze zal1 zelfs al blijven de andere door de ,staatscommissie voorgestelde inpolderingen door latere ongunstige tijdsomstandigheden achterwege1 nooit een onvruchtbaar werk begonnen zijn1 en zullen de aan het werk ten koste gelegde gelden op zijn minst door even groote voordeelen worden opgewogen4 ,van dit standpunt zijn de ondergeteekenden uitgegaan bij hun voorstel1 om1 in de wet die de afsluiting beveelt op te nemen de droogmaking van twee der door de ,staatscommissie aanbevolen inpolderingen1 en wel de noordwestelijke1 kortheidshalve in het vervolg ,wieringerpolder te noemen1 en de zuidwestelijke of ,hoornsche polder4 ,deze beide droogmakerijen1 de eerste uit zeer goeden1 de tweede uit den allerbesten kleigrond bestaande1 zijn voor eene spoedige ontwikkeling van het landbouwbedrijf het gunstigst gelegen4 ,zij grenzen toch aan het oude land van ,noordholland1 waar landbouw en zuivelbedrijf tot een hoogen trap van ontwikkeling zijn gekomen1 waar goede markten aanwezig zijn en van waaruit de hoofdstad langs goede spoor- en waterwegen in korten tijd kan worden bereikt4 ,de indijking en droogmaking van de bedoelde gronden1 althans van een deel daarvan1 is reeds meermalen ter sprake gekomen1 echter zonder dat daaraan het denkbeeld eener voorafgaande afsluiting van de ,zuiderzee werd verbonden4 ,zoowel voor het ,wieringermeer als voor het ,hoornsche ,hop werden plannen tot indijking en droogmaking opgemaakt1 waarvoor concessie werd aangevraagd4 ,wel een bewijs1 dat in de drooglegging van deze gronden reeds lang eene vruchtdragende onderneming werd gezien4 ,de ontworpen ,wieringer polder is groot #bagjj ,h4,a41 waarvan #ahgjj ,h4,a4 vruchtbaar land4 ,de ontworpen ,hoornsche polder is groot #caebj waarvan #bghbj ,h4,a4 vruchtbaar land4 ------------ ,de beide polders te zamen dus groot #ecbbj ,h4,a41 waarvan #dfebj ,h4,a4 vruchtbaar land4 ,de oppervlakte van het ,i,jsselmeer1 zonder inpoldering #cfjjjj ,h4,a4 bedragende1 wordt door de bedijking van de beide polders teruggebracht tot #cjgjjj ,h4,a4 ,kosten4 ,de raming van het werk wordt1 bij beperking der droogmaking tot de beide westelijke polders1 als volgt3 ,uit te voeren werken4 ,benoodigd ,gezamenlijk bedrag4 bedrag4 ---------------------------------------- ----------------------------- ,de afsluiting4 ,i4 ,de afsluitdijk met de daarbij behoorende werken3 a4 ,afsluitdijk f #bhacjjjj b4 ,werken op ,wieringen #hjjjjjj c4 ,kanaal ,harlingen-,piaam1 met inbegrip der verhooging van den zeedijk tusschen ,piaam en ,zurig #behejjj d4 ,verhooging van den ,balgdijk in ,noordholland1 en verbetering van de havens #fjjjjj e4 ,onvoorziene werken in verband met de afsluiting1 en ter afronding #adhejjj ----------- f #djhjjjjj ,,ii4 ,de verbetering van het ,zwolsche ,diep #cefdjjj ,,iii4 ,de voorziening in de belangen der defensie #ajjjjjjj ,,iv4 ,de voorziening in de visscherijbelangen #dejjjjj ,v4 ,de voorziening in de belangen der waterverversching van ,amsterdam1 en ter afronding #bcfjjj ,de droogmaking4 ,,vi4 ,de inpolderingen achter den afsluitdijk a4 ,de ,wieringerpolder f #abgjjjjj b4 ,de ,hoornsche polder #bbhejjjj ----------- #ceeejjjj ----------- ,totaal f #idfejjjj ,de totale kosten van het beperkte plan kunnen alzoo gesteld worden op rond #ie millioen gulden4 ,hiervan komen1 als men van de uitgaven voor de defensiewerken stelt #h millioen op rekening van de afsluiting en #b millioen op rekening van de droogmaking1 voor rekening van de afsluiting #eg millioen1 en voor rekening van de droogmaking #ch millioen4 ,de uitvoering van het beperkte plan zal kunnen geschieden in #ah jaren1 gedurende welk tijdverloop dus gemiddeld een bedrag van ruim #e millioen 's jaars zal zijn te besteden1 en wel als volgt3 ,te besteden bedrag in ,jaar4 ,uit te voeren werken4 millioenen guldens4 ---------------------------------------- -------------------------- #a ,afsluitdijk en defensiewerken #f4e #b idem #f #c idem #g #d idem #g #e ,afsluitdijk1 defensiewerken en verbetering ,zwolsche ,diep #g4e #f ,afsluitdijk1 defensiewerken1 verbetering ,zwolsche ,diep en voorziening in de visscherijbelangen #aa4e #g ,afsluitdijk1 defensiewerken en verbetering ,zwolsche ,diep #e4e #h ,afsluitdijk1 defensiewerken en ,wieringerpolder #e #i ,afsluitdijk1 en ,wieringer polder #d #aj ,wieringer polder #c #aa ,wieringer polder en ,hoornsche polder #e #ab idem #e #ac idem idem4 en defensiewerken #e #ad idem idem #e #ae ,hoornsche polder #d #af idem #c #ag idem #c #ah idem #b ------------ ,totaal #ie ,de afsluitdijk zal in het #i;de jaar voltooid worden4 ,in het #hste jaar zal worden begonnen met de werken tot bedijking van den ,wieringerpolder1 welke polder in het #ad;de jaar droog en verkaveld kan zijn4 ,in het #aa;de jaar zal worden begonnen met de werken tot bedijking van den ,hoornschen polder1 die in het #ah;de jaar droog en verkaveld kan zijn4 ,aan het eind van het #ah;de jaar zal dan eene oppervlakte van ruim #dfejj ,h4,a4 vruchtbaar land zijn verkregen4 ,financieele beschouwingen4 ,door de droogmaking te beperken tot de beide westelijke polders wordt bij uitvoering van de wet de uitgaaf tot #ie millioen en de tijd van uitvoering tot #ah jaren beperkt4 ,zoowel kosten als tijd worden dus teruggebracht tot ongeveer de helft van hetgeen bij uitvoering van de voorstellen der ,staatscommissie zou worden vereischt4 ,het is duidelijk dat hierdoor het geheele werk beter overzienbaar wordt4 ,gevraagd zal echter worden of aan de uitvoering ook van dit beperkte plan geen overwegende financiele bezwaren zijn verbonden4 ,lang en ernstig heeft deze vraag de ondergeteekenden bezig gehouden2 veel eerder dan nu geschiedt zou het ontwerp zijn ingediend1 ware het niet1 dat aan de financiele quaestie bijzondere aandacht moest worden gegeven4 ,nu zullen de ondergeteekenden geenszins beweren dat het hun gelukt is een plan te ontwerpen1 waardoor alle bezwaren zijn opgeheven2 zij meenen echter te kunnen aantoonen1 dat de gevraagde offers op verre na z groot niet zijn1 als zij zich bij eene eerste beschouwing voordoen4 ,men moet een scherpe grenslijn trekken tusschen de kosten der afsluiting en die der droogmaking4 ,de afsluiting zelve zal--daargelaten1 dat zij de droogmaking veel minder kostbaar zal maken--voor den ,staat geen direct voordeel opleveren4 ,wel zullen de omliggende streken belangrijke voordeelen genieten1 maar de schatkist van het ,rijk zal daarbij niet gebaat zijn4 ,de ondergeteekenden zouden daarom de kosten der afsluiting ten bedrage van f#egjjjjjj beschouwd willen zien als eene uitgaaf zonder meer4 ,is die som echter eenmaal besteed en alles tot stand gekomen waarvoor zij moet dienen1 dan treedt men in een geheel anderen toestand4 ,de droogmakingen zelve kunnen dan onder zoo gunstige voorwaarden worden ondernomen dat aan hare rentabiliteit1 ook al rekent men interest op interest1 niet meer kan getwijfeld worden4 ,wel zullen dan groote kapitalen voor de uitvoering bijeengebracht moeten worden1 doch daaruit zullen geene verhoogingen van het budget der gewone uitgaven voortvloeien4 ,met andere woorden3 is de afsluiting volbracht1 dan wordt de droogmaking eene onderneming1 die hare kosten1 alles daaronder begrepen1 zal goed maken4 ,de mogelijkheid bestaat zelfs dat zij meer dan dit zal doen1 doch het ware niet voorzichtig thans reeds daarop te rekenen4 ,door deze beschouwing komt de financiele zijde van het vraagstuk in een ander1 en--naar de ondergeteekenden meenen--eerst in het ware licht1 want de geheele zaak1 voor zoover zij de beurzen der belastingschuldigen raakt1 blijkt nu hierop neder te komen1 hoe men de f#egjjjjjj uit de gewone middelen kan dekken4 ,uit deze toch moeten zij ten slotte gevonden kunnen worden1 zal men de droogmaking zelve kunnen behandelen als een onderneming1 die al hare kosten1 rente daaronder begrepen1 ten volle goed maakt4 ,het eenvoudigst middel daartoe zou natuurlijk zijn1 de voor dat doel te besteden gelden ieder jaar als een gewone uitgaaf aan te merken4 ,maar dit zou verhooging der belastingen gedurende ongeveer negen jaren met een aanzienlijk bedrag ten gevolge hebben1 en daartegen bestaan ernstige bezwaren4 ,het zal onvermijdelijk zijn1 de uitgaven voor de afsluiting over een langer tijdsverloop te verdeelen4 ,hoe lang dat tijdsverloop zal moeten zijn1 hangt af van omstandigheden4 ,eene becijfering1 waaraan eene rente van #c pct4 ten grondslag werd gelegd1 deed zien1 dat indien voor de vereischte uitgaaf eenerzijds telken jare werd geleend1 maar anderzijds van het eerste jaar af f#bjjjjjj voor rente en aflossing werd aangewezen1 in #fj jaren tijds de leeningen gedelgd zouden zijn4 ,het is echter niet zeker1 zelfs niet waarschijnlijk1 dat ieder jaar voor de geheele vereischte uitgaaf geleend zal moeten worden1 want de uitkomsten van een dienstjaar zijn dikwijls gunstiger dan zij zich bij het opmaken der begrootingen lieten aanzien1 zoodat posten1 die men onder de buitengewone had gerangschikt1 uit de gewone middelen bestreden werden4 ,afgescheiden hiervan kan de toestand der kas zoodanig zijn1 dat het sluiten eener leening1 zelfs tijdelijke kasversterking1 uitstel gedoogt4 ,de hierboven genoemde termijn van #fj jaren is derhalve een maximum2 hij kan aanmerkelijk worden bekort4 ,dit alleen staat vast3 wil het werk op financieel gezonde grondslagen worden ondernomen1 dan zullen gewone middelen tot een bedrag van f#bjjjjjj daarvoor beschikbaar moeten zijn1 en wel gedurende een groot getal jaren1 dat intusschen het cijfer van #fj niet overschrijden zal4 ,het financiele vraagstuk lost zich derhalve op in eene verhooging van het budget der gewone uitgaven gedurende een vrij langen tijd met f#bjjjjjj 's jaars4 ,niet terstond zal die verhooging ontstaan4 ,heeft de wet het ,staatsblad bereikt1 dan kunnen de werken niet onverwijld worden ondernomen1 daar nog veel voorbereidende arbeid1 ook onteigeningswetten1 noodig zullen zijn4 ,vr het derde jaar na de totstandkoming der wet zal geen belangrijke post op hoofdstuk ,,ix der ,staatsbegrooting gebracht worden4 ,maar dn moeten de f#bjjjjjj beschikbaar zijn1 desvereischt door versterking der inkomsten4 ,desvereischt1 en na de mededeelingen van den ,minister van ,financin in zijne rede van #bj ,september ll4 bij de aanbieding der ,staatsbegrooting voor #aija gedaan1 kan bezwaarlijk worden voorgespiegeld1 dat de hierbedoelde noodzakelijkheid achterwege zal blijven4 ,doch al mocht dit niet door een gunstigen samenloop van omstandigheden gebeuren1 zoodat over enkele jaren de inkomsten opnieuw versterkt moesten worden1 dan zouden de ondergeteekenden dezen prijs niet te hoog achten voor hetgeen daardoor verkregen werd4 ,zwaarder en pijnlijker offers zijn door volken gebracht om hun grondgebied uit te breiden4 ,voor die f#bjjjjjj op te brengen gedurende een tijdperk van ten hoogste #fj jaren1 zou men de mogelijkheid verkrijgen om1 zonder verdere lasten op te leggen aan de burgerij1 van lieverlede eene geheele provincie toe te voegen aan ons land4 ,dit laatste moet nog in bijzonderheden worden toegelicht4 ,door de droogmaking van het tweetal thans daarvoor te bestemmen gedeelten1 zal1 na aftrek van den voor wegen1 dijken en watergangen in te nemen grond1 #dfejj ,h4,a4 vruchtbaar land worden aangewonnen4 ,trekt men hiervan nog1 zooals door de ,staatscommissie is gedaan1 af #a van de oppervlakte1 te reserveeren voor de uitbreiding van de nieuw te stichten gemeenten1 en aan deze kosteloos af te staan1 dan blijft er over aan vruchtbaar verkoopbaar land3 in den ,wieringerpolder rond #ahejj ,h4,a4 ,hoornschen #bgejj ---------- te zamen #dfjjj ,h4,a4 ,deze grond kan1 naar gelang van de vordering der droogmaking1 in gedeelten worden uitgegeven4 ,het is wenschelijk1 dat die uitgifte eerst plaats heeft na verloop van drie jaren na de droogvalling van den grond1 gedurende welke jaren de bebouwing dan voor rekening van den ,staat kan geschieden4 ,in verband hiermede en met de grootte van de afdeelingen1 waarin de polders naar hunne hoogteligging verdeeld worden1 zouden dan1 te beginnen met het #ad;de jaar1 jaarlijks ongeveer #ehjj ,h4,a4 kunnen worden uitgegeven1 zoodat de laatste uitgifte in het #baste jaar plaats heeft4 ,zonder dat hier behoeft te worden uitgemaakt op welke wijze de grond zal worden uitgegeven1 mag toch wel worden aangenomen1 dat in de verkoopwaarde daarvan de voor droogmaking uitgegeven gelden zullen worden teruggevonden4 ,dat bij uitvoering van dit beperkte plan jaarlijks nog geen #fjjj ,h4,a41 en in het geheel slechts #dfjjj ,h4,a41 aan de markt zullen worden gebracht1 en dat nog wel van den meest gunstig gelegen grond1 zal er zeker toe bijdragen om de vrees voor neerdrukking van de koop- of pachtprijzen weg te nemen4 ,de ,staatscommissie noemde in haar rapport voor de vermoedelijke verkoopwaarde van den grond geen cijfer1 al werd door haar eene berekening gegeven van den kostenden prijs van den grond in verschillende onderstellingen1 een prijs waaraan de verkoopwaarde van den grond dus gelijk zou moeten zijn1 opdat de kosten der onderneming gedekt kunnen worden geacht4 ,de kostende prijs zou1 bij voorafgaande afsluiting1 waarvan de kosten over de vier inpolderingen worden omgeslagen1 volgens de ,staatscommissie zijn3 gemiddeld f#ihb der ,h4,a4 indien geen rente in rekening wordt gebracht1 en f#acej per ,h4,a4 met bijrekening van eenvoudige rente4 ,een beter uitgangspunt geeft de waarschijnlijke opbrengst van de nieuwe gronden4 ,de ,staatscommissie meende die opbrengst 7pachtwaarde7 op f#fj per ,h4,a4 te mogen ramen1 na aftrek van de dijks- en polderlasten1 en wel op grond van de cijfers1 welke door de commissie van schatters voor de herziening der belastbare opbrengst van de ongebouwde eigendommen zijn gegeven4 ,dat die raming niet bijzonder hoog is1 bewijzen de pachten van f#ij f#abj per ,h4,a41 die heden ten dage worden besteed in de ,i,jpolders1 waarmede een groot deel der gronden in de nieuwe polders het best zullen zijn te vergelijken4 ,een pachtwaarde nu van f#fj per ,h4,a4 vertegenwoordigt voor de #dfjjj ,h4,a4 van de ,wieringer- en ,hoornsche polders een jaarlijksche opbrengst van f#bgfjjjj4 ,de totale kosten van het beperkte droogmakingsplan1 zonder de afsluiting en de bijkomende werken1 zullen volgens de hierboven gegeven raming1 bedragen ongeveer #ch millioen gulden1 welke kosten tot #dh1e millioen1 overeenkomende met eenen jaarlijkschen rentelast van f#agjjjjj bij een rentevoet van #c pct4 zullen stijgen1 indien rente op rente in rekening worden gebracht en ondersteld wordt dat voor elk der beide polders alle gronden drie jaar na de droogmaking in gebruik zijn gegeven4 ,de jaarlijksche opbrengst zal dus den jaarlijkschen rentelast volgens deze rekening met ruim #a millioen gulden kunnen overtreffen1 waaruit genoegzaam blijkt1 dat die droogmakingen na de afsluiting als winstgevende ondernemingen beschouwd kunnen worden4 ,de ondergeteekenden aarzelen dan ook niet1 als hunne overtuiging uit te spreken1 dat de uitvoering van het in dit wetsontwerp neergelegde plan zonder gevaar voor 's lands geldmiddelen kan worden ondernomen4 ,wellicht zal hier de opmerking worden gemaakt1 dat1 terwijl de ,staat alle uitgaven draagt1 de voordeelen van de afsluiting voor het grootste deel zullen worden genoten door de om de ,zuiderzee gelegen landstreken4 ,dit is volkomen waar4 ,alleen de besparing op het onderhoud van de ,rijks zee- en havenwerken en op de kosten der bemaling van het ,noordzeekanaal komt rechtstreeks aan de ,staatskas ten goede4 ,overigens komen de voordeelen voor de scheepvaart en voor het landverkeer grootendeels1 en komt de besparing op het onderhoud der zeeweringen en op de kosten der waterloozing geheel ten voordeele van de inwoners der omliggende provincin en waterschappen1 terwijl de betere waterverversching van ,friesland en ,noordholland in de eerste plaats ten goede komt aan de bezitters en bewoners der in die gewesten gelegen landerijen4 ,deze overweging mag echter1 naar de overtuiging van de ondergeteekenden1 niet gelden waar het betreft de economische waarde te bepalen van een werk van openbaar nut als dit4 ,ook bij andere groote openbare werken is dit niet geschied4 ,of vloeiden de voordeelen van de verbetering van den ,rotterdamschen waterweg1 van den aanleg van het ,merwedekanaal en van zoo menig ander kostbaar op ,rijkskosten uitgevoerd werk rechtstreeks in de ,staatskas of kwamen deze gelijkelijk aan alle ingezetenen van ,nederland ten goede8 ,naar de meening van de ondergeteekenden rechtvaardigen de groote belangen1 die voor niet minder dan vijf provincin aan de afsluiting der ,zuiderzee zijn verbonden1 ten volle dat de kosten van dit werk geheel door den ,staat worden gedragen1 en dit des te meer waar een aanzienlijk deel van die kosten door de droogmaking rechtstreeks in de ,staatskas zal terugvloeien4 ,van het vorderen eener bijdrage in de kosten van de betrokken belanghebbenden moet dan ook ditmaal worden afgezien1 te meer daar het bedrag dier bijdrage niet in billijkheid zou kunnen worden vastgesteld voordat de rekening van de droogmaking geheel was afgesloten4 ,latere droogmakingen4 ,na uitvoering van de afsluiting en de droogmaking der beide westelijke polders1 waarop het wetsontwerp betrekking heeft1 is het te verwachten dat de droogmaking van de beide andere polders of van andere deelen van het ,i,jsselmeer zal worden ter hand genomen1 hetzij door dit geslacht1 hetzij door een volgend4 ,de thans voorgestelde afsluiting van de ,zuiderzee zal aan die latere droogmaking evenzeer ten goede komen als zij het doet aan die van de beide westelijke polders4 ,de droogmaking zonder voorafgaande afsluiting werd door de ,staatscommissie geraamd3 voor den zuidoostelijken polder op f #hejjjjjj noordoostelijken #ejejjjjj ----------- te zamen op f #aceejjjjj ,de droogmaking bij voorafgaande afsluiting werd geraamd3 voor den zuidoostelijken polder op f #fahejjjj noordoostelijken #cbejjjjj ----------- te zamen op f #idcejjjj ,het verschil bedraagt ruim #da millioen gulden1 welk bedrag door de voorafgaande afsluiting op de kosten van droogmaking der beide oostelijke polders wordt bespaard4 ,droogmaking met afsluiting in vergelijking met droogmaking zonder afsluiting4 ,hier is het de plaats om de vraag te stellen1 die reeds door de ,staatscommissie bij de beschouwing van het volledige plan van droogmaking is gesteld en beantwoord1 en die bij dit beperkte plan nog meer op den voorgrond komt3 ,is het wel wenschelijk de ,zuiderzee eerst af te sluiten alvorens tot droogmaking over te gaan8 ,het is toch niet te ontkennen dat de afsluiting1 die met de daaraan onvermijdelijk verbonden uitgaven voor visscherij-1 afwaterings-1 scheepvaart- en defensiebelangen1 een bedrag van #eg millioen gulden vordert1 voordat nog een hectare grond is drooggemaakt1 de kosten van het geheele werk zeer hoog opvoert4 ,waar nu niet1 zooals de ,staatscommissie voorstelde1 aan de afsluiting terstond de droogmaking van ruim #aidjjj ,h4,a41 doch zooals dit voorstel luidt de droogmaking van slechts #dfejj ,h4,a4 vruchtbaar land wordt verbonden1 klemt dit bezwaar te sterker4 ,is nu een dergelijke werkwijze1 zoo zal worden gevraagd1 wel met een goed financieel beleid overeen te brengen1 en ligt het niet veel meer voor de hand om onmiddellijk met het maken van een der beide inpolderingen te beginnen1 en dan1 wanneer de daarmede te verkrijgen uitkomsten zulks wettigen1 ook den tweeden1 en desverkiezende later ook den derden en den vierden polder droog te maken8 ,om die vraag goed te beantwoorden1 moet het oog gevestigd worden op de voordeelen die de afsluiting biedt1 zoowel op zich zelf voor de omringende landstreek als voor de drooggemaakte polders4 ,de eerstbedoelde voordeelen zijn in het vorenstaande uitvoerig behandeld4 ,er blijft dus over na te gaan welke de voordeelen zijn van de afsluiting voor de inpolderingen4 ,vooreerst kunnen in de afgesloten ,zuiderzee de dijken van de nieuwe polders goedkooper worden gemaakt2 zij behoeven dan slechts eene waterkeering te vormen tegen de hoogste waterstanden die op het afgesloten ,i,jsselmeer te wachten zijn1 en kunnen dus aanmerkelijk lager blijven en op eenvoudiger en goedkooper wijze worden samengesteld dan wanneer zij in de open ,zuiderzee moesten worden aangelegd en de hoogste stormvloeden moesten keeren4 ,ook het onderhoud van deze dijken zal belangrijk minder kosten4 ,ten andere zal de bemaling van de inpolderingen bij voorafgaande afsluiting in gunstiger conditie verkeeren4 ,indien toch de stoomgemalen op de open ,zuiderzee uitslaan zal in den regel tot een hooger peil moeten worden opgemalen dan wanneer op het afgesloten ,i,jsselmeer kan worden uitgeslagen4 ,de ,staatscommissie berekende de kosten van droogmaking zonder voorafgaande afsluiting3 voor den ,wieringerpolder op f #badjjjjj ,hoornschen #cgcjjjjj ---------- voor de beide polders f #ehgjjjjj en de kosten van de droogmaking met afsluiting3 voor den ,wieringerpolder op f #abgjjjjj ,hoornschen #bbhejjjj ---------- voor de beide polders f #ceeejjjj ,het verschil1 dus de besparing op de kosten van droogmaking1 is ruim #bc millioen gulden4 ,dit bedrag klimt tot ruim #fd millioen indien daarbij wordt gevoegd de besparing1 ad ruim #da millioen1 die op de kosten van droogmaking der beide oostelijke inpolderingen door de voorafgaande afsluiting wordt verkregen4 ,daarbij komt dan nog de door de afsluiting te verkrijgen besparing op de onderhoudskosten van de polderdijken en op de kosten van bemaling der inpolderingen1 welke besparing merkbaar zal zijn aan het lagere bedrag der polderlasten4 ,maar niet overwegingen van bloot financielen aard moeten1 naar de ,regeering meent1 den doorslag geven bij de keus tusschen droogmaking met en zonder afsluiting4 ,er zijn redenen van anderen aard die1 ook afgezien van het geldelijk voordeel1 beslist de voorkeur moeten doen geven aan het plan tot droogmaking met voorafgaande afsluiting4 ,daar zijn vooreerst de bezwaren1 die voor de militaire verdediging des lands verbonden zijn aan het maken van de inpolderingen wanneer de ,zuiderzee niet wordt afgesloten1 en die er zelfs waarschijnlijk toe zouden moeten leiden om van de landaanwinning1 althans voor zooveel de beide oostelijke polders betreft1 af te zien4 ,vervolgens moet in het oog worden gehouden dat de veiligheid van de nieuwe inpolderingen veel beter is gewaarborgd met dan zonder afsluitdijk4 ,met afsluitdijk toch zullen de nieuwe polders achter meerdijken komen te liggen die ten opzichte van de zee slaperdijken zijn4 ,zelfs in het bijna ondenkbare geval van een doorbraak in den afsluitdijk tijdens stormvloed1 zou wel de waterstand van het ,i,jsselmeer belangrijk rijzen1 doch waarschijnlijk niet in die mate dat de meerdijken van de polders1 die eene minste hoogte van #b4ej ,m4 ,n4 ,a4 ,p4 bekomen1 zouden overloopen4 ,zonder afsluitdijk daarentegen zullen de nieuwe polders onmiddellijk zijn gelegen achter zeedijken1 die bij stormvloeden een groot waterverschil zullen moeten keeren4 ,de vraag mag dan ook wel worden gesteld of de bevolking van een dergelijken polder zich voldoende veilig zou gevoelen1 en of niet de meerdere risico1 waaraan de gebruikers van den grond zouden zijn blootgesteld1 in een lagere pacht- of verkoopwaarde van de gronden zou worden teruggevonden4 ,op deze plaats moet er op worden gewezen1 dat door aan de droogmaking van verschillende gedeelten van de ,zuiderzee de afsluiting van den waterplas te doen voorafgaan1 niet anders gehandeld wordt dan door het voorgeslacht steeds is gedaan4 ,nimmer toch is een deel van den diepen zeebodem drooggelegd dat onmiddellijk aan de open zee grensde4 ,of zouden in de #ag;de eeuw de ,beemster1 de ,purmer1 de ,schermer1 de ,wormer1 die alle toch vroeger in open gemeenschap hebben gestaan met de ,zuiderzee1 zijn drooggemaakt1 indien niet in vorige eeuwen de wateren van ,hollands ,noorderkwartier van de zee waren gescheiden door de dijken1 die aan de plaatsen ,monnikendam1 ,edam1 ,zaandam1 ,schardam1 enz4 hun naam hebben gegeven8 ,zou de ,haarlemmermeer zijn drooggemaakt indien niet in vroegere eeuwen zijne wateren te ,spaarndam en ,halfweg van die van het open ,,ij waren afgescheiden geworden1 en zou men zonder de afsluiting te ,schellingwoude de ,i,jpolders hebben drooggelegd en deze hebben blootgesteld aan de door stormvloeden in de ,zuiderzee opgezette wateren van het open ,,ij8 ,men wijze hierbij niet op de bedijking van de ,zijpe in #aeig en van den ,wieringerwaard in #afjh1 en op die van den ,waard- en ,groetpolder in #ahdc en van den ,anna ,paulownapolder in de jaren #ahde-ahdg4 ,deze polders kunnen toch niet vergeleken worden met de diepgelegen droogmakerijen waarvan hier sprake is2 het zijn gedeeltelijk bedijkte schorgronden1 die wat hun aard betreft meer overeenkomen met de ,friesche en ,groninger ,wadpolders en met de bedijkingen in ,zeeland en ,zuidholland4 ,besluit4 ,de vraag moet ten slotte nog worden beantwoord1 of er voor den ,staat voldoende reden bestaat om thans tot de uitvoering van het groote werk te besluiten4 ,dat ook bij de uitvoering van het thans voorgestelde beperkte plan een belangrijk deel van de uitgaven door de opbrengst van de drooggemaakte gronden kan worden gedekt en hetgeen nog ontbreekt ruimschoots wordt opgewogen door de voordeelen van de afsluiting1 dat bij uitvoering van het volledige ontwerp der ,staatscommissie de opbrengst der droogmaking de gezamenlijke uitgaaf kan overtreffen1 en het werk dus een directe bate aan de ,staatskas kan opleveren1 mag op zichzelf nog niet alleen de drijfveer zijn om het werk te beginnen4 ,immers het ligt niet op den weg van den ,staat om een werk als dit uit een bloot speculatief oogpunt te ondernemen4 ,hoofddoel moet zijn het vermeerderen van de algemeene welvaart1 door het scheppen van een beteren waterstaatstoestand in een belangrijk deel des lands1 door de vergrooting van den vaderlandschen bodem met eene aanzienlijke uitgestrektheid vruchtbaar land1 en door het openen van een uitgebreid arbeidsveld voor ,nederlandsche nijverheid en werkkracht4 ,wat nu het eerste betreft1 de verbetering die voor de omliggende provincin zal worden verkregen ten aanzien van veiligheid tegen de zee1 waterloozing1 waterverversching en verkeer is in het bovenstaande genoegzaam duidelijk aangewezen4 ,en wat de droogmaking betreft1 al wordt bij uitvoering van dit wetsvoorstel slechts een aanwinst verkregen van ruim #dfjjj hectaren1 dat is nog geen vierde gedeelte van de oppervlakte die bij uitvoering van het voorstel der ,staatscommissie zou worden drooggelegd1 ook deze aanwinst van grondgebied1 ter grootte van ongeveer twee en een half maal de oppervlakte van den ,haarlemmermeerpolder1 is waarlijk belangrijk genoeg om daarop de beschouwingen toe te passen1 die in het verslag der ,staatscommissie1 zoomede in de studie van de heeren van der ,houven van ,oordt en ,vissering1 worden aangetroffen ter aanbeveling van het grootere droogmakings-ontwerp der ,zuiderzeevereeniging1 en waarheen de ondergeteekenden verder ten aanzien van dit onderwerp meenen te kunnen verwijzen4 ,artikelen4 ,,art4 #a4 ,de ,regeering stelt zich voor1 dat bij de uitvoering van de in deze wet genoemde werken in hoofdzaak zullen gevolgd worden de daarvoor in het verslag der ,staatscommissie aangegeven plannen1 behoudens de wijzigingen die1 ook in verband met de adviezen der in artikel #c bedoelde commissie1 gedurende de voorbereiding en uitvoering noodig zullen blijken4 ,voor eene uitvoerige beschrijving der ontworpen werken1 waarvan in het onderstaande een overzicht wordt gegeven1 zij daarom verwezen naar het ,verslag der ,staatscommissie4 #a4 ,de afsluiting4 ,met de afsluiting der ,zuiderzee over ,wieringen moet worden begonnen4 ,daartoe moet een dijk worden gelegd van de ,noordhollandsche kust bij de van ,ewijcksluis tot ,wieringen en een dijk van ,wieringen naar de ,friesche kust bij ,piaam4 ,de gezamelijke lengte dezer dijken is ongeveer #bi1c ,k4,m4 ,de afsluitdijk zal eene gemiddelde kruinshoogte van #e1dj ,m4 ,n4,a4,p4 verkrijgen1 oploopende van #e1bj ,m4 aan de westzijde tot #e1fj ,m4 aan de oostzijde1 en eene kruinsbreedte van #b ,m4 ,de #ag ,m4 breede binnenberm biedt gelegenheid aan tot aanleg van een kunstweg voor gewoon verkeer benevens een spoorweg met dubbel spoor1 tusschen ,noordholland en ,friesland4 ,voor de uitwaterings- en scheepvaartsluizen in de afsluiting is geen betere plaats aan te wijzen dan de oostpunt van ,wieringen bij het dorp ,den ,oever1 tegen welke plaats ook ten aanzien van de belangen der militaire verdediging geen bedenking bestaat4 ,de uitwateringssluizen1 met eene gezamenlijke wijdte van #cjj ,m41 zullen worden aangelegd in vijf groepen1 elk van zes sluizen4 ,elke sluis verkrijgt eene wijdte van #aj ,m4 en eene slagdorpeldiepte van #d1dj ,m4 - ,n4,a4,p4 ,naast deze sluizen worden twee schutsluizen gebouwd1 waarvan n wijd #aj ,m4 en de tweede1 in het bijzonder voor visschersschepen bestemd1 wijd #f ,m4 ,de sluizen zijn door buiten- en binnen-toeleidingskanalen in verbinding te brengen met de open zee en met het ,i,jsselmeer4 ,voor het ,i,jsselmeer is een peil aan te nemen van #j1dj ,m4 - ,n4,a4,p41 dat bij droogte des zomers1 in verband met de meerdere behoefte tot waterinlating van de aan het ,i,jsselmeer gelegen provincin1 tijdelijk is te verhoogen tot ongeveer #j1bj ,m4 - ,n4,a4,p4 #b4 ,de droogmaking4 ,om boven aangegeven redenen wordt in dit wetsontwerp voorgesteld het droogmaken van twee der vier door de ,staatscommissie aangegeven inpolderingen4 ,de kruinshoogte van de dijken dezer droogmakerijen zal zijn #b1ej ,m4 boven ,n4,a4,p4 ,wegens het belangrijk verschil in hoogte van den bodem1 is het wenschelijk elke droogmakerij in verschillende afdeelingen te verdeelen en deze afzonderlijk te bemalen4 ,met het oog op de hoogteligging van den bodem is eene verdeeling van den ,wieringerpolder in vier en van den ,hoornschen polder in drie afdeelingen doelmatig te achten4 ,de vaarten der verschillende polderafdeelingen zijn door schutsluizen met elkander in verbinding te brengen4 ,van veel belang is eene krachtige en diepgaande bemaling voor de droogmakerijen1 ook met het oog op eene spoedige ontzilting van den drooggelegden grond4 ,tot voorkoming van teleurstelling is voor den bodem op eene inklinking van #a ,m4 te rekenen1 en het toekomstige polderpeil voor elke polderafdeeling aan te nemen op #a ,m4 beneden de laagste gedeelten van het maaiveld1 na de inklinking4 ,het polderpeil wordt dus op die wijze aangenomen ter diepte van #b ,m4 onder de laagste gedeelten van den bodem van elke polderafdeeling1 zooals deze zich vertoont onmiddellijk na de droogmaking4 ,voor de bemaling van de beide polders zijn in het geheel acht stoomgemalen ontworpen1 met een gezamenlijk vermogen van #dccj paardekrachten1 de reserve inbegrepen4 99 99 99 99 99 ,de drooggelegde grond dient zoodanig te worden verkaveld1 dat op ruime schaal wordt voorzien in de eischen van afwatering en tevens zooveel mogelijk in alle richtingen gelegenheid aanwezig is tot aan- en afvoer te land en te water van landbouwbenoodigdheden en producten4 ,aan deze eischen wordt in ruime mate voldaan door het plan van verkaveling dat door de ,staatscommissie is opgemaakt1 volgens welk plan kavels zullen worden gevormd van #ajjj ,m4 lengte bij #bjj ,m4 breedte1 alzoo groot #bj ,h4,a41 door eene hein- of tusschensloot verdeeld in twee helften van #ajj ,m4 breedte en door drie dwarsslooten in vier gelijke deelen van #bej ,m4 lengte4 ,de kavels worden aan de beide lange zijden begrensd door twee slooten1 aan n der korte zijden door een hoofdweg en aan de andere korte zijde door een hoofdtocht4 ,hoofdwegen en hoofdtochten doorsnijden op die wijze de polders haaks op de richting der kavelslooten voor ieder hunner op onderlinge afstanden van #bjjj ,m4 ,wijze van uitgifte der drooggemaakte gronden4 ,in het verslag der ,staatscommissie alsmede in de studie van de heeren van der ,houven van ,oordt en ,vissering komen uitvoerige beschouwingen voor omtrent de wijze van uitgifte der drooggemaakte gronden4 ,de ondergeteekenden stellen zich voor om1 geleid door het nadere advies1 dat hieromtrent van de in art4 #c bedoelde ,staatscommissie wordt verwacht1 de uitgifte in het algemeen in den geest van de bedoelde beschouwingen te doen plaats vinden4 ,invloed van de droogmaking op den gezondheidstoestand4 ,met betrekking tot de gevolgen van de droogmaking uit hyginisch oogpunt is op grond van de door de ,staatscommissie daaromtrent geleverde beschouwingen1 het volgende op te merken3 ,gedurende de droogmaking zal de droogvallende1 moerasachtige bodem aanleiding kunnen geven tot de ontwikkeling van malaria-ziekten4 ,hetzelfde zal het geval zijn in de eerste jaren na de droogmaking1 gedurende het verkavelen en zwart maken van den grond4 ,het met deze werkzaamheden belaste werkvolk staat aan malaria-invloed bloot4 ,de wijze1 waarop het werk wordt uitgevoerd1 zal echter van grooten invloed zijn op de hyginische toestanden waaronder het werkvolk verkeert4 ,door de droogmaking te bewerkstelligen van achtereenvolgende1 niet te groote oppervlakten en de drasperiode daarvan zooveel mogelijk te beperken1 verder door het waterpeil zoo snel mogelijk te doen dalen en zooveel doenlijk op konstante hoogte te houden1 heeft men het in handen de malaria-periode te verkorten4 ,bovendien is men heden ten dage tegenover malaria1 zoowel preventief als curatief1 beter geneeskundig gewapend dan vroeger4 ,de waarschijnlijkheid1 dat malaria-ziekten zich op eenigszins aanzienlijken afstand van de broedplaatsen zouden uitbreiden1 is uiterst gering4 ,de mogelijkheid van door malaria te worden aangetast zal beperkt blijven tot de drooggemaakte polders zelf en de naaste omgeving langs de ,zuiderzeeoevers4 ,is echter de schadelijke periode voorbij1 dan mag de toestand der oeverlanden beschouwd worden als hoogst waarschijnlijk hyginisch gunstiger dan thans4 ,de vraag kan gesteld worden of de overgang van zout- tot zoetwater geen schadelijke gevolgen zal hebben voor de oeverbewoners4 ,de ervaring leert toch in het algemeen1 dat lagere organismen niet blijven bestaan wanneer zij van zout- in zoetwater worden overgebracht4 ,het afsterven van zulke organismen op groote schaal zou leiden tot rotting en derhalve tot vorming van stinkende producten1 vooral dan1 als het water stil staat en hoogere temperatuur de rottingsprocessen begunstigt4 ,gaat men echter na1 hoe thans de toestand is van de ,zuiderzee1 dan staat vast dat daarin zoowel in zoet- als in brak- of zoutwater levende lagere organismen verblijven4 ,immers nabij den ,i,jssel komen plaatsen voor1 waar het water slechts weinig van zoetwater verschilt en terwijl in eene breede strook langs de ,utrechtsche1 ,geldersche1 ,overijsselsche en ,friesche kust tot nabij ,stavoren het soortelijk gewicht minder is dan #a1jjh1 verschilt het in het ,noordelijk gedeelte niet veel van dat van zeewater4 ,de lagere organismen in de ,zuiderzee moeten zich dus reeds hebben gescheiden in die1 welke enkel in zoet-1 enkel in brak- of enkel in zoutwater kunnen gedijen1 terwijl sommige hunner het zoover moeten gebracht hebben1 dat zij minder gevoelig zijn voor wisselingen in het zoutgehalte van de hen omgevende middenstof4 ,waarschijnlijk mag men het derhalve achten1 dat de ,zuiderzee voorwaarden levert om aan lagere organismen gelegenheid te geven1 geleidelijk hun woongebied te verplaatsen naar mate het minder zoute water het terrein van brak- of zoutwater verovert4 #c4 ,de voorziening in de belangen van waterkeering1 afwatering en scheepvaart4 #a4 als een gevolg van de afsluiting4 a4 de waterkeering4 ,het ligt in de bedoeling1 den ,frieschen zeedijk bij den afsluitdijk te verhoogen tot het peil1 waarop de kruin van den afsluitdijk zal komen te liggen1 en die verhooging noordwaarts geleidelijk te niet te doen loopen bij ,zurig4 ,voor deze verhooging kan ten deele worden gebruik gemaakt van den uit de ontgraving voor het kanaal ,harlingen-,piaam voortkomenden grond4 ,evenzoo is eene verhooging van den ,balgdijk in ,noordholland1 beginnende bij den afsluitdijk en noordwaarts te niet loopende1 ontworpen4 b4 de afwatering4 ,zooals in het bovenstaande reeds werd opgemerkt1 worden in verband met de afsluiting geen andere werken tot voorziening in de belangen der afwatering vereischt1 dan de uitwateringssluizen op ,wieringen1 die in het plan van de afsluiting zijn opgenomen4 c4 de scheepvaart4 ,het kanaal ,harlingen-,piaam dient zoo dicht mogelijk bij ,harlingen uit te monden in het kanaal van ,koetille naar ,harlingen1 en kan voor een groot gedeelte worden gevormd door verruiming van de bestaande dijkvaart4 ,de bodem moet eene breedte van #bj ,m4 bij eene diepte van #b4dj ,m4 onder ,friesch zomerpeil verkrijgen1 terwijl voor de onteigening is te rekenen op eene latere verbreeding van het kanaal met #aj ,m4 ,te ,piaam is eene schutsluis te bouwen van #h ,m4 wijdte met #b4ej ,m4 diepte op den slagdrempel en #ej #fj ,m4 schutlengte4 ,de verbetering van het ,zwolsche diep zal bestaan in het uitbrengen van nieuwe1 verder buitenwaarts reikende1 leidammen en het baggeren van eene vaargeul van voldoende diepte tusschen die dammen4 ,de verbetering van de ,zuiderzeehavens zal bestaan in het verdiepen van die havens1 zoodanig dat daarin onder het peil van het ,i,jsselmeer dezelfde diepte wordt aangetroffen als thans bij dagelijksch hoogwater aanwezig is4 ,deze verdieping is noodig voor alle havens1 daar deze toch zoowel tijdens als n de afsluiting toegankelijk moeten blijven4 ,voor die havens1 welke niet spoedig na de afsluiting door de droogmaking van de rechtstreeksche gemeenschap met het ,i,jsselmeer afgesloten worden1 zal wellicht ook eenige verlenging van de havendammen noodig blijken4 #b4 ,als een gevolg van de droogmaking4 ,ter voorziening in de afwaterings- en scheepvaartbelangen van de landstreken1 die door de droogmakerijen van het af te sluiten deel der ,zuiderzee worden afgesneden1 zijn de volgende werken ontworpen3 ,voor den ,wieringerpolder4 a4 ,een kanaal van ,kolhorn naar ,geestmerambachtsluis en van daar tot ,medemblik1 waar het wordt afgesloten door eene schut- en uitwateringssluis1 waarbij een stoomgemaal2 b4 een kanaal door den ,anna ,paulownapolder1 van de duikersluis van den ,wieringerwaard tot de van ,ewijcksvaart1 tot afwatering van den boezem van den ,wieringerwaard op de van ,ewijcksvaart2 c4 een kanaal van de van ,ewijcksluis langs en door ,wieringen tot nabij het dorp den ,oever1 waar het met eene schut- en uitwateringssluis is af te sluiten4 ,tijdens den aanleg van dit kanaal kan in de afwatering en scheepvaart door de van ,ewijcksluis voorzien worden1 door het kanaal langs den ,balgdijk tusschen de van ,ewijcksvaart en het ,noordhollandsch kanaal daarvoor in te richten4 ,op die wijze wordt eene scheepvaartverbinding binnendoor tusschen het ,nieuwediep en het ,i,jsselmeer verkregen1 welke ook voor de militaire defensie van belang is4 ,elk der onder a en c bedoelde kanalen is door een schutsluis in verbinding te brengen met de watergangen in den nieuwen polder4 ,voor den ,hoornschen polder4 ,langs de geheele inpoldering van ,blokkershoek tot ,monnikendam is een uitwaterings- en scheepvaartkanaal ontworpen1 dat te ,lutje-,schardam door eene uitwaterings- en schutsluis in twee panden is verdeeld4 ,het noordelijk pand komt in den regel gemeen te liggen met het ,i,jsselmeer4 ,alleen bij buitengewoon hooge of lage waterstanden van het meer moet dit pand kunnen worden afgesloten1 waartoe bij ,blokkershoek eene uitwaterings- en schutsluis is te bouwen4 ,het zuidelijk pand komt in open gemeenschap met den ,schermerboezem4 ,het loost te ,monnikendam door een schut- en uitwateringssluis op het ,i,jsselmeer en te ,lutje-,schardam op het noordelijk pand4 ,het zuidelijk pand is bij ,edam en ,schardam en het noordelijk pand bij ,hoorn door eene schutsluis in verbinding te brengen met de watergangen in den nieuwen polder4 ,voorts zijn op twee plaatsen schutsluizen ontworpen tot verbinding van den nieuwen polder met het ,i,jsselmeer4 ,daar door de verlaging van den waterstand op het zuidelijk deel der ,zuiderzee na de afsluiting1 de thans reeds ongunstige toestand van den toegang tot de haven van ,monnikendam nog zal verergeren1 is in het belang der scheepvaart de vaart van ,monnikendam naar ,ilpendam langs de ringvaart van de ,purmer1 te verbeteren1 en op laatstgenoemd punt door eene schutsluis in verbinding te brengen met het ,noordhollandsch ,kanaal4 #d4 ,de voorziening in de belangen der defensie4 ,het ligt in de bedoeling1 de in de begrooting opgenomen post van #aj millioen gulden voor voorzieningen in de belangen der defensie te besteden voor de navolgende werken3 #a4 verdedigingswerken bij de sluizen te ,piaam en op ,wieringen1 derwijze aangelegd1 dat het gebruik dezer sluizen aan den vijand wordt ontzegd en aan ons wordt gewaarborgd2 #b4 voorzieningen aan de stelling van den ,helder of wel tot afsluiting der ,vliegaten2 #c4 voorzieningen ten behoeve van de inundatin der stelling van ,amsterdam1 als3 a4 het maken van de noodige sluiswijdte te ,monnikendam tot aanvoer van inundatiewater2 b4 verbetering en desgevorderd vermeerdering van waterwegen voor de wegvoering van dat water2 c4 het maken van een zestal damsluizen in de boezemwateren van ,noordholland1 ter voorkoming van aftapping van het inundatiewater in de te vormen diepe zuidwestelijke inpoldering2 d4 de middelen tot het inundeeren van de zuidwestpunt der zuidwestelijke inpoldering2 #d4 de noodige forten van ,edam tot nabij ,monnikendam4 ,,art4 #b4 ,op de ,zuiderzee bestaat eene levendige visscherij1 voornamelijk op haring1 bot1 ansjovis1 spiering1 aal en garnaal4 ,er zijn gemeenten1 vanwaar uitsluitend op de ,zuiderzee gevischt wordt1 andere waarvoor de ,zuiderzeevisscherij hoofdzaak is1 doch vanwaar ook gedeeltelijk op de ,noordzee gevischt wordt en eindelijk zulke1 waarvoor de ,noordzeevisscherij hoofdzaak is1 doch vanwaar gedurende een gedeelte van het jaar ook op de ,zuiderzee gevischt wordt4 ,afziende van de laatste1 blijven voor de beide eerste categorien #ah gemeenten over1 met eene vloot van meer dan #aejj vaartuigen1 bemand met #cjjj koppen1 waarmede uitsluitend of voornamelijk op de ,zuiderzee gevischt wordt4 ,die opbrengst van de ,zuiderzeevisscherij is aan zeer groote wisselvalligheid onderhevig4 ,voor een ongunstig jaar als #ahhh wordt de waarde die de gevangen visch aan de visschers opbrengt1 op ruim #a millioen gulden geschat2 gewoonlijk echter is de opbrengst aanzienlijk meer4 ,eene overvloedige ansjovisvangst kan alleen reeds in een jaar meer dan #a millioen gulden afwerpen4 ,dooreen genomen bedraagt de bruto-opbrengst van de ,zuiderzeevisscherij waarschijnlijk ongeveer #b millioen gulden per jaar4 ,na de afsluiting zal het gedeelte der ,zuiderzee benoorden die afsluiting voor de visscherij1 uitgenomen die van schelpdieren1 van geen beteekenis zijn1 hetgeen mag worden afgeleid uit het feit1 dat daar ook thans nagenoeg geen andere visscherij plaats grijpt1 en de natuurlijke omstandigheden aldaar door de afsluiting geen beteekenende wijzigingen zullen ondergaan4 ,hoewel het zoetwatermeer achter den afsluitdijk en zoetwatervisschen zal kunnen voeden1 zoo zal daarin van eene visscherij op dergelijke groote schaal als thans in de ,zuiderzee moeilijk sprake kunnen zijn4 ,afsluiting van de ,zuiderzee maakt dus1 reeds tijdens den aanleg van den afsluitdijk1 aan de visscherij op die zee als groote industrie een einde4 ,niet alleen wordt door de afsluiting aan hen1 die thans uitsluitend van de ,zuiderzeevisscherij leven1 het middel van bestaan ontnomen1 maar ook hun materieel1 dat ongeschikt is voor de ,noordzeevisscherij1 wordt nagenoeg waardeloos gemaakt4 ,aan het nadeel dat de afsluiting voor de ,zuiderzeevisscherij te weeg zal brengen1 behoort dan ook zooveel mogelijk te worden te gemoet gekomen4 ,dit zou in de eerste plaats kunnen geschieden door die visschers1 welke thans hun bedrijf uitsluitend of voornamelijk op de ,zuiderzee uitoefenen1 op ,rijkskosten in het bezit te stellen van vaartuigen1 geschikt en uitgerust voor de visscherij op de ,noordzee4 ,de ,staatscommissie geeft nog andere vormen van schadeloosstelling aan de hand en raamt de kosten1 die de voorziening in de visscherijbelangen voor het ,rijk zal veroorzaken1 op f#dejjjjj4 ,het schijnt der ,regeering niet noodig1 thans reeds in bijzonderheden vast te stellen1 hoe aan het verlies1 dat de afsluiting aan de ,zuiderzeevisschersbevolking zal berokkenen1 zal worden te gemoet gekomen2 zulks kan later worden geregeld1 nadat daarover het advies van eene deskundige commissie zal zijn ingewonnen4 ,intusschen is in de begrooting van uitgaven op de door de ,staatscommissie noodig geoordeelde tegemoetkoming gerekend4 ,,art4 #c4 ,het ligt in de bedoeling de uitvoering van de werken1 met uitzondering natuurlijk van die ter voorziening in de defensiebelangen1 te doen geschieden onder toezicht van de ambtenaren van den ,waterstaat4 ,dit corps zal daartoe tijdelijk eene uitbreiding moeten ondergaan1 daar de gewone dienst zijne eischen blijft doen gelden4 ,het is evenwel1 met het oog op de velerlei belangen van uiteenloopenden aard1 die bij de uitvoering van het geheele werk betrokken zijn1 wenschelijk dat er een centraal lichaam besta1 dat de achtereenvolgens op te maken ontwerpen aan die verschillende belangen kan toetsen1 ten einde die1 met het geldelijk belang van den ,staat1 zooveel mogelijk tot hun recht te doen komen4 ,de samenstelling van dat centrale lichaam1 dat als eene commissie wordt bedoeld1 waarin deskundigen op verschillend gebied zitting zullen hebben1 zal nader bij ,koninklijk besluit zijn te regelen4 ,ook zal op die wijze voor de commissie een algemeene instructie moeten worden vastgesteld1 waarbij nader valt te overwegen of de taak der commissie zal worden beperkt tot het geven van advies aan de ,hoofden der betrokken ,departementen1 dan wel of aan haar ook deel zal worden gegeven aan de onmiddellijke leiding van de voorbereiding en uitvoering der werken1 bijv4 door haar op te dragen de voorbereiding van overeenkomsten en regelingen1 die aan de uitvoering der werken moeten voorafgaan of daaruit moeten voortvloeien1 de voorbereiding van de uitgifte der drooggemaakte gronden1 en meer andere bemoeiingen4 ,eene dergelijke commissie werd ingesteld bij ,koninklijk besluit van #bb ,mei #ahci om het speciaal beheer en toezicht uit te oefenen over de bedijking en droogmaking van het ,haarlemmermeer4 ,zij bleef tot de voltooiing van het werk in #aheb in functie1 al werd hare samenstelling meermalen gewijzigd4 ,de leden dezer commissie genoten geen bezoldiging4 ,zij was verplicht alle voordrachten1 door haar omtrent de werken te doen1 aan het ,departement van ,binnenlandsche ,zaken te doen toekomen1 en kon geen werken doen uitvoeren zonder daartoe te zijn gemachtigd4 ,in het wetsontwerp voor de bedijking en droogmaking van het zuidelijk gedeelte der ,zuiderzee1 dat in #ahgg werd ingediend1 was bepaald dat de uitvoering der werken zou worden opgedragen aan eene door den ,koning te benoemen bezoldigde ,staatscommissie1 wier instructie bij ,koninklijk besluit zou worden vastgesteld4 ,het volgen van den laatsten weg komt der ,regeering minder aanbevelenswaardig voor1 daar hierdoor als het ware een college van ,staatsambtenaren zou worden in het leven geroepen1 onafhankelijk van de betrokken ,ministers4 ,veel meer aanbeveling verdient het1 de eenheid tusschen de verschillende werkzaamheden te bevorderen1 door de instelling eener centrale commissie1 wier taak in de eerste plaats zal zijn der ,regeering van advies te dienen1 aan welke commissie dan ook een deel der werkzaamheden1 de uitvoering betreffende1 zal kunnen worden opgedragen1 onder de betrokken ,ministers evenwel1 die voor den gang van zaken verantwoordelijk blijven4 ,het komt der ,regeering niet wenschelijk voor1 in de wet te bepalen of de leden der commissie als zoodanig al dan niet bezoldigd zullen worden2 eene beslissing hieromtrent kan bij de instelling der commissie worden genomen4 ,,art4 #d en #e4 ,in deze artikelen zijn bepalingen voorgesteld1 geheel overeenstemmende met die1 welke bij de wetten van #bb ,december #ahfa 7,staatsblad no4 #adi7 en #c ,december #ahgd 7,staatsblad no4 #aic7 werden vastgesteld ten aanzien van het beheer der gelden1 bestemd voor den aanleg der ,staatsspoorwegen en voor de voltooiing van het vestingstelsel4 ,zij brengen mede1 dat de voor het werk benoodigde gelden jaarlijks zullen worden aangevraagd1 en verzekeren dus1 dat de ,staten-,generaal ieder jaar gelegenheid zullen hebben om den voortgang van het werk te beoordeelen en alle daarmede verbandhoudende aangelegenheden in gemeen overleg met de ,regeering te overwegen4 ,die bepalingen zullen tevens ten gevolge hebben1 dat wat er in eenig jaar van de toegestane sommen ongebruikt mocht blijven1 niet in het saldo der algemeene ,staatsrekening zal opgaan1 maar tot het doel blijft voorbehouden1 daar volgens art4 #e;b het saldo der rekening van iederen dienst steeds in de rekening der volgende zal overgaan4 ,de ,minister van ,waterstaat1 ,handel en ,nijverheid1 ,c4 ,,lely4 ,de ,minister van ,financin1 ,,pierson4 ,de ,minister van ,oorlog1 ,a4 ,,kool4 ,de ,minister van ,binnenlandsche ,zaken1 ,h4 ,,goeman ,,borgesius4 ,illustratie3 ,,ontwerp ,,voor ,,de ,,afsluiting ,,en ,,gedeeltelijke ,,droogmaking ,,der ,,zuider-,,zee4 ,schaal #a #djj4jjj4 ,lith4 ,gebrs4 ,j ,h v4 ,langenhuysen1 ,den ,haag4 ---------------------------------------- ----- ,,opmerkingen ,,van ,,de ,,bewerker3 ,de volgende correcties zijn in de tekst aangebracht3 ,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37 ,b3 in de meedere veiligheid ,c3 in de meerdere veiligheid ,b3 van ruim #c4e milioen gulden1 ,c3 van ruim #c4e millioen gulden1 ,b3 eener aardenbaan bespaard ,c3 eener aarden baan bespaard ,b3 dat de meedere opbrengst van ,c3 dat de meerdere opbrengst van ,b3 afsluiting ten uitvoer te leggen4 ,c3 afsluiting ten uitvoer te leggen4 ,b3 door de ,staatcommissie een tijdvak ,c3 door de ,staatscommissie een tijdvak ,b3 zijn de ongeteekenden uitgegaan bij ,c3 zijn de ondergeteekenden uitgegaan bij ,b3 landbouwbedrijf het gunstigt gelegen4 ,c3 landbouwbedrijf het gunstigst gelegen4 ,b3 waarvan #dfebj ,h4,a vruchtbaar land4 ,c3 waarvan #dfebj ,h4,a4 vruchtbaar land4 ,b3 jaar voltooid worden1 ,in het ,c3 jaar voltooid worden4 ,in het ,b3 van brak of zoutwater verovert4 ,c3 van brak- of zoutwater verovert4 ,b3 inpoldering2 d4 de middelen tot ,c3 inpoldering2 d4 de middelen tot ---------------------------------------- -----