----------------------------------------
--------------------------              
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de tek/ 9 dit be/& wordt we]gegev5 9 de
 orig9ele1           v]\d]de spell+4 ,er
 is ge5 pog+ g$aan de tek/ te           
mod]nis]54                              
,ov]duidelijke druk- en spelf\t5 9 het  
orig9eel zijn             gecorrige]d4  
,bladzijde-numm]+ is v]wijd]d4          
,afgebrok5 woord5 aan het        e9de   
van de regel zijn /ilzwijg5d h]/eld4    
,de 9 het orig9eel als uitgespatie]de   
we]gegev5 tek/ is 9      dit e-boek     
we]gegev5 als uitgespatie]d4 ,cursieve  
tek/ is       we]gegev5 als cursief4    
,9 dit boek word5 lage en hoge          
aanhal+/ek5s gebruikt4 ,deze      zijn  
respectievelijk aangegev5 als           
aanhal+/ek5s4                           
,aan het e9d van het boek volgt e5      
ov]zi*t van de                          
aangebra*te correcties4                 
----------------------------------------
--------------------------   ,,van      

,,/rak ,,gespann5 ,,sn>5  ,illu/ratie3  
portetfoto ds4 ,r4 ,j4 ,w4 ,rudolph4    
,ds4 ,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph              
,,van ,,/rak ,,gespann5 ,,sn>5          
,,met ,,e5 ,,voorwoord ,,van            
,dr4 ,a4 ,,kuyp] ,,en ,,e5 ,,kort       
,,lev5sb]i*t ,,van ,,d5                 
,,s*rijv] ,,door ,ds4 ,g4 ,,v]rij       
,,d]de ,,druk                           
,,uitgegev5 ,,9 #aiaf ,,bij ,j4 ,h4     
,,donn]                                 
,,te ,,rott]dam4     ,l4 ,s4   ,de      
uitgave van de briev5 van mijn ov]l$5   
vri5d ,rudolph kan t5 zeg5 zijn4        
,rudolph to* behoorde tot die mann51 van
 wie m5 9 de j>5 van hun drukke lev5    
betrekkelijk we9ig1 ma> da>5teg5 9 de   
dag5 van hun krankheid bijzond] veel    
hoorde4 ,rudolph's groote beteek5is voor
 d5 l&e ligt 9 zijn /]v54 ,niet als(    
zijn lev5 onnut w>e voorbijgegaan4      
,integ5deel4 ,hij 0 altoos e5 kl>e      
belijd]1 e5 ijv]ig w]k]1 e5 man1 die de 
kun/ v]/ond om door eig5 beziel+ &]5 te 
beziel52 ma> 9 het c5trum van onze      

nationale wor/el+ zag5 wij hem hoog/    
zeld5 optr$54 ,re$s als /ud5t speurde m5
 de /ille kra*t die 9 hem huisde1 ma>   
beide tegelijk1 !oloog en juri/ will5de 
zijn1 b]eikte hij no* 9 het e5e no* 9   
het &]e die rijpheid van /udie1 die voor
 e5 vooraantr$5 9 d5 /rijd van het lev5 
eis* is4 ,zijn vurig v]lang5 om op      
politiek t]re9 zijn kra*t te kunn5      
ontplooi51 is dan ook niet 9 v]vull+    
gegaan4 ,hij bleef pr$ikant te ,leid54  
,to* begon 9 de laat/e twee j>5 e5 nieuw
 ideaal zi* voor hem te ontslui]51 hij  
koos e5 &]e exi/5tie1 en vurig bege]de  
hij jui/ 9 die nieuwe betrekk+ tot de   
volle ontplooing van zijn tal5t te kunn5
 g]ak54 ,o1 hij 0 voor di5 ke] 9 zijn   
lev5 zoo innig dankba>4 ,het 0 hem ( hij
 e5 nieuwe toekom/ teg5g+1 en als( hij  
nu e]/ met al hem v]le5de gav5 zijn ,he]
 en ,kon+ z\ kunn5 di554 ,en to* jui/ op
 dat oog5blik bes*ikte de ,he]e op      
geheel ong$a*te wijze ov] hem1 om hem te
 mak5 tot e5 heel &] in/rum5t voor ,zijn
 glorie4 ,de ,he]e kwam ,rudolph teg5 op

 zijn nieuw +eslag5 weg en maakte hem   
krank4 ,krank1 niet door e5 gewone      
krankheid ma> door d54444 kank]4 ,i$]   
voelt1 hoe bang dit ,rudolph aangreep4  
,nu jui/ 0 hij1 wa> hij nooit me] g$a*t 
_h te zull5 kom54 ,e5 nieuw zooveel     
rijk] lev5 ontsloot zi* voor hem4 ,ma>  
imm]s1 dan kon die krankheid niet t5    
doode zijn6 ,en zoo s*e5 het dan ook te 
zull5 loop54 ,heidelb]g liet heel       
,europa door v]luid51 dat het 't teg5gif
 teg5 d5 kank] gevond5 _h4 ,rudolph 0   
v]rukt1 to5 hij het hoorde4 ,hij g+ er  
he54 ,er kwam bet]s*ap4 ,m5 gaf hem go$e
 hope4 ,dankba> kwam hij t]ug1 d5k5de nu
 zijn rijk/5 arbeid te kann5 aanvang54  
,do* we] zette het kwaad op4 ,we] toog  
hij na> ,heidelb]g4 ,en nog bleef hij   
vol hope1 dat hem r$d+ bes*or5 z\ zijn1 
tot het t5 d]d5male teg5sloeg1 en nu    
erg] kwam opzett51 en zelfs het gebruik 
van keel en tong hem w]d ontnom54 ,en   
to5 nad]de het e9de4 ,zelf mo*t ik hem  
nog ev5 t]ugzi5 en mijn laat/e bezoek   
br5g54 ,kort da>op 0 mijn vri5d ,rudolph

 niet me]4  ,ma>1 en dit is nu hi] het  
wond]e1 als vru*t van di5 bitt]5 kank]  
heeft zi* to5 jui/ 9 die laat/e wek5 9  
,rudolph e5 gelo(skra*t en e5 gelo(smo$ 
ontwikkeld1 wa>op e5 i$] die ervan      
hoorde met deelnem5de bewond]+ ne]zag4  
,als e5 held /ond hij tot d5 e9de toe 9 
die doodelijke wor/el+1 en zijn gelo(   
bezweek niet1 het ov]won4  ,hi]van heeft
 heel het l& to5 gehoord4 ,t5 slotte 0  
,rudolph e5 lijd]1 met wi5 we all51 dag 
na dag meeleefd51 en 9 het geb$         
mewor/eld54  ,het 0 de onv]zettelijkheid
 van zijn gelo(1 die hem to5 die briev5 
aan zijn oude geme5te 9 de p5 gaf4  ,die
 briev5 hebb5 to5 al wie ze las v]kwikt4
  ,moge het zoo ook na zijn /]v5 zijn4  
,zij zijn e5 kla> getuig5is1 wa>voor wij
 ,god dank51 van wat het gelo( ook nu   
nog 9 de bang/e ure v]mag4              
,,kuyp]4  's-,grav5hage1 #h ,juni #aiad4
     ,ds4 ,,roel( ,,jan ,,willem        
,,rudolph4  #bj ,,septemb] #ahfb-aj     
,,mei #aiad4   ,van /rak gespann5 sn>56 
,z z\ na> d5 w5s* van mijn5             

hoogges*att51 liev51 vad]lijk5 vri5d1   
bij afzond]lijke uitgave1 de titel luid5
 van zijne briev51 toegezond5 aan de    
,g]ef4 ,k]kbode van ,leid5 en om/rek5 en
 be/emd voor de geme5te1 die hij zooveel
 j>5 _h g$i5d en wa>aan hij zoo nauw 0  
v]bond54  ,na> d5 vorm lit]>is* s*oon1  
na> d5 inh\d veelzegg5d6  ,deze titel   
doet ons d5k5 aan e5 muziek9/rum5t1     
welks sn>5 word5 gewond5 tot de hoog/e  
spankra*t voor de zuiv]heid van d5 klank
 en de fijnheid van toon4 ,hij koos d5  
titel en drukte ermee uit1 wat lijd5 hij
 heeft gel$5 en aan welk e5 beproev+ hij
 0 ond]worp54 ,en nu /aat het aan ons1  
die1 als ik1 zoo m5igw]f getuig5 w>5 van
 zijn lijd51 dat ond] ,gods aanbiddelijk
 be/el zooveel ma&5 a*t]e5 w]d uitg]ekt2
 aan ons1 die deze briev5 laz5 ( nog    
zull5 lez51 te beoordeel51 wat soort van
 li$]5 op dit veelsn>ig in/rum5t        
getokkeld w]d54 ,en--oordeel zelf--is   
het te veel gezegd1 als we bew]51 dat   
het zijn zang5 p] asp]a ad a/ra1 uit de 
diepte na> omhoog4 ,li$]5 van d5        

,opgang1 te$] a&o5lijk1 w>m gemo$elijk2 
zang5 wa>door ons de /ille b]u/+ des    
gelo(s1 de onwankelba>heid d] hope en de
 innigheid d] liefde van d5 w>5 ,*ri/5  
teg5 ruis*58  ,ds4 ,rudolph 0 e5        
gevoelsm5s*1 e5 man met e5 vr\w5h>t4    
,het moge ietwat vreemd kl9k5 9 de oor5 
van all51 die hem sle*ts 9 zijn op5ba>  
lev5 gek5d hebb51 hem1 die 9 de gel$]5  
van zijne politieke teg5/&]s vaak met d5
 m9d] vlei5d5 naam van ,de ,beul g5oemd 
w]d1 hi] te hoor5 k>akt]ise]5 als e5    
gevoelsm5s*1 e5 man met e5 vr\w5h>t4    
,do* wie hem me] van nad]bij k5de en    
wi/1 hoe te$] a*t] het h>nas van dez5   
/rijd] het h>te klopte1 beaamt het      
volkom5 en /emt het ons g]e$elijk toe4  
,ds4 ,rudolph kon ge5 le$ van e5igsz9s  
ern/ig5 a>d zi51 ( hij w]d tot we55s toe
 bewog54 ,en jui/ deze man met het      
prie/]lijke h>t en het li*tbewog5 gemo$1
 die1--_h hij niet 9 het ambt van ,di5a>
 des ,woords ge/aan1--e5 gebor5 diak5 z\
 zijn gewee/1 heeft zelf zoo moet5      
lijd54 ,hoe vaak heeft hij 9 zijn       

gezonde dag5 teg5ov] zijn huisg5oot5 de 
vurige bege]te uitgesprok51 dat de ,he]e
 hem voor kank] mo*t beho$54 ,en zie1   
wat hij zooze] vreesde1 is hem niet     
gespa>d6 ,met =s*e h& heeft de kank] hem
 aangegrep51 d5 fi]5 man1 die e5        
toonbeeld 0 van bloei5d5 wel/&1 d5      
bre$ges*\d]de met zijn fraai gewelfd    
voorho(d1 zijn s*itt]5de oog51 die vonk5
 spatt51 als hij 0 midd5 9 het to]nooi  
met zijn teg5/&]s1 d5 tr\w5 e*tg5oot1 d]
 pleegk9d]5 liefdevoll5 vad]1 d5 man van
 't initiatief1 imm] van ideal5 vol4 ,en
 deze alom t]e*t gevreesde ziekte heeft 
hem niet me] losgelat54 ,( zij dit wel  
ooit doet8 ,ge5 pog+5 zijn onbeproefd   
gelat51 om aan dez5 ma*tig5 vij& d]     
m5s*heid zijn ko/b>e prooi te ontrukk54 
,bezwek5 voor d5 /]k5 a&rang van opre*te
 vri5d51 die zi* voor de noodige        
geldmiddel5 borg /eld51 w]d de reis na> 
,heidelb]g ond]nom51 na> het            
w]eldb]oemde ,in/ituut voor kank]lijd]s 
van ,pr(4 ,cz]ny4 ,hoe vol hoop trok de 
patint met zijn e*tg5oote1 die hem 9 al 

zijn lijd5 e5 w>e hulpe 01 da>h551 en   
hoe en?\sia/ ke]de hij na e5 kuur van #d
 wek5 w$]6 ,wond]5 _h hij zi5 gebeur56  
,wa>om z\ dan ook met hem ge5 wond]     
kunn5 ges*i$56 ,de ,he]e is to* de ,god 
d] wond]56 ,wond]lijk is ook de naam    
,zijns ,heil&s6 ,en 0 hij niet tot nog  
groots*e taak g]oep58 ,wa*tt5 hem niet  
de ,/i*t+5 voor ,v]wa>loosd5 en         
,drankzu*tig5 te ,a*teveld bij ,b>neveld
 met k5nelijk ong$uld8 ,hoorde hij niet 
als met duidelijk wa>neemb>5 klank de   
weemo$ige /em d] ont\d]de k9d]53 ,vad]  
,rudolph1 kom1 kom spo$ig4 ,wij hebb5   
uwe leid+ zoo noodig1 wa> ons de        
oud]lijke ontbreekt8 ,is het wond]1 dat 
,ds4 ,rudolph hoopte1 zi5de ook op de   
,alma*t ,zijns ,gods1 tot op het laat/e 
toe8  ,voor de #d;e maal kwam hij uit   
,heidelb]g t]ug4 ,de doctor5 hadd5 hem  
diets gemaakt1 dat hij e5 kat>rh 9 de   
keel _h en de lu*t da>voor 9 ,holl& bet]
 dan 9 ,heidelb]g 04 ,ga zoo spo$ig     
mogelijk t]ug na> ,uw ,heimat en als de 
kat>rh ov] is1 kom dan w$]1 zoo zull5 we

 de kuur voortzett56 ,z w]d gesprok54   
,de w]kelijkheid 0 ev5wel geheel &]s4   
,m5 _h alle hoop op h]/el moet5 opgev54 
,trots alle middel5 van wet5s*ap en     
kun/1 woek]de het proces met door niets 
te /uit5 kra*t voort4 ,m5 vreesde voor  
v]blo$+ en dan4444 weldra het e9de4  ,z 
0 de naakte w]kelijkheid4 ,wie z\ het d5
 lijd] aanzegg58 ,aan ond]geteek5de viel
 deze zw>e opdra*t te v]vull54 ,hadd5   
deskundig5 niet v]kla>d1 dat er groot   
geva> voor v]/ikk+ be/ond1 zoo d5 patint
 deze vreeselijke tijd+ w]d             
bek5dgemaakt8 ,bidd5d en bev5d wordt de 
gang gemaakt na> het ,/4                
,elisabe?sge/i*t te ,am]sfoort4 ,he]e1  
voorkom1 wat gevreesd wordt1 geef de    
woord5 9 de op5+ mijns monds en d5 arm5 
lijd] kra*t van ,bov56 ,ik s*el aan en  
tre$ b9n54 ,dr lag hij1 de kank]lijd]1  
die re$s s$]t ettelijke ma&5 tot zwijg5 
g$oemd 04 ,all]h>telijk/ 0 de begroet+  
met di5 vri5delijk5 glimla*1 krull5d om 
de lipp5 en die za*te trekk5 op het     
gelaat1 wa>op de /ille sm>t re$s diep   

ha> spor5 afg$rukt _h4 ,de vraag w]d    
g$aan1 ( de hope op bet]s*ap niet begon 
te v]flauw51 da> er van vooruitgang to* 
zoo we9ig viel te bespeur54 ,ik heb     
idee1 dat h]/el nog ze] go$ mogelijk is4
 ,dit zegt de dokt]4 ,dat mag ik dus    
aannem54 ,ma> is 't1 dat je 't &]s weet1
 zeg 't dan4 ,ik b5 b]eid om he5 te     
gaan6 ,met woord51 doorad]d van diep    
m$egevoel1 wordt nu niets v]hol51 ma>   
alles gezegd6 ,de zieke v\wt de h&54    
,hij is 9 het geb$4 ,twee groote tran5  
word5 aan de geslot5 oog5 ontp]/4 't ,is
 e5 ple*tige1 ern/volle /ilte 9 dit     
ziek5- en bidv]trek4 ,onwillekeurig da*t
 ik aan het woord d] ,s*rift3 ,en ,david
 /]kte zi* 9 d5 ,he]e zijn5 ,god6 ,na e5
 wijle gaan de oog5 we] op51 de h&5 lat5
 zi* los1 de tran5 word5 afgewis*t1 de  
p5 wordt we] opg5om5 en met va/e h&     
ne]ges*rev53 ,die 9 de s*uilplaats des  
,all]hoog/5 is gezet51 die zal v]na*t5 9
 de s*aduwe des ,alma*tig56 ,hi] 0 e5   
/rijd ge/r$51 hi] 0 e5 ov]w9n+ bevo*t56 
,da>na g+ ik he51 v]ruimd van gemo$1 9  

het bewu/zijn e5 zwa>1 do* ook e5 go$   
w]k te hebb5 v]ri*t4  ,m5igw]f toefde ik
 9 de krank5kam] en moe/ getuig53       
,wa>lijk1 9 dit klaaghuls is het bet]   
dan 9 het huis d] maaltijd54 #bg ,april 
kwam ik w$] bij hem en vroeg1 ( hij nog 
ev5 /]k /ond 9 zijn gelo( en ,satan niet
 tra*tte te ontnem51 wat hij me5de te   
bezitt51 wa>op hij aan/onds ne]s*reef3  
,ik g5iet zoet5 vr$e1 die alle v]/& te  
bov5 gaat4 ,dit /aat va/1 dat iem& niet 
v&aag e5 ,petrus en morg5 e5 ,judas is4 
,dit /aat va/1 dat ,god ge5 ,god van ,ja
 en ,ne5 is4 ,ma> ,jehova1 de ,ik zal   
zijn1 ,die ik zijn zal4  ,nimm] sprak   
hij eig5] beweg+ van zijn lijd5 en hoe  
/rakk] de sn>5 zijn] sm>t5 gespann5     
w]d51 des te me] melodieus en des te    
liefelijk] w>5 de zang5 van aanbidd5d   
gelo( en roem5de g5ade voor familie (   
vri5d51 door de s*rijf/ift aan het papi]
 toev]tr\wd1 ( 9 de a*t]e5volg5de briev5
 aan zijn geme5te te ,leid5 toegezond54 
,i$]1 die e5ig]mate met 't op5b>e lev5  
meeleeft1 weet ook1 hoe ,ds4 ,rudolph   

zi* op politiek en sociaal t]re9 niet   
onv]di5/elijk heeft bewog54 ,als 't er  
op aankwam1 /ond hij zijn man4 ,de      
groote /adsgehoorzaal te ,leid5 z\ er   
van kunn5 getuig51 hoe hij1 als v]d$ig] 
d] ,*ri/elijke beg9sel51 als kampve*t]  
teg5 het mat]iali/is* ,socialisme1 niet 
g]+ te s*att5 04 ,hij liet zi* niet 9 e5
 hoek zett54 ,hoe kon hij dan 9         
wet5s*appelijke welsprek5dheid met      
heilige v]ontwa>dig+ toorn5 teg5        
/(aanbidd+ en m5s*v]god+4 ,dan w]d 't   
niet alle5 gehoord1 ma> gezi51 dan w]d  
't gevoeld1 dat hij leefde uit hoog]e   
beg9sel51 dan wa>van het h$5daags*e     
,socialisme uitgaat4 ,en wat hij 9 't   
aangezi*t van het ,socialisme1          
v]teg5woordigd door zijn uitnem5d/e     
voor/&]s 9 ons l&1 bel$51 bepleit en    
v]d$igd heeft1 ziet1 dat heeft hij met  
het vonnis van d5 dood 9 zijn vlees*1 op
 zijn krankb$1 te midd5 van lijd5 en    
sm>t1 9 het aangezi*t ook van d5 dood1  
all] m5s*5 vij&1 op het lui/]rijk/      
bezegeld4  ,to5 hem alles ontviel1 9 het

 midd5 zijn] j>51 9 d5 bloei zijn]      
manlijke kra*t2 to5 het beeld zijn]     
a>ds*e ideal5 tot het onzi*tb>e toe     
v]flauwde1 to51 to5 hield hij alles ov]3
 het ideaal1 de rotsva/e hoop op e5     
zalig hi]namaals1 de zek]e wet5s*ap van 
e5 blijde toekom/4  ,en op mijn zegg5 9 
de laat/e week zijns lev5s3 ,wat zijn de
 weg5 des ,he]5 met ,u to*              
ondoorgrondelijk61 s*reef hij met van   
groote zwakte bev5de h& n$]3 ,en        
niettem9 keur ik ze go$1 zi5de op het   
he]lijk e9de6  ,dat 0 ,rudolph's gelo(1 
rotsva/1 /eun5d alle5 op het volbra*te  
w]k van zijn5 ,heil& en ,kon+1 ,wi5 te  
belijd5 op alle t]re9 de lu/ van zijn   
lev51 het lev5 van zijn lev5 04  ,zeg1  
,m>xi/1 0 hi] de m5s* ,rudolph niet me] 
dan /(8  ,zoo g+ hij he51 9 de volle    
zek]heid des gelo(s1 9 de hope op e5    
eeuwig zalig lev54  ,als e5 ,*ri/5 _h   
hij geleefd1 als e5 ,*ri/5 ge/r$51 als  
e5 ,*ri/5 ook gel$51 het da>voor h\d5de1
 dat het lijd5 dezes teg5woordig5 tijds 
niet is te wa>de]5 teg5 de he]lijkheid1 

die hem z\ geop5ba>d word54         99  
99       99       99       99  ,ds4     
,roel( ,jan ,willem ,rudolph w]d d5     
#bj;en ,septemb] #ahfb uit e5v\dige     
burg]\d]s te ,el/ 9 de ,betuwe gebor51  
bezo*t da> de ,op5b>e ,lag]e ,s*ool en  
g+ v]volg5s na> het ,gymnasium te       
,doet9*em1 wa> zijn uit/ek5de aanleg al 
spo$ig de opm]kzaamheid zijn] le]>5     
trok4 ,hi] de$ hij met go$ gevolg       
e9dexam51 g+ to5 na> ,utre*t en liet zi*
 da> aan de ,univ]siteit als /ud5t 9 de 
,!ol4 ,faculteit ins*rijv54 ,do* hij    
gevoelde er zi* niet ?uis4 ,wat &]s zo*t
 hij en vond dit aan de ,vrije          
,univ]siteit te ,am/]dam1 die pas 0     
opg]i*t4 ,da> /ude]de hij 9 de ,re*t5 en
 9 de ,godgele]dheid4 ,9 de e]/e        
,faculteit behaalde hij d5 graad van    
c&idaat1 zette zijn /udin voort voor het
 doctoraal1 ma> kwam--en dat wel om     
f9anciele r$55--niet tot het aflegg5 van
 het exam54 ,9 #ahhg w]d hij c&idaat 9  
de ,!ologie4 ,b]oep5 na> ,he95oord1     
di5de hij da> niet zond] zeg5 de        

,g]e=me]de ,k]k1 to5 nog de ,dole]5de1  
van ,octob] #ahhh tot ,decemb] #ahij4   
,hi] v]rees door zijn onv]moeid /rev5 e5
 ,*ri/elijke s*ool1 wa>van hij d5 e]/5  
/e5 legde4 ,9 de ,n$4 ,h]v4 ,k]k /ond   
to5 ds4 ,a4 ,s4 ,talma1 de lat]e ,m9i/] 
van ,l&b\w1 ,nijv]heid en ,h&el 9 het   
,m9i/]ie-,heemsk]k1 met wi5 hij ov] de  
k]kelijke mur5 he5 e5 vri5ds*appelijk5  
omgang ond]hield4 ,re$s te ,he95oord    
kwam de lu/ tot weldo51 wa>9 ds4        
,rudolph en zijn ega ,m4 ,w4 ,f4        
,frijl9ck zoo zeldzaam h>monierd51 op   
lieflijke wijze tot uit+4 ,e5 jeugdige  
tub]culoselijd]es uit e5 arm            
arbeid]sgez9 w]d wek5 a*t]e51 tot op h>5
 dood1 9 de ga/vrije pa/orie liefd]ijk  
en geheel belangeloos v]pleegd4  ,to5 op
 het e9de van '#ij ,leid5s ,dole]5de    
,k]k hem riep1 me5de hij voor deze roep+
 niet te mog5 b$ank51 hoewel het hem    
v]re van gemakkelijk viel na zoo kort5  
tijd zijn e]/e /&plaats te v]lat54 ,de  
sno]5 w>5 gevall5 9 lieflijke plaats54  
,op d5 e]/5 ,zondag van ,dec4 #ahij     

v]toond hij zi* met e5 pr$ikatie ov]    
,g54 #a3 #a aan zijn nieuwe geme5te1 die
 hij ruim #ba j>5 heeft mog5 di554      
,leid5 met zijn b]oemde ,univ]siteit1 de
 kweekplaats van ond]s*eid5e wet5s*app52
 ,leid51 de v]ma>de ,sleutel/ad1 _h al  
de liefde van zijn h>t4 ,hoe /]k kwam   
dat altijd uit1 als de kal5d] #c ,octob]
 aangaf en ,rudolph d5 kansel beklom om 
zijn hoord]s te do5 inlev5 9 die wel    
oude1 ma> nooit v]\d]de ges*i$5is van de
 beleg]+ en het ontzet van ,leid51 wat  
i$] gebor5 ,leid5a> telk5 j>e opnieuw   
met v]s*e belang/ell+ aanhoort4 ,dan 0  
,rudolph ,geus met de ,geuz51 dan de$   
hij 9 liefde ontvlamm5 voor ,oranje1 dan
 begon het oog te s*itt]5 en trilde de  
/em van vurige v]ontwa>dig+ ov] de      
,spaans*e tirannie en d5 duldelooz5     
gewet5sdwang1 dan jubelde hij met dank  
aan d5 ,he]e voor de ong$a*te v]loss+4  
,dan 0 ,rudolph welsprek5d4  ,bek5d1    
geliefd en geerd 0 hij bov5al om zijn   
hulpva>digheid4 ,wie na> e5 betrekk+    
/ond2 wie op de e5e ( &]e wijze 9       

v]leg5heid zat1 vond aan de pa/orie van 
,ds4 ,r4 altijd e5 geop5de deur1 e5     
belang/ell5d h>t en e5 lui/]5d oor4 ,hij
 /ond i$] te woord en m5ige5 is door hem
 geholp5 ( voortgeholp54 ,hij 0 e5 vri5d
 van arm5 en v]drukt54 ,m5ig treff5d    
/aaltje z\ da>van kunn5 word5           
bijgebra*t4 ,op zek]5 ke] kwam hij      
ongezo*t 9 de s*amele won+ van e5       
fabrieks>beid] met talrijk gez9 op e5e  
van de a*t]gra*t5 9 ,leid54 ,het noodige
 s*oeisel ontbrak da> geheel4 ,hij b$a*t
 zi* niet lang4 ,spo$ig w>5 de s*o55    
gehaald1 voor elk d] k9d]5 e5 pa>4 ,ma> 
,dom9ee1 0 de vraag van de vr\w des     
huizes1 weet ,ge wel1 dat ik ,rooms* b58
 ,da> vraag ik imm]s niet na>1 ik zie   
dat ,gij het noodig hebt1 luidde het    
antwoord van d5 vri5delijk5 weldo5]4  ,0
 de k9d]zeg5 hem door d5 ,he]e on?\d51  
zond] k9d]5 s*e5 zijn lev5spad te e5zaam
 en k\d4 ,9 ,leid5 nam hij1 met volle   
bewillig+ zijn] e*tg5oote1 die hi]9     
volkom5 gelijk met hem da*t1 twee k9d]51
 jong5s1 tot zi*1 die beide hunne mo$] 9

 de all]e]/e dag5 d] jeugd moe/5 miss54 
,de e5 heeft re$s d5 leeftijd van #ba   
ja> b]eikt1 t]wijl de &] #ab ja> oud is4
  ,als pr$ik] muntte hij nu jui/ niet   
uit door s*itt]5de kanselgav51 al wil   
dit da>om all]m9/ zegg51 dat hij de gave
 d] welsprek5dheid geheel mi/e4         
,tek/v]b& en -z9 kwam5 altijd uitmunt5d 
tot hun re*t4 ,van e5                   
e5zijdig-voorw]pelijke pr$ik+ 0 hij e5  
vij&4 ,dikw]f gaf hij 9 e5 afzond]lijke 
toepass+ leid+ aan de e5v\dige ziel54   
,go$ k5n] van de oude tal51 bewoog hij  
zi* gemakkelijk en ga>ne op het veld van
 ,s*riftv]kl>+4 ,van zijne h& v]s*e51 9 
sam5w]k+ met ,ds4 ,r5kema1 e5 populair  
en practis* w]k ov] ,de ,gelijk5iss5    
onzes ,he]5 ,jezus ,*ri/us4 ,9 #aijj    
kwam van hem uit3 ,abraham1 de vad] d]  
,geloovig51 voorge/eld 9 #ac m$itaties4 
,behalve zijn ,k>diphonia--/emm5 uit 't 
h>t--e5 drietal preek51 wa>mee hij van  
zijn ,leids*e geme5te afs*eid nam en    
ond]s*eid5e kle9]e ges*rift51 zijn      
vooral bek5d3 ,het ,h$5daags*           

,socialisme en ,het ,diaconaat 79       
v]e5ig+ met ,pr(4 ,bie/]veld en ,dr4 ,j4
 van ,lonkhuiz574  ,als j\rnali/ 0 hij  
niet zond] v]di5/e4 ,van me] dan n week-
 en dagblad 0 hij a*t]e5volg5s r$acteur 
( m$ew]k]4  ,het ,*ri/elijk ond]wijs 9  
al zijn v]takk+5 _h de liefde van zijn  
h>t4 ,als ,presid5t d] ,g]ef4           
,s*oolv]e5ig+ gaf hij m$e d5 /oot tot de
 opri*t+ d] ,g]ef4 ,m4 ,u4 ,l4 ,o4      
,s*ool op de ,hoogl&s*e ,k]kgra*t te    
,leid54 ,zijn ideaal om 9 de ,sleutel/ad
 te /i*t5 e5 hospitium voor ,*ri/elijke 
,indolog51 heeft hij niet kunn5 b]eik51 
ma> to* 0 de opri*t+ van het ,indis*    
,comit1 dat 9 het belang van ,indolog5  
van ,*ri/elijke belijd5is w]kzaam is1   
e5e zaak van niet g]+e beteek5is4  ,op  
de me]d]e v]gad]+5 w]d5 de adviez5 van  
d5 ,juri/-!oloog op hoog5 prijs ge/eld4 
,me]mal5 telde de ,g5]ale ,synode hem   
ond] h>e g$epute]d54  ,en van zijn      
vurig/e w5s*5 heeft hij niet mog5 v]vuld
 zi5 om n4l4 als lid van de #b;e ,kam]  
zijn volk te v]teg5woordig5 9 's l&s    

,raadzaal4 ,de n$]laag 9 ,ede 9 #aiji1 9
 niet g]+e mate toegebra*t door de      
heftige be/rijd+ van vel51 die met hem 9
 het ,gelo( /oeld5 op d5zelfd5 wortel1  
bleef hem nog lang e5 s*rijn5de wonde4  
,het lief/ zweeg hij da>van4  ,door de  
,k9d]wett5 0 de mogelijkheid geop5d om  
ook van ,*ri/elijke zijde me] dan tevor5
 te arbeid5 9 het belang van h51 die    
,ds4 ,r4 ga>ne k5s*et/e met d5 naam van 
sociale s*ipbreukel+54 ,zoo rijpte bij  
hem het d5kbeeld1 dat t5slotte beli*aamd
 is 9 de ,/i*t+5 te ,a*teveld1 ne voor  
ont\d]de ( v]wa>loosde k9d]51 en ne voor
 l&loop]s1 drankzu*tig51 ontslag5       
gevang55 en d]gelijk54 ,hij w]d b5oemd  
tot ,pr$ikant-,directeur di] ,/i*t+54   
,dat 0 e5 vnem5t 9 zijn lev54 #b ,octob]
 #aiab preekte hij ,afs*eid 9 de k]k op 
de ,hooigra*t1 e5 bidd5d afs*eid 7zie   
,k>diphonia ,,iii71 en bepaalde zijne   
geme5te bij ,h&4 #bj vs4 #cb-ch1 het    
slot van 't te$] afs*eid van ,paulus van
 de oud]l+5 van ,efeze4 ,hi]9 vond hij  
de wijze aangegev51 zooals hij 't lief/ 

van zijne geme5te wilde s*eid53      het
 oog na> bov51     de h& op 't h>t1     
de knien gebog51  met tran5 9 de oog51  
die van onv]breekb>e b&5 getuig54  ,hoe 
moeilijk het hem ook viel d5 h]d]/af 9  
zijn geliefde geme5te ne] te legg5 en   
em]itaat aan te vrag51 niet jeugdig vuur
 en groot en?\siasme gaf hij zi* aan de 
voorb]eid5de maatregel5 voor d5 nieuw5  
w]kkr+1 9 de va/e ov]tuig+1 dat de ,he]e
 hem da>toe riep4 ,ma>3 de m5s* wikt1   
,god bes*ikt6 ,zal de naam van ds4      
,rudolph 9 de word+%i/orie dez] ,/i*t+5 
imm] met e]e en groote erk5telijkheid   
g5oemd word51 tot zijn5 eig5lijk5 arbeid
 heeft hij niet mog5 +aan4 ,als e5      
,mozes van d5 oud5 dag moe/ hij blijv5  
vr d5 ,jordaan van het zooze] gew5s*te  
l&4 ,en hi]9 te hebb5 kunn5 b]u/51      
gelijk h]haaldelijk op zoo treff5de     
wijze uit deze briev5 blijkt1 wat 0 het 
&]s dan de lieflijk geur5de bloem van   
zijn groot gelo( 9 de absolute          
,s\v]e9iteit zijns ,gods1 die nooit     
antwoordt van ,zijn dad58  ,zek]1 ook   

,rudolph _h zijn gebrek54 ,zelf z\ hij  
de e]/e zijn om dit te erk5n54 ,f9anci] 
is hij nooit gewee/1 welli*t z\ hij het 
ook nimm] geword5 zijn4 ,hij gaf soms   
me] dan hij bezat4 ,do* wa> is het li*t1
 dat ge5 s*aduw heeft8  ,zondag #aj ,mei
 j4l4 w]d hij uit zijn lijd5 v]lo/ en op
 d5 dag d] ru/e g+ hij1 za*t en kalm1   
met d5 glans van zoet5 vr$e op het      
v]mag]d gelaat1 de eeuwige ru/e van het 
hemels*e ,kanan 94  ,n1 ook ,rudolph    
heeft ge5 le$ me] van uitge/elde hoop en
 teleurge/elde v]wa*t+1 en van al wat   
tot deze a>de en dit lev5 behoorde1 is  
hij v]lo/4 ,zijn w]k volgt hem na en hij
 ru/ uit van zijn arbeid niet 9         
l$ig-zijn1 ma> 9 hemels* zalig do54  ,0 
zijn /(felijk omhulsel op ,wo5sdag #ac  
,mei van uit ,am]sfoort p] tre9 na>     
,leid5 ov]gebra*t en geplaat/ 9 het     
midd5 vr d5 kansel van de ,g]ef4 ,k]k op
 de ,oude ,ve/1 d5 dag da>op w]d het    
ond] de groot/e belang/ell+ op de       
,begraafplaats van de ,gro5e/eeg aan de 
s*oot d] a>de toev]tr\wd4 ,vooraf w]d 9 

g5oemde k]k1 die tot 9 alle hoek5 gevuld
 01 e5 korte sam5kom/ geh\d54 ,ds4      
,k\w5hov51 de oud/e pa/or loci1 g+      
da>bij voor 9 het uitsprek5 van e5 r$e  
aan de h& van ,psalm #ij vs4 #c3 ,gij   
doet d5 m5s* w$]ke]5 tot v]brijzel+ en  
zegt3 ,ke]t w$]1 gij m5s*5k9d]56 ,het 0 
e5 a&o5lijke ple*tigheid4 ,m5ige traan  
w]d weggep9kt6  ,bij de geop5de groeve  
w]d5 go$e woord5 gehoord4 ,ds4 ,?omas   
sprak nam5s d5 ,raad van de ,g]ef4 ,k]k 
van ,leid51 ds4 ,impeta van ,katwijk    
nam5s de classis ,leid51 ds4 ,te]9k van 
,am]sfoort gewaagde van zijne bezoek5   
aan d5 kranke2 ds4 ,van d] ,munnik uit  
,leeuw>d51 vo]de het woord nam5s        
,deputat5 van de ,g5]ale ,synode voor de
 ,z5d+ ond] de ,heid55 en ,mohamm$an52  
de he] ,boddaeus1 not>is te ,s*i$am1    
sprak als ,voorzitt] van het ,be/uur d] 
,k9d]/i*t+2 de he] ,mekk+ van ,gor9*em1 
nam5s het ,be/uur van de                
,jan-,piet]-,adolfv]e5ig+2 ds4          
,breukela> van ,za&am1 h]da*t d5 ov]l$5e
 als ,be/uurslid van het ,*r4 ,comit    

voor ,indi2 dr4 ,dupont van ,ermelo1 van
 de ,g]ef4 ,drankbe/rijd+2 ds4 ,meijn5  
van ,dordre*t1 van de ,v]e5ig+ ,de ,tu92
 ds4 ,heidema van ,he95oord1 bra*t 9    
h]9n]+ het #b-;j>ig v]blijf van d5      
ov]l$5e 9 zijn e]/e geme5te en t5 slotte
 de he] ,vros1 ho(d e5] ,*r4 ,s*ool te  
,leid51 sprek5d nam5s de ,g]ef4         
,s*oolv]e5ig+4 ,en ng w>5 er me]        
sprek]s1 o4a4 van de ,indolog5 en van   
,polyhymnia1 bov5di5 de he] ,wilbr9k1   
,l&b\w-,directeur van de g5oemde /i*t+51
 en ond]geteek5de4 ,do* de lange duur   
van het toev5 op de begraafplaats maakte
 het gew5s*t aan de droeve ple*tigheid  
e5 e9de te mak51 te me] da> ook de w$uwe
 en de hoogbeja>de vad] van d5 ov]l$5e  
m$e teg5woordig w>54  ,veel is da>      
gesprok51 en _h de ge/orv5e het kunn5   
hoor51 ongetwijfeld z\ hij gezegd hebb53
 ,te veel e] voor mij6 ,ma> de grondtoon
 bij alle sprek]s 03 dank aan d5 ,he]e1 
die ds4 ,r4 tot zooveel en zoo vel]lei  
arbeid g]oep5 en hem 9 zijn laat/e      
lev5sja> met zoo groote g5ade begiftigd 

_h4  ,wa>lijk1 het 0 e5 droeve en to*   
go$e dag4 ,zij de g$a*t5is dezes        
re*tva>dig5 nog tot rijk5 zeg56  ,0 het 
de w5s* van d5 ov]l$5e1 dat             
ond]geteek5de1 die g$ur5de e5 tw9tigtal 
j>5 door he*te en innige b&5 van        
vri5ds*ap aan hem v]bond5 0 en nimm]    
hoopt te v]get51 wat hij naa/ ,god aan  
ds4 ,rudolph te dank5 heeft1 de zorg    
voor de uitgave dez] ,briev5 op zi* nem5
 z\1 met liefde heeft hij er bijdez5 aan
 voldaan4  ,mog5 deze briev5 e5 blijv5d5
 troo/ bi$5 voor de diepb$roefde w$uwe  
zulk e5 man1 voor d5 oud5 vad] zulk e5  
zoon1 voor de pleegk9d]5 zulk e5 vad]1  
voor de geme5te zulk e5 ,h]d] en ,le]a>1
 voor all51 die hem lief w>51 zulk e5   
vri5d gehad te hebb5 en mog5 ze1 wa> ze 
door dez5 h]druk de wijde w]eld +aan1   
voor vel5 nog 9 dag5 van druk en        
beproev+1 tot rijk5 zeg5 ge/eld word56  
,gode alle5 de e]6                      
,g4 ,,v]rij4  ,wa>d] 7,z4-,h471 ,mei    
#aiad4                                  
,am]sfoort1 #bc ,septemb] #aiac4        

,aan de ,g]e=me]de ,k]k te ,leid54      
,geliefde geme5te6  ,door dez5 kom ik   
als oud-collega aan de r$actie 9 de     
,k]kbode e5 plaatsje1 dat mij zek] niet 
zal word5 geweig]d1 v]zoek51 om u       
h>telijk dank te zegg5 voor de vele     
bewijz5 van belang/ell+1 op mijn        
v]ja>dag uit uw midd5 ontvang51 en      
tegelijk u de inli*t+5 te gev51 die door
 zoovel5 gew5s*t word51 ov] mijn        
li*amelijke en gee/elijke ge/eldheid4   
,ev5als( ik nog 9 uw midd5 9- en uitg+1 
hebb5 vel5 mij v]ra/ met de h>telijk/e  
blijk5 hunn] blijv5de1 ik z\ haa/ zegg51
 hunn] to5em5de g5eg5heid1 met hunne    
vri5delijke troo/woord5 mijne ziel      
v]kwikt4 ,zwa> is mijn teg5woordige     
beproev+1 ma> te midd5 mijn] sm>t kan ik
 wel we55 van blijds*ap en dankba>heid  
voor de groote g5ade1 die de ,he]e ons  
s*5kt 9 zoo he]lijke oef5+ van de       
geme5s*ap d] heilig54 ,ga>ne antwoordde 
ik i$] 9 't bijzond]4 ,dit is mij e*t]  
onmogelijk4 ,laat ik dus door dez5 aan  
all51 die mij zoo innig v]blijdd51      

da>voor mijn diepgevoeld5 dank mog5     
betuig54  ,wat mijn li*amelijk5 toe/&   
betreft1 deze is ook ?ans nog niet zond]
 bezwa>4 ,to* heb ik go$e hope1 dat ik  
ond] des ,he]5 zeg5 op de middel5 geheel
 zal mog5 h]/ell54  ,en indi5 het &]s   
mo*t wez51 des ,he]5 wil1 die to* alle5 
wijs1 go$ en heilig is1 ges*i$e4  ,to5  
ik kort gel$5 da*t1 dat mijn lev5 spo$ig
 z\ word5 afgesn$51 0 de g$a*te van /]v5
 mij o zoo zoet4 ,mijn lev5 is met      
,*ri/us v]borg5 9 ,god4 ,door ,jezus'   
di]ba> blo$ gewass*51 de zaligheid te   
mog5 +aan1 na> huis te gaan1 wa>he5 mijn
 h>t dor/ als 't h]t na> de /room51 van 
alle zond5 en ell5d5 voor eeuwig        
ontslag5 te zijn1 d5 ,he]e te zi51 9    
,zijne he]lijkheid te mog5 deel51 alz   
ontbond5 te zijn en met ,*ri/us te wez51
 het is en blijft mij v]reweg het be/e4 
,do* op a>de kan nog e5 w]k g$aan word51
 dat 9 d5 hemel niet kan word5 v]ri*t4  
,9 d5 hemel zijn ge5 ell5dig51 die nog  
moet5 word5 t]e*tgebra*t4 ,alle5 op a>de
 kan1 ook aan de diep/ gezonk551 't     

di]ba> ,evangelie des kruises word5     
gebra*t4 ,ik heb mij voorge/eld dit w]k 
?ans te beg9n5 ond] voogdij- en         
rege]+sk9d]51 ond] zw]v]s1 ontslag5     
gevang55 en drankzu*tig54 ,het is altijd
 n d] ideal5 van mijn lev5 gewee/1 zulk 
w]k te mog5 do54 ,en 't 0 mij zek] e5   
pijnlijke g$a*te1 to5 ik mij e5 oog5blik
 voor/elde1 dat ik 9 't midd5 mijn] j>5 
en t]wijl ik dit w]k /ond aan te vang51 
door d5 dood uit het lev5 z\ word5      
wegg]ukt4 ,da>om bege] ik ze]1 dat de   
,he]e nog dag5 tot mijne lev5sdag5 wil  
voeg54 ,en ik v]zoek dr+5d1 dat all5    
blijv5 bidd5 en smeek51 dat de ,he]e mij
 nog ettelijke j>5 wil sp>54  ,ma> ik   
v]zoek er uitdrukkelijk bij1 dat aan de 
b$e /e$s worde toegevoegd3 ,he]e1 ,uw   
wil ges*i$e6 ,wat de ,he]e doet1 is wl  
g$aan1 hoe 't ook ga4 ,zek]1 donk]1 diep
 en ondoorgrondelijk zijn m5igmal5 de   
weg5 ,gods4 ,ma> wat wij nu niet v]/aan1
 zull5 wij nadez5 v]/aan4 ,hoe moeielijk
 0 't gans*e lev5 van ,j]emia8 ,w]d e5  
,johannes de ,doop] niet 9 het midd5    

zijn] j>5 wegg5om58 ,moe/ e5 ,paulus    
niet betuig53 ,ik /]f alle dag56 ,voor  
't vlees* is dit alles onbegrijpelijk2  
ma> bij het li*t des ,heilig5 ,gee/es   
wordt ,gods groo!id jui/ 9 deze diepe   
leid+5 't be/ gezi54 ,da>om1 geliefd51  
vrag5 wij dan ma> veel g5ade1 dat onze  
wil v]slond5 moge wez5 9 des ,he]5 wil6 
,en wanne] 't d5 ,he]e mag behag51 mij  
te h]/ell51 en mij1 geheel g5ez51 aan   
mijn groot5 arbeid te gev51 o hoe zal ik
 dan ,zijn ,naam lov5 voor deze         
pijnlijke ma> ko/elijke inleid+ tot mijn
 w]k4 ,deze zw>e beproev+ heeft mij nad]
 tot d5 ,he]e gebra*t2 alle5 nabij ,hem 
is 't go$1 is 't zalig en he]lijk2 als  
,elia voor ,zijn aangezi*t /a&e1 /aan   
wij met ma*t en gezag om des ,he]5 w]k  
te do54  ,en hi]m$e1 geliefde geme5te1  
heb ik u e5 blik 9 mijn zielelev5       
gegev54 ,ik de$ dit1 omdat ik weet1 hoe 
aang5aam het u is1 te hoor5 van de      
g5ade1 die de ,he]e aan e5 beproefd5    
m$e-zonda> s*5kt2 en omdat ik weet1 dat 
ook dit s*rijv5 aan vel5 beproefd5 9 uw 

midd5 tot v]troo/+ kan zijn4 ,/elle de  
,he]e 't da>toe nog t5 zeg51 en v]blijde
 ,hij ons door ,zijne groote dad56  ,9  
,*ri/us uw u liefhebb5de oud-le]a>1     
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #a ,octob] #aiac4  ,geliefde
 geme5te6  ,uwe liefde en belang/ell+   
k5n5d1 weet ik1 dat ik u e5 g5oeg5 doe1 
wanne] ik u door middel van de ,k]kbode 
s*rijf1 hoe ik ?ans va>4  ,laat ik      
beg9n51 u m$e te deel51 dat mij ?ans de 
volle wa>heid omtr5t mijne krankheid is 
gezegd4 ,m5 heeft deze te go$] tr\w voor
 mij v]zweg54 ,m5 vreesde1 dat ik       
mogelijk plotsel+ door v]/ikk+ kon /]v51
 wanne] m5 mij de naakte w]kelijkheid   
op5ba>de4 ,i,jdele vrees6 ,te midd5 van 
al mijne zond5 en ell5d5 is 't /e$s door
 des ,he]5 di]b>e g5ade de diep/e       
behoefte mijns h>t5 gewee/1 9 lev5 en   
/]v5 ,hem te v]he]lijk54 ,ru/ig als e5  
k9d op d5 mo$]s*oot heb ik de tijd+     
aangehoord4 ,ge5 oog5blik b5 ik s9ds di5
 ges*okt4 ,o1 wat is 't to* zalig en    
he]lijk1 te mog5 wet51 9 lev5 en /]v5   

het eig5dom des ,he]5 te zijn6  ,door d5
 hoogges*att5 pr(essor ,korteweg1 die   
voor mij doet wat ma> 9 zijn v]mog5 is  
en di5 ik da>voor niet g5oeg kan dank51 
0 mij 9 ov]leg met mijn huisdokt] uit   
,am]sfoort aang]ad51 na> ,heidelb]g te  
gaan1 en 9 het ,cz]ny's ,in/itut fr     
,krebskrank51 d4 i4 de in/ell+ voor     
kank]lijd]s van pr(4 ,cz]ny1 g5ez+ te   
zoek54  ,zat]dagavond #bg ,septemb] kwam
 da>op e5 vri5d bij mij1 die mij e5 som 
gelds ov]h&igde1 mij dwong deze aan te  
nem51 en die mij da>door 9 /aat /elde   
al?ans voor a*t dag5 met mijn vr\w na>  
,heidelb]g te gaan4 ,ik kon niet &]s do5
 dan dit ges*5k aanva>d51 en de$ 't     
dankba>4  ,z zijn wij dan ,ma&agmorg5   
#bi ,septemb] 's morg5s half ti5 uit    
,am]sfoort v]trokk54 ,ds4 ,te]9k en mijn
 vri5d en m$e-directeur1 de he]         
,wilbr9k1 d$5 mijn vr\w en mij          
uitgeleide4  ,t]nauw]nood _h de tre9 zi*
 9 beweg+ ge/eld1 ( wij slot5 beid5 onze
 oog51 en begav5 ons 9 /il geb$ tot d5  
,he]e4 ,met /ille b]u/+ 9 ,zijn5 wil1   

zond] ijdele hope op e5 broos lev51 ma> 
do5de1 wat ik teg5ov] mijn vr\w1 de     
k9d]5 en de /i*t+51 wa>aan ik hoopte te 
arbeid51 v]pli*t b51 g+ ik op reis1 9 't
 /il v]tr\w51 dat de ,god d] wond]5 en  
d] middel5 ook dit middel nog zeg55 kan4
 ,hij doet e5 afgesn$5e zaak op a>de4   
,niets is ,hem te wond]lijk4 ,als ,david
 te ,ziklag /]kte ik mij alzoo 9 d5     
,he]e mijn5 ,god4  ,ongem]kt w>5 wij    
spo$ig aan de gr5z5 gekom51 en g+5 na 't
 d\an5ond]zoek v]d]4  ,o1 wat 0 alles   
he]lijk rondom ons6 ,van ,keul5 tot     
,ma9z spoord5 we langs d5 ,rijn1 door e5
 d] s*oon/e deel5 van ,duits*l&4 ,9 de  
/rakke lu*t teek5de zi* i$] blad1 i$]e  
lijn1 i$]e kromm+ s*]p af4 ,tegelijk h+ 
ov] de b]g5 e5 ze] dunne nevel4 ,het 0  
e5 fee/ure d] s*epp+4 ,het 0 als( de    
natuur al ha> weelde ov] 't a>drijk _h  
uitgegot54 ,zij 0 als e5 s*oone bruid1  
die met doorzi*tig slui]gaas ha>        
s*oonheid nog me] ontdekt dan b$ekt4    
,aan alle /ations 0 't vol van uitga&e  
m5s*54 ,en te midd5 van dez5 bevond5 ook

 wij ons2 ik1 die 't vonnis des doods 9 
mijn vlees* droeg1 mijn vr\w1 wi]       
s*oon/e uitzi*t5 nag5oeg v]nietigd w>54 
,to* 0 ik die gelukkig/e van all54 ,ik  
/elde mij voor1 wat 't moe/ zijn1 9 mijn
 geval zond] gelo( zulk e5 reis te moet5
 mak54 ,en nu 0 't met mij zoo geheel   
&]s4 ,de ,he]e geeft mij e5 lev5d en    
kra*tig gelo(4 ,de s*oonheid d] s*epp+  
de$ mij telk5s opzi5 na> de s*oonheid   
van d5 hemel1 die mij wa*t4 ,van        
,frankfurt na> ,heidelb]g spoord5 wij   
door e5 he]lijk oord4 ,ik /ond a*t] 9 d5
 tre91 en _h 't s*oon/e uitzi*t4 ,en nu 
0 't mij1 als( mijn lieve ,god tot mij  
sprak3 ,k9d1 ook dit is alles voor u en 
van u6 ,wond]ba>1 wond]ba> /]kt mij de  
,he]e4 ,zwa> is mijne beproev+2 ma> als 
de k9d]5 ,israls ga ik door 't gelo(    
droogvoets door deze zee4 ,l9ks en re*ts
 /aan de wat]52 ma> zij rak5 ons niet   
aan4  ,half ti5 's avonds kwam5 wij 9   
,heidelb]g aan1 en wij w>5 beid51 o     
wond]1 nag5oeg nog ev5 fris* als to5 wij
 's morg5s afr$54  ,d9sdagmorg5 #cj     

,septemb] b5 ik dadelijk na> 't         
,in/ituut gegaan4 ,vreeselijke aanblik6 
,rondom mij niet &]s dan kank]lijd]s1 de
 e5 me]1 de &] m9d] geteek5d4 ,m5s*5 van
 all]lei taal en tong4 ,en ond] dez5 ook
 wij sam51 mijn vr\w en ik2 want mijn   
vr\w v]gezelt mij ov]al4  ,h$51         
,wo5sdagmorg5 b5 ik al dadelijk 9       
beh&el+ g5om54 ,moge de ,he]e er ,zijn  
onmisb>5 zeg5 op gebi$51 en ons nog     
v]blijd5 door ,zijne groote dad56 ,wij  
gaan voort ons te /]k5 9 ,hem4 ,geliefde
 geme5te1 /eun ons met uw geb$ 9 dez5   
nood en /rijd6 ,de ,he]e zij met u all51
 inzond]heid met de b$roefd5 en         
zwa>beproefd56 ,ri*te ,hij ook ,ds4     
,roorda spo$ig op1 en geve ,hij na lijd5
 he]lijk v]blijd5 9 ,zijn groot5 ,naam6 
,uw u liefhebb5de oud-le]a>1            
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #h ,octob] #aiac4  ,geliefde
 geme5te6  ,zijt ge ons v] van 't oog1  
ma> nabij voor 't h>t1 wij v]tr\w51 dat 
dit bij u te onz5 opzi*te precies       
hetzelfde is1 en dat nad] b]i*t van ons 

u niet onwelkom zal zijn4  ,gev5 wij u  
e]/ e5 korte bes*rijv+ van de /ad1 wa>9 
wij ?ans v]toev54  ,heidelb]g is e5 d]  
oud/e /$5 van ,duits*l&1 s*ild]a*tig aan
 de beide oev]s van d5 ,neck> geleg51 9 
e5 halv5 cirkel door hooge1 gro5e1 soms 
blauw5de b]g5 omgev51 voor e5 groot deel
 teg5 de hell+5 di] b]g5 geb\wd1 en 't  
behoort alzoo tot de s*oone /$51 wa>aan 
,duits*l& zoo rijk is4  ,vroeg] 0 't de 
ho(d/ad van de ,paltz1 0 dit kle9e l&   
van eeuw tot eeuw 't tooneel van oorlog 
en v]woe/+4 ,9 d5 d]tigj>ig5 oorlog     
heeft ,tilly de /ad uitgemoord4 ,da>na  
gaf ,lodewijk ,,xiv op zijn t]ugto*t uit
 ,holl& aan zijn wre$5 veldhe] ,mrac    
bevel3 ,v]br& de ,paltz6 ,ma> al te     
getr\w w]d dit bevel uitgevo]d4 ,van    
geheel ,heidelb]g bleef alln n k]k en n 
huis ov]4 ,da>na w$] opgeb\wd1 w]d 't   
ook 9 d5 revolutietijd we] getei/]d4    
,?ans is ,heidelb]g met de ,paltz bij 't
 groo!rtogdom ,bad5 gevoegd4 ,vooral 9  
de laat/e vijfti5 j>5 is de /ad /]k     
vooruitgegaan4 ,vooral teg5woordig is   

,heidelb]g ze] gezo*t door s*ild]s en   
kun/5a>s1 di*t]s en d5k]s4 ,en ,von     
,s*effel1 de di*t] van ,heidelb]g1      
sl+]de ha> d5 lauw]krans om de slap53   
,oud ,heidelb]g1 zoo fijn1     ,gij /ad1
 aan e]e rijk1     ,aan ,neck> en aan   
,rijn1     ,ge5 &]e /ad is u gelijk6  ,9
 deze /ad is ook de b]oemde univ]siteit1
 die vooral 's zom]s door de /ud5t5 ze] 
gezo*t wordt4 ,de bek5de ,kuno ,fis*]   
ond]wees hi] wijsbege]te4 ,en de        
voornaam/e van all5 is ongetwijfeld     
,excell5z ,geheimrat1 ,pr(4 v4 ,cz]ny1  
de /i*t] van 't ,sam>it]haus ( het huis 
d] ,sam>itan54 ,deze man is de e5v\d    
zelf1 e5 g5ee%e] bij de gratie ,gods1 e5
 man1 zooals ik mij ,bo]haave z\ d5k54  
,e5 groot deel van zijn aanzi5lijk      
v]mog5 heeft hij gegev5 voor zijn /i*t+4
 ,en 9 deze /i*t+ is nu ook geve/igd het
 in/ituut voor kank]lijd]s1 wa>aan tal  
van groote gele]d5 zijn v]bond54        
,zooals ik u re$s s*reef1 kom5 van alle 
oord5 d] w]eld de ell5dig5 hi]4 ,a*t    
dag5 a*t] elk&] b5 ik nu beh&eld        

geword51 en elk5 dag ziet m5 we] nieuwe 
gezi*t54 ,g$ur5de deze a*t dag5 b5 ik   
behalve ,zondag elk5 dag +espot5 met    
enzytol en om d5 &]5 dag g$ur5de tw9tig 
m9ut5 beli*t met ,rntg5-/ral54 ,de      
inspuit+ di5t voor de v]nieuw+ van 't   
blo$1 de be/ral+ voor de dood+ d]       
ziektekiem54  ,de aanvankelijke         
resultat5 zijn1 d5 ,he]e zij dank1 re$s 
m]kba>4 ,van tevor5 w>5 mijn tong en    
kaak /ijf en 0 er vaak e5 di*tzuig+ 9 d5
 mond1 als( zij mij dreigde d5 adem af  
te snijd54 ,met zorg g+ ik 's morg5s d5 
dag1 met nog groot] zorg 's avonds d5   
na*t tegemoet1 al v]zweeg ik mijn vrees 
zorgvuldig om ge5 noodelooze onru/ te   
wekk54 ,?ans is dit re$s &]s geword54   
,er komt me] beweg+ 9 tong en kaak1 en  
ik gevoel mij gemakkelijk]4 ,natuurlijk 
is onze vreugde ov] dez5 aanvankelijk5  
zeg5 e5 v]heug+ met bev+1 al dankt al   
wat 9 ons is d5 ,he]e voor deze         
ov]rijke1 onv]di5de gun/4 ,mijne ziekte 
0 tot dusv] e*t] zoo rijk aan kle9e     
v]rass+5 en groote teleur/ell+51 dat wij

 ons 9 onze blijds*ap matig54  ,de kuur1
 die ik ?ans ond]ga1 duurt drie ( vi]   
wek54 ,mij is ?ans ev5wel re$s b]i*t1   
dat ik van vijf tot a*t ,decemb] e5     
duurzame be/ral+ met radium zal         
ond]gaan4 ,ik ^w dan dag en na*t        
afgezond]d en altijd door be/raald4 ,dit
 zal dus de ho(dkuur zijn4 ,e5 heele    
ond]nem+4 ,ma>3 huid om huid1 al wat e5 
m5s* heeft1 zal hij gev5 voor zijn lev56
 ,dit doe ik dan ook ga>ne1 9 de /ille  
hope op d5 rijk5 zeg5 ,gods4 ,o1 mo*t de
 ,he]e mij nog e5s opri*t56 ,mo*t ik dan
 blijv5de en dubbele g5ade van ,hem     
ontvang56 ,hoe z\ ik dan als uit de     
dood5 opge/aan4 ,zijn l( w$] ,zijn volk 
v]tell56 ,het is mij1 als( ik ,hiskia   
voor mij zie1 en als( ik hem dan na zal 
zegg53 ,de lev5de de lev5de1 die zal ,u 
lov51 gelijk ik h$5 doe2 de vad] zal d5 
k9d]5 ,uwe wa>heid bek5dmak56 ,als e5   
w]kelijke vad] hoop ik dan 9 't midd5   
van mijn k9d]5 te ,a*teveld te /aan1 om 
h5 te wijz5 op ,hem1 ,die 9 ,jezus onze 
,vad] is1 en ,die vad]lijk ka/ijdt1 ma> 

ook zoo vad]lijk zorgt4  ,zondag hebb5  
we sam5 gek]kt 9 de kapel van 't        
,diaconess5huis alhi]4 ,we hoord5 er e5 
he]lijke preek van ds4 ,kamm]] ov]      
,hebr4 #aj3 #ai-be4 ,hij sprak ov] d5   
geop5d5 hemel1 en wa>toe deze roept4    
,zijn woord 0 e5v\dig1 v]troo/5d en ze] 
getr\w4 ,bij 't laat/e v]s m]kte hij op3
 hi]bij zijn wij teg5woordig 9 groot5   
nood4 ,hoe kunn5 wij zegg53 h\dt u aan  
de ,k]k1 wanne] de ,k]k de leug5 br5gt1 
't anti-*ri/5dom pr$ikt4 ,wie kan dit   
met e5 go$ gewet5 do58 ,heel de di5/ 0  
ze] /i*telijk4 ,wanne] er gezong5 w]d1 (
 ,gods ,woord gelez5 w]d1 g+ heel de    
geme5te e]bi$ig /aan4 ,ook de voorlez+  
van d5 tek/ wordt door mann5 en vr\w5   
/a&e aangehoord4 ,he]lijk vond ik ook   
het gezang4 ,de gee/elijke li$]5 w]d5   
vleugel51 wa>op mijn ziel op/eeg tot d5 
,he]e4 ,vooral 9 't slotv]s g+ ik geheel
 en al op3      ,h]r uns] ,gott1 di*    
lob5 wir1     ,h]r uns] ,gott1 wir dank5
 dir       ,die ,fei] dies] ,/unde4     
,o dir sei unsre ,leb5szeit1     ,die   

uns no* brig is1 geweiht       ,9 e9em  
ew'g5 ,bunde4         ,hilf uns kampf51 
,bis zum ,/]b51         ,dasz als ,erb5 
,zu d5 ,hh51     ,e9/ wir sieg5d aufwrts
 geh56  ,dat wil zegg53      ,he]e onze 
,god1 ,u lov5 wij1     ,he]e onze ,god1 
wij dank5 ,u       ,de vi]+ van dit uur4
     ,o1 ,u zij onze lev5/ijd1     ,die 
ons nog re/1 gewijd       ,tot          
eeuwigblijv5d5 bond6         ,help ons  
wor/'l51         ,tot aan 't /]v51      
,opdat we als erv5         ,tot de      
hoogt5     ,ov]w9n5d opwa>ts /ijg56     
,door alles tezam5 w>5 wij z ge/]kt1 dat
 wij ,ma&ag d5 mo$ nam51 iets van de    
s*oone /ad te gaan zi54 ,wij w]d5       
begeleid door e5 jeugdige1 ,*ri/elijke  
w$uwe1 die zelve re$s veel erv>5 heeft1 
met wie wij hi] k5nis maakt51 en die zi*
 aanbood1 ons1 zoolang wij hi] z\d5     
zijn1 als gids te di554 ,ond] ha>       
geleide g+5 wij na> 't oude ,heidelb]g] 
slot1 wa> ook e5s ,fr$]ik ,,iii1 de     
vrome1 woonde1 en wa>van de mur5 en     
tor5s nog /aan4 ,welk e5 s*oonheid bov5 

op n d] b]g56 ,welk e5 s*oonheid1 dat   
oude reuz5-kun/w]k1 ov]al met g\dbru9   
klimop begroeid1 en dan die he]lijke    
hang5de tu956 ,het 0 ons1 als( we e5    
oog5blik 9 e5 toov]l& w>54 ,vooral to5  
we gebra*t w]d5 op e5 plek1 van wa> we  
't gezi*t hadd5 op de /ad1 op d5 ,neck>1
 op de b]g5 rondom1 op de vlakte 9 de   
v]te4 ,we zag5 alles 9 de he]lijke      
h]f/beli*t+4 ,subtiele s*oonheid6 ,ik   
h]9n] mij niet ooit zoo iets fraais te  
hebb5 aans*\wd4 ,ik kan 't niet bet]    
we]gev5 dan 9 de woord5 van d5          
,heidelb]g] di*t] ,von ,s*effel3        
,d] ,himmel hat die ,erde geksset6      
,de hemel heeft de a>de geku/6  ,en hi] 
woonde nu e5maal ,fr$]ik ,,iii1 de man1 
die d5 ,cate*ismus de$ op/ell54 ,9 deze 
tu95 w&elde hij met ,olevianus en       
,urs9us1 en sprak5 zij tezam5 ov] d5    
e5ig5 troo/ 9 lev5 en 9 /]v54           
,onwillekeurig d5kt m5 hi]bij aan d5    
man1 die ook zulk e5 he]lijk go$        
bewoonde4 ,zijn pr$ikant zeide tot hem3 
,mijnhe]1 dit zijn de d+51 die ons aan  

de a>de b9d56 ,ne51 dom9ee1 0 zijn      
antwoord1 ditmaal hebt ge 't mis1 dit   
zijn de d+51 die ons na> d5 hemel do5   
v]lang56  ,moge dit ook met ons z zijn  
en blijv51 geliefde geme5te6  ,laat 't  
be/e dez] a>de ons /e$s me] do5 v]lang5 
na> 't ,all]be/e6 ,zalig zijn zij1 die  
het heimwee hebb52 zij kom5 e5maal ?uis6
 ,vel5 ook uit uw midd5 zijn ons da>he5 
re$s voorgegaan4 ,vroeg ( laat zull5 ook
 wij moet5 volg54 ,moge 't zijn 9 dit   
eeuwig en zalig ,tehuis1 wa> alle tran5 
word5 afgewis*t6  ,met vri5delijke      
groet5 van ons beid51                   
,uw u liefhebb5de oud-le]a>1            
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #ad ,octob] #aiac4          
,geliefde geme5te6  ,voorzooveel mij dit
 mogelijk zal zijn1 voldoe ik ga>ne aan 
't v]zoek1 dat tot mij kwam1 met 't z5d5
 mijn] briev5 aan de ,k]kbode door te   
gaan4  ,veel z\ ik u nog kunn5 s*rijv5  
ov] de m]kwa>dige /ad1 wa> wij ?ans     
v]toev51 en de he]lijke l&/reek1 wa>van 
zij het middelpunt vormt4 ,ditmaal      

bepaal ik mij e*t] tot de ,univ]siteit4 
,de /ad telt ongeve] #ejjjj inwon]s1 aan
 de ,univ]siteit zijn 9 d5 regel ongeve]
 #bbjj /ud5t5 +es*rev52 het spreekt van 
zelf1 dat bij zoodanige v]h\d+ de       
,univ]siteit de zon dez] /ad is1 helaas1
 door de aan de hooges*ol5 he]s*5de z$51
 ook ha> mo]as4  ,de mee/ b]oemde mann5 
zijn 9 d5 loop d] eeuw5 aan ha> v]bond5 
gewee/4  ,van de vel5 noem ik sle*ts de 
mee/ bek5d51 de ,godgele]d53 ,reu*l91   
,coccejus1 ,hitzig1 ,umbreit1 ,ullmann1 
,ro!1 de juri/53 ,puf5dorff1 ,blunts*li1
 ,w9ds*eid1 de wijsge]53 ,hegel1 ,fis*]1
 ,zell]4 ,nam51 die aan alle ,n$]l&s*e  
/ud5t5 ov]bek5d zijn4  ,ge5 hooges*ool  
heeft ongetwijfeld zulk e5 veelbewog5   
ges*i$5is a*t] zi* als deze4 ,zij heeft 
9 /]ke mate de toepass+ ond]vond5 van de
 he]s*appij van 't t]ritoriale /elsel1  
wa>van de grondregel is3 ,wie he] is van
 't l&1 zet d5 ,godsdi5/ na> zijn h&6 ,0
 de ov]heid ,lu!rs*1 dan 0 de           
univ]siteit 't ook2 0 zij ,g]e=me]d1 de 
hooges*ool ev5zoo4  ,na d5 dood van     

,calvijn1 ond] ,fr$]ik ,,iii1 0         
,heidelb]g om ha> ,g]e=me]de univ]siteit
 het ,g5ve van ,duits*l&4 ,spo$ig da>op 
kwam de hooges*ool door v]&]+ van       
vor/5huiz5 9 h&5 d] ,jezuet54 ,de       
pra*tige univ]sitaire biblio!ek1 die de 
ko/ba>/e h&s*rift5 bevatte1 w]d zelfs   
na> ,rome gevo]d4 ,teg5woordig is de    
rege]+ prote/ants*-evangelis*-lib]aal   
met e5 gemo$elijk godsdi5/ig t9tje1 de  
univ]siteit is 't 9 ho(dzaak ook4  ,?ans
 zijn 9 de !ologis*e faculteit ruim #hj1
 9 de juridis*e ruim #ehj1 de m$is*e    
ruim #eej1 de philosophis*e ruim #faj en
 de natuurwet5s*appelijke ruim #chj     
+es*rev54 ,met de philosophis*e /aat dus
 de m$is*e faculteit bov5aan4  ,de      
laat/e telt hi] tal van kl9iek51 die    
nag5oeg alle huis aan huis1 soms paleis 
aan paleis1 naa/ elk&] ligg54 ,v&a> elk5
 morg5 die treurige opto*t van all]lei  
lijd]s1 arm5 en rijk51 g]+5 en voornam51
 sommig5 9 l&au]s1 &]5 op krukk5 (      
tuss*5 blo$v]want5 ( vri5d5 ge/eund1 9  
nzelfde /raat4  ,to5 wij ons de e]/e    

maal als vreemdel+51 die hi] hulp moe/5 
kom5 zoek51 ond] deze ell5dig5 bevond51 
0 't ons e5 oog5blik1 als( wij door d5  
grond z\d5 gaan4 ,spo$ig /ond5 wij e*t] 
voor het ,in/ituut van ,cz]ny4 ,da> laz5
 wij d5 naam3 ,sam>it]haus6 ( huis van  
,sam>itan54 ,en ik kan u niet zegg51    
welk5 troo/ wij beid5 uit dez5 naam     
ontv+54 ,alzoo da*t5 wij3 ,wat de       
pr(essor5 en doctor5 hi] ook belijd51   
deze naam zegt ons1 door welke g$a*te   
zij word5 geleid1 deze naam zegt ons1   
dat zij al?ans wet5s*appelijk en        
ambtelijk word5 ge9spire]d door d5 ,gee/
 van d5 m$elijd5d5 ,hoogeprie/]1 ,die   
e5maal de he]lijke gelijk5is van d5     
b>mh>tig5 ,sam>itaan sprak4 ,de ,he]e   
zond ons dez5 naam als e5 li*t5de /] op 
ons zoo moeilijk en donk] pad4  ,me]    
e*t] nog dan door d5 s*oon5 naam van dit
 huis zijn wij v]troo/ geword5 door de  
he]lijke m$$eel+1 dat 9 zoovele gez9n5  
en geme5t5 onze nood 9 't geb$ wordt    
g$a*t4 ,jui/ wanne] de ziel veel van d5 
,he]e g5iet1 heeft zij 9 donk]5 weg de  

diep/e behoefte aan de sympa?ie van 't  
volk van ,god4 ,al is m5 dan 9 d5       
vreemde1 m5 voelt zi* lid van 't groote 
gez9 van ,gods ,huis1 wa>9 't e5e lid   
met 't &]e m$elijdt4 ,voorb$e is wel de 
he]lijk/e uit+ van dit m$elev54 ,o1 wat 
is 't ons groot1 dat wij wa>dig gea*t   
word51 door 't volk van ,god voor d5    
,troon d] g5ade te word5 g$a*t6 ,en die 
geb$5 zull5 v]hoord word56 ,des ,he]5   
,naam is ,ontf]m]1 is ,hoord] d] geb$51 
en zooals ,zijn ,naam is1 is ,zijn      
,wez54 ,hetzij ik gespa>d worde1 hetzij 
ik worde wegg5om51 de ,he]e zal het wl  
mak54  ,he]lijke wet5s*ap6  ,s*ijnba>1  
voor 't oog d] w]eld1 voor 't           
vlees*elijk gevoel is mijn lot tragis*4 
,met de groot/e ideal5 g+ ik 't lev5 92 
ma> nu e5s door eig5 zonde en s*uld1 dan
 we] door zw>e ,goddelijke beproev+1    
zonk mijn s*ip 9 d5 regel vlak voor de  
hav54 ,het 01 als( de ,he]e ook aan mij 
beve/igde1 wat ,hij tot ,b>u* sprak3    
,wat ,ik geb\wd heb1 breek ,ik af1 en   
wat ,ik geplant heb1 ruk ,ik uit6  ,to5 

ik de laat/e maal op ,a*teveld 01 w>5 de
 geb\w5 d] /i*t+ nag5oeg g]e$1 en 0 jui/
 de vlag op mijn won+ gehes*51 t5 teek5 
dat ook deze ond] de kap 04 ,ma> ook nu 
s*e5 't we] te zull5 word53 ,en ,mozes  
zag het l& van v]re6  ,to* klaag ik     
all]m9/1 dan alle5 ov] mijn zonde en    
s*uld1 ma> roem 9 het welbehag5 ,gods4  
,midd5 door mijne zonde en ell5de loopt 
de bl9k5de weg van ,gods vrije en       
tr\:\d5de g5ade4 ,jui/ door mijne       
beproev+5 bra*t de ,he]e mij /e$s nad]  
tot ,zi*4 ,ev5als bij de ,emmausgang]s  
is de ,he]e met ,zijn ,g5ade en ,gee/   
bij mij teg5woordig4 ,ja 9 d5 zev5maal  
heet] ge/ookt5 beproev+sov5 doet de     
,he]e ,zijn he]lijke aanwezigheid des te
 duidelijk] m]k54 ,da>om gloeit ook mijn
 h>t somwijl5 van liefde voor het       
,vlees*geword5 ,woord1 dat ,zijn        
liefdewond]5 tot onze v]loss+ wro*t1 en 
mij het zegel van ,zijn ,gee/ wilde     
s*5k54  ,nu g5iet ik1 wat ik re$s van   
mijn k9d%eid af heb bege]d4 ,zoo v] mijn
 heug5is reikt1 heeft de vraag mij      

beziggeh\d53 ,wat is er to* a*t] deze   
zi5lijke w]eld8 ,opgegroeid 9 e5 mod]ne 
omgev+1 kreeg ik voor d5 hong] mijn]    
ziel sle*ts /e55 voor brood1 zoodat ik  
re$s als k9d soms d] wanhoop nabij 04   
,ma> de ,he]e waakte4 ,door ,zijn       
voorzi5ig be/el op e5 ,*ri/elijke       
ko/s*ool gekom51 maakte ik da> k5nis met
 ,bunyan1 en kreeg ik het e]/e li*t voor
 mijn ziel4 ,/ud5t geword51 g+ ik dan   
ook zoo spo$ig mogelijk na> de ,vrije   
,univ]siteit1 hop5de1 dat da> de        
ka!draal van het ,*ri/elijk d5k5 mij z\ 
word5 ontslot54 ,en mijn v]wa*t+ w]d wel
 ov]tr(f51 ma> niet teleurge/eld4       
,helaas1 dat h>t en gewet5 ge5 gelijk5  
tr$ hield5 met to5em5d ,*ri/elijk wet54 
,gelukkig1 dat ik ,rome95 ,,vii le]de   
k5n54 ,en de ,he]e zette ,zijn arbeid   
voort4 ,door des ,he]5 heilig5de g5ade  
gaan h>t en gewet5 met ,*ri/elijk wet5  
h& aan h&4 ,en dit doet mij soms met    
heimwee na> bov5 zi54 ,want wij zi5 nu  
door e5 spiegel 9 e5 dui/]e r$e1 ma>    
alsdan zull5 wij zi5 aangezi*t tot      

aangezi*t2 nu k5 ik t5 deele1 ma> alsdan
 zal ik k5n51 gelijk ook ik gek5d b54   
,niettem9 bege] ik ook vurig hi] des    
,he]5 w]k nog te mog5 do54 ,imm]s3 ,en  
nu blijft gelo(1 hoop en liefde1 deze   
drie1 do* de mee/e van deze is de       
liefde4 ,ook op a>de zijn wij ge5 weez54
 ,het gelo( blijft1 het gelo(1 dat zulk 
e5 va/e grond is d] d+51 die m5 hoopt1  
en e5 bewijs d] zak51 die m5 niet ziet4 
,de hope blijft1 de liefelijke hope1 die
 zi* re$s van tevor5 9 de toekom5de d+5 
v]blijdt4 ,en de liefde blijft1 de      
liefde1 die de voorsmaak is van de      
zaligheid en he]lijkheid des hemels4    
,die liefde doet mij innig w5s*51 nog   
e5s1 als uit de dood5 opge/aan1 vel5 t5 
zeg5 te mog5 zijn4 ,da>om1 geliefde     
geme5te1 ga voort met uw bidd51 pleit51 
smeek51 wa>voor ik u ze] dank6 ,v]blijde
 de ,he]e ons nog door ,zijne groote    
dad54  ,op dit oog5blik is mijn toe/&   
/ationair1 miss*i5 9 langzam5           
vooruitgang4 ,voor 't e]/ heb ik gi/]5  
en v&aag &]e dan vloeib>e spijz5 kunn5  

gebruik54 ,ev5als de tub]culosebeh&el+  
s*ijnt e*t] ook deze ze] langzaam te    
gaan4 ,vele patint5 moet5 zelfs drie    
vi] maal t]ugkom54 ,ma> de uitkom/5 zijn
 bij sommig5 dan ook v]rass5d4 ,v]l$5   
week zag ik e5 grijsa>d1 die jui/ van d5
 hoogle]a> t]ugkwam4 ,zijn hals 0 z     
gek]fd1 als( deze e5ige mal5 0 afgesn$5 
gewee/4 ,zijn /em 0 nog hees*4 ,ma> de  
wond5 w>5 geheel g5ez54 ,de hoogle]a> _h
 hem jui/ voor geheel g5ez5 v]kla>d van 
zwa> kank]lijd54 ,met van vreugde       
/ral5de oog5 kwam hij aan de arm zijn]  
do*t] de wa*tzaal b9n51 met hees*e /em  
roep5de3 g5ez51 g5ez56 ,natuurlijk      
felicite]de ik hem ze] h>telijk4 ,d5    
volg5d5 dag ontmoette mijn vr\w h5 op   
/raat1 t]wijl zij vol blijds*ap na> d5  
tre9 en huiswa>ts tog54 ,zij hield5 mijn
 vr\w nog /a&e1 sprak5 ha> mo$ 9 en     
beslot53 ,e95 s*n5 ,grsz fr ,ihr5 ,mann6
 ,e5 h>telijk5 groet voor uw man6 ,dat  
wij e5maal deelg5oot5 ook voor deze     
vreugde mog5 v9d56 ,v]he]lijke de ,he]e 
da>toe aan ons ,zijne b>mh>tigheid6     

,moge ,hij diezelfde go$]ti]5heid ook   
bewijz5 aan ds4 ,roorda6 ,v]heuge de    
,he]e ook u1 na> de mate ,hij u nu      
beproeft6                               
,uw u liefhebb5de oud-le]a>1            
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #ba ,octob] #aiac4          
,geliefde geme5te6  ,zat]dag jl4 w]d ook
 hi] ond] begun/ig+ van het all]mooi/e  
we] h]d5k+ van d5 ,volk]5slag bij       
,leipzig gevi]d4  's ,morg5s h+ er e5   
dikke nevel2 ma> teg5 ti5 uur trok de   
damp voor de zonne/ral5 op4 ,he]lijk    
gezi*t1 de ontslui]+ d] b]g51 d]        
villa's1 bl9k5d 9 de zonne/ral5 van d5  
,neck>1 s*itt]5d als kri/al6 ,het geheel
 0 e5 op5b>+ van s*oonheid1 die ge e5   
poos met groote oog5 aanziet1 om ha> als
 s*ild]/uk va/ te nagel5 9 uw geheug51  
en lat] 9 somb]e dag5 als e5 he]lijk    
visio5 9 uw geheug5 t]ug te roep54      
,natuurlijk _h de ho(dvi]+ van 't groote
 fee/ te ,leipzig zelve plaats4 ,da> 0  
de keiz] met de bondsvor/5 om 't groote 
,d5kmal te on?ull54 ,ge5 wond]1 dat m5  

vooral hi] zooveel w]k maakt van de vi]+
 van dit fee/4 ,9 de veld5 van ,leipzig 
is de hoek/e5 gelegd van ,duits*l&s     
lat]e groo!id4 ,e5 eeuw lang is da>op   
voortgeb\wd1 en 't resultaat is ?ans te 
zi54 ,het e5s v]deelde en v]n$]de       
,duits*e volk heeft ?ans de e]/e /em 9  
d5 raad d] volk54  ,wel zijn er donk]e  
wolk54 ,duits*l& is gevreesd1 ma> ook   
b5ijd en gehaat1 en 't volk leeft /]k   
ond] d5 indruk van e5 kom5d5 oorlog4    
,ab] w5n d] ,krieg kommt1 ma> wanne] de 
oorlog komt1 is e5 uitdrukk+1 die nogal 
e5s gebezigd wordt4 ,ge spreekt met e5  
mo$] ov] de toekom/ van ha> zoon4 ,hoog 
geeft zij op van ha> gespann5 v]wa*t+4  
,plotsel+ betrekt ha> gelaat4 ,ab] w5n  
d] ,krieg kommt1 en met zorg /a>t ha>   
blik op ha> k9d4  ,9 ,heidelb]g w]d 't  
groote fee/ ze] kalm gevi]d1 en wij     
hebb5 er uit d5 a>d d] zaak nag5oeg     
niets van gezi54  ,zondagmorg5 zijn we  
t] k]k gegaan1 niet 9 ,heidelb]g1 ma> 9 
,h&s*uh%eim1 e5 dorp1 dat ongeve] e5    
kw>ti] van ,heidelb]g ligt1 en dat ?ans 

bij de /ad is geannexe]d1 ma> nog geheel
 dorps* is +]i*t4 ,het is e5 welv>5de   
plaats van ongeve] #djjj inwon]s1 die 9 
d5 re=matietijd e5 rol van beteek5is    
speelde4 ,de bevolk+ leeft er van wijn- 
en o(tb\w4 ,ja>lijks word5 er voor      
hond]d duiz5d guld5 k]s5 v]h&eld1 en    
re$s 9 ,mei kom5 koopli$5 uit ,hamburg  
hi] hunne opkoop5 do54 ,er is e5 ze]    
oude k]k1 die vroeg]1 gelijk m5 dat hi] 
noemt1 ,simultankir*e 01 d4w4z4 door    
,rooms*5 en ,prote/ant5 tegelijk        
gebruikt w]d1 bijv4 's morg5s door de   
,prote/ant5 en 's middags door de       
,rooms*51 ( omgeke]d4 ,?ans is dit oude 
k]kje aan de ,rooms*5 gegev51 en de     
,evangelis*5 hebb5 e5 nieuw k]kgeb\w    
gekreg51 e5 pra*tw]k 9 gemod]nise]d5    
,go?is*5 /ijl4  ,da>he5 trokk5 wij      
,zondagmorg5 op1 en bij 't b9n5tr$5     
kwam5 we al dadelijk 9 de re*te /emm+4  
,welk e5 pra*tk]k6 ,welk e5 s*oone      
ornam5tiek6 ,vlak voor ons zag5 we      
dadelijk 't koor1 hemelsblauw met groote
 g\d5 />r54 ,l9ks en re*ts pra*tige     

fries5 9 kleur5 als van kop]druk4  ,de  
k]k 0 geheel gevuld4 ,ge5 gepraat4 ,ge5 
geflui/] zelfs4 ,alles 0 muis/il4 ,op   
onze te55 liep5 we zoo v] mogelijk na>  
vor5 om e5 go$e plaats te krijg52 en da>
 zat5 we spo$ig heel gezellig midd5 ond]
 de wijnbo]5 en bo]9n51 all5 e5v\dige1  
ma> welge/elde en ze] intellig5te m5s*54
  ,met e5 pra*tig voorspel begon de     
di5/1 en nu zong de geme5te de          
,ambrosiaans*e b]ijm+ van d5 #ge;en     
,psalm1 't ,wij lov5 ,u1 o ,god6 ,e5    
oog5blik wi/ ik niet1 wa> ik 04         
,geweldig en to* h>monis*1 ma*tig en    
doordr+5d klonk de zang1 wa>9 de        
held5-b>yton en de vr\w5-sopraan elk&]  
/eund54 ,en de g$a*te vloog mij door de 
ziel3 ,ne51 e5 volk1 dat z z+t1 kan niet
 ond]gaan4  ,middel]wijl _h de ,pa/or   
zijn plaats +5om5 op 't podium vr d5    
preek/oel4 ,de gans*e geme5te1 die /a&e 
gezong5 _h1 bleef /aan4 ,ple*tig las hij
 ha> voor ,ps4 #aah3 #ad-bi4 ,wanne] ge 
deze woord5 nalee/1 zult ge begrijp51   
hoe deze voorlez+ mij tot 9 't diep/ d] 

ziel aangreep4  ,na 't geb$ beklom hij  
d5 kansel1 en sprak uit 't li$ van      
,mozes1 ,exodus #ae3 #a-f4 ,de          
grondg$a*te van zijn pr$ik+ 03 de oorlog
 is e5 groote v]woe/]1 de oorlog is ook 
e5 groote opvo$]4 ,hij is e5 groote     
v]woe/]4 ,tot dur5 prijs heeft ,duits*l&
 zijn vrijheid h]ov]d4 ,hond]d ze/ig    
duiz5d lijk5 dekt5 aan d5 laat/5 avond  
van d5 veldslag d5 bodem4 ,ma> hij is   
ook e5 groote opvo$]4 ,vr de            
,napoleontis*e v]drukk+ rek5de m5 9     
,duits*l& niet me] met ,god4 ,9 d5      
oorlog1 vooral bij dez5 veldslag w]d het
 &]s4 ,vijfhond]d duiz5d mann5 viel5    
elk&] hi] aan4 ,wie zal de ov]w9n+      
wegdrag58 ,de ev5a> s*ommelt 9 't       
huisje4 ,aan het e9de van d5 slag moet  
de ov]w9na> zegg53 ,god heeft mij de    
zege gegev54 ,moet de ov]wonn5e erk5n53 
,god heeft ov] mij g]i*t geoef5d6  ,rijk
 is de zeg51 di5 ik w$]om van deze      
pr$ik+ voor mijne ziel heb wegg$rag54   
,ik b5 ?ans drie wek5 9 beh&el+1 en 't  
e9de van de e]/e kuur is gekom54 ,e5    

geweldige vij&1 de doodsvij& hui/ 9 mijn
 li*aam4 ,re$s triomfe]t hij4 ,ma> nu   
wordt hij elk5 dag opnieuw aangevall5   
door nieuwe middel51 die de ,alma*tige  
heeft gegev54 ,wie zal de ov]w9n+       
behal58 ,de ov]ma*tige vij&8 ,( zijn    
kra*tige be/rijd]8 ,dit hangt alle5 af  
van 't welbehag5 van d5 ,he]e ,zeba?4   
,als ,mozes 9 d5 slag teg5 ,amelek1 hef 
ik dan ook tot ,hem g$urig de h& bidd5d 
op4 ,en 't is mij tot zulk e5 rijk5     
troo/ te mog5 wet51 dat gij en zo[el5   
als ,aron en ,hur mij /eunt 9 dez5      
geweldig5 /rijd4  ,wat 't resultaat van 
de beh&el+ is1 kan ik uit d5 a>d d] zaak
 nu nog niet m$$eel54 ,ik /a nog midd5 9
 d5 /rijd4 ,morg5 #bb ,octob] hoop ik   
we] na> ,am]sfoort te gaan4 #bj ,novemb]
 moet ik dan t]ugkom5 na> ,heidelb]g en 
er tot #h ,decemb] blijv54 ,e]/ dan kan 
e5 voorloopig resultaat word5 opgemaakt4
 ,ga>ne z\ ik u g$ur5de de vi] wek51 dat
 ik 't vad]l& v]lat5 heb e5s opzoek51 om
 zoovel5 als mogelijk is nog de h& te   
drukk54 ,ma> mijn li*aam moet vol/rekte 

ru/ hebb54 ,de beh&el+1 die ik ond]g+1  
moet na- en doorw]k51 en ik moet mij    
/]k5 voor de twe$e kuur1 die nog        
kra*tig] aanpakt4  ,het is en blijft dus
 bidd5de wa*ttijd6  ,ma> da>om dan ook  
zoo he]lijke wa*ttijd6  ,me] dan ooit   
le] ik ?ans de he]lijke deugd5 ,gods    
k5n54 ,zijn ,alma*t1 die beide de       
krankh$5 en de g5eesmiddel5 s*ept4 ,zijn
 wij%eid1 die d5 m5s* doet zoek5 na> de 
middel52 ma> dan ook op dit gebi$       
beve/igt3 ,die zoekt1 zal v9d56 ,o1     
wanne] ge hi] 9 deze laboratoria        
rondkijkt1 /aat ge v]slag5 ov] de wond]5
 d] s*epp+4 ,voorts de ,goddelijke      
heiligheid1 die de krankh$5 gebruikt om 
te ka/ijd5 en te l\t]54 ,ma> ook ,zijn  
re*tva>digheid4 ,de ,s*rift spreekt van 
e5 kauw5 d] tonge4  ,die vreeselijke    
uitdrukk+1 ik heb ha> e5igemate le]5    
v]/aan1 en 't is mij e5 diepe behoefte  
geword53 ,o* mo*t ik mij to* ma> re*t   
diep v]ootmo$ig5 ov] mijne zond51       
wa>door ik mij niet alle5 alle          
tijdelijke1 ma> ook alle eeuwige /raff5 

heb wa>dig gemaakt6 ,ma> ook zijne      
rijke1 zijne he]lijke g5ade1 die om de  
kruis- en zo5v]di5/5 van ,jezus volkom5 
v]geeft4 ,en ook die liefelijke         
,goddelijke b>mh>tigheid1 wa>door ,hij  
met ontf]m+ bewog5 is ov] mijne ell5de4 
,o1 wat heeft ook die ,goddelijke       
b>mh>tigheid mij v]troo/6 ,to5 ik e5 k9d
 01 vleide ik wel 't ho(d teg5 de bor/  
mijn] mo$]1 als ik wat van ha> bege]de1 
en o met wat go$e mo$]oog5 zag ze mij   
dan aan6 ,ma> wat is de mo$]liefde nog  
bij de ontf]m+5 ,gods8 ,o1 wat is 't    
he]lijk1 zi* 9 die ,goddelijke          
b>mh>tigheid en go$]ti]5heid 9 te       
wikkel5 en te s*rei53 ,o* ,he]e1 erb>m  
,u ov] mijne ell5de4  't ,is zoo volkom5
 wa>1 wat e5 ,duits* v]sje zegt3        
,w] glaubt1 d] i/ grosz und rei*1       
,er hat ,gott und ,himmelrei*6     ,w]  
glaubt1 d] i/ kle9 und arm1     ,und    
s*reit nur3 ,gott erb>m6  ,dit is3      
,wie gelo(t1 die is groot en rijk1      
,hij heeft ,god en hemelrijk6     ,wie  
gelo(t1 die is kle9 en arm1     ,hij    

roept sle*ts3 ,dat de ,he]e ,zi* erb>m6 
,he]e1 erb>m ,u6 ,geliefde geme5te1 laat
 dat onze1 ook uwe b$e blijv56 ,laat 't 
uw b$e blijv5 voor uw5 le]a>1 die m$e   
zoo zwa> door des ,he]5 ,h& is bezo*t4  
,laat 't k uwe b$e blijv5 voor          
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #cj ,octob] #aiac4          
,geliefde geme5te6  ,na e5 go$e kuur en 
e5 voorspo$ige reis b5 ik v]l$5 week    
,wo5sdag met mijn vr\w te ,am]sfoort    
aangekom54 ,we vond5 ?uis alles wel1 en 
ons h>t vloeit ?ans ov] van dankba>heid 
aan d5 ,he]e1 ,die ons 9 moeilijke dag5 
z nabij is gewee/2 van dankba>heid aan  
all51 die met ons hebb5 m$egeleefd1 ons 
hebb5 v]kwikt met hunne briev51 ons     
hebb5 g$a*t 9 hunne geb$52 van          
dankba>heid ook aan deg551 die mij 9    
,heidelb]g hebb5 beh&eld4 ,welk e5      
voortreffelijke gee/ he]s*t 9 dat       
,sam>it]haus6 ,de pr(essor5 en doctor5  
zijn er vad]s1 zu/]s1 mo$]s voor de     
patint5 arm5 en rijk51 g]+5 en voornam5 

word5 er met dezelfde welwill5dheid     
beh&eld4 ,de naam ,sam>it]haus v]tolkt  
volkom5 wat dit huis is6  ,onze t]ugreis
 0 we] ev5 mooi als de he5reis4 ,de     
wijn/okk5 en 't geboomte op de b]g5     
hadd5 hun s*oon/e naja>skle$            
aangetrokk54 ,welk e5 t9tel+ van kleur51
 wa>9 het g\dbru9 de bov5toon vo]de6    
,welke spel+5 van het li*t6 ,deze       
,octob]-ma& is wel inzond]heid de ma& d]
 s*ild]s4  ,ook hi] 9 ,am]sfoort is de  
natuur al we] ev5 s*oon4 ,alln nu en dan
 /eekt de /ormw9d op1 die de topp5 d]   
boom5 geheel ontblad]t1 en op de        
vleugel5 van het w9dg]uis* en 't        
blad]5g]itsel komt e5 klaagzang3 ,sic   
transit gloria mundi6 ,zoo gaat de      
he]lijkheid dez] w]eld voorbij6         
,treff5de pr$ik+1 die da>9 ligt1 en die 
door wijl5 ,van ,oo/]zee 9 zijn bek5de  
di*tregel5 e5s zoo a&o5lijk w]d v]tolkt3
      ,de dood heeft mij e5 brief       
ges*rev51       ,ik las hem op het      
dorr5d blad1     ,dat door d5 /ormw9d   
voortg$rev51       ,op 't v5/]glas heeft

 po/ gevat4  ,het is nu ongeve] e5 ja>  
gel$51 dat ik deze di*tregel5 't e]/    
las4 ,het 0 op mijn /ude]kam] te ,leid54
 ,de /ormw9d joeg de blad]5 van de      
ka/anjeboom5 9 mijn tu9 teg5 de glaz51  
en tikk5d vloog 't e5e blad na 't &]e er
 teg5 op1 als( ze alle mijn a&a*t kwam5 
vrag54 ,de woond5 van dit v]s sloeg5    
aan4 ,e5 gans* nieuwe g$a*te vatte de   
teugels op 9 mijn zielelev54 ,hoe zoet  
de g$a*te van d5 dood mij ook 01 to* _h 
ik /e$s zijn dag v]re ge/eld4 ,ik _h mij
 e5 lev5sprogram ge/eld1 dat z\ ik e]/  
ru/ig afw]k5 en dan z\ de ,he]e mij kom5
 oproep54 ,nu le]de ik v]/aan1 dat de   
,he]e ook mij plotsel+ uit het midd5 van
 mijn w]k z\ kunn5 oproep51 gelijk ,hij 
re$s zoo vel5 _h g$aan4 ,ik da*t aan    
,kruijswijk1 d5 kra*tig5 w]k]1 die 9    
we9ige dag5 midd5 uit e5 arbeidzaam lev5
 en uit het midd5 van e5 talrijk gez9   
w]d wegg]ukt2 aan e5 ,oranje1 d5        
hoogbegaafd5 pr$ik]1 die na e5          
langdurige ziekte m$e w]d wegg5om54 ,to5
 mij geop5ba>d w]d1 wat mij s*eelde1    

da*t ik dan ook niet &]s1 ( ook tot mij 
kwam nu de ,goddelijke sprake als tot   
,hiskia3 ,geef bevel aan uw huis1 want  
gij zult /]v51 en niet lev54 ,hoeveel   
go$s mij ook van het ,cz]ny's*e         
,in/ituut w]d gezegd1 ik kon we9ig d5k51
 dat ik da> nog g5ez+ z\ v9d54 ,uit     
pli*tsgevoel g+ ik er he54 ,op de       
he5reis da*t ik 9 d5 tre9 telk5s aan    
,fr$]ik ,,iii1 ,duits*l&s keiz]1 die    
ongeve] op gelijk5 leeftijd dezelfde    
kwaal kreeg4 ,sle*ts e5 kle9 g$eelte van
 't rijk1 wa>ov] hij d5 s*ept] vo]de1   
zag ik4 ,do* hoe kort heeft hij sle*ts  
ov] 't groote en kra*tige rijk g]ege]d4 
,9 #ahhh /i]f zijn vad]1 ,keiz] ,wilhelm
 ,i4 ,all] oog5 w>5 geve/igd op d5      
veelbelov5d5 nieuw5 keiz]1 wi5s naam 9  
#ahgj 9 n adem met di5 van e5 ,von      
,moltke en e5 ,von ,bism>ck w]d g5oemd4 
,t]/ond op5ba>de zi* e*t] de kwaal4     
,g]ege]d heeft hij eig5lijk niet4 ,zijn 
rege]+ van twee ma&5 0 e5 tijd van zwa> 
lijd51 en 9 kort5 tijd w]d hij t5 grave 
gesleept4 ,indi5 bij n vor/elijk /]fb$1 

dan gold wel bij dit3 ,sic transit      
gloria mundi6 ,zoo gaat de he]lijkheid  
dez] w]eld voorbij6 ,voor 's keiz]s     
ziekte 0 to5 ge5 middel bek5d4  ,ma>    
zie1 na di5 tijd heeft de ,he]e 9 de    
wet5s*ap de ontdekk+ d] !rapeutis*e     
,rntg5beh&el+ gegev51 wa>door sommige   
kank]ziekt5 met vru*t word5 be/r$54 ,z\ 
de ,he]e ook mij da>door nog will5      
h]/ell58 ,e5 oog5blik op5de zi* als 9 de
 v]te e5 deurtje1 en blikte de hope mij 
ev5 aan4 ,9 alle k]k5 9 ,n$]l& w]d      
geb$51 w]d vurig geb$54 ,en zie1 de ,god
 d] wond]5 en d] middel5 heeft          
aanvankelijk rijk5 zeg5 ges*onk54 ,de   
naw]k+ en doorw]k+ is ?ans bov5 v]wa*t+ 
go$4 ,mijn vr\w en ik kunn5 ge5 woord5  
v9d5 om d5 ,he]e voor dez5 aanvankelijk5
 wond]b>5 zeg5 te dank51 wa> de ,he]e   
aan kle95 s*5kt1 wat ,hij vroeg] aan    
groot5 heeft on?\d54  ,natuurlijk weet  
ik ze] go$1 dat ook nu nog all]lei      
complicaties kunn5 intr$51 en dan is 't 
9 we9ig dag5 ( ma&5 afgeloop54 ,ma> ook 
dan ge5 nood6 ,mijn lev5 is 9 des ,he]5 

,h& en da>9 volkom5 veilig4 ,zijn       
,vad]h& vo]t mij dan 9 de he]lijkheid1  
wa>van ge5 sic transit gloria1 zoo gaat 
de he]lijkheid voorbij1 kan word5       
gezegd4  ,na> die he]lijkheid wij/ mij  
ook w$]om 't dorr5d blad4 ,zie 't aan1 9
 zijn s*oone g\dbru9e kleur6  ,al 't    
v]gankelijke is gelijk5is van 't        
onv]gankelijke4 ,het zi5lijke is niet   
blijv5d1 't onzi5lijke blijft eeuwig2   
ma> da>om is 't zi5lijke niet wa>deloos4
 ,integ5deel1 al 't zi5lijke heeft de   
roep+ om na> bov51 na> de onzi5lijke d+5
 te wijz54 ,vooral van de he]lijke d+5  
dez] a>de1 van 't li*t1 van de kleur51  
van de bloem51 van de edelge/e5t5 gaat  
e5 sprake uit1 die ons to]oept3 ,sursum 
corda6 ,de h>t5 na> bov56 ,da> is het   
eeuwige li*t6 ,da> zijn de wuiv5de      
palm56 ,de /rat5 van g\d6 ,de p]el5     
poort56 ,de bl9k5de kleur56  ,nog e5s1  
zie 't aan1 't afgevall5 blad 9 zijn    
s*oone g\dbru9e kleur6  ,het g\d is de  
kleur d] glorie1 d] he]lijkheid1 d]     
hemel54  ,het bru9 is rood met zw>t     

gem5gd4 ,het rood1 de kleur d] liefde4  
,het zw>t1 de kleur van d5 dood4 ,het   
bru9 spreekt van e5 liefde tot d5 dood4 
,het g\dbru9 wij/ na> bov51 na> de      
he]lijkheid1 na> de eeuwige liefde4 ,en 
ditzelfde blad1 dat ons de              
v]gankelijkheid pr$ikt1 wij/ ons 9 zijn 
v]gaan nog na> bov51 na> de             
onv]gankelijke he]lijkheid en liefde 9  
de onzi5lijke w]eld4  ,o wat s*oone     
symboliek is er to* 9 de s*epp+ ,gods6  
,da>van heeft de ,he]e ook gebruik      
gemaakt bij de in/ell+ des ,heilig5     
,avondmaals4  ,d5 e]/5 ,zondag1 dat wij 
hi] w>51 w>5 wij 9 de geleg5heid da>aan 
deel te nem51 en niet ga>ne laat ik dit 
voorbijgaan4 ,het ,heilig ,avondmaal is 
mij altijd de lief/e plek op a>de       
gewee/4 ,dan zeg ik altijd bij mij      
zelv53 ,ne51 ,gods ,woord liegt niet6   
,ne51 ,jezus liegt niet6 ,hij heeft     
alles volbra*t4 ,hij heeft al de        
,s*rift5 v]vuld4 ,hij heeft de volkom5  
zaligheid v]worv54 ,en tot teek5 en     
zegel da>van s*5kt ,hij mij nu dit      

brood1 als teek5 en zegel van ,zijn     
v]brok5 vlees*2 d5 dr9kbek]1 als teek5  
en zegel van ,zijn v]got5 blo$4 ,o1     
welke ond]p&5 van he]lijke liefde1 van  
liefde tot 9 d5 dood1 van eeuwige liefde
 aan gans* onwa>dig54 ,ne51 ,gods ,woord
 liegt niet6 ,ne51 ,jezus liegt niet4   
,en me] dan door e5 engelv]s*ijn+ (     
hemel/em ^w ik dan door deze e5v\dige   
teek55 ge/]kt 9 mijn ,*ri/elijk gelo(1  
dat mij zulk e5 rijk5 troo/ doet g5iet54
  ,o1 wa> zal ik beg9n51 wa> zal ik     
e9dig51 om des ,he]5 l( groot te mak58  
,ik z\ d5 #aaf;en psalm wel will5       
uitjubel56  ,geliefde geme5te1 geve ons 
de ,he]e1 dat we 9 e5 dank/ond nog e5s  
,zijn ,naam sam5 mog5 grootmak56  ,wees 
da>toe d5 ,he]e bevol5 door             
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #f ,novemb] #aiac4          
,geliefde geme5te6  ,hoewel ik deze week
 we9ig nieuws met betrekk+ tot mijn     
toe/& te s*rijv5 heb1 maak ik to* ga>ne 
gebruik van de geleg5heid1 die mij de   

,k]kbode voortdur5d v]le5t1 omdat mij   
da>door de geleg5heid gebod5 wordt1     
,gods groote dad5 als 9 het midd5 d]    
geme5te te v]tell54  ,ik b5 nu ve]ti5   
dag5 ?uis1 en als ik t]ugzie op hetge5  
a*t] mij is1 is 't mij als e5 droom4    
,ma> ge5 droom is1 wat ,god 9 die dag5  
wro*t4  ,laat ik 't u mog5 v]hal54  ,ik 
beg9 da>toe met e5 woord van ,paulus4   
,de heilige apo/el s*rijft ,fil4 #a3 #bc
 en #bd3 ,want ik ^w van deze twee      
g$rong51 hebb5de bege]te1 om ontbond5 te
 word5 en met ,*ri/us te zijn2 want dat 
is ze] v]re het be/e2 ma> 9 het vlees*  
te blijv5 is noodig] om uw5twil4  ,ik   
heb deze ge/eldheid van d5              
apo/el-pelgrim wele5s v]gelek5 bij die  
e5] vr\w en mo$]1 wi] man na> ,am]ika   
trok1 ma> die zelve nog met ha> k9d]5 9 
het vad]l& is geblev54 ,ha> man s*rijft 
ha>1 dat zij ov] moet kom51 ma> ha>     
k9d]5 voorloopig 9 ,n$]l& bij de familie
 moet a*t]lat51 opdat zij e]/ e5 go$e   
,holl&s*e opvo$+ v]krijg51 voordat ook  
zij na> de nieuwe w]eld v]huiz54  ,d5kt 

deze vr\w aan ha> man1 dan bege]t zij   
vleugel51 om na> 't v]re l& te snell54  
,ziet zij ev5wel op ha> k9d]51 dan voelt
 zij zi* nog aan d5 vad]l&s*5 bodem als 
va/g5ageld4  ,z 0 't ook met ,paulus4   
,v]hief hij zijn h>t tot d5 ,he]e 9 d5  
hemel1 dan bege]de hij niets liev] dan  
d5 m>teldood te /]v54 ,zag hij op de    
geme5te1 dan v]langde zijn ziel na> lev5
 en vrijheid1 om ha> het ,evangelie te  
mog5 v]kondig54 ,en door des ,he]5 rijke
 en vrije g5ade /emt ook mijne ziel     
hi]m$e t5 volle ov]e54  ,ik 0 dez5 zom] 
dan ook zoo dankba>1 to5 ik me5de1 dat  
ik langzaam vooruitg+1 en spo$ig mijn   
he]lijk5 arbeid z\ mog5 h]vatt51 ( liev]
 eig5lijk e]/ re*t z\ beg9n51 hoe zoet  
mij /e$s de g$a*te d] ontb9d+ en eeuwige
 v]loss+ ook w>e4 ,ik voelde wel1 dat ik
 ern/ig krank 02 ik le$1 vooral 's      
na*ts1 soms onnoemelijke pijn54 ,ma> ik 
me5de1 dat dit e5 crisis 01 die ik moe/ 
doormak51 en dat ik da>na geheel h]/ell5
 z\4 ,ik _h mijn hoop op de             
,rntg5-be/ral+ geb\wd1 en da*t niet &]s1

 ( ik z\ da>door als door e5 van d5     
,he]e ges*onk5 middel weldra geheel     
g5ez51 hoewel mijn eig5lijke kwaal      
ga&eweg erg] w]d4  ,dit duurde tot      
,dond]dag #be ,septemb]4 ,di5 dag v]geet
 ik nimm]6 ,ik z\ op di5 datum na>      
,almelo gaan1 om da> voor de ,/i*t+ te  
w]k54 ,vooraf g+ ik e*t] ev5 bij d5     
dokt] aan1 die aan d5 hoogle]a> om nad] 
advies _h ges*rev51 en dit _h ontvang54 
,op weg na> 't /ation g+ ik ev5 bij d5  
g5ee%e] aan1 om dit advies te v]nem54   
,to5 deelde mij de dokt] kort en go$    
m$e1 dat volg5s d5 pr(essor en hemzelv5 
de ,rntg5-be/ral+ zooals deze 9 ons l&  
w]d toeg$i5d1 mij niets v]d] z\ br5g51  
en dat er voor mij nog ma> n weg van    
ontkom+ 03 9 't ,in/ituut van pr(4      
,cz]ny te ,heidelb]g4  ,da> /ond ik4    
,het e5ige middel1 wa>op ik mijn hope _h
 geb\wd1 0 mij ontnom54 ,heidelb]g leek 
mij onb]eikba>4 ,9 't vad]l& 0 ik       
opgegev54 ,het buit5l& s*e5 voor mij    
geslot54  ,to* heb ik ge5 oog5blik      
gewankeld1 de ,he]e heeft mij /e$s bij  

al mijne beproev+5 e5 groote g5ade      
ges*onk54 ,ik heb /e$s 9 toepass+ mog5  
br5g51 wat e5 cadet op e5 militair exam5
 anwoordde4 ,hem w]d gevraagd1 wat hij  
do5 z\1 wanne] zijn regim5t1 9 't front 
door de infant]ie1 9 d5 rug door de     
artill]ie1 l9ks en re*ts door de        
caval]ie w]d aangevall54 ,ik z\         
comm&e]51 zoo luidde zijn antwoord3     
,mann51 knielt1 bidt6 ,ditzelfde zeide  
ik /e$s tot mijne ziel 9 elk5 groot5    
nood4 ,de zwa>/e ramp5 bra*t5 mij altijd
 als 9 de onmiddellijke geme5s*ap ,gods1
 omdat ik mij va/hield aan ,hem als     
zi5de d5 ,onzi5lijke1 en 9 de groot/e   
sm>t5 _h ik dan de hoog/e vreugde4  ,zoo
 g+ 't ook dez5 dag4  ,e5 oog5blik      
ov]woog ik1 wat mij te do5 /ond1 na>    
huis te gaan1 ( door te gaan4 ,ik       
besloot mijn reis voort te zett51 en    
ond]weg d5 ,he]e aan te roep51 om dan   
/raks me] ge/]kt ?uis te kom54  ,ge kunt
 u voor/ell51 hoe ik op di5 dag door de 
/rat5 van ,almelo liep4 ,ik 0 als e5    
s*ip zond] ro] 9 d5 nood d] b>51 en     

g$urig g+5 mijne noodkret5 op tot d5    
,he]e4  ,het 0 m>kt 9 ,almelo1 en ze]   
druk op /raat4 ,ik 0 midd5 9 de drukte4 
,e5 oog5blik 0 't mij nu1 als( de ,he]e 
e5 kr+ om mij hem trok4 ,ik zag niem&   
me]4 ,door 't gelo( won5d 9 mijn h>t1   
op5ba>de de ,he]e ,zi* 9 mij door ,zijn5
 ,heilig5 ,gee/ om mij met kra*t te     
v]/]k54 ,het 0 mij1 ( ,hij mij van b9n5 
9 mijn h>t te$] de h& drukte1 en tot mij
 zeide3 ,nu alles is afgesn$51 nu zal   
,ik voor u zorg56  ,ik kan niet         
bes*rijv51 hoe zalig1 hoe veilig1 hoe   
ru/ig ik mij nu gevoelde4 ,op zulke     
oog5blikk5 is w]kelijk van toepass+1 wat
 ,jean ,paul zoo s*oon s*reef3  ,wie au*
 die ,zeit vor dir vorb] fliege1 die    
,geg5w>t i/ de9e ,ewigkeit6 ,hoe de tijd
 voor u ook voorbij snelle1 het is h$5  
uwe eeuwigheid1 en dit v]laat u nooit6  
,zulk e5 oog5blik1 zulk e5 h$5 komt uit 
de eeuwigheid en geeft                  
eeuwigheids-gevoel 9 het h>t4 ,het li*t1
 dat dan 9 de ziel s*ijnt1 mag nu en dan
 door wolk5 word5 v]donk]d1 de zon      

blijft1 de wolk5 v]dwijn51 die zon is e5
 eeuwige zon4 ,welke zaligheid          
door/roomde dan ook 9 die oog5blikk5    
mijne ziel6 ,wat voelde ik mij veilig en
 ru/ig 9 de eeuwige arm5 van d5 ,kon+   
van 't heelal4  ,op 't zelfde oog5blik1 
dat de ,he]e mij aldus 9 ,almelo /]kte1 
0 de dokt] bij mijn vr\w1 om ha> de     
gans*e v]s*rikk5de w]kelijkheid te      
on?ull54 ,door d5 ,he]e k5nelijk ge/]kt1
 droeg zij di5 slag als e5 held94 ,zi$a>
 re$s de e]/e beve/ig+ van wat de ,he]e 
belo(de6  ,nadat ik 9 ,almelo mijn zak5 
_h afg$aan1 g+ ik na> huis1 met de      
b$oel+ om mijn vr\w deelg5oot te mak5   
van wat de dokt] mij _h gezegd1 en met  
ha> v]d] te b]am51 wat ons nu te do5    
/ond4 ,ik _h re$s mijn plan gemaakt4 ,ik
 wil 't ma> niet me$eel54 ,het is niet  
uitgevo]d1 want de ,he]e _h &]s gezorgd4
  ,?uis gekom5 v]mo$de ik we9ig1 dat al 
mijn huisg5oot5 re$s me] wi/5 dan ik kon
 m$$eel54 ,mijn vr\w hoorde mij aan     
zond] te ont/ell54 ,ik _h niet veel tijd
 hi]ov] na te d5k54 ,b9n5 we9ige m9ut5  

kwam e5 vri5d b9n51 die mij m$$eelde1   
dat ik na> ,heidelb]g moe/1 en dat hij  
voor alles zorg5 z\4 ,wat 0 ges*i$8     
,e5ige dag5 tevor5 _h hij mij met d5    
dokt] ontmoet4 ,de dokt] begreep1 dat   
hij belang 9 mij /elde1 ontbood hem     
buit5 mijn wet5 t5 zijn5t1 en 9 we9ige  
dag5 w]d5 door h5 sam5 de voorb]eid5de  
maatregel5 voor mijn v]trek getr(f54    
,zat]dag #bg ,septemb] w]d ook mij nu de
 w]kelijkheid mijn] ziekte m$eg$eeld4   
,ma&ag #bi ,septemb] zat5 wij re$s 9 d5 
tre9 na> ,heidelb]g4 ,wat 9 ons l& niet 
v]kreg5 kon word51 is da> b]eikt2 het   
uitw5dig kank]gezwel is nag5oeg geheel  
v]dw554 ,alle5 de tong zit aan de       
a*t]zijde nog met zwe]tjes4 ,de b$oel+  
van de twe$e kuur is1 om dan vooral de  
tong aan te vatt54 ,ook voor die twe$e  
reis is alles al we] bije51 ( nag5oeg   
bije54 ,heeft de ,he]e nu woord geh\d51 
( niet8 ,heeft de ,he]e gezorgd1 ( heeft
 ,hij niet gezorgd8  ,geliefde geme5te1 
ik hoop met u nog e5s te z+53           
,zalig hij1 die 9 dit lev5     ,jakobs  

,god t] hulpe heeft2     ,hij1 die door 
d5 nood g$rev51     ,zi* tot ,hem om    
troo/ begeeft1     ,die zijn hoop 9 't  
ha*lijk/ lot     ,ve/igt op d5 ,he]1    
zijn ,god6  ,zoo is het6  ,wat hoop ik  
nu voor de toekom/8  ,ik heb teg5ov] d5 
,he]e ge5 enkel re*t1 en ik maak ge5    
enkele aanspraak op n seconde lev5s4    
,dit ligt 9 mijn oude natuur geheel     
v]beurd4 ,en wanne] de ,he]e mij h$5 nog
 wegnam1 z\ ik moet5 zegg53 ,he]e1 ,gij 
hebt woord geh\d56 ,gij1 die ma*tig     
zijt1 om me] dan ov]vlo$ig te do51 bov5 
ons bidd5 en bov5 ons d5k51 ,gij hebt   
w]kelijk bov5 bidd5 en d5k5 aan mij     
welg$aan6  ,to* heb ik 9 hetge5 de ,he]e
 belo(de en de$1 e5 kra*tig5 pleitgrond 
om bij ,hem aan te h\d51 en te zegg53   
,he]e1 ,gij zijt de ,getr\we4      ,g$5k
 aan 't woord1 gesprok5 tot uw kne*t1   
,wa>op ,gij mij v]wa*t+ hebt gegev53    
,dit is mijn troo/1 9 druk mij          
toegelegd2     ,dit le]t mijn ziel ,u   
a*t]aan te klev52     ,al 'tge5 uw mond 
aan mij _h toegezegd     ,gaf aan mijn  

h>t v]troo/+1 gee/ en lev54  ,bij ,gods 
troon pleit ik ook om g5ez+4 ,ma> ik doe
 dit met volkom5 ond]w]p+ van mijn wil  
aan des ,he]5 wil1 die alle5 go$1 wijs  
en heilig is4  ,zoo blijf ik e5 volkom5 
troo/ g5iet54  ,en wa>om ik u dit nu    
m$$eel8  ,wa>om &]s dan om u aan te     
spor51 uw gans*e lot 9 des ,he]5 h& te  
be/ell54 ,niem& weet1 wat hem bov5 't   
ho(d hangt4 ,wie z\ voor e5 ja> gezegd  
hebb51 dat dit dreig5d kwaad bov5 mij z\
 word5 opgehang58 ,ma> wat ook gebeure1 
die 9 de s*uilplaats des ,all]hoog/5 is 
gezet51 die zal v]na*t5 9 de s*aduwe des
 ,alma*tig54 ,niem& behoeft bij d5 ,he]e
 v]onts*uldig+ te mak51 dat ook hij     
komt4 ,niem& behoeft te vreez51 dat hij 
zal word5 afgewez54 ,het h>telijk/      
welkom1 de groot/e rijkdom van g5ade is 
van tevor5 zek]4 ,moge dit s*rijv5 u    
opwekk5 u voor ziel en li*aam1 voor tijd
 en eeuwigheid1 9 ,gods h& te be/ell52  
ik zal er ge5 spijt van hebb51 dat ik   
wat gel$5 heb1 en het is u dan tot      
eeuwig heil gewee/4  ,moge dit zoo zijn6

  ,dit w5s*t u h>telijk                 
,uw u liefhebb5de oud-le]a>1            
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #ab ,novemb] #aiac4         
,geliefde geme5te6  ,hoewel 't e5igsz9s 
moeielijk gaat1 z5d ik ,u to* ook       
ditmaal mijn brief4  ,mijn v]trek is a*t
 dag5 v]vroegd1 zoodat ik 9 plaats van  
de volg5de week re$s morg5 ,d4,v4 na>   
,heidelb]g ga4 ,dit geeft bijzond]e     
drukte4 ,to* neem ik er d5 tijd af ,u   
nog ev5 te s*rijv54  ,mijn v]vroegd     
v]trek en de bloote m$$eel+ da>van z\d5 
alli*t e5ige ong]u/heid bij u kunn5     
v]wekk54 ,da>voor is e*t] ge5 r$54      
,t]wijl 't gezwel 9 d5 hals1 dat de     
oorzaak d] kwaal is1 nag5oeg geheel     
v]dwijnt1 is de dikte op de tong e5     
we9ig t]uggekom54 ,volg5s d5 g5ee%e] kan
 dit e5 ons*uldige oorzaak hebb54 't    
,kan e*t] ook zijn1 dat de kwaal1 die op
 de ne plaats v]dwijnt1 op e5 &]e plek  
e5 vo$+sbodem zoekt4 ,9 dit laat/e geval
 is 't noodig1 dat zij ook da> zoo      
spo$ig en zoo kra*tig mogelijk worde    

aangevat4 ,de v]vroeg+ d] afreis is dus 
e5 maatregel van groote voorzi*tigheid4 
,tot 't v]trek g]e$1 zie ik met groote  
dankba>heid t]ug op hetge5 de ,he]e mij 
hi]1 ook 9 natuurlijk opzi*t1 ges*onk5  
heeft4 ,het naja> v]go$t aan s*oone dag5
 ruims*oots1 wat de zom] on?ield1 en    
vooral door e5 kranke1 die de buit5lu*t 
g5iet5 mag1 wordt dit hoogelijk         
gewa>de]d4  ,wat ik g5ot5 heb 9 de      
s*oone plantso55 alhi]6 ,heele pooz5 kon
 ik /aan te tur5 voor reuz5boom51 die   
hi] prijk51 met hun geweldig zw>t-gro5e1
 ( grijs-gro5e /amm51 hun dun1 te$]     
naja>sloov]1 v>ie]5d 9 t9t1 van         
li*t-gro5 en g\dgeel tot g\dbru94 ,9 de 
grillig/e vorm5 sl+]5 zi* de zw>te takk5
 doore54 ,als met betra& oog giet de    
naja>szon ha> glimm5de /raaltjes n$]1   
die spel5 op 't vo*tig blad4 ,i$] di]   
boom5 is e5 wond]/uk van s*oonheid1 e5  
pra*t-uitgave van de w]k5 ,gods4        
,m5igmaal kwam de g$a*te bij mij op3    
wanne] er al dit moois is1 en er d5k5de 
m5s*elijke gee/ is1 die dit s*oon 9 zi* 

opneemt1 't g5iet1 't eet en dr9kt1 dan 
moet er zijn de ,eeuwige ,gee/1 die dit 
alles =me]de1 de ,kun/5a> en ,b\wmee/]  
van 't gans* heelal1 die als ,b\wmee/]  
bov5al ook ,kun/5a> is6 ,en uit het     
,woord van ,god jubelde mij dan teg5 wat
 de di*t] van d5 #ej;en psalm z+t3  ,uit
 ,sion1 de volkom5heid d] s*oonheid1    
v]s*ijnt ,god bl9k5de4  ,ne5 9 ,sion    
/aat ge5 alta> van d5 ,onbek5d5 ,god4   
,god is bek5d 9 ,juda4 ,9 d5 tempel1 9  
het alta>1 9 d5 prie/]di5/1 9 de roll5  
d] pr(et51 bov5al 9 de z5d+ en ov]gave  
van ,zijn5 liev5 ,zoon tot onze eeuwige 
v]loss+ v]s*ijnt onze ,god bl9k5de2     
bl9k5de 9 d5 glans en glo$ zijn]        
drievuldige heiligheid4  ,welk e5       
ond]s*eid dan ook tuss*5 de op5b>+ ,gods
 en hetge5 de heid55 van hun god5       
fabel54 ,de god5 d] heid55 zijn         
geidealise]de m5s*51 die no*tans als de 
groot/e deugniet5 dez] a>de elk&]       
belieg5 en b$rieg54  ,onze ,god is de   
,driemaalheilige4 ,heilig 9 ,zijn won+2 
er komt niet b9n51 wat v]ontre9igt4     

,heiligheid is het si]aad van ,zijn     
,sion op a>de4 ,algeheele lev5swijd+ en 
heilig+ is de dure roep+ van ,zijn volk 
op a>de4  ,dit v]kondigt de ,he]e 9 dez5
 psalm aan ,zijn gun/g5oot51 die zijn   
v]bond mak5 met (f]&54 ,hij maakt hun   
duidelijk1 dat ,hij niet gelijk de      
heid5s*e god5 als e5 b$ela> komt2 want  
,zijns is de a>de en ha> volheid4 ,hij  
maakt hun duidelijk1 dat ,hij van zijn  
gun/g5oot5 bov5al de (f]&e van hun      
gans*e lev5 vraagt4  ,da>om wij/ ,hij   
uit ,zijn geme5s*ap de goddelooz51 die  
,zijne woord5 a*t] hunn5 rug w]p52      
deg551 die deel5 met de diev51 die      
deelg5oot5 d] ov]spel]s zijn1 en la/]+  
sprek5 teg5 d5 zoon hunn] mo$]4 ,niet   
zond] r$5 noemt de ,he]e jui/ dez5 bij  
"n3 geldmak]ij1 ov]spel1 en beve*t5 van 
elk&] met het zwa>d van d5 la/] zijn    
/e$s de ho(dzond5 9 tijd5 van v]val4    
,alle deze zond>5 dreigt de ,he]e met   
het vuur van zijn toorn4 ,alle5 d5g551  
die hun weg wel aan/ell51 zal de ,he]e  
,zijn heil do5 zi54         99       99 

99       99       99  ,en wa> moet5 dan 
blijv51 die hun weg niet wel hebb5      
aange/eld8 ,die met de diev5 deeld51    
deelg5oot5 w]d5 van de ov]spel]s1 teg5  
hun bro$]s la/]d51 ( welli*t nog erg]   
d$58  ,op deze vraag geeft het antwoord 
de volg5de psalm1 de #ea/e psalm1 de    
bek5de hemelladd]1 wa>m$e re$s m5ige5   
uit diep5 val w]d opg]i*t1 de psalm van 
't v]brok5 h>t2 de psalm1 wa>9 ,david   
betuigt3 ,de (f]&5 ,gods zijn e5 gebrok5
 gee/2 e5 gebrok5 en v]slag5 h>t zult   
,gij1 o ,god6 niet v]a*t56  ,e5 gebrok5 
h>t6  ,ma> welke beteek5is kan dit hebb5
 9 de oog5 ,gods8  ,welke wa>de heeft   
iets1 dat gebrok5 is6  ,ge hebt e5      
ko/b>e vaas4 ,ze breekt 9 duiz5d /ukk54 
,weg is uw vaas2 weg is al ha> wa>de4   
,wat beteek5t de ko/ba>/e vaas bij 't   
mee/ gewone m5s*5h>t8 ,en welke wa>de   
kan 't gebrok5 m5s*5h>t hebb5 9 de oog5 
des ,he]58  ,welke wa>de8  ,vraag dit   
aan de heilige engel51 die hun h>p5     
/emm5 wanne] zij zi51 dat dit groote w]k
 des ,heilig5 ,gee/es1 dit wond]w]k d]  

v]brek+ des h>t51 aan e5 arm zonda>     
wordt gewro*t6 ,( liev] nog1 vraag dit  
aan e5 ,david1 e5 ,manasse1 e5 ,petrus1 
e5 ,paulus1 hoe zalig zij 't hebb5      
erv>51 dat de ,he]e woont nabij de      
gebrok55 van h>t en de v]slag55 van     
gee/6 ,vooral ,paulus is 9 dez5 e5      
m]kwa>dig voorbeeld4 ,na zijn beke]+    
heeft hij door g5ade /e$s zijn weg      
aange/eld4 ,hoe bitt] klaagt hij no*tans
 9 ,rome95 ,zev5 ov] de kra*t d]        
inwon5de zonde6 ,rome95 ,zev5 is de     
#ea/e psalm van ,paulus6  ,hoort hem    
da>9 t5 slotte klag53 ,ik ell5dig m5s*1 
wie zal mij v]loss5 uit het li*aam dezes
 doods8  ,bet] dan ooit kan ik ?ans deze
 beeldspraak van ,paulus v]/aan4 ,iem&1 
die dit niet ond]v9dt1 weet niet wat 't 
zegt3 ov]ig5s zi* gezond te gevoel51 ma>
 dan gevang5 te zitt5 9 de omklemm+ e5] 
doodelijke krankheid1 die ,u op d5 grond
 w]pt1 en met grimmig gelaat 't mes     
dreig5d bov5 u zwaait6 ,o 't is e5      
vreeselijke krankheid wa>aan ik lijd1 en
 wa>van alle5 de naam re$s doet sidd]56 

,en to* wat beteek5t deze s*rikkelijke  
li*amelijke bezoek+ nog bij het z$elijk 
kwaad d] zonde8 ,de zonde is 't         
vreeselijke zw>te ho(d/uk d] m5s*elijke 
hi/orie4 ,alle ell5de van oud]s1 k9d]51 
gez9n51 gesla*t51 volk51 alle           
vreeselijk/ d5kb>e krankh$5 behoor5 tot 
dit zw>te ho(d/uk4 ,tot dit ho(d/uk     
behoort ook het lijd5 van 't arme k9d   
van ,god1 dat na> de geme5s*ap met d5   
,driemaalheilige dor/1 ma> 9 die        
geme5s*apsoef5+ telk5s belemm]d wordt   
door de s*rikkelijke ma*t d] inwon5de   
zonde1 en die luide klaagt3 ,ik ell5dig 
m5s*1 wie zal mij v]loss5 uit het li*aam
 dezes doods8  ,zalig1 driew]f zalig1   
wie1 9 welke ell5de ook1 alzoo me] ov]  
de zonde dan ov] de ell5de1 die 't      
vru*tgevolg d] zonde is1 le]t klag56    
,want hoort het1 na>mate ,paulus diep]  
klaagt1 roemt hij luid]3 ,ik dank ,god  
door ,jezus ,*ri/us1 onz5 ,he]e6  ,uit  
,sion1 de volkom5heid d] s*oonheid1     
v]s*ijnt ,god bl9k5de2 bl9k5de 9 de     
heiligheid van 't v]loss+sw]k1 dat ,hij 

9 ,*ri/us wro*t4 ,want alzoo heilig is  
,gods toorn teg5 de zonde1 dat ,hij ha>1
 liev] dan dat ,hij ha> onge/raft liet  
blijv51 ge/raft heeft aan ,zijn         
,e5iggebor5 ,zoon4 ,ma> da>om is dit    
v]loss+sw]k dan ook e5 volkom5 w]k4 ,is 
aan onze zijde altijd alles v]lor51 aan 
,jezus' zijde is voor d5 groot/5 d]     
zond>5 altijd alles beh\d54 ,zijn blo$  
re9igt van alle zond54 ,hij heiligt door
 ,zijn ,gee/1 zoodat wij 9 beg9sel ov]  
de kra*t d] inwon5de zonde triomfe]54   
,hij legt de roemtaal op de lipp53 ,z\  
is er dan ge5 v]doem5is voor deg55 die 9
 ,*ri/us ,jezus zijn1 die niet na> het  
vlees* w&el51 ma> na> d5 ,gee/4  ,ja1   
wilt ge de wa>de zi5 van 't gebrok5 h>t1
 v]gelijk dan ,rome95 #h met ,rome95 #g4
 ,is ,rome95 #g de #ea;e ,psalm1 ,rome95
 #h is het ,hoogli$ van 't ,nieuwe      
,te/am5t1 gezong5 door d5zelfd5 man1 die
 9 ,rome95 #g uit zijn gebrok5 h>t      
klaagt ov] de kra*t zijn] inwon5de      
v]dorv5heid4 ,9 ,rome95 #h roemt hij 9  
de hoog/e en v]hev5/e go$]5 des ,nieuw5 

,te/am5ts1 9 de leid+1 9 het getuig5is1 
9 de voorb$e des ,heilig5 ,gee/es4 ,hij 
v]heugt er zi* 91 dat all51 die ,god    
liefhebb51 alle d+5 m$ew]k5 t5 go$e4    
,hij1 die zi*zelv5 het mee/ bes*uldigt1 
daagt al zijn bes*uldig]s uit1 en zegt3 
,wie zal bes*uldig+ inbr5g5 teg5 de     
uitv]kor55 ,gods8 ,hij besluit met de   
jubel5de ton53 ,want ik b5 v]zek]d1 dat 
no* dood1 no* lev51 no* engel51 no*     
ov]h$51 no* ma*t51 no* teg5woordige1 no*
 toekom5de d+51 no* hoogte1 no* diepte1 
no* e5ig &] s*epsel ons zal kunn5 s*eid5
 van de liefde ,gods1 welke is 9 ,*ri/us
 ,jezus1 onz5 ,he]e4  ,geliefde geme5te1
 t]wijl ik dit s*rijf1 is 't mijne b$e  
dan ook1 dat de ,he]e mij bij mijn      
nieuwe reis di5 groot5 s*at van 't      
v]brok5 h>t1 dat me] ov] de zonde dan   
ov] de ell5de klaagt1 sle*ts m$egeve4   
,hoe 't dan ook ga1 dan gaat 't altijd  
go$4 ,dit is 't wat ik e5 iegelijk uw]  
ook van h>te toebid4  ,de ,frans*man    
,bordeaux s*reef e5 boek1 dat d5 titel  
vo]t3 la peur de vivre1 de vrees om te  

lev54 ,9 e5 inleid+ op dit boek v]wijt  
,rn ,d\mic aan het ,frans*e volk1 dat   
zij alle5 zi*zelv5 zoek54 ,van          
ond]nem+sgee/1 van (f]va>digheid voor   
&]5 is bij vel5 ge5 sprake me]4 ,de     
mee/5 jag5 enkel na> geld4 ,de wellu/5  
word5 onbes*aamd g$i5d4 ,de e5 trapt d5 
&] om zelf te /ijg54 ,zij hebb5 't      
hoog/e woord1 wanne] alles voor d5 w9d  
gaat4 ,ma> wanne] de ramp5 kom51 zitt5  
zij is e5 hoekje te sidd]5 en te vloek54
 ,ze hebb5 e5 vrees voor het w]kelijke  
lev51 met al zijn v]antwoordelijkheid1  
met al zijn eis*54 ,zij hebb5 alln de   
zonde lief1 en bev5 voor alle ell5de4   
,beg9t deze ma> ev5 te drukk51 dan w]p5 
vel5 zulk e5 lev5 als geheel wa>deloos 9
 d5 zelfmoord weg4  ,hoe vreeselijk is  
de di5/ d] zonde6  ,geliefd51 dat we ha>
 mog5 hat51 vli$51 mijd56 ,dat we met al
 onze zond5 /e$s aan de voet5 van ,jezus
 kom56 ,dat we de re9ig+ zoek5 van alle 
besmett+ des vlees*es en des gee/es door
 ,zijn blo$ en door ,zijn ,gee/6 ,dan   
smak5 we de re*te zoe!id van het        

w]kelijke lev51 zelfs temidd5 van alle  
uitw5dige ell5de1 hoe zwa> deze ook     
drukk5 moge1 en z+t onze ziel als de    
na*tegaal ha> s*oon/e li$ 9 d5 donk]/5  
na*t4  ,hi]m$e wil ik ?ans besluit51 ons
 beid5 w$]om aan uwe voorb$e aanbevel5d4
                                     ,uw
 u liefhebb5de oud-le]a>1               
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #ai ,novemb] #aiac4         
,geliefde geme5te6  ,dond]dag #ac       
,novemb] zijn we dan we] na> ,heidelb]g 
v]trokk54 ,ds4 en ,mevr4 ,te]9k d$5 ons 
we] uitgeleide aan 't /ation4 ,het we] 0
 ze] on/uimig4 ,grauwe1 reg5zwang]e     
wolk5 zwi]d5 langs het zw]k1 en zag5    
dreig5d op ons ne]4  ,0 't buit5 somb]1 
van b9n5 s*e5 de zon van ,gods          
vri5delijke gun/4 ,ik _h d5 na*t ru/ig  
geslap51 en t]/ond bij 't ontwak5       
v]kwikte de ,he]e me door all]lei       
troo/woord53 ,ik b5 't1 die met de      
v]drukk+ de uitkom/ geef2 ,roep mij aan 
9 d5 dag d] b5auwdheid1 en ,ik zal er u 
ui!lp51 en gij zult ,mij e]52 ,zij zull5

 met vreugde uittrekk51 en met vr$e     
voortgeleid word54 ,hoewel 't mijn      
/elregel niet is1 wanne] mij d]gelijke  
troo/woord5 invall51 deze dadelijk als  
bijzond]e bel(t5 te bes*\w51 zoo kan ik 
to* niet nalat5 te et51 wanne] de ,he]e 
aldus de tafel voor mijn aangezi*t komt 
to]i*t54 ,ik gevoelde mij dus v]kwikt en
 v]/]kt1 en we g+5 w$]om met go$5 mo$ op
 reis4  ,na e5 rit van ongeve] vi] ur51 
b]eikt5 we e9delijk ,keul51 en /apt5 we 
we] 9 d5 tre9 na> ,mannheim4 ,spo$ig w>5
 we nu we] aan d5 he]lijk5 ,rijnoev]1   
wa> de tre9 ruim drie ur5 a*t]e5 tuss*5 
hooge b]g5 door/oomt4  ,ik _h mij       
voorge/eld1 nu e5s e5 natuurv]s*ijnsel  
te zi51 wa>van ik vroeg] wel de         
bes*rijv+ _h gelez53 dat rav5zw>te wolk5
 9 wilde va>t ov] de b]g5 veg54 ,het we]
 0 e*t] intuss*5 opgekla>d1 de lu*t 0   
li*tblauw1 en witte wolk5 /ond5 als     
dromm5 aan d5 hemel4  ,na e5 voorspo$ige
 reis kwam5 we 's avonds half-a*t       
welgemo$ 9 ,heidelb]g aan4 ,d5 volg5d5  
morg5 w]d ik dadelijk ond]zo*t door de  

beide pr(essor5 ,cz]ny en ,w]n]4 ,o1 wat
 0 't me we] go$ we] bij deze beide     
mann5 te zijn6 ,beide mann5 zijn w>e    
prie/]s d] wet5s*ap1 re*te g5ee%e]5 bij 
de gratie ,gods1 g$rev5 door de heilige 
a&rift om m5s*5 van d5 dood te r$d54    
,exc4 pr(4 ,cz]ny is da>bij niet alle5  
e5 prie/]1 ma> ev5als ,pa/eur te ,p>ijs1
 en ,kort te ,b]lijn1 ook e5 vor/4 ,uit 
b9n5- en buit5l& vloeide hem 9 kort5    
tijd n millio5 ,m>k toe1 om 't          
,sam>it]haus1 't huis van b>mh>tigheid1 
te grondve/51 wa>9 all]lei ell5dig5     
beh&eld word54  ,pr(4 ,w]n] is e5 man   
met ,duits*-militaire h\d+1 snelle      
beweg+51 aang5ame mani]51 sympa?ieke    
oog51 e5 /em van muziek1 en da>bij de   
vri5delijkheid en go$heid zelve4 ,met de
 groot/e zorg heeft hij mij de vorige   
maal nagegaan1 en ook nu we] w]d ik met 
de groot/e nauwkeurigheid ond]zo*t4 ,dit
 ond]zoek s*e5 de beide he]5 nogal tot  
tevr$5heid te /emm54 ,volg5s pr(4 ,w]n] 
b5 ik e5 van de ern/ig/e patint51 ma> b5
 ik ook zoo /]k vooruitgegaan1 dat er   

?ans go$e hope is4  ,o1 wat is de ,he]e 
go$6 ,hoe kra*tig heeft ,hij tot hi]toe 
,zijne he]lijke tr\w aan mij beve/igd6  
,hij heeft mij da>door 9 /aat ge/eld1   
ook &]5 te troo/54  ,to5 wij voor de    
e]/e maal we] 9 de wa*tkam] kwam51 tr(f5
 wij da> ook ,holl&]s aan4 ,spo$ig w>5  
wij met elk&] 9 k5nis4 ,drie hunn] w>5  
na> ,heidelb]g gegaan1 omdat zij 9 de   
blad5 van mijn beh&el+ alhi] gelez5     
hadd54 ,weldra bezo*t5 wij h5 dan ook1  
om hun e5 woord van troo/ toe te sprek54
  ,bij *irurgis*e beh&el+ heeft m5      
spo$ig e5 resultaat1 hetzij dan t5 go$e 
( t5 kwade4 ,bij de g5eeskundige        
beh&el+1 die hi] 9 d5 regel wordt       
gevolgd1 is dit &]s4 ,de inspuit+5 met  
enzytol en de ,rntg5-be/ral+5 pakk5 't  
li*aam wel /]k aan2 ma> m5 weet niet1   
wat 9 't li*aam zelf plaats heeft4 ,nu  
voelt m5 zi* zus1 dan we] zoo1 en moet  
g$uldig afwa*t54 ,dit maakt vooral 9 d5 
beg9ne wel e5s ong$uldig en mo$eloos4   
,m5 wil zoo ga>ne dadelijk e5 resultaat1
 en lief/ e5 v]rass5d resultaat zi51    

t]wijl dit e]/ lat] komt4 ,ik kon h5    
hi]op uit mijn erv>+ wijz51 en h5       
aanspor51 't oog na> bov5 te slaan1 en  
de hulpe te v]wa*t5 van d5 ,god d]      
middel5 en d] wond]54 ,op deze wijze kan
 ik dus ook hi] mijn arbeid voortzett54 
,zondagmorg5 g+5 we we] t] k]k 9 de     
pra*tige ,fri$5skir*e te ,h&s*uh%eim4   
,het 0 di5 dag jui/ oog/- en dankfee/4  
,de uitw5dige symbol5 da>van w>5 op e*t 
,duits*e wijze met kwi/ige h& 9 de k]k  
aangebra*t4 ,preek/oel en koor w>5 met  
klimop en wijnrank5 bewond54 ,9 't koor 
prijkt5 op e5 groote tafel kri/allijn5  
s*al5 met zilv]5 voet51 deze s*al5 w>5  
hoogop met bl9k5de appel5 gevuld4 ,ik   
heb begrep51 dat deze na d5 di5/ aan de 
k9d]5 w]d5 uitg$eeld4 ,het kle9e grut   
kwam al?ans t]/ond na afloop van d5 di5/
 9 groot5 getale de k]k b9n54  ,de      
pr$ikant koos als tek/ zijn] r$e1 ,psalm
 #aah3 #ae-ah4 ,kra*tig wekte hij de    
geme5te op bij de resultat5 van d5 oog/ 
na> bov5 te zi5 op ,hem1 van ,wi5 alle  
d+5 afhankelijk zijn4 ,vooral de wijn-  

en o(tb\w s*ijn5 dit ja> vele           
teleur/ell+5 te hebb5 gehad4 ,dit gaf d5
 le]a> aanleid+ om de p>adox uit te     
sprek51 dat wij vooral 9 sle*te j>5 d5  
,he]e niet 't m9/e moet5 dank54 ,hij    
bewees deze s*ijn/rijdige /ell+ met de  
jui/e opm]k+1 dat wij e]/ 9 dag5 van    
krankheid de gezondheid re*t le]5       
wa>de]51 en alzoo ook 9 j>5 van         
teleur/ell+ niet alle5 voor de          
teg5woordige1 ma> ook voor de vroeg]e   
zeg5+5 ,gods d5 ,he]e re*t le]5 dank54  
,bov5di51 op e5 dankdag behoev5 wij niet
 alle5 te dank51 ma> mog5 wij ook bidd5 
tot ,hem1 die sprak3 ,de ,he]e is nabij 
all51 die ,hem aanroep51 die ,hem       
aanroep5 9 d] wa>heid4 ,lat5 we 't do5 9
 't besef1 dat wij alles hebb5 v]beurd4 
,lat5 wij 't do5 9 wa> gelo(4 ,9 d]     
wa>heid4  ,deze he]lijke preek geeft mij
 w$]om /( tot veel d5k54  ,wanne] ik    
hetge5 ik heb v]di5d v]gelijk met hetge5
 de ,he]e mij ?ans oplegt1 o*1 wat heb  
ik dan nog /( tot dank54 ,tot dank5 aan 
,hem1 van ,wi5 de di*t] van d5 #ajc;en  

psalm jubelt1 en van ,wi5 mijne ziel 't 
meejubelt3 ,hij doet ons niet na> onze  
zond51 en v]geldt ons niet na> onze     
ong]e*tigh$54  ,ik maak e5 twe$e        
v]gelijk+1 en weeg1 wat ik door mijne   
zonde heb v]di5d1 af teg5ov] d5 rijkdom 
van weldad51 wa>m$e de ,he]e mij vooral 
9 deze dag5 omr+t4 ,dan gaat 't mij     
w$]om als d5 di*t] van d5 #ajc;en psalm4
 ,de zeg5+5 ,gods word5 als e5 he]lijke 
tempel voor mij1 en 9 't midd5 da>van   
roep ik als e5 beweldadigde toll5a> uit3
 ,lo( d5 ,he]e1 mijne ziel6 en al wat   
b9n5 9 mij is1 ,zijn5 heilig5 ,naam4    
,lo( d5 ,he]e1 mijne ziel6 en v]geet ge5
 van ,zijne weldad54  ,ik maak e5 d]de  
v]gelijk+4 ,ik d5k aan 't ge5 ik mij    
door mijne zond5 heb wa>dig gemaakt1 en 
ve/ig dan 't oog op 't lijd5 van d5     
,heil&1 die ons*uldig zoo nameloos veel 
le$ voor s*uldig51 om voor dez5 e5      
eeuwig beh\d te v]w]v54 ,ik lees        
teg5woordig bijna dagelijks 9 't s*oone 
hoekje van ,?omas  ,kempis3 ,m$itatin   
ov] het lev5 van ,*ri/us4 ,welk e5      

bes*am+1 ma> ook welk e5 troo/ ontvangt 
mijn ziel dan vooral uit de ov]d5k+ van 
,jezus' heilig lijd5 en /]v56  ,ik maak 
nog e5 v]gelijk+1 en plaats datg5e1 wat 
ik door mijn zonde heb v]di5d teg5ov]   
datg5e wat de ,heil& voor mij heeft     
v]worv54 ,en dan roep ik als de di*t]   
van d5 #ajc;en psalm hemel en a>de op   
tot e5 ma*tig koorgezang1 om d5 ,he]e te
 lov51 en zeg da>bij tot mijne ziel3 ,en
 gij1 mijn ziel1 lo(t gij ,hem bov5al6  
,ma> dit volmaakt dank5 zal e]/ 9 de    
eeuwigheid zijn4 ,o he]lijke eeuwigheid6
 ,gij v]za*t alle lijd5 dez] a>de1 dat  
als e5 druppel 9 e5 oceaan v]z9kt6      
,beproefd51 laat ons ma> veel deze      
v]gelijk+5 mak51 en wij le]5 ,god 9     
alles dank54 ,9 alles1 zelfs 9 de zwa>/e
 beproev+56  ,laat ik u t5 slotte nog e5
 aang5ame ontmoet+ m$$eel51 die we hi]  
hadd54 ,op de tafel 9 de wa*tkam] zag ik
 e5 blaadje ligg51 dat d5 titel vo]de3  
,leb5sfrag5 beantwortet fr mod]ne       
,m5s*54 ,lev5svrag51 voor mod]ne m5s*5  
beantwoord4  ,twee ond]w]p5 w]d5 da>9   

beh&eld3 ,w]eldbes*\w+ en z$elijkheid1  
en ,hoe iem& van zijn ang/ v]lo/ wordt4 
,e5 uitnem5d ges*rev5 blaadje1 dat als  
model kan di55 voor all51 die ond] de   
hoog]e /&5 will5 evangelise]54 ,9 e5 &]e
 wa*tkam] vond ik e5 traktaatje1 nog    
innig] ges*rev54 ,9 korte /ukjes w]d5   
da>9 de volg5de ond]w]p5 besprok53      
,wa>om moet ik lijd58 ,uwe droef5iss5 en
 moeilijkh$54 ,e5 slapelooze na*t4 ,hoe 
v]hoort ,god onze geb$58 ,hi]namaals6   
,e5 probaat middel4  ,het e5e /ukje is  
nog al /i*telijk] dan 't &]e1 en alle   
tezam5 v]troo/5 mij ze]4 ,natuurlijk    
da*t ik dadelijk3 ,ik moet zi51 welke h&
 deze da> heeft gelegd4 ,spo$ig 0 zij   
ondekt3 e5 dame uit ,b>m51 e5           
all]vri5delijk/e v]s*ijn+1 e5 lijd]es1  
met de vreugde d] ,*ri/elijke hope 9 't 
zielvol oog4 ,dadelijk /eld5 we ons aan 
ha> voor1 en dankt5 ha> voor ha> arbeid4
 ,a*1 0 ha> antwoord1 't geeft zoo      
we9ig6 ,ik 0 blijde ha> t]/ond 't       
teg5deel te kunn5 v]zek]51 en ha> te    
zegg51 hoe ha> traktaatje mij v]kwikt   

_h4 ,ik voegde er bij1 dat ik e5 /ukje  
v]tal5 z\1 en na> ,holl& z5d54 ,wie     
weet1 hoe vel5 9 ,holl& er door v]troo/ 
zull5 word54 ,zoo br5gt uw arbeid       
m5igmaal zeg51 zond] dat u 't zelve     
m]kt4  ,het spreekt vanzelf1 dat mijn   
vr\w en ik dadelijk dikke vri5d5 met ha>
 w]d54  ,ik v]vul ?ans mijn bel(te1 en  
v]taal t5 slotte 't kle9/e /ukje1 opdat 
mijn brief niet te groot worde4  ,hoe   
v]hoort ,god onze geb$58  ,het is d5    
,he]e om onze beve/ig+ en opvo$+ te do5 
en niet 9 de e]/e plaats om het eff55 d]
 weg51 om het drog5 d] tran54 ,m]k5 we  
dit to* go$ op1 wanne] we 9 nood bidd53 
,he]e help ons1 wij v]gaan6 ,lat5 wij   
nooit me551 dat ,hij ons alle5 dan      
v]hoord1 wanne] ,hij op e5maal de sm>t5 
wegneemt en eff5 baan maakt4 ,de ,he]e  
kan ook alzoo en bet] v]hoor51 wanne]   
,hij ons kra*t geeft tot drag51 en wij 9
 d5 smeltov5 gel\t]d1 voor ,zijn di5/   
me] ges*ikt gemaakt1 me] na> ,*ri/us'   
beeld h]vormd en voor de eeuwige        
he]lijkheid rijp] gemaakt word54  ,moge 

w]kelijkheid word51 wat ik zei1 en ook  
dit nog vel5 t5 zeg5 zijn4  ,ons w$]om 9
 uwe geb$5 aanbevel5d1 blijf ik         
,uw u liefhebb5de oud-le]a>1            
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #be ,novemb] #aiac4         
,geliefde geme5te6  ,vanaf #af ,novemb] 
b5 ik tot op h$5 elk5 dag g]egeld       
beh&eld1 behalve ,zat]dag #bb ,novemb]4 
,op di5 dag 0 't de ,dis d]             
,univ]siteit1 en i$] ,leid5a> weet1 wat 
dit voor e5 academie/ad beteek5t4  ,aan 
d5 avond van di5 dag maakte ik e5 kle9e 
w&el+ na> ,h&s*uh%eim1 dat mij          
langzam]h& lief is geword51 niet alle5  
om zijn s*ild]a*tige ligg+ ma> ook om   
zijn voortreffelijk k]kelijk lev54      
,h&s*uh%eim is de ,sionsbur*t van       
,heidelb]g4  ,het 0 e5 pra*tige /ille   
avond4 ,het gewoel van ,oud-,heidelb]g  
lag v] a*t] mij4 ,ik 0 de e5ige w&ela>  
op de ,l&/rasse4 ,re*ts hief de b]gket5 
ha> ruige1 bultige rugg5 omhoog4 ,l9ks  
/rekte het ,neck>dal zi* uit4 ,rondom   
mij flonk]d5 de gloeili*tjes als /]r5 op

 a>de4 ,e5 oog5blik lat] begon de klok  
van ,h&s*uh%eim ha> volle1 /atige ton5  
door de b]g5 en ov] de vlakte te bei]54 
,het z\ d5 volg5d5 dag nationale boete- 
en b$$ag zijn4 ,deze w]d nu +eluid4     
,to5 ov]viel mij e5 heimwee na> d5 oud5 
tijd1 na> d5 tijd van ,fr$]ik ,,iii1 van
 ,urs9us en ,olevianus1 na> d5 tijd1 to5
 het wa>a*tig ,*ri/5dom 9 het publieke  
lev5 d5 bov5toon vo]de4 ,ik _h jui/ de  
woord5 gelez51 die ,m9i/] ,pleijte 9    
onze ,twe$e ,kam] ov] de v]h\d+ van d5  
,javaan tot d5 ,islam gesprok5 _h4 ,voor
 d5 ,javaan is de ,islam niet alle5 zijn
 ,godsdi5/1 ma> zijn alles6 ,ik da*t to5
 dadelijk3 ,ma> is onze v]h\d+ tot het  
,*ri/5dom e5 &]e8 ,ne51 de lib]al5 hebb5
 't nooit begrep54 ,ma> met me] re*t dan
 de ,islam voor d5 ,javaan1 is het      
,*ri/5dom voor ons ,*ri/55 me] dan e5   
,godsdi5/1 het is ons alles4 ,dat 0 't  
voor e5 ,fr$]ik ,,iii en zijn tr\we     
gee/elijke lijf/affi]54 ,dit 0 het voor 
de held51 die to5 9 ,n$]l& 9 d5 /rijd om
 't beh\d van het w>e ,*ri/5dom alles   

voor alles gav54 ,welk e5 ko/elijke     
tijd1 to5 zulke mann5 9 het publieke    
lev5 d5 toon aangav56  ,helaas1 't w]d  
spo$ig &]s4 ,het tal5t1 het g5ie1 de    
wet5s*ap1 de kun/ w]d5 de god5 d] eeuw1 
de cultuur en nog e5s de cultuur w]d de 
,godsdi5/ van d5 tijd1 uitw5dige bes*av+
 g+ v]re bov5 w$]geboorte en beke]+4    
,pelagius w]d w$]om de le]a> d] volk54  
,lu!r1 ,calvijn1 ,augu/9us1 9 naam      
geerd1 w]d5 9 de w]kelijkheid afg$ankt4 
,en ?ans is 't zoov] gekom51 dat de w>e 
religie 9 't lev5 als e5 onnutte        
di5/maagd t] deure is uitgewez54        
,oog5s*ijnlijk is dit ge5 v]lies4 ,s9ds 
de m5s* d5 hemel uit 't oog v]loor1     
begon hij zi* imm]s me] aan de a>de te  
wijd54 ,en met welke resultat58 ,met    
re*t spreekt m5 van de wond]5 d]        
te*niek4 ,/$5 en dorp5 breid5 zi* uit1  
en word5 /e$s fraai]4 ,a*t]hoek5 zijn er
 niet me]4 ,alles krijgt op de e5 ( &]e 
wijze aansluit+ aan 't w]eldv]ke]4 ,aan 
i$] wordt langzam]h& e5 plaats +]uimd   
aan d5 welgevuld5 dis* d] cultur54      

,vooral 9 e5 /ad als ,heidelb]g valt    
voor d5 m5s* d] w]eld zooveel te g5iet54
 ,conc]t51 s*\wspel51 lez+5 van         
ongelo(sapo/el51 't is elk5 avond wat   
&]s1 en soms van alles tegelijk4  ,ma> 9
 dit s*ijnba> s*oone lev5sconc]t kl9kt n
 s*rikkelijke wanklank1 en dit is de    
dood6 ,op de k]mis d] ijdelheid s*rijdt 
n boetpr$ik] voort1 di5 niem& kan ke]53 
de dood6 ,en ook hij kondigt 9 /atige1  
volle ton5 zijn kom/ d5 m5s*5 aan3 9 het
 klokgelui d] zw>e krankheid4444  ,ik   
ke]de van mijn w&el+ na> huis1 en g+    
voor 't op5 v5/] /aan om na> de zilv]5  
ton5 d] boeteklok te lui/]51 en ik da*t1
 hoe 't mij nu z\ zijn1 wanne] ik d5    
,heil& niet k5de als mijn ,en en mijn   
,al4 ,nu b5 ik 9 al mijn lijd5          
ov]gelukkig4 ,hij heeft re$s vroeg] de  
boeteklok 9 mijn ziel do5 kl9k54 ,hij   
heeft ,zijn ,middela>sliefde aan mij    
geop5ba>d1 ,hij heeft mij lat5 zi51     
wa>om ik moet lijd54  ,wa>om ik moet    
lijd58 ,o1 laat ik 't u zegg5 met de    
di*t]lijke woord5 van ,c>ol9a ,rhiem1   

die ik afs*rijf uit het traktaatje1     
wa>van ik re$s e5 vorig maal meld+      
maakte4      ,wat hebt ,gij mij te      
zegg51     ,mijn ,mee/] da> omhoog8     
,zoo wil ik w$] vrag5       ,tot ik ,uw 
heil v]/a4     ,wa>om hebt ,gij ge/uit  
,opnieuw nu mijn5 loop8     ,o1 zeg mij 
to* het antwoord1       ,ik wa*te /il   
da>op4      ,mijn k9d1 ,ik moe/ u leid5 
,hi]he5 9 deez' woe/ijn1       ,om met u
 te sprek5       ,op deze /ille plaats4 
,9 al 't v]w>de drijv5     ,d] onru/ om 
u he51     ,da> kondet gij mijn /emme   
,niet hoor51 ne5 o ne56          ,gij   
wa>t 9 gev>51       ,die gij niet hebt  
v]mo$1     ,en hoordet niet mijn roep51 
,dat za*t u heeft gema&4     ,zoo moe/  
,ik halt gebi$51       ,en nu door deze 
sm>t       ,uit het gewoel u trekk5     
,heel na aan mijn h>t4      ,nu zie ,mij
 e5s 9 d'oog5       ,en ga niet w$] weg4
       ,gelo( nu ,mijne liefde     ,en  
hoor na> ,mijn ,woord6       ,buig u nu 
g$uldig       ,ook ond] ,mijne tu*t1    
,opdat ,ik u kan reik5       ,des       

,gee/es zoete vru*t6              99 99 
99        ,nu heb ik ,u v]/aan1         
,mijn ,mee/] en mijn ,vri5d1     ,en wil
 v]heugd ,u dank5     ,dat ,gij zoo tr\w
 't me5det4       ,nu wil ik 9 de /ilte 
,bij ,u t] s*ole gaan       ,en ,u 9    
,uwe s*oonheid1         ,mijn ,kon+1    
gadeslaan6  ,o ja1 mijn beproev+ is e5  
w>e woe/ijn voor mij4 ,ma> de woe/ijn1  
de plaats d] e5zaamheid en des doods1 is
 ook de plaats1 wa> de hemel zi* held]  
bov5 ons ho(d welft1 wa> we met d5 ,he]e
 en met onszelv5 alln zijn1 wa> 't oog  
na> bov5 en na> b9n5 geslag5 wordt4 ,de 
woe/ijn is de tempel1 wa> de toll5a>    
zijn b$e opz5dt tot zijn ,god1 wa> de   
,he]e ,zi* 9 al ,zijn lieflijkheid aan  
de ziel op5ba>t1 wa> ,hij de hope 9 de  
ziele v]lev5digt op 't hemels*e ,kanan1 
wa> niem& zegt3 ik b5 krank6 ,o1        
he]lijke woe/ijn1 wa> de ,he]e alzoo de 
wolk- en vuurkolom zijn] bijzond]e      
teg5woordigheid uitbreidt ov] de ziel4  
,ik b5 ov]gelukkig1 en ook uit mijn h>t 
kl9kt de l(zang tot di5 ,he]e3 ,gij hebt

 mij me] vreugde 9 mijn h>t gegev5 dan  
t5 tijde wanne] hunli$] kor5 en mo/     
v]m5igvuldigd zijn6  ,met groote        
blijds*ap g+5 we dan ook ,zondagmorg5   
na> 't b$ehuis4  ,ditmaal g+5 we we] na>
 de kapel van het ,diaconess5huis1 wa>  
de bek5de pa/or ,samuel ,kell] uit      
,freiburg z\ preek54 ,hij is hi] gekom5 
om evangelis*e voordra*t5 te h\d54      
,zondagsavonds z\ hij sprek5 ov] die    
,heimkehr ,gottes1 ,ma&ag ov] d5 omgang 
met mijzelv51 ,d9sdag ov] vrije liefde  
en w]kelijk huwelijk1 ,wo5sdag ov]      
mod]ne oploss+5 van het sexueele        
vraag/uk1 ,dond]dag ov] d5 inzet d]     
ziel1 en ,vrijdagavond ov] de toekom/   
van het ,*ri/5dom4 ,da>bij h\dt hij e*t]
 elk5 dag e5 bijbellez+1 en preekt      
,zondagmorg5 9 de kapel4  ,tot mijn     
le$wez5 kan ik de avondvoordra*t5 niet  
bijwon54 ,ik ga nog /e$s ge/adig en     
kra*tig vooruit4 ,natuurlijk v]s*ilt de 
ne dag ze] van d5 &]54 ,ma> tot roem van
 des ,he]5 wond]b>e go$heid mag ik ,u   
m$$eel51 dat ik mij /e$s kra*tig] ga    

gevoel54 ,to* mag ik mij nog niet wag5  
aan drukke avondbije5kom/51 wa> drie    
vi] duiz5d m5s*5 sam5kom54  ,da>om      
v]heugde 't mij teme]1 dat ik hem       
,zondagmorg5 mo*t hoor54  ,welk e5      
v]s*ijn+6 ,e5 man1 als uit e5 rots      
geh\w51 met grijz5 ha>dos1 wa>van       
blijkba> nog niet n ha> is uitgevall51  
e5 bloz5d gelaat1 e5 /em van metaal4    
,hij nam tot tek/ ,op5b4 #b3 #b-e4  ,er 
be/aat e5 boet$ag-geva>1 zoo begon hij4 
,het geva>1 dat we v&aag de massieve1   
grove volkszond5 hekel51 onszelv5 als   
f>izers opri*t5 9 onze bank51 en van    
onze hoogte op dit gespuis ne]zi54 ,9   
dat geva> mog5 wij ons niet begev54 ,wij
 hebb5 gezondigd1 en moet5 s*uld5>5     
word52 da>om koos ik dez5 tek/4 ,wij    
moet5 ons door d5 ,he]e lat5 b]isp52 ma>
 mog5 ons e]/ door ,hem lat5 prijz54 ,ik
 weet uwe w]k51 zegt de ,he]e4 ,de w]eld
 neemt van onze ,*ri/elijke w]k5 op     
all]lei gebi$ ge5 notitie4 ,het is ons  
g5oeg1 dat de ,he]e zegt3 ,ik weet6     
,mr4444 n groot d+ heeft de ,he]e teg5  

ons1 dat wij onze e]/e liefde hebb5     
v]lat54 ,de ,he]e gaf u e5 l5tetijd2 de 
l5te g+2 ma> de zom] kwam niet4 ,9      
plaats van d5 b]g van 't ,*ri/elijk lev5
 te be/ijg51 hebt ge u ne]gezet op de   
mi/bank uw] beke]+4 ,wa>om wilt gij ook 
van niets hoor5 dan van beke]+1 en zegt 
dan voldaan3 deze heb ik1 en me] heb ik 
niet noodig6 ,ma> z zijt ge v]a*t]d 9 de
 g5ade6  ,op die wijze g+ hij voort4 ,ik
 kan ,u niet alles uits*rijv51 da> mijn 
brief &]s te lang wordt4 't ,0 e5       
kra*tig woord1 dat de h>t5 en gewet5s   
aangreep4  ,jamm]1 dat de ,holl&]s1 die 
hi] zijn1 ov] 't geme5 't ,duits* niet  
ma*tig zijn1 en de pr$ik+ niet kunn5    
volg54 ,er zijn er hi] nu wel e5        
vijfti54 ,we vull5 de halve wa*tkam]4   
,ik b5 ook nog niet zoov]1 dat ik voor  
h5 kan preek54 ,ov] e5 uur word5 mij    
twee s*]pe kiez5 getrokk51 die mij 9 't 
sprek5 ze] belemm]54 ,miss*i5 dat 't dan
 bet] wordt4 ,ik moet ?ans e9dig51 om   
mij we] ond] beh&el+ te /ell54 ,blijft  
ons g$5k5 voor d5 ,troon d] ,g5ade bij  

,hem1 die wond]lijk is van raad en groot
 van daad4 ,wee/ tezam5 d5 ,he]e bevol5 
van                                     
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #c ,decemb] #aiac4          
,geliefde ,geme5te6  ,roep ,mij aan 9 d5
 dag d] b5auwdheid1 en ,ik zal er u     
ui!lp51 en gij zult ,mij e]56 ,ik b5 't1
 die met de v]drukk+ de uitkom/ geef6 ,9
 de dag51 die ?ans a*t] mij ligg51 heeft
 de ,he]e deze he]lijke wa>h$5 w$]om op 
zoo treff5de wijze v]vuld4  ,ik heb     
moeilijke dag5 doorgemaakt4 ,vooral de  
dag1 wa>op ik u v]l$5 week mijn brief   
zond1 0 e5 gewi*tige dag4 ,op n dag moe/
 ik to5 om #aj uur word5 +espot5 en om  
#aa uur word5 beli*t1 t]wijl me om #a   
uur twee s*]pe t&wortels en n kies moe/5
 word5 getrokk54  ,ik behoef u niet te  
zegg51 dat vooral de laat/e op]atie1 9  
e5 pijnlijk5 mond1 di5 m5 t]nauw]nood   
kan op551 en wa>9 de dokt] de tang      
nauwelijks beweg5 kan1 t]wijl aan de    
kaak nog altijd e5 re/ van e5           

kank]knobbel zit1 e5 ze] pijnlijke      
kun/bew]k+ is4 ,van v]doov+ kon ge5     
sprake zijn4 ,ik zag er wel wat teg5 op2
 ma> de noodzakelijkheid legde aan alle 
inn]lijke teg5spraak het zwijg5 op4     
,voordat ik van huis g+1 las ik d5 #ch/5
 psalm4 ,held] /elde ik mij de          
v]ootmo$ig5de wa>heid voor d5 gee/1 dat 
alle ell5de 't vru*tgevolg d] zonde is4 
,da>op w&elde ik alln na> 't            
,sam>it]haus4 ,mijn vr\w1 voor wie de   
af/& te v] is1 gaat 9 d5 regel met de   
tram4 ,ond]weg /elde ik mij voor oog51  
wat de ,heil& aan het kruis heeft gel$51
 zes ur5 a*t]n1 hang5de aan e5 drietal  
spijk]s4 ,hij1 ,ons*uldige voor de      
s*uldig54 ,he]e1 zeide ik 9 mijzelv51   
da> hebt ,gij ook mijne krankh$5 op ,u  
g5om54 ,deze ov]d5k+ gaf mij rijk5      
troo/4 ,ik le]de mij s*am5 voor mijn    
vrees voor pijn4 ,welgemo$ g+ ik 't     
,sam>it]haus b9n51 ond]g+ 't n na 't &]1
 en kon 9 de tuss*5tijd5 mijn brief aan 
u voltooi5 en v]z5d54  ,ik zal u ge5    
bes*rijv+ gev5 van de laat/e op]atie4   

,de ne tang na de &]e w]d als onbruikba>
 t]zijde gelegd4 ,e9delijk lukte de     
bew]k+4 ,de m9ut5 van pijn w>5 als e5   
droom voorbij gevlog52 en mijn ziel     
jubelde dank5de d5 ,he]e tegemoet1 ,die 
mij zoo kra*tig _h ge/]kt4  ,pr(4 ,w]n]1
 de dokt] van di5/1 ev5e5s e5 sympa?ieke
 p]soonlijkheid1 bijge/aan door e5 ze]  
m$elijd5de zu/]1 voltooide 't w]k4 ,we  
w>5 all5 ev5 blij1 to5 de zaak 0        
afgeloop54 ,ik kan deze m5s*5 niet g5oeg
 dank5 voor hetge5 ook zij voor mij     
zijn4  ,ik _h nu veel v]li*t+ gekreg52  
ma> aan het e9de d] week volgd5 we] e5  
pa> moeilijke dag54 ,ik kreeg g$urig    
blo$+ 9 d5 mond met e5ige koorts4 ,ik   
le$ veel pijn1 en moe/ e5 pa> dag5 het  
b$ h\d54  ,alzoo n$]ligg5d1 hield ik mij
 bezig met de ov]d5k+ van 't lijd5 van  
onz5 di]b>5 ,heil& en volgde ik ,hem van
 ,zijn ,krib tot ,zijn ,kruis4 ,ik /elde
 mij d5 he]lijk5 ,k]/na*t voor oog51    
wa>9 't ,vlees*geword5 ,woord n$]lag 9  
de kribbe2 ik da*t aan d5 he]lijk5      
engel5zang1 aan 't bezoek d] h]d]s en d]

 wijz52 ma> ook w$]om aan de v]volg+    
door ,h]odes4 ,ne51 't k9deke ,jezus    
mo*t niet spel5 op e5 d] /rat5 van      
,isral2 't s*]pe zwa>d dreigde re$s     
dadelijk 't ons*uldige ,k9d2 als e5     
ball+ moe/ ,hij1 nog z jong1 9 d5       
vreemde zw]v54 ,op deze wijze g+ ik de  
omw&el+ en 't lijd5 van d5 ,heil& na4   
,dan we] /elde ik mij de vreugd5 des    
hemels voor3 wat het zijn zal1 9 de     
eeuwige ru/ te zijn1 van alle zonde en  
ell5de ontslag5 te zijn6 ,ma> deze ru/  
zal niet zijn als de ru/ van d5 slaap2  
ne51 zij zal wez5 en geheel v]vuld zijn 
met d5 ,heilig5 ,gee/1 9 de he]lijke    
extase d] he]lijke vreugde4 ,o1 met     
welke vreugde zull5 de zalig5 w&el5 op  
de g\d5 /rat5 van het hemels*e          
,j]uzalem1 ond] de wuiv5de palm5 van 't 
he]lijk p>adijs1 elk&] h]k5n5de1 elk&]  
le]5de k5n51 om sam5 d5 ,he]e groot te  
mak5 9 d5 volmaakt5 l(zang1 die als e5  
/emme vel] wat]5 door de wijde hemel5   
ruis*t6 ,met welk e5 blijds*ap zull5 zij
 d5 v]he]lijkt5 ,heil& zelv5 zi51 die   

voor ons aan 't ,kruis heeft gehang51 en
 die da> nu de ,zijn5 rondom ,zi*       
v]zamelt6 ,hoe zal ,hij ons dan aanzi58 
,niet met e5 blik1 zooals ,hij ,petrus  
aanzag 9 de ,kjafaszaal2 ma> met e5 oog1
 wa>uit de v]zadig+ ,zijn] vreugde      
spreekt da>ov]1 dat nu v]vuld is1 wat   
,hij bad3 ,vad]6 ,ik wil1 dat wa> ,ik   
b51 ook die bij ,mij zijn1 die ,gij ,mij
 gegev5 hebt1 opdat zij ,mijne          
he]lijkheid mog5 zi51 die ,ik bij ,u _h 
vr de grondlegg+ d] w]eld4 ,ja1 welk e5 
v]zadig+ van vreugde zal het voor ons   
wez51 9 't ,vad]huis te zijn2 bij ,god1 
d5 ,vad]1 voor eeuwig ?uis te zijn2 nu  
alle d+5 te wet51 zond] dat die k5nis   
ons e5ige /udie ko/1 en aan dit         
volmaakte k5n5 de /( te ontle55 tot     
,gods eeuwig5 l( en prijs6  ,het 0 mij  
go$1 alzoo v]drukt te zijn1 en 9 mijn   
druk zoo tot d5 ,he]e te word5          
uitg$rev54  ,en4444 ,hij gaf met de     
v]drukk+ zulk e5 v]rass5de uitkom/4     
,ma&agmorg5 voelde ik mij geheel h]/eld4
 ,de voorbijga&e onge/eldheid _h        

uitgewo$4 ,en nu voelde ik e]/ re*t1    
hoeveel ik g$ur5de deze kuur we] 0      
vooruitgegaan4  's ,middags maakte ik e5
 bezoek bij ,pr(4 ,w]n]1 om met hem ov] 
mijn toe/& te sprek54 ,hij 0 nu nog me] 
voldaan dan aan 't e9de d] e]/e kuur4   
,niet alle5 uitw5dig1 ma> ook inw5dig 0 
't kank]gezwel zelfs g$ur5de de kuur    
snel afg5om54 ,met de tong1 zeide hij1  
z\ 't iets langzam] gaan1 hoewel ook    
deze aanm]kelijk bet] is geword54 ,9    
,janu>i moet ik1 zoo de ,he]e wil1 voor 
e5 d]de kuur t]ugkom52 en wanne] ik da>9
 ev5 voorspo$ig b5 als 9 de beide e]/e1 
be/aat er welgegronde hope1 dat ik      
,febru>i ( ,ma>t mijn w]k we] mag       
opvatt54  ,mo*t dit e5s wa>heid word56  
,zal ik dan tev]geefs gel$5 hebb5 dat   
zw>e lijd51 dat gevo]d word5 langs dood 
en graf1 wat ik nu heb doorgemaakt8  ,9 
't ,bad5s* k]kelijk gezangboek is e5    
he]lijk v]s3      ,die ,wege s9d (t     
kromm1 und do* g]ad1     ,d>auf ,du1    
,h]r1 die ,de95 lsset geh51     ,da     
plegt (t wund] seltsam aus zu seh51     

,do* triumphi]t zuletzt ,de9 gut] ,rat6 
,d4 i4      ,de weg5 zijn vaak krom1 en 
to* re*t1     ,wa>op ,gij1 ,he]1 ,uw    
k9d]5 vo]t1     ,da> pleegt 't er vaak  
wond] zeldzaam uit te zi54     ,to*     
triumfe]t t5 laat/e ,uw go$e raad6  ,ja1
 krom s*ijn5 vaak de weg51 wa>op de     
,he]e ,zijne k9d]5 leidt tot het        
voorge/elde doel6  ,isral wordt uit     
,egypte geleid2 ma> 9 plaats van        
dadelijk wond]dadig ,kanan te word5     
b9n5geleid1 wordt 't gans*e volk 9 de   
engt5 van ,pi-,ha*ir? oog5s*ijnlijk     
dadelijk t5 doode gewijd6  ,aan ,jozef  
wordt v]hoog+ belo(d1 en hij wordt 9 de 
diep/e v]n$]+ wegge/oot56  ,david wordt 
tot kon+ gezalfd1 en de gezalfde des    
,he]5 moet als ball+ buit5 zijn vad]l&  
zw]v51 bij de ,fili/ijn5 zelfs e5       
s*uilplaats zoek56  ,kromme weg56  ,to* 
zijn ze re*t als e5 ka>s6  ,aan de      
,roode ,zee wijk5 op ,gods bevel de     
wat]5 des doods voor de kon+sk9d]54 ,als
 e5 rij soldat5 /aan de wat]5 aan       
we]skant5 van 't doortrekk5d volk4 ,het 

is1 als( ze hun zwa>d5 teg5 hun s*\d]   
drukk51 om d5 k9d]5 ,israls militaire e]
 te bewijz54 ,op de ,egypt5>5 /orm5 ze 9
 met de s*]pte hunn] wap554 ,en ,mozes  
en ,isral z+5 't li$1 dat de paas*psalm 
d] eeuw51 't li$ d] eeuwigheid w]d6  ,0 
,jozef e5 m9d] voortreffelijk ond]kon+1 
omdat hij 9 't k]k]hol _h gezu*t1 ( 0   
hij de re*te man op de re*te plaats om  
d5 nood van heel e5 volk te l5ig58      
,heeft 't ,david kwaad g$aan1 dat hij e5
 ball+ 01 voordat hij kon+ w]d4 ,ne51 9 
de ball+s*ap is de li] ge/emd1 wa>bij de
 kon+ voor zijn volk zong2 me] nog1 is  
zijn h>t gevormd1 om e5 re*te kon+ te   
zijn ov] het arme volk van ,god4  ,zal  
't mij h9d]5 9 mijn arbeid ond] de      
v]wa>loosde jeugd1 ond] zw]v]s1 ontslag5
 gevang55 en drankzu*tig51 wanne] ik    
/raks als uit de dood5 opge/aan 9 hun   
midd5 mag /aan om de groote w]k5 ,gods  
te v]tell58  ,o1 mo*t 't e5s wa>heid    
word51 dat ik 9 ,febru>i ( ,ma>t mijn   
w]k we] mo*t opvatt56  ,bidt1 ,geliefd51
 de ,he]e is de ,hoord] d] geb$56 ,hem  

is niets te wond]lijk6 ,o1 v]hoore ,hij 
uwe en onze smeek+51 en v]blijde ,hij   
ons door ,zijn groote dad56             
,uw u liefhebb5de oud-le]a>1            
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #i ,decemb] #aiac4          
,geliefde geme5te6  ,wanne] gij dez5    
ontvangt1 hoop ik met mijne vr\w w$] 9  
het vad]l& te zijn4 ,wo5sdag #aj        
,decemb] v]trekk5 we ,d4,v4 #b1ai van   
hi]1 en hop5 dan 's avonds #aj1af 9     
,am]sfoort aan te kom54 ,dond]dag zal   
weg5s de v]moei5is van d5 vorig5 dag 't 
ho(d wel niet tot s*rijv5 /aan4 ,da>om  
z5d ik dez5 brief ?ans ma> wat vroeg]   
af4  ,het voornaam/e wat 9 de afgeloop5 
dag5 met mij heeft plaats gehad1 is de  
vroeg] re$s aangekondigde opsluit+ van  
#e tot #g ,decemb] en de be/ral+ met    
meso?orium radium4  ,behalve op]atie    
word5 hi] voor de kank]be/rijd+ 9       
ho(dzaak drie middel5 aangew5d3 #a;e4 de
 inspuit+ met enzytol1 #b;e4 de         
,rntg5-be/ral+1 en #c;e4 de             
radium-be/ral+4  ,deze voll$igheid      

teek5t de voortreffelijkheid d] hi]     
gevolgde me?ode4 ,ook 9 &]e /$51 als    
,we551 ,dresd5 en ,p>ijs wordt de kank] 
/elselmatig be/r$52 ma> n]g5s heeft m5  
het complete /el van middel51 dat m5 hi]
 gebruikt4 ,s*i] n]g5s heeft m5 de      
inspuit+ met enzytol1 wa>aan hi] jui/   
zulke groote wa>de wordt gehe*t4 ,op de 
mee/e plaats5 heeft m5 f ,rntg5-be/ral+1
 f radium-be/ral+2 do* s*i] n]g5s1      
gelijk hi]1 beide tegelijk4  ,de        
voortreffelijkheid d] hi] gevolgde      
me?ode van kank]-beh&el+ blijkt dan ook 
wel 't be/ uit de v]rass5de uitkom/54   
,e5 ,holl&s* dokt]1 die op ond]zoek uit 
is1 deelde mij m$e1 dat hij n]g5s de    
resultat5 heeft gezi51 die hij hi]      
aans*\wde4 ,we /ond5 sam5 bij e5 man uit
 ,crefeld1 die 9 zijn geboorteplaats    
voor de twe$e maal aan maagkank] 0      
geop]e]d4 ,bij de twe$e op]atie 0 de    
op5+ e*t] dadelijk di*tgemaakt2 m5 zag  
de onmogelijkheid van e5 twe$e op]atie  
94 ,deze man kwam hi]4 ,hij v]telde ons1
 dat de kne*t51 die hem 9 't bad hielp51

 teg5 elk&] zeid53 ,deze kan nog na>    
,crefeld t]ug1 ma> v]d] niet1 &]s       
bezwijkt hij zek]4 ,hij maakte nu zijn  
d]de kuur door1 _h #ac pond aan gewi*t  
gewonn51 maakte ze] groote w&el+51 en z\
 spo$ig v]l( krijg51 om te gebruik51 wat
 hij wilde4 ,de dokt]1 die naa/ mij     
/ond1 flui/]de mij 9 't oor3 9 beg9sel  
is hij re$s g5ez56  ,z zijn hi] tal van 
voorbeeld54  ,vooral de radium-be/ral+  
is e*t] ze] ko/ba>4 ,het radium is de   
s*oone uitv9d+ van ,madame ,curie1 e5   
,pools*e van geboorte1 met e5 ,frans*   
pr(essor gehuwd1 zelve g$octore]d 9 de  
*emie1 als ik mij niet b$rieg1 de nige  
vr\w1 die ooit op wet5s*appelijk gebi$  
e5 ontdekk+ de$4 ,deze v9d+ plaat/e deze
 pr9cesse de sci5ce ev5wel dadelijk 9 de
 voor/e rij5 d] groot/e gele]d54 ,zeld5 
is nuttig] uitv9d+ g$aan dan deze4 ,het 
radium wordt teg5woordig gebruikt voor  
de g5ez+ van all]lei treurige ziekt51   
wa>teg5 m5 vroeg] ma*teloos /ond4  ,ma> 
gelijk ik re$s zeide1 't radium is ze]  
ko/ba>4 ,vele c5t5a>s grond/( zijn      

noodig om er e5 milligram radium uit te 
b]eid54 ,de grond/( is ook niet 9 groote
 hoeveelh$5 voorh&54 ,alzoo gaat de     
b]eid+ sle*ts ze] langzaam voort1 en    
komt op hooge ko/5 te /aan4  ,v&a> dan  
ook de opsluit+ van de patint51 die met 
radium word5 be/raald4 ,ze krijg5 voor  
e5 groote wa>de aan hun li*aam4 ,ik _h  
bijv4 voor e5 wa>de van #fcjjj ,m>k (   
#cghjj ,guld5 aan mijn hals4 ,/el e5s1  
dat zulke patint5 vrij kond5 rondloop56 
,hoe li*t z\ iem& 9 de v]zoek+ kom51 om 
er mee weg te gaan1 ( 't weg te /opp51  
en te ve9z5 't v]lor5 te hebb51 om 't   
lat] voor e5 ze] groote wa>de aan dez5 (
 g55 dokt] ( kwakzalv] te v]koop56      
,vrijdagavond zes uur w]d de deur van   
buit5 a*t] mij gegr5deld4 ,to5 kreeg ik 
e5ig idee van 't vreeselijke d]         
cellulaire gevang5is1 en ik kan mij     
begrijp51 dat teg5woordig vel5 op/aan1  
die e5 &]e wijze van /raff5 voor/aan4   
,t]/ond da*t ik ook aan ,bunyan en      
,ru!r=d1 en /elde mij voor1 wat dez5 om 
hun gelo( hebb5 gel$54  ,en to*1 hoe go$

 hebb5 deze beide mann5 't 9 de         
gevang5is gehad1 wat 0 de ,he]e hun da> 
nabij6 ,de k]k] 0 hun als e5 p>adijs6   
,bunyan s*reef hi] zijn ,*ri/5reize1 en 
,ru!r=d zijn he]lijke briev54  ,ook mij 
wilde de ,he]e w$]om /]k54              
,a*t-en-ve]tig ur5 moe/ ik alzoo gevang5
 zitt52 ma> de tijd is omgevlog54 ,ik   
troo/te mij vooral met d5 #i;en en      
#aj;en ,zondag van d5 ,heidelb]g]       
,cate*ismus4 ,ik hief mijn h>t op tot   
,hem1 ,die vr alle d+5 is1 en door ,wi5 
alle d+5 zijn4 ,ik bewond]de ,zijn      
wij%eid1 die zulke v]borg5e kra*t5 9 de 
s*epp+ legde1 en dan d5 na> ,gods beeld 
ges*ap51 d5k5d51 m5s*elijk5 gee/ 't     
v]mog5 gaf1 de mee/ v]borg5 g5eesmiddel5
 op te spor54 ,ik lo(de ,zijn go$heid1  
dat ik 't onwa>de]ba> voorre*t mo*t     
g5iet51 ?ans van dit ko/b>e middel      
gebruik te mak54 ,niet m9d] dankte ik   
,zijne liefde1 dat ,hij mij alles1 wat  
,hij mij 9 d5 laat/5 tijd de$ ond]v9d51 
t5 go$e de$ m$ew]k54 ,alles bra*t mij   
nad] tot ,zijn5 ,eeuwig5 ,zoon4 ,jezus  

w]d mij /e$s di]ba>d]4 ,o ,hij1 ,hij    
alln1 is mijn ,alles1 mijn wij%eid1 mijn
 re*tva>digheid1 mijn heiligmak+1 mijn  
v]loss+1 mijn vreugde1 mijn liefde1 mijn
 hope1 mijn troo/4 ,ik k5 en aanbid dan 
ook de b$oel+1 die de ,he]e met mijne   
zw>e beproev+ heeft4 ,hij z5dt ze mij   
uit liefde1 met vad]lijke h& toe1 om mij
 hoe lang] zoo me] te l\t]54 ,deze k5nis
 geeft mij g$uld 9 dez5 teg5spo$1 geeft 
mij dankba>heid1 wanne] ik e5ig5        
vooruitgang bem]k en geeft mij ook g5ade
 om mij met e5 volkom5 v]tr\w5 voor de  
toekom/ aan d5 ,he]e ov] te gev51       
wet5de1 dat niets mij zal s*eid5 van    
,zijne liefde 9 ,*ri/us4  ,9 dit v]tr\w5
 ga ik dus zond] vreeze de onbek5de     
toekom/ 94  ,de ho(dkuur is nu          
afgeloop54  ,wat is 't resultaat8  ,dit 
zal nad] moet5 blijk54  ,blijf ik1      
zooals ik nu b51 dan z\ ik1 zij 't met  
groot li*amelijk gebrek1 mijn arbeid we]
 kunn5 do54 ,bij de e]/e kuur kwam er e5
 omw5tel+ t5 go$e 9 mijn ge/el4 ,deze is
 bij de twe$e beve/igd4  ,ma> er is me] 

noodig4  ,zoolang de kank] nog niet is  
uitg]oeid1 blijft /e$s e5 cata/rophe te 
vreez54  ,ik zal dan moet5 afwa*t51 wat 
de ,he]e nu v]d] w]kt4 ,is de naw]k+ d] 
ho(dkuur go$1 dan hoop ik met go$5 mo$  
e5 d]de kuur te ond]nem51 9 de /ille    
hope1 dat de ,he]e dan e5 volkom5e g5ez+
 geeft4  ,zooals ,hij doet1 zoo is 't   
e*t] wlg$aan4  ,neemt ,hij mij weg1 dan 
hoop ik d5 ,god mijn lev5s1 d5 ,god van 
zoo rijke en vrije g5ade1 9 mijn /]v5 te
 mog5 v]he]lijk51 en zal ik /]v5d ,zijn5
 go$5 ,naam nog dank51 dat ,hij mij door
 mijn bezoek aan ,heidelb]g de          
geleg5heid heeft ges*onk51 getuig5is af 
te legg5 van de g5ade1 die ,hij mij     
wilde bewijz54 ,de ,he]e v]gi/ ,zi*     
nimm]2 ook 9 mijn /]v5 zal ,hij dan     
,zijn naam grootmak54  ,de e]/e le]l+5  
van de ,g5eefs*e ,univ]siteit w]d5 door 
,calvijn na> ,frankrijk gezond54        
,calvijn _h zi* heel wat voorge/eld van 
d5 arbeid dez] beide evangeliepr$ik]s 9 
zijn geliefd geboortel&4 ,nauwelijks    
zijn zij e*t] ov] de gr5z51 ( zij word5 

gevang5g5om5 en v]br&4  ,welk e5 slag   
voor ,calvijn6 ,sle*ts voor e5 kort5    
tijd6 ,spo$ig le]de ,calvijn inzi51 dat 
deze beide jonge mann5 9 hun            
m>tela>sdood kra*tig] pr$ik+ hadd5      
g$aan1 dan zij heel hun lev5 hadd5 kunn5
 h\d54  ,9 ,am]ika /]ft e5 jeugdig      
propon5t1 en wordt begrav5 op d5 dag1   
dat hij zijn intr$e z\de do54 ,wijl5    
,ds4 ,beuk] z\ bij de begraf5is de      
lijkr$e h\d54 ,hij begon te zegg53 ,deze
 jonge man da*t 't evangelie te pr$ik5 9
 de lijd5de en /rijd5de k]k6 ,god heeft 
wat bet]s ov] hem voorzi51 hij mag nu   
aan de heilige engel5 ,gods v]kondig5 de
 veelvuldige wij%eid ,gods1 9 de v]loss+
 d] geme5te op5ba>4  ,god re*tva>digt   
altijd zijn do54  ,nu zi5 we dat nog    
niet t5 volle4  ,hoeveel dui/]s er e*t] 
ook zij 9 't ,godsbe/uur1 hi]van b5 ik  
zek]1 dat 't e9de all] d+5 de           
all]he]lijk/e ,!odicee ( re*tva>dig+    
,gods zal zijn4  ,hoe de ,he]e dus ook  
doe1 wat ,hij doet1 is altijd wijs1     
heilig en go$4  ,behaagt 't ,hem1 mij   

nog j>5 tot mijne lev5sj>5 toe te voeg51
 dan heb ik de bege]te1 dat ,hij mij    
sle*ts e5 hemels* lev5 geve1 opdat ik   
re$s op a>de d5 hemel me] en me] mag    
beg9n54  ,geliefd51 lat5 wij die g5ade  
veel van onz5 ,god bidd56 ,o1 wat zal 't
 ons dan go$ zijn1 wat zal ,god 9 al ons
 do5 v]he]lijkt word51 en wat zal ook de
 w]eld dan w]kelijk word5 jalo]s*       
gemaakt6  ,e5ig5 tijd gel$5 v]s*e5 e5   
w]k1 dat veel opzi5 ba>de1 en dat d5    
titel vo]de3 ,briefe1 die ,ihn ni*t     
errei*t56 ,briev51 die h5 niet b]eikt54 
,en wie w>5 die briev58  ,dit w>5 de    
,*ri/554 ,zij zijn de briev51 die de    
,he]e aan de w]eld s*rijft1 opdat zij   
uit d5 w&el d] ,*ri/55 zull5 le]5 hun   
lev5 te v]bet]54  ,ma> helaas1 vele van 
deze briev5 b]eik5 de m5s*5 d] w]eld    
niet4  ,de w]eld kan aan vele ,*ri/55   
niet zi51 dat zij w]kelijk ,*ri/55 zijn4
  ,zulke briev5 kom5 niet aan hun adres1
 en blijv5 als onbe/elba> ligg54  ,ne5  
geliefd51 zoo mag 't niet zijn6  ,laat  
ons dus om g5ade bidd51 dat wij e5      

wa>lijk hemels* lev5 mog5 beg9n56 ,zeg5e
 ,hij da>toe voor ons tezam5 ook het    
s*rijv5 dez] briev56  ,dit is de        
h>telijke b$e van                       
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #ah ,decemb] #aiac4         
,geliefde geme5te6  ,zoo g+5 wij dan    
,wo5sdag #aj ,decemb] des namiddags te  
#b4ai uit ,heidelb]g na> het vad]l&     
t]ug4 ,wij hadd5 dez5 tre9 gekoz51 omdat
 we dan n]g5s behoefd5 ov] te /app52 9  
,heidelb]g /apt5 we 91 9 ,am]sfoort uit 
d5 tre94  ,spo$ig w>5 we 9 ,ma9z1 en    
hadd5 we w$]om d5 oev] van d5 ,rijn     
b]eikt4 ,dit 0 nu de vi]de maal1 dat ik 
op mijn reiz5 na> en van ,heidelb]g     
langs d5 grootvor/ van ,europa's /room5 
spoorde4  ,het 0 nu e5 kille1 vo*tige   
,decemb] dag2 de h]f/betoov]+ 0 geheel  
gewek52 en to* 0 de ,rijn nog s*oon6    
,held] blonk zijn wat] 9 de s*em]+4 ,wat
 v]s*ilt 't rivi]wat] to* van 't ze5at6 
,de zee kan zoo loodkleurig get9t zijn2 
door de bries 9 beweg+ gebra*t1 en wit  

gekuifd lijk5 h>e wat]5 zoo re*t wat]5  
des doods4 ,heel &]s 't rivi]wat]1      
inzond]heid 't ,rijnwat]1 dat s*i]      
altijd als lev5d wat] s*itt]t4 ,aan     
we]skant5 sprong5 de b]g5 als zw>te1    
natte reuz5 9 de invall5de dui/]nis op4 
,op g]egelde af/&5 v]toonde zi* e5      
,rijndorp ( /ad1 toov]a*tig flonk]5d 9  
't electris*e li*t4  ,mijn vr\w bleef 9 
ha> c\p4 ,ik g+ na> d5 spijswag52 ik 0  
er de e5ige ga/2 en g+ ru/ig 9 e5 hoekje
 zitt5 mijm]54  ,ik da*t aan de dag5    
mijn] jeugd4 ,de ,rijn is de e]/e rivi]1
 di5 ik le]de k5n54 ,lev5dig h]9n] ik   
mij1 hoe ik als k9d met mijn mo$]       
m5igmal5 van ,el/ na> ,arnhem re$4 ,vr  
de brug sp&5 we uit2 en hoe v]heugd liep
 ik dan aan de h& mijn] mo$] ov] de     
s*ipbrug bij ,arnhem6 ,hoe gelukkig is  
de jeugdige m5s*1 wanne] hij nog aan de 
h& zijn] mo$] door 't lev5 huppelt6 ,en 
wat heb ik re*t veel van de liefde mijn]
 mo$]1 wi] e5ige zoon ik 01 mog5 g5iet56
 ,9 lat]e donk]e dag51 to5 mijn         
v]dwaasde h>t omdoolde 9 de afgrond5 van

 't a!sme1 is de g$a*te van de liefde   
mijn] mo$] n d] e]/e li*t/ral5 gewee/1  
wa>bij ik uit die dui/]nis g]aakte4     
,ne51 zoo da*t ik1 die mo$]liefde is ge5
 gevolg van de v]b9d+ van atom5 en      
molecul52 wa> zulke mo$]liefde is da>   
moet de ,eeuwige ,gee/ zijn1 die        
,eeuwige ,liefde is2 deze is noodig om  
iets d]gelijks als de mo$]liefde uit te 
d5k5 en te s*epp56 ,volkom5 v]/a ik dan 
ook1 wat ,napoleon antwoordde op de     
vraag1 wat noodig is voor de v]hoog+ van
 e5 volk4 ,geef ons mo$]s6 zeide de     
s*]pzi5de /aats- en krijgsman1 die      
e5maal helaas zoo m5ig mo$]h>t 9 r\w    
heeft g$ompeld4  ,van mijn eig5 v]l$5   
bra*t de ,rijn mijn voortwiegel5d5      
g$a*t5gang op 't pril/ v]l$5 van ons    
volk4  ,op platboomde va>tuig5 vo]5     
e5maal de ,n$]duits*e /amm5 langs d5    
,rijn na> de lage1 ,n$]l&s*e gewe/54 ,en
 zij hadd5 e5 go$ deel gekoz54 ,vooral 9
 dat tijdp]k d] hi/orie1 _h 't vlakke l&
 me] wa>de dan 't geb]gte2 't loonde    
/e$s d5 noe/5 vlijt van d5 l&- en       

veeman4 ,bov5di5 b\wd5 onze vad]5 de    
zee4 ,zij w]d5 de vra*tva>d]s van       
,europa4 ,e5 eeuw lang /ond ons kle9e   
volk aan de spits d] ,europees*e        
cultuur1 en 0 alle &]e volk5 me] dan e5 
eeuw vooruit4 ,?ans is 't &]s geword54  
,to* kan ook ons volk we] groot word54  
,het kan we] groot word5 9 alles1 wa>9  
e5 kle9 volk groot kan zijn1 wanne] 't  
mo$]s heeft1 die wa>lijk mo$] zijn2     
mo$]s1 als onze kon+9-mo$]1 aan wie ons 
volk zooveel is v]s*uldigd4 ,het kan we]
 groot word51 bov5al1 wanne] 't we]     
t]ugke]t tot d5 ,god d] vad]54 ,want dat
 volk /aat wa>lijk hoog1 hetwelk di*t   
/aat bij ,god4 ,laat dit door alle di5>5
 des ,woords1 door alle politieke en    
sociale re=mator5 to* diep bij ons volk 
word5 +epr5t6 ,lat5 ze d5 tijd uitkoop51
 dewijl de dag5 boos zijn6 ,vooral van  
dez5 arbeid geldt1 wat 't latijns*e     
spreekwoord zegt3 ,vita brevis1 ars     
longa1 het lev5 is kort1 de kun/ is     
lang4 ,zoo spo$ig1 zoo onv]wa*t kunn5 we
 aan 't e9de van onze loopbaan zijn1 en 

er is zooveel1 zoo langdurige arbeid    
noodig1 om go$e g$a*t5 bij het volk +ang
 te do5 v9d54 ,zoo snel kan da>teg5ov]  
e5 groot volk z9k54  ,dit heb ik ?ans om
 mij he5 gezi5 ond] 't ,duits*e volk4   
,het is e5 groot volk1 dit volk van     
d5k]s en di*t]s4 ,en onwillekeurig de$  
de ,rijn mij ook e5 lange wijle pe9z5   
ov] dit cultuurvolk onz] eeuw4  ,de     
,rijn en 't ,duits*e volk zijn n4  ,de  
,rijn is bov5al e5 ,duits*e rivi]4  ,als
 grootvor/ van ,europa's /room5 v]toont 
hij zi* vooral 9 't ,duits*e rijk4  ,en 
elke ,duits*] dweept dan ook met d5     
,rijn4  ,9 't voorja> ziet de           
,noordelijke ,duits*] al met v]lang5 he5
 na> de oev]s van d5 ,rijn4 ,de ,rijn is
 zijn w>&a1 wa> hij zijn ,somm]fris*e   
wil g5iet51 en nieuwe kra*t5 v]zamel5   
voor d5 arbeid van heel e5 ja>4  ,van   
,ma9z tot ,bonn /aan bov5 op de b]g5 de 
run5 d] oude trots*e ka/eel5 van de     
vroeg]e ro(ridd]s1 die toll5 hiev5 van  
de s*ipp]s van d5 ,rijn4 ,i$] dez] run5 
v]teg5woordigt e5 leg5de4 ,op           

hond]dv\dige mani] zijn deze leg5d5 en  
sag5 9 de ,duits*e lett]kunde v]w]kt4   
,de ,rijn is 't beziel5d middelpunt d]  
,duits*e lit]atuur4  ,de ,rijn maakt de 
s*eid+ tuss*5 de ,g]maans*e en          
,romaans*e volk54 ,/e$s hebb5 de        
,romaans*e ,frank5 en ,gall5 getra*t de 
oev]s van d5 ,rijn te bema*tig54 ,e5    
kort5 tijd is dit d5 ,frans*5 gelukt1   
ond] ,lodewijk ,,xiv4 ,de ,duits*e vor/5
 w>5 na d5 re=matietijd ond]l+ ze]      
v]deeld4 ,de ,rooms*e ,duits*e vor/jes  
zo*t5 hulp bij ,lodewijk ,,xiv4 ,deze   
maakte da>van gebruik om ,elzas-,lo?>+5 
te annexe]54 ,ma> /e$s heeft de ,duits*e
 gee/ er op gevla/1 deze gewe/5 t]ug te 
krijg51 en da>m$e de oev]s van d5 ,rijn 
9 zijn bezit te h\d54 ,9 #ahgj is deze  
w5s* v]vuld4 ,die ,wa*t am ,rhe9 0 't   
volksli$1 dat de ,duits*e soldat5       
bezielde4 ,dit li$ is s9dsdi5 het       
volksli$ bij uitnem5dheid van de        
,duits*e natie geblev54 ,ook nu nog gaat
 de geheime /rijd tuss*5 de beide       
erfvij&51 ,duits*l& en ,frankrijk1 ov]  

de oev]s van d5 ,rijn4 ,de ,rijn is de  
polsad]/room d] teg5woordige ,duits*e   
ges*i$5is4 ,en nog /aat de ,duits*e wa*t
 aan d5 ,rijn /]k4 ,nog is 't ,duits*e  
volk inn]lijk /]k] dan 't zi*zelf v]t]5d
 ,frans*e volk4 ,ma> lat5 de ,duits*]s  
voorzi*tig zijn6 ,lat5 ze ge5 ,f>izees*e
 blikk5 ov] d5 ,rijn w]p51 en op 't     
,frans*e volk uit de hoogte n$]zi56     
,want helaas1 ook 9 't ,duits*e volk    
woek]5 de sympton5 d] v]word+1 ongelo(1 
godv]zak+ en wellu/1 kra*tig voort4  ,t5
 slotte ri*tt5 zi* mijne g$a*t5 op de   
uitmond+ van d5 ,rijn 9 de wat]5 d]     
,noordzee4 ,v]moeid sleept de reus zi*  
voort tuss*5 de du95 van ,katwijk4 ,door
 sluiz5 moet hij geholp5 word5 om zijn  
e9de te v9d5 9 de wat]5 d] zee4 ,ook op 
d5 ,rijn is van toepass+3 ,sic transit  
gloria mundi6 ,zoo v]gaat de he]lijkheid
 dez] w]eld6  ,ma> vlak vr zijn uitmond+
 is de ,rijn to* nog s*oon4 ,9 't       
bijzond] da*t ik aan d5 vr$eh(          
,rijnzi*t1 die ev5 buit5 ,leid5 wordt   
gevond54 ,ik da*t aan de vel51 die ik   

m$e d]wa>ts heb uitg$rag5 na> de        
ru/plaats d] dood54 ,ik da*t aan de     
vel51 die mij lief en di]ba> blijv51 en 
die da> e5maal zull5 ru/54 ,en de w5s*  
kwam 9 mij op1 hetzij vroeg ( laat1 da> 
ook e5maal mijn graf te mog5 v9d54      
,inmiddels 0 de tre9 als voortgevlog51  
en bem]kte ik1 dat mett]daad de af/&5   
v]dwijn54 ,ik zo*t mijn c\p we] op1 en  
vond er mijn vr\w 9 druk gesprek4 ,b9n5 
enkele ur5 w>5 we 9 ,am]sfoort1 en w]d5 
we door onze k9d]5 en de familie ,te]9k 
afgehaald4  ,welk e5 vreugde van 't     
w$]zi56  ,en nu8 ,wat zal 't nu v]d]    
zijn8  ,voordat ik ,heidelb]g v]liet1   
vroeg ik ,pr(4 ,w]n] na> 't resultaat   
van de twe$e kuur4 ,hij antwoordde mij3 
,wir hab5 e95 gut5 ,erfolg6 ,wij hebb5  
e5 go$ resultaat6 ,9 ,am]sfoort liet ik 
mij dadelijk ond]zoek5 door mijn        
huisdokt]1 dokt] ,groneman4 ,deze       
con/ate]de e5 t5d5z tot g5ez+4 ,beid5   
v]kla>d5 e*t]1 dat de g5ez+ van de tong 
ze] langzaam z\ gaan4  ,welnu1 alles is 
9 des ,he]5 ,h&4 ,ik wa*t1 en volg4     

,hoeze] v]heug ik mij1 dat mijn wa*ttijd
 nu valt 9 d5 tijd van 't he]lijk       
,k]/fee/4 ,o1 als ik di5 naam ma> noem1 
beg9t mijn h>t al te br&54 ,het ,k]/fee/
 is het fee/ van het wond] d] wond]54   
,het eeuwige ,woord1 de ,op5b>+ des     
,vad]s1 het ,afs*ijnsel ,zijn]          
he]lijkheid1 het uitg$rukte ,beeld      
,zijn] ,zelf/&igheid1 vlees*1 e9dig1    
tijdelijk1 broos m5s*elijk vlees*       
geword56 ,welk v]/& zal dit wond] ooit  
vatt58 ,wat wond]1 dat dit geheel e5ig  
feit het lev5wekk5d middelpunt1 niet    
alle5 van onze ,*ri/elijke religie1 ma> 
ook van kun/ en lit]atuur is geword56   
,wat wond]1 dat dit feit de gr5s/room   
w]d tuss*5 twee soort5 van m5s*53 #a;e4 
die uit dit wond] lev51 en #b;e4 die dit
 wond] v]w]p56  ,en wa>om en voor wie   
w]d het ,woord vlees*6 ,ne51 al w>e de  
a>de papi]1 de zee inkt1 de gra%alm5    
p5n51 en alle engel5 va>dige s*rijv]s1  
zoo z\d5 zij 't wond] d] eeuwige liefde 
9 de vlees*word+ des ,woords ges*onk51  
niet kunn5 bes*rijv56  ,en dan1 hoe     

zalig1 hoe he]lijk1 9 dit wond] d]      
liefde te mog5 deel56  ,o1 wat is de    
mo$]liefde bij deze liefde van ,jezus8  
,zij is e5 beeld van ,zijn liefde4  ,de 
mo$]liefde heeft iets s\v]e9s4  ,de mo$]
 heeft ha> k9d lief1 vr 't is gebor54   
,zij omhel/ 't /raks1 hoe 't er ook uit 
zie4 ,zij heeft 't te me] lief1 wanne]  
't zi* als e5 gebrekkig k9d op5ba>t4    
,ziehi] e5 zwak beeld van ,jezus'       
liefde6 ,zijne liefde is 9 wa>heid      
s\v]e94 ,hij wi/1 hoe mismaakt en       
doems*uldig wij w>54 ,no*tans heeft ,hij
 ons z liefgehad1 dat ,hij vlees* w]d om
 onze zonde en s*uld te drag5 en te     
boet54  ,de mo$]lijke liefde is e5 tr\we
 en onv]&]lijke liefde4 ,zij h\dt niet  
op1 ook al is 't k9d niet zoo1 als 't   
behoort te wez54 ,w$]om e5 zwak beeld   
van ,jezus' liefde6 ,hij ke]t niet op   
,zijn s*r$5 t]ug1 wanne] duidelijk      
uitkomt1 wie de m5s* is4 ,jezus' liefde 
is onv]&]lijk en getr\w tot 9 d5 dood4  
,de mo$] (f]t zi* ga>ne voor ha> k9d4   
,zij spr+t 't na 9 d5 vlo$4 ,zij grijpt 

't weg voor d5 klauw van 't wilde di]4  
,w$]om1 welk e5 zwak beeld nog sle*ts   
van ,jezus' op(f]5de liefde1 die vlees* 
w]d met 't bepaalde doel om ,zi* voor   
onze zonde te (f]5 aan 't ,kruis6  ,en  
deze ,jezus is gi/]5 en h$5 ,dezelfde4  
,zijne h&1 ,zijne tr\we liefdeh& grijp  
ik va/4 ,me] dan e5 mo$] troo/5 kan1 zal
 ,hij mij troo/54 ,me] dan e5 mo$] zorg5
 kan1 zal ,hij voor mij zorg54 ,o1 't is
 mij go$1 nabij d5 ,he]e te zijn1 ik zet
 mijn betr\w5 op d5 ,he]e ,he]e1 om al  
,zijn w]k5 te v]tell54 ,hij zal mij     
nooit bes*am51 ma> hoe 't ga1 mij door  
,zijne liefde v]blijd54 ,he]e1 maak ,gij
 't dan ma> wel1 opdat mijn vr\w en ik  
met ,uw volk nog 9 dit lev5 ,u mog5     
prijz54  ,wee/ all5 h>telijk gegroet van
                                     ,uw
 u liefhebb5de oud-le]a>1               
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #h ,janu>i #aiad4  ,geliefde
 geme5te6  ,9 't m5s*elijke lev5 kom5   
oog5blikk5 voor1 die m5 mom5t5 noemt4   
,zulk e5 gewi*tig mom5t is 't ?ans voor 

mij1 t]wijl ik de p5 opneem om ,u mijn  
e]/5 brief 9 't nieuwe ja> te s*rijv54  
,vr ruim drie ma&5 da*t5 vel51 en sprak5
 't ook uit1 dat ik het e9de des ja>s   
wel niet z\ hal52 ik z\ dus om dez5 tijd
 re$s 9 't zwijg5d graf geleg5 hebb54   
,en zie1 ik b5 er nog4 ,ik b5 nog 9 't  
midd5 van mijn kle9 ma> bem9d gez91 dat 
voor mij als e5 p>adijs van liefde op   
a>de is4 ,er is nog go$e hope1 dat ik   
met mijn gez9 e]lang op ,a*teveld zal   
kom51 om da> d5 groot5 arbeid d] liefde 
te beg9n54 ,ik b5 nog 9 't midd5 mijn]  
gee/elijke familie1 wa>van ik met       
,gro5eweg5 z+3      ,zoete b&51 die mij 
b9d54     ,aan des ,he]5 lieve volk1  en
 die mij vooral bij de wissel+ des ja>s 
w$]om zulke ondubbelz9nige blijk5       
s*onk51 dat zij met dezelfde gevoel5s   
jeg5s mij zijn v]vuld4  ,bro$]s en      
,zu/]s1 h>telijk1 re*t h>telijk dank    
voor uw v]kwikk5de troo/briev51 ze w>5  
mij als li*t/ral5 van d5 hemel op mijn  
donk] en moeilijk pad4 ,roep5 de        
teg5/ell+5 9 't lev5 't gevoel wakk]1 o1

 ik kan beurtel+s wel z+5 en we551      
t]wijl ik dit alles doorleef4 ,met diep 
g]o]d h>t bid ik u dan ook w$]ke]ig toe1
 dat de ,gee/ des ,vad]s en des ,zoons1 
als het zegel d] ,goddelijke g5ade1 9 u 
all] h>te wone4 ,da>m$e hebb5 we alles6 
,da>m$e roem5 we zelfs 9 de v]drukk+1   
wet5de1 dat de v]drukk+ lijdzaamheid    
w]kt1 en de lijdzaamheid bev9d+1 en de  
bev9d+ hope1 en de hope bes*aamt niet1  
omdat de liefde ,gods 9 onze h>t5 is    
uitge/ort door ,zijn5 ,heilig5 ,gee/1   
die ons gegev5 is6  ,o1 hoe lieflijk    
behaagt 't d5 ,he]e1 ook mij deze       
roemtaal op de lipp5 te legg56 ,donk] en
 moeilijk is mijn weg2 ma> de ,he]e zet 
g$urig de geheime kam] ,zijn] lieflijke 
gun/ op5 voor mijne ziel1 en dan g5iet  
ik1 o zoo he]lijk1 van de toepass5de    
liefde 9 ,god d5 ,heilig5 ,gee/1 van de 
/]v5de liefde van ,god d5 ,zoon1 van de 
v]kiez5de liefde van ,god d5 ,vad]4 ,nu 
e5s komt de ,he]e mij met dit1 dan we]  
met dt troo/woord v]kwikk54  ,9 de      
laat/e wek5 heeft ,hij mij bijzond]     

ge/]kt met de woord5 van ,psalm #fb3    
,god heeft n d+ gesprok51 ik heb dit    
tweemaal gehoord3 dat de /]kte ,godes   
is4 ,en de go$]ti]5heid1 o ,he]e6 is    
,uwe2 want ,gij zult e5 iegelijk v]geld5
 na> zijn w]k4  ,welk e5 zoet5 hon+     
heeft mijn ziel re$s g$urig uit deze    
woord5 gepuurd1 welk e5 v]/]k5de melk   
da>uit g$ronk56  ,jubel op1 mijne ziele6
 ,de /]kte is ,godes6 ,kra*t 9 sle*te   
h&5 is e5 vloek1 9 go$e h&5 e5 zeg54    
,welk e5 zeg5 ,gods alma*tige ,kra*t 9  
,gods go$e ,h& heeft gewro*t1 mo*t5 we  
inzond]heid we] op 't gepasse]de        
,k]/fee/ h]d5k54 ,het s*e5 onmogelijk1  
dat de bel(te van d5 ,zaligmak] d] w]eld
 z\ word5 v]vuld4 ,davids huis 0 e5     
afgeh\w5 tronk1 en de gans*e w]eld s*e5 
e] rijp voor 't g]i*t dan voor de       
v]loss+4 ,ma> de ,he]e doet e5 afgesn$5e
 zaak op a>de4 ,jubel hoog op1 mijn     
ziel6 ,de /]kte is ,godes6 ,hij heeft t]
 be/emd] tijd en plaats d5 ,zaligmak] d]
 w]eld ges*onk54  ,het s*e5 onmogelijk1 
dat de w]eld zulk e5 ,zaligmak] z\      

aannem54 ,voor ,hem 0 n]g5s plaats4 ,no*
 9 de hutt5 d] arm51 no* 9 de paleiz5 d]
 rijk51 no* 9 de synagog51 no* 9 d5     
tempel1 no* 9 de s*ol5 d] wet5s*ap1 no* 
9 de raadzal5 des volks4 ,no* ook 9 't  
h>t d] zonda>s4 ,ma> wat onmogelijk     
s*e51 heeft ,god gewro*t4 ,jezus' ,naam 
ruis*t heel de w]eld door4  ,god heeft n
 d+ gesprok51 ik heb dit tweemaal1 d4i41
 ik heb dit go$ en t]dege gehoord3 dat  
de /]kte ,godes is4  ,en niet alle5 de  
/]kte is des ,he]54 ,buig u aanbidd5d   
n$]1 o mijne ziel1 des ,he]5 /]kte is   
onafs*eidelijk v]bond5 met ,zijne       
go$]ti]5heid4  ,he]lijke g$a*te6 ,/]kte 
zond] liefde is ruw geweld2 liefde zond]
 kra*t is slapheid2 liefde en /]kte     
onv]brekelijk saamgesno]d1 zijn ,gode   
wa>dig4 ,zijn liefde to* gebruikt ,zijne
 ,alma*t1 om al ,zijn liefdeb$oel+5 met 
,zijn volk tot w]kelijkheid te mak54    
,wel s*ijnt ,zijn liefde soms e5 h>de   
liefde4 ,niet zeld5 doet des ,he]5      
liefde ,zijn5 k9d]5 9 hun lev5 h>de d+5 
hoor54 ,/a ma> op1 vad] ,jakob1 om ons  

te zegg51 wat uw h>t gevoelde1 to5 gij  
de h>de zaak van ,jozefs v]dwijn+ moe/  
v]nem54 ,wij lez5 het w$]v>5 van e5     
,job1 e5 ,j]emia1 e5 ,paulus duidelijk 9
 de ,s*rift2 ma> ik gelo(1 dat wij niet 
t] helfte beseff51 wat deze lieve k9d]5 
,gods hebb5 gel$54  ,to* is deze h>de   
liefde jui/ de e*te liefde4 ,wie de     
,he]e liefheeft1 ka/ijdt ,hij tot hun   
nut1 en wat de smeltkroes is voor 't    
g\d1 is de beproev+ voor ,gods volk4 ,ze
 ontneemt hun1 wat zij moet5 miss51     
v]hoogt de wa>de en d5 glans van hun    
gee/elijk lev51 en v]me]d]t hun         
g5adeloon 9 de hemel54  ,want1 zoo z+t  
de psalmi/ d5 ,he]e dank5d toe3 ,gij    
zult e5 iegelijk v]geld5 na> zijn w]k4  
,de v]geld+ wordt hi] door d5 psalmi/ 9 
v]b& gebra*t met des ,he]5 go$]ti]5heid4
 ,da>uit vloeit voort1 dat hij enkel    
spreekt van 't g5adeloon1 dat de ,he]e  
e5maal aan ,zijn beproefd ma> vru*tba>  
volk zal s*5k54  ,o1 hoe groot is dus   
des ,he]5 go$]ti]5heid6 ,zij w]kt e]/ 't
 go$e 9 't volk van ,god1 en komt da>na 

dit go$e nog met e5 he]lijk g5adeloon   
kron54         99       99       99     
99       99  ,god heeft n d+ gesprok51  
ik heb dit tweemaal gehoord3 dat de     
/]kte ,godes is4 ,en de go$]ti]5heid1 o 
,he]e6 is ,uwe2 want ,gij zult e5       
iegelijk v]geld5 na> zijn w]k4          
,he]lijke woord56  ,ge begrijpt dan ook 
wel1 hoe de g$urige ov]d5k+ da>van mijne
 ziel heeft v]kwikt4  ,ik lees ze nog   
e5s ov]1 en beg9 van a*t] af4  ,want    
,gij zult e5 iegelijk v]geld5 na> zijn  
w]k4 ,gelukkig /aat hi] niet3 want ,gij 
zult e5 iegelijk v]geld5 na> zijn zond52
 want dan 0 er voor mij ge5 hope2 ge5   
hope vanwege mijn erfelijke en dadelijke
 zond51 vanwege de zw>te zond5 mijn]    
jonkheid1 vanwege de nog zw>t] zond5 van
 mijn lat] lev54  ,ne51 ma> de ,he]e wil
 aan e5 iegelijk ,zijn] k9d]5 v]geld5   
na> zijn w]k4 ,welnu1 de ,he]e weet1 wat
 ,hij 9 mijne ziel heeft gew]kt4 ,hij   
k5t mijn bege]51 mijn /rev54 ,zeide von 
,z9z5dorff e5maal3 ,h]r ,jesu1 ,du bi/  
me9e ,passion61 ik zeg het hem zoo van  

h>te na3 ,he]e ,jezus1 ,gij zijt mijn   
,vurig ,bege]56 ,en ev5als deze leidsman
 d] ,h]nhutt]s dr+t mij de liefde van   
,*ri/us1 om 't heil 9 ,*ri/us aan de    
mee/ ell5dig5 te br5g54 ,ma> dit geeft  
mij dan ook vrijmo$igheid om ootmo$ig   
aan d5 ,he]e te vrag53 ,he]e1 a*1 kroon 
nu dit ,uw w]k1 en geef mij t]ug aan d5 
arbeid voor voogdij- en rege]+sk9d]51   
voor ontslag5 gevang551 zw]v]s en       
drankzu*tig56  ,gij begrijpt lev5dig1   
lieve bro$]s en zu/]s1 welk e5 h>de zaak
 't voor mij is1 dat ik dez5 arbeid nu  
niet kan beg9n51 t]wijl alle d+5 g]e$   
zijn4 ,des ,he]5 liefde s*ijnt ook voor 
mij zulk e5 h>de liefde4 ,to* lo( ik    
deze liefde4 ,o1 wat heeft zij mij go$  
g$aan6 ,ik z+ zoo van h>te me met d5    
di*t] van d5 #aai;d5 psalm3      'k     
,sloeg1 e] ik wi]d v]drukt1 het         
dwaalspoor 91     ,ma> nu gele]d1 h\d ik
 ,uw woord en weg54  ,en bov5di51 de    
,he]e h&elt met ,zijn volk als de l&man 
met zijn l&4 ,de bo] ploegt en egt niet 
altijd door2 ma> als hij 't l& alzoo    

be>beid heeft1 /rooit hij zijn zaad uit1
 en geeft dan zijn l& e5 lange wijle    
ru/4 ,/raks prijkt dit l& met vru*tba>  
graan4 ,dit is de vru*t van de h>de     
liefde van d5 l&man voor zijn l&4 ,zoo  
doet de ,he]e ook met ,zijn volk4  ,z\  
ook ik da>op mog5 hop58  ,z\ ik mij nog 
e5s 9 e5 algeheel h]/el mog5 v]heug58   
,de ziekte is zoo vreeselijk4 ,alle5 't 
enkele woord kank] doet d5 m5s* sidd]54 
,zal ik nog e5s geheel van deze         
vreeselijke krankheid word5 bevrijd1 en 
geheel h]/eld1 mijn he]lijk5 arbeid mog5
 beg9n58  ,lieve bro$]s en zu/]s3 ,de   
,he]e heeft n d+ gesprok51 ik heb dit   
tweemaal gehoord3 dat de /]kte ,godes   
is6  ,da>m$e troo/ ik mij4  ,da>op pleit
 ik voor des ,he]5 ,aangezi*t4  ,en o1  
laat ik 't u nog e5s mog5 zegg51 hoe go$
 't mij is1 9 dit g$urig wor/el5 en     
smeek5 voor d5 ,troon d] ,g5ade4  ,het  
behaagt d5 ,he]e1 mij voortdur5d e5 op5 
toegang te s*5k5 9 't geb$4 ,dit is re$s
 onuitsprekelijk he]lijk4 ,ik kan niet  
bes*rijv51 wat 't bidd5 dan is4 ,ik kan 

't niet bet] voor/ell5 dan als e5 korte 
w&el+ 9 d5 hemel4  ,bidd5d lig ik dan   
geknield voor ,hem1 ,die ons gunt1 ,hem 
,vad] te noem54  ,ik pleit dan op ,zijn 
one9dige liefde1 die ,hij op5ba>de 9 de 
ov]gave van ,zijn ,e5iggebor5 ,zoon4    
,als ,middela> heeft de ,zone ,gods niet
 alln onze ong]e*tigh$51 ma> ook onze   
krankh$5 op ,zi* g5om54 ,volkom5 v]lo/  
,hij ons van al onze zond5 en van al    
onze krankh$5 bij ons zalig /]v54 ,ma>  
ook re$s 9 dit lev5 wil ,hij d5         
psalmtoon op onze lipp5 legg53 ,lo( d5  
,he]e1 mijne ziel6 en al wat b9n5 9 mij 
is1 ,zijn5 heilig5 ,naam4 ,lo( d5 ,he]e1
 mijne ziel6 en v]geet ge5 van ,zijne   
weldad54 ,die al uwe ong]e*tigheid      
v]geeft1 die al uwe krankh$5 g5ee/4 ,ik 
vraag dan van d5 ,he]e1 dat ,hij om     
,*ri/us1 ,zijns liev5 ,zoons wil1 ook   
mij1 niet alle5 v]gev+ d] zond5 en      
beke]+ des h>t51 ma> ook g5ez+ des      
li*aams s*5ke4  ,en omdat ik weet1 dat  
al des ,he]5 h&el+5 met mij door ,zijn  
liefde word5 be/uurd1 kan ik er zoo van 

gans*] h>te bijvoeg53 ,ma>1 lieve ,he]e1
 zooals ,gij doet1 z is het go$2 ,gij   
geeft to* altijd het be/e6  ,zoo /]k ik 
mij dan van dag tot dag1 en ik heb 't o 
zoo go$4 ,ne51 't nieuwe ja> beg9t niet 
donk]4 ,de ,he]e is mijn li*t en mijn   
heil2 hoe z\ 't dan donk] kunn5 zijn8   
,hij bes*aamt nooit1 wie ,hem v]wa*t54  
,9 dit v]tr\w5 ga ik d5 nieuw5 tijdkr+  
we] 94  ,morg5o*t5d hoop ik we] na>     
,heidelb]g te v]trekk5 voor mijn d]de   
kuur4  ,mijn adres is dan 9 't htel     
,metropol-,monopol4 ,m5 kan ook         
adresse]5 aan 't ,sam>it]haus4  ,wee/   
all5 h>telijk gegroet en d5 ,he]e       
bevol51 en blijft 9 uwe geb$5 g$5k5     
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #ad ,janu>i #aiad4          
,geliefde geme5te6  ,al 0 het donk]1    
guur en somb]2 al klett]d5 de reg5s en  
als brui/e nu en dan de /ormw9d2 we g+5 
aan d5 morg5 van d5 #i;en ,janu>i met   
blijds*ap na> 't /ation1 om de groote   
reis na> ,heidelb]g we] te ond]nem52 vol

 van dankba>heid jeg5s d5 ,he]e1 ,die   
da>toe d5 weg geop5d _h2 met /ill5 dank 
9 't h>t4444 ook aan bro$]s en zu/]s1   
die ons 9 /aat wild5 /ell51 dat wij     
w$]om kond5 gaan om de zoo noodige      
voortzett+ d] g5ez+ te zoek54  ,voordat 
ik van huis g+1 _h ik mij 9 d5 ,he]e    
ge/]kt door de a&a*tige lez+ van ,ps4   
#bc4 ,aan d5 ,go$5 ,h]d] gaf ik de zorg 
van mijn huis ov]2 9 ,zijne ,h& /elde ik
 mijne vr\w en mijzelv51 door de        
spoorwegramp5 van de laat/e tijd51 9    
b9n5- en buit5l&1 er opnieuw aan h]9n]d1
 aan welke gev>5 ook wij w$]om ond]worp5
 w>54  ,als t]ugbev5d voor de guurheid  
van het w$]1 dok5 wij als vanzelf 9 onze
 c\p weg4 ,nu e5s prat5d1 dan we] lez5d1
 dan we] sluim]5d1 en telk5s ook de h&5 
v\w5d tot /il geb$1 bra*t5 wij d5 tijd  
door4 ,en wij slaakt5 e5 zu*t van       
v]li*t+1 to5 wij 's avonds uit/apt5 9 de
 b]oemde /ad1 wa>van de di*t] zong3     
,alt-,heidelb]g1 ,du fe9e1     ,die     
,/adt1 an ,ehr5 rei*1     ,am ,neck> und
 am ,rhe9e1     ,ke9e kommt ,ihr glei*6 

,wat1 vrij v]taald1 wil zegg53 ,oud     
,heidelb]g1 gij1 fraaie /ad1 gij /ad1   
zoo rijk aan e]1 zoo s*oon geleg5 aan de
 beide rivi]51 d5 ,neck> en d5 ,rijn2 er
 is ge5 /ad1 die bij ,u 9 s*oonheid     
haalt6  ,voor mij en voor hond]d5 met   
mij heeft deze /ad e*t] hoog]e beteek5is
 dan die van de s*oon/e d] do*t]5 van   
,duits*l&4 ,hond]d51 ja welli*t         
duiz5d51--want de s*a> groeit /e$s      
aan1--hebb5 met mij 9 d5 groot/5 nood1 9
 de hoog/e spann+ van hun lev51 hi] nog 
e5 laat/e r$middel gezo*t teg5          
doodelijke kwaal4  ,o1 wanne] die weg   
na> het ,sam>it]haus e5s sprek5 kon1 wat
 z\ hij hebb5 te op5b>56 ,9 't oude     
,v5eti 0 e5 brug1 die m5 de brug d]     
zu*t5 noemde4 ,/aatsmisdadig]s w]d5 ov] 
die ov]dekte brug van 't ne na> 't &]e  
geleid2 en wanne] zij die brug ov]g+5   
wi/5 zij1 dat hun vonnis re$s geteek5d  
lag1 dat zij ov] die brug niet z\d5     
t]ugke]51 ma> op geheimz9nige wijze uit 
d5 weg z\d5 word5 g]uimd4 ,ge5 wond]1   
dat de m5s*51 die ov] deze brug g+51    

m5igmaal z zwa> zu*tt51 dat 't b5$5 op  
de /raat gehoord w]d4  ,ook die weg na> 
,sam>it]haus mag wel de weg d] zu*t5    
word5 g5oemd2 wie dat pad de e]/e maal  
w&elt1 zu*t bij zi*zelf3 ik b5 9 mijn   
eig5 l& en plaats door de g5ee%e]5      
geab&onne]d2 wat zal hi] de pr(essor    
zegg58 ,zal hij mij nog hoop gev58  ,de 
beide pr(essor5 zijn hi] wijze1         
voorzi*tige1 edele mann54 ,zij b5em5    
s*i] niem& de hoop geheel4 ,eudokia 9   
,rott]dam heette e]/3 ga/huis voor      
ong5eeslijke ziek56 ,to5 dit geb\w 9    
gebruik w]d g5om51 zeide ,dr4 van       
,/av]53 ,dit ops*rift deugt niet1 het is
 9 /rijd met onze belijd5is2 voor ,god1 
9 wi5 wij geloov51 is ge5 ziekte        
ong5eeslijk6 ,t]/ond is de naam to5 ook 
v]&]d 9 di5 van3 ,tehuis voor *ronis*e  
lijd]s4  ,ditzelfde oordeel5 ook deze   
pr(essor54 ,ma> als wijze en voorzi*tige
 mann5 wekk5 zij ook ge5 ongegronde     
v]wa*t+54 ,zij ond]nem5 d5 arbeid1 en   
hebb5 somwijl5 resultat51 wa>ov] de     
g5eeskundige w]eld v]baasd /aat4  ,van  

deze uitkom/5 hoort de lijd]4 ,er komt  
hi] hoop voor de hopelooz54 ,de weg d]  
zu*t5 wordt dan voor vel51 wanne] ook   
zij bij zi*zelv5 go$e uitkom/5 zi51 e5  
pad van jubel5de hope4  ,9 hoopvolle    
/emm+ g+5 ook wij ,zat]dag #aj ,janu>i  
's morg5s na> 't ,sam>it]haus4 ,pr(4    
,w]n] ond]zo*t mij w$]om nauwkeurig4    
,hij 0 9 de wolk5 ov] de resultat5 van  
de radium-be/ral+4 ,deze w>5 dan ook    
w]kelijk bijzond] groot4 ,9 de tong _h  
ook hij natuurlijk me]d]5 vooruitgang   
gew5s*t4 ,ook zitt5 er nog twee h>de    
kli]tjes1 n op de re*t]kaak1 de &] bij  
't s*\d]blad4  ,t]/ond w]d 9 b]aad met  
e5 inmiddels v]s*55 dokt] e5 plan de    
campagne opge/eld4 ,ik moet elk5 dag we]
 word5 +espot54 ,9 plaats van #bj m9ut5 
w]d ik nu om d5 &]5 dag #dj m9ut5 met   
,rntg5-beli*t+ be/raald4 ,bov5di5 zal   
ik1 zoo de ,he]e wil1 #ae1 #af1 #ba en  
#bb ,janu>i van twee uur tot zev5 uur   
inw5dig met radium word5 be/raald4 ,ik  
moet op die dag5 vijf ur5 a*t]e5 e5 /uk 
radium met mijn h& teg5 de tong h\d54   

't ,is alles pijnlijk en moeilijk4 ,ma> 
ik b5 heel wat /]k] geword51 en de      
pr(essor1 die uit]/ voorzi*tig is1 durft
 nu ook wat me] ond]nem54  ,to* voel ik 
wel1 dat 't me aanpakt4 ,ma> eig5a>dig1 
hoe moeilijk] de weg is1 hoe rijk] de   
v]troo/+ wordt4 ,van na*t lag ik we] e5 
heele poos met pijn wakk]4 ,to5 da*t ik3
 nu is er to* ,en1 ,die met mij waakt 9 
dez5 /ill51 ma> moeilijk5 na*t1 de      
,m$elijd5de ,hoogeprie/]1 ,die t]       
re*t]h& ,gods is6 ,het 0 mij1 als( ,hij 
van d5 hemel op mij n$]zag1 als e5 mo$]1
 die waakt bij ha> lijd5d k9d4 ,ik      
dankte dan ook d5 ,he]e1 dat ,hij met   
mij waakte1 en zeide3 ,he]e1 ,gij z5dt  
mij deze pijn5 voor mijn be/1 en ziet   
tegelijk met het innig/e m$elijd5 op mij
 ne]6 ,gij neemt de pijn5 niet weg1 ma> 
geeft mij de kra*t om deze te drag56    
,gij br5gt mij door deze pijn5 nad] tot 
,u als mijn ,enige toevlu*t 9 d5 hoog/5 
nood6 ,gij kunt en wilt mij uit all5    
nood en dood v]loss56 ,en zie1 e5ige    
m9ut5 lat] sliep ik za*t 9 en kreeg ik  

van mijn ,heil& e5 ges*5k1 wa>van ik met
 ,j]emia kan zegg53 ,en de slaap 0 mij  
zoet6  ,zalige g5iet+6  ,zondagmorg5 b5 
ik na> de kapel van 't ,diaconess5huis  
gewee/4 ,ik heb er e5 he]lijke          
z5d+spreek gehoord4 ,bij lev5 en welzijn
 s*rijf ik da>ov] de volg5de week4 ,ik  
moet mij nu wat bekort51 omdat ik morg5 
vijf uur met radium moet zitt5 en mij   
niet te veel mag inspann54  ,ontvangt   
dus de h>telijke groet5 van mijne vr\w  
en mij4 ,draagt ons g$urig op4 ,ge ziet1
 de ,he]e hoort het geb$4 ,hij g$5ke ook
 u4  ,wee/ all5 dan d5 ,he]e bevol5 door
                                    uw u
 liefhebb5d5 oud-le]a>1                 
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #bj ,janu>i #aiad4          
,geliefde geme5te6  ,kwam mijn voorga&  
s*rijv5 te laat voor de ,k]kbode1       
wa>s*ijnlijk ges*i$de dit door v]trag+  
van de po/4 ,t] voorkom+ van d]gelijke  
ongevall5 z5d ik mijn briev5 voortaan   
zoo mogelijk e5 dag vroeg] af1 en doe   
dit re$s met dez51 die dan tegelijk met 

mijn voorga&5 kan word5 geplaat/4       
,tr\w5s deze brief is e5 v]volg op d5   
voorafga&54  ,ik _h re$s belo(d iets te 
zull5 s*rijv5 ov] de z5d+spreek1 die ik 
#aa ,janu>i 9 de kapel van 't           
,diaconess5huis alhi] mo*t hoor54  ,die 
,zondag 0 door de k]kelijke ov]heid d]  
gans*e ,bad5s*e l&sk]k tot e5 ,z5d+sdag 
be/emd4  ,ds4 ,kamm]]1 de pa/or van 't  
,diaconess5huis1 nam tot tek/ ,mat?4    
#bd3 #ad3 ,en dit ,evangelie des        
,kon9krijks zal 9 de geheele w]eld      
gepr$ikt word5 tot e5 getuig5is all5    
volk52 en dan zal het e9de kom54  ,hij  
begon met de opm]k+1 dat ook 9 ,duits*l&
 de tijd5 ze] zijn v]&]d4 ,9 #ahdh 0 9  
't naburige ,hess5 alle op5b>e arbeid   
voor de ,z5d+ /r5g v]bod54 ,v]beeldt u6 
,?ans wordt vanwege de k]kelijke ov]heid
 9 ,bad5 e5 algeme5e ,z5d+sdag          
uitges*rev54  ,z gaat 't go$6 ,zoo kom5 
we op d5 re*t5 weg6  ,niem& m9d] dan de 
,heil& zelf zegt3 ,en dit ,evangelie des
 ,kon9krijks zal 9 de geheele w]eld     
gepr$ikt word54 ,ng /aat ,hij alle54    

,ma> ,hij spreekt to* als ,kon+ van 't  
,godsrijk4 ,zooals ,hij zeide is 't     
ges*i$1 en moet 't v]d] ges*i$54  ,do*  
nu ta/e m5 niet mis 9 't eig5lijke wez5 
van d5 ,z5d+s>beid4  ,is 't ,z5d+sw]k   
het br5g5 d] ,*ri/elijke cultuur8       
,be/aat 't 9 de bevord]+ van het        
s*oolond]wijs ond] de onbes*aafde volk58
  ,moet 't bov5al g]i*t zijn op de      
wegnem+ van sociale mis/&5 en de v]bet]+
 van 't maats*appelijk lev5 ond] de     
heid558  ,dit alles is bijzaak1 bijw]k1 
( ook vru*t d] ,z5d+4  ,het eig5lijke   
wez5 van het w]k d] ,z5d+ is 't niet4   
,de eig5lijke ho(dzaak van 't ,z5d+sw]k 
is de pr$ik+ van het ,evangelie des     
,kon9krijks4 ,v&a> en da>door alle5     
wordt de e5ige troo/ voor lev5 en /]v5  
ond] de volk5 v]kondigd4  ,en wat moet  
m5 zi* als ho(ddoel voor/ell5 van het   
,z5d+sw]k8  ,dat heel de heid5s*e       
maats*appij gek]/5d worde8  ,het w>e    
he]lijk1 wanne] dit doel b]eikt w]d4    
,ma> /ell5 we ons deze illusie niet     
voor4  ,ho(ddoel is1 dat 't ,evangelie  

hun tot e5 getuig5is ond] de volk5 wordt
 gepr$ikt4  ,de n neemt 't ,evangelie   
aan4 ,de &] v]w]pt 't4 ,*ri/us is ook   
tot e5 oordeel 9 de w]eld gekom54  ,de  
/rijd tuss*5 vr\w5- en slang5zaad blijft
 tot d5 jong/5 dag4  ,en wanne] het     
,evangelie ov] de heele w]eld gepr$ikt  
wordt1 en ov] heel de w]eld die twee    
teg5ov] elk&] /aan1 dan zal 't e9de     
zijn4  ,het z5d+sw]k is dus ge5 bijzaak1
 ma> ho(dzaak4 ,het /aat 9 onmiddellijk 
v]b& met ,*ri/us' w$]kom/4  ,wij dank5  
dan ook d5 ,he]e1 dat wij ons met 't    
,z5d+sw]k w$] 9 go$e ri*t+ beweg54  ,ge 
begrijpt1 geliefd51 dat ik de pr$ik+ met
 h>telijke in/emm+ heb aangehoord4  ,ge 
begrijpt ook1 dat ik de m$$eel+ omtr5t  
de vroeg]e ,duits*e toe/&5 op           
,z5d+sgebi$ met e5ige v]baz+ v]nam4     
,bij e5ig nad5k5 is ev5wel mijn v]wond]+
 v]dw554  ,0 't vroeg] bij ons ook niet 
ongeve] alzoo8  ,ne51 er 0 ge5 v]bod om 
z5d+sw]k te do54 ,ma> m5 liet 't ov] aan
 z5d+svri5d51 en bes*\wde 't e5         
liefhebb]ijzaak van deze m5s*54  ,tot   

voor kort5 tijd /ond5 we precies ev5zoo 
teg5ov] d5 evangelisatie>beid4 ,wat is 9
 onze dag5 me] noodig dan 't z5d+sw]k 9 
onze naa/e omgev+8 ,to* w]d deze pli*t  
door de ,k]k nog sle*ts we9ig gevoeld4  
,en 9 w]kelijkheid /aan de mee/5 nog zoo
 teg5ov] d5 arbeid1 di5 ik 9 des ,he]5  
,naam en kra*t ond]nam1 d5 arbeid ond]  
voogdij- en rege]+sk9d]51 ond] zw]v]s1  
ontslag5 gevang55 en drankzu*tig54 ,m5  
v9dt 't wel go$1 dat ook die arbeid     
wordt aangevat2 ma> m5 voelt er niet    
veel voor4 ,en zi$a> jui/ 't gebrek6    
,voor zulk w]k moet word5 gevoeld1 &]s  
kan 't niet slag52 want er is           
reuz59spann+ voor noodig om het te      
volbr5g54 ,van alle zijd5 moet hulp 9   
voorb$e en geldelijke bijdrage1 word5   
gebod52 &]s komt 't niet tot /&4  ,en   
wie ma> ev5 nad5kt1 zal dadelijk moet5  
toe/emm51 dat ge5 w]k me] noodig is dan 
dit w]k4 ,er is e5 w]k1 dat bij voorkeur
 d5 naam draagt van ,*ri/elijk w]k4     
,da>toe behoor5 't uit- en inw5dig      
z5d+sw]k1 de arbeid ond] al 't v]lor5e1 

't gaan 9 de hegg51 en slopp51 't       
bezoek5 d] gevang551 enz4 ,wanne] e5    
geme5te deze w]k5 niet heeft1 zegt de   
,heil& van ha>3 ,gij hebt d5 naam1 dat  
gij leeft2 ma> gij zijt dood6  't       
,spreekt vanzelf1 dat de zuiv]heid d]   
le] bij dit practis* w]k niet mag word5 
v]wa>loosd4 ,hoe zull5 we op dit gebi$  
ons ho(dw]k go$ do51 't br5g5 van het   
,evangelie aan de s*>e1 indi5 we 't niet
 zuiv] bew>58  ,bov5al moet bij dez5    
arbeid 't eig51 inw5dig lev5 zorgvuldig 
word5 v]pleegd4 ,alle5 omdat de liefde  
van ,*ri/us hem drong1 kon ,paulus alle 
bezw>5 ov]w9n5 9 zijn moeilijk w]k4     
,ma> wanne] 't vuur van b9n5 br&t1 is 't
 ook zulk e5 he]lijk w]k4  ,hoe v]langt 
mijn ziel na> 't oog5blik1 dat ik dez5  
arbeid zal mog5 aanvatt56  ,ik v]heug   
mij1 dat ik u 9 dez5 opzi*te w$]om      
gun/ige b]i*t5 mag do5 toekom54         
,inplaats van #bj m9ut5 ^w ik om d5 &]5 
dag g]egeld #dj m9ut5 be/raald met      
,rntg5-beli*t+4 #ae en #af ,janu>i w]d  
ik met radium beh&eld4 ,v&aag kreeg ik  

nog e5 extra-beh&el+ met kool-radium1   
we] e5 nieuw soort4 ,duurt de gewone    
radium wel #bjjj j>51 deze kool-radium  
h\dt sle*ts twee dag5 zijn kra*t4 ,ma>  
't doet ev5e5s e5 kra*tige w]k+4        
,ondanks e5 kle9e kat>rh v]draagt mijn  
ge/el alles met het groot/e gemak4 ,ik  
ga 9 gewi*t nog zelfs iets vooruit en   
voel mijn kra*t5 h]lev54  ,o wond] van  
go$heid1 dat de ,he]e aan mij doet6     
,di5 allnzalig5 ,god beveelt ook u1     
geliefde geme5te1 van gans*] h>te       
,uw u liefhebb5de oud-le]a>1            
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #bh ,janu>i #aiad4          
,geliefde geme5te6  ,gelijk ik uit de   
c\rant5 bem]k1 is ook t5 uw5t ev5als hi]
 gi/] de dooi onv]wa*t +etr$54 ,de      
plasreg5 van d5 morg5 w]d e*t] gevolgd  
door sneeuw1 en ?ans wordt ons oog      
bekoord door d5 s*oon5 glans d] witte   
b]g54  ,ondanks reg5 en sneeuw w]d de   
dag van gi/] hi] met groote vreugde     
gevi]d4 ,het 0 de v]ja>dag van d5       
,keiz]1 e5 dag van beteek5is ond] de    

vi]dag5 des volks2 en de wijze1 wa>op   
deze dag hi] geerd wordt1 moet elk      
,*ri/elijk burg] tot groote blijds*ap   
/emm54  ,er is ge5 plaats 9 't heele    
,duits*e rijk1 ( er is al?ans n k]kgeb\w
 geop5d1 wa> 's morg5s b$e- en dank/ond 
voor keiz] en rijk wordt geh\d54 ,en    
ov]al kl9kt uit ,duits*e mond5 't       
kra*tig gezang3      ,vat]1 krne du mit 
,seg5     ,uns]n ,kais] und se9 ,haus1  
,fhr dur* ,ihn auf de95 ,weg5           
,h]rli* de95 ,rats*lusz aus6     ,de9]  
,kir*e sei er ,s*utz1     ,de95 ,fe9d5  
biet' er ,trutz4  ,dat is3      ,vad]1  
kroon met uw5 zeg5     ,onz5 ,keiz] en  
zijn huis1     ,vo] door hem op uwe weg5
     ,he]lijk uw5 raadslag uit6     ,uwe
 ,k]k zij hij t5 s*ild1     ,uw5 vij&   
bi$' hij teg5we]4  ,op zulk e5 dag      
krijgt m5 d5 indruk1 dat 't ,duits*e    
rijk nog e5 ma*tige e5heid is1 die1 door
 vro$ beleid be/uurd1 e5 hooge en s*oone
 roep+ 9 't h$5daags* w]eldgebeur5      
v]vult4  ,wie 't ,duits*e volkslev5 e*t]
 van nad]bij beziet1 wordt helaas met   

somb]e g$a*t5 voor ,duits*l&s toekom/   
be/ormd4 ,9 d5 hoog5 blos d] s*ijnb>e   
volksgezondheid1 ziet hij dra 't rood d]
 t]+2 9 al 't vreugdegetril hoort hij   
re$s 't ro*el5 van d5 dood4  ,ik wijd   
niet bre$vo]ig uit ov] hetge5 ik hi]    
hoor en zie4 ,ik deel u sle*ts d5 kort5 
inh\d m$e van e5 s*oone pr$ikatie1 die  
ik ,zondag voor a*t dag5 9 de kapel van 
't ,diaconess5huis hoorde1 en knoop aan 
deze preek enkele bes*\w+5 va/4  ,ds4   
,kamm]] sprak uit ,lukas #b3 #da3 ,en   
,zijne oud]s1 reisd5 alle ja> na>       
,j]uzalem1 op het fee/ van ,pas*a4 ,9   
zijn r$e /elde hij de heilige familie 9 
tweel$ig opzi*t als voorbeeld voor het  
,*ri/elijk huisgez91 namelijk1 #a;e 9   
ha> va/h\d5 aan heilige1 van ,god       
gewilde tradities1 en #b;e1 9 ha>       
volkom5 e5/emmigheid te dez5 aanzi54    
,_h de ,he]e re$s voor ,oud-,isral      
+ezet1 dat het volk m9/5s nmaal 's ja>s 
voor ,zijn aangezi*t te ,j]uzalem moe/  
v]s*ijn51 hoe moeielijk voor ,jozef en  
,m>ia de ond]h\d+ van dit gebod ook w>e1

 elk ja> tog5 zij met ,paas*fee/ na>    
,j]uzalem4  ,ook ons heeft de ,he]e     
,zijne inzett+5 gegev51 zooals 't lez5  
d] ,s*rift1 het huiselijk geb$1 en het  
k]kbezoek op d5 ,zondag4  ,zijn wij als 
,jozef en ,m>ia getr\w 9 't h\d5 dez]   
inzett+58 ,helaas1 de mann5 lat5 de     
ond]l+e bije5kom/5 na4 ,alln de vr\w5   
kom5 tamelijk g]egeld op1 en hi] en da> 
e5 enkele man4 ,vr\w51 wa> zijn uwe     
mann56 ,mo$]s1 wa> zijn uwe zon58 vroeg 
de pr$ikant met ontro]de /em4  ,helaas1 
er is ge5 ov]e5/emm+ tuss*5 man en vr\w 
9 't e5e noodige6 ,hoe geheel &]s is dit
 bij ,jozef en ,m>ia6 ,zij gaan altijd  
sam5 op4 ,bij h5 is te dez5 aanzi5 e5   
volkom5 e5/emmigheid4  ,en deze moet er 
bov5al zijn1 wil 't familielev5 gelukkig
 en gezeg5d zijn4  ,door d5 ,he]e wordt 
deze e5/emmigheid t5 hoog/e gewa>de]d4  
,ziet1 dit is de e]e1 die ,hij aan deze 
arme e*tg5oot5 geeft1 dat zij de        
pleeg\d]s mog5 zijn van ,zijn           
,e5iggebor5 ,zoon4  ,wanne] de ,duits*e 
,keiz] de opvo$+ van d5 ,kroonpr9s aan  

twee arme1 hoewel godzalige1 e*tg5oot5  
_h toev]tr\wd1 z\ hij duiz5d j>5 lat] om
 deze domheid nog zijn bespot4 ,ma> ziet
 hi] de ironie d] ,goddelijke wij%eid4  
,zij la*t om a>ds*e he]lijkheid6 ,hg    
h\dt zij 't w>e s*oon6 ,da>toe behoort  
all]e]/ de ov]e5/emm+ van man en vr\w 9 
d5 di5/ des ,he]56 ,zie hi]1 hoe hoog   
deze door d5 ,he]e wordt ge/eld6      ,o
 ,selig ,haus1 wo ,mann und ,weib 9 e9]1
       ,9 de9] ,liebe e9es ,gei/es s9d1 
,als beide e9es ,heils gewrdigt1 ke9]   
,im ,glaub5sgrunde &]s i/ ges9nt2       
,wo beide unz]tr5nb> an dir hang5       
,9 ,lieb und ,leid1 ,gema* und ,ungema*1
     ,und nur bei dir zu bleib5 /ets    
v]lang5       ,an j$em gut5 wie am bs5  
,tag6  ,dat is3      ,o zalig huis1 wa> 
man en vr\w 9 e5e1       ,9 uwe liefde  
nes gee/es zijn1     ,wa> beid5 van n   
heil bezitt]s zijn en ge5e       ,9     
grond5 des gelo(s e5 &]e gez9dheid      
heeft4     ,wa> beid5 onafs*eidelijk aan
 u hang51       ,9 lief en le$1 gemak en
 ongemak1     ,en sle*ts bij u te blijv5

 /e$s v]lang51       ,zo[el op i$]5 go$5
 als op i$]5 booz5 dag4  ,van zoodanige 
he]lijke e5/emmigheid m]kt m5 e*t] 9    
,duits*l& betrekkelijk we9ig4 ,de       
,duits*e vr\w bleef tot op h$5 tamelijk 
wel ha> ,gret*5-natuur getr\w2 ze is nog
 /e$s 9 de k]k te v9d54 ,de ,duits*e man
 h&haaft da>teg5ov] zijn treurig        
,fau/-k>akt]2 hij hoort de              
evangelieboods*ap wel1 ma> gelo(t ha>   
niet4  ,de ,duits*e vr\w 0 dan ook tot  
hi]toe de zon 9 het ,duits*e huis1 en 't
 ,duits*e huisgez9 0 de hoek/e5 van het 
,duits*e rijk4  ,helaas1 ?ans beg9t ook 
deze zon te v]donk]51 beg9t deze hoek/e5
 te wankel54  ,aangrijp5d to* is wat de 
,duits*e biss*opp5 voor enkele wek5 9   
hun h]d]lijk s*rijv5 aan de ,duits*e    
natie hebb5 m$eg$eeld4  ,volg5s 't      
s*rijv5 dez] biss*opp5 kwam5 er 9 #ahgf 
#db geboort5 voor op de #ajjj inwon]s1 9
 #aiaa da>5teg5 sle*ts #bi op de #ajjj4 
,dit beteek5t #fejjj k9d]5 m9d] voor het
 geheele rijk4 ,altijd snell] gaat 't   
getal d] geboort5 9 ,duits*l& nog       

a*t]uit4 ,duits*l& /reeft op treurige   
wijze ,frankrijk en ,belgi 9 dez5       
voorbij4 ,spo$ig zull5 9 ,duits*l&      
ja>lijks me] lijkki/5 dan wieg5 zijn4   
,vreeselijk6  ,met cynis* welbehag5     
s*reef kort gel$5 dan ook e5 ,frans*    
blad3 ,het ,frans*e volk kan ru/ig zijn1
 9 ,b]lijn do5 ongelo(1 ontu*t en       
e*tbreuk ev5 go$ hun w]k als 9 ,p>ijs4  
,het blad raadt dan ook aan1 ,duits*l&  
niet met kanonn5 te b$reig51 ma> met    
z$elooze romans te ov]lad54  ,wie huiv]t
 niet voor de toekom/ van 't ,duits*e   
volk1 wanne] m5 van deze d+5 k5nisneemt8
 ,hoe s*oon het h$5 ook lijke1 er is    
we9ig zi5]sgevoel noodig om aan d5      
horizon de donk]e kopp5 te zi51 die 't  
dreig5d g]i*t voorspell54  ,ik d5k op   
dit oog5blik aan hetge5 ik kort gel$5   
van ,lass]re las ov] d5 bek5d5 ,frans*5 
s*rijv] ,ern/ ,hello4 ,deze ,hello is   
met re*t g5oemd de ,pascal d] #ah;e     
eeuw4 ,hij heeft e5 s*itt]5d w]k        
ges*rev51 getiteld3 l',homme2 de m5s*4  
,lass]re geeft bij dit w]k e5 inleid+1  

en deelt da>9 de volg5de passage m$e4   
,het 0 9 n d] j>5 vr #ahgj1 tijd5s de   
t5toon/ell+ te ,p>ijs4 ,9 de zoog5aamde 
dolle j>5 dus4 ,m5 smeet met het geld4  
,m5 droomde van w]eldvr$e4 ,het 0 e5 d] 
mee/ rotte tijd5 uit de ges*i$5is4      
,uitw5dig s*e5 alles 9 groei en bloei4  
,inw5dig 0 't volkslev5 geheel v]molmd4 
,de ,pruis5 hadd5 't groot/e /al5 kanon 
t5toonge/eld1 dat totnogtoe gegot5 04   
,m5 la*te om dit d+4  ,tr\w5s1          
opp]vlakkigheid en li*tz9nigheid 0 n d] 
voornaam/e k5m]k5 van di5 tijd4 ,vlak vr
 d5 oorlog bewe]de de ,rege]+ 9 de      
,kam]3  ,alles is voor d5 oorlog g]e$1  
ge5 knoop ontbreekt aan de slobk\s6  ,op
 n di] dag5 vr '#gj w&elde ,lass]re op  
de t5toon/ell+4 ,9 de v]te komt ,hello  
aanw&el54 ,hij komt na> ,lass]re1 en    
zegt3 ,ik v]wond] mij1 mijn vri5d6      
,wa>om8 vo]t ,lass]re hem tegemoet4 ,ik 
kwam langs de ,tuil]ien1 en v]wond] mij1
 dat zij niet 9 vlamm5 /aan6  ,die man  
is krankz9nig1 zegt e5 &] tot ,lass]re4 
,nog sle*ts kort5 tijd1 en de ,pruis5   

/aan voor ,p>ijs4 ,de ,tuil]ien gaan 9  
vlamm5 op4  ,vreeselijk1 wanne] e5      
d]gelijk lot ,duits*l& moe/ treff56  ,ng
 heeft 't ,duits*e volk veel voor bov5  
't ,frans*e4 ,ng heeft ,duits*l& vele   
pr(et51 die het volk getr\w wa>s*uw54   
,moge 't na> dez5 nog lui/]56  ,to5 ik  
gi/]51 aan d5 avond van des keiz]s      
v]ja>dag1 de sneeuw zag ligg5 op de     
b]g51 da*t ik onwillekeurig aan 't woord
 van ,jesaja tot ,juda3 ,komt dan1 en   
laat ons sam5 re*t51 zegt de ,he]e2 al  
w>5 uwe zond5 als s*>lak51 zij zull5 wit
 word5 als sneeuw4  ,hoore 't ,duits*e  
volk nog na> dit woord van ,god6 ,ook   
voor de toekom/ van ons volk zal dit van
 de groot/e beteek5is zijn4             
,onwillekeurig heb ik nu mijn maat al   
vol ges*rev54 ,laat ik u nog ev5        
m$$eel51 hoe 't mij gaat4 ,ik b5        
ov]gelukkig1 dat ik u kan b]i*t51 dat 't
 mij ze] wel gaat4 ,deze d]de kuur      
s*ijnt mij de gezeg5d/e1 die ik gemaakt 
heb4 ,o wat zal ik gelukkig zijn1 wanne]
 ik we] aan 't op5b>e lev5 kan deelnem56

  ,v]he]lijke de ,he]e da>toe de wond]5 
,zijn] go$heid en alma*t aan mij1       
onwa>dige1 en v]hoore ,hij uwe en onze  
geb$56  ,wee/ all5 tezam5 d5 ,he]e      
bevol5 door                             
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #d ,febru>i #aiad4          
,geliefde geme5te6  ,van #i ,janu>i tot 
h$51 #d ,febru>i1 heb ik w$]om 9        
,heidelb]g v]toefd2 t]wijl ik mij g]e$  
maak om te v]trekk51 zie ik t]ug op de  
dag51 die a*t] mij ligg51 en dankba>heid
 aan d5 ,he]e doet mijn h>t met snelle  
vreugdeslag5 klopp54  ,het is v&aag e5  
s*oone dag hi]2 e5 l5t$ag 9 d5 w9t]2 er 
is e5 held]e lu*t1 e5 vri5delijk        
zonnetje4 ,er waait ge5 w9dje4 ,ueb]    
all5 ,gipfeln i/ ,ruh6 ,bov5 op de b]g51
 ov]al is 't he]lijke /ilte 9 de natuur4
 ,he]lijk symbool van wat op dez5 dag   
mijn h>t v]vult4  ,de ,he]e heeft alles 
w$]om zoo wel gemaakt4 ,hij heeft mij   
belo(d1 voor mij te zull5 zorg51 en ge5 
tittel ( jota van dat woord is t] a>de  

gevall54 ,integ5deel1 de uitkom/ heeft  
e5 klemtoonteek5 geplaat/ bov5 de rijke 
bel(te ,gods4 ,hij heeft vri5delijke h&5
 gegev51 die voor ons wild5 zorg51 en   
die ik 9 g$a*te zeg54 ,hij heeft mij    
?ans we] ge/]kt g$ur5de e5 /]k          
aangrijp5de kuur4 ,behalve de           
dagelijks*e inspuit+5 heb ik #ad        
,rntg5-be/ral+5 gehad2 dit is zelfs n   
bov5 't maximum1 dat hi] wordt toeg$i5d4
 ,da>bij heb ik zes radium-be/ral+5     
ontvang51 elk van vijf ur54 ,re$s de    
dagelijks*e inspuit+5 grijp5 't ge/el z 
aan1 dat alle patint5 er teg5 opzi54    
,no*tans heb ik alles zond] e5ig bezwa> 
mog5 door/aan4 ,9 ge5 ma&5 hebb5 zi*    
blo$+5 v]toond4 ,mijn gewi*t bleef      
g$ur5de de kuur hetzelfde1 mijn kra*t5  
zijn we] aanm]kelijk toeg5om54 ,en      
t]wijl wij v]trekk51 gloort de hope op  
e5 algeheele g5ez+ mij als 't li*t van  
e5 nieuw5 lev5smorg5 teg54 ,het is e5   
l5t$ag 9 d5 w9t]1 en al wat 9 mij is1   
jubelt d5 ,gev] van alle go$e gav5      
tegemoet1 om ,hem te dank5 voor zooveel 

gun/ aan e5 onwa>dige en ell5dige       
bewez54  ,hoeveel de ,he]e ook geeft1 ik
 heb ev5wel nog me] te vrag54 ,en vooral
 twee w5s*5 kiem5 ?ans op 9 mijn h>t1 n 
voor 't ,j5seit1 n voor 't ,diesseit1 n 
voor 't gee/elijke1 n voor 't tijdelijke
 lev54  ,de ,he]e geeft mij e5 langzaam1
 e5 ge/adig h]/el4 ,behaagt 't ,hem mij 
volkom5 te g5ez51 dan heb ik voor 't    
gee/elijke lev5 d5 innig5 w5s*1 dat de  
,he]e mij en mijn huis /e$s nad] tot    
,hem br5ge4 ,alle5 de w>e lev5%eilig+   
geeft w>e lev5svreugde2 wa> de          
heiligmak+ is1 bloeit de hoog/e vreugde1
 zelfs 9 dag5 van zw>e krankheid1 zelfs 
9 k]k]hol51 zelfs 9 de zev5maal heet]   
ge/ookte ov5s4  ,met de oude my/iek5 g+ 
ik te rade1 wat de be/e middel5 zijn om 
de v]vull+ van dez5 w5s* te v]krijg51 en
 met h5 kwam ik tot 't besluit1 dat de  
m$itatie ( de ov]d5k+1 de oratie ( 't   
geb$1 de contemplatie ( de inw5dige     
gee/elijke aans*\w+ de voortreffelijk/e 
weg5 zijn1 die leid5 tot 't voorge/elde 
doel4  ,tweemaal lez5 wij 9 ,lukas #b   

van ,m>ia1 dat zij de d+51 die ha>      
omtr5t ,jezus gezegd w]d51 bewa>de 9 ha>
 h>t2 nmaal1 dat zij die tezam5 bij     
zi*zelve ov]legde4 ,m>ia m$ite]de ov]   
hetge5 de h]d]s1 e5 ,simeon1 e5 ,hanna  
ha> zeid54 ,we kunn5 veilig aannem51 dat
 vooral 't woord van ,simeon ha> als    
lood op de ziel heeft gewog51 en dat zij
 er veel en zwa> ov] heeft nag$a*t4 ,wat
 0 de vru*t da>van8 ,dat ha> 9 de       
donk]/e ure van ha> lev51 to5 zij bij 't
 ,kruis /ond1 't li*t da>ov] opg+1 en   
jui/ dit li*t beho$de ha> to5 voor      
algeheele v]twijfel+4 ,het m$ite]5 ov]  
't ,woord ,gods1 de weg5 ,gods1 de      
leid+5 ,gods1 is als de ham]slag1 die de
 nagel5 van het ,woord /e$s va/] slaat 9
 onze ziel4 ,dit m$ite]5 ont/eekt de    
witte vlam d] heilige wij%eid 9 onz5    
gee/2 deze wij%eid is als 't oog d]     
ziel2 dit oog ziet 't p]spectief d]     
hope1 wa> &]5 9 dikke dui/]nis rondta/54
  ,aan dit ru/ig m$ite]5 hebb5 we vooral
 teg5woordig zulk e5 groote behoefte4   
,de zak51 die wij dagelijks moet5 do51  

zijn zoo groot en zoo vele1 en de dag5  
zijn zoo kort4 ,we hebb5 altijd zulk e5 
haa/4 ,dit is niet go$4 ,op deze wijze  
loopt onze gee/ l$ig1 en wij moet5 hem  
vull54 ,wij nem5 er d5 tijd af voor     
all]lei d+54 ,lat5 wij er ook d5 tijd   
afnem5 voor de godvru*tige m$itatie4    
,deze doet ons als ,mozes te midd5 van  
de vele drukt5 van 't lev5 nabij d5     
,he]e lev51 en v]hoogt 't gewi*t en de  
kra*t van ons be/aan4  ,9 de twe$e      
plaats noemde ik als middel om nabij d5 
,he]e te lev5 de oratie ( 't geb$4  ,te 
mog5 bidd51 te mog5 sprek5 met d5 ,kon+ 
d] kon+51 welk e5 e]e6 ,te kunn5 bidd51 
welk e5 v]li*t+ 9 de ure d] b5auwdheid6 
,het klag5d h>t heeft zoo ga>ne e5      
lui/]5d oor4 ,welk e5 troo/1 wanne] wij 
9 tijd5 van diepe droef5is met de       
psalmi/5 't boordevolle h>t mog5        
uit/ort5 voor ,hem1 die ,zi* w5dt tot   
het geb$ desg551 die gans* ontbloot is4 
,van d5 troo/ en de kra*t van 't geb$   
/aat zooveel 9 't ,woord van ,god       
ges*rev51 dat ik er niet bre$ ov] wil   

uitweid54  ,alle5 op n sprek5d voorbeeld
 wil ik nog wijz54 ,j]uzalem wordt door 
,sanh]ib beleg]d1 en ongeve] op         
di5zelfd5 tijd is ,hiskia doodelijk     
krank4 ,en 't erg/e is1 het volk is door
 zijn zondig v]l$5 rijp voor 't g]i*t4  
,welk e5 ha*elijke toe/&6 ,hiskia w5dt  
zi* 9 dez5 hoog5 nood we55d tot d5      
,he]e4 ,de ,he]e hoort4 ,de kon+ wordt  
door e5 wond] g5ez54 ,het ,assyris* leg]
 van hond]d vijf en ta*tig duiz5d man   
wordt 9 n na*t geveld4 ,de /ad wordt    
v]lo/4 ,de ong]e*tigheid wordt v]gev54  
,welk e5 ov]weldig5de rijkdom van zeg5  
op 't geb$ van n man6 ,bro$]s en zu/]s1 
laat 't geb$ de kra*t van ons lev5 zijn1
 zoo zal er zek] kra*t van ons uitgaan4 
,als d]de hulpmiddel voor de bevord]+   
van 't geme5s*apslev5 met d5 ,he]e1     
noemde ik de contemplatie ( de inn]lijke
 gee/elijke aans*\w+4  ,wanne] e5 onz]  
v]want5 e5 ongeluk treft1 bij e5        
spoorwegongeval omkomt1 ( te wat] valt  
en v]dr9kt1 /ell5 wij ons telk5s de ramp
 voor oog54 ,het is1 ( wij d5 geliefde  

door de rails zi5 v]brijzel51 ( wij hem 
9 de golv5 zi5 wegz9k54 ,het is ons1 (  
wij zijn laat/e ang/kret5 hoor54 ,e5    
oog5blik /aan wij op om hem t] hulp te  
snell54 ,z kra*tig w]kt 't              
voor/ell+sv]mog5 9 d5 m5s*4 ,het w]kt 9 
zulke gevall5 zoo kra*tig door de       
liefde1 die wij voor d5 getr(f5e        
gevoel54  ,alzoo is de liefde ook de    
drijfkra*t 9 de inn]lijke1 gee/elijke   
aans*\w+4 ,zij dr+t ons1 om ons d5      
,heil& voor oog5 te /ell51 zooals ,hij  
lag 9 de kribbe1 zooals ,hij rondw&elde 
door ,kanan1 zooals ,hij wor/elde 9     
,ge?sman1 zooals ,hij le$ voor ,kjafas1 
,pilatus1 ,h]odes en aan het kruis1     
zooals ,hij na ,zijn op/&+ v]s*e5 aan   
,zijn jong]51 zooals ,hij opvo] t5      
hemel1 en zooals ,hij nu na> de he]lijke
 bes*rijv+ van ,johannes is gezet5 t]   
re*t]h& van d5 ,vad]4 ,zijn wij re*t    
lev5dig 9 deze aans*\w+ w]kzaam1 dan is 
't ons1 ( zij ons e5 wijle buit5 ons    
zelv5 br5gt4  ,he]lijk is de vru*t dez] 
contemplatie4  ,zij v]e5igt ons op 't   

all]nauw/ met d5 ,he]e1 zij doodt d5    
z9nelijk5 lu/1 zij v]vult de ziel met 't
 hemels* ideaal1 zij doet ons als ,h5o* 
w&el5 met ,god1 zij br5gt e5 he]lijk5   
glans op ons lev54 ,blonk het aangezi*t 
van ,mozes1 to5 hij van d5 b]g kwam1 wa>
 hij met d5 ,he]e _h v]ke]d1 ook op ons 
gans*e zijn komt de g\d5 glans van d5   
hemel4  ,alzoo belev5 wij wa>lijk1 wat  
,paulus s*rijft1 #b ,cor4 #c3 #ah3 ,wij 
dan1 de he]lijkheid des ,he]5 als 9 e5  
spiegel aans*\w5de1 word5 na> hetzelfde 
beeld 9 g$aante v]&]d1 van he]lijkheid  
tot he]lijkheid1 als van des ,he]5      
,gee/4  ,o he]lijk1 o gelukkig1 o       
gezeg5d lev56  ,behaagt 't d5 ,he]e nog 
j>5 tot mijn lev5sdag5 toe te voeg51 't 
behage ,hem dan ook1 dit lev5 mij te    
s*5k51 opdat ik re$s op a>de d5 hemel   
mag beg9n51 en volkom5 mag zijn voor de 
taak1 die mij wa*t4  ,ov] mijn twe$5    
w5s* hoop ik ,u e5 volg5de maal te      
s*rijv54  't ,bov5/a&e s*reef ik 's     
morg5s vr mijn v]trek uit ,heidelb]g4   
#b4ai /apt5 we te ,heidelb]g 9 d5 tre94 

,we hadd5 e5 voorspo$ige reis2 precies  
op tijd liep 's avonds ev5 ov] ti5 onze 
tre9 't /ation te ,am]sfoort b9n54 ,onze
 beide jong5s w>5 aan d5 tre91 en ge    
begrijpt de vreugde van 't w$]zi54 ,d5  
,he]e zij l( en dank voor alles4        
,ontvangt van mijn vr\w en huisg5oot5 de
 h>telijke groet54  ,wee/ all5 tezam5 d5
 ,he]e bevol5 door                      
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #aj ,febru>i #aiad4         
,geliefde geme5te6  ,9 mijn vorig       
s*rijv5 heb ik ,u re$s onze beh\d5      
aankom/ 9 ,am]sfoort gemeld4 ,zoo spo$ig
 mogelijk b5 ik hi] na> mijn huisdokt]  
gegaan1 om mij w$]om te lat5 ond]zoek54 
,hij 0 buit5gewoon tevr$5 ov] de 9- en  
uitw5dige resultat5 d] kuur4  ,alzoo ga 
ik dan1 d5 ,he]e zij da>voor l( en      
prijs1 langzaam ma> ge/adig vooruit4    
,natuurlijk z\ ik liev] zi51 dat mijn   
g5ez+ groot]e sprong5 maakte4 ,ma> wij  
wet5 niet1 wat wij moet5 bege]54 ,9     
,heidelb]g is m5 van oordeel1 dat e5    

langzame ma> /e$s doorga&e g5ez+ bet] is
 dan e5 plotsel+e1 omdat zi* bij de     
snelle g5ez+5 de mee/e t]ugvall5        
voordo51 t]wijl e5 langzame ma> ge/adige
 voortgang d] g5ez+ de mee/e kans bi$t1 
dat m5 voorgo$ van de kwaal wordt       
bevrijd4  ,hoe dit zij1 ik geef 't ov]  
aan d5 ,he]e1 die mij belo(d heeft voor 
mij te zorg54 ,dez] dag5 wilde ,hij mij 
w$]om nog zoo kra*tig v]troo/5 met de   
woord5 van ,ps4 #ia3 #a1 ,die 9 de      
s*uilplaats des ,all]hoog/5 is gezet51  
die zal v]na*t5 9 de s*aduwe des        
,alma*tig54 ,wat zal ik nog me] w5s*58  
,wat &]s dan dat heel deze weg mij ma>  
altijd nad] br5ge tot d5 ,he]e1 mij     
altijd innig] ,zijn geme5s*ap doe smak54
 ,dit is 't ,hoog/e en ,zoet/e4 ,da>van 
z+ ik met ,t]/eeg5 9 zijn ov]s*oon li$3 
,de v]e5ig+ met ,god4      ,i* b9 im    
dunkl5 ,heiligtum1     ,i* bete an und  
bleibe /umm2     ,o ehrfur*tfolles      
,s*weig56     ,d] be/e ,r$n] sagt mir   
ni*t1     0 man hi] ohne ,r$5 spri*t1   
dur* ,lieb5 und dur* ,beug54      ,hi]  

i/ die /ille ,ewigkeit     e9 imm]wahr5d
 selges ,heut1     dies ,nun kann alles 
geb54     ,die ,zeit v]geht mir ssz un  
sa*t2     ,i* m*te bet5 ,tag und ,na*t1 
bei ,gott im ,gei/e leb54      ,hi] i/  
me9 wahres ,elem5t1     e9 ,fri$5sl&1   
weit ohne ,end1     von ,mil* und ,honig
 fliesz5d1     ,hi] quilt im ,grund e9  
,bals5flusz1     dur* alle ,krfte des   
,g5usz1     ,s snftigli* ergiesz5d4     
,dat is3      ,ik b5 9 't donk]         
heiligdom2     ,aanbidd5d1 blijf ik /om2
     o diep e]bi$ig zwijg56     ,de be/e
 sprek] zegt mij niet     wat m5 hi]    
zond] woord5 spreekt1     door ,liev5 en
 door ,buig54      ,hi] is de /ille     
eeuwigheid1     e5 altijddur5d zalig    
h$52     dit nu kan alles gev54     ,de 
tijd gaat voorbij zoet en za*t2     ,ik 
wilde wel bidd5 dag en na*t1     ,om 9  
d5 gee/ bij ,god te lev54      ,hi] is  
mijn w>e elem5t1     e5 vr$es-l& zond]  
end1     van melk en honig vloei5d4     
,hi] ontspr+t e5 balsembron1     die 't 
g5ot 9 alle zielekra*t5     zoo         

zoetelijk doet /room54  ,behaagt 't d5  
,he]e1 mij te h]/ell51 dan heb ik       
natuurlijk ook nog e5 twe$e bege]te1    
n4l4 spo$ig te mog5 +aan tot d5 arbeid1 
die zoo geheel de liefde van mijn h>t   
heeft1 d5 arbeid ond] voogdij- en       
rege]+sk9d]51 ond] ontslag5 gevang551   
drankzu*tig5 en zw]v]s4  ,volg5s sommig5
 is deze arbeid wel nutteloos2 zij      
bes*\w5 eig5lijk alle5 dan e5 beke]+ als
 e*t1 wanne] iem& van zijn jeugd af als 
e5 k9d des v]bonds heeft geleefd4 ,wa*t 
u voor beke]de ,jod51 voor beke]de ho]51
 voor beke]de b&iet56 ,e5 vos v]lie/ wel
 zijn h>51 ma> niet zijn /rek54 ,zi$a>  
hun /&punt6  ,er is zek] we9ig          
betoogkra*t noodig om dadelijk te do5   
zi51 dat dit /&punt onh\dba> is4  ,het  
/rijdt met de ,s*rift4 ,de e]/e         
,*ri/elijke geme5te is uit beke]de ,jod5
 als ev5zoovele lev5de /e55 opgeb\wd1 en
 hoeveel go$s wordt 9 de ,s*rift van ha>
 gezegd4 ,e5 moord5a> volgde d5 ,heil& 9
 't p>adijs4 ,hoeveel liefde bewees de  
vr\w1 aan wie veel v]gev5 06  ,de feit5 

w]p5 ook dit heele /&punt omv]4 ,d5kt   
sle*ts aan e5 ,da ,co/a1 e5 ,ne&]1 e5   
,john ,bunyan1 e5 ,r[l& ,hill4  ,de     
erv>+ bewij/ jui/1 dat m5s*5 met e5     
zw>te jeugd1 wanne] zij wa>lijk beke]d  
word51 zi* na hun beke]+ zoo v] mogelijk
 van dit zw>te punt zoek5 te v]wijd]51  
en als ,m>ia ,magdal5a zoo di*t mogelijk
 bij d5 ,he]e zoek5 te zijn4  ,o1 ik br&
 dan ook van v]lang51 om di5 arbeid te  
beg9n5 ond] deze ell5dig5 en v]lor554   
,9 de /i*t+ voor voogdij- en            
rege]+sk9d]5 zull5 we 9 d5 regel wel    
alle5 deg55 krijg51 die voor de         
gez9sv]pleg+ onges*ikt zijn4 ,dit is dus
 't m9/e soort4 ,ma> o1 wat lokt 't mij 
aan1 deze zw>te s*ap5 hun weg voor oog5 
te /ell51 en hun te do5 zi51 hoe deze   
weg h5 t5 ond]gang vo]t6 ,hoe lokt 't   
mij aan1 hun tegelijk d5 one9dig5       
rijkdom van ,*ri/us' zoek5de liefde te  
pr$ik51 en hun d5 weg te wijz51 die     
leidt tot e5 eeuwig beh\d6  ,ook van de 
opleid+ voor maats*appelijk5 arbeid /el 
ik mij veel go$s voor4 ,t]e*t heeft de  

,rege]+ +ezi51 dat zij voor heel de     
opvo$+ van d]gelijke k9d]5 de kra*t5 van
 't p>ticuli] initiatief moet te hulp   
roep54 ,vooral 9 de p>ticuli]e /i*t+5   
kan de ,*ri/elijke liefde ha> w]k do54  
,met dwang alle5 komt m5 tr\w5s 9 't w]k
 d] opvo$+ niet veel v]d]4 ,laat de     
plantageh\d] zijn slav5 op d5 akk] z5d51
 laat hij d5 man met de zweep m$ez5d52  
's avonds ke]5 de slav5 wel t]ug met de 
vru*t5 van hun arbeid1 ma> ook met e5   
h>t vol haat teg5 d5 mee/] en teg5 d5   
arbeid4 ,liefde tot d5 arbeid moet d5   
k9d]5 word5 +epr5t4 ,da>toe moet5 dw+5d 
gezag en ,*ri/elijke liefde sam5w]k54   
,de &]e arbeid1 ond] ontslag5 gevang551 
drankzu*tig5 en zw]v]s1 is van niet m9d]
 belang4  ,9 d5 regel /ell5 wij ons     
voor1 dat de gevang5e 9 zijn k]k] vurig 
na> de vrijheid v]langt4 ,en dit is ook 
zoo4 ,to* is er iets1 dat hem al 't g5ot
 d] vrijheid geheel v]galt4 ,de gevang5e
 weet1 dat hij 9 zijn gez9 de e]eplaats 
kwijt is4 ,w]k krijgt hij niet          
gemakkelijk me]4 ,wie wil iem& hebb51   

die gezet5 heeft8 ,vel5 vall5 na hun    
ontslag uit de gevang5is 9 de misdaad   
t]ug1 en zij gaan hun v]d] lev5 van de  
gevang5is 9 de maats*appij1 van de      
maats*appij 9 de gevang5is4 ,dit moet   
voorkom5 word54 ,deze m5s*5 moet5       
geholp5 word54 ,peccator e/1 comprime2  
homo e/1 mis]]e6 ,hij is e5 misdadig]1  
be/raf hem2 hij is e5 m5s*1 heb m$elijd5
 met hem6  ,ook voor de drankzu*tig5    
moet er e5 retraite 7ru/plaats7 zijn1   
wa> hun v]/oord z5uwlev5 h]/eld wordt1  
en wa> zij ond] de be>beid+ d]          
,*ri/elijke liefde tot d5 /rijd teg5 de 
dr9kgewoonte word5 ge/]kt4  ,het        
moeilijk/ te beh&el5 zijn de zw]v]s1 de 
arbeidss*uw52 die lev5 van b$el>ij en   
dief/al4 ,ma> de ,he]e kan ook uit deze 
/e55 k9d]5 ,abrahams v]wekk54  ,o geve  
mij de ,he]e dez5 arbeid te mog5 beg9n56
  ,geliefd51 h\dt aan 9 't geb$ voor    
mij6 ,v]blijde ons de ,hoord] d] geb$5  
nog door ,zijn groote dad56             
,uw u liefhebb5de oud-le]a>1            
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  

,am]sfoort1 #ai ,febru>i #aiad4         
,geliefde geme5te6  ,tot mijn le$wez5   
kan ik u ?ans ge5 uitvo]ig s*rijv5 do5  
toekom54 ,ik lig met e5 li*te maagkat>rh
 te b$1 en kan dus niet s*rijv54  ,g$5kt
 onz]1 en wee/ d5 ,he]e bevol5          
door uw5 u liefhebb5d5 oud-le]a>1       
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #be ,febru>i #aiad4         
,geliefde geme5te6  ,het speet mij ze]1 
dat ik u e5 vorig maal door e5 li*te    
maagkat>rh1 die mij e5 pa> dag5 aan 't  
b$ bond1 ge5 uitvo]ig s*rijv5 kon do5   
toekom54 ,van deze kle9e onge/eldheid b5
 ik ?ans1 d5 ,he]e zij dank1 geheel     
h]/eld4  ,wat de eig5lijke kwaal        
aangaat1 beh\dt 't proces zijn gewoon   
v]loop4 ,d5 n5 dag gevoel ik me e5s wat 
bet] dan d5 &]5 dag2 ma> ov] het geheel 
g5om5 ga ik to* langzaam vooruit4  ,ik  
zal e*t] lang moet5 wa*t51 voordat ik   
geheel h]/eld zal zijn1 wanne] 't d5    
,he]e al?ans behaagt mij te g5ez54 ,dit 
lange wa*t5 valt wele5s moeilijk4  ,to* 
z\ ik mij ze] bezondig51 wanne] ik      

klaagde4 ,de ,he]e maakt 't g$ur5de dez5
 wa*ttijd 9 alle opzi*t5 zoo bov5 bidd5 
en d5k5 wel4  ,ik d5k 9 deze dag5 veel  
aan ,mozes' beproev+ 9 ,midian4  ,door  
,gods all]bijzond]/ voorzi5ig be/el is  
hij door de h& e5] pr9ses uit 't wat]   
getog51 en door ha> zorg met de wij%eid 
van ,egypte als ov]got54 ,temidd5 dez]  
heid5s*e opvo$+ beve/igt de ,he]e       
no*tans aan ,mozes ,zijn v]bond1 dat    
,hij met ,abraham heeft opg]i*t1 en door
 deze he]lijke g5ad$aad ,gods kie/      
,mozes 9 zijn h>t d5 smaad van 't       
ond]drukt slav5volk bov5 alles wat 't   
heid5s* ,egypte hem kan bi$54 ,e5       
he]lijk lev5sideaal teek5t zi* af voor  
,mozes' oog4 ,hij voelt zi* de          
provid5tiel aangewez5 v]loss] van zijn  
arme volk1 en hij trilt van v]lang5 om  
als zoodanig te mog5 optr$54 ,hij is nu 
ve]tig ja> geword54 ,hij gaat zijn volk 
bezoek54 ,hij ziet e5 ,egypt5a> e5      
,israliet mi%&el54 ,hij grijpt d5       
v]drukk] en velt hem ne]4444 ,dit zal 't
 se9 word5 tot d5 algeme55 op/& van 't  

v]trapte slav5volk6 ,nu zal de geweldige
 /rijd beg9n564444 ,droef v]/oorde      
illusie64 ,d5 volg5d5 dag tre$t e5      
,israliet als v]rad] teg5 ,mozes op4    
,wel e5 bewijs1 dat dit volk all]m9/    
rijp is voor de groote wor/el+4 ,het zal
 nog zwa>d] v]drukt moet5 word51 voordat
 de ,isralietis*e held5ziel ontwaakt4   
,mozes' eig5 lev5 raakt 9 geva>4 ,hij   
vlu*t de woe/ijn 91 totdat hij 9 ,midian
 e5 veilig toevlu*tsoord gevond5 heeft  
bij ,rhul1 d5 prie/]-sjeik1 die d5 jong5
 man niet alle5 9 zijn huis ma> ook 9   
zijn familie opneemt4 ,hi] v]toeft      
,mozes ve]tig j>51 van week tot week1   
van ma& tot ma&1 van ja> tot ja> de     
kudde weid5d van zijn s*oonvad] ,rhul4  
,welk e5 domme zaak voor 't opp]vlakkig 
oog6 ,de ,he]e =me]t ,mozes tot e5      
v]loss] voor zijn volk1 en op 't        
oog5blik dat deze man ,gods als zoodanig
 wil optr$51 breekt de ,he]e ,zijn eig5 
w]k af4 ,9 plaats van ,isral aan te vo]5
 9 d5 /rijd teg5 ,egypte1 moet hij      
ve]tig j>5 a*t]e5 't vee van ,rhul weid5

 9 de woe/ijn4 ,oss5 en s*ap5 ho$5 kan  
i$]e52 voor de v]loss+ van e5 volk is e5
 all]bijzond]/e zalv+ van noode2 aan    
,mozes is de zalv+ gegev51 en zie1 da>  
wordt de ko/elijke middelmoot van 't    
lev5 van di5 man1 van zijn #dj;e tot    
zijn #hj;e ja>1 als wa>deloos 9 de      
woe/ijn weggeworp54 ,de geweldige leeuw 
wordt voor e5 z&k>retje gespann51 en    
moet zoo ve]tig j>5 a*t]e5 zijn         
reuz5kra*t v]bruik5 9 nietig w]k4 ,welk 
e5 beproev+ voor ,mozes6  ,ze] jui/6    
,ma> ev5als alle beproev+ is deze weg   
voor ,mozes de mee/ gezeg5de2 deze lange
 omweg is de re*te weg1 wa>9 zijn opvo$+
 tot v]loss] des volks moet word5       
voltooid4 ,ne51 de man1 die da> k]sv]s* 
uit de ,egyptis*e omgev+ kwam1 0 nog    
niet de re*te man voor de groote taak1  
die hem wa*tte4 ,zek]1 hij is vol van   
gelo(2 ma> ook vol van eig5waan4 ,met   
welk e5 illusie gaat hij na> de bro$]s4 
,hij zal zwa>dwett5de krijgszang5 sl+]5 
9 de gemo$]5 van die m>tel>51 wi5 hij   
hulpe heeft toegezegd4444 bij ,mozes1 d5

 man ,gods4 ,de ,he]e zal aan de spitse 
tr$51 en door des ,he]5 zeg5 zal ond]   
,mozes' leid+ het v]drukte slav5volk tot
 e5 held5volk word51 dat zi* aan d5     
greep d] ,egyptis*e ond]drukk+          
ontwor/elt4 ,welk e5 held is die ,mozes6
 ,ma> 9 eig5 oog6 ,t]nauw]nood is zijn  
e]/e v]loss+sdaad v]rad51 (44441 hij    
slaat dadelijk op de vlu*t4 ,er moet nog
 iets me] aan hem gebeur51 als hij      
w]kelijk is de man ,gods1 die zi*       
va/h\dt aan d5 ,he]e als zi5de d5       
,onzi5lijke1 en die da>om teg5ov] ,f>a  
pal /aat als ,s9a's rots4 ,dat groote   
w]k wordt nu aan ,mozes gewro*t 9 ,rhuls
 huis en 9 de woe/ijn6 ,da> le]t hij1   
wat hij 9 ,egypte niet _h kunn5 le]54   
,midian is de hooges*ool1 die ,mozes e]/
 nog moe/ doorloop51 voordat hij bekwaam
 0 voor zijn hooge taak4 ,ongetwijfeld  
heeft ook ,mozes dit lat] alles +ezi51  
en er d5 ,he]e voor g$ankt4  ,op        
soortgelijke wijze als voor ,mozes heeft
 de ,he]e aanvankelijk de beproev+ ook  
voor mij gezeg5d4  ,zek]1 het kruis is  

h>d1 zwa>1 drukk5d4 ,niem& mag 't       
bege]54 ,dit w>e teg5 de ord5+ ,gods4   
,i$] v]drukte mag en moet1 mits met     
ootmo$ige en e]bi$ige ond]w]p+ van eig5 
wil aan des ,he]5 s\v]e951 wijz51 ook   
heilig5 wil1 bidd5 om wegnem+ van 't    
kruis4  ,en to*1 wanne] 't d5 ,he]e     
behaagt1 't kruis op te legg51 en d5    
druk aan h>t en lev5 te heilig51 is er  
niets me] zeg5rijk dan 't kruis4  ,dan  
wordt 't beve/igd3 hoe groot] kruis1 hoe
 di*t] bij d5 ,he]e4 ,nooit v]geet ik 't
 oog5blik1 to5 mij gezegd w]d1 dat ik de
 bek5de1 vreeselijke ziekte _h4 ,da>    
/ond ik1 vlak voor d5 dood1 vlak voor de
 eeuwigheid1 vlak voor d5 ,he]e4 ,rijk 0
 de g5ade1 die de ,he]e to5 s*onk4 ,het 
0 mij om 't ev51 wat de ,he]e met mij   
de$1 indi5 ik sle*ts nabij ,hem mo*t    
zijn4 ,ook ik gevoelde lev5dig en       
voortdur5d1 wat ,t]/eeg5 9 v]hev5       
di*twoord5 z+t3      ,luft1 die alles   
fllet1 dr9 wir imm] s*web51     all]    
,d+e ,grund und ,leb52     ,me]1 ohne   
,grund und ,ende1 ,wund] all] ,wund]3   

,i* s5k mi* 9 ,di* h]unt]4     ,i* 9    
,dir1 ,du 9 mir2     lasz mi* ganz      
v]s*w9d51     ,di* nur sehn und f9d54   
,dat is3      ,lu*t1 die alles vult1    
wa>9 wij altijd zwev51     all] d+5     
,grond en ,lev52     ,zee1 zond] grond  
en e9d1 wond] all] wond]53     ,ik z9k 9
 ,u t5 ond]54     ,ik 9 ,u1 ,gij 9 mij3 
laat mij geheel v]dwijn51     ,u sle*ts 
zi5 en v9d54  ,o1 gezeg5d kruis1 dat    
zulk e5 heil mij bra*t6  ,hoe groot]    
kruis1 hoe /]k] gelo(4 ,wa> alles wordt 
afgesn$51 he*t zi* 't gelo( /e$s va/]   
aan ,hem1 ,die e5 afgesn$5 zaak op a>de 
doet1 en ,die ,zi* w5dt tot het geb$    
desg551 die gans* ontbloot is4 ,wie     
bes*rijft d5 troo/1 di5 dit gelo(       
m$ebr5gt8 ,dit gelo( ond]w]pt zi*       
volkom5 aan ,gods soev]e951 wijz5 en    
heilig5 wil2 ma> 't blijft tegelijk     
hop51 wa> all5 wanhop54  ,hoe groot]    
kruis1 hoe vurig] liefde4 ,de v]drukk+  
is de /ormw9d1 die 't liefdevuur hoog]  
en hoog] doet oplaai54 ,het ,god heb ik 
lief6 van d5 #aaf;en psalm ruis*t       

inniglijk op uit d5 diep5 bodem des     
h>t54 ,die liefde is het lev51 dat d5   
dood niet vree/1 ma> met d5 dood e]/ tot
 zijn re*te uit+ komt4 ,z\ ik dan 't    
kruis niet kuss51 dat zulk5 zeg5 br5gt8 
,hoe groot] kruis1 hoe s*oon] kroon4    
,je grsz] ,kreuz1 je s*n] ,krone1       
,die ,gottes ,gnad uns beigelegt1       
,und die e9mal vor se9em ,?rone     ,d] 
,ub]w9d] ,s*eitel trgt1     ,a*1 dieses 
teure ,kle9od ma*t1     ,dasz man das   
grszte ,kreuz ni*t a*tet4  ,dat is3     
,hoe groot] kruis1 hoe s*oon] kroon1    
,die ,gods g5ade heeft toegelegd1       
,en die ,hij e5maal voor ,zijn troon1   
,om 's ov]w9na>s s*$el vle*t4     ,a*1  
dit duurzaam kle9ood maakt     ,dat 't  
groot/e kruis als niets is gea*t4       
,geliefde geme5te1 hoe 't hi] op a>de   
ook met u en mij ga1 d5g551 die d5 ,he]e
 liefhebb51 w]k5 alzoo alle d+5 m$e t5  
go$e4 ,laat ons dit va/h\d56 ,laat de   
,azafsw5s* de onze zijn3 ,ma> mij       
aanga&e1 het is mij go$1 nabij ,god te  
wez54 ,met ,mozes zull5 wij dan e5maal  

aan des ,he]5 mond mog5 ontslap54       
,da>toe zij de ,he]e met u en met mij6  
,ontvangt w$]om de h>telijke groet5     
mijn] huisg5oot51 en g$5kt mij /e$s als 
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #e ,ma>t #aiad4  ,geliefde  
geme5te6  ,de vogeltjes tjilp5 alwe]4   
,de voorbod5 d] kom5de l5te v]toon5 zi* 
alwe]4 ,de l&man gaat we] uit tot zijn  
akk]1 om di5 voor de ontvang/ van 't    
zaad te b]eid54  ,teg5ov] mijn raam /aat
 van d5 morg5 tot d5 avond e5 man te    
spitt54 ,met =s*5 /oot zet hij telk5s de
 spade 9 d5 grond4 ,als( ze e5 ve] w>e1 
li*t hij de losgewrong5 kluit met zijn  
spade op4 ,met e5 li*te h&beweg+ w]pt   
hij d5 klomp a>de 9 /ukk5 op ha> plaats4
 ,zoo w]kt hij door1 sle*ts nu en dan   
ev5 v]pooz5d1 d5 elleboog op d5 knop van
 zijn spade1 zijn klomp op 't /aal do5de
 ru/54 ,en dan gaat hij we] voort met   
zijn zw>5 arbeid1 totdat et5/ijd hem e5 
wijle huiswa>ts roept4  ,deze /o]e w]k] 
doet mijn h>t br&5 van v]lang51 om ook  

alzoo de spade 9 d5 grond te zett5 op 't
 t]re91 dat ik aanvankelijk betrad4     
,g$uld6 ,g$uld6 ,de ,he]e maakt alles   
s*oon op zijn tijd4 ,hoe he]lijk le]t   
ons dit de roep+ van ,mozes bij 't br&5d
 braambos*1 wa>bij ik deze week nogal   
e5s w]d bepaald4  ,mozes heeft nu d5    
leeftijd van ta*tig j>5 b]eikt4 ,nog is 
zijn s*\d] ongebog52 ma> hij is de fi]e 
jonge man niet me]1 9 wi5s ad]5 't blo$ 
dadelijk brui/ en kookt2 die d5 aanr&]  
van d5 volksg5oot met n slag velt1 de   
h]d]s van ,midian op de vlu*t drijft1 en
 ,zippra's s*ap5 dr5kt4 ,de kalmte d]   
grij%eid heeft de on/uimigheid d] jeugd 
v]vang54  ,e*t] moet5 wij ons niet      
voor/ell51 dat hij door het ve]tigj>ige 
woe/ijnlev5 ruw geword5 is4 ,9 de t5t5  
d] ,oo/]s*e ,b$oeen5 he]s*te vaak me]   
h(felijkheid dan 9 de paleiz5 d] /$el+54
  ,mozes heeft iets buit5gewoons        
e]wa>digs1 t]wijl hij de kudde          
voortleidt1 tot a*t] 9 de woe/ijn1 bij  
,horebs b]g4  ,wa>om1 ,mozes1 vo]t ge   
uwe kudd5 z v] weg1 tot a*t] 9 de       

woe/ijn8 ,wa>he5 w5dt zi* vol heimwee uw
 oog8 ,blijft da> nog e5 hope sluim]5 op
 d5 bodem van uw h>t1 dat gij to* nog   
e5s als r$d] zult optr$5 van dat volk1  
dat da>g9ds 9 slav5boei5 zu*t8          
,plotsel+ word5 zijn g$a*t5 afgeleid    
door iets 9 zijn nabijheid4 ,e5 bos*je  
/aat 9 br&4 ,dit 0 niets ongewoons4 't  
,gebeurde wel me] door de               
onvoorzi*tigheid van h]d]s met 't vuur1 
dat er alzoo e5 woe/ijnbr&je ont/ond4   
,zulk e5 br& is e*t] e9delijk uitgebr&2 
ma> deze blijft gloei51 altijd /]k]1    
altijd v]hev5]4  ,w>e ,mozes bijgeloovig
 gewee/1 hij w>e op de vlu*t gegaan4    
,hij gelo(t2 da>om gaat hij op ond]zoek 
uit4  ,o wond]vol gezi*t6 ,bl9k5d1 do*  
niet v]bl9d5d gaan hoog de vlamm5 op4   
,niet v]t]5d1 ma> v]li*t5d1 omzweeft de 
li*tvolheid1 de li*!]lijkheid 't        
braambos*4  ,hoort e5 /em1 die ,mozes   
zegt1 d5 s*o5riem te ontb9d51 omdat deze
 plaats heilig is6  ,o groot oog5blik 9 
,mozes' lev56  ,de ,he]e spreekt6  ,de  
,he]e spreekt1 en zegt ,mozes1 dat ,hij 

is ne]gekom5 om de v]drukk+ van ,zijn   
volk te zi54 ,e5 m5s*elijke wijze van   
sprek51 wa>9 de ,he]e ,zijn n$]buig5de  
go$heid aans*\welijk maakt4  ,de ,he]e  
spreekt1 en roept ,mozes om 't v]drukte 
volk uit ,egypte te leid51 en na> ,kanan
 te vo]54 ,welk e5 roep+6  ,zull5 de    
v]drukt5 zi* nu lat5 leid58  ,hoe zal   
,f>a bewog5 word5 de ze%ond]dduiz5d     
w]kkra*t51 die hij gebruikt tot wat hij 
wil1 te lat5 trekk58  ,op wi5 zal ,mozes
 mog5 /eun5 bij de voldo5+ dez]         
onafzi5b>e taak8  ,de ,he]e noemt ,mozes
 ,zijn ,naam3 ,ik zal zijn1 ,die ,ik    
zijn zal6 ,ik zal zijn6  ,welk e5 roep+6
  ,de ,he]e is de ,zijnde6 ,hij is niet 
e5 word5de ,god1 zooals ,hegel le]t4    
,hij is de ,zijnde4 ,de e5ige wez5lijke4
 ,het nige1 eeuwige1 volmaakte wez51    
buit5 wi5 er niets wez5lijks is1 en aan 
wi5 al wat is zijn ont/aan en           
voortbe/aan dankt4  ,de ,he]e is de ,ik 
zal zijn4 ,zijn raad be/aat1 en ,hij    
doet al ,zijn welbehag54  ,niets kan    
,hem we]/aan4 ,hij s*ept w]eld5 door e5 

enkel woord van ,zijn mond4 ,hij        
v]nietigt kon9krijk5 met d5 adem ,zijn] 
lipp54  ,de ,he]e is de ,ik zal zijn1   
die ,ik zijn zal4 ,de ,getr\we4 ,hij zal
 zijn1 wat ,hij heeft toegezegd te will5
 zijn4 ,de ,he]e v]geet ,zijne bel(t5   
niet4 ,hij moge uit/ell51 dit uit/el    
di5t sle*ts tot de me]d]e glorie van    
,hem1 die e5 afgesn$5e zaak op a>de     
doet4  ,9 dez5 ,naam is ,mozes na>      
,egypte gegaan4  ,9 dez5 ,naam heeft de 
ta*tigj>ige zijn reuz5taak op lui/]volle
 wijze volvo]d4  ,op ,zijn tijd maakt de
 ,he]e alles s*oon4  ,ma> wij zi5 nu ge5
 br&5de braamboss*5 me]1 en wij hoor5 nu
 ge5 hemel/emm5 me]4  ,toegegev54 ,de   
op5b>+ ,gods is ?ans voltooid4 ,hij1 die
 met ,zijn li*tvolheid woonde 9 't n$]e1
 nietige braambos*1 heeft ,zi* na di5   
tijd zelfs nog he]lijk] geop5ba>d4 ,hij 
is met de volheid ,zijn] ,godheid gekom5
 9 n$]e di5/kne*tsge/alte4  ,en ,hij1   
die e5maal z ,zijn w]k op a>de volbra*t1
 en nu gezet5 is t] re*t]h& van d5      
,vad]1 woont ook nu nog met ,zijn ,g5ade

 en ,gee/ bij ,zijn arm en ell5dig volk4
  ,ja1 't braambos* br&t ook nu nog     
voort4 ,als bij de ,emmausgang]s1 is    
,hij ook nu met de ,zijn5 op hun weg1 op
 hun beproev+sweg1 en maakt hunne h>t5  
br&5de4  ,de ,he]e spreekt ook nu nog   
tot ,zijn volk1 door ,zijn ,woord en    
,zijn ,gee/1 inn]lijk en inniglijk 9 de 
ziel4  ,hij noemt ook nu nog ,zijn ,naam
 voor 't oor van ,zijn volk4  ,indi5 n  
d+1 dan heb ik dit duidelijk erv>54     
,da>om1 jubel op1 o mijn ziel1 9 d5     
,naam van ,uw5 getr\w5 ,god6 ,jubel hoog
 op1 en v]laat u geheel op ,hem6        
,befiehl du de9e ,wege     ,und 0 de9   
,h]ze krnkt1     ,d] all]treu/5 ,pflege 
,des1 d] d5 ,himmel l5kt6     ,d]       
,wolk51 ,luft und ,w9d5     ,gibt ,wege1
 ,lauf und ,bahn1     ,d] wird au* ,wege
 f9d5     ,da de9 ,fusz geh5 kann4  ,dat
 is3      ,beveel g]u/ uw weg51     ,al 
wat u 't h>te de]t1     ,d] tr\we ho$e  
en zeg5     ,van ,hem1 die 't al rege]t6
     ,die wolk51 lu*t en w9d5     ,wij/ 
spoor en loop en baan1     ,zal ook wel 

weg5 v9d51     ,wa>langs uw voet kan    
gaan4  ,dit bek5de v]s van d5 vrom5     
,paul ,g]h>dt 0 e5 d] e]/e v]z51 die    
opgegev5 w]d51 to5 ik ,zondag #d ,octob]
 #aiac voor de e]/e maal de ,duits*e k]k
 te ,heidelb]g b9n5trad4 ,ge begrijpt1  
dat ik moeite _h1 mijn tran5 te b$w+54  
,da> zag ik 't braambos* br&5de4 ,da>   
hoorde ik de /em des ,he]51 tot mij     
sprek5de 9 het geme5telijk gezang4      
,s9dsdi5 heb ik ook gelui/]d na> d5     
raad1 die v]d] 9 dit li$ van ,g]h>dt    
gegev5 wordt3      ,auf1 auf1 gib de9em 
,s*m]ze     ,und ,sorg5 gute ,na*t6     
,lass fahr51 0 das ,h]ze     ,betrbt und
 traurig ma*t6     ,bi/ du do* ni*      
,reg5te1     ,d] alles fhr5 soll1       
,gott sitzt im ,regim5te     ,und fhret 
alles wohl4  ,dat is3      ,s*ep mo$1   
zeg aan uw sm>t5     ,en zorg5 go$5     
na*t6     ,laat v>51 wat uw h>te     ,9 
onru/ heeft gebra*t4     ,gij wilt to*  
niet rege]5     ,als e51 die alles weet4
     ,god blijft als ,he] d] ,he]5      
,met 't hoog/ gezag bekle$4  ,ja1 zoo is

 't4  ,hij maakt 't alles wel1 hetzij   
,hij onze a>ds*e w5s*5 v]vult ( niet4   
,hij /elt nooit teleur4 ,geeft ,hij     
niet1 wat wij bege]51 zoo doet ,hij dit 
om 't me]d]e 9 de plaats te gev54  ,hij 
maakt alles s*oon op ,zijn tijd4  ,leef1
 geliefde geme5te1 9 dit gelo(6  ,w]p   
/e$s alle bekomm]+5 op ,hem6  ,het e9de 
,zijn] weg5 is de glorie van ,zijn ,naam
 en de zaligheid van ,zijn volk6  ,wee/ 
all5 tezam5 dan di5 ,god en ,zaligmak]  
bevol5 door                             
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #aj ,ma>t #aiad4  ,geliefde 
geme5te6  ,t]wijl ik u dez5 brief       
s*rijf1 maak ik mij g]e$ om w$]om na>   
,heidelb]g te gaan1 om mij da> voor de  
vi]de maal ond] beh&el+ te /ell54  ,0 't
 v]loop van de d]de kuur pra*tig1 de    
naw]k+ da>van heeft niet beantwoord aan 
de v]wa*t+1 die ik ervan koe/]de4 ,de   
dikte 9 d5 mond blijft1 nu en dan heb ik
 nog hevige pijn1 en 9 de laat/e ve]ti5 
dag5 heb ik 's na*ts sle*t geslap54  ,ik

 wil e*t] all]m9/ klag54 ,integ5deel1   
wanne] de vreeselijke pijn mijn mond    
doorsnijdt1 buig ik mij vol aanbidd+    
voor de heiligheid des ,he]5 ,he]54 ,ik 
bes*\w dez5 kank] als e5 vru*tgevolg d] 
zonde4 ,ma> hij is voor mij ook e5 vuur 
,gods1 dat mij doorl\t]t4 ,hij is voor  
mij ook e5 middel 9 ,gods ,h&1 wa>door  
,hij mij br5gt op de all]-1 all]lief/e  
plek1 op de vlakke veld51 wa> onze ,kon+
 en ,borg ,zi* 9 al ,zijn s*oonheid aan 
de ziel v]toont4  ,dan heb ik inn]lijke 
vreugde 9 't midd5 van de diepe sm>t1 en
 /em ik 9 met wat de di*t] z+t3         
,ma>1 't vrome volk1 9 ,u v]heugd1      
,zal huppel5 van zielevreugd1       ,da>
 zij hun w5s* v]krijg52     ,hun        
blijds*ap zal dan onbepaald1     ,door  
't li*t dat van ,zijn ,aanzi*t /raalt1  
,t5 hoog/5 toppunt /ijg54     ,heft     
,gode blijde psalm5 aan2     ,v]hoogt1  
v]hoogt voor ,hem de baan2       ,laat  
al wat leeft1 ,hem e]56     ,b]eidt d5  
weg1 9 ,hem v]blijd1     ,die door de   
vlakke veld5 rijdt2       ,zijn ,naam is

 ,he] d] ,he]54  ,9 di5 ,naam ga ik dan 
ook vol go$5 mo$ we] na> ,heidelb]g4 ,en
 z\ ik niet8 ,hij heeft mij d]wa>ts d5  
weg gewez5 en geba&4 ,ik kan niet &]s   
do5 dan ,zijn go$heid da>9 bewond]54    
,voor de vi]de maal heeft ,hij de beide 
lieve bro$]s1 die zi* zoo /]k voor mij  
int]esse]51 9 /aat ge/eld de noodige    
middel5 te v9d54 ,van 't oog5blik af1   
dat ik 9 ,heidelb]g kwam1 heeft de ,he]e
 de middel5 als wond]dadig will5 zeg554 
,z\de ik dan ge5 mo$ h\d51 en voortgaan 
op hope teg5 hope1 mij va/h\d5de aan d5 
,he]e als zi5de d5 ,onzi5lijke8  ,ma>   
t]wijl ik alzoo vol mo$ d5 geliefd5     
vad]l&s*5 bodem we] voor e5ige wek5 ga  
v]lat51 is mijn h>t vol van ern/ige     
g$a*t5 ov] de toekom/ van ons volk1     
wa>ond] 9 de laat/e j>5 zulke gewi*tige 
omke]+5 hebb5 plaats gegrep51 en        
inzond]heid ov] de toekom/ van ons      
,g]e=me]d volk4  ,kort gel$5 sprak ik   
met e5 ,duits* pr$ikant4 ,met groot5    
ophef sprak hij van d5 w$]opbloei van 't
 ,calv9isme 9 ons ,vad]l&4 ,ons l& is   

&]s voor het buit5l& ge5 /ad op e5 b]g2 
ma> dit weet m5 da> dan to*1 vooral 9   
,duits*l&1 dat d] ,calv9ismus alhi] zulk
 e5 groot5 ,aufs*wung gemaakt heeft4    
,lat] ov] dit gesprek nad5k5de1 vatte de
 vrees bij mij po/1 dat 9 de laat/e j>5 
de ma*tige ontwikkel+ van het ,calv9isme
 e5igsz9s tot /il/& is gekom54  ,dit    
/emde mij droevig1 vooral met het oog op
 de jong/e evoluties op politiek gebi$4 
,wie _h e5 ja> gel$5 ook ma> e5igsz9s   
kunn5 d5k51 dat ges*i$5 z\1 wat wij ?ans
 voor onze oog5 zi5 afspel58  ,cort v4  
d4 ,l9d5 is de e]/e ,m9i/]1 en s*rijft  
algeme5 kiesre*t als punt n op zijn     
program4 ,v]beeld u1 ,cort van d] ,l9d56
 ,9 zijn /aatkundig5 brief van ,decemb] 
h]9n]t ,van ,h\t5 nog aan 't volg5de    
feit3 ,teg5ov] ,cort van d] ,l9d5 /ond  
ik e5 d]tigtal j>5 gel$5 9 het politiek 
/rijdp]k te ,gron+51 wa> hij to5        
hoogle]a> 04 ,het to5malige comit voor  
algeme5 kiesre*t _h er e5 meet+ belegd1 
die /]k 0 bezo*t4 ,mr4 ,w4 ,he9ek5 trad 
als zijn woordvo]d] op en w]d hevig     

be/r$5 door ,b4 ,d4 ,h4 ,telleg5 en     
,cort van d] ,l9d54 ,ik s*a>de mij aan  
de zijde van ,he9ek5 en v]zo*t d5 kiez]s
 bij mijn aan/a&e aftr$+ p>tij te kiez54
 ,de uitdag+ w]d aang5om5 door          
c&idaat/ell+ van ,cort van d] ,l9d54 ,en
 dezelfde ,cort van d] ,l9d51 ov]ig5s e5
 man van e5 va/ k>akt]1 is ?ans opgetr$5
 als ,m9i/] om algeme5 kiesre*t         
daadw]kelijk 9 te vo]56  ,da> is 9 de   
twe$e plaats de he] ,treub1 ev5als ,cort
 van d] ,l9d5 e5 man uit n /uk4 ,vr de  
v]kiez+ van 't vorige ja> b$ankte hij   
voor e5 h]nieuw+ van zijn m&aat als lid 
van de ,kam]1 omdat hij niet kon meegaan
 9 de actie d] l9k]-p>tij5 voor         
/aatsp5sionne]+4 ,ook is dezelfde ,m9i/]
 zoo fel mogelijk gekant teg5 de        
liefdadigheid4 ,de liefdadigheid1 zoo   
s*rijft hij 9 zijn ,sociale ,v]zek]+1 is
 p] slot van rek5+ niet voor d5 gev]1   
ma> voor d5 ontvang]2 voor d5 gev] moge 
zij zalig zijn1 voor d5 ontvang] is zij1
 omdat hij er ge5 aanspraak op heeft1   
die hij met opgehev5 ho(de kan do5      

geld51 ma> er om b$el5 moet en er door  
v]n$]d wordt1 e5 pe/4 ,na de v]kiez+    
wordt de he] ,treub ,m9i/]1 en wat is nu
 zijn e]/e rege]+sdaad8 ,e5 voor/el van 
e5 /aatsp5sio5tje1 e5 voor/el tot oef5+ 
van /aatsliefdadigheid jeg5s behoeftige 
oud5 van dag54  ,o tuimel+ d] gee/56    
,en wanne] nu aan deze v]antwoordelijke 
,m9i/]s rek5s*ap van deze rege]+sdad5   
wordt gevraagd1 wijz5 zij e5v\dig na> d5
 wil van 't s\v]e9e volk4 ,zij huldig5  
de le] van kon+ ,leopold ,i1 die met e5 
kniebuig+ de kroon uit de h& van 't     
s\v]e9e volk ontv+4 ,z vrag5 ook deze   
,m9i/]s niet3 wat zegt mijn             
/aatsre*telijk gewet51 ma>3 wat zegt de 
volkswil8 ,en wat is die volkswil8 ,hoe 
wordt hij saamge/eld8 ,wie spreek hem   
uit8  ,voor ons l& is het antwoord da>op
 gemakkelijk te gev56  ,van 't e]/e     
optr$5 d] sociaal-democratis*e p>tij    
heeft ha> leid]1 ,mr4 ,p4 ,j4 ,troel/ra1
 het algeme5 kiesre*t op d5 voorgrond   
ges*ov54 ,met di5 eis* heeft hij de     
l9k]zijde e]/ v]deeld1 en da>na ov] ha> 

gehe]s*t4 ,da>na is hij nog gekom5 met  
d5 eis* van /aatsp5sio54 ,wild5 de      
vrijz9nig5 teg5 de sociaal-democrat5    
opbi$51 en wild5 ze bij de h]/emm+5 op  
hun hulp en /eun rek551 dan w>5 zij     
v]pli*t1 deze beide1 algeme5 kiesre*t en
 /aatsp5sionne]+1 9 hun programma's te  
s*rijv54 ,alzoo ges*i$de4 ,de v]e5igde  
l9k]zijde triumfe]de4 ,nu heet 't dat   
algeme5 kiesre*t en /aatsp5sionne]+ door
 d5 volkswil zijn uitgesprok54 't ,is   
eig5lijk de wil van ,troel/ra4          
,feitelijk do5 ,cort van d] ,l9d5 en    
,treub niet &]s dan dat zij buig5 voor  
,troel/ra4 ,snork5d1 ma> niet zond]     
grond1 noemde ,troel/ra dan ook dit     
,kab9et zijn zaakwa>nem]4  ,kan 't erg]8
  ,gelukkig is er 9 ,n$]l& nog e5 volk1 
dat nooit (te nimm] voor d5 s*ept] van  
,mr4 ,piet] ,jelles' volkswil bukt4 ,en 
dat is 't ,calv9i/is*e volk4  ,ma> teg5 
dit volk heeft zi* zijn haat en die     
zijn] p>tij dan ook 't fel/ geke]d4     
,duidelijk kwam dit w$]om uit bij de    
,kiesre*tmanife/atie op #a ,ma>t te     

,am/]dam 9 het ,paleis voor ,volksvlijt4
 ,door de beide sprek]s1 ,oudegee/ en   
,troel/ra1 w]d da> vooral op de la*spi]5
 gew]kt4 ,en wanne] brulde 't           
in/emm+sg]oep8 ,wanne] er gespot w]d6   
,zooals door ,oudegee/3 ,m9i/]          
,rambonnet z5dt niet d5 ,bijbel1 niet   
,bunyans ,*ri/5reize na> de eeuwigheid  
op de vloot1 ma> ,treubs boek teg5 't   
,m>xisme6 ,en door ,troel/ra1 to5 hij de
 ,e]/e-,kam]l$5 bela*elijk maakte1 en h5
 aanraadde1 wat me] zorg te hebb5 voor  
het heil hunn] on/]felijke ziel4  ,9 d5 
grond is heel de /rijd d]               
sociaal-democratie ev5als die d]        
vrijz9nigheid niets &]s dan e5          
anti-*ri/elijke /rijd4 ,op d5 bodem van 
elke wet5s*ap ligt de ,!ologie1 ook van 
de sociologis*e wet5s*ap4 ,het ongelo(  
is de wortel1 wa>op vrijz9nigheid en    
sociaal-democratie /oel52 revolutie1    
op/& teg5 ,god en ,zijn ,gezalfde1 is   
beid] vru*t4  ,da>om is de haat dan ook 
zoo fel van 't socialisme teg5 d5 lev5d5
 ,god4 ,op treff5de wijze is dit v]kla>d

 door ,s]tillanges 9 zijn w]kje ,nos    
luttes1 ,onze wor/el+54 ,hij spreekt    
da>9 ov] d5 politiek5 /rijd1 d5         
klass5/rijd en d5 ,godsdi5//rijd4 ,er is
 niets1 zegt hij1 wat de h>t/o*t5 zoo 9 
beweg+ br5gt als de politiek4 ,de       
klass5/rijd kweekt da>bij haat4 ,nu z\  
m5 d5k51 dat de ,godsdi5/ vr$e z\ br5g54
 ,ma> ne51 zij br5gt olie 9 't vuur4    
,*ri/us heeft gezegd1 dat ,hij gekom5   
is1 om 't zwa>d te br5g5 op de a>de1 en 
de teg5p>tij voelt 9 de p>tij van d5    
lev5d5 ,god de s*]pte van ,*ri/us'      
zwa>d4 7,s]tillanges1 ,nos luttes1      
bladz4 #acg en #ach74  ,onwillekeurig   
kom5 de s*]p/e p>tij5 't mee/ teg5ov]   
elk&] te /aan4 ,de midd5p>tij5 vall5    
weg4 ,het s*]p gekleurde komt op d5     
voorgrond4  ,alzoo is dan ook nu re$s   
v]vuld1 wat ik re$s voor j>5 9 mijn     
,calv9isme en ,socialisme opp]de1 dat 9 
,n$]l& de groote /rijd om de leid+ d]   
gee/5 9 de toekom/ z\ ge/r$5 word5      
tuss*5 ,calv9isme en ,socialisme4  ,wie 
zal 9 die wor/el+ triomfe]58 ,o zoo     

gemakkelijk kon 't ,calv9isme ov]w9n51  
wanne] 't n 06  ,ma> helaas1 hoeveel    
soort5 van g]e=me]d5 zijn er niet6 ,er  
zijn ,g]e=me]d5 ,a en ,b1               
,*ri/elijk-,g]e=me]d51 oud-,g]e=me]d51  
de mann5 van d5 ,g]e=me]d5 ,bond1 voorts
 die van de ,confessioneele ,v]e5ig+4   
,welk e5 kra*t z\ er van 't ,calv9isme 9
 ons vad]l& uitgaan1 wanne] al deze     
,g]e=me]d5 e5s w]kelijk n w>56  ,ma> dit
 word5 ze to* nooit1 hoor ik zegg54     
,ziet ma> e5s1 hoe s*]p ze teg5ov] elk&]
 /aan6 ,de n wil nog g]e=me]d] zijn dan 
de &]2 dez5 word5 nooit n4  ,wie durft  
dat bew]58  ,geloov5 wij dan niet me] 9 
d5 ,heilig5 ,gee/8  ,w]kt ,gods ,gee/   
niet me] 9 ,gods volk8  ,w]kt ,hij de   
geme5s*ap d] heilig5 niet me]8  ,wie dat
 wilde bew]51 r&de da>m$e de e]e en het 
w]k des ,heilig5 ,gee/es aan6  ,v]e5ig+ 
van de p>tij5 9 de ,n$4 ,h]v4 ,k]k is e5
 onmogelijkheid4 ,v]e5ig+ van alle      
,g]e=me]d5 is mogelijk1 en noodzakelijk4
 ,gods e]e eis*t1 de nood d] tijd5      
vord]t 't4  ,o wat z\ 't ,calv9isme t5  

onz5t 9 ontwikkel+ voorts*rijd51 wanne] 
deze v]e5ig+ e5s tot /& kwam6 ,dan w]d  
ons l& wa>lijk als e5 /ad op e5 b]g6    
,komt1 ,geliefd51 /ur5 we dan da>op aan1
 9 geb$1 9 omgang1 9 arbeid6  ,ma> ik   
moet e9dig54 ,mijn brief is re$s veel te
 lang4 ,het is ook e5 ond]w]p1 dat mij  
re$s lang bezighield4 ,ik v]heug mij1   
dat ik1 wat mij v]vult1 nog e5s heb mog5
 uitsprek54  ,wee/ tezam5 d5 ,he]e      
bevol54 ,g$5kt 9 uwe geb$5              
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,heidelb]g1 #ag ,ma>t #aiad4  ,geliefde 
geme5te6  ,zoo zijn wij dan ,wo5sdag d5 
#aa;en ,ma>t w$]om gegaan na>           
,heidelb]g1 de oude ho(d/ad van 't oude 
keurvor/5dom de ,paltz2 ?ans e5 /ad van 
d5 twe$5 rang 9 't groo!rtogdom ,bad51  
ma> als univ]siteits/ad en als e5 d]    
c5tra van de h$5daags*e cultuur ge5sz9s 
de m9/e ond] de do*t]5 van ,duits*l&4   
,voor mij is ,heidelb]g de /ad van      
,cz]ny en ,w]n]1 van 't ,sam>it]haus1   
van 't kank]9/ituut4  ,hoe ga>ne ik &]s 

/e$s na> ,heidelb]g ga1 ditmaal _h ik   
ze] teg5 de reis opgezi54  ,de laat/e   
ve]ti5 dag5 _h ik ?uis bijna niet       
geslap51 en i$] die weet wat slapelooze 
na*t5 zijn1 k5t ook hunne v]s*rikk+51 en
 weet hoe ze do5 afnem5 9 kra*t54  ,to* 
w>5 niet alle slapelooze na*t5 ev5 donk]
 en bang4 ,wanne] de ,he]e 't mij gaf1  
mij 9 de /ilte van d5 na*t diep ond]    
,zijne ka/ijd5de h& te                  
v]ootmo$ig52--wanne] ,hij 't mij gaf dan
 aldus 9 mijn b9n5/e te sprek53  ,he]e1 
,gij zijt re*tva>dig en heilig1 ik b5   
boos en onre96 ,gij doet ge5 onre*t1    
,uwe zw>e ka/ijd+ is zoo volkom5        
re*tva>dig6 ,ma> bij ,u1 ,he]e1 is      
v]gev+1 opdat ,gij gevreesd wordt6 ,dit 
hebt ,gij getoond 9 de ov]gave van ,uw5 
liev5 ,zoon1 opdat ,hij onze zond5 z\   
drag51 en onze krankh$5 op ,zi* z\ nem56
 ,a*1 ,he]e1 neem dan om 't lijd5 en de 
gehoorzaamheid van ,uw5 liev5 ,zoon deze
 krankheid weg1 en laat ,uwe g5ade bij  
mij blijv54 ,a* ,he]e1 ontf]m ,u om     
,jezus' wille ov] mijn arme vr\w1 ov]   

mijn arme k9d]51 ov] mijn oud5 vad]1 ov]
 all51 die mij lief en di]ba> zijn6     
,he]e1 wees mij g5adig en g5ees mij6    
,gij hebt mij belo(d1 voor mij te zull5 
zorg54 ,gij hebt tot hi]toe deze bel(te 
zoo lieflijk v]vuld4 ,a*1 wil ,gij nu   
,uwe weldadigheid en tr\w v]he]lijk5 9  
de zorg voor mijn volkom5 g5ez+6 ,ik    
vraag niet te veel1 ,he]e6 ,gij zijt de 
,ma*tige1 die spreekt en het is er4 ,gij
 hebt de middel5 re$s ges*onk54 ,nu     
hangt alles nog aan ,uw5 zeg54 ,a*      
,he]e1 spreekt het g5adewoord1 het      
wond]woord1 het ma*twoord van zeg5 ov]  
de middel51 en ik zal g5ez56 ,ma> hebt  
,gij 9 ,uw ,raad va/ge/eld1 mij nu door 
d5 dood weg te nem51 a* geef mij dan    
g5ade1 dat mijn wil lieflijk v]slond5   
zij 9 ,uw5 wil1 en geef mij dan door 't 
gelo( e5 ruim5 +ang 9 de zaligheid en   
he]lijkheid4 ,behaagt 't ,u nog j>5 tot 
mijne lev5sdag5 toe te voeg51 geef mij  
dan 9 e5 ,*ri/elijk lev5 en 9           
,*ri/elijk5 arbeid hi] op a>de re$s te  
bl9k5 als e5 p>el aan de ,middela>skroon

 van ,jezus6  ,zie1 wanne] ik z 9 de    
/ilte van d5 na*t mijn geb$ mag opheff5 
tot d5 ,he]e1 dan rij/ 9 d5 slapelooz5  
na*t de ne /] d] hope na de &]e aan d5  
hemel1 de hope op de eeuwige go$]51 de  
hope op a>ds*e zeg5+54 ,de slapelooze   
na*t5 zijn dan niet lang en donk] me]1  
ma> na*t5 vol van /]r51 die mij 't woord
 bij ,jesaja 9 de h]9n]+ roep51 't      
ma*tige1 't aangrijp5de1 't beziel5de   
woord 9 ,jesaja #dj1 wa> de ,he]e tot   
,isral spreekt3  ,heft uwe oog5 op      
omhoog1 en ziet1 ,wie deze d+5 ges*ap5  
heeft2 ,die 9 getal hun heir voortbr5gt2
 ,die ze all5 bij "n roept1 vanwege de  
groo!id ,zijn] kra*t51 en omdat ,hij /]k
 van v]mog5 is2 er wordt er niet n      
gemi/4  ,wa>om zegt gij dan1 o ,jakob6  
en spreekt1 o ,isral3 ,mijn weg is voor 
d5 ,he]e v]borg51 en mijn re*t gaat van 
mijn5 ,god voorbij8  ,weet gij het niet8
 ,hebt gij niet gehoord1 dat de eeuwige 
,god1 de ,s*epp] van de e9d5 d] a>de1   
no* mo$e no* mat wordt8 ,er is ge5      
doorgrond+ van ,zijn v]/&4 ,hij geeft d5

 mo$e kra*t1 en ,hij v]m5igvuldigt de   
/]kte di51 die ge5e kra*t5 heeft4  ,de  
jong5 zull5 mo$e en mat word51 en de    
jongel+5 zull5 gewisselijk vall52  ,ma> 
die d5 ,he]e v]wa*t51 zull5 de kra*t    
v]nieuw52 zij zull5 opv>5 met vleugel51 
gelijk de ar5d52 zij zull5 loop51 en    
niet mo$e1 zij zull5 w&el5 en niet mat  
word54  ,zulke na*telijke bezoek5 van d5
 ,he]e viel5 dan wel als e5 v]kwikk5de  
dauw op de ziel2 ma> mijn kra*t is ge5  
/e55 kra*t1 en door de slapeloo%eid     
v]m9d]de ik ze]1 zoodat ik me] dan &]s  
teg5 de lange reis opzag4  ,hoe zwa> de 
,he]e e*t] ook ka/ijdt1 ,hij doet 't    
altijd op e5 vad]lijke wijze1 en doet 9 
't midd5 d] beproev+ ,zijne tr\we       
go$heid aan de ziel m]k54 ,z de$ ,hij   
ook aan mij4 ,wond]1 d5 na*t vr mijn    
v]trek1 sliep ik bijna d5 geheel5 na*t  
ru/ig door4 ,door dit blijk van ,gods   
lieve go$heid v]ra/1 g+ ik nu vol mo$ op
 reis1 en nooit heb ik ha> zoo          
gemakkelijk volbra*t als ditmaal4 ,zelfs
 't e9d tuss*5 ,nijmeg5 en ,keul51 dat  

lange e9d zond] e5ig natuur-dcor1 viel  
mij niet zoo lang als &]s4 ,van ,keul5  
g+5 we we] voort1 d5 ,rijn langs4       
,ontslag5 van zijn w9t]boei1 /roomde de 
,rijn ditmaal niet langs1 ma> v] buit5  
zijn boord54 ,ov]al /ond5 heele /rook5  
l& diep ond] wat]1 en vele villa's moe/5
 met de s*uit b5ad]d word54  ,s*i] ev5  
fris* als to5 we op reis g+51 kwam5 we  
's avonds te a*t ure beh\d5 te          
,heidelb]g aan4  ,d5 volg5d5 morg5 g+ ik
 natuurlijk dadelijk we] na> 't         
,sam>it]haus4 ,pr(4 ,w]n] 0 met vacantie
 afwezig4 ,z4,exc4 ,cz]ny ond]zo*t mij  
d]halve alle51 en de$ 't ze] nauwkeurig4
 ,ook nu we] con/ate]de hij groot5      
uitw5dig5 vooruitgang1 ma> moe/ er      
helaas bijvoeg51 dat de tong nog /e$s   
dik blijft4 ,hij bepaalde1 dat ik twee  
heele en twee halve dag5 met radium moe/
 word5 be/raald4 ,zat]dag _h de e]/e    
be/ral+ plaats4 ,ma> wie bes*rijft onze 
teleur/ell+1 onmiddellijk na de e]/e    
be/ral+3 9 d5 na*t van ,zat]dag op      
,zondag1 w]d mijn tong nog dikk]4 ,dit 0

 de pijnlijk/e teg5slag1 di5 ik g$ur5de 
deze zw>e krankheid heb gehad4 ,mijn    
vr\w en ik hadd5 d5 gans*5 na*t bijna   
niet geslap54 ,hoe v]moeid we 's morg5s 
ook w>51 to* beslot5 we na> de k]k te   
gaan1 en troo/ 9 ,gods huis te gaan     
zoek54 ,en we d$5 't niet tev]geefs6    
,hoe he]lijk hebb5 we gek]kt6  ,dat     
begon al met 't lieflijk gezang3        
,lasset uns mit ,jesu zieh51     ,se9em 
,vorbild folg5 na*1     ,9 d] ,welt1 d] 
,welt entflieh51     ,auf d] ,bahn1 die 
,er uns bra*1     ,imm]=t zum ,himmel   
reis51     ,irdis* no*1 s*on himmlis*   
se94     ,glaub5 re*t1 und leb5 re9     
,9 d] ,lieb' d5 ,glaub5 weis56          
,treu] ,jesu1 bleib bei mir2     ,geh   
voran1 i* folge dir6      ,lasset uns   
mit ,jesu leid51     ,se9em ,vorbild    
w]d5 glei*6     ,na* dem ,leide folg5   
,freud51     ,armut hi] ma*t drob5 rei*1
     ,trn5saat die erntet ,wonne1       
,h(fnung tr/et mit ,g$uld1     ,d5n es  
s*e9t dur* ,gottes ,huld     ,na* dem   
,reg5 bald die ,sonne4     ,jesu1 hi]   

leid i* mit dir     ,d> teil de9e ,freud
 mit mir6  ,dat is3      ,laat ons met  
,jezus trekk51     ,zijn voorbeeld      
gelijkvormig word51     ,9 de w]eld1 de 
w]eld ontvlu*t52     ,op de baan1 die   
,hij ons brak1     ,altijd voort t5     
hemel reiz51     ,s*oon a>ds*1 to* re$s 
hemels* zijn4     ,re*t geloov51 zuiv]  
lev51     ,9 de liefde 't gelo( bewijz56
     ,tr\we ,jezus1 blijf bij mij2      
,ga mij voor1 opdat 'k ,u volg4         
,laat ons met ,jezus lijd51     ,zijn   
voorbeeld gelijkvormig word56     ,na   
het le$ volgt de vreugde1     ,armoe    
hi]1 maakt bov5 rijk1     ,tran5zaad    
oog/ hemelblijds*ap1     ,hoop troo/ ons
 met g$uld1     ,want door ,gods go$heid
     ,s*ijnt na d5 reg5 wer de zon4     
,jezus1 hi] lijd ik met u1     ,deel    
bov5 mij ,uw vreugde m$e6  ,da>na hoord5
 we e5 ko/elijke preek ov] ,jezus'      
v]hoor bij ,annas1 uit ,johannes #ah3   
#ab-bd4  ,wat hebb5 wij di5 morg5       
gehoord8 ,zijn onze z9n5 door e5        
welsprek5de r$e betoov]d8 ,ne56 ,is ons 

d5k5 v]diept1 onze k5nis v]me]d]d8 ,ne56
 ,wij hoord5 e5 e5v\dige                
,evangeliepr$ik+2 ma> kond5 zegg53 ,wij 
hebb5 ,jezus gezi56  ,de pr$ik] s*et/e  
e]/ kort ma> oordeelkundig 't lijd5 voor
 ,annas4 ,da>na sprak hij ov] de k5osis 
( de zelfontl$ig+ van d5 ,heil&1 die de 
legio55 engel5 9 d5 hemel liet1 en deze 
b5de niet wegvaagde2 ma> alles le$ om   
onze zonde4 ,zoo ba&e hij zi* d5 weg om 
,jezus 9 ,zijn zoete bem9nelijkheid als 
,heilborg van zond>5 voor te /ell54 ,aan
 de enkele p]son51 die d5 ,he]e hi] d$5 
lijd51 ontle5de hij dan ook de /( om aan
 te wijz51 voor welke zond5 ,jezus hi]  
betaalde4  ,t5 slotte zong5 wij nog3    
,e9es wns*' i* mir vor allem &]n1       
,e9e ,speise frh und spt2     ,selig    
lszts im ,tran5tal si* w&]n1       ,w5n 
dies ,e9e mit uns geht3     ,unv]rckt   
auf e95 ,mann zu s*au51     ,d] mit     
blut'gem ,s*weisz und ,todesgrau5       
,auf se9 ,antlitz ni$]sank       ,und d5
 ,kel* des ,vat]s trank4  ,dat is3      
,en d+ w5s* ik mij bov5 alle &]e1       

,ene spijze vroeg en laat2     ,zalig   
kan m5 door 't tran5dal w&el51          
,wanne] dit ne met ons gaat3            
,onv]wrikt op n5 ,man te zi51     ,die  
met blo$ig zweet en doodsb5auwdheid     
,op ,zijn aangezi*t n$]zonk1       ,en  
d5 kelk des ,vad]s dronk4  ,als geheel  
&]e m5s*5 v]liet5 we de k]k4 ,we hadd5  
d5 ,he]e ontmoet1 en w>5 9 ,hem ge/]kt4 
,vol mo$ g+ ik dan ook ,ma&agmorg5 we]  
na> 't ,sam>it]haus1 ,d9sdag ev5e5s4    
,het is nu ,d9sdagavond1 t]wijl ik dit  
s*rijf1 en ik heb nu twee dag5 a*t]e5 e5
 be/ral+ gehad van neg5 ur5 daags4      
,zeg5e de ,he]e deze middel56 ,geve ,hij
 ons bov5al e5 h>t1 dat volkom5 b]u/ 9  
,zijn heilig5 wil4 ,hoe 't ook ga4 ,hij 
maakt 't imm]s met de ,zijn5 altijd go$4
  ,wee/1 geliefd51 di5 ,god en          
,zaligmak] bevol5 door                  
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #cj ,ma>t #aiad4  ,geliefde 
geme5te6  ,s$]t ik u de laat/e maal uit 
,heidelb]g s*reef1 is er ze] veel       

ges*i$4 ,de ,he]e heeft mij van dag tot 
dag zwa>d] beproefd1 ma> ook van dag tot
 dag kra*tig] v]troo/4 ,van slap5 0 9 de
 laat/e wek5 ge5 sprake me]2 ov]dag kon 
ik soms e5 we9ig soez54 ,to* heb ik de  
radium-be/ral+ nog go$ doorgemaakt4     
,da>na z\d5 de ,rntg5-be/ral+5 beg9n54  
,da>voor 0 ik e*t] te zwak4 ,de doctor5 
raadd5 mij aan1 na> huis te gaan4 #ba   
,ma>t g+5 we op reis4 ,beh\d5 kwam5 we  
's avonds aan4 ,mijn vr\w waakte na de  
lange reis di5zelfd5 na*t nog bij mij4  
,dit kon e*t] zoo niet lang]4           
,zondagavond #bb ,ma>t b5 ik na> het ,/4
 ,elisabe?sga/huis alhi] gegaan4 ,da> b5
 ik nu nog1 en moet hi] morg5 e5 op]atie
 ond]gaan4 ,na di5 tijd zal ik te b$    
moet5 ligg54 ,ondanks groote            
li*aamszwakte poog ik u h$5 te s*rijv51 
om u te do5 wet51 wat mijn h>t v]vult4  
,ik heb telk5s g$a*t aan ,job1 tot wi5  
ook bode na bode1 ongeluk meld5d1 kwam4 
,ik heb g$a*t aan 't groote doel van 't 
lijd5 d] vrom51 zooals dit 9 ,job wordt 
voorge/eld4 ,en ik b5 ze] v]/]kt        

geword54  ,ook het boek ,job beh&elt het
 probleem van 't lijd5 d] vrom51 en     
beziet dit van e5 bepaald5 kant4 ,het   
/elt als hoog/e doele9de van het lijd5  
d] godzalig53 de v]he]lijk+ ,gods en de 
bes*am+ des ,satans4  ,gaan we d5 inh\d 
van 't boek ,job ma> ev5 na4  ,satan    
v]s*ijnt 9 de v]gad]+ d] k9d]5 ,gods4   
,v]wond]5 we ons da>ov] niet4 ,hij komt 
ook 9 de sam5kom/5 van ,gods volk1 wa>  
de geme5te met d5 ,he]e v]gad]t4  ,de   
,he]e ,zelf prij/ ,jobs godsvru*t1      
,satan d+t da>op af4 ,ook da>ov] behoev5
 we ons niet te v]baz54 ,satan is de    
v]klag] d] bro$]51 de kritis*e gee/1 de 
gee/1 die graag zak5 doet1 en da>om d5  
&] d5 voet li*t4 ,zoo doet ,satan       
teg5ov] ,job4 ,hij /elt ,job voor als   
iem&1 die sle*ts uit loonzu*t ,god di5t4
 ,natuurlijk4 ,satan k5t niet de        
zaligheid van ,azaf1 die te midd5 d]    
zwa>/e beproev+5 z+t3 ,wi5 heb ik nev5s 
,u 9 d5 hemel8 ,nev5s ,u lu/ mij ook    
niets op de a>de6 ,er moet dus wat a*t] 
zitt51 wanne] ,job zoo getr\w ,god di5t1

 en dat is de zu*t na> loon4  ,hi]m$e   
bele$igt ,satan ,job4 ,bov5al ta/ ,satan
 e*t] ,gods e]e aan4 ,satan b$oelt te   
zegg53 ,gij1 o ,god1 zijt niet zoo vol  
van maje/eit en bem9nelijkheid1 dat ,gij
 om ,uzelv5 z\dt word5 g$i5d4 ,kon ik1  
,satan1 ma> n guld5 me] gev5 dan ,gij1 o
 ,god1 dan _h ik ,job en all5 aan mijn  
sno]4 't ,bl9k5de g\d1 dat is de w>e    
maje/eit en bem9nelijkheid4  ,nu volgt  
de ontwikkel+ van 't ontzaglijk/ drama4 
,op n dag1 van vee1 van go$1 van k9d]5  
b]o(d1 zit ,job op de pu9hoop5 van zijn 
v]woe/ geluk4 ,valt hij van ,god af8    
,ne56 ,hij spreekt de he]lijke woord53  
,de ,he]e heeft gegev51 de ,he]e heeft  
g5om51 de ,naam des ,he]5 zij gelo(d4   
,satan heeft d]halve zijn doel niet     
b]eikt4 ,nogmaals komt hij 9 de v]gad]+ 
d] k9d]5 ,gods4 ,nogmaals r&t hij ,jobs 
e]e en da>m$e ,gods e]e aan4 ,job is 9  
zijn li*aam nog ong$e]d geblev52 &]s z\ 
hij ,gods ,naam wel hebb5 gevloekt1 me5t
 ,satan4  ,nu geeft de ,he]e ,job e5    
wijle ov] aan ,satan4 ,hij mag met hem  

do51 wat hij wil2 alln hij moet ,jobs   
lev5 v]s*oon54  ,nu wordt ,job met e5   
vreeselijke melaats*heid geslag54 ,hij  
heeft na*t no* dag ru/4  ,jobs huisvr\w1
 9 plaats van hem te troo/51 port hem   
aan1 om nu ma> e5 e9de aan zijn lev5 te 
mak54  ,voor ,jobs vr\w heeft ,job alln 
beteek5is1 zoolang hij groot en rijk is4
 ,zij gelijkt de vr\w van e5 ,indis*    
ambt5a>1 van wie 't volg5de wordt       
v]haald4 ,bij de l&+ te ,priok1 de      
hav5plaats van ,batavia1 valt ha> man te
 wat]4 ,o1 mijn traktem5t1 mijn         
traktem5t6 s*reeuwt zij luid op d5 oev]4
 ,gelukkig w]d de dr5kel+ we] op 't     
droge gebra*t en 0 ha> traktem5t beh\d54
  ,zoolang ,job go$ en rijk 01 kleeft   
,jobs vr\w hem aan4 ,?ans1 nu hij van de
 zonnige hoogt5 van 't geluk 9 de       
afgrondskolk5 d] ell5de is ne]ge/ort1   
wil zij liev] van hem af4 ,zij is e5    
di5>es van de groots*heid des lev5s1 de 
bege]lijkheid d] oog51 de bege]lijkheid 
des vlees*es1 e5 e*t ,satansk9d4 ,zeg5  
,god1 en /]f6 zegt1 zij tot ,job4 ,z\d5 

wij het go$e van ,god ontvang51 en z\d5 
wij het kwade niet ontvang58 zegt ,job4 
,w$]om is ,satan bes*aamd4  ,?ans komt  
ev5wel nog de zwa>/e beproev+4 ,jobs    
drie vri5d51 ,elifaz1 ,bildad en ,z(>   
kom5 uit 't v]re ,oo/5 om hem 9 zijn    
lijd5 te bezoek54 ,t]nauw]nood hebb5 zij
 hem uit de v]te gezi51 ( zij v]/omm5   
van v]s*rikk+2 zev5 dag5 en zev5 na*t5  
zitt5 zij ne] om ,jobs lijd5 te bewe554 
,niet n hunn] /aat e*t] op om hem de h& 
te gaan drukk54 ,het /aat imm]s wel bij 
h5 va/1 dat e5 v]borg5 kwaad ,job moet  
aanklev51 en dat de ,he]e hem da>voor nu
 komt ontmask]54 ,da>ov] zull5 zij e]/  
met hem sprek54 ,en dat zal wel go$     
uitkom54 ,job vree/ ,god1 en zal wel 9  
de s*uld vall54 ,ma> dit moet dan ook   
ges*i$51 zal er van v]gev+ en g5ez+ voor
 hem sprake kunn5 zijn4 ,en aangezi5 zij
 zijne vri5d5 zijn1 zijn zij de         
aangewez5 p]son5 om hem da>ov] ern/ig te
 ond]h\d54  ,welk e5 beproev+ voor ,job6
  ,hij erk5t zijne zonde en s*uld4 ,hij 
belijdt1 dat hij e5 onre9e is4 ,ma> hij 

ontk5t1 dat e5ig v]borg5 kwaad hem      
aankleeft1 wa>door hij zi* dez] zw>e    
/raffe heeft wa&ig gemaakt4  ,diep 9    
zijn e] aang]&1 v]vloekt ,job nu d5 dag 
zijn] geboorte4  ,de volg5de ho(d/ukk5  
bevatt5 dan de twi/gesprekk5 tuss*5 ,job
 en zijn vri5d51 wa>9 hij zijn zakelijke
 g]e*tigheid h&haaft4  ,9 het #cb;e     
ho(d/uk tre$t e5 &] sprek] op4 ,elhu1   
die e5 nieuw li*t w]pt op de ramp5 d]   
vrom54 ,hij ontwikkelt de wa>heid1 dat  
de ,he]e zijn volk beproeft om h5 te    
l\t]54  ,ma> de eig5lijke oploss+ van 't
 groote probleem van de ramp5 d]        
godvru*tig5 geeft de ,he]e ,zlf4 ,9 de  
ho(d/ukk5 #ch en #da tre$t ,hij ,zelf   
op4,a ,hij v]s*ijnt 9 e5 onw$]1 9 al de 
v]hev5heid ,zijn] maje/eit4 ,hij tre$t  
met ,job 9 gesprek ov] de wond]5 d]     
s*epp+4 ,en nu z9kt ,job ne] voor des   
,he]5 ,maje/eit en ,bem9nelijkheid4 ,nu 
spreekt ,job de g$5kwa>dige woord53 ,met
 het gehoor des oors heb ik ,u gehoord2 
ma> nu ziet ,u mijn oog2 da>om v]foei ik
 mij1 en heb b]\w 9 /( en as*4 ,job     

begrijpt ,gods weg5 niet1 ma> ziet ,gods
 he]lijkheid1 en z9kt 9 aanbidd+ voor   
,zijn ,maje/eit n$]4  ,nu is ,god       
v]he]lijkt4  ,nu is de ,satan geheel    
v]n$]d4  ,ziehi] n d] gewi*tig/e        
doele9d5 van de ramp5 d] godzalig53     
,teg5ov] heel de w]eld moet blijk51 dat 
de vrom5 va/h\d5 aan hun ,god1 door     
welke diepe weg5 die ,god h5 ook leidt6 
,dit is ook voor mij ?ans de oploss+ van
 d5 raadsela*tig5 weg1 di5 de ,he]e met 
mij h\dt4  ,ind]daad1 't is e5 weg vol  
van vrag54 ,wa>om dit8 ,wa>om dat8      
,volg5s de ,s*rift is 't lev5 van wie   
,god vree/1 als e5 boom1 geplant aan    
wat]bek52 ma> de weg d] goddelooz5 als  
't kaf1 dat de w9d h55drijft4 ,9 de     
w]kelijkheid zi5 we 't vaak zoo gans*   
&]s4 ,david vlu*t2 ,saul beh\dt 't veld4
 ,elia zw]ft 9 de woe/ijn2 ,a*ab zit op 
d5 troon4 ,johannes /]ft 9 d5 k]k]2     
,h]odes zwelgt 9 weelde4 ,de n gaat     
arbeid5 9 't ,kon9krijk ,gods1 en onspo$
 is sle*ts zijn deel4 ,de &] ond]neemt  
sle*ts e5 tijdelijke zaak1 en de zon van

 voorspo$ bes*ijnt zijn weg4 ,hoevele   
vrag5 ligg5 9 al deze v]s*ill5de feit56 
,ook ik gevoel dit diep 9 mijn geval4   
,ma> met het li*t1 dat het boek van ,job
 9 mijne ziel doet vall51 is zij ,gode  
niet alle5 /il2 ne51 zij jubelt hoog 9  
,god ov] de g5ade en de e]e1 g]oep5 te  
word5 tot de v]he]lijk+ ,gods 9 d5 weg  
des lijd5s6 ,g]oep5 te word5 tot bes*am+
 van ,satan2 door het midd5 van de zw>e 
beproev+5 des lev5s te jubel5 9 de      
zaligheid1 die da> ligt 9 't woord3 ,wi5
 heb ik nev5s ,u 9 d5 hemel8 ,nev5s ,u  
lu/ mij ook niets op de a>de6  ,en nu t5
 slotte1 ik dank d5 ,he]e1 dat ,hij mij 
de kra*t5 gaf1 dit nog e5s uit te       
sprek54 ,hij blijve mij de g5ade v]le551
 ,zijn5 groot5 ,naam te prijz51 hoe     
alles v]d] ook ga6 ,hij geve mij1 dat   
mijn wil lieflijk v]slond5 blijve 9     
,zijn wil6 ,hij geve mij e9delijk1 zij  
't ook na veel lijd51 om d5 wille van   
,*ri/us' lijd5 en gehoorzaamheid1 e5    
ruim5 +ang 9 de zaligheid en            
he]lijkheid4 ,welk e5 v]go$+ zal dit    

zijn6 ,9 de eeuwigheid is alles v]vull+ 
zond] e5ig gemis4 ,da> wordt de hoog/e  
be/emm+ b]eikt1 en e]/ re*t gevoeld1 wat
 lev5 is1 en wat 't is1 beelddrag] ,gods
 te zijn6  ,mo*t dit mijn laat/e brief  
aan u zijn1 geliefde geme5te1 dan tot   
we]zi5s aan die zalige plaats6          
,uw u liefhebb5de oud-le]a>1            
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4  ,p4,s4 ,d5 di*t]
 uit ,sass5heim mijn diepgevoeld5 dank4 
,a ,eig5lijk geeft de ,he]e ge5 enkele  
v]kl>+ van ,zijn do5     met ,job4 ,zijn
 weg5 zijn hoog] dan onze weg51 ,zijn   
g$a*t5     dan onze g$a*t54 ,hij geeft  
aan nietig /( ge5 rek5s*ap     van      
,zijne dad54 ,god alln is groot1 en wij 
begrijp5 ,hem niet1     ma> da>om       
aanbidd5 wij ,hem4                      
,am]sfoort1 #g ,april #aiad4  ,geliefde 
geme5te6  ,ook ?ans poog ik e5 s*rijv5  
aan u saam te /ell54  ,het roem5d1 zo[el
 als 't klag5d h>t heeft zoo ga>ne e5   
lui/]5d oor4 ,dit bi$t ge mij /e$s4     
,nooit behoef ik 9 mijn ,ge?sman te     
zegg53 ,kunt gij dan niet n uur met mij 

wak58 ,uwe belang/ell+ is bes*am5d6     
,da>om span ik mij ga>ne wat 9 om u1    
geliefde geme5te1 te meld5 wa>na> gij   
v]lang5d uitziet4  #ca ,ma>t b5 ik dan  
aan de keel geop]e]d geword54  ,de      
b$oel+ dez] op]atie 0 om e5 buis aan te 
legg5 9 de keel1 d5 loop d] adem da>door
 vrij te mak5 teg5ov] de v]dikk+ van de 
tong en teg5ov] de slijmvorm+ 9 d5 mond1
 en mij op deze wijze na*tru/ te        
bezorg54 ,het is dus wat de g5ee%e]5    
noem51 e5 palliatieve1 e5 v]li*t5de     
op]atie4  ,met 't uitzi*t da>op liet ik 
mij met vroolijk5 mo$ na> de op]atiekam]
 vo]54 ,9 dez5 b5 ik mijzelv5 e5        
raadsel4 ,ev5als alle m5s*5 b5 ik /e$s  
met op]atievrees bezet gewee/4 ,de ,he]e
 heeft die vrees e*t] geheel wegg5om54  
,9 de dag5 vr de op]atie /]kte ik mij   
ma> we] 9 d5 #ia;en psalm3 ,die 9 de    
s*uilplaats des ,all]hoog/5 is gezet51  
die zal v]na*t5 9 de s*aduwe des        
,alma*tig54  ,gelukkig1 er is voor ,gods
 volk e5 s*uilplaats 9 all5 nood4 ,zie  
't 9 ,noa*s hi/orie6 ,9 ,davids lev56 ,9

 't lev5 van heel de k]k6  ,en wat is   
die s*uilplaats veilig6 ,ze is de       
s*uilplaats des ,all]hoog/56 ,gods      
geme5te is met ,*ri/us 9 d5 hemel gezet4
 ,9 beg9sel is zij met ,paulus          
opgetrokk5 9 d5 d]d5 hemel4  ,o wat     
voelde ik mij da> volkom5 veilig6 ,ik 0 
volkom5 v]zek]d1 dat ge5 kwaad mij kon  
ov]kom54  ,en hoe 0 ik da> gekom51 9 die
 s*uilplaats6  ,o wond]1 o wond]1 o     
wond] van g5ade6 ,de ,he]e heeft na> mij
 will5 omzi51 en mij 9 ,jezus aangezi54 
,a* wie b5 ik altijd gewee/6 ,de ,he]e  
is de e]/e gewee/ om mij te trekk51 om  
mij met 't gelo( te begav51 om mij te   
re*tva>dig51 om mij te heilig51 om mij  
te v]loss5 en mij e5 s*uilplaats te     
gev54 ,de ov]d5k+ da>van v]vulde mijn   
h>t met aanbidd+ van ,gods he]lijke1    
vrije g5ade4  ,die 9 de s*uilplaats des 
,all]hoog/5 is gezet51 die zal v]na*t5 9
 de s*aduwe des ,alma*tig54 ,d5 na*t    
zijn] beproev+ zal hij doorbr5g5 9 de   
onmiddellijke teg5woordigheid van d5    
,alma*tige1 ,die kan en wil help54  ,dit

 heb ik bij deze op]atie we] ond]vond54 
's ,middags te drie uur w]d ik na> de   
op]atiekam] gebra*t1 wa> vi] doctor5 en 
drie pleegzu/]s mij wa*tt54 ,ik w]d     
gelukkig niet weggemaakt4 ,dit ges*i$t  
bij deze op]atie1 gelo( ik1 nooit4 ,het 
is ook niet noodig4 ,het gevoel1 dat m5 
aan uw keel k]ft1 nu en dan wat wee     
pijn1 dit moge u wat aangrijp52 ma> dat 
is ook alles4 ,ongelukkig 0 de buis wat 
groot1 en 't gat te kle9 gemaakt4       
,da>door moe/ m5 opnieuw aan 't snijd5  
en knipp54 ,ik maakte mij e*t] all]m9/  
onru/ig4 ,ik nam g$ur5de de heele       
op]atie de toevlu*t tot ,jezus' lijd51  
en /elde mij voor oog51 wat ,hij heeft  
gel$5 om onze zond54 ,o onv]getelijke   
ure6 ,hij /]kte mij kra*tig4 ,vroolijk  
_h ik mij ne]gelegd4 ,vroolijk mo*t ik  
oprijz51 nadat de op]atie1 die ruim e5  
half uur duurde1 0 afgeloop54  ,het     
doel1 dat er mee beoogd w]d1 is volkom5 
b]eikt4  ,de v]li*t+ is groot4  ,o1     
he]lijke na*t5 van v]kwikk5d5 slaap1 die
 ik nu mag g5iet56  ,soli ,deo ,gloria6 

,gode alle5 zij de e]e6  ,me] s*rijf ik 
?ans niet4  ,ik moet vanmiddag we]      
v]bond5 word54 ,ook dit is ze] pijnlijk1
 en ik moet da>voor mijn kra*t5 sp>54   
,h>telijk gegroet1 geliefde geme5te6    
,wee/ all5 d5 ,he]e bevol5 door         
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #ae ,april #aiad4  ,geliefde
 geme5te6  ,het is met e5ige moeite1 dat
 ik ?ans de p5 gebruik4 ,de dag5 van #ca
 ,ma>t1 d5 dag mijn] op]atie1 tot h$51  
w>5 e5]zijds dag5 van groote v]kwikk+2  
ma> ook aan d5 &]5 kant dag5 van veel   
lijd54 ,ik b5 ?ans e5 dubbele invalide4 
,ik w]d om d5 &]5 dag v]bond52 dit      
v]oorzaakte mij telk5s veel pijn4       
,da>bij komt de dagelijks*e kwell+ mijn]
 kwaal4 ,dit alles heeft mij ze]        
v]zwakt4  ,gelukkig viel5 9 dez5        
moeilijk5 tijd de ple*tige /ille week en
 de he]lijke ,paas*dag54  ,9 de /ille   
week volgde ik 9 mijne g$a*t5 't lijd5  
van d5 ,heil&4  ,vooral op d5 ,go$5     
,vrijdag 0 ik da>m$e bezig4 ,ik /elde   

mij voor oog51 hoe het ,lam ,gods1 dat  
de zonde d] w]eld wegneemt1 door de     
moord5>5 op de sla*tbank w]d geworp51   
hoe zij de knie op zijn bor/ zett51 om  
,hem aan 't vloekh\t va/ te b9d54 ,ik   
hoorde 9 d5 gee/ de ham]slag54 ,ik zag  
als voor oog51 dat 't kruis w]d opg]i*t4
 ,mijn ziel trilde van diepe ontro]+1   
to5 ik da>na da*t aan 't e]/e           
kruiswoord3 ,vad]1 v]geef het hun1 want 
zij wet5 niet wat zij do54 ,ik da*t aan 
,zijn v]d] lijd54 ,aan ,zijn zielelijd51
 door de uitb>/+5 van haat teg5ov]      
zooveel liefde1 door het drag5 van d5   
la/ onz] zond5 en d5 toorn van ,god1    
door de v]lat+ ,gods4 ,e9delijk is 't   
lijd5 voll$54 ,de ,he]e spreekt ,zijn   
laat/e woord53 ,het is volbra*t6 ,het   
ho(d buig5de geeft ,hij d5 gee/4 ,en bij
 v]nieuw+ z9kt mijne ziel met al ha>    
zonde en s*uld op dit he]lijke volbra*te
 w]k van ,*ri/us4 ,9 mijn b9n5/e jubelt 
't1 wat ,paulus s*reef3  ,di5 die ge5   
zonde gek5d heeft1 heeft ,hij zonde voor
 ons gemaakt1 opdat wij z\d5 word5      

re*tva>digheid ,gods 9 ,hem6  ,da>op    
volgd5 de he]lijke ,paas*dag5 met hun   
blijde klank54  ,hoe rijk is de         
beteek5is van 't ,paas*fee/ voor d5     
lijd]1 die 9 ,*ri/us e5 erfdeel heeft   
gekreg5 ond] de geheiligd5 9 't li*t4   
,rondom hem z+t alles van ontwak5d      
natuurlev52 zijn lijd5 is da>m$e 9 s*ril
 contra/4 ,treff5de beve/ig+ van 't     
woord d] ,s*rift3  ,alle vlees* is als  
gras en alle he]lijkheid des m5s*5 is   
als e5 bloem van het gras4 ,het gras    
v]dort4 ,de bloem valt af4  ,telk5s en  
telk5s wordt dit we] gezi54 ,e5 w&ela>  
komt 9 e5 he]lijk lu/oord4 ,liefelijke  
boss*aadjes wissel5 af met bl9k5de      
wat]vall52 sl+]pad5 vo]5 langs si]lijke 
p]k54 ,9 't midd5 van dit s*oon geheel  
/aat e5 ka/eel1 dat e5 toov]paleis      
s*ijnt4 ,vol bewond]+ laat de w&ela>    
zijn oog ov] dit alles gaan4 ,da> wordt 
de deur van 't ka/eel geop5d4 ,e5 dame1 
zwa> 9 d5 r\w1 tre$t na> buit51 en w&elt
 met gebog5 ho(d op 't t]ras op en ne]4 
,zij heeft e5 zwa> v]lies gel$51 en al  

ha> he]lijkheid heeft ha> wa>de voor ha>
 v]lor54  ,z zit i$] 9 dit tran5dal     
nmaal op de pu9hoop5 van zijn v]woe/    
geluk4 ,i$] m5s*5lev5 wordt e5maal      
wegg5om5 door d5 dood4 ,a*1 hoe treurig 
is 't dan met hem1 die zijn deel alle5 9
 dit lev5 heeft gezo*t4 ,alles is voor  
hem voorbij4 ,het g]i*t wa*t4  ,hoe     
geheel &]s is 't e*t] met d5g5e1 die    
,jezus k5t6 ,al /]ft heel de w]eld voor 
hem weg1 hij h\dt ,jezus ov]2 ,jezus1   
,die dood is gewee/1 ma> ,die eeuwig    
leeft2 ,jezus1 de gee/elijke m5s*1 de   
,he]e d] he]lijkheid1 die d5 ,zijn5 de  
welgegronde hope d] zaligheid en        
he]lijkheid s*5kt 9 de onzi5lijke w]eld4
  ,er is tweerlei w]eld2 e5 zi5lijke en 
e5 onzi5lijke4 ,de zi5lijke w]eld gaat  
voorbij2 de onzi5lijke blijft4 ,ook de  
zi5lijke w]eld heeft h>e beteek5is4 ,al 
't v]gankelijke is gelijk5is2 en al de  
he]lijkheid d] zi5lijke w]eld wij/ na>  
die d] onzi5lijke w]eld he51 wa> de     
palm5 wuiv5 en de kri/allijn5 wat]5     
/room54  ,mog5 wij ons v]zek]d h\d5 van 

de wez5lijkheid dez] onzi5lijke w]eld8  
,da>op geeft de ,paas*dag het antwoord4 
,jezus heeft het lev5 en de             
onv]d]felijkheid aan het li*t gebra*t4  
,wij hebb5 ge5 dood51 ma> e5 lev5d5     
,zaligmak]1 die d5 ,zijn5 dit zalige1   
he]lijke1 eeuwige lev5 s*5kt4  ,zietda>1
 geliefd51 mijne ,paas*ov]d5k+4  ,zij   
bra*t mij rijke v]troo/+4  ,zij de$ mij 
/ille zijn 9 mijn beproev+4  ,zij de$   
mij inn]lijk jui*5 bij de g$a*te van    
/]v54  ,o1 hoe go$ is de ,he]e voor mij6
  ,hi] e9dig ik4 ,wee/ all5 di5 ,god en 
,zaligmak] bevol5 door                  
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #bb ,april #aiad4  ,geliefde
 geme5te6  ,het is nu bijna drie wek5   
gel$51 dat ik geop]e]d w]d1 en nog /e$s 
blijft mijn toe/& /ationair4 ,wat zal de
 toekom/ br5g58 ,zal de v]dikk+ d] tong 
to5em51 ( zal ha> dikte t]ugloop58 ,zal 
ik nu spo$ig word5 wegg5om51 ( zal de   
,he]e nog j>5 tot mijne lev5sdag5       
toevoeg58 ,ik weet het niet1 en ond]w]p 

mij geheel en al aan des ,he]5 s\v]e91  
alln-wijs1 heilig1 en--go$ be/el4       
,gelukkig lev564444 ,gelukkig lev51 dat 
lev5 d] ond]w]p+ aan des ,he]5 s\v]e95  
wil4  ,de vol/rekte s\v]e9iteit ,gods1  
zij is de groot/e all] g$a*t54 ,door    
,zijn vol/rekte s\v]e9iteit is ,god     
alle5 wa>a*tig ,god4  ,diep is deze     
g$a*te aan de geme5te +epr5t door       
,israls pr(et54 ,mijn raad zal be/aan1  
,ik zal al ,mijn welbehag5 do51 is 't   
woord1 dat de ,he]e door de pr(et5      
pr$ikt4 ,to5 ,job de g$a*te dez]        
vol/rekte s\v]e9iteit ,gods vatte1 riep 
hij met vreugde uit3 ,met het gehoor des
 oors heb ik ,u gehoord2 ma> nu ziet ,u 
mijn oog6 ,paulus heeft deze g$a*te /e$s
 9 zijn briev5 ontwikkeld4 ,hij is de   
pottebakk]1 en wij zijn het leem1 is de 
grondg$a*te van zijn geheiligd d5k54 ,en
 't is de groote g5ade en e]e d]        
,g]e=me]de ,!ologie1 dat zij deze       
groot/e all] g$a*t5 /e$s op d5 voorgrond
 heeft ge/eld4  ,wij hebb5 dan ook nooit
 iets &]s te do51 dan ons t] bes*ikk+   

van ,gods s\v]e9 welbehag5 te /ell54    
,roept ,hij ons tot e5 hooge plaats1 dan
 hebb5 wij te volg51 al is 't1 dat er   
doorn5 zijn 9 d5 krans1 di5 ,hij om de  
slap5 vle*t4 ,roept ,hij ons midd5 uit  
onz5 arbeid1 en w]pt ,hij ons op 't b$  
d] sm>t5 ne]1 ook da> hebb5 wij ons t]  
bes*ikk+ van ,zijn vol/rekte s\v]e9iteit
 te /ell54  ,o gelukkig lev51 wanne] wij
 dit mog5 do54 ,dan zijn wij ook geheel 
en al voor des ,he]5 rek5+4 ,hij zorgt  
voor ,zijne ,daniels4 ,hij bes*aamt     
nooit1 wie ,hem v]wa*t52 ma> v]ra/ h5   
zoo1 dat zij 9 't midd5 d] zwa>/e       
beproev+5 met ,david mog5 z+53      ,de 
,he]e is mijn ,h]d]1     ,mij zal niets 
ontbrek54     ,hij doet mij n$]ligg5    
,9 grazige weid52     ,hij vo]t mij     
za*tk5s     ,aan ze] /ille wat]54       
,hij v]kwikt mijne ziele2     ,hij leidt
 mij     ,9 't spoor d] g]e*tigheid     
,om ,zijns ,naams wil4     ,al g+ ik ook
     ,9 e5 dal d] s*aduwe des doods1    
,ik z\de ge5 kwaad vreez52     ,want    
,gij zijt met mij2     ,uw /ok en ,uw   

/af1     ,die v]troo/5 mij4     ,gij    
ri*t de tafel toe     ,voor mijn        
aangezi*t1     ,gij maakt mijn ho(d vet 
met olie1     ,teg5ov] mijn             
teg5p>tijd]s2     ,mijn bek] is         
ov]vloei5de6     ,imm]s zull5 mij       
,het go$e en de weldadigheid volg5      
,alle dag5 mijns lev5s2     ,en ik zal 9
 het ,huis des ,he]5 blijv5     ,tot 9  
l5gte van dag54  ,o1 wond] van v]troo/+6
  ,is 't lev5 van buit5 e5 woe/ijn1 van 
b9n5 is 't e5 p>adijs4  ,gaat het ho(d  
to* e5 wijle ond] komm] en zorg gebog51 
dan flui/]t de ,he]e ons 91 wat 9       
ond]/a& v]s zoo liefelijk /aat          
uitg$rukt4      ,k9d1 dat ik liefheb1   
leun p ,mij1 leun /]k6     ,laat me] het
 wi*t d] zorg51 die u kwell51     ,mij  
voel52 'k weet uw la/1 want k9d ,mijn   
w]k1     ,mijn maaksel zijn de sm>t51   
die u kwell52     ,ik telde ze af1 en   
heb met eig5 h&1     ,die na> w kra*t en
 na> ,mijn ma*t gewog54     ,to5 ,mijne 
h& ze u toezond uit d5 hooge1     ,sprak
 ,ik3 ,ik zal als ,help] bij hem zijn2  

,na> mate hij ,mij deel geeft 9 zijn    
pijn     ,zal ik1 niet hij1 het wi*t    
zijns kruises drag54     ,z wil ik u1   
,mijn k9d1 als gij gelo(t1     ,omsluit5
 met ,mijn arm4 ,o leg uw ho(d     ,aan 
,mijne bor/1 gij moogt /\tmo$ig vrag54  
,( z\ ,mijn arm1 die de eeuw5 s*iep en  
s*raagt1     ,te kort zijn1 wa> ,mijn   
uitv]koorne klaagt8     ,leun /]k] /e$s6
 ,hoe me] gij aan ,mijn s*oot     ,de   
sm>t v]tr\wt van uw] zorg5 nood1        
,hoe me] uw h>t zelf b9n5 u zal roem53  
,te leun5 op mijn ,god1 is ,hem mijn    
,help] noem54  ,geliefd51 laat die ,god 
ook uw toevlu*t en /]kte zijn4 ,nooit   
kan e5ig kwaad u dan w]kelijk kwaad do54
  ,wee/ all5 di5 ,god en ,zaligmak]     
bevol5 door                             
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
,am]sfoort1 #bi ,april #aiad4  ,geliefde
 geme5te6  ,helaas moet ik beg9n5 te    
s*rijv51 dat ik elk5 dag a*t]uit ga4    
,e]gi/] _h ik e5 hoe/bui1 wa>van ik     
da*t1 dat ik er 9 blijv5 z\4 ,elke week1

 elke brief kan de laat/e zijn4 ,da>om  
wil ik u ?ans s*rijv5 ov] 't liefelijk/e
 all] ond]w]p53 ov] 't plaatsbekle$5d   
lijd5 en /]v5 en ov] de voorb$e van     
,jezus4  ,re$s de naam ,jezus is enkel  
zoetigheid4 ,s9ds ,zijn ves*ijn+ kl9kt  
aan 't e9de van elke eeuw ,zijn ,naam   
als e5 vraag en e5 antwoord4 ,me] nog1  
,zijn ,naam is e5 vraag en e5 antwoord  
voor elk arm zonda>%>t4 ,wa> z\ ik      
he5gaan zond] ,hem1 wanne] de eeuwigheid
 mij 9 de /]v5de oog5 ziet8 ,wa>he5 z\  
ik vlu*t5 zond] ,hem1 wanne] de ang/5   
van het gewet5 mij a*t]volg58  ,re$s vr 
,zijn vlees*word+ is ,zijn              
plaatsbekle$5d lijd5 aangekondigd 9 de  
(f]&5 d] ,wet4 ,/e$s moe/ de ,israliet  
met e5 (f] voor 't alta> v]s*ijn54 ,dit 
(f] w]d door d5 prie/] gekeurd4 ,de     
(f]a> lei zijn h& op 't (f]di] als      
symbool van de ov]dra*t zijn] zond54    
,dan w]d 't gesla*t en v]br&4 ,de       
op/ijg5de rook kondigde 't h]/el d]     
geme5s*ap met ,god aan4  ,nu wi/ de     
re*t-geloovige ,israliet wel1 dat 't    

blo$ van /i]5 en bokk5 niet z\de re9ig54
 ,ma> ,jesaja #ec sprak van e5 &] (f]4  
,da>op zag de geloovige4 ,hij w]d       
g]e*tva>digd 9 d5 ,*ri/us1 die kom5 z\1 
gelijk wij g]e*tva>digd word5 9 d5      
,*ri/us1 die gekom5 is4  ,9 zijn        
plaatsbekle$5d lijd5 heeft ,jezus alles 
volbra*t wat van ,hem is voorzegd4 ,na  
,zijn op/&+ zit ,hij als onze ,voorbidd]
 bij d5 ,vad]4  ,en hi] h\d ik ev5 /il6 
,hoe is er e5 betrekk+ gekom5 tuss*5    
,hem en mij8  ,0 ik e5 ,obadja1 e5      
,jozef8  ,helaas ne54  ,de dwaa%eid 0 9 
het h>t van d5 knaap gebond54  ,indi5 de
 ,he]e na> mij niet _h omgezi51 ik _h   
na> ,hem niet omgezi54 ,ik zo*t na>     
,god1 ma> na> e5 ,god van eig5 maaksel4 
,met liefelijke trekk+5 heeft de ,he]e  
mij getrokk51 ma> ik sloeg de v]z55 teg5
 de prikkel54  ,het 0 e5 kruisweg op    
mijn lev54  ,mijn vri5d5 koz5 m4i4 9 de 
/udie d5 v]ke]d5 weg4  ,ik koos d5 &]54 
,de ,he]e kwam voor mij /aan3 ,wilt ook 
gij niet he5gaan8  ,ik antwoordde3 ,ne51
 ,he]e1 bij ,u zijn de woord5 des       

eeuwig5 lev5s4 ,dit 0 de e]/e besli/e   
keuze4  ,ik zat als jong pr$ikant 9 de  
k]k4 ,vooraan4 ,als e5 ,f>izer4 ,met e5 
guld5 9 mijn zak voor de diaconie4 ,wat 
z\ de diak5 respect voor di5 dom9 hebb56
  ,de dom9 preekte ov] ,za*>ia #c4 ,hij 
s*et/e d5 ,f>izer4  ,ik wilde wel ond]  
de bank wegkruip54  ,hij teek5de d5     
toll5a>4  ,ik h]leefde4 ,de toll5a> _h  
imm]s b]\w van zijne zonde4  ,da>na     
sprak ,hij van d5 ,voorspraak4  ,de     
,he]e s*elde u1 gij ,satan6 ,is deze mij
 niet als e5 vuurbr& uit het vuur g]ukt8
  ,ja1 zoo 0 't4  ,indi5 iets wa> 01 dan
 0 ik door d5 ,he]e als e5 vuurbr& uit  
het vuur g]ukt6  ,die tek/ is mij altijd
 bijgeblev54  ,ik lag 9 de zonde4  ,de  
,he]e kwam als met uitgebreide arm5 tot 
mij1 en zeide3 ,nu zal ik voor u zorg56 
,hij heeft dit g$aan op de liefelijk/e  
wijze4  ,o1 wond]do5de ,zaligmak]6  ,o1 
wond]zoete ,jezus6  ,gij zijt mijn ,en  
en mijn ,alles4  ,e5s eeuwig bij ,u te  
zijn1 is mijn zaligheid en he]lijkheid4 
,kom1 ,he]e ,jezus4 ,ja1 kom haa/elijk6 

,en komt de ure aan des doods3          
,jezus1 ,uw v]zo55d /]v5     ,blijft het
 ru/punt van mijn h>t1     ,als wij     
alles1 alles d]v51     ,blijft ,uw      
liefd' ons bij 9 sm>t4     ,o*1 wanne]  
mijn oog e5s breekt1     't ,ang/ig     
doodzweet van mij leekt1     ,dat ,uw   
blo$1 mijn hoop dan wekke1     ,en mijn 
s*uld voor ,god b$ekke4  ,di5 he]lijk5  
,naam bevol5 door                       
uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1             
,r4 ,j4 ,w4 ,,rudolph4                  
----------------------------------------
-----------                             
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de volg5de correcties zijn 9 de tek/   
aangebra*t3                             
,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37         
,b3 zeg5 zijn ,rudolph to*              
,c3 zeg5 zijn4 ,rudolph to*             
,b3 ,er kwam bet]s*ap                   
,c3 ,er kwam bet]s*ap4                  
,b3 l& to5 gehoord ,t5 slotte           
,c3 l& to5 gehoord4 ,t5 slotte          
,b3 bepleit en v]d$igd neeft1 ziet1 dat 

,c3 bepleit en v]d$igd heeft1 ziet1 dat 
,b3 al wil dit dit da>om all]m9/        
,c3 al wil dit da>om all]m9/            
,b3 ,k]kga*t te ,leid54 ,zijn ideaal    
,c3 ,k]kgra*t te ,leid54 ,zijn ideaal   
,b3 van vel51 de met hem 9 het          
,c3 van vel51 die met hem 9 het         
,b3 9 de kapel van 't ,diakoness5huis   
,c3 9 de kapel van 't ,diaconess5huis   
,b3 he]lijke preek van ds4 ,kam]] ov]   
,c3 he]lijke preek van ds4 ,kamm]] ov]  
,b3 ond] ,fre$rik ,,iii1 0 ,heidelb]g   
,c3 ond] ,fr$]ik ,,iii1 0 ,heidelb]g    
,b3 rege]+ prote/ans*-evangelis*-lib]aal
        ,c3 rege]+                      
prote/ants*-evangelis*-lib]aal       ,b3
 voor de zonn/ral5 op4 ,he]lijk gezi*t1 
,c3 voor de zonne/ral5 op4 ,he]lijk     
gezi*t1         ,b3 w]d1 bijv4 ' smorg5s
 door de                     ,c3 w]d1   
bijv4 's morg5s door de                 
,b3 mo$]s voor de pati5t52 arm5 en      
,c3 mo$]s voor de patint52 arm5 en      
,b3 uitgeleide aan 't /ation4 4 ,het we]
              ,c3 uitgeleide aan 't     

/ation4 ,het we]                ,b3 ,lo(
 d5 ,he]e4 mijne ziel6                  
,c3 ,lo( d5 ,he]e1 mijne ziel6          
,b3 kl9k54 ,hij heeft zijn              
,c3 kl9k54 ,hij heeft ,zijn             
,b3 ook aan ,bunyan en ,re?ur=d1        
,c3 ook aan ,bunyan en ,ru!r=d1         
,b3 ,*ri/5reize1 en ,re?ur=d zijn       
he]lijke        ,c3 ,*ri/5reize1 en     
,ru!r=d zijn he]lijke        ,b3 om mij 
hoe langs zoo me] te                    
,c3 om mij hoe lang] zoo me] te         
,b3 wij e5 wa>lijk hemels*t lev5        
,c3 wij e5 wa>lijk hemels* lev5         
,b3 ov] te /app52 9 ,heidlb]g /apt5     
,c3 ov] te /app52 9 ,heidelb]g /apt5    
,b3 ,spo$ig w>5 de 9 ,ma9z              
,c3 ,spo$ig w>5 we 9 ,ma9z              
,b3 wa>bij ik uit die duit]nis g]aakte  
,c3 wa>bij ik uit die dui/]nis g]aakte  
,b3 de gra%alm5 p5nn51 en alle engel5   
,c3 de gra%alm5 p5n51 en alle engel5    
,b3 be/emb] tijd en plaats              
,c3 be/emd] tijd en plaats              
,b3 t]dege gehoord3 dat de /]kte        

,c3 t]dege gehoord3 dat de /]kte        
,b3 zoo van h>te me met d5 di*t]        
,c3 zoo van h>te me met d5 di*t]        
,b3 uw u liefhebb5d5 oud-le]a>          
,c3 uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1         
,b3 deze arme e*tg5ot5 geeft1 dat       
,c3 deze arme e*tg5oot5 geeft1 dat      
,b3 't li*t d>ov] opg+1 en jui/         
,c3 't li*t da>ov] opg+1 en jui/        
,b3 e5 altijdur5d zalig h$52            
,c3 e5 altijddur5d zalig h$52           
,b3 v]-v]drukt moet5 word51             
,c3 v]drukt moet5 word51                
,b3 ,ik zal zijn1 die ,ik zijn zal4     
,c3 ,ik zal zijn1 die ,ik zijn zal4     
,b3 wat zegt mijn /aatsre*telijk gewat51
            ,c3 wat zegt mijn           
/aatsre*telijk gewet51            ,b3   
w$adigheid en tr\w v]he]lijk5           
,c3 weldadigheid en tr\w v]he]lijk5     
,b3 uw u liefhebb5d5 oud-le]a>          
,c3 uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1         
,b3 ik de radiumbe/ral+ nog go$         
,c3 ik de radium-be/ral+ nog go$        
,b3 uw u liefhebb5d5 oud-le]a>          

,c3 uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1         
,b3 en al ha> heelrijkheid heeft        
,c3 en al ha> he]lijkheid heeft         
,b3 uw u liefhebb5d5 oud-le]a>          
,c3 uw u liefhebb5d5 oud-le]a>1         
,b3 1 1,mijn raad zal be/aan1           
,c3  ,mijn raad zal be/aan1             
----------------------------------------
-----------