---------------------------------------- ------------------------ ,,opmerkingen ,,van ,,de ,,bewerker3 ,de tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele1 verouderde spelling4 ,er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren4 ,bladzijde-nummering is verwijderd4 ,afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld4 ,de voetnoten zijn hernummerd en naar het eind van de bijbehorende alinea verplaatst4 ,overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn gecorrigeerd4 ,variaties in spelling 7oa4 ae_/1 i_/y1 c,m4_/c4,m41 met_/zonder afbreekstreepje7 zijn behouden4 ,de voorgestelde verbetering is vanwege blijvende onduidelijkheid niet doorgevoerd4 ,de in het origineel als cursieve tekst is weergegeven als cursief4 ,in dit boek worden lage en hoge aanhalingstekens gebruikt4 ,deze zijn respectievelijk aangegeven als aanhalingstekens4 ,aan het eind van het boek volgt een overzicht van de aangebrachte correcties4 ,de illustraties zijn beschikbaar bij de html-versie van dit e-boek op http3_/_/www4gutenberg4org ---------------------------------------- ------------------------ ,,beknopte ,,handleiding ,,voor ,,eigenaars ,,van ,,kleine ,,tuinen1 ,,door ,h4 ,,witte1 ,hortulanus van 's ,rijks ,akademietuin te ,leiden4 ,decoratieve illustratie ,,utrecht4--,j4 ,g4 ,,broese1 #ahia4 ,snelpersdruk van ,h4 ,c4 ,a4 ,,thieme1 ,nijmegen4 ,,inhoud4 ,blz4 ,i4 ,hoe men een kleinen tuin maakt4 ,inleiding #a ,de grond #c ,grondbewerking #g ,de aanleg #aa ,,ii4 ,hoe men een kleinen tuin beplant #ba ,het gras #ba ,boomen en heesters #bg ,opgaande boomen met afvallend blad #bh ,vruchtboomen #cd ,heesters #ci ,groenblijvende boomen en heesters #dd ,,iii4 ,bloemgewassen #ed ,overblijvende of vaste planten #ee ,enjarige of zaadplanten #fd ,planten voor bloemperken #gj ,gekleurdbladerige planten #hf ,,iv4 ,het onderhoud van den tuin #ic ,v4 ,de tuin als speelplaats voor kinderen #aje ,,verbetering4 ,op bladz4 #ag1 #d;e regel v4 o4 staat #c ,m42 dit moet zijn ,m4 ,i4 ,,hoe ,,men ,,een ,,kleinen ,,tuin ,,maakt4 ,inleiding4 ,wanneer een tuinarchitect dit onder de oogen krijgt1 zal hij het hierboven geplaatste opschrift wraken4 ,het woord maken is zeker te triviaal naar zijn zin1 en geheel ongelijk heeft hij dan niet4 ,aanleggen is het gebruikelijke woord1 maar toch spreek ik hier liever van een tuin maken1 om goed te doen uitkomen wat met dit boekje eigenlijk mijne bedoeling is4 ,een tuin aanleggen doet een zaakkundige1 hetzij hij zich architect of eenvoudig aanlegger noemt2 een tuintje maken doet hij1 die vreemd aan het tuinbouwvak is1 die een lapje grond achter of bij zijn huis heeft1 en alles wat daarin te doen valt zooveel mogelijk zelf bereddert1 slechts nu en dan1 in het najaar b4 v4 en in het voorjaar1 mogelijk nog eens in den zomer1 de hulp van een gewoon tuinman inroept4 ,nu mogen sommigen die onderscheiding tusschen een tuintje maken en een tuin aanleggen gezocht noemen1 ontkennen zal men niet1 dat ik reeds daardoor doe blijken over welk soort van tuinen ik hier wil spreken1 terwijl tevens het doel dat ik met dit boekje heb er duidelijk door wordt4 ,ik hecht er toch zeer aan dat men zich hierin niet vergist1 wijl ik mij voorstel den inhoud geheel en al daarnaar in te richten1 en men dus1 het van een ander standpunt beschouwende1 met die inrichting geen vrede zou kunnen hebben1 haar terecht als al te oppervlakkig veroordeelende4 ,ik wensch thans het woord te richten niet tot min of meer deskundigen1 zelfs niet tot hen1 die zich op de tuinaanlegkunst willen gaan toeleggen2 dezen zullen beter doen een elementair boek over tuinarchitectuur ter hand te nemen2 maar ik spreek tot iederen in dit vak volkomen onkundige1 veronderstel daarbij niet de minste voorkennis1 of het moest zijn die van eenige zeer algemeen bekende boomen of planten2 ik wil hier antwoord geven op verschillende vragen1 mij tallooze malen door stadbewoners uit den deftigen en minder deftigen stand gedaan1 en wel zoo1 dat1 naar ik mij vlei1 iedereen het zal kunnen begrijpen1 en den raad1 dien ik hem geef zal kunnen volgen4 ,ik neem het woord kleine tuinen hier dan ook in den letterlijken zin1 en stel mij daarbij1 als een van middelbare grootte uit deze rubriek1 voor1 een tuin die een oppervlakte heeft van #fjj vierk4 ,meter1 n4l4 #ae ,meter breedte1 bij #dj ,meter lengte4 ,van die afmeting toch zijn er zeer vele1 mag dan ook al de ne wat breeder en ondieper1 de andere wat smaller en dieper1 de ne een honderd ,meter grooter1 de andere even zoo veel kleiner zijn4 ,ook leveren zij veel onderling verschil op in de begrenzing4 ,in de nieuwere stadswijken toch zijn de meeste regelmatig1 min of meer langwerpig vierkant2 midden in de stad is dit veelal anders1 en heeft het terrein een onregelmatig vlak1 door het1 meest in het achtergedeelte1 vooruitspringen van een belendenden muur1 schutting of huis4 ,weet men echter eenmaal hoe men een stuk grond1 als bovenbedoeld is1 tot een tuin moet maken1 dan zal men in die gewijzigde gevallen daar ook wel me terecht komen4 ,verder dan den op dit terrein geheel onbedrevene op den weg te helpen1 ga ik met dit boekje niet2 maar hier is het de meesten dan ook eigenlijk alleen om te doen4 ,heeft men een grooteren tuin1 en stelt men daaraan hoogere eischen dan een lief uitzicht en om in den zomer bloemen en frisch groen te geven1 wil men daarin zooveel mogelijk de tuinbouw-sthetiek tot haar recht laten komen1 dan raadplege men een deskundige4 ,zelfs in een tuin van de bovengenoemde vierk4 oppervlakte is dit1 als bijkomende omstandigheden niet al te ongunstig zijn1 zeer goed mogelijk1 maar drvoor is veel vakkennis noodig2 ja1 het is veel gemakkelijker een terrein van de dubbele of driedubbele oppervlakte in te richten tot een tuin1 die aan de strenge eischen van kunst en smaak beiden voldoet1 dan een van zulke kleine afmetingen4-- ,de ,grond4 ,het eerste waarop men heeft te letten1 is de gesteldheid van den grond4 ,men neme dit echter in gevallen als hier bedoeld worden1 niet l te zwaar op2 het is toch voor een gewonen stadstuin volstrekt niet noodig den bodem scheikundig te onderzoeken4 ,gewoonlijk is die voor het doel goed genoeg2 maar er doen zich toch ook gevallen voor1 zoowel buiten als in de stad1 dat de grond volstrekt niet deugt1 en dan moet men daarin zooveel mogelijk trachten te voorzien4 ,heeft men te doen met een terrein1 dat vroeger bebouwd geweest is1 en dat1 na het opruimen van fundeeringen1 enz41 maar zoo wat is opgehoogd en aangevuld met hetgeen het gemakkelijkst en voordeeligst te verkrijgen was1 dan zal dit1 ja1 wel aarde zijn1 maar met allerlei onzuiverheden1 vooral kalk en puin vermengd1 terwijl er allicht plekken in voorkomen1 die uit zuiver zand bestaan4 ,zulke toestanden zijn in de steden1 achter nieuw gebouwde huizen1 waar nog geen tuin was1 ver van zeldzaam4 ,is dit het geval1 dan moet men noodzakelijk beginnen met de geheele oppervlakte tot op #gj #hj c,m4 diepte regelmatig te doen omwerken1 wat alleen een werkman kan doen1 die met grondwerk vertrouwd is1 waarbij dan alle grove onzuiverheden verwijderd worden1 en het zand door den zwarten grond heen gewerkt wordt4 ,slinkt de grond daardoor te veel1 zoodat men vreest dat de tuin te laag zal liggen1 dan tracht men zwarten tuingrond tot aanvulling te verkrijgen1 dat op de ne plaats gemakkelijker zal gaan dan op de andere1 maar waar een aannemer doorgaans wel weg op weet4 ,welke grond dit is1 komt er zoo precies niet op aan1 mits hij niet kleiachtig of te zwaar zij1 want zware grond deugt allerminst voor een kleinen tuin4 ,meestal echter heeft men in de steden te doen met kleine open grondvlakten achter1 deels tusschen de huizen1 die reeds sedert jaren tot tuin ingericht waren1 en welker inrichting men om de een of andere reden wil veranderen4 ,dan mag de grond voor sommige planten te zeer uitgeput zijn1 over 't algemeen is die toch goed genoeg1 en komt het er slechts op aan dien plaatselijk te verbeteren4 ,buiten de steden of geheel buiten kan men het slechter treffen4 ,het beste is hij er aan toe1 die een stuk grond heeft1 dat vroeger weiland was1 en nog beter hij die een stuk gewezen bouwland tot zijn beschikking heeft4 ,toch kan het in beide gevallen gebeuren dat die grond voornamelijk uit zware klei bestaat1 en zware grond1 ik zeide het reeds1 is voor een kleinen tuin het minste geschikt4 ,wel zullen verscheidene boomen en ook sommige heesters daar goed in groeien1 maar met boomen heeft men in dit geval weinig te doen1 terwijl de fijnere bloemheesters liever in een meer humusachtigen grond staan4 ,met bloemplanten eindelijk is het sukkelen vr en na2 velen willen in zwaren grond volstrekt niet groeien1 en de weinigen1 die het nog wl doen1 slagen alleen in matig vochtige zomers1 en dan meestal nog veel minder goed dan in lichteren grond4 ,de klei- of kleiachtige grond is te vast1 te gesloten1 daarbij te koud voor tere planten4 ,bij droog weer vormt zich aan de oppervlakte een harde koek1 die wel is waar een sterk vochtverlies verhindert1 maar waar de zachte planten met haar fijne wortels niet door kunnen dringen4 ,alles1 wat met de wortels voornamelijk in de bovenlaag leeft1 kwijnt daarin en1 zoo het al niet bezwijkt1 lijdt het een kommerlijk leven4 ,heeft men dus met zulk een grond te doen1 dan moet men dien vr alles trachten te verbeteren4 ,dit zoeke men niet in bemesting1 maar hierin1 dat men den grond losser1 minder samenklevend maakt1 opdat de lucht er gemakkelijker kan indringen4 ,heeft men het daarheen geleid1 dan doet de natuur de rest4 ,dit doel kan men bereiken deels door vermenging met lossen tuingrond1 maar daarmede alleen komt men er toch niet gemakkelijk4 ,daarom brenge men er1 behalve tuingrond1 wat zeer fijn uitziftsel van cokes in1 benevens fijn wit zand2 ook fijne turfmolm kan dienst doen4 ,met deze bijmengsels zij men1 als de grond zeer zwaar is1 niet zuinig1 maar een hoofdzaak is het1 dat ze goed met den zwaren grond vermengd worden1 daar het er om te doen is dezen minder samenhangend te maken1 zoodat alle kluiten bij het omwerken zooveel mogelijk verbrokkeld moeten worden4 ,dat dit geen werk is1 't welk men zelf kan verrichten1 valt licht te begrijpen4 ,dit vermengen met losmakende specie kan men in zoodanig geval gerust met eene eerste flinke bemesting gelijk stellen1 zoodat men er in het eerste jaar verder niets van dien aard behoeft bij te brengen4 ,geheel zal men zijn doel dan nog niet bereiken1 maar die gedeelten1 welke later jaarlijks worden gespit1 en dan af en toe matig kunnen bemest worden1 zullen ook met ieder jaar beter worden4 ,men denke er dan echter aan1 dat de koude koemest hier niet deugt1 en men op zwaren grond liefst uitgebroeiden paardemest1 die warmer en droger is1 moet gebruiken4 ,heeft men niet anders dan koemest1 dan gebruike men dien pas nadat hij minstens een jaar oud1 liefst nog ouder1 is4 ,van heel wat beter conditie is hij1 die voor dit doel over zandigen grond te beschikken heeft1 waaronder gewoonlijk verstaan wordt zand met humus vermengd2 gewoonlijk is dit in een zandstreek oude teelgrond4 ,heeft het zand daarin niet al te zeer de overhand1 dan kan men er alles gerust laten gelijk het is4 ,maar het komt ook voor dat men niets anders dan zand1 bar zand1 heeft4 ,ofschoon ik voor mij daar liever me te doen heb dan met klei1 omdat zand gemakkelijker tot goeden tuingrond te verwerken is1 moet het toch als zoodanig onbruikbaar beschouwd worden4 ,wel zullen sommige heesters er in groeien1 en zullen de meeste ,coniferen#a zich er zeer goed in ontwikkelen1 maar voor de meeste planten is het zand alleen te schraal2 het bevat te weinig humus en droogt nabij de oppervlakte te spoedig uit4 #a ,over deze groenblijvende gewassen wordt lager1 in het hoofdstuk over ,boomen1 nader gesproken4 ,dit wordt door het vermengen met humusgrond of gewone zwarte tuinaarde verholpen1 daar die grond niet alleen de noodige voedselstoffen bevat1 maar inzonderheid ook door zijn eigenschap om vocht uit de lucht op te nemen en dit vast te houden4 ,hier moet het bovendien niet als weelde beschouwd worden1 reeds in het eerste jaar een goede hoeveelheid mest1 en wel koemest1 hetzij versch of oud1 aan te brengen4 ,met inachtneming van deze maatregelen ga men gerust zijn gang1 en men zal spoedig tot de ervaring komen1 dat het zand op verre na zoo kwaad niet is als velen gelooven4 ,waar is het echter1 dat men zulken grond goed moet onderhouden1 wijl hij veel spoediger uitgeput geraakt dan een vastere4 ,intusschen zal hij met ieder jaar beter worden1 als men er maar een weinig de hand aan houdt4 ,treft men eindelijk zuiveren veengrond1 dan vermenge men dien allereerst met een goede hoeveelheid wit zand4 ,veengrond op zichzelf is sponsachtig1 komt meestal in lage streken voor1 slurpt het grondwater gretig op en is dikwijls1 door gebrekkige inwerking der lucht1 zuur4 ,het zand maakt hem beter voor de toetreding der lucht toegankelijk1 waardoor de organische bestanddeelen gemakkelijker en spoediger in voor de planten geschikt voedsel worden omgezet4 ,overigens is zulk een grond voor een kleinen tuin zeer geschikt1 of althans met weinig moeite zeer geschikt te maken4 ,grondbewerking4 ,wanneer men bij zijn huis een tuin wil maken1 zal een van tween het geval zijn3 f het terrein is geheel vlak1 f men heeft te doen met een stuk grond1 dat reeds vroeger voor een tuin werd ingericht1 maar dien men geheel wil veranderen en vernieuwen4 ,het eerste wat men in beide gevallen te doen heeft1 is den grond goed te doen omwerken en vlak leggen4 ,staat er nu niets op1 dan is dit zeker heel eenvoudig2 maar toch komt bij dit werk overleg te pas1 en heeft men er voornamelijk op te letten1 hoe het met den ondergrond gesteld is1 wijl hiervan de diepte waarop men dien moet doen bewerken1 zoowel als de wijze waarop dit moet geschieden1 afhankelijk is4 ,is de grond b4 v4 op een halven ,meter diepte niet vast en daarbij zuiver1 d4 w4 z4 zitten er niet te veel steenen in1 want die vindt men in elken grond in en bij bewoonde plaatsen1 dan kan het voldoende geacht worden wanneer die tot op #ej c,m4 diepte 7maar ook niet minder7 goed omgewerkt wordt2 is hij daar echter te vast of onzuiver1 dan moet hij dieper1 b4 v4 tot op #gj #hj c,m4 bewerkt worden4 ,hiermede ga men vooral niet lichtvaardig te werk1 daar de gezonde groei van veel wat men later wil planten niet alleen van den boven-1 maar ook van den ondergrond tot op een zekere diepte1 afhankelijk is4 ,maar nu doet het geval zich menigmaal voor1 dat de bovenlaag uit veel betere aarde bestaat dan daaronder4 ,die hierop niet let1 kan met dat omwerken den grond voor vele tuinplanten totaal bederven1 door den zwaarderen of met puin en kalkgruis vermengden ondergrond met de bovenlaag1 die uit tuinaarde bestaat1 te vermengen of genen boven te brengen en dezen te doen zinken4 ,een goed werkman zal daarop letten2 maar er zijn er ook wie men dat uitdrukkelijk aan het verstand moet brengen1 hen in zoodanig geval er op wijzende1 dat het noodzakelijk is wel den ondergrond goed los te maken1 maar de betere bovenlaag alleen te keeren1 en die zorgvuldig boven te houden4 ,intusschen is ook het omgekeerde niet zelden het geval1 namelijk dat de grond op zekere diepte beter is of volkomen dezelfde blijft4 ,dan doet men wijzer den ondergrond boven te brengen1 wijl men dan een versche1 onbeteelde laag aan de oppervlakte verkrijgt1 die1 nadat de lucht er eenigen tijd op heeft ingewerkt1 voor niet diep wortelende planten veel voedzamer is dan de oude laag4 ,werd het stuk grond reeds vroeger als tuin aangelegd1 maar verwaarloosd1 verloopen of vergroeid en wil men dien goed vernieuwen1 dan begint men met al wat er staat en dat niet mooi is te verwijderen4 ,hoe minder men daarvan bewaart1 des te beter is het1 want veelal is hetgeen er in staat1 voor zoover het boomen en heesters betreft1 niet veel bijzonders4 ,inzonderheid zijn het boomen1 die in zoodanig geval beletten er iets wezenlijk goeds van te maken4 ,staan er hoog opgegroeide boomen met uitgestrekte takken aan den kant1 dan zijn ze1 aan de ,zuidzijde vooral1 een beletsel voor een krachtigen en gezonden groei van wat men in den tuin plant1 en juist dr zien velen ze gaarne1 omdat ze in den zomer een welkome schaduw geven4 ,maar de tuin moet zonnig zijn2 een enkele beschaduwde plek is fraai1 is noodig voor waar zomergenot2 een beschaduwde tuin is echter een onding1 vooral wanneer die--en van de zoodanigen spreken wij hier alleen--klein is4 ,aan de ,noordzijde kan een enkele boom minder kwaad1 ofschoon ik ze in zeer kleine tuinen niet wenschelijk acht1 wijl ze meestal den grond te arm maken4 ,men ruime ze dus zonder zich lang te bedenken1 behoudens een enkele aan de ,noordzijde en geheel aan het einde van den tuin1 op4 ,niet zelden staan er oude vruchtboomen in1 die men wel gaarne zou willen behouden4 ,dit is echter in de meeste gevallen glad verkeerd1 daar ze maar zelden werkelijk mooi zijn1 en1 nog eens1 al wat niet mooi is moet weg4 ,heeft men er echter een niet te grooten1 goed gevormden ,appelboom in staan1 dan is het raadzaam dien te behouden1 waarbij ik niet zoozeer aan de vruchten1 maar meer bepaald aan den prachtigen voorjaarsbloei denk4 ,misschien staat er nog een mooie1 goed gevormde boom midden in1 en wanneer die zoo geplaatst is1 dat hij voor den nieuwen aanleg1 die er licht wat naar gewijzigd kan worden1 niet storend is1 doet men wijs ook dien te behouden4 ,meer dan twee opgaande boomen mogen echter in de middenruimte van een tuin van kleine afmetingen niet staan2 ze hinderen anders elkaar en bederven wat er omheen staat4 ,van de heesters en andere overblijvende vaste planten zoekt men het wezenlijk goede uit en neemt dit op1 om het in een hoek te kuilen1 gelijk men het noemt1 d4 i4 eenvoudig met de wortels in den grond te leggen1 om het later weer te planten4 ,zoo maakt men dus ook dit stuk grond vlak1 behoudens misschien een paar boomen1 en kan het dus vierkant worden omgewerkt2 in de onmiddellijke nabijheid dier boomen natuurlijk minder diep1 om de wortels daarvan niet noodeloos te beschadigen4 ,ik druk op dit alles1 wijl men dikwijls geneigd is zooveel mogelijk van de aanwezige boomen en heesters rustig te laten staan4 ,dit is echter zeer verkeerd1 daar het altijd tot half-werk leidt4 ,het terrein moet vrij wezen2 dan kan men ermede doen wat men wil1 terwijl men anders door het bestaande gewas gewoonlijk verhinderd wordt het zoo in te richten1 als men gaarne zou wenschen4 ,het verplanten van de werkelijk goede heesters levert maar weinig bezwaar op1 en doorgaans staan ze f te dicht bijeen f zijn ze slecht verdeeld4 ,neemt men ze op1 dan kan men ze later planten waar men ze wil hebben1 dat veel beter is4 ,sommigen achten het noodeloos om den grond gelijkmatig te doen omwerken2 immers1 waar paden komen1 meenen zij1 is dit niet noodig4 ,dit mag gelden voor groote terreinen2 kleine tuinen moeten allereerst in hun geheel vlak omgewerkt worden1 en eerst drna komt de vraag te pas waar de paden zullen komen4 ,doet men dit niet1 en wil men hier en daar een bestaand voetpad rustig laten liggen1 dan is dit eerstens zeer belemmerend voor een goede1 geregelde grondbewerking1 terwijl de paden later ongelijk zullen wegzakken en men er hoogten en laagten in krijgt4 ,dat er bij die eerste grondbewerking geen sprake moet zijn van bemesting zal men denkelijk wel begrijpen2 immers het zou dwaasheid zijn ook daar mest door den grond te werken1 waar men later paden zal maken4 ,is bemesting noodig1 en in de meeste gevallen is die wenschelijk1 dan werke men later dr mest door den grond1 waar die wezenlijk nut zal doen2 op de ne plaats wat meer1 op de andere wat minder1 al naar hetgeen men er wil planten daaraan behoefte heeft4 ,hierop kom ik lager nog wel terug4 ,de aanleg4 ,wij gaan dus nu van de veronderstelling uit1 dat we een open1 langwerpig stuk grond van #dj ,meter lengte en #ae ,meter breedte tot onze beschikking hebben1 zijnde een stadstuin van tamelijke grootte1 waarvan de grond vlak omgewerkt is1 zoodat niets ons in onze beweging belemmert4 ,daarvan gaan we een tuin maken1 en ik hoop den lezer duidelijk te kunnen voorstellen hoe men dit doet4 ,de bijstaande figuur moge het begrip daarbij te hulp komen4 ,we richten dit in op de eenvoudigste wijze1 die voor het begrip 't gemakkelijkst is1 maar in elk geval zoo1 dat1 krijgt ge ook al geen park in miniatuur 7vaak belachelijke resultaten eener poging om van zulk een klein stuk grond het onmogelijke te maken71 ge toch uit het huis een lief gezicht1 en1 in den tuin1 groen en bloemen1 lucht en licht en voldoende afwisseling hebt1 om dien vooral in den zomer tot een bron van aanhoudend genot te maken4 ,illustratie3 ,schets van een kleinen tuin4 ,ik zou ,u 7ik spreek hier gemakshalve direct tot den lezer7 kunnen zeggen hoe ge die verdeeling kunt maken op de plaats zelf1 maar ik raad ,u de gewoonte van aanleggers te volgen1 die1 zelfs van den kleinsten tuin eerst een--zij het ook maar ruwe--schets op papier maken4 ,dit is veel verkieslijker1 wijl ge dan een beter overzicht hebt1 en op het papier gemakkelijker veranderingen kunt aanbrengen dan buiten4 ,zijt ge daar dan mee klaar1 en het geeft voor eenige uren een aangename bezigheid1 dan weet ge veel beter wat ge buiten moet doen1 en hebt ge slechts op grooter schaal toe te passen1 wat ge reeds op kleine schaal in orde bracht4 ,dit is veel eenvoudiger dan het mogelijk aan sommigen toeschijnt4 ,neemt ge nu1 wat voor zoo'n kleinen tuin heel goed gaat1 voor elken ,meter een ,centimeter1 d4 i4 maakt ge een schets op #a_/ajj der natuurlijke grootte1 dan kunt ge alles heel gemakkelijk uit elkaar houden en is later het nameten niet moeielijk4 ,begin dan met op een vel papier een langwerpig vierkant te teekenen van #dj c4,m4 lengte en #ae c4,m4 breedte1 zoodat ge dit in de lengte voor ,u hebt4 ,de onderste lijn van #ae c4,m4 is het huis1 en1 daar het steeds wenschelijk is tegen het huis wat ruimte te hebben1 nemen we daarvoor #b ,meter4 ,ge trekt dus1 binnen het vierkant1 op #b c4,m4 afstand van de lijn die het huis voorstelt een tweede4 ,deze ruimte houdt ge vrij1 hetzelfde of ge daar een straatje wenscht of er grint of schelpen strooit1 mits ge maar zorgt dat de grond daar iets 7zeer weinig7 hooger ligt dan verderop1 opdat er geen water kan blijven staan4 ,wat ge nu voor den eigenlijken aanleg overhoudt1 is #ch ,meter lang4 ,op het midden van deze lengte1 dus #ai ,meter van den achtermuur 7aangenomen dat daar een muur staat71 en even ver van het straatje 7dat ik bij het huis veronderstel71 zet ge met ,uw potlood een duidelijke stip op een ,centimeter afstand van den langen zijmuur of schutting1 dus van een der lange lijnen4 ,nemen we nu aan dat ge dit aan de linkerzijde doet 7a7#b4 #b ,zie de door deze letters aangeduidde streepjes op de figuur4 ,hierna zoekt ge weer het midden op tusschen dit punt en de onder- en bovengrens1 en zet op beide plaatsen ook een punt1 dat echter vier ,meter van dien zijmuur--op uw teekening alzoo #d c4,m4--verwijderd is 7b74 ,ge hebt nu de lengte tusschen het straatje bij het huis en den achtermuur in vier gelijke deelen verdeeld3 het middelste punt staat echter veel dichter bij de zijlijn dan de beide anderen4 ,nu neemt ge een punt uit den achterhoek en wel zoo dat ge dien hoek in twee gelijke deelen splitst4 ,dit punt neemt ge #e ,meter 7dus #e c4,m47 uit den hoek 7c74 ,dit is dus een vijfde punt en als we er nu nog twee plaatsen1 hebben we het grondidee voor een symmetrischen tuin met gebogen lijnen van middelbare grootte4 ,het eene meet ge uit het midden van de bovenste dwarslijn1 van den achtergrond dus1 en wel op #b ,meter daarvan af 7hier alweer #b c4,m47 7d74 ,het andere beneden bij het straatje1 en wel vlak tegen de zijlijn aan1 dus juist in den hoek 7e74 ,nu komt het er maar op aan1 om die zes punten door een zuivere1 golvende of gebogen lijn met elkaar te verbinden4 ,wat ik met die gebogen lijn bedoel zal u duidelijk zijn1 wanneer ge maar een dun stukje balein neemt1 dit vasthoudt onder in den hoek bij het laatste punt en dit nu zoo buigt1 dat het al de punten raakt4 ,door op die punten afwisselend aan de ne en de andere zijde een speld te steken1 houdt ge het baleintje tegen en kunt ge daarlangs met potlood die lijn aftrekken4 ,die niet l te onervaren is1 doet dit echter gemakkelijker uit de hand1 daar men1 van punt tot punt teekenende1 gemakkelijk een lijn met zuivere bochten krijgt4 ,dit gedaan zijnde1 doet ge volmaakt hetzelfde aan de rechterzijde4 ,hiervoor is dus geen verdere verklaring noodig4 ,stelt ge ,u nu die gebogen lijn langs de beide zijmuren of schuttingen als een grasband voor1 dan is wat tusschen deze en de grenslijnen ligt een zoogenaamd zijrabat1 bestemd ter beplanting4 ,nu zullen we trachten een pad te krijgen van het huis uit naar het achtereinde van den tuin en terug4 ,eigenlijk hebben wij dit reeds2 ge herinnert ,u dat ik zeide met die ne gebogen zijlijn het grondidee van den tuin te hebben1 en daar is natuurlijk zulk een hoofdpad in begrepen4 ,hoe breed zal dit zijn8 ,dit hangt natuurlijk van ,uwe verkiezing af4 ,mij dunkt we moesten het op anderhalven ,meter stellen2 licht toch hebt ge met ,uwe vrouw1 in den tuin wandelende1 een vertrouwelijk gesprek te voeren1 en dan is die breedte noodig1 om behoorlijk naast elkaar te kunnen gaan1 zonder het gras te vertreden4 ,dit is trouwens voor een tuin van deze afmeting de beste maat2 is het stuk grond veel smaller1 dan zal men zich met paden van een ,meter tevreden moeten stellen1 daar anders te veel van de breedte van het terrein afgenomen wordt4 ,hier houden we1 zooals ge spoedig zult zien1 nog genoeg over4 ,dit pad nu verkrijgt ge op de gemakkelijkst mogelijke wijze4 ,hebt ge bij geval een potlood-passer8 ,open dien dan op #a ,centimeter1 plaats de stalen punt precies op de gebogen lijn1 en met het potlood naar binnen4 ,volgt ge nu met den passer die lijn1 zorgdragende dat ook de potloodpunt op het papier rust1 dan teekent dit een met de andere precies evenwijdig loopende lijn4 ,die een juist gezicht heeft1 kan deze evenwijdige lijn wel uit de hand trekken4 ,vertrouwt ge ,u daarop niet1 en hebt ge geen zoodanigen passer1 meet dan met een gewonen passer of met een strookje papier maar #a c,m4 naar binnen1 en doe dat op zooveel plaatsen als gij noodig acht1 altijd zorgende de richting waarin ge meet naar den loop der bocht te wijzigen1 en trek dan de lijn over die punten4 ,daar hebt ge nu den tuin reeds vr ,u4 ,wat het pad is1 loopt immers terstond in het oog2 aan de buitenzijde daarvan hebt ge de straks genoemde rabatten1 en in het midden ligt een langwerpig perk1 dat ongeveer #cd ,meter lang1 op het midden het breedste 7#aj ,meter71 en op de beide smalste gedeelten nog #e ,meter breed is4 ,een enkele blik op deze ruw door ,u getrokken schets doet ,u reeds opmerken dat er toch nog iets aan ontbreekt4 ,ik zal ,u zeggen wat dit is4 ,ge ziet geen andere communicatie tusschen die twee paden dan aan de beide einden van den tuin4 ,dit moet anders wezen2 ook is die communicatie zeer gemakkelijk te verkrijgen1 en wel op twee plaatsen4 ,zet even een potloodstip op #cj ,meter uit het huis gemeten midden op het blad papier 7f71 en een andere op #ad ,meter uit de lijn die het huis voorstelt 7g74 ,als ge nu de grenslijnen van het perk over die beide punten met een gebogen lijn vereenigt1 krijgt ge in het groote perk den omtrek van een ei 7,a74 ,dit perk loopt bij het straatje rond toe4 ,wanneer ge nu ,meter binnen de lijn aldaar een tweede trekt1 dan krijgt ge een half ovaal1 dat ge gemakkelijk tot een geheel zult kunnen maken 7,b74 ,zoo krijgen we een tweede veel kleiner perkje in dat middenvak4 ,daartusschen blijft dan een ruimte van p4 m4 #f ,meter lengte open4 ,die nu van veel communicatie houdt1 kan daar een pad maken2 ik voor mij zou die ruimte liever voor gras bestemmen1 daar de afstand toch zoo groot niet is1 en we iets hoogerop een tusschenpad krijgen4 ,boven dat eivormige perk toch bleef in het middenvak een ruimte van #f ,meter breedte en #aj ,meter lengte over4 ,als ge nu midden daarin1 op #f ,meter uit den achtermuur1 een punt plaatst1 en uw passen op #c ,meter zet1 trekt ge daar een cirkel van #f ,meter middellijn 7,c74 ,dan zal die cirkellijn1 juist de breedte van een pad van dat eivormige vak afblijven1 en veegt ge de potloodstreep daar aan beide zijden nu weg1 dan ligt dat communicatiepad z duidelijk vr ,u1 dat het ,u is als staat ge er midden in4 ,de bovenlijn van dien cirkel is zeker volkomen zuiver4 ,zoo gij uw eersten omtrek ook geheel zuiver hebt gemaakt1 zal hij daar juist over de lijn heenloopen2 anders veegt ge uit waar dat niet het geval is2 zoo is het daar ook met de lijn van het buitenrabat1 die ge nu1 op #a ,meter1 7resp4 #a c4,m47 van die zuivere cirkellijn teekent4 ,zulk een kleine correctie1 die overigens van ondergeschikt belang is1 volgt altijd wanneer men uit de hand getrokken bochten met die welke met een passer getrokken zijn vergelijkt4-- ,nu zult ge zien dat ge1 op #aj ,meter afstand van het huis1 links en rechts tegen den muur of de schutting nog al groote open vakken hebt gekregen4 ,deze beide ruimten kunt ge goed gebruiken voor bloemperken in ovalen vorm van #f #g ,meter lengte en die aan de voorzijde het beloop van het rabat volgen4 ,ge kunt ze er gemakkelijk in teekenen1 als ge maar ongeveer #c ,m4 binnen die lijn blijft1 waardoor ge aanduidt dat daar een breede grasband moet komen4 ,die beide bloemperken1 vlak over elkander1 en het grasveldje dat daar in het middenvak geprojecteerd is1 zullen1 met het bloemperkje bij het huis een aardig geheel maken1 vooral wanneer het groote1 eivormige middenvak met kloeke heesters bezet is4 ,ook op #cj ,meter van het huis is1 links en rechts1 nog al ruimte4 ,zijt ge er op gesteld1 dan zoudt ge aan ne zijde--de zonzijde--ook daar een klein bloemperkje of een bloemrand kunnen maken4 ,ge kunt daar echter ook nog op andere wijze partij van trekken1 gelijk wij later zullen zien4 ,nu is uw ontwerp af4 ,het is een tuin1 in de gegeven omstandigheden zoo eenvoudig mogelijk1 maar die1 goed aangelegd en netjes onderhouden1 ,u alles zal kunnen geven1 wat van zulk een oppervlak billijk verlangd kan worden4 ,het zal ,u nu ook wel duidelijk zijn hoe ge dit plan1 zonder veel moeite1 kunt ten uitvoer brengen4 ,gemakshalve teekent ge bij al de hierboven opgegeven punten de afstanden aan1 hetzij uit het huis1 van het veronderstelde straatje1 uit den achtermuur of schutting of uit de zijmuren of schuttingen of eindelijk uit de hoeken2 dan behoeft ge dit niet telkens na te meten4 ,ge zoekt nu buiten diezelfde punten op1 waartoe ge1 in plaats van een passer1 een maatlint gebruikt1 en steekt daar stevige stokken in den grond1 't welk gemakkelijk gaat1 omdat die pas losgemaakt is4 ,vreest ge nu die bochten uit de hand niet zuiver genoeg te zullen kunnen trekken1 zet er dan eerst nog even zooveel stokken tusschen1 waarvoor ge nu de plaatsen op uw teekening wel zult kunnen vinden1 en neem dan een paar tuinlatten1 die ge om den anderen achter en vr die stokken brengt2 dan krijgt ge zuivere bochten1 wanneer ge op korten afstand 7#a ,meter b4v47 kleine stokjes of paaltjes langs die lat in den grond zet1 waarna ge haar weer wat verder kunt gebruiken4 ,een tuinarchitect zou om zulk een manier van werken lachen2 mogelijk zou hij de geheele aanleg1 als hij uw teekening zag1 wel wat simpel vinden2 maar ge roept er geen tuinarchitect bij1 en kiest den gemakkelijksten en zekersten weg om tot uw doel te komen4 ,mijn zaak is het thans1 ,u op dien weg te brengen1 en1 wanneer ge de boven gegeven aanwijzingen geregeld op het papier hebt in toepassing gebracht1 zult ge zelf erkennen dat dit nu juist geen heksenwerk is4 ,ik mag immers wel aannemen dat zij1 die zich in zulk een geval bevinden1 er ernst van maken1 en dan hebben ze niet veel meer dan een uur1 laat 't het dubbele zijn1 noodig1 om de boven aangegeven lijnen te teekenen4 ,zijn ze zoover1 dan zijn ze een heel eind op weg1 want kon men 't in het klein teekenen1 dan kan men het zeker ook in het groot herhalen4 ,nu kome men niet aan met de naieve opmerking dat iedereen geen regelmatig stuk grond heeft van #dj bij #ae ,meter1 want dat weet ik natuurlijk ook wel4 ,wanneer hij1 die nooit iets aan zulk werk deed1 echter eerst maar eens dit denkbeeld op een blad papier verwezenlijkt1 zal het verschil al heel groot moeten zijn1 zoo hij1 met den omtrek van zijn beschikbaren grond er naast1 niet begrijpt met welke wijzigingen hij er kan komen4 ,ook was het eigenlijk alleen mijn doel duidelijk te maken hoe men het moet aanleggen1 om voor een kleinen tuin een gemakkelijk uitvoerbaar plannetje te krijgen4 ,bovendien zijn er vele stadstuinen van dezen vorm1 zij het dan ook dat ze wat kleiner of wat grooter zijn4 ,ontmoet men nu bij het geheel veranderen daarvan moeielijkheden1 b4 v4 staat er een boom1 dien men bepaald wil behouden1 dr1 waar volgens ons ontwerp een pad zou komen1 dan wijzige men dit zoo1 dat hij niet hindert en zoo gunstig mogelijk uitkomt4 ,het is daarom in zulke gevallen goed van twee kanten1 uit den zijmuur en den achtermuur of schutting of wel uit het huis1 op te meten waar hij staat1 en die plek met een kruisje aan te duiden1 nog vr dat men de gebogen lijnen gaat teekenen1 omdat het beloop daarvan allicht door zulk een boom gewijzigd wordt4 ,eindelijk merk ik nog op1 dat het zaak is dit werk zoo vroeg mogelijk in het voorjaar te ondernemen1 en den grond reeds vooraf1 als 't kon in het najaar of1 bij niet vriezend weer1 in den winter1 in orde te doen brengen4 ,ook is in den winter het maken van zulk een plannetje een zeer aangename bezigheid2 men kan het dan een poosje laten liggen1 het later nog eens bezien1 hier en daar wat wijzigen1 zoodat men het geheel in zijn hoofd heeft als het op 't ten uitvoerbrengen aankomt4 ,voor later gemak kan men alles wat gras moet worden met gekleurd potlood groen maken1 waardoor het gezicht erop nog gemakkelijker wordt4 ,ook overlegge men vooraf goed wat men hier1 wat dr wil planten1 teneinde het benoodigde in tijds te kunnen bestellen2 voor de hierop betrekking hebbende aanteekeningen is op het planteekeningetje ruimte genoeg1 zelfs nog wanneer men dit op de helft der hierboven aangenomen grootte1 dus op #a_/bjj teekende 7dit is dus voor elken ,meter ,centimeter74 ,zien we nu eerst eens hoe men het moet aanleggen met het gras1 en ook waarmede1 waar en hoe men zulk een kleinen tuin behoorlijk kan beplanten4 ,,ii4 ,,hoe ,,men ,,een ,,kleinen ,,tuin ,,beplant4 ,het ,gras4 ,het gras mag wel het meest essentiele deel van een tuin genoemd worden1 onverschillig of deze groot of klein is4 ,in groote tuinen speelt het een voorname rol in den vorm van gazons of grasvelden1 waaraan zelfs door hen1 die een goed begrip van het schoone van den zoogenaamden landschapstijl hebben1 zeer veel wordt ten koste gelegd1 om het goed te maken en zorgvuldig te onderhouden4 ,in tuinen als waarmede wij ons nu bezig houden kan van eigenlijke gazons natuurlijk geen sprake zijn1 maar toch kan men het1 gelijk ik hierboven reeds heb aangeraden1 wel z inrichten1 dat men1 niet ver van het huis een kleine grasvlakte krijgt2 in onzen geprojecteerden tuin zelfs nog wel van #be #cj vierk4 ,meter4 ,dat geeft een open en tegelijk een frisch gezicht1 en de bloemen die er vr en achter of er omheen staan komen er fraai tegen uit4 ,het gras is dan ook het eerste1 waarvoor men na den aanleg te zorgen heeft1 en men doet dat op tweerlei wijzen3 men zaait het of men brengt het direct in den vorm van zoden in den tuin aan4 ,het eerste is voor kleine tuinen stellig af te raden4 ,van eigenlijke vlakten is hier toch geen sprake1 en voor de randen langs de paden heeft men te weinig noodig1 om zich door de kleine kosten van zoden te laten afschrikken4 ,het zaaien van grasranden is zeer ondoelmatig1 en zelfs bij den aanleg van grootere tuinen legt men deze met zoden1 terwijl de gazons van eenige uitgestrektheid dan binnen die randen bezaaid worden4 ,dit heeft tweerlei nut3 eerstens maakt men daardoor den aanleg direct af1 en ziet men wat men doet en wat men heeft2 terwijl die teekening er bij het zaaien eigenlijk pas inkomt1 nadat het gras goed gekiemd is2 ten anderen verkrijgt men dan direct zuivere en overal gelijkmatig gesloten randen4 ,het eerste kan uit den aard der zaak door zaaiing pas veel later verkregen worden1 nadat het gras dicht genoeg is opgekomen1 om het zuiver te kunnen afsteken1 en wat het tweede betreft1 dit laat in den regel veel te wenschen over1 want1 om goed gesloten banden te verkrijgen1 waarin nergens kale plekken voorkomen en die overal de vereischte breedte hebben1 moet het zaad door een goed geoefende hand uitgestrooid worden4 ,maar ook dan nog kan het ten deele mislukken1 daar niet alle graszaad even deugdelijk is en het dus soms slecht opkomt1 of ook wel wijl de musschen er in grooten getale op neerstrijken1 en1 vooral wanneer het1 tengevolge van droog en schraal lenteweer1 wat lang duurt eer het ontkiemt1 het grootste gedeelte ervan oppeuzelen4 ,voor groote gazons moet men zich daar wel naar schikken en dan is het zaak zulke maatregelen te nemen1 als kunnen dienen om die bezwaren te voorkomen2 men kan dan niet anders1 wijl de kosten voor graszoden te hoog zouden loopen4 ,een kleinen tuin moet men ineens geheel en goed afmaken2 men heeft er dan reeds van 't begin af genot van en dit weegt ruimschoots tegen de iets grootere onkosten op4 ,hoe hoog die voor de graszoden zullen zijn1 kan men zelf gemakkelijk berekenen2 immers men behoeft slechts de lengte der grasbanden1 op de teekening door de gebogen lijnen ter weerszijden van de paden te meten1 wat men daarop gemakkelijk met een dun touwtje kan doen4 ,dan zal blijken dat in den tuin1 dien we in het vorige hoofdstuk ontwierpen1 deze grasranden een lengte hebben van p4 m4 #agj ,meter4 ,de graszoden nu worden verkocht per vierk4 rijnl4 ro1 en zulk een ro is verdeeld in #ab #ab zoden van #a vierk4 voet1 zoodat men #add zoden in een ro heeft4 ,nu zijn gewone grasbanden van een voet te breed1 zoodat men aan de halve breedte genoeg heeft2 men snijdt ze dus door en zoo verkrijgt men uit een ro #bhh zoden van voet breedte en een voet lengte1 toereikend dus voor een grasband ter lengte van #bhh voet4 ,rekent men nu gemakshalve dat er #c voet op een ,meter gaat 7't is iets meer maar men verliest ook altijd wat7 dan krijgt men een lengte van #if strekkende ,meter1 en komt men dan voor de banden met een paar ro gras toe4 ,vervolgens neme men in aanmerking dat het wenschelijk is de twee zijdelingsche bloembedden door een grasband van een voet te omvatten1 dat vr het bloemperkje vlak bij het huis een grasrand van ,meter breedte verkieslijk is1 en men ook nog de kleine grasvlakte onmiddellijk daarachter1 vr het groote eivormige vak heeft4 ,daar er1 ruw genomen1 #d #d #af vierk4 ,meter in een vierk4 ro gaan1 neemt men daarvoor ook twee ro2 zoodat men mag aannemen met #d ro zoden ruim toe te komen4 ,wil men breedere banden en over 't algemeen meer gras1 dan zal dit natuurlijk wijziging ondergaan1 maar het zal toch wel niet z groot worden1 dat het zich tot een afschrikkend bezwaar ontwikkelt4 ,de prijs der graszoden is op verre na niet overal dezelfde1 en kan varieren van f#b tot f#c per ro1 wat vooral hiervan afhankelijk is1 of ze van veraf moeten aangevoerd worden1 en of men ze uit de eerste of uit de tweede hand verkrijgt4 ,gewoonlijk is dit laatste het geval1 als men dus den middenprijs neemt1 zal het verschil zeker niet groot zijn4 ,het zou te uitvoerig worden1 wilde ik hier bij alle bijzonderheden hiervan stilstaan2 daarom met het oog op het leggen dier zoden slechts het volgende3 ,men schuimt overal langs de paden1 binnen de stokjes1 den grond ter breedte van #be #cj c4,m4 een weinig weg en werpt dien naar binnen1 opdat de zode vlak en niet te hoog zou liggen2 immers de paden zakken1 door het betreden1 wat in1 en het gras moet daarmede ongeveer gelijk1 slechts zeer weinig hooger liggen4 ,daarna harkt men die strook goed gelijk1 en nu schrapt men het beloop van stokje tot stokje1 zoo zuiver mogelijk af1 dat in dien fijn geharkten grond zeer gemakkelijk gaat4 ,deze schrap is de buitengrens voor het gras4 ,hierna legt men de zoden daarop1 stijf tegen elkaar aan1 altijd zorgende die buitenlijn streng te volgen1 hetwelk men bij de bochten kan doen1 door ze aan de binnenzijde wat van elkaar te doen wijken1 zoodat er een wigvormige ruimte tusschen open blijft1 die men dan met een los stukje aanvult4 ,doet men dit nu aan weerszijden van een pad1 zoo ligt dit links en rechts reeds van 't begin af scherp en zuiver begrensd2 de tuin ontwikkelt zich nu meer en meer1 en na weinige uren ligt die geheel geteekend op het terrein1 zoodat ieder zich er onmiddellijk1 zelfs reeds op eenigen afstand1 in thuis gevoelt4 ,eindelijk legt men ook de vlakke veldjes1 zoover die in het plan zijn opgenomen1 waardoor het geheel verder wordt voltooid4 ,de tuin als zoodanig is nu eigenlijk reeds klaar1 maar men is toch nog op verre na niet gereed1 zelfs niet met het gras4 ,dit ligt nu los boven op den grond1 en al zal het ook1 wanneer men het zoo laat liggen1 wel gaan groeien1 zoo moet men dien groei toch meer verzekeren1 door het goed vast aan te plakken of te kloppen4 ,hiertoe gebruikt men een zoogenaamden grasklopper2 een geoefend werkman kan het ook met een spade doen1 maar het eerste is beter1 men werkt er gemakkelijker mede en het gras zal netter liggen1 daar men veel beter met den klopper alle oneffenheden kan wegnemen4 ,als dit gedaan is snijdt men 7dit is beter dan afsteken met een grassteker of spade71 met een stevig mes de kanten binnen en buiten zuiver gelijk1 wat vooral aan den binnenkant zeer noodig1 maar ook van buiten--dus langs het pad--niet overbodig is1 omdat de zuivere grens met het vastplakken1 wijl de ne zode wat meer wordt uitgeslagen dan de andere1 altijd onzuiver wordt4 ,bij het afsnijden drukt men met de linkerhand op den kant der zode1 waar men die afsnijdt1 daar men die anders zou oplichten1 waardoor het vastplakken doelloos zou worden4 ,reeds nu1 nadat dit werk is afgeloopen en terwijl de vakken nog onbeplant1 mogelijk ongeharkt liggen1 erkent men de waarheid van wat ik aan het begin van dit hoofdstuk zeide1 dat het gras het meest essentiele deel van den tuin is4 ,in die overtuiging zal men echter later bevestigd worden1 en zeker niet het minst in de lente1 wanneer het in den winter vaal geworden gras langzamerhand een frischgroene kleur verkrijgt4 ,dn vooral is het gezicht op zulk een klein veldje vr het huis zeer opwekkend4 ,veel afwisseling geeft men hieraan door er zeer verstrooid en als waren ze uit de lucht komen vallen1 hier en daar een ,sneeuwklokje en een witte1 blauwe en gele ,crocus in te planten2 de laatsten op groote afstanden ook in dat der banden4 ,de eersten bloeien reeds in den winter1 soms in 't laatst van ,januari1 stellig in ,februari als het dan niet vriest1 terwijl ze door de ,crocussen onmiddellijk gevolgd worden4 ,die onregelmatig in het gras verspreide bloemen geven dan aan den tuin een zeer gezellig aanzien4 ,ik kan er echter niet genoeg op drukken dat het slechts weinigen mogen wezen4 ,wanneer men in het veldje van #be vierk4 ,meter een tiental ,sneeuwklokjes#c en later zooveel ,crocussen ziet bloeien is dit mooi2 zijn het er meer dan wordt het te bont1 te onrustig4 #c ,ik bedoel hier afzonderlijke bloempjes2 ze vermenigvuldigen zich echter gaandeweg1 zoodat1 waar men aanvankelijk n bolletje plantte1 later een kleine zode met een dozijn bloempjes staat4 ,dan zou dit te veel zijn4 ,men kan ze dan gemakkelijk opnemen en splitsen4 ,wanneer het gras goed gelegd en vast aangeklopt is1 hindert het volstrekt niet dat men er over loopt1 ofschoon het toch beter is dit in 't begin niet1 of althans zoo min mogelijk te doen4 ,later doet het geen het minste kwaad1 mits men het niet altijd in ne richting betreedt1 en er dus geen pad over maakt3 dit moet zorgvuldig vermeden worden1 vooral gedurende den winter1 wanneer men er1 als het om een kortere communicatie te doen is1 te lichter toe overgaat4 ,ook lette men er op bij de bochten niet de grasbanden te betreden1 wat ook nogal eens het geval is4 ,dat men links en rechts over vastliggend gras loopt1 hindert daaraan in 't minst niet1 maar het mag niet geregeld geschieden4 ,wat verder op het gras betrekking heeft1 vinden we later bij de bespreking hoe de tuin moet onderhouden worden4 ,boomen4 ,van hoe groot belang de boomen in groote tuinen mogen zijn1 ja zelfs terwijl zij in die van middelmatige grootte nog een beteekenende rol spelen1 komen ze voor kleine tuinen toch zeker niet in de eerste plaats in aanmerking2 ja geheel ongelijk hebben zij niet1 die beweren dat1 in 't algemeen genomen1 boomen in kleine tuinen niet behooren4 ,dat ik ze nu hier allereerst noem is deels uit respect voor de edelste vormen uit het plantenrijk1 maar deels ook omdat men1 nadat men met het gras is gereed gekomen1 allereerst met het planten der boomen1 hoe weinige het dan ook moge zijn1 moet beginnen4 ,ik heb hier natuurlijk niet enkel het oog op boomen1 die een groote ontwikkeling verkrijgen1 zooals ,linden1 ,esschen1 ,populieren1 enz41 maar op alles wat tot de rubriek boomen behoort1 dus ook op die van bescheidener afmetingen2 ook op de in den winter groenblijvenden1 ook op de vruchtboomen1 en dan is er geen tuin zoo klein of daar behooren er eenige in thuis4 ,wij brengen ze dus tot deze rubrieken1 en wel #a4 de boomen met in het najaar afvallend blad 7met uitzondering der vruchtboomen71 #b4 vruchtboomen1 #c4 heesters1 #d4 groenblijvende boomen en heesters die namelijk1 welke hun bladeren winter en zomer behouden4 ,opgaande boomen met afvallend blad4 ,met het planten der eerste moet men in kleine tuinen zeer voorzichtig zijn1 en het is inderdaad niet te veel gezegd1 als men beweert dat ze er niet in te pas komen1 met uitzondering van een paar wellicht1 om een groenen achtergrond te verkrijgen4 ,men zij er hier vr alles op bedacht1 te zorgen dat lucht en licht zoo onbelemmerd mogelijk toegang tot den geheelen tuin hebbe4 ,behoudens een beschaduwd plekje1 liefst zoo gelegen of ingericht1 dat men er in den zomer bij helder1 heet weer den geheelen dag kan zitten1 moet een kleine tuin geen andere schaduw hebben dan die van den muur of schutting1 waardoor de tuin aan de zuidzijde begrensd wordt1 en die veelal reeds meer dan genoeg is4 ,al datgene toch1 waarvan men zich voorstelt in den zomer genot te hebben1 heeft zon noodig1 tot zelfs de heestergewassen incluis1 en voor die enkelen1 die zooals men het noemt halve schaduw beminnen1 is altijd wel een plaatsje te vinden4 ,maar men behoeft dezen regel daarom niet in al zijn gestrengheid toe te passen4 ,een enkele mooie boom1 midden in een tuin1 die zelfs nog kleiner is dan de hierboven bedoelde1 staat daar goed en fraai1 en men kan in zijn lommer een zeer aangenaam1 open zitplaatsje hebben4 ,wil men dit1 dan richte men alles er van 't begin af naar in en neme b4 v4 voor dat communicatie-pad in plaats van #a een breedte van #e1 minstens #d ,meter4 ,daar plante men dan een ,kastanjeboom met niet te lagen stam4 ,hiertoe verdiend de dubbeldbloemige de voorkeur1 omdat die langzamer groeit4 ,er zijn er1 die dezen fraaien boom voor kleine tuinen ongeschikt achten1 omdat hij1 naar hun meening1 niet onder 't mes gehouden kan worden4 ,dit is een dwaling2 men kan dezen boom1 als hij te machtig wordt1 gerust inkorten2 als men dat met overleg doet1 zal hij goed uitgroeien en er een te dichtere kroon door krijgen4 ,van die mooie1 neergebogen takken is dn natuurlijk geen sprake2 wil men die1 dan moet hij zich volkomen vrij kunnen ontwikkelen4 ,een andere zeer fraaie boom voor dit doel is de ,plataan4 ,deze groeit ook kloek1 mogelijk wat minder overheerschend dan de ,kastanjeboom1 en kan zeer goed1 naar gelang der omstandigheden1 ingekort worden4 ,de ,plataan is bovendien een zeer zuivere boom1 met bladeren1 die1 hoewel van een geheel anderen vorm1 toch zeker niet minder sierlijk zijn dan die van den ,kastanjeboom#d1 terwijl deze weer een zeker niet geringe aanbeveling heeft in zijn prachtigen lentebloei4 ,dit hangt dus van verkiezing af4 #d ,van den ,kastanjeboom sprekende1 bedoel ik natuurlijk de zoogenaamde ,paardekastanje4 ,de echte ,kastanjeboom1 die eetbare vruchten heeft1 komt hier niet te pas4 ,nu is het wel waar dat de ,plataan in geen al te besten reuk staat1 maar men heeft zijn schadelijke eigenschap zeer overdreven4 ,wanneer de bladeren in het voorjaar verschijnen1 zijn ze met een viltachtig haarbekleedsel overtrokken4 ,die haartjes zijn zeer fijn en scherp en ze laten gemakkelijk van de bladoppervlakte los4 ,worden ze in eenigszins grooten getale ingeademd1 dan kunnen ze een schadelijken invloed op de ademhalingswerktuigen uitoefenen1 terwijl ze ook nadeelig kunnen zijn voor de oogen1 als ze veel in de lucht omzwerven4--,dit alles zal wel zoo zijn1 maar het zou mij toch niet weerhouden een ,plataan midden in een kleinen tuin te planten1 als ik in zoodanig geval verkeerde en ik liever geen ,kastanjeboom koos2 immers het ,fransch spreekwoord entre ces deux mon coeur balance is hier wel van toepassing4 ,dit donzige haarbekleedsel valt1 zoodra de ,plataanbladeren volkomen ontwikkelt zijn af1 of wordt er door een flinke regenbui afgespoeld4 ,de haartjes1 die van nen boom neervallen1 beteekenen daarbij niet veel1 daar ze z licht zijn1 dat ze1 zelfs bij stil weer1 in de lucht wegdrijven zonder iemand eenig letsel te doen4 ,wil men de uiterste voorzichtigheid in acht nemen1 welnu dan ga men niet onder dien boom zitten1 voordat zijn bladeren volkomen glad zijn1 dat wat vroeger of later het geval zal wezen1 afhankelijk van de voorjaarsontwikkeling en van wind en regen1 maar in geen geval zoo laat1 dat men er eenig zomergenot door zal missen4 ,men kan ook nog een boom planten midden in een der twee perken1 in het vr- of in het achtergedeelte van den tuin4 ,verkieslijk is dit echter niet1 en beter is het zich bij n wezenlijken boom in den tuin zelven te bepalen4 ,wil men het echter doen1 dan zou men best in het achterste perk een bruinen ,beuk kunnen plaatsen1 die door de bladkleur een aangename verscheidenheid oplevert4 ,meer vr in den tuin plante men echter liefst geen enkelen boom meer4 ,die staat daar--b4 v4 midden in het grootste perk--zeker heel aardig in 't begin1 en zal er de vier eerste jaren ook goed voldoen1 maar daarna gaat hij er te veel heerschen1 en1 niet alleen dat hij dit met zijn takken doet in de lucht1 maar hij doet het ook met zijn wortels in den grond4 ,dn zit men er mee4 ,daar hij vrij stond1 ontwikkelde hij zich kloek en fraai1 en men zou het zonde en jammer achten1 zoo'n mooien boom op te ruimen4 ,met dit al wordt dit voornaamste gedeelte van den tuin ieder jaar donkerder en voor bloemen minder geschikt1 terwijl het gezicht uit het huis door dien sta-in-den-weg1 zoo mooi als hij is1 zeer belemmerd wordt1 en de tuin zijn vroolijk1 zijn lachend karakter meer en meer verliest1 naarmate de zon er minder haar helder licht over kan doen schijnen4 ,maar1 al drukte ik er op dat men verder in een kleinen tuin geen boomen meer moet planten1 toch kan het geval zich licht voordoen1 en dit zal veelal het geval wezen1 dat men er nog enkelen noodig heeft1 niet in den eigenlijken tuin1 maar aan een of meer zijner grenzen4 ,heeft men b4 v4 een hoogen muur van een belendend huis tot achtergrond1 dan plante men--wat sommigen hiertegen ook mogen aanvoeren--op kleinen afstand van den muur eenige ,italiaansche ,populieren1 die spoedig vrij hoog opgroeien1 geen wijd uitgespreide takken hebben1 en dus den tuin daar niet donker maken4 't ,is waar dat ze nogal veel voedsel uit den grond trekken1 maar1 ter wille hunner goede eigenschappen moet men de minder goede voor lief nemen4 ,plaatst men die op een rechte lijn1 ,meter uit den muur en #a ,meter van elkander1 en plant men dan tegen den muur jonge ,klimop-heesters1 dan zullen deze laatsten in niet te langen tijd den muur van onderen bekleeden1 terwijl de ,populieren dien van boven bedekken4 ,zijn ze op de verlangde hoogte dan topt men ze in en herhaalt dit later als het blijkt noodig te zijn4 ,is de achtergrond niet door een hoogen huismuur begrensd1 maar door een schutting of scheidingsmuur1 en ligt die aan de ,noord- of ,westzijde1 dan kan men in de beide hoeken1 een ,meter of drie uit den hoek1 een opgaanden boom planten1 b4 v4 een paar ,kastanjeboomen1 als men er geen in den tuin plantte1 anders een ,iep1 die ook niet l te langzaam groeit2 een ,noteboom is ook goed1 en een ,esch zou men mede kunnen gebruiken4 ,dit is al keus genoeg1 immers de ,plataan is reeds boven genoemd2 dezen zie ik echter liever geheel vrij staan4 ,veelal wil men zulk een hoekje gebruiken voor een priel4 ,men kan er dan een ,treur-,esch plaatsen1 maar dan moet men dien niet gaan omplanten met jonge ,iepen 7,iepeveren genoemd71 gelijk men nogal eens in kleine tuinen wil doen4 ,de ,esch wil met zijn hangende takken vrij kunnen groeien1 en niet door de toppen van die ,iepen belemmerd worden4 ,wil men een prieltje naar den ouden trant1 dan plante men daar op #cj c4,m4 afstand een partij ,iepeveren in een kring van gewenschte wijdte1 snijde ze op #a ,meter hoogte in en binde ze aan latwerk4 ,zulk een priel heeft echter weinig aanlokkelijks2 men heeft weinig uitzicht en het doel dat men erme beoogt1 een tochtvrij plekje1 bereikt men er toch niet me4 ,dan is een ,treur-,esch beter1 ofschoon mij een ,kastanjeboom nog beter lijkt1 daar de ,treur-,esch wel eens al te dicht wil worden4 ,ligt de achtergrens aan het ,zuiden1 dan mag daar volstrekt geen boom staan1 tenzij de tuin diep genoeg is en zijn schaduw dus niet hindert4 ,ook aan het ,oosten belemmere men de zon niet om in den vroegen morgen den tuin te beschijnen4 ,ook kan een boom nog goed op zijn plaats staan in een uitspringenden hoek1 wat nogal eens voorkomt1 wanneer de tuin achterin merkbaar breeder is dan bij het huis1 wijl hij zich daar achter een anderen tuin of huis uitstrekt4 ,is daar echter niet veel ruimte1 dan doet men beter er een groep flinke heesters te plaatsen1 waarover hieronder nader4 ,in een kleinen tuin zelf--d4 w4 z4 in het middengedeelte--plante men overigens verder volstrekt geen opgaande boomen4 ,met heesters komt men al ver genoeg4 ,over de wijze van planten kan ik hier natuurlijk niet uitvoerig zijn1 daarom slechts enkele wenken1 die geldend zijn voor het planten van alle houtachtige gewassen1 en niet mogen veronachtzaamd worden4 ,ik neem aan dat de wortels niet in de lucht hebben liggen uitdrogen1 maar dat men de boomen of heesters na ontvangst heeft gekuild1 anders legge men ze vooraf een paar uren in 't water1 of1 als daar geen gelegenheid voor is1 giet men ze goed nat4 ,daar de tuin geregeld omgewerkt is1 maakt men een gat van minstens #bj c,m4 meer diameter dan de wortelkluit2 is dit op de behoorlijke diepte1 dan ziet men de wortels na2 snijdt de gekneusden af en topt die1 welke zeer lang zijn1 wat in4 ,daarna plaatst men den boom in den kuil2 een persoon houdt den stam goed recht1 terwijl de andere wat fijn verkruimelde aarde op de kluit werpt4 ,door den boom1 als hij niet te zwaar is1 wat op en neer1 heen en weer te bewegen1 zakt de aarde tusschen de wortels in1 en zoo gaat men voort1 tot de kluit goed bedekt is4 ,nu laat men hem stil staan en giet een paar gieters water op de kluit1 waardoor al de tusschen de wortels nog opengebleven ruimten met aarde volloopen4 ,het spreekt dus vanzelf dat de grond aanvankelijk niet mag aangetrapt worden1 daar die dan niet tusschen de wortels kan spoelen4 ,dit gedaan zijnde1 gaat men tot de planting van een anderen boom of heester over2 het water kan dan intusschen wegzakken en de grond gesloten worden1 waardoor de boom gaat vaststaan1 immers wanneer hij een voldoend wortelvermogen heeft4 ,het is zeer verkieslijk er een paar uren overheen te laten gaan1 alvorens het gat verder aan te vullen1 want zoolang de aarde drassig is1 kan men dien niet vast aantrappen4 ,dan vult men alles aan en trede het in de rondte goed vast4 ,vreest men dat de boom scheef zal waaien1 dan zet men hem met drie gespannen koorden of ijzerdraden1 die aan in den grond geslagen paaltjes bevestigd zijn1 vast4 ,een stok of paal moet men er nog niet bijzetten1 opdat de boom met den grond gelijkmatig kan zakken4 ,doet men dit te vroeg1 dan zakt wel de grond onder de wortelkluit in1 maar gaat deze niet me1 omdat de boom aan den stok1 die vaststaat1 als opgehangen is4 ,hierdoor ontstaat een ledige ruimte onder de wortels1 en men begrijpt zelve dat dit niet goed is4 ,sommigen snijden de takken na of bij het verplanten vrij kort in1 zeggende daardoor den boom te helpen4 ,men vergeet echter daarbij te bedenken--mogelijk ook weet men het niet--dat in de takken zeer veel voedsel opeengehoopt is1 hetwelk in den vorigen zomer door de bladeren bereid1 tusschen het hout en den bast als in reserve is gedeponeerd voor de aanstaande lente-ontwikkeling4 ,snijdt men nu veel takken weg1 dan berooft men den boom van datgene1 wat hem juist nu zoo goed te pas zou komen4 ,beter doet men dan ook met slechts enkele wilde takken te verwijderen en voorts den boom te laten wat hij is2 met heesters1 die rijker aan stengels en takken zijn1 is dit wat anders4 ,is hij dan in den zomer aan den gang gegaan1 zoo kan men hem zonder bezwaar in het volgende voorjaar insnijden1 om een beteren vorm of een dichtere kroon te krijgen4 ,aan een geheel vrij staanden boom snijde men echter zoo weinig mogelijk1 tenzij later1 wanneer hij al te druk mocht worden4 ,vruchtboomen4 ,dat er in een kleinen tuin geen plaats is voor veel vruchtboomen ligt vr de hand4 ,het zou eigenlijk de vraag zijn in hoeverre zulk een tuin al dan niet voor vruchtboomen geschikt is1 en sommigen keuren het planten ervan daarin dan ook onvoorwaardelijk af4 ,hiermede zullen echter maar zeer weinig eigenaars van kleine tuinen zich vereenigen1 en1 al ben ik er zelf ook geen groot voorstander van1 kan ik toch niet ontkennen dat men gerust eenige verschillende vruchtboomen er in kan opnemen1 zonder dat dit aan den indruk van het geheel schaadt4 ,daar komt bij dat ze in het voorjaar1 door hun milden en meestal fraaien bloei1 ware sieraden kunnen genoemd worden4 ,een bloeiende ,appelboom inzonderheid levert een hoogst sierlijk schouwspel op1 en wanneer later de takken overal met de fraai rood gekleurde vruchten bezet zijn1 is dit niet minder het geval4 ,welnu1 voor een hoogstammigen ,appelboom is wel plaats te vinden1 mits men dan een anderen boom minder plant4 ,men zou dien b4v4 kunnen plaatsen aan het boveneinde van het groote perk ,a1 op #a ,m4 uit het pad2 dan zal hij later met zijn kroon aan ne zijde over het communicatiepad reiken en daar een schaduwplekje geven1 dat niet hindert4 ,dit is beter dan hem in het midden daarvan te plaatsen1 gelijk men allicht zou willen doen4 ,in het begin gaat dit goed1 maar na weinige jaren1 als hij goed groeit1 zal dan dat geheele middengedeelte voor iets anders onbruikbaar worden1 en het terrein is niet groot genoeg om er niet zuinig mee te wezen4 ,plaatst men hem daar aan het einde1 en bezet men het perk verder met lagere heesters1 dan zal hij later daarvoor een goede achtergrond worden1 en wordt zijn bloei1 door het dan ontluikende teedere groen van deze laatsten nog fraaier4 ,men zou hem ook kunnen plaatsen midden in het cirkelvormige vak1 door ,c aangeduid1 maar dan rekene men er op dat dit spoedig geheel aan hem opgeofferd moet worden1 en men er alleen eenige schaduwminnende planten onder en omheen kan zetten4 ,ik zal hier nu geen lange lijsten geven van de soorten die voor dit en andere doeleinden aanbeveling verdienen4 ,daardoor wordt de keus moeielijk1 en zulke lijsten kan men in uitvoeriger tuinboeken vinden4 ,in een geval als dit is het beter te zeggen wat men bestellen moet1 dan wordt alle twijfel voorkomen4 ,op den voorgrond staat dat men er een moet hebben met hoogen stam1 wijl hij anders spoedig met de kroon te veel drukt op 't geen erbij staat4 ,daarom is het mogelijk goed den kweeker uit een drie- viertal soorten zelf te laten kiezen1 waarvan hij het beste een flinken hoogstam 7niet in naam maar in de daad1 want men noemt wel eens hoogstammen1 wat werkelijk niet veel meer dan halfstammen zijn7 kan leveren1 en dan verdienen de bekende ,princesse noble1 de ,engelsche ,gold ,pearmain en de ,peperappel1 die tot zeer laat in den winter kan bewaard worden1 zeker goede aanbeveling4 ,is de tuin niet zeer klein1 dan zou ik1 wat anderen er ook van zeggen1 zeer geneigd zijn een ,gravensteiner te planten2 deze groeit echter voor een kleinen tuin wel wat wild1 maar zijn bloei is prachtig1 en met zijn blozende vruchten maakt hij in den nazomer een fraai effect4 ,waar kinderen zijn1 is hij echter verleidelijk1 daar de fraaie vruchten nog al licht afvallen1 en men dan vooruit weet hoe 't gaat4 ,meer dan n ,appelboom moet men echter niet nemen1 wijl men dan aan de toch altijd wisselvallige kans op vruchten de altijd zeer gewenschte verscheidenheid opoffert4 ,meer aanbeveling verdienen enkele ,pereboomen1 wijl die beter in piramidevorm kunnen gehouden worden en daardoor niet zooveel ruimte innemen4 ,ook zijn velen zeer op enkele fijne peren gesteld4 ,het ronde perkje ,c biedt daartoe gelegenheid1 en daar zullen er vijf kunnen staan1 zonder dat ze elkaar of iets anders hinderen4 ,de volgenden mogen met recht tot de keurige vruchten gerekend worden1 die voor dit doel zeer geschikt zijn3 ,beurr ,clairgeau1 ,beurr de ,mrode1 ,william's ,duchesse1 ,louise bonne d',avranches en ,bergamotte d',esperen4 ,hier vooral is de keus zoo groot1 dat het best is ons tot het opgegeven getal te bepalen4 ,meer dan een vijftal ,pereboomen moet men in zulk een kleinen tuin niet plaatsen4 ,ook van een muur of schutting1 zoowel die tegen het ,noorden als die tegen het ,zuiden ligt1 kan men voor vruchtboomen gebruik maken4 ,de laatste1 die op de zonzijde gelegen is1 komt daarbij natuurlijk het meeste in aanmerking1 wijl zoowel voor vruchtboomen als voor meest alle gewassen de zon als bron van leven en gezondheid te beschouwen is4 ,ofschoon men er ook waaiervormig gekweekte ,pereboomen tegen kan plaatsen1 geeft men toch1 en terecht1 algemeen aan ,perzikboomen de voorkeur4 ,het beste is tegen zulk een muur of schutting vooraf hekwerk van tuinlatten te bevestigen1 omdat de takken en twijgen daar 't gemakkelijkst aan vastgebonden kunnen worden4 ,zuinigheidshalve doet men 't ook wel aan spijkers1 wat op verre na zoo doelmatig niet is4 ,men bepale1 voor ,perziken1 zijn keus tot twee soorten1 een vroege en een late1 en neme voor de eerste de ,amsden-1 voor de laatste den ,montagne-,perzik4 ,die een vrijstaanden ,perzik wil planten1 b4v4 op de plaats1 die wij daar straks voor een hoogstam-,appelboom bestemden1 kan daartoe mede de vroege ,amsden gebruiken1 die er zeer geschikt voor is4 ,het spreekt vanzelf dat men dan aan een boomkweeker bepaald moet opgeven wat men bedoelt3 een lei- of een kroonboom4 ,tegen den muur op tegenovergestelde ligging1 die geen zon krijgt1 kan men een ,morelleboom planten1 die daar goed op zijn plaats is4 ,behalve voor dit doel1 wordt de ,morelleboom ook als kroonboom gekweekt1 in welken vorm hij inzonderheid voor kleine tuinen zeer gezocht is2 en inderdaad maakt zulk een niet wild groeiend kroonboompje1 vooral tijdens den bloei en als de vruchten gekleurd zijn1 een lief effect4 ,hier komt nog bij1 dat men van de laatsten lang plezier heeft1 daar zij er vrij lang aan kunnen blijven hangen4 ,heeft men een hoogen muur1 dien men gaarne spoedig door vruchtboomen wil bekleed zien1 dan plaatst men in het midden een hoogstam-leiboom1 die ook op zeer hooge stammen gekweekt worden1 en1 op eenigen afstand daarvan1 ter weerszijden1 een laagstam-leiboom4 ,de eerste dekt dan den muur van boven1 terwijl de laatsten dat van onderen doen4 ,de reeds genoemde1 delicieuse ,louise bonne d',avranches is daarvoor zeer geschikt4 ,men denke er ook dn aan1 den kweeker op te geven wt men verlangt en voor welk doel4 ,wanneer hij toch weet dat die beide leiboomen boven en onder elkaar moeten staan1 kan hij er de hoogten naar kiezen4 ,het hier medegedeelde over vruchtboomen is voor kleine tuinen zeker voldoende2 in de meeste gevallen zelfs meer dan voldoende2 waarbij ik nog meen te moeten opmerken1 dat men bij de planting van vruchtboomen nog met wat meer zorgvuldigheid moet te werk gaan dan bij die van andere boomen4 ,vooral lette men er op dat de ondergrond los zij en het water goed kan doorlaten4 ,is die te vast of te zwaar1 dan make men het gat dieper en werpe op den vooraf goed losgemaakten bodem een laag puin voor draineering4 ,vervolgens vermenge men de aarde met ouden stalmest1 terwijl het goed is1 mocht de grond zeer zwaar zijn1 er ook wat wit zand bij te voegen4 ,goed vermengen daarvan is zeer noodig4 ,voorts binde men de boomen niet aan1 voordat de grond weer gesloten is1 en men dus mag aannemen dat zij niet meer zullen zakken4 ,dat men b4v4 tegen een muur ook een ,moerbezieboom of een ,wingerd kan planten spreekt vanzelve4 ,alles op te sommen wat men zoo al kn planten ligt echter niet in mijn plan2 ik bepaal mij tot wat m4 i4 de voorkeur verdient2 ook dan heeft men voor zulke kleine ruimten nog keus genoeg4 ,heesters4 ,ook de heesters behooren tot de boomachtige gewassen1 maar vormen daarvan toch een goed onderscheiden1 hoewel niet overal scherp begrensde rubriek4 ,onder boomen toch verstaat men die houtgewassen1 welke met n stam recht opgroeien1 en die zich pas een eind boven den grond vertakken1 daar een min of meer breed uitgroeiende1 regelmatige of onregelmatige kroon vormende4 ,bij de heesters is van zulk een kroon geen sprake1 evenmin als van een hoofdstam1 de oorsprong en drager van al de takken4 ,zij splitsen zich onder of vlak bij den grond in een grooter of kleiner aantal stammen van gelijke waarde1 krijgen daardoor een bossig voorkomen en blijven laag1 sommigen twee tot drie ,meter1 anderen nauwelijks een halven ,meter of nog minder hoogte bereikende4 ,de kweeker onderscheidt nog een daartusschen liggenden toestand2 hij spreekt dan van boom-heesters4 ,deze rubriek is echter geen zuiver natuurlijke1 maar wijst veeleer op een bijzonderen cultuurvorm4 ,eigenlijk zijn dat boomen1 maar die zich min of meer tot grootere heestervormen laten dwingen4 ,ook hebben ze wel degelijk een hoofdstam1 en wanneer men er niet geregeld de hand aan houdt en ze laat verwilderen1 verkrijgen ze het zuivere karakter der boomen4 ,hiertoe behooren b4v4 ook verschillende ,dorensoorten1 ook ,eschdoorns1 enz4 ,voor kleine tuinen komen ze zeer goed te pas4 ,in die1 welke wij ons thans voorstellen1 is het groote park ,a er zeer goed voor geschikt1 terwijl men er waarschijnlijk ook steeds enkelen in de zijrabatten zal kunnen plaatsen1 maar natuurlijk niet daar1 waar men een vruchtboom tegen den muur of de schutting heeft geplant4 ,men zij echter vooral wat deze heesterachtig gekweekte boomen betreft1 zeer op zijn hoede1 ze niet te dicht bijeen te plaatsen1 en houde ze minstens drie ,meter van elkaar af4 ,wanneer de ontvangen exemplaren niet sterk zijn1 staat dat aanvankelijk wel wat ijl1 en dit is dan ook de reden waarom men zeer dikwijls te dicht plant1 waardoor na eenige jaren het een het andere bederft4 ,i,jl of niet1 ze mogen niet dichter staan1 en de open ruimte er tusschen is in den eersten tijd zeer goed met kleine groenblijvende heesters aan te vullen1 of1 wat nog beter is1 men zet er vaste planten1 ,dahlia's of dergelijken neer4 ,zij1 die dit zeer goed weten1 vullen die ruimten dikwijls aan met andere heesters1 met het voornemen die dan later weg te nemen2 maar daar komt meestal niets van1 en dan is het middel nog erger dan de kwaal4 ,onder die zoogenaamde boom-heesters komen enkele fraaie ,eschdoorns voor2 vooral neme men een roodbladerige4 ,ook enkele ,lindeboomen en ,iepen kunnen zoo gekweekt worden1 waarbij de bruinbladerige ,iep niet moet vergeten worden4 ,onder de aan den ,meidoorn verwante soorten zijn er ook die hier mogen aanbevolen worden1 hetzij om den rijken lentebloei1 hetzij om de fraaie vruchtjes4 ,de donker-roodbloemige is zeer fraai en blijft klein1 en de ,oostersche ,doorn1 die fraaie ingesneden bladeren heeft1 prijkt in 't najaar met betrekkelijk groote vruchten1 die reeds van verre in 't oog loopen4 ,ook de ,tulpeboom laat zich zeer goed aldus kweeken1 terwijl de bekende ,goudenregen van nature tot deze reeks behoort4 ,dit laatste kan mede gezegd worden van verscheidene prachtige ,magnolia's1 waarvan die1 welke zeer vroeg in de lente bloeien voor dit doel het beste geschikt zijn4 ,zoo'n bloeiende ,magnolia maakt dan1 vooral op een afstand gezien1 een heerlijk effect2 daarom plante men dezen vooral daar1 waar hij uit het huis kan gezien worden4-- 99 99 99 99 99 ,heesters in meer eigenlijken zin zijn die planten met houtige stengels1 die niet met n hoofdstam naar boven schieten1 maar die bossig zijn en meestal laag1 somwijlen zeer laag blijven4 ,men kan het in een kleinen tuin dikwijls zonder boomen af1 maar heestergewassen zijn daarvoor een onmisbaar bestanddeel4 ,vooral langs de zijmuren of schuttingen zijn ze goed te gebruiken1 terwijl in het middengedeelte altijd nog ruimten genoeg vrij blijven1 zelfs al plantte men daar hooger en breeder uitgroeiende boomgewassen1 die door een heester behoorlijk bezet kunnen worden1 zonder dat men het overvol maakt4 ,daar de keus hier zeer ruim is1 kan men voor een gewenschte afwisseling zorgen en tevens grovere1 die sterk groeien1 en fijnere1 die laag blijven1 daar plaatsen1 waar dit met de ruimte 't best overeenkomt4 ,zeer verkeerd is het zich daarbij steeds te bepalen tot enkele meer algemeen bekende soorten1 meenende dat andere te kostbaar zouden zijn4 ,dit laatste toch is in geenen deele het geval1 en door den tuin op te vullen met ,sneeuwballen1 ,boerenjasmijnen en ,seringen1 zal men wel op een gegeven oogenblik veel bloemen zien1 maar op afwisseling zal men zeker niet kunnen roemen2 en die eentonigheid loopt1 wanneer de bloeitijd voorbij is1 nog veel meer in 't oog4 ,ik wil hiermede niets afdingen op de schoonheid dier overal gevonden heesters2 ze zijn voor elken tuin onmisbaar4 ,maar men moet zich tot enkelen bepalen1 en het zoo inrichten1 dat men bijna evenveel soorten heeft als men heesters plant2 daar men dan niet alleen verscheidenheid krijgt van bloem en blad1 maar ook bloemen heeft in den zomer zoowel als in de lente2 zeker een niet te versmaden voordeel1 en waartoe men niets meer behoeft uit te geven4 ,onder de voorjaars bloemheesters komen1 vooral de ,japansche ,kwee 7,pyrus japonica7#e en de bloedroode ,ribes 7,ribes sanguinea7 zeer in aanmerking1 terwijl men voor ,seringen zich niet moet bepalen tot de gewone en de zoogenaamde ,fransche ,sering1 maar ook een paar der later gewonnen variteiten moet kiezen1 die door de grootte der bloempluimen en door de kleur der bloemen de gewone soort ver overtreffen4 #e ,ik gebruik in dit boekje alleen die namen1 onder welke de bedoelde planten het meest algemeen bekend zijn4 ,latijnsche namen mogen hier m4i4 alleen dn voorkomen1 als ze onvermijdelijk zijn1 en dan koos ik die welke elke kweeker kent4 ,verder verdienen als bloemheesters aanbeveling de lage1 witte ,deutzia gracilis1 zoo mede de hooger groeiende zeer fraaie ,deutzia met dubbele rose bloemen 7,deutzia crenata flore pleno72 voorts het ,altha-boompje 7,hibiscus syriacus7 in verschillende kleuren1 met enkele en dubbele bloemen1 verschillende ,spiroea's1 verschillende ,weigelia's1 de groene en de bruinbladerige ,zuurbes of ,berberis4 ,heeft men een goeden zwarten1 niet te drogen grond1 dan vergete men vooral het ,meloenboompje 7,calycantus floridus7 niet1 dat met de bruine bloemen zulk een liefelijken1 zachten geur verspreidt1 maar in zware gronden niet voort wil4 ,behalve de gewone ,hortensia zijn er nog eenige andere1 en in de eerste plaats de pluim-,h4 7,hydrangea paniculata grandiflora72 ook de ,pruikeboom 7,rhus ,cotinus7 mag hier in aanmerking komen1 niet om de schoonheid der bloemen1 maar om het zeer eigenaardige effect dat deze heester tijdens den bloei maakt4 ,zeer gewaardeerd om den fraaien bloei zijn ook de ,azalea's1 die een zwarten1 zoo mogelijk veenachtigen1 vochthoudenden grond beminnen4 ,vroeger kende men1 als geschikt voor de tuinen1 alleen de ,pontische ,azalea's 7,a4 pontica71 die in hare bloemen niet alleen veel kleurverscheidenheid bieden1 maar ook een aangenamen geur4 ,ze zijn echter in den laatsten tijd wel wat verdrongen door de ,japansche ,azalea's 7,a4 mollis74 ,deze hebben wel is waar reukelooze bloemen1 maar die veel grooter zijn2 bovendien groeien deze laag blijvende heesters bossiger1 bloeien ze veel rijker en zijn ze minder gevoelig4 ,ook deze komen in vele kleuren voor4 ,ze zijn voor kleine tuinen als geknipt en een perkje met een tien- of twaalftal bezet geeft tijdens den bloei een zeer fraai gezicht4 ,ik noem deze weinige namen alleen om den lezer een begrip te geven hoe hij het moet aanleggen om in dit opzicht verscheidenheid te verkrijgen4 ,die veel noodig heeft1 zal verstandig handelen met een boomkweekerscatalogus te raadplegen1 maar voor een kleinen tuin is de behoefte uit den aard der zaak niet groot4 ,de heesters zijn zeer geschikt ook ter beplanting van een geheel vak1 zelfs al is dat vrij groot4 ,dit komt vooral te pas in het voorgedeelte van den tuin1 waar men liefst gewassen heeft1 die het gezicht op het meer naar achteren gelegen gedeelte niet belemmeren4 ,plant men nu in het groote vak ,a onzer schets een vruchtboom en voorts de daar straks bedoelde boom-heesters1 dan ziet men daar na eenigen tijd tegen aan1 en onderscheidt men slechts weinig van wat er achter is4 ,dit hangt natuurlijk geheel van verkiezing af4 ,men dient dan ook vooraf te weten wat men wil1 om het er van 't begin af naar te kunnen inrichten1 anders moet men telkens veranderen1 dat noodelooze moeite en stoornis in de geregelde ontwikkeling veroorzaakt4 ,de heesters kan men gerust op kleiner onderlingen afstand plaatsen4 ,meer dan twee ,meter ruimte is niet noodig1 en met anderhalven ,meter zijn ze in den regel ook tevreden4 ,toch ook vermijde men met de heesters een te dichte plaatsing1 wijl daardoor het geheel een dicht bosch wordt1 waarin men niets goed afzonderlijk onderscheidt4 ,de heesters zelf ontwikkelen zich dan ook minder fraai en komen daardoor niet zoo goed tot hun recht4 ,groenblijvende boomen en heesters4 ,men kan een kleinen tuin zoo beplanten1 dat hij winter en zomer frisch groen blijft4 ,het getal dier verschillende groenblijvende boomen en heesters is z groot1 dat men1 zelfs op een vrij uitgestrekte oppervlakte1 daarin toch een gewenschte afwisseling kan brengen4 ,het blijft echter waar1 dat de afwisseling1 die men in den zomer daaraan kan geven door bloemen en sierplanten1 op verre na zoo groot niet is1 als die welke het plantsoen met afvallend blad geeft in zijn bladontluiking in 't voorjaar1 zijn volle bladertooi in den zomer1 zijn bladverkleuring in het najaar1 en eindelijk in dien eigenaardigen toestand van winterrust1 die zoo goed harmoniert met ons klimaat4 ,het is maar de vraag waaraan men de voorkeur geeft4 ,heeft men tegen de eenvormigheid het geheele jaar door geen bezwaar1 dan is een tuin1 geheel met groenblijvende gewassen bezet1 bij goede keuze en goede verdeeling1 zeker niet te verwerpen1 en ik zag er nog onlangs een in 't midden van den winter1 die een allerliefst gezicht opleverde4 ,gewoonlijk echter wenscht men dit niet1 en ik zou het dan ook niet onvoorwaardelijk durven aanbevelen2 maar hoe men het ook aanlegt en hoe klein de tuin ook zij1 enkele groenblijvende planten moet men er toch in hebben1 niet alleen om ook in den winter daarin nog leven te zien1 maar ook omdat ze in den zomer een gewenschte afwisseling geven4 ,de groenblijvende gewassen of sempervirenten zijn in hoofdzaak tweerlei4 ,vooreerst die met gewone vlakke bladeren1 alleen hierin van de andere heesters verschillende1 dat ze de bladeren niet in 't najaar afwerpen1 en die met smalle1 dikwijls lange1 priem- of naaldvormige bladeren1 die algemeen als kegeldragende gewassen en beter nog als ,conifeeren 7't geen hetzelfde beteekent7 bekend zijn4 ,onder de eersten komen voor den tuin in de eerste plaats in aanmerking de genoeg bekende ,rhododendron's1 omdat zij tevens als bloemheesters tot die van den eersten rang behooren4 ,verbazend groot is het aantal verschillenden die tegenwoordig gekweekt worden1 en die wel niet allen even goed1 maar waarvan toch velen tegen onze winterkoude volkomen bestand zijn4 ,evenals met de ,azalea's1 beplant men ook met de ,rhododendron's bij voorkeur een perkje1 dat echter voor deze laatsten wat grooter genomen moet worden1 terwijl ze mede een vochthoudenden humusgrond beminnen4 ,heeft men met zwaren grond te doen1 dan is het zaak het perkje tot op een halven ,meter diepte uit te graven en het met veenachtigen grond1 die goed met ouden koemest vermengd is1 te vullen4 ,de fraaie heesters zijn die moeite wel waard4 ,verder de mede algemeen bekende ,aucuba1 met hare groote1 ovale1 glimmende en fraai geel gevlekte bladeren4 ,deze voor de tuinen zoo goed geschikte heester is zoo min keurig op den grond als op de standplaats1 zoodat men hem vrij wel overal kan gebruiken waar men wil4 ,men kweekt er velerlei1 met geheel groene en met bijna geheel gele bladeren2 hoe groener ze zijn1 des te beter zijn ze tegen onze winterkoude bestand4 ,de ,laurierkers 7,prunus ,laurocerasus7 heeft ook fraaie1 groote1 glimmende bladeren en vormt een bossigen kloeken heester4 ,vervolgens komt de ,hulst in aanmerking2 wordt hij voorzichtig verplant en is hij eenmaal goed aan den groei1 elan mag hij met zijn stekelige bladeren onder de fraaiste groenblijvende gewassen gerekend worden4 ,dikwijls wordt hij echter misbruikt1 en wordt dan ten laatste alles behalve fraai4 ,de ,hulst wil licht en lucht hebben aan alle zijden4 ,zijn dan de omstandigheden niet al te ongunstig1 zoo ontwikkelt hij zich1 zonder dat men er iets aan behoeft te doen1 tot een fraaie1 dichte pyramide4 ,plant men hem echter nabij een schutting of muur1 dan wordt hij spoedig eenzijdig en gaat het mooie er af4 ,de gewone groene en de bonte ,hulst zijn voor kleine tuinen in gelijke mate aan te bevelen4 ,het ,buks- ook wel ,palmboompje genoemd1 omdat deze langzaam groeiende boom het palmhout van den handel levert1 is almede voor kleine tuinen zeer geschikt4 ,laat men het geheel aan zichzelf over1 dan groeit het op tot een grooten groenen kogel2 veelal snoeit men het in den vorm eener pyramide1 dat veel stijver is1 maar beter aan sommiger smaak voldoet1 en over den smaak valt niet te twisten4 ,ook kan men er zeer fraaie kroonboompjes van krijgen1 die in het gras niet onaardig staan4 ,vooral in den winter doen zij zich zeer gezellig voor1 en ruimte van beteekenis nemen ze niet in4 ,men ziet dat deze rubriek talrijk genoeg is 7ik noemde alleen de meest bekenden en die overal voor weinig geld te verkrijgen zijn71 om de noodige afwisseling te verkrijgen4 99 99 99 99 99 ,volgen de ,conifeeren of kegeldragende gewassen1 een plantengroep die over de geheele aarde verspreid en dan ook z uitgebreid is1 dat men er een bepaalde studie van moet maken om haar goed te kunnen overzien4 ,maar zoo zwaar behoeft de eigenaar van een kleinen tuin het niet op te nemen4 ,hetzij hij er betrekkelijk velen1 hetzij hij er weinigen wenscht1 klein zal dit getal toch in elk geval blijven1 en hij kan zich tot eenige fraaie der in alle kweekerijen in grooten getale gekweekte soorten bepalen4 ,het beste en het fraaiste tevens groeien de ,conifeeren 7ik gebruik hier dit woord gemakshalve1 ook wijl het algemeen bekend is7 in zandgrond4 ,zware grond is veel minder geschikt1 en de meesten gaan er gestadig in achteruit4 ,die dus een tuin heeft in eene zandige streek1 kan er op rekenen voor deze fraaie gewassen in de beste conditie te zijn4 ,in zulk een tuin zou ik er dus een ruim gebruik van maken2 in een tuin1 waar de grond uit den aard zwaar en kleiig is1 zou ik ze wel niet geheel achterwege laten1 maar mij toch tot enkelen bepalen2 immers wil men er daar genot van hebben1 dan is het zaak een gat te graven van een kub4 ,meter1 en dit tot op #be c,m4 boven den grond met zandige aarde te vullen4 ,slechts zeer enkelen nemen zwaarderen grond voor lief2 dit is b4v4 met den gewonen ,taxus 7,taxus baccata7 het geval1 die voor elken tuin1 waar geen gebrek aan frissche lucht en licht is1 doelmatig kan geacht worden4 ,ook met dezen fraaien boom handelt men verkeerd1 wanneer men hem tegen een muur of schutting1 of ook wel in een hoek plant4 ,hij is zeer taai en zal er dus blijven leven1 maar het is er dan ook naar1 en men moet al zeer weinig gezicht op plantenschoonheid hebben1 om er op den duur mede tevreden te kunnen zijn4 ,staat de gewone ,taxus daarentegen volkomen vrij1 en houdt men er een weinig de hand aan1 dan behoort hij zonder twijfel tot de fraaisten van deze groep4 ,er is niet veel kweekerskunst toe noodig om dezen boom tot een dichte pyramide te doen opgroeien1 welke voor een kleinen tuin ongetwijfeld de verkieslijkste is4 ,het is in dat geval voldoende hem eens in de drie jaren1 met het oog op den pyramidalen vorm1 in te snijden4 ,die een zeer regelmatige pyramide wenschen doen dit jaarlijks1 maar dan ziet er de boom te stijf1 te dandy-achtig uit om mooi te zijn4 ,de algemeene omtrek moet die eener pyramide zijn1 maar overigens moet zijn groei zoo los en ongedwongen mogelijk wezen en mag hij daarom dus niet jaarlijks gestoord worden4 ,niet minder fraai is een andere ,taxus1 dien men wel de pyramidale ,t4 noemt1 omdat hij van nature een tamelijk regelmatigen vorm aanneemt4 ,hij is dan ook bekend als ,taxus baccata pyramidalis4 ,dit is een dichte boom1 die niet groot wordt en aanvankelijk een zuilvormige gedaante heeft4 ,later wordt hij naar den top breeder1 eindelijk veel breeder dan aan den voet1 en heeft meer dan den vorm van een omgekeerde pyramide4 ,er worden meerdere variteiten van den gewonen ,taxus gekweekt1 maar het is voor dit doel niet noodig er meer op te sommen1 of het moest nog de bontbladerige zijn1 die laag blijft en breed uitgroeit4 ,de priemvormige bladeren van deze laatste hebben gele randen1 hetgeen maakt dat de heester1 zoowel op een afstand als nabij gezien1 een sierlijk voorkomen heeft4 ,naast den ,taxus komt zeker de gewone ,levensboom of ,arbor vitae 7,thuja occidentalis7 het eerst in aanmerking2 deze is trouwens algemeen bekend1 omdat men reeds van ouds de gewoonte had er heggen van te planten1 waartoe hij zeer geschikt is1 wijl hij goed onder 't mes kan gehouden worden1 en welke heggen boven die van ,beuken of ,dorens dit voordeel hebben1 dat ze 's winters en 's zomers even groen en dicht zijn4 ,ook van deze soort kan men tegenwoordig variteiten verkrijgen1 die eigenlijk voor kleine tuinen de voorkeur verdienen1 b4 v4 die welke men kent als ,ellwanger's ,levensboom 7,thuja ,ellwangeriana71 zoo mede ,vervaene's ,levensboom 7,thuja ,vervaeneana74 ,terwijl de gewone ,l4 lichtgroen is1 heeft het fijne loof van den eerste der beide laatstgenoemden een blauwachtige tint1 en is de laatste bij geel af4 ,als de goudgele ,l4 7,thuja aurea7 kweekt men er een die zeer klein blijft1 kogelvormig wordt en licht geelachtig groen is4 ,dit is een der netste soorten om in een klein grasperkje te planten1 maar ze is merkelijk gevoeliger voor koude winters dan de gewone2 op een eenigszins beschutte plaats houdt ze het echter zeer goed uit4 ,de zoogenaamde ,japansche ,levensboom 7,thujopsis dolabrata71 zonder eenigen twijfel een der meest aanbevelenswaardige voor dit doel1 ziet er heel anders uit4 ,deze heeft een rechten stam1 die echter hier niet hoog wordt en vertakt zich naar alle richtingen zoo regelmatig1 dat hij een fraaie spitse en van onder breede pyramide vormt1 zonder dat men er iets aan behoeft te doen1 of liever iets aan mag doen4 ,de kleur is donker glanzend groen1 en de dicht bebladerde twijgen zien er uit1 als waren ze met een schubbenpantser overtrokken4 ,men kan er ook een bontbladerige van krijgen1 die sommigen mooi vinden2 dit hangt alweer van den smaak af4 ,onze gewone grove ,den 7,pinus sylvestris7 moet in zulke tuinen niet geplant worden4 ,toch kan het zeer wel zijn1 dat men een zoodanigen boom wenscht1 omdat die met zijn stopnaaldachtige bladeren een eigenaardige afwisseling geeft4 ,welnu1 er zijn veel soorten van ,dennen1 die datzelfde karakter hebben2 maar over het algemeen zijn ze toch voor gewone tuinen ongeschikt4 ,de ,zee-,den wordt te groot en is slechts twijfelachtig tegen ons klimaat bestand4 ,hetzelfde kan--althans voor de meeste plaatsen in ons land--gezegd worden van den overigens zoo fraaien ,weymouth-,den met zijne fijne zeegroene naalden4 ,het beste is nog de ,zwitsersche ,arve 7,pinus ,cembra72 deze groeit langzaam1 blijft goed gesloten en weerstaat de strengste koude4 ,moet de gewone grove ,den onvoorwaardelijk voor dit doel afgekeurd worden1 anders is het met den gewonen fijnen ,spar 7,abis excelsa71 die zich in zandgronden1 ja in zuiver zand1 ongemeen schoon ontwikkelt1 maar die voor kleine tuinen dan wel wat te veel ruimte inneemt4 ,in zware gronden groeit hij slecht1 en wordt hij schriel1 terwijl de uiterste top dood gaat2 waarmede de boom voor goed ontsierd is1 daar hij1 evenals zeer vele ,coniferen1 een zeer regelmatigen groei heeft4 ,hetzelfde is ook met den schoonen ,zilverspar 7,abis pectinata7 het geval4 ,daar men vooral voor kleine tuinen ruimte van keus heeft1 doet men wijs ook deze twee er niet in op te nemen4 ,maar van den gewonen fijnen ,spar komen enkele dwergachtige variteiten voor1 waarmede juist het tegenovergestelde het geval is4 ,ik noem hier alleen den ,dwerg-,spar 7,abis excelsa pygma71 die niet meer dan een halven ,meter hoog wordt1 en daarbij zeer breed uitgroeit1 waardoor dit boompje den vorm van een grooten1 van boven afgeplatten kogel verkrijgt4 ,dit is er een die zeer goed is voor ons doel4 ,onder de ,sparren zijn meerdere bruikbaren1 b4 v4 de zoo fraaie ,spaansche ,spar 7,abis ,pinsapo71 de ,nordman's ,spar 7,abis ,nordmanniana7 en de fijne ,hemlock-,spar 7,abis canadensis71 vooral aanbevelenswaardig om de bevallig met de toppen overhangende ranke takken4 ,een zeer fraaie1 dichte1 donkergroene boom1 die niet te groot wordt in de tuinen1 is ook ,lawson's ,cipres1 bij de kweekers algemeen bekend als ,cupressus ,lawsoniana1 waarvan een aantal verscheidenheden gekweekt worden1 zoodat men het beste doet er een te bestellen van gedrongen groei4 ,in den laatsten winter 7#ahij-ia7 is het wel is waar gebleken1 dat ze voor onze strengste koude niet volkomen ongevoelig zijn1 maar gewoonlijk lijden zij niets en deze boom is een sieraad voor den tuin4 ,hetzelfde is het geval met eene soort1 waarvan mij geen ,hollandschen naam bekend is1 maar die elk boomkweeker kent als ,retinispora filifera#f4 ,deze heeft lange fijne takken1 die naar alle zijden bevallig overhangen1 hetgeen toch niet belet dat ze een breeden1 dichten heester vormt4 #f ,eigenlijk heeft deze een anderen ,latijnschen naam2 ik herhaal echter dat ik hier die namen gebruik1 welke algemeen bekend zijn4 ,wat de ,hollandsche namen van vele heesters en vooral van ,coniferen betreft1 deze worden weinig gebruikt2 bij die welke genoeg bekend zijn voeg ik den ,latijnschen niet1 waar deze wl genoemd is1 zal het goed zijn dien bij bestelling op te geven4 ,ik ga met deze opsomming niet verder voort1 daar dan de keus alweer moeilijk zou worden4 ,uit de hier vermelde kan men er voor een kleinen tuin reeds meer dan genoeg kiezen4 ,men moet de ,coniferen f geheel op zichzelven1 b4 v4 in een grasveldje1 f op een perk zoo wijd uiteen planten1 dat ze elkander niet belemmeren4 ,die aan deze gewassen de voorkeur geeft1 zou er zeer goed het groote perk ,a voor kunnen bestemmen1 zorg dragende ze op drie ,meter van elkaar te plaatsen4 ,men moet ze ook onbelemmerd geheel kunnen zien1 wat niet het geval is1 wanneer ze dichter bijeen staan4 ,ook het perkje1 door ,c aangeduid1 zou voor een vijftal ,coniferen geschikt zijn1 waartusschen men dan aanvankelijk vaste planten 7b4 v4 ,phlox71 waarover hieronder nader1 kan planten4 ,een hoofdvoorwaarde is dat ze volkomen vrij1 en zoo min onder den drop als in de schaduw staan4 ,een goed ontwikkelde1 ofschoon niet groote ,conifeer is zeer mooi2 is die echter niet mooi1 en het mooie gaat er onder ongunstige conditie spoedig af1 dan ontsiert zij den tuin4 ,plant men ze geheel op zich zelf1 en is de grond zwaar en stijf1 dan graaft men een flink gat1 dat men met goeden1 zandigen grond vult2 beplant men er een geheel perk mede1 dan verbetere men den grond daarvan in zijn geheel4 ,alleen voor ,taxus is dit1 gelijk reeds opgemerkt werd1 niet noodig4 't ,is waar1 daaraan is wat meer dan gewone moeite verbonden2 dit is echter maar voor eens4 ,heeft men ze goed geplaatst en goed geplant1 en heeft men soorten gekozen1 die tegen ons klimaat kunnen1 dan vormen zij1 met enkele hierboven genoemde groenblijvende heesters met breede bladeren1 met klimop tegen muren of schuttingen1 een geheel1 dat in den winter1 in verband met de dan bladerlooze loofboomen1 aan den tuin een aantrekkelijkheid geeft--wel te verstaan als men die ook dn zindelijk en schoon gehouden heeft--die alleen langs dezen weg1 maar dan ook gemakkelijk en zeker te verkrijgen is4 ,,iii4 ,bloemgewassen4 ,bloemen zijn voor elken tuin onmisbaar2 ze zijn er het ameublement van2 maar zoo goed als men een kamer pronkerig en onhuiselijk kan maken door een slechte keus of ondoelmatige rangschikking van meubelen1 even gemakkelijk kan men ook een tuin1 een kleinen tuin vooral1 bederven1 door overlading met bloemen4 ,daar staat echter tegenover dat1 zoowel als goed gekozen en geplaatste meubelen het gezellige karakter eener kamer1 eener huiskamer inzonderheid1 bepalen1 dit in gelijke mate met de bloemen in een tuin het geval is4 ,men heeft behoefte aan het gezicht harer ontluiking en harer volle ontwikkeling2 men heeft er ook behoefte aan voor velerlei doeleinden1 die het huiselijke leven veraangenamen4 ,het gezicht1 het genot van bloemen is voor den mensch veel onmisbaarder dan men vermoedt4 ,drom1 en daarom vooral1 mag hij het een voorrecht noemen1 die een tuin tot zijn beschikking heeft1 en1 al is die ook maar zeer klein1 een voorrecht blijft het in elk geval4 ,wil men van dat voorrecht zooveel mogelijk genieten1 dan richte men het er ook naar in4 ,kostbaar is zulks niet1 behoeft het althans niet te zijn2 men kan het zich kostbaar maken1 maar men kan ook met luttel uitgaven hetzelfde doel even goed bereiken4 't ,is daarbij maar de vraag of men tevreden is met het werkelijk schoone1 dan wel of men alleen dt mooi vindt1 wat door den wisselenden smaak tijdelijk het meest op den voorgrond wordt gesteld4 ,er zijn drie uitgebreide rubrieken van planten1 die voor allerlei tuinen overvloed van bloemen leveren2 dit zijn de overblijvende of vaste planten1 de njarige of zaadplanten1 en die welke men algemeen potgewassen noemt1 omdat ze in potten worden opgekweekt1 terwijl sommige gedurende de zomermaanden in den tuin in den open grond kunnen gehouden worden4 ,overblijvende of vaste planten4 ,hieronder verstaat men al die gewassen1 welke winter en zomer door buiten verblijven1 die echter geen houtachtige stengels hebben1 zooals de boomen en heesters1 maar kruidachtige 7d4 w4 z4 dat ze weeker en zachter zijn71 omdat deze niet ouder worden dan eenige maanden4 ,immers1 nadat ze in de lente uit den grond te voorschijn kwamen1 soms in korten tijd een hoogte van #b #c ,meter bereikten1 sterven ze in het najaar af1 ook wanneer de vorst daar geen aanleiding toe geeft4 ,ze leven eenvoudig niet langer2 ze zijn maar voor een zomer bestemd4 ,intusschen leeft de plant in den grond voort1 om opnieuw te ontspruiten1 wanneer het voorjaar haar tot nieuw leven opwekt4 ,sommige doen dit reeds vroeg1 zeer vroeg zelfs1 en kondigen daardoor de lente reeds aan1 wanneer die nog ver af is4 ,hiertoe behooren in de eerste plaats de ,kerstroos1 het ,sneeuwklokje1 de ,vroegbloem 7ook wel ,winter-,akoniet genoemd72 verder de ,sleutelbloem of ,primulaveer1 de ,crocus enz4 ,deze volgen elkaar geregeld op1 en het zal wel noodeloos zijn te zeggen1 dat het gezicht uit het huis op die eerste lenteboden1 vooral wanneer deze hier en daar als toevallig door den tuin verspreid zijn1 zeer opwekkend is4 ,hiervoor zorge men dan ook in de eerste plaats4 ,boven merkte ik reeds op dat men wel zal doen enkele ,sneeuwklokjes en ,crocussen hier en daar in het gras te planten4 ,ze nemen er geen plaats weg1 en komen daar het beste tot haar recht4 ,van de ,vroegbloem of ,winter-,akoniet plant men er enkele verspreid tusschen de heesters1 waar men niets anders kan plaatsen2 ze staan daar het beste naar haar zin4 ,de ,kerstroos1 die in geen tuin moet ontbreken1 plaatst men in het tegenover het ,noorden gelegen rabat1 ,primulaveeren kan men hier en daar op verloren plekjes zetten4 ,de eerstgenoemden moeten allen tegen het najaar geplant worden4 ,voor de ,sleutelbloemen is dit ook wel verkieslijk1 maar men kan die in 't voorjaar ook in knop op de markt koopen1 waar ze dan voor een bagatel verkrijgbaar zijn4 ,ik stond bij deze algemeen bekende voorjaarsbloemen meer bepaald even stil1 omdat ze1 zeker vreemd genoeg1 in kleine tuinen al te zeer veronachtzaamd worden1 en men dikwijls op het platteland moet komen1 om op het lapje grond vr een arbeiderswoning te zien hoe fraai en hoe dankbaar tevens zij zijn4 ,de overblijvende of vaste planten in het algemeen leveren een uiterst bruikbaar en zeer onkostbaar materiaal voor elken tuin1 en dit te meer1 daar hierbij aan verscheidenheid allerminst gebrek is1 niet alleen in rijkdom1 vorm1 grootte en kleur der bloemen1 maar ook in andere opzichten4 ,er zijn er toch die zeer snel en hoog opgroeien1 anderen die laag blijven en weer anderen die zich volstrekt niet van den grond opheffen1 maar daarover voortkruipen4 ,er zijn er die breed1 bossig worden en dus uitstekend ter maskeering dienen1 anderen die rank en slank blijven en die dus het gezicht niet belemmeren4 ,er zijn er die liefst op een warme1 zonnige plek staan1 maar er zijn er ook1 die zich zeer goed thuis gevoelen daar1 waar de zon niet schijnt1 en die derhalve voor een tegenover het ,noorden gelegen rabat goed te pas komen4 ,het kan niet mijne bedoeling zijn hier ook maar een eenigszins uitvoerig overzicht van de voor de tuinen geschikte vaste planten te geven2 daartoe is haar aantal veel te groot4 ,ik wilde slechts wijzen op het nuttig gebruik dat men er1 zonder noemenswaarde onkosten1 van kan maken2 en wanneer ik er hier nu nog eenige noem1 is het om deze den eigenaars van kleine tuinen inzonderheid aan te bevelen1 wijl ze voor hun doel geschikt1 en overal te verkrijgen zijn#g4 ,ik voeg er de ,hollandsche namen alleen bij1 voor zoover ze daaronder voorkomen2 overigens zijn de hier genoemde ,latijnsche namen algemeen bekend4 #g ,die hiervan en ook van alle andere zaken op den tuin en de planten betrekking hebbende meer uitvoerige bijzonderheden wil weten1 verwijs ik naar mijn ,handboek voor den ,bloementuin1 waarin al deze onderwerpen1 ook voor grootere tuinen1 uitvoerig behandeld zijn4 ,onder de fraaiste voorjaarsbloemen moet zeker de ,diclytra spectabilis gerekend worden1 met haar sierlijk gebladerte en haar lange overhangende trossen van fraai rose1 vreemd gevormde bloemen2 de ,akelei 7,aquilegia7 is een oude bekende en een voor alle tuinen geliefde plant4 ,ze bloeit reeds vroeg in den zomer zeer mild1 deze met blauwe bloemen in alle nuancen1 andere rose1 weer andere wit4 ,er zijn vele soorten van1 maar voor kleine tuinen is de gewone ,akelei in kleuren wel de beste4 ,aan deze verwant zijn de ,riddersporen 7,delphinium72 deze bloeien iets later en ook wat langer2 de planten groeien kaarsrecht op terwijl ook de lange1 dichte1 meestal intensief blauwe bloemtrossen recht naar boven gericht zijn4 ,ook de ,monnikskappen 7,aconitum7 zijn terecht1 om haar rijken en zeer fraaien bloei1 gezochte tuinplanten4 ,waar kinderen zijn kunnen ze echter gevaarlijk wezen1 tenzij men zeker is dat dezen niet de slechte gewoonte hebben1 om bloemen in den mond te nemen4 ,beide worden #a-a ,meter hoog4 ,de ,pioenen 7,ponia7 heb ik slechts te noemen1 om iedereen hare groote1 vaak schitterende bloemen voor den geest te roepen4 ,er is er een1 de zoogenaamde ,boom-,pioen1 die tot de heesterachtige planten behoort en die om hare groote1 rose bloemen zeer geliefd is2 tot de vaste planten behooren echter de meesten en dezer aantal is zeer groot4 ,ze hebben bloemen van wit af1 door alle tinten1 tot het donkerste bloedrood2 de meesten zijn reukeloos1 maar sommige verspreiden een zeer zachten1 aangenamen geur4 ,men verwijt haar1 niet ten onrechte1 dat zij zoo vroeg uitgebloeid zijn1 maar daar staat dan toch ook tegenover dat men er vroeg in den zomer genot van heeft4 ,ze worden tegenwoordig in grooten getale en in groote verscheidenheid tevens gekweekt4 ,voor een kleinen tuin moet men zich tot een1 hoogstens twee ervan bepalen1 wijl ze nog al veel ruimte innemen4 ,de ,klokjesbloemen 7,campanula7 mogen mede niet vergeten worden4 ,er zijn zeer laag blijvenden en anderen die tot ruim een ,meter hoog opgroeien1 ja er is er zelfs een1 de oude ,piramidaal 7,campanula pyramidalis71 die wel de hoogte van twee ,meter bereikt4 ,de bloemen zijn meestal blauw1 soms ook wit4 ,de ,anemoon is mede een bekende tuinplant4 ,behalve de oude tuin-,anemoon 7,anemone hortensis71 die1 hoe fraai ook1 toch voor kleine tuinen minder wenschelijk is1 omdat ze tijdig opgenomen en weder geplant moet worden1 wat de meeste eigenaars van kleine tuinen allicht te omslachtig vinden1 verdient de ,japansche ,anemoon 7,anemone japonica7 zeker een plaatsje4 ,in zeer strenge winters loopt deze echter gevaar van te bevriezen4 ,niet alzoo de lieve kleine ,hepatika 7,anemone ,hepatica71 die men gevoeglijk1 mits in niet te zwaren grond1 op het ,noorden kan planten4 ,ze bloeit in de lente2 de bloempjes zijn gewoonlijk blauw1 maar er zijn er ook met witte en met roode bloemen1 sommigen z gevuld1 dat het roosjes gelijken4 ,deze zijn echter teerder4 ,in ons geval bepalen we ons liefst tot de gewone enkel blauwe4 ,het ,vingerhoedskruid 7,digitalis7 is ook een mooie en kloeke overblijvende plant2 ook deze is echter1 evenals de ,monnikskap1 zeer vergiftig4 ,ik ben geenszins de meening toegedaan1 dat men vergiftige planten uit de tuinen moet houden2 men moet ze er echter liever niet in opnemen1 als men de kinderen vrij in den tuin laat loopen en dezen gewoon zijn te plukken4 ,dn kunnen ze gevaarlijk zijn4 ,ik sprak daareven van de ,japansche ,anemoon2 zie hier nog een paar van denzelfden oorsprong4 ,vooreerst die welke men als ,funkia's kent2 zeer fraaie bladplanten1 die met haar rechtopstaande1 blauwe bloemen nauwelijks een halven ,meter hoogte bereiken1 maar ook zonder die bloemen den geheelen zomer door een sieraad van den tuin zijn2 en dan ,hemerocallis1 waarvan vooral de bontbladerige zeer sierlijk is4 ,de gewone ,zonnebloem is een njarige plant1 waarover lager1 maar er zijn er ook1 die tot de vaste planten behooren1 b4v4 de veelbloemige ,zonnebloem 7,helianthus multiflorus71 die tegen den nazomer zeer mild bloeit en dit volhoudt totdat de vorst of herfststormen er een eind aan maken4 ,men heeft er met enkele en ook met dubbele1 zeer gevulde bloemen4 ,ik vind de eerste niet minder mooi dan de laatste2 de meesten geven echter aan de gevulde de voorkeur4 ,vergeten we echter de ,iris niet1 waarvan een aantal fraaie soorten bestaan1 terwijl zelfs de minste ervan hoogst sierlijk is4 ,men denke slechts aan de gewone gele ,lisch1 die aan de waterkanten groeit4 ,geel1 wit1 paars in alle tinten wisselen elkaar bij deze planten af4 ,niet zoo algemeen1 maar toch gemakkelijk te verkrijgen is de ,japansche ,kmpfer's ,lisch 7,iris ,kmpferii72 deze plant heeft een kloeke houding en zeer fraaie bloemen2 de oudste paarsachtig blauw1 de lateren in alle tinten van wit door roodachtig paars tot blauw4 ,er zijn er die voor weinig geld te verkrijgen en toch zeer fraai zijn4 ,in tegenstelling van deze rijzig opgroeiende1 noem ik de laag blijvende ,dwerg-,lisch 7,iris-pumila71 een zeer lage1 bossig groeiende plant1 die vroeg en fraai bloeit4 ,dan denk ik weer aan de ,phloxen1 die tegenwoordig met zooveel voorliefde gekweekt worden4 ,deze najaarsbloemplanten1 van een halven ,meter tot een ,meter hoog1 worden in de tweede helft van den zomer met bloemen als overdekt4 ,men heeft vurig roode1 paarse1 gestreepte en zuiver witte4 ,voor een kleinen tuin bepale men zich tot de eerste en de laatste4 ,wanneer men met een klein plantje begint1 heeft men er na een paar jaar een dichte struik van2 de bloemen zijn bij uitnemendheid voor bouquetten geschikt4 ,dan komen nog de najaars-,asters1 meestal blauw1 sommigen ook rood1 die met haar overvloed van bloemen den tuin opvroolijken1 als de winter reeds in aantocht is1 en dan de ,dahlia's zoo trouw gezelschap houden4 ,ook deze laatste behooren eigenlijk tot de vaste planten1 maar tot die1 welke wat meer zorg vereischen dan de bovengenoemde4 ,ik bepaalde mij hier tot eenigen van die1 waarvan men in het najaar slechts de doode en verwaaide stengels heeft af te snijden1 zonder zich er verder in het minst om te bekreunen1 wijl ze tegen onze winterkou volkomen bestand zijn4 ,alleen de ,japansche ,anemoon maakt hierop1 gelijk ik zeide1 uitzondering4 't ,is een mooie plant voor kleine tuinen1 maar ze moet wat gedekt worden2 daarom zullen de meesten haar dan ook liefst maar niet planten4 ,hij1 die zich1 nadat de tuin in orde is1 er verder geen moeite voor wil geven1 moet eigenlijk met de ,dahlia's ook niet beginnen1 want deze moeten tegen den winter uit den grond opgegraven en tot het voorjaar op een koele1 droge en vorstvrije plaats bewaard worden4 ,men laat er dan liefst de aanklevende aarde aan zitten1 en legt ze luchtig uiteen4 ,in het begin van ,mei plant men ze weer4 ,hoewel niet meer zoo gezocht als een dertig jaar geleden1 spelen de ,dahlia's toch in den tuinbouw nog een voorname rol1 en inderdaad zou het moeilijk zijn planten te vinden1 meer geschikt om de tuinen tot sieraad te strekken1 en dat wel juist dn1 wanneer de bloeitijd van de meeste andere planten ten einde is of althans ten einde spoedt4 ,grooter verscheidenheid dan de ,dahlia's opleveren is niet denkbaar4 ,men heeft ze van alle kleuren1 het blauw alleen uitgezonderd2 er zijn hoog groeiende en zeer laag blijvende1 met groote en met kleine1 met enkele en met gevulde bloemen1 en ze leveren daarvan zoo rijk een overvloed1 dat men ze gestadig voor bouquetten kan afsnijden1 en er toch genoeg aan blijven om de plant tot sieraad te strekken4 ,voor kleine tuinen zijn de laag blijvenden zeker verkieslijk1 de hoogeren zijn echter beter geschikt om bloemen voor bouquetten te leveren1 waarbij de prachtige zoogenaamde ,cactus-,dahlia 7,dahlia ,juarezii7 om de gloeiend roode kleur en den fraaien vorm der groote bloem1 in de eerste plaats in aanmerking komt4 ,ook de variteiten met kleine bloempjes zijn voor dit doel zeer geschikt4 ,men bedenke echter bij het planten wel1 dat de ,dahlia's1 om werkelijk fraai te worden1 een niet te zwaren en voedzamen grond noodig hebben4 ,ook in minder goeden grond groeien ze en bloeien ze wel1 maar dan komen ze toch niet goed tot haar recht4-- ,het bovenstaande bevat zeker opsomming genoeg voor ons bescheiden doel4 ,ik herinner nog eens dat de vaste of overblijvende planten een uitstekend materiaal leveren voor den tuin4 ,ze spruiten toch ieder voorjaar met nieuwe kracht uit den grond2 men heeft er niets anders aan te doen dan wat zindelijkheid en orde vorderen2 ze kosten zeer weinig geld1 en leveren de meest gewenschte verscheidenheid in groeiwijze1 blad en bloei4 ,die zich weinig met zijn tuin kan of wil bezig houden1 doet wijs dien1 behalve met een enkelen boom en wat heesters1 met vaste planten te bezetten4 ,hij zal dan wel is waar die jaarlijksche afwisseling missen1 welke er op andere wijzen aan is te geven1 maar zijn tuin behoeft er den geheelen zomer door niets minder fraai om te zijn4 ,een overgang van de overblijvende tot de njarige zijn de tweejarige planten1 die men gevoegelijk reeds onder de zaadplanten 7die namelijk1 welke alleen door de zaden kunnen vermenigvuldigd worden7 kan rangschikken4 ,ze leven niet veel langer dan een jaar1 maar dit is over twee jaren van onze tijdrekening verdeeld4 't ,komt omdat ze in haar ontwikkeling een periode van rust noodig hebben1 die ze in den winter vinden4 ,deze worden in den voorzomer gezaaid 7men kan het ook nog wat later doen7 en blijven dan1 nadat ze opgekomen zijn1 laag bij den grond1 zonder te bloeien4 ,in de volgende lente echter schieten ze spoedig krachtig op1 en de geheele groei is nu naar het bloeien gericht4 ,is de bloei voorbij1 dan rijpen de zaden en de plant sterft4 ,slechts enkelen1 zooals b4v4 de ,stokrozen en de ,duizendschoon1 kunnen het nog een of een paar jaren langer volhouden1 maar het mooie is er toch ook bij dezen na dien eersten bloei af4 ,men doet daarom beter ze maar op te ruimen4 ,overigens kan men1 door ze jaarlijks te zaaien1 ze ook jaarlijks op haar fraaist hebben1 natuurlijk in afwisselende generaties4 ,ik noemde daar reeds terloops de ,stokrozen en de ,duizendschoon2 ofschoon de eersten niet in ieders smaak vallen1 kan men toch zeggen dat beiden van ouds geliefde tuinplanten zijn4 ,ook het driekleurige ,viooltje moet tot de tweejarige planten gerekend worden1 en dat mag in geen tuin ontbreken4 ,zelfs al kende men er niet anders van dan de wilde1 kleinbloemige1 die de duinen tot sieraad strekt1 zou dit het geval zijn1 en hoever staat deze in kleurenpracht en grootte der bloem bij de gekweekten achter4 ,men zaait ze in ,augustus1 ook nog iets later op een verloren hoekje4 ,vr den winter of vroeg in 't voorjaar kan men ze dan planten waar men ze 't liefste ziet1 en dikwijls beginnen ze reeds in ,maart1 zoo niet nog vroeger1 te bloeien4 ,voor kleine tuinen zijn ze onmisbaar en doorgaans kan men ze op de voorjaarsbloemmarkten in menigte1 met half en heel geopende bloemen verkrijgen4 ,van de tweejarige en wel absoluut tweejarige planten wil ik nog de ,judaspenning 7,lunaria biennis7 noemen1 een mooie plant1 met een leelijken naam4 ,deze zaait men het beste op een rij1 vr langs heestergewas1 een ,centimeter of tien van het gras af4 ,men steekt dan in den vooraf goed losgemaakten grond gaten van #d c4,m4 diepte ongeveer #be c4,m4 van elkaar1 en werpt in elk gat twee zaadkorrels1 die plat en vrij groot zijn4 ,deze zaadplanten vormen in dien zomer rosetten van hartvormige bladeren1 maar de stengels groeien niet verder op4 ,in ,aprildaaraanvolgende begint er echter krachtige groei in te komen2 ze ontwikkelen zich dan spoedig tot #hj c4,m4 of een ,meter hoogte1 en vormen groote pluimen van fraai paarse bloemen4 ,op eenigen afstand gezien maakt dan zulk een rij vr de groene heesters een zeer fraai effect1 zoodat men ze dr moet zaaien1 waar men er uit het huis gezicht op heeft4 ,wanneer men1 als ze uitgebloeid zijn1 ne plant laat staan voor de zaden1 krijgt men daarvan overvloedig genoeg4 ,deze plant heeft nog de eigenaardigheid van schoon te zijn ook na den dood4 ,de groote1 platte1 eenigszins ovale vruchten1 ter grootte van een gulden ongeveer1 bevatten in het midden een zilverglanzig vlies4 ,wanneer ze volkomen rijp en goed gedroogd zijn1 vallen er de beide buitenste oppervlakten af en dat vlies blijft zitten4 ,dan maakt die groote pluim een heel andere1 maar ongetwijfeld een zeer fraaie vertooning1 en is uitnemend geschikt voor winterbouquetten1 hetzij op zich zelf alleen1 hetzij met gedroogde grassen4 ,wil men ze daarvoor bestemmen1 dan moet men ze natuurlijk niet afsnijden voordat ze geheel rijp zijn1 d4 w4 z4 voor dat de stengel dor en de plant kennelijk dood is4 ,staan we nu even stil bij de njarige of ,zaadplanten4 ,dit zijn namelijk die1 welke een zeer beperkt leven hebben1 de helft korter dan de tweejarigen2 immers haar geheele levensverloop ligt binnen een half jaar1 meestal slechts een maand of vijf4 ,in ,mei gezaaid1 houden de meesten het niet langer dan tot half ,october vol1 en er zijn er die het nog vroeger opgeven2 het hangt er maar van af of ze spoedig bloeien en het zaad snel rijpt1 want daarna sterven zij4 ,voor de tuinen zijn ze onmisbaar1 inzonderheid om de groote verscheidenheid die zij opleveren1 in een rijkdom van de fraaiste bloemgewassen2 ook omdat men ze in korten tijd in grooten getale kan aankweeken4 ,het is met dit al voor den eigenaar van een kleinen tuin niet raadzaam er veel aan te doen1 wijl dan de tuin in den nazomer te open en ijl wordt1 en het in het voorjaar te lang duurt eer men ontwikkeling ziet4 ,het beste is den tuin met heesters en vaste planten geheel te bezetten1 maar1 bij het plaatsen dezer laatsten het zoo aan te leggen1 dat er hier en daar nog een zonnig en vrij plekje overblijft4 ,aan den indruk van het geheel schaadt dit in de lente en den voorzomer niet1 en langzamerhand ziet men er dan verandering in komen4 ,moet men in een kleinen tuin niet te veel aan zaadplanten doen1 men hoede zich ook voor het tegenovergestelde uiterste1 door ze geheel achterwege te laten4 ,zelfs en vooral onder de meest gewone en langst bekende soorten toch is zeer veel schoons1 dat men met luttel moeite en kosten kan hebben1 terwijl de tuin al erg overvuld zou moeten zijn1 als er niet hier en daar een plekje voor zou te vinden zijn1 men zou zich dan letterlijk van een groot genot berooven1 door zich de kleine moeite1 die zij vorderen1 er niet voor te getroosten4 ,er zijn veel zaadplanten1 die niet goed direct buiten kunnen gezaaid worden1 wijl ze dan niet of slecht of te laat opkomen4 ,men zaait die dan in potten onder een liggend raam4 ,voor kleine tuinen kan men ze best ontberen2 er is overvloed van die1 welke deze bijzondere zorg niet behoeven1 en als men met zulk werk niet een weinig vertrouwd is1 komt het licht verkeerd uit4 ,ik spreek hier dus alleen van die1 welke men slechts in den kouden grond heeft uit te zaaien4 ,maar nu is het natuurlijk niet onverschillig hoe men dit doet1 en1 als men bedenkt hoezeer de zaden onderling in grootte verschillen1 begrijpt men ook wel dat ze niet allen op dezelfde wijze gezaaid moeten worden4 ,men heeft hierbij te letten op de grootte der zaden en1 in verband hiermede1 ook een weinig op den grond4 ,in een zaadkorrel is een kiem1 d4 w4 z4 een jonge plant in onontwikkelden toestand besloten4 ,zijn de zaden nu zeer groot1 dan mag men aannemen dat ook de kiem betrekkelijk groot en krachtig1 zijn ze klein1 dat deze ook zeer klein en zwak is4 ,legt men deze laatsten nu te diep in den grond1 dan mist die kleine kiem de kracht om zich daardoor heen te worstelen1 en verstikt in de aarde1 in plaats van daaruit te voorschijn te komen2 legt men daarentegen groote zaden niet diep genoeg daarin1 dan worden ze in de bovenlaag niet genoeg doorweekt om het water in genoegzame hoeveelheid door de meestal zeer harde huid tot de kiem te doen doordringen1 en ze blijven rustig liggen1 tot eindelijk voortdurend regenachtig weer het ontkiemen mogelijk maakt4 ,hieruit volgt dus vanzelf1 dat groote zaden veel dieper moeten gezaaid of gelegd worden dan kleine1 en dat men met zeer fijn zaad in dit opzicht bijzonder op zijn hoede moet zijn4 ,onder de bloemzaden worden veel meer fijne dan groote aangetroffen en grooter dan een erwt zijn ze al niet4 ,de grootsten nu legt men elk afzonderlijk1 enkele ,centimeters van elkaar af1 ter diepte van #d-f c4,m42 zijn ze wat kleiner1 dan wat minder diep en zijn ze nog wat kleiner1 b4 v4 als de knop eener bakerspeld1 dan mogen ze maar ,centimeter diep onder den grond liggen4 ,dit in aanmerking nemende1 begrijpt men vanzelve reeds1 dat inzonderheid fijne zaden niet in te zwaren grond moeten gezaaid worden1 wijl deze aan de oppervlakte bij droog weer te vast is en1 daar hij niet zoo goed als lichter grond kan verkruimeld worden1 uit kleine harde kluitjes bestaat1 waaronder de kiemende zaden verstikken4 ,zware grond is trouwens over het algemeen voor zaadplanten ongeschikt1 al zijn er1 die zich daarin vrij goed ontwikkelen1 zooals bv4 de ,zonnebloem en andere grofzadigen4 ,wat nu tijd en wijze van zaaien betreft1 zie hier nog daaromtrent een paar korte opmerkingen4 ,men zaaie buiten vooral niet te vroeg4 ,hoe uitlokkend hiertoe soms het weer in ,april kan zijn1 stelle men het gerust tot in ,mei uit4 ,is de lente aanvankelijk ook zacht1 ze kan later zeer koud wezen en is dit hier ook veelal4 ,vele zaden ontkiemen1 bij gunstig weer1 na een dag of acht1 en volgt er dan kou1 nachtvorst soms1 dan loopen de kiemplantjes gevaar van verloren te gaan4 ,heeft het weer tegen het laatst van ,april een standvastig lentekarakter aangenomen1 dan kan men er werk van maken1 anders doet men beter het tot in ,mei1 kan het niet anders dan zelfs tot half-,mei uit te stellen4 ,het beste is dit te doen nadat de grond door den regen goed bevochtigd is4 ,natuurlijk heeft men vooraf den grond1 waar men wil zaaien1 goed losgemaakt en met een hark zoo fijn mogelijk verkruimeld4 ,voor grootere zaden komt dit laatste er niet erg op aan1 des te meer voor kleinere4 ,nu duwt men met de hand over een oppervlakte van een vierk4 halven ,meter de bovenlaag wat op zij'1 en strooit het zaad gelijkmatig en vooral niet te dicht uit1 waarna men er de op zij geschoven aarde over heen strooit1 tegelijk de kluitjes zooveel mogelijk fijn wrijvende4 ,is het zaad stoffijn1 dan strooit men het boven op den vooraf wat omgeroerden en gelijk gemaakten grond uit en roert het een weinig door de bovenste laag heen4 ,wil men een geheel perkje of een grootere oppervlakte met ne soort bezaaien1 dan spitte men den grond even te voren om1 harke dien fijn en gelijk1 waarna men er het zaad gelijkmatig en niet te dicht over uitstrooit4 ,dit gedaan zijnde1 roert men het met de hark luchtig door de bovenlaag1 waarbij men er op moet letten de hark met de linkerhand op te houden1 zoodat die niet op de aarde rust1 anders dringen te tanden te diep in den grond en zal dit ook met vele zaden het geval zijn4 ,in kleine tuinen echter zal dit weinig voorkomen1 omdat de daarvoor geschikte perkjes te gering in aantal zijn4 ,het komt echter veel voor1 dat men b4 v4 wel gaarne een perkje van een ,meter voor ,reseda wil bestemmen1 en dan doe men dit als boven werd opgegeven4 ,als algemeene regel1 waarop geen uitzonderingen zijn1 geldt dat njarige gewassen zoo vrij en licht mogelijk moeten staan4 ,beschaduwde plekjes deugen er volstrekt niet voor4 ,die kan men trouwens met enkele schaduwminnende vaste planten gemakkelijk genoeg bezetten1 waarbij inzonderheid ,varens in aanmerking komen4 ,te zaaien op plekken waar geen zon komt1 baart slechts teleurstelling4 ,na deze algemeene wenken wil ik nog even eenige van die zaadplanten vermelden1 die voor een kleinen tuin geschikt zijn4 ,ik bepaal mij1 dat wete men wl1 hier echter slechts tot enkelen uit de massa1 tot die waarvan de zaden overal gemakkelijk en goedkoop te verkrijgen zijn2 die1 als men ze niet l te ondoelmatig behandelt1 niet mislukken1 en door hare bloemen de weinige moeite die men zich ervoor moet getroosten ruim beloonen4 ,zij1 die anderen of die er meer wenschen1 hebben slechts een der tegen het voorjaar verschijnende zaden-catalogussen aan te vragen1 waarin gewoonlijk1 bij de namen1 ook enkele toelichtingen omtrent de behandeling zijn gevoegd4 ,de ,zonnebloem mag1 omdat zij de grootste is1 wel allereerst genoemd worden4 ,men moet er in een kleinen tuin slechts een paar hebben1 en er dan op rekenen dat ze soms wel twee ,meter hoog worden4 ,er is ook een ,zonnebloem met groote dichtgevulde bloemen1 beiden zijn1 doelmatig geplaatst1 fraaie planten4 't ,is een zeer oude bekende1 evenals de welriekende ,lathyrus 7in verschillende kleuren71 de ,goudsbloem1 de ,afrikaan1 de ,oost-,indische ,kers4 ,is de ,zonnebloem een kloeke plant1 niet minder is dit het geval met de ,kattestaart 7,amaranthus caudatus72 deze heeft echter kleine zaden1 die nogal dicht opkomen4 ,wanneer men de plantjes goed kan vatten1 moet men ze grootendeels uittrekken1 en er niet meer dan vijf of zes laten staan4 ,zeer geliefd zijn de ,chineesche ,anjers 7eigenlijk overblijvende planten1 maar die men toch het beste als njarigen behandelt71 voorts de goudgele ,eschscholtzia1 de njarige ,ridderspoor1 de driekleurige ,convolvulus1 de ,clarkia's1 de ,collinsia's1 de tweekleurige ,calliopsis1 de ,venusspiegel 7,campanula ,speculum71 ,anagallis grandiflora1 ,phlox ,drummondii in verschillende kleuren1 de ,nachtschoonen 7,mirabilis71 de ,godetia1 de lieve1 de uiterst rijk bloeiende ,kamillesoort als ,matricaria eximia met gevulde bloemen1 verschillende ,lupinen1 inzonderheid de blauwe ,lupinus ,cruikshanksii1 een paar ,malowe's1 als3 ,malope grandiflora 7rood en wit7 en ,hibiscus ,trionum1 een paar ,papaver's1 als3 ,papaver umbrosum en ,papaver ,danebrog1 terwijl ook de in de korenvelden als onkruid voorkomende ,papaver ,rhoeas1 en hare gevulde variteit wel in aanmerking mogen komen4 ,verder ,nemophila1 vooral de grootbloemige ,n4 maculata1 de lieve1 rijk bloeiende ,sanvitalia procumbens1 waarvan de enkeldbloemige niet minder fraai is dan de dubbelde1 de hangende ,silene 7,silene pendula71 enz4 enz4 ,al de hier genoemden zijn zeer algemeen bekend1 en men heeft den naam ervan slechts aan een zaadhandelaar op te geven1 om zeker te zijn ze te verkrijgen4 ,nog deze opmerking3 ,hij1 die zich hiermede tot dusverre nog niet zelf bezig hield1 bepale zich het eerste jaar tot de bovengenoemden2 dit is voor een kleinen tuin een voldoend getal2 wat ,reseda-zaad komt er dan natuurlijk ook bij4 ,voorts late hij dit werk niet aan een ander over1 al zou die het misschien ook veel beter doen4 ,hij zaaie zelf1 na een regenachtigen dag2 't is een werk van een uur1 laat het er twee zijn1 en dan zal hij eens zien met hoeveel meer belangstelling hij de ontkieming en de verdere ontwikkeling volgt2 hoe veel grooter het genot zal zijn1 dat de bloei dier planten hem schenkt6 ,hij zal zich dan als vanzelf opgewekt gevoelen te trachten er rijpe zaden van in te zamelen1 en kan dan met zijn overvloed ook anderen gerieven4 ,de njarige planten vorderen wat meer werk dan de overblijvende1 maar wanneer dit werk ontspanning is1 beantwoordt de tuin1 hoe klein dan ook1 goed aan zijn doel4 ,planten voor bloemperken4 ,waar sprake is van planten voor bloemperken komen zeker de ,rozen in de eerste plaats in aanmerking4 ,de ,roos toch is de meest geliefde bloem van de oudste tijden af1 en er is geen tuin zoo klein1 geen plekje grond1 zoo weinig beteekenend1 waar zij mag ontbreken2 ook zoekt men haar nergens tevergeefs4 ,ik moet hier inzonderheid wel in 't oog houden1 dat we met kleine tuinen te doen hebben1 om over dit onderwerp niet breeder uit te weiden1 dan voor ons tegenwoordig doel noodig en wenschelijk is1 want1 kan men de ,rozen ook niet ontberen1 men mag er toch niet te veel ruimte voor beschikbaar stellen1 en in den regel bepaalt het zich dan ook tot een enkel bloemperkje4 ,waartoe zou het dan noodig wezen hier een lange lijst op te geven1 een keuze uit het circa zeven honderdtal verschillende ,rozen1 terwijl men zich slechts tot zeer enkele soorten moet bepalen8 ,men kweekt de ,rozen in tweerlei vorm1 namelijk als zoogenaamde ,stamrozen en als ,struikrozen4 ,de eersten1 hoe onnatuurlijk ook1 zijn de wensch van velen1 en het zou dus bitter weinig helpen of ik ze al afraadde4 ,ik voor mij houd er niet van1 en ik heb dan ook geen enkele ,stamroos2 daarentegen veel ,struikrozen4 ,de kronen der ,stamrozen zijn dikwijls ijl1 ze loopen gevaar bij hevigen wind af te breken2 de stammetjes zijn dikwijls krom1 knoesterig en leelijk en het geheele cultuurproduct vloekt tegen de natuur4 ,zoo denken er echter niet allen over1 en de meesten hebben gaarne het viervijfdubbele voor een ,stamroos over van 't geen een goede ,struikroos kost4 ,daar nu de smaak zich niet laat dwingen1 en iedereen zijn tuin voor zijn eigen liefhebberij heeft1 volge ook ieder daarin zijn eigen zin4 ,men kan de ,stamrozen op verschillende wijzen plaatsen1 en wel op een perkje of hier en daar op luchtige en lichte plekken vr ander heestergewas4 ,is men zeer beperkt in zijn ruimte1 dan verdient het laatste de voorkeur2 ze nemen dan maar zeer weinig plaats in1 terwijl men zijn weinige perkjes voor iets anders vrij houdt4 ,de ,stamrozen zijn echter ook zeer geschikt voor een perkje1 en als dit wat groot is nog beter4 ,men moet ze dan op minstens #fj c4,m4 onderlingen afstand planten1 terwijl dan tusschen elke twee ,stamrozen plaats is voor een ,struikroos1 welke laatsten het vervelend eentonige dier kale slungelachtige stammetjes breken4 ,weer anderen geven er de voorkeur aan ze te planten langs een pad1 en er dus een soort alle van te maken4 ,ook dit kan doelmatig zijn1 daar ze op deze wijze eigenlijk in 't geheel geen plaats innemen4 ,een ontegenzeggelijk fraaie vorm is de zoogen4 ,treurroos1 voor welke kweekwijze echter maar enkele soorten geschikt zijn3 eigenlijk zijn dit van nature ,klimrozen2 op hooge stammen gent1 hangen haar slanke takken naar beneden4 ,wanneer een ,treurroos goed vrij staat en er behoorlijk de hand aan gehouden wordt1 kan zij inderdaad zeer fraai zijn1 en tijdens den bloei een heerlijk effect maken4 ,het beste plaatst men ze in een grasveldje1 zorg dragende1 het gras in den vorm van een rond plekje van #fj c4,m4 middellijn te verwijderen1 opdat de zon den grond kan verwarmen4 ,in den handel komt algemeen een roode en een witte ,treurroos voor1 die beiden1 om de massa bloemen welke een goed ontwikkeld exemplaar tegelijk voortbrengt1 gelijkelijk kunnen aanbevolen worden4 ,op zichzelf behooren de bloemen op verre na niet tot de fraaisten2 men houdt ze er dan ook meer op na om het fraaie gezicht dat het geheel oplevert4 ,bij het planten der ,stamrozen lette men er op de gekneusde wortels af te snijden1 terwijl het zeer nuttig is ze eenige uren vooraf met de wortels in het water te leggen4 ,dat de grond in de rondte niet vast mag zijn1 begrijpt men vanzelf wel2 men maakt daarin een gat wat dieper en breeder dan direct voor de wortels noodig is1 werpt er wat ouden koemest in1 dien men door den grond roert en zet daar de wortels op4 ,de grond1 waarmede men hierop het gat vult1 vermenge men mede met ouden koemest1 en giete dien goed in1 alvorens hem vast--niet al te vast--aan te trappen4 ,na het planten laat men ze liefst een paar weken zonder stokken staan4 ,mooi is dit zeker niet1 want1 zelfs al zijn de stammen recht1 ze maken dan toch het vertoon van een troepje dronken soldaten1 die het onmogelijke doen om een goede houding aan te nemen4 ,dit komt echter bij het aanbinden wel terecht2 doet men dit te vroeg1 dan hangt men ze op1 daar de grond onder de wortels allicht nog zal inzakken4 ,van de ,struikrozen komt in de allereerste plaats de ,maandroos in aanmerking1 om haar overrijken bloei tot laat in het najaar4 ,men heeft donkerroode en licht rose ,maandrozen1 en het kleurt goed wanneer men beiden dooreen plant4 ,fraaier nog dan de gewone zijn de dubbelde of gevulde ,maandrozen1 vooral omdat de bloemen steviger en meer gesloten1 en daarom beter dan de gewone voor bloemmandjes1 enz4 geschikt zijn4 ,de oude gewone ,maandroos moet men hiervoor niet afsnijden als de bloem reeds geheel open is1 daar ze dan te spoedig uitvalt2 het beste is ze in 't geheel niet af te snijden en er alleen gestadig de uitgebloeiden uit te knippen1 wijl die het geheel ontsieren4 ,voor zoogen4 snijbloemen kieze men andere ,rozen1 terwijl ook de gevulde ,maandroos hiervoor te gebruiken is4 ,behalve eenige ,maandrozen plante men vooral ook eenige verschillende ,struikrozen4 ,de keus is z ruim1 dat men zich erin verliest1 maar men kan dat gerust aan een boomkweeker overlaten1 want er worden tegenwoordig geen soorten meer gekweekt die niet schoon zijn1 en in hoeverre de ne het in schoonheid wint van de andere1 daaromtrent zijn de gevoelens in de meeste gevallen even verschillend als er verschil van smaak is4 ,voor een kleinen tuin is een perk met gemengde soorten zeer aan te bevelen1 ofschoon ik het anders verkieslijker vind een aantal planten van een en dezelfde soort bijeen te zien4 ,zoo kan men zich moeilijk iets schooners voorstellen dan een perk met de heerlijke ,souvenir de la ,malmaison1 welker bloemen vooral in de tweede helft van den zomer haar toppunt van schoonheid bereiken2 of een perk met de forsche ,paul ,neyron1 met haar verbazend groote1 goed gevormde en volkomen gevulde bloemen1 aan ,pioenrozen gelijk2 of de heerlijke la ,france1 die men wel haast als de type van een goed gevormde kloeke ,roos zou willen beschouwen4 ,zoo is het met de ,gant des batailles1 la ,reine1 enz4 enz41 wel is waar oudere maar nog altijd onder de fraaiste gerekende ,rozen4 ,vergeten we echter de oude boeren of honderdbladige ,roos1 ook wel de ,centifolie-,roos1 de ,provincieroos1 en de ,mosroos niet4 ,wel bloeien die niet door of remonteeren zij niet1 gelijk men dit noemt1 maar de bloei duurt toch lang genoeg1 om in dit opzicht met vele zoogen4 ,remontant-,rozen geen groot verschil op te leveren4 ,de ,mosrozen vooral zijn1 half geopend1 om de fraaie knoppen1 voor bloemvazen1 enz4 zeer gezocht4 ,men doet echter wel dezen laatsten een plaatsje bij de heesters te geven1 daar ze hooger opgroeien dan dit voor de meeste ,struikrozen wenschelijk is1 die men dan ook beter doet jaarlijks laag1 d4 w4 z4 tot op #cj #dj c,m4 hoogte in te snijden4 ,wat het planten der ,struikrozen betreft1 dit behandele men met dezelfde zorg als de ,stamrozen2 de ,rozen beminnen een goeden1 voedzamen grond1 en hoe zorgvuldiger men ze plant1 des te fraaier zullen zij bloeien4 ,eer ik van dit onderwerp afstap nog deze opmerking4 ,de ,struikrozen1 die men van de kweekers ontvangt1 zijn in den regel niet wortelrecht1 d4 w4 z4 ze staan niet op eigen wortels1 maar zijn op wildelingen gent4 ,met de ,maandrozen1 die geregeld van stek gekweekt worden1 is dit laatste niet het geval4 ,dit nu dient bij de planting in 't oog gehouden te worden4 ,ze zijn1 zooals men dit gewoon is te noemen1 laag1 d4 w4 z4 vlak bij den grond gent1 zoodat men zou meenen ongente struiken te hebben4 ,men plante ze daarom diep1 zoo diep1 dat de plaats der enting een paar ,centimeters onder den grond komt4 ,men heeft dan eerstens minder kans op het uitgroeien der wildelingen1 en bovendien dat de gente ,roos zelfstandig wortels maakt4 ,het uitloopen der wildelingen wordt1 vooral door onkundigen1 veelal niet opgemerkt2 men houdt die sterk groeiende wilde takken voor een bewijs van gezonde ontwikkeling2 maar men zal1 tot zijn verwondering1 na weinige jaren zien dat het getal bloeiende planten minder wordt1 en dn blijkt dat er verscheidenen der gente ,rozen dood zijn1 terwijl de wildelingen zich tot forsche struiken ontwikkelden4 ,door diep planten voorkomt men dit euvel wel niet geheel1 maar toch grootendeels2 in elk geval is het zaak er steeds op te letten1 en de wilde takken1 die1 bij eenige opmerkzaamheid1 in den regel gemakkelijk van de veredelden te herkennen zijn1 bijtijds dicht aan den stengel waaruit ze ontsproten af te snijden4 ,eindelijk is het voor hem1 die op zijn ,rozen prijs stelt1 zaak er tegen den winter een flinke laag blad tusschen en over uit te spreiden4 ,de meeste doorbloeiende ,rozen zijn wel tegen de winterkou bestand1 maar dit heeft toch zijn grenzen1 en als de winter streng is heeft men anders kans er velen te verliezen4 ,zelfs voor de ,maandrozen1 hoe hard die overigens ook zijn1 is deze maatregel verre van overbodig te achten4 ,heeft men ,stamrozen1 dan binde men1 nadat de bladeren afgevallen zijn1 de takken1 zonder ze in te snijden1 los bijeen en omwoele ze met stroo1 terwijl men de wortels met blad bedekt4 ,heeft men mogelijk een schuurtje1 dan kan men ze tegen den winter opnemen1 en daarin tegen de felle vorst beschermen2 maar dan zorge men er vooral voor dat de wortels goed met aarde gedekt worden4 ,men ziet het1 er valt aan ,rozen1 als men er prijs op stelt ze goed te hebben1 meer te doen dan aan andere heesters en vooral aan vaste planten2 maar het zijn dan ook ,rozen1 en als zoodanig hebben ze reeds vanzelf aanspraak op meerdere zorg4 ,overigens is dit met al de planten voor bloemperken het geval1 voor zoover men deze niet met vaste planten vult of ze bezaait4 ,dit laatste is zeker de goedkoopste en gemakkelijkste wijze van handelen2 maar er zijn toch nog andere planten1 die men in geen tuin1 hoe klein ook1 kan ontberen1 en waarvoor men zich gewoonlijk gaarne eenige uitgaven en ook eenige meerdere moeite getroost4 ,de voornaamsten daarvan zijn de volgenden4 ,vooreerst ,heliotropen1 zoo algemeen gezocht om den heerlijken zachten geur harer bloemen4 ,daar de ,heliotroop een ,indische plant is1 kan ze niet tegen kou en bij de minste nachtvorst bevriest ze4 ,men moet ze dus vooral niet te vroeg in den tuin planten1 stellig niet vr half-,mei1 en zorgen dat de grond los en vruchtbaar is4 ,ook moeten ze zooveel immer mogelijk is genot van de zon hebben4 ,het beste zijn ze geschikt voor een klein perkje1 daar ze als alleenstaande planten geen effect maken4 ,wil men er geen perkje aan geven1 dan kieze men een zonnig plekje1 groot genoeg om er althans een vijf- of zestal op #be c4,m4 onderlingen afstand bijeen te kunnen planten4 ,ze bloeien overvloedig tot ze bevriezen1 en men behoeft met de bloemen niet zuinig te wezen1 dat zeker een verdienste is1 wijl ze voor de kamer en ook als knoopsgatbloemen zeer gezocht zijn4 ,men kan er ook een zeer donkere verscheidenheid van krijgen en nog een paar anderen met grootere bloemen2 voor een kleinen tuin houde men zich echter aan de gewone4-- ,geranium's#h kunnen mede onmisbaar geacht worden1 en dit wel inzonderheid de zoogenaamde ,waterloo- of zonale-,geraniums1 veelal kortweg zonalen genoemd4 ,van deze mild bloeiende planten wordt een druk1 mogelijk1 in groote tuinen vooral1 wel wat al te druk gebruik gemaakt4 ,intusschen blijft het waar1 dat wellicht geen andere plant beter1 weinigen zoo goed geschikt zijn voor bloemperken4 #h ,ik neem het woord ,geranium hier in den meer algemeenen zin4 ,aan hen die het weten behoef ik niet te zeggen dat deze naam eigenlijk onjuist is1 en die het niet weten zoeken het uit dit boekje niet te leeren4 ,als er van ,geraniums wordt gesproken weet ieder wat bedoeld wordt4 ,vroeger kende men er alleen bloedrood bloeienden van2 later slaagde men er in ook verschillende lichter en donkerder nuancen van te winnen1 en eindelijk mocht men zich verheugen ook in de aanwinst van zuiver witte verscheidenheden4 ,alle andere daartusschen liggende schakeeringen worden bij deze bloemen gevonden1 niet alleen in de enkeld-1 maar ook in de gevuldbloemigen4 ,deze laatsten zijn echter voor ons tegenwoordig doel niet geschikt2 bij regenachtig weer toch blijft er veel water tusschen die dicht opeenzittende bloemen hangen1 waardoor ze verrotten4 ,voor perken neme men dus alleen enkeldbloemigen4 ,nu kan men voor een perkje zijn keus bepalen tot n enkele soort of men kan er twee of drie van verschillende en uiteenloopende kleuren nemen1 en deze kransgewijs om elkaar planten1 of eindelijk men kan een perk met een aantal verschillenden door elkaar bezetten4 ,dit is keus elke manier kan wat fraais geven4 ,toch is de laatste handelwijze het minste aan te bevelen1 omdat ze wel eens wat ongelijk willen groeien1 en het geheel dan een verward aanzien verkrijgt4 ,een perk met helderrooden vol geplant1 en dan daaromheen een rand van witte bloemen staat fraaier4 ,veelal plant men de zonale-,geraniums in den vrijen grond2 het is echter beter ze in de potten1 als die niet al te klein zijn1 te laten1 en dezen dan zoo diep onder den grond te graven1 dat de randen der potten #d #e c4,m4 hoog met aarde bedekt zijn4 ,wl zullen de planten1 wanneer ze in den vrijen grond zijn uitgeplant veel forscher groeien1 maar juist dit is het wat men moet trachten te voorkomen1 omdat ze dan wel veel en groote bladeren maken1 maar weinig bloemen geven4 ,blijven ze in de potten staan1 dan wordt de groei daardoor eenigszins belemmerd2 niet zooveel echter dat de planten er minder gezond om zullen uitzien1 wijl ze door het gat dat in den bodem der potten is en zelfs over den rand der potten heen1 met hare wortels in den omringenden grond kunnen dringen4 ,sommigen willen haar ook dit beletten1 om zich een rijken bloei te verzekeren1 en draaien daarom de potten herhaaldelijk om1 waardoor de worteltjes1 welke buiten de potten in den grond drongen1 afbreken4 ,dit is zeker een goede maatregel1 als men maar niet verzuimt het minstens eenmaal om de acht dagen te doen4 ,wacht men er echter te lang mede1 zoodat de wortels zich reeds door en over den pot in den grond konden verspreiden1 wat in den zomer zeer spoedig gebeurt1 dan zal men tot zijn teleurstelling een aantal bladeren zien geel worden1 en het mooie is voor verscheidene weken1 zoo niet voor goed1 van de planten af4 ,daarom is het beter ze maar stil te laten staan1 en ze1 mits ze diep genoeg ingegraven zijn1 niet te gieten4 ,de meeste soorten zullen dan niet te wild groeien en rijk bloeien4 ,behalve de zonale- komen ook nog de zoogenaamde grootbloemige en de fijnere1 teedere variteiten1 de ,odier- en ,fancy ,geranium's in aanmerking4 ,ook deze laat men in de potten staan1 die men onder den grond graaft4 ,deze ,geraniums van den ouden stempel leveren een groote verscheidenheid van keurige bloemen4 ,ik kan echter niet aanraden er in een kleinen tuin een perkje geheel mede te bezetten1 gelijk men nogal eens doet4 ,ze hebben wel is waar een tijd1 midden in den zomer1 dat ze zeer fraai bloeien1 en dn is dit keurig1 maar het duurt te kort4 ,in een grooten tuin1 waar men velerlei planten tot zijn beschikking heeft1 is dit wat anders4 ,men neemt ze dan eenvoudig na den bloei op1 en vervangt ze door laat bloeiende planten2 maar een kleine tuin moet in het voorjaar zoo ingericht worden1 dat hij blijvend goed is voor den geheelen zomer1 anders wordt het velen te kostbaar en den meesten te bewerkelijk4 ,zeker1 de grootbloemige ,geraniums zijn niet te versmaden1 maar men verdeele er dan liever eenigen door den tuin1 waar allicht kleine plekjes voor zijn te vinden4 ,in elk geval laat men ze in de potten staan1 en graaft die dan zoo diep in den grond1 dat de rand daarmede gelijk komt4 ,dn moet men ze bij droog weer dagelijks gieten4 ,ziet men daar tegen op1 dat moeielijk is aan te nemen1 wijl het een aangename recreatie is1 dan grave men ze #c-d c4,m4 met den pot onder den grond2 alleen bij aanhoudende hitte en droogte zullen ze dan nu en dan begoten moeten worden4 ,op de ,geranium's volgen natuurlijk de ,fuchsia's4 ,de ,fuchsia's ontwikkelen zich het fraaiste en bloeien het rijkste1 als men in ,mei jonge planten uit de potten neemt en in den vollen grond plant4 ,zeer komt hiervoor inzonderheid in aanmerking een oude soort1 welker knoppen1 als ze op het punt zijn van zich te openen1 kogelrond zijn1 en die daarom dan ook de kogelronde ,f4 7,fuchsia's globosa7 genoemd werd4 ,het gaat echter niet gemakkelijk om daarvan jonge planten te krijgen1 daar de kweekers deze oud bekende er niet meer op nahouden4 ,heeft men er eenmaal een perkje mee vol staan1 dan heeft men ze ook voor het vervolg1 als men zich slechts de moeite wil geven de stengels in het najaar een paar ,centimeter boven den grond af te snijden1 en de planten daarna met een laag turfmolm te dekken1 waarover men veiligheidshalve nog een laag blad kan strooien4 ,ze blijven dan1 zelfs in de strengste winters1 goed1 en groeien in ,mei weer flink uit1 om in den zomer mooier te worden dan te voren4 ,aan de bevallig naar alle zijden overgebogen takken brengen ze onafgebroken een overvloed van hare glimmend lakroode bloemen voort1 en leveren een uiterst vroolijk gezicht op4 ,hetzelfde kan men ook met andere niet al te hoog opgroeiende soorten doen1 b4 v4 die met rooden kelk en witte bloemkroon1 dus rood van buiten en wit van binnen1 waarvan er zijn met enkelde en met volkomen gevulde bloemen4 ,een perkje aldus met een aantal planten van een en dezelfde soort bezet is m4 i4 veel fraaier dan wanneer men van alles doorn plaatst1 daar men dan een ongelijkmatigen groei1 groveren en fijneren bijeen heeft1 een onregelmatigheid die voor zulk een perk niet gewenscht is4 ,geeft men dan ook aan gemengde soorten de voorkeur1 zoo houde men ze in de potten1 en grave ze daarmede met den grond gelijk4 ,vooreerst zullen de groveren dan veel minder wild groeien1 en ten anderen kan men ze naar willekeur verplaatsen1 om toch een ordelijk geheel te krijgen4 ,dan echter mag men ze niet al te lang laten stilstaan1 wijl anders de wortels te veel door de potten heengroeien en zij dan bij het opnemen en verplaatsen lijden4 ,dankbaarder bloeiende planten dan de ,fuchsia's zullen inderdaad schaars gevonden worden1 terwijl ze een schier eindelooze verscheidenheid bieden in de grootte1 den vorm en ook de kleur der bloemen4 ,daar heeft echter de eigenaar van een kleinen tuin niet veel mee te maken4 ,hij kieze een paar goede soorten1 die aan zijnen smaak voldoen1 en stelle zich1 voor bloemperken althans1 daarmede tevreden4 ,een lief gezicht leveren intusschen enkele ,fuchsia's hier en daar door den tuin verspreid op1 en hiertoe kan men verschillenden nemen4 ,ze zijn tegenwoordig zoo gemakkelijk en goedkoop te verkrijgen1 dat dit geenerlei bezwaar oplevert4 ,wil men een juist voor een kleinen tuin zeer geschikt gebruik van ,fuchsia's maken1 dan trachte men een oude soort te krijgen1 ,fuchsia virgata geheeten1 met langwerpig smalle bladeren1 lange1 roedevormige stengels en langwerpige1 op zich zelf1 in vergelijking van anderen1 onaanzienlijke bloemen4 ,nu make men in het gras een rond perkje van #ej c4,m4 in diameter1 grave dit uit en vulle het met goeden voedzamen grond4 ,hierin zet men dan een vijftal dezer planten 7jonge altijd7 in den vrijen grond1 n in het midden en vier daaromheen4 ,die zullen tot een ,meter hoogte opgroeien1 en in den zomer een gesloten geheel vormen1 waarvan de takken naar alle zijden1 sierlijk gebogen overhangen2 ze brengen een regen van bloemen voort4 ,in het najaar snijdt men ze af en dekt ze als boven is opgegeven2 als in ,april dat dek er is afgenomen1 groeien ze in ,mei wer uit1 en zijn daarna veel sterker4 ,het effect dat zulk een onnoozel bosje maakt is verrassend1 de kosten beteekenen niets en de moeite nog minder4 ,onder de mildst bloeiende en meest gezochte planten voor bloemperken behooren ongetwijfeld tegenwoordig de ,knol-,begonia's2 ik zeg tegenwoordig1 wijl deze planten1 immers gelijk men die thans kent1 eerst in den laatsten tijd door cultuur werden gewonnen1 en ze pas sedert eenige jaren meer bepaald onder het bereik van iedereen zijn gekomen4 ,zij sterven in het najaar af1 terwijl de jaarlijks grooter wordende knollen gedurende den winter slapend in leven blijven1 en dan op een vorstvrije en niet te vochtige plaats bewaard moeten worden4 ,ze moeten niet buiten geplant worden vr half-,mei1 daar ze uiterst gevoelig zijn voor nachtvorst4 ,ik ga hierbij uit van de veronderstelling dat men ze als uitgegroeide planten op een perkje plaatst1 daar dit toch zeker het verkieslijkste is4 ,men moet daartoe de knollen reeds in ,maart op een eenigszins warme plaats tot ontwikkeling brengen1 wat voor hen1 die kas noch bak hebben1 nog al lastig is4 ,kan men een raampje op een zonnig plekje neerleggen1 al is het maar op een vierkant walletje van aarde1 of op den kant geplaatste planken1 dan heeft men er verder weinig of geen moeite mee4 ,men plant daarin de dan nog slapende knollen in lichten grond of in wat zand1 en houdt het raampje dicht en den grond matig vochtig1 totdat ze beginnen uit te groeien4 ,bij zeer zonnig weer in ,april strooit men losjes wat zand over het raam om het branden van de zon te beletten1 en naarmate de planten uitgroeien en het seizoen vordert1 laat men er1 aanvankelijk overdag1 daarna ook 's nachts1 de lucht doorspelen4 ,het laatste niet bij helder1 scherp weer4 ,in 't begin van ,mei neemt men het raampje overdag geheel weg1 en legt het er veiligheidshalve 's avonds weer op4 ,zoo krijgt men tegen het midden van ,mei sterke planten1 die1 dn in lichten1 goed gemesten grond1 buiten geplant1 onmiddellijk gaan doorgroeien4 ,daar zulk een raam1 7't kan een venster wezen7 zeker wel te krijgen en de moeite niet groot is1 meende ik dit hier te moeten aanteekenen4 ,knol-,begonia's toch wil iedereen hebben1 en het is jammer die1 als men mooie soorten heeft1 tegen den winter te laten dood gaan1 daargelaten nog de dan in het voorjaar terugkeerende kosten voor anderen2 terwijl men dan allesbehalve zeker is even fraaien te zullen krijgen4 ,bovendien kan zulk een raampje van b4v4 #fj #gj c4,m4 in 't vierkant1 dan tevens dienen om ,dahlia's in te laten uitgroeien1 wat ook beter is dan de onuitgegroeide knollen direct in den tuin te planten4 ,de behandeling van deze beide knolgewassen1 zoowel wat het opnemen in het najaar1 als het bewaren gedurende den winter en het planten in het voorjaar betreft1 is volmaakt dezelfde4 ,komen echter de ,dahlia's nog wel in wat zwaren grond voort1 de ,knol-,begonia's vereischen bepaald lichten grond2 groeien de ,dahlia's hoog1 zelfs de laag blijvenden nog tot #ej-gj c4,m4 op1 de ,knol-,begonia's blijven veel lager en worden gemiddeld niet hooger dan #cj c4,m4 ,hierop dient dus bij de plaatsing gelet te worden4 ,men heeft tegenwoordig ,knol-,begonia's met reusachtige bloemen2 ik zou echter den eigenaar van een kleinen tuin niet aanraden daarmee te beginnen1 maar zich tot die van middelmatige grootte te bepalen1 welke tegenwoordig bij duizenden en tienduizenden in het voorjaar verhandeld worden4 ,wat de kleur betreft1 gewoonlijk koopt men ze in gemengde kleuren1 d4 i4 van wit en geel1 door allerlei nuancen van nanking1 rose1 enz41 tot purper of donker bloedrood1 en plant die dan op een perkje dooreen4 ,in den laatsten tijd hebben de kweekers er zich echter op gaan toeleggen om enkele fraaie en daartoe door haren groei en gemakkelijken1 milden bloei bijzonder geschikte soorten van bepaalde1 sprekende kleuren in massa te kweeken1 zoodat de kosten nu niet veel grooter zijn1 wanneer men een perkje met een en dezelfde soort beplant1 wat m4 i4 om den gelijkmatigen bloei altijd veel vr heeft4 ,men kan dan natuurlijk tweerlei of drierlei kleuren om elkaar heen planten1 b4 v4 donkerrood in 't midden1 zacht rose daarom heen en het geheel met een rand zuiver witten omvatten4 ,dit hangt alweer van den smaak af4 ,de ,knol-,begonia's verlangen een warme standplaats1 gelijk hare geheele ontwikkeling en haar bloei van warmte afhankelijk is4 ,in zeer ongunstige zomers worden ze op vele plaatsen1 waar de ligging wat te open is1 niet fraai4 ,toch is het niet raadzaam ze dr te planten1 waar ze in den zomer den geheelen dag aan de zon zijn blootgesteld4 ,een lichte schaduw na den middag komt haar ten goede4 ,kan men echter niet anders1 dan is een zonnig plekje altijd verre te verkiezen boven een dat het grootste gedeelte van den dag in de schaduw ligt4 ,zulk een plaats past voor deze planten in 't geheel niet4 ,de ,knol-,begonia's komen pas goed tot ontwikkeling in de tweede helft van den zomer1 maar dan ook worden ze1 als ze in goeden grond en op een niet te ongunstige plek staan1 prachtig in den ruimsten zin van het woord2 reden waarom men ze steeds zoo moet trachten te plaatsen1 dat men er uit het huis het vrije gezicht op heeft4 't ,is waar1 deze planten vorderen1 als men ze moet koopen1 een kleine uitgaaf1 en men moet zich aanvankelijk een weinig moeite er voor geven1 maar zij beloonen dit later zoo ruim1 dat men haar gerust een tegenwoordig onmisbaar bestanddeel ook van een kleinen tuin kan noemen4 ,wanneer ik nu nog ,petunia's en ,verbena's noem1 heeft men voor zulk een beperkt terrein waarlijk ruimte van keus1 want alles te gelijk kan men daar met geen mogelijkheid hebben4 ,daarom is het verkieslijk in het ne jaar dit1 in het andere jaar wat anders te nemen4 ,over beiden valt hier niet veel te zeggen4 ,de ,petunia's zijn het beste voor een geheel perkje geschikt1 waarbij men aan laag blijvenden de voorkeur moet geven4 ,gevoegelijk kan men er een rand van ,verbena's omheen planten1 hetwelk men ook nogal eens om de ,heliotropen doet4 ,over het algemeen zijn de ,verbena's1 daar zij laag blijven en deels over den grond kruipen1 het beste voor zulk een buitenrand geschikt1 maar dan bij voorkeur niet om een perkje met sprekend gekleurde bloemen2 om geen ,zonale-,geraniums of ,knol-,begonia's b4v41 daar dan het geheel te onrustig wordt2 om die reden komen de ,verbena's dan ook beter om ,heliotropen dan om ,petunia's voor4 ,men koopt het beste in het voorjaar jonge planten1 die dan in den open grond uitgeplant worden4 ,in het najaar ruimt men ze eenvoudig op4 ,hetzelfde doet men met de ,geranium's1 die voor een eigenaar van een kleinen tuin het bewaren niet waard zijn1 daar ze1 zoo men ze al goed door den winter krijgt1 in den volgenden zomer veel minder fraai zijn dan jonge planten4 ,met ,fuchsia's is dit eenigszins anders4 ,heeft men deze op een vorstvrije plaats bewaard1 dan kan men die1 na ze in het voorjaar in wat grootere potten geplant te hebben1 hier en daar door den tuin verdeelen2 voor een perkje neemt men echter bij voorkeur jonge planten4 ,men lette dan echter wel op1 dat ze binnen niet te sterk mogen uitgroeien1 waarom het 't beste is ze reeds in ,maart buiten1 op een luw plekje tegen een muur of schutting te plaatsen4 ,als ze buiten uitgroeien1 worden ze veel mooier1 dan wanneer ze binnen slappe1 zwakke uitspruitsels maken1 die later niet tegen de lucht bestand zijn4 ,tijdig buiten gezet1 voordat ze sterk uitgroeiden zal een nachtvorstje haar geen kwaad doen4 ,de planten1 die ik hier als voor bloemperken geschikt1 vermeldde1 zijn1 ik herhaal het1 de meest bekenden1 maar tevens de meest gezochten4 ,die zich niet bepaald met plantenliefhebberij bezig houdt1 en wien het er alleen om te doen is dat zijn kleine tuin er in den zomer aantrekkelijk uitziet1 bepale zich tot een keuze daaruit4 ,men kan ze tegen ,pinksteren op de bloemmarkten in menigte vinden1 en zich dan voor weinige guldens een maanden achtereen aanhoudend genot koopen4 ,om er nog wat meer afwisseling aan te geven1 kan men echter ook nog gebruik maken van eenige andere planten1 die f om hare fraai gekleurde bladeren1 f om hare sierlijke groeiwijze daarvoor in aanmerking komen4 ,daarom laat ik ook over dezen hier nog kortelijk enkele opmerkingen volgen4 ,gekleurdbladerige en andere sierplanten4 ,behalve de njarige of zaadplanten en die1 welke eigenlijk tot de potgewassen behooren1 maar die in den zomer uitstekend voor bloembedden geschikt zijn1 bedient men zich tegenwoordig voor dit doel ook veel van bont- en gekleurdbladerige planten1 inzonderheid voor zoogenaamde mozaek- of kleurbedden4 ,ofschoon een goed verdeeld mozaekbed in een daarmede harmonieerende omgeving werkelijk schoon kan zijn1 zijn ze toch over 't algemeen slechts als producten van wansmaak1 van een zucht naar opschik met schrille kleuren te beschouwen4 ,dit kan niet verwonderen1 daar er in de eerste plaats een goed begrip van de harmonie der kleuren1 in de tweede plaats een fijnen smaak1 en eindelijk veel kweekerskunde voor noodig is1 om ze werkelijk goed te maken4 ,bedenkt men daar nog bij dat ze vrij kostbaar zijn1 dan zal men mij wel toestemmen dat de eigenaar van een kleinen tuin verstandig doet met er niet mede te beginnen1 daar hij met veel minder moeite en voor minder geld iets veel degelijkers kan hebben4 ,die intusschen aan zijn tuin een coquet aanzien wil geven1 en op zulk een mozaekbed gesteld is1 moet zich tot een degelijk bloemist wenden en het dien overlaten4 ,maar1 afgezien hiervan1 kunnen sommige bont- en gekleurdbladerige planten toch ook in een kleinen tuin goed te pas gebracht worden1 hetzij dat men er een klein groepje van op een zonnig plekje bijeen plant1 hetzij men ze gebruikt voor een rand om een perk met bloemplanten1 waarbij men dan natuurlijk heeft op te letten1 dat men geen roodbladerige om een perk met roodbloeiende planten plaatst4 ,vooral onder de ,zonale-,geraniums zijn er met verschillend gekleurde bladeren1 deze met helder witte1 die met goudgele randen1 terwijl er ook zijn in welker bladeren het geel met bruin en helderrood op keurige wijze gemengd is4 ,de zilverbonte mag inderdaad voor elken tuin in aanmerking komen2 de driekleurigen zijn alleen geschikt voor hen1 die van hun tuin wat meer werk willen maken4 ,ook onder de ,fuchsia's zijn er enkelen met fraai bonte bladeren4 ,vervolgens komt de zoo gezochte ,coleus in aanmerking4 ,van het groot aantal variteiten met grillig gekleurde bladeren zijn er echter maar enkelen geschikt om in den tuin geplant te worden1 en in de eerste plaats zeker ,verschaffelt's ,coleus1 7,c4 ,verschaffeltii71 met haar donker purperachtig bruine bladeren4 ,men late zich dan ook niet verlokken door de fraaiere1 levendigere kleuren der anderen1 daar die meest allen te zwak zijn1 en er alleen in zeer warme zomers en dan nog in de gunstigste omstandigheden wat grond en standplaats betreft1 iets oogelijks van terecht komt4 ,ook ,iresine ,lindenii1 met donker purperroode bladeren1 die een heldere middennerf hebben1 wordt voor dit doel gebruikt4 ,dan heeft men onder de wit-1 of liever lichtgrijsbladerige planten in de eerste plaats een distelsoort1 ,centaurea candidissima1 voorts ,cerastium tomentosum1 ,kleinia repens4444 ,maar ,latijnsche namen genoeg reeds in een boekje1 waarin die niet behooren4 ,wil men zich hiermede bezighouden1 dan bezoeke men in ,mei een flinke bloemisterij1 waar men zien kan welke van deze planten in massa worden gekweekt2 dit is vrij wat beter dan zich te verliezen in een lange lijst van plantennamen4 ,maar men hoede zich vooral tegen overdrijving1 waartoe het gebruik van gekleurdbladerige planten maar al te vaak aanleiding geeft1 en waardoor vooral kleine tuinen soms een potsierlijk aanzien verkrijgen4 ,groen moet daarin de hoofdrol spelen1 kleuren moeten er alleen hier en daar afwisseling en leven aan geven1 en die verkrijgt men in voldoende mate door bloemen4 ,geheel onopgemerkt mocht ik echter de bont- en gekleurdbladerige planten niet laten1 al was het maar om tegen een smakelooze toepassing er van te waarschuwen4-- ,kan men het in een kleinen tuin zeer goed zonder bontbladerige planten stellen1 minder goed is dit het geval zonder enkele sierplanten4 ,zoo noemt men1 en terecht1 die gewassen1 welke zich door groote1 fraai gevormde bladeren1 of door een buitengewoon sierlijke groeiwijze onderscheiden1 en die geheel alleen in het gras of op uitstekende en zeer in 't oogloopende punten geplaatst1 een effect teweegbrengen1 dat op geen andere wijze te verkrijgen is4 ,in buitenplaatsen en parken wordt daarvan een druk en zeer nuttig gebruik gemaakt2 de keuze is dan ook overruim1 daar deze plantenrubriek niet binnen enge grenzen beperkt is1 maar haar vertegenwoordigers heeft onder de gewassen van alle hemelstreken2 planten met het meest uiteenloopende voorkomen1 met lange grasachtige1 met breede waaiervormige bladeren1 hoog opgroeiend en laag blijvend1 die in den open grond geplant of in potten of kuipen gehouden worden1 enz4 enz4-- ,onder die1 welke gedurende den zomer het beste in den open grond staan1 noem ik in de eerste plaats het zoogenaamde ,indische ,bloemriet 7,canna74 ,in lossen1 goed gemesten grond1 op een zoo warm mogelijke plaats ontwikkelen deze planten zich in den zomer zeer fraai4 ,hoewel men er meestal een perk mede vol plant1 kan de eigenaar van een kleinen tuin het zeer goed stellen met er op een paar plaatsen b4v4 een drie- of vijftal tot een groepje bijeen te planten1 en zelfs geheel alleenstaande doet een forsche ,canna zich sierlijk voor4 ,tot voor enkele jaren kweekte men deze planten bijna uitsluitend om de fraaie bladeren 7waarbij ook bruinen71 de bloemen toch beteekenden niet veel2 tegenwoordig echter bezit men ook een ras van grootbloemige ,canna's1 die voor kleine tuinen zeker de voorkeur verdienen4 ,men behandelt ze op dezelfde wijze als de ,dahlia's en de ,knol-,begonia's2 waarbij echter niet uit het oog verloren mag worden1 dat ze 's winters op geen te koele plaats mogen liggen4 ,een sierplant in den waren zin des woords is de ,abyssinische ,banaan of ,enset 7,musa ,ensete71 een plant die1 op een eenigszins tegen den wind beschutte1 warme standplaats zich in den zomer prachtig ontwikkelt4 ,in het najaar zit men er echter mee1 wijl ze dan opgenomen1 in een kuip gezet en in een goed lichte kas moet overwinterd worden1 en daarna ook wel wat te groot wordt voor een kleinen tuin4 ,toch ziet men ze er wel eens1 en altijd maken ze1 als ze goed vrij staan1 een heerlijk effect4 't ,is maar de vraag of men daar wat voor over heeft4 ,dan het zoogenaamde ,pampas-gras 7,gynerium argenteum74 ,deze fraaie ,grasplant levert minder bezwaar op2 ze heeft een zeer gracieus voorkomen1 stoelt spoedig uit tot een flinke bos van lange1 bevallig naar alle zijden overhangende bladeren2 en brengt in den nazomer 7soms wel eens wat heel laat7 prachtige pluimen voort1 welker zilverglanzige schubjes in de zon schitteren1 en die1 tijdig afgesneden1 den geheelen winter door een sieraad van de huiskamer kunnen zijn4 ,men kan de ,gynerium in het najaar in den grond laten staan1 als men maar zorg draagt dan de bladeren wat bijeen te binden1 de wortels goed met blad te dekken en de plant met stroo te omwoelen4 ,in gewone1 d4 w4 z4 niet l te strenge winters houdt ze het aldus goed uit4 ,een zeer aanbevelenswaardige sierplant is ook de zoogen4 ,wonderboom 7,rianus7#i1 waarvan een aantal soorten en variteiten bekend zijn1 terwijl de groote bruinbladerige voor dit doel de beste is4 ,men kan ze zelf wel van zaad kweeken4 ,men legt dan bijv4 een vijftal korrels in ,april in een bloempot1 #b c4,m4 diep in de aarde1 en zet dien pot op een warme plaats1 tot de zaden kiemen4 ,dan plaatst men dien achter een zonnig raam en houdt de aarde goed vochtig4 ,tegen half ,mei plant men ze in den open grond2 eenmaal aan 't groeien1 ontwikkelen zij zich snel4 ,het beste plant men er drie bijeen op een geheel vrije1 zonnige plek4 ,men kan deze drie planten gemakkelijk met een stevigen stok1 die in 't midden staat1 rechtop houden1 dat zeer noodig is4 #i ,deze is geen boom1 maar1 in onze tuinen1 een njarige plant4 ,ook enkele in potten of kuipjes staande planten kan men gebruiken1 maar in een kleinen tuin niet veel4 ,vooreerst het ,nieuw-,zeelandsch ,vlas 7,pharmium tenax71 een voor dit doel terecht zeer geliefde plant4 ,de van ouds bekende groenbladerige is zeker de sierlijkste1 maar er zijn ook bontbladerigen1 die voor dit doel zeer geschikt zijn1 en waaraan sommigen de voorkeur geven4 ,de veel als kamerplant gekweekte ,aralia japonica geeft met hare groote1 handvormige1 glanzende bladeren mede aan een tuin veel afwisseling4 ,het moet dan echter een mooie1 tot onder toe met bladeren bezette1 gezonde plant zijn4 ,beide planten leveren het gemak dat men ze zelf kan overwinteren4 ,heeft men een vestibule1 waar het niet al te streng kan vriezen 7een beetje vorst hindert niet71 dan zullen ze die in den winter tot sieraad strekken4 ,de ,phormium kan overigens ook in een kelder den winter doorbrengen en de ,aralia is uitnemend voor de kamer geschikt1 en dan liefst een kamer1 waarin niet of slechts nu en dan gestookt wordt2 natuurlijk is een plaats dicht bij 't raam noodzakelijk1 wijl men anders kans heeft dat de bladeren geel worden4 ,dan heeft men die planten1 welke iedereen als ,alo's kent1 hoewel het eigenlijk geen ,alo's1 maar ,agave's zijn4 ,vroeger trof men bij partikulieren alleen de honderdjarige en de bonte aan1 tegenwoordig kan men zonder veel moeite ook andere krijgen1 waarbij er zijn die kleiner blijven4 ,voor hen1 die niet goed zijn ingericht1 zijn ze echter in den winter wel wat lastig2 men kan ze in een kleinen tuin dan ook goed ontberen4 ,sierplanten van dezen aard zijn er trouwens in menigte1 en in bijzonder gunstige conditie hiervoor verkeert hij1 die aan zijn huis een veranda heeft1 welke 's winters met glas kan gesloten worden1 en waar men dergelijke planten gemakkelijk bewaart1 terwijl ze dan het gezicht uit de kamer zeer verlevendigen4 ,de vorst houdt men daar gemakkelijk uit door er een kleinen vulkachel in te plaatsen1 die echter niet meer mag gestookt worden1 dan noodig is om de ruimte maar juist vorstvrij te houden4 ,vriest het niet1 dan zet men een der buitendeuren gedeeltelijk of geheel open4 ,die een gesloten veranda aldus wil inrichten--en het is zeer aan te bevelen1 omdat men dan eenige fraaie sierplanten voor den tuin kan bewaren--moet er niet op rekenen daar 's winters te kunnen zitten2 't is er dan te koud4 ,wel is het gemakkelijk om1 door het openzetten der kamerdeuren1 de temperatuur te doen rijzen1 maar1 kan dit ook al geen kwaad als men het een enkele maal1 bij een feestelijke gelegenheid b4v4 doet1 men moet er geen gewoonte van maken1 daar stof1 kamerlucht en warmte voor deze planten nadeelig zijn2 en ze moeten mooi1 ze moeten vooral gezond blijven1 willen ze het karakter van sierplanten niet verliezen4 ,,iv4 ,het onderhoud van den ,tuin4 ,velen meenen1 althans zij geven aanleiding om dit te gelooven1 dat1 wanneer in het voorjaar alles aan een tuin is gedaan1 wat strekken kan om dien een fraai en proper aanzien te geven1 zij de rest wel aan de ,natuur kunnen overlaten4 ,nu1 dat kunnen ze ook1 maar dan zal deze aan dat stukje grond spoedig een geheel ander aanzien geven1 stellig weinig in overeenstemming met onze opvatting van orde en zindelijkheid4 ,de ,natuur mag vrij en onbelemmerd heerschen buiten1 en wat zij dan schept is altijd mooi1 veel mooier dan wij het met veel moeite en kosten kunnen maken2 maar dat is dan geen tuin4 ,drin moet de eigenaar heer en meester wezen2 hij gebruikt daartoe haar goede gaven1 maar hij gebruikt ze overeenkomstig zijn bedoelingen4 ,en de ,natuur schikt zich daarin1 maar zij is terstond gereed hare rechten te hernemen1 zoodra wij er niet langer de hand aan houden4 ,er de hand aan houden1 dat is het rechte woord4 ,iedereen weet wat men daardoor te verstaan heeft2 iedereen begrijpt dus wat ik met het onderhoud van een tuin bedoel4 ,men moet er de hand aan houden1 en niets soms twee1 drie weken achtereen alles maar stilletjes laten groeien en bloeien1 denkende dat het dan mooi genoeg is2 want1 zeker1 dn zal het mooie er spoedig af zijn4 ,kan de eigenaar van een kleinen tuin dien zelf in orde houden8 ,voor het meerendeel zeker2 zelfs geheel1 wanneer hij niet tegen eenige lichaamsinspanning opziet1 en zich er op toelegt sommige handgrepen te leeren1 die tot de bijzonderheden van het tuinbouwvak behooren4 ,wil hij het eerste niet of kan hij het niet1 en heeft hij geen tijd of lust voor het laatste1 dan zal hij in het voorjaar gedurende enkele dagen de hulp van een goed werkman moeten inroepen2 wat er later te doen valt1 moet men echter zooveel mogelijk zelf trachten te doen4 ,dit is om verschillende reden wenschelijk4 ,eerstens kan men dan alles--en zoo heel veel is het niet--zeer geregeld doen1 en blijven niet sommige dingen ongeregeld lang liggen en men houdt den tuin dan veel netter in orde1 dat vooral voor een kleinen tuin van beteekenis is2 ten tweede wordt de belangstelling daardoor gaandeweg grooter1 en heeft men van het groeien en bloeien veel meer voldoening2 terwijl vooral de stadbewoner of hij die stil leeft1 daarin een dagelijksche gelegenheid vindt voor een gezonde lichaamsbeweging in de open lucht4 ,het eerste wat reeds vroeg in 't voorjaar1 als het niet vriest1 moet gebeuren1 is den tuin opknappen4 ,men begint met het snoeien van de heesters en vruchtboomen1 als men die heeft1 wat niet maar een inkorten is der takken op goed geluk1 maar waarbij men dient te weten wat men doet2 waarom men sommige heesters in het voorjaar liever niet moet snoeien1 enz4 ,over het snoeien hier in bijzonderheden te treden kan ik niet2 hiertoe ga men te rade bij een deskundige1 of raadplege men een meer uitgebreid tuinboek4 ,alleen merk ik op1 dat men er op moet letten welke heesters vroeg in 't voorjaar bloeien1 en men dezen eerst moet snoeien n den bloei1 daar men anders te veel bloemen opoffert2 immers deze bloeien geregeld uit de jonge takken1 en snijdt men die nu vr den bloei in1 dan verwijdert men de aanstaande bloemen4 ,dit is iets1 waar men met een weinigje opmerkzaamheid zelf gemakkelijk achter kan komen4 ,ook moet men vroeg in 't seizoen de ,rozen nog stil laten staan en dezen niet snoeien1 voordat men mag aannemen1 dat er geen vorst meer te verwachten is4 ,worden de ,rozen nadat ze reeds gesnoeid zijn nog door vorst getroffen1 dan is er veel kans dat de takken een eind insterven4 ,het begin van ,april is hiervoor vroeg genoeg4 ,die nu reeds vroeg in 't voorjaar zijn tuin in orde wil hebben1 harke dat snoeisel terstond bijeen en neme het op1 waarna de rabatten en de met heesters bezette perken geschoffeld en netjes aangeharkt worden1 en hetzelfde met de paden geschiedt4 ,is het gras plaatselijk dood gegaan of leelijk geworden1 wat vooral in stadstuinen licht kan gebeuren1 dan moet men dat niet laten zitten1 in afwachting of het mogelijk nog goed zal uitgroeien4 ,daartoe zijn de graszoden te goedkoop1 en wanneer men er jaarlijks de hand aan houdt zal het zoo erg niet zijn1 dat men niet aan een halve ro graszoden genoeg zou hebben4 ,met #gb zoden kan men toch1 als men ze doorsnijdt1 #add voet beleggen1 dat is ten naastenbij vijftig ,meter4 ,zoo houdt men dit sieraad van den tuin goed in orde met weinig kosten4 ,laat men het daarentegen te lang liggen1 dan bederft men het effect en heeft men er later veel meer aan te doen4 ,is de tuin goed licht1 en wordt het gras niet plaatselijk gestadig betreden1 dan blijft het goed1 en heeft men het in 't voorjaar maar wat met een hark uit te kammen1 om er een frisch aanzien aan te geven4 ,men ziet dan tevens na of de kanten zuiver zijn en steekt ze geregeld af4 ,dit alles doet men liefst zoo vroeg mogelijk1 en wel1 als het weer het toelaat1 reeds in 't laatst van ,februari4 ,al maakte men vr den winter alles ng zoo goed in orde1 toch blijkt1 wanneer de vorst voorbij en de sneeuw gesmolten is1 dat de winter eigenaardige sporen in den tuin achterliet4 ,de grond is op- en losgevroren2 er zijn takken uit de boomen of uit die der buren afgewaaid2 dorre1 pas zeer laat afgevallen bladeren liggen hier en daar in hoeken gestoven of zitten van onderen tusschen de heesters geklemd1 in n woord1 het ziet er nog winterachtig uit1 en juist dit moet men zoo spoedig mogelijk veranderen4 ,heeft men nu in 't begin van ,maart alles in orde1 dan maken de eerste voorjaarsbloemen een veel bevalliger effect4 ,de ,sneeuwklokjes zijn er z vroeg bij1 dat men ze met den besten wil niet vr kan wezen1 maar anders is het met ,crocussen en iets later met ,tulpen4 ,deze komen ook wel vroeg1 maar toch niet zoo vroeg1 of men kan wel zorgen haar in een opgeredderden boel te ontvangen2 maar dan moet men er natuurlijk zelf niet te laat bij wezen4 ,en het is opmerkelijk hoeveel vriendelijker deze er uitzien1 als de omgeving met dien bloei in overeenstemming is4 ,men ontvangt dan echte lente-indrukken1 ook al talmt de lente vervelend lang4 ,het is juist dn1 dat een tuin achter of vr het huis1 ook al is het weer nog te guur om er in te wandelen1 voor de meeste menschen1 wier leven opgaat in de stadsdrukten en in hun maatschappelijke bemoeiingen1 groote waarde heeft4 ,het lapje grond zij z klein1 dat men bijna verlegen is het een tuin te noemen1 men ziet er toch het leven1 na een doodschen slaap1 weer met jonge en frissche kracht ontspruiten2 men ontvangt er een groet der ,natuur1 en haar glimlach vaagt vele sombere gedachten en herinneringen weg4 ,hoe netter de tuin dan is1 hoe vriendelijker die glimlach1 hoe helderder de zon dan schijnt te wezen1 en komen ook al gure buien het werk verstoren1 ja een sneeuwlaag het geheel tijdelijk aan het oog onttrekken1 de orde is weer spoedig hersteld1 en wat men dn reeds gehad heeft mag pure winst gerekend worden4 ,heeft men in ,februari en 't begin van ,maart alles aldus in orde gebracht1 dan kan men het stil laten liggen tot tegen ,april1 als men er maar om denkt de ,rozen te snoeien voordat zij gaan uitgroeien4 ,dit is een kleine moeite1 en1 als men een snoeischaar of secateur heeft1 doet men in zoo'n tuin in een uur al heel wat4 ,in het laatst van ,maart1 soms ook iets later1 ziet men zijn vaste of overblijvende planten na4 ,licht is er een die men wil verplaatsen1 omdat in den vorigen zomer bleek dat zij op een andere plaats beter zou staan4 ,ook wil men er allicht een scheuren1 teneinde er meer planten van te krijgen4 ,men wacht hiermede liefst totdat ze goed teeken van leven geven1 d4 w4 z4 tot zij beginnen uit te groeien4 ,het vroeger te doen kan wel geen kwaad1 maar men moet dan geoefend zijn1 om te zien of ze al dan niet leven1 terwijl men1 wanneer men ze wil scheuren of verdeelen1 als zij gesproten zijn beter kan zien wat men heeft en vooral wat men doet4 ,het ne werk volgt nu vrij geregeld op het andere1 en1 bijaldien men in een kleinen tuin alles maar geregeld en op zijn tijd verricht1 zal men het best afkunnen4 ,tegen het midden van ,april is het tijd om te zaaien4 ,dit vroeger te doen is niet raadzaam1 wijl men dan gevaar loopt dat de jonge en teere kiemplantjes door nachtvorst verloren gaan4 ,het midden van ,april1 zelfs de tweede helft van deze maand1 is nog vroeg genoeg4 ,langer dan tot ,mei moet men daar echter in geen geval mede wachten1 althans voor zoover het de njarige of gewone zaadplanten betreft4 ,ook de tweejarigen kan men in 't begin van ,mei zaaien2 dit kan echter even goed nog een paar maanden later geschieden4 ,is het een groeizaam voorjaar1 dan zal men reeds vr ,mei het gras moeten maaien4 ,ook dit kan men gemakkelijk zelf doen1 wijl de grasmaaimachines tegenwoordig zoo goed ingericht zijn1 dat een dame ze kan hanteeren4 ,men wete echter wel1 dat men met zulk een machine niets kan uitrichten1 wanneer men het gras te hoog liet opgroeien4 ,men moet het reeds maaien1 zoodra er goed leven in blijkt te zijn2 dn gaat dit spoedig en gemakkelijk1 het gras wordt er temeer gesloten door en het onkruid verdwijnt1 wijl dit tegen dat telkens afmaaien niet opgewassen is4 ,ik zeg telkens afmaaien1 want uit het bovenstaande blijkt dat men het na het eerste maaien1 k niet lang mag laten worden2 hooger dan #c-d c4,m4 moet het niet worden1 zoodat men er wekelijks eens met de machine over moet gaan1 't welk dan weinig tijd kost en volstrekt geen inspanning van beteekenis vordert4 ,het afgemaaide gras beteekent dan niet veel4 ,houdt men het zeer kort1 dan ziet men het niet eens liggen1 en kan het ook wel blijven liggen4 ,is het wat te veel daartoe1 dan harkt men het weg of veegt men het1 zoo het gazon dicht en goed gesloten is1 met een bezem bijeen4 ,hoe opwekkend het gezicht op het in het voorjaar groenende gras ook is1 toch wordt het eigenlijk pas mooi1 wordt het1 gelijk het in een tuin behoort te zijn1 nadat het voor den eersten keer werd gemaaid en de kanten goed scherp werden afgestoken4 ,de eerste ontwikkeling van het gras is meestal ongelijk2 gewoonlijk toch zijn verschillende grassoorten dooreen gegroeid1 waarvan de ne zich in het voorjaar vroeger en krachtiger ontwikkelt dan de andere2 na het eerste maaien wordt het beter en het zal ook wel niet meer in 't oog loopen1 wanneer het maaien geregeld wekelijks geschiedt4 ,dit kan voor een kleinen tuin onmogelijk een wezenlijk bezwaar opleveren1 tenzij men het niet zelf met een machine wil doen en een tuinman met dit werk belast4 ,deze gebruikt liever een zeis1 en om het gras goed met de zeis te kunnen maaien1 moet het wat langer zijn1 en kan men er wel drie vier weken mede wachten4 ,ook op die wijze onderhoudt men het goed1 maar men krijgt er toch nooit zulk een dicht1 gelijk en mollig tapijt van1 als wanneer men er dikwijls met een machine overheen gaat4 't ,is waar1 met een goede grasmachine 7grasperkscheerders noemt men ze ook7 is licht f#be gemoeid1 maar1 wanneer men die niet laat verwaarloozen heeft men ze ook voor lang1 en rekent men nu dat men toch zeker voor het maaien van het gras in een kleinen tuin telkens een gulden zal moeten geven1 dan is men er al vrij spoedig en heeft men voortdurend een netteren tuin4 ,een niet te ontkennen bezwaar is echter dat men er niet overal mede terecht kan ze goed te scherpen4 ,hieromtrent dient men zich dus vooraf gewisheid te verschaffen1 anders zit men er later me4 ,ik sprak over het onderhoud van het gras iets uitvoeriger1 wijl dit1 net en goed onderhouden1 hoofdzaak is voor elken tuin en voor een kleinen tuin inzonderheid4 ,men moet dan ook dit maaien of kort houden voortzetten tot zoo laat in het najaar1 dat men ziet dat er volstrekt geen groei meer in is4 ,door het in ,februari te oversproeien met dunne gier zal men een goeden groei ervan bevorderen1 terwijl ook de kleur dan veel donkerder is4 ,ook met water besproeien in den zomer1 is1 bij voortdurende droogte1 in de meeste gevallen zeer nuttig2 op sommige plaatsen1 waar de grond zeer zandig en uit den aard droog is1 zelfs bepaald noodzakelijk4 ,heeft men water van een waterleiding tot zijn dispositie1 dan levert die besproeiing volstrekt geen bezwaar op1 en moet men het1 bij aanhoudende droogte1 in geenen tuin verzuimen4 ,men heeft hiervoor verplaatsbare sproeiers1 die aan een tuinslang verbonden worden en over een oppervlakte van p4m4 #aj ,meter in doorsnede het water gestadig als een dichten regen verspreiden4 ,door die b4v4 om het halfuur te verplaatsen kan men den grond gemakkelijk goed vochtig houden2 men rekene er daarbij op de slang niet te kort te nemen4 ,deze wijze van besproeien is veel doelmatiger dan dit te doen met een straalpijp1 ten eerste wijl dit laatste veel bewerkelijker is en vooral ook wijl de besproeiing daarmede nooit zoo gelijkmatig en afdoende geschiedt4 ,heeft men geen waterdruk1 dan zijn zulke toestellen natuurlijk ook niet te gebruiken1 en wordt de besproeiing heel wat lastiger4 ,men moet het dan met een gieter doen1 en het laat zich hooren dat men zich dan ook alleen tot het strikt noodzakelijke beperkt1 of zelfs genoodzaakt kan zijn het geheel na te laten4 ,dit hangt dan van omstandigheden af4 ,op humusgronden1 hetzij die lichter of zwaarder zijn1 is het gras tegen de grootste hitte en droogte bestand2 het mag er dan ook al tijdelijk niet mooier op worden1 het zal toch1 onmiddellijk nadat het heeft geregend1 weer opleven2 op schrale zandgronden kan het echter gevaar loopen van met wortels en al te verbranden4 ,men kan dit echter goeddeels voorkomen1 door er geregeld elken winter een dunne laag goed verkruimelden mest over te strooien4 ,toch is1 zelfs bij dezen maatregel1 besproeiing in den zomer ver van overbodig1 ofschoon dan ook misschien niet absoluut noodzakelijk4-- ,in de eerste dagen van ,mei bezorge men de bloemperken2 immers voor zooverre men die bestemde voor ,geraniums1 ,fuchsia's en dergelijken1 die er in het voorjaar als jonge planten op geplaatst moeten worden1 gelijk dit1 de ,rozenbedden uitgezonderd1 over 't algemeen het geval is4 ,vroeger moet men dit niet doen1 omdat dan het weer nog niet te vertrouwen is en n koude nacht alles kan bederven4 ,reeds in ,mei zullen enkele vaste planten allicht zoo hoog worden1 dat ze door wind of slagregen kans loopen omver geworpen te worden4 ,dan1 maar ook niet vroeger1 zet men er een stok bij1 die altijd iets korter moet zijn dan men berekent dat de plant hoog zal worden4 ,hetzelfde doe men later bij enkele zaadplanten en bij de ,dahlia's4 ,bij deze laatsten1 zoomede bij ,zonnebloemen1 ,stokrozen en andere kruidachtige1 hoogopgroeiende planten plaatse men een stevigen stok van ongeveer #a ,meter1 tenzij men weet dat de ,dahlia's tot een laag blijvend ras behooren4 ,er zijn er toch die in 't geheel geen steunsel behoeven1 en waar dit niet noodig is moet men het ook achterwege laten4 ,over het algemeen neme men als vasten regel aan1 dat de stokken1 die in vele gevallen onvermijdelijk zijn1 zoo min mogelijk in 't oog mogen loopen1 waarom het ook zaak is ze groen te verven1 maar dan geen gedraaide en vooral geen roode of witte kopjes er op4 ,dit staat afschuwelijk en verraadt1 wat men er ook van moge zeggen1 in dit opzicht althans een weinig gekuischten smaak4 ,van nu af houde men aan alles zeer geregeld de hand1 waarbij het schoonhouden van de perken en paden1 na de zorg voor het gras1 allereerst in aanmerking komt4 ,wanneer men een tuin goed schoon houdt1 en dus aan het onkruid den tijd niet gunt om te bloeien1 allerminst om zaad voort te brengen1 zal men er ook gaandeweg minder last van krijgen1 maar geheel vrij van onkruid komt men toch nooit1 daar voortdurend zaden door den wind1 ook door de vogels1 van elders worden aangevoerd4 ,maar het wordt heel wat anders1 als men dit tot zaad laat komen1 in welk geval er soms jaren noodig zijn om de nakomelingen daarvan onder de knie te krijgen4 ,en er zijn onkruiden1 juist de meest verspreide1 die reeds zaden in overvloed hebben uitgestrooid1 eer men er nog erg in heeft dat ze bloeien4 ,dit zijn vooral het njarige ,beemdgras 7,poa annua7 en de ,muur 7,alsine media72 ook mag men gerust het gemeene ,kruiskruid 7,senecio vulgaris7 hierbij rekenen1 dat nog te gevaarlijker is1 wijl de vederlichte zaadkorreltjes overal heenwaaien4 ,niets echter is gemakkelijker dan dit te voorkomen1 daar men het zich slechts tot gewoonte behoeft te maken minstens eens om de twee weken de perken en de paden te schoffelen en aan te harken1 wat toch in elk geval aanbeveling verdient1 wijl pas geharkte paden er veel aangenamer uitzien dan die1 waarvan de aarde door den regen vastgeslagen is4 ,voor dit schoffelen neemt men een drogen1 zonnigen dag waar1 omdat het kleine onkruid1 dat allicht tusschen de tanden van den hark ontsnapt1 dan verbrandt1 terwijl het anders1 bij vochtig weer1 zich licht weder met de worteltjes in den grond vasthecht1 en het is juist dit kleine onkruid1 waartegen men gestadig strijd moet voeren4 ,de paden harkt men vanzelf meer aan2 die wat keurig op zijn tuin is1 doet dit elken morgen4 ,hiervan heeft men de meeste voldoening1 wanneer men ze bestrooit met fijn grint1 hetwelk trouwens wel als het beste middel te beschouwen is om de paden zooveel mogelijk vrij van onkruid en droog tevens te houden4 ,heeft men er bij den eersten aanleg een laag van een paar c,m41 over gestrooid1 dan zal men later jaarlijks alleen daar wat noodig hebben1 waar veel geloopen wordt en de grond te hard werd om dien goed te kunnen schoffelen4 ,het bovenlaagje moet los blijven1 maar ook niet meer dan het bovenlaagje1 zoodat men er vooral niet te veel grint op mag uitstrooien1 wijl dit het begaan ervan bemoeilijkt4 ,een pad1 dat matig begrint is1 laat zich gemakkelijk schoffelen en aanharken1 welk laatste een aangename ochtendbezigheid is1 voor iemand die schik in zijn tuin heeft4 ,heeft men een bloemperk waar in ,augustus het mooie afraakt1 dan moet men dit veranderen1 wijl het dan den tuin niet meer tot sieraad strekt4 ,er zijn licht in 't najaar bloeiende planten te verkrijgen1 om het te vernieuwen4 ,asters b4v4 komen hiervoor goed te pas4 ,is de zomer voorbij1 heeft een vroege vorst de ,dahlia's1 ,heliotropen1 ,geranium's1 enz4 bedorven1 dan is het zaak een flinke opruiming te houden2 de vaste planten snijdt men af1 de ,dahlia's1 ,canna's en de ,knol-,begonia's neemt men op2 sierplanten in potten bergt men1 waar men er gelegenheid voor heeft1 en het afgevallen blad harkt men steeds bijeen2 het dient allicht voor een enkele plant1 die dekking behoeft4 ,velen hebben de gewoonte om1 als 't in ,october guur wordt1 te zeggen3 de tuin geeft nu toch niets meer1 laat den boel dus nu maar rusten tot het voorjaar4 ,dit is zeer verkeerd gezien4 ,de tuin kan ten allen tijde wat geven1 dus ook in den herfst1 ook in den winter1 maar natuurlijk in elk seizoen niet hetzelfde4 ,daartoe is1 en ik kan er niet genoeg op drukken1 vr alles netheid1 zindelijkheid en orde noodig1 ten allen tijde4 ,zelfs in den winter is het gezicht op een goed onderhouden tuin verkwikkend en niet minder in den herfst1 die toch nog kleuren1 zelfs nog bloemen geeft4 ,men leere van wat elk jaargetijde ons beschikbaar stelt het rechte gebruik te maken2 men zal er zijn tuin te meer om gaan waardeeren1 en de uren daaraan besteed allesbehalve tot de verlorene1 maar wel degelijk tot de goed gebruikte rekenen4 ,v4 ,de tuin als speelplaats voor kinderen4 ,wanneer men een kleinen tuin en een huis vol kinderen heeft1 dan zegt het heel wat om te zorgen dat alles goed in orde blijft1 in den tuin zoowel als in huis4 ,en nu gebeurt het nog al eens1 dat men juist aan een huis met tuin de voorkeur geeft met het oog op de kinderen1 opdat dezen zomer en winter1 als het wer het maar eenigszins toelaat1 kunnen genieten van de frissche lucht1 en het hun daarbij niet aan de noodige lichaamsbeweging behoeft te ontbreken1 terwijl men ze toch steeds in zijn onmiddellijke nabijheid en in 't oog heeft4 ,is men nu wat heel ruim in deze opvatting1 dan loopt de tuin1 inzonderheid als die niet groot is1 de paden niet zeer breed zijn en er geen ruime speelplaats is1 inderdaad groot gevaar1 en men kan dan gerust zeggen dat de kosten en moeiten daaraan in 't voorjaar besteed1 nutteloos waren1 daar reeds1 vrdat de zomer op de helft is1 de tuin zijn aantrekkelijk aanzien1 door verwaarloozing verloor4 ,hierin schuilt geen overdrijving2 wel stem ik gaarne toe1 dat de uitzonderingen hierop zeer talrijk zijn2 maar laat die tot over de helft loopen1 dan blijven er nog genoeg gevallen over1 die schijnbaar de uitspraak wettigen dat zulke menschen geen tuin waard zijn4 ,ik zeg schijnbaar1 want inderdaad is het veelal precies andersom4 ,in vele gevallen stellen ze er niet minder prijs op dat alles er steeds keurig uitziet1 en ze hebben daar ook heel wat voor over1 maar hun kinderen en dezer gezondheid gaan boven alles1 en zij zijn heilig overtuigd dat men onmogelijk dezen vrij in den tuin kan laten omspringen1 en dien toch zoo keurig in orde kan houden1 als het behoort en als zij het zelve wel zouden wenschen4 ,zij schikken zich in wat zij onvermijdelijk achten1 en rekenen zich in elk geval gelukkig dat ze voor hun jonge gasten frissche lucht en ruimte hebben4 ,een zeer sprekend voorbeeld daarvan zag ik niet lang geleden4 ,een mijner kennissen had een groot huis gekocht1 waarachter een vrij uitgestrekte tuin lag1 die echter als zoodanig bijna niet meer te herkennen was4 ,hij aarzelde geen oogenblik dien tuin in het voorjaar geheel te doen vernieuwen1 ging daarbij op zeer onbekrompen wijze te werk1 daar hij1 die vroeger geen tuin had1 dien nu zeer netjes wenschte2 bediende zich van goede werkkrachten en kocht zonder aarzelen alles1 wat men zeide noodig te hebben4 ,het gevolg hiervan was dan ook dat die tuin1 toen de lente dr was1 niets te wenschen overliet en de jaloezie wekte van niet weinigen4 ,ik zag dien toen ook1 en moest erkennen dat men er van had gemaakt wat er1 zonder pronkerigen opschik1 met mogelijkheid van te maken was1 en dat die tuin1 n reeds fraai1 bij goed onderhoud1 na weinige jaren een ware lusthof zou zijn4 ,zonder die gelegenheid te zoeken1 kwam ik er toevallig ook eens in den nazomer1 en het was toen inderdaad bedroevend te zien hoe daar was huisgehouden4 ,van de grasbanden was slechts hier en daar een stuk overgebleven4 ,in een der vrij breede paden was een schommel en in een ander een wipplank geplaatst1 waaromheen letterlijk alles vertreden was4 ,zelfs door de bloemperken was geloopen1 stengels en takken waren gebroken1 ja zelfs geheele planten uit den grond gerukt1 in n woord1 de keurig afgewerkte tuin van het voorjaar was in die halve wildernis met geen mogelijkheid meer te herkennen4 ,ofschoon ik er niet van houd aanmerkingen te maken1 was de toestand daar toch zoodanig1 dat ik niet nalaten kn op te merken1 hoe jammer het was1 dat de kinderen daar zoo te keer gegaan hadden4 ,ja1 de eigenaar vond dit ook1 maar wat het zwaarste was1 meende hij1 moest ook het zwaarste wegen4 ,hij zou dat gaarne alles steeds in orde zien1 hij was een liefhebber van orde1 en op zijn eigen kamer1 maar ook daar alln1 waar de kinderen niet mochten komen1 liet die niets te wenschen over1 maar de tuin was in de eerste plaats voor de kinderen4 --,de jongens moeten er in kunnen ravotten naar hartelust1 en als ze er steeds aan moeten denken1 waar ze hun voeten zetten1 is het plezier er voor hen af2 de meisjes hebben plezier in bloemen2 ze gebruiken die voor bloemmandjes1 ze teekenen ze1 en nu gaat het toch niet aan haar het plukken te verbieden4 ,de lust en het opgewekte leven der kinderen gaat bij mij boven alles4 ,tegen dit beginsel valt niet veel in te brengen2 het is maar de vraag wat men door dit ravotten naar hartelust verstaat en of kinderen die aan tucht1 al is dit geen uiterst strenge tucht1 gewoon zijn1 iets minder zullen genieten1 wanneer zij1 in den tuin spelende1 er op letten waar ze hun voeten zetten4 ,zoo ken ik iemand1 die maar even tien kinderen heeft1 waarvan het oudste niet meer dan #ac #ad jaar oud is4 ,achter zijn huis1 waarin1 de speelkamer niet uitgezonderd1 keurige orde heerscht1 is een zeer kleine tuin1 die er altoos even netjes uitziet2 en toch1 als iemand er van houdt om zijn kinderen ter wille te zijn1 zelf met hen te stoeien en hun lustige spelen in den tuin aan te moedigen1 is hij het4 't ,is eenvoudig verschil van opvatting omtrent de wijze van opvoeding en de toepassing daarvan1 en we hebben ons hier niet bezig te houden met de vraag welke opvatting de beste of de ware is4 ,waar we ons echter wel mede hebben bezig te houden is deze vraag3 kan hij1 die een kleinen tuin bij zijn huis heeft1 dien wellicht zoo inrichten1 dat hij aan zijn kinderen de gelegenheid geeft en hun volle vrijheid laat daarin te ravotten naar hartelust1 en er toch als tuin nog plezier van hebben1 zonder de jaarlijks terugkomende kosten van bijna geheele vernieuwing8 ,ziedaar een vraag die gewoonlijk door schrijvers over tuinaanlegkunst en door meer of minder ervarene aanleggers over 't hoofd wordt gezien4 ,dit komt voornamelijk hierdoor1 dat de eersten1 zoo ze zich al met kleine tuinen bezighouden1 daarbij altijd het aesthetische beginsel op den voorgrond stellen1 zonder te letten op het doel1 dat de eigenaars er van in sommige gevallen voornamelijk beoogen2 terwijl de laatsten zich geen tuin kunnen denken zonder een tuinaanleg naar de gewone opvatting1 zoodat zij dan ook steeds een aanleg maken1 en het niet bij hen zou opkomen daarbij af te wijken van vaste gewoonten4 ,denkt men zich dan ook op klein terrein1 en ik stel mij hier weder een oppervlakte van #dj bij #ae ,meter1 dus op verre na niet het kleinste1 voor1 een tuin in den gewonen zin1 dan is het antwoord op de bovengestelde vraag stellig ontkennend4 ,in een tuin1 gelijk wij dien in de vorige hoofdstukken bedoelden1 mogen de kinderen niet bandeloos rondspringen2 mogen ze niet over 't gras1 vooral niet over de grasbanden1 ook niet op de perken loopen2 mogen ze niet plukken1 al naar 't hun in den zin komt2 in n woord1 ze moeten zich daarin aan tucht gewennen1 anders bederft de boel1 en te spoediger1 naarmate zij daarbij ruwer te werk gaan4 ,zegt men nu3 ik wil mijn kinderen daar volle vrijheid laten en offer daaraan gaarne de sierlijkheid van den tuin op1 maar toch zou ik dien wel gaarne steeds zooveel mogelijk in orde zien1 dan kan men dien wensch zeer goed bevredigen1 als men het er van 't begin af naar inricht2 men kan den kinderen een ruimere gelegenheid geven om zich ongedwongen te vermaken1 en heeft er dan maar geregeld een weinigje de hand aan te houden2 het denkbeeld van een eigenlijken aanleg moet men dan echter loslaten1 van een aanleg althans in den gewonen zin4 ,ik meen dat het geheel in de bedoeling met dit zeer oppervlakkige boekje ligt1 om ook diegenen hiertoe op den weg te helpen1 die in dit geval verkeeren1 want juist onder de eigenaars van kleine tuinen treft men er velen aan1 die er hartzeer van hebben1 hun tuin1 waar ze toch overigens wel schik in hebben1 nadat die pas opnieuw in orde gebracht is1 weder te zien bederven1 maar die toch nog liever den tuin bedorven zien1 dan dat zij--altijd naar hunne opvatting--de vreugde en 't genot hunner kinderen bederven2 terwijl ik nog zwijg van hen1 die te achteloos zijn om daar het oog op te houden1 en zich teleurgesteld gevoelen1 wanneer de onvermijdelijke gevolgen daarvan niet uitblijven4 ,laat ons eens zien hoe we dit het best inrichten1 en1 mag dit dan ook zoo onsthetisch zijn als het wil1 ik twijfel er geen oogenblik aan of men zal de doelmatigheid ervan erkennen4 ,wij nemen hier dus weder aan dat we tot onze beschikking hebben een langwerpig vierkant stuk grond1 en wel van #dj ,meter lengte bij #ae ,meter breedte4 ,weet men hoe dit voor dit doel is in te richten1 dan zal men die inrichting ook wel naar omstandigheden voor een grooter of kleiner grondvlak kunnen wijzigen4 ,illustratie3 ,schets van een kleinen tuin als kinderspeelplaats ingericht4 ,nu begint men met hiervan aan het achtereinde #aj ,meter af te nemen1 welke ruimte meer bepaald voor kinderspeelplaats wordt bestemd4 ,dit is dus een oppervlakte van #aej vierk4 ,meter4 ,in een der hoeken maakt men een afdak of beter nog een koepeltje1 bestemd niet alleen voor vluchthaven bij een plotseling opkomende regenbui1 maar ook voor tochtvrije rustplaats en tevens tot berging van verschillende losse voorwerpen4 ,om deze speelplaats plant men aan drie zijden kloek groeiende opgaande boomen1 op de nevensstaande schets door sterretjes aangewezen4 ,plaatst men die op #d ,meter afstand1 dan zullen ze vrij spoedig luwte en schaduw1 in elk geval een gewenschte dekking geven4 ,iepen zijn voor dit doel goed geschikt2 ,platanen mogen hiervoor1 om het stuiven der haartjes in het voorjaar 7zie bladz4 #bi71 niet aangeraden worden4 ,men zorge bij de inrichting vooral dat deze plek niet nat kan zijn1 en legge daarom den grond eenigszins tonrond4 ,ligt hij in het midden een ,decimeter hooger dan aan de kanten en voorts goed gelijk1 dan zal het regenwater er ook geregeld afloopen1 en het er1 zelfs kort na een zware bui1 weer droog zijn4 ,dit is een voornaam punt1 waarop men dus reeds bij het begin goed moet letten4 ,verder kan men de droogte goed bevorderen door over den gelijk gemaakten grond een flinke laag fijn gruis van cokes uit te spreiden1 en er daarna goed met een zwaren grasrol over heen te gaan1 zoo men dien kan krijgen2 anders moet dit cokesgruis goed vast getrapt worden4 ,hiertoe moet men geen koolasch gebruiken1 immers als men het bedoelde gruis kan verkrijgen4 ,koolasch heeft op verre na zulk een goed effect niet1 omdat men er te veel grove slakken en asch in vindt2 de slakken worden er uitgeharkt en de asch geeft voor dit doel niets4 ,in cokesgruis is geen asch en zijn ook geen groote stukken4 ,aan de gasfabriek is het doorgaans voor een bagatel te verkrijgen1 en er is geen beter middel dan dit om paden droog en vast te maken4 ,zoodra dit gesloten is1 dat na eenige weken1 vooral wanneer het intusschen flink regende en men het wat beloopen had1 het geval zal zijn1 spreidt men er een tamelijk dikke laag fijn grint over4 ,hierdoor krijgt men een zachte1 bijna stofvrije oppervlakte1 die zelfs bij regenachtig weer betrekkelijk droog is4 ,schelpen deugen voor dit doel niet1 daar ze te scherp zijn en de kinderen zich1 bij struikelen of vallen1 eraan kunnen verwonden4 ,wit zand is ter bestrooiing ook ondoelmatig2 bij droog en heet weer wordt het te warm1 het weerkaatst het zonlicht te zeer en stuift als het wat waait in de oogen4 ,fijn grint is zacht genoeg voor dit doel1 mits het niet te dun uitgestrooid wordt2 het is in alle opzichten rustiger4 ,hier is voldoende ruimte voor een schommel1 een wipplank1 of wat men er anders wenscht1 terwijl er ook gemakkelijk plaats te vinden is voor een zandhoop1 die voor kleine kinderen veelal gewenscht wordt4 ,hetgeen er nu van den grond overschiet heeft een lengte van #cj ,meter1 waarvan nog #b ,meter voor een straatje afgaan4 ,we hebben dus nog maar #bh ,meter lengte bij #ae ,meter breedte en ook hier moet op veel ruimte gerekend worden1 zoo we althans zooveel mogelijk willen voorkomen dat het gras vertreden wordt4 ,en toch is dit nog wel zoo in te richten1 dat het volstrekt niet popperig wordt1 en er uit het huis gezien lief uitziet1 ook goede gelegenheid voor het genot van de buitenlucht biedt4 ,een middenvak kan hier niet komen1 want dit zou1 zoo we twee zeer breede paden maakten1 te klein worden of wel deze worden1 met het oog op het bijzondere doel1 te smal4 ,maar dit behoeft ook niet4 ,we planten vlak in het midden een boom1 waarvan we kunnen verwachten dat hij reeds in een paar jaren schaduw genoeg geeft om er onder te kunnen zitten4 ,hiervoor is ontegenzeglijk een ,kastanjeboom 7nu geen dubbelbloemige maar een gewone1 omdat die flinker groeit7 het best1 en voorts plaatsen we dicht bij het huis1 op het midden der breedte1 een voetstuk waarop een beeld of beter nog een groote vaas1 groot genoeg om er een sierplant en enkele afhangende bloeiende planten in te kunnen zetten4 ,een rustieke bloemmand is ook goed4 ,vervolgens bepalen we de grenzen voor twee aan elkander gelijkvormige zijrabatten1 die op twee plaatsen ongeveer #f en op het midden1 juist waar de boom geplant is1 #d ,meter breedte hebben4 ,we houden dan in het midden een pad over1 dat op de beide smalste plaatsen #c #c ,meter breedte heeft1 terwijl het zich juist in het midden tot een pleintje verbreedt1 ruimte genoeg biedende om er een tuintafel en eenige stoelen te kunnen plaatsen1 zonder dat die de passage te nauw maken4 ,bij het huis kan men in die zijrabatten een paar bloemperken aanleggen1 en voor hetzelfde is gelegenheid voorbij den boom1 terwijl verder deze rabatten met een paar niet te groot wordende boomen of boomheesters1 met bloemheesters en vaste planten worden bezet1 waarover in de vorige hoofdstukken is gesproken4 ,langs de rabatten legt men een breeden grasband1 dus van geheele zoden2 dit is beter in verhouding tot de breedte van het pad1 dan wanneer men halve zoden gebruikt2 men heeft toch niet zooveel gras noodig dat dit een bezwaar zou zijn4 ,op deze wijze verkrijgt men een aangename zitplaats midden in den tuin1 en is men tevens dicht bij de speelplaats1 wat voor zorgzame moeders1 vooral van kleine kinderen1 een groote geruststelling is4 ,het zal1 vooral daar1 waar men de kinderen geheel naar hun zin laat huishouden1 op die speelplaats veelal niet zeer ordelijk zijn1 reden waarom het zaak is1 die aan het gezicht te onttrekken1 waarmee men bovendien aan de jonge gasten zeker een dienst bewijst4 ,wanneer men nu het breede binnenpad1 een ,meter of acht voorbij den boom in tween splitst1 dan houdt men in het midden een vrij groot stuk over en dit geeft een goede gelegenheid voor een winter en zomer groenen achtergrond1 terwijl het tevens het gezicht op de speelplaats maskeert4 ,hier plant men van achteren een dubbele rij ,arbor ,vitae's 7,thuja occidentalis71 b4 v4 met een rij ,aucaba's er voor4 ,is de grond er goed1 dan zou men er ook ,rhododendron's voor kunnen planten4 ,als men die nu niet te klein neemt1 dan krijgt men aldus een fraai gesloten geheel1 en plaatst men er dan in 't voorjaar bloeiende planten vr1 liefst zulke die1 eenmaal geplant1 voor den geheelen zomer goed zijn1 b4v4 ,zonale-,geraniums1 dan zal dit van de rustplaats onder den boom af een fraai gezicht opleveren4 ,eenvoudiger inrichting dan deze is niet denkbaar1 en toch beloof ik ,u1 dat het gezicht daarop1 ook uit het huis1 lief zal zijn1 waarbij natuurlijk verondersteld wordt dat het goed wordt afgemaakt4 ,dat beschadiging door kinderen ook hier niet uitgesloten is1 spreekt van zelve1 maar toch is daar al zeer weinig aanleiding toe1 mits er geen roekelooze moedwil in 't spel komt1 waartegen niets veilig is4 ,ook afgescheiden van de speelplaats is er ruimte in overvloed om zich te bewegen1 en al zal het gras den voetdruk der jonge gasten toch wel eens voelen1 't zal meer uitzondering dan regel zijn1 en dan hindert het niet4 ,achterin zijn de twee paden1 die direct op de speelplaats uitkomen1 nog #b ,meter breed1 zoodat het ook daar zoo'n vaart niet zal loopen1 en moet men dan al hier en daar een gedeelte van een grasrand in 't voorjaar vernieuwen1 zoo beteekent dit zeker al zeer weinig4 ,richt men het aldus of op soortgelijke wijze in1 dan kan hij1 die er wat wilde jongens op nahoudt en dezen toch in den tuin liefst maar naar hartelust wil laten ravotten1 toch van zijn kleinen tuin nog plezier genoeg hebben1 zonder zich bloot te stellen aan een telkens opkomend gevoel van ergernis4 ,vruchtboomen moet men daar liefst niet inbrengen1 en bij de keuze der planten liefst zoodanige nemen1 die een stootje kunnen velen4 ,men moet in dit geval consequent zijn1 en toonen dat men het ernstig meent1 dat de tuin voornamelijk voor de kinderen dient4 ,wat men er dan verder zelf van geniet1 dat heeft men toe2 het kan echter meer zijn dan men allicht vermoedt4 ,dat dit beginsel1 met behoud van een ruim speelterrein1 ook nog op een veel kleinere ruimte kan toegepast worden1 begrijpt men4 ,zelfs wanneer het stuk goed tien ,meter minder lengte heeft1 kan men het1 met een kleine wijziging nog op dezelfde manier inrichten4 ,een afzonderlijk en afgesloten speelplaats acht ik echter in gevallen als de hier bedoelde bepaald noodzakelijk4 ,men houdt toch altijd nog wel zooveel over1 dat men daar met wat inschikkelijkheid het woord tuin voor kan gebruiken4 ,klein wordt die zeker1 maar met kleine tuinen hadden wij hier ook eigenlijk alleen te doen4-- ---------------------------------------- --------- ,,opmerkingen ,,van ,,de ,,bewerker3 ,de volgende correcties zijn in de tekst aangebracht3 ,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37 ,b3 mogelijk zelf beredderd1 slechts ,c3 mogelijk zelf bereddert1 slechts ,b3 daarvan bewaard1 des te beter ,c3 daarvan bewaart1 des te beter ,b3 gebruiken ,dit is al keus ,c3 gebruiken4 ,dit is al keus ,b3 ,meer als n ,appelboom moet ,c3 ,meer dan n ,appelboom moet ,b3 ,levensboom 7,thuja ,vevaeneana4 ,terwijl ,c3 ,levensboom 7,thuja ,vervaeneana4 ,terwijl ,b3 een kamer pronkering en onhuiselijk ,c3 een kamer pronkerig en onhuiselijk ,b3 te voorschijn kwamen soms in korten ,c3 te voorschijn kwamen1 soms in korten ,b3 7in verschillende kleuren7 de ,goudsbloem1 ,c3 7in verschillende kleuren71 de ,goudsbloem1 ,b3 blauwe ,lupinus ,cruikshanskii1 ,c3 blauwe ,lupinus ,cruikshanksii1 ,b3 of de heerlijk la ,france1 die ,c3 of de heerlijke la ,france1 die ,b3 fijnere1 teedere varieteiten1 de ,c3 fijnere1 teedere variteiten1 de ,b3 planten n 't geheel niet4 ,c3 planten in 't geheel niet4 ,b3 ,coleus1 7,c4 ,verschaffeltii71 met ,c3 ,coleus1 7,c4 ,verschaffeltii71 met ,b3 als waneeer men er dikwijls ,c3 als wanneer men er dikwijls ,b3 heeft een vroege vorst de ,dahlia's ,c3 heeft een vroege vorst de ,dahlia's1 ,b3 ,canna's en de ,knol-,begonia's neemt ,c3 ,canna's en de ,knol-,begonia's neemt ,b3 nu toch niets meer laat den boel dus ,c3 nu toch niets meer laat den boel dus ---------------------------------------- ---------