mat]ial f ! ,google ,pr9t project47     
,,v]kl>+  van het  ,,/oomw]ktuig2       
,,zijnde ,,e5e  ,,algeme5 ,,bevattelijke
 ,,bes*rijv+ ,,van ,,deszelfs           
,,ond]s*eid5e ,,deel51 ,,zam5/ell+ ,,en 
,,w]k+4  ,,opgeheld]d ,,door  ,e5       
,aantal ,plat5 en de ,b5oodigde ,tafel54
    ,,twe$e ,,druk4    ,,v]bet]d ,,en   
,,v]me]d]d ,,door  ,d4 ,,van ,,d5       
,,bos*1  's ,rijks ,ho(d-,ma*9i/4       
,illu/ratie   ,,am/]dam1  ,m4           
,,s*ooneveld en ,,zoon4  #ahdc4         
,,g$rukt ,,bij ,,bakels ,,en ,,kr,,b]4  
,de ,e]/e ,druk van dit ,w]kje 0        
oorspronkelijk e5e v]tal+ uit het       
,engels*2 bij de uitgave van hetzelve   
hebb5 wij te di] tijd ge5e              
v]antwoordelijkheid op ons will5 lad51  
met da>9 e5ige welgew5s*te v]&]+5 te    
br5g52 do* na d5 geheel5 uitv]koop van  
die oplage1 oordeeld5 wij het1 op de bij
 ons +ekom5e bes*eid5e en gegronde      
aanm]k+5 a*tsla&e1 raadzaam1 om bij de  
uitgave van dez5 twe$5 druk1 dit1       
ov]ig5s niet ongun/ig door het ,publiek 

ontvang5 w]kje1 t] v]bet]+ en v]me]d]+  
aan e55 bevoegd5 deskundige op te drag51
 die ons dan ook het g5oeg5 heeft g$aan1
 om behalve de v]bet]+5 tot bladz4 #fa1 
tot en met de laat/e bladz4 #ach1 geheel
 nieuw5 tek/ te lev]54--,wij v]tr\w5    
hi]m$e1 al het mogelijke te hebb5 g$aan1
 om aan het weetgi]ig ,publiek1 e5      
beknopt nuttig boekje1 ov] e5e nog zoo  
we9ig 9 onze taal bes*rev5e hoog/       
belangrijke zaak te lev]54  ,da> met    
deze uitgaaf het beg9sel is 9 het oog   
geh\d51 om voor we9ig geld iets nuttigs 
te lev]51 zoo zal m5 ons wel v]s*oon+   
s*5k51 voor het w$] bezig5 van het      
me]5deel d] h\tsnee-figur5 van d5 e]/5  
druk2 geheel &]e te do5 v]va>dig51 z\de 
d5 prijs te veel v]hoogd1 en da>door het
 ,w]kje m9d] v]krijgba> voor alle klass5
 gemaakt hebb52 bet] kwam het ons1 op   
algeme5 aanrad5 voor1 e5e geheele ma*9e 
9 zij-aanzigt en doorsn$e 9 plaat       
a*t]aan te voeq52 door deze bijvoeg+1   
zoo wel als door de me] voll$ige bew]k+ 
en de da>uit voortspruit5de me]d]e      

uitgebreidheid1 dan de vorige druk1 zal 
de lez]1 hop5 wij1 zi* ga>ne de g]+e    
prijsv]hoog+ dez] uitgave getroo/5 en   
dezelve billijk54   ,de ,uitgev]s4      
,illu/ratie     ,,het ,,/oomw]ktuig     
#a4  ,het groot en /e$s to5em5d belang  
van het /oom-w]ktuig 9 kun/5 en h&w]k5  
v]heft hetzelve tot e5 ond]w]p1 hetwelk 
de opm]kzaamheid van alle /&5 d]        
maats*appij t5 hoog/e wa>dig is4 ,de    
v]nuftig uitg$a*te en he]lijke toe/el1  
wa>m$e vezels tot drad5 gesponn5 w]d51  
ontvangt deszelfs beweg+ van het        
/oom-w]ktuig1 hetwelk insgelijks de     
beweg+ m$$eelt aan de ma*9]ie1 wa>m$e   
v]volg5s de gesponn5 drad5 ( g>5s tot   
doek gewev5 word54 ,het /oom-w]ktuig is 
insgelijks de beweegkra*t bij ontelb>e  
&]e kun/51 die ond] de belangrijk/e1    
wa>m$e de m5s* bek5d is1 g]angs*ikt     
moet5 word54 ,er be/aat ook 9 d] daad   
?ans naauwelijks e5 voorw]p door d5 m5s*
 v]va>digd1 tot si]aad ( tot nuttig     
gebruik be/emd1 wa>van wij niet1 9 zek]5
 graad1 het be/aan aan dit veel v]mog5de

 w]ktuig v]s*uldigd zijn4 ,met behulp   
van hetzelve hal5 wij /e5kol5 en        
ijz]-erts uit de diep/e mijn51 en br5g5 
het h9d]lijke wat] uit dezelve na> bov52
 het erts 9 sme$ba> ijz] h]s*ap51 wordt 
v]volg5s door hetzelfde w]ktuig tot /av5
 gevormd1 en alzoo1 zoo wel tot het sm$5
 van ank]s1 wa>m$e de groot/e zeeka/eel5
 het wo$5 van w9d en wat] kunn5 uit/aan1
 als tot het v]va>dig5 van de fijn/e    
borduurnaald gebezigd4 ,zoo             
bewond]5swa>dig het /oomw]ktuig is1 t5  
aanzi5 van deszelfs ond]s*eid5e wijz5   
van aanw5d+1 als van de v]baz5de1 aan   
zoo veel regelmaat v]bond5e1 kra*t door 
ha> ontwikkeld1 ev5 zoo opm]kelijk is   
hetzelve1 afges*eid5 van deze ( &]e     
fabrijkmatige bew]k+ bes*\wd2 lev]5de de
 treff5d/e en he]lijk/e toepass+5 van   
e5ige d] voornaam/e natuurwett54 7,de   
grondbeg9sel51 wa>op de w]k+ van dit    
w]ktuig b]u/1 zijn no* talrijk1 no*     
moeijelijk te bevatt51 da> hi]toe alle5 
v]eis*t wordt1 dat m5 d5zelv5           
zorgvuldig1 afzond]lijk en ordelijk     

e5ige opm]kzaamheid s*5kt1 t5 e9de      
gemakkelijk van de v]e5igde w]k+ e5e    
voldo5de k5nis te v]krijg54 ,zoo de     
lez]1 hoe we9ig geme5zaam hij ook met   
het ond]w]p wez5 moge1 de volg5de       
bladzijd5 sle*ts met a&a*t lee/1 dan    
twijfel5 wij ge5sz9s1 ( hij zal e5      
duidelijk en kla> begrip krijg5 van alle
 grondbeg9sel51 wa>op de zam5/ell+ van  
dit1 9 onze tijd5 zoo onmisb>e w]ktuig1 
is gegrond47 ,t5 e9de onze lez]s hi]toe 
9 /aat te /ell51 zull5 wij de bes*rijv+ 
van e5ige we9ige en e5v\dige            
grondbeg9sel5 lat5 voorafgaan1 wa>door  
de wett51 wa>op de w]k+ van het w]ktuig 
ru/1 opgeheld]d word54    #b4  ,wanne]  
metal5 ( vloei/(f5 v]w>md word51 dan    
zett5 zij zi* uit1 ( v]me]d]5 9 omvang1 
dat is3 word5 groot]4 ,zoo m51 bij      
voorbeeld1 e5e /aaf ijz] neemt1 die k\d 
zijnde1 volmaakt 9 e5 gat sluit ( pa/1  
dan zal dezelve1 v]hit ( gloeij5d       
gemaakt1 zoodanig uitgezet wez51 dat het
 gat de /aaf niet me] zal kunn5 omvatt51
 en niet e]1 voor dat de /aaf w$] k\d   

geword5 is1 zal dezelve 9 het gat1      
7hetwelk hi]van onv]&]lijke grootte     
g$a*t wordt7 w$] pass54 ,hoe geweldig]  
de aangew5de hitte is1 des te me] zal de
 /aaf uitzett51 tot dat de hitte zoo    
geweldig wordt1 dat de va/e zam5hang van
 het metaal oph\dt en smelt4 ,dat deze  
uitzett+ ( v]me]d]+ 9 uitgebreidheid ook
 met de vloei/(f5 plaats heeft1 hi]van  
kan m5 zi* gemakkelijk ov]tuig5 door e55
 ketel geheel ( volmaakt met wat] gevuld
 bov5 het vuur te plaats53 want w>m     
word5de1 zal het vo*t dadelijk da>uit   
vloeij54    #c4  ,deze eig5s*ap heeft   
aanleid+ gegev5 tot het uitv9d5 en      
zam5/ell5 van e5 9 de kun/5 en          
wet5s*app5 ze] nuttig en tev5s onmisba> 
w]ktuig1 ,!rmomet] g5aamd1 hetwelk      
aanwijz+ doet van d5 w>mtegraad1 wa>9   
hetzelve is geplaat/1 zijnde als volgt  
zam5ge/eld4  ,aan het e5e e9de van e5e  
dunne glaz5 pijp1 wa>van het gat kle9 en
 ov]al ev5 wijd is1 is e5 holle bol     
geblaz52 door het &]e op5e e9de is      
v]volg5s deze bol1 en e5 kle9 g$eelte d]

 aangeleg5e pijp1 het zij met gekleurde 
spiritus1 ( wel met kwik gevuld1 dat    
ges*i$t na> zek]e h&elwijze1 die wij    
ov]bodig a*t5 hi] te v]kl>51 en volg5s  
welke dan ook na de vull+1 het op5e e9de
 d] pijp wordt geslot51 en het ongevuld 
blijv5de g$eelte pijp lu*tl$ig          
gemaakt4--,m5 heeft alzoo e5e vloei/( 9 
glas opgeslot5 en voor uit damp+ (      
v]lies beveiligd2 omdat nu1 de uitzett+ 
van vloei/(f5 door w>mte1 veel groot]   
is1 dan die van het glas1 zoo gebeurt   
het1 dat de vloei/( bij v]s*il van      
w>mtegraad1 9 de pijp rij/ ( daalt1 en  
dit aanwij/ op e5e da>nev5s/a&e v]deel+ 
( zoog5aamde s*aal4   ,illu/ratie3 ,het 
ond]/e deel van e5 !rmomet]1 met bij de 
wa>de van #cb grad5 de afkort+ ',v4,p4' 
,ma> om die v]deel+ algeme5 v]/aanba>1  
en voor v]s*ill5de ,!rmomet]s ond]l+    
v]gelijkba> te do5 zijn1 heeft m5 twee  
va/e punt5 tot grondslag gekoz54 ,e5    
dez] va/e punt5 is de /& van d5 top d]  
vloei/(1 wanne] de ,!rmomet] 9 smelt5d  
ijs is ge/eld2 het &]e1 de hoog]e /&1   

wanne] dezelve 9 zuiv] wat]1 dat 9 de   
vrije lu*t kookt1 is g$ompeld3 d5 e]/5 (
 laag/5 /& d] vloei/( 9 d5 ,!rmomet]1   
noemt m5 het vriespunt1 en d5 &]5 (     
hoog]5 het kookpunt4 ,van beide punt5 is
 door proev5 bewez51 dat zij1 9 gelijke 
om/&igh$51 van onv]&]lijk temp]atuur    
zijn4 ,de ond]l+e af/& dez] va/e punt5  
wordt v]s*ill5d v]deeld2 de hi] te l&e  
mee/ gebruikelijke1 en welke wij 9 dit  
w]kje ov]al zull5 volg51 is 9 #ahj deel5
 v]deeld1 de ,!rmomet]s*aal van         
,fahr5heit g5oemd4 ,m5 plaat/ dan d5    
,!rmomet] 9 smelt5d ijs1 en geeft e5    
teek5 ( m]k op de pijp ( aangehe*te     
plaat1 t] hoogte van d5 top d] +eslot5e 
vloei/(1 v]volg5s dompelt m5 d5zelv5 9  
kok5d wat]1 geeft w$] e5 m]kteek51 en   
v]deelt de ruimte tuss*5 deze teek5s 9  
#ahj gelijke deel52 volg5s ,fahr5heit   
telt m5 voor het vriespunt #cb deel5 (  
grad51 dus voor het kookpunt #bab grad51
 dat is3 #ahj grad5 hoog]1 en zie da> d5
 ,!rmomet] ( w>mtemet] v]va>digd2 9     
nev5s/a&e plaat1 als met uitgebrok5     

midd5deel ( v]kort1 afgebeeld4  ,wij    
moet5 onze lez]s hi] opm]kzaam mak51 dat
 de v]deel+ d] s*aal1 tuss*5 de va/e    
punt51 9 #ahj grad51 e5e ze]            
willekeurige zaak is4 ,9 ,frankrijk en  
ook bij ons te l&e1 7do* m9d] algeme57  
v]deelt m5 d5 af/& tuss*5 het vries- en 
het kookpunt 9 #ajj gelijke deel51      
wa>bij het e]/e met #j en het laat/e met
 #ajj geteek5d wordt4 ,deze v]deel+     
wordt de hond]ddeelige 7c5tigrade7 ( di5
 na> ,celtius g5oemd1 t]wijl nog e5e &]e
 wijze1 wa>bij de opgegev5 ruimte 9 #hj 
deel5 v]deeld wordt1 de ,reaumurs*e (   
di5 na> ,deluc is4 ,de h&elwijze om de  
e5e v]deel+ 9 de &]e ov] te br5g51 v9dt 
m5 9 ond]s*eid5e w]k5 opgegev51 ond] &]5
 9 ,,arnott',s grondbeg9sel5 d]         
,natuurkunde1 welk w]k bij de uitgev]s  
dezes te bekom5 is4    #d4  ,door       
toevoeg+ van w>mte gaat het ijs tot wat]
 ov]4 ,zoo wij 9 di5 toe/& me]d]e w>mte 
aanvo]51 dan zet de vloei/( zi* me] en  
me] uit1 tot dat dezelve beg9t te kok54 
,9 dez5 /aat1 rij/ van de opp]vlakte    

damp op1 die dikk] en als gejaagd1 ond] 
d5 naam van /oom bek5d is4 ,op #cb grad5
 ,fahr5heit1 het vriespunt1 beg9t het   
ijs te smelt51 en op #bab grad51 het    
kookpunt1 ontwikkelt zi* de eig5lijke   
/oom1 t]wijl de damp1 welke op e55 lag]5
 graad van w>mte op/ijgt1 ook d5 naam   
van wasem draagt4    #e4  ,ov]al zull5  
wij hi] voor het uitdrukk5 van e5ige    
w>mtemaat d5 met kwik gevuld5 ,!rmomet] 
bezig54 ,dat vloeiba> metaal is voor dit
 gebruik bijzond] ges*ikt1 niet alle5 om
 dat hetzelve e5e ze] /r5ge k\de        
behoeft1 om te v]/ijv51 7#ci grad5 ond] 
#j grad57 en niet e] dan belangrijk     
v]hit kookt 7#ffj grad572 ma> ook om dat
 het kwik 9 glas opgeslot51 blijkba>    
ev5r$ig uitzet 7vooral tuss*5 het vries 
en kookpunt van het wat]71 met de       
hoeveelheid to5em5de w>mte2 dat wil     
zegg53 zoo e5e zek]e hoeveelheid w>mte1 
het kwik 9 d5 ,!rmomet]1 van #cj tot    
#dj1 dus #aj grad51 doet /ijg51 dan zal 
het toevoeg5 van e5e gelijke hoeveelheid
 w>mte1 het kwik w$] #aj grad5 do5      

klimm51 en dus tot #ej br5g52 drie maal 
zoo veel w>mte op #fj1 vi]maal zooveel  
w>mte op #gj enz4  ,het is e5e algeme5e 
eig5s*ap1 dat vloei/(f51 die 9 e55      
ong$ekt5 ( op55 ketel1 9 geme5s*ap met  
de vrije lu*t1 v]w>md word51 oph\d5     
w>mte aan te nem51 wanne] dezelv5 kok53 
zoo zal m5 het kwik e5s ,!rmomet]s1 die 
9 wat] 7dat v]w>md wordt7 g$ompeld is1  
bij gewon5 toe/& d] omr+5de lu*t1 niet  
hoog] dan tot #bab grad5 zi5 klimm51    
t]wijl het wat] als dan zal aanvang5 te 
kok51 en1 bij doorga&e w]k+ van het vuur
 ond] d5 ketel1 /oom te lev]52 de w>mte1
 die het vuur dus v]volg5s afgeeft1 gaat
 na het kookpunt sle*ts door het wat]1  
om1 zi* da>m$e v]e5ig5de1 /oom te vorm54
 ,het wat] alzoo 9 dampvormig5 /aat     
ov]gegaan1 beslaat #agjj maal zooveel   
ruimte1 als 9 deszelfs vorig5 ( druip5d5
 /aat2 e5e kubieke palm wat] lev]t dus  
#agjj kubieke palm5 /oom 9 de vrije     
lu*t4#a ,hoeveel w>mte zi* met het wat] 
v]e5igd heeft1 om /oom da> te /ell51    
wordt door d5 ,!rmomet] dus niet        

aangewez51 en deze zal ook1 (s*oon m5   
d5zelv5 9 d5 voortgebragt5 /oom plaat/e1
 ge5 hoog] kwik/& teek552 al deze w>mte1
 wa>van m5 de maat door d5 ,!rmomet]    
niet k5t1 en die als e5 be/&deel van d5 
/oom zelv5 moet bes*\wd word51 draagt d5
 naam van v]borg5e w>mte4 ,9 wat]/oom   
maakt1 de v]borg5e w>mte nog al e5e     
belangrijke hoeveelheid uit2 wa>nem+51  
door middel51 wa>voor hi] ge5e plaats t]
 bes*rijv+ be/aat1 hebb5 bewez51 dat    
voor het da>/ell5 van zoodanig5 /oom1   
ruim #f-a_/b maal zoo veel w>mte noodig 
is1 als v]eis*t wordt1 om wat] van e5   
gemiddeld temp]atuur tot #bab grad51 (  
tot het kookpunt1 te v]w>m54            
,bijvoorbeeld3 zij ge/eld1 dat m5 wat]1 
dat de temp]atuur van #fb grad5 bezit1  
tot het kookpunt1 #bab grad51 v]w>mt1   
dan moet5 #aej w>mte grad5 da>aan word5 
m$eg$eeld4 ,nu zal m5 niet e] /oom1 die 
dezelfde temp]atuur teek5t1 da>van kunn5
 v]krijg51 dan na m$$eel+ van nog #ajjj 
grad5 w>mte bov5di51 de v]borg5e w>mte  
van wat]/oom uitmak5de1 en die dus me]  

dan #f-a_/b maal #aej grad5 b$raagt4    
#a ,alle maat- en gewigtopgav5 zijn     
,n$]l&s*e4    #f4  ,wanne] /oom tot op  
de temp]atuur van #bab grad5 v]koeld    
wordt1 gaat dezelve van dampvormig5 tot 
druip5d5 /aat ov]1 en wordt w$] wat]1   
t]wijl de v]borg5e w>mte1 door het      
v]koel5d lig*aam1 ( het v]koel5d vo*t1  
dat m5 da>toe bezigt1 wordt opg5om54 ,m5
 begrijpt ligt1 dat aangezi5 de v]borg5e
 w>mte belangrijk is1 er ook e5e ev5r$ig
 groote koele opp]vlakte1 ( hoeveelheid 
koel5d vo*t1 met d5 /oom 9 aanrak+ moet 
word5 gebragt1 om geheel tot wat] ov] te
 gaan1 dat m9d] dan #bab grad5          
temp]atuur zal bezitt54 ,m5 noemt       
dusdanige ov]gang van /oom tot wat]1    
v]dikk+ 7,cond5satie74 ,de /oom tot wat]
 v]dikk5de ( ,cond5s]5de1 zal dan ook   
#agjj maal kle9]e ruimte innem51 dus    
zull5 zoo vele kubieke palm5 /oom1      
sle*ts e5e kubieke palm wat] oplev]52 e5
 natuurlijk gevolg1 en het omgeke]de van
 hetge5 hoog] van de /oomword+ gezegd   
is4    #g4  ,als nu1 moet5 wij onze     

lez]s met &]e beg9sel5 bek5d mak54 ,m5  
neme e5e glaz5 pijp ( buis #h-a_/b palm 
lang1 aan e5e e9de go$ digt geslot51 do*
 aan het &]e op54 ,deze pijp vulle m5   
naauwkeurig met kwik1 en dompele het    
op5e e9de 9 e55 bak1 die met dezelfde   
vloei/( gevuld is4 ,hi]bij zal m5 gewa> 
word51 dat sle*ts e5 g$eelte kwik uit de
 buis 9 d5 bak zal vloeij51 zoo dat     
ongeve] #g palm en #f duim1 7gemet5 uit 
de opp]vlakte van het kwik 9 d5 bak71 9 
de pijp zal blijv5 /aan1 en dat e5e     
l$ige ruimte bov5 bij d5 top d] pijp    
be/aat4 ,hi]bij hebb5 wij ond]/eld dat  
de pijp loodregt geh\d5 wordt1 (        
zoodanig1 dat e5e loodlijn met d5 /& d] 
buis ev5wijdig is1 9 het wet5s*appelijke
 zegt m53 de buis /aat p]p5diculair op  
het vlak d] vloei/(4 ,zoo wij nu        
aannem51 dat1 t]wijl het ond]e9de /e$s 9
 het kwik geh\d5 wordt1 de buis na> de  
e5e ( &]e zijde ov]helt1 dan zal m5     
gewa> word51 dat het kwik 9 dezelve me] 
pijpl5gte zal innem51 zond] dat e*t] de 
loodregte ( p]p5diculaire hoogte van het

 kwik bov5 het opp]vlak 9 d5 bak1 e5ige 
v]&]+ zal ond]gaan2 en zoo veel hell+   
zal m5 aan de pijp kunn5 gev51 dat de   
top d] kwikkolom1 aan het geslot5       
bov5e9de d] pijp raakt4 ,het is geheel  
onv]s*illig welke me]d]e l5gte ( wijdte 
de pijp heeft1 altijd zal m5 nag5oeg e5e
 zelfde kwikhoogte opm]k52 zegge        
nag5oeg1 om dat die hoogte van de       
v]&]lijke zwa>te des dampkr+s           
afhankelijk is1 gelijk lat] zal opgem]kt
 en aangewez5 word54    #h4  ,zoo wij 9 
plaats van met kwik1 diezelfde pijp met 
wat] hadd5 gevuld1 dan z\de m5 deze     
vloei/( ge5z9s hebb5 zi5 dal52 de r$5   
da>van is geleg51 dat het wat]1 ligt]   
dan het kwik zijnde1 met die g]+e hoogte
 ge5e drukk5de zwa>te g5oeg bezit4 ,voor
 wat] z\de m5 e55 pijp behoev5 die      
ongeve] #ac-a_/b maal zoo lang 01 dewijl
 het kwik ook nag5oeg zoo veel mal5     
soortelijk zwa>d] is4 ,9 e5e            
loodregt/a&e pijp1 die #aa-a_/b el lang 
is1 bov5wa>ts geslot51 en met het op5e  
ond]e9de ond] wat] g$ompeld1 zal        

di5volg5s e5e wat]kolom blijv5 /aan van 
ongeve] #ajc palm5 hoog4 ,indi5 wij nog 
ligt]e vloei/(f5 kiez51 dan zal ook de  
pijp1 9 ev5r$igheid van het soortelijk  
gewigt di] vloei/(f51 lang] moet5 zijn4 
,de gemiddelde hoogte d] kwikkolom1 #g4f
 palm zijnde1 is die d] wat]kolom #ajc  
palm51 e5e m$e ev5wigtige kolom raapolie
 #aab1 en e5e van spiritus ( gewone     
alcohol #aah palm5 hoog2 all5 9         
nabijkom5de getall5 uitg$rukt4 ,wat van 
het oph\d5 dez] kolomm5 oorzaak is1     
zull5 wij tra*t5 volg5d]wijze te v]kl>54
    #i4  ,wanne] wij1 bij voorbeeld de  
mond+ van e5 bi]glas met e5e blaas1 die 
e55 doorga&5 en da>9 digt gebond55      
gewon5 pijp5/eel bevat1 sluit5d         
ov]spann51 en door di5 pijp5/eel de lu*t
 uit het alzoo afgeslot5e bi]glas voor  
e5 g$eelte zuig51 dan zal m5 zi51 dat de
 blaas na> b9n5 bewog5 zal word54 ,dit  
wordt te weeg gebragt door d5 druk d]   
omr+5de buit5lu*t1 g$ur5de het ijl]     
word5 d] lu*t1 die 9 het glas beslot5   
is2 e5 v]s*ijnsel1 dat dus e5v\dig zi*  

zelf als 't w>e v]kla>t4 ,v]d]3 zoo wij 
twee holle komm5 nem51 wa>van de r&5    
volmaakt op elk&] sluit51 en door e5    
zek] w]ktuig1 lu*tpomp g5aamd1 de lu*t  
uit de b9nn5holte trekk51 dan zull5 wij 
ond]v9d51 dat er e5e aanm]kelijke kra*t 
v]eis*t wordt1 om de twee komm5 van     
elk&] te trekk54 ,zoo zal1 wanne] de    
twee holle komm51 na op elk&] gevoegd te
 zijn1 e55 holl5 kogel vorm51 wa>van de 
groot/e middellijn ( diamet] niet me]   
b$raagt dan #a palm1 er e5e kra*t van   
om/reeks #ha pond5 v]eis*t word51 om de 
beide halve boll5 van elk&] los te      
rukk54 ,om de oorzaak van dit v]s*ijnsel
 te v]kl>51 do5 wij opm]k51 dat het e5e 
wa>heid is1 dat de lu*t1 die wij        
inadem51 gelijk bij de proef met het    
bi]glas re$s bleek1 w]kelijk gewigt     
heeft2 want zoo e5 holle kogel gewog5   
wordt1 t]wijl dezelve nog met lu*t      
gevuld is1 en nad]h& insgelijks op de   
weegs*aal wordt gelegd1 als de lu*t er  
is uitgehaald1 dan zal de bol 9 het     
laat/e geval m9d] weg51 dan 9 het e]/e4 

,9 d] daad is ook gevond51 dat e5e      
kubieke el drooge lu*t1 die 9 dig!id d5 
gemiddeld5 druk des dampkr+s ev5a>t1 op 
de temp]atuur van #fb grad51 ruim #a    
pond en #b onc5 weegt4 ,da> dit dan het 
geval is1 zoo moet aang5om5 word51 dat  
ook i$] voorw]p1 e5 zek] gewigt1 ( e5e  
drukk+ van de lu*t heeft te v]dur51     
dewijl die lu*t de a>de ov]al omr+t1 en 
da>om dampkr+sdruk g5oemd wordt4  ,de   
oorzaak d]halve1 wa>door de ov] het glas
 gespann5e blaas na> b9n5 zet1 moet da>9
 word5 gezo*t1 dat de buit5lu*t dezelve 
met kra*t drukt1 t]wijl 9 de b9n5ruimte 
ge5 g5oegzame teg5druk1 door de uitzuig+
 ( v]ijl+ te weeg gebragt1 be/aat4 ,deze
 zelfde oorzaak geldt insgelijks1 bij   
het twe$e aangehaalde voorbeeld4 ,wanne]
 de lu*t nog 9 d5 kogel beslot5 is1 dan 
drukt zij de halve boll5 met dezelfde   
kra*t na> buit51 als de buit5lu*t       
dezelve teg5 elk&] p]/1 zoo dat de e5e  
kra*t met de &]e ev5wigt maakt1 en de   
halve boll5 gemakkelijk van elk&]       
v]wijd]d kunn5 word54 ,zoodra de lu*t   

e*t] uit de b9n5ruimte w]d v]wijd]d1 en 
de halve boll5 lu*tdigt op elk&] slot51 
be/ond er 9 de inw5dige ruimte ge5e     
kra*t1 om de drukk+ van de buit5lu*t    
teg5/& te bi$51 welke teg5/& d]halve    
door e5e van buit5 aangew5de kra*t moe/ 
word5 v]vang51 zoodat m5 het gewigt van 
de buit5lu*t1 om zoo te sprek51 moe/    
opligt54    #aj4  ,op dezelfde wijze    
kunn5 de daadzak51 die wij 9  #g en #h1 
betrekkelijk de buis met wat]1 olie1    
spiritus en kwik hebb5 bijgebragt1      
v]kla>d word54 ,to5 wij voorond]/eld51  
dat de pijp met kwik gevuld1 en met het 
op5e e9de 9 d5 bak g$ompeld 01 bleek het
 kla>1 dat deze vloei/(1 uit ho(de van  
ha> gewigt1 geheel uit de buis z\de     
gevloeid zijn1 zoo ha> ge5 teg5/& gebod5
 w]d2 en wel tot zoo v]1 dat de         
opp]vlakte van het kwik 9 d5 bak met die
 9 de buis dezelfde hoogte b]eikte4 ,wij
 hebb5 e*t] do5 opm]k51 dat dit w]kelijk
 het geval niet is1 ma> dat het kwik tot
 op e5e hoogte van ongeve] #g4f palm 9  
de buis hang5 bleef4 ,de v]kl>+ van dit 

v]s*ijnsel is de volg5de4 ,da> de buis (
 pijp geheel en al met kwik gevuld is1  
zoo bev9dt zi* ge5e de m9/e lu*t 9      
dezelve1 het kwik z\ bij het omke]5 ook 
w]kelijk geheel na> b5$5 /ort51 9 geval 
het op5e ond]e9de d] pijp 9 ge5' bak met
 kwik g$ompeld /ond2 dewijl nu de lu*t1 
ov]al op het opp]vlak van het kwik 9 d5 
bak drukt1 uitgezond]d voor dat         
onbelemm]d kle9 g$eelte1 dat het        
inw5dige d] pijp omvat1 en wa>toe de    
buit5lu*t niet kan nad]51 zo moet het   
kwik noodzakelijk1 op e5e zek]e hoogte 9
 d5 pijp blijv5 /aan1 opdat de zwa>te   
van die kolom1 met de lu*tdrukk+ (      
dampkr+s-lu*t da> buit51 ev5wigt make4  
,t5 duidelijk/e kan dit ook bewez5 word5
 door de pijp met /oom te vull51 en dan 
het op5e e9d 9 d5 kwikbak te dompel54   
,wanne] als dan de /oom tot b5$5 #bab   
grad5 v]koeld is1 7op welk5 graad       
dezelve1 zoo als vroeg] 9  #f is        
aangetoond1 tot wat] ov]gaat1 en als    
zoodanig e5e #agjj maal g]+]e ruimte    
inneemt1 dan 9 d5 toe/& van /oom zelv517

 dan zal het zi* vorm5de wat] sle*ts e5 
#agjj/e deel d] ruimte van de pijp      
innem51 en dezelve tev5s lu*tl$ig lat54 
,bij dez5 /& van zak5 zal de lu*t op de 
opp]vlakte van het rondom geleg5e kwik  
p]s51 en hetzelve noodzak51 tot op de   
re$s opgegev5e hoogte van #g4f palm te  
/ijg51 da> die vloei/( ook natuurlijk   
na> di5 kant uitwijkt1 alwa> zij ge55   
teg5/& ond]v9dt4 ,9  #h hebb5 wij e*t]  
do5 opm]k51 dat wat] veel hoog]5 /& 9 de
 pijp beh\dt1 en olie ( spiritus nog    
hoog]4 ,wat z\ nu de oorzaak van dit    
ond]s*eid 9 hoogte &]s kunn5 zijn1 dan  
het ond]l+ v]s*il 9 soortelijk gewigt   
dez] vloei/(f5 zelv58 ,het is kla>1 dat 
e5ige vloei/( uit het ond]e9de van de   
buis zal vloeij51 zoo lang het gewigt   
van dezelve groot] is1 dan de kra*t1 die
 teg5/& bi$t1 ( die ha> 9 de buis tra*t 
op te h\d54 ,deze kra*t nu is de drukk+ 
van d5 dampkr+ op de opp]vlakte van de  
vloei/( 9 d5 bak1 wa>9 het op5e e9de    
g$ompeld is4 ,zoo wij nu aannem51 dat de
 op5+ aan dit ond]e9d van de buis jui/  

e5e vi]kante duim is1#b dan zull5 wij   
door naauwkeurige wa>nem+5 ond]v9d51 dat
 de gemiddelde druk des dampkr+s1 bij   
e5e temp]atuur van #fb grad51 ev5wigt   
maakt met e5e kwik-wat]-olie- (         
spirituskolom1 die met zulk e5 grondvlak
 #ajc4c lood5 weegt2 zegge gemiddelde   
druk1 om dat de dampkr+ aan me] ( m9d]e 
zam5pakk+ ond]hevig is1 en behalve dat  
de dampkr+%oogte m$e invlo$ heeft1      
zoodat gemeld gewigt van het gemiddeld  
opp]vlak des ,oceaans geldt4 ,d5        
gemiddeld5 druk des dampkr+s dus voor e5
 opp]vlak1 dat e5 vi]kante duim groot   
is1 k5n5de1 zoo is deszelfs druk voor   
e5ig &] opp]vlak da>na te b]ek553--,?ans
 moet nog gezegd word51 dat de door d5  
dampkr+ op geh\d5e kwikkolom 9 e5e glaz5
 pijp1 wa>van bov5 gesprok5 w]d1 d5     
algeme5 bek5d5 ,b>omet] is4 ,de ,b>omet]
 is dus e5 w]kelijke weg] van d5        
dampkr+2 m5 weet dat de kwikhoogte 9 dat
 ,in/rum5t aan dagelijks*e v]&]+        
ond]hevig is1 dat is3 het zwa>te v]s*il 
des dampkr+s volgt1 en dat wij da>door  

tot we]voorspell+5 9 /aat g]ak54 ,tuss*5
 deze v]&]+5 heeft m5 e55 gemiddeld5 /& 
gekoz51 die de gemiddelde /& des        
,b>omet]s1 ( de gemiddelde druk des     
dampkr+s1 bov5 gebezigd1 g5oemd wordt4  
,v]volg5s heeft de me] ( m9d]e v]heff+  
van d5 kwikbak des ,b>omet]s ook invlo$ 
op deszelfs /&1 omdat de hoogte des     
dampkr+s da>van afhangt1 van da> de     
bepal+3 gemiddelde /& des ,b>omet]s aan 
het gemiddeld opp]vlak des ,oceaans2    
alzoo is de gemiddelde /& des ,b>omet]s 
aan het gemiddeld opp]vlak des ,oceaans1
 bij e5e temp]atuur van #fb grad51      
naauwkeurig1 #g4fb palm1 welke          
kwikhoogte als bov5 gezegd is1 p]       
vi]kante duim met #ajc4c lod5 drukt4    
,illu/ratie3 ,vi]kant   #b ,wanne] wij  
e5 /uk papi] nem5 en hetzelve 9 e55     
vi]kant5 vorm snijd51 zoodat de zijd5   
,,ab1 ,,ad1 ,,cb1 en ,,cd gelijk zijn1  
en i$] e55 duim l5gte hebb51 t]wijl de  
hoek5 regt ( w9kelhaaks* zijn1 dan wordt
 de alzoo +eslot5e ruimte1 e5' vi]kant5 
( kwadraat duim g5oemd4    #aa4  ,met   

deze we9ige kundigh$5 zijn wij re$s 9   
het bezit van de belangrijk/e           
grondbeg9sel51 wa>op de w]k+ van het    
/oomw]ktuig b]u/1 en wa>van wij ?ans het
 gebruik zull5 v]kl>54 ,het kan e*t]    
niet ongepa/ zijn1 om dezelv5 9 het kort
 te h]9n]51 da> zij 9 het v]volg m5igw]f
 zull5 te pas kom54 ,de grondbeg9sel5   
dan zijn3 #a4 ,het wat] zet uit1 (      
v]me]d]t 9 uitgebreidheid1 wanne]       
hetzelve v]hit wordt4 #b4 ,wanne] het   
wat] tot op het kookpunt 7#bab grad57   
v]hit wordt1 gaat deze vloei/( tot /oom 
ov]1 en neemt 9 di5 /aat e5 #agjj maal  
groot]e ruimte 94 #c4 ,dat de v]borg5e  
w>mte van wat]/oom #ajjj grad5 b$raagt4 
#d4 ,zoo de /oom tot b5$5 de #bab grad5 
wordt afgekoeld1 v]dikt dezelve tot     
wat]1 en v]m9d]t #agjj mal5 9           
uitgebreidheid1 t]wijl de v]borg5e w>mte
 w$] vrij raakt4 #e4 ,de dampkr+ oef5t  
gemiddeld e5e be/5dige drukk+ uit1 die  
aan de opp]vlakte van de a>de1 welke met
 het gemiddeld opp]vlak des ,oceaans    
ov]e5komt1 e5 v]mog5 uitoef5t van #ajc4c

 lood5 op elk5 vi]kant5 duim1 ( die op  
i$]e vi]kante palm1 met e5 gewigt van   
#ajc4c pond5 drukt1 welk gewigt1        
ov]e5kom/ig d5 /& des ,b>omet]s1 aan    
wijzig+ ond]worp5 is4   ,illu/ratie3    
,figuur #b    #ab4  ,ond]/ell5 wij1 dat 
e5 =nuis ( vuurha>d ,a1 zoo +]igt is1   
dat de door het vuur ontwikkelde w>mte  
aan d5 ketel ,b wordt m$eg$eeld1 en het 
da>9 v]vatte wat] kan do5 kok51 en 9    
/oom v]&]52 dat die /oom ge55 &]5 uitweg
 heeft1 dan door de buis ( pijp ,c ,c1  
wa>van het e5e uite9de met het inw5dige 
van d5 top des ketels ,b geme5s*ap      
heeft1 en da>aan beve/igd is1 t]wijl het
 &]e e9de met het b5$5g$eelte van d5    
cil9d] ,d m$e geme5s*ap heeft4 ,aan het 
ond]e9de van deze buis bev9dt zi* e5e   
kraan ,j1 op de gewone wijze +]igt4     
,door middel van deze kraan is m5 9     
/aat1 om de geme5s*ap tuss*5 d5 ketel ,b
 en d5 cil9d] ,d af te sluit51 ( da> te 
/ell51 zoo dat m5 na> go$v9d51 alle5    
door het omdraaij5 van deze kraan1 d5   
/oom toegang na> d5 cil9d] v]s*aff5 kan 

( niet4 ,aan de teg5ov]ge/elde zijde van
 d5 cil9d] ,d bev9dt zi*1 nabij d5      
bodem1 e5e &]e pijp ,k1 wa>door e5e     
geme5s*ap da>ge/eld wordt tuss*5 d5     
cil9d] en e55 bak k\d wat] ,i4 ,deze    
geme5s*apsbuis is insgelijks met e5e    
kraan ,k voorzi51 zoo dat m5 m$e na>    
go$v9d51 de geme5s*ap tuss*5 d5         
k\dwat]bak en d5 cil9d] afsluit5 kan4   
,de cil9d] is van gegot5 ijz] v]va>digd1
 en van b9n5 volmaakt gelijkwijdig rond 
geboord4 ,9 d5 cil9d] sluit e5 uit      
gegot5 ijz]1 ( uit metaal be/a&e1 zuig] 
,e1 die rondom met e5e uitzetb>e        
zelf/&igheid1 h5nep ( vlas1 is ompakt1  
t5 e9de dezelve volmaakt sluit5de zij1  
en nogtans gemakkelijk op en n$] bewog5 
kan word51 zond] de m9/e lu*t ( /oom    
tuss*5 zi* en d5 b9n5w& van d5 cil9d]   
door te lat54 ,aan dez5 zuig] is e5e    
/ang1 wa>aan 9 deze s*ets1 e5e beweegb>e
 kett+ ,f ,f1 als v]bond51 is afgebeeld1
 die1 ov] e5e beweegb>e s*ijf (         
spoorwiel ,g geslag51 aan het &]e e9de  
met e5 gewigt ,h1 voor teg5wigt1 bezwa>d

 is2 en wel zoodanig1 dat wanne] de     
zuig] ge5e v]h9d]+1 dat is ond] en bov5 
gelijk5 teg5/& ond]v9dt1 deze altijd1   
door dit teg5wigt1 na> het bov5deel des 
cil9d]s gevo]d wordt4  ,e5 en &] op deze
 wijze +]igt zijnde1 zoo voorond]/el1   
dat het vuur 9 het =nuis ,a worde       
opge/ookt1 en dat het wat] 9 d5 ketel ,b
 aan het kok5 g]aakt1 dan zal1 bijaldi5 
de kraan ,j op5 is1 de /oom1 die van de 
opp]vlakte des wat]s uit d5 ketel /ijgt1
 door de pijp ,c ,c 9 d5 cil9d] ,d dr+51
 zorg g$rag5 zijnde1 dat de kraan ,k1   
wa>m$e de geme5s*ap met d5 k\dwat] bak  
,i da>ge/eld wordt1 zoo lang geslot5    
blijft4 ,het g$eelte van d5 cil9d] b5$5 
d5 zuig] ,e zal dus spo$ig met /oom     
gevuld wez51 en zoo m51 da>op de kraan  
,j sluit1 wanne] d5 zuig]1 door de      
toevloeij+ d] /oom om hoog g]ez5 is1 zal
 de geme5s*ap tuss*5 d5 ketel en cil9d] 
afgeslot5 zijn4 ,?ans op5e m5 de kraan  
,k1 zoo dat da>door e5ig k\d wat] uit d5
 k\dwat]bak ,i 9 d5 cil9d] vloeit1      
wa>door1 volg5s  #h1 de /oom tot b5$5   

#bab grad5 zal word5 bekoeld1 en        
d]halve1 zi* v]dikk5de1 nu1 9 plaats van
 de geheele ruimte b5$5 d5 zuig] ,e1    
sle*ts om/reeks het #agjj/e g$eelte zal 
innem51 hetwelk dus met de hoeveelheid  
k\d wat]1 dat uit d5 bak ,i is +$rong51 
e5 betrekkelijk kle9 g$eelte d] ruimte  
van d5 cil9d] beslaan zal4 ,deze ruimte 
zal dan nag5oeg volkom5 l$ig zijn1 en   
ze] we9ig teg5druk zal teg5 het ond]vlak
 des zuig]s be/aan4 ,de volle dampkr+   
e*t] drukt op de bov5vlakte van d5      
zuig]1 en oef5t e5 v]mog5 uit1 om di5   
na> b5$5 te drijv51 alzoo hij nu aan de 
ond]zijde bijna ge55 teg5/& ond]v9dt4   
,hi]door zal d]halve de zuig] dal51 d5  
kett+ ,f ,f met zi* m$evo]51 en dus het 
gewigt ,h do5 rijz54 ,zoo m5 v]volg5s   
door de kraan1 die 9 d5 bodem van d5    
cil9d] geplaat/1 en 9 de afbeeld+ sle*ts
 met flaauwe trekk5 aangewez5 is1 het   
wat] laat afloop51 dan zal1 na sluit+   
van alle drie de kran51 de zuig] zi* aan
 het b5$5e9de van d5 cil9d] bev9d51 en  
door de drukk+ van d5 dampkr+ 9 di5 /&  

geh\d5 word54 ,m5 op5e v]volg5s de kraan
 ,j1 wa>door op nieuw d5 /oom toegang 9 
het b5$5g$eelte van d5 cil9d] v]s*aft   
wordt1 welke /oom1 wanne] die gelijke   
kra*t met de drukk+ van d5 dampkr+      
uitoef5t1 d5 zuig] met hetzelfde v]mog5 
zal opdrijv51 als dezelve door d5 e]/5  
wordt n$]g$rukt1 zoodat de drukk+ op het
 bov5- en b5$5vlak aan elk&] gelijk is1 
en toelaat1 dat de zuig] ev5 zoo        
gemakkelijk na> bov5 als na> b5$5 bewog5
 kan word51 ev5 als( er ge5 /oom (      
dampkr+ be/ond4 ,da> nogtans het gewigt 
,h1 het v]mog5 heeft1 om d5 kett+ ,f1   
die aan d5 zuig] va/ is1 na> b5$5 te    
trekk51 zoo zal die zuig] e5e me]d]e    
neig+ hebb5 om te /ijg51 hetwelk ook    
w]kelijk het geval zal zijn1 zoodat hij 
w$]om de /ell+ aanneemt1 die 9 de       
afbeeld+ is voorge/eld4 ,hi]op sluite m5
 w$]om de kraan ,j en op5e de           
k\dwat]kraan ,k1 wa>door de /oom &]maal 
v]dikt zal word51 ge5e drukk+ b5$5 d5   
zuig] zal plaats hebb51 en deze dus     
w$]om door de drukk+ van d5 dampkr+ na> 

b5$5 ( na> d5 bodem van d5 cil9d] bewog5
 zal word54 ,door deze bew]k+ kan m5 de 
beweg+ des zuig]s zoo m5igmaal h]hal5   
als m5 v]langt1 en aan d5zelv5 e5e op-  
en ne]ga&e beweg+ 9 d5 cil9d] m$$eel54  
,met betrekk+ tot dusdanig5 toe/el moet5
 wij alle5 do5 opm]k51 dat het wat]1    
hetwelk t] v]dikk+ van d5 /oom gebezigd1
 zo[el als dat1 hetwelk door d5 ov]gang 
van /oom tot wat] gebor5 wordt1 ge/adig 
moet word5 afgetapt1 door d5 kraan 9 d5 
bodem des cil9d]s2 dewijl bij gebreke   
van di51 dit gezam5lijke wat]1 e9delijk 
d5 gans*5 cil9d] z\de vull51 en dus de  
beweg+ van d5 zuig] onmogelijk mak54    
,bov5di5 is aanvankelijk ond] d5 zuig]  
e5ige lu*t 9 d5 cil9d] aanwezig welke m5
 door deze bodemkraan1 vr het indr+5 van
 d5 /oom uitgang moet gev51 dat is      
alle51 vr het e]/e 9 beweg+ /ell5 des   
zuig]s4 ,behalve dat1 ontwikkelt zi* uit
 het koelwat] ook nog e5ige lu*t1 die   
m$e telk5s1 bij het ontla/5 van dit     
wat]1 uit d5 cil9d] uitg$rev5 wordt4    
,deze e5v\dige toe/el is nu 9 d] daad e5

 /oomw]ktuig1 en de lez] zal wel do51 om
 met a&a*t de bes*rijv+ na te gaan1 die 
wij van d5zelv5 gegev5 hebb52 want door 
het go$ begrijp5 van de grondbeg9sel5 d]
 w]k+1 zull5 de volg5de bes*rijv+5 des  
te gemakkelijk] v]/aan word54    #ac4   
,bij e5ige opm]kzaamheid zal m5 gewa>   
word51 dat het nut door het e5v\dig op- 
en nergaan van het gewigt ,h1 van wege  
de ov]e5kom5de beweg+ van d5 zuig]1 ze] 
bep]kt is4 ,do* m5 kan het e5e e9de van 
kett+ ,f1 9 plaats van met e5 gewigt ,h1
 met d5 /ang van e55 wat]pomp-zuig]     
v]b9d51 t] opbr5g+ van wat]1 9 welke    
ge/eldheid die /ang e5 to]eik5d gewigt  
zal moet5 hebb51 niet alle5 om d5       
/oomzuig] tot aan het bov5 e9de des     
cil9d]s te trekk51 ma> ook1 om d5       
wat]pomp-zuig] tev5s na> b5$5 te drijv51
 wanne] door het op55 d] sluitkraan ,j  
aan d5 /oom ond] d5 zuig]1 toegang      
v]s*aft wordt4  ,nu gaan wij ov] om 9 de
 volg5de  het /oomw]ktuig te bes*rijv51 
dat ,,newcom5 het e]/ bezigde1 om wat]  
uit mijn5 op te br5g51 en welk toe/el   

e55 g]uim5 tijd da>voor is gebruikt     
geword51 op hetzelfde grondbeg9sel      
ru/5de1 hetwelk wij 9 de voorga&e       
afbeeld+ hebb5 voorge/eld4              
,illu/ratie3 ,/oomw]ktuig van ,,newcom5 
#ae4  ,ond] en om e55 /]k51 deels       
bemetseld5 ketel b1 bev9dt zi* e5e      
/ookplaats ( ha>d f4 ,de hals p van d5  
ketel1 met e5e kraan u voorzi51 is      
v]e5igd met d5 zuiv] gelijkwijdig       
uitgeboord5 cil9d]1 wa>9 zi* e5 zuig] w1
 volmaakt digt sluit5d1 op en n$] kan   
beweg54 ,aan dez5 zuig] bev9dt zi* e5e  
/ang x1 wa>van het bov5e9de va/gemaakt  
is aan e5' kett+1 die zi* ov] e5        
cirkelvormig gebog5 /uk h\t z voegt1 en 
da>aan bov5wa>ts is va/gehe*t4 ,dit     
gebog5 /uk h\t vormt het e5e uite9de van
 e55 hefbalk ( balans z a b1 die op e5e 
spil ( z a beweegba> is1 en aan het e9de
 b1 ev5 zoo gevormd is 9 cirkelboog1 als
 bij z4  ,het boog/uk b des hefbalks is 
ook met e55 da>aan beve/igd5 kett+ d    
voorzi51 welks ond]e9de va/gemaakt is1  
aan e5e zuig]/ang ee van e5e pomp 9 d5  

put ( de wel f geplaat/1 wa>m$e het wat]
 uit de diepte kan word5 opgebragt bij  
r2 gg is het teg5wigt met de zuig]/ang  
ee v]bond5 en dat met het n$]drukk5 des 
wat]pompzuig]s1 tev5s d5 zuig] w 9 d5   
/oomcil9d] oph\dt4  ,de z a1 is met de  
balans 7welke b5am+ wij bij voorkeur    
zull5 blijv5 bezig57 he*t v]e5igd1 en   
draagt 9 holle metal5 kuss5s bov5 op e55
 /evig5 tuss*5muur van het geb\w2 zoo   
dat de rigt+ d] beweg+ van de balans aan
 ge5e v]&]+ ond]hevig is4 ,teg5 d5      
tuss*5muur is e5 bak l gevoegd1 wa>9 zi*
 k\d wat] bev9dt1 dat door e5e pijp nn  
tot ond] d5 zuig] w 9 d5 /oomcil9d] kan 
kom51 wanne] de kraan o dez] pijp geop5d
 is2 t]wijl door e5e &]e pijp qq1 het 9 
d5 /oomcil9d] ge/roomde wat]1 met hetge5
 de v]dikte ( gecond5se]de /oom oplev]t1
 ontla/2 deze laat/e pijp bevat bov5di5 
e5e b5$5wa>ds op55de klep1 79 de figuur 
niet afgebeeld7 die belet1 dat het      
ontla/e wat] w$] 9 het lu*tl$ige des    
/oomcil9d]s op/ijge2 ook moet m5 zi*    
nabij d5 cil9d]bodem1 e5e kle9e na>     

buit5 op5sla&e klep1 snuifklep g5aamd1  
d5k51 7m$e 9 de figuur niet zigtba>7    
wa>door de lu*t1 die zi* uit het 9 d5   
cil9d] ge/roomde wat] ontwikkelt1 bij   
elk5 n$]slag van d5 /oomzuig]1          
ontsnapt4--m m is e5e pijp wa>door de   
k\dwat]bak gevuld geh\d5 wordt1 en h    
wij/ de belad+ aan1 van e5e op d5 ketel 
b geplaat/e veiligheidsklep1 ov] welke  
inrigt+5 t] regt] plaatse zal geh&eld   
word54    #af4  ,na uitleg van deze     
figuur1 zal nu die d] w]k+ niet         
moeijelijk zijn4 ,de ketel b wordt met  
e5e to]eik5de hoeveelheid wat] gevuld1  
en het vuur 9 het =nuis f opge/ookt4    
,wanne] dan het wat] kookt en /oom      
ontwikkelt1 wordt de kraan u des ketels 
geop5d1 wa>door de /oom 9 d5 cil9d]     
dr+t1 t]wijl m5 tev5s1 d5 zoo ev5 g$a*t5
 snuifklep op5 h\dt1 zoo lang tot dat de
 lu*t1 welke zi* nu bij d5 aanvang ond] 
d5 zuig] w 9 d5 cil9d] bev9dt1 da>door  
is ontsnapt4 ,g$ur5de deze toevloeij+   
van /oom uit d5 ketel1 zal als nu door  
behulp van het teg5gewigt gg1 de zuig]  

w1 9 d5 cil9d] op/ijg51 t]wijl de       
zuig]/ang ee van de wat]pomp 9 d5 put f 
n$]g$rukt wordt4 ,de zuig] w deszelfs   
hoog/5 /& b]eikt hebb5de1 zoo sluit m5  
d5 toegang van d5 /oom met de kraan u   
af1 op5t da>na de kraan o van de pijp   
nn1 wa>door dan dadelijk k\d wat] uit d5
 bak l 9 de cil9d]ruimte zal /room51    
hetwelk d5 da>zijnd5 /oom tot wat]      
v]dikt ( cond5se]t en die ruimte        
lu*tl$ig maakt4  ,d5 teg5/& ond] d5     
zuig] w aldus zoogezegd v]nietteg5de1   
zoo zal dezelve door d5 druk ( het      
gewigt des dampkr+s dal51 welks druk1   
ov]e5kom/ig hetge5 wij hoog] gezegd     
hebb51 nabij zoo veel mal5 #ajc4c n$4   
pond5 zal b$rag51 als het opp]vlak van  
d5 zuig] w1 vi]kante n$4 palm5 bevat4   
,de zuig] w met zulk e5 drukv]mog5      
dal5de1 is nu 9 /aat1 met het           
teg5ov]ge/eld balanse9de b1 d5 pompzuig]
 9 d5 put1 met het da>op /a&e wat]1     
omhoog te heff51 om hetzelve bij r te   
ontla/54  ,wanne] de zuig] w1 9 deze    
mani] w$] nabij d5 cil9d]bodem g5ad]d   

is1 moet de kraan o 7wa>aan de          
eig5a>dige naam van inspuit- (          
injectiekraan gegev5 wordt7 geslot51 en 
v]volg5s de kraan u des ketels op5 gezet
 word52 als dan zal1 met de w$]         
toevloeij+ van /oom ond] d5 zuig] w1 het
 9 d5 cil9d] ge/roomde wat]1 met hetge5 
de gecond5se]de /oom g$ur5de de dal+ des
 zuig] heeft opgelev]d1 door de pijp qq 
wegvall51 t]wijl de ontwikkelde lu*t uit
 dat wat]1 door de bov5 g$a*te snuifklep
 7wa>aan we9ig zwa>te gegev5 is7 als van
 zelve zal ontsnapp54 ,met het op5 zijn 
d] ketelkraan u1 zal de rijz+ van d5    
/oomzuig] en de dal+ van d5             
wat]pompzuig] w$] aanvang51 om ond] de  
aangewez5e beh&el+ d] kran51 e5e op- en 
n$]ga&e beweg+ d] zuig]s te ond]h\d51   
wa>door het wat] uit d5 put f wordt     
opgebragt4  ,op zoodanige wijze is die  
e5v\dige /oomma*9e zam5ge/eld2 do* wij  
zull5 zi51 dat da>aan nog veel          
ontbreekt1 om aan e5e g]egelde en       
v]tr\wde w]k+ te voldo54 ,ond] &]5 wordt
 hi]bij /e$s iem& v]eis*t1 die de kran5 

op de jui/e tijd5 op5t en sluit1 en     
wa>van de go$e en regelmatige gang      
geheel afhangt4 ,insgelijks zal er nog  
iem& noodig zijn om d5 k\dwat]bak       
gevuld1 ( to]eik5d met wat] voorzi5 te  
h\d51 t]wijl tev5s e5 d]de moet zorg    
drag51 dat na> gelang het wat] 9 d5     
ketel v]kookt1 dit met &] wordt         
aangevuld4    #ag4  ,s$]t de uitv9d+ van
 het /oomw]ktuig hebb5 de w]ktuigkundige
 ond]s*eid5e middel5 b$a*t1 om bov5     
gezegde bew]k+51 door het w]ktuig zelf1 
te do5 v]rigt51 en alzoo zi* zelf 9 gang
 te h\d54 ,het z\ te v] buit5 ons be/ek 
leid51 om al de uitv9d+5 te v]kl>51 die 
voor dat doel gemaakt zijn1 zo[el als   
van &]5 te gewag51 die /rekk51 om de    
ma*9e onafhankelijk te mak5 van         
toevalligh$5 ( uitw]ksel51 die het      
gevolg van v]zuim1 ( onb$rev5heid van de
 zijde des gebruik]s kunn5 zijn4  ,het  
voornem5 is alle51 om onze lez]s bek5d  
te mak51 met de inrigt+ van het         
/oomw]ktuig 9 het algeme51 wa>na wij het
 aan h5 zelv5 zull5 ov]lat51 om de      

ges*i$5is na te gaan1 van die v]s*ill5de
 inrigt+51 die m5 van tijd tot tijd     
heeft voorgeslag5 en 9 het w]k ge/eld1  
en wa>m$e v]s*ill5de tijds*rift51 die   
ov] de w]ktuigkunde h&el51 nog dagelijks
 gevuld zijn4    #ah4  ,voordat wij e*t]
 v]d] gaan1 moet5 wij e5e ze] gewigtige 
eig5s*ap van d5 /oom1 wa>van wij nog    
ge5e meld+ gemaakt hebb51 do5 opm]k54   
,de door ons tot dus v]re bes*\wde /oom 
is die1 welke ont/aat bij e5e temp]atuur
 van om/reeks #bab grad51 en is 9       
uitzett5d v]mog5 ( spann+ gelijk aan d5 
gemiddeld5 druk des dampkr+s3 want zoo  
wij zoodanig5 /oom1 9 e5e beslot5e      
ruimte do5 vloeij51 wa>van de w&5 ze]   
ligt breekba> zijn1 bijv3 e55 glaz5 bol1
 dan zal de buit5lu*t niet 9 /aat zijn1 
om die w&5 9 te drukk51 no* de da>9     
beslot5 /oom1 die uit te zett51 omdat de
 drukk+ d] lu*t buit51 gelijk /aat1 (   
ev5wigt maakt1 met de spann+ van d5 /oom
 b9n54 ,wanne] de ketel1 wa>9 de /oom   
zi* vormt1 geslot5 wordt geh\d51 en het 
da>ond] be/a&e vuur blijft w]k51 dan zal

 het wat] en de /oom e5e hoog]e         
temp]atuur dan #bab grad5 aannem54 ,met 
e5e /e$s to5em5de temp]atuur1 zal de    
/oom 9 e55 geheel geslot55 ketel1 e5e   
zoodanige kra*t v]krijg51 9 /aat1 om d5 
ketel1 hoe /]k ook1 met geweld te do5   
b]/54  ,/oom op de temp]atuur van #bab  
grad51 maakt ev5wigt met d5             
dampkr+sdruk1 die 9 gemiddelde          
om/&igh$51 met #ajc4c n$4 lood5 p]      
vi]kante n$4 duim ov]e5komt2 m5 zegt om 
die r$e3 /oom op #bab grad51 heeft het  
v]mog5 van e55 dampkr+ ( atmosphe]2 ma> 
aangezi5 9 alle tot h$5 gebruikelijke   
/oomw]ktuig51 altijd /oom gebezigd      
wordt1 die bov5 d5 dampkr+sdruk is      
gespann51 zoo is m5 gewoon1 alle5 het   
v]s*il te noem51 ( de me]d]e spann+ van 
d5 /oom bov5 d5 druk des dampkr+s2 alzoo
 zegt m53 /oom op #bcd grad5 temp]atuur 
is op e5' halv5 atmosphe] gespann51 dat 
is3 die bov5 d5 gemiddeld5 druk des     
dampkr+s met #ea4g n$4 lood5 belad+ p]  
vi]kante n$4 duim ev5wigt maakt1 lat5de 
dus de #ajc4c n$4 lood5 voor e55 dampkr+

 onv]meld2 gelijk]wijze is /oom op      
#bej-a_/b gr4 aan e5' atmosphe]1 7#ajc4c
 n$4 lood5 p] vi]kante n$4 duim7--/oom  
op #bfd gr4 aan e5' en e5' halv5        
atmosphe] 7#aee n$4 lood5 p] vi]kante   
n$4 duim7--/oom op #bge gr4 aan twee    
atmosph]54 7#bjf4f n$4 lood5 p] vi]kante
 n$4 duim7--/oom op #bhe gr4 aan twee en
 e5' halve atmosphe] 7#beh4b n$4 lood5  
p] vi]kante n$4 duim7--/oom op #bid gr4 
aan drie atmosph]5 7#cji4i n$4 lood5 p] 
vi]kante n$4 duim7--/oom op #cjb gr1 aan
 drie en e5' halv5 atmosphe] 7#cfa4e n$4
 lood5 p] vi]kante n$4 duim7--/oom #cji 
gr4 aan vi] atmosph]54 7#dac4b n$4 lood5
 p] vi]kante n$4 duim7 en /oom op       
#cba-a_/b grad5 temp]atuur aan de drukk+
 van vijf atmosph]5 7#eaf1e n$4 lood5 p]
 vi]kante n$4 duim7 gelijk2 t]wijl      
volg5s het tot nu hi] te l&e geld5de    
kon9klijk besluit3 gespann5 /oom b5$5   
e55 halv5 atmosphe]3 /oom van lage      
drukk+1 da> bov5 tot drie en e55 halv5  
atmosphe]1 /oom van middelb>e drukk+1 en
 hoog] gespann51 /oom van hooge drukk+  

g5oemd wordt2 wel te v]/aan1 bov5 d5    
gemiddeld5 dampkr+sdruk4    #ai4  ,laat 
ons nu ov]gaan tot de bes*rijv+ d]      
zam5/ell+ van e55 /oomketel1 en tev5s   
da>bij 9 a*t nem5 d5 toe/el1 wa>door de 
toevo] van /oom als &]s9ts wordt        
g]egeld4 ,deze ketel be/aat gewoonlijk  
uit ijz]51 ( somtijds ook uit kop]5     
plat51 die op het he*t/ en volkom5      
lu*tdigt aane5geklonk5 zijn1 en wa>van  
de vorm1 voor /oom welke e5' halv5      
atmosphe] niet te bov5gaat1 ov]e5komt1  
met e5e langw]pig vi]kante ka/ met rond 
gewelfd5 top4 ,de bodem en zijw&5 zijn  
e5 we9ig b9n5wa>ts gekromd1 do* het     
bov5g$eelte is cirkelvormig gebog54 ,de 
volg5de plaat is e5e afbeeld+ da>van1   
wa>bij voorond]/eld wordt3 dat dezelve  
ov]langs midd5door is gesn$54 ,a is de  
/ookplaats ( vuurha>d1 wa>9 op ijz]5    
roo/]/av5 het vuur br&t1 bov5 e5e       
as*kolk1 die tev5s tot door/room+ van   
v]s*e lu*t di5t4 ,het vuur beslaat1 9   
l5gte1 hi] me] dan het d]de g$eelte van 
de geheele l5gte des ketels1 en moet van

 tijd tot tijd1 wanne] m5 /e5kol5 tot   
br&/( bezigt1 van slakk5 ( s9tels       
gezuiv]d word51 t]wijl de as* door de   
roo/]s na> b5$5 9 de kolk valt4 ,de     
ontvlamde rook /rijkt ov] de brug b1 die
 uit vuurva/e /e55 be/aat langs d5      
ketelbodem1 en klimt 9 de rookleid+ ,n  
,n1 die rondom d5 gans*5 ketel 9 het    
metselw]k is gem5age]d2 /ijgt van da> 9 
d5 s*oor/e5 ,x t] ontla/+ 9 de op5e     
lu*t2 alles d]wijze +]igt1 opdat de     
hitte van d5 deels vlamm5d5 rook de     
groot/ mogelijke opp]vlakte van d5 ketel
 raakt1 t5 e9de aan het da>9 v]vatte    
wat] de mee/e w>mte m$e te deel54       
,illu/ratie3 ,dw>sdoorsn$e van e5       
/oomketel   ,zoo als 9 de afbeeld+ gezi5
 wordt1 is de ketel ov] de helft met    
wat] gevuld1 en de rookleid+ da>omhe5   
niet bov5 de opp]vlakte des wat]s       
v]hev54 ,door de w]k+ van het vuur teg5 
d5 bodem1 en van d5 v]hitt5 rook ( het  
gaz op de zijw&51 wordt nu /oom 9 d5    
ketel ontwikkeld1 die v]volg5s door d5  
buis ,i 9 d5 cil9d] kan vloeij54    #bj4

  ,het is e5 noodzakelijk v]eis*te1 dat 
de /oom de b5odigde kra*tspann+ niet te 
bov5 ga1 da>m5 &]s /oom ( vuur v]spilt (
 wel d5 ketel 9 geva> br5gt4 ,om dit    
voor te kom51 maakt m5 gebruik van e5e  
veiligheidsklep1 bij ,v f w aang$uid1 en
 wa>van m5 de w]k+ gemakkelijk zal kunn5
 begrijp54 ,9 het hoog/e g$eelte van d5 
top des ketels is namelijk e5e          
cirkelronde op5+1 met metal5 r& voorzi51
 gemaakt1 welke door e5e volmaakt digt  
sluit5de metal5 plaat1 klep g5oemd1     
g$ekt wordt4 ,op het midd5 dez] klep    
be/aat e5e op/a&e /ang1 die vrijelijk   
met e55 ligg5d5 hefboom f w geme5s*ap   
heeft4 ,deze hefboom1 die beweegba> is1 
drukt op de op/a&e /ang d] klep1 door   
middel van bij w1 aangehang5 gewigt1 en 
h\dt aldus deze klep op d]zelv] r& digt 
geslot54 ,m5 noemt dit gewigt de belad+ 
van de veiligheidsklep1 welke v]groot   
wordt1 na> gelang het gewigt w1 na> het 
uite9de van d5 hefboom wordt v]plaat/4  
,na e5 we9ig ov]weg+ zal m5 dus bevatt51
 dat niet alle5 het gewigt dez] klep1   

ma> ook d]zelv] belad+1 door de         
/oomspann+ b9n5 d5 ketel1 moet ov]wonn5 
word51 om dezelve te do5 ligt51 en dat  
de /oom da>voor altijd me] v]mog5 moet  
hebb51 dan met d5 enkel5 druk des       
dampkr+s ov]e5 komt2 want de dampkr+    
drukt1 behalve de aangebragte belad+1   
ook op de klep4 ,het gewigt kan ov]ig5s1
 het zij door v]plaats+1 ( door v]&]+   
met e5ig &]1 gewijzigd word51 na> gelang
 het beh\d5 van e5e zek]e /oomspann+1 9 
v]b& met de /]kte des ketels1 zulks     
eis*t2 zoodat dusdanige toe/el met regt 
d5 naam van veiligheidsklep draagt1     
wanne] te hoog gespann5 /oom zi* da>door
 ontla/4    #ba4  ,behalve dit is het   
nog noodzakelijk1 om te voorzi5 teg5    
elke g]+e v]&]+ 9 de spann+ van d5 /oom1
 da> het van groot belang voor de       
g]egelde w]k+ van de /oomma*9e is1 dat  
de ve]- ( spankra*t van d5 /oom /e$s    
dezelfde zij4 ,te dez5 aanzi5 maakt m5  
gebruik van e55 ze] v]nuftig uitg$a*t5  
toe/el1 welke m5 e55 zi* zelv5 regul]5d5
 demp] z\ kunn5 noem51 en die op de     

volg5de wijze is +]igt4 ,aan het g$eelte
 van d5 ketel1 nabij d5 s*oor/e51 is 9  
d5 top van d5zelv5 e5e op/a&e buis (    
pijp ,l ,l1 aan beide e9d5 op51 +eslot54
 ,het ond]e9de van deze pijp reikt tot 9
 het wat] b9n5 d5 ketel4 ,da>9 hangt e5 
cil9d] van gegot5 ijz] aan e55 kett+1   
die ov] s*ijv5 ,p ,p loopt1 en aan welks
 &] e9de e5e plaat ,d hangt4 ,deze      
plaat1 s*oor/e5regi/] ( demp] g5oemd1   
kan zi* vrijelijk 9 sponn+5 op en n$]   
beweg51 en alzoo de b5$5 op5+ van d5    
s*oor/e5 ,x1 wa>9 de rookleid+ van om d5
 ketel uitloopt1 me] ( m9d] sluit54 ,da>
 nu 9 de buis ,l ,l het kok5de wat]     
wordt opg$rong51 7ov]e5kom/ig het v]s*il
 tuss*5 de spann+ van d5 /oom met de    
drukk+ des dampkr+s17 en da> de l5gte   
des kett+s1 die ov] de s*ijv5 ,p ,p     
loopt1 met het betrekkelijk gewigt van  
d5 +ehang5 cil9d] en demp] ,d1 d]wijze  
is g]egeld1 dat deze cil9d] altijd het  
opp]vlak van het 9 de buis ,l ,l /a&e   
wat]1 volgt1 zoo zal de demp] ,d moet5  
zakk51 wanne] het wat] en de cil9d] 9 de

 buis ,l ,l rij/1 hetge5 met v]groote   
/oomspann+ door opdrijv+ van het wat] 9 
de buis ,l ,l moet gebeur54 ,de demp] ,d
 aldus zakk5de1 wordt de b5$5 op5+ van  
d5 s*oor/e5 v]kle9d1 wa>door de trekk+1 
en het da>van afhankelijk v]mog5 van het
 vuur1 v]m9d]t1 en di5svolg5s m9d]e     
/oomontwikkel+ ( v]hitt+ plaats v9d5de1 
de /oom 9 spann+ moet v]m9d]5 ( afnem51 
tot de primitief bepaalde maat1 die     
altijd zoodanig g]egeld is1 van ruim    
ond] de spann+ te zijn1 welke tot het   
ligt5 d] veiligheidsklep v]eis*t wordt4 
,het teg5ov]ge/elde van dit alles zal   
plaats grijp51 wanne] de /oomspann+ b9n5
 d5 ketel b5$5 de aang5om5e maat daalt3 
want dan zal het wat] met d5 cil9d] 9 d5
 buis ,l ,l dal51 en d5 demp] ,d do5    
ligt52 wa>door het vuur hevig] trekk+   
ond]gaat1 dus fell] br&5 zal1 en de /oom
 9 spann+ /ijgt1 tot zoo lang de demp]  
,d w$] de bepaalde op5+ voor de jui/e   
trekk+ des vuurs zal hebb5 da>ge/eld4   
#bb4  ,de lez] zal g]e$elijk opm]k51 dat
 t5e9de dez5 toe/el volmaakt te do5     

w]k51 het wat] 9 d5 ketel /e$s volkom5  
op dezelfde hoogte geh\d5 moet word53   
want da> deze vloei/(1 door het ge/adige
 v]bruik van d5 /oom1 aan e5e g$urige   
v]m9d]+ ond]worp5 is1 zoo daalt de      
opp]vlakte aanh\d5d1 en dus ook het wat]
 met d5 cil9d] 9 de pijp ,l ,l1 wa>door 
de demp] ,d rij/1 het vuur dus /e$s me] 
en me] aanwakk]5 en de /oom e5e groot]e 
spankra*t v]krijg5 z\de4 ,om dit te     
voorkom51 bezigt m5 e55 &]5 da>m$e      
v]bond55 toe/el1 wa>door de ketel       
voortdur5d van e5e zelfde hoeveelheid   
wat] voorzi5 blijft1 nietteg5/a&e het   
v]lies da>van door v]bruik van /oom2 dit
 wordt vo$+-toe/el g5oemd en de to]igt+ 
da>van is als volgt3  ,op d5 top d] buis
 ,l ,l 7zie ,figuur #b7 be/aat e5e      
v]wijd+1 die e55 wat]bak alda> da>/elt2 
9 het midd5 van welk5 e5e doorga&e op5e 
buis /aat1 wa>door de kett+ van d5      
cil9d] vrijelijk beweegt1 en het        
inw5dige d] buis ,l ,l geme5s*ap met de 
dampkr+slu*t doet beh\d52 9 d5 bodem van
 d5 hi] aang$uid5 wat]bak is e5e op5+ 79

 de figuur t] v]mijd+ van v]w>r+ niet   
afgebeeld17 die met e5e klep g$ekt is1  
en wa>door zi* wat] 9 de buis ,l ,l kan 
/ort54 ,die klep is aan e55 hefboom g t 
,e v]bond51 welke 9 t op e5e /eun draait
 ( op en n$] beweg5 kan2 van het uite9de
 ,e dezes hefbooms1 hangt e5e dunne ro$e
 af1 die door d5 top des ketels ,b ,b   
ga&e1 e55 zoog5aamd5 drijv] ,f draagt1  
welk5 veelal van /e5 v]va>digd1 voor e5 
g$eelte 9 het wat] g$ompeld is2 aan het 
teg5ov]ge/elde e9de g van d5 hefboom is 
e5 teg5wigt gehang51 de betrekkelijke   
zwa>te van drijv] en teg5wigt is voor   
e5e bepaalde g$eeltelijke indompel+ van 
d5 drijv] g]egeld1 wa>bij de klep van d5
 wat]bak op d5 top d] buis ,l ,l1 door  
d5 hefboom g t ,e geslot5 geh\d5 wordt4 
,wanne] dan het wat] 9 d5 ketel v]m9d]+ 
ond]gaat1 zal noodw5dig ook de drijv] ,f
 moet5 dal51 en d5 hefboom bij ,f na>   
b5$5 trekk51 wa>door de klep 9 d5       
wat]bak zal geop5d word5 en wat] 9 de   
buis ,l ,l do5 /ort51 dat zoo lang zal  
aanh\d51 tot dat het wat] 9 d5 ketel w$]

 op de noodige hoogte zal zijn geklomm51
 om door d5 drijv] ,f de klep w$] te do5
 sluit54 ,het wat]1 dat alzoo tot       
aanvull+ di5t1 wordt 9 d5 bak op d5 top 
d] buis ,l ,l1 aangevo]d1 door middel   
van e5e kle9e pomp1 die door de ma*9e   
bewog5 wordt4 ,de plaats 9 d5 top des   
ketels1 bij e wa>door de dunne          
drijv]ro$e gaat1 is met e5e geslot5e bos
 voorzi51 wa>9 de dunne ro$e1 9 h5nep ( 
vlas gepakt1 g5oegzaam vrij op en n$]   
kan beweg51 zond] /oom door te lat52    
zoodanige bos wordt pakk+bos g5oemd1    
t]wijl de buis ,l ,l veelal d5 naam van 
vo$+buis draagt1 en het da>9 di55de wat]
 vo$+ wat] g5oemd wordt4  ,wat nu de    
hoogte betreft welke dusdanige vo$+buis 
,l ,l behoort te hebb51 zij opgem]kt1   
dat het wat] da>9 zoo veel zal moet5    
kunn5 opklimm5 als noodig is1 om de     
me]d]e /oomspann+ 9 d5 ketel bov5 die   
des dampkr+s1 te kunn5 teg5 drukk51 met 
nog e5ige hoogte me] tot speelruimte van
 d5 inhang5d5 cil9d]4--,uit hetge5 wij 9
  #i en  #aa gezegd hebb51 kan m5       

opmak51 dat wanne] de me]d]e spann+ van 
d5 /oom b9n5 d5 ketel1 p] vi]kante n$4  
duim1 #aj n$4 lood5 bov5 die des        
dampkr+s b$raagt1 het wat] 7hi]         
rivi]wat] en kok5d heet7 ruim e5e n$4 el
 9 d5 buis ,l ,l zal opklimm51 hetge5   
voor e5e v]me]d]+ van /oomspann+ met #aj
 n$4 lood51 w$] ruim e5e n$4 el me] zal 
zijn1 wel te v]/aan1 gemet5 uit het     
opp]vlak van het wat] b9n5 d5 ketel2 de 
me]d]e /oomspann+ bov5 d5 druk des      
dampkr+s gegev5 zijnde1 kan m5 da>uit   
gevolgelijk de hoogte bepal51 tot welke 
het wat] 9 de buis ,l ,l klimt4    #bc4 
,nietteg5/a&e de e5v\digheid van d5 hi] 
bes*rev5 toe/el1 en de zek]heid van de  
grondbeg9sel51 wa>op e5 en &] ru/1 zoo  
gebeurt het nogtans1 dat e5 ( &] da>van 
9 het ong]$e g]aakt1 wa>om de be/uurd]  
van het w]ktuig nog &]e middel5 di5t te 
bezitt51 om zi* van d5 wat]/& b9n5 d5   
ketel te ov]tuig53 e5e zaak die van het 
uit]/e belang is1 om dat da>van het     
beh\d van d5 ketel afhangt1 en zelfs het
 uit e5 spr+5 van d5zelv5 t5 gevolge kan

 hebb54 ,imm]s zoo keteldeel51 die met  
d5 vuur/room 9 aanrak+ zijn1 van wat]   
ontbloot g]ak51 dan kunn5 die ov]-heet (
 gloeij5d word51 9 di5 za*t5 /aat ge55  
g5oegzam5 teg5/& aan de b9n5 d5 ketel   
he]s*5de spann+ bi$51 en van e5 s*eur52 
t5 &]e kan toevallige aanslag van wat]  
op gloeij5de plaatdeel5 plotsel+ e5e zoo
 groote hoeveelheid /oom voortbr5g51 dat
 die door de veiligheidsklep ( klepp5   
met ge5e g5oegzame snelheid zi* kan     
ontla/51 wa>door dus de ketel1 met groot
 geweld1 en geva>1 voor de bij zijnde   
p]son51 kan uit e5 spr+54  ,e5 d]       
v]tr\wd/e middel51 is het gebruik van   
peilkran51 zoo als zij 9 de figuur op   
#ai4 bij ,w en ,s afgebeeld /aan4 ,de   
pijp van de kraan ,w reikt tot e5 we9ig 
b5$5 de gemiddelde wat]lijn 9 d5 ketel2 
do* de &]e1 van de kraan ,s1 reikt tot  
ev5 bov5 de opp]vlakte des wat]s4 ,t5   
e9de zi* nu te v]zek]51 ( het wat] op de
 v]eis*te hoogte /aat1 behoeft de       
be/uurd] sle*ts deze kran5 te op554     
,wanne] dan het wat] door de kraan ,w   

dr+t en de /oom door de kraan ,s blaa/1 
zoo is dit e5 teek51 dat het wat] 9 d5  
ketel op go$e hoogte /aat4 ,/roomt e*t] 
de /oom uit beid51 dan is dit e5 teek51 
dat er te m91 en zoo het wat] uit beide 
kran5 dr+t1 dat er te veel wat] 9 d5    
ketel is4  ,ook zijn zoog5aamde wat]peil
 buiz51 met glaz5 pijp5 voorzi51 van    
go$e di5/1 zoo die go$ +]igt zijn2 want 
9 die glaz5 pijp5 ziet m5 dadelijk de   
hoogte van het wat] zooals het b9n5 d5  
ketel /aat2 ov]ig5s zijn er nog &]e     
middel5 bek5d1 om e5e bepaalde v]m9d]+  
van het wat] 9 d5 ketel op te m]k51 me] 
( m9 onafhankelijk van de waakzaamheid  
des be/uurd]s1 do* het is ov]bodig die  
hi] te bes*rijv54    #bd4  ,voor ketels1
 die 9 /oomva>tuig5 ( voor /oomwag5s1   
7zoog5aamde locomotiev571 di551 ges*i$t 
somwijl5 de wat]vo$+ insgelijks door e55
 regel5d5 drijv]2 do* ov] het algeme5   
word5 die ketels1 na> aanwijz+ van e55  
vrij5 ( onv]bond55 drijv]1 ( volg5s de  
a&uid+ van peilkran5 ( wat]peilbuiz51   
door d5 be/uurd] van de ma*9e1 die zulks

 opm]kt1 na> gelang d] behoeft51 met    
wat] gevo$1 door middel van e5e ( me]   
kle9e p]spomp51 welke voor di5 tijd door
 de ma*9e 9 beweg+ geh\d51 en na        
g5oegzame w]k+ w$] afgeslag5 word54     
#be4  ,da> zi* 9 e55 /oomketel spo$ig   
bez9ksel vormt1 en zi* da> b9n5 aanzet1 
zoo is het noodzakelijk1 d5zelv5 van    
tijd tot tijd s*oon te mak54 ,te di5    
e9de be/aat er 9 het bov5g$eelte van d5 
ketel1 e5e groote op5+ ( +ang ,m1 mangat
 g5oemd1 welke w$] go$ geslot5 kan      
word52 t]wijl behalve dat1 elke ketel   
nog nabij d5 bodem e5e spui-op5+ (      
spuikraan bezit1 voor hetzelfde doel    
be/emd1 do* 9 de figuur niet afgebeeld4 
#bf4  ,wanne] 9 e55 ketel de spann+ van 
d5 /oom1 m9d] wordt dan de be/a&e drukk+
 des dampkr+s b$raagt1 hetge5 door      
v]koel+ van d5zelv5 ( soms door e5e     
onoplett5de beh&el+ d] ma*9e kan        
ges*i$51 dan z\de het kunn5 gebeur51 dat
 de ketel d5 druk d] buit5lu*t niet     
w$]/ond en alzoo +$rukt w]d4 ,om dit te 
voorkom51 be/aat 9 d5 top e5e op5+1 die 

met e5e klep1 lu*tklep g5aamd1 geslot5  
wordt4 ,die lu*tklep wordt gewoonlijk 9 
het deksel van het mangat geplaat/1 en  
zal dus noodw5dig1 da> zij zi* altijd   
b9n5wa>ts op5t1 de buit5lu*t 9 d5 ketel 
toelat51 zoodra de /oomspann+ da> b9n51 
m9d] wordt dan de dampkr+sdruk2 en d5   
ketel alzoo voor indrukk5 bew>54    #bg4
  ,e5e ketel9rigt+1 zoo als op fig4 #b4 
afgebeeld /aat1 wordt voor /oomw]ktuig5 
van zoog5aamd5 lag5 druk gebezigd1 en   
hoewel hi] het vuur sle*ts ond] en om d5
 ketel w]kt1 zoo heeft m5 soortgelijke  
ketels1 wa> tev5s de vuur/room door e5e 
buis b9n5 door d5zelv5 gaat4 ,9         
/oomva>tuig5 h\d5 de ketels voor lage   
drukk+ de vuurplaats5 en rookleid+5     
geheel met wat] omgev51 zoodat het vuur 
b9n5 d5 ketel br&t1 en de rook1 m$e da> 
b9n51 na> d5 s*oor/e5 op/ijgt2 ketels   
van middelb>e ( hooge drukk+ zijn mee/al
 op die wijze +]igt1 en h\d5 9 vel5 e5  
groot getal kanal5 ( buiz51 wa>door het 
vlamm5de gaz t] v]w>m+ /roomt2 ketels   
van /oomwag5s ( zoog5aamde locomotiev5  

h\d5 tot dat e9de e5 groot getal enge   
pijp54    #bh4  ,de /oom1 die zi* 9 d5  
ketel vormt1 vloeit door de buis ,i     
7fig4 #b7 na> d5 cil9d] van het w]ktuig4
 ,voordat hij e*t] dit g$eelte van d5   
toe/el b]eikt1 wordt de toevo] da>van   
g]egeld1 opdat e5e bepaalde hoeveelheid 
9 e55 bepaald5 tijd toe/roome4 ,da> van 
d5 regelmatig5 en gelijk5 toevo] van    
/oom1 de gelijkmatige w]k+ van het      
w]ktuig moet afhang51 zoo heeft m5 het  
ook noodig geoordeeld1 dit door het     
w]ktuig zelf te do5 regel51 en hi]aan de
 voorkeur gegev5 bov5 het onzek]e opzigt
 van d5 be/uurd]4 ,de toe/el1 door      
middel van welk5 m5 dit doel b]eikt1 is 
ev5 m]kwa>dig1 om deszelfs e5v\digheid1 
als door de zek]heid1 wa>m$e dezelve    
w]kt1 en draagt d5 naam van regulateur4 
,de w]k+ van d5zelv5 hangt af van de    
eig5s*app5 d] middelpunts-kra*t51 welke 
wel e5 +ewikkeld ond]w]p uitmak51 do*   
door de volg5de v]kl>+ d] grondbeg9sel5 
v]tr\w5 wij1 dat onze lez]s de w]k+ van 
d5 regulateur t5 volle zull5 begrijp54  

#bi4  ,het is algeme5 bek5d1 dat bij het
 met de h& rondsl+]5 van e55 /e51 die   
aan e5e lijn va/ is 7e5' zoog5aamd5     
sl+]71 de kra*t wa>m$e de /e5 wegvliegt1
 zoo veel te groot] is1 na> gelang de   
snelheid van omzwaai v]me]d]t2 en       
w]kelijk kan m5 ook deze snelheid       
zoodanig do5 to5em51 dat e5 ze] /]k t\w 
niet 9 /aat zal zijn1 d5 /e5 va/ te     
h\d51 ma> dezelve bij het brek5 van het 
t\w1 zal word5 voortgeworp54 ,9 dit     
geval is het gemakkelijk op te m]k51 dat
 er twee kra*t5 w]kzaam zijn2 e5e van   
dezelve drijft d5 /e51 om zi* van de h& 
des sl+]a>s te v]wijd]51 t]wijl de &]e1 
die 9 de /]kte van het t\w be/aat1 d5   
/e5 na> de h& trekt4 ,de neig+ nu1 die  
e5 zoo rondgezwaaid lig*aam dr+t1 om weg
 te vlieg51 wordt de middelpuntvli$5de  
kra*t g5oemd1 t]wijl het v]mog51 wa>door
 hetzelve na> het middelpunt trekt1 de  
middelpuntzoek5de kra*t g5oemd wordt4   
,bij het h&el5 ov] deze kra*t5 duidt m5 
beide aan ond] d5 naam van              
middelpunts-kra*t5 7c5traal-kra*t574 ,de

 toe/el wa>door de toevo] van d5 /oom   
g]egeld wordt1 de zoog5aamde regulateur1
 ru/ geheel en al op dit grondbeg9sel2  
en (s*oon het onmogelijk z\de zijn1 om 9
 e5 w]k als het ond]havige1 hetwelk     
alle5 be/emd is voor h51 die zi* niet 9 
de wiskundige wet5s*app5 hebb5 geoef5d1 
e5e voll$ige v]kl>+ van deze kra*t5 te  
gev51 zoo v]me55 wij nogtans g5oeg      
gezegd te hebb51 om onze lez]s e5       
algeme5 d5kbeeld te v]s*aff5 van de     
grondbeg9sel51 wa>van de w]k+ van d5    
toe/el afhangt4    #cj4  ,illu/ratie3   
,e5 regulateur  ,door e5v\dige middel51 
die nad]h& zi* zull5 v]kl>51 drijft het 
/oomw]ktuig e5 rad ,a 7zie de volg5de   
,figuur7 met e5e op/a&e spil ,b ,b rond4
 ,na> gelang dat de beweg+ van het      
w]ktuig snell] is1 zoo veel te snell]   
ook zal het rad ,a met de spil ,b ,b    
ronddraaij54 ,aan het bov5e9de ,e van de
 op/a&e spil bev9d5 zi* twee s*>ni]51   
teg5ov] elk&] geplaat/1 die de n$]ga&e  
/ang5 ,d en ,d alzoo bewegelijk         
gekoppeld h\d5 en aan wi] ond]e9d5 zw>e 

kogels ,c ,c va/ zijn4 ,de s*>ni]51 bij 
,e1 gev5 aan de /ang5 ,d ,d de          
bekwaamheid1 om zi* van de spil ,b ,b te
 kunn5 v]wijd]54 ,nag5oeg op de helft d]
 /ang5 ,d ,d zijn twee &]e /ang5 ,d ,g  
en ,d ,g bewegelijk v]bond51 welk]      
ond]e9d5 s*>ni]s-gewijze v]e5igd zijn1  
met e55 r+ ( kok] ,g ,g1 die ov] de     
op/a&e spil ,b ,b op en ne] kan glijd54 
,het b9n5g$eelte van dez5 r+ is ze]     
glad1 hetwelk insgelijks het geval is   
met de spil1 zoodat de e]/e1 met ze]    
we9ig teg5/& ( s*ur+1 ov] de laat/e kan 
he5 glijd54 ,gezegde r+ ( kok] bezit    
buit5wa>ts e5e zuiv] en glad bew]kte    
groef2 9 deze groef pa/ met g5oegzame   
vrijheid1 e5e vork van het uite9de d]   
hefboom ,h1 d]wijze1 dat de r+ 9 de vork
 gemakkelijk draait1 t]wijl de vork niet
 bov5 nog b5$5wa>ds van d5 r+ kan g]ak51
 ma> 9 de groef bepaald blijft4 ,de     
hefboom ,h heeft v]volg5s e5 va/        
/eunpunt1 dat buit5 de figuur geleg5 is4
 ,aan de op/a&e spil ,b ,b is e9delijk  
e5e boogvormige gleuf ,f ,f v]e5igd1    

wa>tuss*5 de vi] bov5g5oemde /ang5      
gemakkelijk kunn5 he5 en w$] gaan1 en   
welke di5t1 om d]zelv] beweg+1 die wij  
zull5 gaan v]kl>51 9 e5 zelfde vlak te  
h\d54    #ca4  ,ond]/ell5 wij1 dat het  
rad ,a door de ma*9e wordt 9 beweg+     
gezet1 dan zal de spil ,b ,b1 da>m$e    
ronddraaij51 en bij die beweg+ de /av5  
,d ,d1 met de da>aan va/ zijnde kogels  
,c ,c1 m$evo]54 ,9 dit geval zal m5 de  
geheele w]k+ van d5 sl+] hebb51 door de 
s*>ni]5 bij ,e voor de h& van d5 sl+]a> 
te h\d51 en de /ang5 ,d ,d voor het t\w1
 zoodat de kogels ,c ,c zull5 tra*t5 te 
ontvli$5 en e5e d]gelijke /ell+ aannem51
 als 9 de afbeeld+ is voorge/eld4 ,hoe  
snell] nu de beweg+ van de spil ,b ,b   
is1 des te v]d] zull5 de kogels zi* van 
elk&] v]wijd]51 ja de beweg+ van de spil
 ,b ,b z\de d]mate snel kunn5 zijn1 dat 
het ontvli$5d v]mog5 d] kogels ,c ,c /]k
 g5oeg w]d1 om de slang5 ,d ,d bijna 9  
horizontale rigt+ te h\d51 en zelfs te  
do5 brek5 9 geval deze laat/5 ge5e      
g5oegzame /]kte bezat54 ,zoo integ5deel 

de ronddraaij5de beweg+ v]traagt1 dan   
zull5 de kogels me] en me] tot de spil  
nad]51 en bij het 9 ru/ zijn van d5     
toe/el teg5 de spil n$]hang54    #cb4   
,het me] ( m9d] v]wijd]5 d] kogels van  
de spil ,b ,b br5gt1 door de            
tuss*5gekoppelde kle9]e /ang5 ,d ,g1 e5e
 op en n$] beweg+ van d5 r+ ,g ,g te    
weeg1 en dus ook van de da>9 gevatte    
vork op het e9de des hefbooms ,h2 wanne]
 dus door v]snell+ van beweg+ de kogels 
,c ,c van elk&] gaan1 dan zal dat       
hefboom-e9de met d5 r+ ,g ,g moet5      
rijz51 en teg5ov] ge/eld1 dal51 wanne]  
door v]trag+ van beweg+1 die kogels tot 
elk&] nad]54    #cc4  ,9 de bov5/a&e    
afbeeld+ is sle*ts e5 kort g$eelte van  
d5 hefboom ,h afgebeeld1 t5 e9de de     
afteek5+2 niet te groot te mak52 do* m5 
moet dezelve v]bond5 d5k5 met e5e klep1 
die zi* 9 de pijp ,i van de fig4 9  #ai 
bev9dt4 ,deze pijp ( buis wordt de      
/oomlei-buis g5oemd1 en de hi] b$oelde  
klep draagt d5 naam van smoorklep4 ,de  
wijze van v]b9d+ van dez5 hefboom met de

 smoorklep is zoodanig1 dat bij rijz+ ( 
dal+ van d5 hefboom1 de smoorklep me] ( 
m9d] sluit1 en da> die sluit+ nag5oeg op
 dezelfde mani] w]kt1 als e5 zoog5aamde 
w>tel 9 e5e gewone kag*elpijp1 zoo kan  
de smoorklep1 9 zek]e /ell+ g$raaid     
zijnde1 d5 toevo] van /oom uit d5 ketel 
geheel belett51 ( me] ( m9d]e vrijheid  
voor door/room+ lat54    #cd4  ,deze    
smoorklep is dan van e5 arm ( kruk      
voorzi51 en met d5 hefboom ,h 9 v]b9d+  
gebragt1 zoodanig] wijze1 dat1 wanne]   
deze hefboom ,h geligt1 de klep me] (   
m9d] geslot5 wordt1 na> gelang van de   
hoogte1 wa>op de hefboom ,h g]ez5 is4   
,door ond]v9d+ en 9 v]b& met d5 a>d van 
het w]k1 dat de ma*9e v]rigt5 moet1     
regelt m5 d5 /& d] smoorklep1 dat is3 de
 /oom toevloeij+ door de /oomleibuis na>
 d5 /oomcil9d] voor e5e doelmatige      
snelheid van beweg+4 ,wordt die snelheid
 door e5e ( &]e oorzaak groot]1 dan     
zull5 de kogels van d5 regulateur zi*   
van elk&] v]wijd]5 en d5 r+ ,g ,g met d5
 hefboom ,h ligt51 wa>door dan de       

smoorklep de toevloeij+ van d5 /oom door
 de /oomleibuis zal belemm]52 nad]5     
da>5teg5 die kogels elk&]1 dan zal r+ en
 hefboom dal51 t]wijl de smoorklep vrij]
 doortogt aan d5 /oom door de           
/oomleibuis gev5 zal2 da> nu            
natuurlijk]wijze1 me]d]e ( m9d]e toelat+
 van /oom 9 d5 cil9d] e5e me] ( m9d]e   
snelheid aan d5 da>9 beweg5d5 zuig] moet
 gev51 zoo volgt dat zoodanige          
regulateur met de smoorklep v]bond51 e5 
ze] go$ zam5/el oplev]t1 tot het do5    
beh\d5 van e5e gelijkmatige snelheid des
 /oomzuig]s4    #ce4  ,de wijze1 wa>op  
de snelheid van d5 /oomzuig] g]egeld    
wordt1 bes*rev5 hebb5de1 zoo zull5 wij  
ov]gaan tot de bes*\w+ van de wijze1    
wa>op de /oom op de jui/e oog5blikk5 9  
d5 cil9d] wordt toegelat54 ,bij het     
vroeg] bes*rev5e w]ktuig w]d de /oom op 
de jui/e oog5blikk5 +elat51 door e55    
p]soon1 die op regelmatige tuss*5tijd5  
e5e kraan omdraaide2 do* alsdan hangt1  
zoo als wij re$s aanm]kt51 alles van de 
oplett5dheid van di5 p]soon af1 en de   

g]+/e nalatigheid van dez5 moet         
onv]mijdelijk e55 onregelmatig5 gang van
 het w]ktuig te weeg br5g54 ,hi] e*t]1  
zo[el als bij alle &]e ond]deel51 heeft 
het v]nuft middel5 gevond51 om deze     
bew]k+ door het w]ktuig zelf t5 uitvo]  
te lat5 br5g51 zond] de hulp van e55    
oppass]1 die to* nimm]1 zelfs bij de    
groot/e bekwaamheid en oplett5dheid1 die
 bew]k+ zoo regelmatig v]rigt5 kan4 ,vr 
dat wij e*t] tot de bes*rijv+ van dit   
g$eelte van het ,w]ktuig ov]gaan1 zal   
het noodig zijn1 om de bijzond]e wijze  
van cond5s]5 ( v]dikk5 van d5 /oom op te
 gev54    #cf4  ,bij het w]ktuig1       
hetwelk 9 e5e vroeg]e afdeel+ bes*rev5  
is1 hebb5 wij gezi51 dat1 t5 e9de d5    
/oom te v]dikk51 e5 /raal k\d wat] 9 d5 
cil9d] geleid w]d1 wa>van de uitw]k+ 01 
dat de /oom bekoelde en er e5 lu*tl$ig  
ont/ond4 ,bij e5e g]+e opm]kzaamheid    
wordt m5 nogtans gewa>1 dat door het op 
deze wijze inbr5g5 van k\d wat] 9 d5    
cil9d] zelv51 de w&5 da>van1 die door d5
 /oom v]hit w>51 zi* moet5 afkoel51     

zoodat de op nieuw +evo]de /oom d5      
cil9d] w$]om moet v]hitt51 vr dat hij de
 v]eis*t word5de ve]kra*t v]krijg5 kan4 
,telk5 reize dus1 als de zuig] opgaat1  
moet op die wijze e5 g$eelte /oom v]lor5
 gaan1 om d5 cil9d] te v]hitt51 wa>van  
het gevolg is1 dat e5e aanm]kelijke     
hoeveelheid br&/( 9 d5 vuurha>d onnut   
v]spild wordt4 ,hoe e5v\dig het ook moge
 s*ijn51 zoo is het niettem9 e5e d]     
gewigtig/e uitv9d+5 van lat]5 tijd1     
namelijk3 dat het niet noodzakelijk is  
om d5 /oom door middel van k\d wat] 9 d5
 cil9d] zelv5 te cond5s]51 ma> dat dit  
doel insgelijks b]eikt kan word51 door  
e5e geme5s*ap da> te /ell5 tuss*5 d5    
/oom-cil9d] en e5e aangeleg5e beslot5e  
ruimte1 wa>b9n5 e5e inspuit+ van k\d    
wat]1 en dus cond5satie van d5 /oom     
buit5 d5 cil9d]1 plaats v9dt2 die       
beslot5e ruimte is de eig5lijke cond5sor
 ( v]dikk]1 om dat zi* da>9 de /oom tot 
wat] v]dikt2 de /oom-cil9d] op die wijze
 met ge5 k\d wat] 9 aanrak+ kom5de1     
v]koelt da>door dus niet1 t]wijl de     

cond5sor alle5 die v]koel+ ond]gaat1    
welke dan ook 9 het geheel zoo k\d      
mogelijk di5t te blijv54 ,zoodra de /oom
 d5 cil9d] tot hoog/5 zuig]/&1 geheel   
gevuld heeft1 wordt aan d5zelv5 e5e op5+
 v]s*aft1 om na> het inw5dige van d5    
cond5sor te /room51 alwa> die /oom1 met 
het k\de injectie wat] 9 aanrak+ kom5de1
 tot wat] v]dikt1 en 9 d5 cond5sor aldus
 e5 zoo gezegd lu*tl$ig doet ont/aan1   
wa>9 de inw5dige ruimte des /oom-cil9d]s
 deelt2 bij gevolg d5 druk ond] d5      
/oomzuig] nag5oeg v]nietigt1 ev5 als (  
het k\de wat] 9 die cil9d]ruimte zelve  
vloeide4 ,deze ontdekk+ ( uitv9d+ is met
 het gelukkig/e gevolg op het           
/oomw]ktuig toegepa/1 en zal nog nad]   
word5 v]kla>d4    #cg4  ,m5 heeft nog   
e5e &]e all]belangrijk/e v]bet]+ aan het
 /oomw]ktuig toegebragt1 wa>door het    
v]mog5 nag5oeg v]dubbeld wordt4 ,deze   
v]bet]+1 die 9 het volg5de be/aat1 is   
insgelijks t5 hoog/e e5v\dig4 ,9 de     
bes*rijv+ van de fig4 bij  #ae is gezi53
 dat alle5 ond] d5 zuig] /oom wordt     

+elat51 welke1 nadat de zuig] deszelfs  
top/& heeft b]eikt1 wordt gecond5se]d en
 aldus 9 die cil9d]ruimte e5 ze] we9ig  
teg5/&bi$5d l$ig da>/elt1 wa>door de    
zuig]1 met het volle gewigt des dampkr+s
 da>bov51 kan word5 n$]g$rukt2 de zuig] 
oef5t dus sle*ts kra*t uit g$ur5de d5   
dal5d5 slag1 en alle5 van wege d5 druk  
des dampkr+s ( atmosphe]s1 wa>om dan e5e
 d]gelijke d5 naam van atmosph]ieke     
ma*9e draagt4 ,ma> aangezi5 de /oom ev5 
als de dampkr+ kan drukk51 zoo heeft m5 
b$a*t d5 /oom-cil9d] bov5wa>ts1 door    
middel van e5 go$ geslot5 deksel1 van d5
 dampkr+ af te sluit51 en 9 plaats van  
d5 dampkr+1 /oom op d5 zuig] te do5     
vloeij51 om di5 n$] te drukk52 9 het    
cil9d]deksel heeft m5 dan alle5 e5e op5+
 gelat5 wa>door de zuig]/ang op en n$]  
kan beweg51 zond] /oom ( lu*t door te   
lat51 dat is3 door e5e zoog5aamde       
pakk+bos1 wa>9 om de zuig]/ang h5nip (  
vlas ligt gepakt4 ,zoo +]igt1 ond]/elle 
m51 dat de zuig] aan d5 bodem van d5    
cil9d] is1 en dat g$ur5de d5 vorig5     

n$]gang1 de /oom 9 de bov5ruimte ond]   
het cil9d]deksel is +elat51 en de ruimte
 bov5 d5 zuig] geheel gevuld heeft4 ,zoo
 m5 9 dez5 /aat d5 /oom bov5 d5 zuig]   
v]dikt ( tot wat] h]leidt1 dan zal die  
ruimte nag5oeg lu*tl$ig word51 t]wijl   
bij het inlat5 van /oom ond] d5 zuig]1  
dezelve na> om hoog zal word5 g$rukt1   
da> er nu ge5 teg5/& door de drukk+ van 
d5 dampkr+ bov5 d5 zuig] aanwezig is4   
,de zuig] d5 top van d5 cil9d] alzoo    
b]eikt hebb5de1 v]dikt m5 d5 /oom ond]  
d5zelv51 wa>door alda> e5 l$ig ont/aat3 
ma> om d5 zuig] nu w$] te do5 dal51     
moet1 aan d5 top des cil9d]s1 /oom op d5
 zuig] word5 toegelat51 om 9 plaats van 
d5 dampkr+ d5 zuig] na> d5 cil9d]bodem  
te drukk54 ,m5 ziet dus1 dat m5 door    
zoodanige inrigt+ het v]mog5 van het    
w]ktuig v]dubbelt1 da> m5 van d5 /oom   
gebruik maakt1 zo[el om d5 zuig] op te  
heff51 als om d5zelv5 te do5 dal54      
,?ans zull5 wij d5 gang van d5 /oom 9   
het w]ktuig nad] 9 oog5s*\w nem51 en me]
 9 het bijzond] nagaan1 op welke wijze  

dezelve w]kt1 nadat deze vloei/( de     
smoorklep v]lat5 heeft4    #ch4  ,da> er
 ond]s*eid5e inrigt+5 be/aan1 wa>door de
 regelmatige toelat+ van d5 /oom bov5 en
 ond] d5 zuig]1 en d]zelv] afvloeij+ na>
 d5 cond5sor1 wordt bew]kt1 zoo bevatt5 
de beide volg5de figur5 sle*ts algeme5e 
s*ets5 da>van1 sle*ts ges*ikt voor de   
hi] b$oelde betrekkelijke v]kl>+4       
,illu/ratie3 ,figur5 #h en #i4 ,figuur  
#h /elt e5 /oomcil9d] met zuig] 9 lage  
/& voor2 ,figuur #i /elt e5 /oomcil9d]  
met zuig] 9 de hoge /& voor4   ,9 de    
figur5 #h en #i1 v]beeldt ,o d5         
/oomcil9d] met +evall5 zuig]2 door het  
deksel van d5zelv51 moet m5 de zuig]/ang
 9 e5e pakk+bos vrijelijk beweegba>     
d5k51 zond] doorlat+ van /oom ( lu*t2   
aan d5 cil9d] is e5e ka/ v]bond51 die   
ov]langs door e5 midd5s*ot is v]deeld2  
bij ,s is e5e op5+1 wa>door de /oom     
toevloeit1 die door de vroeg] bes*rev5e 
smoorklep is gelat52 het naa/ aan d5    
cil9d] geleg5 halfdeel van deze ka/1    
ontvangt alzoo het e]/ d51 door de op5+ 

,s toevloeij5d51 /oom4 ,ma> 9 dit zelfde
 ka/deel sluit5 twee /ukk5 ( kle9e      
zuig]s ,a en ,b1 die door middel van e5e
 /ang aan elk&] zijn v]bond51 en alzoo  
te zam51 na> e5e bepaalde maat1 op en   
n$] beweegba> zijn1 om de bov5 ( b5$5   
/oomdoortogt1 bij ,a en ,b te kunn5 op55
 ( sluit51 d]wijze3 dat bij het geop5d  
zijn van d5 bov5 /oomdoortogt bij ,a1   
voor toevo] van /oom 9 d5 cil9d]1 de    
b5$5 /oomdoortogt bij ,b1 da>voor       
geslot5 is1 en omgeke]d2 de /oom die    
door de op5+ ,s vloeit1 /aat dus 9 de   
ruimte ,d1 teg5 de kle9e zuig]s ,a en ,b
 aan1 g]e$ om1 na> gelang d5 /& di]     
zaamv]bond5e zuig]s1 bov5 ( ond] 9 d5   
cil9d] te vall54  ,het &]e1 door het    
midd5s*ot afges*eid5e deel dez] ka/ moet
 m5 zi* voor/ell51 dat bij ,c1 geme5s*ap
 heeft met e55 afgezond]d5 cond5sor1 en 
wa>91 gelijk bov5 gezegd is1 door e5e   
kraan1 injectiekraan g5oemd1 k\d wat]   
/roomt1 dus ges*ikt1 om d5 /oom te      
cond5s]5 ( te v]dikk52 zoo toege/eld2   
blijkt het uit de figur51 dat de /oom1  

die na> het inw5dige van d5 cil9d] ,o   
vloeit1 altijd met de b9n5vlakt5 d]     
kle9e zuig]s ,a en ,b 9 aanrak+ is1     
t]wijl de cond5sorruimte 9 de ka/ altijd
 met de buit5vlakt5 bij ,n ,n1 di] beide
 zuig]s1 geme5s*ap heeft4 ,deze         
aane5gekoppelde kle9e zuig]s noemt m5 te
 zam51 /ooms*uif1 en om dezelve te      
beweg51 moet m5 zi* e5e da>aan v]bond5e 
/ang d5k51 die door e5e pakk+bos1 door  
d5 bodem ( top van de ka/ gaat1 wa>9 de 
/ooms*uif is beslot52 7hi] 9 de figuur  
niet afgebeeld7 v]volg5s is het na> dit 
voorbeeld e5e ho(dv]eis*te1 dat de      
/ooms*uif rondom volmaakt 9 dat ka/deel 
sluit1 opdat ge5 /oom g$ur5de deszelfs  
beweg+ doordr+e4  ,da> de uit]/e af/&   
van d5 bov5 tot d5 b5$5 /oomdoortogt1   
bij ,a en ,b1 gelijk is aan de uit]/e   
l5gte van de v]kla>de /ooms*uif1 en de  
kle9e zuig]s1 die de sluit+ te weeg     
br5g51 nimm] m9d] hoogte h\d5 dan       
gezegde doortogt51 zoo volgt1 gelijk ook
 uit de figur5 op te mak5 is3 dat de    
/oomvloeij+ 9 d5 cil9d] nimm] door de   

beide /oomdoortogt5 te gelijk kan       
ges*i$51 ma>1 ( alle5 bov51 ( alle5 ond]
 d5 zuig]2 9 fig4 #h is de /ooms*uif    
ge/eld voor toelat+ van /oom ond] d5    
zuig]1 en 9 fig4 #i voor /oom toevloeij+
 op d5 zuig]4 ,ev5 zoo kan nimm] de     
cond5sorruimte van e5e zoo toege/elde   
/ooms*uif gelijktijdig geme5s*ap hebb5  
met het inw5dige des cil9d]s bov5 en    
ond] d5 zuig]1 ma> wel alle5 bov5 (     
alle5 ond]4 ,het blijkt v]volg5s uit de 
figur5 duidelijk1 dat t]wijl de /oom    
bov5 op d5 zuig] vloeit1 om di5 na> b5$5
 te drukk51 de /oom vanond] d5 zuig] e55
 uitweg na> de cond5sor v9dt1 en        
omgeke]d3 t]wijl de /oom ond] d5 zuig]  
vloeit1 wordt aan de /oomafvloeij+1 van 
bov5 d5 zuig] na> d5 cond5sor1          
geleg5heid gegev52 wa>uit dan na we9ig  
ov]weg+ te begrijp5 is1 hoe de          
beurtel+s*e toe- en afvloeij+ van /oom  
na> en van d5 zuig]1 door de /ooms*uif  
behoorlijk op en n$] te beweg51 kan     
ges*i$52 en volg5s hetge5 wij lat] zull5
 zegg51 ov] de beweg+swijze van de      

/ooms*uif door de ma*9e zelve3 dat m5 de
 mee/ mogelijke regelmaat 9             
kra*tsuitoef5+ da>m$e zal kunn5         
v]krijg5#c4  ,9 de figur5 #h en #i1 is  
alle5 ruim de hoog/e en laag/e /& van de
 /ooms*uif1 met d5 hoog/5 en laag/5 /&  
des /oomzuig]s afgebeeld1 dus ge5z9s de 
/ooms*uif-/&51 die met d5 hoog/5 en     
laag/5 zuig]/& ov]e5kom52 want bij het 9
 beweg+ h\d5 van de /ooms*uif door de   
ma*9e zelve1 moet bij hoog/5 zuig]/& de 
/ooms*uif jui/ ma> g]e$ /aan1 om /oom op
 d5 zuig] toe te lat51 t]wijl de /oom   
van ond] d5zelv52 re$s uitgang na> d5   
cond5sor v9dt2 zoo ook moet bij laag/e  
zuig]/& de /ooms*uif aanvang51 om /oom  
ond] d5 zuig] te do5 vloeij51 t]wijl    
voor uitvloeij+ van /oom1 van bov5 d5   
zuig] na> d5 cond5sor1 re$s geleg5heid  
be/aat4  ,de /ooms*uif is d]halve1 om   
zoo te sprek51 de ziel ( het h>t van de 
geheele ma*9]ie1 en is dus dat g$eelte  
van d5 toe/el1 hetwelk aan &]e deel5    
lev5 geeft4   #c ,9 fig4 #h is d5       
/oomzuig] abusievelijk e5 we9ig te lag5 

/& gegev54    #ci4  ,?ans zull5 wij     
ov]gaan tot de v]kl>+ van d5 cond5sor ( 
/oomv]dikk]4 ,uit de bov5/a&e bes*rijv+ 
heeft m5 kunn5 opmak51 dat er 9 de      
dubbel w]k5de ma*9e ge5 k\d wat] 9 d5   
cil9d] gebragt wordt1 ma> dat volg5s    
fig4 #h en #i1 e5e geme5s*ap tuss*5     
d5zelv5 en d5 cond5sor1 wa>9 het k\de   
injectie-wat] /roomt1 wordt da>ge/eld4  
,m5 moet zi* voor/ell51 dat de pijp ,c1 
die op onze afbeeld+ hi]ond] 7fig4 #aj7 
als afgebrok5 gezi5 wordt1 geme5s*ap    
heeft met de op5+ ,c1 9 de voorga&e     
figur5 #h en #i1 en met het 9 deze      
figuur voorge/eld cil9d]vormig vat1     
hetwelk de eig5lijke cond5sor is4  ,deze
 cond5sor heeft ond]wa>ts1 door e5      
kanaal1 met e55 &]5 nev5s geplaat/5     
cil9d] geme5s*ap1 wa>9 e5 zuig] w]kt1   
welke lu*tpomp g5oemd wordt4 ,het k\de  
injectie-wat] /roomt 9 d5 cond5sor1 door
 de1 9 de figuur afgebeelde             
injectiekraan1 die met opga&e /ang1 bij 
,d1 e5' h&vat h\dt1 om die kraan m9 (   
me] op5 te zett51 ( te sluit54 ,cond5sor

 en lu*tpomp zijn te zam5 9 e55 bak     
bevat en met k\d wat] omgev51 welk k\de 
wat] tot vo$+ van injectie voor d5      
cond5sor di5t4   ,illu/ratie3 ,fig4 #aj4
   ,het loopt 9 het oog1 dat1 zoo m5 het
 injectie-wat]1 hetwelk tot v]dikk+ van 
d5 /oom g$i5d heeft1 en insgelijks dat1 
hetwelk de v]dikte /oom vormt1 niet     
wegvo]de1 e5 en &] d5 cond5sor spo$ig   
vull5 z\de2 bov5di5 ontwikkelt kok5d    
wat] ook e5ige lu*t1 welke het l$ige    
b9n5 d5 cond5sor ze] b5adeelt4 ,er is   
d]halve e5 middel noodig gewee/1 om dat 
voortgebragte wat] en die lu*t uit d5   
cond5sor te trekk51 en hi]toe moet de   
zoo ev5 gemelde lu*tpomp di554  ,nev5s  
d5 cond5sor is dus e5e zoog5aamde       
lu*tpomp geplaat/1 die b5$5wa>ts1 door  
e5 kanaal ( hals1 met d5 cond5sor       
geme5s*ap heeft2 9 dat kanaal be/aat bij
 ,h e5e klep1 die zi* na> de zijde d]   
lu*tpomp op5t1 zoodat het wat] met de   
lu*t wel uit d5 cond5sor1 ma> niet da>9 
t]ug kan vloeij54 ,de lu*tpomp-cil9d]   
bevat e55 da>9 sluit5d5 beweegb>5 zuig]1

 welke klepp5 heeft1 die zi* bov5wa>ts  
op552 ge5 wat] ( ge5e lu*t1 door dez5   
zuig] opgebragt1 kan dus t]ugvall52 de  
lu*tpomp-cil9d] is met e5 digt sluit5d  
deksel voorzi51 wa>door de zuig]/ang ,e1
 9 e5e pakk+bos sluit5de beweegt2 en    
ond] nabij dit deksel be/aat e5e op5+1  
wa>door het door d5 lu*tpomps-zuig]     
opgebragte wat] met lu*t1 na> buit5 9   
e5e afzond]lijke bak uitgang v9dt1 m$e  
voorzi5 van e5e klep1 opdat niets van   
dat opgebragte z\de t]ugvloeij54    #dj4
  ,dit1 met behulp van fig4 #aj1 begrep5
 zijnde1 is het duidelijk1 dat1 bijaldi5
 de lu*tpompzuig] door de ma*9e1        
gelijkmatig op en n$] bewog5 wordt1 het 
wat] met de ontwikkelde lu*t uit d5     
cond5sor zal word5 getrokk5 en          
weggeleid2 ma> omdat het aldus uit d5   
cond5sor getrokk5 wat] me] w>mte bezit1 
dan het omr+5de 9 d5 alles omvatt5d5    
bak1 s*eidt m5 dit wat] af1 en laat     
hetzelve volg5s de figuur 9 e55         
afzond]lijk5 bak /room51 t5 e9de dat    
v]w>mde wat] te bezig51 voor de aanvull+

 van het v]/oomde wat] 9 d5 /oomketel1  
t] bezu9ig+ van br&/(f54 ,de bak1 wa>9  
zi* het v]w>mde uit d5 cond5sor         
getrokk5e wat] /ort1 draagt d5 naam van 
w>m- ( heetwat]bak4  ,de groote         
k\dwat]bak ,,aa1 welke cond5sor lu*tpomp
 en heetwat]bak bevat1 wordt aanh\d5d   
van wat] voorzi51 door e5e pomp1 die    
door de ma*9e bewog5 wordt2 t]wijl e5e  
ov]looppijp be/aat1 om het ov]vlo$ige   
wat] te loz52 die pomp is 9 deze figuur 
niet afgebeeld1 en ook niet de kle9]e   
pomp1 welke1 uit d5 afges*eid55         
heetwat]bak1 de vo$+ aan d5 /oomketel   
bezorgt2 e9delijk di5t nog gezegd te    
word51 dat de heetwat]bak m$e e5e       
ov]looppijp bezit1 om het w>me wat]1 dat
 voor ketelvo$+ ov]bodig is1 te loz54   
#da4  ,al de pomp/ang51 wa>ov] wij      
gesprok5 hebb51 zo[el als de zuig]/ang  
des /oomcil9d]s1 beweg5 op en n$]1 wij  
zull5 ?ans v]kl>5 op welke wijze zulks  
zam5hangt4 ,e5e ijz]5 balans ,a ,b fig4 
#a1 ru/ en beweegt zi* op e5e z ,c bov5 
op de kolom ,d1 aan welke e5e go$e en   

/evige fondatie gegev5 is4 ,deze balans1
 is met de m9/e v]spill+ van ijz]1 d5   
/]k/5 vorm gegev51 en da>aan zijn de    
/ang5 gekoppeld van /oom-zuig] en &]e   
pomp51 zoodat het rijz5 en dal5 van de  
/oom-zuig]/ang1 e5e ov]e5kom/ige rijz+  
en dal+ van alle &]e zuig]/ang5 bew]kt4 
,ond]/ell5 wij1 dat de /oom-zuig]/ang   
aan het balanse9de ,a v]bond5 is1 dan is
 het kla>1 dat telk5s1 als die zuig]/ang
 op- en n$]gaat1 het uite9de ,a1 van de 
balans e55 cirkelboog zal bes*rijv51    
wa>van ,c het middelpunt is4 ,de top van
 de zuig]/ang zal 9 dat geval 9 ge5e    
regte ma> 9 e5e kromme lijn moet5 volg51
 en dus van de e5e na> de &]e zijde     
ov]gaan1 hetwelk z\de v]oorzak51 dat die
 /ang da>1 wa> zij door de pakk+bos van 
het cil9d]deksels loopt1 he5 en w$] da>9
 drukte ( klemde en e5e v]d]felijke     
slijt+ da>/elde4 ,hetzelfde z\ het geval
 zijn met de /ang van d5 lu*tpompzuig]2 
en de vo]+5 d] pakk+boss5 z\d5 dus      
da>door ze] veel uitslijt54 ,t5 e9de dit
 gebrek te v]help5 ( te voorkom51 heeft 

m5 gebruik gemaakt van e55 ze] v]nuftig 
uitg$a*t5 toe/el1 die de p>allelle (    
ev5wijdige beweg+ g5oemd wordt1 en      
wa>door aan d5 /oomzuig] en aan &]e     
pomp/ang51 op ze] we9ig na1 e5e         
regtopga&e beweg+1 zond] h9d]lijke      
afwijk+ na> de e5e ( &]e zijde1 wordt   
m$eg$eeld4  ,9 dit w]kje kunn5 wij      
sle*ts de volg5de1 voor i$] bevattelijk 
algeme5e v]kl>+1 van gezegde ev5wijdige 
beweg+ gev54  ,met het uite9de ,a1 van  
de balans ,a ,b1 fig4 #a1 zijn e5 pa>   
/ropp5 ,a ,g v]bond51 zoo ook op de     
middellijn tuss*5 ,a en ,c e5 &] pa>    
/ropp51 ,e ,f1 van gelijke l5gte als de 
e]/e4 ,deze /ropp5 zijn b5$5wa>ts door  
e5 pa> ro$5 ,f ,m aan elk&] v]bond51    
welke ro$5 w$] gelijk 9 l5gte zijn aan  
d5 af/& van ,a tot ,e op de balans2 e5  
&] pa> ro$51 welke 9 l5gte gelijk zijn  
aan de ro$5 ,f ,m1 is v]volg5s1 aan het 
e5e e9de bij ,f en aan het &]e e9de bij 
,h1 m$e beweegba> v]e5igd1 en wel bij   
,h1 met de va/e /ell+1 wa>9 de gans*e   
ma*9e is beslot54  ,de balans ,a ,b     

beweegba> zijnde1 zoo wordt m5 bij het  
nagaan dez] koppel+ van /ropp5 en ro$5  
gewa>1 dat er twee va/e aspunt5 zijn ,c 
en ,h1 zijnde ,c het aspunt1 wa>om de   
punt5 ,a en ,e d] balans beweg5 en ,h   
het aspunt wa>om het punt ,f beweegt4   
,dit vooraf go$ opgem]kt hebb5de1       
ond]/elle m51 dat de /oomzuig] 9 top    
/aat1 wa>bij de balans d5 /& heeft1 die 
op de afbeeld+ wordt voorge/eld4 ,wanne]
 de zuig] nu na> b5$5 gaat1 dan         
bes*rijft het punt ,f1 om het va/e      
aspunt ,h1 e55 boog1 die betrekkelijk   
het punt ,h na> buit5 7( na> de l9k]h&7 
uitwijkt2 t]wijl het punt ,e1 om het    
va/e aspunt ,c1 e55 boog na> d5         
teg5ov]ge/eld5 kant 7de regt]h&7        
bes*rijft4 ,da> nu het pa> /ropp5 ,e ,f 
deze twee punt51 die e55 cirkelboog     
bes*rijv51 met elk&] v]b9dt1 zoo zal het
 e5e e9de ,e regts van de loodlijn      
beweg51 t]wijl het &]e ,f ev5 zoo veel  
l9ks van dezelve bewog5 wordt1 deze     
/ropp5 zull5 dus1 g$ur5de de op- en n$] 
beweg+ van d5 balans>m ,a ,c1 e5e       

afwissel5de hell5de beweg+ aannem54     
,door de volg5de figuur1 die e5e        
voor/ell+ 9 zoog5aamde w]klijn5 van de  
p>allelle beweg+ geeft1 met a&a*t na te 
gaan1 zal het leid5 van /oom- en        
lu*tpompzuig]/ang5 9 e5e regte lijn v]d]
 v]duidelijkt word54   ,illu/ratie3 ,de 
p>allelle beweg+   ,zij ,c het va/e     
aspunt van de op- en n$] beweg5de       
balans1 en ,c ,a de rigt+ van dezelve   
bij hoog/5 zuig]/&2 ,e ,f is het pa>    
/ropp51 wa>aan bij ,y de                
lu*tpompzuig]/ang1 en ,a ,g het pa>     
/ropp5 van gelijke l5gte1 wa>aan bij ,g 
de /ang van d5 /oomzuig] v]bond5 is1 ,f 
,g 9 de p>allel koppelro$e aan de l5gte 
,a ,e gelijk1 en welke de zoo ev5g5oemde
 /ropp5 bij ,f en ,g v]b9dt4 ,nu is het 
koppelpunt ,f beweegba> v]bond5 met de  
p>allel /raalro$e ,f ,h1 welke om het   
va/e punt ,h kan draaij52 deze /raalro$e
 is 9 l5gte gelijk aan de p>allel       
koppelro$e4 ,dat m5 zi* nu v]beelde1 dat
 de balans>m ,c ,a b5$5wa>ts beweegt1   
dan zal het punt ,e van d5zelv51 9 e    

kom5de1 e55 boog bes*rev5 hebb51 die hi]
 na> de regt]h& uitwijkt1 en het punt ,f
 d] /raalro$e ,f ,h zal m$e e55 boog    
bes*rijv51 do* welke na> de l9k]h&      
uitwijkt2 da> nu 9 dit voorbeeld het    
punt ,e op de halve l5gte van d5        
balans>m g5om5 is1 en da>om ,c ,e gelijk
 aan de l5gte d] /raalro$e ,f ,h is1 zoo
 zull5 de uitwijk+5 d] bog51 hoewel 9   
teg5ov]ge/eld5 z91 ev5 groot zijn2 er   
moet dus op het pa> /ropp5 ,e ,f e5 punt
 be/aan1 dat we9ig afwijk+ van de       
loodlijn ll ond]gaat1 dit punt is 9 ,y  
en wel op het midd5 van die /ropp52 het 
is da>aan1 dat m5 de lu*tpompzuig]/ang  
v]b9dt1 om op ze] we9ig na1 9 e5e regte 
lijn op en n$] te beweg51 zegge op ze]  
we9ig na1 omdat da>bij e5 g]+ v]s*il    
be/aat1 do* hetwelk 9 de praktijk ge5'  
invlo$ heeft4 ,de /oomzuig]/ang1 die hi]
 op d5 dubbel5 af/& van het aspunt ,c   
met de balans gekoppeld is1 bes*rijft   
met dat balanse9de e55 boog1 welks      
afwijk+ het dubbel van de voorga&e bog5 
is1 da>om wordt deze /ang 9 ,g v]bond51 

op het uite9de van het pa> /ropp5 ,a ,g1
 die met het uite9de ,f van het pa>     
/ropp5 ,e ,f v]e5igd zijn1 door middel  
van de p>allel koppelro$e ,f ,g2 alzoo  
zal de /oomzuig]/ang m$e ze] nabij 9 e5e
 ev5wijdige loodlijn ss op en n$]       
beweg54 ,de rigt+ van de balans bij     
laag/5 zuig]/& is door de ge/ipte lijn  
,c a aangewez51 alsm$e de ov]e5kom/ige  
/&5 van lu*tpomp en /oomzuig] p>allel   
/ropp5 e f en a g1 de p>allel koppelro$e
 f g en de p>allel /raalro$e f ,h1      
t]wijl ij het koppelpunt voor de        
lu*tpompzuig]/ang en g dat des          
/oomzuig]s is2 ov]ig5s is l l de lijn1  
welke de lu*tpompzuig]/ang en s s die1  
welke de /oomzuig]/ang beweg5de volgt4  
,nu fig4 #a w$] bes*\w5de dan ziet m51  
dat de teg5ov]ge/elde balans>m ,b ,c1   
e5e v]b9d+ro$e ,b ,w h\dt1 wa>van het   
ond]e9de met e5e kruk is v]e5igd1 die op
 de z van e5 groot vliegwiel beve/igd   
is2 door het op- en n$]gaan van dez5    
balans>m zal de v]b9d+ro$e ,b ,w die    
kruk en bijgevolg het vliegwiel kunn5   

omvo]52 welke beweg+1 door de           
belangrijke zwa>te1 welke aan het       
vliegwiel gegev5 is1 ze] gelijkmatig zal
 zijn2 t]wijl bij de ke]punt51 dat is   
bij de top- en bodem/&5 van d5          
/oomzuig]1 e5e za*te ov]gang van beweg+ 
hi]door plaats v9dt4  ,?ans v]me55 wij  
de voornaam/e deel51 van het /oomw]ktuig
 aangewez5 te hebb51 zoodat wij tot het 
me] bijzond]e kunn5 ov]gaan4 ,t5 e9de   
dit doel bet] te b]eik51 zull5 wij1 om  
duidelijk te zijn1 e5 en &] van het re$s
 v]kla>de 9 het kort h]hal51 opdat      
datg5e1 wat tot dus v]re is bijgebragt1 
bet] 9 het geheug5 blijve1 en de        
v]e5igde w]k+ v]volg5s door onze lez]s  
go$ v]/aan worde4    #db4  ,de /oom     
ontwikkelt zi*1 9 d5 ketel1 die te di5  
e9de met de ond]s*eid5e toe/ell5 t]     
regel+ voorzi5 is4 ,de s*oor/e5regi/] ( 
demp] om het vuur te regel51 be/aat uit 
e5e plaat1 die 9 e5e sponn+ s*uift1     
wa>door de op5+1 door welke de heete    
lu*t en de rook zi* door d5 s*oor/e5    
ontla/51 me] ( m9d] geslot5 wordt1 en   

bij gevolg de trekk+ van het vuur       
v]me]d]t ( v]m9d]t4 ,deze demp] geeft   
m9d]e op5+ door het rijz51 en me]d]e    
op5+ voor rookdoortogt1 door het dal5   
van e55 drijv] op het ketelwat]1 hetwelk
 9 e5e op/a&e buis1 door de spann+ des  
/ooms opg$rukt wordt1 zoodanig] wijze1  
dat wanne] de /oom 9 spann+ to5eemt1 de 
drijv] 9 de buis rij/ en d5 demp] daalt1
 wa>door dan de s*oor/e5op5+ kle9]      
wordt2 teg5ov]ge/eld zal bij v]m9d]+ van
 /oomspann+ de drijv] dal51 en bij      
gevolg de demp] rijz51 ( de op5+ zi*    
v]groot54 ,de /oomspann+ b9n5 d5 ketel  
onv]&]d blijv5de1 zal ook de            
s*oor/e5op5+ door d5 demp] ge5e v]&]+   
ond]gaan1 en bij gevolg het vuur met    
gelijk v]mog5 br&51 ma> wanne] de       
/oomspann+ v]m9d]t1 dan zal1 door het   
groot] word5 d] op5+ door d5 demp]1 het 
vuur door de v]me]d]de trekk+ me]       
aanwakk]51 en d5 /oom w$] 9 spann+ do5  
rijz54  ,v]volg5s heeft m5 het          
vo$+/oe/el1 wa>door het wat]1 dat uit d5
 ketel v]/oomt1 w$] wordt aangevuld4    

,zoo als vroeg] bes*rev5 is1 w]kt deze  
toe/el ook door middel van e5 drijv]1   
die met e5e klep 9 v]b& /aat4 ,wanne]   
deze drijv] tot op e5 zek] punt daalt1  
dan op5t zi* de klep1 wa>door wat] 9 d5 
ketel vloeit1 tot dat de v]eis*t word5de
 hoeveelheid aanwezig is1 wa>door de    
drijv] tev5s rij/1 zoo do5de de klep w$]
 sluit1 en de toevloeij+ van wat] doet  
oph\d54  ,ook is de ketel voorzi5 van e5
 ( twee veiligheidklepp51 welke zi*     
op551 zoo ras de spankra*t van d5 /oom  
te /]k wordt1 t5 e9de de /oom 9 de op5e 
lu*t te ontla/51 opdat de ketel niet me]
 lijdt dan noodig is4 ,9 d5 top des     
ketels be/aat nog e5e kle9e klep1       
lu*tklep g5aamd1 die zi* 9              
teg5ov]ge/eld5 z9 van de                
veiligheidsklepp5 op5t1 dat is na> b9n52
 en die di5t1 om1 wanne] door v]koel+   
als &]z9s e5e m9d]e spann+ dan de druk  
des dampkr+s 9 d5 ketel ont/aat1 lu*t 9 
dezelve toe te lat51 da> e5 plotsel+e   
uitw5dige druk op d5 ketel s*ade da>aan 
z\de kunn5 toebr5g54  ,t5 di5/e van     

vuur/ok] ( be/uurd] van het w]ktuig1    
be/aan nog twee peilkran51 ges*ikt voor 
dadelijk ond]zoek na> d5 wat]/& b9n5 d5 
ketel1 +eval m5 twijfel5 mogt1 dat het  
zi* zelf regul]5de vo$+toe/el niet      
behoorlijk w]kte4  ,de /oom /roomt door 
de /oomleibuis ,i 7zie de fig4 van  #ai7
 9 d5 cil9d]2 deze buis moet m5 met de  
mond+ ,a 9 fig4 #a v]e5igd d5k51 9 welke
 ronde mond+ de smoorklep1 9 bijna      
geslot5 /&1 tev5s aangewez5 /aat2 de    
smoorklep1 wa>door de toevo] van d5 /oom
 na> d5 cil9d] 9 e55 bepaald5 tijd      
g]egeld wordt1 ziet m5 insgelijks bij ,a
 aangetoond4 ,deze klep be/aat uit e5e  
s*ijf1 die op e5e spil1 welke door het  
midd5 van de mond+ he5loopt1 door middel
 van e5e kruk beweegba> is1 en op5 (    
digt g$raaid kan word51 ( wel           
g$eeltelijk geslot51 om de doorvloeij+  
van d5 /oom me] ( m9 te v]h9d]54  ,de   
kruk van de smoorklep moet m5 d5k5      
v]bond5 te zijn met d5 9  #cj bes*rev55 
regulateur2 die v]b9d+swijze is 9 de    
ond]havige figuur voorb$a*telijk        

weggelat51 t5 e9de v]w>r+ te voorkom54  
,de kogels tot de op/a&e spil des       
regulateurs nad]5de1 zal de smoorklep   
vrij5 doortogt aan d5 /oom gev51 do*    
wanne] de kogels zi* da>van v]wijd]51   
dan zal de smoorklep zoodanig g$raaid   
/aan1 dat de doortogt van d5 /oom       
v]h9d]+ ond]v9dt2 de ond]l+e af/& d]    
kogels afhankelijk zijnde van de        
snelheid d] beweg+1 zoo wordt door de   
v]b9d+ met de smoorklep1 de snelheid    
g]egeld door e5e ev5r$ige toelat+ van   
/oom na> d5 /oomzuig]4 ,het koniek      
7kegelvormig7 t&rad wa>m$e de op/a&e    
spil van d5 regulateur aan het ond]e9de 
voorzi5 is1 grijpt 9 e5 &] gelijksoortig
 t&rad1 op welks z e5e ronde s*ijf is   
beve/igd1 wa>ov] e5e riem1 b& ( pees is 
geslag51 die insgelijks e5e &]e s*ijf   
gespann5 omvat1 wa>m$e de z van het     
vliegwiel is voorzi52 zoodanige b& is   
da>voor bij d]zelv] e9de aan elk&]      
v]e5igd1 ev5 als met de pees van e5e    
gewone draaibank plaats v9dt4 ,de       
vliegwielas omw5tel5de1 geeft door dat  

middel tev5s e5e omdraaij5de beweg+ aan 
de spil des regulateurs2 zoodat de      
me]d]e ( m9d]e snelheid1 welke het      
vliegwiel aanneemt1 door d5 regulateur  
gevolgd wordt4  ,hoe snell] bij gevolg  
het vliegwiel rondw5telt des te snell]  
draait ook de regulateur rond1 wa>bij de
 kogels zi* we] van de spil v]wijd]51 en
 hi]door e5e ov]e5kom/ige v]&]+ 9 d5 /& 
van de smoorklep1 bij ,a fig4 #a        
aangewez51 v]oorzaakt2 zoodat i$]e v]&]+
 9 snelheid van het vliegwiel de /ell+  
van d5 smoorklep da>na wijzigt4 ,de lez]
 zal hi]bij gemakkelijk kunn5 opm]k5 hoe
 e5e v]snell+ 9 de beweg+ van het       
w]ktuig' bov5 d5 v]eis*t word5d5 gang1  
w$] afneemt1 da> de smoorklep dan na>   
gelang sluit1 en de hoeveelheid /oom 9  
d5 cil9d] doet v]m9d]51 wa>door de      
snelheid van het w]ktuig v]traagt2 de   
kogels door v]trag+ van beweg+ nad] bij 
de spil vall5de1 zal de smoorklep me]   
geop5d en me] /oom +elat5 word51 hetwelk
 e55 v]sneld5 gang t5 gevolge heeft4    
,de /oom1 langs de smoorklep gevloeid1  

valt 9 de /ooms*uifka/4 ,onze afbeeld+  
op fig4 #a is op e5e te kle9e s*aal1 om 
de zam5/ell+ van alle deel5 behoorlijk  
te kunn5 aantoon52 do* door het nagaan  
van de afzond]lijke bes*rijv+1 bov5     
gegev51 zal m5 het e5 en &] voll$ig     
kunn5 begrijp54 ,9 deze afbeeld+ wordt  
de /ang1 wa>aan de zaamge/elde /ooms*uif
 beve/igd is1 door ,b aangewez52 deze   
/ang is1 op en ne] beweegba>1 door e5e  
/oom- en lu*tdigte pakk+bos 9 het       
bov5deel d] /ooms*uifka/ geplaat/1      
wa>door de /ooms*uif de /oomdoortogt5   
na> d5 cil9d] beurtel+s op5t en sluit4  
#dc4  ,door de opvolg5de beurtel+s*e    
toe- en afvloeij+5 van d5 /oom na> en   
van d5 /oomzuig]1 ontvangt deze laat/e  
de v]mog5de op- en n$]ga&e beweg+1 welke
 aan de bov5geleg5e balans m$eg$eeld1 de
 kruk van het vliegwiel omvo]t4 ,het    
vliegwiel is van gegot5 ijz] en 9       
deszelfs buit5 omtrek ( vell+ belangrijk
 zwa>1 wa>door1 gelijk gezegd is1 aan   
het geheele w]ktuig e55 gelijkmatig5    
gang 9 beweg+ gegev5 wordt4 ,het valt 9 

het oog1 dat er e5 /il/& moet plaats    
hebb5 telk5 reize1 als de zuig] d5 top (
 d5 bodem van d5 cil9d] g5ad]d is1 dat  
is bij deszelfs ke]punt51 zoodat da>door
 de balans met de da>aan v]bond5e kruk  
en het vliegwiel1 en 9 het algeme5 alle 
deel5 van het w]ktuig e5 ondeelba>      
oog5blik /il /aan2 de kruk nogtans1 met 
e5p>ige snelheid doorga&e1 br5gt te     
weeg3 dat bij de ke]punt5 des           
/oomzuig]s1 ge5e s*okk+ plaats v9dt4 ,de
 doorga&e beweg+ van deze kruk wordt    
door het voortvli$5d v]mog5 van het     
vliegwiel te weeg gebragt1 en het is    
kla>1 dat1 zond] dit1 de beweg+ van het 
gans*e w]ktuig z\de oph\d51 zoodat het  
vliegwiel hi]9 te gemoet komt4 ,wanne]  
namelijk e5 lig*aam e5s 9 beweg+ is1 dan
 heeft het 9 zi* zelf ge5 v]mog51 om die
 beweg+ te /ak51 ( om tot d5 /aat van   
ru/ ov] te gaan1 en hetzelve z\de       
onafgebrok5 met d5zelfd5 graad van      
beweg+ aanh\d51 indi5 niet e5 ( &]e     
teg5/& van buit51 die beweg+ teg5hield4 
,deze /ell+ zal voor vele onz] lez]s    

vreemd s*ijn51 da> wij ge5 lig*aam 9    
beweg+ zett51 hetwelk niet na kort]5 (  
lang]5 tijd tot d5 /aat van ru/ komt4   
,wanne] wij namelijk e55 kogel met e5e  
zek]e kra*t ov] e5 vlakte voortw]p51 dan
 is het ons all5 bek5d1 dat het lig*aam1
 na welligt e5ige hond]d ell5 te zijn   
voortg]old1 e9delijk tot ru/ komt4 ,zoo 
wij intuss*5 di5 kogel1 ov] e5e gelijke 
opp]vlakte b4 v4 ov] glad ijs w]p51 dan 
zull5 wij zi51 dat de kogel tot op e55  
groot]5 af/& zal voortroll51 dan wel ov]
 e5e oneff5e opp]vlakte1 e] dezelve 9   
ru/ komt4 ,de oorzaak van dit v]s*il 9  
d5 doorgeloop55 af/& bij de twee gevall5
 be/aat alle5 da>91 dat de kogel 9 het  
e]/e geval op d5 ruw5 grond me] h9d]pal5
 ond]vond1 dan wel op het gladde ijs1 en
 zoo m5 9 /aat w>e1 om alle oneff5h$5   
van d5 kogel en het ijs uit d5 weg te   
ruim51 dan z\ dit voorw]p nog one9dig   
groot]5 af/& aflegg51--ja1 zoo de       
omr+5de lu*t m$e ge55 teg5/& 9 d5 weg   
/elde1 ( zoo de mogelijkheid be/ond1 om 
dez5 teg5/& geheel te v]nietig51 dan z\ 

de g]+/e kra*t re$s to]eik5de zijn1 om  
d5 kogel e5e voortdur5de beweg+ m$e te  
deel54 ,dit v]mog5 d] lig*am51 om 9 d5  
/aat van ru/1 ( 9 die van beweg+ te     
volh>d51 noemt m5 traagheidkra*t1       
in]tie4    #dd4  ,om nu de w]k+ van het 
vliegwiel te v]kl>51 moet m5 op het     
volg5de bijzond] a*t gev54 ,wanne]      
namelijk twee lig*am5 9 beweg+ zijn1 van
 hetwelk het gewigt van het e5e ,a1     
gelijk is aan dat van het &]e ,b1 t]wijl
 beid5 e5e snelheid van e55 voet wegs 9 
de m9uut hebb51 dan zal er ev5 veel     
kra*t v]eis*t word5 om het e5e als om   
het &]e teg5 te h\d54 ,zoo e*t] het     
gewigt van het e5e lig*aam ,a twee pond5
 is1 en het &]e ,b sle*ts e5 pond weegt1
 t]wijl de snelheid van beide dezelfde  
is1 dan zal m5 de dubbele kra*t1 die m5 
aan het lig*aam ,b be/e$t1 noodig hebb51
 om het lig*aam ,a teg5 te h\d54 ,indi5 
het lig*aam ,a driemal5 het gewigt hadde
 van het lig*aam ,b1 dan z\ er bij het  
/opp5 van het e]/e e5e driev\dige kra*t 
v]eis*t word51--en zoo na> ev5r$igheid4 

,wanne] nogtans de gewigt5 van beide    
dezelfde blev51 do* de snelheid van ,a  
het dubbele w]d van die van ,b1 dan z\  
er e5e dubbele kra*t v]eis*t word51 om  
,a1 dan wel om ,b teg5 te h\d52 en zoo  
,a driemal5 de snelheid van ,b _h1 dan  
z\ de kra*t1 om ,a te /opp51 ook        
driemal5 zoo groot moet5 zijn4 ,de      
w]ktuigelijke uitw]k+1 ( het zoog5aamd  
mom5t van het 9 beweg+ zijnde lig*aam1  
hangt d]halve af van het gewigt en van  
de snelheid3 zoodat e5 lig*aam ,a1 van  
het dubbele gewigt als e5 &] ,b1 en met 
de tweev\dige snelheid voortga&e1 e5e   
vi]v\dige uitw]k+ ( mom5tum 7hoeveelheid
 van beweg+7 uitoef5t2 (1 met &]e       
woord51 e5e vi]dubbele kra*t v]eis*t1 om
 teg5geh\d5 te word51 dan wel tot het   
oph\d5 van ,b noodig is4  ,da> nu het   
vliegwiel e5 aanm]kelijk gewigt heeft1  
en door de kruk wordt 9 beweg+ gezet1   
zoo zal er e5e ze] v]mog5de kra*t       
v]eis*t word5 om deszelfs beweg+ teg5 te
 h\d5 ( te /opp54 ,de onregelmatige     
drukk+1 welke de kruk van het vliegwiel 

t] omvo]+ mogt ond]gaan1 wordt ov]wonn5 
door de in]tie van het vliegwiel1 zoodat
 de ongelijkh$5 d] beweg+ door de       
gelijkmatigheid 9 gang van het vliegwiel
 word5 v]holp51 alzoo bij de ke]punt5   
van d5 /oomzuig] het vliegwiel ev5wel   
deszelfs gelijkmatige beweg+ volgt en   
gevolglijk de kruk van deszelfs z1 bov5 
en b5$5 doet doorgaan4 ,wel wordt er e5e
 aanm]kelijke kra*tuitoef5+ van d5 zuig]
 v]eis*t1 om het vliegwiel e]/ 9 gang te
 zett52 do* e5maal 9 beweg+ zijnde1 is  
er ook sle*ts e5e g]+e kra*t noodig1 om 
die ronddraaij5de beweg+ te ond]h\d52   
het vliegwiel kan m5 bes*\w5 als e5'    
ontvang] van ongelijkmatige beurtel+s   
w]k5de kra*t1 do* ook als e5'           
gelijkmatig5 v]spreid] van dezelve4     
,wij hebb5 gezegd1 dat1 bijaldi5 het    
vliegwiel e5maal aan d5 gang gebragt is1
 er v]d] ze] we9ige kra*t v]eis*t wordt1
 om die beweg+ te ond]h\d52 dit zoo 9   
het oog loop5de voordeel bij het gebruik
 van e5 vliegwiel1 heeft vel5 9 d5 waan 
gebragt1 dat dit middel als e5e bron van

 kra*t te bes*\w5 is2 do* zulks is      
geheel en al onjui/4 ,9 het vliegwiel   
wordt1 om zoo te sprek51 de hoeveelheid 
van beweg+ van e5ig deel1 sle*ts        
opgega>d1 om aan e5 &] g$eelte e5p>ig af
 te gev51 wa>door de onregelmatigh$5 (  
/oot+5 9 het w]ktuig word5 voorkom54    
,het vliegwiel moet d]halve sle*ts als  
e55 regulateur van kra*t bes*\wd word51 
en is dus1 ev5 als alle &]e             
w]ktuigelijke toe/ell51 alle5 e5 middel1
 om de kra*t regelmatig te ond]h\d51 en 
ge5sz9s1 om die te v]groot54    #de4    
,op de z van het vliegwiel is e5e ronde 
s*ijf uit middelpuntig geplaat/1 dat is3
 het middelpunt van deze s*ijf komt met 
het middelpunt van deze z niet ov]e51   
ma> wijkt 9 zek]e mate na> de e5e zijde 
af1 zoodat het middelpunt d] s*ijf bij  
het rondw5tel5 van het rad e55 cirkel   
bes*rijft4 ,deze s*ijf wordt kold]s*ijf 
( exc5triek g5oemd en bezit op d5       
buit5kant e5e omga&e groef1 wa>om e55 r+
 beweegba> is gevoegd1 zoodat wanne]    
deze kold]s*ijf1 met de vliegwiel-z     

omgevo]d word5de1 met dez5 r+1 wa>aan   
w$] e5 raam v]bond5 is1 aan dat raam e5e
 he5 en w$]ga&e beweg+ m$$eelt4 ,dit    
raam is v]bond5 met e55 hefboomtoe/el en
 da>m$e met de /ooms*uif1 zoodat de he5 
en w$] beweg+ van de kold]s*ijf ook de  
/ooms*uif op en n$] doet beweg51 na> e5e
 bepaalde maat1 t] op5+ en sluit+ van de
 /oomdoortogt5 des /oomcil9d]s2 9 fig4  
#a is dit raam1 dat zi* van de          
vliegwiel-z tot aan d5 voet van de      
/ooms*uifka/ uit/rekt1 afgebeeld4       
,g5oemd raam1 kold] ( exc5triek raam1   
ook wel ro$e geheet51 kan op e5e        
e5v\dige wijze van de /ooms*uif         
ontkoppeld word51 bloot door afligt5 van
 e5e p51 hetwelk door d5 be/uurd] van   
het w]ktuig g$aan wordt1 wanne] de      
beweg+ van de ma*9e moet oph\d52 want   
het is kla>1 dat wanne] de /ooms*uif    
/il/aat1 en er alzoo ge5e beurtel+s*e   
toegang van d5 /oom na> d5 /oomzuig] me]
 plaats v9dt1 alsdan de beweg+ van het  
geheele w]ktuig noodzakelijk oph\dt4    
,zoo lang dus het kold]raam met d5      

hefboomtoe/el1 dat de /ooms*uif 9 beweg+
 br5gt1 gekoppeld blijft1 zal de beweg+ 
van het w]ktuig aanh\d51 geheel 9 zi*   
zelf1 zond] dat m5 noodig heeft da>aan  
de behulpzame h& te le551 het ond]h\d5  
van het vuur zal alle5 noodig zijn2 het 
w]ktuig regelt dus zi* zelf 9 beweg+1   
met hetge5 lag] nog gezegd zal word54   
,de balans ontle5t dus deszelfs beweg+  
van d5 /oomzuig]1 met zi* vo]5de e55    
aangekoppeld5 lu*tpompzuig]1 voor de    
geheele uitw]k+ van het v]mog5 des /ooms
 noodzakelijk2 de &]e arm van deze      
balans1 drijft e5e z met vliegwiel rond1
 hetwelk eig5lijk als het uitvo]5d deel1
 t] toepass+ op e5 ( &] te v]rigt5 w]k1 
moet bes*\wd word52 ook wordt nog aan   
die zijde e5ig pompw]k da>door 9 beweg+ 
gebragt1 dat voor de aanvo]+ van het    
injectie ( koelwat] voor d5 cond5sor    
moet di551 zo[el als tot het ontbrek5de 
vo$+wat] des ketels4 ,t5 aanzi5 van het 
injectie ( koelwat] moet gezegd word51  
dat de cond5sor ,i ,e met de            
nev5sge/elde lu*tpomp1 te zam5 9 e55 en 

d5zelfd5 digt5 bak zijn v]vat1 welke    
door de k\dwat]pomp ,j met wat] gevuld  
wordt geh\d51 en dat dit zelfde wat]    
voor injectie b9n5 d5 cond5sor ,i ,e    
di5t1 tot welk e9de e5e kraan door d5   
be/uurd] na> v]eis*te wordt geop5d2 e5e 
kle9e pomp1 9 deze figuur1 om v]w>r+ te 
v]mijd51 niet afgebeeld1 di5t1 om uit d5
 w>mwat]bak ,i 9 de vo$+ van d5 ketel te
 voorzi54    #df4  ,dat wij nu ov]gaan1 
om na> de grootte d] ho(ddeel5 het      
v]mog5 van het w]ktuig te bepal51 en de 
hoeveelheid br&/(f51 welke voor de      
v]eis*te hoeveelheid /oom noodig is1    
mitsgad]s3 hoeveel wat] m5 voor d5      
v]bruikt5 /oom w$] 9 d5 ketel moet      
aanvull51 en wat aan koelwat] voor de   
cond5satie moet word5 gelev]d4  ,m5 is  
gewoon1 het v]mog5 van e5 /oomw]ktuig   
uit te drukk5 9 pa>d5kra*t51 dat is3 9  
het v]mog5 van e5 zek] getal pa>d51     
welke voorond]/eld 9 d5 rosmol5 te w]k51
 hetzelfde w]k z\d5 do51 dat met het    
w]ktuig v]rigt wordt3 maalt m5 bij      
voorbeeld #ajj mudd5 graan met het      

w]ktuig 9 e5 uur tijds1 dan zal het     
v]mog5 van hetzelve gelijk zijn aan het 
getal pa>d51 welke 9 d5 rosmol5 die     
zelfde hoeveelheid graan 9 gelijke tijd 
v]mal52 dat is1 gelijk aan zooveel      
pa>d5kra*t54 ,ma> dewijl de pa>d5 all5  
niet ev5 kra*tig zijn1 heeft m5 e55     
gemiddeld5 t]m da>voor moet5 aannem51   
welke volg5s de ond]v9d+ met het        
gemiddeld v]mog5 van e5 pa>d ov]e5komt4 
,de groote v]bet]a> d] /oomw]ktuig5 de  
,engelsman ,j4 ,watt1 heeft ge/eld1 dat 
e5 pa>d van middelb>e /]kte #defb-a_/c  
n$4 pond51 e5e n$4 el hoog kan opvo]5 9 
d5 tijd van #a m9uut2 ( hetge5 hetzelfde
 is1 het dubbeld van dit gewigt1 e5     
halve n$4 el hoog 9 d5zelfd5 tijd1 (    
ook1 zoo m5 wil1 de helft van dit gewigt
 ( #bgha-a_/f n$4 pond51 twee ell5 hoog 
9 e5e m9uut4  ,wat ons d]halve te do5   
/aat1 om het v]mog5 van e5 /oomw]ktuig 9
 pa>d5kra*t5 te bepal51 be/aat da>91 dat
 wij ond]zoek51 hoeveel pond5 door het  
w]ktuig 9 d5 tijd van e5e m9uut e5 el   
hoog kunn5 word5 opgeligt4 ,hi]toe zal  

van d5 kant onz] lez]s sle*ts e5e g]+e  
oplett5dheid1 bij het nagaan van het    
volg5de1 v]eis*t word54    #dg4  ,telk5s
 als de /oomzuig] e55 slag op- ( ne]    
doet1 wordt dezelve g$rukt met e5       
v]mog51 dat met de spann+ van d5        
toegevloeid5 /oom aan e5e zijde des     
zuig]s gelijk is1 m9 d5 teg5/&1 welk5 de
 zuig] aan de &]e zijde door het        
onvolmaakt ijdel 9 d5 cond5sor ond]v9dt2
 de /oom1 welke 9 /oomcil9d]s van lag5  
druk gewoonlijk w]kt1 gaat d5 gemiddeld5
 druk des dampkr+s om/reeks e5 vi]de    
deel te bov52 dat is b$raagt ongeve]    
#abi ,n$4 lood5 op e55 vi]kant5 ,n$4    
duim2 do* door het nimm] volmaakt ijdel 
b9n5 d5 cond5sor1 he]s*t aan de         
teg5zijde des /oomzuig]s nag5oeg e5     
teg5druk van #i ,n$4 lood5 p] vi]kante  
,n$4 duim1 welke dus van de /oomspann+  
moet word5 afgetrokk51 wa>door elke     
vi]kante duim van d5 /oomzuig] t] beweg+
 voortg$rukt wordt met #abj lood5 p]    
vi]kante duim4 ,het geheele opp]vlak des
 zuig]s zal dus g$rukt word5 met zoo    

veel maal #abj lood51 als dat opp]vlak  
vi]kante duim5 bevat4 ,het v9d5 van het 
getal vi]kante duim51 welke het opp]vlak
 van e55 rond5 zuig] van e5e gegev5e    
middellijn bevat1 ges*i$t na> d5 volg5d5
 regel3 v]m5igvuldig het getal duim51   
wa>aan de middellijn van d5 zuig] gelijk
 is1 met zi* zelf1 en het produkt w$]   
met #j4ghed1 dan zal het laat/e produkt 
het gevraagde getal vi]kante duim5 zijn1
 wa>aan het opp]vlak des zuig]s gelijk  
is4  ,bij voorbeeld3 laat de middellijn 
des zuig]s #eg duim5 wez51 dan geeft #eg
 maal #eg2 voor produkt #cbdi dat1 w$]  
#j4ghed mal5 g5om51 #beea-c_/d vi]kante 
duim5 voor het opp]vlak des zuig]s      
oplev]t1 zoo veel maal #abj lood5 zal   
dus de totale druk zijn1 wa>door de     
/oomzuig] bewog5 wordt1 dat is          
#beea-c_/d maal #abj geeft #cjfbaj      
,lood5 ( ruim #cjfb ,n$4 pond54  ,ma> nu
 is de vraag3 met welke snelheid zal    
zoodanige zuig]1 die door #cjfb pond5   
g$rukt wordt1 zi* beweg51 t5 e9de       
d]zelv] v]mog5 da>na> te kunn5 b]ek552  

hi]ov] moet gezegd word51 dat hoe lang] 
de slag des zuig]s is1 hoe me] snelheid 
dezelve zal kunn5 aannem51 altijd 9 de  
v]ond]/ell+1 dat g5oegzame hoeveelheid  
/oom door d5 ketel gelev]d wordt2 aan   
/oomzuig]s van bov5gemelde middellijn   
wordt1 voor l&ma*951 veelal het dubbel  
d] middellijn tot l5gte van slag gegev51
 dus hi] #aad duim51 die1 zoo wel dal5de
 als rijz5de1 door d5 zuig] word5       
afgelegd2 de voegzaam/e snelheid voor   
zoodanige slagl5gte is gelijk aan het   
afloop5 van #fj ell5 9 e5e m9uut1       
wa>voor deze zuig] ruim #bf dal+5 en ev5
 zoo vele rijz+5 moet volbr5g52 ( omdat 
e5e dal+ en e5e rijz+1 met e5e omgang   
van het vliegwiel ov]e5komt1 ruim #bf   
vliegwielomgang54 ,wanne] dan w]kelijk  
deze zuig] #fj ell5 wegs 9 e5e m9uut    
afloopt1 dan komt het v]mog5 van d5     
/oomzuig] ov]e5 met #cjfb pond5 #fj ell5
 hoog opgebragt 9 e5e m9uut1 ( met      
#ahcgbj ,pond5 #a el hoog 9 d5zelfd5    
tijd4 ,da> nu e5e pa>d5kra*t aan        
#defb-a_/c pond51 #a el 9 e5 m9uut      

opgevo]d1 gelijk is1 zoo volgt dat het  
v]mog5 van dez5 zuig] 9 pa>d5kra*t      
gevond5 wordt1 wanne] m5 #ahcgbj door   
#defb-a_/c deelt1 hetge5 tot quotint    
nag5oeg #dj pa>d5kra*t5 oplev]t4    #dh4
  ,de lez] zal e*t] dadelijk opm]k51 dat
 die #dj pa>d5kra*t5 niet geheel door   
het w]ktuig zull5 kunn5 word5 uitgevo]d1
 want de zuig] ond]gaat 9 d5 cil9d]     
wrijv+1 die ov]wonn5 moet word51 dit ko/
 e5 g$eelte kra*t4 ,ev5 zoo als het met 
d5 zuig] ge/eld is1 zoo ko/5 ook alle   
&]e beweg5de deel5 van het w]ktuig      
kra*t1 om d]zelv] wrijv+ te ov]w9n52 als
 de wrijv+ des lu*tpompzuig]s1 d]       
zuig]/ang5 9 de pakk+boss51 d] p>allelle
 beweg+1 d] k\dwat]- en vo$+pomp51      
balans en vliegwiel-ass5 met krukp51 en 
dit alles nog1 behalve het gewigt van   
het wat]1 dat de lu*t-k\dwat]- en       
vo$+pomp5 moet5 opbr5g51 enz4 ,hi]aan nu
 gaat e5 aanm]kelijk g$eelte van het    
primitieve gevond5e v]mog5 des          
/oomzuig]s v]lor51 zoo zelfs1 dat dit   
v]lies op ongeve] #c_/e deel5 van het   

e]/ gevond5e v]mog5 des zuig]s ges*at   
moet word52 de ov]blijv5de #b_/e deel5  
van dat v]mog51 zull5 alzoo de eig5lijke
 nuttige uitw]k+ van dit /oomw]ktuig    
zijn4    #di4  ,het is niet mogelijk1   
met jui/heid op te gev51 welk g$eelte   
van het primitieve v]mog5 aan de        
ond]s*eid5e wrijv+5 enz41 9 e5ig        
/oomw]ktuig v]lor5 gaat2 door navors*+  
en b]ek5+ kan m5 wel tot e5 nabijkom5d  
getal kom51 do* tot uite5zett+ hi]van is
 het be/ek van dit s*rijv5 te bep]kt4 ,9
 het algeme5 maakt m5 van e5e zoo       
b]ek5de groo!id1 voor kra*ttoek5n+ aan  
e5 /oomw]ktuig ge5 gebruik1 ma> bezigt  
e5v\dige regel51 wa>door m5 het aantal  
zoog5aamde nom9ale pa>d5kra*t5 v9dt1    
welke het w]ktuig voor e5ig te v]rigt5  
w]k oplev]t2 die regel5 gev5 wel is wa> 
ge5 /r5ge ( jui/e uitkom/1 ma> voldo5   
ze] wel 9 de praktijk2 de               
mee/gebruikelijke regel is de volg5de3  
,m5 v]m5igvuldigt het getal n$4 duim51  
wa>aan de middellijn des /oomzuig]s     
gelijk is met zi* zelf1 het kom5de      

product met het getal n$4 ell51 hetwelk 
de /oomzuig] 9 e5e m9uut tijds          
doorloopt1 en deelt dit laat/e product  
door #aajaf2 dan zal het quoti5t het    
gevraagde getal nom9ale pa>d5kra*t5     
wez51 welke het w]ktuig zal kunn5       
uitoef552 elke pa>d5kra*t gelijk aan e5 
v]mog5 als 9  #df /aat uitg$rukt4 ,bov5 
is gezegd1 dat de gevoegelijke snelheid 
van e55 /oomzuig] tev5s afhankelijk is  
van de l5gte van deszelfs slag2 9 het   
ond]/a&e tafeltje /aan die snelh$5      
teg5ov] de zuig]slagl5gt5 opgeteek5d#d4 
----------------------------------------
-------------     ,,zuig]slagl5gt54     
,,snelh$5 ,,van ,,d5                    
,,zuig]4                                
----------------------------------------
-------------    ,n4 ,palm54            
,n4 ,ell5 p] m9uut4        #d           
#di4h                   #f              
#eb4g                   #h              
#ee4e                  #aj              
#eh4b                  #ab              
#fj4g                  #ad              

#fb4c                  #af              
#fe4e                  #ah              
#fg4f                  #bj              
#fi4g                                   
----------------------------------------
-------------   ,zij nu tot voorbeeld t]
 b]ek5+ g5om5 dezelfde zuig]maat en     
slagl5gte1 welke wij 9  #dg             
bezigd54--,de middellijn des zuig]s is  
#eg duim1 dus #eg maal #eg geeft #cbdi1 
dit w$] v]m5igvuldigd met #fj1 omdat de 
zuig]slagl5gte #aa4d ,palm5 b$raagt1    
lev]t voor produkt #aididj op1 hetwelk  
g$eeld door #aajaf1 tot quoti5t         
#ag-g_/aj geeft1 dat is3 e5 /oomw]ktuig 
van lag5 druk met e55 cil9d] voorzi51   
wa>9 zoodanige zuig] w]kt1 wordt e5     
v]mog5 van #ag-g_/aj nom9ale pa>d5kra*t5
 toeges*rev54   #d ,naauwkeurige en     
uitgebreide tafel5 dez] gevoegelijke    
snelheid v9dt m5 9 het w]kje1 getiteld3 
,nom9aal v]mog5 van                     
,lag5druk-/oomw]ktuig51 gespecifice]d   
door ,d4 van d5 ,bos*2 te ,am/]dam bij  
,gebro$]s ,di$]i*s1 #ahci4    #ej4  ,wij

 hebb5 ov]al bij het b]ek55 van d5 druk 
van /oom en ook van d5 dampkr+ e55      
vi]kant5 ,n$4 duim tot e5heid gebruikt1 
ma> m5 kan ook d5 druk op e55           
cirkelrond5 ,n$4 duim da>voor bezig51   
hetwelk e5ig gemak 9 de b]ek5+5 voor het
 opp]vlak van ronde zuig]s met zi*      
br5gt4--,e5 vi]kant1 dat e55 duim tot   
zijde heeft1 groot] opp]vlak bezitt5de1 
dan e5 cirkel van e55 duim middellijn1  
zoo is noodw5dig de druk op e55 rond5 ( 
cirkelvormig5 duim kle9] dan op e55     
vi]kant5 duim2 om dan d5 druk op e55    
vi]kant5 duim tot d5 druk op e55 rond5  
duim te h]leid51 moet m5 d5 e]/5        
v]m5igvuldig5 met #j4ghe2 bij voorbeeld3
 de gemiddelde dampkr+sdruk op e55      
vi]kant5 n$4 duim b$raagt #ajc4c lood1  
dit met #j4ghe v]m5igvuldig5de1 zoo     
bekomt m5 #ha4a lood voor d5 gemidd4    
dampkr+sdruk op e55 cirkelvormig5 ,n$4  
duim4 ,op deze wijze d5 druk op e5      
cirkelvormig opp]vlak van n duim        
middellijn gevond5 hebb5de1 is het      
gemakkelijk d5 geheel5 druk op groot]e  

opp]vlakt51 die cirkelrond zijn te      
bepal53 m5 v]m5igvuldige sle*ts het     
aantal duim5 van de middellijn e]/ met  
zi* zelf en dan met di5 gevond55 h]leid5
 druk op e55 cirkelvormig5 duim4 ,hoewel
 wij 9 dit geheele w]kje ons bij        
dezelfde opp]vlakte e5heid1 het vi]kant 
op d5 duim namelijk1 zull5 h\d51 is het 
e*t] niet ov]bodig het gebruik van d5   
cirkelvormig5 duim tot dat zelfde e9de  
te k5n51 om r$5 er soms opgav5 g$aan    
word51 welke op die e5heid gebase]d     
zijn4 ,ov]ig5s komt voor het spo$ig     
v]gelijk5 van ronde opp]vlakt51 het     
rek55 met cirkelvormige duim51 bijzond] 
te pas4    #ea4  ,9 het beg9 van dit    
w]kje hebb5 wij gezegd1 dat wat]1 ond]  
de gemiddelde drukk+ van d5 dampkr+ aan 
het kok5 gebragt zijnde1 /oom ontwikkelt
 op de temp]atuur van #bab grad5 volg5s 
,fahr5heits ,!rmomet]1 en dat de dus    
gevormde /oom e5e spann+ ( ve]kra*t     
bezit1 die gelijk /aat met de drukk+ van
 e55 dampkr+ ( atmosphe]1 dat is3 e55   
druk uitoef5t van #ajc4c ,n$4 lood5 op  

e5e opp]vlakte1 die e5 vi]kante ,n$4    
duim groot is2 da> nu het kok5 van wat] 
9 e55 op55 ketel en 9 de vrije lu*t1    
eig5lijk niets &]s is dan het ligt5 van 
d5 dampkr+ door d5 da>uit op/ijg5d5     
/oom1 en de dampkr+1 blijk5s de aanwijz+
 van d5 ,b>omet]1 e5e v]s*ill5de zwa>te 
kan hebb51 zoo volgt3 dat het wat] des  
te gemakkelijk] zal kok51 hoe ligt] de  
dampkr+ is4 ,de ond]v9d+ heeft zulks ook
 bewez51 want bij e5' lag5 /& van het   
kwik 9 d5 ,b>omet]1 dat is3 bij e55     
ligt5 dampkr+1 kookt het wat] b5$5 #bab 
grad52 ma> /aat het kwik 9 d5 ,b>omet]  
hoog1 en is dus de dampkr+ zwa>1 dan    
word5 er me]d]e w>mtegrad5 voor het kok5
 van het wat] v]eis*t4 ,op hooge b]g51  
alwa> de kwikkolom 9 d5 ,b>omet]1 door  
v]m9d]de dampkr+%oogte aanm]kelijk lag] 
/aat1 kookt het wat] op veel lag]       
temp]atuur1 dan op plaats5 aan het      
opp]vlak d] a>de ( aan het gemiddeld    
opp]vlak des ,oceaans geleg52 zelfs     
kunn5 de dagelijks*e v]&]+5 9 d5 druk   
des dampkr+s op e5e zelfde plaats het   

kooktemp]atuur van wat]1 circa #b grad5 
hoog] ( lag] do5 zijn2 de druk op de    
kok5de vloei/( dezelfde blijv5de1 zal   
het kooktemp]atuur niet v]&]54  ,ma> wat
 gebeurt er1 wanne] de ketel1 welke het 
wat] bevat1 geslot5 wordt8  ,9 e55      
geslot5' ketel moet de uit het wat]     
op/ijg5de /oom zi* da> b9n5 zam5dr+51 en
 bij gevolg e55 me]d]5 druk op het wat] 
uitoef551 zoodat het wat] me] v]hit zal 
moet5 word51 om volg5d5 /oom te lev]52  
do* tegelijk neemt de spann+ van d5 /oom
 b9n5 d5 ketel1 door de opvolg5de       
zam5dr++ w$] toe1 hetwelk1 da> het druk 
v]mog5 bij de aanh\d5de v]hitt+ aanwa/1 
te weeg br5gt3 dat het wat] 9 e55       
geslot55' ketel nimm] aan het kok5      
raakt1 (s*oon het vuur da>ond]          
onoph\delijk blijft w]k52 hi]bij moet   
natuurlijk]wijze voorond]/eld word51 dat
 de ketel /]k g5oeg is1 om di5 veel     
v]mog5d5 zam5g$rong5' /oom w$]/& te     
bi$51 dat is3 dat hij niet kan b]/54    
,do* gev5 wij d5 ketel 9 d5 top e5e     
op5+1 die met e5e klep g$ekt is1 dan zal

 de /oom da>door kunn5 ontvli$51 wanne] 
dezelve g5oeg v]mog5 bezit1 om de zwa>te
 van die klep te ligt54 ,da> nu op deze 
klep natuurlijk]wijze de dampkr+ m$e    
drukt1 zoo ov]w9t 9 dit geval de        
ontvli$5de /oom niet alle5 het gewigt d]
 klep1 ma> ook dat des dampkr+s3 bij het
 gemiddeld gewigt van d5 dampkr+ zal m5 
dus het gewigt van de klep moet5 tell51 
om te wet51 met welke spann+ de /oom van
 ond] de opgeligte klep ontvli$t4  ,zij 
ge/eld1 dat de klep #aj pond weegt1 en  
e5e op5+ dekt1 welke #aj vi]kante duim5 
doortogt geeft1 dan zal die klep op elk5
 vi]kant5 duim di] op5+1 met #a pond    
drukk51 ( zooveel teg5/& bi$52 de       
gemiddelde druk des dampkr+s p] vi]kante
 duim #a4jcc pond zijnde1 zal de /oom   
e55 druk moet5 uitoef55 van iets me] dan
 #b4jcc pond5 p] vi]kante duim1 om de   
klep te ligt51 ( om door de da>m$e      
g$ekte op5+1 te kunn5 ontvli$52 want de 
klep drukt p] vi]kante duim met #a pond 
en de gemiddelde dampkr+ met #a4jcc     
pond1 hetge5 te zam5 #b4jcc pond        

uitmaakt2 de klep zwa>d] ( me] belad5   
zijnde1 zal gevolglijk ook hoog]        
gespann5 sloom eis*51 om opgeligt te    
word54  ,van de zwa>te van zoodanige    
klep1 bov5 re$s ond] d5 naam van        
veiligheidsklep bek5d1 hangt dus de     
spann+ van d5 9 d5 ketel voortgebragt5  
/oom af2 de zwa>te van die klep moet dus
 g]egeld zijn na> de v]eis*te           
/oomspann+1 die voor de ma*9e b5oodigd  
is4 ,9 /oomw]ktuig5 van lag5 druk gaat  
die zwa>te1 welke m5 belad+ d]          
veiligheidsklep noemt1 ge5 #ea4g ,n$4   
lood5 p] vi]kante ,n$4 duim d] g$ekte   
op5+5 te bov51 zoodat de totale         
/oomspann+ 7met 9 begrip van d5         
gemiddeld5 druk des dampkr+s  #ajc4c    
lood7 uit]lijk #aee lood op e55 vi]kant5
 duim b$raagt4    #eb4  ,hoe hoog] de   
/oom gespann5 is1 des te me] met w>mte/(
 v]bond5 wat] da>9 v]vat is1 bij gevolg 
is hoog] gespann5 /oom zwa>d]2 e5e      
kubieke ,n$4 el /oom1 welke 9 spann+ aan
 d5 gemiddeld5 druk des dampkr+s gelijk 
is1 weegt #ei ,n$4 lood52 e5 dampkr+    

hoog] gespann5 ( op twee dampkr+51 dan  
weegt e5e kubieke el #aaa lood52 op vi] 
dampkr+5 gespann5 7de gemiddelde        
dampkr+sdruk altijd da>ond] begrep57    
#bji lood51 en op a*t dampkr+5 gespann5 
#cib lood54 ,m5 ziet hi] uit1 dat /oom  
van dubbele spann+ nabij de dubbele     
zwa>te bezit1 en da> de w>mte/( op      
zi*zelve ge5e te bem]k5e zwa>te heeft1  
zoo is het gewigt van /oom ook het      
gewigt van het da>9 begrep5 wat]1 zoodat
 e5e kubieke ,n$4 el /oom1 9 spann+ aan 
d5 gemiddeld5 druk des dampkr+s gelijk1 
niet me] dan #ei ,n$4 lood5 weegt1 omdat
 da>9 #ei lood5 wat] zijn               
begrep54--,volg5s bepal+ is 9           
/oomw]ktuig5 van lag5 druk de uit]/e    
spann+ van d5 /oom1 e5 halve dampkr+    
bov5 d5 gemiddeld5 dampkr+sdruk1 e5e    
kubieke ,n$4 el zoodanige /oom weegt #he
 ,n$4 lood52 veelal e*t] bezigt m5 9 die
 w]ktuig5 e5e /oomspann+1 welke d5      
gemiddeld5 dampkr+sdruk sle*ts e5 vi]de 
deel ov]s*reidt1 en die p] kubieke ,n$4 
el #gb-a_/d ,n$4 lood5 weegt1 ( zooveel 

gewigt aan wat] inh\dt4    #ec4  ,wij   
wet5 dat /oom1 welks spann+ aan d5      
gemiddeld5 druk des dampkr+s gelijk is1 
#bab grad5 ,temp]atuur op d5 ,!rmomet]  
teek5t2 e5 dampkr+ hoog] gespann51 dat  
is3 op twee dampkr+51 dan is deszelfs   
temp]atuur #bej4e grad52 op vi] dampkr+5
 7de gemiddelde dampkr+sdruk altijd     
da>ond] begrep57 #bic4h grad51 en op a*t
 dampkr+5 gespann5 #cdb4e grad52 m5 ziet
 dus dat /oom1 op twee dampkr+5         
gespann51 #ch4e grad5 temp]atuur me]    
teek5t1 dan op e5' dampkr+ gespann51 op 
vi] dampkr+5 #dc4c grad5 me] dan op     
twee1 en op a*t dampkr+5 #dh4g grad5 me]
 dan op vi] dampkr+54  ,voor e5e        
v]dubbel+ 9 /oomspann+ teek5t dus de    
,!rmomet] sle*ts we9ig me] dan e5e      
zelfde v]me]d]+ 9 grad52 opp]vlakkig    
bes*\wd1 z\de m5 dus zegg53 dat1 om /oom
 9 spann+ te v]dubbel51 m5 sle*ts we9ig 
me] w>mtegrad5 heeft toe te voeg51 dan  
het v]s*il 9 grad5 met deszelfs halve   
spann+2 ma> t5 dez5 zi* h]9n]5de1 wat 9 
#e ov] d5 a>d d] /oomword+ gezegd is1   

zal het blijk5 dat1 om /oom van dubbele 
spann+ voort te br5g51 m5 veel me]      
w>mtegrad5 voor e5e zelfde volume /oom  
noodig heeft2 want de groot]e           
hoeveelheid wat]1 welke hoog] gespann5  
/oom inh\dt1 ko/ t] ov]gang 9 /oom1 veel
 aan de zoog5aamde v]borg5e w>mte2 het  
zijn dus de inbegrep5e v]borg5e         
w>mtegrad5 ho(dzakelijk1 en niet alle5  
die1 welke de ,!rmomet] te me] aanwij/1 
welke voor de da>/ell+ van gelijke      
volum5 hoog] gespann5 /oom1 v]eis*t     
word54  ,het temp]atuur van d5 /oom 9   
/oomw]ktuig5 van lag5druk z\de volg5s de
 bepal+1 uit]lijk #bcc4i grad5 zijn2 do*
 d]zelv] spann+ is 9 die w]ktuig5 veelal
 m9d]1 en bij gevolg1 ov]e5kom/ig hetge5
 9  #eb gezegd is1 sle*ts nabij #bbd    
grad54    #ed4  ,9  #e hebb5 wij gezegd1
 dat /oom1 die 9 spann+ aan d5          
gemiddeld5 druk des dampkr+s gelijk is1 
e5e plaats beslaat1 ( e5e volume heeft1 
die #agjj mal5 groot] is1 dan die van   
het wat]1 dat d5zelv5 heeft da>ge/eld1  
dat is3 e5e kubieke ,n$4 el zoo gespann5

 /oom bevat #a_/agjj g$eelte wat]2 /oom 
op de dubbele spann+ ( van twee dampkr+5
 7de gemiddelde dampkr+ altijd da>ond]  
begrep57 bevat1 volg5s  #eb me] wat]1 ( 
is1 &]s gezegd1 digt]1 en is bevond5    
#ijj mal5 de volume wat] uit te mak52 op
 vi] dampkr+5 gespann5 #dgh mal51 en op 
a*t dampkr+5 gespann5 #bee mal5 de      
volume van het wat] dat d5zelv5 heeft   
da>ge/eld4 ,m5 kan dit ook nog &]s      
uitdrukk54 ,e5 kubieke palm wat] lev]t  
#agjj kubieke palm5 /oom1 op e5' dampkr+
 gespann52 #ijj kubieke palm5 op twee   
dampkr+51 en #dgh kubieke palm5 op a*t  
dampkr+5 gespann51 de gemiddelde druk   
des dampkr+s da>ond] begrep54 ,9        
/oomw]ktuig5 van lag5 druk is de hoog/  
bepaalde /oomspann+ e5 halve dampkr+    
bov5 de gemiddelde1 zoodanige /oom is   
#aafh mal5 de volume van het wat]2 do*  
bij de veelal gebruikelijke /oomspann+ 9
 die w]ktuig51 volg5s  #eb1 is die      
volume nabij #ache mal5 de volume1 die  
het wat] bezit op de /&a>dtemp]atuur van
 #fb grad54--,de volume1 welke /oom van 

dubbele spann+ bezit1 is dus om/reeks de
 helft2 wa>om dan zoodanige /oom1       
ov]e5kom/ig hetge5 t5 di5 aanzi5 hoog]  
gezegd is1 de dubbele zwa>te heeft1 dat 
is3 e5e kubieke el /oom1 bij voorbeeld3 
op e5e dampkr+ gespann51 weegt om/reeks 
half zoo zwa> als e5e kubieke el /oom1  
die op twee dampkr+5 gespann5 is4       
#ee4  ,9 ruwe s*att+ volgt de dig!id (  
het gewigt van hoog] gespann5 /oom1     
om/reeks dezelfde v]h\d+1 als de        
hoeveelheid d] da>9 opgehoopte w>mte2   
zoodat hoog] gespann5 /oom ongeve] e5e  
gelijkmatige hoeveelheid me]d]e         
w>mtegrad5 met zi* v]b9dt2 da> het nu   
kla> is1 dat de met e5ige hoeveelheid   
br&/(f5 ontwikkelde w>mte1 ev5r$ig is   
aan d]zelv] hoeveelheid1 7want #d pond5 
/e5kol5 zull5 tweemaal zooveel w>mte    
ontwikkel5 als #b pond57 zoo volgt3 dat 
m5 voor het da>/ell5 van hoog] gespann5 
/oom1 ook om/reeks e5e 9 gelijke v]h\d+ 
/a&e v]me]d]+ van br&/(f5 noodig z\de   
hebb52 9 de praktijk ( 9 het w]kdadige  
is zulks e*t] niet zoo1 en m5 heeft     

bijvoorbeeld3 voor e5e kubieke el dubbel
 gespann5 /oom me] dan het dubbel d]    
br&/(f5 noodig1 want ond] &]e3 hoog]    
gespann5 /oom heet] zijnde1 zoo is      
deszelfs afkoel+ ( v]lies van w>mte door
 de zijd5 van d5 ketel ( van de vat51   
welke die /oom bevatt5 ( ontvang51      
belangrijk]2 welk w>mtev]lies dus door  
me]d] v]bruik van br&/(f5 moet word5    
aangevuld2 de voortbr5g+ van hoog]      
gespann5 /oom is dus ko/ba>d]2 hoe m5   
die ko/ba>heid1 door zek]e wijze van    
/oomaanw5d+ 9 /oomw]ktuig5 deels te     
gemoet komt1 zal lat] word5 v]kla>d4    
#ef4  ,9 de vi] laat/e p>agraph5 is     
getra*t1 9 het kort go$e d5kbeeld5 te   
lev]5 weg5s d5 regt5 a>d van d5 /oom op 
v]s*ill5de spann+51 gegrond op hetge5 9 
d5 aanvang van dit w]kje 9 beg9sel5     
opgegev5 /aat2 het is nu van belang te  
wet51 wat de /oomw]kkra*t aan br&/(f51  
het elem5t di] beweegkra*t1 ko/4  ,de   
hoeveelheid br&/(f51 die voor het 9     
beweg+ h\d5 van e5 /oomw]ktuig noodig   
is1 hangt geheel af van de spann+ en de 

hoeveelheid /oom1 welke m5 da>9         
v]bruikt4 ,het is kla>1 dat de          
/oomcil9d] van e5 w]ktuig bov5 deszelfs 
zuig]1 zooveel /oom zal kunn5 bevatt5   
als de ruimte b$raagt1 die tuss*5 d5    
zuig] bij laag/5 /& en het cil9d]deksel 
be/aat1 ( ond] d5 zuig] bij hoog/5 /&1  
ev5 zooveel als de ruimte tuss*5 d5     
zuig] en d5 cil9d]bodem uitmaakt1 zijnde
 de ruimte bov5 en ond] d5 zuig] nag5oeg
 aan elk&] gelijk1 dewijl alle5 de      
zuig]/ang aan e5e zuig]zijde da>van e5  
kle9 g$eelte inneemt2 de uitgebreidheid 
van zoodanige cil9d]vormige ruimte voor 
d5 ontvang van /oom1 valt gemakkelijk te
 b]ek551 want m5 behoeft sle*ts het     
opp]vlak des zuig]s te v]m5igvuldig5 met
 de l5gte van deszelfs slag4 ,9  #dg is 
gele]d1 hoe het opp]vlak van e55 rond5  
zuig] 9 vi]kante duim5 gevond5 wordt1 en
 hetzelfde da>9 beh&elde voorbeeld      
volg5de1 dan heeft m5 voor e55 zuig] van
 #eg duim5 middellijn #beea-c_/d        
vi]kante duim5 opp]vlakte1 hetge5       
v]m5igvuldigd met de gegev5e slagl5gte  

van #aad duim51 #bijijj kubieke duim5   
voor de ruimte bov5 ( ond] d5 zuig]     
oplev]t2 m5 heeft dus voor e55 dal5d5 en
 rijz5d5 zuig]slag1 ( voor e55 omgang   
van het vliegwiel1 tweemaal die ruimte1 
dat is #ehahjj kubieke duim51 welke met 
/oom uit d5 ketel gevuld kan word54     
,gelijk gezegd is1 neemt de zuig]/ang   
e5ige ruimte 91 do* sluit ook de zuig]  
bij hoog/5 en laag/5 zuig]/&1 niet jui/ 
teg5 het cil9d]deksel en d5 bodem1 ma>  
laat e5ige ruimte ov]1 t]wijl nog de    
bov5 en b5$5 /oomdoortogt5 met /oom te  
vull5 ruimt5 bi$51 zoodat de vull5de    
volume /oom1 ov] het geheel g5om51      
eig5lijk e5 we9ig me] is1 da>om zull5   
wij dezelve hi] 9 e5 rond getal1 voor   
e55 omgang van het vliegwiel1 op #fjjjjj
 kubieke duim5 /ell51 gelijk aan #fjj   
kubieke palm5 ( aan #f_/aj kubieke el4  
,wanne] nu #bf vliegwielomw5tel+5 9 e5e 
m9uut ges*i$51 dan zull5 er #bf maal    
#f_/aj kubiek el1 ( #ae-f_/aj kubieke   
ell5 /oom1 van de v]eis*te spann+1      
g$ur5de di5 tijd noodig zijn1 dat is 9  

het uur #icf kubieke ,n$4 ell54  ,9     
sommige gevall51 wanne] me] op het      
v]krijg5 van e5 groot v]mog51 dan wel op
 de bezu9ig+ van br&/(f5 gelet wordt1   
vult m5 de cil9d]vormige ruimte bov5 en 
ond] d5 zuig] zoo geheel met /oom       
ov]e5kom/ig de g$ane b]ek5+4 ,v]reweg 9 
de mee/e gevall5 e*t]1 en jui/ omdat    
,economie 9 br&/(f5 e5e ho(dzaak is1    
laat m5 zooveel /oom niet 9 d5 cil9d]   
vloeij51 ma> sluit de /oomvloeij+1 op e5
 zek] g$eelte van d5 zuig]slag1 door    
middel van de da>voor doelmatig gevormde
 /ooms*uif af2 de hoeveelheid +elat5e en
 aldus afgeslot5e /oom1 breidt zi*      
alsdan 9 de to5em5de ruimte1 welke de   
beweg5de zuig] v]d] oplev]t1 uit2 langs 
di5 weg v]krijgt m5 met e5e bepaalde    
hoeveelheid br&/( e5 betrekkelijk groot]
 v]mog52 dusdanige uitbreid+ van        
afgeslot5' /oom 9 e5e /e$s v]groot5de   
ruimte1 wordt /oomontspann+ g5oemd4 ,9  
/oomw]ktuig5 van lag5 druk wordt veelal 
de /oomtoevloeij+ afgeslot51 wanne] de  
zuig] om/reeks drie vi]de g$eelte van   

deszelfs slag heeft afgelegd1 het ov]ige
 vi]de deel van d5 zuig]slag wordt      
v]volg5s met d5 zi* ontspann5d5 /oom    
volbragt2 9 e5e volg5de p>agraaf zal r$5
 gegev5 word51 wa>om zoodanige h&elwijze
 ,economie oplev]t4 ,met ons voorbeeld  
uit  #dg z\de dus het /oomw]ktuig van   
lag5 druk met e55 /oomcil9d] van die    
gegev5e grootte1 en gemelde             
/oom-ontspanmaat1 9 plaats van #icf     
sle*ts #gjb kubieke ,n$4 ell5 /oom p]   
uur behoev54    #eg4  ,de tot h$5 voor  
/oomw]ktuig5 gebezigde br&/(f5 zijn     
/e5kol52 m5 weet1 dat die br&/( van ze] 
ond]s*eid5e kwaliteit is1 zoodat de e5e 
soort me] en de &]e soort m9d] w>mte    
ontwikkelt4 ,ond]s*eid5e &]e br&/(f5    
be/aan er1 wa>ond] h\t w$] uitmunt4 ,om 
ov] de /rikte en betrekkelijke          
hoeveelheid w>mte te h&el51 welke       
v]s*ill5de soort5 van /e5kol5 en &]e    
br&/(f5 oplev]51 ontbreekt hi] ruimte1  
wa>om het voldo5de zal wez5 op te gev51 
wat 9 de gewone om/&igh$5 de mee/       
gebruikelijke br&/(1 /e5kol5 namelijk1  

aangaat2 de volg5de tafel geeft niet dat
 doel de gemiddelde consumptie p] uur   
op1 van go$e /e5kol51 voor go$ +]igte   
/oomw]ktuig5 van lag5 druk1 die met     
/oomontspann+ w]k51 en zulks na> gelang 
d]zelv] nom9aal v]mog5 9 pa>d5kra*t54   
,,nom9ale      ,,consumptie  ,,nom9ale  
,,consumptie     ,,pa>d5kra*t4,,p]      
,,uur4    ,,pa>d5kra*t4,,p] ,,uur4      
----------------------------------------
------------                 ,n$4       
,pond54              ,n$4 ,pond54    #e 
#ba         #aaj           #ceh         
#aj             #cg         #abj        
#chi            #bj             #gj     
#acj           #dbj            #cj      
#ajb         #adj           #dea        
#dj            #ace         #aej        
#dhb            #ej            #afg     
#afj           #eac            #fj      
#aii         #agj           #edc        
#gj            #bca         #ahj        
#egd            #hj            #bfc     
#aij           #fjd            #ij      
#bie         #bjj           #fcd        

#ajj           #cbf         #bej        
#ghd             #eh4  ,bov5/a&e        
consumptie /e5kol5 p] uur is gezegd de  
gemiddelde te zijn1 en geldt 9 het      
bijzond] de teg5woordig mee/ be/a&e     
/ationnaire /oomw]ktuig5 van lag5 druk1 
namelijk de zoodanige1 welke1 w]k5de1   
niet van plaats v]&]52 van die soort    
be/aan er enkele1 die m9d] aan br&/(f5  
ko/51 do* ov] het algeme5 kan m51 de 9  
de tafel opgegev5e hoeveelh$5 aannem52  
da>5teg5 is mee/al die consumptie groot]
 met ,locomotive /oomw]ktuig5 van lag5  
druk1 dat zijn1 de zoodanige1 welke1    
w]k5de1 met d]zelv] omvatt+ van plaats  
v]&]51 gelijk met /oomva>tuig5 het geval
 is2 want da>9 geeft m5 aan de          
/oomketels de kle9/ mogelijke           
uitgebreidheid1 omdat de ruimte b9n5 e5 
va>tuig ze] bep]kt is2 en hoewel m5 da>9
 gewoon is1 alles aan te w5d51 wat tot  
de go$e w]k+ d] vur5 en de doelmatige   
leid+ van het vlamm5de gaz met de heete 
rook1 di5/ig kan zijn voor de v]hitt+   
van het wat]1 dat d5 /oom voortbr5gt1   

zoo gaat nogtans veel w>mte met e5      
g$eelte onv]te]de br&/(f5 door d5       
s*oor/e5 v]lor52 hi]bij komt nog1 dat   
deze w]ktuig5 m9d] voor de v]koel5de    
w]k+ d] buit5lu*t zijn te bes*]m54  ,9  
/oomva>tuig5 bezigt m5 /oomw]ktuig5 van 
lag5 druk1 zeld5 m9d] dan van #af       
nom9ale pa>d5kra*t52 de consumptie      
/e5kol5 is dan nabij #e pond5 voor elke 
pa>d5kra*t g$ur5de e5 uur w]k5s2 van    
groot] nom9aal v]mog5 komt met tot nabij
 #d en #c-a_/b pond5 p] pa>d5kra*t 9 e5 
uur2 zoodat voor e5 w]ktuig van #af     
pa>d5kra*t5 #hj pond5 en voor e5 van    
#ajj pa>d5kra*t5 circa #cej pond5       
/e5kol5 p] uur z\d5 noodig wez52 altijd 
9 de voorond]/ell+1 dat m5 go$e /e5kol5 
gebruikt en dat ketels en w]ktuig5 van  
e5e go$e con/ructie zijn4--,9 w]ktuig5  
van hooge drukk+ is de consumptie       
/e5kol51 volg5s  #ee1 groot]1 dan 9 die 
van ,lage drukk+1 do* m5 komt da>9 veel 
te gemoet door d5 /oom 9 de /oomcil9d]s 
met veel ontspann+ te lat5 w]k51 wa>ov] 
lag] zal geh&eld word54    #ei4  ,voor  

br&/( bezigt m5 ook nog uitgebr&e       
/e5kol51 coke ( cooks geheet52 deze     
lev]5 e5e groot]e e*t] me] plaatselijke 
hitte op1 do* zijn 9 v]gelijk+ d] ko/51 
m9d] voordeelig2 voor ,locomotiv51      
/oomw]ktuig5 op wiel51 dat is voor      
/oomrijtuig51 is deze br&/( bijzond] go$
 ges*ikt1 voornamelijk omdat m5 da> 9 e5
 kle9 be/ek veel w>mte moet ontwikkel51 
en omdat zoodanig vuur voor de da>m$e 9 
aanrak+ zijnde keteldeel5 m9d] s*adelijk
 is2 deze locomotiv5 ( /oomrijtuig5 w]k5
 ov] het algeme5 met /oom van hooge     
drukk+ en met we9ig /oomontspann+1      
zoodat ook van die zijde de ,economie   
we9ig wordt begun/igd4 ,de ,pleegwag51  
die van ge5e groote uitgebreidheid is1  
en welke het /oomrijtuig onmiddelijk    
volgt1 bevat behalve e55 voorraad zuiv] 
wat] voor de vo$+ des ketels1 de coke1  
en moet van tijd tot tijd met e55 nieuw5
 voorraad dez] br&/( voorzi5 word51 voor
 het volbr5g5 van uitge/rekte togt54    
#fj4  ,voor en ale] tot de v]kl>+ ov] te
 gaan van het voordeel1 dat 9 de        

ontspann+ van d5 /oom geleg5 is1 is het 
noodig zi* te h]9n]51 wat 9  #ed ov] de 
uitgebreidheid van v]s*ill5d gespann5   
/oom aangeteek5d /aat3 zoo heeft /oom1  
op a*t dampkr+5 gespann51 e5e           
uitgebreidheid van #bee1 op vi] dampkr+5
 #dgh1 op twee dampkr+5 #ijj en op e55  
dampkr+ #agjj mal5 die van het wat]2    
hi]uit moet1 gelijk gezegd is1 beslot5  
word51 dat /oom1 welk] spann+ de helft  
van &]e b$raagt1 ongeve] de dubbele     
uitgebreidheid bezit2 want bijvoorbeeld3
 #dgh de volume zijnde van /oom op vi]  
dampkr+5 gespann51 zoo is tweemaal die  
volume ( #ief sle*ts we9ig me] dan #ijj1
 de volume van d5 /oom op twee dampkr+5 
gespann54 ,da> nu /oom van halve spann+ 
we9ig me] dan de halve zwa>te bezit1 (  
we9ig me] dan de halve hoeveelheid wat] 
inh\dt1 met &]e woord5 gezegd1 nag5oeg  
de halve dig!id heeft2 zoo komt m5 tot  
het besluit3 dat bijaldi5 e5e ruimte1   
bijvoorbeeld3 e5e kubieke el groot1 met 
/oom van zek]e spann+ volkom5 gevuld is1
 en deze ruimte v]dubbeld1 dus twee     

kubieke ell5 wordt1 zond] dat me] /oom  
wordt +elat51 de aldus 9 dubbele ruimte 
uitgebreide /oom1 we9ig m9d] dan de     
halve spann+1 welke dezelve e]/ bezat1  
zal bezitt52 zooveel zal dus die /oom   
ontspann5 zijn4  ,om /oom na> die maat  
te do5 ontspann51 moet e*t] gezorgd     
word51 dat dezelve 9 de v]groote ruimte 
ge5e v]koel+ ond]gaat1 ( 9 temp]atuur   
daalt b5$5 de jui/e temp]atuur1 die met 
de uitbreid+ 9 de v]groote ruimte       
ov]e5komt2 zoo zulks plaats vond1 z\de  
m5 e5 g$eelte van di5 /oom cond5s]51 en 
9 wat] do5 ov]gaan1 gevolgelijk d5 /oom 
nog me] 9 spann+ do5 v]m9d]51 g$ur5de1  
dat deszelfs ontspann+ plaats vond4     
#fa4  ,t5 e9de op e5e e5v\dige wijze aan
 te toon51 welk voordeel 9 de           
/oomontspann+ geleg5 is1 zull5 wij van  
de e5v\dige lijn5 d] nev5s/a&e figuur   
ons b$i554   ,illu/ratie3 ,e5 s*ematis*e
 voor/ell+ van e5 cil9d] met zuig]4     
,laat ,a ,b ,c ,d e55 cil9d] v]beeld5   
wa>9 de zuig] door de lijn ,e ,f        
aangetoond wordt4 ,wanne] wij di5 zuig] 

van deksel tot bodem do5 dal51          
bijvoorbeeld met /oom van #f pond5      
spann+1 dan zal m5 e5e volume zoo       
gespann5 /oom noodig hebb51 die aan d5  
inh\d van d5 cil9d] gelijk is2 wanne]   
wij e*t]1 di5 zuig] met /oom1 welke     
sle*ts op e5 vi]de ( op #a-a_/b pond    
gespann5 is1 ev5 zoo do5 beweg51 dan zal
 m5 e5e gelijke hoeveelheid /oom1 hoewel
 m9d] hoog gespann51 behoev52 9 het     
twe$e geval zal gevolgelijk het v]mog5  
van d5 zuig] vi] mal5 kle9] zijn dan 9  
het e]/e1 en zal de /oom ook circa vi]  
mal5 m9d] dig!id bezitt51 ( e5 vi]de    
deel van d5 /oom op #f pond5 gespann51  
zal nag5oeg voldo5de wez51 om ev5zoo d5 
cil9d] te vull5 met /oom op #a-a_/b pond
 gespann54  ,zij nu g$a*t1 dat m5 /oom1 
die op #f pond5 gespann5 is1 sle*ts voor
 e5 vi]de deel van d5 zuig]slag 9 d5    
cil9d] laat vloeij51 dat is3 wanne] de  
zuig] tot bij #a g$aald is1 de          
toevloeij+ afgeslot5 wordt1 dan zal1    
wanne] ond] d5 zuig] ge5 teg5/& ma> e5  
voldo5d ijdel he]s*t1 dezelve door d5   

+elat5' en afgeslot5' /oom1 n$]g$rukt   
word5 door ontspann+ van d5 /oom1 dat is
 door e55 /oomdruk die ge/adig afneemt  
na> gelang de ruimte bov5 d5 zuig]      
groot] wordt1 d]wijze1 dat de /oom1     
wanne] de zuig] bij #b gekom5 zal zijn1 
sle*ts de halve spann+ van drie pond5   
bezit1 bij #c zal die spann+ w$] m9d] en
 wel e5 d]de ( #b pond5 wez51 en bij #d 
zal de /oom niet me] dan e5 vi]de (     
#a-a_/b pond spann+ beh\d5 hebb54 ,zoo  
m5 nu de /oomspann+ bij d5 zuig]plaats5 
#a1 #b1 #c en #d bij elk&] telt1 dat is 
#f1 #c1 #b en #a-a_/b1 v]krijgt m5 tot  
som #ab-a_/b1 welke door #d g$eeld1 e5e 
nabijkom5de gemiddelde spann+ van       
#c-a_/h pond oplev]t1 wa>m$e m5 d5k5    
kan1 dat de zuig] van deksel tot bodem  
is na> b5$5 g$rukt2 met e55 rijz5d5     
zuig]slag kan dit ev5 zoo plaats v9d5 en
 behoeft ge5e v]kl>+4  ,door v]gelijk+  
van dit laat/e geval met het voorga&e1  
wa>9 wij d5 zuig]1 van deksel tot bodem 
doorga&e met /oom van #a-a_/b pond      
spann+ d$5 dal51 en wa>voor de noodige  

hoeveelheid /oom ook we9ig v]s*ilt met  
e5 vi]de deel van d5 inh\d des cil9d]s  
met /oom van #f pond5 spann+1 wordt het 
voordeel d] /oomontspann+ duidelijk3 met
 ontspann+ ond]gaat de zuig]            
natuurlijk]wijze d5 afklimm5d5 druk van 
#f tot #a-a_/b pond1 t]wijl zond]       
ontspann+ met #a-a_/b pond doorga&5     
/oomdruk1 de druk teg5 d5 zuig] nimm]   
groot] is1 ma> altijd dezelfde blijft2  
v&a> dat met ontspann+1 de gemiddeld5   
druk me] dan de helft van d5 primitieve1
 dat is3 #c-a_/h pond b$raagt4    #fb4  
,het voordeelige d] /oom-ontspann+ z\de 
bij het b]ek551 nog me] uitgekom5 zijn1 
indi5 wij de ruimte1 wa>9 de /oom       
opvolg5de ontspant 9 kle9]e ond]deel5   
hadd5 v]deeld2 want onze gemiddelde druk
 is gevond51 na> de /oomspann+1 die met 
de zuig]plaats5 #b1 #c en #d ov]e5komt1 
hoewel de /oomspann+ tuss*5 #a en #b    
hoog] dan op #b1 tuss*5 #b en #c hoog]  
dan op #c en tuss*5 #c en #d hoog] dan  
op #d is2 eig5lijk neemt de /oom        
vloeij5d 9 spann+ van plaats #a tot     

plaats #d af2 hetge5 dan oorzaak is1 dat
 de gevond5e gemiddelde /oomspann+ 9 ons
 gekoz5 voorbeeld nog kle9] s*ijnt dan  
zij is2 met me] nauwkeurigheid is de    
gemiddelde /oomspann+ voor d5 geheel5   
zuig]slag1 met behulp van het volg5de   
tafeltje te v9d51 dat voor a*t/e deel5  
van d5 /oomzuig]slag geldt4             
--------------------------------        
,,a*t/e ,,deel5                         
,,zuig]slag-       ,,factor5            
,,l5gte4                                
--------------------------------        
#a              #j4che               #b 
#j4eig               #c                 
#j4gdc               #d                 
#j4hdg               #e                 
#j4iai               #f                 
#j4iff               #g                 
#j4iib               #h                 
#a4jjj                                  
--------------------------------   ,het 
gebruik van deze tafel is e5v\dig2 want 
teg5ov] het getal a*t/e deel5 van d5    
zuig]slag1 g$ur5de welke de             

/oomtoevloeij+ na> d5 zuig] aanh\dt1    
/aat de ,factoor ( het getal1 wa>m$e de 
spann+ van d5 toegevloeid5 /oom moet    
v]m5igvuldigd word51 om de gemiddelde   
/oomspann+ te v]krijg51 wa>m$e g]ek5d   
kan word51 dat de geheele zuig]slag is  
volbragt4 ,zoo is 9 ons voorbeeld het   
g$eelte zuig]slag1 g$ur5de welke de     
/oomtoevloeij+ duurt1 #a_/d1 ( #b a*t/51
 hi] teg5ov] /aat nu 9 de tafel de      
factoor #j4eig1 wa>m$e de spann+ van d5 
+evloeid5 /oom1 #f pond51 v]m5igvuldigd 
zijnde #c4ehb geeft2 de gemiddelde      
/oomspann+ voor d5 geheel5 zuig]slag is 
dus bijna #c-f_/aj pond1 gevolglijk me] 
dan wij bov5 vond54    #fc4  ,voor      
/oomw]ktuig5 van lage drukk+ laat m51   
gelijk gezegd is1 de /oom 9 vele gevall5
 tot om/reeks drie vi]de van d5         
zuig]slag 9 d5 cil9d] vloeij52 9  #dg is
 gezegd1 dat m5 9 die w]ktuig5          
gewoonlijk met /oom w]kt1 die op #abi   
,n$4 lood5 p] vi]kant5 ,n$4 duim        
gespann5 is1 en dat die spann+ v]m9d]t  
tot op #abj lood5 van wege d5 teg5druk1 

welke 9 d5 cond5sor he]s*t4 ,zoodanige  
met #abj lood5 drukk5de1 en op drie     
vi]de g$eelte van d5 zuig]slag afgeslot5
 word5de /oom1 geeft volg5s de tafel1   
met ,factoor #j4iff v]m5igvuldigd1 e5e  
gemiddelde /oomspann+ van #aae-i_/aj    
,n$4 lood5 p] vi]kant5 ,n$4 duim4 ,m5   
ziet dus op welke wijze m5 met behulp   
van deze tafel1 d5 gemiddeld5 /oomdruk  
door ontspann+ v]oorzaakt1 op d5 zuig]  
kan v9d51 om alzoo ov] het effectief    
v]mog5 van het w]ktuig1 9 v]b& met de   
da>voor noodige hoeveelheid /oom bet] te
 kunn5 oordeel52 t]wijl de  #di opgegev5
 regel alle5 voor het v9d5 van het      
nom9aal v]mog5 /rekt1 dat is3 van het   
nabij kom5d aantal w]k5de pa>d5 van     
gemiddelde /]kte1 wa>voor dan ook die   
algeme5e regel voldo5de is4 ,ma> voor   
/oomw]ktuig5 van zoog5aamde middelb>e en
 hooge drukk+1 is e5 zoo algeme5e regel 
t] b]ek5+ van d]zelv] nom9aal v]mog51   
niet toe te pass52 e5sdeels omdat de    
spann+ van d5 invloeij5d5 /oom da>9 ze] 
ond]s*eid5 is1 en &]deels omdat de      

/oomontspann+ 9 deze w]ktuig5 ook veel  
ond]l+ v]s*ilt1 zoodat m5 voor d]gelijke
 b]ek5+1 9 het bijzond]1 op de eig5lijke
 spann+ van d5 toegevloeid5 /oom en op  
deszelfs ontspanmaat 9 d5 cil9d] moet   
lett51 zoo als wij lat] zull5 opgev54   
#fd4  ,het do5 ontspann5 van d5 /oom 9  
d5 cil9d] lev]t wel bezu9ig+ van br&/(f5
 op1 ma> de cil9d]s moet5 da>voor ook   
groot] g5om5 word51 welke v]me]d]+ 9    
zwa>te en uitgebreidheid e*t] door de   
v]kreg5e bezu9ig+ van br&/(f5 rijkelijk 
wordt v]go$2 vooral 9 /oomva>tuig51 wa> 
het 9 het bijzond] op het g]+/e v]bruik 
br&/(f5 aankomt1 dewijl de ruimte t]    
b]g+ da>9 ze] bep]kt is4 ,voor          
/oomrijtuig5 wordt hi]op m9d] gelet1    
dewijl m5 da> 9 e5 kle9 be/ek veel kra*t
 moet ontwikkel51 dus met kle9e cil9d]s 
het groot/e v]mog5 zoekt te v]krijg5 t5 
ko/e van e5ige me]d]e br&/(1 welke m5   
zi* liev] getroo/1 van voorraadplaats5  
van tijd tot tijd op te nem5#e4 ,9 het  
algeme5 zij gezegd3 dat m5 door aanw5d+ 
van met ontspann+ w]k5d5 /oom1 uit de   

br&/(f51 het elem5t d] kra*t1 me] nut   
trekt1 dat is3 het te v]rigt5 w]k1 ( de 
af te legg5 weg1 zal betrekkelijk m9d]  
uitgav5 aan br&/(f5 ko/54   #e ,de      
,belgis*e w]ktuigkundige de ,ridd]      
s*ijnt ontspann+ van /oom 9 /oomrijtuig5
 me] te will5 toepass54    #fe4  ,uit   
hetge5 ov] de /oomontspann+ gezegd is1  
laat zi* de mogelijkheid begrijp51 hoe  
m5 door het do5 vloeij5 van e5e kle9e   
hoeveelheid hoog] gespann5 /oom 9 e55   
cil9d]1 en di5 da>9 te do5 ontspann51   
teg5 d5 da>9 beweg5d5 zuig]1 d5zelfd5   
gemiddeld5 druk kan da>/ell51 gelijk    
gewoonlijk 9 /oomw]ktuig5 van lag5 druk 
plaats v9dt4 ,laat bij voorbeeld3 sle*ts
 tot e5 vi]de deel van d5 zuig]slag1    
/oom 9 d5 cil9d] toegelat5 zijn1 welks  
spann+ #ii4h ,n$4 lood bov5 d5          
gemiddeld5 druk des dampkr+s1 dus 9 het 
geheel #bjc4a ,n$4 lood4 b$raagt1 en    
laat die spann+ van wege d5 ,cond5sor1  
met #i ,n$4 lood5 v]m9d]d1 bij gevolg1  
#aid4a ,n$4 lood5 p] vi]k4 ,n$4 duim    
word51 dan zal volg5s de tafel1 9  #fb  

gegev51 #j4eig maal #aid4a gelijk zijn  
aan #aae4i ,n$4 lood5 gemiddeld5        
/oomdruk voor d5 gans*5 zuig]slag3      
dezelfde gemiddelde /oomdruk1 die 9  #fc
 gevond5 is1 wanne] met /oom gew]kt     
wordt1 die sle*ts met e5e spann+ van    
#abi ,n$4 lood5 9 d5 cil9d] vloeit1 do* 
wa>van de ontspann+ niet e] beg9t1 dan  
op drie vi]de van d5 zuig]slag4    #ff4 
,de /oom heeft nog e5e algeme5e         
eig5s*ap1 welke hi] v]meld moet word51  
namelijk3 dat hetzelfde gewigt /oom1    
onv]s*illig van welke spann+1 altijd    
dezelfde hoeveelheid w>mte inh\dt2 ( &]s
 gezegd1 7da> het gewigt van d5 /oom het
 gewigt van deszelfs be/&deel wat] is7  
dat e5 zelfde gewigt wat] altijd        
dezelfde hoeveelheid w>mte noodig heeft1
 om 9 /oom ov] te gaan1 onv]s*illig van 
welke spann+2 bij voorbeeld3 ,e5 ,n$4   
pond wat] lev]t #ache kubieke palm5     
/oom1 op de spann+1 die volg5s  #ed voor
 ma*95 van lag5 druk1 gebruikelijk is1  
op d5 !rmomet] #bbd grad5 teek55de2 de  
noodige w>mte voor die ov]gang 9 /oom is

 nu gelijk aan die1 welke v]eis*t wordt1
 om ev5veel wat] 9 /oom van dubbele     
spann+ te do5 ov]gaan1 nietteg5/a&e deze
 laat/e hoog] temp]atuur op d5 !rmomet] 
teek5t4 ,e5 ,n$4 pond wat] zal alzoo    
lev]5 #gce kubieke palm5 /oom op #b maal
 #abi ( #beh ,n$4 lood5 7de dampkr+sdruk
 da>ond] begrep57 gespann51 t]wijl de   
!rmomet] da>9 #bfc4h grad5 zal aanwijz52
 het ond]s*eid be/aat dus alle5 hi]91   
dat namelijk3 gelijk gewigt hoog]       
gespann5 /oom m9d] uitgebreidheid bezit1
 en dat 9 hoog] gespann5 /oom m9d] w>mte
 v]borg5 is1 7zie  #e7 wa>door me] w>mte
 wordt vrijgelat51 en de !rmomet] alzoo 
hoog] wij/4 ,uit dit voorbeeld ziet m5  
tev5s1 ov]e5kom/ig hetge5 vroeg] gezegd 
is1 dat dubbel gespann5 /oom e5 we9ig   
me] dan de halve volume van d5 e]/5     
beslaat4  ,voor e55 /oomcil9d]1 wa>9 e5 
zuig] van #eg ,n$4 duim5 middellijn met 
#aad ,n$4 duim5 slagl5gte w]kt1 en welke
 zuig] #bf dubbele slag5 9 e5e m9uut    
volbr5gt1 zal volg5s  #ef 9 e5 uur tijds
 #icf kubieke ell5 /oom t] geheele vull+

 noodig zijn2 nu hebb5 wij 9  #fc gezi51
 dat wanne] die cil9d] tot drie vi]de   
van d5 zuig]slag met /oom op #abi ,n$4  
lood51 dat is3 #be4g ,n$4 lood51 bov5 d5
 gemidd4 dampkr+sdruk gespann51 gevuld  
is1 deze door ontspann+ e55 gemiddeld5  
druk teg5 d5 zuig] zal uitoef55 van     
#aae4i ,n$4 lood52 en volg5s  #fe dat de
 zuig] di5 zelfd5 gemiddeld5 druk zal   
ond]gaan1 wanne] m5 d5 cil9d] sle*ts tot
 e5 vi]de deel van d5 zuig]slag met     
hoog] gespann5 /oom voorziet1 en wel op 
#ii4h ,n$4 lood5 bov5 d5 gemidd4        
dampkr+sdruk2 m5 heeft dan voor het e]/e
 geval #gjb kubieke ell5 /oom van lag5  
druk p] uur noodig1 en voor het twe$e   
geval sle*ts #bcd kubieke ell5 hoog]    
gespann5 /oom ( /oom van zoog5aamd5     
middelb>5 druk1 t]wijl 9 beide gevall5  
de zuig] gelijk5 gemiddeld5 druk        
ond]gaat4 ,nu is het gewigt van #gjb    
kubieke ell5 zoo gespann5 /oom van lag5 
druk 7#gb-a_/d ,n$4 lood5 p] kubieke el7
 #ejg-b_/aj ,n$4 pond51 en van #bcd     
kubieke ell5 zoo gespann5 /oom van      

middelb>5 druk1 7#aji-a_/b ,n$4 lood5 p]
 kubieke el7 #bef-a_/d ,n$4 pond52      
d]halve heeft m5 9 het laat/e geval voor
 de da>/ell+ van e5 zelfde druk v]mog5  
op d5 zuig]1 we9ig me] dan het halve    
gewigt wat] noodig1 om 9 /oom te do5    
ov]gaan1 t]wijl die gelijkheid 9 v]mog51
 alle5 door de belangrijke me]d]e       
/oomontspann+ wordt te weeg gebragt4    
#fg4  ,de algeme5e regel welk5 wij 9    
#di opgegev5 hebb51 voor het v9d5 van   
het nom9aal v]mog5 9 pa>d5kra*t5 van e5 
/oomw]ktuig van lag5 druk1 is ook       
geld5de voor alle gevall51 dat de /oom1 
ontspann5de1 d5zelfd5 gemiddeld5 druk op
 d5 zuig] uitoef5t1 als gewoonlijk 9    
/oomw]ktuig5 van lag5 druk plaats v9dt1 
onv]s*illig met welke spann+ de /oom 9  
d5 cil9d] is gevloeid2 do* die regel    
geldt niet me]1 wanne] de gemiddelde    
/oomdruk op d5 zuig]1 hetzij met ( zond]
 ontspann+1 d5 gebruikelijk5 9          
/oomw]ktuig5 van lag5 druk te veel      
ov]treft1 gelijk met zoog5aamde         
middelb>5- ( hoog5druk-/oomw]ktuig5 het 

geval is4    #fh4  ,/oomw]ktuig51 welke 
op d]zelv] zuig] e55 me]d]5 druk dan d5 
gewon5 /oom van lag5 druk ontvang51 zijn
 niet altijd met e55 cond5sor en l$ig5de
 lu*tpomp voorzi52 de zoog5aamde van    
middelb>e drukk+1 zijnde de zoodanig5   
die volg5s  #ah1 tot e5e uit]/e         
/oomspann+ van #c-a_/b atmosphe] bov5 d5
 gemiddeld5 dampkr+sdruk w]k51 miss5    
veelal cond5sor en lu*tpomp4 ,9 dat     
geval wordt de /oom welke tot voort/uw+ 
van d5 zuig] g$i5d heeft1 bij elk5 slag 
9 de op5e lu*t1 ( 9 d5 s*oor/e5 des     
ketels t] bevord]+ van de trekk+ d] vur5
 ontla/2 zoo dat alsdan1 de teg5/& aan  
de &]e zijde des zuig]s1 m9/5s aan e55  
dampkr+sdruk gelijk is1 t]wijl bij dat  
gemis van cond5sor en lu*tpomp de wrijv+
 niet behoeft ov]wonn5 te word51 welke  
het 9 beweg+ h\d5 van d5 lu*tpompzuig]  
ko/1 ev5m9 als er v]mog5 v]lor5 gaat    
voor het da>m$e opgebragte wat] en lu*t4
 ,wanne] 9 w]ktuig5 van zoog5aamde      
middelb>e drukk+ cond5sor met lu*tpomp  
be/aat1 dan is ov] het algeme5 g5om51 de

 v]nietig+ ( cond5s]+ van d5 /oom1 die  
g$i5d heeft1 niet zoo volmaakt als 9    
/oomw]ktuig5 van lag5 druk2 zoodat op d5
 da>uit ont/a&5 groot]5 teg5/&1 welke de
 /oomzuig] da>door ond]gaat1 nog 9 het  
bijzond] gelet moet word54  ,om d5      
teg5/&1 welke b9n5 d5 cond5sor voor d5  
/oomzuig] be/aat1 te k5n51 zijn de      
cond5sors veelal met e55 da>voor        
ges*ikt5 met] voorzi51 die manomet] en  
ook b>omet] geheet5 wordt1 en wa>op di5 
teg5/& dadelijk kan afgelez5 word52 met 
e55 gewon5 !rmomet] kan m5 ook de w>mte1
 welke b9n5 d5 cond5sor he]s*t1 wa>nem51
 en da>uit d5 hi] b$oeld5 teg5/& h]k5n51
 de ond]/a&e tafel da>bij raadpleg5de4  
----------------------------------------
---------      ,,aanwijz+ ,,van ,,d5    
,,teg5/& ,,voor ,,d5        ,,!rmomet]  
,,b9n5 ,,d5  ,,/oomzuig] ,,p] ,,vi]k4   
,,cond5sor               ,,n$4 ,,duim4  
----------------------------------------
---------     #ij grad5    4 4          
#d4 #g   ,n$4 lood54       #ajj         
4 4         #f4 #d       --             

#aaj          4 4         #h4 #g        
--             #abj          4 4        
#aa4 #e       --             #acj       
4 4        #ad4 #i       --             
#adj          4 4        #ai4 #h        
--             #aej          4 4        
#be4 #f       --             #afj       
4 4        #cb4 #f       --             
#agj          4 4        #da4 #e        
--             #ahj          4 4        
#eb4 #b       --             #aij       
4 4        #fe4 #b       --             
#bjj          4 4        #ha4 #c        
--             #baj          4 4        
#ii4 #d       --                        
----------------------------------------
---------   ,indi5 dan e5 9 d5 cond5sor 
geplaat/e !rmomet]1 wa>van de buis      
uitw5dig zigtba> is1 #aaj grad5 teek5t1 
zoo zal de zuig] #h-g_/aj ,n$4 lood5    
teg5druk p] vi]kant5 ,n$4 duim ond]v9d51
 wa>m$e dus de /oomdruk aan de &]e zijde
 v]m9d]t4    #fi4  ,/oomw]ktuig5 van    
hoog5 druk h\d5 cond5sor no* lu*tpomp1  
da>9 b$raagt dus de teg5/& van d5       

/oomzuig]1 gelijk gezegd is1 m9/5s e55  
dampkr+sdruk1 dat is gemiddeld #ajc4c   
,n$4 lood5 p] vi]kant5 ,n$4 duim2 wel   
heeft m5 bij gemis van cond5sor en      
lu*tpomp e55 zoog5aamd5 refr+irator (   
v]koel]1 wa>door de /oom alvor5s 9 de   
op5e lu*t ( 9 d5 s*oor/e5 te ontla/51   
doorgaat1 ma> deze di5t alle51 om van d5
 ontvli$5d5 /oom nog v]w>md wat] te     
trekk51 ( da>m$e wat] te v]w>m51        
voordeelig voor de vo$+ des ketels (    
voor de aanvull+ van het da>uit v]/oomde
 wat]4  #gj4 ,het h]k5n5 van de spann+1 
wa>m$e de /oom 9 d5 cil9d] valt1 ges*i$t
 op e55 da>bij geplaat/5 /oommet]2 de   
/oommet] wij/ altijd de spann+ bov5 d5  
be/a&5 druk des dampkr+s aan1 zoodat m5 
bij die aanwijz+1 gemiddeld #ajc4c ,n$4 
lood5 moet tell51 om de totale spann+1  
welke b9n5 d5 ketel be/aat1 te k5n54    
,hoeveel de /oom v]volg5s 9 d5 cil9d]   
ontspant1 kan ontdekt word51 door aan de
 /ooms*uif de v]eis*te beweg+ 9 v]b& met
 die des zuig]s te gev51 en da>bij op te
 m]k51 op welk g$eelte van d5 zuig]slag 

de /oomafsluit+ plaats v9dt1 ( de       
ontspann+ aanvangt#f4   #f ,9 hetzelfde 
w]kje dat 9 de noot op bladz4 #fe       
aangehaald is1 /aat e55 regel opgegev51 
volg5s welk5 m5 door b]ek5+ het g$eelte 
zuig]slag kan v9d51 wa>op de /oom door  
de /ooms*uif wordt afgeslot51 en de     
/oomontspann+ beg9t4    #ga4  ,de spann+
 van d5 /oom1 zoo als die 9 d5 cil9d]   
valt1 deszelfs ontspanmaat1 en d5 teg5/&
 welk5 de zuig] aan de &]e zijde        
ond]v9dt1 k5n5de1 zoo kan m5 met gegev5e
 middellijn van /oomzuig] en l5gte van  
deszelfs slag1 het nom9aal v]mog5 9     
pa>d5kra*t5 v9d5 van /oomw]ktuig5 van   
zoog5aamd5 middelb>5 en hoog5 druk1 na> 
de volg5de regel53   ,,regel  ,,voor    
,,/oomw]ktuig5 ,,van ,,zoog5aamde       
,,middelb>e ,,drukk+1 ,,welke ,,cond5sor
 ,,en ,,lu*tpomp ,,bezitt54  ,tel e]/   
bij de /oomspann+ 9 ,n$4 lood5 p]       
vi]kant5 ,n$4 duim1 welke de /oommet]   
aanwij/1 #ajc4c ,n$4 lood51 trek van de 
som d5 teg5druk b9n5 d5 cond5sor1 door  
manomet] ( !rmomet] aangewez51 af1      

v]m5igvuldig de re/ met d5 ov]e5kom/ig5 
factoor voor /oomontspann+ 7wanne] die  
plaats v9dt7 volg5s de tafel van  #fb1  
noem dit produkt zuig]druk2             
v]m5igvuldig1 v]volg5s het getal ,n$4   
duim51 wa>aan de middellijn van d5      
/oomzuig] gelijk is1 met zi* zelf en het
 produkt met het getal ,n$4 ell51       
hetwelk de zuig] 9 e5e m9uut doorloopt1 
ov]e5kom/ig deszelfs slagl5gte uit de   
tafel van  #di op te mak52 het laat/e   
produkt met d5 e]/gevond55 zuig]druk    
v]m5igvuldig5de1 en dit e9dprodukt door 
#a4bfcjjj deel5de1 zal het kom5de       
quoti5t het gevraagde getal nom9ale     
pa>d5kra*t5 oplev]54   ,,voorbeeld54    
,e]/e ,geval4  ,,met ,,/oomontspann+    
,,b9n5 ,,d5 ,,cil9d]4    ,zij de        
aanwijz+ van d5 /oommet] #bjf4f ,n4     
lood54   ,de teg5druk 9 d5 cond5sor     
#ej4j      ,aanvang van de              
/oomontspann+1 #c_/h van d5 zuig]slag4  
,middellijn van d5 zuig] #eg ,n$4 duim54
   ,zuig]slagl5gte #a4ad ,n$4 el4       
bij #bjf4f aanwijz+ van d5 /oommet]     

tel #ajc4c    ---------        #cji4i   
af  #ej4j teg5druk 9 d5 cond5sor        
-------   re/ #bei4i   maal   #j4gdc    
voor factoor /oomontspann+ 7 #fb7       
------  geeft #aic4a ,n$4 lood5         
zuig]druk          nu is de middellijn  
van d5 zuig] #eg                        
maal #eg                                
--------                                
geeft #cbdi      maal zuig]snelheid p]  
m9uut1 #fj 7 #di7                       
--------                                
geeft #aididj                           
maal     #aic4a voor zuig]dr4           
--------                          geeft 
#cgfdbiad                    g$eeld door
 #abfcjjj                               
--------                        is het  
,quoti5t #bi4h  dat is3 het nom9aal     
v]mog5 zal aan ruim #bi-c_/d pa>d5kra*t5
 gelijk zijn4   ,twe$e ,geval  ,,zond]  
,,/oomontspann+ ,,b9n5 ,,d5 ,,cil9d]4   
,zij de aanwijz+ van d5 /oommet] #bjj4f 
,n4 lood54   ,de teg5druk 9 d5 cond5sor 
#hj4j       ,middellijn van d5 zuig] #eg

 ,n$4 duim54   ,zuig]slagl5gte #a4ad    
,n$4 ell54       bij #bjf4f aanwijz+ van
 d5 /oommet]4      tel #ajc4c           
----------          #cji4i        af    
#hj4j teg5druk 9 d5 cond5sor            
----------     re/ #bbi4i ,n$4 lood5    
zuig]druk4          nu is de middellijn 
van d5 zuig] #eg                        
maal #eg                                
-------                                 
geeft #cbdi      maal zuig]snelheid p]  
m9uut1 #fj 7 #di7                       
-------                            geeft
 #aididj                                
maal #bbi4i voor zuig]dr4               
-------                          geeft  
#ddhafgjf                    g$eeld door
 #abfcjjj                               
-------              is het quoti5t     
#ce4e                                   
dat is3 het nom9aal v]mog5 zal aan      
#ce-a_/b pa>d5kra*t5 gelijk zijn4       
#gb4  ,,regel  ,,voor ,,/oomw]ktuig5    
,,van ,,zoog5aamde ,,middelb>e ,,drukk+1
 ,,welke ,,cond5sor ,,no* ,,lu*tpomp    

,,bezitt54  ,v]m5igvuldig e]/ het getal 
,n$4 lood5 /oomspann+ p] vi]kant5 ,n$4  
duim1 hetwelk de /oommet] aanwij/1 met  
d5 ov]e5kom/ig5 factoor voor            
/oomontspann+1 7wanne] die plaats v9dt71
 volg5s de tafel van  #fb2 noem dit     
produkt zuig]druk2 v]m5igvuldig1 t5 &]e1
 het getal ,n$4 duim51 wa>aan de        
middellijn van d5 /oomzuig] gelijk is1  
met zi* zelf en het produkt met het     
getal ,n$4 ell51 hetwelk de zuig] 9 e5e 
m9uut doorloopt1 ov]e5kom/ig deszelfs   
slagl5gte uit de tafel van  #di op te   
mak52 dit laat/e produkt met d5         
e]/gevond55 zuig]druk v]m5igvuldig5de1  
en het e9dprodukt door #abcgjjj deel5de1
 dan zal het aldus bekom5 quoti5t het   
gevraagde getal nom9ale pa>d5kra*t5     
oplev]54   ,,voorbeeld54  ,e]/e ,geval4 
,,met ,,/oomontspann+ ,,b9n5 ,,d5       
,,cil9d]4    ,zij de aanwijz+ van d5    
/oommet] #cjj4i ,n4 lood54   ,aanvang   
van de /oomontspann+ #c_/h van d5       
zuig]slag4   ,middellijn van d5 zuig]   
#eg ,n$4 duim54   ,zuig]slagl5gte #a4ad 

,n$4 ell54          #cji4i /oommet]     
aanwijz+    maal #j4gdc voor factoor    
/oomontspann+ 7 #fb7        ------      
geeft #bcj4c ,n$4 lood5 zuig]druk   nu  
is de middellijn van d5 zuig] #eg       
maal #eg                                
----                              geeft 
#cbdi   maal zuig]snelheid p] m9uut     
#fj 7 #di7                              
------                            geeft 
#aididj                                 
maal #bcj4c voor zuig]druk4             
------                          geeft   
#ddhidfhb                    g$eeld door
 #abcgjjj                               
--------               geeft tot quoti5t
     #cf4c                              
dat is3 het nom9aal v]mog5 zal aan ruim 
#cf-a_/d pa>d5kra*t5 gelijk zijn4       
,twe$e ,geval4  ,,zond] ,,/oomontspann+ 
,,b9n5 ,,d5 ,,cil9d]4    ,zij de        
aanwijz+ van d5 /oommet] #cji4i ,n4     
lood54   ,middellijn van d5 zuig] #eg   
,n$4 duim54   ,zuig]slagl5gte #a4ad ,n$4
 el4    #cji4i /oommet] aanwijz+ is     

zuig]druk4       nu is de middellijn van
 d5 zuig] #eg                           
maal #eg                                
-------                                 
geeft #cbdi       maal zuig]snelheid p] 
m9uut #fj 7 #di7                        
-------                            geeft
 #aididj                                
maal #cji4i voor zuig]dr4               
-------                          geeft  
#fjdeeijf                    g$eeld door
 #abcgjjj                               
-------                   geeft tot     
quoti5t #dh4i  dat is3 het nom9aal      
v]mog5 zal aan bijna #di pa>d5kra*t5    
gelijk zijn4    #gc4  ,9 /oomw]ktuig5   
van hoog5 druk wordt volg5s  #ah /oom   
gebezigd1 welks spann+ me] dan #c-a_/b  
dampkr+sdruk b$raagt2 hoog] dan tot #h  
dampkr+51 gaat die spann+ 9 deze soort  
van w]ktuig5 zeld53 het is dus tuss*5   
#c-a_/b en #h dampkr+sdrukk+51 bov5 d5  
gemiddeld51 dat de volg5de regel geldt1 
gelijk gezegd is voor w]ktuig51 die     
cond5sor no* lu*tpomp bezitt51 en soms  

sle*ts met e55 refr+irator tot het      
v]krijg5 van v]w>md vo$+wat] voor d5    
ketel voorzi54   ,,regel  ,,voor        
,,/oomw]ktuig5 ,,van ,,hoog5 ,,druk4    
,v]m5igvuldig e]/ het getal ,n$4 lood5  
/oomspann+ p] vi]kante ,n$4 duim1       
hetwelk de /oommet] aanwij/1 met d5     
ov]e5kom/ig5 factoor voor /oomontspann+1
 7wanne] die plaats v9dt71 volg5s de    
tafel van  #fb1 noem dit produkt        
zuig]druk2 v]m5igvuldig v]volg5s het    
getal ,n$4 duim51 wa>aan de middellijn  
van d5 /oomzuig] gelijk is1 met zi*     
zelf1 en het produkt met het getal ,n$4 
ell51 hetwelk de zuig] 9 e5e m9uut      
doorloopt1 ov]e5kom/ig deszelfs         
slagl5gte1 uit de tafel van  #di op te  
mak51 dit laat/e produkt met d5         
e]/gevond55 zuig]druk v]m5igvuldig5de1  
en het e9dprodukt door #abajjjj deel5de1
 zal het kom5de quotint het gevraagde   
getal nom9ale pa>d5kra*t5 oplev]53      
,,voorbeeld54   ,e]/e ,geval4  ,,met    
,,/oomontspann+ ,,b9n5 ,,d5 ,,cil9d]4   
,zij de aanwijz+ van d5 /oommet] #eaf4e 

,n4 lood54 ,aanvang van de /oomontspann+
 #c_/h van d5 zuig]slag4 ,middellijn van
 d5 zuig] #eg ,n$4 duim4 ,zuig]slagl5gte
 #a4ad ,n$4 el4              #eaf4e     
/oommet] aanwijz+ is zuig]druk          
maal  #j4gdc voor ,factoor /oomontspann+
 7 #fb7            ------       geeft   
#chc4h ,n$4 lood5 zuig]druk4    nu is de
 middellijn van d5 zuig] #eg            
maal   #eg                              
------                                  
#cbdi   maal zuig]snelheid p] m9uut     
#fj 7 #di7                              
------                            geeft 
#aididj                                 
maal3 #chc4h voor zuig]druk4            
------                          geeft   
#gdhagigb                   g$eeld door 
#abajjjj                                
--------                geeft tot       
quoti5t  #fa4h  dat is3 het nom9aal     
v]mog5 zal aan ruim #fa-c_/d pa>d5kra*t5
 gelijk zijn4   ,twe$e ,geval4  ,,zond] 
,,/oomontspann+ ,,b9n5 ,,d5 ,,cil9d]4   
,zij de aanwijz+ van d5 /oommet] #eaf4e 

,n$4 lood54   ,middellijn van d5 zuig]  
#eg ,n$4 duim54   ,zuig]slagl5gte #a4ad 
,n$4 ,el4   #eaf4e /oommet] aanwijz+1 is
 zuig]druk1   -----    nu is de         
middellijn van d5 zuig] #eg             
maal  #eg                               
------                                  
#cbdi   maal zuig]snelheid p] m9uut     
#fj 7 #di7                              
------                            geeft 
#aididj                             maal
    #eaf4e voor zuig]dr4                
--------                         geeft  
#ajjfhfeaj                    g$eeld    
door #abajjjj                           
--------                geeft tot       
quoti5t    #hc4b                        
dat is3 het nom9aal v]mog5 zal aan bijna
 #hc-a_/d pa>d5kra*t5 gelijk zijn4      
#gd4  ,de bov5/a&e uitgew]kte voorbeeld5
 9 getall51 zijn opzettelijk voor e5e   
zelfde zuig]maat en slagl5gte gekoz51   
alle5 om da>door e5 go$ v]gelijk5d      
ov]zigt te v]s*aff54 ,de lez] zal1 t]   
bevord]+ van het go$e begrip1 weldo51   

met &]e gegev5s gelijke b]ek5+5 te      
bew]k51 en bijaldi5 zulke gegev5s g5om5 
word51 na> be/a&e ,ma*951 dan zal het   
da>m$e gevond5 nom9aal v]mog51 des te   
m9d] van het effectief1 door de ma*9e   
uitgew]kt1 v]mog5 v]s*ill51 hoe nad] de 
w]kelijke snelheid1 9 v]b& met de       
slagl5gte van d5 zuig]1 bij die d] tafel
 van  #di komt4 ,het nabijkom5d         
effectief v]mog5 van e5ige ma*9e dus    
will5de k5n51 dan zal m5 de w]kelijke ( 
wa>g5om5e snelheid van d5 zuig] 9 de    
b]ek5+ moet5 bezig51 9 plaats van die d]
 tafel1 wanne] deze da>m$e niet         
ov]e5komt2 e*t] blijft 9 het algeme5 de 
ma*9e d5 kra*tnaam vo]51 welke e5 b]ek5d
 nom9aal v]mog5 met de zuig]snelheid    
volg5s de tafel1 onaangezi5 de wa>g5om5e
 snelheid1 oplev]t1 op dat dit zoo      
b]ek5d nom9aal v]mog5 di55 z\de1 voor de
 v]gelijk+ d] v]mog5s van v]s*ill5de    
/oomma*95 ond]l+1 wanne] voor dezelfde  
gevall5 d5zelfd5 opgegev5' regel gevolgd
 wordt4    #ge4  ,de v]eis*te           
hoeveelheid /oom1 wa>m$e de cil9d] van  

e5ig /oomw]ktuig 9 e55 bepaald5 tijd    
moet voorzi5 word51 is voor de laat/e   
voorbeeld5 9 getall51 ev5zoo te b]ek551 
als 9  #ef en #eg ges*i$ is2 de         
hoeveelheid /oom met deszelfs spann+    
k5n5de1 is deszelfs gewigt1 ( dat van   
het inbegrep5 wat]1 9 de volg5de tafel  
te v9d54                                
----------------------------------------
---   ,,spann+ ,,van ,,d5 ,,/oom,,gewigt
 ,,wat] ,,9 ,,e5e     ,,p] ,,vi]kant5   
,,n$4   ,,kubieke ,,el ,,/oom1          
,,duim ,,bov5 ,,d5             ,,(      
,,gemiddeld5 ,,druk     ,,gewigt ,,van  
,,e5e          ,,des ,,dampkr+s4        
,,kubieke ,,el ,,/oom4                  
----------------------------------------
--        ,,n$4 ,,lood54          ,,n$4 
,,pond54                 #j             
#j4ehh                    #aj           
#j4fda                    #bj           
#j4fib                    #cj           
#j4gdd                    #dj           
#j4gie                    #ej           
#j4hdf                    #fj           

#j4hif                    #gj           
#j4idf                    #hj           
#j4iif                    #ij           
#a4jdf                   #ajj           
#a4jie                   #bjj           
#a4egi                   #cjj           
#b4jdh                   #djj           
#b4ejf                   #ejj           
#b4ied                   #fjj           
#c4cie                   #gjj           
#c4hcj                   #hjj           
#d4bei                   #ijj           
#d4fhc                                  
----------------------------------------
---   ,voor e55 /oomcil9d] die #eg ,n$4 
duim5 tot ,middellijn heeft1 en wa>9 de 
zuig] g$ur5de e5e m9uut #bf mal5 daalt1 
en ev5 zoo veel mal5 rij/ met e5e       
slagl5gte van #a4ad ,n$4 el1 wa>bij de  
/oomtoevloeij+ op drie vi]de g$eelte van
 d5 zuig]slag wordt afgeslot51 zal m5   
volg5s  #ef 9 e5 uur tijds #gjb kubieke 
ell5 /oom behoev52 zoo nu die /oom de   
gewoon gebruikelijke1 die van lag5 druk 
is1 die e5 vi]de dampkr+ ( #be4g ,n$4   

lood5 bov5 d5 gemiddeld5 dampskr+sdruk  
gespann5 is1 dan v9dt m5 met behulp dez]
 tafel1 dat e5e kubieke el aldus        
gespann5 /oom1 nag5oeg #gb-a_/d ,n$4    
lood5 wat] bevat1 bijgevolg h\d5 #gjb   
kubieke ell5 van dez5 /oom van lag5 druk
 #ejg ,n$4 pond5 wat] 91 en weg5 dus zoo
 zwa>4 ,zulk e5 aantal pond5 wat] is    
alzoo 9 e5 uur tijds noodig voor d5     
/oom1 wa>m$e de cil9d] gevuld moet      
word54  ,uit d5 /oomketel v]/oomt dus 9 
e5 uur tijds t5 m9/5 #ejg ,n$4 pond5    
wat]1 dat gevolgelijk w$] aangevuld moet
 word52 ma> dewijl 9 e5 /oom w]ktuig    
langs klepp51 s*uiv5 en pakk+5 altijd   
e5ige lekkaadje van /oom ( tot wat]     
v]dikt5 /oom be/aat1 zoo moet bov5di5   
nog 9 dat v]lies word5 voorzi54 ,9 de   
bes*rev5e soort van ma*951 is dit v]lies
 op #a_/ae g$eelte van het gewigt wat]1 
dat voor /oom 9 d5 cil9d] noodig is1 te 
begroot51 zoo dat m5 9 dit geval #ejg en
 #cb ( #eci ,n$4 pond5 wat]1 g$ur5de e5 
uur w]k5s 9 d5 ketel zal moet5 p]s51 om 
d5zelv5 gelijkelijk met wat] voorzi5 te 

h\d51 en wa>toe e5 ( me] pomp51         
vo$+pomp5 g5aamd1 di551 welke1 gelijk   
vroeg] gezegd is1 door de ma*9e zelve   
word5 bewog54 ,wanne] /oom van hoog]e   
drukk+ gebezigd wordt1 dan b$raagt      
gemeld v]lies aan lekkaadje me]1 en dit 
kan 9 /oomw]ktuig5 van hoog5 druk tot   
#a_/aj deel van het gewigt des v]bruikt5
 /ooms aan wat] b$rag54 ,wanne] m5 bij  
voorbeeld1 9 e5 uur #bej kubieke ,n$4   
ell5 /oom1 op #djj ,n$4 lood5 p]        
vi]kante ,n$4 duim bov5 d5 dampkr+      
gespann51 voor e55 cil9d] noodig heeft1 
en welke aldus gespann5 /oom volg5s de  
tafel #b4ejf ,n$4 pond5 p] kubieke ,n$4 
el1 dus 9 het geheel #fbf-a_/b ,n$4     
pond5 weegt1 dan zal m5 #fbf-a_/b en    
#fb-a_/b ( #fhi ,n$4 pond5 vo$+wat]1    
g$ur5de e5 uur 9 d5 ketel moet5 p]s54 ,9
 het voorbijgaan kan hi] dus word5      
opgem]kt1 dat het gebruik van /oom van  
lag5 druk economis*] is dan van hoog5   
druk1 dat is met &]e woord53 ,m5 zal met
 dezelfde br&/(f51 die m5 tot voortbr5g+
 van /oom van lag5 druk behoeft1        

betrekkelijk groot] v]mog5 ontwikkel51  
dan wanne] m5 tot dat e9de die br&/(f5  
voor /oom van hoog5 druk bezigde1 uit   
ho(de van het v]melde v]s*il 9 het      
v]lies van /oom4 ,da> behalve v]lies1   
nog &]e toevallige oorzak5 kunn5 be/aan1
 welke dat v]groot51 en m5 g$ur5de /il/&
 van de ma*9e1 soms /oom 9 de op5e lu*t 
moet lat5 ontvli$51 zoo neemt m5 de     
voorzorg1 om de vo$+pomp5 voor e5 we9ig 
me] opbr5g/ van wat] 9 te rigt51 wa>voor
 dan die pomp51 zoo er te veel wat] 9 d5
 ketel wordt gebragt1 van de ma*9e zijn 
te ontkoppel51 om e5ig5 tijd buit5 w]k+ 
te blijv52 ( soms heeft m5 aan die pomp5
 toe/ell5 v]bond51 wa>door het          
ov]vlo$ige wat] afloopt1 zoodat dezelve 
alsdan met de ma*9e kunn5 blijv5        
doorw]k52 9  #bb is e5 d]gelijke toe/el 
v]kla>d4 ,ov]ig5s wordt het vo$+wat] zoo
 veel mogelijk v]w>md 9 d5 ketel        
gebragt1 en da>om uit d5 heetwat]bak 7  
#dj7 ( de refrig]ator 7 #fi7 getrokk54  
#gf4  ,uit dit laat/ beh&elde kan m5    
afleid51 dat e5 /oomw]ktuig van lag5    

druk voor elke nom9ale pa>d5kra*t1 p]   
uur gemiddeld1 bijna #ca ,n$4 pond5 wat]
 behoeft t] ov]br5g+ 9 /oom2 want het   
voorbeeld voor aanw5d+ van /oom van lag5
 druk d] laat/e p>agraaf1 geldt1        
ov]e5kom/ig  #di1 e5e ma*9e van         
#ag-g_/aj nom9ale pa>d5kra*t52 wa>om dan
 #ag-g_/aj maal #ca ( #edh4g ,n$4 pond51
 we9ig me] b$raagt dan #eci ,n$4 pond5  
van datzelfde voorbeeld4 ,9 ma*951 wa>9 
de /oom hooggespann5 w]kt1 is voor elke 
nom9ale pa>d5kra*t1 uit ho(de van groot]
 /oomv]lies1 me] wat] noodig1 en kan    
alzoo voor die kra*tnheid tot #cg-a_/b  
,n$4 pond5 9 e5 uur tijds noodig wez51  
wa>na> dan de vo$+pomp5 zull5 moet5 zijn
 +]igt4 ,da> nu de ma*9e de vo$+pomp5   
moet 9 beweg+ h\d51 zoo is              
natuurlijk]wijze1 het da>aan te be/$5   
v]mog5 des te groot]1 na> gelang de     
ov]e5kom/ige wat]vo$+ p] nom9ale        
pa>d5kra*t1 me] b$raagt2 hetge5 w$]1 de 
nuttige uitw]k+ d] ma*95 van hoog5 druk 
e5 we9ig b5adeelt1 dat is3 m9d]         
economis* t5 aanzi5 van het v]bruik van 

br&/(f5 doet zijn4  ,de totale          
consumptie br&/(f51 welke e5 /oomw]ktuig
 van e5 bepaald v]mog5 tot ond]h\d van  
w]k+ eis*t1 hangt e*t] niet enkel af van
 de hoeveelheid 9 /oom ov] te br5g5     
wat]1 g$ur5de e55 bepaald5 tijd3 imm]s  
tot hi]toe hebb5 wij sle*ts 9 het oog   
gehad1 hetge5 noodig is aan /oom met    
inbegrip van lekkaadje tot 9 d5 cil9d]  
d] ma*9e2 de deel5 e*t]1 welke d5 /oom  
tot aan die plaats5 leid51 moet5 m$e    
v]w>md blijv51 ( de invlo$ d] afkoel+   
teg5/aan2 t5 &]e ond]gaat 9 ho(dzaak1 de
 /oomketel zelf veel w>mtev]lies1 hetge5
 b9n5 d5zelv5 noodzakelijk moet word5   
aangevuld1 opdat de v]eis*te temp]atuur1
 ov]e5kom/ig de b9n5 be/a&e spann+      
ond]h\d5 worde4 ,wanne] m5 dus op grond 
van naauwkeurige gegev5s1 door b]ek5+   
gevond5 _h1 wat aan br&/(f5 noodig z\de 
zijn1 voor het lev]5 van de v]eis*te    
hoeveelheid /oom1 tot 9 d5 cil9d]1 dan  
z\de m5 9 het w]kdadige bev9d51 dat e5e 
dus b]ek5de hoeveelheid br&/( met het   
w]kelijk v]bruik da>van niet ov]e5kwam2 

het is da>om dat de tafel van  #eh de   
totale consumptie /e5kool5 bevat1 welke 
de ond]v9d+ als gemiddeld p] nom9ale    
pa>d5kra*t voor /ationaire /oomw]ktuig5 
van lag5 druk heeft do5 k5n51 t]wijl    
voor &]e soort5 van /oomw]ktuig51 alsm$e
 voor die van zoog5aamde middelb>e en   
hooge drukk+1 het da>toe betrekkelijke 9
  #ei is gezegd4    #gg4  ,alle         
/oomw]ktuig5 van lag5 druk h\d5 e55     
cond5sor met lu*tpomp2 9 d5 cond5sor    
vloeit uit d5 cil9d] de /oom1 welke d5  
zuig] dal5de ( rijz5de bewog5 heeft1 en 
komt da> 9 aanrak+ met e55 /room k\d    
wat]1 welke e5e kraan1 injectiekraan    
geheet51 v]s*aft2 door de aanrak+ met   
dat k\de wat] v]dikt zi* de /oom1 en    
gaat des te me] tot wat] ov]1 na> gelang
 dat wat] k\d] is2 hoe me] /oom op die  
wijze v]nietigd wordt1 des te ijl]1 (   
m9d] teg5/& bi$5de1 de ov]geblev5e /oom 
zal zijn t5 nutte van het v]mog5 d]     
ma*9e2 de hoeveelheid van dit koel- (   
injectiewat] wordt met behulp van       
gezegde kraan1 door d5 be/uurd] d] ma*9e

 t5 be/e g]egeld4 ,h\dt hij de kraan te 
veel geslot5 dan zal het ijdel 9 d5     
cond5sor onvoldo5de wez51 wa>door de    
ma*9e v]mog5 v]lie/2 is da>5teg5 die    
kraan te veel geop5d1 dan zal de l$ig5de
 lu*tpompzuig] ov]bodig wat] moet5      
opbr5g51 t]wijl de cond5sor ruimte tev5s
 v]kle9t1 hetge5 beid5 het v]mog5 van de
 ma*9e b5adeelt2 het aldus als het w>e  
+espot5 wat] ontwikkelt lu*t1 die door  
de lu*tpomp1 ook met het wat]1 dat de   
v]dikte /oom heeft opgelev]d1 moet word5
 uitgevo]d4 ,9 /oomw]ktuig5 van lag5    
druk van dubbele w]k+1 dat zijn de      
zoodanig51 wa>9 de /oom bov5 en ond] d5 
zuig] drukt1 en welke wij ho(dzakelijk  
tot ond]w]p hebb5 gekoz51 b$raagt de    
hoeveelheid injectiewat]1 wanne] dit de 
temp]atuur van #fb grad5 bezit1         
gemiddeld1 #bi mal5 het gewigt ketelvo$+
 wat]1 zoodat dit1 na> di5 grondslag1   
ev5r$ig is aan de hoeveelheid /oom1     
welke 9 d5 cil9d] vloeit2 zoo is 9 ons  
voorbeeld van  #ge1 betrekkelijk /oom   
van lag5 druk1 met e55 /oomcil9d] welke 

#eg ,n$4 duim tot middellijn heeft1 en  
e55 zuig]slag van #a4ad ,n$4 el1 die #bf
 dubbele zuig]slag5 p] m9uut volbr5gt1  
alsm$e met afsluit+ van /oomtoevloeijng 
op drie vi]de g$eelte van d5 zuig]slag1 
de v]eis*te hoeveelheid vo$+ wat] p] uur
 #eci ,n$4 pond51 bij gevolg het noodige
 injectiewat] gemiddeld #eci maal #bi ( 
#aefca ,n$4 pond52 da> nu zoodanige     
mat51 blijk5s  #di4 pass5 voor e5       
/oomw]ktuig van lag5druk van #ag-g_/aj  
nom9ale pa>d5kra*t51 zoo volgt1 dat hi] 
p] nom9ale pa>d5kra*t1 gemiddeld e5e    
hoeveelheid van #hhc ,n$4 pond5         
injectiewat] 9 e5 uur tijds noodig is2  
is het wat] k\d] dan wordt er m9d]      
v]eis*t4 ,wanne] de temp]atuur van het  
injectiewat] #e grad5 lag] dan #fb grad5
 is1 dan zal m5 ongeve] #bf mal5 het    
gewigt des /ooms behoev51 is de         
temp]atuur da>5teg5 #e grad5 hoog]1 dan 
zal nag5oeg #cc mal5 dat gewigt aan     
injectiewat] noodig wez54    #gh4       
,gelijk m5 ziet1 maakt het injectiewat] 
nog al e5e belangrijke hoeveelheid uit1 

t]wijl ge/eld moet word51 dat e5        
/oomw]ktuig van lag5 druk zond] dat niet
 kan w]k54 ,9 /oomva>tuig5 wordt dat    
wat] ze] gemakkelijk v]kreg51 om r$e het
 w]ktuig ze] nabij van hetzelve is      
omgev53 door e5e op5+ 9 het ond] wat]   
g$ompelde deel van het va>tuig vloeit   
dat wat]1 door e5e pijp ( buis1 na> de  
injectiekraan en alzoo 9 d5 cond5sor2   
die invloeij+ wordt behalve dat ze]     
bevord]d door d5 druk des dampkr+s op   
het omr+5de buit5wat]1 en ook nog door  
de drukk5de wat]hoogte1 die voortvloeit 
uit d5 lag]5 /& van de injectiekraan    
teg5 d5 cond5sor ond] d5 wat]spiegel1   
t]wijl b9n5 d5 cond5sor sle*ts g]+e     
spann+ ( teg5druk be/aat4 ,zij e5s      
voorond]/eld dat bij e5e go$e w]k+ van  
de ma*9e1 uit]lijk #g ,n$4 lood5        
teg5druk p] vi]kante ,n$4 duim 9 d5     
cond5sor he]s*t1 en dat de injectiekraan
 aan d5 cond5sor #g palm5 ond] d5       
wat]spiegel ligt1 dan zal 7da> m5 /ell5 
moet1 dat elke palm wat]hoogte1 volg5s  
#h1 voor e5 lood druk geldt7 de teg5druk

 9 d5 cond5sor1 jui/ door d5 druk d]    
wat]hoogte welke bov5 de injectiekraan  
be/aat1 word5 opgewog54 ,wa>uit dan     
volgt1 dat het injectiewat] ond] d5     
invlo$ van d5 geheel5 druk des dampkr+s 
7#ajc4c lood5 p] vi]kante duim7 9 d5    
cond5sor zal /room54  ,bij de op het l& 
geplaat/e ma*95 is 9 vele gevall5 de    
wat]voorraad1 wa>van m5 dat voor de     
injectie moet trekk51 v]d] v]wijd]d1 en 
kan dus zoo dadelijk niet 9 d5 cond5sor 
/room51 ( da>9 als het w>e opgezog5     
word52 wa>om m5 dan e5e k\d wat]pomp    
noodig heeft1 welke het v]eis*te        
injectiewat] bij de injectiekraan vo]t4 
,ov] het algeme5 wordt alsdan door die  
pomp e5e ruim voldo5de hoeveelheid wat] 
9 e55 bak ge/ort1 welke d5 cond5sor met 
de lu*tpomp te zam5 bevat1 gelijk 9  #ci
 met figuur #aj aangetoond is1 t]wijl   
het ov]vlo$ige door de ov]looppijp zi*  
ontla/4  ,9 b]ga*tige l&/rek5 alwa> het 
dus noodige wat] veelal hoog moet word5 
opgevo]d1 ko/ de k\d wat]pomp1 door de  
ma*9e 9 w]k+ gebragt1 e5 niet g]+       

v]mog51 en doet bij gevolg1 het         
effectief v]mog5 d] ma*9e belangrijk te 
kort2 wa>om m5 9 die gevall5 dikwijls de
 voorkeur geeft1 aan ma*95 van          
zoog5aamde middelb>e ( hooge drukk+1 die
 zond] injectie-wat] kunn5 w]k52 t]     
zijde ge/eld die gevall51 wa>9 de aanvo]
 van het altijd onontbe]lijke wat] voor 
de vo$+ des ketels op zi* zelv5 re$s ze]
 moeijelijk is4    #gi4  ,m5 kan d5 uit 
d5 /oomcil9d] 9 d5 cond5sor vloeij5d5   
/oom ook nog v]dikk5 ( 9 wat] do5       
ov]gaan1 door d5zelv5 9 aanrak+ te br5g5
 met v]koelde opp]vlakt52 ma> da> die   
opp]vlakt5 w$] door k\d wat] koel geh\d5
 moet5 word51 zoo heeft m5 da>voor me]  
wat] noodig1 dan door dadelijke aanrak+ 
van het k\de wat] met d5 /oom zelv51 en 
wanne] het da>voor di55de wat] van e5e  
afgeleg5e plaats moet getrokk5 word51   
dan gaat hi] w$] e5 g$eelte nuttig      
v]mog5 te me] aan v]lor52 ma> dusdanige 
wijze van cond5s]5 lev]t te di5 aanzi5  
m9d] bezwa> op bij /oomva>tuig51 dewijl 
de koel5de vloei/( da> rondom aanwezig  

is1 en we9ig v]mog5 t] aan- en afvo]    
behoeft te ko/52 de /oom op die wijze   
cond5s]5de1 ges*i$t met oogm]k1 om het  
da>van h]kom/ige wat] afges*eid5 te     
h\d51 t5 e9de alle5 da>m$e d5 ketel te  
vo$54  ,da> gecond5se]de /oom zuiv] wat]
 moet zijn1 zoo z\de m5 opp]vlakkig     
d5k51 dat de vo$+ e5s ketels met dat    
wat] de voorkeur v]di5t bov5 de gewone  
wijze1 wa>bij het /oomwat] met het      
injectiewat] v]m5gd da>toe moet di552   
want het injectiewat] is veelal niet    
zuiv] te v]krijg51 en 9 vele gevall5    
wordt da>voor zeewat] gebezigd1 hetwelk 
na uitdamp+ vreemde /(f5 ( z\t5         
a*t]laat1 die zi* b9n5 d5 ketel         
va/he*t51 ( da>9 n$]pl(f51 en e5        
aanzetsel ( zoog5aamd s$im5t vorm51 dat 
de snelle v]w>m+ door het vuur1 ze]     
v]h9d]t1 en dat zelfs voor de           
ketelplat51 die direkt met het vuur 9   
aanrak+ zijn1 kan v]d]felijk wez53      
uitw]k+51 welke niet z\d5 plaats hebb51 
9 geval m5 d5 ketel aanvankelijk met    
zuiv] wat] vulde1 en v]volg5s da>m$e    

aanh\d5d bleef vo$54 ,tot h$5 e*t] heeft
 de ketelvo$+ met het wat]1 dat         
cond5s]5de /oom 9 /oomw]ktuig5 oplev]t1 
nog ge5e geheel voldo5de uitkom/5       
ges*onk51 en zulks1 omdat het alzoo van 
d5 /oom h]kom/ige wat] ook de olie- (   
vetdeel5 met zi* vo]t1 die 9 de ma*9e t]
 v]za*t+ d] wrijv+ hebb5 g$i5d1 welke   
zi* dan b9n5 d5 ketel /]k va/he*t51 en  
langs di5 weg ook de ov]gang d] hitte   
van het vuur door de ketelplat5 ze]     
h9d]52 behalve dat word5 de v]koel5de   
opp]vlakt5 b9n5 d5 cond5sor m$e met die 
vuile vet/( bezet1 t5 nadeele d] noodige
 snelle v]koel+4 ,e5 en &] is dan       
oorzaak1 dat soortgelijk cond5s]5 voor  
ketelvo$+ ge5sz9s algeme5 gevolgd wordt1
 en hoewel v]s*ill5de inrigt+5 tot dat  
e9de be/aan1 m5 zi* liev] voor het      
teg5woordige1 nog bij de gewone mani]   
h\dt1 zorg drag5de1 dat de ketel niet   
alle5 op ges*ikte tijd5 van het gewone  
m9d] va/gehe*te aanzetsel wordt         
gezuiv]d1 ma> ook1 dat m5 g$ur5de de    
w]k+ 7voornamelijk wanne] zeewat] voor  

injectiewat] wordt gebezigd7 e5ig wat]  
uit d5 ketel1 door e5e spuikraan 9      
deszelfs bodem1 doet wegvloeij51 opdat  
zi* zoo m9 mogelijk s$im5t va/he*te1 en 
nimm] s$im5t n$]pl(fe4 ,het ketelwat]   
door zoodanige spuikraan noodzakelijk   
v]m9d]5de1 moet dan natuurlijk1 door    
middel d] vo$+pomp met v]s* wat]1 7zoo  
veel mogelijk v]w>md7 buit5gewoon word5 
aangevuld2 voor die buit5gewone spuij+  
en ev5matige aanvull+ heeft m5 ook e5ige
 w]ktuigelijke middel5 b$a*t1 die me] ( 
m9 voldo51 do* die hi] ge5e plaats t]   
bes*rijv+ kunn5 v9d54    #hj4  ,met     
/oomrijtuig5 ontvli$t de g$i5d hebb5de  
/oom door d5 s*oor/e5 9 de op5e lu*t1   
zoo dat m5 da>van ge5 wat] trekt1 om    
voor de vo$+ des ketels te di554 ,de e5s
 met zuiv] wat] gevulde ketel wordt met 
zuiv] wat] gevo$1 wa>van de m$e gevo]d  
word5de pleegwag5 e55 g5oegzam5 voorraad
 bevat1 en die1 na>gelang de            
uitge/rek!id d] togt51 van tijd tot tijd
 da>van wordt voorzi54 ,voor die soort  
van ketels1 die van ge5e groote         

uitgebreidheid zijn1 is het van het     
groot/e belang te all5 tijd5 zuiv] wat] 
te bezig51 omdat hetzelve da> 9 enge    
plaats5 en om digt aane5geleg5e buiz5 ( 
pijp5 v]w>md wordt1 wa>door m5 ge5e     
re9ig+1 van aanzetsel ( s$im5t1 dat op  
d5 ketel nadeelig w]kt en de snelle     
/oomontwikkel+ zoo ze] v]h9d]t1         
behoorlijk kan bew]k/ellig54 ,da> en    
bov5 kookt onzuiv] wat] ze] ligt op en  
ov]1 hetge5 ook1 voor deze soort van    
w]ktuig51 9 het bijzond] nadeelige      
gevolg5 kan hebb52 en s*oon m5 zuiv]    
wat] voor de vo$+ dez] ketels bezigt1   
moet op die wat]spuw+ ( zoog5aamde      
pruim+1 niet te m9 de bijzond]e a&a*t   
van d5 be/uurd] geve/igd blijv51 omdat  
zulks nietteg5/a&e vele voorzorg5       
dikwijls gebeurt4    #ha4  ,wat]1 dat   
z\t opgelo/ h\dt1 zoo als zeewat]1 eis*t
 e5ige me]d]e w>mte dan zuiv] wat]1 om  
aan het kok5 te g]ak52 hoog] hebb5 wij  
de temp]atuur opgegev5 7zie  #ea en #ec7
 welke wat]1 9 /oom v]&]d1 bij          
gemiddeld5 /& des b>omet]s teek5t2 deze 

temp]atuur geldt voor zuiv] wat]1 ook 9 
de /oomw]ktuigelijke praktijk voor      
rivi]- en gewoon wel- ( bronwat]2 gewoon
 zeewat] heeft om te kok5 #a-a_/e graad 
hoog] temp]atuur noodig1 en bevat n     
drie5d]tig/e van deszelfs gewigt aan    
z\t2 kok5de1 v]/oomt da>van het zuiv]e  
wat]1 t]wijl het z\t 9 het ov]ige kok5de
 zeewat] a*t] blijft1 en dus all5gs z\t]
 wordt1 tot dat e9delijk al het zuiv]e  
wat] 9 /oom is ov]gegaan1 en n          
driend]tig/e van het gebezigde gewigt   
zeewat]1 aan z\t 9 d5 ketel ov]blijft2  
hoe me] dit wat] van dat z\t bevat1 des 
te hoog] deszelfs kooktemp]atuur zal    
zijn1 d]wijze1 dat voor elk drie5d]tig/e
 deel v]me]d]+ 9 z\t1 het kooktemp]atuur
 #a-a_/e graad zal /ijg52 kan ongeve]   
#ab drie5d]tig/e deel5 van dat z\t      
opgelo/ h\d51 wa>uit volgt3 dat wanne]  
van het zeewat] #ba driend]tig/e deel51 
( #g_/aa deel5 v]/oomd zijn1 zi* z\t zal
 beg9n5 te vorm54  ,hi] uit blijkt1 dat 
bij aldi5 m5 zeewat] voor de vull+ en   
vo$+ van e55 /oomketel gebruikt1 m5 e5  

we9ig me] br&/( zal behoev51 en des te  
me]1 hoe me] z\tdeel5 dat wat] bevat2   
ook dat m5 t] bezu9ig+ van br&/(1 zorg  
moet drag51 om door middel van tijdige  
spuij+ en w$] aanvull+ met v]s* wat] dat
 z\te te v]slapp54 ,da>5bov5 moet m5 9  
het belang van d5 duur des ketels en t] 
voorkom+ van nog groot]e consumptie     
br&/(f51 het nimm] zoo v]re lat5 kom51  
dat zi* z\t door ov]maat afs*eide (     
s$im5t n$]pl(fe1 e5e n$]pl(f+1 welke    
re$s voor dat het v]zadig5d gewigt van  
#d_/aa z\t 9 het kok5de wat] be/aat1 zal
 plaats grijp51 dewijl het zeez\t uit   
v]s*ill5de1 op elk&] w]k5de1 be/&deel5  
is zam5ge/eld4  ,ge5e te grootte        
oplett5dheid kan m5 9 dit opzigt aan    
zee-/oomketels wijd51 om welke r$5 dan  
ook ond]s*eid5e middel5 zijn b$a*t1     
welke de graad van z\!id van het        
ketelwat] te k5n5 gev51 do* wa>van ge5e 
v]kl>+ 9 dit voorg5om5 beknopte w]kje   
kan gegev5 word53 me]mal5 is het        
gebeurd1 dat door onoplett5dheid t5     
dez51 go$e en ko/b>e /oomketels         

onbruikba> w]d54    #hb4  ,9 de voorga&e
 1 de v]zadig+ van wat] door z\t        
voorkom5de1 zoo is het m$e voegzaam te  
v]kl>51 wat m5 door v]zadigd5 /oom 9 e5 
w]ktuig v]/aat4 ,door v]zadigd5 /oom    
v]/aat m5 zoodanig51 welke ov]e5kom/ig  
deszelfs temp]atuur de groot/e          
hoeveelheid wat] bevat4 ,om dit         
duidelijk] te mak51 /elle m5 zi* e5e    
beslot5e ruimte voor1 die e5e kubieke el
 groot is1 welke /oom bevat 9 spann+ aan
 d5 gemiddeld5 druk des dampkr+s gelijk1
 op de hem eig5e temp]atuur van #bab    
grad51 zoodanig5 /oom noemt m5 v]zadigd2
 ma> wanne] m5 die afgeslot5e volume    
/oom e5ige grad5 v]w>mt1 dan zal die    
zelfde kubieke el /oom niet me] v]zadigd
 wez51 want 9 die zelfde ruimte z\de nog
 me] wat]1 door die v]me]d]+ van w>mte 9
 /oom kunn5 ov]gaan2 gezegde volume /oom
 v]groot dan1 bij gebrek aan wat]1 alle5
 9 spann+1 ev5 gelijk de gewone         
dampkr+slu*t1 b9n5 e5e beslot5e ruimte1 
9 ve]kra*t ( spann+ door gelijke v]w>m+ 
z\de w9n51 volg5s e55 zelfd5 regel van  

uitzett+4  ,door naauwkeurige proev5    
heeft m5 bevond51 dat de dampkr+slu*t   
met elke graad v]me]d]+ 9 temp]atuur1   
tuss*5 #cb en #bab grad51 zi* we9ig me] 
dan #b_/ajjj van d]zelv] e]/e volume    
uitzet1 welke regel voor /oom1 met ge5  
wat] 9 aanrak+1 dezelfde is4 ,dit       
v]gelijk5de met hetge5 hoog] op gegev5  
/aat1 weg5s de temp]atuur van d5 /oom   
7altijd 9 geme5s*ap met wat] g$a*t7 en  
deszelfs ov]e5kom/ige spann+1 zoo zal m5
 ontw>51 dat de uitzett+ van lu*t door  
w>mte 7dat is van drooge lu*t7 vrij wat 
v]s*il hi]9 oplev]t2 zoo dat /oom1 welke
 9 geme5s*ap met wat]1 9 temp]atuur     
rij/1 9 spann+ ( ve]kra*t veel me]      
aanw9t1 dan wanne] die rijz+ 9          
temp]atuur buit5 geme5s*ap met wat]     
plaats v9dt2 zoodanige ov]v]w>mde ( met 
wat] ov]v]zadigde /oom1 z\de 9 e5       
/oomw]ktuig me] nadeelig dan nuttig     
zijn4    #hc4  ,da> het doel met dit    
w]kje is1 om de ho(dzakelijke grond5 en 
da>op /eun5de inrigt+5 van het          
/oomw]ktuig1 op e5e duidelijke en korte 

wijze te v]kl>51 zoo hebb5 wij1 met     
beh\d van het go$e di5aanga&e e5] vorige
 uitgave1 ons vooral ook moet5 bep]k5   
bij de v]kl>+ van het gewone /ationaire 
/oomw]ktuig van lag5 druk4 ,vele &]e    
wijze van to]igt+1 s*ikk+ en vorm van   
deel5 be/aan er da>om1 welke wij niet   
speciaal hebb5 kunn5 beh&el54 ,wanne] m5
 uit de vele soort5 van /oomma*95 e5e   
kiez5 moe/1 om tot leidraad t] v]kl>+   
van &]5 te di551 dan z\de ind]daad ge5e 
bet]e keuze dan deze kunn5 ges*i$51     
zijnde het be/e voor uite5zett+ en      
opheld]+ van beg9sel5 ges*ikt4 ,om      
nogtans e5e eig5a>dige inrigt+ van het  
/oomw]ktuig met de da>voor mee/ v]tr\wde
 zam5/ell+ t] oef5+ van begrip te gev51 
zoo is aan het e9de dez] bladzijd5 e5e  
afbeeld+ van e5 /oomw]ktuig met ketel   
van lage drukk+ gevoegd1 wa>m$e sommige 
/oomva>tuig5 voorzi5 zijn1 met de       
noodige aanwijz+ t] v]kl>+4 ,de geheele 
bevatt+ da>van zal niet moeijelijk vall5
 voor hem1 welke de bov5 beh&elde grond5
 wel heeft v]/aan4  ,met de bes*\w+ van 

die figur51 zi* de v]kl>+ d] grond5     
h]9n]5de1 zal m5 na we9ige ov]weg+ de   
ov]tuig+ bekom51 dat de s*ikk+ d]       
ho(ddeel5 van e5 /oomw]ktuig voor vele  
v]&]+ vatba> is2 zoo kan bijvoorbeeld de
 di5/1 welke e5e enkele bov5 de ma*9e   
geleg5e balans doet1 v]rigt word5 door  
twee balans51 welke b5$5wa>ts t]        
w$]zijd5 van de ma*9e ligg51 gelijk uit 
deze afbeeld+ van e5e /oombootma*9e te  
zi5 is2 ook behoeft de cond5sor met de  
lu*tpomp niet altijd 9 e55 gevuld5      
wat]bak ge/eld te zijn1 t]wijl het      
injectiewat] door e5e pijp 9 d5 cond5sor
 kan word5 gebragt2 v]volg5s zal m5 ook 
inzi51 dat het ge5 v]eis*te is1 om door 
tuss*5kom/ van balans5 de kruk van e5e  
ho(das te do5 omw5tel51 ma> dat de      
/oomzuig]1 zond] di51 met zulk e5e kruk 
op e5e bov5 ( ond] geleg5e ho(das te    
v]b9d5 is2 zelfs kan m5 ligg5de (       
hell5de /oomcil9d]s1 9 di]voege met de  
ho(daskruk v]bond51 aanw5d52 ( ook op   
/]ke ass5 he5 en w$] sl+]5de            
/oomcil9d]s1 wa> van de zuig]/ang-e9d5  

de rondga&e beweg+ d] ho(daskrukk5      
direkt volg52 m5 is ook niet geh\d51 om 
e55 enkel5 /oomcil9d] te gebruik53 de   
aanw5d+ van twee ( me] cil9d]s kan soms 
ges*ikt voorkom52 ond] &]5 heeft m5     
/oomw]ktuig5 met twee /oomcil9d]s van   
v]s*ill5de grootte1 voorzi5 van         
/oomketels voor zoog5aamd5 middelb>5 (  
hoog5 /oomdruk1 wa>uit hoog gespann5    
/oom e]/elijk 9 d5 kle95 cil9d] vloeit  
en da>9 zond] ontspann+ w]kt1 v]volg5s  
da>uit 9 e55 groot5 cil9d] /roomt1 en 9 
dez5 laat/5 ontspann5de1 beide zuig]s   
gelijktijdig doet op- en n$] beweg54    
,ond] de vele soort5 van /oomw]ktuig5   
treft m5 wel e5s zoog5aamde rotative    
ma*95 aan1 wa>9 de rondga&e beweg+      
dadelijk1 dat is zond] tuss*5kom/ van   
e55 he5 en w$] ga&5 /oomzuig] plaats    
v9dt4 ,deze be/aan uit e55 holl5 rond5  
r+ ( uit e5e soort van rond5 trommel1   
wa>b9n5 e5 vleugel doorga&e rondgevo]d  
wordt 7bij wijze van digt sluit5d5      
zuig]7 door d5 druk van me] ( m9d]      
gespann5 /oom2 deze ma*95 zijn ze]      

e5v\dig en beslaan we9ig ruimte1 do* tot
 h$5 hebb5 dezelve nog niet kunn5       
voldo51 de oorzaak da>van is niet geleg5
 9 onjui/e grondbeg9sel51 ma> alle5 9   
het moeijelijke1 dat voor als nog als   
onv]w9ba> te bes*\w5 is1 om da>aan e5e  
go$e duurzaamheid1 ( be/5dig go$e w]k+  
te gev54  ,ond] de deel5 van e5         
/oomw]ktuig1 welke voor ond]s*eid5e     
wijz+5 vatba> zijn1 behoort 9 het       
bijzond] de zoog5aamde /ooms*uif1 die de
 geheele beweg+ van het w]ktuig regelt1 
gelijk wij 9  #ch hebb5 aangetoond4 ,dat
 regel5d deel be/aat vrij algeme5 uit   
e5e enkele lange s*uif1 die de beide    
/oomdoortogt5 dekk5 kan1 9 w]ktuig5 van 
lag5 druk doorga&e hol en op51 om       
doortogt van d5 op d5 zuig] g$i5d       
hebb5d5 /oom na> d5 cond5sor te gev51   
wa>van de afbeeld+ van de /oombootma*9e 
e5 voorbeeld lev]t2 9 die zelfde soort  
van w]ktuig5 treft m5 ook wel /ooms*uiv5
 aan1 die 9 twee deel5 ges*eid5 zijn1   
wa>bij dan d5 g$i5d hebb5d5 /oom1 van   
w$]zijd5 des zuig]s1 langs de uit]/e    

e9d5 d] dus zam5ge/elde /ooms*uif1 e55  
bijzond]5 weg na> d5 cond5sor gegev5    
wordt2 dusdanige aane5gekoppelde        
/ooms*uifdeel5 zijn dan1 ( afgekorte    
digte lange /ooms*uiv51 ( hebb5 d5 vorm 
van zuig]s2 voor dat zelfde e9de        
gebruikt m5 ook doosvormige s*uiv51     
welke door d5 druk des /ooms aansluit51 
en ge5e a&r+5de pakk+ behoev51 9 sommige
 /oomw]ktuig5 word5 kran5 ( valklepp5 t]
 regel+ van de toelat+ des /ooms 9 d5   
cil9d] gebezigd2 9 w]ktuig51 die met    
hoog] gespann5 /oom w]k51 gebruikt m5   
tot datzelfde e9de1 en bij voorkeur1    
lange ( korte s*uiv51 welke ge5e pakk+  
behoev51 dat is1 die zi* zelv5 door d5  
druk van d5 /oom aansluit54 ,t] v]mijd+ 
van pakk+ 9 h5nep ( vlas bezigt m5 ook  
uit- en inve]5de metal5 ( ijz]5 r+51    
welke wijze van sluit+ ook me]mal5 voor 
/oomzuig]s gebruikt wordt4 ,da> de vorm 
en regel+ van beweg+ d] /ooms*uif e5    
uit]/ belangrijk ond]w]p is1 zoo hebb5  
vele deskundig5 aanh\d5d da>9 na>       
v]bet]+ getra*t4  ,de noodzakelijke     

regtlijnige leid+ des /oomzuig]s1 is ook
 door &]e middel51 als door het veel te 
wijzig5 toe/el d] zoog5aamde ev5wijdige 
( p>allelle beweg+ 7gelijk 9  #da       
uite5gezet is7 te v]krijg52 zoo ziet m5 
die leid+ ook wel uitgevo]d door e5v\dig
 d5 top d] /oomzuig]/ang 9 e51 t]       
w$]zijd5 geleg51 regtlijnig raamw]k te  
do5 roll5 ( s*uiv51 wa>door aan d5 eis* 
di] leid+ jui/ voldaan wordt4  ,groote  
v]s*ill5 van zam5/ell+ en inrigt+ v9dt  
m5 9 /oomketels1 alles met oogm]k1 om   
met we9ige br&/(f5 veel /oom te lev]51  
want de ko/5 aan br&/(1 is eig5lijk de  
prijs van het v]mog51 dat het w]ktuig   
uitoef5t4 ,e5 go$e ketel behoort bov5di5
 zoo duurzaam mogelijk te zijn1 op dat  
dezelve niet na e5 kort tijdsv]loop     
onbruikba> g]ake3 gezam5tlijke r$551    
wa>om m5 onoph\delijk nog na> v]bet]de  
con/ructie van /oomketels zoekt4    #hd4
  ,om d5 ,lez] met de hi/orie van de    
opkom/ en d5 voortgang 9 v]bet]+ van het
 /oomw]ktuig kort en zakelijk bek5d te  
mak51 zal de v]meld+ van de mee/        

belangrijke uitv9d+5 en v]bet]+51 na>   
volgorde van tijd g]angs*ikt1 het be/   
ges*ikt wez54  ,de k5nis d] /oomkra*t   
dagteek5t van ze] vroeg5 tijd1 want van 
zek]5 ,h]o1 die ongeve] #abj j>5 voor de
 *ri/elijke ja>tell+ leefde1 v9dt m5    
re$s zam5/ell5 bes*rev51 die da>van tot 
bewijs /rekk54 ,dan het s*ijnt1 dat 9   
die vroege tijd5 het v]mog5 van d5 /oom 
m9d]1 ( 9 het geheel niet1 tot nuttige  
e9d5 is gebezigd geword51 ma> veele] om 
de ho(dleid]s van het bijgelo(          
behulpzaam te zijn1 9 het ond]worp5 h\d5
 van het ligt geloovige volk1 door      
voorgew5de wond]5 da>m$e te v]rigt54    
,e5e reeks van eeuw5 zijn v]volg5s      
v]loop51 wa>van m5 b]igt5 betreff5de    
toepass+ van /oomkra*t mi/1 ma> uit     
welks gemis met ge5e zek]heid beslot5   
kan word51 ( de beoef5+ en de aanw5d+ d]
 /oomkra*t g$ur5de dat tijdsv]loop niet 
gevord]d is1 hoewel het als zek] moet   
geh\d5 word51 dat de oud5 da>van me]    
wi/51 dan ons tot h$5 van h5 is bek5d   
g]aakt4  ,van niet vroeg] dan #aedc weet

 m51 uit spaans*e ar*iev51 dat 9 dat ja>
 ,blasco de ,g>ray 9 de hav5 van        
,b>celona proev5 met e5 va>tuig heeft   
g5om51 om hetzelve zond] zeil5 ( riem5  
door het wat] te beweg52 van het da>toe 
gebezigde middel /aat alle5 v]meld1 dat 
het va>tuig e55 groot5 ketel met kok5d  
wat] bevatte1 en uitw5dig met beweegb>e 
rad]5 0 voorzi52 dit kan dus welligt het
 e]/e /oomva>tuig gewee/ zijn1 do*      
wa>van m5 v]d] niet veel bijzond]s weet4
  ,het 0 d5 ,italiaans*5 ,+5ieur        
,giovanni ,branca1 die 9 #afbi e5e      
afbeeld+ met bes*rijv+ lev]de1 hoe snel 
uit/room5de /oom e5 wiel1 met vleugels  
voorzi51 kan do5 omdraaij5 en kra*t     
uitoef551 om er e5 ( &] w]k m$e te      
v]rigt52 vr hem _h ,c>dan ook da>van    
gewag gemaakt1 en de ,caus1 hoe m5 wat] 
door /oom kan opvo]54  ,9 #affc gaf     
,edw>d ,som]set1 ,m>quis van ,worce/]1  
e5 w]k 9 het li*t1 hetwelk e5 hond]dtal 
korte en ze] opp]vlakkige bes*rijv+5 van
 ev5 zoo vele uitv9d+5 bevat1 en wa>ond]
 e5e voorkomt1 wa>9 hij zegt uitgevond5 

te hebb51 om op e5e wond]lijke en       
all]kra*tdadig/e wijze1 wat] door vuur  
op te vo]51 en wel met geslot5e /]ke    
vat51 die beurtel+s1 door het vuur1 van 
wat] gel$igd word53 de ,m>quis moet op  
die grond5 ook e5 w]ktuig hebb5 do5     
oprigt51 dat ind]daad v]wond]+ ba>de4   
,om/reeks #afhe hield de ,frans*man     
,d5is ,pap91 zi* met plann5 bezig1 om de
 kra*t van d5 /oom nuttig aan te w5d54  
,het e]/e d5kbeeld1 om d5 /oom 9 e55    
cil9d] teg5 e55 da>9 pass5d5 zuig] te   
do5 drukk51 s*ijnt m5 aan hem v]s*uldigd
 te zijn1 als ook de veiligheidsklep    
voor /oomketels1 en de eig5s*ap dat de  
/oom te cond5s]5 is4 ,pap9 met zijne    
ond]zoek+5 voortga&e1 w]kte da>9 t5     
laat/5 nag5oeg gelijktijdig met ,?omas  
,sav]y 9 ,engel&1 die alda> gelukkig] 01
 want 9 #afih v]kreeg ,sav]y e5 pat5t ( 
octrooi1 op e5e door hem uitg$a*te      
zoog5aamde vuur-ma*9e1 voor opvo]+ van  
wat] ges*ikt4  ,?omas ,newcom5 met ,john
 ,cawley w>5 te ,d>tm\? w$] volg5de     
v]bet]a>s2 deze gav5 het /oomw]ktuig (  

de zoog5aamde vuur-ma*9e e55 cil9d] met 
zuig]1 ond] di5 zuig] w]d1 rijz5de1 /oom
 9 d5 cil9d] gelat51 en v]volg5s        
gecond5se]d1 wa>door de zuig] met e5    
v]mog5 aan d5 dampkr+sdruk gelijk w$]   
daalde2 dit cond5s]5 van d5 sloom       
ges*i$de aanvankelijk door uitw5dige    
v]koel+ van d5 cil9d]1 do* lat] op e5e  
e5v\dig] wijze1 dat is3 door inspuit+   
van k\d wat] b9n5 d5 cil9d]             
zelv52--dewijl ,sav]y vroeg] e5 octrooi 
voor het cond5s]5 van /oom door v]koel+ 
v]kreg5 _h1 zoo w]d hij 9 #agje met     
,newcom5 en ,cawley1 deelg5oot 9 e5     
nieuw octrooi2--9 d5 beg9ne moe/5 9 deze
 w]ktuig51 door e55 p]soon1 op de jui/e 
tijd/ipp5 de kran5 ( klepp51 die voor   
toelat+ en afsluit+ van /oom en t]      
invloeij+ van het cond5s]5d             
injectie-wat] di551 met de h& word5     
bewog52 de ov]lev]+ wil1 dat e5 da>m$e  
bela/e jongel+1 ,humphrey ,pott] g5aamd1
 die e5toonige bew]k+ mo$e1 b$a*t1 om   
die kran5 9 v]b9d+ te br5g5 met d5 op en
 n$] beweg5de hefbalk ( balans1 hetge5  

lat] v]bet]d w]d1 wa>door alzoo de ma*9e
 zelve de toelat+ van /oom en wat]      
regelde op e5e veel bet]e wijze1 dan met
 de h& kan word5 v]rigt4  ,zoodanige    
vuurma*95 ( /oomw]ktuig51 lat] nog      
v]bet]d door ,h5ry ,brighton en v]volg5s
 door ,john ,smeaton1 en die m5         
,a?mosph]is*e noemt1 zijn v]volg5s veel 
9 gebruik gekom51 ho(dzakelijk voor het 
oppomp5 van wat]4 ,de /oom1 welke da>9  
w]kte1 g+ 9 spann+ d5 druk des dampkr+s 
ma> we9ig te bov54 ,9 #agbj gaf de      
,duits*] ,leupold e5e e5v\dige zam5/ell+
 aan de h&1 om d5 me] v]mog5d5 /oom van 
hoog]5 druk aan te w5d54  ,9 #agcf      
v]kreeg ,jona?an ,hulls1 9 ,engel&1 e5  
octrooi op e5e door hem uitgevond5e     
ma*9e1 die door /oom z\ bewog5 word51 om
 va>tuig5 uit en 9 hav5s ( rivi]5 te    
vo]51 teg5 w9d en /room ( 9 kalmte2 do* 
hij ond]vond1 hoewel hij da>van e5e     
bes*rijv+ 9 het li*t gaf1 we9ige        
aanmo$ig+2 da> hij voor/elde1 om door   
middel van e55 op- en n$]ga&5 /oomzuig]1
 voort/uw5de ronddraaij5de vleugelwiel5 

( rad]5 te bezig51 zoo de$ hij zi51 hoe 
van he5 en w$]ga&e beweg+ tot zijn      
oogm]k p>tij te trekk5 04  ,om/reeks    
#agej begon het ,a?mosph]is*e           
/oomw]ktuig me] en me] voor algeme5e    
beweegkra*t gebruikt te word51 en zi*   
v]spreid5de1 9 plaats van de gewone     
wat]- en pa>d5- ( rosmol5s te kom51     
hoewel het w]k5 da>m$e to5 ko/ba>d] 0   
dan het gebruik van pa>d51 alle5        
voordeelig] op plaats51 alwa> de br&/(  
we9ig geld ko/1 zoo als 9 de nabijheid  
van kol5mijn52 de v]wissel+ dez]        
w]ktuig5 voor pa>d5 gaf aanleid+1 dat m5
 het v]mog5 e5s /oomw]ktuigs1 met       
zoog5aamde pa>d5kra*t5 v]geleek4  ,9    
#ageg /elde ,keane ,fitzg]ald voor1 om  
t] regel+ van e5e rondga&e beweg+1 door 
e5e he5- en w$]ga&e v]kreg51 het        
vliegwiel te bezig54  ,james ,br9dley   
w]d 9 #agei geoctrooije]d1 voor het     
v]w>m5 van /oom-lev]5d wat]1 door middel
 van e5 geheel met wat] omr+d =nuis1 9  
e55 beslot55 h\t5 ( /e55 bak4  ,we9ig   
tijds da>na v+ de ,engels*man ,james    

,watt zijne ond]zoek+5 aan t] v]bet]+   
van /oomw]ktuig52 hij v]kreeg1 9 #agfi  
e5 octrooi1 dat ze] belangrijke zak5    
inhield3 #a;e om d5 /oom 9 d5           
/oom-cil9d] zoo m9 mogelijk van deszelfs
 w>mte te do5 v]liez52 #b;e om d5 /oom1 
niet 9 d5 cil9d]1 ma> 9 e5 afgezond]d   
vat1 da> buit51 te cond5s]52 #c;e om het
 aldus gecond5se]de wat] en de m$e      
ontwikkelde lu*t1 door middel van       
pomptuig uit d5 cond5sor te trekk52 #d;e
 om d5 /oom sle*ts voor e5 g$eelte 9 d5 
cil9d] te lat51 en v]d] zi* da> b9n5 te 
lat5 ontspann52 #e;e om wanne] direkte  
rondga&e beweg+ v]langd w]d1 d5 /oom te 
do5 w]k5 tuss*5 gewigt51 welk5 9 e55    
holl5 cirkelrond5 r+ ( b&1 sluit5d      
beweegba> zijn1 en klepp5 pass]51 9     
zoodanige mani]1 dat die r+ ( b& da>door
 op e5e horizontale z ronddraait1 het   
zij met ( zond] /oom cond5satie2 #f;e om
 e5e ma*9e te do5 w]k51 door beurtel+s*e
 inkrimp+ en uitzett+ van /oom2 en #g;e 
9 plaats van wat]1 olie1 0 en d]gelijke 
vette /(f51 kwik ( &]e metal5 9 vloeib>5

 /aat1 te bezig5 voor het digt h\d5 van 
zuig]s en &]e deel54 ,groote v]bet]+ van
 het /oomw]ktuig 0 da>van het gevolg4   
,9 ,frankrijk de$ ,pri] 9 #agge mislukte
 proev5 op de rivi] de ,se9e1 om e5     
va>tuig door middel van /oomkra*t voort 
te /uw54  ,james ,watt vond 9 #aggf d5  
zoog5aamd5 tubulair5 cond5sor uit1 dat  
is3 e5' zoodanig51 wa> b9n5 de /oom 9   
enge1 uitw5dig v]koelde1 pijp5          
gecond5se]d wordt4  ,aan ,james ,pick>d 
te ,birm+ham w]d 9 #aghj octrooi v]le5d1
 voor de aanw5d+ van het vliegwiel met  
aanv]bond5e kruk2 di55de1 om op e5e all]
 e5v\dig/e wijze1 de he5- en w$]ga&e    
beweg+ e5s /oomzuig]s 9 e5e regelmatige 
omw5tel5de ( ronddraaij5de te v]&]52    
,james ,watt b$a*t tot dat zelfde e9de1 
welligt t] v]mijd+ van dit uitsluit5d   
regt1 ond] &]51 de zoog5aamde zon- en   
planeet rad]51 wa>door het vliegwiel met
 dubbele snelheid door de drijf/ang     
wordt omgevo]d4  ,9 #agha en #hb w]d5   
aan ,james ,watt nog &]e octrooij5      
v]le5d1 wa>ond] bov5al de uitv9d+       

uitmunt1 om d5 /oom beurtel+s t]        
w$]zijd5 van e5' zelfd5 zuig] te do5    
drukk52 e5e uitv9d+1 welke gepa>d aan   
zijne vroeg]e1 om d5 /oom buit5 d5      
cil9d] te cond5s]51 van het groot/e nut 
is geword51 door het /oomw]ktuig de     
eig5s*ap te gev51 om het v]mog5 van     
tweemaal zoo veel /oom 9 d5zelfd5 tijd  
nuttig te do5 w]k54  ,jona?an ,hornbl[] 
v]wi]f 9 #agha e5 octrooi op de uitv9d+1
 om /oom van hoog5 druk e]/ 9 e5 kle95  
en da>na 9 e55 groot5 cil9d] ontspann5de
 gecomb9e]d te do5 w]k54  ,9 #aghb 0 het
 de ,m>quis de ,j\ffroy1 die e5e        
/oomboot zam5/elde1 welke op de rivi]   
,saone nabij ,lyon ongeve] vijfti5 ma&5 
9 w]k+ is gewee/4  ,ond] de             
geoctrooije]de uitv9d+5 van ,james ,watt
 0 9 #aghd het1 door hem uitg$a*te1     
toe/el d] zoo g5aamde ev5wijdige (      
p>allelle beweg+ begrep52 deze en &]e   
opvolg5de uitv9d+5 van ,james ,watt 9   
het /oomw]ktuigelijke1 zijn ov] het     
algeme5 ze] v]di5/elijk gewee/ en hebb5 
e5 uitmunt5d gevolg gehad2 zoo dat hij  

te regt als e5 d] groot/e v]bet]a>s kan 
aangem]kt word54 ,om de fabrijkmatige   
uitvo]+ zijn] ma*95 te bevord]51        
v]e5igde hij zi* met ,b\lton1 welk5 met 
de da>voor v]eis*te middel5 e55 gew5s*t5
 invlo$ en da>bij doorzigt bezat1 zoodat
 de fabrijk van ,b\lton1 ,watt  ,comp4  
te ,soho1 ze] vele go$e /oomw]ktuig5    
heeft opgelev]d4  ,9 ,am]ika /elde ,fit*
 9 #aghg e5e /oomboot op de rivi]       
,delaw>e te w]k1 welke niet bleef       
voldo52 ook 9 dat zelfde ja> w]kte      
,rumsey alda> e5e /oomboot af1 die1 door
 voor +ezog5 en a*t] uitgep]/ wat]1 moe/
 w]k51 do* die mislukte4  ,9 #aghh en   
#hi de$ ,patrick ,mill] met e5e /oomboot
 op het ,=?- en ,clide kanaal 9 ,s*otl& 
proev51 wa>aan ge5 v]d] gevolg w]d      
gegev54  ,bramah en ,dick9son ontv+5 9  
#agij octrooi op e5 zoog5aamd rotatief  
/oomw]ktuig1 en 9 #agia ,sadl] op e5    
d]gelijk1 do* welke buit5 gebruik zijn  
geblev51 ev5 als dit met de da>toe      
betrekkelijke vroeg]e uitv9d+5 van      
,james ,watt het geval is4  ,aan ,edmund

 ,c>twright te ,middlesex w]d 9 #agig   
ond] &]5 octrooi v]le5d1 om             
/oomw]ktuig51 voor /oom van spiritus (  
alcohol bekwaam te mak51 wa>door veel   
br&/(f5 z\d5 word5 geconomise]d4  ,9    
#agih w]d 9 ,am]ika aan ,liv+/on octrooi
 gegev51 om door middel van /oomkra*t1  
va>tuig5 voort te /uw51 do* dat         
aanvankelijk ge5 gevolg oplev]de4  ,ma!w
 ,murray bewe]de 9 #agii1 dat het bezig5
 van horizontale ( ligg5de /oomcil9d]s  
voordeel z\de aanbr5g54  ,e5 octrooi van
 #ahja v]zek]d5 aan ,joseph ,bramah het 
uitsluit5d gebruik van zoog5aamde       
vi]wegkran5 9 /oomw]ktuig54  ,t5 j>e    
#ahjb vole9digde ,william ,sym+ton e5e  
sleep/oomboot1 die met ijsbrek5de       
w]ktuig5 z\de voorzi5 zijn2 t5zelfd5    
tijde v]va>digde ,ri*>d ,treve?ick en   
,alex&] ,vivian 9 ,engel& e5 /oomw]ktuig
 van hooge drukk+1 dat beknopt1 v]vo]ba>
 en voor /oomrijtuig5 ges*ikt z\de zijn4
  ,9 #ahjc erlangde ,ar?ur ,woolf e5    
octrooi voor zoog5aamde tubulaire       
/oomketels1 dat zijn de zoodanige1 wa>9 

het vlamm5de gaz uit het vuur door enge 
pijp5 /roomt1 en alzoo het wat] v]w>mt4 
,9 dat zelfde ja> heeft ,fulton1 ond]   
aanmo$ig+ van ,liv+/on1 op de rivi] de  
,se9e nabij ,p>ijs1 proev5 g5om5 met e5e
 door hem zam5ge/elde /oomboot1 wa>uit  
de mogelijkheid1 om /oomkra*t op        
va>tuig5 nuttig toe te pass51 bleek4    
,om/reeks #ahjd begon ,olivi] ,evans zi*
 9 ,am]ika bezig te h\d5 met het        
v]va>dig5 van /oomw]ktuig5 van hoog5    
druk4 ,9 #ahje d$5 ,treve?ick en ,vivian
 9 ,engel&1 op e55 spoorweg te ,m]?yr   
,tydvil1 vrij voldo5de proev5 met e5    
/oomrijtuig1 dat e55 ligg5d5 /oomcil9d] 
bezat4  ,9 #ahjg bragt ,fulton het e]/e 
welgeslaagde /oomva>tuig te ,newyork 9  
,am]ika 9 w]k+1 hetwelk na> zijne plann5
 met ma*95 voorzi5 01 die 9 de ,engels*e
 fabrijk van ,b\lton1 ,watt  ,comp4     
v]va>digd w>54  ,bl9k5sop bekwam 9 #ahaa
 e5 octrooi1 om de wiel5 van            
/oomrijtuig5 en de spor5 wa>ov] dezelve 
roll51 met 9 elk&] w]k5de t&5 te        
voorzi51 t5 e9de het v]me5d doorglijd5  

te voorkom54  ,9 ,am]ika w]d5 om/reeks  
#ahab op de rivi] ,missisippi /oombot5  
gezi51 die w]kelijk go$e di5/ d$52 9 dat
 ja> w]d aan ,*apman e5 octrooi v]/rekt1
 voor het bezig5 van e55 tuss*5 de spor5
 geleg5e kett+1 die om e55 trommel      
geslag51 t] voortbeweg+ van e5          
/oomrijtuig moe/ di554  ,de e]/e        
/oomboot1 welke 9 ,engel& e5igz9s       
volde$1 0 9 #ahab die van ,bell en      
,?omson1 wa>voor ,wood te ,glasc[ de    
ma*9e v]va>digde2 zij vo] op de rivi]   
,clide 9 ,s*otl&4  ,9 #ahac w]d 9       
,engel& octrooi v]/rekt1 om /oomrijtuig5
 door middel van /oot]s ( voet51 9      
plaats van drijfwiel51 op d5 weg voort  
te /uw54  ,/eph5son te ,kell+wor?       
vole9de 9 #ahad e5 /oomrijtuig met twee 
9 d5 /oomketel beslot5 v]ticaal /a&e    
/oomcil9d]s1 wa>van de drijfwiel5 eff5e 
vell+5 ( buit5 omtrekk5 hadd51 die zi*  
da>m$e op eff5e spor5 voortbewog54  ,het
 octrooi van #ahaf aan ,john ,neville te
 ,lond51 behelsde ond] &]e3 de aanw5d+  
van zoog5aamde occil]5de /oomcil9d]s1   

dat is3 cil9d]s1 welke op e5e z         
beweegba> zijn1 en wa>van de /ang des   
da>9 w]k5d5 /oomzuig]s1 aan de kruk van 
e5e omdraaij5de ho(d-z gekoppeld is4 ,9 
dat zelfde ja> bekwam ,muntz e5 octrooi 
voor het v]bet]d v]br&5 d] rook t]      
economis]+ van br&/(2 ,william ,brunton 
9 #ahai voor draaij5d roo/]w]k 9 de     
vuurplaats5 van /oomketels1 wa>ov] zi*  
de br&/( gelijkmatig v]spreidde1 en     
,josiah ,p>kes 9 #ahbj voor bijzond]e   
toelat+ van lu*t 9 vuurplaats5 van      
/oomketels t] bet]e v]br&+ van d5 rook  
en t] bezu9ig+ van br&/(f54 ,9 #ahbb    
v]kreeg ,jakob ,p]k9s octrooi1 om /oom  
van ze] hoog5 druk op e5e bijzond]e     
wijze voort te br5g54  ,9 #ahbe ontv+   
,timo?y ,bur/al octrooi1 en 9 #ahbf     
gezam5tlijk met ,john ,hill1 voor       
/oomrijtuig5 op spoor- en gewone weg5   
toepasselijk2 die ma*95 w>5 voorzi5 met 
twee regtop /a&e /oomcil9d]s4  ,de      
v]bet]+5 van het /oomw]ktuig maakte     
ge/adig vord]+5 en bij gevolg ook de    
locomotiev5 zoo wel te wat] als te l& op

 spoor- en gewone weg54 ,9 #ahbi w]d5 9 
,engel& op d5 ,man*e/] spoorweg1 welke 9
 dat ja> geop5d w]d1 v]gelijk5de proev5 
g5om5 met /oomrijtuig5 van de to5 als   
mee/ erv>5 gea*te w]ktuigkundig5 en     
fabrijkeurs als van ,rob]t ,/eph5son1   
,brai?waite en ,ericson1 ,hackwor?1     
,bur/al en ,br&re?2 van die all5 0 dat  
van ,/eph5son het mee/ voldo5de1 wi5 dan
 ook de uitgelo(de premie w]d toegewez54
 ,dit w]ktuig bezat twee /oomcil9d]s1   
die t] w$]zijd5 van d5 ketel 9 ligg5de  
rigt+ ge/eld w>52 lat] plaat/e ,/eph5son
 de /oomcil9d]s ges*ikt] ond] d5 ketel1 
wa> zij bet] beslot5 en me] teg5 afkoel+
 bes*]md w>52 de ketel 0 e5 zoog5aamde  
tubulaire4 ,voor gewone weg51 die met   
ge5e spor5 voorzi5 zijn1 hebb5 de       
/oomrijtuig5 ook all5gs v]bet]+ bekom51 
do* zijn d5 &]5 9 dat opzigt altijd t5  
a*t]5 geblev51 dewijl voor gewone weg5  
zi* ze] veel moeijelijkh$5 opdo54 ,9    
,engel& hebb51 ond] &]51 ,gurney en     
,hancock1 9 v]s*ill5de mani]5 me] ( m9  
voldo5de proev5 da>van gelev]d4  ,aan d5

 ,engels*man ,?omas ,h[>d w]d 9 #ahce   
octrooi v]le5d1 voor het voortbr5g5 van 
wat]/oom op v]hitte kwik4    #hf4       
,alzoo bevat de voorga&e  e5e opvolg+   
van de mee/ belangrijke uitv9d+5 en     
v]bet]+5 het /oomw]ktuig betreff5de1    
wa>op w$] &]e zijn gegrond geword51 (   
zi* zull5 ve/ig54 ,m5 heeft da>bij kunn5
 opm]k51 dat de vord]+ 9 het            
/oomw]ktuigelijke aanvankelijk langzaam1
 do* lat] met v]snelde s*r$5 is         
vooruitgegaan1 en teg5woordig blijft m5 
onv]moeid bezig1 da>aan de h& te h\d54  
,ma> het moet ook gezegd word51 dat de  
v]bet]+5 hoe lang] hoe me] van de       
jui/heid 9 w]kdadige uitvo]+1 dat is van
 nette v]va>dig+1 afhankelijk g]ak51    
wa>9 m5 all5gs vord]t4 ,9 v]s*ill5de l&5
 w$ijv]t m5 ?ans met elk&]1 9 v]bet]+1  
zoo t5 aanzi5 van inrigt+ als uitvo]+1  
wa>van de drukp]s ons ge/adig de bewijz5
 lev]t4 ,9 ons l& is de uitvo]+ alm$e   
tot e5e groote hoogte geklomm51 zoo dat 
m5 zi* 9 ge55 deele me] tot vreemd5     
behoeft te w5d51 om e5e zoo volmaakt    

mogelijke uitvo]+ te v]krijg52 ook kunn5
 wij1 wat de betrekkelijke prijz5       
aangaat1 ond] de begun/ig+ van het      
,g\v]nem5t1 met buit5l&s*e fabrijk5     
w$ijv]51 iets dat1 om r$5 wij het       
groot/e g$eelte grond/(f5 van eld]s     
moet5 trekk51 zond]l+ moge voorkom51 do*
 niettem9 wa> is4    #hg4  ,wij zull5   
dit w]kje besluit5 met de opgav5 d]     
v]h\d+ van e5ige ,engels*e mat5 met de  
,n$]l&s*e en omgeke]d2 niet alle51 om   
dat die vreemde maat1 buit5 ,engel& ook 
9 vele fabrijk5 gebezigd wordt1 ma> ook1
 om de v]gelijk+ van betrekkelijke      
afmet+5 te kunn5 do51 bij uitvo]+5 en   
opgav5 di]1 9 het /oomw]ktuigelijke ze] 
b$rijvige1 natie4  ,v]volg5s hebb5 wij  
twee tafel5 toegevoegd1 wa>9 m5 met e55 
oogopslag kan zi51 welke maat de        
middellijn van e5 /ationair /oomw]ktuig 
van lage drukk+ behoort te hebb51       
hetwelk met e55 zuig]slag1 aan het      
dubbel van d5 zuig]-middellijn gelijk1  
e5 bepaald v]mog5 9 nom9ale pa>d5kra*t5 
zal oplev]51 en omgeke]d2 zijnde e5     

zuig]slag1 die aan het tweev\d van de   
zuig]-middellijn gelijk is1 de          
v]kiesselijk/e2 e5 /oomzuig] zal groot] 
middellijn moet5 bezitt51 om hetzelfde  
getal nom9ale pa>d5kra*t5 op te lev]51  
wanne] deszelfs slag kle9] is dan 9 de  
tafel5 wordt voorond]/eld2 en           
teg5ov]ge/eld1 zal de zuig] kle9]       
middellijn moet5 hebb51 +eval de slag   
me] b$raagt dan volg5s de tafel54       
----------------------------------------
----------------------                  
,engels*e ,mat54           ,n$]l&s*e    
,mat54                                  
----------------------------------------
---------------------   #a_/h ,duim     
is nag5oeg gelijk aan #c4ag  ,/rep54    
#a                                      
#b4ed  ,duim54            #a ,voet      
#c4je  ,palm54            #a ,/atuut    
,mijl                      #afji4c      
,ell54             #a ,vi]kante ,duim   
#f4de  ,vi]k4 ,duim54     #a            
,voet                     #i4bi         
,palm54     #a ,kubiek ,duim            

#af4chf ,kub4 ,duim54       #a          
,voet                       #bh4cae     
,palm54       #a ,avoir du ,pois 7pond7 
#de4cf  ,lood54            #a ,troois*  
,pond                     #cg4cb        
#a ,gallon                              
#d4ed  ,kann54            #a ,*aldron   
#ac4ji  ,mud4 ( ,vat4       #a ,bu*el   
#j4cf                                   
----------------------------------------
----------------------                  
----------------------------------------
----------------------       ,n$]l&s*e  
,mat54           ,engels*e              
,mat54                                  
----------------------------------------
---------------------   #a ,duim     is 
nag5oeg gelijk aan #j4ci  ,duim54       
#a ,palm                          #c4id 
#a ,el                            #c4bh 
,voet54                 #a ,mijl        
#cbhj4i                        #a       
,vi]kante ,duim                #j4af    
,vi]k4 ,duim54          #a              
,palm               #ae4ej              

#a          ,el                 #aj4gf  
,voet54          #a ,kubiek ,duim       
#j4jfa ,kub4 ,duim54            #a      
,palm                  #fa4jbg          
#a       ,el                    #ce4cag 
,voet54            #a ,pond             
#b4bje ,a4 d4 ,pois 7pond7       #a     
#b4fgi troois*e              #a ,kan (  
,kop                    #j4bb  ,gallon4 
#a ,mud ( ,vat                    #j4jgf
 ,*aldron4               #a             
#b4ge  ,bu*els4                         
----------------------------------------
----------------------   ,e5e           
,geographis*e mijl van #fj 9 e55        
gemiddeld5 graad1 e5e ,engels*e zeemijl1
 is gelijk aan #fjgf ,engels*e voet5 (  
aan #aheb ,n$]l&s*e ell52  ,e5e         
,geographis*e mijl van #bj 9 e55        
gemiddeld5 graad1 ( e5 ,holl&s* uur     
gaans1 is gelijk aan #ahbbg ,engels*e   
voet5 ( aan #eeee4f ,n$]l&s*e ell54     
,e5e ,geographis*e mijl van #ae 9 e55   
gemiddeld5 graad1 dat is e5e ,duits*e   
mijl ( e5e ,holl&s*e zeemijl1 is gelijk 

aan #bdcjc ,engels*e voet5 ( aan        
#gdjg-a_/b ,n$]l&s*e ell54              
,,bijvoegsel4   ,e5e zoog5aamde         
,pa>d5kra*t is gelijk aan #ccjjj        
,engels*e ,a4 d4 ,p4 7pond571 9 d5 tijd 
van #a m9uut1 #a voet hoog opgebragt2   
ov]e5kom5de met #defb-a_/b ,n$]l&s*e    
pond51 9 d5 zelfd5 tijd1 #a ,n$]l&s* el 
hoog opgevo]d1 7zie  #df74  ,de         
gemiddelde hoogte van d5 kwikkolom 9 d5 
,b>omet]1 b$raagt #cj ,engels*e duim51  
ov]e5kom5de met #gf4b ,n$]l&s*e duim51  
7zie  #aj74         99       99       99
       99       99  ,het gebruik d]     
beide volg5de tafel5 is e5v\dig1 bij    
voorbeeld3 welke middellijn behoort e5  
/oomzuig] te hebb51 voor e5e ma*9e van  
#ajj nom9ale pa>d5kra*t58 ,hi]toe bezigt
 m5 de e]/e tafel1 wa>9 teg5 ov] dat    
getal d] e]/e kolom1 9 de twe$e kolom   
#abb4b ,n$4 duim5 voor de gevraagde     
zuig]middellijn gevond5 wordt1 9 de d]de
 kolom is da> nev5s1 het dubbel1 ( de   
slagl5gte #b4dd n$4 ell5 ge/eld1 en 9 de
 vi]de kolom het aantal dubbele         

zuig]slag51 #ae4a1 9 e5e m9uut4  ,t5 &]e
 will5de wet51 hoeveel nom9ale          
pa>d5kra*t5 ov]e5kom5 met de middellijn 
van e55 /oomzuig] van #abj n$4 duim58   
zoo v9dt m5 9 de twe$e tafel 9 de vi]de 
kolom teg5ov] dit getal duim51 #if ,n4  
pa>d5kra*t52 de dubbele slagl5gte1 #b4dj
 n$4 el41 wordt 9 de twe$e1 en het      
aantal dubbele zuig]slag5 p] m9uut1     
#ae4c1 9 de d]de kolom da> nev5s        
gevond54                                
----------------------------------------
-------------------                     
,z ,u ,i ,g ,e ,r4                      
----------------------------------------
-------------------      ,,nom9ale      
,,middellijn4     ,,slagl5gte4 ,,dubb4  
,,slag5     ,,pa>d5kra*t54              
,,p] ,,m9uut4                    ,n$]l4 
duim54  ,n$4 ell54                      
----------------------------------------
-------------------          #a         
#ae4a            #j4ce        #hj4e     
#b            #ba4j            #j4db    
#ei4f                 #d                

#bi4j            #j4eh        #de4b     
#f            #cd4i            #j4gj    
#ch4g                 #h                
#ci4i            #j4hj        #cd4g     
#aj            #dd4a            #j4hh   
#cb4b                                   
----------------------------------------
-------------------         #ab         
#dg4i            #j4if        #cj4j     
#ad            #ea4c            #a4jc   
#bh4d                #af                
#ed4e            #a4ji        #bg4b     
#ah            #eg4d            #a4ae   
#bf4b                #bj                
#fj4b            #a4bj        #be4c     
#be            #ff4e            #a4cc   
#bc4c                                   
----------------------------------------
-------------------         #cj         
#gb4a            #a4dd        #bb4a     
#ce            #gg4b            #a4ed   
#ba4j                #dj                
#ha4h            #a4fd        #bj4a     
#de            #hf4a            #a4gb   
#ai4d                #ej                

#ij4b            #a4hj        #ah4h     
#ee            #id4a            #a4hh   
#ah4b                                   
----------------------------------------
-------------------         #fj         
#ig4g            #a4ie        #ag4g     
#fe           #aja4a            #b4jb   
#ag4c                #gj                
#ajd4e            #b4ji        #af4i    
#ge           #ajg4g            #b4ae   
#af4f                #hj                
#aaj4h            #b4ba        #af4b    
#he           #aac4h            #b4bg   
#ae4i                                   
----------------------------------------
-------------------         #ij         
#aaf4g            #b4cc        #ae4f    
#ie           #aai4e            #b4ci   
#ae4c               #ajj                
#abb4b            #b4dd        #ae4a    
#aaj           #abg4d            #b4ee  
#ad4g               #abj                
#acb4c            #b4fe        #ad4c    
#acj           #acg4a            #b4gd  
#ac4i                                   

----------------------------------------
-------------------        #adj         
#ada4f            #b4hc        #ac4f    
#aej           #ade4i            #b4ib  
#ac4c               #afj                
#aej4b            #c4jj        #ac4j    
#agj           #aed4c            #c4ji  
#ab4h               #ahj                
#aeh4b            #c4af        #ab4e    
#aij           #afb4a            #c4bd  
#ab4c                                   
----------------------------------------
-------------------        #bjj         
#afe4i            #c4cb        #ab4a    
#baj           #afi4e            #c4ci  
#aa4i               #bbj                
#agc4j            #c4df        #aa4g    
#bcj           #agf4e            #c4ec  
#aa4e               #bdj                
#agi4i            #c4fj        #aa4c    
#bej           #ahc4c            #c4fg  
#aa4b                                   
----------------------------------------
-------------------                     
----------------------------------------

-------------------                     
,z ,u ,i ,g ,e ,r4                      
----------------------------------------
-------------------    ,,middellijn4    
,,slagl5gte4 ,,dubb4 ,,slag5            
,,nom9ale                               
,,p] ,,m9uut4   ,,pa>d5kra*t5           
,n$4 duim54 ,n$4 ell54                  
----------------------------------------
-------------------         #ae         
#j4cj             #hj4e         #a4j    
#bj           #j4dj             #fb4c   
#a4h                #be           #j4ej 
#ea4c         #b4i                #cj   
#j4fj             #dd4j         #d4c    
#ce           #j4gj             #ch4g   
#f4j                                    
----------------------------------------
-------------------         #dj         
#j4hj             #cd4g         #h4a    
#de           #j4ij             #ca4f   
#aj4e                #ej           #a4jj
             #bi4a        #ac4b         
#ee           #a4aj             #bg4j   
#af4c                #fj           #a4bj

             #be4c        #ai4h         
----------------------------------------
-------------------         #fe         
#a4cj             #bc4h        #bc4h    
#gj           #a4dj             #bb4f   
#bh4a                #ge           #a4ej
             #ba4d        #cb4h         
#hj           #a4fj             #bj4e   
#ch4j                #he           #a4gj
             #ai4f        #dc4f         
----------------------------------------
-------------------         #ij         
#a4hj             #ah4h        #di4g    
#ie           #a4ij             #ah4a   
#ef4c               #ajj           #b4jj
             #ag4d        #fc4c         
#aje           #b4aj             #af4h  
#gj4g               #aaj           #b4bj
             #af4c        #gh4g         
----------------------------------------
-------------------        #aae         
#b4cj             #ae4h        #hg4a    
#abj           #b4dj             #ae4c  
#if4j               #abe           #b4ej
             #ad4i       #aje4d         

#acj           #b4fj             #ad4d  
#aae4b               #ace               
#b4gj             #ad4a       #abe4f    
----------------------------------------
-------------------        #adj         
#b4hj             #ac4g       #acf4d    
#ade           #b4ij             #ac4c  
#adg4g               #aej               
#c4jj             #ac4j       #aei4e    
#aee           #c4aj             #ab4g  
#aga4h               #afj               
#c4bj             #ab4d       #ahd4f    
----------------------------------------
-------------------        #afe         
#c4cj             #ab4a       #aig4h    
#agj           #c4dj             #aa4i  
#baa4e               #age               
#c4ej             #aa4f       #bbe4f    
#ahj           #c4fj             #aa4c  
#bdj4c               #ahe               
#c4gj             #aa4a       #bee4c    
----------------------------------------
-------------------   ,,v]kl>+ ,,d]     
,,afbeeld+51   ,,voor/ell5de ,,e5e      
,,/oomma*9e ,,van ,,lage ,,drukk+ ,,met 

,,da>bij ,,behoor5d5 ,,/oomketel ,,voor 
,,e5 ,,va>tuig1 ,,na> ,,de ,,laat/e     
,,mee/ ,,v]tr\wde ,,zam5/ell+4   ,e5    
/oomva>tuig bevat gewoonlijk twee       
gelijke ma*95 welk5 te zam5 e5e ho(d- ( 
wiel-z 9 beweg+ br5g51 wa>aan de        
roei-wiel5 ( s*eprad5 zijn v]bond51 die 
t] w$] zijde van het va>tuig op e5ige   
diepte 9 het wat] tr$51 en rond         
w5tel5de1 alzoo d5 drijv5de bodem       
voort/uw54 ,elke ma*9e drijft de ho(d- (
 wiel-z om door middel van e5e kruk2 de 
beide krukk5 zijn 9 reg?oekige rigt+ tot
 elk&] op de ho(d-z ge/eld1 zoodat      
dezelve nimm] gelijktijdig 9 hoog/5 (   
laag/5 /& /aan1 ma> e5 vi]de van e55    
omw5tel+ da>9 met elk&] v]s*ill54 ,beide
 ma*95 word5 met /oom voorzi51 het zij  
door e55 enkelv\dig5 ( door e5 zam5/el  
van me] dan e55 ketel4 ,9 de            
ond]w]pelijke afbeeld+5 is het e5       
enkelv\dige ketel voor /oomlev]+ aan    
twee gelijke ma*952 e5e d]gelijke en    
nev5s elk&] geplaat/e ma*9e wordt hi]   
alle5 voorge/eld1 wa>van de v]kl>+      

geheel op de &]e toepasselijk is4       
,figuur #a4 v]beeldt het zij aanzigt van
 d5 enkelv\dig5 /oomketel en van e5e    
ma*9e4 ,figuur #b4 is de doorsn$e       
ov]langs van di5 ketel en van die zelfde
 ma*9e2 de roei-wiel5 ( s*eprad5 zijn   
alle5 met ge/ippelde lijn5 9 ,fig4 #a   
aang$uid1 hetge5 voldo5de duidelijk is1 
en ge5e v]d]e uitleg behoeft1 de        
bijge/elde lett]s en nomm]s di55 9 beide
 ,figur5 voor de volg5de aanwijz+53     
,,aaaa /oomketel met 9 beslot5 =nuis    
,b',,bb2 dit =nuis be/aat uit twee nev5s
 elk&] geleg5e vuurha>d5 ( vuurplaats51 
wa>van hi] sle*ts e5e ,b'1 zigtba> is1  
en uit twee da>m$e afzond]lijk geme5s*ap
 hebb5de rookleid+51 wa>van g$eelt5 bij 
,,bb te zi5 zijn2 9 de vuurplaats5 wordt
 de br&/( v]br&1 wa>van de ov]blijv5de  
s9tels en as* 9 de ruimte ,c door de    
roo/]s n$]vall52 door de rookleid+5 ,,bb
 /roomt het vlamm5de gaz ( de v]hitte   
rook van de vur5 na> d5 s*oor/e5 ,d1 wa>
 van hi] het ond]deel sle*ts /aat       
afgebeeld1 en met e55 bes*]m5d5 mantel  

omgev5 t] beveilig+ van het s*eepsdek   
teg5 br&2 dit ond]deel van d5 s*oor/e5  
is met deszelfs mantel op d5 ketel      
beve/igd1 t]wijl het bov5deel bov5 dez5 
mantel op e55 omga&5 r& van het ond]deel
 /aat1 do* geheel onv]bond51 t5 e9de dat
 bov5deel ov]boord z\de kunn5 vall5     
zond] dat de vuur/room uit de rookleid+1
 e5ige s*ade aan het dek te weeg br5gt2 
e5 we9ig bov5 d5 mantel is de s*oor/e5  
met e5e draaib>5 w>telklep ,,ab voorzi51
 ev5 als 9 e5e gewon5 kag*elpijp1 wa>m$e
 m5 d5 zoog5aamd5 trek1 welk5 de        
s*oor/e5 da>/elt1 kan wijzig5 ( geheel  
belett54  ,het geheele =nuis is b9n5 d5 
ketel rondom met wat] omgev52 m5 h]k5t  
de v]eis*te hoogte van dat wat]1 door   
aanwijz+ van e55 vlott] ( drijv] ,e1    
welke tot dat e9de op e5e z beweegt1 die
 buit5 d5 ketel door/eekt2 de h]k5n+ van
 de wat]hoogte ges*i$t ook nog door     
middel van de peilkran5 aa2 ook is er   
nog e5e glaz5 buis buit5 teg5 d5 ketel  
geplaat/1 die met het inbeslot5 wat]    
geme5s*ap heeft1 do* die t] voorkom+ van

 v]w>r+ 9 de afbeeld+5 op e5e zoo kle9e 
s*aal niet is afgeteek5d4 ,ook is hi] om
 dezelfde r$5 de afbeeld+ a*t]gelat51   
van e5e di] vele to]igt+51 wa>door e5   
wat]gebrek1 onafhankelijk van de        
bijzond]e oplett5dheid van d5 be/uurd] (
 van d5 vuur/ok]1 k5nelijk gemaakt      
wordt4 ,dit wordt aangewez5 ( door      
uit/room+ van /oom ( heet wat]1 op ( vr 
het oog5blik1 dat wat]gebrek b9n5 d5    
ketel be/aat1 ( door e5ig g]uis* mak5d1 
( /]k 9 het oog vall5d middel1 t]       
bijzond]e wa>s*uw+2 welke to]igt+ 9 a>d 
( wijze gekoz5 wordt1 ov]e5kom/ig de    
da>voor be/a&e plaatsgeleg5heid4  ,f is 
e5e op de /oomkap des ketels geplaat/e  
ka/1 wa>9 zi* twee veiligheidsklepp5    
bev9d52 e5e di] klepp5 is met d]zelv]   
ond]aan gehang5e belad+ ,g sle*ts hi] te
 zi51 deze veiligheidsklepka/ heeft     
bov5op1 e5e op5+ met ontla/pijp ,,ii    
7hi] ev5 als het bov5deel des s*oor/e5s 
als afgebrok5 voorge/eld71 wa>door de   
ov]vlo$ige /oom1 bij op5+ van e5e (     
beide veiligheidsklepp5 ontvli$t2 ,i1   

,i1 ,i is e5 hefboomtoe/el1 wa>m$e e5e  
d] veiligheidsklepp51 door d5 be/uurd]  
van de ma*9e1 na> willekeur kan geop5d  
word51 door sle*ts aan de s*roev5de     
h&kruk b te draaij52 de &]e             
veiligheidsklep1 die e5 we9ig me] belad5
 is1 kan niet met de h& geligt word51 is
 zelfs tot dat e9de afgeslot51 om alle5 
uit zi* zelve te ligt51 wanne] er       
ov]vlo$ ( te hoog gespann5 /oom be/aat1 
( +eval door e5ig gebrek /oomontla/+    
door de e]/e v]h9d]d wordt2 c is e5e    
dunne pijp1 wa>door het wat]1 dat zi* 9 
de veiligheidsklepka/ v]gad]5 mogt1     
afloopt buit5 boord2 d is e5 /oommet]   
met e55 kle951 op kwik drijv5d51 /ijl   
voorzi51 welke de mate d] /oomspann+1   
die b9n5 d5 ketel he]s*t1 op e5e        
nev5sgeplaat/e s*aal aanwij/4  ,,kk     
spuibuis met kraan1 welke door het      
s*eepsvlak gaat1 en alzoo met het       
buit5wat] geme5s*ap heeft1 di5t om uit  
d5 ketel na> v]kiez+ wat] te looz5      
g$ur5de ( na deszelfs w]k+1 ( om d5     
l$ig5 ketel van wat] te voorzi52 de     

spuibuis bezit nog e5e &]e kraan e1     
wa>door m5 wat] door middel van e5e nad]
 aan te wijz5e h&p]spomp 9 d5 ketel     
br5g51 ( d5zelv5 da>door ontl$ig5 kan4  
,l mangatdeksel1 dat e5e op5+ 9 de      
/oomkap des ketels dekt1 g5oegzaam groot
 t] doorlat+ van e55 p]soon2 dit deksel 
is met e5e lu*tklep f voorzi52 g is e5  
slikgatdeksel1 te op55 voor de re9ig+   
des ketels4  ,m vo$+kraan1 wa>door de   
ketel deszelfs vo$+ met w>m wat] door de
 ma*9e g5iet2 deze kraan is na> gelang  
d] behoefte aan vo$+wat]1 met de h& te  
op55 ( te sluit54  ,n is e5e ka/1 welke 
e5e klep bevat1 die door draaij+ van het
 h&wiel h geheel ( g$eeltelijk op5gezet1
 ( geslot5 kan word51 hi]9 vloeit de    
/oom uit d5 ketel1 en bij geop5de klep  
uit d5 ketel na> de ma*95 door de       
aanv]bond5e leibuiz5 ,o4  ,,pp          
/oomcil9d] met da>9 digt sluit5d5 zuig] 
kk1 wa>van de /ang door e5e pakk+bos i  
van het /oomcil9d]deksel opgaat2 de /oom
 vloeit 9 dez5 cil9d] bov5 ( ond] d5    
zuig] uit de /ooms*uifka/ l l na> gelang

 van d5 /& d] da>b9n5 beweegb>e         
/ooms*uif l l1 door d5 bov5 ( ond]      
/oomdoortogt i' i'4 ,de /ooms*uifka/ l l
 wordt met /oom uit d5 ketel voorzi5    
langs de smoorklep m1 welke na>         
willekeur me] ( m9 op5gezet kan word5   
door middel van het bov5geleg5 h&vat2 de
 toegang van d5 /oom na> de smoorklep   
v9dt plaats door d5 holl5 b& n n welke  
d5 /oomcil9d] omgeeft1 en wa>m$e de     
/oomleibuis ,o is v]e5igd4  ,bodem en   
deksel van d5 /oomcil9d] bezitt5 na>    
eis* belad5e wat]klepp5 n' n'1 wa>door  
toevallig 9 d5 cil9d] geslag5 wat] zi*  
zelf ontla/4  ,bov5 kle9e op5+5 9 het   
cil9d]deksel zijn kle9e komm51 met kran5
 p p voorzi51 geplaat/1 wa>door m5 na>  
welgevall51 olie ( vet tot d5 zuig] kan 
do5 vloeij54  ,de opga&e /oomzuig]/ang  
is aan d]zelv] top met e5 dw>sjuk       
v]e5igd1 de arme9d5 van dit juk zijn t] 
w$]zijd5 van d5 /oomcil9d] beweegba>    
v]bond51 met zijro$5 q1 die b5$5wa>ts1  
ev5 zoo met de arm5 van e5 pa> balans5  
,,qq zijn gekoppeld2 de /oomzuig] k k   

door d5 druk des /ooms zi* op- ( n$]    
beweg5de1 geeft dus1 door tuss*5kom/ van
 deze zijro$5 q1 gelijke beweg+ aan de  
balans5 ,,qq4  ,voor de rigtige leid+   
van d5 top d] /oomzuig]/ang heeft m5 de 
zijro$5 q beweegba> v]bond5 met het     
zoog5aamde toe/el d] ev5wijdige (       
p>allele beweg+1 be/a&e uit de /raalro$5
 #bb en de koppelro$e #dd1 die de       
/raalro$5 aan kle9e beweegb>e krukk5 #cc
 en de balans v]b9dt4  ,elk pa> balans5 
,,qq is bij het e9de d] teg5ov]ge/elde  
arm5 ond]l+ v]e5igd door e5 &] juk r1   
uit welks midd5 e5e drijf/ang ,r opgaat1
 wa>van het bov5e9de beweegba> v]bond5  
is met de p5 van de ho(daskruk ,,ss'    
d]wijze1 dat de ho(das ,s'1 da>door kan 
word5 omgevo]d2 de kruk ,,tt d] wielas  
wordt door de omw5tel5de e]/e kruk ,,ss'
 voortg$rev51 door tuss*5voeg+ van e5   
koppellid ,u1 zoodat de buit5 boord     
da>aan v]bond5e roeiwiel5 ( s*eprad51   
da>m$e omdraaij54  ,de ho(das ,s' is    
door e5e exc5triek-s*ijf ,,vv omvat2 om 
deze s*ijf is e5 r+ beweegba> en aan de 

exc5triek-ro$e ,w v]bond51 welke ro$e   
aan het &]e e9de 9 e5e keep d5 arm t    
vat1 die op e5e beweegb>e z beve/igd is2
 de ho(das ,s' de exc5triek-s*ijf ,,vv  
m$e vo]5de1 zal alzoo door tuss*5kom/   
van de exc5triek-ro$e ,w1 d5 arm t he5  
en w$] beweg5 met de da>aan beve/igde z4
  ,deze laat/e z bezit t] w$]zijde van  
de /ooms*uifka/ e55 arm u1 met da>aan   
beweegba> v]bond5e opga&e ligte zijro$51
 welk] topp5 ev5 zoo zijn v]bond5 met e5
 kle9 dw>sjuk op d5 top u' van de /ang  
d] /ooms*uif1 welke /ang door e5e       
pakk+bos van het deksel d] /ooms*uifka/ 
ll uitkomt2 op die wijze wordt dan de   
/ooms*uif door middel van de            
exc5triek-s*ijf ,,vv m$e op en n$]      
bewog52 v'v' is het teg5wigt d]         
/ooms*uif4 ,de hoog/e en laag/e /&5 van 
de /ooms*uif hebb5 niet gelijktijdig    
plaats met de hoog/e en laag/e /&5 van  
d5 /oomzuig]1 opdat de /oomtoelat+ dan  
e]/ plaats v9de1 wanne] de /oomzuig]    
deszelfs hoog/5 ( laag/5 /& b]eikt      
heeft2 hi]toe is aan de exc5triek-s*ijf 

,,vv op de ho(das ,s' e5e da>voor       
pass5de rigt+ gegev51 zoodat de hoog/e  
en laag/e /&5 van de /ooms*uif plaats   
v9d51 nadat de /oomzuig] circa e5 vi]de 
deel van deszelfs slag is g$aald (      
g]ez54 ,de /& van de exc5triek-s*ijf    
voor vooruitw]k+ van de roeiwiel5 (     
s*eprad5 niet dezelfde zijnde1 als voor 
a*t]uitw]k+ van dezelve1 zoo is voor het
 aannem5 van die twee v]s*ill5de /&5 van
 de exc5triek-s*ijf1 de noodige         
wisselruimte op de ho(d-z gelat54  ,om  
de beweg+ van de /ooms*uif1 en bijgevolg
 van de ma*9e te do5 oph\d51 be/aat bij 
de keep d] exc5triek-ro$e ,w e5e kl9k w1
 wa>m$e de be/uurd] met de h& de        
exc5triek-ro$e van d5 arm t ontkoppelt1 
en da>door het op- en n$] beweg5 van de 
/ooms*uif doet /ak51 zoodat de /oomzuig]
 k k de beurtel+s*e toelat+ van /oom mi/
 en gevolgelijk zal /il/aan4  ,met d5   
arm t is e5 lange hefboom ( h&el x x    
v]e5igd1 welke di5t1 om bij ontkoppel+  
van d5 arm t van de exc5triek-ro$e ,w1  
aan de /ooms*uif zoodanig5 /& met de h& 

te gev51 als ges*ikt is1 om de /oomzuig]
 k k te do5 rijz5 ( dal51 na> gelang m51
 tot voor- ( a*t]uit w]k51 de roeiwiel51
 ( s*eprad5 9 beweg+ v]kie/ te /ell54   
,dit aanvankelijk 9 beweg+ /ell5 van de 
ma*9e na> behoor5 door de h& van d5     
be/uurd] plaats v9d5de1 zoo bezorgt     
deze1 door v]zett+ van de kl9k w1 de w$]
 zam5koppel+ van de exc5triek-ro$e ,w   
met d5 arm t1 wa>door het v]volg d]     
beweg+ 9 d5 aangevang5 z9 uit zi* zelf1 
zal word5 ond]h\d54  ,x ,x is de        
cond5sor wa>9 de /oom uit d5 /oomcil9d] 
vloeit1 om tot wat] v]dikt te word51    
door alda> 9 aanrak+ te kom5 met k\d    
wat]1 dat door het pijptoe/el o' o' en  
de injectiekraan y vloeit2 de toevloeij+
 van het injectiewat] wordt g]egeld door
 d5 be/uurd]1 want da>toe h\dt de       
injectiekraan e5e h&kruk z4  ,y lu*tpomp
 met insluit5d5 zuig]1 die opsla&e      
klepp5 #a1 #a bezit2 de                 
lu*tpompzuig]/ang is ev5 als de         
/oomzuig]/ang met e5 dw>sjuk v]bond51   
wa>van zijro$5 #b n$]gaan1 die met de   

balans5 ,,qq gekoppeld zijn2 zoodat     
wanne] de /oomzuig] rij/ de             
lu*tpompzuig] daalt en omgeke]d4 ,de    
lu*tpompzuig] trekt opga&e het van d5   
/oom en d] injectie h]kom/ige wat]1 met 
de tev5s uit het wat] ontwikkelde lu*t  
uit d5 cond5sor ,,xx door de            
cond5sorklep #d1 en vo]t dit op deszelfs
 klepp5 #a1a 9 d5 w>m- ( heet wat]bak ,z
 door de klep #e van di5 bak4  ,van het 
9 d5 w>m- ( heet wat]bak opgevo]de wat]1
 wordt door de op5+ #f het noodige      
getrokk51 om d5 ketel voor het v]/oomde 
wat] w$] aan te vull5 ( te vo$51 e5e    
p]spomp1 wa>van de zuig] ( dompela> door
 het lu*tpompjuk op en n$] bewog5 wordt 
79 de afbeeld+5 niet zigtba>1 word5de   
door de lu*tpomp b$ekt7 di5t tot dat    
e9de2 want pijp5 #g1g zijn da>m$e       
v]e5igd1 wa>door dat w>me wat] 9 de     
geme5s*appelijke pijp #h1h na> d5 ketel1
 door de op5/a&e vo$+kraan ,m gevo]d    
wordt2 #bc zijn lei/ang51 die door de   
arm5 van het lu*tpompzuig]juk omvat     
word51 en voor de rigtige leid+ da>van  

di552 aan e5e di] /ang5 is de dompela>  
van de vo$+pomp v]bond51 en kan alzoo   
met het juk op en n$] beweg54  ,de heet 
wat]bak ,z bezit e5e v]hoog+ ( kolom y  
t] voorkom+ van wat]ov]/ort+1 en teg5   
deze kolom is e5e belad5e /ortklep #i   
aangebragt1 wa>door het vo$+wat] w$] 9  
d5 w>m wat]bak t]ug valt1 +eval de      
vo$+kraan ,m aan d5 ketel mogt geslot5  
wez5 middel]wijl de vo$+pomp w]kt2 de   
vo$+pompzuig]s ( dompela>s1 kunn5 door  
de h& van d5 be/uurd] 9 ( buit5 w]k+    
ge/eld word51 na> gelang de behoefte aan
 ketelvo$+4 ,het 9 d5 w>m- ( heet       
wat]bak te veel ov]blijv5de wat]1 ontla/
 zi* buit5 boord1 door de op5+ d]       
vloeipijp y1 welke op5+ bij /il/& van de
 ma*9e door e5e klep geslot5 kan word51 
met aan de s*roev5de h&kruk #aj te      
draaij54  #ab h&p]spomp1 wa>m$e de      
ketel1 onafhankelijk van de w]k+ d]     
ma*9e1 met k\dwat] kan gevuld ( gevo$   
word51 door e5e 7hi] sle*ts g$eeltelijk 
afgebeelde7 pijp r t1 die met de kraan e
 d] spuibuis ,k geme5s*ap heeft1 ( ook  

kan door deze pomp de ketel1 wanne] het 
noodig mogt zijn1 gel$igd word54  #ac   
s*eepsl5spomp4 wa>van de zuig] door e55 
d] arm5 van de balans5 ,,qq op en n$]   
bewog5 wordt2 deze pomp vo]t het zi* 9  
het va>tuig bev9d5de wat] op en ov]     
boord1 en haalt dit uit het voor- ( uit 
het a*t]s*ip door pijp51 hi] niet geheel
 afgebeeld2 zij kan door de h& van d5   
be/uurd] 9 ( buit5 w]k+ ge/eld word51   
#ad is de doorblaaskraan door e5e kle9e 
h&kruk #ae te op552 geop5d zijnde /roomt
 de /oom uit de /ooms*uifka/ l l door   
dezelve 9 d5 cond5sor ,,xx en 9 de      
lu*tpomp ,y1 drijft uit beid5 door de   
snuifklep #af 7en soms door de klep van 
d5 w>m wat]bak #e7 het da> 9 zijnde wat]
 en de aanwezige lu*t3 e5e uitdrijv+1   
die bij het e]/ 9 beweg+ br5g5 d] ma*9e 
altijd moet ges*i$54  ,op d5 cond5sor   
,,xx is e5 manomet] ( b>omet] #ag       
geplaat/2 het zi* da> 9 bev9d5de kwik   
toont aan 9 hoe v]re de spann+ b9n5 d5  
cond5sor is v]m9d]d4 ,teg5 d5 holl5 b& n
 n van d5 /oomcil9d] be/aat1 e5 /oommet]

 #ah1 om de spann+ van d5 /oom da> b9n5 
gade te slaan1 deze /oommet] is ev5 als 
die aan de /oomkap des ketels2 nog      
be/aat ond] aan d5 holl5 b& e5e         
aftapkraan #ai1 wa>door m5 het da> b9n5 
v]gad]de wat] kan do5 afloop54          
,e9delijk ziet m5 dat de ho(das ,s' niet
 alle5 9 /oel5 op e5e /ell+ wordt       
g$rag51 ma> dat ook /oomcil9d]1 cond5sor
 met aanv]bond5e lu*tpomp en w>m        
wat]bak1 ond]l+1 en met die /ell+ zijn  
v]bond52 de grondslag van dat geheele   
v]b& is 9 de e]/e plaats de fondatie op 
het s*eepsvlak1 door middel van go$     
v]zek]de fondatieb\t5 #bj1 en t5 twe$e  
de ho(d- en wielas-balk5 #ba1 die met de
 /ell+ go$ v]e5igd zijn4 ,deze balk5    
breid5 zi* t] w$]zijd5 buit5 het va>tuig
 uit1 en v]e5ig5 zi* alda>1 als uit e5  
lig*aam be/a&e1 op welke buit5 uitbreid+
 zi* /oel5 bev9d51 wa>op de roeiwiel5 ( 
s*eprad5 drag54  ,aldus de zakelijke    
deel5 van dit gans*e /oomw]ktuigelijke  
toe/el aangetoond hebb5de1 zal het niet 
ongepa/ zijn1 e5e korte aanwijz+ te lat5

 volg51 ho$anig de ma*95 9 beweg+ en tot
 /il/& gebragt word54  ,9 d5 /oomketel  
g5oegzame ontwikkel+ van /oom be/a&e1   
7h]k5ba> aan de /oomontvli$+ door de    
ontla/pijp ,,ii d] ka/ van de           
veiligheidsklep ,f1 wa>van de spann+ op 
d5 /oommet] d aangewez5 wordt7 en zi*   
door middel d] pijlkran5 a a1 drijv] ,e 
( wat]peilbuis v]zek]d hebb5de dat de   
ketel met e5e voldo5de hoeveelheid wat] 
gevuld is1 zoo beg9t m5 met de          
/oomcil9d]s en /ooms*uifka/5 te v]w>m52 
het ge5 ges*i$t door het op55 van de    
klep 9 de ka/ ,n met het h&wiel h2 de   
/oom zal als dan uit d5 ketel door de   
/oomleibuiz5 ,o 9 de holle b&5 n n d]   
/oomcil9d]s vloeij51 en van da> langs de
 op5/a&e smoorklepp5 m1 9 de            
/ooms*uifka/5 l l2 v]w>m+ opm]k5de1 zoo 
beweegt m5 door middel van de hefboom5 (
 h&els x de /ooms*uiv5 e5ige mal5 op en 
n$] 7wa>voor de kl9k5 w1 natuurlijk]    
wijze zoodanig moet5 zijn ge/eld1 dat   
ge5e koppel+ van de arm5 t met de       
exc5triek ro$5 ,w be/aat72 door die     

beh&el+ van de /ooms*uiv5 zal m$e /oom 9
 de cil9d]s vloeij51 t]wijl m5 zi* te   
gelijk]tijd van de go$e beweegba>heid d]
 /ooms*uiv5 v]zek]t2 ook zal m5 de      
aftapkran5 #ai op551 om het wat] van om 
de /oomcil9d]s te do5 afloop52 deze     
bew]k+ noemt m53 de ma*95 v]w>m54       
,g5oegzame v]w>m+ plaats v9d5de1 dan    
/elt m5 met de h& de /ooms*uiv5 9       
midd5/&1 dat is zoodanig dat dezelve de 
bov5 en ond] /oomdoortogt5 d] cil9d]s   
sluit52 als nu op5t m5 met de h&krukk5  
#ae1 de doorblaaskran5 #ad1 en h\dt die 
zoo lang geop5d1 tot dat m5 door de     
snuifklepp5 #af1 niets &]s dan /oom ziet
 uit/room51 zijnde dit het tek51 dat al 
het wat] met de aanwezige lu*t is       
uitg$rev52 deze bew]k+ wordt doorblaz5  
g5oemd4 ,zoo m5 dan de /ooms*uiv5 met de
 h& 9 zoodanig5 /& zet1 dat toelat+ van 
/oom1 op ( ond] de /oomzuig]s plaats    
heeft1 ov]e5kom/ig d5 z9 van omw5tel+1  
welke m5 aan de ho(d- ( wielaskrukk5 wil
 gev51 dan zull5 de ma*95 dadelijk      
aanvang5 te beweg52 do* da> de arm5 t   

van de exc5triek-ro$5 ,w zijn           
ontkoppeld1 zoo beweg5 de /ooms*uiv5    
niet m$e1 da>om v]zet m5 de /ooms*uiv5  
nogmaals met de h&1 om ne omw5tel+ van  
de ho(das ,s te v]oorzak51 wa>na m5 de  
kl9k5 w d]wijze v]zet1 dat zam5koppel+  
van arm5 t en exc5triek-ro$5 ,w plaats  
v9dt2 v]volg5s op5t m5 met de h&krukk5 z
 langzaam de injectiekran5 y1 tot zoo   
v]re als met de to5em5de snelheid d]    
ma*95 ov]e5komt1 die als dan zull5      
doorw]k52 m5 noemt deze bew]k+3 de ma*95
 aanzett51 7het laat zi* begrijp51 dat  
t] ontla/+ van het ov]vlo$ige wat]1 dat 
de lu*tpompzuig]s 9 d5 w>mwat]bakk5 ,z  
opvo]51 de klepp5 d] vloeipijp5 y door  
middel d] h&krukk5 #aj moet5 op5gezet   
word574  ,de ma*9e alzoo tot volle kra*t
 w]k5de1 kan 9 v]mog5 ( snelheid v]m9d]d
 word51 door v]m9d]+ van /oomtoevo] na> 
de /oomzuig]s en da>aan gepa>de v]m9d]+ 
van injectie wat]1 wa>voor m5 dan de    
injectiekran5 y en de smoorklepp5 m zoo 
veel zal sluit51 als voor de v]langde   
v]m9d]+ 9 snelheid voegzaam is4  ,om de 

ma*9e te do5 /il /aan1 sluit m5 e]/elijk
 de injectiekran5 y1 en doet v]volg5s1  
door middel d] kl9k5 w1 de              
exc5triek-ro$5 ,w van de arm5 t         
ontkoppel52 want als dan zal de beweg+  
d] /ooms*uiv5 en bij gevolg de          
beurtel+s*e toevloeij+ van /oom na> de  
/oomzuig]s oph\d54  ,bij het tot /il/&  
br5g5 van de ma*9e1 moet m5 de          
/ooms*uiv5 met de h& w$] 9 middel/&     
zett51 +eval het oph\d5 d]zelv] beweg+  
niet op middel/& heeft plaats gevond54  
,zoo de ma*9e1 lang moet /il/aan1 op5t  
m5 langzaam de h&elb>e veiligheidsklep  
met de h&kruk b1 do* wanne] het dadelijk
 9 beweg+ br5g5 v]eis*t wordt 7het zij 9
 d5zelfd5 ( 9 omgeke]d5 z971 is zulks   
niet noodig1 ook niet het zoog5aamde    
doorblaz51 no* het op55 d] aftapkran5   
#ai4   ,deze afbeeld+5 zijn op /e5      
gebragt na> e5e teek5+ van 's ,rijks    
,ho(dma*9i/1 wa>9 alzoo zijne beproefde 
wijze van inrigt+ voorge/eld /aat4      
,illu/ratie