---------------------------------------- -------------------------- ,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3 ,de tek/ 9 dit be/& wordt we]gegev5 9 de orig9ele1 v]\d]de spell+4 ,er is ge5 pog+ g$aan de tek/ te mod]nis]54 ,ov]duidelijke druk- en spelf\t5 9 het orig9eel zijn gecorrige]d4 ,v>iaties 9 spell+ 7met_/zond] trema1 ae_/1 met_/zond] afbreek/reepje7 zijn beh\d54 ,de aangegev5 ,errata zijn 9 de tek/ gecorrige]d4 ,bladzijde-numm]+ is v]wijd]d4 ,afgebrok5 woord5 aan het e9de van de regel zijn /ilzwijg5d h]/eld4 ,de 9 het orig9eel als uitgespatie]de we]gegev5 tek/ is 9 dit e-boek we]gegev5 als uitgespatie]d4 ,cursieve tek/ is we]gegev5 als cursief4 ,vette tek/ is we]gegev5 als vet4 ,9 dit boek word5 lage en hoge aanhal+/ek5s gebruikt4 ,deze zijn respectievelijk aangegev5 als aanhal+/ek5s4 ,aan het e9d van het boek volgt e5 ov]zi*t van de aangebra*te correcties4 ---------------------------------------- -------------------------- ,,h&boek ,,voor ,,d5 ,,kaasmak]4 ,,h&boek ,,voor ,,d5 ,,kaasmak] ,,9 ,,n$]l&1 ,,door ,dr4 ,p4 ,j4 ,,hollman4 ,met g\d bekroond door de ,holl&s*e ,maats*appij van ,l&b\w1 voorzi5 van e5 aantal 9 d5 tek/ g$rukte h\tsn$5 en opgeheld]d door gekleurde /e5drukplat5 en li*tbeeld54 ,,am/]dam1 ,,jan ,,s*uitemak] ,co4 #ahgg4 ,de b\w]s1 die wy nu d5 naem van bo]5 gev54 ,zyn 9 het b\wgeheym al dickmaels onb$rev52 ,sy do5 mee/ hun b$ryf juy/ op di5 eyg5 voet1 ,gelyck e5 meulepa]t e5 /age ronde doet4 ,al synse tot de ploegh en op het lant gebor51 ,m5 v9dt se nae e5 eeuw niet wys] dan te vor54 ,ma] h$5 gaet de kun/ al v]d] alsse plagh1 ,m5 siet al m5ighmael dat niemant oyt en sagh4 ,de w]elt wort v]groot met uytge/reckte pal5 ,het lant dat wort geteelt1 de meir5 uytgemal51 ,en m5igh &] w]ck wort h$5 uytgewro*t1 ,da]op d5 oud5 tyt noyt e5s en heeft g$o*t4 ,vad] ,,cats4 ,,aan ,z4,m4 ,,onz5 ,,ge,,erd5 ,,vor/1 ,kon+ d] ,n$]l&51 ,groo!rtog van ,luxemburg1 enz4 ,bes*]mhe] d] ,holl&s*e ,maats*appij van ,l&b\w1 ,,wordt ,,dit ,,w]k ,,e]bi$iglijk ,,opg$rag5 ,,door ,,d5 ,,s*rijv]4 ,,voorr$e4 ,to5 de ,holl&s*e ,maats*appij van ,l&b\w 9 #ahgd besloot e5 prijsvraag ov] kaasb]eid+ uit te s*rijv51 la*te ons aan/onds het d5kbeeld toe die /( te bew]k54 ,en ge5 wond]6 ,won5de 9 het kaasl& hoord5 wij ma> al te vaak klagt5 ov] sle*te kaas4 ,van de hond]d bo]5 die t] m>kt kom5 ontvang51 bewe]t m51 sle*ts we9ig5 d5 hoog/5 prijs voor hunne wa>1 t]wijl de ov]ig5 zi* met m9d] geld moet5 tevr$5 /ell54 ,en dat m9d] is niet g]+2 soms beloopt het #ab tot #bj guld5 p] #ajj kilogramm51 soms me] nog6 ,mag bij e5 enkel5 bo] de r$5 van di5 lag]5 prijs geleg5 zijn 9 het l&1 dat hij bew]kt1 bij de groote me]d]heid is de oorzaak eld]s te zoek54 ,die oorzak5 op te spor51 de middel5 aan de h& te gev5 om v]bet]+ te br5g5 9 zulk e5 treurig5 /& van zak51 w>5 ons groot] spoorslag dan het uitgelo(d e]metaal4 ,en dat wij mogt5 slag5 9 onze pog+5 bewij/ ons de vleij5de beoordeel+ van he]5 l$5 d] jury4 ,wij dank5 hun voor de heus*e wijze1 wa>op zij ons hun gun/ig gevoel5 k5ba> maakt54 ,dank zij 9 het bijzond] toegebragt aan ,z4,m4 onz5 geerbi$igd5 ,kon+1 ,wi5 het behaagde de opdragt aan te nem5 van dit boek1 dat /rekk5 kan tot v]heff+ van het b$rijf1 wa>m$e het welzijn van ons vad]l& zoo innig zam5hangt4 ,de go$e ,god sp>e lang di5 ,vor/ en zeg5e ,hem en ,zijn ,huis6 ,9 dit h&boek v9dt de go$gun/ige lez] 9 de e]/e plaats e5e bes*rijv+ van de melk1 van h>e zam5/ell+ 9 eig5s*app54 ,dit g$eelte moe/ voorafgaan om de e5v\dige r$5 dat de fabriekant de grond/( moet k5n51 wa>uit hij zijn product zal v]va>dig54 ,het da>op volg5d g$eelte bevat e5e lij/ d] gewass51 welke nadeelig w]k5 op rund en s*aap1 en e5e korte bes*rijv+ van sommige ziekt5 d] koe1 welke 9 me] onmiddelijk v]b& /aan tot de melkafs*eid+1 om da>door te kom5 tot de uitvo]ige beh&el+ van de gebrek5 d] melk2 de fabriekant to* moet ook de afwijk+5 k5n51 welke bij zijne grond/( kunn5 voorkom54 ,is hij met die k5nis toeg]u/1 dan e]/ komt het kaasmak5 aan de beurt2 natuurlijk moet5 begripp5 ov] de v]va>dig+ 9 het algeme5 voorafgaan aan de bes*rijv+ d] v]s*ill5de soort5 van n$]l&s*e kaas4 ,die regel is getr\w 9 a*t g5om5 en e]/ 9 het laat/e ho(d/uk wordt geh&eld ov] de gebrek5 d] kaas4 ,het ho(dbe/uur d] maats*appij heeft e5 willig oor gele5d aan ons v]zoek om e5ige plat5 te mog5 toevoeg5 aan het w]k1 dat oorspronkelijk zond] figur5 t] beoordeel+ w]d +ezond54 ,ond] de afbeeld+5 d] w]ktuig5 zal de bo] zek] m5ige k5nis ontmoet51 ma> to* miss*i5 ook enkele1 van welke hij tot h$5 niet hoorde4 ,de plat51 welke hem e5 jui/ d5kbeeld gev5 d] s*adelijke gewass51 mogt5 vooral niet gemi/ word51 ev5m9 die1 welke hem de gebrek5 d] kaas aans*\welijk voor/ell54 't ,moge wa> zijn dat vele di] gebrek5 me] op het pakhuis van d5 h&ela> dan 9 de kaaskam] van d5 l&b\w] voorkom51 niet te we]sprek5 is het feit dat door dez5 to* mee/al de kiem wordt gelegd tot hun ont/aan4 ,de maats*appij vroeg e5e v]h&el+ gegrond op wet5s*ap en erv>+2 het wet5s*appelijk g$eelte moe/ d]halve1 en te regt1 op d5 voorgrond kom54 ,aan di5 eis* me55 wij getr\w voldaan te hebb51 en to* durv5 wij bew]5 dat ook de m9/ ontwikkelde bo] de regels1 hi] voor het mak5 van kaas gegev51 begrijp5 zal en opvolg5 kan4 ,laat ons de groote di5/51 welke de maats*appij5 van l&b\w aan ons vad]l& bewez5 hebb51 dankba> erk5n51 ma> h&el5 wij dan ook 9 h>5 gee/ en v]w]p5 wij het nieuwe niet omdat het nieuw is4 ,uit +5om5heid met e5 b$rijf1 wa>m$e het welzijn van alle klass5 d] maats*appij zoo naauw v]bond5 is1 /eld5 wij te boek het be/e1 wat wet5s*ap en erv>+ omtr5t het mak5 van go$e kaas1 zulk e5 gewigtig ond]deel van des l&b\w]s b$rijf1 aan de h& gegev5 hebb52 wij voegd5 er hi] en da> onze bijzond]e inzigt5 aan toe en gav5 zoo e5 geheel dat wij hop5 dat door vel51 kan het zijn1 door all5 zal g]aadpleegd word54 ,e5 woord van dank t5 slotte aan de ,holl&s*e ,maats*appij van ,l&b\w1 die ons 9 /aat /elde dit go$e w]k tot e5 gew5s*t e9de te br5g54 ,,edam1 ,julij #ahgf4 ,p4 ,j4 ,,hollman4 ,,inh\dsopgave4 ,voorr$e4 ,bladz4 ,,vii4 ,de melk1 h>e zam5/ell+ en eig5s*app5 bladz4 #a-ba4 ,vorm+ d] melk4 ,kleur1 reuk en smaak d] melk4 ,zam5/ell+ d] melk4 ,microscopis* ond]zoek d] melk4 ,omhull5d membraan d] vetkogeltjes4 ,soortelijke zwa>te d] vetkogeltjes4 ,zam5/ell+ d] bot]4 ,is het bot]zuur re$s gevormd 9 het vet d] melk voorh&58 ,dig!id en eig5s*app5 d] bot]4 ,album9at5 ( eiwita*tige lig*am5 9 de melk4 ,case9e ( kaas/(4 ,dig!id en zam5/ell+ d] kaas/(4 ,bevat zij phosphorus8 ,het ne]slaan d] case9e4 ,het vrijwillig afs*eid5 d] kaas/(4 ,&]e eig5s*app5 d] case9e2 h>e v]h\d+ teg5ov] de lebbe en het /remm54 ,hangt dit laat/e af van e5 eig5a>dig f]m5t8 ,ont/aat het door *ymos9e1 ( door peps9e8 ,wat is peps9e8 ,b]eid+swijz5 van deze zelf/&igheid4 ,eig5s*app5 d] peps9e 9 ,n$]l& v]krijgba>4 ,me5+ van ,,dr4 ,f4 ,,cohn omtr5t het /remm5 d] melk2 deze ond]zoek] v]w]pt de lev5de f]m5tplant ( zymophiet4 ,duur van het /remm54 ,v]s*il tuss*5 kaas/( door lebbe afges*eid5 en die door zur5 ne]geslag54 ,kan kaas/( v]s*e melk /remm58 ,/(f5 uit de plant5w]eld1 welke melk /remm54 ,v]trag+ van het /remm52 bot]po$]4 ,album9e ( eiwit d] melk4 ,zig] ( kaas uit album9e da>ge/eld4 ,ureum ( pis/( 9 de melk4 ,leci?9e1 h>e zam5/ell+ en ontl$+54 ,zam5/ell+ d] melksuik]4 ,ontl$+ dez] /(2 melkzuur f]m5t4 ,p5icillium 9 de melk4 ,vorm+ van bot]zuur4 ,het zuur word5 d] melk en de electris*e spann+5 9 d5 dampkr+4 ,extractief/(f5 d] melk4 ,z\t5 ( inorganis*e zelf/&igh$5 d] melk4 ,v]h\d+ tuss*5 phosphorzuur en album9at54 ,gassoort5 d] melk4 ,p>asiet5 van dit vo*t4 ,colo/rum ( bie/4 ,soortelijk gewigt d] melk4 ,v]s*il tuss*5 melk van vlees*- en van graset5de di]54 ,v]h\d+ d] be/&deel5 9 de melk van v]s*ill5de di]54 ,invlo$ d] individualiteit4 ,invlo$ van het vo$sel op de zam5/ell+ d] melk4 ,v]s*il tuss*5 melk het e]/ uit d5 uij] g5om5 en die1 welke lat] volgt4 ,s*adelijke gewass5 bladz4 #bb-cf4 ,nadeelige w]k+ van n>cotis*e en s*]pe plant54 ,alphabetis*e lij/ van de voornaam/e d] s*adelijke gewass54 ,aconitum lycoctonum2 ,a4 napellus2 ,a4 neomontanum4 ,aesculus hippoca/anum4 ,ae?usa cynapium4 ,alisma plantago4 ,allium v9eale4 ,anemone nemorosa4 ,artemisia abs9?ium4 ,cal5dula arv5sis4 ,cicuta virosa4 ,col*icum autumnale4 ,conium maculatum4 ,equisetum arv5se2 ,e4 palu/re4 ,euphorbia cyp>issias2 ,e4 esula2 ,e4 g]>diana2 ,e4 palu/ris4 ,fagus sylvatica4 ,hi]acium pilosella4 ,hydrocotyle vulg>is4 ,myosotis palu/ris4 ,n>!cium ossifragum4 ,o5an! fi/ulosa4 ,p>is quadrifolia4 ,p$icul>is palu/ris4 ,polygonum hydropip]4 ,ranunculaceae4 ,scl]atium clavus4 ,sium latifolium4 ,taxus buccata4 ,ur$o rubigo4 ,onge/eldh$5 d] koe2 enkele gebrek5 d] melk bladz4 #cg-eg4 ,hyp]aemie 9 het ond]huidscelweefsel van d5 uij]2 k5teek55 dez] onge/eldheid4 ,hyp]aemie van het diep] geleg5 weefsel van d5 uij]2 k5teek55 dez] ziekte4 ,beloop van beide ziektevorm54 ,beh&el+ d] hyp]aemie4 ,ont/ek+ van d5 uij]2 k5teek55 dez] ziekte1 de oorzak5 van ha> ont/aan1 ha> beloop en uitgang54 ,*ronis*e ont/ek+2 zij wordt mee/al te laat h]k5d4 ,zam5/ell+ d] melk van e5e koe1 lijd5de aan slep5de ont/ek+ van d5 uij]4 ,microscopis* ond]zoek van zulke melk4 ,beh&el+ d] ont/ek+ van d5 uij]4 ,mond- ( klaauwze] en pokk54 ,vals*e pokk52 aph?ae ( spruw4 ,wratt5 van d5 uij] en h>e zam5/ell+4 ,hoe m5 wratt5 v]wijd]t4 ,beursgezwell51 cy/5 van d5 uij]4 ,s>coma ( vlees*gezwel4 ,kank]4 ,wond5 van d5 uij]4 ,melk/e554 ,nimm] fal5d teek51 dat d5 opm]kzam5 melkbo] bij tijds wa>s*uwt4 ,wat /oorniss5 9 het spijsv]te]+sorgaan d] koe v]mog54 ,iets ov] v]s*ill5de eig5s*app5 van /(f51 welke dezelfde s*eikundige zam5/ell+ hebb54 ,v]s*il tuss*5 diamant en potlood2 tuss*5 t]p5tijn-1 citro5- en b]gamotolie4 ,toepass+ op de zam5/ell+ van melk en kaas4 ,drie gevall5 mogelijk bij /oorniss5 9 het spijsv]te]+sorgaan d] koe4 ,/oorniss5 9 de v]rigt+5 van &]e organ54 ,g5eeswijz5 9 zulke gevall54 ,gebrek5 d] melk bladz4 #eg-hi4 ,algeme5e bes*\w+54 ,zure melk ( het kaz5 d] melk2 oorzak5 en g5eesmiddel4 ,bitt]e melk2 oorzak5 en middel tot h]/el4 ,de rott5de gi/+ d] melk en de middel5 tot h]/el van dit gebrek4 ,de slijmige melk2 gebrekkige vorm+ d] prote9e/(2 h]k5n+ en g5ez+4 ,oorzak5 d] roode melk2 middel5 t] voorkom+4 ,de blaauwe melk4 ,wa>nem+5 van ,,wi5]s te ,gronau4 ,g5eeswijze door di5 wa>nem] bek5d gemaakt4 ,wa>nem+5 van d5 hoogle]a> ,,haubn]4 ,k5teek5 d] ziekte4 ,tijd1 wa>op het gebrek mee/al wordt wa>g5om54 ,v]&]+5 aan welke de blaauwe melk ond]hevig is4 ,/(f51 welke het blaauwword5 d] melk teg5gaan4 ,besluit51 getrokk5 uit de wa>nem+5 van ,,haubn]4 ,ond]zoek+5 van d5zelfd5 s*rijv]1 betrekk+ hebb5de op het f]m5t van blaauwe melk4 ,is het f]m5t vlugtig8 ,hoe wordt het ontle$8 ,wat is het wez5 van het f]m5t8 ,van welke voorwa>d5 hangt het wez5 van het f]m5t af8 ,nad] ond]zoek na> het ont/aan van het f]m5t2 drie v]s*ill5de weg51 wa>op blaauwe melk ont/aat4 ,wa>nem+ van ,,sp9ola4 ,raadgev+ van ,,elt5 om het gebrek te bekamp54 ,s*adelijke gevolg51 ont/aan na het gebruik van blaauwe melk4 ,ond]zoek+5 van ,,dr4 ,,erdmann4 ,ond]zoek+5 van d5 hoogle]a> ,,halli]4 ,m$$eel+5 van d5 hoogle]a> ,,fur/5b]g4 ,wordt de blaauwe kleur door anil9eblaauw v]oorzaakt8 ,oorzak5 volg5s ,,fur/5b]g en middel5 tot h]/el4 ,b]igt5 uit de we/faals*e l&b\wc\rant4 ,het kaasmak52 algeme5e begripp5 bladz4 #hi-ajg4 ,groot aantal soort5 van kaas4 ,onmisb>e voorwa>de om go$e kaas te mak54 ,twe$e eis*4 ,bes*rijv+ van de kaaskam]4 ,het v]w51 re9ig5 van vat51 tobb51 enz4 ,het v]wijd]5 van looi/( uit eik5h\t5 vat54 ,het /remm5 d] kaas2 de lebbevloei/(4 ,beoordeel+ van v]s*ill5de voors*rift54 ,de zuiv]e peps9e ( *ymos9e 9 pekel opgelo/ is het be/e /remsel4 ,kruisemunt belet het /remm54 ,temp]atuur d] te /remm5 melk2 invlo$ van hoog]5 en lag]5 w>mtegraad4 ,nut van d5 !rmomet]4 ,invlo$ d] w>mte op re$s ge/remde melk4 ,afzond]+ van wrongel en wei4 ,invlo$ di] h&elwijze op de kaas4 ,het p]s5 d] kaas2 kra*tig] en zwakk] drukk+4 ,v]b& tuss*5 p]s5 en rijp word54 ,het kleur5 d] case9e4 ,het z\t5 d] kaas2 v]s*ill5de wijz5 van z\t5 en h>e critiek4 ,invlo$ d] v]vloeij5de z\t54 ,k5teek55 van zuiv] keuk5z\t4 ,ontwikkel+ van s*immel bij en na het z\t54 ,v]&]+5 welke de kaas bij het bew>5 ond]gaat4 ,die v]&]+5 /aan 9 innig v]b& met de b]eid+swijz54 ,v]kl>+ van het rijpword5 d] kaas4 ,ond]zoek+5 van ,,wagn]4 ,bijdrag5 van ,,tromm]4 ,vroeg]e me5+54 ,teg5woordig /&punt d] wet5s*ap4 ,het rijpword5 volg5s ,f4 ,,cohn4 ,f]m5t52 zymophiet54 ,het v]vloeij5 d] kaas/(4 ,reage]t rijpe kaas alcalis*8 ,me5+5 van ,,pay5 en ,,otto4 ,a>dige proef van ,,tromm]2 het mak5 van lev]b>e kaas b9n5 d5 tijd van e5 uur4 ,het mak5 van n$]l&s*e kaas bladz4 #ajh-aei4 ,mag]e kaas bladz4 #ajh-acc4 ,het room5 d] melk2 engels*e me?ode2 me?od5 van ,,sw>tz en ,,dake4 ,de zwe$s*e me?ode geeft #aj proc4 bot] me]4 ,gun/ig oordeel van ,,wallis ov] deze me?ode4 ,hoe m5 9 ons l& afkoelt4 ,ov] het v]w>m5 d] afg]oomde melk4 ,voordeel5 bij het aanw5d5 van /oom4 ,ges*ikt/e temp]atuur voor het /remm54 ,kle9e b]ek5+ wa>door m5 het v]w>m5 gemakkelijk maakt4 ,h&grep5 bij het m5g5 van melk en lebbevloei/(4 ,duur van het /remm54 ,v]d]e opm]k+54 ,het doorhal5 ( snijd5 van het runsel4 ,aanw5d5 van mess5 bij deze bew]k+4 ,moeijelijkh$51 welke e5 rond vat bij het doorhal5 oplev]t4 ,v]w>m5 d] case9e na het snijd54 ,b]ek5+ van d5 ges*ikt/5 w>mtegraad4 ,hoe m5 de kaas kort en m9d] taai zal mak54 ,het afgiet5 d] wei4 ,de wr+tobbe4 ,het kruimel52 nadeel5 aan de oude me?ode v]bond52 voordeel5 van d5 wrongelmol54 ,het z\t54 ,het v]vang5 van e5 g]+ g$eelte z\t door salmiac4 ,het voeg5 van ammonia bij de wrongel4 ,iets ov] de hoeveelheid van het te bezig5 z\t4 ,het m5g5 met spec]ij en het vorm54 ,bes*rijv+ d] spec]ij54 ,voorslag om dat m5g5 met e5 w]ktuig te v]rigt54 ,het p]s54 ,eis*51 wa>aan e5e go$e p]s voldo5 moet4 ,welke is de mee/ ges*ikte drukkra*t8 ,proev5 van ,,mos] en ,,ro?4 ,de p]s5 met s*roev5 zijn 9 het algeme5 af te keur54 ,gun/ige uitzond]+4 ,bes*rijv+ d] p]s van ,,dray4 ,regel5 voor het p]s5 d] kaas4 ,het m]k5 d] kaas4 ,de zakp]s is ov]bodig4 ,grootte d] kaz54 ,ges*ikte vorm d] kaz5 9 ,am]ika4 ,voordeel5 van di5 vorm voor v]z5d] en w9keli]4 ,het z\t5 van gevormde kaas4 ,de duur van dat z\t5 onzek]4 ,v]d]e beh&el+ en het kleur5 d] kaas4 ,bes*rijv+ van het orlean4 ,plant5kaas d] *9ez54 ,het mak5 van vette kaas bladz4 #acc-aei4 ,e5 woord ov] het nut van cop]atieve v]e5ig+5 en van kaasfabriek54 ,het mak5 d] kaas 9 de fabriek te ,d]by%ire4 ,het v]w>m5 d] melk2 het /remm52 het doorhal5 ( snijd54 ,bes*rijv+ van het app>aat van ,,keevil2 het geeft #e tot #aj proc4 me] kaas4 ,af/& d] mess5 9 het doorhaal- ( snijapp>aat4 ,het v]w>m5 van wei en wrongel2 het afgiet5 d] wei4 ,9 hoev]re de wei zuur mag ( moet wez54 ,het z\t5 d] wrongel4 ,voordeel5 van de hulp van e5 w]ktuig voor het z\t54 ,tijd van z\t54 ,hoeveelheid z\t4 ,het p]s5 d] kaas4 ,de engels*5 bezig5 zw>e drukk+54 ,v]d]e bew]k+ na het p]s54 ,holl&s*e me?ode voor vette kaas4 ,mag m5 de melk afroom58 ,het v]vo] d] melk2 het zev5 en de bepal+ van h>5 w>mtegraad4 ,het /remm5 en kleur5 van het runsel4 ,het doorhal5 ( snijd5 d] wrongel4 ,kle9e voorzorg5 hi]bij 9 a*t te nem54 ,v]wijd]+ d] wei en bes*rijv+ van enkele h&grep54 ,ond]s*eid tuss*5 g\ds*e en edamm] kaz54 ,b]eid+ van g\ds*e kaas4 ,het z\t5 voor het vorm54 ,het vorm5 en p]s5 d] kaas4 ,met welke kra*t moet de kaas g$rukt word58 ,v]d]e bew]k+52 het droog5 en rijp mak54 ,het kleur5 d] kaas4 ,het z\t5 na het vorm5 ( de oud]e me?ode4 ,b]eid+ van noordholl&s*e kaas4 ,het kruimel5 ( fijn mak5 d] wrongel4 ,w>mtegraad4 ,het v]wijd]5 d] mee/e weideel54 ,het vorm5 d] kaas4 ,portel4 ,het z\t5 voor het vorm54 ,het doek5 d] kaz54 ,porsele95 kaaszett]s4 ,het p]s5 d] kaas en het nut van e5e jui/e bepal+ d] drukkra*t4 ,factor51 welke hi]bij 9 rek5+ moet5 kom54 ,het z\t5 na het vorm52 met z\tkri/all52 met pekel4 ,critiek dez] me?ode4 ,het v]w>m5 d] z\tki/4 ,het ke]5 ( w5d5 d] kaz5 op de kaasplank54 ,v]d]e bew]k+ d] wei2 het k>n5 d] bot]4 ,gebrek5 d] kaas bladz4 #aei-aic4 ,voorwa>d5 van welk] v]vull+ het mak5 van go$e kaas afhangt4 ,gezonde melk e5e e]/e eis*2 zij kan alle5 v]kreg5 word5 van gezonde koeij54 ,mom5t51 welke de koe onge/eld mak54 ,gebrekkige v5tilatie op de /all52 sle*t dr9kwat]4 ,het v]ke]de van putt5 9 de /all54 ,zelfs metselw]k is niet ondoordr+ba> voor nadeelige gassoort54 ,proef1 wa>door m5 zi* van die wa>heid ov]tuig5 kan4 ,&]e oorzak54 ,het broeij5 en gi/5 van het hooi4 ,invlo$ van reg5 en zonnes*ijn1 van go$ en sle*t w$]4 ,invlo$ van d5 dampkr+ op de melk2 electris*e spann+54 ,het b$rijf van d5 bo] m9d] gemakkelijk dan vel5 me552 hij moet e5ige begripp5 hebb5 van s*eikunde1 van kruidkunde1 moet zelfs boek5 lez5 ov] de ziekt5 van het vee4 ,het blaauwword5 d] kaas2 oorsprong d] kleur/(2 onge/eldheid d] koe2 v]s*ijnsel5 van blaauwword52 hoe m5 dit gebrek te bov5 komt4 ,plant51 welke het blaauwword5 te voors*ijn kunn5 roep54 ,gele en roode melk2 ha> ont/aan uit het gebruik van sommige plant5 v]kla>d4 ,de knijp]s2 h]k5n+ van dit gebrek2 enkele en dubbele1 horizontale en transv]sale knijp]s4 ,bl9de knijp]2 rot d] kaas4 ,gevall5 wa>9 de h]k5n+ twijfela*tig is4 ,tijd5 van het ja>1 wa>op knijp]s bij voorkeur word5 wa>g5om54 ,v]kl>+4 ,&]e oorzak5 van knijp]s4 ,e5 specifiek middel teg5 knijp]s be/aat niet en kan niet be/aan4 ,empiris*e middel54 ,het kwaada>dig brek5 ( zoog5aamd kru9draaij52 oorzak54 ,de rijz]s ( drijv]s1 ook muts5boll5 g5aamd1 9 ,zuid-,holl& heft ( bollekaas gehet54 ,de naa/e oorzaak van dit gebrek e5e gi/+4 ,e5 enkel woord ov] de !orie d] gi/+4 ,oorzak5 van dit gebrek4 ,middel om het te voorkom52 &] middel3 de aanw5d+ van salicylzuur4 ,dit zuur voorkomt welligt ook de vorm+ van blaauwe kaas4 ,regel5 voor de beh&el+ van rijz]s2 empiris*e middel54 ,goore kaas1 rimpelkor/ ( oude wijv54 ,oorzak5 van het gebrek4 ,middel5 om het te voorkom54 ,s*eimelk4 ,gebrek5 d] kaas1 door de wijze van b]eid5 ont/aan4 ,de melk 0 bij het /remm5 te w>m ( te k\d4 ,te we9ig1 te veel /remsel4 ,het te haa/ig doorhal5 ( snijd5 van de wrongel4 ,te veel weideel5 9 de kaas2 omzett+ d] melksuik]4 ,pruttelgaatjes ( piss]tjes4 ,sprongetjes 9 d5 bodem door het gebrekkig ke]5 en opbrek5 van de wrongel4 ,gebrek5 ont/aan door oude1 misvormde w]ktuig52 doekkreuk54 ,gebrek5 door gebrekkig p]s5 ont/aan4 ,het klev5 van d5 kaasdoek aan het runsel4 ,gebrek5 door de oude me?ode van z\t5 te voors*ijn g]oep52 te veel1 te we9ig z\t4 ,platbodemde kaz52 het sm>t5 d] kaz54 ,onzuiv] annatto4 ,gebrek5 9 het pakhuis4 ,de pokk54 ,oorzaak van dit gebrek4 ,hoe m5 het be/rijdt4 ,de kank] d] kaas1 toe te s*rijv5 aan s*immelvorm+4 ,v]woe/+5 welke de kank]s*immel aanrigt4 ,dit gebrek neemt mee/al op de kor/ zijn oorsprong4 ,voors*rift5 om het te voorkom54 ,9 zeldzame gevall5 is de kiem d] s*immels 9 de melk voorh&52 zek]e wijze om ha> te v]nietig54 ,hoe m5 het gebrek 9 de pakhuiz5 be/rijdt4 ,de kaasmijt2 bes*rijv+ van het di]4 ,voorbeeld om aan te toon5 hoe taai het lev5 is bij de lag]e di]soort54 ,v]s*ill5de middel5 om de kaasmijt te v]drijv54 ,de kaasmade2 zij behoort tot de gekorv5e di]54 ,g$aantev]wissel+ dez] di]tjes4 ,9 welke soort5 van kaas de made het mee/ voorkomt4 ,bes*rijv+ van het wormgebrek4 ,middel5 om dit gebrek te voorkom54 ,hoe te h&el5 wanne] het e5maal 9 de kaas aanwezig is4 ,insect5-dood5de eig5s*app5 van sommige plant54 ,het dood5 d] made door gebrek aan ges*ikte lu*t4 ,giftige kaas4 ,het kleur5 d] kaas door t\rnesol4 ,bes*rijv+ d] photogramm5 bladz4 #aic-aie4 ,blaauwe kaas 9 doorsn$e en op de kor/ gezi54 ,afbeeld+5 van s*rale hooikaas uit le/jes v]va>digd4 ,rijz]s4 ,bie/kaas4 ,s*ap5kaas4 ,rimpelkor/4 ,bru9brak4 ,oudemelk%ooikaas1 welke te we9ig z\t heeft opg5om54 ,kank]ige bie/kaas4 ,pokk54 ,knijp]kaas4 ,errata2 b]igt aan d5 b9d] bladz4 #aif4 ,,e]/e ,,naamlij/ ,,van ,,inteek5>5 ,,op ,,hollmans ,,h&boek ,,voor ,,d5 ,,kaasmak] ,,9 ,,n$]l&4 ,,zijne ,,maje/eit ,,kon+ ,,willem ,,iii1 #b ,,ex4 ,,zijne ,,kon9klijke ,,hoogheid ,,pr9s ,,alex&] ,,d] ,,n$]l&51 #a ,,ex4 ,,zijne ,,kon9klijke ,,hoogheid ,,pr9s ,,fr$]ik ,,d] ,,n$]l&51 #af ,,ex4 ,,zijne ,,kon9klijke ,,hoogheid ,,pr9s ,,h5drik ,,d] ,,n$]l&51 #b ,,ex4 ,,de ,,holl&s*e ,,maats*appij ,,van ,,l&b\w1 #ajj ,,ex4 ,adriani1 7,a4 ,h47 ,boekh&ela> te ,leid54 ,altorff]1 7,j4 ,c4 en ,w47 ,boekh&ela>s te ,middelburg1 #e ,ex4 ,am]sfoordt1 7,mr4 ,j4 ,p47 ,grondeig5a> te ,ha>lemm]me]4 ,&riess51 7,j47 ,boekh&ela> te 's ,grav5hage4 ,bakk]1 7,c47 ,l&man te ,ha>lemm]me]4 ,bakk]1 7,j47 ,l&man1 ,directeur d] ,kaasfabriek te ,wi]+]wa>d4 ,b>k ,jzn41 7,ma>t57 ,l&b\w] te ,middelie4 ,b>k ,dzn41 7,jan7 ,l&b\w] te ,middelie4 ,b>k1 7,piet]7 ,l&b\w] te ,w>d]4 ,b>k1 7,jb47 ,l&b\w] te ,middelie4 ,baz5dijk1 7,p4 ,m47 ,boekh&ela> te ,rott]dam1 #b ,ex4 ,b]g1 7,g4 van d57 ,boekh&ela> te ,ha>lem4 ,beund]1 7,p47 ,l&b\w] te ,middelie4 ,blom1 7,h4 ,c47 ,boekh&ela> te ,utre*t1 #b ,ex4 ,bo]1 7,c4 de7 ,veeh\d] te ,ass5delft4 ,bo]1 7,k4 de7 ,l&man te ,monnik5dam4 ,bold+h ,hz41 7,c47 ,boekh&ela> te ,hoorn4 ,bolt1 7,j47 ,l&man te ,hoogeme$54 ,boon1 7,j4 ,p47 ,logem5?\d] te ,purm]5de4 ,bor*1 g5aamd van ,r\w5oort 7,f4 ,w4 ,b>on van d]7 te ,zev5b]g54 ,borski1 7,w47 ,grondeig5a> te ,ov]ve54 ,bos1 7,p47 ,secret>is van de afdeel+ ,zoet]me] d] ,holl&s*e ,maats*appij van ,l&b\w4 ,br$ius1 7,mr4 ,j47 ,grondeig5a> te ,wo]d54 ,br9kman1 7,a47 ,boekh&ela> te ,g\da4 ,broese ,co41 ,boekh&ela>s te ,br$a4 ,bru91 7,p47 ,l&b\w] te ,edam4 ,buys ,dz41 7,d47 te ,b]gs*5hoek4 ,c5t51 7,d4 ,b47 ,boekh&ela> te ,am/]dam4 ,cl]cq1 7,c4 ,e4 de7 ,directeur d] ,ha>lems*e ,bankv]e5ig+ te ,ha>lem4 ,conijn1 7,p47 ,veeh\d] te ,edam4 ,cort51 7,f4 ,r47 ,l&b\wle]a> te ,maa/ri*t4 ,di]51 7,a4 ,f4 ,g4 van7 ,boekh&ela> te ,grave4 ,dik1 7,s47 ,veeh\d] te ,kromm5iehorn4 ,dogt]om1 7,cs47 ,l&man te ,/olwijk4 ,doorman1 7,erv57 ,boekh&ela>s te 's ,grav5hage4 ,dys]9ck1 7,a4 ,l47 ,grondeig5a> te ,ha>lem4 ,eb]l51 7,j4 ,c47 ,l&eig5a> te ,beem/]4 ,eb]t1 7,gebr47 ,boekh&ela>s te ,am/]dam4 ,eegdeman1 7,g47 ,l&man te ,b]gamba*t4 ,foor1 7,w47 ,boekh&ela> te ,kromm5ie1 #ae ,ex4 ,ge]ts1 7,p47 ,boekh&ela> te ,hoorn4 ,geld]51 7,p4 van7 ,veeh\d] te ,kromm5iehorn4 ,graaf ,kz41 7,j4 van d]7 ,l&man te ,lekk]k]k4 ,grev51 7,j47 ,boekh&ela> te ,utre*t4 ,gr91 7,c47 ,l&man te ,/4 ,ma>t54 ,groneman1 7,j4 ,l4 ,t47 ,l&man te ,wi]+]wa>d4 ,groot1 7,w$4 ,s4 ,pz47 ,l&man te ,middelie4 ,ha5tj5s ,dekk]1 7,r4 ,w47 ,burgemee/] te ,oudewat]1 #b ,ex4 ,ha]solte1 7,mr4 ,c4 ,w4 ,a4 van7 ,grondeig5a> te ,zwolle1 #b ,ex4 ,hag5hoek1 7,jan7 ,l&b\w] te ,middelie4 ,halff1 7,g47 ,boekh&ela> te ,nieuwe-,ni$orp4 ,han$oes1 ,l&eig5a> te ,ha>lemm]me]4 ,he9ek5 ,zon51 7,w$4 ,a4 ,g47 ,koopli$5 te ,am/]dam4 ,het]51 7,j4 ,h4 en ,g4 van7 ,boekh&ela>s te ,am/]dam4 ,heijloo1 7,p47 ,l&man te ,wijde-,worm]4 ,hoeufft van ,velz51 7,jhr4 ,mr4 ,h47 ,voorzitt] van de ,afdeel+ ,am/]dam d] ,holl&s*e ,maats*appij van ,l&b\w4 ,hoev51 7,j4 van d]7 ,boekh&ela> te ,rott]dam4 ,honigh1 7,j4 ,j47 ,boekh&ela> te ,s*ag]brug1 #b ,ex4 ,hov5i]1 7,j4 ,e47 ,l&man te ,purm]4 ,ho(t1 7,g4 ,b4 't7 ,boekh&ela> te ,rott]dam4 ,hoog5boom1 7,m47 ,grondeig5a> te ,noordwelle4 ,idema1 7,k4 ,h47 ,boekh&ela> te ,m$emblik1 #b ,ex4 ,jong1 7,d4 de7 ,l&b\w] te ,middelie4 ,jong1 7,c4 de7 ,l&b\w] te ,middelie4 ,jong1 7,w4 de7 ,directeur d] ,model-,bo]d]ij te ,w9kel4 ,jongejans1 7,t47 ,veeh\d] te ,ass5delft1 ,jongejans1 7,k4 ,gz47 ,veeh\d] te ,ass5delft4 ,jongk9dt ,con9ck1 7,c4 ,j4 ,m47 ,directeur van de ,rijks-,l&b\ws*ool te ,wag5+54 ,keld]man1 7,j47 ,l&man te ,monnik5dam4 ,k]b]t1 7,a47 ,fabrikant van ,annatto te ,ha>lem4 ,k]nkamp1 7,gebr47 ,grondeig5a>s te ,edam4 ,klav]1 7,c47 ,l&man te ,beem/]4 ,klaij1 7,k47 ,l&b\w] te ,mijdre*t4 ,kl]k ,gzn41 7,j47 ,l&man te ,beem/]4 ,kleijn1 7,f47 ,veeh\d] te ,ass5delft4 ,kleijne1 7,p4 ,jbz47 ,veeh\d] te ,ass5delft4 ,koel1 7,c47 ,veeh\d] te ,kromm5i$ijk4 ,ko551 7,mr4 ,d4 ,a47 ,grondeig5a> te ,am/]dam4 ,kon+1 7,a4 ,c47 ,l&man te ,beem/]4 ,kool1 7,p4 ,p47 ,boekh&ela> te ,weesp1 #g ,ex4 ,koom5 ,hz41 7,j47 ,l&man te ,w9kel4 ,kooijk]1 7,c47 ,boekh&ela> te ,leid54 ,kooijman1 7,w$4 ,p47 ,veeh\d/] te ,ass5delft4 ,kor?als1 7,j4 ,j47 ,l&eig5a> te ,s*oot54 ,kramps1 7,f4 ,a47 ,boekh&ela> te ,hoorn1 #g ,ex4 ,laan1 7,d47 ,l&b\w] aan de ,klem te ,middelie4 ,lam+ ,zon51 7,j47 ,koopli$5 te ,rott]dam4 ,l& ,ezn41 7,a47 ,boekh&ela> te ,h>l+54 ,l&r en ,gl9d]man1 ,fabrikant5 van ,l&b\ww]ktuig5 te ,am/]dam4 ,leeuw5 en ,co41 7van7 ,boekh&ela>s te ,wo]d51 #d ,ex4 ,leyd+1 7,jb47 ,veeh\d] te ,edam4 ,maats*appij van ,l&b\w1 7,holl&s*e7 ,afdeel+ ,lekk]k]k4 ,maats*appij van ,l&b\w1 7,zeeuws*e7 ,afdeel+ ,wal*]51 #e ,ex4 ,maats*appij van ,l&b\w1 7,holl&s*e7 ,afdeel+ ,wo]d5 en om/rek5 te ,wo]d51 #b ,ex4 ,man ,cz41 7,jan7 ,l&man te ,beem/]4 ,mol5a>1 7,c4 ,m47 ,boekh&ela> te ,monnik5dam1 #c ,ex4 ,mn*5 ,rookmaak] 7von7 ,boekh&ela>s te ,ha>lem1 #b ,ex4 ,nes ,dzn41 7,g47 ,grondeig5a> te ,twisk4 ,no ,lz41 7,c47 ,boekh&ela> te ,leeuw>d54 ,noord5dorp1 7,j47 ,boekh&ela> te ,am/]dam1 #c ,ex4 ,noot51 7,s4 ,w4 ,n4 van7 ,boekh&ela>s te ,s*oonhov51 #h ,ex4 ,nottelman1 7,jb47 ,l&b\w] te ,middelie4 ,o*tman ,zoon1 7,s47 ,boekh&ela>s te ,zi]ikzee4 ,oonk1 7,a4 van ,nieuwbe]t7 ,boekh&ela> te ,elburg4 ,ophor/1 7,a47 ,boekh&ela> te ,wag5+51 #b ,ex4 ,os1 7,h4 van7 ,boekh&ela> te ,s*ag]brug1 #ae ,ex4 ,plas ,pzn4 7,jan7 ,l&b\w] te ,middelie4 ,plas ,pzn4 7,p47 ,l&b\w] te ,middelie4 ,pompe1 7,w47 ,grondeig5a> te ,dor5spijk4 ,po/1 7,l4 ,g47 ,boekh&ela> te ,purm]5de1 #g ,ex4 ,po/ma1 7,o47 ,l&b\w] te ,cornw]d4 ,pr9s1 7,f4 ,j47 ,secret>is van de afdeel+ ,voorburg d] ,holl&s*e ,maats*appij van ,l&b\w4 ,re$e1 7,w4 ,c4 ,h4 van71 firma ,h>t van ,re$e1 ,bot]- ,kaa%&ela>s te ,rott]dam4 ,rol1 7,s47 ,vee>ts te ,kromm5i$ijk4 ,rooij1 7,w$4 ,j4 de7 ,boekh&el>esse te ,delft4 ,rijckevorsel1 7,jhr4 ,a4 ,j4 ,a4 van7 ,grondeig5a> te 's ,grav5hage4 ,rijks-,l&b\ws*ool 7,de7 te ,wag5+54 ,rijks-,vee>ts5ijs*ool te ,utre*t4 ,rijpo/1 7,c47 ,l&man te ,dirk%orn4 ,s*olte1 7,g47 ,l&man te ,hoorn4 ,s*olt5s ,zoon1 ,boekh&ela>s te ,gron+54 ,s*on+a1 7,h47 ,grondeig5a> te ,purm]5de4 ,s*\t51 7,a4 ,c47 ,grondeig5a> te ,wo]d54 ,s*\t51 7,b47 ,l&man te ,anna-,paul[na4 ,s*rd]1 7,j4 ,c47 ,boekh&ela> te ,am/]dam4 ,s*uitemak]1 7,j4 ,d47 ,boekh&ela> te ,purm]5de1 #ae ,ex4 ,seijff>dt's ,boekh&el te ,am/]dam4 ,sickesz1 7,mr4 ,c4 ,j47 ,grondeig5a> te ,lo*em 7,huize de ,cloese47 ,sirks 7,a47 firma ,j4 ,sirks ,zn41 ,bot]- en ,kaa%&ela>s te ,rott]dam4 ,slig*]1 7,leon>d7 ,koopman te ,monnik5dam4 ,slig*]1 7,p47 ,koopman te ,monnik5dam4 ,sluis1 7,w47 ,l&man te ,beem/]4 ,smit1 7,j4 ,w4 ,a47 ,kaa%&ela> te ,am/]dam4 ,snel1 7,a4 ,*r47 ,secret>is van de ,afdeel+ ,moordre*t d] ,holl&s*e ,maats*appij van ,l&b\w4 ,snoek1 7,w4 ,a47 ,l&man te ,beem/]4 ,/adt ,jr41 7,a4 van de7 ,boekh&ela> te ,ho(ddorp1 ,ha>lemm]me]4 ,/ammes1 7,j47 ,l&man 9 de ,wi]+]wa>d4 ,/ell+1 7,c47 ,l&man te ,b]kh\t4 ,/eml]1 7,c4 ,f47 ,boekh&ela> te ,am/]dam4 ,/olp1 7,w47 ,veeh\d] te ,ass5delft4 ,/reefl&1 7,j47 ,l&man te ,/reefk]k4 ,/uijt ,jz41 7,j47 ,l&man te ,beem/]4 ,te]1 7,corn47 ,boekh&ela> te ,edam1 #b ,ex4 ,t]ve5 ,zoon1 7,j4 ,g4 van7 ,boekh&ela> te ,utre*t4 ,?ieme's ,boekh&el te ,zutph54 ,tuijn1 7,w4 ,jzn47 ,grondeig5a> te ,edam4 ,vas ,viss]1 7,g47 te ,doorn4 ,veefk9d1 7,h47 ,l&man te ,leid54 ,ve5/ra ,jz41 7,s47 ,boekh&ela> te ,leeuw>d51 #b ,ex4 ,ve] ,kzn41 7,p4 van 't7 ,veeh\d] te ,ass5delft4 ,v]doold1 7,jb47 ,l&man te ,/olwijk4 ,v]m&e ,zon51 ,boekh&ela>s te ,hoorn1 #b ,ex4 ,v]s*u]1 7,b4 ,a4 ,b>on van7 ,grondeig5a> te 's ,grav5hage4 ,virulij1 7,mr4 ,j4 ,d47 ,grondeig5a>1 ,huize ,belv$re bij ,voorburg4 ,viss]1 7,p4 ,jzn47 ,l&b\w] te ,w>d]4 ,viss]1 7,s4 ,j47 ,l&man te ,uitgee/4 ,vlam+h ,kieb]t1 7,f4 ,j47 ,l&man te ,mijdre*t4 ,vliet1 7,mr4 ,w4 van d]7 ,voorzitt] van de ,holl&s*e ,maats*appij van ,l&b\w te ,am/]dam4 ,voor51 7,p4 van d]7 ,apo!k] te ,purm]5de4 ,vos van ,/e5wijk1 7,mr4 ,j4 ,w4 ,j4 de7 ,grondeig5a> te ,zwolle1 #b ,ex4 ,vreugt1 7,l4 ,a4 de7 ,l&man te ,/olwijk4 ,vries1 7,w4 de7 ,l&man te ,broek 9 ,wat]l&4 ,we/]1 7,p47 ,l&b\w] te ,w>d]4 ,wilde1 7,dr4 ,p4 de7 ,grondeig5a> te ,g\da4 ,w9kel1 7,k47 ,l&man te ,sybec>spel4 ,worp1 7,mijnd]t7 ,l&b\w] te ,middelie4 ,wijn51 7,p4 van7 ,l&man te ,/olwijk4 ,i,jff1 7,m47 ,veeh\d] te ,ass5delft4 ,zaan51 7,jan van7 ,l&b\w] te ,w>d]4 ,zw>t1 7,j4 de7 ,l&man te ,moordre*t4 ,zijp ,kzn41 7,j47 ,grondeig5a>1 ,secret>is van ,holl&s* ,noord]kw>ti] te ,abbek]k4 ,bij de laat/e helft van dit w]k volgt de twe$e en laat/e ,naamlij/ van ,inteek5>51 wa>van de opgave nog wordt +ewa*t tot #a ,april1 alsm$e aanwijz+ van mogelijke mis/ell+5 9 de bov5/a&e1 t] v]bet]+4 ,,jan ,,s*uitemak] ,,co4 ,,twe$e ,,naamlij/ ,,van ,,inteek5>5 ,baas ,cz41 7,klaas7 ,l&man 9 de ,purm]4 ,bakk]1 7,r47 ,l&man 9 de ,purm]4 ,bal5 ,blank51 7van7 ,g5ee%e] te ,b5n+broek4 ,beets1 7,piet]7 ,l&man te ,middelie4 ,bo]1 7,k4 ,cz4 de7 ,veeh\d] te ,kromm5ie4 ,bo] ,wz41 7,simon de7 ,l&man te ,edam4 ,bo] ,wz41 7,jan de7 ,l&eig5a> te ,edam4 ,bom1 7,w4 ,g47 ,kaa%&ela> te ,am/]dam4 ,bom1 7,h4 ,g47 ,boekh&ela> te ,am/]dam4 ,braat1 7,h47 ,grondeig5a> te ,k\dek]k a_/d ,rijn4 ,buis1 7,sijm57 ,l&man te ,edam4 ,comm&eur1 7,k4 ,a47 ,l&man te ,wognum4 ,delal&e1 7,a47 ,directeur de l'indu/rie laitire ,p>is4 ,dik1 7,corn47 ,l&man te ,hoog$ijk1 gem4 ,monnik5dam4 ,donk]1 7,c47 ,not>is te ,b5n+broek4 ,donk]1 7,d47 ,l&man te ,purm]4 ,edel1 7,w4 ,f47 ,l&man te ,wognum4 ,egmond1 7,a47 ,boekh&ela> te ,enkhuiz54 ,fab]1 7,mr4 ,j4 ,g4 ,a47 ,l&eig5a> te ,am/]dam4 ,godfri$t1 7,h47 ,l&man te ,twisk4 ,go$e ,cz41 7,a4 de7 ,l&man 9 de ,purm]4 ,golt/e91 7,mr4 ,w4 b>on van7 ,grondeig5a> te 's ,grav5hage4 ,groot ,jbzn41 7,a47 ,grondeig5a> te ,spanbroek4 ,groot ,jz41 7,jacob7 ,l&man te ,axwijk4 ,groot ,pz41 7,jan7 ,l&man 9 de ,purm]4 ,groot1 7,corn47 ,l&man 9 de ,purm]4 ,ha>selhor/ 7,j4 ,a47 ,l&eig5a> te ,obdam4 ,h>+huiz51 7,c47 ,l&b\w] te ,oo/]leek gem4 ,wijd5es4 ,het]5 ,zn41 7,j4 ,h4 van7 ,boekh&ela>s te ,am/]dam4 ,heijnis1 7,jan7 ,l&man 9 de ,purm]4 ,hil>ides1 7,joh4 ,l47 ,l&b\w] te ,p+jum4 ,hoek1 7,gebr4 van d]7 ,boekh&ela>s te ,leijd54 ,hoekmeij]1 7,w$4 ,h47 ,boekh&el te ,w9kel4 ,hooges*ool1 7,kab9et van ,l&b\w d]7 te ,leijd54 ,horne]1 7,h47 ,boekh&ela> te ,gor9*em4 ,h\tman ,klz41 7,b\ke7 ,l&man te ,edam4 ,huffel1 7,a4 ,j4 van7 ,boekh&ela> te ,utre*t4 ,huijg5s1 7,i4 ,h4 ,m47 ,l&man te ,sybec>spel4 ,jong1 7,w4 de7 ,b$rijfsbo] aan de ,modelbo]d]ij te ,w9kel4 ,jong ,jz41 7,cornelis de7 ,l&man 9 de ,purm]4 ,jong1 7,j4 de7 ,veeh\d] te ,abbek]k4 ,jong ,h]manides1 7,a4 de7 ,l&man te ,spanbroek4 ,kieft5burg ,jr41 7,j47 ,veeh\d] te ,wognum4 ,k+ma ,hzn41 7,m47 ,l&eig5a> te ,makkum4 ,klok]1 7,cornelis7 ,l&man 9 de ,purm]4 ,klomp1 7,mr47 ,l&man 9 de ,zet1 gem4 ,monnik5dam4 ,knip1 7,kasp]7 ,l&man te ,edam4 ,koll]1 7,adr47 ,boekh&ela> te ,rott]dam4 ,kuijp] ,planteydt1 7,d47 ,veeh\d] te ,uitgee/4 ,laag ,bz41 7,a4 ,j4 van d]7 ,l&man 9 de ,purm]4 ,laan ,pz41 7,jan7 ,l&man te ,axwijk4 ,l& ,czn41 7,a47 ,boekh&ela> te ,gor9*em4 ,leuw5kamp1 7,pr47 ,l&man te ,hoog$ijk1 gem4 ,monnik5dam4 ,lod]1 ,n4 te ,w9kel4 ,loon1 7,jan van7 ,l&eig5a> te ,ha>lemm]li$e4 ,loos1 7,k47 ,boekh&ela> te ,rott]dam1 #b ,ex4 ,maats*appij van ,l&b\w1 7,holl&s*e7 ,afdeel+ ,weesp]c>spel4 ,maats*appij van ,l&b\w1 7,holl&s*e7 ,afdeel+ ,wa>d en ,groet4 ,maats*appij van ,l&b\w1 7,holl&s*e7 ,afd4 ,wognum1 ,nibbixw\d en ,om/rek54 ,maats*appij van ,l&b\w1 7,holl&s*e7 ,afd4 ,opme] en ,om/rek54 ,mus ,dz41 7,d47 ,l&man te ,edam4 ,mehr5gs1 7,j47 ,l&eig5a> 9 de ,beem/]4 ,middelbeek1 7,pr47 ,l&man 9 de ,zet1 gem4 ,monnik5dam4 ,munnikhuis1 7,d47 ,l&eig5a> te ,purm]5de4 ,n]+ ,bgel1 7,l47 ,grondeig5a> op d5 ,huize ,pr9cepaal te ,mil4 ,noe ,lzn1 7,c47 ,boekh&ela> te ,leeuw>d54 ,nooij1 7,g]rit7 ,l&man te ,edam4 ,(f5b]g ,co41 7,f4 ,j4 ,j47 ,h&ela>s 9 kaas te ,rott]dam4 ,ohm/$e1 7,v4 ,s47 ,fabrikant te ,purm]5de4 ,olij1 7,izak7 ,l&man 9 de ,purm]4 ,petit1 7,l\is ,d47 ,boekh&ela> te ,am/]dam4 ,plas ,pz41 7,jan7 ,l&man te ,middelie4 ,plas ,kz41 7,jan7 ,l&man te ,axwijk4 ,plas ,az41 7,p47 ,l&man te ,edam4 ,pool1 7,r4 ,j47 ,l&man te ,a>tsw\d4 ,po/1 7,l4 ,g47 ,boekh&ela> te ,purm]5de4 ,rezelman1 7,h47 ,l&eig5a> te ,w9kel4 ,rezelman1 7,r47 ,l&eig5a> te ,w9kel4 ,rob>t1 7,m47 te ,delft4 ,rogge1 7,,ij47 ,boekh&ela> te ,am/]dam4 ,ruit]1 7,t4 ,a47 ,l&eig5a> te ,weesp]c>spel4 ,s*]m]1 7,c47 ,l&man te ,hauw]t4 ,s*uitemak]1 7,j4 ,d47 ,boekh&ela> te ,purm]5de4 ,seijlmans1 7,i4 ,j4 ,a47 ,makela>s te ,am/]dam4 ,sieuw]ts1 7,s4 ,f47 ,l&eig5a> te ,am/]dam4 ,slooves ,jr41 7,a47 ,l&eig5a> te ,w9kel4 ,slooves ,jzn41 7,a47 ,l&eig5a> te ,w9kel4 ,/adega>t1 7,a47 ,l&man 9 de ,purm]4 ,/avan ,utre*t1 7,b47 ,l&man 9 de ,zet1 gem4 ,monnik5dam4 ,/olp1 7,m47 ,veeh\d] te ,ass5delft4 ,/ruijk1 7,g47 ,koopman te ,enkhuiz54 ,te5gs1 7,a4 ,n47 ,l&man 9 de ,purm]4 ,timm]1 7,f47 ,ho(dond]wijz] 9 de ,ha>lemm]me]4 ,tool1 7,d47 ,aannem] te ,hoorn4 ,tool1 7,j47 ,aannem] te ,wognum4 ,tu55broek ,co41 7,p4 ,j4 van7 ,koopli$5 9 kaas te ,am/]dam4 ,tu9z+ ,zn41 7,w$47 ,boekh&ela>s te ,rott]dam4 ,tuijn1 7,piet]7 ,l&man te ,middelie4 ,tuijn1 7,w4 ,jzn47 ,grondeig5a> te ,edam1 #b ,ex4 ,twisk1 7,g]rit van7 ,l&man 9 de ,purm]4 ,uit5huis ,cz41 7,jan7 ,l&man te ,edam4 ,velt/ra1 7,korn47 ,l&eig5a> te ,mantgum4 ,v9k ,pz41 7,jan7 ,l&man 9 de ,purm]4 ,viss]1 7,s4 ,j47 ,fabrikant van kaas/remsel en v]bet]d annatto te ,uitgee/4 ,voorspuij ,gzn41 7,h47 ,kaa%&ela> te ,groot-,amm]s4 ,voorw9d51 7,a47 ,l&b\w] te ,s*iebroek4 ,vries1 7,ev]t de7 ,l&man te ,axwijk4 ,waal ,klz41 7,willem de7 ,l&man 9 de ,purm]4 ,wijsman ,zn41 7,h4 ,j47 ,koopli$5 9 kaas 9 ,am/]dam1 #b ,ex4 ,zaan1 7,piet]7 ,l&man 9 de ,purm]4 ,zijp ,az41 7,a47 ,l&man te ,lamb]ts*aag1 gem4 ,abbek]k4 ,zijp ,hzn41 7,c47 ,grondeig5a> te ,twisk4 ,op deze lij/ kom5 de nam51 die 9 de ,e]/e lij/ fautief w>51 opnieuw voor4 ,de melk1 h>e zam5/ell+ en eig5s*app54 ,de melk wordt gevormd 9 de bor/kli]5 d] zoogdi]52 zij di5t 9 de natuur als vo$sel voor het pas gebor5 di]1 ma> wordt ook op me*anis*e wijze--het melk5--door d5 m5s* v]zameld1 die gewoon is ha> als vo$sel te gebruik51 nu e5s 9 h>5 oorspronkelijk5 toe/&1 dan w$] als bot]1 kaas ( melksuik]4 ,de melk ont/aat 9 d5 uij] door e5 woek]+sproces d] cell5 van het kli]weefsel4 ,de nieuwgevormde cell5 onta>d5 weldra2 zij v]vloeij5 en word5 9 dez5 vorm--als melk--na> de groote vat5 d] kli]5 g$rev5 en da> e5 tijd lang opgeh\d5 om voor nieuwe celg5]atin plaats te mak54 ,de blo$/room1 die 9 d5 uij] ze] actief is1 geeft door endosmose de /(f5 om telk5s nieuwe cell5 te vorm54 ,e9delijk wordt de melk1 9 de melkgang5 ( vat5 des uij]s opgezameld1 bij het zuig5 d] jong5 ( bij het melk5 na> buit5 gebragt4 ,d4 ,,fur/5burg beh&elt deze zaak ze] uitvo]ig 9 zijn hoogges*at w]k3 die ,mil*drs5 d] ,kuh1 ihre ,anatomie1 ,physiologie und ,pa?ologie2 ,leipzig #ahfh4 ,9 d5 v]s*5 toe/& is de melk van v]s*ill5de di]5 e5e witte vloei/(1 welke nu e5s geela*tig1 dan w$] blaauw] is1 van eig5a>dig5 reuk en zoet5 aang5am5 smaak4 ,de normale be/&deel5 d] melk zijn bij alle di]5 dezelfde2 de hoeveelh$5 en de conc5tratie alle5 zijn aan wissel+ ond]hevig4 ,die be/&deel5 zijn3 wat]1 vett51 album9at51 leci?9e1 melksuik]1 extractief/(f51 wa>ond] kleur- en reuk/(f51 z\t5 en gassoort51 zooals koolzuur1 zuur/( en /ik/(4 ,bij het microscopis* ond]zoek bev9dt m5 dat de melk e5e kleurlooze vloei/( is1 wa>91 ev5 als 9 e5e zaadmelk--emulsie--1 vetkogeltjes1 zoog5aamde melkkogeltjes zwev54 ,deze kogeltjes kaats5 het li*t onregelmatig t]ug en zijn de oorzaak van de witte kleur d] melk2 de groot/e hebb5 e5 diamet] van #j1jbe m4 m4 ,het is niet uitgemaakt ( deze kogeltjes met e5 eig5 vlies--membraan--omkle$ zijn1 dan wel ( zij geheel vrij 9 de vloei/( zwev54 ,voor het omhull5d membraan sprek53 dat de vetdroppeltjes bij aanh\d5d v]w>m5 d] melk zi* niet gemakkelijk tot groot]e droppels v]e5ig52 dat m5 door regt/reeks*e beh&el+ met ae!r het vet niet dan moeijelijk en onvolkom5 kan afzond]51 t]wijl dit door toevoeg+ van e5 alcali1 dat de membran5 oplo/1 gemakkelijk plaats grijpt2 dat melk1 op e5 /ukje glas g$roogd en lat] met ae!r uitgetrokk51 ond] het microscoop duidelijk d5 vorm d] droppels te k5n5 geeft4 ,teg5 het omhull5d membraan sprek53 dat m5 vet door s*udd5 met wat] en eiwit ( alcalis* reag]5de z\t5 zoo 9 het vo*t kan v]deel5 dat e5e melka*tige emulsie ont/aat2 dit ges*i$t het be/ bij d5 w>mtegraad van het di]lijk lig*aam4 ,bij de vorm+ van de melk is het ont/aan van eig5 membran5 physiologis* niet te v]kl>54 ,niets /aat ons 9 d5 weg om aan te nem5 dat de afzond]lijke vetdroppels door moleculaire aantrekk+ e5e te$]e laag van eiwita*tige zelf/&igheid op hunne opp]vlakte v]digt53 hi]door word5 de g5oemde v]s*ijnsel5 voll$ig v]kla>d4 ,de vetdroppeltjes zijn specifiek ligt] dan het vo*t1 wa>9 zij zwev52 ge5 wond] d]halve dat zij zi*1 bij het /aan d] melk1 na> de opp]vlakte begev54 ,hi]9 _h m5 e5 zek] middel om het vet--de bot]--van de ov]ige be/&deel5 te s*eid51 w>e het niet dat 9 de vloei/( v]&]+5 plaats grijp51 welke het op/ijg5 d] vetkogeltjes weldra v]h9d]52 m5 moet dus na> &]e middel5 omzi5 om de bot] af te s*eid54 ,het bot]vet--de bot]--is e5e ze] zam5ge/elde vet/(2 m5 v9dt 9 ha>3 ole9e1 butyr9e1 capron9e1 capryl9e1 capr9e1 myri/9e1 palmit9e1 /e>9e en leci?9e4 ,deze /(f5 zijn glyc]id5 van de zur5 met ov]e5kom/ige nam51 wa>van e5ige1 zooals het bot]-1 capron-1 capryl- en capr9ezuur1 vlugtig zijn1 &]e1 zooals het myri/9e-1 palmit9e- en /e>9ezuur1 9 va/5 toe/& voorkom54 ,is het bot]zuur re$s gevormd 9 het vet d] melk voorh&58 ,pr(4 ,k,,hne heeft 9 zijn le]boek d] physiologis*e *emie het b$]v5 d] bot] vooral da>aan toeges*rev51 dat m5 de gewoonte heeft om uit niet me] geheel v]s* zijnde room ( melk bot] te b]eid51 wa>door bij de niet volkom5 uitwass*+ d] bot] de aanwezig blijv5de case9e1 die als f]m5t w]kt1 de aanleid+ tot de vorm+ d] g5oemde vlugtige zur5 z\de zijn2 en tot bewijs voor deze /ell+ geeft pr(4 ,k,,hne lat] op1 dat door hem uit melkvet1 b]eid door beh&el+ van v]s*e melk met natronloog en ae!r1 na v]zeep+ en ontl$+ d] zeep1 ge5 bot]zuur v]kreg5 w]d1 ma> wel e5 de/illaat van e5 aang5am51 zoet5 reuk1 gelijk aan di5 van v]s*e melk4 ,volg5s deze zi5swijze z\ bot]1 b]eid uit v]s*e melk1 nog ge5 vlugtige vetzur5 kunn5 bevatt54 ,door het 9 d5 h&el gebragte en door d5 he] ,,hoorn ond]zo*te bot]po$] 7bic>bonas natricus71 hetge5 wordt aanbevol5 om bot] uit v]s*e melk te b]eid51 vond deze ond]zoek] aanleid+ om na te gaan1 ( ind]daad bot] uit v]s*e melk v]va>digd1 bij de beh&el+ zoo ev5 opgegev51 ge5 bot]zuur enz4 lev]de4 ,te di5 e9de liet ik1 zegt hij1 ti5 lit]s v]s*e melk1 ond] bijvoeg+ van de voldo5de hoeveelheid bic>bonas natricus1 door e5 bekwaam w]kman k>n52 de bew]k+ 0 9 vijftig m9ut5 afgeloop5 en lev]de #bbj grm4 go$e bot]4 ,deze w]d nu op de wijze door pr(4 ,k,,hne aangegev5 beh&eld4 ,bij de de/illatie v]kreeg ik e5 zuur reag]5d vo*t1 dat1 (s*oon niet volkom51 to* d5 onaang5am5 reuk van bot]- en val]iaanzuur bezat1 en alzoo ge5 twijfel ov]liet omtr5t de aanwezigheid van vlugtige vetzur54 ,e5e volg5de proef door mij g5om51 om melk e5ige ur5 na de secretie te beh&el5 met natronloog en ae!r enz41 lev]de als resultaat dezelfde uitkom/1 als ik bij de beh&el+ van bot]1 uit v]s*e melk b]eid1 v]kreg5 _h4 ,om nu nog te wet5 ( miss*i5 de dampkr+slu*t1 wa>aan de melk tuss*5 de secretie en de beh&el+ met natronloog enz4 0 blootge/eld1 van invlo$ op de vorm+ van vlugtige vetzur5 kon zijn1 w]d5 9 e5e fles*1 welke natronloog en ae!r bevatte1 #bjj c4 c4 melk gemolk51 da>na de fles* onmiddelijk geslot5 en ges*ud1 de ae!rlaag na ru/ afges*eid51 v]dampt1 en het ov]geblev5e onmiddelijk met natronloog v]zeept1 enz4 ,het resultaat 0 nag5oeg ev5 als bij de vorige proev54 ,ik v]kreeg door ov]hal+ op e5 wat]bad p4 m4 #aj grm4 van e5e zuur reag]5de1 /]k na> bot]zuur1 do* niet na> val]iaanzuur riek5de vloei/(2 bij het voortzett5 d] ov]hal+ 9 e5 z&bad w]d5 nog #ae grm4 van e5e zuur reag]5de en na> bot]zuur riek5de vloei/( v]kreg51 zoo dat wij wel kunn5 aannem5 dat het bot]zuur re$s gevormd 9 het vet d] melk voorh&5 is4 ,d5 aang5am51 zoet5 reuk van melk1 welk5 pr(4 ,k,,hne aan zijn de/illaat heeft wa>g5om51 heeft ,,hoorn bij de door hem g5om5 proev5 ge5sz9s kunn5 ontdekk54 ,de koemelk bevat van twee tot zes1 gemiddeld #d-a_/b proc4 bot]vet4 ,9 zuiv]5 toe/& is het reuk- en smakeloos1 ma> het neemt gemakkelijk reuk/(f5 op en die van de melk v9dt m5 9 de bot] t]ug4 ,de bot] heeft bij #ab ,c4 e5e dig!id van #j1ibd2 zij smelt bij #ce-cg ,c4 ,van de album9at5 ( eiwita*tige lig*am5 komt 9 de normale melk de kaas/(--case9e--( het alcali-album9aat 9 ov]weg5de hoeveelheid voor4 ,hi]bij voegt zi*1 hoeze] 9 veel g]+] quantiteit1 het eig5lijk eiwit ( de album9e4 ,e9delijk wordt nog e5e d]de hi]toe behoor5de /(1 de lacto-prote9e aang5om51 ma> het is wa>s*ijnlijk dat deze niets &]s is dan e5 ontb9d+sproduct1 e5e peptoona*tige /(1 door de wijze van ond]zoek5 gebor54 ,case9e en album9e zijn 9 de melk 9 opgelo/5 toe/& aanwezig4 ,de e]/e wordt door zur5 uit de melk ne]geslag51 de twe$e kan m5 door v]hitt+ van het vo*t bov5 #fj ,c4 afs*eid54 ,alle5 dan1 wanne] de oploss+ ze] we9ig album9e bevat1 is kok5 noodig om ha> te do5 /oll54 ,de /(1 die bij de gewone temp]atuur uit case9e-oploss+5 gepraecipite]d wordt1 is bijna id5tis* met die1 welke m5 door kok+ uit album9e-oploss+5 v]krijgt2 zij is e5e 9 wat] onoplosb>e modificatie van album9e4 ,deze kan m51 bij aanwezigheid van e5 v]dund alcali1 9 wat] oploss51 en zij heeft dan vele eig5s*app5 van de kaas/(4 ,de opgelo/e case9e is e5e *emis*e v]b9d+ van alcali en die onoplosb>e modificatie van eiwit4 ,het /remm5 d] melk ont/aat door de afs*eid+ van de onoplosb>e album9e uit de oplosb>e alcali-v]b9d+1 9 de melk aanwezig4 ,het specifiek gewigt van v]s*e kaas/( is #a1ajj1 van drooge case9e #a1bei2 de e]/e bevat ruim #fa proc4 hygroscopis* wat]4 ,de kaas/( be/aat1 volg5s onz5 hoogle]a> ,,muld] uit #eceg deel5 kool/(1 #gad wat]/(1 #aeda /ik/(1 #bbjc zuur/(1 #aaa zwavel1 #gd phosphorus4 ,m5 is het nog niet geheel e5s ( de phosphorus wel 9 de case9e voorkomt4 ,ook weet m5 nog niet op welke wijze de v]s*ill5de be/&deel5 met elk&] v]bond5 zijn4 ,de hoogle]a> ,,muld] gaf voor de kaas/( de =mule #aj 7,n#e;,c#dj;,h#ca;,c#ab7 ,s aan4 ,wij s*rijv5 deze =mule af1 niet omdat zij ons voor het teg5woordige veel nut kan gev51 ma> om aan te toon5 hoe vatba> voor ontl$+ e5e /( is1 welk] aequival5t-getal zoo hoog ligt4 ,het ne]slaan van de case9e uit h>e oploss+ volgt gelijkmatig door alle zur51 ook door enkele zure z\t51 zooals de zure phosphorzure kali1 ,,kh#b,,po#d2 zij wordt niet ne]geslag51 wanne] bij de zure phosphorzure kali kle9e hoeveelh$5 gewone phosphorzure kali1 ,k#b;,,hpo#d1 gem5gd zijn4 ,drie t5 hond]d van dit z\t zijn re$s voldo5de om het prcipit]5 teg5 te gaan1 (s*oon het m5gsel zuur reage]t4 ,neemt m5 me] van het gewone phosphorzure z\t1 dan kan m5 e5e zek]e hoeveelheid van e5ig zuur1 hetzij zwavelzuur1 z\tzuur1 phosphorzuur1 azijn- ( melkzuur toevoeg51 zond] dat de vloei/( troebel wordt4 ,e9delijk b]eikt m5 door toevoeg+ van het zuur en omzett+ van het phosphorzure z\t de v]h\d+ van e5 tot #cb--( ongeve] #c--2 de vloei/( blijft /e$s held]1 ma> wij /aan op de gr5s3 iets me] toegevoegd en de case9e-album9e s*eidt zi* af4 ,het wordt nu begrijpelijk wa>om e5e duidelijk zuur reag]5de melk zond] te /remm5 be/aan kan1 (s*oon de g]+/e hoeveelheid v]d] toegevoegd zuur to]eik5d is om het v]s*ijnsel te voors*ijn te roep53 de phosphorzure z\t51 welke g]egeld 9 de melk voorkom51 held]5 de zaak op4 ,ook zond] toevoeg+ van zuur s*eidt zi* de kaas/( af2 laat m5 de melk e5ig5 tijd /aan1 dan vormt zi* 9 ha> het melkzuur1 dat zi* met het alcali van het album9aat v]b9dt1 en de case9e onoplosba> maakt4 ,alcohol v]oorzaakt de uits*eid+ d] kaas/(4 ,azijn-1 zur+- en wijn/e5zuur 9 ruim] mate toegevoegd loss5 de n$]geslag5 kaas/( w$] op2 zij kan dan uit zulk e5e oploss+ door zwavel- ( z\tzuur &]maal geprcipite]d word54 ,m5 heeft opgem]kt dat1 wanne] de vorm+ van melkzuur pas begonn5 is1 ( wanne] m5 aan de melk sle*ts g]+e hoeveelh$5 van bov5g5oemde zur5 toevoegt1 de kaas/( zi* niet t]/ond afs*eidt1 nietteg5/a&e de zure reactie van de melk2 deze moet1 zal het v]s*ijnsel plaats grijp51 e]/ v]w>md word54 ,de v]b9d+ van kaas/( en alcali is d]halve tamelijk innig2 de e]/e speelt hi]bij de rol van zuur teg5ov] het alcali4 ,van het mee/e belang is voor d5 l&b\w] de v]h\d+ d] kaas/( teg5ov] de lebbe4 ,wordt de vi]de maag van e5 pas gebor5 kalf met wat] uitgetrokk51 en dit vo*t bij de melk gevoegd1 dan /remt zij b9n5 kort5 tijd4 ,hoe komt dat8 ,tot h$5 moet de wet5s*ap het antwoord op die vraag s*uldig blijv54 ,de melk /remt bij alcalis*e1 zo[el als bij zure reactie2 van e5e zuurvorm+ hangt dus het /remm5 niet af4 ,v9dt het /remm5 zijne oorzaak 9 e5 eig5a>dig f]m5t8 ,m5 heeft het bewe]d en getra*t het uit de lebbe-vloei/( af te zond]54 ,de laat/e bevat1 volg5s analyse van d5 s*eikundige ,d,,s*amps3 z\tzuur 9 betrekkelijk groote hoeveelheid1 bot]zuur1 capron9e-1 capr9e- en melkzuur1 *loorammonium en *loornatrium1 magnesia--niet als phosphorzure ammoniac-magnesia--1 natron1 wa>s*ijnlijk met melkzuur v]bond51 spor5 van e5 zwavelzuur z\t1 phosphorzur5 kalk en e5e eig5a>dige /(1 welke ,d,,s*amps d5 naam geeft van *ymes9e4 ,deze laat/e z\ volg5s hem het /remm5 d] melk v]oorzak54 ,hij heeft ha> afgezond]d door de lebbe-vloei/( met e5e kle9e ov]maat van ammonia1 die de *ymos9e n$]slaat1 te beh&el54 ,deze /( is onoplosba> 9 zuiv] wat]1 wordt 9 zuurh\d5d wat] gemakkelijk ontbond5 en /remt de melk1 hoeze] niet zoo kra*tig als de lebbe-vloei/( zelve4 ,e5e w>mte van #fj ,c maakt ha> onw]kzaam4 ,&]5 s*rijv5 het /remm5 d] melk toe aan de peps9e4 ,wat is peps9e8 ,ook hi] heeft de s*eikunde bij lange na ha> laat/e woord nog niet gesprok54 ,zoo veel weet m5 dat de peps9e e5e /( is1 welke voorkomt 9 de mag5 d] di]51 die met e5 go$ spijsv]te]+sw]ktuig zijn toeg]u/4 ,de s*eikundig5 hebb5 ond]s*eid5e me?od5 aangegev5 om de peps9e af te zond]54 ,sommig5 nem5 de vi]de maag d] h]kaauw5de di]52 zij re9ig5 die en wass*5 ha> met k\d wat] uit4 ,da>na wordt het slijmvlies afges*raapt1 tot e5e breia*tige massa gebragt en g$ur5de twaalf ur5 9 ov]gehaald wat] geweekt4 ,na filtr]5 prcipite]t m5 de held]e vloei/( met azijnzuur loodoxyde4 ,het prcipitaat bevat de peps9e en m5 heeft niets &]s te do5 dan ha> door zwavelwat]/(gas van het loodz\t te s*eid51 wa>na m5 nogmaals filtre]t en bij #dj ,c4 tot droogword5s toe v]dampt4 ,&]5 beh&el5 het slijmvlies d] v>k5smaag bij e5e temp]atuur van #ch ,c4 met v]dund phosphorzuur en v]zadig5 de gefiltre]de vloei/( met kalkwat]4 ,de peps9e v]b9dt zi* nu met d5 phosphorzur5 kalk2 deze wordt met v]dund z\tzuur beh&eld en e9delijk de held]e vloei/( met e5e oploss+ van *ole/]9e 9 ae!r en alcohol v]m5gd4 ,de peps9e drijft dan met de *ole/]9e v]bond5 op de vloei/(4 ,m5 re9igt het prp>aat door h]haald afwass*5 en neemt de *ole/]9e door ae!r weg4 ,ook hi] is het v]damp5 d] vloei/( de laat/e bew]k+4 ,9 het am]ikaans* ,j\rnal ( ,ph>macy v9dt m5 nog e5e &]e b]eid+ d] peps9e2 zij is deze3 m5 zond]t het slijmvlies van de go$ gezuiv]de maag af1 raspt het fijn en laat het g$ur5de e5ige dag5 trekk5 9 wat] dat e5 we9ig *loorwat]/(zuur bevat1 en zorgt dat m5 de massa dagelijks go$ omro]t4 ,wanne] het v]kreg5 vo*t na het filtr]5 niet held] is1 dan laat m5 het g$ur5de #bd ur5 ru/ig /aan1 opdat het slijm zal bez9k54 ,bij het zoo gezuiv]de vo*t voegt m5 de gelijke hoeveelheid e5] v]zadigde oploss+ van *loorsodium en s*udt alles go$ doore54 ,door de bijvoeg+ van het keuk5z\t is de peps9e afges*eid52 na e5ige ur5 ru/ v9dt m5 ha> op de opp]vlakte drijv5de4 ,m5 neemt de peps9e met e5 spadel van de vloei/( en laat ha> op e5 /ukje kato5 droog52 e9delijk ond]w]pt m5 ha> aan e5e zw>e drukk+ om de z\toploss+ zooveel mogelijk te v]wijd]54 ,volg5s d5 s*rijv]--d5 he] ,e4 ,,s*eff]--kan e5 deel dez] peps9e1 9 e5 we9ig wat] opgelo/1 ta*tig duiz5d deel5 melk do5 /remm5 7674 ,de be/e peps9e 9 ,n$]l& v]krijgba> is die1 welke1 na> de ond]zoek+5 van d5 s*rijv] dez] h&leid+ en d5 he] ,,lemkes v]va>digd1 door laat/g5oemd5 he] 9 d5 h&el gebragt is4 ,m5 zie ,d] praktis*e ,arzt1 ,,vii ,jahrgang ,no4 #f1 en ,union mdicale de la ,se9e infrieure1 #e;e anne ,no4 #ah4 ,het groote gewigt d] zaak 9 aanm]k+ g5om51 zal m5 het begrijpelijk v9d5 dat wij nog enkele reactin dez] peps9e hi] ov]s*rijv51 gelijk zij gevond5 word5 9 het tijds*rift ,les ,mondes van ,m4 l'abb ,,moigno4 ,de peps9e van ,edam is e5e po$]vormige /(2 zij is sle*ts we9ig gekleurd1 zond] smaak en bijna zond] reuk4 ,h>e oploss+ 9 wat] is neutraal2 deze /remt de melk bij #dj ,c4 ,zij wordt niet ne]geslag5 no* v]&]d door salpet]zuur1 potassium-ijz]cyanuur1 no* sublimaat4 ,het azijnzuur loodoxyde1 vooral het driebasis*e slaat de peps9e ne]4 ,de tann9e1 de *loorplat9a en het *loorg\d gev5 e5 ne]slag die de oorspronkelijke kleur beh\dt4 ,wanne] m5 het dige/iev]mog5 van deze peps9e v]gelijkt met dat d] model-peps9e1 b]eid door de commissie1 welke v]slag uitbragt aan de ,socit de ,ph>macie de ,p>is1 dan v9dt m5 dat zij 9 e5 zesde van d5 tijd e5e a*t5d]tig mal5 groot]e hoeveelheid fibr9e kan oploss51 enz4 ,ook hi] is de vraag opgeworp53 is het /remm5d v]mog5 aan de peps9e toe te s*rijv5 ( ges*i$t het coagul]5 door e5e &]e met de peps9e v]bond5e /(8 ,m5 weet dat de peps9e1 9 de maag van m5s* en di] voorkom5d1 het mee/e bijdraagt tot de v]t]+1 dat is3 de oploss+ d] spijz54 ,e5 deel peps9e van ,edam 7me?ode ,,hollman en ,,lemkes7 kan #bej deel5 fibr9e oploss54 ,v]w>mt m5 de melk1 door peps9e ge/remd1 g$ur5de e5ig5 tijd tot #dj ( #de ,c41 dan lo/ het /remsel g]egeld op4 ,is het1 vraagt m51 dezelfde /(1 die de melk /remt1 de kaas/( ne]slaat en onoplosba> maakt en ha> lat] to* we] tot oploss+ br5gt8 ,de vraag is opgeworp51 ma> het antwoord nog niet gegev54 ,m5 z\ de /(f5 moet5 s*eid5 ( aantoon5 dat dit onmogelijk is4 ,en to* is het re$s g$ane ond]zoek van groote wa>de voor d5 l&b\w]3 m5 kan zi* e5e /( v]s*aff51 die altijd dezelfde ho$anigh$5 heeft en betrekkelijk ze] re9 is4 ,het /rev5 van d5 ond]zoek] d] natuur moet /e$s zijn het v]b& te zoek5 tuss*5 de wa>g5om5 feit52 da>1 wa> dit gevond5 is1 spreekt m5 van e5e wet d] natuur1 die zi* altijd 9 we9ige woord5 laat uitdrukk54 ,zoo lang e*t] als zulk e5e wet niet is opgespoord1 moet m5 zi* met de feit51 erv>+5 en wa>nem+51 te vr$e /ell52 9 zulk geval mag m5 niets v]zuim5 wat tot opheld]+ kan /rekk54 ,en wijl nu de zaak1 welke ons bezig h\dt1 nog veel dui/]s bevat1 zal m5 het natuurlijk v9d5 dat wij ge5e opm]k+1 welke t] onz] k5nisse kwam1 met /ilzwijg5 voorbijgaan4 ,wij hebb5 d]halve ge5e v]s*oon+ te vrag5 als wij enkele regels afs*rijv51 welke voorkom5 9 het w]k getiteld3 ,beitrge zur ,biologie d] ,pflanz51 von ,dr4 ,f4 ,,cohn4 ,hij zegt ov] het /remm5 d] melk3 heeft de s*eikunde nog niet v]kla>d op welke wijze de lebbe-vloei/( w]kt1 zoo mag m5 ev5wel niet betwijfel5 ( het /remm5 d] melk ges*i$t ond] d5 invlo$ van e5 inorganis* f]m5t--*ymos9e--1 9 de lebbe-vloei/( aanwezig2 dat /remm5 wordt niet door e5e lev5de f]m5tplant--zymophiet--te voors*ijn g]oep54 ,m5 kan het v]gelijk5 met de w]k+ van &]e inorganis*e f]m5t51 zooals dia/ase1 emuls9e1 enz4 ,het is to* bek5d dat e5e lebbe-vloei/(1 door alcohol1 9 plaats van door wat] da>ge/eld1 de melk ev5 go$ doet /remm52 dit feit sluit de m$ew]k+ van lev5de organism5 uit4 ,het v]mog5 om melk te /remm5 bezitt5 ook sommige plant5sapp51 die wa>s*ijnlijk e5 vloeiba> f]m5t bevatt52 voorts moet m5 rek5+ h\d5 met de wa>nem+1 dat e5e bepaalde hoeveelheid d] lebbe-vloei/( e5e ov]e5kom/ige hoeveelheid melk /remt1 t]wijl organis*e f]m5t5 zi* v]m5igvuldig51 en zoo do5de e5e onbegr5sde hoeveelheid lev5de kra*t kunn5 ontwikkel54 ,de w]k+ d] lebbe is niet oog5blikkelijk2 nu e5s heeft het /remm5 b9n5 we9ige m9ut5 plaats1 dan w$] word5 er ur5 tijd voor dit proces geis*t4 ,de temp]atuur oef5t hi] d5 groot/5 invlo$ uit en bov5 #ej ,c4 h\dt het /remm5 geheel op4 ,de kaas/( door de lebbe afges*eid5 is va/] en digt] dan die door zur5 gepraecipite]d2 de e]/e is ook we9ig ( niet oplosba> 9 koolzure alcali51 de laat/e wel4 ,de case9e door lebbe v]kreg5 bevat de phosphorzure z\t51 welke bij aanw5d+ van zur5 9 de wei g$eeltelijk opgelo/ blijv54 ,de kaas/( door lebbe afgezond]d heeft als deze de eig5s*ap dat zij v]s*e melk /remt1 e*t] niet 9 di5 graad dat m5 zulke kaas/(1 ev5 als het zuurdeeg bij het broodbakk51 met voordeel bij de kaasb]eid+ kan gebruik54 ,gaat m5 na welke g]+e hoeveelheid peps9e ( *ymos9e m5 noodig heeft om de melk te do5 /remm51 dan ligt het besluit voor de h& dat de kaas/( door aanhang5d lebbevo*t de melk /remt2 met gezuiv]de kaas/( hebb5 wij het v]s*ijnsel niet te voors*ijn kunn5 roep54 ,9 de plant5-w]eld v9dt m5 ook enkele /(f5 welke de melk /remm52 als zoodanig noem5 wij de bloem5 van de ,artisjokke--,cyn>a scolimus ,l--en het sap van d5 vijg5boom--,ficus c>ica ,l--1 bij de oud5 re$s tot dit doel gebezigd4 ,het /remm5 wordt door k\de teg5gegaan2 van da> koelt de bo]1 die bot] maakt1 zijne melk zoo omzigtig af3 nu hebb5 de bot]kogeltjes lang] geleg5heid op te s*iet51 wat door het /remm5 v]h9d]d wordt4 ,ook door koolzure en dubbel koolzure soda v]traagt m5 het /remm54 ,deze soda-z\t5 word5 als bot]po$] 9 d5 h&el gebragt4 ,de koemelk bevat gemiddeld #d tot #e proc4 case9e en #a_/b tot #a t5 hond]d album9e4 ,v]w>mt m5 de wei1 nadat de kaas/( is v]wijd]d1 met wat melkzuur tot ongeve] #ge ,c41 dan s*eidt zi* e5e vlokkige zelf/&igheid af1 welke wit van kleur is als de kaas/(1 ge5e ela/iciteit bezit1 sle*ts losjes zam5hangt en1 zelfs na zwa> p]s51 gemakkelijk gekruimeld wordt4 ,9 ,zwits]l& noemt m5 deze /( ,zig]2 m5 maakt er da> e5e soort van kaas van4 ,zij wordt ( v]s* v]ko*t ( gez\t5 en g]ookt en bij a>dappel5 geget54 ,ook de pis/(--het ureum--s*ijnt e5 normaal be/&deel d] melk uit te mak54 ,,quev5ne vond ha> 9 de ezel9n5melk1 ,,le ,,=t 9 de koemelk--#a-a_/b gram van het salpet]zure z\t op #aj lit]s melk--4 ,bov5di5 bev9dt zi*1 hoeze] 9 g]+e hoeveelheid1 9 de melk e5e /(1 welke wa>s*ijnlijk lat]1 bij de v]kl>+ d] physiologis*e process5 d] melkafs*eid+1 e5e gewigtige rol zal spel54 ,wij b$oel5 de leci?9e1 welke re$s vroeg] 9 de h]s5zelf/&igheid gevond5 w]d4 ,to5 noemde m5 deze /( phosphorh\d5d vet1 lat] protagon4 ,wij gaan de b]eid+ d] leci?9e /ilzwijg5d voorbij2 voor ons ond]w]p heeft zij1 op het teg5woordig /&punt d] wet5s*ap1 sle*ts we9ig wa>de4 ,alle5 will5 wij aan/ipp5 dat de leci?9e e5e ze] zam5ge/elde v]b9d+ is2 deze opm]k+ kan ons miss*i5 lat] bij de kaasb]eid+ te pas kom54 ,zij bevat de be/&deel5 d] vetsoort51 die 9 het di]lijk lig*aam voorkom51 en m5 heeft zelfs v]s*ill5de soort5 van leci?9e1 welke bij h>e ontl$+ de v]s*ill5de zur5 d] vetsoort5 oplev]54 ,e5e leci?9e1 welke olie- ( palmit9ezuur bevat1 komt 9 zam5/ell+ ov]e5 met de =mule ,c#db;,h#hd,,npo#i1 en wordt1 t]wijl zij wat] opneemt1 na> het volg5de s*ema ontle$3 ,c#db;,h#hd,,npo#i #c ,h#b,o ,c#c;,h#i,,po#f ,c#e;,h#ae,,no#b leci?9e4 wat]4 glyc]9e *ol9e ( phosphorzuur4 neur9e4 ,c#ah;,h#cd,o#b ,c#af;,h#cb,o#b4 oliezuur4 palmit9ezuur4 ,na>mate 9 de leci?9e het palmit9ezuur geheel ( t5 deele door /e>9ezuur ( e5 &] dez] homologe zur5 is v]drong51 zal het gehalte d] leci?9e aan kool- ( wat]/( hoog] ( lag] zijn4 ,hi]door wordt v]kla>d wa>om er zoo we9ig ov]e5/emm+ is tuss*5 de analys5 door me]d]e s*eikundig5 met /(f5 van v]s*ill5d5 oorsprong gemaakt4 ,9 de melk is e5e eig5a>dige1 zoete /(1 de melksuik]1 voorh&54 ,gewone koemelk bevat van drie tot zes proc5t melksuik]2 zij is met de kaas/( en de album9e 9 de wei d] melk opgelo/4 ,om ha> uit de melk af te s*eid5 behoeft m5 de wei sle*ts te v]damp5 tot zi* de kri/all5 van melksuik] vorm54 ,door h]haald oploss5 en omkri/allis]5 erlangt m5 ha> zuiv]4 ,de *emis*e =mule d] melksuik] 0 vroeg] ,c#ab;,h#aj,o#aj #b ,,ho ( ,c#ab;,h#ab,o#ab ?ans ,c#f;,h#ab,o#f4 ,ond] gun/ige om/&igh$5 kan zij de wijngi/+ ond]gaan4 ,bij aanwezigheid van kaas/( wordt de melksuik] 9 melkzuur omgezet4 ,e5 aequival5t suik] geeft hi]bij twee aequival5t5 zuur3 ,c#ab;,h#aj,o#aj #b ,,ho #b ,c#f;,h#f,o#f ( ,c#f;,h#ab,o#f #b 7,c#c;,h#f,o#c74 ,het s*ijnt dat de kaas/( hi] als f]m5t w]kt4 ,volg5s ,,pa/eur e*t] z\ het melkzuur-f]m5t groote ov]e5kom/ hebb5 met de mycod]ma aceti1 de doorsn$5 d] enkele l$5 van het s*immelplantje z\d5 volg5s hem #a_/fjj m4m4 b$rag54 ,het v]s*il tuss*5 mycod]ma v9i en het melkzuur-f]m5t--oidium lactis--z\ volg5s ,,pa/eur geleg5 zijn 9 d5 vorm en de eig5a>dig wiemel5de beweg+ van het laat/e4 ,ook de lebbe-vloei/(1 welke volg5s de gi/+s-!orie aan de 9 ha> aanwezige s*immel-kiem5 h>e w]kzaamheid ontle5t1 kan de melksuik] 9 melkzuur omzett54 ,br5gt m5 p5icillium 9 gekookte melk1 dan ziet m5 ha>1 zelfs wanne] alle lu*t wordt afgeslot51 b9n5 #bd ur5 /remm5 en zuur word51 t]wijl dezelfde melk1 zond] de s*immelplant1 na vele ma&5 nog v]s* is en ge5 spoor van zure reactie toont--het cons]v]5 d] melk--4 ,de w]k+ van het opkok5 d] melk om ha> lang] te bew>5 v9dt hi] h>e v]kl>+3 door de kookhitte doodt m5 de s*immelplant4 ,de zuurvorm+ wordt door alcali5 bevord]d1 door zur5 en het b]eids gevormde melkzuur teg5geh\d54 ,behalve melkzuur vormt zi* 9 de melk uit de melksuik] ook bot]zuur2 dit ges*i$t zeld5 &]s dan 9 zure melk1 welke re$s oud is1 ( 9 melk van zieke koeij54 ,ook dit zuur ont/aat door de w]k+ van het s*immelplantje--het p5icillium--4 ,m5 h]k5t het zuur aan zijn5 walgelijk5 reuk2 het is 9 elke v]h\d+ oplosba> 9 wat] en gaat met de alcali5 en alcalis*e a>d5 oplosb>e v]b9d+5 aan4 ,t5 slotte moet5 wij hi] nog e5 mom5t 9 h]9n]+ br5g51 dat het plotsel+ zuur word5 en het /remm5 d] melk bew]k5 kan2 het zijn de electris*e spann+5 d] lu*t1 ( wa>s*ijnlijk] het door de laat/5 ontwikkelde ozon1 dat e5 d] kra*tig/ oxyd]5de /(f5 is4 ,van de extractief/(f5 d] melk1 die de kleur en d5 geur gev5 aan bot] en kaas1 is we9ig bek5d4 ,lat]1 wanne] wij sprek5 ov] het blaauw-word5 d] kaas1 kom5 wij hi]op t]ug4 ,wij zijn g5ad]d tot de anorganis*e zelf/&igh$51 welke 9 de melk gevond5 word52 zij mak5 e5 sle*ts g]+ g$eelte van de va/e be/&deel5 uit1 ma> zijn to* van groot gewigt voor de ontwikkel+ en d5 groei van het jonge di]4 ,de hoeveelheid d] z\t5 hangt af van het vo$sel1 dat de koe neemt en d5 kort]5 ( lang]5 tijd na het kalv5 v]/rek54 ,wa> de gegev5s zoo uite5 loop51 is het voor ons doel g5oegzaam1 wanne] wij e5e enkele analyse m$$eel52 uit deze to* ziet m5 t]/ond welke z\t5 9 de koemelk bevat zijn4 ,,pfaff en ,,s*w>tz vond5 9 #ajj deel5 melk #j1cgdb deel5 z\t51 be/a&e uit3 phosphorzur5 kalk #j1ahje1 phosphorzure magnesia #j1jagj1 phosphorzuur ijz]oxyde #j1jjcb1 phosphorzure natron #j1jbbe1 *oorkalium #j1acej1 natron1 vroeg] met melksuik] v]bond5 #j1jaae4 ,de z\t5 d] a>d5 zijn innig1 m5 kan zegg5 *emis* met de kaas/( v]bond52 van da> v9dt m5 9 deze de groot/e hoeveelheid d] anorganis*e /(f54 ,d5 koolzur5 kalk treft m5 9 de as* d] kaas aan1 ev5zoo de natron1 welke1 zoo als wij bov5 zag51 de case9e 9 oploss+ h\dt4 ,9 de melk be/aan tuss*5 phosphorzuur en de album9at5 d]gelijke v]h\d+5 als ,,maij] voor phosphorzuur en eiwit bij de gran5 heeft aangewez54 ,uit #ba reeks5 van wa>nem+5 vond ,,/ohmann dat 9 de geit5melk op elk gewigtsdeel phosphorzuur ze] nabij twee gewigtsdeel5 /ik/( kom51 ev5 als bij de t>we4 ,de gassoort51 welke 9 de melk gevond5 word51 zijn koolzuur1 zuur/( en /ik/(1 de laat/e geheel ( t5 deele afkom/ig uit d5 dampkr+4 ,mee/al v9dt m5 ongeve] #c volume-proc4 gas 9 de melk2 de gemiddelde zam5/ell+ is3 koolzuur #ee1ae volume-proc4 /ik/( #dj1ef zuur/( #d1bi ,t5 slotte e5 woord ov] de p>asiet5 d] melk4 ,bov5 bij de beh&el+ d] lebbe en van het melkzuur maakt5 wij re$s gewag van gi/- en s*immelplant51 die 9 de melk voorkom54 ,zij behoor5 tot de vorm51 welke door de mycolog5 met de nam5 ,oidium lactis ,fres3 en ,mucor racemosus ,fres3 be/empeld word54 ,9 d5 laat/5 tijd heeft m5 e5 d]de1 het ,dictyo/elium mucorides ,bref3 gevond54 ,behalve deze1 welke tot het plant5rijk g]ek5d word51 bem]kt m5 nu en dan &]e tot het di]5rijk behoor5de organism51 zooals de monad5 en vibrion54 ,de s*eikundige zam5/ell+ d] melk1 9 het bijzond] ha> hoog /ik/(gehalte1 maakt ha> tot e5 vru*tb>5 bodem voor e5 aantal s*immels1 wa>van de kiem5 9 d5 dampkr+ zwev54 ,deze s*immels spel5 e5e gewigtige rol 9 het hui%\d5 d] natuur2 da>1 wa> zij zi* ontwikkel51 heeft e5e voortdur5de omzett+ van /(f5 plaats4 ,ook op melk en kaas oef55 zij vaak e5 nadeelig5 invlo$ uit4 ,m5 heeft de spor5--kiem5--dez] s*immels tot 9 d5 uij] d] koe gevond52 het is niet wa>s*ijnlijk dat zij zi* da> ontwikkeld hebb5 ( uit het blo$ afges*eid5 zijn4 ,me] grond heeft m5 om aan te nem5 dat de kiem5 door de sp55 9 de melkgang5 g]aakt54 ,van da> ook zal e5 v]/&ige bo] d5 e]/5 /raal melk aan de a>de (f]54 ,,fu*s heeft twee infusi$i]tjes 9 de melk gevond52 het e5e 0 e5e kle9e monade1 welke het e]/ en het mee/ op de melk ont/aat2 het &]e e5e groot]e polyga/ris*e monade4 ,ook ,,halli] zag op zure melk niet zeldzaam de vibrio l9eola4 ,de bie/--colo/rum--v]s*ilt aanm]kelijk van de gewone melk4 ,na de geboorte van het jong tot 9 de twe$e week v9dt m5 9 de melk1 behalve vetdroppels1 gevormde elem5t51 deels geheel onv]&]de cell5 van het kli]weefsel met h>e celk]n1 deels cell51 welk] inh\d 9 vet ov]gaat2 m5 treft ook cell5 aan1 die geheel met vetdroppels gevuld zijn2 &]e1 bij welke niet alle5 de inh\d 9 vet is ov]gegaan1 ma> van welke de vliez5--membran5--re$s geheel ( t5 deele zijn geabsorbe]d2 e9delijk celconglom]at51 die af/amm5 van het epi!lium d] melkkanal5 9 d5 uij]4 ,deze conglom]at5--colo/rum-lig*aampjes--kom5 9 gezond5 toe/& 9 de lat]e p]iod5 d] melkafs*eid+ niet me] voor4 ,de bie/ d] koeij5 bevat volg5s ,,crusius tot #ch proc4 va/e be/&deel52 zij is arm aan melksuik]--van #j tot #b proc41--ma> h\dt soms #ac proc4 album9e4 ,v]gelijkt m5 de zam5/ell+ d] melk bij ond]s*eid5e di]soort51 dan v9dt m51 zooals van zelf spreekt1 nog al e5ig v]s*il4 ,die d] vlees*et5de di]5 heeft bij het v]lat5 des uij]s e5e zwak zure reactie2 bij &]e di]5 is zij nu e5s neutraal1 reage]t dan w$] alcalis* ( zwak zuur4 ,het soortelijk gewigt d] melk ligt bij v]s*ill5de di]5 tuss*5 #a1jjh en #a1jde2 go$e koemelk heeft e5 specifiek gewigt van #a1jca tot #a1jcc4 ,de melk d] vlees*et5de di]5 is veel me] geconc5tre]d dan die d] graset5de2 zij is rijk] aan album9at54 ,de melk dez] di]5 bevat behalve de kaas imm] aanzi5lijke hoeveelh$5 gewoon eiwit--album5--4 ,bij de graset5de di]5 komt deze /( sle*ts 9 g]+e hoeveelh$5 voor4 ,de melk van pa>d5 en ezels is ze] wat]h\d5d2 de s*ap5melk bevat veel vet4 ,bij dezelfde di]soort speelt de individualiteit e5e gewigtige rol4 ,onmogelijk is het iets bepaalds op te gev5 ov] de v]h\d+ d] be/&deel5 9 de melk d] v]s*ill5de di]54 ,van alle melksoort5 is zek] ge5e zoo dikw]f ond]zo*t als die d] koeij51 en to* v9d5 wij dat elk ond]zoek] uit lange reeks5 van wa>nem+5 e5 &] gemiddeld getal v]krijgt dan zijn m$e>beid]3 er kan ge5 sprake zijn van e5e bepaalde zam5/ell+ d] melk2 alles hangt af van individueel v]s*il4 ,die invlo$ d] individualiteit komt het duidelijk/ uit1 wanne] m5 e5 aantal analys5 van melk d] v]s*ill5de di]soort5 9 rij5 ord5t1 na> e5 h>] be/&deel51 het vet bijvoorb42 m5 zal dan dezelfde di]soort op de v]s*ill5d/e punt5 d] rij5 v9d53 ---------------------------------------- ------------------------- ,a ,m ,l ,e ,d ,b ,l ,z ,w ,,naam ,i ,v ,u ,k ,o ,a ,e ,e ,m ,s ,u ,t ,r ,t ,i ,u ,t ,e ,,van ,,d5 ,s ,t ,n ,i ,e ,r ,o ,e ,a ,k ,n 4 ,o ,n ,t ,e 4 ,,ond]zoek]4 ,r 4 ,e ,r ,t ,n 4 4 4 ---------------------------------------- ------------------------- ,pa>d4 #j1fe #a1fi #d1gb #j1bi #ib1di ,mos]4 ,zwijn4 #a1jc #g1cf #b1bf #a1ah #hh1ag ,s*ev54 ,ezel4 #a1ba #a1fg #f1bc #ij1gj ,simon4 ,vr\w4 #b1jg #a1dc #g1eb #hi1jj ,b\*>dat en ,quev5ne4 ,koe4 #b1ag #b1fh #d1cj #j1hc #hi1ig ,/ruckmann4 ,geit4 #b1bd #d1df #e1ji #j1if #hg1bj ,/ohmann4 ,s*aap4 #b1cf #d1hc #e1da #j1hi #hg1jb ,gr\v54 ,koe4 #b1db #b1fg #d1ea #j1hg #hh1ff ,g4 ,khn4 ,zwijn4 #b1hb #e1fh #a1ei #j1hg #hi1bf ,von ,ghr54 ,kameel4 #b1ij #c1fg #e1gh #j1ff #hf1id ,drag5dorf4 ,geit4 #c1aa #c1fc #d1fe #j1hc #hg1gi ,/ohmann4 ,lama4 #c1ae #c1ij #e1fj #j1hj #hf1ee ,doyre4 ,kat4 #c1cc #i1ee #d1ia #j1eh #ha1fc ,comaille4 ,koe4 #c1hf #c1bh #d1hi #j1gg #hg1bj ,vlck]4 ,koe4 #d1jg #c1ee #d1fe #j1gi #hf1id ,lehmann4 ,geit4 #d1aa #c1dd #d1hd #j1hf #hf1ge ,/ohmann4 ,vr\w4 #d1cj #c1ec #d1aa #j1ba #hg1ih ,clemm4 ,hond4 #d1ch #f1ic #c1he #j1de #hd1ci ,ssubot94 ,s*aap4 #d1de #e1gf #e1gc #j1if #hc1aj ,vlck]4 ,zwijn4 #f1hh #f1hi #b1ja #a1bi #hb1ic ,l9ntn]4 ,koe4 #g1ji #b1ei #d1ei #j1ef #he1bj ,b]nois en ,becqu]el4 ,geit4 #g1ad #c1ia #d1ha #j1id #hc1bj ,/ohmann4 ,s*aap4 #g1ej #e1gj #d1cj #j1ij #ha1fj ,doyre4 ,vr\w4 #g1fj #a1be #g1ca #j1ae #hc1fi ,doyre4 ,hond4 #ab1jj #g1be #b1ec #j1dc #gg1fi ,ssubot94 ---------------------------------------- ------------------------- ,het 9 a*t nem5 dez] v]h\d+5 is 9 vele opzigt5 van groot gewigt4 ,bij v]koop van melk moet de hoeveelheid groot zijn2 bij kaas en bot] mak5 komt het op case9e en vet aan4 ,behalve deze te*nis*e vrag5 kom5 ook nog de hygi5is*e 9 aanm]k+1 belangrijk vooral bij de vo$+ van k9d]52 ma> dit behoort hi] niet te huis4 ,het vo$sel d] di]5 oef5t voorts e5ig5 invlo$ uit op de zam5/ell+ d] melk4 ,bij vele individu5 v]&]t ook nog het vetgehalte met d5 duur d] lactatiep]iode3 oud-melkte koeij5 gev5 9 d5 regel vet-rijk] melk dan nieuw-melkte1 ma> ook hi] zijn vele uitzond]+54 ,de melk1 die het e]/ uit d5 uij] g5om5 wordt1 is vet-arm] dan die1 welke lat] volgt1 omdat de roomvorm+ re$s 9 de bor/kli] beg9t2 van da> het voors*rift om de koe to* go$ uit te melk54 ,de hoeveelheid melk /aat1 ond] ov]ig5s gelijke om/&igh$51 9 regte r$5 tot de hoeveelheid eiwit 9 het vo$sel aanwezig4 ,s*adelijke ,gewass54 ,alle5 deugdzame1 gezonde melk kan go$e kaas gev52 ma> de e]/e wordt sle*ts dan v]kreg5 als het di] gezond is en go$ vo$sel bekomt4 ,wij hebb5 ons hi] met het vo$5d v]mog5 d] v]s*ill5de /(f5 wel niet af te gev51 ma> zijn to* v]pligt de voornaam/e d] s*]pe1 giftige en b$welm5d w]k5de plant5 te v]meld51 da> zij niet alle5 nadeelig w]k5 op de hoeveelheid en ho$anigheid d] melk1 ja1 de melkafs*eid+ soms geheel do5 oph\d51 ma> ook voor de gezondheid van het di] vaak ze] v]d]felijk zijn4 ,deze plant5 gev5 aanleid+ tot all]h&e ziekt51 van welke het v]w]p5 van het kalf wel de geva>lijk/e is1 da> dit niet alle5 het di] ze] aangrijpt1 ma> 9 de gevolg5 e5 groot melkv]lies na zi* sleept4 ,de n>cotis*e en s*]pe plant5 oef55 t5 deele h>e nadeelige w]k+ uit door dat zij de s*eikundige zam5/ell+ van het blo$ v]&]5 en zoo gebrek5 9 de melk br5g51 t5 deele door dat zij /or5d inw]k5 op het z5uw/elsel1 ond] welks invlo$ de afs*eid+ d] melk /aat4 ,de melkbo] moet d]halve niet alle5 zijne zorg5 be/$5 aan het kweek5 van nuttige1 kra*tig vo$5de plant52 ma> hij moet er ook bijzond] op lett5 dat zi* op zijne weid5 ge5e s*adelijke gewass5 ontwikkel54 ,om de k5nismak+ met deze nadeelige plant5 en h>e eig5s*app5 gemakkelijk] te mak51 lat5 wij hi] de alphabetis*e lij/ d] voornaam/e met h>e afbeeld+5 volg54 ,wij mak51 om alle v]w>r+ te voorkom51 9 de e]/e plaats gebruik van de latijns*e ( botanis*e nam51 wa>op wij1 voor zoo v]re ons die bek5d zijn1 de holl&s*e1 frans*e1 duits*e en engels*e nam5 lat5 volg54 ,,aconitum ,,lycoctonum ,jacq3 7plaat ,i47 ,gele ,monnikskap4 ,frans*3 ,aconite ,tue-l\p4 ,duits*3 ,wolfswurz1 gelbes ,wolfsgift1 gelb] ,eis5hut4 ,,aconitum ,,napellus ,l4 ,gewone ,monnikskap4 ,frans*3 l',aconit napel1 le ,napel4 ,l',aconit fleurs bleues4 ,eng43 ! common ,wolfsbane or ,monk%ood2 ! blue ,aconit4 ,duits*3 ,eis5htle91 blau] ,eis5hut1 ,kapp5blume1 ,n>r5kappe1 ,teufelsblume1 geme9] ,eis5hut4 ,,aconitum ,,neomontanum en aanv]wante soort5 behoor5 tot de ,ranunculaceae ( ,bot]bloemig54 ,de ,aconiet1 9 ,noord-,brab& ,/ormho$ g5aamd1 komt als e5e va/e plant veel 9 tu95 gekweekt en ook enkele mal5 v]wild]d voor4 ,ha> bloeitijd is 9 d5 zom]4 ,zij is e5e v]giftige plant1 wa>op de bij5 dikwijls v]giftigd5 honig opzamel52 wanne] m5 zi* hi]bij h]9n]t hetge5 ov] d5 v]giftigd5 honig uit ,rhodod5dron1 ,azalia pontica en ,kalmia bek5d is1 wi5s gevolg5 re$s de ti5 duiz5d griek5 ond] ,x5ophon 9 ,kle9-,azie ond]vond51 dan zal die opm]k+ ze] wa>s*ijnlijk word54 ,ook voor di]51 als koeij51 geit51 pa>d51 katt51 hond51 wolv5 en muiz5 is dit gewas e5 doodelijk gif4 ,met het afkooksel van d5 wortel heeft m5 weegluiz5 g$ood4 ,het g$roogde kruid s*ijnt voor pa>d5 ons*adelijk4 ,de blad5 zijn soms met salade v]wisseld en de wortel met &]e1 eetb>e knoll51 bijv4 ,sell]ij4 ,door kweek+ s*ijnt dit gewas e5 groot g$eelte zijn] v]giftige eig5s*app5 te v]liez54 ,,aesculus ,,hippoca/anum4 ,pa>d5-,ka/anje4 ,9 onze /rek5 zal m5 de koeij5 niet vaak met ka/anjes vo$52 de melk1 room en bot] nem51 bij dit vo$]1 e5 zam5trekk5d51 9 het bitt] ov]ga&5 smaak aan4 ,,ae?usa ,,cynapium ,l4 7pl4 ,,ii47 ,kle9e ,honds-,piet]selie1 kle9e dolle ,k]vel1 wilde ,eppe1 wilde ,piet]selie4 ,frans*3 petite ,cigu1 ,e?use4 ,duits*3 ,g>t5s*i]l+1 ,glanzpet]silie1 ,hondspet]silie1 tolle ,pet]silie1 ,krt5pet]le91 ,hundsdille1 kle9e ,s*i]l+1 faule ,grete4 ,zij is e5 d] v]giftige ,umbellif]ae ( ,s*]mbloemig5 van ons vad]l&1 welke 9 ,julij en ,augu/us bloeit4 ,dit gewas gelijkt 9 blad veel op ,pet]selie1 ma> is da>van door e5 geheel &]51 walgelijk5 reuk te ond]s*eid54 ,wortel en kruid zijn s*]p v]doov5d1 v]wekk5 maagkramp1 brak+1 di>rhee en d5 dood4 ,,alisma ,,plantago ,l4 7pl4 ,,iii47 ,geme5e ,wat]weegbree1 groote ,wat]weegbree4 ,frans*3 ,le ,planta9 d'eau4 ,duits*3 d] geme9e ,fros*lffel4 ,deze plant behoort tot de familie d] ,alismaceae ( ,wat]weegbreen2 zij bloeit 9 de ma& ,julij4 ,m5 treft ha> ov]al langs va>t51 sloot5 en &]e wat]5 aan1 wa> zij door ha> colossaal uit]lijk en h>e groote eironde1 gaafr&ige en tot e5 wortelrozet v]e5igde blad5 spo$ig 9 het oog loopt4 ,s*ap51 rundvee en pa>d5 word5 door het gebruik dez] plant ziek2 alle5 op de geit5 z\ zij ge5 w]k+ hebb54 ,ook g$roogd ond] het hooi is zij nadeelig2 volg5s ,,l9de/olpe z\ zij zelfs v]lamm+ d] a*t]be55 bij het rundvee v]oorzak54 ,het sap d] blad5 is zoo s*]p1 dat het als bla>trekk5d middel kan di554 ,,allium ,,v9eale4 7pl4 ,,iv47 ,kraailook ( ,wijnga>dslook1 ook bek5d als ,wildlook1 ,hondslook1 ,bo]5look1 ,wilde ,kn(look ( ,wilde ,uij54 ,dit gewas behoort tot de ,lileaceae ( ,leliegewass51 bloeit 9 ,julij1 ma> is als e5 wa> onkruid te bes*\w51 zo[el 9 de weid51 wa> het aan melk1 bot] en kaas e5 onaang5am5 /]k5 uij5reuk en smaak m$$eelt1 als op de b\wl&51 wa> het d5 grond nog al uitput en e5 onaang5am5 reuk aan de gran5 geeft4 ,middel5 tot v]delg+ be/aan er1 zoov] ons bek5d is1 ge5e &]e dan het uitwi$54 ,,anemone ,,nemorosa4 7pl4 ,v47 ,bos*-,anemoon ( ,melkwortel1 ook wel ,bos*-,hanevoet ( ,w9dbloem geheet54 ,frans*3 ,anmone des bois ( ,silvie4 ,duits*3 ,bus*-,anemone ( ,weisse ,o/]blume1 behoort tot de ,ranunculaceae ( ,bot]bloemig51 bloeit 9 ,april en ,mei en bevat s*]pe be/&deel51 wa>door zij bl>5 trekt op de huid4 ,zij is s*adelijk voor rund]5 en s*ap5 en wordt als e5e d] oorzak5 van het blo$piss5 bij rund]5 bes*\wd4 ,vele soort5 van ,bot]bloem5 en ,ranunculaceae 9 het algeme5 zijn s*]p1 word5 door het rundvee op de weid5 niet geget5 en zijn alzoo s*adelijk1 wanne] zij v]s* aan het vee word5 voorgeworp54 ,door droog+ s*ijn5 zij e*t] h>e s*]pte te v]liez51 wa>om zij 9 het hooi ons*adelijk g]ek5d word54 ,m5 kan deze gewass5 op de weid5 ov]w9n5 door die met s*ap5 kort te h\d51 ma> wanne] zij re$s 9 bloei /aan1 word5 zij zelfs niet door de s*ap5 en ev5m9 door de pa>d5 geget54 ,,artemisia ,,abs9?ium4 7pl4 ,,vi47 ,gewone ,alsem ( ,aal/4 ,frans*3 ,armoise1 ,abs9!4 ,duits*3 ,w]mu?1 behoort tot de ,compositae1 bloeit 9 ,augu/us en wordt door het vee geget51 ma> geeft e5 bitt]5 smaak aan de melk4 ,,cal5dula ,,arv5sis4 ,akk]-,g\dsbloem w]d tot nog toe niet &]s gevond5 dan 9 de om/rek5 van ,maa/ri*t4 ,volg5s e5 duits* s*rijv] kleurt deze plant de melk rooda*tig1 vooral wanne] het gebruik lang wordt voortgezet4 ,,cicuta ,,virosa4 7pl4 ,,vii47 ,wat]s*e]l+2 v]giftige ( groote ,wat]s*e]l+2 twe$e ,wat]-,eppe1 ook wel dolle ,k]vel g5aamd4 ,frans*3 ,cicutaire aquatique2 ,cigu vireuse4 ,engels*3 ! ,wat]-hemlock4 ,duits*3 ,wass]s*i]l+2 ,wass]w!rig2 ,wats*]l+2 ,wehd5dunk2 ,b]/ekraut2 ,s*irle2 ,l>g5kraut4 ,deze plant behoort tot de ,umbellif]ae ( ,s*]mbloem52 zij bloeit 9 ,junij ( ,julij en groeit alle5 9 het wat] ( op zijn hoog/ aan de kant5 d] sloot51 nooit op het drooge4 ,hoe s*adelijk deze plant voor het vee is1 blijkt uit e5e wa>nem+ van ,,l9naeus1 v]meld 9 zijne ,flora ,lapponica1 wa>9 wij tev5s e5 nieuw blijk hebb5 hoe nuttig voor d5 l&b\w] grondige k5nis d] natuur is4 ,te ,tornoa1 namelijk1 0 e5e groote /]fte ond] het rundvee1 vooral 9 het voorja>1 wanne] het voor het e]/ w$] op de weil&5 kwam4 ,m5 _h te v]geefs na> de oorzaak van deze plaag gezo*t1 totdat ,,l9naeus ontdekte dat het vee1 g$ur5de d5 w9t] uitgehong]d1 9 het voorja> d5 ,wat]s*e]l+ tot vo$sel nam4 ,volg5s ,,l9naeus nuttig5 pa>d5 en geit5 dit gewas zond] e5ig nadeel1 hetwelk ,,s*w5cke door e5e opzettelijke proef beve/igd heeft4 ,v>k5s e*t] z\d51 volg5s ,,wepf]1 nadeelige gevolg5 ond]v9d5 van het gebruik d] ,cicuta virosa1 ma> e5e opm]k+ van ,,gunn] spreekt dit teg54 ,,gadd wil zelfs opgem]kt hebb5 dat vee door het gebruik van wat]1 wa>9 e5ig sap van dez5 wortel aanwezig s*e5 te zijn1 omgekom5 04 ,ook voor hond51 wolv5 en spr9khan5 is de ,s*e]l+ e5 doodelijk gif4 ,,col*icum ,,autumnale4 7pl4 ,,viii47 ,naja>s-,tijdloos4 ,frans*3 ,col*ique d'automne2 ,tue-,*i54 ,engels*3 ! common mead[ ,saffran4 ,duits*3 ,h]b/zeitlose2 ,wies5zeitlose2 ,wies5safran2 ,mi*elsblume2 ,li*tblume2 ,/rock5brod2 ,w9t]hau*52 ,sp9nblume2 ,matsafran4 ,deze plant1 tot de ,col*icaceae ( ,tijdelooz5 behoor5de1 bloeit 9 het naja> met e5e geheel naakte roz5rood-pa>s*e bloem en draagt niet voor het volg5d voorja> blad5 en1 tuss*5 deze blad51 de rijp word5de vru*t54 ,zad5 en boll5 zijn voor m5s* en vee e5 wez5tlijk v]gift1 zoodat de plant op de weid5 behoort uitg]oeid te word54 ,door uitbor5 v]nietigt m5 d5 bol4 ,de di]5 lat5 het gewas op de weil&5 gewoonlijk onaang]o]d /aan1 hetwelk gelukkig is4 ,to* zag m5 9 het oo/5rijks*e ,kra9 er groot nadeel van voor de koeij51 do* m9d] 9 d5 h]f/ dan 9 &]e ja>getijd54 ,opzett+ d] liez5 is e5 van de e]/e v]s*ijnsel5 d] ziekte4 ,e5 kalf dat van de bloem5 geget5 _h1 /i]f na twee dag54 ,e5 hui%ond /i]f na het gebruik van #h gramm5 van d5 wortel4 ,bij de koe v]oorzaakt dit gewas het v]w]p5 van het kalf--miskraam ( vroeg-geboorte4 ,9 ons l& komt deze plant enkel op vo*tige weil&5 langs de ,maas en d5 ,i,jssel voor4 ,,conium ,,maculatum ,l4 7pl4 ,,ix47 ,gevlekte ,s*e]l+ ( dolle ,k]vel4 ,frans*3 la gr&e ,cigu2 la ,cigu ord9aire4 ,engels*3 ! common ,hemlock2 ! ,kex4 ,duits*3 gefleckt] ,s*i]l+2 ,h$s*i]l+2 ,wu?s*i]l+2 ,w!rig2 ,tollkorbel2 ,bonz5kraut2 ,zieg5kraut2 ,vogeltod2 ,rlb]k]n2 ,teufelspet]le92 ,s*ornpiepe2 ,wag5dnk4 ,deze geva>lijke plant behoort tot de natuurlijke familie d] ,umbellif]ae ( ,s*]mbloem52 ha> bloeitijd valt 9 de ma&5 ,julij en ,augu/us4 ,zij komt voor langs weg51 b\wl&5 en 9 tu95 en is ze] v]giftig4 ,het vee is afke]ig van ha>1 ma> v>k5s1 die van de plant geget5 hadd51 /i]v5 e5 kw>ti] uur lat]4 ,9 het hooi s*ijnt zij m9d] s*adelijk te zijn4 ,ook s*ap5 en geit5 vret5 ha> zond] nadeel4 ,,equisetum ,,arv5se4 7pl4 ,x47 ,akk]pa>d5/a>t1 ook ,h]moes1 ,h]+moes1 ,roobol1 ,roebol1 ,unj] en ,katt5/a>t g5aamd4 ,frans*3 la ,prle des *amps4 ,duits*3 ,ack]s*af?alm1 ,s*a*telhalm1 ,s*af!u2 ,katz5w$el2 ,z9nkraut4 ,dit gewas behoort tot de ,equisetaceae ( ,pa>d5/a>tig5 en is 9 ,ma>t ( ,april vru*tdrag5d4 ,m5 a*t het s*adelijk voor het rundvee1 ma> het wordt gelukkig sle*ts zeldzaam 9 wei- en hooil&5 gevond54 ,geheel ons*adelijk voor het vee is het ,equisetum limosum1 9 ,zuid-,holl& ,pijpkruid ( ,pijph]moes1 ook ,rijt geheet51 9 ,gron+5 ,lidruske en ,holpijp g5aamd4 ,geva>lijk da>5teg5 is het ,,equisetum ,,palu/re1 ,h]moes1 ook ,h]+moes1 kle9e ,wat]pa>d5/a>t ( ,mo]aspa>d5/a>t geheet54 ,9 ,ov]ijssel en ,noord-,holl& wordt deze plant ,unj] g5oemd1 9 ,zuid-,holl& ,kwad5a>d ( ,kwad]naat1 9 ,gron+5 en ,dr5! ,onnijt en ,lidruske1 ook ,ruigebol ,roobol ( ,roebol4 ,gaat m5 op de holl&s*e nam5 af1 dan s*ijnt m5 het ,equisetum arv5se en het ,e4 palu/re me]mal5 met elk&] v]w>d te hebb54 ,en nu moge het ,e4 limosum ( de kleim9n5de ,pa>d5/a>t ons*adelijk voor het vee zijn1 to* wordt ge5e enkele soort van ,pa>d5/a>t ga>ne op het l& gezi52 integ5deel m5 moet er zi* op toelegg5 om de weil&5 van deze la/ige en ze] /]k v]m5igvuldig5de plant5 te bevrijd54 ,m5 heeft voor dit gewas het spreekwoord3 d] pa>d5 brood1 d] koeij5 dood4 ,de plant is ze] s*adelijk1 vooral voor melkvee1 dat na het gebruik m9d] en wat]ig] melk geeft4 ,zelfs 9 het hooi beh\dt zij h>e nadeelige eig5s*app54 ,m5 heeft opgem]kt dat de melk na het gebruik dez] plant slijmig en blaauw1 soms bitt] wordt4 ,ook geeft zij aanleid+ tot het ont/aan van vele ziekt5 als3 het v]w]p5 van het kalf1 blo$piss51 buikloop1 opblaz5 van d5 d>m1 v]mag]+1 enz4 ,e5 reg5bui op het hooi neemt1 zegt m51 iets van de s*adelijke eig5s*app5 weg 7874 ,als g5eesmiddel wil m5 zwavelzuur ijz]oxydule aangew5d hebb51 omdat dit ijz]z\t met de looi/( d] plant e5e onoplosb>e v]b9d+ aangaat4 ,wij betwijfel5 e*t] ( de looi/( wel het w>e s*adelijke d] plant uitmaakt2 liev] will5 wij aannem5 dat de t&jes1 wa>m$e de r&5 d] s*$e van dit gewas bezet zijn1 e5e v]wond+ van de maag--de boekp5s--d] koe v]oorzak54 ,die t&5 zijn ze] fijn1 van hoorna*tige gea>dheid en kunn5 d]halve gemakkelijk v]wond+ van het +ew& teweegbr5g54 ,ma> ook de /5gel is om dezelfde ( om d]gelijke oorzaak geva>lijk2 m5 v9dt op dez5 /ukk5 v]h>d kiezelzuur1 zoo h>d dat zij d5 nagel afvijl54 ,9 vele lage /rek5 van ,zuid-,holl& is deze plant zoo algeme5 en als s*adelijk bek5d1 dat het l& v]deeld is 9 kwad5a>dsl& en 9 go$5a>dsl&1 9 welk laat/e namelijk het ,equisetum ontbreekt2 beide soort5 van l& word5 door #h voet diepe sloot5 afges*eid51 wijl bij m9d]e diepte d] sloot5 de kruip5de wortel/ok ond] d5 bodem d] sloot doorgaat en het go$5a>dsl& besmet4 ,ond] de ov]ige middel5 om dit kwaad te beteugel5 telt m51 volg5s ,,van ,,hall2 #a e5e drooge ligg+ van het grasl&2 #b e5e kra*tige beme/+1 vooral met v>k5sme/ en gi]1 wa>door de zode 9 kra*t to5eemt en de ,h]moes ond]drukt2 #c als het blijkt dat deze middel5 niet g5oegzaam bat51 het h]haald ov]roll5 van het l&1 ( het ov]trekk5 met e5 zoog5aamd5 hort1 zijnde e5e ruitvormige v]e5ig+ van kantige balk54 ,het1 h]haaldelijk 9 e55 zom]1 knakk5 d] /5gels s*ijnt dit onkruid t5 laat/e geheel te do5 omkom54 ,behalve deze middel5 raadt ,,von ,,l5g]ke ook aan om h]moezig l& ov] te m5n5 met z&1 dit te me/5 met v>k5sme/1 en da>op hav] en graszaad uit te zaaij51 hetwelk d5 wasdom d] h]moes al?ans ond]drukt2 voorts het gebruik van delf/(felijke me//(f51 wa>ond] welligt het zwavelzuur ijz] te beproev5 w>e4 ,euphorbiaceae ( ,wolfsmelka*tige gewass5 bevatt5 e5 s*]p melksap1 dat bij de g]+/e v]wond+ uitvloeit4 ,het v]wekt1 9 het d>mkanaal gebragt1 brak+5 en purg]51 9 groot]e gift5 d5 dood door ont/ek+ van dat +ew&4 ,het inl&s*e gesla*t ,euphorbia1 ,wolfsmelk1 v]di5t me] bijzond] onze a&a*t2 alle soort5 van dat gesla*t zijn s*adelijk1 ma> bepaaldelijk de volg5de3 ,,euphorbia ,,cyp>issias ,l4 7pl4 ,,xi47 ,cypresbladige ,wolfsmelk4 ,frans*3 l',euphorbe feuilles de ,cyprs4 ,duits*3 ,cypress5 ,wolfsmil*2 ,teufelsmil*2 ,hundsmil*2 ,krt5kraut4 ,zij groeit ze] algeme5 9 de nabijheid van d5 ,i,jssel2 9 de aan zee geleg5e1 door aangespoeld l& gevormde prov9ci51 s*ijnt zij niet voor te kom54 ,,euphorbia ,,esula ,l4 ,/ompbladige ,wolfsmelk1 ook kle9e ,esula ( kle9e ,spurge4 ,frans*3 l',euphorbe ,esule4 ,duits*3 geme9e ,wolfsmil*1 ,eselsmil*2 ,hundsmil*4 ,deze soort groeit voornamelijk langs de ,i,jsselboorden4 ,,euphorbia ,,g]>diana ,w4 ,spitsbladige ,wolfsmelk4 ,ook deze soort groeit aan d5 ,i,jsseldijk2 m5 v9dt ha> langs de ,lek en de ,waal4 ,de drie g5oemde soort5 bloeij5 9 ,junij en ,julij1 zij zijn ov]blijv5de gewass51 die ja>lijks nieuwe /5gels vorm54 ,,euphorbia ,,palu/ris ( mo]as ,wolfsmelk1 groote ,spurge1 ,duivelsmelk1 groeit vooral 9 de lage weil&5 van ,holl&4 ,alle soort5 van het gesla*t ,euphorbia zijn gemakkelijk te ond]k5n51 en wie ooit e5e soort gezi5 heeft1 zal ook de &]e spo$ig voor soort5 van ,wolfsmelk h]k5n54 ,da>om hebb5 wij sle*ts e5e1 de ,euphorbia cyp>issias1 afgebeeld4 ,all5 bevatt5 het s*]pe1 bijt5de melksap 9 vrij groote hoeveelheid1 zoodat zij zelfs tot het wegbijt5 van wratt5 gebruikt word54 ,ov] het algeme5 laat het vee deze soort van plant5 onaang]o]d /aan2 vreet het ha>1 dan ziet m5 er al spo$ig de nadeelige gevolg5 van4 ,bij s*ap5 ont/aat roode loop en bij het rundvee v]krijgt zelfs het vlees* e5 onaang5am5 smaak4 ,volg5s sommig5 z\ de melk d] geit5 door ,e4 ,esula e5e purg]5de w]k+ v]krijg54 ,de ,euphorbia peplus1 de ,duivelsmelk1 ,hex5melk1 ,kroontjeskruid1 kle9e ,spurge ( ,tu9wolfsmelk wordt door de s*ap5 geget51 do* v]wekt di>rhee4 ,,fagus ,,sylvatica1 ,beuk5boom1 ,boek5boom1 ,beuk4 ,de ,beuk5boom is bek5d g5oeg1 ev5 als de veel olie bevatt5de beuknoot ( beukel4 ,volg5s ,,haubn] zijn koek5 van beuknot5 v]giftig voor pa>d5 en ezels2 ,,miquel geeft op dat zij ook voor v>k5s s*adelijk zijn4 ,blijft het rundvee ond] het gebruik di] koek5 al gezond1 dan is to* de melk wat]h\d5d en geeft m9d] kaas4 ,deze koek5 kom5 e*t] 9 ons l& we9ig voor1 omdat hi] hoog/ zeld5 olie uit de beuknot5 geslag5 wordt4 ,,hi]acium ,,pilosella 7pl4 ,,xii474 ,muiz5oor ( langh>ig ,havikskruid4 ,muisoor bloeit 9 ,junij en ,julij1 behoort tot de ,compositae en is als onkruid op de weid5 te bes*\w51 da> pa>d5 en rund]5 het niet et51 en het voor de s*ap5 nadeelig is2 het br5gt bij deze laat/e di]5 v]/opp+5 te weeg4 ,dit wordt beve/igd door ,,l5g]ke1 die deze plant bes*rijft als onaang5aam voor het vee1 nadeelig w]k5d op de melk1 en voor de s*ap5 9 het bijzond] ze] s*adelijk4 ,,hydrocotyle ,,vulg>is4 7pl4 ,,xiii47 ,wat]navel ( ,navelkruid behoort tot de ,umbellif]ae ( ,s*]mbloem5 en bloeit 9 ,junij4 ,het plantje is ze] s*]p en hi]door voor het vee1 9 het bijzond] voor de s*ap51 ze] nadeelig4 ,het v]oorzaakt inw5dige ont/ek+5 en is e5 d] oorzak5 van het blo$piss54 ,m5 weet dat lage1 mo]assige weid5 ongezond zijn voor de s*ap52 voor e5 g$eelte is dit toe te s*rijv5 aan dit giftig gewas4 ,,myosotis ,,palu/ris4 7pl4 ,,xiv47 ,wat] ,muiz5oor ( ,v]geet-mij-niet4 ,frans*3 ,myosotis vivace ( ,oreille-de-s\ris4 ,duits*3 ,sumpfv]gissme9ni*t1 v9dt m5 9 de familie d] ,borrag9aceae ( ,ruwbladig51 bloeit 9 ,junij en ,julij met fraaije1 na> ev5r$igheid d] &]e soort5 vrij groote1 held] blaauwe bloem51 en groeit 9 mo]assige oord54 ,zij is s*adelijk voor het vee1 9 het bijzond] voor de s*ap51 wa>om m5 ha> 9 ,ov]ijssel d5 naam geeft van ,s*ap5gal4 ,,n>!cium ,,ossifragum4 7pl4 ,,xv47 ,mo]as ,n>!cium2 gele ,wat]-,affodill51 9 ,gron+5 ook wel wilde g]/ ( ,cipelgras g5aamd4 ,deze plant k5m]kt zi* ond] de ,liliaceae ( ,leliea*tig5 t]/ond door het gemis van e5 bol en het bezit van e5 kruip5d5 wortel/ok4 ,het ,cipelgras bloeit niet 9 ,april ( ,mei1 zoo als de mee/e ,leliea*tig51 ma> 9 ,julij ( ,augu/us4 ,9 ve5a*tige /rek5 en op de eig5lijke hooge ve55 is het lang niet zeldzaam4 ,zoo als de latijns*e soortsnaam aanwij/1 z\ het et5 van deze plant de be5d]5 van rund]5 en s*ap5 week mak5 en t5 laat/e do5 brek54 ,hoewel dit nu1 volg5s ,,de ,,gort]1 door de ond]v9d+ hi] te l&e niet beve/igd is1 zoo wordt zij ev5wel voor e5e voor het vee s*adelijke plant geh\d51 ook 9 het ,we/]wolds*e4 ,e5 kundig wa>nem] heeft ev5wel aan d5 hoogle]a> ,,kops v]zek]d dat het rundvee1 hetwelk weidt op de ,b]gum]heide1 wa> deze plant 9 groote m5igte groeit1 t5 laat/e ze] zwak 9 de be5d]5 wordt1 zoo dat van sommig5 de poot5 brek54 ,,o5an! ,,fi/ulosa ,l4 7pl4 ,,xvi47 ,pijpa*tig ,torkruid2 welriek5de ,wat]biez54 ,frans*3 l',o5an! fi/uleuse4 ,duits*3 ,tropfw>z2 ,wass]/e92 breitrhrige-,reb5dolde2 ,drswurz4 ,het pijpa*tig ,torkruid1 e5 d] ,umbellif]ae ( ,s*]mbloem51 groeit op vele plaats5 aan de kant5 d] sloot5 en 9 vo*tige weil&54 ,het bloeit 9 ,julij en ,augu/us4 ,deze plant is s*adelijk voor het rundvee2 de wortel vooral is v]giftig1 en1 als de blad]5 door de rund]5 geget5 word51 dan v]krijgt de bot] hi]door e5 s*]p5 en onaang5am5 smaak4 ,ook het v]s*ilbladige ,torkruid1 hi] en da> bev]nelbladig ,t4 g5aamd1 o5an! pimp9elloides ,l41 is e5 inl&s* en wa>s*ijnlijk s*adelijk gewas4 ,,p>is ,,quadrifolia ,l4 7pl4 ,,xvii47 ,vi]bladig ,p>iskruid4 ,frans*3 ,p>isette2 ,etrangle-l\p4 ,engels*3 ,oneb]ry4 ,duits*3 die ,e9be]e2 ,wolfsbe]e2 ,wolfskirs*e2 ,e9be]kraut2 ,/]nkraut2 ,p>isbe]e2 ,s*we9sauge2 ,sauauge4 ,de vi]bladige ,p>is is e5e d] vreemd/e ,e5lobbig5 van ons vad]l&1 en ond] de ,asp]giea*tige plant5 vooral gek5m]kt door h>e bloembekle$sel51 die uit twee krans5 van 9 het geheel niet op elk&] gelijk5de blaadjes be/aan1 en dus eig5lijk e5 w>5 kelk en e5e bloemkroon1 en ge5 bloemdek v]teg5woordig54 ,zij bloeit van ,mei tot ,junij en na d5 bloeitijd v9dt m5 op de plaats d] bloem e5e groote blaauwzw>te bes4 ,de plant heeft v]doov5d v]giftige eig5s*app5 en is ook e5igz9s s*]p4 ,de v]s*e blad5 en bess5 hebb5 e5 onaang5am5 en v]doov5d51 de wortel e5 me] vlugtig s*]p5 reuk2 de wortel is braakv]wekk5d en de blad5 w]k5 als e5 s*]p purge]middel4 ,voor het rundvee en de vogels is deze plant v]giftig4 ,,p$icul>is ,,palu/ris4 7pl4 ,,xviii47 ,mo]as ,k>telblad2 ,i,jzerhorde2 roode ,horte2 roode ,s*>tel5 ( ,hong]2 ,fi/elkruid ( ,luiskruid4 ,frans*3 ,pdiculaire des m>ais4 ,engels*3 ,rattle4 ,duits*3 ,sumpf-,lasekraut4 ,het mo]as-,k>telblad wordt gebragt tot de familie d] ,rh9an?allae ( ,r9kelbloem52 het bloeit van ,mei tot ,julij4 ,p$icul>is palu/ris is e5e d] s*adelijk/e plant5 onz] mo]assige grasl&51 voore]/ omdat zij door het mee/e vee niet geget5 wordt1 en t5 twe$e omdat zij1 na w]kelijk g5uttigd te zijn1 aanleid+ geeft tot het ont/aan van v]s*ill5de kwal54 ,bij de s*aaph]d]s /aat deze plant 9 ze] sle*t5 naam2 zij br5gt e5e soort van wat]zu*t bij het wolvee teweeg1 wa>van sle*ts ze] we9ig di]5 h]/ell54 ,,miquel noemt deze1 ev5als de &]e soort van ,k>telblad1 het bos*-,k>telblad1 ond] de s*]pe plant51 welke hevige toevall51 di>rhee1 blo$piss5 en ont/ek+ d] +ew&5 bij het vee v]oorzak54 ,hij v]haalt dat het po$]1 als middel teg5 ong$i]te op het ho(d van d5 m5s* ge/rooid1 nadeelige gevolg5 teweeg br5gt2 dat da>5teg5 geit5 ge5 nadeel van de plant ond]v9d51 die1 volg5s ,,poiret1 m$e door v>k5s geget5 wordt4 ,9 het algeme5 moet m5 tra*t5 het ,k>telblad zoo veel mogelijk uit te roeij51 wat m5 het be/ zal v]krijg5 door aan het l& e5 zoo veel do5lijk drooge ligg+ te gev54 ,door hoog5 oud]dom wordt de /5gel h>d1 dat bij het maaij5 van het gras la/ geeft en welligt met d5 naam van ijz] horde ( horte 9 v]b& /aat4 ,,polygonum ,,hydropip]4 7pl4 ,,xix47 ,wat]pep] ( s*]pe ,duiz5dknoop bloeit van ,julij tot ,septemb] en wordt g]angs*ikt ond] de veelknoopige plant5 ( ,polygonace4 ,9 ,gron+5 wordt deze plant ,bitt]tong g5aamd4 ,de s*ap5 lat5 ha> /aan1 ma> bij het rundvee v]oorzaakt zij 9 kle9e gift5 blo$piss51 bij groot] hoeveelheid g5om5 ont/ek+ d] +ew&54 ,,ranunculace1 zie ,anemone nemorosa4 ,,scl]atium ,,clavus2 ,,sphacelia ,,segetum ( ,,secale ,,cornutum4 7pl4 ,,xx47 ,mo$]koorn2 ,spoor2 ,hanespoor2 ,kraaij5bekk52 ,ooijeva>sbek2 ,hanepoot52 ,wolf/&2 ,zw>te ,broodjes4 ,frans*3 l',ergot4 ,eng43 ! ,spur4 ,duits*3 das ,mutt]korn4 ,m5 v9dt dit product op de graangewass5 en het mee/ algeme5 op de rogge1 ook op e5 groot aantal inl&s*e grass54 ,bij het s*oon5 van de rogge moet het ,mo$]koorn weggeworp5 en niet te gelijk met het uits*oonsel tot veevo$] gebruikt word51 omdat er voorbeeld5 bek5d zijn dat dragtige koeij5 en s*ap51 na het gebruik dez] zelf/&igheid1 h>e jong5 v]worp5 hebb54 ,na lang voortgezet gebruik ont/aat de ziekte bek5d ond] d5 naam van droog v]/]f4 ,,sium ,,latifolium4 7pl4 ,,xxi74 ,bre$blad]ige ,wat]eppe1 bloeit 9 ,julij en ,augu/us1 behoort tot het gesla*t d] ,umbellif]ae ( ,s*]mbloem5 en heeft1 gelijk de mee/e soort5 van ,wat]eppe--,sium--s*adelijke eig5s*app5 voor het rundvee en de s*ap54 ,de wortel is vooral 9 d5 h]f/ nadeelig4 ,pa>d5 et5 ha> zond] letsel4 ,zij groeit op vele plaats5 aan de kant5 d] sloot54 ,,taxus ,,buccata1 ,taxis ( ,taxus1 ook wel ,v5ijnboom geheet54 ,frans*3 l',if4 ,eng43 ,yew-tree4 ,duits*3 ,eib5baum1 ,if5baum4 ,hoeze] deze plant e5e uitl&s*e is1 wordt zij niet zeld5 tot hegg5 aangekweekt4 ,de blad5 en takjes van dez5 boom zijn /ellig v]giftig4 ,voor het rundvee is het v]s*e kruid nog nadeelig] dan het g$roogde4 ,pa>d51 rundvee1 s*ap5 en geit5 vret5 het lo( ga>ne1 ma> m5 heeft opgem]kt dat zij na het gebruik plotsel+ ne]vall5 en /]v54 ,vele zulke voorbeeld5 v9dt m5 opgeteek5d4 ,9 g]+e hoeveelheid g5uttigd geeft de plant aanleid+ tot afs*eid+ van blo$]ige melk en van blo$ 9 de pisweg54 ,,ur$o ,,rubigo4 ,roe/4 ,ond] de onvolkom5/e d] zwamm5 zijne vele woek]plant51 welke op blad]51 /5gels en vru*t5 gevond5 word54 ,tot deze behoort ook de ,roe/1 welke zi* voor het bloote oog voordoet als oranje-kleurige /ipp5 en /rep5 op het blad van vele gran5 en grassoort51 do* welke1 bij het gebruik van e5 v]grootglas1 blijkt gevormd te word5 ond] de opp]huid d] plant1 welke opp]huid dan bij v]d]5 groei op5b>/1 zoodat de oranje-kleurige zaadkiem5 d] roe/plant als e5 fijn po$] te voors*ijn kom54 ,9 het naja> is de ,roe/ op de grass5 onz] weil&5 soms zoo ov]vlo$ig1 dat de s*o551 bij het loop5 ov] het gras1 geheel oranje-kleurig word54 ,de ond]/e blad5 d] gran5 zijn dikwijls roe/ig1 ma> als deze ,roe/ tot de hoog]e blad51 de /5gels en de a> zelve opklimt1 wordt het gewas hi]door aanm]kelijk b5adeeld4 ,de ond]v9d+ heeft voorts bij h]hal+ gele]d dat het gebruik van roe/ig /roo tot vo$] m5igmaal oorzaak 0 van geva>lijke ziekt5 bij het vee4 ,onge/eldh$5 d] koe2 gebrek5 van de melk4 ,zal m5 go$e kaas mak51 dan moet m5--wij hebb5 het re$s me]mal5 gezegd--deugdzame melk hebb51 welke laat/e alle5 van gezonde koeij5 v]kreg5 wordt4 ,is de koe ern/ig ziek1 dan h\dt mee/al de melkafs*eid+ op1 en de bo] raadpleegt d5 vee>ts2 ma> er zijn vele ligte onge/eldh$51 die wez5lijk5 invlo$ hebb5 op de zam5/ell+ d] melk1 en 9 d5 regel door d5 l&b\w] kunn5 word5 v]holp51 wanne] zijne a&a*t sle*ts op die gebrek5 geve/igd wordt4 ,e5 v]/&ig l&b\w] zal zijn vee dagelijks nazi52 de m9d] ijv]ige ontvangt e5e wa>s*uw+1 wanne] hij gebrekkige kaas beg9t te mak54 ,beid5 kunn5 nut hebb5 van enkele hi] volg5de opm]k+51 de e5 bij het dagelijks* ond]zoek van zijn vee1 de &]1 wanne] hij1 op de m>kt m9d] geld voor zijne kaas ontvang5de1 ops*rikt uit zijne zorgeloo%eid4 ,wild5 wij hi] e*t] alle1 ( zelfs ma> de ligt]e onge/eldh$51 wa> aan de koe ond]hevig is1 beh&el51 ons w]k z\ me] hebb5 van e5 h&boek ov] vee>ts5ijkun/1 dan van e5e h&leid+ om go$e kaas te mak54 ,wij moet5 ons hi] d]halve me] bijzond] bepal5 tot de deel5 d] koe1 die met de melkafs*eid+ 9 het naauw/e v]b& /aan4 ,en die deel5 zull5 me] aan ziekte ond]hevig zijn1 dan elk &] orgaan d] koe2 dat ligt 9 d5 a>d d] zaak4 ,9 d5 uij] van de melkgev5de koe is 9 zek]5 z9 e5 v]hoogd lev5 w]kzaam2 het blo$ /roomt 9 groot] hoeveelheid na> het geprikkelde1 dan na> e5ig &] orgaan4 ,de m5s* tra*t tot zijn voordeel di5 prikkel te ond]h\d51 zoo mogelijk te v]hoog51 zoo dat e5 niet g]+ g$eelte van het dagelijks* vo$sel d] koe 9 d5 vorm van melk t]ug ontvang5 wordt4 ,e5 di]1 dat zoo beh&eld wordt1 kan natuurlijk m9d] we]/& bi$5 aan nadeelige invlo$54 ,wij zull5 hi] 9 de e]/e plaats sprek5 ov] enkele ziektetoe/&5 van d5 uij]1 v]volg5s ov] de v]&]+51 welke de afges*eid5e melk ond]gaat--gebrek5 d] melk--4 ,de uij] is e5 ze] vaatrijk orgaan2 kra*tige slagad]5 vo]5 het blo$ 9 groote hoeveelheid aan3 dat is noodig1 zal er veel melk word5 afgezond]d4 ,het blo$1 dat de be/&deel5 tot vorm+ d] melk gegev5 heeft1 wordt door de ad]5 t]uggevo]d1 om 9 de long5 gezuiv]d te word5 en telk5s nieuwe be/&deel5 uit het vo$sel op te nem54 ,/oorniss5 9 d5 afvo] van het blo$ gev5 ophoop+51 hyp]aemien g5aamd4 ,bij het beg9 van dit lijd5 neemt m5 zwell+ van d5 uij] wa>2 de omvang van dit orgaan is aanzi5lijk v]me]d]d4 ,de w>mtegraad d] huid1 die d5 uij] bekle$t1 is 9 d5 beg9ne iets hoog]1 lat] komt de normale temp]atuur t]ug4 ,ook bem]kt m5 zeld5 e5e me]d]e roodheid d] huid4 ,de uij] v]raadt 9 het e]/e tijdp]k e5e groot]e va/heid1 ma> de gewone ve]kra*t is niet te loor gegaan4 ,9 het geheele orgaan kan m5 e5e v]hoogde spann+ wa>nem54 ,drukt m5 met d5 v+] e5 kuiltje 9 d5 uij]1 dan v]dwijnt dit t]/ond1 nadat m5 met drukk5 oph\dt4 ,de di]5 gev5 ge5e bewijz5 van pijn1 zelfs niet als m5 d5 uij] drukt ( hem uitmelkt4 ,de melkafs*eid+ heeft regelmatig plaats2 deze is geela*tig van kleur1 heeft d5 eig5a>dig5 reuk van bie/--colo/rum--en reage]t nu e5s zwak alcalis*1 dan w$] neutraal4 ,de hoeveelheid is v]m9d]d4 ,na v]loop van e5 ( twee dag5 ont/aat er zu*tige zwell+1 welke 9 regte r$5 is tot d5 graad d] onge/eldheid en h>e uitbreid+4 ,het gezwel geeft toe aan de drukk+ van d5 v+]2 er ont/aat e5e v]diep+1 welke e]/ langzaam w$] v]dwijnt4 ,die zwell+ bespeurt m5 het e]/ bij het ond]/e1 digt bij de sp55 geleg5 g$eelte4 ,bij hoog]e grad5 d] ziekte /rekt zi* de zwell+ tot de s*aamdeel5 en ond] het lijf tot d5 navel uit4 ,0 de ziekte van ligt] graad1 dan v]m9d]t de omvang d] zwell+ na vi] ( vijf dag51 als wanne] de w]k+ d] kli] me] g]egeld geword5 is1 en de laat/e spor5 v]dwijn5 mee/al voordat a*t dag5 v]loop5 zijn2 alle5 bij ern/ig] lijd5 kan het gebrek ve]ti5 dag5 aanh\d54 ,de hi] bes*rev5e soort van ophoop+--hyp]aemie--komt mee/al voor bij koeij51 die pas gekalfd hebb52 de zetel d] onge/eldheid is het ond]huids-celweefsel4 ,ma> ook het celweefsel van d5 uij]1 het diep] geleg5 weefsel kan aang$aan word54 ,dit laat/e neemt m5 wa> bij koeij51 die g]uim5 tijd gel$5 gekalfd hebb54 ,dan tre$t de ziekte plotsel+1 zond] voorbod5 op4 ,k\de vatt51 togt1 v]hitt+ zijn de aanleid5de oorzak54 ,de ziekte beg9t met zwell+ van d5 uij]1 ev5 als 9 het vorig geval4 ,ma> die zwell+1 welke zi* e]/ ov] het geheele orgaan uit/rekte1 v]dwijnt g$eeltelijk1 zoodat zij mee/al 9 het vi]de g$eelte van d5 uij] blijft be/aan4 ,de spe5 9 dit g$eelte geleg5 geeft zieke melk4 ,zeldzaam bespeurt m5 zu*tige zwell+--o$eem--2 het gezwel zelf is ve]kra*tig2 bij de aanrak+ met de h& geeft het di] teek55 van pijn1 vooral wanne] de aanrak+ ges*i$t op het g$eelte van d5 uij]1 wa>9 het gezwel geleg5 is4 ,de w>mtegraad is mee/al niet v]hoogd2 ook neemt m5 ge5e roodheid d] huid wa>4 ,behalve de zwell+ is de v]m9d]+ d] melk uit de zieke spe5 het mee/ k5s*ets5d teek5 van het lijd54 ,de melk uit die spe5 g5om5 is bij het beg9 d] ziekte blo$]ig4 ,het vo*t1 dat zi* bij d5 aanvang d] ziekte 9 de melkad]5 van het aang$ane deel ophoopt1 heeft veel ov]e5kom/ met blo$wei1 wa>9 g]onn5 kaas/( aanwezig is4 ,ook v9dt m5 eiwit1 melkkogeltjes en epi!liumcell54 ,het beloop van beide ziektevorm5 is mee/al go$a>dig2 ook zond] het gebruik van g5eesmiddel5 h\dt het lijd5 weldra op4 ,na vi] tot a*t dag5 zi5 wij de zwell+1 ook al heeft zij e5 v]ontru/5d5 omvang aang5om51 van zelf v]dwijn52 na di5 tijd is ma> zeld5 e5 spoor van zwell+ 9 d5 omtrek van d5 navel ( aan d5 uij] bov5 de sp55 wa> te nem54 ,het lang/ blijft het bewijs van vroeg] lijd5 bij de melk1 uit de zieke spe51 be/aan4 ,de hoeveelheid d] melk blijft g]+] en het microscoop kan #h tot #ab dag5 na het v]dwijn5 d] zwell+ nog colo/rum-lig*aampjes 9 de melk aantoon54 ,9 d5 regel loop5 beide g5oemde onge/eldh$5 gun/ig af1 en heeft m5 ge5e g5eesmiddel5 noodig4 ,wel tra*te m5 alles1 wat nadeelig5 invlo$ op d5 uij] kan uitoef551 te v]mijd5 ( te v]wijd]54 ,doet m5 dit1 dan zal sle*ts zeld5 ont/ek+ ont/aan4 ,natuurlijk geve m51 g$ur5de d5 loop d] ziekte1 ge5e /]k vo$5de zelf/&igh$52 hi]door v]m9d]t m5 d5 a&rang van blo$ na> d5 uij]4 ,wanne] t5 gevolge van d5 groot5 a&rang blo$vat5 spr+5 en blo$ 9 d5 uij] uit/ort51 dan v]m9d]e m5 zelfs de hoeveelheid van het ligt v]te]b>e vo$sel1 en geve m5 bij trag5 /oelgang e5 afvo]5d midd5z\t1 zwavelzure soda ( zwavelzure magnesia4 ,is de uij] bij aanrak+ bijzond] gevoelig1 dan kan m5 bad5 ( omslag5 van e5 lauw w>m lijnzaad-afkooksel bezig52 blijft de gevoeligheid be/aan1 dan voegt m5 bij die omslag5 e5 aftreksel van hyosciamus ( belladonna4 ,9 zulk geval zij m5 oplett5d dat de uij] niet door e5 k\d5 lu*t/room getr(f5 wordt4 ,zeld5 heeft m5 de omslag5 lang] dan drie ( vi] dag5 voort te zett54 ,ook l$ige m5 h]haalde mal5 d5 uij]1 wa>door m5 voorkomt dat de g]onn5 kaas/( zi* 9 de melkad]5 ophoopt4 ,is het di] h]/eld1 dan ga m5 sle*ts langzaam tot me] vo$5d vo$sel ov]4 ,wordt deze regel 9 d5 w9d geslag51 dan h]haalt zi* de a&o5+ van de melkkli] en loopt m5 bov5di5 geva> om de maag van het di] te ov]lad54 99 99 99 99 99 ,de ont/ek+ van d5 uij] is de twe$e ziekte1 wa>op wij hi] moet5 wijz54 ,de melkkli]5 be/aan uit de eig5a>dige kli]zelf/&igheid1 uit cel- en vetweefsel4 ,9 elk dez] weefsels kan ont/ek+ ont/aan4 ,mee/al is het celweefsel de zitplaats van het lijd51 ma> al blijft de kli]zelf/&igheid vrij1 da>om h\dt niet te m9 vaak1 door de /or+ van d5 blo$somloop1 de melkafs*eid+ op4 ,door de zwell+ van het celweefsel nem5 de kli]51 ja1 de geheele uij] 9 omvang toe4 ,uitw5dige k5teek55 ( het e5e ( het &]e zam5/ell5de deel van d5 uij] 9 het lijd5 begrep5 is1 be/aan er niet1 en zijn voor ons doel ook m9d] noodig4 ,de oorzak51 welke de ont/ek+ van d5 uij] kunn5 te voors*ijn roep51 zijn m5igvuldig4 ,d5 aanleg tot ont/ek+ bij het di] noem5 wij 9 de e]/e plaats2 v]volg5s invlo$51 welke niet alle5 d5 uij]1 ma> het di] zelf treff51 zooals k\ vatt51 enz4 ,deze ziekte ont/aat vooral bij vo*tig k\d w$]1 dat 9 het algeme5 cat>rhale1 rheumatis*e ziekt5 te voors*ijn roept1 en groote afwissel+ van temp]atuur4 ,op /al loop5 de di]5 geva>1 wanne] zij aan d5 togt zijn blootge/eld4 ,ma> ook t5 gevolge van &]e ziekt51 van uitslag ziekt51 pokk51 het klaauwze]1 wordt ont/ek+ van d5 uij] gebor54 ,uitw5dige bele$ig+51 /oot51 slaan zijn soms de oorzaak d] ziekte4 ,de ont/ek+ van d5 uij] is nu e5s snel v]loop5d--acuut--1 als wanne] e5 algeme5 lijd5 de plaatselijke a&o5+ voorafgaat1 dan w$] is zij langzaam 9 ha> beloop--*ronis*--1 en ziet m5 ge5 algeme5 lijd5 voorafgaan4 ,9 het e]/e geval zijn beide kli]5 ( al?ans e5 groot g$eelte d] e5e aang$aan2 9 het &] geval bep]kt zi* het lijd5 tot g]+] omvang1 ma> breidt zi* to* lat] van het lijd5de g$eelte ov] d5 geheel5 uij] uit4 ,de k5teek551 welke de plaatselijke a&o5+ voorafgaan1 zijn3 v]m9d]+ van d5 eetlu/1 onregelmatig h]kaauw52 het ha> is zond] glans en /aat ov]e9d2 de blik van het di] is niet held]4 ,het slijmvlies van d5 neus en het b9dvlies van het oog zijn rood1 de pols is vol1 golv5d1 tamelijk h>d en snel1 de adem kort en v]sneld4 ,de drek/(f5 hebb5 groot] zam5hang4 ,al gaat de pisloz+ regelmatig1 to* is de hoeveelheid d] pis v]m9d]d en h>e kleur donk]d] dan gewoonlijk4 ,nu en dan hebb5 de koeij5 e5 aanval van k\de1 k5ba> aan het sidd]5 d] l$emat5 en de spi]5 van d5 s*\d] en van het a*t]/e g$eelte van d5 buik4 ,de temp]atuur is ov] het lig*aam ongelijk v]deeld1 zoodat de oor51 de hor5s en de poot5 nu e5s k\d1 dan w>m zijn4 ,de di]5 zijn ze] gevoelig voor knijp5 9 de huid2 drukt m5 d5 rug met de h&1 dan zoek5 zij die drukk+1 hoe za*t die ook zij1 te v]mijd54 ,aan d5 uij] is 9 dit tijdp]k nog ge5 enkel teek5 van oph&5 ziekte m]kba>2 alle5 de melkafs*eid+ is v]m9d]d4 ,veelal word5 deze voorbod5 en de e]/e k5teek55 van aan/a&e ont/ek+ d] melkkli]5 ov] het ho(d gezi54 ,m5 wordt e]/ opm]kzaam1 wanne] de uij] aanm]kelijk gezwoll5 is en de di]5 h>dnekkig elke aanrak+ weig]54 ,dit heeft mee/al d5 volg5d5 ( d5 d]d5 dag plaats4 ,het deel van d5 uij]1 dat door de ont/ek+ is aang$aan1 is gezwoll51 h>d en heet2 mee/al is de huid rood4 ,aanrak+ van het zieke deel v]oorzaakt belangrijke pijn2 ge5 wond] dat het di] door trapp5 en slaan die aanrak+ zoekt te ontgaan4 ,is e5 groot] deel van d5 uij] ont/ok51 dan gev5 de di]5 groote onru/ te k5n52 zij trippel5 he5 en we]1 ru/5 nu e5s op d5 e551 dan op d5 &]5 poot1 gaan ligg51 ma> /aan ev5 spo$ig we] op1 da> het zieke deel bij het ligg5 g$rukt wordt1 en gev5 door /eun5 de pijn te k5n54 ,9 het zieke deel is de afs*eid+ d] melk geheel1 9 het &]e bijna geheel opgehev54 ,heeft de ziekte ha> hoog/e punt b]eikt1 dan is de blik mat1 de bek droog1 de pols h>d1 vol en ze] v]sneld1 het ha> zond] glans1 de huid droog1 /rak1 de eetlu/ bijna geheel v]dw554 ,het h]kaauw5 blijft a*t]wege1 (s*oon de dor/ v]hoogd is2 de drek/(f5 blijv5 t]ug ( zijn h>d en met slijm b$ekt4 ,de sp55 hang5 slap n$]4 ,dit duurt zoo drie ( vi] dag52 de zwell+ van d5 uij] neemt zelfs nog toe1 /rekt zi* van a*t] en 9 de hoogte1 van ond] tot aan d5 navel en het bor/be5 uit4 ,na het optr$5 van deze zu*tige zwell+--o$eem--kan m5 uit de sp55 e5e g]+e hoeveelheid troebel vo*t melk54 ,uit de spe5 van het zieke deel erlangt m5 bij het melk5 g]onn5 kaas/( en gele ( geela*tig witte wei2 9 zeldzame gevall5 is dit vo*t met blo$ v]m5gd4 ,soms kan m5 bij het melk5 no* vloei/(1 no* kaas/( v]wijd]51 en to* voelt m5 bov5 de spe5 e5 h>d lig*aam4 ,9 zulk geval br5gt m5 d5 melkca!t] ( e5e sonde 9 het melkkanaal4 ,deze komt met de g]onn5 kaas/( 9 aanrak+1 en m5 is 9 de geleg5heid ha> t]ug te s*uiv51 9 gun/ige gevall5 ha> fijn te /oot54 ,na d5 vi]d5 ( d5 zesd5 dag neemt de kra*t d] ont/ek+ af2 de zwell+ v]dwijnt langzam]h& en het di] h]/elt4 ,soms is dit niet het geval2 de ont/ek+ neemt toe1 tot naziekt5 ( de dood volgt4 ,voor het zoo v] komt heeft de melkbo]1 die zijn belang k5t1 het di] aan d5 slagt] v]ko*t2 met het oog op ons ond]w]p behoev5 wij ons d]halve niet v]d] 9 deze naziekt5 te v]diep54 ,h]/elt de koe1 dan komt de ont/ek+ tot oploss+1 dat is1 de zwell+ wordt m9d] en m9d] en v]dwijnt e9delijk geheel en al4 ,soms blijv5 er knobbels 9 d5 uij]1 die e]/ bij het opvolg5d droog/aan d] koe langzaam wegsl9k52 9 &]e gevall5 zijn de knobbels blijv5d1 wa>door e5 groot] ( kle9] deel d] melkkli]5 voor de afs*eid+ van dit edel vo*t te loor gaat4 ,v]loopt alles gun/ig1 dan is de koe 9 vi] ( vijf wek5 h]/eld2 ma> voor di5 tijd mag de melk niet tot kaasb]eid+ word5 aangew5d4 ,9 &]e gevall5 is de ont/ek+ zoo hevig1 dat zi* abcess5 vorm53 komt de ett] 9 de melkkanal51 dan v9dt m5 ha> ook 9 de melk en lat] 9 de kaas2 ge5 wond] dat zulks tot b$]f aanleid+ geeft4 ,de ont/ek+ van d5 uij] kan ook slep5d zijn2 dan gaan er sle*ts zeld5 algeme5e v]s*ijnsel5 vooraf1 en m5 h]k5t ha> aan de pijn1 die de koe bij het melk5 te k5n5 geeft1 aan e5e g]+e mate van zwell+ en aan /oornis 9 de melkafs*eid+4 ,ook hi] beg9t het lijd5 bij e5 g]+ g$eelte d] kli] en breidt zi* langzam]h& ov] d5 halv5 uij] uit1 zoo dat de melk van e51 twee ( drie sp55 gezond kan zijn4 ,de v]&]+51 welke de melk ond]gaat1 hebb5 betrekk+ op de hoeveelheid en de ho$anigheid4 ,hoe vaak gebeurt het niet dat m5 die 9 het e]/ ov] het ho(d ziet4 ,dan to* is alle5 de hoeveelheid v]m9d]d4 ,dit v]s*ijnsel moet d5 bo] opm]kzaam mak51 want weldra v]&]t de ho$anigheid en drijft de g]onn5 kaas 9 de melk4 ,e9delijk v]dwijnt ook de kaas en erlangt m5 e5e vloei/(1 welke met eiwit ov]e5kom/ heeft4 ,9 twee ( drie1 hoog/5s 9 vi] wek5 heeft deze ont/ek+ zoo ze] aan uitbreid+ gewonn51 dat de helft d] melkkli] voor de melkb]eid+ v]lor5 is4 ,het di] geeft 9 dit tijdp]k we9ig teek55 van pijn1 ma> aan d5 uij] voelt m5 duidelijk d5 v]h>d5 knobbel4 ,9 d5 regel wordt door d5 bo] te we9ig gelet op de slep5de ont/ek+2 hij h]k5t e]/ het lijd51 wanne] het zijn hoog/e punt b]eikt heeft1 en 9 al di5 tijd w]d de zieke melk m$e v]w]kt6 ,gav5 wij 9 het e]/e g$eelte de zam5/ell+ van gezonde melk op1 hi] moge e5e ontl$+ van melk e5] koe1 lijd5de aan slep5de ont/ek+1 h>e plaats v9d54 ,de ond]zo*te vloei/( bevatte op #ajj deel5 wat] #ib1igf va/e be/&deel5 #g1jbd ,de #g1jbd va/e be/&deel5 be/ond5 uit eiwit #e1bii kaas/( #j1fjd melksuik] en alcoh4 extr4 #j1bic inorganis*e met album9e v]bond5 #j1jgc be/&deel5 case9e #j1aba alcoh4 extr4 #j1baa vet #j1dbc ,uit de groote hoeveelheid eiwit en het uit]/ g]+ gehalte aan kaas/( s*ijnt m5 te mog5 besluit51 dat het ond]zo*te vo*t veel blo$wei bevatte4 ,wij zag5 re$s dat de blo$wei bij gewone hyp]mie e5e gewigtige rol speelt2 da> kwam zij e*t] 9 m9d]1 hi] 9 veel groot] hoeveelheid voor4 ,na>mate de ziekte tot g5ez+ neigt1 v]m9d]t het eiwit en wordt het gehalte aan kaas/( groot]1 tot e9delijk de ho$anigheid w$] die van go$e melk is4 ,de hoeveelheid e*t] blijft voortdur5d g]+]4 ,het microscopis* ond]zoek d] melk van koeij51 die aan hyp]mie ( aan ont/ek+ van d5 uij] lijd51 heeft het volg5de opgelev]d3 9 het e]/e tijdp]k v9dt m5 behalve g]onn5 kaas/( vetdeeltjes1 lat] kli]-cell5 en g$eelt5 van cell5 uit de groot]e kanal52 /ukjes epi!lium uit de melkvat5 en de sp55 zijn lang niet zeldzaam4 ,de e]/e v9dt m5 ook bij het beg9 d] ont/ek+1 wanne] m5 om de g]onn5 kaas/( weg te nem51 /]k op de sp55 en het da>9 loop5d kanaal g$rukt heeft4 ,de g]onn5 kaas/( vormt zi* mee/al 9 de groot]e melkkanal52 dit ges*i$t vrij snel1 da> m5 die /( g]egeld 9 de melk v9dt1 al l$igt m5 d5 uij] ook elk uur4 ,dat wrongel 9 d5 uij] ont/aat is toe te s*rijv5 aan de gebrekkige b]eid+ d] melk 9 deel5 d] kli]1 die wel vrij zijn van ont/ek+1 ma> to* niet alle /(f5 kunn5 oplev]51 zooals zij 9 gezonde melk voorkom52 t5 &]5 /roomt het blo$ niet g]egeld en 9 voldo5de hoeveelheid door het kli]weefsel3 welligt ont/aat hi] e5e f]m5t/(4 ,de vloei/( reage]t mee/al alcalis*2 m5 kan d]halve niet zegg5 dat het zuurgehalte de kaas/( doet /remm54 ,9 we]wil van die alcalis*e reactie zijn e*t] sommig5 g5eigd aan te nem5 dat de melksuik] ontle$ wordt en zoo oorzaak is van het /remm54 't ,is wa>1 m5 v9dt 9 de va/e be/&deel5 d] zieke melk sle*ts e5 g]+ gehalte aan melksuik] en1 na>mate de melk lang] 9 d5 uij] v]wijlt1 neemt de hoeveelheid ge/remde kaas/( toe4 ,ons ond]w]p br5gt niet m$e om ov] de beh&el+ dez] ziekte uit te wijd52 m5 tra*te de oorzak51 die ha> ont/aan bevord]51 weg te nem5 en het algeme5e lijd5 te v]za*t54 ,het e]/e door het di] op /al te h\d51 het laat/e door e5 purge]middel van e5ig midd5z\t--zwavelzure soda bijv4--te gev54 ,de uij] wordt gebaad en ge/o(d1 de melk me]mal5 daags wegg5om51 enz4 ,lat] legt m5 op d5 uij] e5 meelpap met watt5 en dekt het di] met e5 woll5 dek51 zoodat de uij] voor togt gespa>d blijft4 ,voorts zorge m5 voor ligt vo$sel1 zooals wij dit bij de vorige ziekte aanbevol5 hebb54 ,ook bij de slep5de ont/ek+ zorge m5 voor h]haald uitmelk51 en wrijft m5 het zieke deel met olie1 ( e5e jodium bevatt5de zalf 94 99 99 99 99 99 ,lijd5 de koeij5 aan mond- ( klaauwze] ( pokk51 dan is mee/al ook de uij] 9 lijd5d51 ont/ok5 toe/&4 ,en ge5 wond]1 het g$urig melk51 dat de di]5 9 die gevall5 veel pijn v]oorzaakt1 rijt de vroeg] ont/ane zwe]tjes telk5s we] op51 zoodat zij al diep] en diep] word54 ,soms is de geheele spe5 e5e ett]5de opp]vlakte4 ,h]/ell+ kan m5 alle5 dan v]wa*t51 wanne] m5 d5 melkca!t] aanw5dt1 zoodat de prikkel d] h& a*t]wege kan blijv54 ,soms e*t]1 vooral bij pokk51 is de ziekte zoo g]+1 dat zij ov] het ho(d gezi5 wordt1 en m5 begrijpt dat dit op de kaasb]eid+ we] e5 nadeelig5 invlo$ moet hebb54 ,ook op het algeme5 lijd51 dat aan de pokk5 voorafgaat1 wordt vaak te laat de a&a*t geve/igd4 ,bij de koe kom5 ook vals*e pokk51 v]hev5h$51 die ov]e5kom/ met pokk5 hebb51 voor4 ,zij bezitt5 niet de smet/( van w>e koepokk5 en zijn ook niet ges*ikt om voor d5 m5s* als vacc9e te di554 ,nietteg5/a&e dat besmett5 zij de melk als zij aan d5 uij] ( de sp55 voorkom54 ,bij klaauwziekte komt spruw--aph?ae--aan de sp55 voor4 ,ook hi] ont/aan zw]5 als de spruw door de h& van d5 melk] voortdur5d geprikkeld wordt4 ,da>om doet m5 bet] ook hi] d5 melkca!t] aan te w5d54 ,neemt m5 zijn toevlugt tot g5eeskra*tige kruid5 ( sme]sels1 dan kan er van deze laat/e iets 9 de melk kom51 en m5 loopt al w$] geva> om gebrekkige kaas te mak52 da>om gebruike m5 de melk van zulke zieke di]5 niet als vo$sel voor d5 m5s*4 99 99 99 99 99 ,tot de ziekt5 van d5 uij] behoor5 ook de wratt5--v]rucae--4 ,er zijn sle*ts we9ig koeij5 geheel vrij van wratt52 mee/al zitt5 deze uitwass5 op de sp551 zeldzam] op de huid van d5 uij]1 nog zeldzam] 9 de kanal5 d] sp554 ,deze wratt5 zijn van twee tot vijfti5 m,m4 lang2 aan de grondvlakte hebb5 zij e5e doorsn$e van e5 tot vi] millim4 ,de wratt51 welke zi* op d5 uij]1 tuss*5 de sp551 ontwikkel51 hebb5 9 enkele gevall5 de grootte van e5 k9d]ho(d4 ,wanne] deze e5 groot5 omvang b]eik51 mak5 zij het melk5 moeijelijk4 ,de wratt5 zijn 9 het algeme5 uit hoorna*tig weefsel gevormd2 bij de groot]e komt e5 /]k ontwikkeld vaat/elsel voor2 deze bevatt5 ook me] celweefsel en hebb5 soms za*te1 gele plekk51 welke bij nad] ond]zoek holt5 blijk5 te zijn1 gevuld met weeke1 gele /(1 ov]e5kom5de met ett]4 ,ontla/ zi* die ett] na> buit51 wat bij het melk5 ( het wrijv51 s*ur5 d] bee/5 gemakkelijk ges*i$t1 dan v]ontre9igt hij de melk4 ,kle9e wratt5 knipt m5 af1 en /ipt de wond met hels*5 /e5 aan4 ,de groote1 weeke wratt5 lat5 zi* niet dan met het mes v]wijd]51 ma> m5 doe het lief/ als de koe droog /aat4 99 99 99 99 99 ,beursgezwell51 cy/51 kom5 ov] het algeme5 zeldzaam aan d5 uij] voor2 zij vorm5 zi* 9 het inw5dige d] kli] en word5 uitw5dig niet wa>g5om54 ,ligt het beursgezwel 9 e5 enkel geval zoo1 dat het wegg5om5 kan word51 dan nog will5 wij niet op de kun/bew]k+ a&r+51 t5zij het op5raakt en e5e ett]5de opp]vlakte blootligt2 alle5 9 dat geval kan de melk v]ontre9igd word54 99 99 99 99 99 ,e5e &]e hi]toe behoor5de vorm+ is het vlees*gezwel--s>coma--1 dat1 hoeze] m5igmaal bij de koe opgem]kt1 zeld5 aan d5 uij] voorkomt4 ,is dit e*t] het geval1 dan wordt de melkafs*eid+ g]+]2 zij v]&]t bov5di5 van ho$anigheid1 bijaldi5 er t5 gevolge van s>comatosis algeme5 lijd5 ont/aat4 ,en wijl de voorspell+ ond] zulke om/&igh$5 ongun/ig is1 doet m5 het be/ de koe onmiddelijk te slagt51 voor dat v]mag]+ gevolgd is4 ,ook kank] komt soms aan d5 uij] voor2 hi] geldt wat bov5 gezegd is ov] s>coma3 slagt5 voor dat v]mag]+ intre$t4 99 99 99 99 99 ,wordt de uij] gekwet/ ( bes*adigd door /oot51 slaan1 het trapp5 van &]e di]51 door bet5 van hond5 en d]gelijk51 dan ont/aan m5igmaal ett]5de wond54 ,is de uij] inw5dig bele$igd1 dan kan de ett] 9 de melkkanal5 kom52 is de wond uitw5dig geleg51 dan m5gt zi* het afges*eid5 vo*t met de melk1 zoo de melk] niet bijzond] omzigtig te w]k gaat4 ,9 beide gevall5 ont/aan gebrek5 9 de kaas4 ,&]e gebrek51 zooals het geslot5 zijn d] sp551 v]slapp+ d] b&5 van d5 uij]1 het van zelf uitloop5 d] melk uit de sp55 en d]gelijke me]1 gaan wij /ilzwijg5d voorbij4 ,alle5 de melk/e55 v]di55 bijzond]e v]meld+4 ,kom5 to* deze voor de op5+ van het afvo]+skanaal d] melk1 dan heeft m5 moeite om d5 uij] go$ uit te melk52 en blijft er op d5 duur melk t]ug1 dan v]&]t deze 9 ho$anigheid1 /remt soms 9 d5 uij] en b$]ft 9 elk geval de &]e gezonde melk4 ,laat zi* de koe niet gewillig melk51 dan zij m5 ook op dit gebrek1 hoeze] het zeldzaam voorkomt1 b$a*t4 ,voor wij van dit ond]w]p af/app51 moet5 wij meld+ mak5 van e5 nimm] fal5d teek51 dat d5 opm]kzam5 melkbo] bij tijds wa>s*uwt2 het is de hoeveelheid d] melk1 welke het di] geeft4 ,ge5 enkel orgaan van het lig*aam d] koe is zoo gevoelig voor de m9/e /oornis als jui/ de melkkli]4 ,de g]+/e v]&]+ 9 de v]pleg+ van het di] wordt m]kba> door de m9d]e hoeveelheid melk1 welke het geeft4 ,bij het di] zelf bespeurt m5 ge5 het m9/e teek5 van ziekte ( onbehag51 integ5deel1 het is lu/ig en mo$ig1 en to* is de hoeveelheid melk v]m9d]d4 ,laat de koe1 die gewoon is op /al te /aan1 buit5 gelat5 word5 om te dr9k5 ( om d5 /al te re9ig51 en 's &]5 daags geeft zij m9d] melk4 ,loopt de koe1 die gewoon is 9 d5 /al op e5e va/e plaats te /aan1 los 9 d5 /al1 zij geeft m9d] melk4 ,geeft m5 ha> &] vo$sel dan wa>aan zij gewoon is1 dan v]m9d]t de hoeveelheid melk voor enkele dag51 ja lang] zelfs1 als het nieuwe vo$sel m9d] na> d5 z9 van het di] is4 ,de v]/&ige l&b\w] lette d]halve naauwkeurig op1 ( enkele zijn] koeij5 ook m9d] melk gev5 dan zij gewoon zijn te do52 hij sla de ontvang5 wa>s*uw+ niet 9 d5 w9d1 ma> ond]zoeke v]d] en ru/e niet voordat hij de oorzaak van het v]s*ijnsel hebbe opgespoord1 zoo mogelijk1 wegg5om54 ,v9dt hij1 na dat ond]zoek1 bij e5 zijn] di]5 v]da*te v]s*ijnsel51 dan voege hij de melk da>van niet bij d5 ov]ig5 voorraad4 ,oef55 g]+e oorzak51 gelijk de bov5g5oemde1 re$s zulk e5 invlo$ uit op de afs*eid+ d] melk1 wat zull5 dan /oorniss5 9 het spijsv]te]+s-orgaan d] koe niet do58 ,hi] h\d5 de v]&]+5 niet op bij e5e m9d]e hoeveelheid1 ook de ho$anigheid d] melk laat te w5s*5 ov]4 ,m5 v]oorlove ons hi] e5 kle95 zijsprong4 ,de s*eikunde le]t ons dat er lig*am5 be/aan1 welke bij dezelfde zam5/ell+ v]s*ill5de eig5s*app5 hebb54 ,wij h]9n]5 hi] sle*ts aan d5 diamant en het potlood2 beid5 be/aan uit kool/(1 ma> 9 d5 diamant ligg5 de deeltjes regelmatig2 niet alzoo 9 het potlood4 ,e5 &] voorbeeld lev]t ons de phosphorus op2 deze /( kan hoog/ giftige eig5s*app5 hebb5 ( tamelijk ons*adelijk zijn1 en to* is zij 9 beide gevall5 dezelfde /(1 namelijk phosphorus4 ,m5 kan door kle9e kun/grep5 de e5e ( &]e wijzig+ willekeurig te voors*ijn roep54 ,hi] hadd5 wij te do5 met enkelv\dige /(f52 bij de zam5ge/elde komt het v]s*ijnsel nog duidelijk] uit3 wij h]9n]5 sle*ts aan de isom]e lig*am54 ,t]p5tijnolie bijvoorb41 citro5- en b]gamotolie hebb5 dezelfde zam5/ell+ ,c#bj;,h#af1 dat is1 alle drie be/aan uit #bj deeltjes1 noem ze atom51 kool/( en #af atom5 wat]/(1 en to*1 wie zal de e5e olie met de &]e v]w>r58 ,elk heeft h>e eig5a>dige k5teek554 ,het ond]s*eid moet geleg5 zijn 9 e5e v]s*ill5de groep]+ d] deeltjes1 wa>uit de zam5ge/elde /(f5 be/aan4 ,ma> g5oeg1 m5 zal begrijp5 wa> wij h55 will5 en wij ke]5 tot ons ond]w]p t]ug4 ,wij w>5 geblev5 bij de /oorniss5 9 het spijsv]te]+sorgaan d] koe4 ,zulke /oornis geeft 9 de e]/e plaats aanleid+ dat de spijz5 niet volkom5 v]t]51 dat zij d]halve ook niet al het nut do51 wat m5 van ha> mogt v]wa*t54 ,word5 niet alle da>voor vatb>e deeltjes d] spijz5 9 het blo$ opg5om51 dan kunn5 die lat] natuurlijk ook niet 9 melk word5 omgezet4 ,de koe geeft dus m9d] melk1 ev5 als ( zij te we9ig vo$sel bekwam4 ,ma> het kan ook zijn dat enkele /(f5 uit het vo$sel1 welke voornamelijk vet- ( bot]- en kaas/( 9 de melk gev51 t5 deele gemi/ word52 9 zulk geval bevat de melk ( m9d] bot] ( m9d] kaas4 ,er is e9delijk e5 d]de geval mogelijk2 de vo$+/(f5 word5 opgelo/ en kom5 9 het blo$1 ma> 9 &]e dan de gewone zam5/ell+4 ,de ligg+ d] deeltjes bij de prote9e/(f5 d] melk--kaas/(1 album9e1 enz4--lijdt hi]ond]1 en m5 erlangt uit zulke melk wel kaas1 ma> kaas met geheel &]e eig5s*app51 gelijk wij bov5 9 het voorbeeld d] isom]ie aantoond54 ,zijn de atom5 9 de kaas/( loss] v]bond51 dat dit gewoonlijk het geval is1 dan moet de kaas lat] gemakkelijk] ontle$ word52 m5 krijgt v]s*ill5de gebrek5 d] kaas4 ,/oorniss5 9 het spijsv]te]+sorgaan hebb5 d]halve d5 mee/ noodlottig5 invlo$ op de hoeveelheid en ho$anigheid d] melk1 en v]volg5s op die d] kaas4 ,/oorniss5 9 de v]rigt+5 van &]e organ5 gaan natuurlijk ook niet onopgem]kt voorbij2 zij oef55 e*t] m9d] invlo$ op de melk uit1 t5zij het lijd5 e5 hoog5 graad b]eikt hebbe4 ,ma> 9 het laat/e geval h\dt de melkafs*eid+ geheel op4 ,niets nu is gemakkelijk] dan de w]kzaamheid van d5 uij] voortdur5d gade te slaan2 zij is e5 gevoelige maat/af voor d5 wel/& d] koe4 ,m5 mag als zek] aannem5 dat er erg5s e5e /oornis plaats grijpt1 hetzij door v]&]+ van vo$sel1 v]pleg+ als &]z9s1 wanne] e5e v]&]+ 9 hoeveelheid ( ho$anigheid d] melk wordt wa>g5om54 ,de v]m9d]+ d] melk bij ziekte d] koe /aat 9 regte r$5 tot de hevigheid van het lijd54 ,heeft m5 de oorzaak1 welke de v]&]+ d] melk te voors*ijn riep1 opgespoord1 dan ligt het g5eesmiddel voor de h&4 ,is het vo$sel de oorzaak1 dan br5gt m5 hi]9 v]bet]+1 hetzij door groot] hoeveelheid1 hetzij door &] vo$sel toe te reik54 ,heeft m5 met m9d] beteek55de /oorniss5 van maag en d>m5 te do51 zooals die bij v]k\dheid dez] organ5 ont/aan1 dan zal mee/al e5 ligt dieet voldo5de zijn2 ( m5 geeft de koe e5 za*t aromatis* middel1 zooals !e van f5kel ( ?ijm4 ,bij me] +rijp5de ziekt5 raadpleegt m5 d5 vee>ts4 ,de v]&]+51 welke de ho$anigheid d] melk door bov5g5oemde oorzak5 ond]gaat1 zijn ze] m5igvuldig4 ,de melk kan me] ( m9d] vet1 kaas/(1 album9e ( melksuik] bevatt51 zond] dat e5 dez] /(f5 nog e5ige v]&]+1 door v]plaats+ d] atom51 ond]gaan heeft4 ,zulke v]&]+5 ontsnapp5 zeld5 aan de wa>nem+4 ,&]s is het geleg51 wanne] 9 e5 ( me] ho(dbe/&deel5 e5 wijzig+ van zam5/ell+ voorkomt2 bij het nazi5 d] melk blijkt niet altijd de f\t3 zij doet zi* e]/ voor bij de gevormde kaas4 ,het vo$sel moge 9 d5 regel e5ig5 invlo$ uitoef55 op het me] ( m9d] van deze ( g5e d] ho(dbe/&deel5 van de melk1 onloo*5ba> is het dat 9 d]gelijke gevall5 9 de melkkli] e5e zek]e neig+ is om me] bot] ( me] kaas enz4 dan het gemiddelde af te s*eid54 ,deze neig+ v9dt m5 9 de v]s*ill5de rass52 het e5e ras geeft me] bot]1 e5 &] me] kaas1 van e5 d]de is de melk me] wat]h\d5d4 ,ma> ont/aan v]&]+5 9 de v]h\d+5 d] zam5/ell5de be/&deel5 plotsel+ ( langzam]1 bij e5e gelijkmatige vo$+ en v]pleg+ en bij di]51 die tot di5 tijd niets van d5 regel afwijk5ds v]toond51 dan heeft dit met de rass5 niets uit te /aan1 ma> zal m5 9 de mee/e gevall5 het lijd5 van e5ig orgaan1 9 het bijzond] d] spijsv]te]+s-w]ktuig5 kunn5 aantoon54 ,ev5 vaak is de v]hoogde w]kzaamheid d] gesla*tsorgan5 oorzaak van voorbijga&e v]&]+5 9 de ho$anigheid d] melk4 ,zoodra de hoeveelheid van e5ig be/&deel groot] wordt1 zi5 wij dit gepa>d gaan met v]m9d]+ van e5e &]e /(4 ,het spreekt van zelf dat wij de v]&]+51 welke de melk g]egeld ond]gaat1 en welke afhang5 van d5 tijd1 s$]t het kalv5 v]loop51 hi] niet op het oog hebb54 ,/aan wij hi] e5 oog5blik /il bij het geval dat het wat] 9 de melk v]me]d]d1 het vetgehalte v]m9d]d is2 dit geval komt dikw]f voor1 ont/aat plotsel+ en v]dwijnt m5igmaal ev5 snel4 ,de koeij5 bij welke m5 zulk e5e v]&]+ van wat]- en vetgehalte 9 de melk wa>neemt1 zi5 er oog5s*ijnlijk go$ uit2 zij gebruik5 het vo$sel met d5 mee/5 smaak1 en m5 v9dt bij opp]vlakkig ond]zoek niets1 dat op ziekte ( m9d] welzijn duidt4 ,de hoeveelheid d] melk blijft dezelfde1 de ho$anigheid alle5 v]&]t4 ,vroeg] zag de melk wit ( geela*tig wit1 nu heeft zij e5 blaauwa*tig witte t9t4 ,laat m5 de melk /aan1 opdat zi* de room zal afs*eid51 dan erlangt m5 sle*ts e5 dun laagje geel gekleurd vet2 de ond]/a&e melk is blaauw van kleur4 ,de blaauwe kleur hangt af van de g]+e hoeveelheid room2 na>mate er m9d] vetdeeltjes 9 het vo*t1 dat de kaas/( 9 oploss+ h\dt1 zwev51 na> die mate is de vloei/( me] doors*ijn5d en ziet de melk blaauw]4 ,/elt m5 bij het di]1 dat deze melk geeft1 e5 naauwkeurig ond]zoek 91 dan v9dt m5 mee/al dat het tijdp]k van togtig word5 g5ad]d is1 zeldzam] dat het spijsv]te]+sorgaan m9d] g]egeld w]kt4 ,bij &]e koeij51 die duidelijk soms vrij hevige teek55 gev5 van het togtig word51 laat zi* de v]&]+ 9 de melk gemakkelijk v]kl>52 wij behoev5 er hi] niet lang] bij /il te /aan4 ,nog onv]kla>ba>d] is voor d5 melkbo] de v]&]+ d] melk1 wanne] zij door g]+e /oorniss5 9 de spijsb]eid+ ont/aat4 ,hetzij m5 te do5 hebbe met e5e togtige koe1 ( met e5e1 bij welke de maag van de kook is1 9 ge5 dez] gevall5 behoeft m5 zi* ong]u/ te mak52 na e5ige dag5 wa*t5s en het ina*tnem5 van dieet h]/elt zi* de ho$anigheid d] melk4 ,kom5 9 het vo$sel d] koe groote hoeveelh$5 van kalkz\t5 voor1 dan v9dt m5 die ook 9 de melk t]ug4 ,ook bij s>comatosis en bij enkele ziekt5 van het be5/elsel is het kalkgehalte d] melk te hoog4 ,deze gev5 soms aanleid+ tot het vorm5 van melk/e551 wa>ov] wij re$s gesprok5 hebb54 ,de mee/e melkgebrek5 en vooral zulke1 die onaang5am] gevolg5 hebb5 dan de tot nu toe besprok5e1 v9d5 hunn5 oorsprong 9 e5e gebrekkige b]eid+--zam5/ell+--van de enkele be/&deel5 d] melk4 ,opp]vlakkig bespeurt m5 niets afwijk5ds1 wanne] de melk d5 uij] pas v]lat5 heeft4 ,m5 moet dus het gebrek da>aan toes*rijv51 dat de zam5/ell5de deeltjes--atom5--van bot] ( kaas/( 9 hunne ond]l+e ligg+ iets onregelmatigs oplev]54 ,die ligg+ is mee/al zoo1 dat de zuur/( d] lu*t zi* gemakkelijk kan do5 geld51 wa>door /(f5 ont/aan1 welke 9 het gewone beloop d] zak5 9 het geheel niet ( e]/ veel lat] optr$54 ,de ontl$+5 zull5 zi* nu e5s 9 groot] dan w$] 9 g]+] mate voordo52 ook de lig*am5 uit die ontl$+5 gebor5 zijn ze] v]s*ill5d van a>d4 ,dit alles hangt da>van af dat e5 ( me] be/&deel5 d] melk gebrekkig gevormd zijn1 ( dat de ligg+ d] atom5 9 me] ( m9d] mate van de gewone afwijkt4 ,/(f5 d]halve1 welke d5 m9/5 we]/& kunn5 bi$5 aan uitw5dige s*adelijke invlo$51 zull5 e]d] v]&]d word5 dan die1 welke door va/] aane5-ligg5 d] atom5 moeijelijk] te ontl$5 zijn4 ,de be/&deel5 d] melk zijn 9 het algeme5 me] tot ontl$+ g5eigd dan die d] afs*eid+svo*t5 van &]e kli]51 omdat zij all5 product5 zijn e5] ontl$+1 d] vet-metamorphose namelijk van de cell5 d] kli]4 ,wordt door de e5e ( &]e oorzaak1 door gebrekkige spijsv]t]+ bijvoorb41 e5e onvoldo5de hoeveelheid vo$sel opgelo/ en 9 het blo$ gebragt2 is voorts de ligg+ d] atom5 9 de opgelo/e vo$+/(f5 e5e ongewone1 dan moet de vorm+ d] cell5 9 de melkkli] gebrekkig en h>e inh\d e5 van d5 regel afwijk5de zijn3 de melk wordt dan ontle$ 9 /(f51 die niet gew5s*t zijn1 soms wel 9 h>e v]wijd]de be/&deel54 ,het microscoop /elt ons 9 /aat zulk gebrek aan te toon54 ,9 zulke zieke melk v9d5 wij colo/rum bolletjes1 ( liev]1 zoog5aamde melkkogeltjes1 welke aan elk&] klev5 en da>om op de e]/e gelijk52 wel e5 bewijs dat de prote9ev]b9d+1 welke het omhulsel voor de vetbolletjes geeft1 h>e gewone zam5/ell+ mi/4 ,de oorzak51 welke dit gebrek te voors*ijn roep51 zijn1 gelijk wij re$s d$5 opm]k51 /oorniss5 9 de spijsv]t]+ d] koe1 ( s*adelijke invlo$51 welke het geheele lig*aam a&o51 zoo als hooge temp]atuur1 electris*e spann+ 9 d5 dampkr+1 d(fe1 heete /all54 ,deze gebrek5 d] melk kom5 mee/al 9 het w>me ja>getijde voor4 ,wij moet5 hi] enkele iets uitvo]ig] beh&el5 en beg9n5 met de 99 99 99 99 99 ,zure melk4 ,dit gebrek1 dat ook het kaz5 d] melk g5oemd wordt1 be/aat hi]9 dat de kaas/( zi* te spo$ig afs*eidt2 soms heeft dit re$s bij het melk5 plaats ( &]s kort5 tijd da>na en bij het v]w>m5 d] melk4 ,9 enkele gevall5 v9dt m5 9 d5 uij] kle9e hoeveelh$5 wrongel1 die bij het melk5 te voors*ijn kom54 ,wij hebb5 dit gebrek bov5 re$s met e5 enkel woord h]da*t4 ,hi] zij nog opgem]kt dat sommige ziekt5 d] di]51 als klaauwze]1 e*te en vals*e pokk51 ont/ek+ van d5 uij] en d]gelijke als oorzaak gevond5 zijn4 ,het gebrek kan ook ont/aan na het gebruik van zuur1 b$orv5 hooi1 equisetum1 b$orv5 spoel+4 ,mee/al zal m5 de oorzaak 9 uitw5dige invlo$5 v9d52 hi]toe behoor5 groote hitte1 electris*e spann+ van d5 dampkr+1 afwissel5d w>m en k\d w$]1 onre9heid d] melkg]e$s*app54 ,deze invlo$51 welke bij elk s*eikundig proces w]kzaam zijn1 kunn5 9 de melk e5 f]m5t ontwikkel51 dat e*t] tot h$5 nog niet voldo5de bek5d is4 ,loop5 de di]5 9 e5e weide1 wa> zij niet teg5 de felle /ral5 d] zon bes*ut zijn1 dan ziet m5 soms uit deze oorzaak het gebrek ont/aan4 ,het g5eesmiddel om het te spo$ig /remm5 ( zuurword5 d] melk te voorkom51 ligt nu voor de h&2 m5 neme de oorzaak weg1 die het te voors*ijn roept1 dat is1 m5 tra*te het di] te do5 h]/ell51 onttrekke het1 zoo mogelijk1 aan nadeelige invlo$5 en m5 zij bij het melkg]e$s*ap op groot]e z9delijkheid b$a*t4 ,het vroegtijdig /remm5 d] melk kan m5 ook g$eeltelijk voorkom5 door ha> snel af te koel51 ( onmiddelijk na het melk5 op te kok54 ,het zam5loop5 d] melk bij het kok5 wordt v]ho$ door de toevoeg+ van e5e kle9e hoeveelheid koolzure potas* ( koolzure soda2 m5 kan 9 het algeme5 door zulke toevoeg+ melk lang] bew>5 en v]d] v]vo]54 99 99 99 99 99 ,de bitt]e ( zoeta*tig bitt]e melk komt niet zeld5 voor4 ,aan de melk is 9 de e]/e oog5blikk51 nadat zij d5 uij] v]lat5 heeft1 niets te bespeur52 e]/ na lang] /aan neemt zij deze kwade eig5s*ap aan4 ,de room s*eidt zi* ongelijkmatig af2 9 sommige g$eelt5 is hij geela*tig gekleurd1 &]e g$eelt5 hebb5 de gewone ( e5 me] vuile kleur4 ,m5 ziet nu en dan dat zi* blaz5 op d5 room vorm54 ,bij d5 hoog/5 graad van het gebrek is het als( er lijnolie op d5 room w>e uitgegot54 ,de wrongel ziet er aanvankelijk als de gewone uit1 ( is m9d] va/ g]onn54 ,room en kaas smak5 aanvankelijk zoet1 lat] bitt]4 ,bij lang] /aan bekomt de melk e5 ranzig51 onaang5am51 rott5d5 smaak2 zij heeft iets /uit5ds voor het oog door de vele kleurs*ak]+5 en blaasvormige v]hev5h$54 ,de bot] wordt moeijelijk afges*eid51 is week1 sm]ig1 heeft e5 sle*t5 smaak en wordt ligt ranzig2 de kaas is ev5e5s week1 sm]ig2 zij bevat veel vrij vet1 droogt niet en gaat gemakkelijk 9 ontb9d+ ov]4 ,vroeg] zo*t m5 de oorzak5 van dit gebrek 9 d5 ov]gang van bitt]e /(f5 9 de melk1 hetzij door vo$+s-1 hetzij door g5eesmiddel51 welke e5 bitt]5 smaak hebb51 zooals g5tiaan1 ( 9 ziekt5 van de lev]1 wa>door de gal/(f5 9 het blo$ blijv5 en opvolg5d 9 de melk kom54 ,deze om/&igh$5 kunn5 aan de melk e5 voorbijga&5 bitt]5 smaak gev51 ma> dan is de melk bitt]1 zoodra zij d5 uij] v]lat5 heeft1 t]wijl 9 het geval1 dat ons bezig h\dt1 de melk e]/ lat] di5 smaak en g5oemde v]ke]de eig5s*app5 aanneemt4 ,de oorzaak ligt hi] w$] 9 e5 gebrekkig omzett+sproces van de enkele be/&deel5 d] melk1 wa>bij de kaas/( e5e v]&]+ ond]gaat4 ,door deze v]&]+ wordt de omzett+ van melksuik] 9 melkzuur teg5gegaan2 er ont/aat vrij vet door het gebrek 9 de prote9e-zelf/&igheid d] omhulsels van de vetbolletjes1 en er ontwikkelt zi* e5 f]m5t dat1 op gezonde melk ov]gebragt1 ook deze b$]ft4 ,als naa/e oorzak5 mag m5 aannem53 onre9 melkg]e$s*ap2 het bew>5 d] melk 9 vo*tige1 b$ompte1 w>me keld]s1 kam]s ( woonv]trekk52 groote hitte en besmett+2 doordat m5 het gebrek van de zieke op de gezonde melk ov]br5gt1 ( de gezonde 9 vat5 bewa>t1 wa>9 bitt]e melk aanwezig 01 en welke onvoldo5de g]e9igd zijn4 ,de beh&el+ van dit melkgebrek b]u/ op de v]wijd]+ d] oorzak51 welke aanleid+ gav5 tot het ont/aan4 ,voor alle d+5 v]wijd]e m5 de melk uit het woonv]trek1 re9ige de dompige keld]s en drage zorg voor zuiv]e1 koele lu*t4 ,de melkg]e$s*app5 beh&ele m5 op de mee/ zorgvuldige wijze met heete loog ( v]nieuwt die geheel4 ,is de melk door het gebruik van bitt]e /(f5 ( g5eesmiddel5 b$orv51 dan h\de m5 met de uitreik+ hi]van op1 en de bitt]e smaak zal kort5 tijd da>na v]dwijn54 ,is de lev] van het di] ziek1 dan roept m5 d5 vee>ts4 99 99 99 99 99 ,de rott5de gi/+ d] melk is e5 gebrek dat veel ov]e5kom/ heeft met het vorige4 ,de melk1 welke b9n5 d5 tijd van twee ( drie dag51 d5 tijd d]halve1 welke vroeg] en op vele plaats5 ?ans nog voor het afroom5 noodig 01 teek55 van ontb9d+ geeft1 is gebrekkig b]eid 9 d5 uij] van het di]1 t5zij de ontl$+ beg9t als e5 gevolg van de sle*te inrigt+ van het melklokaal4 ,dit gebrek kan ook ont/aan door rott5de melk1 welke bij gebrekkige re9ig+ 9 de s*eur5 en voeg5 d] melkvat5 t]ugblijft4 ,wij zi5 deze ontb9d+ van 9 de melk aanwezige /(f5 alle5 da> gebor5 word51 wa> de melk lang /aan en zuur word5 moet1 voordat de room wordt afges*ept4 ,9 melk]ij51 wa> de room na #ab tot #bd ur5 v]wijd]d wordt1 en de melk d]halve nog zoet is1 heeft m5 we9ig ond]v9d+ van deze ontb9d+2 ma> 9 zulke melk]ij5 he]s*t ook de groot/e z9delijkheid en m5 bewa>t da> de melk 9 de doelmatig/e vat54 ,bij de rott5de ontl$+ ( gi/+ d] melk ziet m5 #dh ( #fj ur5 na het melk5 blaz5 op de opp]vlakte ont/aan2 zij brek5 de roomlaag en gev5 aan de r&5 d] s*eur5 e5 vuil gele kleur2 de wrongel is slijma*tig1 sm]ig op het gevoel2 e9delijk vormt zi* zwavelwat]/(gas1 e5e lu*tsoort1 welke aan rott+ vrij /&va/ig eig5 en oorzaak van d5 /ank is4 ,is de gebrekkige b]eid+ d] melk 9 d5 uij] van het di] de oorzaak d] ziekte1 dan is de melk iets me] wat]h\d5d1 ma> smaak no* reuk lat5 de onge/eldheid v]mo$54 ,e]/ nadat zij twee dag5 heeft be/aan1 kom5 de v]s*ijnsel5 d] ontl$+ voor d5 dag4 ,de dunne laag room wordt door de op/ijg5de gas v]brok5 en m5 ziet door de s*eur5 de case9e met blaauwa*tig5 we]s*ijn 9 de wei drijv54 ,wordt het gebrek door onre9heid van het melkg]e$s*ap te voors*ijn g]oep51 dan kondigt het zi* niet veel vroeg] en vrij wel ond] dezelfde v]s*ijnsel5 aan4 ,de oorzak51 welke deze gebrekkige vorm+ d] melk te voors*ijn roep51 ligg5 groot5deels 9 het vo$sel4 ,geeft m5 de koe we9ig1 sle*t1 g$eeltelijk b$orv5 vo$sel1 dat bov5di5 niet vele vo$5de be/&deel5 bevat1 zorgt m51 e9delijk1 te we9ig voor h>e v]pleg+1 dan zal de ziekte d] melk ma> zeld5 uitblijv54 ,ma> e5 bo]1 die zoo we9ig zorg draagt voor zijn vee is zek] niet me] oplett5d1 wa> het op de z9delijkheid van zijn melklokaal aankomt4 ,beide oorzak5 gaan dus h& aan h&4 ,d5 d5k5d5 lez] zij het ov]gelat5 het g5eesmiddel te v9d53 het ligt wa>lijk niet v] v]wijd]d4 99 99 99 99 99 ,de slijmige melk1 ( de melk1 welke zi* 9 drad5 laat trekk51 ook lange ( sp9n5de melk g5aamd1 v9dt ha> oorsprong 9 gebrekkige vorm+ d] prote9e-/(f54 ,de melk v]raadt dit gebrek ( t]/ond1 nadat zij uit d5 uij] g5om5 is1 ( na v]loop van e5ig5 tijd4 ,melk1 welke kort voor ( na het kalv5 gemolk5 is--bie/1 colo/rum--is slijmig1 zooals ook die1 welke bij hyp]mie1 enz4 van d5 uij] gewonn5 wordt4 ,bij dit gebrek weet m5 wa>9 de gebrekkige vorm+ d] prote9e/( be/aat2 9 plaats van de gewone hoeveelheid kaas/( wordt er1 soms van #ae tot #bj proc41 album9e gevormd4 ,de slijmige ( taaije melk laat zi*1 ev5 als h>e be/&deel51 room1 wrongel1 k>nemelk1 9 drad5 ui?al52 op het gevoel is zij slijmig en v]raadt dit ook bij d5 smaak4 ,bij het ov]giet5 blijft zij aan d5 emm] hang54 ,na lang] /aan ontwikkel5 zi* blaz5 op h>e opp]vlakte1 en s*eidt de melk room af1 wa>uit m5 sle*ts moeijelijk bot] v]krijgt2 deze laat/e is smakeloos en ze] week4 ,de eig5s*app5 van deze melk zijn 9 vele opzigt5 ond]s*eid5 van die van colo/rum4 ,wordt slijmige melk aan gezonde melk toegevoegd1 dan deelt zij ook aan deze de sp9n5de eig5s*ap m$e1 wat m5 bij colo/rum niet opm]kt4 ,m5 spreekt 9 deze gevall5 van e5e slijm]ige gi/+4 ,is het w]kelijk e5 gi/+sproces1 dan behoort het zek] tot de rott5de gi/+1 want de melk1 welke dit gebrek heeft1 bevat e5 groot] gehalte aan kali- en natronz\t51 alsm$e e5e niet onb$uid5de hoeveelheid koolzure ammonia1 product5 d]halve welke de rott5de gi/+ v]gezell54 ,de prote9e/( 9 deze melk bezit oorspronkelijk e5 v]ke]de ho$anigheid1 dat is1 de ligg+ h>] atom5 is re$s bij de vorm+ gebrekkig gewee/3 de deeltjes zijn zoo los aan elk&] v]bond51 dat er bij d5 g]+/5 /oot ontb9d+ ont/aat4 ,het microscoop heeft dit duidelijk aangetoond2 m5 vond e5e m5igte vetkogeltjes aan elk&] gekleefd1 't ge5 bewij/ dat zi* 9 de melk e5e prote9e/( bev9dt1 welke de eig5s*app5 d] kaas/( mi/4 ,e5 g$eelte d] prote9e/( heeft door de inw]k+ d] koolzure ammonia--ont/aan door de ontl$+ van e5 &] g$eelte prote9e/(--1 re$s 9 de bor/kli] de sp9n5de eig5s*app54 ,is het ontb9d+sproces door de gebrekkige vorm+ d] prote9e/( e5maal begonn51 dan gaat het onoph\delijk door1 tot dat t5 laat/e alle /( is omgezet4 ,wordt van zulke melk1 welke re$s koolzure ammonia bevat en 9 voortdur5de ontb9d+ v]ke]t1 bij gezonde melk gevoegd1 dan oef5t de koolzure ammonia invlo$ uit op de case9e d] gezonde melk en deelt ha> sp9n5de ho$anigh$5 m$e4 ,de h]k5n+ van dit gebrek is bij v]s*e melk1 welke e]/ na v]loop van ur5 sp9n5de eig5s*app5 aanneemt1 niet gemakkelijk2 soms geeft het microscopis* ond]zoek li*t1 want het aane5klev5 van vetkogeltjes is e5 teek51 dat het opvolg5d sp9n5 doet v]mo$54 ,de omhull5de zelf/&igheid d] vetbolletjes is door de koolzure ammonia t5 deele opgelo/4 ,heeft de melk re$s 9 d5 uij] die v]&]+ ond]gaan1 dan kan m5 het gebrek niet gemakkelijk ov] het ho(d zi54 ,de voorspell+ is gun/ig 9 die gevall5 wa>1 naa/ het g5eesmiddel1 voor e5e v]&]+ van vo$sel en go$e v]pleg+ kan gezorgd word54 ,heeft m5 ge5 &] vo$]1 dan lijd5 de pog+5 tot h]/el dikw]f s*ipbreuk4 ,9 het algeme5 zijn de maatregel5 tot h]/el aan te w5d5 v]s*ill5d1 na>mate de oorzaak1 die de ziekte te voors*ijn riep1 e5e &]e is4 ,heeft het di] k\de gevat1 dan koe/]t m5 het op e5 w>m5 /al4 ,is de spijsv]t]+ ge/oord1 dan tra*te m5 dit gebrek door bitt]e1 aromatis*e kruid5 te v]help51 en m5 zie toe dat m5 ge5 vo$sel geeft door s*immel ( gi/+ b$orv54 ,wordt het lijd5 door m9d] go$ vo$sel te weeg gebragt1 dan gev5 alle koeij5 sle*te melk2 9 zulk geval ligt het g5eesmiddel voor de h&4 ,heeft m5 grond om aan te nem5 dat de melk van sle*ts enkele di]5 uit e5 koppel gebrekkig is1 dan moet m5 d5 gezondheid/oe/& van elk di] 9 het bijzond] nagaan1 des noods de melk van elke koe afzond]lijk h\d54 ,m5 v9dt op die wijze spo$ig het zieke di] en kan het na> bov5 gegev5 regels v]pleg54 ,natuurlijk voege m5 de melk van zulk bee/ niet bij d5 ov]ig5 voorraad4 ,wij h]9n]5 ons ov] dit gebrek e5 op/el te hebb5 gelez5 van d5 hoogle]a> ,j4 ,,gir>d9 te ,r\54 ,deze v]gelijkt het gebrek met de ,brights*e ni]ziekte2 hij zag go$ gevolg van het gebruik van salpet]zuur 9 lijnzaad-afkooksel gegev54 ,m5 b$5ke dat het salpet]zuur tot de /]ke zur5 behoort1 zoo dat de hoeveelheid op e5maal te gev5 sle*ts g]+ mag zijn en met veel wat] v]dund moet word54 ,de roode kleur d] melk1 e5 nu en dan voorkom5d gebrek1 kan v]oorzaakt word5 door bijgem5gd blo$1 door bijgem5gde blo$kleur/(1 door bijgem5gde plant5kleur/(f54 ,om te wet5 ( de laat/e oorzaak de w>e is1 dat is1 ( de kleur/( afhangt van het gebruik van plant5vo$sel1 meekrap bijvoorb41 lette m5 op de bot]2 gaat de kleur/( uit de melk 9 de bot] ov]1 dan v9dt m5 het euvel 9 het vo$sel4 ,wij gev5 op e5e &]e plaats e5e lij/ van plant51 welke de melk rood kleur54 ,mee/al is1 als bij de roode kleur d] melk de bot] kleurloos blijft1 het blo$ 9 het spel4 ,m5 behoeft hi] e*t] ge5 ziekelijk5 toe/& van het di] ( van de melkkli]5 aan te nem52 dikw]f is e5e g]+e v]wond+ van d5 uij]1 bijvoorb4 door insect51 voldo5de om het v]s*ijnsel te voors*ijn te roep54 ,en wanne] de wond1 aan zi*zelve ov]gelat51 weldra z\ sluit51 zal zij door het melk5 op nieuw op5g]et5 word54 ,e5 &] middel om zi* te ov]tuig5 ( de kleur afhankelijk is van plant5kleur/(f5 ( van blo$1 be/aat da>91 dat m5 d5 uij] met laauw w>m wat] afwas*t2 het blijkt dan zek] ( de uij] blo$t ( niet4 ,ligt de r$5 van de roode melk 9 d]gelijke blo$+51 dan komt het blo$ niet 9 /rep5 voor1 ma> het is vrij gelijkmatig met de melk gem5gd4 ,laat m5 zulke melk lang] /aan1 dan z9k5 de blo$bolletjes na> d5 bodem van het vat1 wa> zi* de kleur/( dan natuurlijk me] ophoopt4 ,soms komt het blo$ 9 d5 vorm van roode /rep5 9 de melk voor1 ook zond] dat er e5ige ont/ek+ 9 de melkkli]5 aanwezig is4 ,m5 v9dt dan zwell+5 9 de zelf/&igheid d] kli]2 het blo$ /roomt met te groot5 a&rang na> enkele deel51 wa>door /oorniss5 9 het weefsel1 s*eur+ d] vat5 ont/aan4 ,is niet me] dan het vi]de deel van d5 uij] aang$aan1 dan geeft sle*ts e5 enkele spe5 blo$ige melk4 ,om de ontwikkel+ van d]gelijke zwell+5 teg5 te gaan1 kie/ m5 de afleid5de me?ode1 dat is1 m5 prikkelt het d>mkanaal met groot] ( kle9] gift5 zwavelzure magnesia1 en laat het di] dieet h\d54 ,m5 ho$e voorts de koe voor nat en k\d5 togt4 ,aanbevel+swa>dig is het bad5 en /ov5 van d5 uij]1 9 het bijzond] wanne] de aang$ane plaats gevoelig is1 da>toe neemt m5 w>m wat] ( e5 w>m afkooksel van lijnzaad4 ,lat] bezigt m51 zoo noodig1 e5e jodium bevatt5de zalf4 ,ond] het gebruik dez] middel5 v]dwijnt weldra de roode kleur d] melk4 ,somwijl5 is de zwell+ zoo g]+1 dat m5 ha> ov] het ho(d z\ zi52 9 nog &]e gevall5 blijft zij geheel a*t]wege1 en m5 moet de blo$+ toes*rijv5 aan v]slapp+ d] vat5 van de melkkanal51 wa>door het blo$ gemakkelijk uitzweet1 ( aan het s*eur5 van kle9]e blo$vat5 bij het melk54 ,9 zulke gevall5 wordt het jodium w$] bijzond] aanbevol52 wij z\d5 me55 dat m5 bij v]slapp+ van het orgaan me] nut heeft van aromatis*e wass*+54 ,9 elk geval moet m5 da>op lett5 dat de koe za*t en beho$zaam gemolk5 wordt4 ,m5 zie ook d5 /al na1 opdat er niets gevond5 worde dat d5 uij] bij het ligg5 d] koe bes*adig5 kan4 ,wordt het v]s*ijnsel door blo$ piss5 afgewisseld1 dan is het geheele vaat/elsel ziek1 en bijaldi5 het toevoeg5 van zwavelzuur bij het dr9kwat] ge5e v]bet]+ br5gt1 raadplege m5 d5 vee>ts4 ,dr4 ,f4 ,,cohn v]meldt 9 zijn w]k1 ,beitrge zur ,biologie d] ,pflanz5 e5 geval van roode melk1 ont/aan door ,micrococcus prodigiosus1 ma> hij geeft niet op hoe dit f]m5tplantje 9 de melk kwam4 99 99 99 99 99 ,de blaauwe melk maakte 9 de vorige eeuw re$s e5 punt van ond]zoek uit4 ,om het groote gewigt d] zaak moet5 wij bij dit gebrek iets lang] /il/aan4 ,wij beg9n5 met de wa>nem+5 van ,,wi5]s te ,gronau m$e te deel54 ,de melk1 zegt hij1 heeft somwijl5 bij het v]lat5 van d5 uij] re$s e5e rooda*tige ( zwak blaauwe t9t2 m5igmaal /remt zij bij het kok54 ,de e]/e blaauwe vlekk5 ziet m5 na v]loop van #bd ur5 op d5 room ont/aan2 lat] is de room vuil geel met blaauwe vlekk52 er loop5 roode /rep5 ov] d5 room1 wa>op gro5e blaasjes drijv54 ,room1 wei en kaas/( ligg5 laagsgewijze s*u9s ov] elk&]2 aan de e5e zijde van het vat is de room1 aan de &]e de wei bov54 ,de vlekk5 hebb5 d5 mee/ v]s*ill5d5 vorm2 nu e5s gelijk5 zij op blaasjes1 die bov5 d5 room uit/ek5 en er als bes*immeld uitzi52 zij dr+5 niet diep 9 d5 room2 dan w$] hebb5 zij ov]e5kom/ met /]retjes1 ligg5 vlak op d5 room en zi5 er held]1 fris*1 blaauwgro5 uit4 ,soms nem5 zij de geheele opp]vlakte 9 en mak5 ha> volkom5 blaauw4 ,9 &]e gevall5 bem]kt m5 rooda*tige /rep54 ,de koeij51 welke deze zieke melk gav51 w>5 s*ijnba> gezond2 alle5 bij naauwkeurig] ond]zoek w]d m5 gewa> dat de spijsv]t]+ 9 ligt5 graad ge/oord 04 ,de bot] van zulke melk gewonn51 0 wit en wasa*tig1 _h e*t] e5 go$5 smaak zond] e5ig5 reuk4 ,9 &]e gevall5 w]d de bot] niet groot2 zij bleef wit en week4 ,dikw]f zag m5 het blaauwword5 sle*ts 9 enkele melkvat51 t]wijl de &]e vrij blev51 (s*oon m5 ov]tuigd kon zijn dat all5 ev5 z9delijk geh\d5 w]d5 7874 ,de melk van de e5e koe w]d blaauw1 van de &]e niet1 (s*oon alle bee/5 9 dezelfde weide liep54 ,het gebrek komt vooral voor 9 /rek51 wa> vette weil&5 gevond5 word5 en m5 veel klav] vo$]t1 zeldzaam zoo ooit op heidegrond54 ,het mee/ heeft m5 er la/ van 9 d5 nazom] en 9 d5 h]f/ van natte j>51 wanne] ,z4 en ,,zw4 w9d5 de ov]h& hebb54 ,,wi5]s reikte aan de koeij51 welke blaauwe melk gav51 belladonna en c>um c>vi2 hij gaf hi]bij &] vo$sel en de$ bij de melk wat k>nemelk4 ,hielp dit niet1 dan maakte hij gebruik van *loorwat] 9 lijnzaad-afkooksel ( van bitt]e1 aromatis*e middel54 ,mee/al b]eikte hij zoo zijn doel4 ,&]5 vond5 dat het voldo5de 0 om het vo$] teg5 &] te v]wissel5 en de melkg]e$s*app5 t5 all]naauwkeurig/e te re9ig54 ,de melkkam] w]d gelu*t1 uitges*robd1 op nieuw gewit2 de melkg]e$s*app5 e]/ met heet wat] uitgewass*51 wa>op zij g$ur5de e5 uur 9 e5 loog van *loorkalk--e5 deel *loorkalk op #ajj deel5 wat]--v]wijld51 v]volg5s met laauw wat] nagespoeld en g$ur5de m9/5s e5 dag buit5 gezet w]d52 de zev5 kwam5 voor het gebruik 9 e5e oploss+ van e5 deel koolzure soda 9 #bd deel5 wat]4 ,de re9ig+ w]d g$ur5de #h dag5 volgeh\d54 ,de voornaam/e wa>nem+5 en proev5 ov] blaauwe melk zijn wij v]s*uldigd aan d5 hoogle]a> ,,haubn]4 ,zijn ond]zoek heeft het volg5de opgelev]d3 melk1 die lat] blaauw wordt1 is bij het melk5 volkom5 normaal en blijft dit tot dat zij zuur wordt en /remt4 ,het blaauwword5 volgt na d5 e]/5 en voor d5 d]d5 dag4 ,w>m w$] bespo$igt het proces1 k\de h\dt het teg54 ,het blaauwword5 beg9t aan de opp]vlakte1 niet 9 de diepte4 ,let m5 go$ op1 dan ziet m5 dat de room op plekk51 die lat] blaauwword51 zijn glans v]lie/ en e5 vuile1 geela*tige t9t aanneemt4 ,e]/ kom5 de punt5 en vlekk5 voor d5 dag2 deze v]groot5 9 omvang en diepte4 ,na>mate het kwaad m9d] ( hoog] graad heeft b]eikt1 ziet m5 alle5 opp]vlakkige vlekk5 ( neemt m5 het volkom5 blaauwword5 van het vo*t wa>4 ,/aat de melk 9 kle9e vat5 ( wordt het /remm5 v]traagd1 dan neemt de uitbreid+ d] kleurvorm+ toe4 ,9 het algeme5 wordt de kaas/( sle*ts da> blaauw1 wa> ook de room dit is4 ,da>1 wa> room en wrongel blaauw geword5 zijn1 v9dt m51 vooral bij melk die rijk is aan room1 e5e ongekleurde laag als gr5s van d5 room4 ,naa/ de blaauwe vlekk5 op d5 room zijn de aangr5z5de ongekleurde g$eelt5 mat1 zond] e5ig5 glans en van geela*tige kleur4 ,niets d]gelijks v9dt m5 bij de ongekleurd geblev5 kaas/(4 ,deze blaauwe kleur d] melk is ond] de gewone om/&igh$5 het mee/ gelijk5d op zuiv] indigo- ( b]lijns*blaauw2 op d5 room is de kleur donk]d]1 lev5dig] ook dan 9 de wrongel2 zeldzaam sle*ts ziet m5 het omgeke]de plaats grijp54 ,imm] komt er e5 tijd wa>op het blaauwword5 niet v]d] gaat1 zelfs dan1 wanne] sle*ts e5 enkel punt1 t] grootte van e5 speld5kop1 blaauw is4 ,het beg9 en het e9de van het blaauwword5 hang5 innig zam5 met het proces van het zuur word5 d] melk4 ,/aat de melk lang]1 dan kom5 er op de opp]vlakte witte ruwe plekk51 aan s*immelvorm+ toe te s*rijv54 ,na>mate de s*immels groeij51 wordt de blaauwe kleur gewijzigd2 zij wordt mat1 gaat e]/ 9 het gro5e1 lat] 9 het graauwe ov]1 v]bleekt me] en me] en blijft e9delijk als e5 vuil graauwe t9t be/aan4 ,het lang/ blijft de blaauwe kleur bij de w&5 van het vat4 ,heeft het gebrek zi* kra*tig ontwikkeld1 dan wordt de opp]vlakte van d5 room door gasontwikkel+ ongelijk en 9 blaz5 opgehev52 en blijft de melk lang] /aan1 dan ziet m5 alle v]s*ijnsel5 van rott5de gi/+ gebor5 word54 ,de tijd1 wa>op het gebrek voornamelijk wordt wa>g5om51 beg9t re$s vroeg 9 d5 zom] en e9digt e]/ laat 9 d5 h]f/4 ,9 het e]/ ziet m5 enkele punt5 en vlekk5 op sommige vat54 ,somwijl5 blijft het da>bij en v]dwijnt het gebrek1 gelijk het gekom5 is1 ma> dit ges*i$t sle*ts zeldzaam2 9 d5 regel ziet m5 het 9 omvang to5em54 ,de blaauwe vlekk5 nem5 9 aantal en grootte toe en v]spreid5 zi* ov] me]d]e vat52 e9delijk is alle melk blaauw1 niet alle5 op de opp]vlakte1 ma> diep 9 het vat4 ,het v]dwijn5 van het gebrek ges*i$t ev5 onregelmatig1 nu e5s langzaam1 dan plotsel+2 van daag is alle melk blaauw1 morg5 zoekt m5 te v]geefs na> e5 spoor van kleur2 van daag is de melk 9 alle vat5 blaauw1 morg5 zijn vele vat5 vrij2 9 het e5e vat gaat de kleursv]&]+ tot 9 de diepte1 9 e5 &] blijft zij bij punt5 aan de opp]vlakte4 ,van daag is de melk van deze koe blaauw1 van g5e niet1 en morg5 heeft soms het omgeke]de plaats4 ,m5 heeft all]h&e g5eesmiddel5 beproefd2 op de e5e plaats br5g5 zij grondige g5ez+1 9 e5 &] oord g$eeltelijke ( ge5e4 ,hi] blijv5 alle middel5 zond] uitw]k+1 en ke]t het gebrek ja>lijks t]ug2 g9ds ges*i$t niets1 en het gebrek v]dwijnt ev5 onv]wa*ts als het gekom5 04 ,de blaauwe melk is nog aan me]d]e v]&]+5 ond]hevig2 de g]onn5 melk is m9d] zuur1 de kaas/( m9d] va/1 er vorm5 zi* re$s vroegtijdig vibrion51 en de enkele be/&deel5 d] melk gaan gemakkelijk 9 ontl$+ ov]4 ,de blaauwe t9t is aan e5e eig5a>dige kleur/( gebond51 en deze is aan snelle v]&]+5 ond]hevig4 ,reage]t het vo*t alcalis*1 dan wordt de kleur bleekrood ( geela*tig2 zur5 br5g5 de oorspronkelijke kleur t]ug4 ,mee/al is de kleur/( aan de wrongel gebond51 ma> zij is 9 de wei to* ook wa>g5om54 ,de bot] blijft altijd vrij1 want de room is door de case9e gekleurd4 ,de v]&]+5 d] melk gev5 zi* te k5n5 door e5e van d5 regel afwijk5de omzett+2 de vorm+ to* van het melkzuur h\dt op1 ( bet] gezegd1 er vormt zi* e5e alkalis*e /(4 ,gaat dit proces onge/oord voort1 dan ziet m5 de kaas/( v]vloeij5 en oploss51 de kleur v]&]51 gelijk bov5 is opgegev54 ,ond]gaat de kaas/( de mee/e v]&]+51 ook de wei blijft niet vrij4 ,m5 heeft gezi5 dat zuiv]e1 go$ uitgewass*5 bot] nimm] blaauw w]d2 wel ges*i$t dit met bot] die nog wei en kaas/( bevat4 ,s*eidt m5 de bot] door ae!r af1 dan v]h9d]t m5 het blaauwword52 niet alzoo wanne] m5 di]lijke kool bezigt--h&elwijze van ,,tromm]--4 ,komt het f]m5t 9 kaas/(1 door lebbevloei/( en w>mte afges*eid51 dan v9dt het da> e5 gun/ig5 bodem tot v]d]e ontwikkel+4 ,heeft m5 de kaas/( door het vrijwillig zuurword5 d] melk1 met ( zond] behulp van w>mte v]kreg51 dan wordt zij niet blaauw4 ,hetzelfde negatieve resultaat v]krijgt m5 bij zuiv]e wei1 k>nemelk en de oploss+ van melksuik] 9 wat]4 ,bijt5de ammonia gaat het /remm5 d] melk en het blaauwword5 beid5 teg54 ,door toevoeg+ van salpet] bij besmette melk kan m5 het blaauwword5 voorkom54 ,ook door creosoot kan m5 de melk g$ur5de me]d]e wek5 onv]&]d bew>52 wordt blaauwe melk met creosoot beh&eld1 dan /]v5 wel de vibrion51 ma> de melk beh\dt h>e aan/ek5de kra*t 7874 ,enkele droppels mo/a>dolie v]h9d]d5 het blaauwword5 en de afges*eid5 wrongel 0 ze] va/4 ,melksuik] aan de melk toegevoegd bleef nu e5s w]keloos1 dan w$] ontwikkelde ond] ha> invlo$ de ziekte4 ,v]s*ill5de zur5 9 g]+e hoeveelheid toegevoegd lev]d5 uite5loop5de uitkom/5 op3 azijnzuur v]h9d]t het blaauwword52 zwavel-1 salpet]-1 z\t- en zur+zuur hadd5 ge5 invlo$1 t5 go$e no* t5 kwade2 phosphor- en hippuurzuur v]sneld51 slijmzuur v]traagde het blaauwword54 ,melkzuur ijz] riep kleursv]&]+5 9 de melk te voors*ijn en v]me]d]de de ziekte4 ,bragt m5 het f]m5t op zaadmelk--emulsie--van am&el51 dan w]d de opp]vlakte blaauw als bij de melk1 niet zoo bij het m5gsel van olijfolie1 arabis*e gom en wat]4 ,hetzelfde bespeurde m5 bij eiwit1 blo$wei en di]lijke lijm1 hetzij m5 er melksuik] bijvoegde ( niet4 ,plant5-kaas/( wordt 9 oploss+ niet blaauw1 wel e*t] wanne] na het /remm5 de bov5/a&e vloei/( wordt afgegot54 ,ev5m9 bespeurde m5 het blaauwword5 bij zetmeel1 gekookte a>dappel51 rij/1 slijm van saleb1 al?aea en zoe?\t1 van arabis*e en tragacan?gom en suik]wat]4 ,uit al deze wa>nem+5 besluit ,,haubn]3 #a4 het blaauwword51 zoo als dat bij de melk voorkomt1 is niet e5 eig5a>dig v]s*ijnsel1 alle5 bij dat vo*t wa>g5om52 ook bij planta>dige /(f5 komt het voor2 #b4 ov]al is het blaauwword5 aan de kaas/( zelve gebond51 zo[el aan die van di]lijk5 als van planta>dig5 oorsprong2 de kaas/( is d]halve de vru*tb>e bodem en de draag/] d] kleur2 #c4 het vet 9 de melk en de wei1 b5ev5s planta>dige olien en &]e van plant5 afkom/ige /(f5 blijv5 v]s*oond2 #d4 het blaauwword5 d] melk met al zijne opvolg5de v]s*ijnsel5 v9dt zijn oorsprong 9 e5 ontl$+sproduct d] kaas/(1 zond] dat de &]e be/&deel5 d] melk da> iets aan toe- ( afdo51 behalve miss*i5 de melksuik]1 welke door h>e omzett+ 9 melkzuur van e5ig5 invlo$ is2 #e4 het ontl$+sproces d] kaas/( beg9t met h>e /remm+2 het blaauwword5 gaat voort1 zoodra deze +etr$5 is4 ,de wrongel1 9 oploss+ ( va/--door hitte ge/remd--1 is aan het blaauwword5 niet ond]worp51 ev5m9 de va/e kaas/(1 welke op nieuw w]d opgelo/2 #f4 om de melk ond] de gewone om/&igh$5 te do5 /remm51 wordt de teg5woordigheid van e5 vrij zuur en de w]k+ van dit op de kaas/( geis*t2 bij het gewone proces is dit zuur het melkzuur1 uit de melksuik] gebor52 #g4 het zuur w]kt alle5 9 zoo v]re als het de kaas/( tot /remm+ br5gt2 zond] /remm5 volgt ge5 blaauwword51 zelfs bij de aanwezigheid van vrij zuur4 ,is da>5teg5 het /remm5 ges*i$1 dan gaat het vrije zuur de ontwikkel+ en uitbreid+ van het blaauwword5 9 di]lijke en planta>dige kaas teg54 ,na>mate het zuurword5 d] melk en het /remm5 d] kaas tot e5e va/e massa snell] gaat1 na> die mate is zij m9d] aan het blaauwword5 ond]worp52 #h4 het geheele proces van het blaauwword5 is bepaald door de vorm+ van e5 vrij alcali1 en da>m$e hang5 ook de v]d]e v]s*ijnsel5 te zam51 als da> zijn3 m9d] va/ /remm5 en opvolg5de oploss+ d] kaas/(1 h>e kleurv]&]+5 enz4 ,het eig5a>dige d] ontl$+ van de kaas/( bij het blaauwword5 wordt door het alcali te voors*ijn g]oep52 #i4 geheel eig5a>dig zijn het snelle blaauwword5 en zijne groote uitbreid+ ond] d5 invlo$ van phosphorzuur2 de kleurs*ak]+ bij hippuurzuur1 salpet] en melkzuur ijz]1 wa>bij 9 het oog moet word5 geh\d5 dat hippuurzuur en salpet]1 beide /ik/( h\d5de lig*am51 e5e v]wante1 violette kleur+ te voors*ijn roep52 e9delijk het to5em5 van het blaauwword5 door melkzuur ijz] bij melk1 welke &]s we9ig neig+ tot blaauwword5 heeft4 ,m5 kan deze v]s*ijnsel5 tot h$5 toe niet v]kl>51 ma> er be/aat to* e5ig v]mo$5 dat be/&deel5 dez] /(f5--/ik/( namelijk1 phosphorus en ijz]1 die ook be/&deel5 van de kaas/( zijn--bijdrag5 tot vorm+ d] blaauwe kleur/(2 #aj4 hi] moet nogmaals op d5 voorgrond gezet word5 dat opgelo/e en volkom5 g]onn5 kaas/( niet blaauw word52 dat vrij zuur noodig is om het proces 9 te leid51 ma> dat dit da>na d5 voortgang v]h9d]t2 dat kaas/( 9 e5 alcalis* vo*t 9 d5 regel niet blaauw wordt1 ma> dat het blaauwword5 imm] v]gezeld is van alcalis*e reactie4 ,al deze v]s*ijnsel5 v9d5 hi]9 h>e v]kl>+1 dat de kaas/( e]/ /remm5 moet1 zal zij v]d] ontle$ word52 dat e*t] het va/e /remm5 en alles1 wat dit bevord]t1 het ziekteproces teg5w]kt4 ,nadat ,,haubn] e5e critiek gegev5 heeft d] me5+51 die 9 zijn tijd ov] de oorzak5 en het wez5 d] blaauwe melk v]breid w>51 e9digt hij aldus3 #a4 de oorzaak d] blaauwe melk is niet bek5d2 wat m5 ook bewe]d hebbe1 het zijn alle onbewez5 v]ond]/ell+51 die ge5 van all5 op go$e grond5 kunn5 word5 v]d$igd2 #b4 alle5 weet m5 dat het gebrek zi* als e5e aan/ekelijke ( besmettelijke ziekte v]breidt2 elke invlo$1 welke v]d] als oorzaak wordt opgegev51 is onbewez5 en twijfela*tig2 #c4 het lig*aam van het di] en zijne vo$+ oef55 invlo$ uit op het blaauwword5 d] melk1 ma> de a>d van di5 invlo$ is onbek5d1 ev5 als de toe/& van het di] en de zam5/ell+ van het vo$sel1 welke het gebrek v]oorzak52 #d4 de kleur/( d] blaauwe melk is nog onbek5d4 ,,haubn]',s ond]zoek+5 /rekk5 zi* nu v]d] uit tot de gi//(1 het f]m5t1 wa>door het blaauwword5 van de e5e melk op de &]e wordt ov]g$rag54 ,hij bragt de v]s*ill5de be/&deel5 van zieke melk 9 gezonde ov] en vond de volg5de uitkom/53 #a4 elk be/&deel d] melk1 dat blaauw geword5 is1 br5gt de ziekte op gezonde melk ov]2 #b4 deze w]kzaamheid h\dt vroeg] ( lat] op1 zelfs dan1 wanne] het blaauwword5 nog voortduurt4 ,het lang/ blijft de gi/kra*t bij d5 room be/aan1 da>na bij de wei1 t]wijl zij het onzek]/ is bij de wrongel4 ,met blaauwe k>nemelk kan m5 gezonde melk niet do5 v]kleur52 #c4 neemt m5 witt5 ( geel gevlekt5 room ( witte wrongel uit e5 vat1 wa>9 op &]e plaats5 blaauwe room ( blaauwe case9e aanwezig is1 dan kan m5 met deze /(f5 het blaauwword5 niet te voors*ijn roep52 #d4 de gi//( ( het f]m5t heeft zi* dus plaatselijk ontwikkeld1 ev5als de kleur/(1 en wordt door deze bepaald2 ma> f]m5t en kleur/( zijn niet id5tis*2 #e4 ond]s*eid5e planta>dige /(f51 vroeg] re$s g5oemd1 zooals al?a1 zetmeel1 gom enz41 bew>5 en v]deel5 het f]m5t1 ma> b\w5 het niet uit h>e be/&deel5 op4 ,v]deelt m5 e5 we9ig blaauw5 room1 t] grootte van e5 erwt1 op e5 bi]glas wat]1 dan roept e5 we9ig van dat wat] het blaauwword5 van gezonde melk te voors*ijn1 hetzij m5 het wat] me] van de opp]vlakte ( ond] uit het glas g5om5 hebbe4 ,na #f tot #h wek5 ev5wel zett5 zi* de va/e be/&deel5 als e5e gro5e /( op d5 bodem van het glas4 ,het bov5/a& wat] wordt held] en v]lie/ zijn v]mog5 tot gi/54 ,wordt zulk melkwat] na e5ige wek5 gefiltre]d1 dan kan het ge5 blaauwword5 me] te voors*ijn roep52 wat op het filtre]papi] a*t]blijft1 heeft het aan/ek5d v]mog5 beh\d54 ,is het f]m5t vlugtig8 ,,haubn] beantwoordt deze vraag beve/ig5d1 op grond d] volg5de proev53 ,,h]+ re$s _h gezonde en blaauwe melk ond] e5 glaz5 klok naa/ elk&] gezet2 de e]/e w]d na we9ige dag5 blaauw4 ,,fu*s e*t] bewe]t dat hem die proef nimm] gelukt is4 ,to5 ,,haubn] 9 zijne won+ die proev5 met kle9e hoeveelh$5 melk h]haalde1 mislukt5 zij ook hem4 ,bragt hij vreemde melk 9 de melkv]trekk5 van bo]51 wa> blaauwe melk sle*ts nu en dan gezi5 w]d1 dan kleurde zij ev5m9 blaauw4 ,ma> het blaauwword5 bleef nooit uit 9 v]trekk51 wa> het gebrek lang en uitgebreid gehe]s*t _h4 ,ov] de ontl$+ van het f]m5t s*rijft ,,haubn]3 #a4 laat m5 blaauw5 room op melk /aan1 dan beh\dt hij zijn gi/v]mog5 9 d5 zom] g$ur5de zes tot a*t dag52 van di5 tijd af wordt de w]k+ onzek]1 en na #ab tot #ad dag5 h\dt zij geheel op4 ,is het w$] 9 d5 h]f/ koel1 dan kom5 hi] hoog/5s #h dag5 bij4 ,neemt m5 blaauw5 room en droogt m5 di5 op e5 glaz5 /aafje1 dan plant zulk /aafje de gi//( na twee ma&5 en lang] nog voort2 #b4 blaauwe wrongel en wei bew>5 ond] gewone om/&igh$5 de gi//( 9 d5 zom] g$ur5de zes dag51 bij koel h]f/w$] #h dag5 lang]1 al na> mate het zuurword5 voortgaat2 #c4 melk 9 wat]--v]gelijk bov5--bleef #f tot #h wek5 w]kzaam2 #d4 w]d blaauwe melk toegevoegd aan dunne slijmige /(f51 dan bleef zulk vo*t #h tot #ad dag5 w]kzaam1 totdat zi* volkom5 ontl$+--zuurword+ en rott+--op5ba>de2 #e4 m5 kan het f]m5t #e j>5 en lang] bew>51 wanne] m5 het 9 aanrak+ br5gt met al?a1 arabis*e ( tragacan?gom1 met zoo we9ig wat] bevo*tigd1 dat het geheel spo$ig opdroogt2 #f4 e5 w>mtegraad van ongeve] -#g ,c4 v]nietigt het f]m5t niet4 ,besmette melk1 welke g$ur5de #ad dag5 bevroz5 _h ge/aan1 w]d na afloop van di5 tijd nog blaauw2 #g4 het kok5 van wat]1 wa>9 blaauwe melk v]deeld is1 neemt het gi/5d v]mog5 niet weg4 ,wordt blaauwe melk aanh\d5d gekookt1 dan v]lie/ het f]m5t zijne eig5s*app52 #h4 beh&elt m5 blaauw5 room1 aan e5 glaz5 /aafje hang5d1 met /ry*n9e1 lauri]k]swat]1 creosoot1 *loor- ( kalkwat]1 bijt5de kali ( bijt5de ammonia1 v]dunde zur5 ( e5e oploss+ van sublimaat1 en br5gt m5 d5 room na #d tot #h m9ut5 bij gezonde melk1 dan volgt altijd het blaauwword51 behalve alle5 bij het kwikzilv]z\t2 #i4 laat m5 *loorwat] zoo lang inw]k5 tot ontkleur+ gevolgd is1 dan is ook het f]m5t ontle$2 hetzelfde heeft plaats met alcali5 en zur51 wanne] zij met m9d] wat] v]dund zijn1 ( ur5 lang met de melk 9 aanrak+ blijv54 ,ond] zulke om/&igh$5 wordt de kaas/( ook ontle$4 ,,haubn] heeft ook het wez5 van het f]m5t tra*t5 uit te vors*52 hij komt tot het volg5d besluit3 #a4 het f]m5t d] melk be/aat niet uit s*immels1 omdat deze op de opp]vlakte blijv51 t]wijl het f]m5t ook lag] 9 de vloei/( gevond5 wordt2 omdat de s*immels van gezonde en blaauwe melk tot dezelfde soort5 behoor52 omdat als &]e zelf/&igh$51 slijmige1 gomh\d5de vloei/(f5 ( wat] het f]m5t bevatt51 ge5e s*immelvorm+ wa>g5om5 wordt2 #b4 het f]m5t be/aat ook niet uit infusori5 ( afgietseldi]tjes4 ,het afgietseldi]tje1 dat 9 blaauwe melk /&va/ig en 9 groote m5igte gevond5 wordt1 behoort niet1 zoo als ,,fu*s bewe]t1 tot het gesla*t vibrio1 ma> is e5e monade1 de monas glisc5s ,ehr5b]gii4 ,m5 v9dt het e*t] niet op de blaauwe melk alle51 ma> ook op de wit geblev5 g$eelt5 en zelfs op gezonde melk4 ,,haubn] tra*t zijne /ell+ door het volg5de te /av53 a4 de infusori5 d] melk /]v5 9 wat]1 suik]wat]1 oploss+5 van arabis*e gom enz42 t]wijl to* al deze /(f5 draag/]s zijn van het f]m5t2 b4 blaauwe melk1 wa>9 alle5 doode infusori5 word5 aangetr(f5--het af/]v5 ges*i$t mee/al bij afg]oomde en g]onn5 melk--1 maakte gezonde melk blaauw2 c4 /ry*n9e1 creosoot en de &]e bov5g5oemde zelf/&igh$5 dood5 de afgietseldi]tjes1 en to* volgde bij de proef hi]bov5 oms*rev5 imm] het blaauwword5 d] melk2 alle5 sublimaat maakte e5e uitzond]+2 d4 witte room1 uit de nabuurs*ap van blaauwe plekk5 g5om5 en wa>9 vel]h&e infusori5 gevond5 w]d51 maakte gezonde melk niet blaauw1 ev5m9 als de infusori51 die uit blaauwe bot] uitgewass*5 w>51 zulks d$52 e4 wordt blaauwe ge/remde melk op filtre]papi] gebragt en met wat] ov]got51 dan bev9d5 zi* 9 het afloop5d wat] vele infusori54 ,voegt m5 dit wat] bij gezonde melk1 dan wemelt zij na #bd ur5 van afgietseldi]tjes2 na twee dag5 kan m5 die met het bloote oog1 aan zek]e vormv]&]+ wa>nem5 en to* wordt de melk niet blaauw4 #c4 het f]m5t 9 de melk is hoog/wa>s*ijnlijk oplosb>e case9e1 die e5e zek]e omzett+ ond]gaan heeft1 gelijk de volg5de proev5 aantoon53 a4 van g]onn5 blaauwe melk droppelde bij het filtr]5 e5e blaauwa*tige wei1 welke kaas/(1 album9e en suik] bevatte2 dit vo*t maakt gezonde melk blaauw2 b4 wanne] m5 blaauwe wei filtre]t1 dan erlangt m5 e5e li*t gele vloei/(1 die album9e en suik] bevat en gezonde melk blaauw kleurt1 wat de t]uggeblev5 kaas/( niet doet2 c4 kweepitt5slijm1 gekookte a>dappel5 en wat]1 wa>9 het f]m5t gebragt is1 en welk vo*t zoolang /aat tot dat het troebel en gekleurd is1 wa>bij zi* de infusori5 9 ruime mate ontwikkel51 maakte gezonde melk niet blaauw4 ,de w]kzaamheid van het f]m5t is volg5s ,,haubn] afhankelijk van zijne kra*t1 zijne hoeveelheid en v]deel+4 ,voorwa>d5 tot deze w]kzaamheid zijn de volg5de3 #a4 de eig5a>dige toe/& d] melk4 ,wordt de melk langzaam zuur1 dan heeft zij groot]e voorbes*ik!id tot blaauwword51 dan die1 bij welke dit proces en het /remm5 vlug van de h& gaan4 ,v&a> kan m5 door het toevoeg5 van k>nemelk1 zure melk ( &]e /(f51 welke het zuurword5 begun/ig51 de voorbes*ik!id tot blaauwword5 v]nietig5 ( begr5z51 zoodat het kra*tig/ f]m5t w]keloos blijft ( sle*ts we9ig invlo$ uitoef5t4 ,hetzelfde is van toepass+1 wanne] m5 de melk /]k en aanh\d5d kookt1 zoodat de case9e e5e diep +rijp5de v]&]+--e5e v]h>d+1 v]digt+--ond]gaat4 ,da>5teg5 kan m5 bij melk1 die we9ig ( niet blaauw wordt1 di5 aanleg v]hoog51 wanne] m5 door haa/ig opkok5 ( door toevoeg+ van bijt5de ammonia het /remm5 v]traagt4 ,de oorzak5 van dez5 eig5a>dig5 toe/& d] melk v9dt m53 a4 9 d5 toe/& van het di]4 ,bij bie/--colo/rum--1 mits niet met blo$ v]m5gd1 komt het gebrek uit]/ zeld5 voor2 het omgeke]de ziet m5 bij melk van oudmelkte koeij54 ,plaatselijke ziekt5 van d5 uij]1 vooral die1 wa>door blo$ bij de melk komt1 bevord]5 het blaauwword52 b4 9 het vo$sel4 ,,haubn] vond dat melk1 na het vo$]5 van klav]1 hooi en koek51 me] neig+ tot blaauwword5 _h1 dan wanne] hij zijne di]5 knoll5 en biet5 gaf4 ,ook de bodem1 wa>op het vo$sel gegroeid is1 heeft invlo$2 c4 9 uitw5dige invlo$54 ,vo*tig1 w>m1 zoel w$] en w>me reg52 vo*tige1 dompige lu*t 9 het melkv]trek begun/ig5 het blaauwword54 ,wa>nem+5 le]d5 ,,haubn]3 aa4 dat zond] toetr$+ van d5 dampkr+ de melk niet blaauw wordt2 zieke melk1 door olie van de lu*t afgezond]d1 v]kleurde niet1 hoeze] zij zuur w]d en /remde2 bb4 dat hooge temp]atuur van #be ,c4 het blaauwword5 bespo$igt1 zoo dat het re$s na #bd ur5 ont/aat1 ma> dat w>mte de uitbreid+ begr5/1 wijl het /remm5 ev5ze] v]vroegd wordt4 ,bij e5e temp]atuur van #h tot #ab ,c4 volgde het blaauwword5 e]/ na v]loop van twee tot vi] dag51 ma> de uitgebreidheid 0 zoo groot mogelijk4 ,0 de w>mtegraad nog lag]1 zoodat het zuurword5 en /remm5 e]/ na #f tot #h dag5 ges*i$de1 dan w]d ook de ziekte v]traagd en sle*ts onvolkom5 kleursv]&]+ wa>g5om52 cc4 dat v]dunn+ van de lu*t--van #e tot #aj cm4--het blaauwword5 bijna geheel v]h9d]de en de infusori5 doodde2 dd4 dat li*t en dui/]nis ge5 invlo$ uitoef554 ,,haubn] heeft het ont/aan van het f]m5t1 wa>aan hij het blaauwword5 d] melk toes*rijft nog nad] ond]zo*t4 ,hij bes*rijft dit ond]zoek als volgt3 #a4 po$] van al?aeawortel met e5 we9ig wat] en e5ige droppels melk aangem5gd1 gaf vaak aanleid+ tot blaauwword51 wanne] de melk1 na begonn5 ontl$+ nog neutraal ( alcalis* reage]de4 ,droog po$] van al?aea ( arabis*e gom1 zond] e5ige voorb]eid+ op de melk uitge/rooid1 riep 9 enkele gevall5 het v]s*ijnsel te voors*ijn2 #b4 vlees*afkooksel en v]s* rund]- ( s*ap5blo$ bij de melk gevoegd blev5 zond] uitw]k+2 het teg5deel _h plaats1 wanne] de vloei/( na e5ige dag5 9 ontl$+ 0 ov]gegaan1 en er zi* monad5 gevormd hadd54 ,laat m5 met blo$ gem5gde melk /aan1 tot zij g]onn5 is1 giet m5 ha> dan af1 en voegt m5 van het blo$1 dat op d5 bodem van het vat blijft ligg51 bij gezonde melk1 dan wordt deze blaauw en dat op ze] opvall5de wijze4 ,,haubn] komt e9delijk tot het besluit dat er drie weg5 mogelijk zijn1 wa>op blaauwe melk vrijwillig kan ont/aan3 de kaas/( d] melk kan eig5a>dige eig5s*app5 hebb51 en door h>e omzett+ aanleid+ gev5 tot het ont/aan van het f]m5t2 be/&deel5 van het blo$ kunn5 onv]&]d 9 de melk zijn ov]gegaan2 e5e ziekelijke afs*eid+ van het slijmvlies d] melkkli] kan de grond/( word5 van het f]m5t4 ,het vrijwillig v]dwijn5 van de blaauwe kleur/( d] melk ges*i$t dan doordat bov5g5oemde oorzak5 oph\d5 te be/aan1 ( door uitw5dige invlo$5 van lu*t en w$]1 welke het omzett+sproces /or5 ( v]trag54 ,wa>9 het wez5 d] blaauwe kleur/( be/aat1 laat ,,haubn] 9 het midd54 ,9 #aheh nam ,,sp9ola het blaauwword5 d] melk wa> bij e5e koe1 die 9 e5 nieuw glas gemolk5 01 en welk] melk bewa>d w]d op e5e plaats1 wa> nog nooit e5 droppel melk gewee/ 02 hij _h behoorlijk de voorzorg g5om5 om de melk voor vlieg5 te bes*utt54 ,bewa>de hij de melk van &]e koeij5 9 hetzelfde v]trek1 dan de$ zi* bij die het gebrek niet voor4 ,de grondbezitt] ,,elt5 geeft d5 raad om zwavel te br&5 9 het v]trek1 wa> de melk bewa>d wordt4 ,zoodra het gebrek wordt wa>g5om51 sluit hij deur5 en v5/]s van zijne melkkam]1 en laat e5 h&vol zwavel br&52 e]/ na #d ( #e ur5 op5t hij het v]trek w$]1 en laat het go$ lu*t5 om de zwaveldamp51 die v]/ikk5d op d5 m5s* w]k51 te v]wijd]54 ,hij h\dt dit #h dag5 vol1 hetzij dagelijks1 hetzij om d5 &]5 dag1 al na>mate het gebrek zi* hevig] ( m9d] voordoet4 ,de room en de melk nem5 hi]door1 volg5s hem1 ge5 onaang5am5 smaak aan4 ,de hoogle]a> ,,mosl] nam bij d5 m5s* s*adelijke gevolg5 wa>1 v]oorzaakt door het gebruik van blaauwe melk2 hij s*rijft deze toe aan gevormd anil9e--triph5ylrosanil9e van pr(essor ,,h(fman--door de omzett+ van prote9e/(f5 d] blaauwe melk1 gelijk ,,erdmann aangetoond heeft4 ,,mosl] vond de blaauwe kleur/( 9 de melk opgelo/1 ev5als ,,fur/5burg ha> 9 gefiltre]de wei aantr(4 ,,mosl] komt tot het besluit dat dezelfde s*immel--p5icillium glaucum--1 die 9 gezonde melk de zure gi/+ inleidt1 9 /aat is de kaas/( te splits51 wa>bij1 behalve &]e ontl$+sproduct51 ook de zoo giftige anil9e ont/aat2 da>toe is e*t] noodig dat door gebrekkig b]eide *ylus en v]&]de album9ose van het blo$1 ook de case9e d] melk e5e &]e zam5/ell+ erlangt4 ,dr4 ,,erdmann is1 geleid door zijne ond]zoek+51 d] me5+ toeg$aan dat de roode en blaauwe kleur door dezelfde s*immels1 door ,,ehr5b]g als vibrion5 g$et]m9e]d1 v]oorzaakt word52 hij me5t dat het roodword5 d] case9e ge/uit wordt door melkzuur4 ,om zijne me5+ te /av51 b]oept hij zi* op de zwits]s*e kaas1 die rood wordt bij alcalis*e reactie1 en da>op1 dat roode melk ond] sommige om/&igh$5 blaauw wordt4 ,de hoogle]a> ,,halli] 9 ,j5a ond]zo*t 9 #ahfh blaauwe melk4 ,deze _h zi* 9 d5 emm] met e5e dunne1 vloeib>e1 oliea*tige massa1 t] dikte van e5 millim41 b$ekt2 de opp]vlakte zag azuurblaauw4 ,e5 millim4 diep] w]d het vo*t held] blaauw4 ,de melk 9 &]e vat5 bewa>d gaf sle*ts flaauwe teek55 van kleur4 ,,halli] vond 9 die melk e5e groote m5igte s*immels van de kle9/e soort1 rij5 lepto?rix en hi] en da> s*immeldrad5 van blaauwa*tige kleur4 ,,halli] me5t dat die s*immels ov]e5kom5 met wat m5 bakt]i51 bakt]idi5 en vibrion5 g5oemd heeft4 ,tot v]d] ond]zoek m5gde hij de zieke melk met gezonde v]s*e en met opgekookte melk2 de voortplant+ 0 na #bd ur5 nog naauwelijks te bem]k51 en bleef #h dag5 lang uit]/ zwak4 ,dan vormde zi* op de zure melk het odium lactis ,fres4 uit het p5icillium4 ,dit odium ont/ond ook uit de elem5t5 d] blaauwe melk op e5e oploss+ van suik] en wijn/e5zure ammonia 9 wat]4 ,b]eidde hij /ijfsel met wijn/e5zure ammonia1 dan ont/ond mucor racemosus ,fres4 en hi]uit odium lactis en na we9ige dag5 p5icillium cru/aceum ,fres4 ,de v]s*ill5de s*immelvorm51 welke hi] ont/ond51 behoor5 d]halve tot deze e5e soort4 ,de kleur van alle drad5 0 aanvankelijk li*t blaauw2 dat blaauw g+ bij de volg5de gesla*t5 me] en me] te loor1 ma> kwam bij het p5icillium we] duidelijk] uit4 ,,halli] ziet 9 de s*immels de drag]s en niet de oorzaak van de blaauwe kleur d] zieke melk2 hij v]mo$t dat 9 de laat/e e5e /( aanwezig is1 welke de blaauwe kleur m$$eelt aan de s*immels4 ,de hoogle]a> ,,fur/5b]g heeft zi* ook met het ond]zoek van blaauwe melk afgegev52 wij lat5 zijne m$$eel+5 hi] volg54 ,de melk1 zegt hij1 welke na e5ig5 tijd ge/aan te hebb51 blaauw1 geel ( rood wordt1 ziet er onmiddelijk na het opvang5 uit d5 uij] als gezonde melk uit2 ook het s*eikundig ond]zoek geeft ge5 v]mo$5 van ziekte te k5n54 ,het afroom5 gaat g]egeld1 ma> na v]loop van #ab tot #bd ur5 vorm5 zi* op de opp]vlakte van d5 room enkele blaauwe1 en tuss*5 deze gele1 zeldzam] roode punt51 t] grootte van e5 speld5kop2 de punt5 nem5 snel 9 omvang toe1 zoodat zij1 na v]loop van #f tot #h ur5 e5 middellijn van #b tot #d c5tim4 en groot] b]eikt hebb54 ,de omvang d] vlekk5 neemt v]d] g]egeld toe1 zoodat na v]loop van #bd ur5 de geheele opp]vlakte blaauw gekleurd is4 ,ook de gele vlekk5 word5 groot] en do5 zi* als eil&jes 9 de blaauwe massa voor2 zij v]breid5 zi* langzam] dan de blaauwe1 snell] dan de roode vlekk54 ,heeft het gebrek e5ig5 omvang1 dan gelijkt de kleur op indigo2 de gele t9t h\dt het midd5 tuss*5 oranje en *roomgeel4 ,de v]kleur+ ont/aat imm] aan de opp]vlakte en dr+t langzaam 9 de diepte door4 ,de blaauwe melk reage]t imm] zuur en heeft e5 zur51 /ek5d5 reuk4 ,/remt de melk1 dan is de wrongel m9d] va/ dan die van gezonde melk4 ,de room van blaauwe melk heeft e5 onaang5am51 ranzig5 smaak1 ev5als de da>uit b]eide bot]2 uit de laat/e kan m5 door wass*5 de kleur/( sle*ts onvolkom5 v]wijd]54 ,ond]zoekt m5 de blaauwe massa1 welke op de opp]vlakte d] melk1 en zelfs buit5 ha> uit/ek5d gevond5 wordt1 met het microscoop1 dan s*ijnt zij te be/aan uit s*immel-mycelium1 wa>bov5 drad5 van conidi5 uit/ek54 ,enkele l$5 dez] conidi5 bevatt5 kle9e lig*aampjes1 welke 9 beweg+ s*ijn52 kom5 deze geheel vrij1 dan ziet m5 de beweg+ ze] lev5dig word54 ,zij behoor5 tot de door ,,fu*s met d5 naam van vibrio cyanog5us be/empelde vorm54 ,bov5di5 zag ,,fur/5b]g nog lepto?rix-rij5 van v]s*ill5de l5gte1 drad5 die uit #aj tot #bj en me] enkelv\dige kle9e cell5 be/aan1 van welke enkele 9 beweg+1 &]e 9 ru/ w>54 ,de blaauwe kleur/( laat zi* zo[el op de s*immels als op d5 wrongel en d5 wei wa>nem54 ,,fur/5b]g teelde de blaauwe melk g$ur5de e5 geheel ja> voort en bes*rijft de volg5de wa>nem+53 #a4 br5gt m5 de blaauwe massa1 die op de opp]vlakte d] zieke melk voorkomt1 op gezonde melk1 dan ont/aat ook op deze het v]s*ijnsel2 niet elke melk ev5wel is voor deze proef ev5 gun/ig3 het be/ gelukt zij met afg]oomde melk2 #b4 de vibrio cyanog5us en de da>9 bevatte conidi5-l$5 s*ijn5 de smet/( te bevatt51 da> sle*ts zij de ontwikkel+ van blaauwe kleur/( 9 gezonde melk kunn5 te voors*ijn roep54 ,de blaauw gekleurde s*immelmassa1 welke bov5 de opp]vlakte is uitgegroeid1 en wa>9 e5 groot aantal ronde1 met spor5 gevulde sporangi5 zi* bev9d51 kan aan de gezonde melk het blaauwword5 niet m$$eel52 #c4 wordt blaauwe melk gefiltre]d1 dan is het doorloop5d vo*t donk]d] blaauw gekleurd1 dan de t]uggeblev5e kaas/(2 de laat/e kan m5 door wat] niet volkom5 ontkleur52 #d4 ,,fur/5b]g kon de kleur/( niet uit de wei afs*eid52 v]dampte hij de vloei/(1 dan v]&]de de blaauwe 9 e5e held] roode kleur2 #e4 bijt5de kali en bijt5de natron v]&]5 de blaauwe 9 e5e roode kleur2 bijvoeg+ van zur5 doet de oorspronkelijke t9t t]ugke]54 ,salpet]zuur v]nietigt de blaauwe kleur1 z\tzuur niet4 ,laat m5 de blaauwe melk ( wei e5ige dag51 nadat het blaauwword5 zijn hoog/e punt b]eikt heeft1 /aan1 dan gaat de blaauwe 9 e5e vuil roode kleur ov]4 ,uit deze v]s*ijnsel5 leidt ,,fur/5b]g af dat de blaauwe kleur door anil9eblaauw wordt v]oorzaakt2 dit ont/aat door de w]k+ van s*immels op melk1 die voor d]gelijke ontl$+ vatba> is2 de kleur/( gaat dan uit de melk op het s*immelplantje ov]4 ,de aangevo]de eig5s*app51 zegt ,,fur/5b]g1 /emm5 vrij wel ov]e5 met die1 welke door ,,haubn]1 ,,s*ulze1 ,,tromm] en ,,erdmann gevond5 zijn1 zoodat dit anil9eblaauw gelijk ge/eld kan word5 met de triph5ylrosanil9e van pr(essor ,,h(fman4 ,9 het di]lijk lig*aam word5 voortdur5d /(f5 gevormd1 welke tot de b5zolrij behoor51 ja1 wij treff5 9 de pis d] rund]5 c>bolzuur1 ph5ylalcohol1 hippuurzuur1 enz4 aan4 ,en da> de anil9e tot de b5zolv]b9d+5 behoort1 is het niet te v]wond]5 dat zij als ontl$+sproduct nu en dan optre$t4 ,wa> door nu de case9e d5 /oot krijgt om 9 zulk e5e rigt+ ontle$ te word51 is 9 elk afzond]lijk geval niet ev5 gemakkelijk op te spor54 ,mee/al kan m5 e5 g]+5 graad van /oornis 9 het spijsv]t]+skanaal d] koe aanwijz54 ,9 &]e gevall5 is het lijd5 re$s voorbijgegaan1 voordat de melkbo] het opm]kte2 alle5 ziet hij dat zijne melk blaauw wordt4 ,de /oornis 9 het spijskanaal is r$5 dat de vorm+ van pepton5 gebrekkig ges*i$t2 de prote9e/(f51 welke 9 het blo$ kom51 zijn dan ook niet na> behoor5 ontwikkeld en g5eigd om 9 de e5e ( &]e rigt+ ontle$ te word54 ,bij afs*eid+51 9 het bijzond] bij de melk1 welke door e5e eig5a>dige omzett+ tot /& komt1 zal zi* die gebrekkige vorm+ d] prote9e/(f5 het e]/ en het mee/ op5b>54 ,ma> ook het w$] heeft invlo$ op dit proces2 is het 9 d5 zom] zoel1 vo*tig w$]1 zoodat de functie d] ademhal+ da>ond] lijdt1 dan tre$t het blaauwword5 d] melk me]mal5 en ze] kra*tig op4 ,neemt m5 aan dat de s*immelvorm+ noodig is voor het blaauwword5 d] melk1 dan zal m5 moet5 toegev5 dat jui/ w>mte en vo*tigheid bevord]lijk zijn aan d5 groei dez] p>asiet4 ,m5 kan de s*immel1 welke wij 9 de blaauwe melk v9d51 9 de melkkam] aanwijz52 ge5 wond] d]halve dat de kiem 9 gezonde melk komt en ook da> het gebrek te voors*ijn roept4 ,komt de blaauwe melk 9 d5 w9t] voor1 dan ont/aat zij1 wanne] de koe gezond is1 uit kiem5 9 het melkv]trek voorh&54 ,het v]nietig5 dez] kiem51 het des9fect]51 is niet gemakkelijk2 heeft m5 het grondig v]rigt1 dan h\dt ook het gebrek op4 ,9 de mee/e gevall51 wa> m5 met het blaauwword5 d] melk te do5 heeft1 is de melk van e5 ( me] di]5 ziek2 alle5 dan1 wanne] de invlo$ van het w$] 9 het spel is1 breidt zi* het gebrek ov] alle melk uit4 ,dit ges*i$t ook1 bijaldi5 m5 de melk van het zieke di] bij d5 ov]ig5 voorraad voegt4 ,van veel belang d]halve is het om na te gaan welk di] ziek is2 m5 tra*te de onge/eldheid uit d5 weg te ruim51 en h\de de melk van zulk di] afgezond]d van de ov]ige4 ,bewa>t m5 e5 g$eelte d] melk buit5 de melkkam] en blijft zij da> go$1 dan volgt er uit dat het melkg]e$s*ap niet behoorlijk g]e9igd is en dat het /(f5 bevat1 welke het gebrek tot ontwikkel+ br5g54 ,9 zulk geval moet m5 voor behoorlijke des9fectie zorg54 ,dit ges*i$t het be/1 wanne] m5 het melkg]e$s*ap re9igt met e5e loog1 welke door toevoeg+ van gebr&5 kalk s*]p gemaakt is4 ,alle voorw]p51 welke 9 het melkv]trek /aan1 was*t m5 met die loog af1 re9igt d5 bodem d] kam] en /rijkt de w&5 met kalk aan4 ,heeft m5 de koe1 die de zieke melk geeft1 gevond51 dan tra*te m5 de w]k+ van het d>mkanaal te h]/ell5 door ha> het natrum bic>bonicum 9 gift5 van #ae tot #bj gramm5 toe te di554 ,na> om/&igh$5 kan m5 deze w]k+ ond]/eun5 door aftreksels van bitt]e aromatis*e kruid54 ,wil m5 bij d5 room1 wanne] deze niet t]/ond tot de b]eid+ van bot] wordt aangew5d1 het blaauwword5 voorkom51 dan voegt m5 er wat k>nemelk bij4 ,het melkzuur belet de ontl$+ d] case9e1 wa>door &]s de kleur/( gevormd wordt4 ,de we/faals*e l&b\wc\rant heeft nu en dan e5 /ukje ov] blaauwe melk t5 be/e gegev54 ,9 e5 geval s*e5 het gebrek zijn oorsprong te v9d5 9 de h\t5 en a>d5 melkvat52 to5 m5 deze met die uit blik v]va>digd v]wisselde1 bleef het gebrek uit1 ma> kwam t]ug to5 de h\t5 emm]s &]maal gebruikt w]d54--,9 e5 &] geval1 wa>9 no* v]&]+ van vo$sel1 no* v]wissel+ van emm]s iets hielp51 v]dwe5 het gebrek1 to5 m5 het vaatw]k met armoracia +ewrev51 da>op behoorlijk g]e9igd en 9 de lu*t g$roogd _h2 de smaak van melk en bot] blev5 go$4--,9 e5 d]de geval kwam de blaauwe melk om de #h j>5 t]ug2 het a*t/e ja> w]d er klav] gevo$]d1 welke veel equisetum arv5se bevatte4 ,als g5eesmiddel w]d 9 dat geval om de twee ( drie dag5 wat kalkwat] bij het dr9kwat] d] koeij5 gevoegd4--,ook heeft m5 opgem]kt dat de melk na het vo$]5 van /ekrap5 snel blaauw w]d2 liet m5 dat vo$sel a*t]wege ( gaf m5 aan de bee/5 e5 we9ig glaub]z\t1 dan 0 m5 weldra van de plaag bevrijd4 ,het kaasmak52 algeme5e begripp54 ,hebb5 wij 9 de vorige bladzijd5 de /( besprok51 wa>uit de kaas gemaakt wordt1 hi] moet5 wij nagaan wat wet5s*ap en ond]v9d+ t5 opzigte van de kaasb]eid+ le]54 ,de kaas/( is1 wij wet5 het van vroeg]1 het /ik/(h\d5d be/&deel d] melk2 zij behoort tot de zoog5aamde prote9e/(f51 album9at54 ,to5 wij ov] de melk sprak51 hebb5 wij de eig5s*app5 d] kaas/( m9 ( me] uitvo]ig beh&eld2 wij behoev5 er hi] niet op t]ug te kom54 ,de kaas/( is1 met melksuik] en z\t51 opgelo/ 9 de wei ( de vloei/(1 wa>9 de melkbolletjes ( bot]kogeltjes zwev54 ,door h>e aanwezigheid 9 de melk wordt deze dik en /remt bij lang] /aan1 ( door toevoeg+ van zuur ( lebbe-vloei/(2 de case9e s*eidt zi* dan 9 onoplosb>5 toe/& af1 en geeft zoo de /( tot b]eid+ d] kaas4 ,groot1 ze] groot is het aantal soort5 van kaas2 m5 d5ke sle*ts aan de noord-holl&s*e1 /olks*e1 leids*e kaas1 ( aan de zwits]s*e1 de *e/]1 roque=t1 limburg]1 neuf*atell] kaas2 aan kaas gemaakt uit de melk van koe1 geit ( s*aap1 aan die gevormd uit zoete en zure melk1 aan mag]e1 half vette en vette kaas4 ,om go$e kaas te mak5 heeft m5 voor alles go$e melk van gezonde di]5 noodig4 ,9 d5 loop van dit ges*rift zal het blijk5 hoe onmisba> die voorwa>de is4 ,e5 twe$e eis* is vol/rekte z9delijkheid4 ,e5 intellig5t l&b\w] ziet niet alle5 toe dat de e]/e /raal melk1 welke de bee/5 gev51 niet bij d5 voorraad komt1 ma> re9igt zelfs de sp55 d] koe1 voordat hij met melk5 beg9t4 ,is de uij]1 ( zijn de sp55 ziek1 en miss*i5 met zalv5 en sme]sels beh&eld1 dan is zulks nog groot] v]eis*te4 ,is de melk aangekom5 9 het lokaal1 wa> de kaas zal word5 gemaakt1 dan laat m5 ha> all]e]/ door e5 fijne zeef loop51 opdat h>5 ( &]e toevallige v]ontre9ig+5 zull5 v]wijd]d word54 ,het lokaal zelf ( de kaaskam] is e5 d] belangrijk/e g$eelt5 9 de won+ van d5 kaasbo]4 ,dat lokaal1 lez5 wij bij ,,enkla>1 moet ruim1 hoog en koel zijn1 de v5/]s van luik5 voorzi5 om ov] dag het felle li*t1 de w>mte en de vlieg5 te kunn5 afw]54 's ,morg5s en 's avonds op5t m5 de luik5 om te lu*t54 ,de kaaskam] moet e5 /e55 vlo] hebb5 van blaauwe bakk51 welke bevord]lijk zijn aan de re9heid1 da> /e55 op kant gezet te vele ret5 en voeg5 gev51 welke melk doorlat52 langs de w&5 /aan1 volg5s ,,enkla>1 /ell+5 en plank51 wa>op de kaas bewa>d wordt4 ,wij /emm5 deze regel5 ga>ne bij1 ma> gev5 to* 9 ov]weg+ om da>1 wa> het ges*i$5 kan1 de gemaakte kaas eld]s dan 9 het lokaal1 wa> m5 kaas maakt1 te bew>54 ,de vat51 wa>9 m5 de melk bewa>t ( beh&elt1 moet5 ze] re9 zijn2 m5 gebruike nooit e5 emm]1 vat ( tobbe1 welke van b9n5 gev]wd zijn4 ,,h]rewijn zegt dat het hem door tal van voorbeeld5 geblek5 is dat het v]w5 de oorzaak 0 van het blaauwword5 d] kaas1 zo[el het inw5dig als het uitw5dig blaauw4 ,hij me5t1 en zek] te regt1 dat de melkbo] deze les d] erv>+ dankba> moet aannem54 ,op vele plaats5 wordt het melkg]e$s*ap e]/ met k\d wat] uitgespoeld1 da>op met h\tas* en /ro[iss*5 ( s*uurbiez5 g]e9igd en t5 slotte met heet wat] beh&eld4 ,wij hebb5 hi] niets op aan te m]k51 ma> zag5 tot ons le$wez5 m5igmaal dat de melkmeid het vaatw]k afspoelde 9 de sloot wa>9 op g]+5 af/& het sekreet uitliep3 zulk e5e h&elwijze kan niet g5oeg gewraakt word54 ,is het v]w5 9 het algeme5 nadeelig1 er be/aat e5e me?ode van kleur gev5 aan het h\t1 welke hi] ov]weg+ v]di5t4 ,beh&elt m5 h\t met e5e kra*tige oploss+ van ov]mangaanzure kali--p]manganas potassae--1 dan wordt het zw>t2 de w]kman noemt dit het bijt5 van het h\t en maakt op die wijze nageboot/ ebb5h\t4 ,m5 heeft hi] niet te do5 met e5 v]nis1 dat gemakkelijk los laat1 zooals de v]f1 ne51 de /( heeft zi* met de h\tvezel v]bond54 ,melkvat51 op deze wijze van b9n5 toeb]eid1 zijn ze] z9delijk2 m5 h]k5t op de zw>te kleur de m9/e onre9heid van de melk afkom/ig4 ,spoelt m5 nu en dan het vaatw]k met e5e slappe oploss+ van dit z\t uit1 dan kan m5 v]zek]d zijn dat de opp]vlakte volkom5 g]e9igd is4 ,de ov]mangaanzure kali to* is e5e kra*tig oxyd]5de /(1 welke elke organis*e v]b9d+ ontle$t4 ,9 oploss+ dr+t zij 9 de pori5 en s*eur5 van het h\t en neemt ook da> smet/(f5 en ontl$+sproduct5 weg4 ,9 het tijds*rift voor nijv]heid v9dt m5 de volg5de doelmatige voors*rift5 om eik5h\t5 vat5 te re9ig5 en van looi/( te ontdo53 #a4 vulle m5 de nieuwe vat5 met e5e potas*oploss+1 wa>bij 9 tw9tig kan wat] e5 kilog4 potas* wordt ontbond51 en late die er #bd ur5 9 /aan4 ,da>na giet m5 de loog uit en gebruikt ze voor &]e vat51 wa>bij /e$s e5 we9ig bijgevoegde potas* de w]k+ d] loog moet 9 /& h\d52 #b4 gebruike m5 e5e oploss+ van fijn ge/oot5 alu9 9 wat]1 e5 kilog4 op tw9tig kan4 ,de oploss+ kan 9 heet wat] ges*i$54 ,het vo*t blijft #bd ur5 9 het vat2 da>na uitgegot5 kan het &]maal tot dezelfde bew]k+ gebruikt word54 ,m5 laat nu de vat5 #bd ur5 droog5 en spoelt ze da>na met s*oon wat] uit4 ,om te wet5 ( g5oemde bew]k+ bij de vat5 go$ is ges*i$--want dit is niet door e5e kleursv]&]+ te bespeur5--1 late m5 e5 droppel sulphas oxyduli f]ri--zwavelzuur ijz]oxydule--oploss+ 9 het vat vall51 b$ekke die plaats met papi]1 dat door e5 heet ijz] v]w>md wordt1 als wanne] het ge5e zw>te vlekk5 mag gev54 ,heeft m5 plan mag]e kaas te mak51 dan wordt de melk afgekoeld en na lang] ( kort] v]wijl afg]oomd4 ,maakt m5 vette kaas1 dan neemt m5 de melk1 zoo als zij van de koe komt1 voegt er soms zelfs room aan toe4 ,halfvette kaas heet die1 welke van g$eeltelijk g]oomde melk is v]va>digd4 ,9 elk d] g5oemde gevall5 moet de kaas/( uit de melk word5 ne]geslag52 m5 noemt dit het /remm5 van de melk4 ,dit /remm5 kan door zur5 en de lebbe-vloei/(--het /remsel--ges*i$54 ,bov5 hebb5 wij het v]s*il opgegev5 dat er be/aat tuss*5 kaas/( op de e5e en &]e wijze afgezond]d1 en gezi5 dat de kaasmak] tot h$5 v]pligt is zi* van de lebbe te b$i554 ,inde lacrymae1 z\ de di*t] zegg54 ,de lebbe komt 9 d5 h&el 9 g$roogd5 /aat voor 9 boss5 van #be /uks mag54 ,m5 heeft om deze /( toe te b]eid5 ze] vele en ze] zam5ge/elde voors*rift53 de vi]de maag van nu*t]e ( nog zuig5de kalv]5 wordt onmiddelijk na het slagt5 zorgvuldig g]e9igd1 met z\t +ewrev51 soms 9 /rook5 gesn$51 en 9 de zon ( 9 d5 s*oor/e5 g$roogd4 ,&]5 hakk5 de maag fijn1 m5g5 ha> met z\t en pep]1 vorm5 er ball5 van en droog5 die4 ,de g$roogde lebbe moet ligg51 soms e5 ja> en lang]1 want door oud]dom1 bewe]t m51 neemt h>e deugd toe 7874 ,om het /remsel te b]eid51 zegt ,,b\man1 word5 de lebb5 e5 voor e5 met e5 s*]p mes1 op e5 n$4 duim af/&1 van bov5 tot b5$5 dw>s door gekorv51 v]volg5s met zuiv]e pekel 9 e5 vat g$aan4 ,gewoonlijk neemt m51 volg5s hem1 #a-a_/b kan pekel voor i$]e leb4 ,het is noodig dat m5 /e$s zorge e5e g5oegzame hoeveelheid /remsel 9 voorraad te hebb54 ,m5 make d]halve ma> niet te we9ig te gelijk2 het w]kt to* bet] en kra*tig]1 na>mate het oud] wordt 7874 ,9 e5e toegevoegde noot wijzigt de he] ,,b\man zijn voors*rift nog e5igz9s2 hij zegt3 voor e5 vat van #fj n$4 kann5 inh\d neme m5 #ej lebb5 van de be/e soort1 vulle het vat met zuiv]e1 held]e pekel van #bj tot #be grad54 ,deze hoeveelheid is voldo5de voor duiz5d kaasjes1 weg5de #bjjj n$4 pond54 ,en op e5e &]e plaats3 m5 neme zoo t5 naa/5bij #b maatjes op de #ajj n$4 kann5 melk1 al na> dat het /remsel /]k is4 ,,h]rewijn neemt #be lebb5 op #g kilog4 pekel van #ae grad5 en voegt bij #ajj kann5 melk #cc gramm5 van dit vo*t4 ,m5 ziet1 de v]h\d+5 loop5 nog al uite51 en m5 komt nad] tot die ov]tuig+1 na>mate m5 me]d]e1 ook buit5l&s*e s*rijv]s raadpleegt4 ,ma> dit maakt nog m9d] uit1 omdat m5 van /]k] /remsel natuurlijk e5e m9d]e hoeveelheid gebruikt4 ,wie v]zek]t ons e*t] dat het kalf1 welks maag wij gebruik51 gezond 01 dat die maag zorgvuldig w]d g]e9igd1 9 e5 woord1 zoo beh&eld1 dat het w]kzaam be/&deel--de peps9e ( *ymos9e--niet gel$5 heeft8 ,laat het z\t5 te w5s*5 ov]1 ( het droog51 dan moet er ontl$+ volg54 ,m5 behoeft sle*ts e5maal 9 e5 lebbe-pakhuis gewee/ te zijn om voor altijd de ov]tuig+ m$e te drag5 dat hi] ontb9d+ 9 het spel is3 di5 /ank v]geet m5 zijn lev5 lang niet4 ,ges*i$t het droog5 9 d5 s*oor/e51 dan neemt de lebbe creosoota*tige /(f5 uit d5 rook op1 welke1 ja1 de ontb9d+ teg5 gaan1 ma> wa>s*ijnlijk ook ontl$5d w]k5 op het w]kzaam beg9sel4 ,niem& zal 9 ern/ bew]5 dat 9 de g$roogde lebbe me] en bet] /remsel voorkomt1 dan 9 de v]s*e maag uit e5 gezond kalf g5om54 ,het w>e da>om ze] te w5s*5 dat het w]kzaam beg9sel d] lebbe1 ( het /remsel1 uit de v]s*e maag g5om5 en 9 pekel opgelo/ 9 d5 h&el v]krijgba> w>e4 ,de fabriekant kon er dan voor in/aan dat e5e bepaalde hoeveelheid van zijn vo*t e5e &]e1 ev5ze] bepaalde hoeveelheid kaas/( uit de melk afzond]t4 ,is hij e]lijk1 en zijn voordeel br5gt m$e dit te zijn1 dan zal hij naauwkeurig a*t gev5 op elke maag1 die door zijne h&5 gaat2 gebrekkige1 v]leg5e1 ( die1 welke re$s 9 ontb9d+ ov]gaan1 die1 welke teg5 het li*t gezi5 blaauwe plekk5 hebb51 9 e5 woord1 alle aan welke iets hap]t1 zal hij uits*iet5 en zoo d5 kaasbo] geleg5heid gev5 om e5 aantal gebrek5 9 zijn kaas te voorkom54 ,er is nog iets3 de lebbe-vloei/( wordt door d5 bo] door e5e ze] fijne zeef ( doek gegot51 opdat alle di]lijke vezela*tige zelf/&igh$5 word5 wegg5om54 ,zoo s*rijft ,,h]rewijn2 bij ,,b\man v9d5 wij van dat doorgiet5 met ge5 enkel woord gewag gemaakt2 ev5 m9 bij ,,enkla>4 ,ges*i$t het altijd8 ,wij hebb5 r$5 het te betwijfel51 ma> ook al heeft het plaats1 wij me55 dat het onvoldo5de is4 ,bet] w>e het dan nog zijn toevlugt te nem5 tot e5 hevel1 wa>m$e m5 de bov5/a&e held]e vloei/( aftapt2 ma> elk1 die met organis*e /(f5 gew]kt heeft1 zal ons toegev5 dat het re9 da>/ell5 dez] vloei/( 9 de w]kplaats van d5 s*eikundige behoort te ges*i$54 ,het /remsel1 door d5 he] ,,lemkes uit ,edam 9 d5 h&el gebragt1 s*ijnt de zuiv]e peps9e ( *ymos9e 9 pekel opgelo/ te zijn4 ,e5 kan van dit held]e vo*t /remt twe$uiz5d kann5 melk4 ,voor wij van het /remm5 af/app5 zij hi] nog opgem]kt dat1 volg5s de ,allg4 ,zeit41 het /remm5 d] melk wordt belet door e5 bundeltje kruisemunt da>9 te legg52 volg5s &]5 is de nabijheid van dit plantje re$s voldo5de om het v]s*ijnsel te voors*ijn te roep54 ,wij hebb5 nimm] de proef g5om54 ,e5 intellig5t kaasmak] weet van hoeveel belang het is dat de melk h>e natuurlijke w>mte zoo lang mogelijk beh\dt4 ,9 we]wil van alle voorzorg5 is m5 vaak g5oodzaakt zijn toevlugt tot kun/matige w>mte te nem54 ,m5 v]hit e5 deel d] melk en voegt het dan bij d5 ov]ig5 voorraad opdat het geheel e5 w>mte van #bh tot #ce ,c4 hebbe4 ,m5 v]gete hi] niet dat wij 9 dit ho(d/uk s*rijv5 ov] het kaasmak5 9 het algeme52 voor d5 n$]l&s*5 kaasbo] is de w>mtegraad #ce ,c4 te hoog1 gelijk lat] blijk5 zal4 ,de temp]atuur bij welke de melk met het /remsel 9 aanrak+ komt1 oef5t op de eig5s*app5 d] kaas d5 gewigtig/5 invlo$ uit4 ,vele bo]9n5 hebb5 de kwade gewoonte om d5 w>mtegraad op het gevoel af te bepal54 ,eilieve1 gij die dat doet en heftig voor/aat1 /eek uwe e5e h& e5s 9 go$ w>m1 de &]e 9 k\d wat] en da>op beid5 9 laauw wat]4 ,de h&1 die met het w>me wat] 9 aanrak+ 01 zal u zegg5 dat het laauwe k\d1 die1 welke 9 het k\de wat] v]wijlde1 dat het laauwe heet is4 ,wie heeft hi] nu gelijk8 ,imm]s ge5 van beid5 en de !rmomet] alle5 kan het pleit besliss54 ,da>om zie m5 niet op teg5 de ko/5 van e5 pa> guld5 en de moeite om d5 w>mtemet] g]egeld te raadpleg51 voor dat m5 ov]gaat tot het /remm5 d] melk4 ,br5gt m5 het /remsel bij lage temp]atuur--#bf ,c4--bij de melk1 dan is de wrongel1 9 ,noord-,holl& ook glip g5aamd1 week en zwammig2 m5 erlangt weeke kaas1 die spo$ig rijp wordt en niet lang bewa>d kan blijv54 ,w]kt m5 bij hoog] w>mtegraad--#bh tot hoog/5 #ce ,c4--1 dan wordt de wrongel digt] en m5 krijgt kaz51 die lang] tijd moet5 ligg5 e] zij rijp zijn en g5uttigd kunn5 word54 ,hi]9 ligt het geheele geheim om weeke1 spo$ig rijp word5de ( h>d]e1 langzam] rijp5de kaas te v]va>dig54 ,wie kan1 na dit gehoord en erv>5 te hebb5 nog twijfel5 aan het nut van d5 !rmomet]6 ,dezelfde uitw]k+1 welke het /remm5 bij hoog] temp]atuur heeft1 kan m5 ook te voors*ijn roep5 door de re$s g]onn5 melk te v]hitt5 ( heet wat] aan ha> toe te voeg52 m5 zal bev9d5 dat de wrongel digt] wordt4 ,het /remm5 bij e5 w>mtegraad van #bh tot #ce ,c4 z\d5 wij onvoorwa>delijk aanbevel51 liev] dan het v]hitt5 van ge/remde melk4 ,m5 loopt ge5 geva> dat het bijgevoegd heet wat] op &]e deel5 d] melk nadeelig inw]kt1 no* ook dat de temp]atuur te hoog wordt1 wat het /remsel onw]kzaam maakt4 ,zijn zoo vele koeij5 voorh&51 dat de op e5maal v]kreg5 melk to]eik5d is om m9/5s e5e kaas te mak51 dan zal m5 niet ligt tot kun/matig v]w>m5 zijn toevlugt behoev5 te nem52 de melk kan dan zoo als zij van de koe komt met het /remsel v]m5gd word54 ,e5 blik op d5 !rmomet] geeft ook hi] we] de gr5z54 ,moet m5 o*t5d- en avondmelk gebruik5 om al?ans e5 kaas te mak51 dan is de e]/gemolk5e afgekoeld1 en m5 moet ha> voor het /remm5 w$] op de ges*ikte temp]atuur br5g51 hetwelk m5 het gemakkelijk/ b]eikt door /oom om d5 w& van het melkvat te do5 /rijk54 ,deze regel geldt1 't behoeft hi] naauwelijks h]9n]d te word51 alle5 voor vette kaas2 wil m5 half vette kaas mak51 dan roomt m5 de e]/gemolk5 melk af en maakt bot] van di5 room4 ,heeft m5 da>na o*t5d- en avondmelk bij elk&] g$aan en op de gew5s*te temp]atuur gebragt1 dan giet m5 het /remsel toe4 ,9 groote kaasmak]ij5 v9dt m5 e5 kraan1 beweegba> om e5 spil2 de ketel hangt aan die kraan en kan zoo gemakkelijk ov] het vuur gebragt ( er afg5om5 word54 ,ma> bet] is het1 wij m]kt5 het bov5 re$s op1 tot /oom zijn toevlugt te nem54 ,de bo]1 die mag]e kaas maakt1 koelt zijne melk snel af1 opdat zi* alle room bov5op v]zamele4 ,9 dat geval is het bot]mak5 ho(dzaak1 het kaasmak5 bijzaak1 ma> e5e bijzaak belangrijk en w9/gev5d g5oeg om er alle a&a*t op te ve/ig54 ,het spreekt van zelf dat die afgekoelde en afg]oomde melk lat] tot de gewone temp]atuur van #cj ,c4 moet word5 v]w>md1 zal m5 nut zi5 van het bijgevoegde /remsel4 ,is de kaas/( behoorlijk ge/remd1 dan is de wei1 de vloei/(1 wa>9 zij drijft1 gro5a*tig1 niet wit me]4 ,m5 neemt de wrongel uit het vo*t en ond]w]pt ha> aan e5e kra*tige drukk+ om weideel5 te v]wijd]51 ha> ges*ikt5 vorm en behoorlijke dig!id te gev54 ,na>mate m5 zi* tevr$5 /elt met het vrijwillig afloop5 d] wei1 het e5v\dig uitdruip5 d] wrongel1 ( dit v]wijd]5 van het vo*t door zwakke ( /]k]e drukk+ bevord]t1 en da>door de kaas v]s*ill5de grad5 van dig!id en van droogte geeft1 erlangt m5 kaz5 van geheel v]s*ill5de eig5s*app54 ,na>mate de drukk+1 welke de wrongel 9 d5 vorm ond]gaat kra*tig] is1 na> die mate wordt ook de kaas va/] en kan zij lang] bewa>d blijv54 ,dat va/word5 heeft e*t] zijne gr5z51 en de ond]v9d+ le]t dat het buit5gewoon zwa> p]s5 de va/heid niet 9 ev5r$igheid v]me]d]t4 ,het rijpword5 ges*i$t hi] ze] langzaam4 ,is de drukk+ zwakk]1 dan wordt de kaas week1 snel rijp1 en laat zi* sle*ts kort5 tijd go$ h\d54 ,m5 d5ke hi] aan het v]s*il tuss*5 neuf*atell] en zwits]s*e kaas1 tuss*5 limburg] en *e/] kaas4 ,bij de neuf*atell] en limburg] kaas wordt het /remsel bij lage temp]atuur toegevoegd1 het p]s5 nagelat52 bij de &]e soort5 /remt m5 bij hoog] w>mtegraad en p]/ m5 kra*tig4 ,de temp]atuur bij het /remm5 en de drukk+ w]k5 d]halve 9 dezelfde rigt+4 ,m5 zij ook b$a*t dat zwammige wrongel de hui bij het p]s5 moeijelijk] afgeeft1 dan de digt]e kaas/(4 ,de kaas moet door de geheele massa volkom5 gelijksoortig zijn2 da>om moet m5 bijzond] lett5 op de gelijkmatige v]deel+ d] wrongel1 opdat bij het p]s5 elk g$eelte de wei ev5 gemakkelijk laat v>51 want &]s krijgt m5 kaz51 bij welke het e5e g$eelte spo$ig] rijp is dan het &]e4 ,sommige kaz5 word5 van b9n5 gekleurd2 m5 neemt da>toe annatto ( orlean1 dat m5 met wat] uittrekt en bij de melk voegt1 voordat deze het /remsel erlangt4 ,9 ,allgu wordt de gele kleur d] bak/e5kaas door e5 aftreksel van saffraan v]kreg54 ,heeft de kaas e5 voldo5d5 graad van zam5hang gekreg51 dan wordt zij uit d5 vorm g5om51 op e5e koele plaats bewa>d en gez\t54 ,dat z\t5 ges*i$t 9 d5 regel door h]haald inwrijv5 met het z\t ( het legg5 9 pekel4 ,sle*ts zeld5 m5gt m5 het z\t ond] de wrongel4 ,en to* lev]t na> ons inzi5 deze h&elwijze m5ig voordeel op4 ,nu kom5 er kaz5 aan de m>kt die zoo kra*tig gez\t5 zijn1 dat niem& ha> met smaak kan nuttig54 ,soms heeft m5 het &]e uit]/e1 de kaas bevat te we9ig z\t1 is laf van smaak en laat zi* niet lang bew>54 ,9 enkele gevall5 is het z\t niet tot het h>t d] kaas doorg$rong54 ,9 d5 regel e*t] komt het e]/e gebrek voor1 hetge5 ons niet v]wond]5 kan1 wanne] m5 sle*ts b$5kt dat e5 kilog4 z\t veel m9d] ko/ dan e5 kilog4 kaas4 ,ma> dan is het opzettelijk v]vals*51 wat 9 dit ges*rift niet te huis behoort4 ,hoe weet m51 vrag5 wij1 dat de kaas uit de pekel jui/ zooveel heeft opg5om5 als noodig is om ha> te bew>5 en d5 fijn/5 smaak m$e te deel58 ,da>voor be/aat ge5 enkel zek] k5m]k4 ,m5gt m5 ond] de wrongel e5e afgewog5e hoeveelheid z\t1 dan kan m5 deze zoo nem51 dat aan beide eis*51 voldaan wordt4 ,ja1 ma> de kor/ wordt bet] 9 de pekel1 zegt de bo]4 ,de ond]v9d+ heeft gele]d dat de kaasbo]51 die het z\t ond] de wrongel m5g51 met e5 we9ig oplett5dheid ev5 go$e1 ev5 fraaije kor/5 erlang5 als zij1 die de kaas 9 de pekel legg54 ,9 het e]/e geval moet het z\t tot ze] fijn po$] gebragt en ze] jui/ 9 de massa v]deeld word52 miss*i5 is deze bew]k+1 welke iets me] moeite ko/1 de r$5 wa>om m5 het me] rationele hi] niet opvolgt4 ,het z\t5 d] kaas moet met zuiv] z\t ges*i$52 m5 v]mijde z\t dat kalk- en magnesiaz\t5 bevat4 ,9 kaas/rek5 van het we/elijk ,s*otl&1 lez5 wij bij ,,john/on1 v]kie/ m5 voor de kaas e5e onzuiv]e soort van z\t1 die e5e ruime hoeveelheid v]vloeij5de z\t51 *lorid5 van kalk en magnesia bevat4 ,deze z\t5 s*ijn5 de kor/ d] kaas vo*tig te h\d5 en da>door h>e h>dword+ te bevord]54 ,het is wa> dat de kalk met de kaas/( e5e onoplosb>e v]b9d+ vormt2 de te*nolog5 mak5 van die eig5s*ap gebruik4 ,ma> wat te zegg5 van e5e me?ode1 die1 ja1 e5e fraaije kor/ mag gev51 ma> het inw5dige d] kaas b$]ft8 ,er is nog iets3 op de eig5s*ap van het langzaam uitdroog5 d] kaas b]u/ jui/ het lang bew>52 door de v]vloeij5de z\t5 geeft m5 dit voordeel prijs4 ,m5 ov]tuige zi* d]halve ( het z\t go$ is4 ,het keuk5z\t1 *loornatrium1 moet wit en 9 wat] volkom5 oplosba> zijn2 aan de lu*t blootge/eld mag het niet vo*tig word54 ,geeft *loorb>ium 9 de oploss+ e5 ne]slag1 dan zijn er zwavelzure z\t5 aanwezig2 geeft koolzure natron e5 praecipitaat1 dan wij/ dit op kalk- en magnesiav]b9d+54 ,de laat/e v]ontre9ig+ v9dt m5 m9 ( me] bij elke soort van keuk5z\t2 zij mag e*t] sle*ts luttel zijn4 ,br5gt e5e oploss+ van blo$loogz\t e5 ne]slag voort1 dan bevat het ijz]2 zwavelwat]/(gas kan metal51 9 het bijzond] kop] a&uid54 ,vult m5 e5 glaz5 /opfles* voor de helft met /]ke pekel1 wa>9 m5 enkele droppels zwavelzuur gebragt heeft1 en beve/igt m5 tuss*5 de /op en de fles* e5 /rookje papi] met /ijfsel g$r5kt1 dan mag1 nadat de fles* e5 tijd lang 9 het donk] ge/aan heeft1 het papi] niet blaauw gekleurd word52 die kleur geeft e5e jodiumv]b9d+ als v]ontre9ig+ aan4 ,de groot/e mate van re9heid is bij de b]eid+ en beh&el+ d] kaas e5e lev5svraag4 ,de kaas/( is e5 ze] gun/ige bodem voor de ontwikkel+ van s*immel en mijt4 ,g$ur5de het z\t5 en bew>5 moet m5 de opp]vlakte d] kaas ze] re9 h\d5 door wrijv51 afwass*5 en afs*rap54 ,ook de plaats1 wa> de kaas op het bord ge/aan heeft1 zuiv]t m51 voordat m5 er &]maal kaas op zet4 ,alle5 de roque=t en /ilton kaz5 zijn aan de ontwikkel+ van e5 gro5 s*immelplantje--het p5icillium glaucum--h>5 eig5a>dig5 smaak v]s*uldigd2 da>om is de groei van zulk plantje ze] gew5s*t en wordt er voor zijne ontwikkel+ bijzond] zorg g$rag54 ,wij moet5 hi] met e5 woord meld+ mak5 van de bek5de v]&]+1 welke de kaas bij het bew>5 ond]gaat4 ,onmiddelijk na het da>/ell5 is de kaas wit en brokkelig2 na v]loop van tijd v]lie/ zij van b9n5 en van buit5 deze eig5s*app53 zij wordt speka*tig1 rijp4 ,wij behoev5 sle*ts aan die kle9e kaz5 te h]9n]51 die 9 d5 aanvang wit en brokkelig1 e5e speka*tige s*aal bekom54 ,dit proces dr+t diep] en diep] 9 de kaas door1 tot het e9delijk het h>t b]eikt1 wa>na de kaas1 lang] bewa>d1 beg9t op te loss5 en te v]vloeij54 ,dit spekkig word51 dat m5 ook het rijp5 d] kaas noemt1 is e5 gevolg van e5e s*eikundige omzett+1 die 9 het algeme5 bij lag]e w>mtegrad5 lat] beg9t en langzam] v]loopt dan bij hoog] temp]atuur1 ma> to* ook voor e5 g$eelte afhangt van de wijze1 wa>op de kaas b]eid is4 ,sommige kaassoort5 eet m5 v]s*1 &]e 9 e5 me] ( m9d] gevord]d tijdp]k van rijpte2 nog &]e word5 e]/ dan 9 d5 h&el gebragt1 als het proces van het rijpword5 volkom5 is afgeloop54 ,neuf*atell] en limburg] kaas kom5 v]s*1 wit en brokkelig t] m>kt1 ma> zij word5 weldra speka*tig en v]vloeij5 snel3 m5 kan die kaas d]halve niet lang bew>54 ,zwits]s*e en vele &]e soort5 van kaas kom5 rijp 9 d5 h&el1 ma> zijn zoo deugdzaam1 dat zij1 bij voorzigtige bew>+1 uitdroog5 en niet b$]v54 ,de vet/e kaz5 zijn natuurlijk de be/e1 ma> lat5 zi* m9d] go$ bew>5 dan de mag]e kaz5 uit afg]oomde melk da>ge/eld4 ,m5 v]gete niet hi] 9 rek5+ te br5g5 wat bov5 bij het /remm5 en p]s5 v]meld is4 ,ze] vette kaz51 me%ang]tjes1 kan m5 alle5 dan mak51 als de melk 9 het naja> de mee/e vetdeel5 bevat1 t5zij m5 op &]e tijd5 aan de melk opzettelijk room toevoege2 deze kaas moet spo$ig gebruikt word54 ,op het teg5woordig /&punt d] wet5s*ap is het e5e onbegonn5 zaak om te tra*t5 e5e volkom5e v]kl>+--!orie--te gev5 van wat er bij het rijpword5 d] kaas ges*i$t4 ,m5 heeft tra*t5 te ontl$5 en zam5 te /ell5 en is zoo tot enkele opm]k+5 g]aakt1 ma> het jui/e v]b& is niet gevond54 ,enkele di] erv>+5 will5 wij hi] m$$eel54 ,wanne] m51 zegt ,,wagn]1 vo*tige case9e aan de lu*t bloot/elt1 dan wordt er ammonia gevormd en ont/aan er vlugtige vette zur51 die zi* met de ammonia v]b9d54 ,t]wijl de ammonia-bases zi* met het onv]&]d geblev5 g$eelte d] kaas/( v]e5ig51 ont/aan er /(f5 als de caseat5--album9at5--van amylam9e1 butylam9e1 ammonia1 wa>s*ijnlijk ook leuc9e-caseaat1 van welke de mee/e 9 wat] oplosba> zijn4 ,het spekkig ( rijp word5 d] kaas is aan de vorm+ dez] /(f5 toe te s*rijv54 ,wanne] m5 spekkige kaas met wat] beh&elt en bij de gefiltre]de vloei/( v]dund zwavel- ( z\tzuur voegt1 dan s*eidt zi* de case9e 9 vlokk5 af1 welke na uitwass*5 met wat] alle eig5s*app5 d] v]s*e kaas/( oplev]t4 ,9 de spekkige kaas is het groot/ g$eelte d] case9e nog onv]&]d aanwezig4 ,vroeg] me5de m5 dat het rijpword5 d] kaas b]u/te op de ontl$+ van het keuk5z\t1 d]halve op de vorm+ van natron-album9aat4 ,m5 moet die me5+ v]w]p51 da> de laat/g5oemde /( door de zwak/e zur5 ontle$ wordt3 de case9e1 als zuur bes*\wd1 kan het z\tzuur niet uitdrijv54 ,bij enkele kaassoort51 9 het bijzond] bij de vett]e1 9 welke de hoog]e t]m5 van de rij d] vlugtige vette zur5 aanwezig zijn1 mag het keuk5z\t welligt ontle$ word51 ma> ook hi] is het ge5sz9s de case9e1 welke zi* met de natron v]b9dt4 ,wanne] m5 oude limburg] kaas met wat] uittrekt1 dan ont/aat 9 de geconc5tre]de oploss+ door bijvoeg+ van plat9a*loride e5 ruim n$]slag van plat9asalmiak4 ,het keuk5z\t1 bij de b]eid+ d] kaas toegevoegd1 wordt 9 dit geval 9 z\tzuur en natron ontle$2 het zuur v9d5 wij 9 oude kaas met ammonia en amylam9e v]bond5 t]ug2 de natron heeft zi* v]e5igd met de vlugtige vette zur51 zooals val]iaanzuur1 capronzuur1 enz4 ,de eig5a>dige smaak van vele kaassoort5 hangt van deze v]b9d+5 af4 ,welligt dat het 9 het v]volg gelukt om aan gewone kaas1 door bijvoeg+ van amylsalmiak1 d5 s*]p5 en k5s*ets5d5 smaak van sommige frans*e en engels*e kaz5 te gev54 ,wordt oude kaas met wat] uitgetrokk51 dan kan m5 9 het gefiltre]de vo*t de salpet]zure z\t5 gemakkelijk aantoon54 ,behalve de amylam9e ont/aat bij de ontl$+ van kaas altijd leuc9e1 wel e5 bewijs voor de innige betrekk+ tuss*5 beide lig*am54 ,v]hit m5 leuc9e1 dan split/ zij zi* 9 amylam9e en koolzuur4 ,om de v]&]+5 d] kaas bij het rijpword5 te le]5 k5n51 heeft ,,tromm] gewigtige bijdrag5 gelev]d4 ,m5 z\1 volg5s hem1 het proces e5e matige rott5de gi/+ kunn5 noem54 ,de witte1 v]s*e kaas reage]t /]k zuur1 ma> met d5 tijd wordt die zure reactie van buit5 na> b9n5 imm] zwakk]1 t]wijl de kaas doors*ijn5d1 spekkig1 rijp wordt4 ,e9delijk gaat de zure reactie 9 e5e alcalis*e ov]3 de kaas wordt ov]rijp4 ,g$ur5de dit proces ont/aan rott+sproduct5 d] prote9e/(f5--d] kaas/(--zooals leuc9e1 tyros9e1 ammonia en de ammoniabases3 amylam9e1 butylam9e1 enz4 ,deze bases neutralis]5 de zur5 d] kaas1 en e9delijk wordt de zure onoplosb>e case9e oplosba>4 ,ook het vet d] kaas ond]gaat e5e g$eeltelijke ontl$+2 er ont/aan vlugtige en niet vlugtige zur5 uit de rij d] zoog5aamde vette zur51 welk] v]b9d+5 met ammonia d]halve 9 de kaas aanwezig zijn4 ,,blondeau me5de opgem]kt te hebb5 dat de kaas/( voor e5 g$eelte 9 vet ov]g+2 dit nu heeft volg5s gelo(wa>dige proefnem+5 van ,,brassi] niet plaats1 integ5deel1 de hoeveelheid vet neemt af4 ,van de kaas kan m5 met regt bew]5 dat zij ge5 p]iode van /il/& doorleeft2 langzam]h& b]eikt zij het toppunt van deugdzaamheid en gaat dan w$] t]ug4 ,wij behoev5 hi] niet te h]hal5 dat ha> lev5sloop ze] v]s*ill5d is1 na>mate van het v]s*il 9 temp]atuur bij het /remm51 d5 me]d]5 ( m9d]5 graad van drukk+ bij het p]s51 groot] ( g]+] vetgehalte1 enz4 ,bov5 hebb5 wij die gevall5 re$s uite5gezet4 ,zal het proces tot /il/& 787 kom51 dan kan dit alle5 door langzaam uitdroog5 ges*i$54 ,vroeg] noemde m5 de v]&]+51 welke de kaas bij het rijpword5 ond]gaat1 spontane1 vrijwillig intr$5de1 omdat zij niet door e5e toegevoegde s*eikundige /( ont/aan1 ma> buit5 ons to$o5 gebor5 word54 ,m5 hield de zuur/( d] lu*t voor noodzakelijk en me5de dat aan ha> de v]&]5de1 ontl$5de w]k+ 0 toe te s*rijv54 ,nu boekt m5 d]gelijke v]&]+5 op rek5+ van lag]e planta>dige ( di]lijke organism54 ,bov5 hebb5 wij er de a&a*t op geve/igd dat de kaas/( e5 ze] gun/ig5 bodem voor zulke organism5 oplev]t1 ma> de vraag blijft to* onbeantwoord hoe de w]k+ van de opp]vlakte na> het b9n5/e d] kaas zi* uit/rekk5 kan1 da> de be/e kle9e kaz51 zelfs al zijn zij volkom5 rijp1 to* zuur reag]54 ,bij vel5 beg9t het rijpword5 re$s ond] het z\t51 en 9 de pekel kan zi* to* ge5 organisme ontwikkel54 ,de s*immelplantjes 9 sommige kaz5--roque=t1 /ilton--kom5 door s*eur5 9 het inw5dige4 ,ov] het rijp word5 d] kaas heeft ook ,dr4 ,f4 ,,cohn 9 zijne ,beitrge zur ,biologie d] ,pflanz5 gesprok54 ,hij noemt dit rijpword5 e5 e*t gi/+sproces1 dat ond] d5 invlo$ van organis*e f]m5t5--zymophiet5--/aat4 ,deze f]m5t5 kom5 met de lebbe-vloei/( 9 de melk en zijn hoog/wa>s*ijnlijk 9 de maag van het lev5de di] re$s voorh&54 ,zij behoor5 tot de bact]in1 ,bact]ium ,t]mo en ,micrococcus4 ,gaat het proces van het rijp word5 door de bijzond]e eig5s*app5 e5] kaassoort en hoog] temp]atuur snel van de h&1 dan is het ond]s*eid tuss*5 de rijpe s*aal en de niet rijpe massa ze] 9 het oog vall5d1 ja1 de buit5/e laag kan v]vloeij5 en alcalis* reag]51 t]wijl het inw5dige nog wit is en blaauw lakmoespapi] rood kleurt4 ,het v]vloeij5 is niets &]s dan het oploss5 van de alcalis*e kaas/( 9 voorh&5 vo*t2 bij /]k gep]/e en drooge kaas heeft het niet plaats1 en het rijp5 gaat hi] dan ook ze] langzaam voort4 ,vroeg] me5de m5 dat rijpe kaas alcalis* moe/ reag]51 en het rijpword5 zelf e5 ov]drag5 van ammonia van buit5 na> b9n5 04 ,,otto heeft ons hi] uit d5 droom geholp54 ,to5 hij las dat ,,pay5 de kaz5 9 zure en alcalis*e indeelde1 heeft hij v]s*ill5de kaz5 ond]zo*t en bevond5 dat ze all5 zuur reage]d51 behalve ov]rijpe1 weeke kaz51 zooals de neuf*atell]1 welk] reactie to* ook sle*ts zwak alcalis* 04 ,hij vond zuur3 de holl&s*e1 de zwits]s*e1 de *e/]1 /ilton1 p>mesaan1 de kruid5kaas1 ja1 zelfs de weeke /ra*9o en de met s*immel b$ekte roque=t1 die volg5s ,,pay5 alcalis* is4 ,,otto kan da>om de me5+ van ,,pay5 niet deel5 dat het rijp5 d] kaas nu e5s door organism5 z\ zijn v]oorzaakt--bij de alcalis* reag]5de--1 dan w$] op &]e wijze--bij de zure kaas--z\ tot /& kom54 ,hij geeft e*t] ga>ne toe dat bij weeke kaassoort5 w]kelijk gi/+ met vorm+ van ammonia kan ont/aan1 e5e gi/+ door di]lijke organism5 te voors*ijn g]oep54 ,dat het rijp51 het spekkig word5 d] kaas w]kelijk b]u/ op v]m9d]de zure reactie1 heeft ,,tromm] bewez54 ,neutralise]t m5 het zuur bij witte kaas1 dan v]krijgt zij alle eig5s*app5 d] rijp geword5e4 ,het be/ ges*i$t dit met koolzure ammonia4 ,de wrongel moet voor dit doel digt] gemaakt word51 hetzij door v]w>m5 d] wei1 hetzij door het bijgiet5 van heet wat]2 v]volg5s p]/ m5 ha>1 9 l9n5 ( 9 gr( vloeipapi] gewikkeld1 om zooveel do5lijk de wei te v]wijd]54 ,neemt m5 weeke ( zwammige wrongel1 dan v]vloeit de kaas4 ,m5 kruimelt de wrongel1 v]m5gt ha> met het noodige z\t1 des noods met spec]ij51 en kne$t er bij kle9e g$eelt5 de koolzure ammonia go$ ond]4 ,weldra wordt de massa doors*ijn5d1 spekkig en ela/is*4 ,de kaas is dan g]e$2 m5 drukt ha> 9 d5 vorm1 die vo*tig gemaakt is om het aanhang5 te belett51 en weldra hebb5 de deeltjes d5 noodig5 zam5hang4 ,laat m5 ha> g$ur5de e5ig5 tijd op e5e lu*tige plaats /aan1 dan is zij spo$ig droog en als h&elswa> lev]ba>4 ,,otto heeft met uit/ek5d gevolg die proef h]haald2 hij maakte door toevoeg+ van groot] ( kle9] hoeveelheid koolzure ammonia de kaas me] ( m9d] s*]p1 zond] dat het s*aadde dat de kaas m9 ( me] alcalis* reage]de4 ,,otto nam de proef me]mal5 op het college2 de he]5 /ud5t5 liet5 zi* de zoo b]eide kaas go$ smak54 ,het mak5 van n$]l&s*e kaas4 ,tot hi]toe sprak5 wij ov] kaas 9 het algeme52 wij moet5 nu tra*t5 de regel5 op te spor5 voor het v]va>dig5 van n$]l&s*e kaas4 ,de kaas 9 ,n$]l& kan m5 ges*ikt tot twee soort5 br5g51 de vette namelijk en de mag]e kaas4 ,om de e]/e te b]eid5 neemt m5 mee/al de melk1 zooals zij van de koe komt2 voor de laat/e moet de melk e5e bijzond]e bew]k+ ond]gaan3 zij wordt afg]oomd4 ,dit ges*i$t natuurlijk niet om ko/ba>d] kaas te erlang51 ma> om bot] uit d5 room te hal54 ,wij will5 met de mag]e kaas aanvang5 en mak5 9 de e]/e plaats meld+ van het afroom54 ,/aat de melk e5ig5 tijd ru/ig aan ha> zelve ov]gelat51 dan /ijg5 de vetbolletjes als soortelijk ligt] na> bov5 en v]zamel5 zi* op de opp]vlakte d] melk4 ,hoe snell] dit ges*i$t1 des te bet] en zuiv]d] is de room1 des te zoet] blijft de melk4 ,duurt het proces lang]1 dan wordt de bov5/e laag room droog]1 wankleurig1 en de ond]/a&e melk zuur4 ,van het mee/e belang d]halve is het alles zoo 9 te rigt51 dat de room zi* 9 d5 kort/5 tijd afs*eidt4 ,vroeg]1 en ook ?ans nog1 bezigde m5 vlakke vat51 zoog5aamde melkm\t54 7fig4 #a74 ,9 zulke lage vat5 behoeft elk vetbolletje sle*ts e5 g]+5 weg af te legg5 om de opp]vlakte te b]eik54 ,m5 g+ to5 vooral uit van e5 me*anis* pr9cipe4 ,teg5woordig doet m5 dit nog wel1 ma> de s*eikundige w]k+ wordt niet buit5 rek5+ gelat54 ,liet m5 vroeg] de melk dag5 lang /aan om de g]+/e deeltjes room niet te v]liez51 wa>bij1 dit zij tuss*5 twee haakjes gezegd1 de mag]e kaas wa>lijk niet 9 deugdzaamheid won1 teg5woordig is het afroom5 9 #ab tot #bd ur5 afgeloop54 ,illu/ratie3 7fig4 #a74 ,9 ,engel& koelt m5 da>toe de melk t5 spo$ig/e af door vlakke t9n5 vat5--twee voor elke koe--9 bakk5 met /room5d wat] te zett54 ,te ,d]by%ire a*t m5 de ges*ikt/e temp]atuur die van #ad ,c4 ,lag] dan tot #i ,c4 koelt m5 da> niet af1 en de tijd van afroom5 is hoog/5s #bd ur54 ,de melk 's morg5s aangevo]d /aat #bd ur5 te room51 de avondmelk wordt na #ab ur5 afg]oomd4 ,hi]door blijft er wel e5ige room t]ug1 ma> de kaas wordt er bet] door4 ,wat op elk gegev5 tijd/ip het voordeelig/ is1 moet5 de loop5de prijz5 van bot] en kaas besliss54 ,de nieuw/e en be/e me?ode is door e5 zwe$1 d5 grondeig5a> ,,sw>tz1 en e5 noor1 d5 he] ,,dake +evo]d4 ,volg5s ,,sw>tz ges*i$t de afs*eid+ van d5 room het spo$ig/ en het mee/ volkom5 bij e5e temp]atuur van #d ,c41 d5 w>mtegraad namelijk1 bij welk5 het wat] zijne groot/e dig!id heeft4 ,bij deze temp]atuur v9dt de zoo gevreesde s*eikundige omzett+ d] melk niet plaats1 en zij kan g$ur5de twee ( drie dag5 gemakkelijk zoet word5 geh\d54 ,,sw>tz v]krijgt deze lage temp]atuur g$ur5de het geheele ja> door het gebruik van ijs1 wa>9 de van blik v]va>digde bakk51 welke de melk t] roomafs*eid+ bevatt51 word5 geplaat/4 ,de geheele me?ode is uitvo]ig bes*rev5 en met plat5 opgeheld]d door d5 hoogle]a> ,e4 ,h4 ,,von ,,baumhau]1 9 het tijds*rift1 uitgegev5 door de n$]l&s*e maats*appij van nijv]heid1 ja>gang #ahgd1 vi]de /uk4 ,regt jamm] is het dat ons l& ge5 k\d /room5d wat] oplev]t1 zooals dit 9 de bek5 9 ,zwits]l& gevond5 wordt4 ,het aanlegg5 van e5 ijspakhuis1 al ges*i$t dit ook bov5 d5 grond1 is aan vele bezw>5 v]bond51 te me] wanne] m5 b]ek5t dat m5 voor elk5 lit] melk e5 kilogram ijs noodig heeft4 ,die ov] dit bezwa> kan h55 /app51 rad5 wij ze] aan het /uk van d5 he] ,,baumhau] te lez52 hij zal v9d5 dat uit de k\de melk #aj proc4 me] bot] v]kreg5 wordt dan uit de w>me4 ,ook het afroom+sproces gaat snel van de h&4 ,,s*atzmann teek5t aan dat #add kilogramm5 melk bij #d ,c4 gev53 na de e]/e #ab ur5 #e1cj kilogr4 room1 twe$e #j1ag d]de #j1jf ,deze me?ode lev]t ook nog het gewigtig voordeel op1 dat de vlakke kle9e melkm\t5 v]vall5 en plaats mak5 voor uit go$ v]t9d blik v]va>digde bakk51 die bij e5e hoogte van #ej c5tim4 e5 inh\d van #ej lit]s hebb5 en mee/al tot #de c5tim4 ( met #de lit]s melk gevuld word5 7fig4 #b74 ,9 onze figuur zijn twee bakk5 met melk gevuld afgebeeld2 zij /aan 9 e5 groot]5 bak met ijs gevuld2 t] zijde en iets hoog] /aat het roomvat2 e5 h\t5 brug ligt tuss*5 beide vat51 opdat er bij het afs*epp5 van d5 room niets zal v]lor5 gaan4 ,dat afroom5 ges*i$t door e5 lepel1 afgebeeld 9 7fig4 #c74 ,e9delijk ziet m5 9 7fig4 #d7 hoe e5 ijskeld] bov5 d5 grond kan word5 aangelegd4 ,de s*ots5 ijs ru/5 op e5 roo/] en zijn t] zijde en van bov5 b$ekt met e5e dikke laag zaagsel1 dat de w>mte afke]t4 ,de s*aduwzijde is dat m5 de melk tot d5 uit]/5 gr5s van alle vet b]o(t en1 dit do5de1 kaas erlangt1 die m9d] m>ktwa>de heeft4 ,illu/ratie3 7fig4 #b74 ,illu/ratie3 7fig4 #c74 ,om het gewigt d] zaak v]meld5 wij hi] nog kortelijk wat de he] ,,wallis uit ,dybeck1 door eig5 erv>+ gele]d1 ov] dit ond]w]p s*rijft4 ,ook deze ond]zoek] komt tot het resultaat1 dat m5 door afkoel+ d] melk tot #d ,c4 de mee/e bot] v]krijgt4 ,ma> al 0 dit zoo niet1 dan lev]t deze afkoel+sme?ode nog zoo vele &]e voordeel5 op1 dat zij ongetwijfeld bov5 de oude wijze van h&el5 de voorkeur v]di5t1 hetzij m5 bot]-1 hetzij m5 kaasmak5 op het oog hebbe4 ,,wallis bewe]t dat m5 niet gemakkelijk e5e bet]e me?ode zal uitv9d51 ma> hij laat er1 ongelukkig voor ons l&1 op volg51 dat zij vooral te huis behoort 9 l&51 wa> m5 ov] ijs ( k\de bronn5 kan bes*ikk54 ,ga>ne gev5 wij hem toe dat het zuiv] h\d5 van we9ige1 groot]e blikk5 vat5 met veel m9d] moeite v]bond5 is dan het re9ig5 d] teg5woordig 9 gebruik zijnde melkm\t54 ,voorts wij/ ,,wallis op het voordeel dat m5 ge5 geva> loopt van zure melk4 ,niet alle5 voor d5 bo]1 die zijne melk 9 de /ad v]koopt1 is dit van gewigt1 ma> ook de kaas is bet]1 m9d] tot ontl$+ g5eigd en laat zi* lang] bew>54 ,ook de gek>nde room kan tot b]eid+ d] kaas gebezigd word51 wa>door m5 de hoeveelheid van dit product v]me]d]t4 ,illu/ratie3 7fig4 #d74 ,dat de bot] fijn] en aang5am] van smaak is1 zal wel niem& betwijfel51 die b$5kt dat het t]ugblijv5 van kaas/( en melksuik] 9 de bot] de oorzaak is van het ransig word54 ,ond]zoekt m5 bot] volg5s de oude me?ode v]va>digd1 dan v9dt m5 dat zij tot #c proc4 di] s*adelijke inm5gsel5 bevat1 t]wijl de bot]1 volg5s de afkoel+sme?ode van ,,sw>tz v]kreg51 hoog/5s e5 proc4 kaas/( en melksuik] aantoont4 ,9 ons l& bezigt m5 van /e5 gemetselde bakk51 welke met welwat] uit de pomp gevuld word51 en wa>9 de melk e5ig5 tijd t] afkoel+ v]blijft 7fig4 #e71 ( m5 laat de melk 9 e5 put zakk51 met welwat] gevuld 7fig4 #f74 ,illu/ratie3 7fig4 #e74 ,ma> g5oeg ov] het afkoel+sproces2 elk roeije met de riem51 die hij heeft1 ma> h\de ond] het oog dat1 na>mate hij snell] afkoelt en digt] bij #d ,c4 komt1 na> die mate bot] en kaas bet] word54 ,ges*i$t het k>n5 van d5 room t]/ond nadat hij is afges*ept1 dan kan m5 de k>nemelk bij de &]e1 de afg]oomde1 9 ,n4-,holl& getapte melk g5aamd1 voeg51 en tot de kaasb]eid+ ov]gaan4 ,illu/ratie3 7fig4 #f74 ,to5 wij ov] het kaasmak5 9 het algeme5 sprak51 zag5 wij dat veel afhangt van de temp]atuur1 wa>op de melk met de lebbevloei/(1 het /remsel1 beh&eld wordt4 ,9 ons l& is veeltijds de v+] van de melkmeid de w>mtemet]1 en hoe b$riegelijk deze is1 hebb5 wij vroeg] aangetoond4 ,dat moet v]&]51 de bo] moet er zijn e] 9 /ell5 go$e kaas te mak52 zoo bevord]t hij tev5s zijn voordeel1 wat wa>s*ijnlijk ev5 zwa> weegt4 ,9 de kaasfabriek5 9 ,am]ika en ,engel& v]w>mt m5 de afg]oomde melk met /oom2 die /oom komt niet 9 de melk1 wat noodeloos de hoeveelheid vo*t z\ v]me]d]51 ma> hij /rijkt van buit5 langs de w&5 d] vat5 en v]hit het koelwat]4 ,hi]door v]krijgt m5 e5e ze] regelmatig v]deelde w>mte4 ,hij1 die niet ov] /oom kan bes*ikk51 moet tot het gewone vuur zijne toevlugt nem5 en1 ( de geheele hoeveelheid melk v]hitt51 ( e5 zek] g$eelte bov5 het vuur br5g51 zoodat dit1 aan de ov]ige melk toegevoegd1 d5 v]langd5 w>mtegraad oplev]t4 ,de ond]v9d+ 9 ,am]ika1 9 ,engel& en ook 9 ons vad]l& opg$aan1 le]t dat #bh tot #cj ,c4 de mee/ ges*ikte temp]atuur is om de melk met de lebbevloei/( 9 aanrak+ te br5g54 ,m5 kie/ d5 lag]5 graad 9 d5 zom]1 d5 hoog]5 9 d5 w9t]4 ,heeft m5 d5 v]langd5 graad op d5 !rmomet]1 die zoo +]igt kan ( moet zijn1 dat hij op de melk drijft1 afgelez51 dan sluit m5 d5 /oom af ( neemt d5 ketel van het vuur4 ,hoe hoog moet m5 e5 g$eelte zijn] melk v]hitt51 opdat dit gevoegd bij d5 geheel5 voorraad dez5 tot #bh ,c4 br5ge8 ,die vraag is van belang voor bo]51 die hunne melk niet 9 groote ketels bov5 het vuur kunn5 hang52 zij is bov5di5 gemakkelijk te beantwoord53 ,/el1 m5 hebbe a lit]s melk1 welke tot #bh ,c4 moet5 v]w>md word52 dat geeft a maal #bh w>mte-e5h$52 de !rmomet] wij/ aan dat de melk t ,c4 w>m is1 dat zij a maal t w>mte-e5h$5 heeft4 ,is t kle9] dan #bh1 dan komt zij w>mte-e5h$5 te kort2 trekt m5 a maal t af van a maal #bh1 dan v9dt m5 het getal w>mte-e5h$51 welke bij de melk gevoegd ha> op #bh ,c4 br5g54 ,v]hit m5 nu e5 g$eelte d] melk1 /el m lit]s1 tot t ,c41 dan komt het er op aan om t zoo te bepal5 dat a maal #bh v]m9d]d met a maal t gelijk worde aan m maal t4 ,da>toe trekke m5 a maal t af van a maal #bh en deele m5 het v]s*il door m4 ,m5 mete dus zijne melk en bepale ook h>5 w>mtegraad2 het getal1 dat de !rmomet] geeft1 v]m5igvuldige m5 met het aantal lit]s2 ook v]m5igvuldige m5 #bh met het aantal lit]s1 en trekke beide product5 van elk&] af2 t5 slotte deele m5 het v]kreg5 getal door het aantal lit]s1 dat m5 bov5 het vuur wil br5g54 ,die deel+ geeft het getal grad5 aan1 dat de !rmomet] 9 de melk1 welke bov5 het vuur komt1 moet aanwijz54 ,mee/al neemt m5 de melk iets w>m]1 omdat m5 v]liez5 van w>mte te be/rijd5 heeft4 ,wil m51 t5 &]51 wet5 hoe veel melk m5 tot e5 bepaald aantal grad51 tot #ge ,c4 bijvoorb41 moet v]hitt51 opdat deze bij d5 voorraad gevoegd het geheel tot #bh ,c4 v]w>me1 dan v]m5igvuldige m5 w$] het aantal lit]s melk1 wa>uit de kaas zal gemaakt word51 e]/ met #bh1 dan met het aantal grad5 op d5 !rmomet] afgelez51 trekke beide product5 van elk&] af1 en deele door #ge4 ,9 algebrais*e teek5s heeft m53 a 7#bh-t7 mt en t a_/m 7#bh-t72 ( t #ge nem5de1 #ge a_/m 7#bh-t7 en m a_/#ge 7#bh-t7 ,m5 h\de 9 het oog dat de melk 9 ge5 geval tot het kookpunt mag word5 v]hit4 ,illu/ratie3 7fig4 #g74 ,illu/ratie3 7fig4 #h74 ,wij/ de !rmomet] d5 gezo*t5 graad1 tuss*5 #bh en #cj ,c4 aan1 dan voegt m5 het /remsel bij de melk4 ,9 onze algeme5e bes*\w+5 hebb5 wij het noodige ov] de lebbevloei/( aangevo]d2 hi] d]halve kunn5 wij kort zijn4 ,alle5 will5 wij do5 opm]k5 dat het van belang is de lebbevloei/( en snel en gelijkmatig door de melk te v]deel52 da>toe moet de laat/e d]halve met e5 nap ( op &]e wijze omg]o]d word54 ,is dit ges*i$1 dan dekt m5 het vat met e5 deksel en e5 doek1 om zoo lang mogelijk de w>mte te bew>54 ,na #dj tot #fj m9ut5 is het proces van het /remm5 afgeloop52 g$ur5de al di5 tijd laat m5 de melk met ru/1 opdat de wrongel gelijkmatig gevormd zal word54 ,da>na ga m5 ov] tot de v]deel+ d] kaas/(1 van welke bew]k+1 ook het snijd5 ( doorhal5 g5aamd1 veel afhangt4 ,wordt zij ruw en onges*ikt g$aan1 dan v]krijgt m5 lat] e5e m9d]e soort van kaas1 die spo$ig] aan b$]f ond]hevig is4 ,m5 gebruikt 9 ons l& mee/al de h>p 7fig4 #g71 welke 9 alle rigt+5 door het kaasvat gevo]d wordt 7fig4 #h74 ,de am]ikan5 zijn ons ook hi]9 voor gewee/2 zij v]deel5 de kaas niet door met e5 nap het vo*t om te ro]52 ook trekk5 zij door de wei ge5e h>p met ronde kop]5 drad5 bespann51 ne51 zij snijd5 de wrongel 9 d5 lett]lijk5 z9 van het woord4 ,da>toe hebb5 zij e5 aantal s*]pe /al5 mess51 welke 9 e5 raam gevat zijn1 zoodat de blad5 op af/&5 van #g tot #h millim4 ev5wijdig loop54 ,zulk raam wordt ze] omzigtig door de kaa/obbe gevo]d en de kaas 9 lag5 v]deeld1 die v]ticaal loop52 h]haalt m5 de bew]k+ loodregt op de e]/e rigt+1 dan ont/aan er zoo vele vi]kante blokk51 die alle regt op /aan4 ,die blokk51 alle d5 vorm van e5 prisma ( p>allelopip$um hebb5de1 moet5 loodregt op de rigt+ d] ass5 &]maal v]deeld word51 opdat er kle9e blokjes1 cub5 ( dobbel/e55 zull5 ont/aan 7fig4 #i74 ,da>toe heeft m5 9 ,engel& uit ,am]ika e5 &] /el mess5 +evo]d4 ,liep5 de e]/e mess5 v]ticaal door het melkvat1 deze zijn zoo +]igt1 dat hunne sn$e horizontaal gaat4 ,ook zij /aan op af/&5 van #g tot #h millim4 van elk&]4 ,illu/ratie3 7fig4 #i74 ,wil m5 e5 vi]kant raam hal5 door e5 rond vat1 dan lev]t dit eig5a>dige moeijelijkh$5 op2 niet 9 elk g$eelte van het vat zal de kaas/( op gelijke wijze gesn$5 zijn2 het v]wond]t ons da>om dat m5 ge5 vi]kante ( langw]pig vi]kante bakk5 om de kaas te snijd5 zi* aans*aft4 ,met zulk5 vorm v]vall5 alle bov5g5oemde bezw>54 ,is de kaas/( behoorlijk v]deeld1 dan wordt de /oomkraan geop5d om wei en case9e langzaam tot #cf ,c4 te v]w>m54 ,heeft m5 het kaasvat aan e5 kraan hang51 dan wordt het bov5 het vuur g$raaid en v]w>md1 tot de !rmomet] g5oemd5 graad aangeeft4 ,9 kle9e bo]d]ij5 laat m5 de wrongel g$ur5de e5ige oog5blikk5 ru/ig bez9k51 neemt e5 g$eelte d] bov5/a&e wei af1 en v]w>mt die zoo hoog1 dat zij1 bij de ov]ige wei en kaas/( gevoegd1 dit m5gsel op de temp]atuur van #cf ,c4 br5gt4 ,onze bov5 gegev5 =mule kan ook hi] van di5/ zijn om d5 graad van w>mte te bepal51 welk5 de afgegot5 wei moet aannem51 zal zij de kaas/( tot de v]langde temp]atuur br5g54 ,m5 m5ge de heete wei omzigtig met de kaas/(1 zorg5de dat m5 nooit bov5 #cf ,c4 v]hit en dat de wrongel niet aane5pakt4 ,g$ur5de de v]w>m+ moet m5 voor ge/adige en langzame omro]+ zorg54 ,wordt de w>mtegraad hoog]1 dan erlangt m5 kaas1 die te va/1 te digt is4 ,is de temp]atuur lag]1 dan is de wrongel week en zwammig en de kaas wordt te spo$ig rijp1 kan niet lang bewa>d blijv54 ,holl&s*e s*rijv]s rad5 aan om bij #ae lit]s g]oomde melk ongeve] e5 lit] gek>nde--dat is1 9 dit geval1 zure--melk te do54 ,deze geeft aan de kaas e5e zek]e kor!id en ontneemt ha> h>e taaije ho$anigheid4 ,voegt m5 er me] gek>nde melk aan toe1 dan wordt de kaas te brokkig4 ,is de wrongel va/1 dan wordt de wei afgegot54 ,9 de fabriek ges*i$t dit door e5 hevel2 het weivat is da> e5 gemetseld bekk51 dat lag] ligt dan de kaa/obbe4 ,de wrongel komt dan op e5 v]giet1 opdat zij uitdruip5 en bekoel5 zal4 ,op het l&1 buit5 de fabriek1 s*ept m5 de wrongel 9 e5 tobbe1 de wr+tobbe g5aamd 7fig4 #aj74 ,illu/ratie3 7fig4 #aj74 ,9 die tobbe ligt e5 doek van los weefsel1 dat de wei gemakkelijk doorlaat4 ,heeft m5 op di5 doek zoo veel wrongel ges*ept als m5 voor e5 kaas me5t noodig te hebb51 dan draait m5 de vi] punt5 van d5 doek 9 e51 en p]/ en drukt1 zoo veel de kra*t d] spi]5 dit toelaat1 om de wei te v]wijd]54 ,om dit w]k gemakkelijk te v]rigt5 heeft m5 e5 b]rie ond] d5 doek met wrongel ges*ov52 de wr+boot met b]rie en doek wordt nu teg5 e5 d] /ijl5 van d5 /al ( teg5 d5 muur gezet1 wa>aan e5 /]ke h\t5 klamp beve/igd is4 ,om de wei nu nog /]k] uit het kaasrunsel te wr+51 wordt er e5 /]ke plank1 de kaaswip g5aamd1 opgelegd en het e5e e9de d] plank ond] gezegd5 klamp ges*ov51 t]wijl de kaaswr+] op het &]e e9de gaat zitt5 en ge/adig op en n$] wipt4 ,9 &]e /rek5 ges*i$t dit w]k met e5e p]s1 de weip]s g5aamd4 ,e]/ laat met het kaasrunsel ond] ligte drukk+ /aan1 dan wordt het met de h& gekruimeld1 op nieuw ond] de p]s gebragt1 en beide h&grep5 zoo vaak h]haald1 tot alle weideel5 voldo5de zijn v]wijd]d4 ,de wrongel is nu droog en m5 br5gt ha> 9 de tobbe tot e5e fijne1 kruimela*tige zelf/&igheid4 ,9 ,am]ika en 9 ,engel& ges*i$t dit kruimel5 door middel van e5 mol51 d5 wrongel- ( runselmol5 g5aamd 7fig4 #aa1 #ab en #ac74 ,illu/ratie3 7fig4 #aa74 ,illu/ratie3 7fig4 #ab74 ,illu/ratie3 7fig4 #ac74 ,op vele plaats5 van ons l& wordt het kaasdeeg na het kruimel5 met de voet5 getr$51 op ongeve] dezelfde wijze als nog vele rogg5broodbakk]s te w]k gaan4 ,m5 noemt dit het portel5 d] kaas4 ,het voors*rift luidt dat de portela> zijne voet5 regt held] zal afwass*51 voor dat hij dit w]k beg9t2 ma> ( dit altijd ges*i$t1 mog5 wij met e5ig5 grond 9 twijfel trekk54 ,wij hebb5 voet5 en be55 gezi51 die we9ig blijk5 van held]heid gav51 zoo zelfs dat m5 met wa>s*ijnlijkheid kon aannem5 dat de huid 9 ge5e #ad dag5 met wat] 9 aanrak+ gewee/ 04 ,de wa>heid gebi$t ons er bij te voeg5 dat die voet5 aan e5 rogg5broodbakk]1 niet aan e5 portela> behoord51 ma> ( nu de laat/e de z9delijkheid altijd zoo v] drijft1 als 9 dit geval noodig is1 moet nog uitgemaakt word54 ,ma> er is me]1 laat de portela> 9 het re9ig5 zijn] voet5 zoo omzigtig zijn als ma> mogelijk is1 hij kan niet belett5 dat hij ond] het zw>e w]k beg9t uit te wasem51 en het zweet d] voet5 bevat bot]zuur1 dat door deze bew]k+ 9 de kaas komt en aanleid+ kan gev5 tot gebrek54 ,het kruimel5 en portel5 op w]ktuigelijke wijze te v]rigt5 is d]halve 9 elk geval v]re te v]kiez51 al lat5 wij nog buit5 rek5+ dat de massa gelijkmatig] v]deeld wordt en me] homoge5 is4 ,9 de kaasfabriek5 9 ,am]ika en ,engel& heeft m5 de gewoonte het z\t ond] de gekruimelde wrongel te m5g51 voor dat de kaas door p]s+ h>5 vorm erlangt4 ,onzes inzi5s pleit veel voor die h&elwijze2 m5 kan to* met volkom5e jui/heid de hoeveelheid z\t bepal51 t]wijl het 9 pekel zett5 van gevormde kaas veel onzek]s ov]laat4 ,het z\t wordt voorts gelijkmatig 9 de kaas v]deeld1 wat volg5s de oude me?ode niet zoo is4 ,komt gevormde kaas 9 pekel1 dan zal dit vo*t nu e5s snell]1 dan w$] langzam]1 nu e5s me]1 dan m9d] diep doordr+54 ,hoe weet m5 bijvoorb4 ( het h>t d] kaas g5oegzaam z\t heeft opg5om58 ,alles gaat hi] op de gis4 ,ook het weg5 van de kaas1 voordat zij gez\t5 wordt1 en da>na dagelijks1 als zij 9 de pekel /aat1 heft de bezw>5 niet op4 ,m5 d5ke1 om ma> iets te noem51 aan de endosmotis*e w]k+ tuss*5 de pekel en het vo*t 9 de kaas v]vat4 ,de kaasbo]1 die ma> ev5 nad5kt1 wordt g$rong5 al?ans e5e proef 9 die rigt+ te nem51 en wij durv5 hem voorspell5 dat het bij die e5e proef niet blijv5 zal4 ,alle5 dan1 wanne] de kaas spo$ig speka*tig1 rijp moet wez51 laat zi* de h&elwijze van het lat] z\t5 v]d$ig52 de ongez\t5 kaas to* gaat spo$ig] 9 gi/+ ov]1 is dus snell] rijp1 ma> m5 v]gete niet1 dat zulke kaas niet lang bewa>d kan word54 ,ma> zelfs 9 dit geval kan m5 zijn doel langs e5 &]5 weg b]eik54 ,wanne] m5 zi* h]9n]t wat wij vroeg] ov] het rijpword5 d] kaas ges*rev5 hebb51 zal m5 het ze] natuurlijk v9d51 dat m5 dit proces ook bespo$ig5 kan door het bijvoeg5 van e5 we9ig ammonia bij de wrongel4 ,t5 ov]vlo$e kan m5 e5 g]+ g$eelte van het z\t--keuk5z\t--door salmiac v]vang54 ,niets e9delijk belet ons het z\t5 e5 half etmaal1 iets kort] ( lang]1 na> gelang d] temp]atuur1 uit te /ell52 hi]door to* heeft m5 het 9 zijne magt het rijpword5 te bespo$ig54 ,de engels*5 nem51 op het voetspoor d] am]ikan5 #b1d tot #b1e kilogr4 z\t op duiz5d lit]s melk4 ,het gaat hi] als met vele keuk5voors*rift52 de e5 h\dt me] van h>tige kaas1 e5 &] v]kie/ wat m9d] z\t4 ,9 ge5 geval e*t] kunn5 wij het voors*rift onvoorwa>delijk go$keur51 wijl er niet van kaas1 ma> van melk gesprok5 wordt en deze nu e5s me]1 dan wat m9d] casene bevat4 ,miss*i5 w>e #e proc4 van het gewigt d] kaas wel de ges*ik/e1 gemiddelde hoeveelheid4 ,het is moeijelijk1 zoo mogelijk1 jui/e voors*rift5 te gev52 het gebruik is hi] regel4 ,alle5 b$5ke m5 dat de kaas lang] go$ blijft1 wanne] zij iets me] z\t bevat1 en voor hem1 die kaas t] v]z5d+ maakt1 heeft deze opm]k+ h>e wa>de4 ,na het portel51 wil m51 na het z\t5 is het vorm5 aan de beurt4 ,9 ons l& m5gt m5 ond] de mag]e kaas e5e zek]e hoeveelheid kruidnagel5 en komijnzaad4 ,de kruidnagel5 zijn g$roogde bloemknopp5 van d5 ,c>yophillus aromaticus ,l41 e5 boom van aanzi5lijke grootte1 welke voor komt op de ,moluks*e eil&51 ,ile de ,b\rbon1 ,ile de ,france1 ,we/-,indie en ,zuid-,am]ika4 ,die1 welke uit ,ile de ,b\rbon en ,cay5ne kom51 zijn de sle*t/e4 ,kruidnagel5 zijn donk]bru91 g]impeld1 en bevatt5 9 alle ond]deel5 e5e rijke hoeveelheid ae!ris*e olie4 ,die olie is 9 kle9e kli]tjes afgezet1 welke m5 bij het doorkliev5 gemakkelijk wa>neemt4 ,reuk en smaak d] kruidnagel5 zijn bek5d4 ,kruidnagel51 van welke de ae!ris*e olie ( het w]kzaam be/&deel is afg$e/ille]d1 zijn vo*tig1 bijna zw>t1 ze] rimpelig1 m9d] aromatis*1 en miss5 het kogeltje van bloemblad54 ,het komijnzaad is de vru*t van e5e s*]mplant1 ,cum9um cym9um ,l41 welke uit ,egypte af/amt en 9 ,zuid-,europa v]b\wd wordt4 ,dit zaad is zijn aromatis*5 reuk en smaak v]s*uldigd aan e5e eig5a>dige ae!ris*e olie1 welke 9 e5 bepaald g$eelte1 9 de /riem5 tot #j1bd proc4 v]vat is4 ,m5 zie toe dat het zaad voldo5de g]e9igd zij2 9 vele soort5 to* kom5 /(1 z& en d]gelijk5 voor4 ,illu/ratie3 7fig4 #ad74 ,illu/ratie3 7fig4 #ae74 ,de geportelde wrongel komt nu als /ijf deeg 9 het kaasvat 7fig4 #ad74 ,zulk vat moet van /]ke duig5 gemaakt zijn1 wijl het ond] de p]s veel te lijd5 heeft4 ,9 d5 bodem zijn gat5 geboord1 opdat de wei bij het p]s5 da> e5 uitweg zal v9d54 ,op het vat komt e5 /]k deksel 7fig4 #ae71 dat ze] jui/ 9 het vat pa/ en ond] de p]s met de kaas na> b5$5 zakt4 ,het is bij de komijnde ( leids*e kaas gebruikelijk dat de kor/ ge5e spec]ij bevat4 ,van da> legt m5 9 het kaasvat e]/ e5e laag wrongel t] dikte van ongeve] #e c5tim42 deze laag is bek5d ond] d5 naam van bl9de ( bodemlaag4 ,op deze laag /rooit m5 e5 we9ig fijn gehakte nagel5 en komijn4 ,hoe naauwkeurig] m5 de spec]ij v]deelt1 des te bet] aanzi5 heeft lat] de op5gesn$5 kaas4 ,vel5 hebb5 da>om de gewoonte telk5 male 9 de wr+kuip sle*ts zooveel wrongel ( runsel1 als voor de volg5de laag noodig is1 met de spec]ij te doorkn$54 ,op de e]/e komt nu e5 twe$e laag1 v]volg5s wat komijn en nagel51 dan w$] e5e laag wrongel1 enz41 totdat het vat ( de vorm gevuld is4 ,m5 e9digt natuurlijk met e5e ongeve] #e c5tim4 dikke laag wrongel1 opdat ook de bov5kor/ vrij zij van spec]ij4 ,nu legt m5 het deksel1 ook volg] g5aamd1 op de wrongel en br5gt het vat ond] de p]s4 ,het zij v]gund hi] de vraag te opp]5 ( m5 de spec]ij niet gelijkmatig] ond] het kaasdeeg z\ v]deel51 wanne] m5 hi]toe gebruik maakte van e5ig w]ktuig1 9 d5 trant bijv4 van d5 bot]kn$] 7fig4 #af7 afgebeeld4 ,dat d5kbeeld moet noodw5dig bij elk opkom51 die de doorgesn$5 kaas a&a*tig bes*\wt4 ,zulk w]ktuig is bov5di5 aan de z9delijkheid bevord]lijk4 ,illu/ratie3 7fig4 #af74 ,m5 heeft p]s5 van de mee/ v]s*ill5de vorm5 en afmet+51 ma> wij z\d5 niet durv5 v]zek]51 dat zij alle voor het hi] beoogde doel ev5 ges*ikt zijn4 ,lief/ z\d5 wij drie eis*5 /ell5 aan de p]s voor d5 kaasmak]3 e]/5s1 dat de drukk+1 welke de p]s uitoef5t1 langzaam /ijg5d en aanh\d5d kan zijn2 t5 twe$e1 dat de p]s ov]al gemakkelijk en zond] groote ko/5 kan word5 +]igt1 e9delijk1 dat de drukk+1 na>mate van de grootte d] kaas1 naauwkeurig kan word5 g]egeld4 ,9 de mee/e gevall5 wordt dezelfde drukk+ bij groote en kle9e kaz5 aangew5d1 dezelfde ook1 ( zi* e5 ( me] kaz5 te gelijk ond] de p]s bev9d54 ,v]deelt m5 e5e bepaalde drukk+ ov] twee opp]vlakk51 wa>van het e5e dubbel zoo groot is als het &]e1 dan zal natuurlijk elk deeltje1 /el de vi]kante millimet]1 van het groote opp]vlak met de helft d] kra*t g$rukt word51 welke de vi]kante millimet] van het kle9e ond]gaat4 ,dit behoeft ge5e v]d]e opheld]+1 ma> wij mog5 er het gevolg uit trekk51 dat e5e bepaalde drukkra*t1 welke bij e5 kaas van zek] opp]vlak nog ev5 alle wei v]wijd]t1 te kort zal s*iet51 wanne] m5 groot] kaas ( kaas van groot] opp]vlak ond] de p]s br5gt4 ,het is d]halve van het mee/e belang dat m5 de drukk+ k5t1 welke de p]s ond] bepaalde om/&igh$5 uitoef5t1 en dat m5 die drukk+ v]zw>51 ma> ook v]m9d]5 kan4 ,de he]5 ,,mos] en ,,ro? hebb51 zond] iets van elk&] te wet51 door naauwkeurige proev5 uitgemaakt1 dat de mee/ ges*ikte drukkra*t voor de kaassoort1 welke ons bezig h\dt1 is van #ae tot #ba1 gemiddeld #ah kilogramm5 op e5 kilogr4 kaas4 ,gebruikt m5 e5e p]s als hefboom van de twe$e soort +]igt1 dan valt het niet moeijelijk de drukk+ te b]ek551 wanne] m5 k5t3 d5 af/& van het /eunpunt tot de z d] kaas1 die gep]/ moet word52 d5 af/& van het /eunpunt tot het loop5d gewigt en het gewigt van dit laat/e 9 kilogr4 uitg$rukt4 ,m5 v]m5igvuldige dit gewigt met d5 af/& van het /eunpunt tot het loop5d gewigt1 deele het kom5d product door d5 af/& van het /eunpunt tot de z d] kaas1 en trekke bij de som het gewigt van d5 hefboom4 ,heeft de p]s1 wat niet zeld5 voorkomt1 behalve het loop5d gewigt nog e5 gewigt op het uite9de van d5 hefbooms>m1 dan b]ek5t m5 de drukk+1 door dit twe$e gewigt uitgeoef5d1 op dezelfde wijze en telt het bij het re$s gevond5e voor het loop5d gewigt en d5 hefboom4 ,illu/ratie3 7fig4 #ag74 ,niet alle p]s5 zijn van loop5d gewigt voorzi52 mee/al hangt er aan het uite9de van d5 hefbooms>m e5 bak met /e55 bezwa>d 7fig4 #ag74 ,9 zulk gebrekkig geval s*iet er niets ov] dan de drukk+1 zoo go$ het gaan wil te regel5 door me] ( m9d] /e55 9 d5 bak te do5 en op elk5 /e5 e5 m]k te plaats51 dat het gewigt van di5 /e5 aangeeft4 ,m5 kan ook het vat1 wa>9 de kaas1 die gep]/ moet word51 zi* bev9dt1 op v]s*ill5de af/&5 van het /eunpunt plaats54 ,ond] ov]ig5s gelijke om/&igh$5 is dan de drukkra*t omgeke]d ev5r$ig met d5 af/& van kaas en /eunpunt4 ,op d5 hefbooms>m kan m5 dan nomm]s aanbr5g51 welke die af/&5 (1 wanne] m5 d5 hefboom /e$s met hetzelfde gewigt bezwa>t1 regt/reeks de drukk+5 9 kilogramm5 aangev54 ,wil m5 dat de drukk+1 welke de p]s uitoef5t1 langzaam /ijg5d zal zijn--en dit is vol/rekt noodig 9 het geval1 dat ons bezig h\dt--1 dan kan m5 niet buit5 het loop5d gewigt2 al te la/ig to* z\ het wez51 als m5 de kaas telk5 reize ond] de p]s e5e &]e plaats moe/ gev54 ,ma> de drukk+ moet ook aanh\d5d zijn1 bewe]d5 wij1 en niets natuurlijk] dan dat2 zij to* is het1 welke de kaas vorm geeft en de wei uitdrijft4 ,h\dt de drukk+ bij tuss*5pooz5 op1 dan /aat ook dit proces /il4 ,m5 zal dus bet]1 regelmatig] en snell] w]k5 met e5e p]s1 welk] drukk+ voortdur5d is4 ,is dit zoo1 dan be/aat er gegronde r$5 om de p]s5 met s*roev51 zooals die 9 ,engel& en ook 9 ,duits*l& voorkom51 onvoorwa>delijk af te keur54 ,de p]s van ,,dray maakt hi]op e5e gelukkige uitzond]+2 wij hebb5 ha> 7fig4 #ah en #ai7 afgebeeld1 omdat wij ha> h\d5 voor de be/e1 welke ooit gemaakt is4 ,de afbeeld+ is zoo duidelijk1 dat zij ge5e v]d]e bes*rijv+ behoeft4 ,m5 ziet dat de s*roef door e5 kruk 9 beweg+ gebragt wordt en de drukk+ voortdur5d blijft aanh\d51 door het v]nuftig aangebragt me*anisme van het loop5d gewigt4 ,illu/ratie3 7fig4 #ah74 ,illu/ratie3 7fig4 #ai74 ,onz5 twe$5 eis* behoev5 wij niet als de &]e met klem van r$55 te motiv]52 elk e5 zal ons hi] ga>ne gewonn5 spel gev54 ,dit zoo zijnde1 ke]5 wij t]ug tot de wrongel 9 het kaasvat4 ,dit laat/e bev9dt zi* ond] de p]s 9 e5 vi]kant h\t5 ka/je ( bakje1 wa>9 de wei bij het p]s5 v]zameld wordt4 ,m5 beg9t met e5e za*te drukk+ uit te oef552 heeft deze e5ig5 tijd aangeh\d51 dan v]/]kt m5 ha> door het loop5d gewigt op d5 hefbooms>m me] na> het uite9de te v]plaats51 ( me] /e55 9 d5 bak te br5g54 ,e9delijk br5gt m5 het twe$e1 va/e gewigt1 zoo de p]s dit heeft1 op zijne plaats1 dat is1 op het uite9de van d5 hefbooms>m1 t]wijl m5 met het loop5d gewigt de drukk+ regelt1 lief/ ongeve] #ah kilogr4 voor elk kilogram kaas4 ,zulke kra*tige drukk+ geeft aan de kaas de ho$anigheid1 wa>door zij zoo voordeelig bov5 &]e soort5 uitmunt4 ,de wei1 welke zi* nog 9 de kaas bev9dt1 vloeit ond] de /]ke drukk+ door de op5+5 9 d5 bodem van het kaasvat na> d5 ond] /a&5 bak en kan opgevang5 word5 9 e5 vat1 dat ond] de p]s /aat4 ,heeft de kaas g$ur5de e5 pa> ur5 ond] de p]s ge/aan1 dan wordt zij uit d5 vorm g5om51 9 e5 fijn gewev5 l9n5 doek gewikkeld en op nieuw ond] de p]s gebragt4 ,m5 zorge dat de uite9d5 ( slipp5 van d5 doek ze] gelijkmatig ov] de kaas gev\w5 word54 ,na twee ( drie ur5 p]s5 legt m5 e5 s*oon5 doek om de kaas1 welke m5 tev5s omw5dt1 en p]/ ha> &]maal e5 pa> ur54 ,deze bew]k+ moet m5 mee/al nog e5s h]hal51 alle5 met dit v]s*il dat m5 nu d5 doek weglaat1 t5 e9de ge5 afdruksels d] v\w5 9 de kaas te mak54 ,heeft de kaas g5oegzam5 tijd1 mee/al g$ur5de e5e na*t1 ond] de p]s ge/aan1 dan wordt zij uit d5 vorm g5om5 en tuss*5 twee plank5 gep]/1 om d5 hoog5 /ijl5 vorm van het kaasvat weg te nem51 en ha> d5 bek5d51 plat rond5 vorm te gev54 ,wil m5 de kaas van e5 m]k voorzi51 d5 dubbel5 sleutel bijvoorb4 ( het wap5 van ,leid51 dan ges*i$t dit g$ur5de deze laat/e bew]k+1 voor welke m5 mee/al e5e &]e1 de zoog5aamde zakp]s1 bezigt4 ,deze be/aat uit e5 bak met gewigt5 bezwa>d1 welke door middel van t\w5 en e5 haspel1 soms e5 s*roef1 langzaam1 op de kaas wordt n$]gelat54 ,wa>om m5 e5e d]gelijke p]s noodig heeft1 is ons niet duidelijk4 ,met de p]s van ,,dray met het loop5d gewigt kan m5 zoo veel en zoo we9ig kra*t uitoef55 als m5 sle*ts v]langt4 ,ook is het niet moeijelijk om e5e zuiv]e regt/&ige drukk+ te v]krijg52 da>toe is alle5 e5e soli$e bew]k+ d] deel5 noodig4 ,hij1 die de door ons bes*rev5 p]s bezit1 kan1 dunkt ons1 de zakp]s wel miss54 ,deze moet alle5 nog da> di5/ do51 wa> de onvoll$ige inrigt+ d] &]e p]s belet om jui/ zooveel en zoo we9ig drukk+ uit te oef55 als m5 me5t noodig te hebb5 tot het naauwkeurig vorm5 d] kaas4 ,b9n5 #bd ur5 is e9delijk ook deze bew]k+ afgeloop54 ,wij sprek5 hi] niet ov] de grootte d] kaz52 elk kan natuurlijk zijne kaas zoo zwa> en zoo ligt mak5 als hij v]kie/1 ( bet]1 als zijn belang m$ebr5gt4 ,9 d5 h&el word5 teg5woordig kaz5 van #aj tot #ae kilogr4 het mee/ gezo*t4 ,dit is h$5 zoo1 kan morg5 &]s wez54 ,de am]ikan5 mak5 langw]pig vi]kante kaz52 zij hebb5 d5 vorm van e5 reg?oekig1 vi]hoekig prisma ( p>allelopip$um4 ,met het oog op het pakk5 en de v]z5d+ bi$t deze vorm eig5a>dige voordeel54 ,ook voor d5 w9keli] is hij niet te v]smad54 ,heeft hij op de toonbank a*t] het va/e mes1 dat tot het doorsnijd5 d] kaas di5t1 e5e v]deel+ 9 c5timet4 gemaakt1 dan ziet hij met e5 opslag van het oog hoe lang het /uk moet word5 afgesn$5 om zijne kalant5 het gevraagde gewigt af te lev]54 ,heeft m5 het z\t niet re$s ond] de wrongel gekne$1 dan moet de kaas na het v]lat5 d] p]s gez\t5 word54 ,da>toe komt zij 9 e5 langw]pig vi]kant5 bak1 met pekel van #ae grad5 ,beaum ( #a1ajie soortelijk gewigt4 ,de bak is zoo diep dat de kaas er vrij 9 drijv5 kan4 ,m5 b$ekt de bov5zijde met z\t1 laat de kaas #bd ur5 9 het vo*t v]wijl51 ke]t ha> om1 b$ekt w$] de bov5opp]vlakte met z\t1 en neemt ha>1 na &]e #bd ur51 uit de pekel4 ,dan komt zij 9 d5 z\ttrog1 e5 lang51 twee decimet]s diep5 h\t5 bak1 9 welk5 de kaas met z\tkri/all5 b$ekt wordt2 deze v]vloeij5 en de pekel trekt langzaam 9 de kaas4 ,zoo lang de kaas 9 d5 z\ttrog /aat1 wordt zij dagelijks geke]d4 ,en wanne] heeft zij g5oeg z\t opg5om58 ,zi$a> e5 la/ig vraag/uk1 alle5 bij b5ad]+ uit te mak51 en wa>toe 9 elk geval veel ond]v9d+ behoort4 ,m5 rek5t 9 het algeme5 dat e5 kaas van #aj tot #ab kilogr4 g$ur5de #aj tot #ab dag5 9 d5 z\ttrog moet ligg54 ,na het z\t5 wordt de kaas met zuiv] wat] afgewass*5 en met e5 zwa>1 bre$ mes1 het kaasmes1 afges*raapt1 wa>door h>e opp]vlakte zuiv] glad wordt4 ,de kaas is nu g]e$1 ma> de gewoonte wil dat h>e kor/ e5e bru9-roode kleur zal hebb54 ,om deze te v]krijg5 v]wt m5 de kaas4 ,da>toe neemt m5 orlean 9 wat] opgelo/1 met potas* gekookt en v]dund met bie/--colo/rum--4 ,m5 sme]t dagelijks van dit vo*t op de kaas1 totdat de v]langde kleur te voors*ijn komt4 ,het aanbr5g5 dez] kleur/( heeft ook dit go$e1 dat de kor/ bet] bewa>d blijft4 ,wanne] m5 t5 slotte de kaas nog e5ig5 tijd--drie tot vi] wek5--op plank5 bewa>d heeft1 is zij g5oegzaam uitg$roogd om ha> t] m>kt te br5g54 ,&]5 lat5 dit droog5 voorafgaan1 s*rap5 dan en kleur5 met orlean4 ,het orlean1 lez5 wij bij ,,oudemans1 wordt v]kreg5 door de zad5 van ,bixa ,orellana ,l1 e5e plant uit tropis* ,am]ika en ,oo/-,indie1 met hun klev]ig ov]treksel 9 wat] af te wrijv5 ( da>9 te lat5 gi/52 het komt ( als e5 deeg1 ( droog 9 d5 h&el4 ,het heeft 9 vo*tig5 /aat e5 roode1 9 droog5 e5e rood-bru9e kleur en smaakt bitt]1 wrang en zilt4 ,m5 heeft de walgelijke gewoonte om orlean met ur9e te bevo*tig51 deels omdat door ammonia de kleur bet] uitkomt1 deels om het door uitdroog5 v]m9d]de gewigt te h]/ell54 ,op papi] laat orlean e5e geel-roode /reep a*t]4 ,het smelt niet1 ma> v]br&t met held]e vlam4 ,volg5s ,,gir>d9 mag go$ orlean hoog/5s #aj proc4 as* a*t]lat54 ,9 wat] lo/ deze kleur/( we9ig1 9 alcohol bijna volkom51 9 alcalin met e5e blo$roode kleur op4 ,zwavelzuur kleurt het e]/ indigo-blaauw1 lat] gro5 en e9delijk violet4 ,orlean be/aat uit orell9e--e5e h>sige gele kleur/(--1 e5e rood-gele extractieve kleur/(1 gom1 enz4 ,9 d5 h&el ond]s*eidt m5 cay5ne-orlean1 vroeg] 9 koek51 ?ans als deeg1 braziliaans* orlean--deega*tig--1 oo/-indis* ,o4--9 koek5--en da>5bov5 ,o4 9 /ang5 ( pijp54 ,9 d5 laat/5 tijd komt er uit ,cay5ne e5e orleansoort 9 blikk5 buss51 weg5de #g tot #aa kilogr4 ,deze soort is e5 va/ deeg met #fg tot #gj proc4 wat]2 zij laat sle*ts #e proc4 as* na1 t]wijl ha> kleur5d v]mog5 het dubbel van het gewone orlean z\ zijn4 ,voor wij van deze kaas af/app51 will5 wij v]meld5 hoe de *9ez5 uit plant5zad5 zi* kaas wet5 te b]eid51 die e5ige ov]e5kom/ met de beh&elde soort heeft4 ,het be/&deel d] plant51 dat 9 zijne eig5s*app5 e5ige ov]e5kom/ met de case9e d] melk heeft1 bev9dt zi* 9 de zad5 d] legum9osae1 voornamelijk 9 erwt51 l9z5 en boon54 ,m5 kan het 9 wat] oploss5 en door zwakke zur5 uit de oploss+ n$]slaan4 ,deze zelf/&igheid wordt dan ook plant5-case9e g5aamd4 ,de *9ez5 kok5 de erwt5 tot brei1 s*eid5 het vo*t door e5 zeef af en voeg5 bij het laat/e gipswat] om de plant5kaas te /remm54 ,die ge/remde kaas1 wrongel ( runsel1 wordt v]volg5s op dezelfde wijze beh&eld als de case9e1 door lebbe-vloei/( uit de melk afges*eid54 ,de massa neemt1 volg5s ,,iti]1 langzaam d5 reuk en d5 smaak van di]lijke kaas aan4 99 99 99 99 99 ,wij zijn g5ad]d tot de bes*rijv+ d] wijze1 wa>op de vette kaas1 de g\ds*e ( /olks*e en edamm] kaas1 gemaakt wordt4 ,ook hi] gev5 ons ,am]ika en ,engel& e5 niet te v]smad5 voorbeeld4 ,da> to* heeft m5 vele kaasfabriek5 opg]igt1 welke 9 ons l& nog al te s*a>s gevond5 word54 ,ov] het nut van zulke cop]atieve v]e5ig+51 zegt pr(essor ,,von ,,baumhau]1 zull5 wij wel niet behoev5 te sprek52 hoeveel arbeid da>door wordt uitgespa>d1 hoe e5v\dig en m9d] ko/ba> de bo]d]ij5 da>door kunn5 word5 +]igt1 hoe veel uitgespa>d kan word5 door het m9d] v]lies1 hetwelk het w]k5 9 het kle9 /e$s v]oorzaakt1 en 9 welke mate de product51 door de me]d]e gelijkheid en de groot]e zorg1 die da>aan be/e$ kan word51 voor d5 h&el 9 wa>de to5em51 spr+t te ze] 9 het oog1 dan dat hi]ov] e5 lang betoog noodig is4 ,de ho(dpunt5 uit de /atut5 van zulke v]e5ig+5 v9dt m5 9 het ,tijds*rift van ,nijv]heid1 #ahgd1 #d;de /uk1 bladz4 #bah1 m$eg$eeld door d5 hoogle]a> ,,von ,,baumhau]4 ,de voordeel5 e5] kaasfabriek zijn d]halve3 #a4 groot] gelijkvormigheid 9 de ho$anigheid d] kaas2 #b4 v]hoog+ d] wa>de van de kaas1 vooral 9 melk]ij51 wa> door m9d] go$e v]pleg+ van het vee ( door het uitreik5 van vo$sel1 dat te w5s*5 ov]laat1 9 d5 regel sle*te kaas gemaakt wordt2 #c4 v]m9d]+ van w]k1 wa>m$e wij me] 9 het bijzond] de vr\w van d5 kaasbo] geluk mog5 w5s*52 #d4 v]hoog+ van de wa>de van het l&4 ,slaan wij e5 oog op zulk e5e fabriek1 op die te ,d]by%ire bijvoorb41 dan zi5 wij dat de melk van ongeve] #djj koeij5 da> dagelijks v]w]kt wordt4 ,de fabriek is zoo geb\wd dat de aangevo]de melk t]/ond 9 e5e soort van keld] komt1 wa> e5e zoo veel mogelijk /&va/ige temp]atuur he]s*t4 ,het kaasmak5 ges*i$t da> 9 de morg5ur54 ,de avondmelk wordt afgekoeld1 zoo als wij vroeg] re$s aan/ipt51 en 's &]5 daags bij de morg5melk gevoegd2 beid5 word5 nu door /oom tot #bh ( #cj ,c4 v]w>md4 ,die w>mtegraad regelt zi* na> het w$]1 zoodat m5 bij koel] atmosphe] tot #cj1 bij w>m] w$] sle*ts tot #bh ,c4 gaan mag4 ,m5 drage zorg dat het geheel d] melk de /&va/ige temp]atuur hebbe aang5om51 want is de melk op de e5e plaats van het vat w>m] dan op de &]e1 dan v]krijgt m5 e5 ongelijk product en is de wrongel hi] en da> taai4 ,het v]lies van w>mte door uitdamp+ kan m5 voorkom5 door het vat met e5 deksel1 wa>ov] des noods e5 dikke doek1 af te sluit54 ,moet de kaas van b9n5 gekleurd word51 dan voegt m5 nu aan de melk e5 we9ig annatto ( kaaskleursel1 dat is1 orlean met potas* gekookt1 toe4 ,de hoeveelheid dez] kleur/( hangt af van de gewoonte2 9 d5 zom] kan m5 ha> des noods weglat52 9 d5 w9t]1 wanne] de koe hooi eet1 behoeft m5 natuurlijk iets me]4 ,m5 drage vooral zorg dat de kleur/( door omro]5 ze] gelijkmatig 9 de melk v]deeld wordt4 ,dezelfde regel is van toepass+ op het bijvoeg5 d] lebbe-vloei/( ( het /remsel4 ,ov] deze /( hebb5 wij het noodige gezegd 9 onze algeme5e bes*\w+52 wij kunn5 ha> hi] d]halve met /ilzwijg5 voorbijgaan4 ,na de bijvoeg+ van het /remsel en het omro]5 d] melk1 zet m5 het deksel op het vat1 en laat m5 de melk g$ur5de #cj tot #dj m9ut5 9 ru/4 ,de w]k+ van het /remsel heeft iets snell] plaats1 wanne] de melk m9 ( me] zuur is geword54 ,laat m5 de wrongel te lang /aan1 voordat m5 tot het snijd5 ov]gaat1 dan wordt zij taai2 de be/e tijd1 wa>op dit ges*i$t1 is als de case9e va/ geword5 is1 zond] dat zij e5e zek]e za*!id op het gevoel v]lor5 heeft4 ,alle5 ond]v9d+ kan hi] besliss51 want is de wei lat] troebel wita*tig1 9 plaats van e5e held]e kleurlooze vloei/(1 dan is dit e5 bewijs dat m5 de wrongel niet op d5 jui/5 tijd doorgehaald heeft4--,ook ov] het doorhal5 zelf kunn5 wij kort zijn2 het moet natuurlijk zorgvuldig en gelijkmatig ges*i$51 wel snel1 ma> met we9ig beweg+ 9 het vo*t4 ,to5 wij ov] komijnde kaas sprak51 hebb5 wij gewag gemaakt van het mee/ da>toe ges*ikte w]ktuig en de wijze van beh&el54 ,illu/ratie3 7fig4 #bj74 ,op de gelijkmatig/e wijze ges*i$t wa>s*ijnlijk het snijd5 d] wrongel door het app>aat van ,,keevil1 e5 engels*man4 ,wij k5n5 het niet uit ond]v9d+1 ma> e5 blik op de afbeeld+ 7fig4 #bj7 moet elk e5 de ov]tuig+ gev5 dat m5 tot h$5 niets bet]s heeft uitg$a*t4 ,wij kunn5 dit w]ktuig niet bet] bes*rijv5 dan door te zegg51 dat 9 de z van het cil9d]vormig melkvat e5 /ang /aat1 om die z beweegba>4 ,d5kt m5 zi* e5 plat vlak door die z gebragt en reg?oekig op dit vlak e5 twe$e1 en /elt m5 zi* voor dat die vlakk5 gevormd zijn uit l\t] mess51 dan ko/ het niet veel moeite om 9 te zi5 dat het draaij5 van d5 /ang de mess5 9 gelijkmatige beweg+ br5gt1 e5e beweg+1 die door d5 /& d] mess5 aanleid+ geeft dat de wrongel 9 s*ijv51 ( bet]1 9 dobbel/e55 gesn$5 wordt4 ,de mess5 to* van het e5e vlak ( d5 e55 vleugel /aan loodregt1 die van d5 &]5 vleugel loop5 horizontaal4 ,bov5 het vat is buit5di5 e5e inrigt+ tot zev5 d] melk aangebragt1 zoo dat niet dan re9e melk v]w]kt wordt4 ,digt aan d5 bodem van de kuip bev9dt zi* e5 kraan om de wei te lat5 afloop54 ,dit ges*i$t 9 d5 regel #bj m9ut5 nadat de wrongel gesn$5 is4 ,m5 neemt d5 /ang en de vleugels uit het vat1 spreidt ov] de wrongel e5 doek1 welke langs de zijde van het vat tot aan d5 bodem toe ne]g$rukt wordt1 en bezigt nu d5 /ang1 zond] de mess51 om de wrongel te p]s51 en zoo van ov]tollige wei te ontdo54 ,m5 ziet het w]ktuig is ze] praktis* en lev]t volg5s ,,gregory 9 ,mead[ ,place ,f>m--,d]by%ire--van #e tot #aj proc4 me] kaas dan de oude1 vroeg] gevolgde me?ode4 ,voor dat wij van het snijd5 af/app5 zij nog gezegd dat de af/& d] mess5 zorgvuldig moet word5 g]egeld4 ,/aan zij v]d] dan zes ( zev5 millim4 van elk&]1 dan erlangt m5 groote dobbel/e551 welke wel iets me] kaas gev51 omdat bij het v]d] beloop d] bew]k+ m9d] case9e en m9d] bot] 9 de wei ov]gaan1 ma> de /ructuur is op5 en oneff51 de smaak van de kaas laat te w5s*5 ov]1 omdat 9 die groot]e dobbel/e55 me] wei blijft opgeslot51 die zek] niet nalaat 9 gi/+ ov] te gaan4 ,hoe fijn] de wrongel1 des te bet] wordt de wei afges*eid51 des te bet] smaak erlangt de kaas1 en des te lang] kan m5 ha> bew>54 ,zelfs het fijn wrijv5 d] wrongel is om gemakkelijk te bevro$5 r$55 s*adelijk3 het mes en het mes alle5 moet zijn pligt do54 ,na het snijd5 laat m5 9 de fabriek1 welke wij bov5 aanhaald51 het vat e5ige m9ut5 met ru/1 opdat de wrongel zal bez9k54 ,dan wordt de wei langzaam tot #cg ( #dj ,c4 v]w>md4 ,die regel is van toepass+ bij v]s*e zoete melk4 ,is de melk oud en zuura*tig1 dan laat m5 de temp]atuur ze] snel rijz51 totdat m5 d5 bege]d5 graad van #cg tot #dj ,c4 b]eikt heeft4 ,door het v]w>m5 beg9t de vroeg] zoete wei e5 zur5 smaak aan te nem54 ,dit is het jui/e oog5blik om ha> van de wrongel af te giet5 ( ha>1 door het op55 van e5 kraan ( door middel van e5 hevel te v]wijd]54 ,de naauwkeurige graad van het zuur word5 is van het all]groot/e belang2 jamm] dat smaak en reuk1 die b$riegelijke wa>nem]s1 hi] nog besliss5 moet54 ,_h m5 e5 ges*ikt5 acidomet]1 die met jui/heid en de hi] gevord]de snelheid d5 graad van het zuur aan gaf1 dan behoefde m5 zi* niet met e5 t5 naa/5bij te v]g5oeg54 ,9 ,am]ika neemt m5 zijn toevlugt tot e5 heet ijz] om te bepal5 ( m5 d5 regt5 graad van het zuur word5 d] wei re$s b]eikt heeft4 ,m5 neemt e5 /ukje wrongel1 p]/ er de wei uit en br5gt het 9 aanrak+ met het heete ijz]1 totdat het er aan kleeft4 ,da>op tra*t m5 de wrongel op za*te wijze van het ijz] te v]wijd]52 heeft m5 het regte punt van zuur word5 niet b]eikt1 dan breekt het /ukje runsel kortweg van het ijz] af4 ,is da>5teg5 de wrongel op het punt1 dat m5 v]langt1 dan laat zij zi*1 zond] af te brek51 9 drad5 trekk5 van #ae tot #bj c5tim4 l5gte4 ,hoe me] en hoe fijn] drad5 m5 v]krijgt des te nad] is m5 bij het toppunt van go$e kaas4 ,is de wei afgegot5 ( door e5 hevel v]wijd]d1 dan komt het runsel 9 e5 langw]pige ki/ met dubbel5 bodem4 ,de b9n5/e di] bodems is op vele plaats5 doorboord1 om uitweg aan de wei te gev54 ,m5 spreidt e5 doek 9 de ki/1 vult ha> g$eeltelijk met wrongel1 /rooit da>ov] het noodige z\t en w]kt alles go$ door elk&]4 ,dit doorw]k5 ges*i$t nog met de h& en is d]halve e5e leemte 9 de bew]k+2 veel bet] w>e het hi]toe de hulp van e5 w]ktuig 9 te roep54 ,door het kn$5 wordt de wei1 ma> ook e5 g$eelte van het z\t1 9 de wei opgelo/1 v]wijd]d4 ,&]5 lat5 het kn$5 voorafgaan en voeg5 dan e]/ het z\t bij de wrongel2 m5 heeft dan iets m9d] z\t noodig1 ma> de erv>+ heeft gele]d dat de smaak d] kaas bet] is1 wanne] het z\t ond] de nog w>me wrongel g]o]d wordt4 ,9 het laat/e geval nem5 de engels*5 drie kilogr4 z\t op #ajj kilogr4 wrongel1 9 het &]e geval sle*ts #b1e kilogr4 ,voor ons holl&]s z\ die kaas wel wat laf zijn2 b5$5 de #e proc4 z\t moet5 wij lief/ niet gaan1 ook met het oog op het lang] bew>54 ,na het z\t5 komt de kaas ond] de p]s2 de engels*5 gebruik5 da>toe r+5 ( cil9d]s van gegalvanise]d ijz]1 welke #ej c5tim4 hoog zijn en e5 diamet] hebb5 van #cg tot #ch c5tim42 zij moet5 ze] /]k zijn om de hooge drukk+1 aan welke zij we]/& te bi$5 hebb51 te kunn5 door/aan4 ,m5 spreidt e5 doek ond] d5 cil9d]1 vult dez5 met wrongel en b$ekt de laat/e met e5 &]5 doek4 ,da>op br5gt m5 het geheel ond] de p]s1 welke zoo is +]igt1 dat door het draaij5 van e5 plaat aan d5 cil9d] zijne plaats kan word5 gegev54 ,e]/ p]/ m5 ond] flaauwe drukk+1 dan v]hoogt m5 de kra*t g$ur5de e5 pa> ur51 totdat de drukkra*t gelijk /aat met #aejj tot #bjjj kilogr4 gewigt4 ,door dit p]s5 krijgt de kaas zam5hang1 wordt zij va/4 ,m5 neemt nu de kaas uit d5 r+1 bekle$t ha> met taf en p]/ ha> &]maal g$ur5de #ah tot #bd ur5 met e5e kra*t van #bjjj tot #bejj kilogr4 ,na afloop van het p]s51 br5gt m5 de kaas 9 e5 &] v]trek1 wa> e5e gematigde w>mte he]s*t en voor go$e v5tilatie gezorgd is4 ,de b$orv5e lu*t kan bov5 ontwijk51 de friss*e zuiv]e buit5lu*t komt van b5$5 b9n54 ,de op5+51 welke aan de lu*t toegang v]le551 /aan ond] contrle2 m5 kan door het op55 en sluit5 van s*uiv5 d5 toevo] na> willekeur regel54 ,g$ur5de twee ( drie dag5 wordt de kaas 9 dit v]trek dagelijks +ewrev5 met go$ gesmolt5 weibot]2 v]zuimt m5 deze voorzorg1 dan trekt de kor/ te snel zam51 zij krijgt b>/51 wa>9 weldra vlieg51 worm5 en insect5 huiz54 ,g$ur5de de e]/e zes wek5 wordt de kaas 9 dit v]trek op e5 w>mtegraad van #bj tot #be ,c4 geh\d52 bij deze temp]atuur droogt zij snel 94 ,na di5 tijd laat m5 het v]trek langzaam tot #ad ( #ae ,c4 v]koel51 en na e5 v]wijl van v]d]e ve]ti5 dag5 kan m5 de kaas t] m>kt br5g54 ,het engels* tijds*rift1 wa>aan wij deze bes*rijv+ g$eeltelijk ontle551 e9digt aldus3 ! results h exce$$ ! mo/ sangu9e expectations1 & atta9$ a complete success4 ,onze gewone1 holl&s*e me?ode van kaasmak5 wijkt 9 enkele punt5 van de bov5 bes*rev5e af2 wij zull5 tra*t5 beid5 met elk&] 9 ov]e5/emm+ te br5g54 ,!orie en erv>+ zull5 ons da>toe de h& reik54 ,de g\ds*e ( /olks*e kaas wordt b]eid uit v]s* gemolk5 koemelk1 van welke de room niet is afg5om52 hetzelfde heeft plaats met de noord-holl&s*e ( edamm] kaas4 ,alle5 dan1 wanne] 9 het naja> ( 9 d5 w9t] de melk ze] vet is1 v]oorlo(t m5 zi* e5ige roomdeel5 t]ug te h\d52 dan wordt 9 d5 regel de avond- ( o*t5dmelk afg]oomd en bij de niet g]oomde o*t5d- ( avondmelk gevoegd4 ,doet m5 dit 9 zulke tijd5 niet1 dan v]krijgt m5 wel ze] vette smakelijke kaas1 ma> zij kan niet lang bewa>d word51 heeft soms zelfs zoo we9ig zam5hang1 dat de vorm v]lor5 gaat en plaats maakt voor e5e +ezakte platte s*ijf4 ,voor de m>kt en de v]z5d+ is m5 d]halve g5oodzaakt ond] sommige bijzond]e om/&igh$5 met iets m9d] vette melk te w]k54 ,9 d5 zom] loopt het di] op het l&1 soms v] van de kaaskam] v]wijd]d4 ,bij het v]vo] d] melk zij m5 dan b$a*t dat zij zoo m9 mogelijk ges*ud wordt4 ,v>5 is bet] dan drag51 het laat/e bet] dan rijd54 ,bij de aankom/ d] melk 9 het v]trek tot kaasmak5 +]igt1 laat m5 ha> door e5 h>5 ( metal5 zeef loop52 de regt z9delijke bo] h]haalt die bew]k+ met e5e fijn]e zeef4 ,wanne] de melk nu 9 de kaa/obbe /aat1 moet het e]/e w]k zijn met d5 !rmomet] de temp]atuur na te gaan4 ,moet m5 9 d5 zom] de melk niet te v] v]vo]51 dan zal dit w]ktuig mee/al e5 w>mtegraad van #cj tot #cf ,c4 aanwijz54 ,9 zulk geval laat m5 d]halve de melk e5 we9ig bekoel51 totdat de !rmomet] op ongeve] #bh ,c4 gezonk5 is4 ,9 d5 w9t] wa*t m5 niet zoolang1 ma> zorgt dat de melk #cj ,c4 w>mte heeft4 ,het kan bij felle k\de zelfs gebeur5 dat de w>mtegraad b5$5 #cj ,c4 z9kt4 ,9 zulk geval moet m5 e5 g$eelte d] melk v]w>m5 en bij de ov]ige voeg51 om zoo w$] de mee/ ges*ikte temp]atuur te v]krijg54 ,ook 9 d5 zom] moet m5 9 enkele gevall5 zijne toevlugt tot kun/matig v]w>m5 nem52 dit ges*i$t vooral dan1 wanne] m5 e5 g$eelte d] melk1 's avonds ( 's morg5s te vor5 gemolk51 heeft moet5 afroom51 opdat de kaas niet te vet zal zijn4 ,sommig5 v]koel5 de w>me melk 9 het heet/ van d5 zom] met k\d bronwat]2 de me?ode is go$1 mits m5 ge5 wat] bij de melk voegt1 ma> ha> 9 e5 metal5 vat 9 k\d1 kan het1 /room5d wat] zet4 ,heeft m5 zi* nu ov]tuigd dat de melk na het tweemal5 doorzev5 van h>5 en &]e toevallige onre9h$5 /r5g gezuiv]d is1 en dat zij d5 gew5s*t5 w>mtegraad heeft aang5om51 dan m5gt m5 ha> met de lebbe-vloei/(4 ,9 d5 w9t] moet de kaas gekleurd word52 de mode wil dit nu e5maal4 ,om de gew5s*te kleur te mak51 voegt m5 9 de all]e]/e plaats e5 we9ig orlean met potas* en wat] gekookt1 zoog5aamde annatto bij de melk4 ,de hoeveelheid regelt zi* na> het gehalte d] melk1 het ja>getijde1 het vo$sel van de koe en de mode4 ,ov] de lebbe-vloei/( ( het /remsel leze m5 onze algeme5e bes*\w+54 ,hi] mog5 wij e5e enkele opm]k+ niet a*t]wege lat52 zij is deze3 na>mate de w>mtegraad d] melk lag] is1 na> die mate wordt iets me] van de lebbe-vloei/( toegevoegd2 zij moet ook /]k] zijn1 na>mate lang] tijd s$]t de afkoel+ v]loop5 is4 ,de hoeveelheid /remsel rigt zi* voorts na> de eig5s*app5 d] melk2 9 het voorja> kan m5 iets m9d] nem51 9 het naja> gebruikt m5 iets me]4 ,het /remm5 d] melk is mee/al 9 #h1 #aj ( #ae m9ut5 afgeloop52 duurt het lang]1 dan zal het moeijelijk vall5 om kaas van e]/e qualiteit te b]eid54 ,9 zulk geval neemt m5 kra*tig] /remsel ( groot] hoeveelheid van dit laat/e2 wij zag5 bov5 to* re$s dat de eig5s*app5 d] melk de hoeveelheid d] lebbe-vloei/( moet5 bepal54 ,het doorsnijd5 d] wrongel is de nu volg5de bew]k+2 hi]m$e haa/e m5 zi* e*t] niet te ze]4 ,is het /remm5 9 #ae m9ut5 afgeloop51 dan laat m5 de wei en wrongel lief/ nog e5ige m9ut5 ru/1 voordat m5 tot de v]deel+ van het runsel ov]gaat4 ,g$ur5de het /remm5 dekt m5 de kaa/obbe met deksel en doek1 opdat de zoo noodige w>mte zoo m9 mogelijk ontsnappe4 ,illu/ratie3 7fig4 #ba74 ,illu/ratie3 7fig4 #bb74 ,omtr5t de voorzorg5 bij het snijd5 d] wrongel 9 a*t te nem5 en de ges*ikt/e zam5/ell+ d] mess5 hebb5 wij het noodige gezegd bij de bes*rijv+ d] komijnde en zoete melks*e engels*e fabriekskaas2 volgt m5 de da> gegev5 regel51 dan kan m5 v]zek]d zijn op de be/e wijze te w]k te gaan4 ,t5 ov]vlo$e h]9n]5 wij nogmaals dat het snijd5 niet te omzigtig ges*i$5 kan2 gaat m5 ruw te w]k1 dan blijft e5 te groot g$eelte van d5 room 9 de wei4 ,alle5 dan1 wanne] m5 ze] vette1 niet afg]oomde melk v]w]kt1 kan m5 iets snell] arbeid54 ,de geheele bew]k+ is 9 ongeve] #g m9ut5 afgeloop54 ,m5 laat nu de kaa/obbe g$ur5de e5ige m9ut5 /aan4 ,is de temp]atuur van het kaasv]trek laag1 ond] de #ae ,c1 dan zorgt m5 voor b$ekk+ d] tobbe4 ,de wrongel 9 dobbel/e55 gesn$5 zakt langzaam na> d5 bodem van het vat2 m5 kan nu de bov5/a&e wei met e5 hevel v]wijd]51 ma> gebruikelijk] is het om door e5 nap1 di5 m5 langzaam door de tobbe vo]t1 de wrongel zoo na mogelijk tot e5 klomp te v]e5ig5 7fig4 #ba74 ,dit v]eis*t e5ige oef5+4 ,mee/al zijn vi] ( vijf omgang5 van d5 nap door de tobbe voldo5de1 mits m5 voorzigtig zij en zoo m9 drukk+ uitoef5e als sle*ts mogelijk is4 ,heeft m5 de wrongel tot e5 klomp gevormd1 dan s*ept m5 met d5 nap de wei af1 en laat ha> door e5 zeef loop51 om de enkele kaasdeeltjes1 welke vrij 9 het vo*t zwev51 niet te v]liez54 ,is het groot/e deel d] wei v]wijd]d1 dan neigt m5 de tobbe1 h\dt de wrongel met d5 nap teg5 en giet de wei v]d] af 7fig4 #bb74 ,t5 slotte zet m5 d5 nap1 bezwa>d door e5 gewigt van #aj tot #bj kilogr4 op de wrongel en p]/ zoo v]d]e vo*tdeel5 uit 7fig4 #bc72 zeld5 behoeft m5 het uits*epp5 van wei me] dan twee ( drie mal5 te h]hal54 ,de geheele bew]k+ is voldo5de gelukt1 wanne] de afges*epte en afgegot5 wei held] is4 ,illu/ratie3 7fig4 #bc74 ,de wrongel 9 de tobbe a*t] geblev5 is nu va/1 ve]kra*tig en compact ( zaamg$rong52 heeft m5 met gun/ig gevolg gew]kt1 dan mag m5 hoog/5s #c ( #d ,c4 9 temp]atuur v]lor5 hebb54 ,is het runsel me] bekoeld1 dan moet m5 er w>me wei opgiet5 en wa*t5 tot dat de w>mtegraad zi* h]/eld heeft4 ,m5 ga ook hi] w$] omzigtig te w]k1 da> e5 te hooge w>mtegraad te veel bot]deel5 afs*eidt en de case9e taai maakt1 wa>door de kaas lat] niet sluit en droog1 taai wordt4 ,is de kaasmak] zi* niet van nalatigheid bewu/1 dan zal hij sle*ts bij uitzond]+ tot deze v]w>m+ behoev5 ov] te gaan1 welke voor e5 go$ product altijd me] ( m9d] nadeelig is4 ,het geheel dez] bew]k+51 zooals wij ha> tot h$5 bes*rev5 hebb51 wordt ov]al da> gevolgd1 wa> m5 vette gep]/e zoetemelks kaas b]eidt1 zond] voorafga&e v]w>m+ d] melk tot hooge w>mtegrad54 ,uit de v]kreg5 wrongel kan m5 *e/]- en gl\ce/]-kaas1 g\ds*e- ( /olks*e- en edamm]- ( noord-holl&s*e kaas mak54 ,bij de volg5de bew]k+5 heeft elke kaassoort h>e eig5a>digh$54 ,zij zi5 e*t] me] op d5 vorm dan op het wez5 d] zaak4 ,9 de e]/e plaats komt 9 aanm]k+ het ond]s*eid 9 afmet+--9 vorm--1 v]volg5s het v]s*il 9 gewigt4 ,g\ds*e en edamm] kaas hebb5 elk h>5 eig5a>dig5 smaak1 welligt me] toe te s*rijv5 aan de weide dan aan de bew]k+4 ,bek5d to* is het dat de kaas uit v]s*ill5de pold]s1 ov]ig5s op geheel dezelfde wijze da>ge/eld1 groote afwijk+5 9 smaak oplev]t4 ,wij zi5 ge5 enkele r$5 om e5e s*]pe lijn te trekk5 tuss*5 de b]eid+ van beide soort51 edamm] en g\ds*e kaas2 wel mog5 wij er op a&r+5 om me] regelmaat te br5g5 9 de b]eid+4 ,en wat wij voornamelijk hi]m$e op het oog hebb5 zal t]/ond blijk51 als wij ov] het z\t5 d] kaas sprek54 ,de oude me?ode1 wij /eld5 het re$s bij de beh&el+ d] komijnde kaas op d5 voorgrond1 heeft vele gebrek51 ond] welke zek] niet de m9/e is dat m5 9 het onzek]e blijft omtr5t de hoeveelheid z\t 9 de kaas aanwezig4 ,om hi]9 e5vormigheid en v]bet]+ te br5g51 is het vol/rekt noodig dat m5 bij e5 bepaald gewigt kaas1 /el #ajj kilogr41 e5 bepaalde hoeveelheid1 /el #e tot #f kilogr41 z\t voegt4 ,er zijn er die tot #aj proc4 van het gewigt d] kaas aan z\t will5 bezig52 wij kunn5 er vr$e m$e hebb51 omdat m5 van e5 va/5 grondslag uitgaat1 ma> me55 to* dat m5 9 het belang van d5 gebruik] met iets m9d] toe kan4 ,ook hi] ev5wel is het spreekwoord van toepass+3 ov] d5 smaak valt niet te twi/54 ,voor dat m5 d]halve ov]gaat om het runsel d5 vorm d] kaas te gev51 wijde m5 zijne a&a*t aan het z\t54 ,heeft m5 de wrongel op de e5e ( &]e wijze1 door voorloopig zwak p]s51 kruimel5 en d]gelijk51 van de mee/e weideel5 ontdaan1 dan kne$t m5 er het z\t ond]1 zorg5de dat het zoo gelijkmatig mogelijk door de geheele massa v]deeld wordt4 ,wil m5 het z\t toevoeg51 voordat het runsel zijne mee/e weideel5 v]lor5 heeft1 dan neemt m5 de hoeveelheid wat groot]1 omdat 9 de aanwezige wei e5 we9ig z\t wordt opgelo/ en lat]1 bij het uitp]s51 voor de kaas v]lor5 gaat4 ,wij z\d5 aan de e]/e h&elwijze de voorkeur gev51 omdat de case9e door het voorloopig p]s5 en kruimel5 tot e5e weeke1 gelijkmatige1 vettige massa gebragt wordt4 ,het spreekt van zelf dat m5 9 dit geval zijne bijzond]e a&a*t aan het z\t moet wijd51 want is het gr( gekri/allise]d1 dan loopt m5 geva> dat hi] en da> 9 de kaas groote kri/all5 z\t gevond5 word54 ,alle5 e5e fijne v]deel+ kan hi] hulp bi$52 dan to* wordt het z\t door het vo*t d] kaas gelijkmatig opg5om54 ,om de bew]k+ gemakkelijk te mak51 kan m5 zijn toevlugt nem5 tot e5 vi]kant5 ( langw]pig vi]kant5 h\t5 bak met dubbel5 bodem1 zooals wij vroeg] bes*rev5 hebb54 ,9 di5 bak wordt de kaas gekne$1 des noods 9 e5 wrongelmol5 gekruimeld1 en t5 slotte met het z\t go$ doorgew]kt4 ,illu/ratie3 7fig4 #bd74 ,is dit proces afgeloop51 dan gaat m5 ov] tot het vorm5 d] kaas4 ,wil m5 g\ds*e kaas mak51 dan doet m5 de gez\t5 wrongel bij g$eelt5 9 d5 be/emd5 vorm1 da> te l&e kaasvat geheet5 7fig4 #bd74 ,dit kaasvat heeft t] zijde op5+51 door welke tijd5s het p]s5 de wei zi* v]wijd]t4 ,m5 drukt de wrongel met de h& go$ va/1 en v]volgt bij g$eelt5 tot het vat geheel gevuld is4 ,is dit ges*i$1 dan heeft de gevormde kaas re$s zoo veel zam5hang1 dat m5 ha> uit het vat nem5 en omke]5 kan1 zoodat de ond]kant bov5 komt4 ,deze h&greep heeft t5 doel de vorm+ 9 het kaasvat zoo voll$ig mogelijk te mak54 ,m5 kruimelt het vlak dat 9 het kaasvat nu bov5 ligt en /rijkt het met de h& vlak4 ,dit opbrek5 ( kruimel5 moet t] diepte van twee ( drie c5timet]s gaan1 opdat de lat] gevormde kaas ge5e s*eur5 op d5 bodem zal hebb54 ,da>na legt m5 op het kaasvat e5 deksel 7fig4 #be71 d5 volg] g5aamd4 ,dat deksel pa/ jui/ 9 het vat1 en wordt ond] de p]s 7fig4 #bf7 met de kaas na> b5$5 g$rong54 ,illu/ratie3 7fig4 #be74 ,illu/ratie3 7fig4 #bf74 ,de erv>+ heeft gele]d dat de mee/ gepa/e kra*t1 wa>m$e de kaas aanvankelijk g$rukt moet word51 ongeve] het dubbel b$raagt van het gewigt d] kaas4 ,nadat die kra*t g$ur5de drie ( vi] ur5 gew]kt heeft1 v]dubbelt m5 ha> en laat de kaas #i ( #aj ur5 ond] die drukk+ /aan4 ,het is nuttig hi] de opm]k+ te h]hal5 dat de kaas lang] bewa>d kan blijv51 na>mate zij ond] zwa>d] drukk+ 9 de p]s heeft ge/aan4 ,beoogt m5 dit doel1 dan doet m5 go$ de drukk+ g$ur5de de laat/e drie ur5 &]maal te v]dubbel51 zoodat de kaas dan bela/ /aat met het vi]v\d van ha> gewigt4 ,g]oomde1 s*rale1 mag]e kaas heeft me] drukk+ noodig dan vette kaas4 ,9 het e]/e tijdp]k d] p]s+ wordt de kaas i$] uur omgeke]d1 lat] om de drie ( vi] ur54 ,telk5 reize dat de kaas uit d5 vorm g5om5 wordt1 zie m5 toe ( de gaatjes1 welke uitgang aan de wei v]le551 ook v]/opt zijn4 ,en hi]m$e is 9 dit geval de geheele bew]k+ van het kaasmak5 afgeloop54 ,na het p]s5 ev5wel is de kaas nog niet t] aflev]+ ges*ikt2 zij moet droog en ook rijp word54 ,wat het laat/e is hebb5 wij vroeg] uitvo]ig aangetoond4 ,en hoe het droog5 d] kaas 9 ,engel& ges*i$t1 is bov5 ook bes*rev54 ,niet elk e*t] heeft te bes*ikk5 ov] e5 v]trek1 dat na> de regel5 kan gev5tile]d word52 da>om zij hi] h]9n]d dat de be/e bewa>plaats voor nieuw gevormde kaas is e5 lu*tig1 droog v]trek1 wa> m5 na> willekeur w>mte en li*t kan buit5 sluit54 's ,morg5s en 's avonds zet m5 e5 luik op5 om v]s*e lu*t b9n5 te lat51 ma> m5 neemt zi* 9 a*t teg5 kra*tige lu*t/room51 die de kaas do5 b>/5 ( s*eur54 ,m5 zet 9 dit v]trek de kaz5 op glad ges*aafde plank51 lief/ niet van eik5h\t1 t5 zij m5 die vooraf re9ige1 zoo als wij bov5 voor eik5 vaatw]k hebb5 opgegev54 ,g$ur5de drie ( vi] wek51 dat is1 d5 tijd noodig tot het droog5 en rijp word51 wordt de kaas dagelijks omgew5d2 bewa>t m5 ha> lang]1 dan gaat m5 voort met dagelijks w5d51 tot zij vi] ( vijf ma&5 oud is4 ,na di5 tijd is e5maal 's weeks omke]5 en bij droog w$] lu*t5 voldo5de4 ,sommige kaasmak]s1 lez5 wij bij ,,enkla>1 be/rijk5 de kaas1 wanne] zij ve]ti5 dag5 oud is1 dagelijks met bi] ( azijn1 ook wel met e5 aftreksel van saffraan 9 azijn1 wa>door de kaas spo$ig kleur krijgt en de vlieg afgeh\d5 wordt4 ,volg5s de oude me?ode wordt de kaas1 na #ab ur5 p]s51 9 pekel van #ae ,b4 gelegd1 en het bov5drijv5d g$eelte ov] zijne geheele opp]vlakte met go$1 h>d1 gr( kaasz\t b$ekt geh\d54 ,9 die pekel blijft zij #b ur51 en wordt g$ur5de di5 tijd e5maal omgew5d4 ,dan komt zij 9 e5 &]5 bak1 die pekel van #bj ,b4 bevat1 en wordt w$] het bov5/a& g$eelte met z\t b$ekt4 ,het omw5d5 heeft twee mal5 9 de #bd ur5 plaats4 ,na #g ( #h dag5 is het z\t5 van kaz51 die e5 gewigt hebb5 van #aj kilogr41 afgeloop54 ,ligt]e kaz5 blijv5 kort] 9 de pekel1 zwa>d]e lang]4 ,dan wordt de kaas met zuiv] wat] g]e9igd en komt zij 9 de kaaskam] op s*oone1 drooge plank54 ,e5e laat/e opm]k+ en wij /app5 van de g\ds*e kaas af4 ,zoo als m5 weet zijn de v]b9d+5 d] case9e met alcalis*e a>d5 onoplosba>2 van die eig5s*ap heeft m5 9 de indu/rie p>tij getrokk5 en v]niss5 gemaakt1 welk] ho(dbe/&deel kaas/( is4 ,en da> de kaas/( e5e ze] innige v]b9d+ aangaat met d5 kalk1 heeft m5 voorgeslag5 de g]e$ gemaakte kaas met kalkmelk 9 te wrijv52 da>bij wordt de opp]vlakte d] kaas--de kor/--e]/ taai1 sme]ig1 klev]ig en lat] h>d4 ,welligt dat deze me?ode dan vooral voldoet1 als de kaas oorspronkelijk met z\t b$eeld wordt en niet 9 pekel v]wijlt4 ,wij k5n5 ha> e*t] niet bij ond]v9d+4 99 99 99 99 99 ,ke]5 wij nogmaals t]ug tot het tijdp]k d] kaasmak+1 wa>op de wrongel als e5 klomp 9 de kaa/obbe ligt1 en zi5 wij hoe m5 9 ,noord-,holl& te w]k gaat om de zoog5aamde edamm] kaas te v]va>dig54 ,als leiddraad tot ons ond]zoek volg5 wij e5 s*rijv]1 die d5 mee/5 kaasbo]5 9 ons l& zek] bek5d is1 d5 he] ,j4 ,,b\man1 l&man 9 de ,beem/]4 ,hij zegt3 nadat de wei afges*ept is1 volgt e5e twe$e bew]k+1 welke m5 het kle9z5 ( kli55 noemt2 de wrongel1 die nu tot e5 kluit geword5 is1 wordt met beide h&5 en behulp van d5 kaasnap geheel fijngemaakt2 nu wordt er de w>m gemaakte wei bijg$aan1 alles nog e5s doorg]o]d en dan 9 ru/ gelat5 en g$ekt4 ,m5 v]oorloove ons hi] e5e opm]k+3 hoe w>m moet de bijgevoegde wei zijn8 ,dit wordt niet aangegev5 en heeft to* ov]weg5d5 invlo$ op de deugdzaamheid d] kaas4 ,als regel mog5 wij /ell5 dat bij lag] temp]atuur de kaas/( week en zwammig blijft1 dat de afgew]kte kaas week is1 spo$ig rijp wordt en zi* niet lang laat bew>54 ,bij hoog] w>mtegraad is de kaas/( digt] en m5 v]krijgt kaz51 die lang] tijd tot rijp word5 noodig hebb51 e]/ lat] v]bruikt kunn5 word51 ma> ook lang] go$ blijv54 ,als regel1 door de erv>+ ge/aafd1 z\d5 wij /ell5 dat de wei zoo w>m moet zijn1 dat de kaas/( e5e temp]atuur van #cg tot #dj ,c4 kan aannem54 ,ev5 da>na1 v]volgt ,,b\man1 neemt m5 het deksel af1 ro]t met d5 nap de wrongel va/] ine51 plaat/ de tobbe 9 e5e hell5de rigt+1 vult d5 nap met e5 kei/e51 en legt di5 op de wrongel1 dekt de tobbe en laat ha> zoo e5ige m9ut5 /aan4 ,deze bew]k+ ges*i$t om de wei uit de wrongel te p]s5 en te v]wijd]52 wij /oot5 d]halve op e5e leemte en z\d5 d]halve bijgevoegd will5 hebb5 dat de wei afges*ept ( afgegot5 wordt4 ,da>na1 zegt ,,b\man1 volgt e5e &]e bew]k+1 wa>bij me]d]e hulp gevord]d wordt4 ,deze noemt m53 uit de wei duw51 ( ook wel3 9 d5 nap /ek54 ,nu neemt m5 zooveel kaaskopp5 als er kaz5 gemaakt zull5 word52 de klomp wrongel wordt nu gelijkelijk 9 de kaasvorm5 v]deeld1 /evig met de h& g$uwd1 om er de nog aanwezige wei uit te drukk52 de nog 9 de kaa/obbe aanwezige wei wordt door de weiteems--e5 zeef--9 e5 emm] gegot5 en v]volg5s 9 het weivat g$aan4 ,nu vangt m5 aan te kruimel52 de wrongel wordt 9 de kaa/obbe1 en om het w]k te bespo$ig51 ook door e5 twe$e p]soon 9 d5 kaasnap fijn gemaakt1 dan 9 de vorm5 /ijf +$rukt en zoo gezegd3 met e5 kop er op1 aan de m$ehelp]s ov]gegev54 ,zijn het kle9tjes1 dan wordt het duw5 alle5 met de vlakke h& g$aan2 do* bij groot5 en middelb>5 gebruikt m5 tev5s ook d5 duw]1 wa>op m5 met de bor/ drukt4 ,na lang g5oeg op de bov5zijde g$rukt te hebb51 ligt m5 de kaz5 uit de vorm5 en ke]t ze om2 nu word5 zij op d5 loss5 bodem go$ +ekruimeld1 met nog e5 we9ig wrongel aangevuld1 en dan w$] aan d5 help] ov]gegev51 om zoo lang te duw5 en te ke]51 totdat zij va/ g5oeg zijn4 ,nu heeft de g$uwde kaas d5 vorm van e5 cil9d] met bolronde e9d54 ,wordt met het uit de wei duw5 de wrongel van wei ontdaan1 ond] het kruimel5 en duw5 wordt e5 melka*tig vo*t v]zameld1 hetwelk portel heet4 ,ook dit vo*t wordt ond] het /]k duw5 uit de kaas g$rev54 ,deze bew]k+51 welke wij hi] aan de h& des he]5 ,,b\man afs*rev51 di55 om de wrongel van de wei en portel--wei met room--te ontla/54 ,br5gt m5 de wrongel 9 e5 h\t5 bak met dubbel5 bodem1 zooals wij dit vroeg] bes*rev51 dan spa>t m51 dunkt ons1 arbeid uit4 ,het is wa>1 m5 heeft bij de bes*rev5 bew]k+ tev5s h>5 vorm aan de kaas gegev51 ma> dan /uit5 wij op e5 &]1 niet m9d] gewigtig bezwa>1 het toevoeg5 van het z\t4 ,en de hoeveelheid van dit laat/e mag niet lang] afhankelijk zijn van wisselvallige factor51 welke m5 onmogelijk met jui/heid 9 rek5+ kan br5g54 ,de intellig5te kaasbo] br5ge da>om zijn wrongel 9 e5 bak1 zoo +]igt dat de wei kan wegloop5--e5 bak zooals wij vroeg] bes*rev5 voldoet geheel aan het oogm]k--1 bew]ke het runsel1 totdat de mee/e wei en portel v]wijd]d zijn1 en ga dan ov] tot het z\t51 dat is1 hij m5ge e5e afgewog5e hoeveelheid zuiv] fijn z\t ond] de wrongel4 ,9 ,noord-,holl& h\dt m5 ov] het algeme5 van kra*tig z\t54 ,m5 kan zulke kaas natuurlijk lang] bew>51 ma> de fijne smaak gaat te loor1 bijaldi5 m5 het z\t5 te v] drijft4 ,op #ajj kilogr4 runsel #f tot #aj kilogr4 z\t is zek] de uit]/e gr5s4 ,de he] ,,b\man spreekt 9 zijn op/el ook niet ov] d5 wrongel- ( runselmol51 wa>door het kruimel5 bespo$igd wordt4 ,9 groote melk]ij5 z\d5 wij zulk w]ktuig onvoorwa>delijk aanbevel52 het geeft veel gemak en w]kt zuiv]4 ,ma> g5oeg1 wij gaan voort met afs*rijv54 ,na afloop van het duw51 wordt de portel uit de tobbe g$aan2 dan zet m5 de kaz5 9 h>e vorm5 ( kopp5 9 de tobbe1 en doet er dan heet gemaakte wei ( wat] bij1 was*t de kaas en vorm5 s*oon af1 duwt ze nog e5s lu*tig na1 en dan is da>m$e het zoog5aamd bad5 afgeloop51 en da>op volgt het doek54 ,dat is1 m5 wikkelt de kaas nu netjes 9 d5 kaasdoek1 wa>van de slipp5 op d5 bov5 en b5$5 bodem van de kaas e5e soort van /] vorm54 ,m5 legt er nu d5 holl5 volg] op1 7fig4 #bg7 zet ze twee drie naa/ elk&] 9 de kaasvloot en plaat/ dan de vloot ond] de kaasp]s4 7fig4 #bh47 ,illu/ratie3 7fig4 #bg74 ,illu/ratie3 7fig4 #bh74 ,op het geheel dez] z9sn$5 hebb5 wij sle*ts twee b$5k+52 de e5e betreft de heet gemaakte wei ( het v]hitte wat]2 hi] to* is w$] de temp]atuur niet aangegev51 en wij kunn5 niet g5oeg h]hal5 dat de kaasbo] zond] d5 w>mtemet] 9 het donk] rondta/4 ,wij me55 op go$e grond5 te kunn5 v]d$ig51 dat m5 bij dit afwass*5 d] kaas hoog/5s tot de temp]atuur van het blo$1 nooit hoog] dan tot #dj ,c4 mag gaan4 ,hoog]e w>mtegraad heeft ook nadeelig5 invlo$ op de kor/1 die ruw en oneff5 wordt4#a ,voetnoot #a3 ,9 d5 laat/5 tijd zijn kaaszett]s van porsele9 9 d5 h&el gebragt4 ,wij kunn5 ze] aanrad5 met deze e5 proef te nem52 zij zijn ges*ikt] dan die uit h\t v]va>digd1 wijl zij bet] g]e9igd kunn5 word54 ,onze twe$e b$5k+ is1 zoo niet van me]1 al?ans zek] niet van m9d] belang2 zij betreft de p]s+ ( drukkra*t1 welke de kaas moet ond]gaan4 ,9 het geheele /uk wordt dit gewigtig vraag/uk /ilzwijg5d voorbijgegaan1 wat me] is1 tuss*5 de regels lee/ m5 dat die drukk+ e5e vrij onv]s*illige zaak is4 ,er /aat to* dat m5 twee ( drie kaz5 ond] de p]s br5gt2 wordt er1 gelijk hi] het geval is1 niets me] bijgevoegd1 dan /aan de drukk+51 9 beide gevall5 op de kaas/( uitgeoef5d1 tot elk&] als drie tot twee4 ,nu zal wel niem& het e5e onv]s*illige zaak noem5 ( m5 zijne kaas p]/ met e5e drukk+ van bijvoorb4 #cj ( #bj kilogr42 wij me55 dat de kaasbo] op het drukv]mog5 zijn] p]s me] a&a*t moet gev51 dan tot h$5 het geval is4 ,me]mal5 zag5 wij dat dezelfde p]s met hetzelfde v]mog5 gebruikt w]d voor e5 en voor vi] kaasjes4 ,ge5 wond] dat de e5e kaas geheel &]s uitvalt dan de &]e6 ,dat moet v]&]54 ,wil m5 niet1 zoo als 9 ,engel&1 ond] e5e drukk+ van hond]de kilogr4 w]k51 m5 zorge al?ans dat m5 met orde arbeidt1 dat m5 wete wa>om m5 de e5e kaas me] p]/ dan de &]e4 ,vroeg] ve/igd5 wij de a&a*t op het feit dat /]k] drukk+ gepa>d gaat met groot] deugdzaamheid1 met lang] bew>5 van de kaas4 ,heeft m5 er belang bij dat de kaas spo$ig rijp wordt1 ( maakt m5 ze] vette kaas1 dan w]ke m5 bij m9d] drukk+4 ,v]langt m5 kaas1 die ges*ikt is om op groot] af/&5 v]zond5 te word51 m5 v]me]d]e het gewigt1 wa>ond] de kaas 9 de p]s /aat4 ,m5 v]zuime ook nooit om met m9d] kra*t het p]s5 te beg9n52 lat] v]me]d]t m5 de drukk+ en e]/ op het e9de d] bew]k+ b]eike m5 de uit]/e gr5s4 ,hoe g]egeld] de kra*t v]me]d]d wordt1 des te bet] valt de kaas uit4 ,mee/al zal m5 go$e kaz5 mak51 wanne] de drukk+ gaat tot vi] ( zes mal5 het gewigt d] kaas4 ,als uit]/e gr5s /elle m5 d]tig kilogr4 op e5 kilogr4 kaas6 ,deze cijf]s zijn ma> niet losweg da> ne] ges*rev52 zij b]u/5 op wat de erv>+ 9 d5 laat/5 tijd le]de4 ,niem&1 die de engels*e en duits*e litt]atuur ov] dit g$eelte d] l&b\w heeft bijgeh\d51 zal ons hi]9 teg5sprek54 ,en wij hal5 die s*rijv]s liev] aan dan ons op onze p]sonele erv>+ te b]oep54 ,wij v]volg5 onze aanhal+4 ,na twee1 drie ( vi] ur51 al na> m5 dat noodig oordeelt1 ond] de p]s ge/aan te hebb51 word5 ze uit d5 vorm g5om52 m5 doet er d5 kaasdoek voorzigtig af1 neemt met e5 s*]p mes de1 door het niet wel sluit5 van d5 volg]1 ( te ongelijke drukk+ ont/ane r&5 ( zoom5 naauwkeurig weg1 doet ze nu 9 de kaaszett]s1 die 9 de pekel geleg5 hebb51 legt er e5ig nat z\t op1 en laat ze zoo e5 pa> ur5 /aan 7fig4 #bi72 da>na word5 ze w$] omgeke]d en met nat z\t gewrev54 ,v]volg5s wordt dat omz\t5 m9/5s e5maal daags h]haald1 t]wijl het z\t telk5s met pekel nat gemaakt wordt4 ,illu/ratie3 7fig4 #bi74 ,s$]t e5ige j>5 volgt m5 hi] en da> e5e &]e wijze van z\t51 namelijk3 na e5 ( twee dag5 als gewoonlijk 9 d5 zett] gez\t5 te zijn1 om ze zoo rond te do5 word5 als mogelijk is1 legt m5 ze 9 de pekelki/1 gevuld met pekel van #bd grad5--,beaum8--en beh&elt ze da> ond] latt51 ev5zoo als m5 de engels*e kaas pleegt te do54 ,op deze wijze nem5 zij het z\t bet] aan1 en kunn5 er spo$ig] uitg5om5 word54 ,bov5di5 is deze wijze van kaasz\t5 voordeelig]1 omdat er nu ge5 z\t v]lor5 gaat4 ,de tijd1 g$ur5de welk5 de kaas1 zoo als m5 zegt1 9 het z\t /aat1 v]s*ilt na>mate de ge/eldheid van het w$] en de soort van kaz54 ,gewoonlijk z\t m5 de kle9tjes van #d oude pond5 #h #aj dag52 middelb>5 van #aj #ab pond1 #ab #ad dag52 groot5 van #bj #bd pond1 word5 drie wek5 gez\t54 ,de kaaszett]s1 wa>9 de kaz5 gez\t5 word51 plaat/ m5 9 de z\tki/ ( ook op de z\ttafel4 ,nu m5 me] gebruik maakt van de pekelki/1 word5 er natuurlijk veel m9d] kaaszett]s 9 gebruik g5om54 ,de he] ,,b\man p]/ zijne kaas g$ur5de twee1 drie ( vi] ur51 al na>mate hij dat noodig oordeelt4 ,die lang]e ( kort]e tijd hangt natuurlijk af van de m9d]e ( groot]e kra*t van zam5hang1 welke de kaas op v]s*ill5de tijd5 toont te bezitt54 ,de erv>+ alle5 moet hi] onze leidsvr\w zijn4 ,wij me55 ev5wel gegronde aanm]k+ op die tijdsbepal+ te mog5 mak52 de bo]5 9 ,noord-,holl& zett5 9 d5 regel des avonds hunne kaas ond] de p]s1 en lat5 die da> v]wijl5 tot d5 volg5d5 morg54 ,de kaas1 die 's morg5s gemaakt wordt1 /aat tot d5 avond van di5zelfd5 dag4 ,9 ,engel&1 wa> m5 met zulk e5e groote kra*t w]kt1 duurt het p]s5 van #ah tot #bd ur54 ,heeft de bo] ov] sle*ts e5e p]s te bes*ikk51 dan mag die1 ons era*t5s1 nimm] leeg /aan4 ,da>om z\d5 wij1 als kort/5 tijd1 will5 voors*rijv5 dat de kaas g$ur5de e5 half etmaal zal gep]/ word54 ,iets lang] zelfs zal1 wa> het ges*i$5 kan1 niet s*ad54 ,omtr5t de wijze van z\t5 hebb5 wij niets bij te voeg54 ,wij wet5 ze] go$ dat m5 niet op e5maal er toe zal ov]gaan om het z\t bij de wrongel te voeg52 vel5 zull5 nog aan de oude wijze van h&el5 de voorkeur gev54 ,da>om alle5 hebb5 wij ha> hi] e5 plaatsje +]uimd1 niet omdat wij me55 dat zij met de nieuwe op e5e lijn mag ge/eld word54 ,hoe ze] de me5+5 9 deze zaak v]s*ill5 is ons geblek5 bij de beoordeel+ dez] prijsv]h&el+2 twee he]5 d] jury w>5 de oude me?ode onvoorwa>delijk toeg$aan en hebb5 ons v]zo*t da>van meld+ te mak54 ,e5 di] he]5 geeft d5 raad om de z\tki/ 7fig4 #cj71 die met e5 deksel geslot5 kan word51 door het inzett5 van e5 /ukje geglomm5 turfkool op #bj ,c4 te h\d51 welk voors*rift beh>tig+ v]di5t4 ,illu/ratie3 7fig4 #cj74 ,het slot van het s*rijv5 des he]5 ,,b\man mak5 wij ga>ne tot het onze4 ,de kaz51 zegt hij1 behoorlijk gez\t51 word5 uitge/ort1 dat is1 m5 neemt ze uit de zett]s1 ( uit de pekelki/1 en plaat/ ze op de was*tafel2 afgewass*5 en g$roogd zijnde1 br5gt m5 ze op de kaasbord51 alwa> ze dagelijks word5 geke]d4 ,9 de kaasbord5 zijn ronde gat5 geboord1 die na> ond] naauw] word51 wa>9 de kaz5 sluit52 m5 maakt da>van gebruik om te voorkom5 dat de kaas te vlak van bodem wordt4 ,na 9 d5 regel drie vi] wek5 op de kaasbord5 v]toefd te hebb51 en intuss*5 twee drie maal s*oongemaakt1 dat is1 9 d5 kaasweek] afgewass*5 te zijn1 kunn5 zij t5 v]koop afgelev]d word54 ,voor de laat/e maal was*t m5 ze met heete wei1 en wrijft ze d5 volg5d5 dag met e5 woll5 lap1 9 kok5de lijnolie g$oopt1 /evig 91 hetwelk aan de kor/ kleur en glans bijzet4 ,de he] ,,b\man h\de ons t5 go$e dat wij zijn w]k afges*rev5 en hi] en da> v]&]d hebb54 ,de r$actie van de l&b\w c\rant noemde zijn op/el e5 belangrijk artikel1 ma> het is 9 #ahfg 9 druk v]s*551 en s$]t di5 tijd heeft de wet5s*ap niet /il ge/aan4 ,hij s*rijve d]halve onze critiek niet toe aan betwet]ij1 ma> aan d5 natuurlijk5 loop d] d+54 ,hoeze] het bot]mak5 niet tot ons ond]w]p behoort1 will5 wij to* met e5 enkel woord meld+ mak5 van de wijze1 wa>op m5 9 ,engel& de wei v]d] bew]kt4 ,m5 tra*t da> te v]ho$5 dat al de melksuik] d] wei 9 melkzuur wordt omgezet1 wijl de wei1 na van de bot] b]o(d te zijn1 dan ges*ikt] is tot vo$]+ d] v>k5s4 ,m5 beg9t 9 ,engel& met zi* e5 zuur te b]eid52 da>toe v]hit m5 wei1 van room b]o(d1 tot het kookpunt1 voegt bij ti5 deel5 van het kok5d vo*t e5 deel zure wei1 en roomt case9e en eiwit1 welke door het kok5 ge/remd zijn1 zorgvuldig af4 ,na e5 ( twee dag5 ge/aan te hebb5 is het v]kreg5 vo*t ges*ikt om als zuur bij de volg5de bew]k+ gebruikt te word54 ,deze laat/e be/aat da>9 dat m5 bij #ej deel5 zoete wei e5 deel zuur voegt2 is de wei re$s zuur ( zuura*tig1 dan heeft m5 natuurlijk m9d] noodig4 ,sommig5 voeg5 nog e5 we9ig z\t toe4 ,m5 v]hit nu de vloei/( tot #hj ,c42 de room komt op en wordt met e5 t9n5 spadel afg5om54 ,m5 laat hem op e5 koele plaats g$ur5de hoog/5s #bd ur5 /aan1 en k>nt bij #ae tot #bj ,c41 na>mate het w$] w>m] ( koel] is4 ,gebrek5 d] kaas4 ,het zal d5 lez]1 die ons tot h$5 gevolgd heeft1 niet moeijelijk vall5 e5e v]kl>+ te v9d5 voor de mee/e gebrek51 welke 9 de kaas voorkom54 ,heeft m5 gezonde melk1 onb]ispelijke lebbe-vloei/(1 zuiv] z\t en w]kt m5 z9delijk na> de regel5 bov5 ontv\wd1 dan kan het niet &]s ( m5 zal be/e kaas mak54 ,lat5 e5 ( me] dez] gegev5s te w5s*5 ov]1 dan zal ook het product1 de kaas1 m9d] go$ ( sle*t zijn4 ,gezonde melk noemd5 wij 9 de e]/e plaats4 ,opp]vlakkig z\ m5 me55 dat zieke melk niet dan bij uitzond]+ voorkomt1 omdat de zieke koe weldra oph\dt melk te gev54 ,dat is 9 zek]5 z9 wa>1 ma> hoe m5ige ligt]e onge/eldheid is er niet1 wa>door het di]1 ja1 m9d] melk geeft1 ma> welke1 wanne] m5 niet oplett5d toeziet1 ongem]kt voorbij gaat1 totdat de bo] door de lag]e geldswa>de zijn] kaas oplett5d gemaakt wordt4 ,wordt de melk van vele koeij5 bije5 gegot51 dan kom5 die kle9e v]s*ill5 niet uit2 op het oog v]raadt de melk bov5di5 niet altijd ( zij1 om e5 voorbeeld te noem51 wat me] ( wat m9d] eiwit bevat1 ( de zam5/ell5de deeltjes ond]l+ 9 de jui/e v]h\d+ voorkom51 en d]gelijke me]4 ,bov51 wa> wij ov] de be/&deel5 van melk1 bot] en kaas sprak51 hebb5 wij aangetoond dat de kra*t van zam5hang d] zam5/ell5de deeltjes niet altijd dezelfde 04 ,zulke gebrek5 kan m5 moeijelijk op het oog bepal54 ,m5 moet d]halve liev] zijne a&a*t op de koe geve/igd h\d54 ,geeft zij van d5 e55 tot d5 &]5 dag m9d] melk1 dan kan m5 zi* v]zek]d h\d5 dat er iets hap]t4 ,natuurlijk sluit5 wij hi] het gewone beloop d] zak5 uit1 wa>bij de koe m9d] melk geeft1 na>mate zij digt] bij het kalv5 komt2 da>om sprek5 wij van v]s*ill51 die zi* van d5 e55 tot d5 &]5 dag op5b>54 ,en er zijn zoo vele mom5t51 die de koe1 zoo niet ziek1 dan to* onge/eld ( m9d] lekk] mak51 om e5 oo/]s*5 t]m te bezig54 ,op de mee/e /all5 wordt niet voor behoorlijke v5tilatie gezorgd2 de koe /aat op d5 /al 9 e5 v]/ikk5d5 dampkr+ door de uitadem+ van zoovele di]5 gebor52 de me/ wordt niet altijd behoorlijk v]wijd]d1 en door h>e ontb9d+ ont/aan &]e gassoort51 die d] gezondheid s*adelijk zijn4 ,het dr9kwat] op d5 /al laat te w5s*5 ov]4 ,9 ,noord-,holl& word5 putt5 gegrav51 wa>op pomp5 gezet zijn4 ,mee/al v9dt m5 die pomp5 9 de /all54 ,is het wond] dat het wat] da> dikw]f zwavelig is1 zooals de bo] het uitdrukt8 ,de pis uit d5 /al zakt door d5 bodem en br5gt organis*e /(f5 9 het bodemwat]4 ,m5 me5e ook niet dat metselw]k ondoordr+ba> voor gas is2 van het teg5deel kan m5 zi* gemakkelijk ov]tuig54 ,b$ekt m5 e5 blok metselw]k t] dikte van #ej c5timet]s met v]nis1 zoodat het ge5 gas me] doorlaat1 beve/igt m5 da>op t] w$]zijde van dat blok e5 pijp5kop lu*tdigt teg5 de /e551 welke ond] di5 kop niet v]ni/ mog5 zijn1 en laat m5 gewone li*tgas ond] matige drukk+ 9 d5 pijp5kop /room51 dan zal m51 na kort v]wijl1 de gas1 die door d5 &]5 /roomt1 kunn5 ont/ek54 ,zull5 wij het d5 bo] tot v]wijt aanrek55 dat hij zulke d+5 niet weet8 ,wel wijz] m5s*5 hebb5 g$waald2 wij h]9n]5 hi] sle*ts aan die zwavelbron1 welke b9n5 ,p>ijs ontsprong1 en wa> vele inwon]s di] /ad zwavelbad5 g+5 nem51 tot het e9delijk uitkwam dat de v]me5de bron niets &]s bevatte dan het wat]1 dat van e5 hoog] geleg5 k]kh( ond] d5 grond door zijn weg vond tot de bad9rigt+4 ,en to* kan op oorzak5 als de hi] g5oemde niet g5oeg gewez5 word54 ,ma> er zijn er me]d]e2 wij h]9n]5 nog sle*ts dat het hooi bij vele bo]5 zoo 9 gi/+ g]aakt1 broeit1 dat het t5 laat/e vlam vat4 ,9 d5 zom] ziet m5 mann5 met lange piek5 en ham]s gewap5d het l& afloop52 zij slaan die puntige /ang5 9 het hooi1 en ze] dikwijls gebeurt het dat die er ze] v]hit uitkom54 ,ook dat mag ge5 plaats hebb54 ,e5 enkel maal moge dit broeij5 aan het natte w$] zijn toe te s*rijv51 wa>door het onmogelijk is het hooi droog 9 de s*uur te br5g51 mee/al zal het te wijt5 zijn aan nalatigheid van d5 bo]4 ,en nu vrag5 wij ( het di]1 de melkfabriek z\d5 wij g5eigd zijn te zegg51 go$e melk kan oplev]51 als de vorm5de be/&deel51 het vo$sel1 sle*t zijn8 ,9 d5 zom] loopt de koe 9 de weide2 da> is zij1 met het oog op ons ond]w]p1 aan &]e gev>5 ov]gegev54 ,zij moet reg5 en zonnes*ijn1 go$ en sle*t w$] trots]5 en v9dt soms niet e5s het noodige wat] om ha> dor/ te less*54 ,vele melkgebrek5 word5 aan het w$] toeges*rev51 en te regt1 ma> to* 9 e5 &]5 z9 dan wij b$oel54 ,het w$] maakt1 na> onze me5+1 de koe onge/eld ( ziek1 en de koe geeft op h>e beurt m9d] go$e melk4 ,de dampkr+ oef5t we9ig invlo$ op de melk zelve uit2 natuurlijk dat m5 de melk bij w>m w$] niet zoo lang bew>5 kan als bij koel] atmosphe]3 w>mte to* bespo$igt alle s*eikundige w]k+54 ,ma> lat5 wij dit buit5 rek5+1 dan zal de melk niet spo$ig] aan ontl$+ zijn blootge/eld1 omdat de electris*e spann+ 9 d5 dampkr+ groot] ( kle9] is1 zooals vel5 v]ke]delijk bew]54 ,is de electris*e spann+ van d5 dampkr+ groot1 de lu*t ze] droog1 bij onafgebrok5 zonnes*ijn1 en hebb5 de koeij5 ge5e geleg5heid om s*aduw te v9d51 gelijk dit 9 de weid5 van ons vad]l& zoo vaak het geval is1 komt hi]bij de plaag d] vlieg51 dan is het vol/rekt niet te v]wond]5 dat de melk van zulke bee/5 &]s is dan van di]51 die aan d]gelijke nadeelige invlo$5 niet zijn blootge/eld4 ,het e5e di] bi$t me] w$]/& aan ziektemak5de oorzak5 dan het &]2 het gaat hi] als bij de m5s*53 de e5 mag onge/raft do5 wat de &] duur moet bekoop54 ,e5 v]/&ige bo] v]lie/ d]halve zijn vee nimm] uit het oog2 hij bezoekt elk5 dag zijn koppel en ontwa>t zoo weldra dat de e5 ( de &] zijn] koeij5 teek55 van m9d] welbehag5 geeft4 ,de melk van zulk di] mag hij niet bij zijn ov]ig5 voorraad voeg51 wil hij /e$s kaas van e]/e ho$anigheid blijv5 mak54 ,het b$rijf van d5 bo] is lang zoo gemakkelijk niet als het wel s*ijnt2 vel5 v]beeld5 zi*1 om bij ons ond]w]p1 het kaasmak51 te blijv51 dat de s*eikundige het middel aan de h& kan do51 dat1 bij de melk gevoegd1 deze zoo omzet1 dat kaas van de be/e ho$anigheid uit sle*te melk wordt b]eid4 ,dat gaat niet1 de melk wordt gevormd ond] d5 invlo$ van het lev51 en de vraag na> het lev5 moge de lev5svraag zijn van onz5 tijd1 zij zal dat nog lang1 miss*i5 imm] blijv54 ,en zoolang de natuurkundige ge5 melk kan da>/ell5 zond] tuss*5kom/ van het lev51 van het di]1 zoolang zal hij te v]geefs zoek5 na> e5 algeme5 voors*rift om uit m9d] go$e melk onb]ispelijke kaas te mak54 ,zijn /rev5 moet zijn de natuur te bespi$51 de wett5 van het lev5 op te spor51 de invlo$51 welke voor- ( nadeelig op het lev5 w]k51 uit te vors*52 zijne wet5s*ap b]u/ geheel op erv>+ en is alle5 door deze uit te breid5 en volkom5] te mak54 ,br5gt hij de oorzak51 welke de erv>+ hem gele]d heeft dat /or5d op het lev5 w]k51 dat is1 ziek mak51 t] k5nis van het algeme51 dan heeft hij het zijne v]rigt2 en de bo]1 die prijs /elt op go$e kaas1 mag die a&uid+5 niet 9 d5 w9d slaan1 ma> moet er g]egeld k5nis van nem54 ,aan de moeijelijkheid bov5 g5oemd pa>t zi* e5e twe$e2 de bo] moet 9 zek]5 z9 kruidkundige zijn2 hij moet wet5 welke gewass5 voordeelig1 welke &]e s*adelijk zijn4 ,ook di5t hij e5ig begrip van s*eikunde te hebb51 het kaasmak5 to* b]u/ op *emis*e grond54 ,ma> g5oeg ov] dit ond]w]p2 wij hebb5 er e5ige regel5 aan gewijd om e5 d5kbeeld te be/rijd51 dat tot s*ade van d5 l&man re$s te veel wortel ges*ot5 heeft4 ,ev5m9 kunn5 wij hi] tr$5 9 e5e uitvo]ige bes*rijv+ d] v]s*ijnsel51 wa>door de bo] erva>t ( zijn vee me] ( m9d] gezond is2 da>toe raadplege hij boek51 uitsluit5d ov] dat ond]w]p ges*rev51 en wij durv5 hem v]zek]5 dat zijne moeite h>e beloon+ met zi* zal br5g54 ,ov] enkele ziekt5 van het vee1 voor zoo v]re zij met ons ond]w]p 9 v]b& /aan1 hebb5 wij 9 e5 voorga& ho(d/uk re$s gesprok51 ma> zulk vlugtig ov]zigt mag lief/ niet 9 de plaats tr$5 van w]k5 als de bov5 b$oelde4 ,tot de gebrek51 wa>van de oorsprong me] 9 het bijzond] bij de koe moet word5 gezo*t1 behoort 9 de e]/e plaats het blaauwword5 d] kaas4 ,de bo] br5gt zijne melk 9 de kaaskam]1 v]w]kt ha> tot kaas1 die hij 9 de p]s zet1 en ontwa>t lat] tot zijn s*rik dat de kaas 9 de p]s hi] en da> e5e blaauwe kleur heeft aang5om54 ,nu e5s loopt er e5 blaauwe b& om de kaas1 dan w$] is het ( de v+]s van d5 m5s* hunn5 indruk 9 blaauwe t9t hebb5 a*t]gelat54 ,snijdt m5 de kaas door1 dan bev9dt m5 9 sommige gevall5 dat de kleur onb]ispelijk is2 bij &]e geleg5h$5 komt dezelfde blaauwe kleur ook 9 het inw5dige van de kaas voor4 ,wat die kleur/( is hebb5 wij gezi51 to5 wij ov] de gebrek5 d] melk sprak54 ,da> is bre$vo]ig uite5gezet hoe zi* sommige kiem51 f]m5t51 kunn5 ontwikkel51 wanne] zij e5 ges*ikt5 bodem da>toe v9d54 ,en vele di] kiem5 zijn voortdur5d 9 d5 dampkr+ aanwezig ( he*t5 zi* aan de v]s*ill5de voorw]p54 ,vall5 zulke f]m5t5 op geheel gezonde melk1 dan kom5 zij niet tot v]d]e ontwikkel+2 kom5 zij da>5teg5 9 melk1 die e5e eig5a>dige1 tot h$5 niet nad] ond]zo*te v]&]+ ond]gaan heeft1 dan ont/aat de blaauwe kleur d] melk en natuurlijk ook die d] kaas4 ,slaat m5 9 zulk geval zijn vee naauwkeurig gade1 dan zal m5 mee/al bespeur5 dat e5 ( me] d] di]5 niet volkom5 gezond zijn4 ,het kan gebeur5 dat de bo]1 die m9d] oplett5d is ( zijn vee niet elk5 dag bezoekt1 niets me] wa>neemt1 wa>door hij g]egtigd z\ zijn aan te nem5 dat zijne koeij5 m9d] wel zijn1 en to* blijft hij blaauwe kaas mak54 ,9 zulk geval is de koe h]/eld1 voordat de veeh\d] aan ziekte da*t4 ,ma> de zieke melk is v]w]kt en heeft &]e1 gezonde melk aange/ok54 ,9 de zieke melk ontwikkelde zi* het f]m5t1 dat nu ook op gezonde melk ov]gaat4 ,het v]m5igvuldigt zi* 9 de kaaskam] weldra zoo1 dat het aan de mee/e voorw]p51 die da> bewa>d word51 hang5 blijft4 ,zelfs op de kle$]5 d] bo]9 v9dt m5 het2 van de kle$]5 gaat het op de h&5 ov] en geeft op de opp]vlakte d] kaas de indruksel5 d] v+]s1 gelijk wij bov5 opm]kt54 ,komt 9 de kaaskam] e5 p]soon1 die niet besmet is1 en weet hij vlug en h&ig de kaas af te w]k51 dan kan het gebeur5 dat het inw5dige d] kaas vrij blijft en dat zelfs op de opp]vlakte ge5 t9t5 voorkom54 ,blijft hij e*t]1 zond] zi* h]haald te re9ig51 voortw]k51 dan kan het niet &]s ( hij moet1 als zijne voorgang]s1 blaauwe kaas mak54 ,en hi]9 v9dt m5 de v]kl>+ dat sommig5 /\tweg v]zek]5 dat zij go$e kaas zull5 mak5 9 hetzelfde v]trek1 wa>9 de bo]9 zoo m5ige teleur/ell+ ond]vond4 ,het blaauwword5 d] kaas is e5 la/ig gebrek2 m5 komt het alle5 te bov5 door de z9delijkheid tot het uit]/e te drijv54 ,vooraf e*t] ond]w]pe m5 zijn vee aan e5 ang/vallig ond]zoek4 ,v9dt m5 enkele di]5 m9d] lu/ig1 is de eetlu/ gezonk51 dan geve m5 hun e5ig bitt] ( aromatis* bitt] middel1 zooals abs9?1 kalmoes en d]gelijk54 ,da>op ga m5 ov] tot het re9ig5 d] kaaskam] en van alle voorw]p51 welke tot het kaasmak5 behoor51 opdat m5 de smet/( zek] v]nietige4 ,die zaak s*ijnt opp]vlakkig gemakkelijk] dan zij 9 de w]kelijkheid is4 ,om dit met e5 ze] bek5d voorbeeld op te held]51 behoev5 wij de kraamvr\w5koorts sle*ts te noem54 ,ont/aat die ziekte ongelukkig]wijze 9 de kraamkam] van het hospitaal1 dan word5 alle &]e kraamvr\w5 t5 spo$ig/e na> huis gezond51 het v]trek g]e9igd1 gewit1 gelu*t en dat alles vaak drie ma&5 volgeh\d54 ,is de v]loskundige besmet1 dan br5gt hij de smet/( aan &]e kraamvr\w5 ov]1 ook al heeft hij zijn lig*aam g]e9igd1 zijne kle$]5 uitgeklopt en te lu*t5 gehang54 ,9 zulk geval moet hij zi* e5 g$wong5 ru/ van zek] drie ma&5 oplegg54 ,v]s*ijnt hij b9n5 di5 tijd aan het kraamb$1 dan is er alle kans dat de gelukkige mo$] weldra op ha> doodb$ komt te ligg54 ,wij z\d5 &]e ziekt5 kunn5 aanhal5 om te bewijz5 dat m5 de kiem bijna v]nietigde1 t]wijl to* alle5 volkom5 af/]v5 h]/el kan aanbr5g54 ,hoe zal m5 te w]k gaan om het besmette kaasv]trek met go$ gevolg te re9ig58 ,voor alles v]wijd]t m5 de melk1 welke m5 als vo$sel aan &]e di]51 de kalv]5 bijvoorb41 kan gev54 ,m5 br5gt alle melkg]e$s*app5 na> buit51 spoelt ze met s*oon wat] af1 re9igt da>na blank h\t5 voorw]p5 met kok5de loog1 metal5 vat5 met kok5d wat] ( zeepnat1 spoelt ze &]maal af en laat ze buit5 /aan4 ,heeft m5 het h\t zw>t gev]wd met de oploss+ van ov]mangaanzure potas*1 dan re9igt m5 zulk vaatw]k met e5 loog uit laat/g5oemd z\t en zuiv] wat]4 ,wij behoev5 hi] niet &]maal te h]9n]5 dat de ov]mangaanzure kali /]k oxyd]5de eig5s*app5 bezit1 wa>door zij het v]mog5 heeft smet/(f5 van organis*5 oorsprong te v]nietig54 ,9 de kaaskam] zet m5 alle luik5 op51 re9igt d5 vlo] met loog ( *loorkalk1 be/rijkt de w&5 met kalkmelk1 wa>bij m5 *loorkalk gevoegd heeft1 en beh&elt h\t5 voorw]p51 die niet v]wijd]d kunn5 word51 op dezelfde wijze als voor het vaatw]k is aangegev54 ,soms is e5e re9ig+1 mits go$ uitgevo]d1 voldo5de2 mee/al e*t] zal m5 het s*oonmak5 op bepaalde tijd/ipp5 moet5 h]hal54 ,m5 telle d5 vij& niet te ligt en zie toe ( hij zi* nog hi] ( da> s*uil h\dt4 ,voor wij van de blaauwe kaas af/app51 zij hi] nog opgem]kt dat het gebruik van sommige plant5 voor de di]5 s*adelijk is4 ,zoo zal m5 de melk en dus ook de kaas blaauw zi5 word5 na het nuttig5 van ,an*usa t9ctorea1 ,peganum h>mala1 ,satyrium nigrum1 ,polygonum avicul>e1 ,polygonum fagopyrum 7871 ,h$ys>um onobry*is1 ,m]curialis annua en ,m]curialis p]5nis1 ,isatis t9ctoria1 ,equisetum arv5se1 enz4 ,vroeg] gav5 wij e5e uitvo]ige lij/ van s*adelijke plant54 ,na het gebruik van zulk onges*ikt vo$sel reage]t de melk vaak /]k alcalis*1 is ook wel met blo$ ( blo$wei gem5gd2 aan d5 uij] op5ba>t zi* soms conge/ie ( e5e ligte graad van blo$+1 het uitzweet5 van blo$kleur/(1 welke m5 op d5 bodem van het melkvat t]ug v9dt4 ,9 zeldzam] gevall5 is de melk geel ( rood1 en de kaas uit zulke melk v]va>digd is natuurlijk hoog van kleur1 t]wijl ook de smaak te w5s*5 ov]laat4 ,m5 bewe]t dat er plant5 en wortel5--knolgewass5--zijn1 welk] kleur/( aan de ontl$+ 9 het d>mkanaal ontsnapt en onv]&]d 9 de melk ov]gaat4 ,het z\ hi]m$e gaan als met de meekrap en het campe*e h\t2 de e]/e1 e5ig5 tijd gebruikt1 zet kleur/( 9 het be5weefsel af1 kleurt de be5d]5 rood2 de kleur/( van het laat/e komt onv]&]d 9 de ur9e en kleurt ha> rood4 ,zoo veel is zek]1 dat de gele en roode kleur5 d] melk ha> ont/aan v9d5 9 het gebruik van sommige plant5 ( planta>dige /(f51 welke wij vroeg] hebb5 opgegev54 ,tot deze behoor5 bijvoorb4 de ,galiumsoort51 de ,cal5dula arv5sis1 ,rubia t9ctorum1 de ,or*ideae1 ,g5i/a t9ctoria1 ,calta palu/ris1 ,c>?amus t9ctorius1 ,res$a luteola1 enz4 ,zorgt m5 dat g5oemde plant5 niet 9 het vo$] voorkom51 dan zal m5 van dit gebrek ge5 la/ hebb54 ,e5 &] gevreesd gebrek zijn de knijp]s4 ,v]ke]t m5 op de kaasm>kt1 dan zal m5 zi5 dat de erv>5 koopman a*t]e5volg5s ond]s*eid5e kaz5 van d5 /apel 9 de e5e h& h\dt1 en met de &]e teg5 de kaas e5 tik ( slag geeft4 ,kl9kt de kaas hol1 dan wordt zij voor knijp] v]kla>d1 en d5 bo] e5 zek] aantal proc5t5 van de opbr5g/ gekort4 ,v9dt m5 to* 9 e5e kaas van d5 /apel e5 knijp]1 dan be/aat het geva> dat de mee/e1 zoo niet alle1 het lat] word54 ,soms ont/aat er v]s*il tuss*5 koop] en v]koop]2 9 zulk geval neemt m5 zijn toevlugt tot e5e &]e proef1 ( snijdt m5 zelfs de kaas op54 ,de proef is e5v\dig2 be/aat er 9 de kaas e5e holte van e5ig aanbelang1 dan drijft zij op het wat]4 ,ma> z9kt de kaas1 dan is da>door nog niet vol/rekt bewez5 dat zij niet tot de knijp]s behoort4 ,de s*eur 9 het b9n5/e d] kaas kan sle*ts g]+ zijn1 wel door het geoef5d oor1 ma> niet door de wat]proef wa> te nem54 ,9 zulk geval neemt m5 zijn toevlugt tot het doorsnijd54 ,_h de koop] gelijk1 to5 hij op het geluid af bewe]de dat de kaas tot de knijp]s behoorde1 dan v9dt m5 bij het op55 e5 gleuf1 welke tot 9 het h>t d] kaas doorloopt2 het is ( de kaas/( door e5ig snijd5d w]ktuig ges*eid5 is4 ,zet m5 de kaas regt voor zi*1 dan ziet m5 dat de s*eur mee/al v]ticaal loopt2 horizontale ( dw>s*e knijp]s zijn zeldzam]4 ,laat m5 de kaas1 die dit gebrek heeft1 /aan1 dan vormt zi* 9 de kor/ e5 deuk ( geul2 m5 kan zulk plekje met d5 v+] indrukk5 en noemt dan de kaas e5 vuile knijp]4 ,na e5ig5 tijd komt da> t] plaatse e5e op5+2 &]e hebb5 twee op5+51 diametraal teg5ov] elk&] en dezulke word5 dubbele knijp]s g5aamd4 ,uit de op5+ beg9t e5 wit1 melka*tig vo*t te vloeij52 het b9n5/e d] kaas gaat geheel ( g$eeltelijk ov] 9 e5e brija*tige massa1 welke m5 rot noemt4 ,zulke kaz5 krimp5 ( zakk5 ine51 en word5 soms met t\wtjes gebond5 v]ko*t4 ,blijft de kor/ geslot51 wat zeldzaam plaats v9dt1 dan noemt m5 de kaas met zulk e5e holte bl9de knijp]4 ,9 &]e gevall5 s*eurt de kaas wel op51 ma> de gevormde holte blijft droog en wordt langzam]h& geheel met s*immel b$ekt4 ,die s*immel groeit natuurlijk t5 ko/e d] kaas/(2 ge5 wond] dat de holte groot] en groot] wordt1 zoodat1 /uit m5 het proces niet1 alle5 de kor/ ov]blijft4 ,9 twee gevall5 kan m5 zi* b$rieg5 9 de h]k5n+ van het gebrek2 oude1 tweej>ige kaas to* heeft van b9n5 mee/al e5 /reepje ( sne$je3 m5 zegt van ha> dat zij rammelt van oud]dom4 ,t5 &]5 kan de kaas ont/eld zijn1 zoo als de bo] het uitdrukt1 wanne] zij namelijk 9 de hitte lang op de m>kt ge/aan heeft4 ,9 dat geval me5t m5 het geluid van de knijp] te hoor5 en b$riegt zi*1 wijl de lu*t1 9 de porin d] kaas aanwezig1 zi* door de w>mte uitgezet heeft en het geluid van de knijp] b$riegelijk naboot/4 ,op elk tijd/ip van het ja> kom5 knijp]s voor1 het mee/ e*t] word5 zij 9 de ma&5 ,mei1 ,julij en ,augu/us wa>g5om54 ,en ge5 wond]1 dan to* ontwikkel5 zi* welig de s*adelijke plant51 welke wij 9 e5 vorig ho(d/uk g5oemd hebb54 ,lat] 9 het ja> zijn de grassoort5 ov]weg5d2 zij groeij5 na het afgraz5 gemakkelijk] dan de vroeg] bes*rev5e s*adelijke plant54 ,9 het naja> heeft d]halve de koe het mee/ ges*ikte en het gezond/e vo$sel4 ,na>mate er me] en &]e soort5 9 de wei groeij51 zal natuurlijk het gebrek van de kaas erg] zijn4 ,m5 v]gete hi] ook niet dat de e5e koe kra*tig] v]t]+sw]ktuig5 bezit dan de &]e2 wat voor de e5e hoog/ s*adelijk is1 zal aan de &]e sle*ts we9ig le$ b]okk554 ,wij h]9n]5 ons 9 e5 tijds*rift te hebb5 gelez5 dat e5 bo] om de zes j>5 met knijp]s te kamp5 _h1 en wat 0 het geval8 ,vijf j>5 lang kreeg het vee go$ en gezond vo$sel1 het zesde ja> w]d gevo$]d met het gewas1 dat op e5 &]5 grond groeide4 ,ond] dat gewas kwam5 s*adelijke plant51 vooral ,equisetum voor4 ,sprek5d] voorbeeld kan m5 wel niet aanhal54 ,9 e5 &] geval maakte de bo] j>5 lang onb]ispelijke kaas2 to5 moe/ hij zijn l& v]lat5 en kon hij op zijne nieuwe hoeve ma> niet dezelfde deugdzame kaas b]eid54 ,op de m>kt w]d5 hem telk5reize knijp]s aangetoond4 ,de oorzaak van dit ongeval zat 9 e5 /uk l&2 onze bo] liet het omploeg5 en na di5 tijd 0 hij w$] gelukkig4 ,niet te v]geefs zeid5 wij bij d5 aanvang van dit ho(d/uk dat de intellig5te bo] niet geheel van kruidkundige k5nis mag v]/ok5 zijn4 ,ma> ook op &]e tijd5 van het ja> kom5 knijp]s voor4 ,en dat is niet te v]wond]51 als m5 b$5kt op welke zond]l+e wijz5 met de lebbe-vloei/( ( het /remsel wordt rondgesprong54 ,wij s*rijv5 het hi] nogmaals af3 go$e melk1 go$ /remsel1 zuiv] z\t en ges*ikte beh&el+ zijn de voorwa>d51 wa>ond] m5 go$e kaas maakt1 kaas1 die ge5 knijp] wordt en ge5 enkel &] gebrek heeft4 ,mogt to* elk veeh\d] van die wa>heid innig doordrong5 zijn6 ,9 e5 vroeg] ho(d/uk hebb5 wij het /remsel uitvo]ig beh&eld2 hi] d]halve hebb5 wij er niet op t]ug te kom51 ma> will5 wij alle5 d5 w5s* uitsprek5 dat e5 kundig en regts*ap5 s*eikundige de vloei/( teg5 billijk5 prijs 9 d5 h&el br5gt4 ,e5e held]e1 s*]pz9nige bo]91 die melk opko*t en tot #gj kaz5 9 de week maakte1 v]haalde ons onlangs dat zij g$ur5de e5ige wek5 e5 groot aantal knijp]s ond] h>e kaz5 _h2 to5 zij &] /remsel bezigde1 v]dwe5 op e5s het gebrek4 ,e5 &] bo] van onze k5nis _h de gewoonte zijne lebb5 met zure wei uit te trekk52 hij klaagde me] dan e5 &] ov] knijp]s1 ma> to5 hij af/& de$ van dat zuur bij de b]eid+ zijn] lebbe-vloei/(1 _h hij ge5 la/ me] van dat gebrek4 ,bij de b]eid+ van peps9e volg5s de am]ikaans*e me?ode hebb5 wij gezi5 dat deze /( met zuur uitgetrokk5 door pekel wordt ne]geslag52 wat ligt hi] me] voor de h& dan aan te nem5 dat hi] ( da> e5 deeltje peps9e 9 de kaas g]aakt1 en de case9e op dat punt tot oploss+ br5gt4 ,en da> de peps9e tot de /(f5 behoort1 welke snel ontle$ word51 kan het niet v]wond]5 dat dit ontl$+sproces1 e5maal ont/aan1 g]egeld voortgaat4 ,m5 h]k5t zulk geval aan de alcalis*e reactie1 en 9 alcali is1 zooals m5 weet1 de kaas/( oplosba>4 ,voorts v]gete m5 niet dat zure wei behalve melkzuur nog &]e /(f51 welke voor ontl$+ vatba> zijn1 9 oploss+ h\dt4 ,ook 9 het z\t zit vaak de bron van het gebrek1 dat ons bezig h\dt4 ,wij hebb5 9 e5 vorig ho(d/uk de eig5s*app5 van deugdzaam z\t opgegev51 b5ev5s de vele inm5gsel51 welke 9 z\t van d5 h&el voorkom51 en van welke sommige ze] s*adelijk zijn4 ,wij behoev5 er hi] d]halve niet op t]ug te kom54 ,voegt m5 ov]s*ot van melk1 zoog5aamde le/jes1 bij elk&]1 ook dan loopt m5 geva> knijp]s te mak54 ,uit het hi] m$eg$eelde kan m5 tev5s zi5 hoe onv]/&ig het is na> e5 specifiek middel teg5 knijp]s te will5 zoek54 ,zulk e5 zal het gaan als d5 man1 die na> het univ]sele middel teg5 alle kwal5 en gebrek5 uitziet4 ,wa> de oorzak5 zoo uite5loop51 kan ge5 alles omvatt5d afdo5d middel word5 aangegev52 het voors*rift moet na> de om/&igh$5 gewijzigd word54 ,alle5 dan1 wanne] m5 na uit]/ zorgvuldig ond]zoek de oorzaak niet weet op te spor51 z\ het geoorlo(d zijn voorloopig tot e5 empiris* middel de toevlugt te nem54 ,als zoodanig heeft m5 aang]ad5 e5 we9ig z\t ( alu9 9 de melk op te loss52 wij voeg5 hi] aan toe dat wij knijp]s zag5 v]dwijn51 nadat de bo]9 e5 kle9e hoeveelheid salpet] ( ook wel *loorzure kali 9 de melk ontbond5 _h1 ma> wij h]hal5 het3 de bo] mag niet inslap51 ma> moet zoek5 tot hij de oorzaak van het gebrek gevond5 heeft4 ,neemt hij onze aanwijz+5 t] h>te1 dan zal hem dit mee/al niet moeijelijk vall54 ,e5 &] gebrek van deze soort is1 volg5s d5 he] ,,b\man1 het kwaada>dig brek5 ( zoog5aamd kru9draaij54 ,de oorzaak ligt1 volg5s hem1 mee/ altijd 9 de sle*te ho$anigheid d] melk van e5 ( me] koeij54 ,zulke melk is doorgaans aan ha> ziltig5 smaak1 onnatuurlijke kleur en zoog5aamd mag] aanzi5 wel te ond]s*eid51 en kan het be/ door kok5 ( proev5 word5 ontdekt4 ,gewoonlijk ligt de oorzaak 9 e5 gebrek 9 de melkafs*eid+sw]ktuig5 d] koe4 ,zulke kaas neemt we9ig z\t aan en heeft e5 zoog5aamd lebbig5 smaak4 ,met dit gebrek1 dat wij niet uit eig5 ond]v9d+ k5n51 heeft e5 &]1 het zoog5aamd rijz51 de rijz]s1 heft ( bollekaas veel ov]e5kom/4 ,9 enkele gevall5 bem]kt de bo]1 die de kaas/( 9 d5 vorm kne$t1 dat ha> volum5 groot] wordt2 zij rij/ op4 ,9 &]e gevall5 ziet m5 dat oprijz5 ( die vormv]&]+ ont/aan1 als de kaas de p]s v]laat4 ,ook op de kaasbord5 komt het gebrek voor4 ,m5 noemt de rijz]s ook drijv]s1 wijl zij 9 wat] niet na> d5 bodem van het vat z9k54 ,e5 &]e ond] kaaskoop]s geijkte t]m is die van muts5boll54 ,behalve de vormv]&]+ m]kt m5 mee/al op dat de kor/ van zulke kaz5 za*t1 te] ( dun is4 ,de naa/e oorzaak van het gebrek v9dt m5 9 de gi/+ ( omzett+ d] melksuik]4 ,uit deze ont/aat e]/ melkzuur2 dit zuur wordt omgezet 9 bot]zuur en koolzuur1 ond] ontwikkel+ van wat]/(gas1 na> het volg5d s*ema3 #b 7,c#c;,h#f,o#c7 ,c#d;,h#h,o#b #b ,,co#b #b ,h#b4 melkzuur bot]zuur koolzuur wat]/(gas4 ,het koolzuur neemt als gas e5e groote ruimte 9 en v]wijd]t de kaasdeeltjes van elk&]4 ,m5 kan deze gi/+ v]gelijk5 met die van het brood1 met welke zij de groot/e ov]e5kom/ heeft4 ,uit de !orie d] gi/+ wet5 wij dat suik]h\d5de vloei/(f51 m\toploss+5 en d]gelijk5 met het s*immel- ( gi/plantje--mycod]ma v9i--bij ges*ikte temp]atuur 9 aanrak+ gebragt1 ontle$ word5 9 alcohol1 koolzuur en e5ige we9ige &]e be/&deel54 ,sluit m5 het vo*t af1 zoodat het f]m5t ge5e geleg5heid heeft met dit laat/e 9 aanrak+ te kom51 dan blijft ook de gi/+ a*t]wege4 ,de melk nu is e5e d]gelijke suik]h\d5de vloei/(1 uit welke de t>t>5 9 d5 grijz5 voortijd zi* re$s e5e soort van wijn wi/5 te b]eid54 ,ond] bepaalde om/&igh$5 zet zi* dan ook de melksuik] 9 alcohol om4 ,da>toe ev5wel is het noodig dat de deeltjes1 de atom51 e5e loss]e v]b9d+ ond]l+ hebb5 aangegaan1 zooals wij dit vroeg] besprak51 en zooals wij hi] de geleg5heid hebb5 met e5 &] voorbeeld op te held]54 ,de gewone rietsuik] 9 wat] opgelo/ en met gi/ 9 aanrak+ gebragt wordt niet 9 alcohol en koolzuur omgezet1 voordat zij e]/ e5e v]&]+ ond]gaan heeft4 ,uit de rietsuik] wordt ond] d5 invlo$ van het f]m5t e]/ druiv5suik] gevormd1 en deze split/ zi* 9 de g5oemde zelf/&igh$54 ,m5 kan ook door kok5 met zuur de riet- 9 druiv5suik] omzett51 ma> zond] zulke omzett+ heeft er ge5e gi/+ plaats4 ,bij de gi/+ van melksuik] wordt e]/ e5 g$eelte melkzuur gevormd1 en dit zuur zet de ov]ige suik] 9 d5 voor alcoholis*e gi/+ noodzakelijk5 toe/& om2 9 de kaas e*t] ont/aat ge5 alcohol1 ma> bot]zuur1 zooals wij /raks opm]kt51 en koolzuur4 ,ma> er zijn nog &]e oorzak51 welke de melksuik] kunn5 v]&]54 ,voor ons ond]w]p moet5 wij die oorzak5 9 de melkkoe zoek54 ,zoo wet5 wij1 bijvoorb41 dat de melk van togtige koeij5 imm] rijz]s geeft2 deze b>/5 soms 9 d5 vorm1 wa>9 zij gemaakt word54 ,roomt de bo] zulke melk1 dan heeft hij m9d] la/ van het gebrek3 hij neemt dan to* het gi/plantje weg en belet zoo de omzett+4 ,wijl e*t] zulke melk mee/al we9ig1 somwijl5 9 het geheel ge5 kaas/( bevat1 kan m5 ha> gemakkelijk van d5 ov]ig5 voorraad afgezond]d h\d54 ,ook de melk van koeij51 die op het kalv]5 /aan is niet te v]tr\w54 ,wij moet5 voorts v]wijz5 na> hetge5 wij 9 e5 &] ho(d/uk ov] de gebrek5 d] melk hebb5 te boek ge/eld1 en h]9n]5 hi] alle5 dat de melkmeid1 g$ur5de d5 /ond5vlo$ ( de ma&elijks*e zuiv]+1 lief/ niet 9 de kaaskam] no* het melkv]trek mag word5 toegelat54 ,be/aat er e5 middel wa>door de vorm+ van rijz]s voorkom5 wordt8 ,wij me55 die vraag beve/ig5d te kunn5 beantwoord54 ,gaat m5 9 zijne g$a*t5 de voorwa>d5 na1 welke het gi/+sproces v]eis*t1 h]9n]t m5 zi* de s*oone proev5 ov] wijngi/+ en wijnv]bet]+ van d5 frans*5 gele]de ,,pa/eur1 dan be/aat er !oretis* ge5 twijfel ( het gebrek van het rijz5 wordt voorkom51 bijaldi5 m5 de melk tot #ge ,c4 v]w>mt4 ,en de erv>+ heeft deze !orie beve/igd4 ,het v]w>m5 d] melk tot #ge ,c4 kan van ge5 ov]weg5d bezwa> zijn teg5ov] de groote voordeel5 aan deze h&elwijze v]bond54 ,9 elke melk]ij komt e5 tijd dat m5 de melk geheel ( t5 deele moet v]w>m52 van da> is 9 de mee/e melklokal5 e5e inrigt+ tot /ok5 voorh&51 en het e5ige ond]s*eid met de gewone wijze van bew]k5 is dat m5 d5 geheel5 voorraad melk tot die hooge temp]atuur moet br5g54 ,en dit uit]/ geval zal wel zeldzaam voorkom52 m5 kan to* beproev5 e]/ alle5 die melk1 welke wat betreft h>e deugd grond5 van twijfel oplev]t1 tot #ge ,c4 te v]hitt54 ,om dit v]w>m5 met de m9/e moeite te do51 is het go$ dat het vat1 wa>9 zi* de melk bev9dt1 aan e5 kraan hangt1 zooals wij vroeg] bes*rev5 hebb54 ,drijft er nu op de melk e5 !rmomet]1 dan heeft m5 de kraan sle*ts te draaij51 als het w]ktuig #ge ,c4 aanwij/4 ,gemakkelijk] wijze om het vat bov5 het vuur te br5g5 ( da>van te v]wijd]51 zal m5 niet ligt b$5k54 ,voor hem1 die ov] /oom kan bes*ikk51 is natuurlijk de zaak nog veel e5v\dig]4 ,wij hop5 dat op de kle9/e bo]d]ij weldra e5 /oomketeltje worde gevond52 om de ko/5 behoeft niem& het a*t]wege te lat54 ,hoe snell] m5 na de v]w>m+1 wa>door het gi/plantje g$ood is1 ov]gaat tot het kaasmak51 des te m9d] geleg5heid zal er be/aan1 dat zi* 9 de melk op nieuw f]m5t5 ontwikkel54 ,voegt m5 e*t] /remsel bij melk van #ge ,c41 dan wordt dit ontle$2 op de v]w>m+ moet d]halve e5e afkoel+ volg54 ,da>toe laat m5 de melk door e5 t9n5 slang loop51 die 9 e5 vat met k\d wat] /aat1 jui/ op dezelfde wijze als de br&]s hun alcoholis* vo*t afkoel5 en v]digt54 ,door het me] ( m9d] op55 e5] kraan regelt m5 het afvloeij5 van de melk1 welke uit het koelvat kom5d lief/ e5e temp]atuur van #bh tot #cj ,c4 moet beh\d54 ,moet er veel heete melk door de slang loop51 dan wordt het wat] 9 het koelvat v]w>md1 en m5 is g5oodzaakt k\d wat] bij te pomp5 en het bov5/e w>me wat] weg te lat5 loop54 ,bij e5 we9ig ond]v9d+ treft m5 weldra het v]eis*te punt4 ,zorgt m5 dat het kaasvat onmiddelijk ond] d5 ketel /aat1 die de heete melk bevat1 en is 9 deze e5 buis met kraan1 dan behoeft m5 de heete melk niet uit te s*epp52 zij loopt bij het op55 d] kraan onmiddelijk 9 de t9n5 slang4 ,dat m5 hi] me] dan ooit omzigtig moet zijn met het re9 h\d5 van alle g]e$s*app51 behoev5 wij wel niet afzond]lijk te v]meld52 het ligt 9 d5 a>d d] zaak1 omdat f]m5t5 zoo gemakkelijk aan onze a&a*t1 aan ons oog ontsnapp54 ,9 d5 jong/5 tijd heeft m5 salicylzuur 9 d5 h&el gebragt2 dit zuur doodt1 volg5s opzettelijk g5om5 proev51 bact]i51 en behoort da>om tot de des9fect]5de middel54 ,het is kleurloos en zond] reuk1 r$55 wa>om m5 het beproev5 kan teg5 het gebrek dat ons op het oog5blik bezig h\dt3 welligt dat e5 duiz5d/e bij de melk gevoegd re$s voldo5de is4 ,de aanw5d+ van salicylzuur is zek] gemakkelijk] dan het v]w>m5 d] melk4 ,bij blaauwe kaas z\ m5 tot het hi] g5oemde middel m$e zijn toevlugt kunn5 nem52 wij wet5 to* dat f]m5t5 9 vloei/(f5 bij #ge ,c4 ontle$ word54 ,heeft m5 gevond5 welke koe blaauwe melk geeft1 dan is de taak nog e5v\dig]1 da> m5 dan alle5 die melk op #ge ,c4 te br5g5 heeft4 ,m5 v]gete hi] e*t] niet dat bij blaauwe kaas ook twee mom5t5 9 het oog moet5 word5 geh\d53 #a4 is de melk afwijk5d2 #b4 komt er uit de kaaskam] f]m5t 9 die melk4 ,wil m5 de proef nem5 om zulke melk te v]hitt51 dan mag m5 da>om het re9ig5 van het kaaslokaal1 zooals wij dit vroeg] bes*rev5 hebb51 niet a*t]wege lat54 ,zond] dat loopt m5 geva> dat het f]m5t zi* 9 de v]hitte melk na de bekoel+ op nieuw ontwikkelt4 ,ook hi] kan het salicylzuur welligt go$e di5/5 bewijz54 ,het middel1 dat wij hi] aan de h& gev51 voorkomt het rijz54 ,heeft m5 kaz51 die dit gebrek hebb51 dan s*iet er niets &]s ov] dan ha> zoo koel mogelijk te bew>54 ,de k\de to* belemm]t de gi/+1 doet die soms geheel oph\d54 ,da>toe legt m5 de kaas op e5 droog51 k\d5 /e55 vlo]1 en /eekt er met e5 bre9aald e5ige gaatjes 91 om het koolzuur geleg5heid tot ontsnapp5 te gev54 ,v]m9d]t de hitte1 dan h\dt ook het rijz5 op4 ,voor wij van dit gebrek af/app51 will5 wij nog 9 h]9n]+ br5g5 dat het bijvoeg5 van e5 we9ig keuk5z\t1 salpet] ( *loorzure potas* bij v]da*te melk me]mal5 go$e uitkom/5 heeft opgelev]d4 ,da>om ev5wel v]wa>looze m5 de koe niet1 en tra*te m51 voor zoo v]re dit 9 onze s*aduwlooze weid5 ges*i$5 kan1 nadeelige invlo$5 van ha> af te w]54 ,9 e5 vorig ho(d/uk hebb5 wij ov] gi/5de1 b$orv5 ( goore melk gesprok54 ,de kaas uit zulke melk b]eid is ook goor2 zij heeft e5 g]impelde kor/ en wordt om dat gebrek rimpelkor/ g5aamd4 ,deze kaz5 zijn 9 d5 h&el bek5d ond] d5 naam van oude wijv54 ,de bo] voorkomt gemakkelijk dit gebrek door uit]/ z9delijk te zijn en a*t te gev5 op de &]e oorzak51 welke wij vroeg] hebb5 opgegev51 to5 wij ov] b$orv5 melk h&eld54 ,hij raadplege vooral ook d5 !rmomet]1 want wordt de kaas te w>m gemaakt dan kunn5 er rimpelkor/5 ont/aan4 ,ontwa>t m5 bij het snijd5 ( doorhal5 d] kaas/( dat niet alle case9e z9kt1 ma> dat er e5ige /ukjes op de wei blijv5 drijv51 dan is dit e5 k5ba> bewijs dat er onzuiv]e melk ond] d5 voorraad is4 ,ond]zoekt m5 bij het melk5 naauwkeurig elk di]1 dan zal m5 weldra de koe v9d51 welke zoog5aamde kwade melk geeft4 ,m5 k5t die melk da>aan1 dat er velletjes ( vezela*tige /ukjes op drijv52 zij v]raadt zi* ook wel door e5e blaauwa*tige kleur1 door dunne zelf/&igheid ( e5 onzuiv]5 niet zoet5 smaak4 ,het kan zelfs gebeur5 dat drie sp55 d] koe gezonde melk gev51 en uit de vi]de de zieke melk h>5 oorsprong v9dt4 ,9 zulk geval is e5 g$eelte van d5 uij] ziek4 ,m5 ziet uit dit voorbeeld alw$] hoe noodig het is naauwgezet en oplett5d te zijn4 ,het go$ melk5 d] koeij5 is e5e e]/e v]eis*te tot het b]eid5 van go$e kaas4 ,het is miss*i5 hi] de plaats om e5 enkel woord ov] de s*eimelk 9 te voeg52 di5 naam geeft m5 aan melk1 die gemolk5 wordt uit koeij51 welke van d5 /al kom5de e5ige dag5 9 de weide zijn gewee/1 ( 9 d5 h]f/ uit de weide op /al kom54 ,zij lev]t d]halve no* zuiv]e hooi- no* zuiv]e grasbot]4 ,de kaas uit zulke melk da>ge/eld is gewoonlijk za*t en m9d] deugdelijk2 om die r$5 w]kt de bo] er vaak anijszaad door1 en maakt er voor eig5 gebruik zoog5aamde kruidkaas van4 ,tot h$5 zag5 wij hoe gebrek5 9 de kaas ont/aan door het gebruik van m9d] deugdelijke melk1 van onges*ikt /remsel ( onzuiv] z\t2 tot e5e &]e klasse van gebrek5 moet5 wij die br5g51 welke 9 v]ke]de ( m9d] go$ 9 a*t g5om5 bew]k+ hunn5 oorsprong v9d54 ,zij zijn1 zegt ,,b\man 9 zijn oud1 ma> nog niet geheel v]\d]d w]kje ov] het kaasmak51 niet altijd ev5 gemakkelijk aan te wijz54 ,zal de kaasmak+ go$ word5 beh>tigd1 dan is z9delijkheid wel e5 e]/ v]eis*te1 v]volg5s oplett5dheid met e5 aanh\d5d51 opm]kzam5 ijv]1 onv]moeide lu/ en belang/ell+4 ,laat ons hi]1 met het oog op die gebrek51 nogmaals nagaan hoe kaas gemaakt wordt4 ,de melk1 g]oomd ( niet1 moet e5 bepaald5 graad van w>mte hebb54 ,is de melk te k\d1 dan gaat het /remm5 langzaam1 ong]egeld2 de kaas/( is week1 zwammig2 de gevormde kaas wordt te spo$ig rijp en kan niet bewa>d word54 ,w]kt m5 bij te hooge temp]atuur1 dan z\ zi* het geval kunn5 voordo5 dat het /remsel door de w>mte ontle$ en w]keloos w]d4 ,ma> al is de w>mtegraad jui/ niet zoo hoog1 hij kan to* v]oorzak5 dat de kaas/( te digt wordt4 ,bij de w>me melk wordt nu het /remsel g$aan2 de gebrek5 van dit laat/e en de wijze om da>9 v]bet]+ te br5g51 hebb5 wij vroeg] uite5gezet4 ,neemt m5 te we9ig /remsel1 dan heeft m5 v]lies van kaas/(1 neemt m5 te veel1 dan krijgt de kaas e5 onaang5am51 lebbig5 smaak4 ,gunt m5 het /remsel d5 noodig5 tijd niet tot zijne w]k+1 dan is de a>d d] kaas/(1 h>e dig!id1 ha> v]mog5 van zam5hang gebrekkig4 ,iets d]gelijks m]kt m5 op1 wanne] m5 het doorhal5 ( snijd5 niet met de v]eis*te omzigtigheid bew]kt4 ,de kaas mi/ dan die va/heid en deugdzaamheid1 welke zij behoort te bezitt54 ,zij blijft voortdur5d week ( slap1 en zakt op de bord5 91 zoodat zij e5 platte g$aante aanneemt4 ,wordt de wrongel niet voldo5de van de wei bevrijd1 wordt zij haa/ig en dus sle*t gekruimeld1 dan blijv5 er te veel weideel5 9 de kaas4 ,de melksuik] 9 die wei opgelo/ zet zi* langzam]h& 9 bot]- en koolzuur om1 en het laat/e geeft holt5 9 de kaas4 ,de t]uggeblev5 wei ( portel v]oorzaakt op d]gelijke wijze de zoog5aamde pruttelgaatjes ( piss]tjes4 ,heeft m5 bij het ke]5 van de kaas 9 d5 vorm het opbrek5 d] wrongel ( v]zuimd ( niet diep g5oeg v]rigt1 dan loopt m5 geva> dat de kaas na het opdroog5 s*eurtjes op d5 bodem zal hebb51 welk gebrek bek5d is ond] d5 naam van sprongetjes op d5 bodem4 ,9 d5 h&el heeft zulke kaas altijd m9d] wa>de4 ,de kaas komt nu 9 d5 vorm4 ,af te keur5 is het bezig5 van oude en misvormde w]ktuig51 zoo als kaasnapp51 die afgebrokkeld1 te wijd ( te ondiep zijn2 kaasdoek51 die te groot1 te belapt ( ges*eurd zijn2 kaaszett]s1 die het go$e fatso5 miss51 enz4 ,de kaasdoek moet met oplett5dheid om de kaas g$aan en g]egeld gev\w5 word51 da> er &]s doekkreuk51 e5 leelijk gebrek1 ont/aan4 ,de volg5de bew]k+ is het p]s54 ,hoe noodig het is hi]aan zijne geheele a&a*t te ve/ig51 hebb5 wij vroeg] re$s uite5gezet4 ,hi] will5 wij nog e5 enkel voorbeeld1 aan e5 w]k van ,,s*atzmann ontle5d1 aanhal51 om aan te toon5 hoe aanm]kelijke s*ade kan ont/aan1 wanne] groote en kle9e kaz5 met dezelfde drukkra*t gep]/ word54 ,9 e5e kaasfabriek van het kanton ,b]n1 wa> m5 dagelijks twee groote kaz5 maakte1 mislukte g$ur5de d5 zom] van het ja> #ahfi telk5 reize de twe$e kaas4 ,ma&5 lang zo*t m5 te v]geefs na> de oorzaak van dit gebrek4 ,van he9de en v]re riep m5 fabrikant5 van kaas1 vee>ts5 en &]e li$5 te hulp1 ma> alles te v]geefs2 ge5 van die all5 kon aangev5 welke f\t begaan w]d4 ,e]/ laat 9 d5 h]f/ lo/e zi* het raadsel op2 m5 _h1 zooals dit 9 groot]e fabriek5 gebruikelijk is1 twee p]s5 9 gebruik1 en de e5e 0 te we9ig bela/4 ,alle kaz51 welke ond] deze p]s kwam51 mislukt51 wijl niet alle weideel5 v]wijd]d w]d5 en er d]halve na kort v]loop blaz5 op de kaas ont/ond54 ,plaat/ m5 de kaas niet behoorlijk ond] de p]s1 dan gebeurt het dikwijls dat zij1 zooals m5 het uitdrukt1 niet toekomt2 zij is dan niet go$ geslot5 en glad van kor/1 ma> vol op5+51 welk gebrek /e$s zigtba> blijft4 ,onwillekeurig kom5 ons hi] w$] de knijp]s 9 de g$a*te4 ,wa>om loop5 de mee/e knijp]s v]ticaal8 ,ook de s*eur51 welke m5 9 oude kaas v9dt1 loop5 bijna zond] uitzond]+ ev5wijdig met de rigt+1 wa>9 de drukkra*t d] p]s gew]kt heeft4 ,m5 komt onwillekeurig tot het besluit dat niet elk deeltje van de kaas met dezelfde kra*t gep]/ wordt4 ,en dit to* is zoo noodig1 zal m5 homog5e kaas v]krijg54 ,volg5s de teg5woordige wijze van w]k5 is de dig!id ( va/heid d] kaas 9 v]s*ill5de rigt+5 niet dezelfde4 ,wil m5 ons dit toegev5--het is door proev5 uit te mak5--1 dan zal de w]ktuigkundige1 die e5e p]s uitd5kt1 welke dit gebrek ( niet ( m9d] heeft1 ze] zek] d5 kaasmak] e5 groot5 di5/ bewijz54 ,miss*i5 voorkomt hij zoo tev5s e5 &] gebrek1 het vorm5 van e5 m9 ( me] v]hev5 r& rondom d5 volg]4 ,m5 moet di5 r& nu na het p]s5 met e5 mes wegnem53 snijdt m5 te diep1 dan geeft m5 aanleid+ tot e5 gebrek2 neemt m5 te we9ig weg1 dan blijft de kaas misvormd4 ,nadat de kaas uit de p]s is g5om51 wordt de kaasdoek v]wijd]d2 soms blijft die doek zoo aan de kaas klev51 dat m5 hem niet weg kan nem51 zond] de kor/ te bes*adig51 wa>door deze natuurlijk e5 ruw en oneff5 aanzi5 v]krijgt4 ,deze moeijelijkheid voorkomt m5 het be/1 wanne] m5 d5 kaasdoek met pekel bevo*tigt en e]/ da>na om de wrongel legt4 ,soms ligt de r$5 da>9 dat de melk al te vet is2 9 zulk geval neemt m5 het gebrek weg door de melk af te room54 ,hij1 die de oude me?ode van z\t5 volgt1 en dus zijne kaz5 9 pekel legt1 moet toezi5 dat de opp]vlakte zuiv] blijft2 doet hij dit niet1 dan krijg5 de kaz5 e5 sm]ige kor/1 wa>door het z\t belet wordt 9 de kaas te dr+54 ,snijdt m5 zulk e5e kaas door1 dan v9dt m5 dat het h>t e5e &]e kleur heeft dan de b$ekk5de s*aal2 9 het h>t is ge5 z\t aanwezig4 ,da>door wordt de kaas/( 9 dat g$eelte ontle$2 er vormt zi*1 na v]loop van tijd1 da> t] plaatse e5e holte met vo*t gevuld1 welke groot] wordt en e9delijk na> buit5 op5breekt4 ,ook de kor/ blijft 9 deze gevall5 week en brak en s*ijnt1 als het w>e1 te v]vell54 ,is de kaas met te veel z\t b$eeld1 dan vormt zi* de kor/ langzaam en sle*t2 bevat de kaas te we9ig z\t1 dan is de kor/ dik en taai als s*ap5l$]4 ,draagt m5 ge5e zorg dat de kaz5 op de bord5 dagelijks word5 omgeke]d1 dan gaat de vorm te loor2 zij word5 platbodemd4 ,rak5 zij op de bord5 elk&] aan1 dan sm>t5 zij en krijg5 vlekk54 ,9 groote melk]ij5 kan m5 gebruik mak5 van d5 me*anis*5 kaasw5d] van ,,blurton1 bes*rev5 en afgebeeld 9 het me]g5oemde w]k van ,,m>t9y1 dl43 ,,ii1 bladz4 #bde4 ,9 dit ho(d/uk hebb5 wij niet ov] annatto gesprok51 no* ov] de gebrek51 welke kunn5 ont/aan uit de aanw5d+ van deze kleur/(1 welke wij1 al w>e het alle5 z9delijkheid%alve1 lief/ uit de kaasmak]ij5 v]bann5 zag54 ,wil m5 to* annatto aanw5d51 dat m5 dan de vloeib>e /( neme1 gewonn5 uit de zuiv]e alcalis*e oploss+ d] kleur/(4 ,de annatto koek51 die 9 d5 h&el voorkom51 bevatt5 behalve de kleur/( nog potas*1 soda1 koolzur5 kalk1 kleia>de en &]e vreemde be/&deel51 zoo als zeep1 vis*traan1 enz4 ,m5 begrijpt dat zulke /(f5 9 de kaas gebragt niet dan s*adelijk kunn5 zijn4 ,voordat wij van ons ond]w]p af/app51 moet5 wij nog enkele gebrek5 v]meld51 wa>m$e de kaaskoop] 9 het pakhuis te wor/el5 heeft1 me] dan de bo]1 die zijn product1 zoodra het t] aflev]+ ges*ikt is1 na> de m>kt br5gt4 ,9 de e]/e plaats kom5 hi] de pokk5 9 aanm]k+4 ,bewa>t m5 de kaas 9 e5 vo*tig1 al te w>m v]trek1 dan ziet m5 dat hi] en da> op de kor/ witte /ipp5 ont/aan2 die /ipp5 breid5 zi* 9 omvang uit en word5 dikw]f groot] dan e5 /uiv]tje3 het is ( de kaas op die plaats5 met dons b$ekt is4 ,veegt m5 dit dons weg1 dan ziet m5 dat het soms tot e5 pa> millimet]s 9 de kor/ is doorg$rong54 ,&]e kaz5 w$]om zijn geheel met het dons b$ekt4 ,br5gt m5 dit ond] het microscoop1 dan op5ba>t zi* het eig5a>dig weefsel d] ,zwamm5 ( ,fungi4 ,m5 ziet spor5 met myceliumdrad5 afwissel54 ,ge5 twijfel d]halve ( dit gebrek wordt door e5 s*immelplantje te voors*ijn g]oep52 het heeft de mee/e ov]e5kom/ met het oidium albicans1 dat bij lijd]s aan witte spruw 9 de mondholte gevond5 wordt4 ,hij1 die omtr5t deze en &]e s*immels iets me] w5s*t te v]nem51 kan met vru*t raadpleg5 het keurig w]k van d5 he] ,,oudemans1 le]boek d] plant5kunde1 twe$e deel1 bladz4 #gg tot #adi4 ,hij zal da> zi5 hoe algeme5 de s*immels v]breid zijn1 en welke gewigtige rol zij 9 het hui%\d5 d] natuur v]vull51 hoe gemakkelijk zij zi* voortplant5 en aan welke g$aantev]wissel+5 zij ond]hevig zijn4 ,bij d5 m5s* kan g5oemde s*immel ge5 we]/& bi$5 aan d5 invlo$ van borax ( van *loorzure kali2 wij hebb5 beproefd deze s*immel op de kaas te dood5 door e5e oploss+ van g5oemde z\t5 en het mogt ons gelukk54 ,da>om ev5wel will5 wij dit middel niet aanbevel52 hij1 die ov] e5 ruim1 lu*tig1 droog lokaal kan bes*ikk51 da>bij z9delijk en oplett5d is en de kaas1 zoo noodig1 afbor/elt1 zal wel zeld5 groot5 la/ van pokk5 hebb54 ,9 d5 regel kom5 de pokk5 op de vet/e kaas voor2 vele h&ela>s zi5 da>om niet op teg5 het koop5 van kaas1 wa>op zi* hi] ( da> e5 wit /ipje bev9dt2 m5 zegt zelfs dat zulke kaas 9 ,engel& bij voorkeur gezo*t is4 ,s*adelijk] gebrek is de kank] 9 de kaas2 9 teg5/ell+ met het vorige komt dit gebrek voornamelijk 9 s*rale kaas voor4 ,de oorzaak is w$] e5 s*immel1 ma> e5 die groot] v]woe/+5 aanrigt4 ,9 het algeme5 v]oorzak5 s*immels1 die op doode organis*e lig*am5 ti]51 da>9 s*eikundige omzett+5 en gi/+sprocess54 ,dat s*immels ontl$+5 9 zulke /(f5 moet5 v]oorzak51 volgt da>uit dat zij aan die /(f5 sommige h>] zam5/ell5de be/&deel5 als vo$sel onttrekk54 ,v]s*ill5de ,fungi do5 dat e*t]1 ook bij dezelfde /(1 op v]s*ill5de wijz54 ,t]wijl de /(1 wa>op de s*immels woek]51 te niet gaat1 word5 er wat]1 koolzuur en ammonia gevormd4 ,dat ontl$5d v]mog5 d] ,fungi geeft ook e5e v]kl>+ aan de h& van het welbek5de v]s*ijnsel1 dat zij met hunne drad5 en kiembuiz5 9 all]h&e va/e /(f51 zoo als h\tige celw&51 eij]s*al51 zetmeelkorrels1 kaas1 enz41 wa>9 ge5e optis* wa>neemb>e porin zi* bev9d51 doordr+51 en da>9 gang5 en splet5 mak54 ,fungi1 die op doode organis*e /(f5 lev51 bevord]5 de ontl$+ da>van op tweerlei wijze1 namelijk #a door di5 zij er1 voor hun eig5 ond]h\d1 vooral kool/( aan onttrekk51 en #b door di5 zij de zuur/(1 die1 zond] tuss*5kom/ van ,fungi1 sle*ts ze] langzaam v]&]5d w]kt1 op die /(f5 ov]br5gt 9 e5 toe/&1 die tot h>e onmiddelijke v]br&+ aanleid+ geeft4 ,na>mate1 de kank]s*immel op en 9 de kaas voortwoek]t1 wordt h>e zelf/&igheid ontle$ 9 wat]1 koolzuur en ammonia2 de laat/e w]kt op h>e beurt oploss5d op case9e en m5 ziet e9delijk s*eur51 holt5 en gang5 9 de kaas ont/aan4 ,neemt het gebrek1 wat mee/al het geval is1 op de kor/ zijn oorsprong1 dan is van toepass+1 wat wij bij de pokk5 opgav54 ,volgt m5 getr\w de voors*rift5 da> gegev51 dan zal m5 het gebrek gemakkelijk mee/] word54 ,de bo] zal ook go$ do51 wanne] hij niet al d5 room van de melk neemt2 hoe s*ral] de kaas1 hoe e]d] zij ond]hevig is aan dit gebrek4 ,het ond]zoek na> de s*immels to* heeft aan d5 dag gebragt1 dat de a>d van het vo$sel1 voor de in/&h\d+ d] talrijke soort5 van ,fungi noodig1 met die soort5 zelv5 s*ijnt te v]s*ill52 al?ans het is e5e bek5de zaak dat talrijke ,fungi sle*ts op e5 ( niet me] dan enkele v]s*ill5de1 lev5de ( doode organis*e lig*am5 voorkom5 ( hunn5 voll5 wasdom b]eik54 ,en dat sommige ,fungi1 hoewel zij op de e5e ( &]e ond]laag ze] welig ti]51 to* nog dikw]f e5e &]e noodig hebb5 om d5 hoog/5 top hunn] ontwikkel+ te b]eik51 /aat va/4 ,dit alles met voorbeeld5 op te held]51 z\ ons te v] vo]52 m5 zie het voortreffelijk w]k van ,,oudemans1 bov5g5oemd4 ,is 9 zeldzame gevall5 de kiem d] s*immels 9 de melk aanwezig1 wat1 hoeze] ons nimm] voorgekom51 to* ze] go$ mogelijk is1 dan s*iet er niets &]s ov] dan de melk voor het kaasmak5 op dezelfde wijze te beh&el5 als wij dit voor de rijz]s hebb5 opgegev54 ,bij #ge ,c41 en zelfs iets lag]1 word5 to* volg5s de proev5 van ,,pa/eur deze organis*e gewro*t5 9 vloei/(f5 g$ood4 ,9 de pakhuiz5 zal m5 veel kunn5 do5 tot voorkom+ dez] gebrek5 door alw$] de uit]/e z9delijkheid 9 a*t te nem51 de kaasbord5 te re9ig5 met loog en *loorkalk ( bleekwat]1 en voor v]s*e lu*t te zorg54 ,tot v]d]e v]duidelijk+ br5g5 wij hi] het geval 9 h]9n]+ van di5 h&ela>1 die vele aan gi/+ ond]hevige w>5 9 e5 keld] bewa>de en door het h]haalde gi/5 groote s*ade le$1 tot hem aan de h& g$aan w]d d5 keld] twee mal5 's ja>s go$ te re9ig5 en met *loorkalk te witt54 ,na di5 tijd hield het gi/5 op1 wijl de kiem5 d] s*immels ons*adelijk gemaakt w>54 ,van hoeveel belang het is de groot/e re9heid ook 9 het pakhuis 9 a*t te nem51 zi5 wij bij e5 &] gebrek1 wa>ov] wij hi] iets moet5 m$$eel54 ,wij b$oel5 de p>asiet5 d] kaas en 9 de e]/e plaats de mijt4 ,de kaasmijt behoort tot de sp9a*tige di]5--araneidea--( tot de gel$e di]5 met gel$e poot5 en zond] spriet54 ,m5 noemt de eig5lijke mijt5 de zoodanig51 die e5 week lig*aam1 e5 gesplet5 zuigmond1 we9ig ond]s*eidb>e voel]s1 ge5e oog51 ma> het lig*aam met lange1 beweegb>e ta/bor/els bezet hebb52 de poot5 zijn mee/ kort1 do* van groote zuignapp5 voorzi54 ,bij de kaasmijt--,tyroglyphus ,siro ,l4--zijn het voor/e g$eelte van het lig*aam en de poot5 e5igz9s rooda*tig van kleur1 het ov]ige is wit4 ,m5 v9dt e5e afbeeld+ van de kaasmijt 9 het w]k3 ,natuurlijke hi/orie van ,n$]l&2 de gel$e di]5 door ,,dr4 ,s4 ,c4 ,,snell5 ,,van ,,voll5hov54 ,ook ,,rob9 geeft le]zame figur5 ov] de ontwikkel+ d] ac>ussoort5 9 zijn w]k3 ,trait du microscope1 bladz4 #gee4 sqq4 ,om e5ig d5kbeeld te gev5 van d5 vorm van dit di]tje1 hebb5 wij het 9 fig4 #ca vele mal5 v]groot afgebeeld4 ,de teek5a> is niet gelukkig gewee/ met d5 kop van het di]2 het heeft nu wel iets van e5 m5s*5ho(d1 t]wijl het 9 de w]kelijkheid veel gelijkt op e5 v>k5ssnuit van t] zijde gezi54 ,illu/ratie3 7fig4 #ca74 ,voor het ongewap5d oog is de kaasmijt niets dan e5 beweeglijk punt4 ,de sp9a*tige di]51 wa>toe de kaasmijt behoort1 ond]gaan ge5e g$aantev]wissel+1 gelijk die d] mee/e insect52 zij v]wissel5 e*t] me] dan e5s van huid1 en zijn geme5lijk e]/ na de vi]de ( vijfde v]vell+ 9 /aat om te p>51 na welk5 tijd het wijfje eij]5 legt en die door e5 klev]ig vo*t uit d5 mond aan het lig*aam gehe*t m$evo]t4 ,gaat m5 na hoe taai het lev5 is 9 de lag]e di]soort51 zoodat m51 om e5 voorbeeld te noem51 e5 rad]di]tje droog5 en g$ur5de twee j>5 bew>5 kan1 zond] dat het /]ft1 ja1 op nieuw vo*tig gemaakt lu/ig voortgaat1 dan kan het ons niet v]wond]5 dat de kaasmijt1 e5maal 9 e5 pakhuis aanwezig1 niet gemakkelijk is uit te roeij54 ,om deze plaag te v]drijv5 zijn door ,l,w e5 groot aantal middel5 aanbevol52 jui/ dat groote aantal doet het onv]mog5 k5n51 want heeft m5 e5maal e5 go$1 afdo5d middel1 dan zoekt m5 niet na> e5 &]4 ,,/eph5s1 die de middel5 van ,l,w beproefde1 geeft op dat de e5v\dig/e en zek]/e zijn /]ke hitte--e5 heet wat]bad--en alcohol4 ,beide zijn1 na> onze me5+1 9 het kaaspakhuis niet te gebruik54 ,wij hebb5 e5ige proev5 g5om51 ma> de tijd 0 te kort om het vraag/uk op te loss54 ,br5gt m5 tabaksrook ( tabakswat] op het objectglas van het microscoop1 dan ziet m5 de mijt weldra /]v54 ,miss*i5 dat m5 na lang zoek5 e5e ges*ikte vloei/( z\ v9d54 ,vooralsnog moet de kaaskoop]1 ev5als de bo]1 de mee/ mogelijke z9delijkheid 9 a*t nem54 ,da> m5 zek] is dat de kaasmijt van buit5 af 9 de kaas komt1 kan hij de kaas t] geleg5] tijd afbor/el51 zorg5 dat de plank5 9 het pakhuis re9 blijv51 deze na> om/&igh$5 door loog ( *loorkalk zuiv]5 en de mur5 met bijt5d5 kalk witt54 ,b,,ttg] geeft d5 raad om de kaas met pekel 9 te wrijv5 en na het droog5 met olie 9 te sme]54 ,ook de kaasmade komt van buit5 af 9 de kaas2 voor hem1 die onbek5d is met de g$aantev]wissel+5 d] insect51 zal dit wa>s*ijnlijk vreemd kl9k51 en zek] die g$aantev]wissel+ ( metamorphose is het v]wond]lijk/e 9 de hui%\d+ d] gekorv5e di]54 ,e5 bevru*te wijfjesvl9d] legt eij]51 wa>uit rups5 voortkom51 welke ge5e de m9/e uitw5dige ov]e5kom/ met d5 vl9d]1 wa>van zij afkom/ig zijn1 bezitt54 ,het zijn worma*tige1 met v]s*eid5e p>5 poot5 voorzi5e kruip5de di]54 ,zij et5 buit5gewoon veel1 v]wissel5 dikw]f van huid1 en w]p5 die e9delijk1 als zij volgroeid zijn1 nog e5maal af1 wa>op e5 geheel &] wez5 te voors*ijn komt1 wi5s huid weldra ze] h>d en hoorna*tig wordt1 dat ge5 l$emat5 bezit1 en1 zond] vo$sel te nuttig51 g$ur5de lang]5 ( kort]5 tijd 9 e5e soort van doodsluim] v]ke]t1 bij aanrak+ alle5 de laat/e r+5 van het lig*aam he5 en we] sla&e1 do* voorts onbewegelijk4 ,m5 kan e*t] dikw]f 9 di5 9 s*ijn ongevormd5 klomp uitw5dig1 bij naauwkeurige bes*\w+1 de s*ets van d5 vl9d] ontw>51 wi5s deel5 op de opp]vlakte zijn afgeteek5d4 ,e9delijk b>/ de s*el van dit popje1 zooals m5 het insect 9 di5 toe/& noemt1 op d5 rug vane51 en de vl9d] kruipt als e5 gevang5e uit de enge cel4 ,kort zijn nog wel de vleugels1 slap1 vo*tig en tot vlieg5 onges*ikt1 do* sle*ts e5e korte poos en zij ontplooij5 zi*1 droog5 op1 zijn volkom5 ontwikkeld en weldra klapwiekt de vl9d] en heeft d5 hemel tot huis en de lu*t tot won+4 ,9 deze g$aantev]wissel+5 d] gekorv5e di]5 noemt m5 de e]/e g$aante ( d5 e]/5 toe/& di5 van het mask]1 en de insect5 heet5 dan rups51 mad51 worm51 enz4 ,de twe$e toe/& is die d] nimf1 wa>9 m5 het insect ook pop noemt4 ,9 d5 d]d5 toe/& heet het insect volkom54 ,de kaasmade1 door ,,l9naeus ,piophila casei g5aamd1 behoort met de kaasvlieg tot de ,muscid51 de rijk/e familie uit de orde d] tweevleugelige insect54 ,m5 v9dt ha> re$s bes*rev5 bij ,,go$a]t en ,,swamm]dam4 ,van de made is het algeme5 bek5d1 dat zij1 door ha> langw]pig lijf ine5 te kromm5 en dan plotsel+ w$] regt te buig51 vrij groote sprong5 mak5 kan1 en alzoo 9 e5 oog5blik ov] e5e tamelijk lange tafel he5 spo$t4 ,het kle9e vliegje is zw>t1 de spriet5 zijn g$eeltelijk1 de poot5 geheel rood2 de voorpoot5 hebb5 zw>te t>s51 de a*t]poot5 e5 donk] b&je om de dij54 ,de kaasmad5--mask] en pop--zijn 7fig4 #cb7 afgebeeld4 ,het kaasvliegje zelf v9dt m5 9 het bov5g5oemde w]k van ,,snell5 ,,van ,,voll5hov52 het neemt da> de zesde figuur op de laat/e plaat 94 ,illu/ratie3 7fig4 #cb74 ,ook de gewone kam]vlieg--,musca dome/ica ,l4--legt soms h>e eij]5 op ( 9 de kaas4 ,geeft de mijt mee/al de voorkeur aan de droog]e1 h>d]e kaassoort51 m5 v9dt de mad5 me] 9 weeke kaas ( 9 die1 welke 9 ontl$+ dreigt ov] te gaan4 ,kom5 er 9 h>de kaz5 s*eur5 voor1 welk] w&5 vo*tig zijn geword51 dan legt de vlieg ook da> h>e eij]54 ,het wormgebrek op5ba>t zi* door e5 /ipje op de opp]vlakte d] kaas2 op dat plekje heeft de vlieg h>e eij]5 gelegd4 ,het /ipje wordt groot]1 m5 ziet de mad5 te voors*ijn kom5 en bespeurt weldra e5 gaatje 9 de kaas4 ,is m5 er spo$ig bij1 dan kan m5 de eij]5 v]wijd]54 ,lat] v]wijd5 sommig5 de op5+ om de mad5 weg te nem5 en het plekje met pep] te be/rooij54 ,9 het kle9 kan dat nog1 ma> 9 het groot is het onbegonn5 w]k2 het geeft buit5di5 leelijke vlekk51 wa>door zulke kaas 9 d5 groo?&el niet gewild is4 ,neemt het gebrek toe1 dan kan m5 de worm5 hoor5 knag52 9 dat geval is het nog het be/ dat m5 de kaas /il laat /aan1 ha> zeldzaam omke]t en zoo m9 mogelijk 9 de h& neemt4 ,hoe k\d] m5 de kaas kan h\d51 des te m9d] zal zi* het gebrek ontwikkel52 v&a> zet m5 zulke kaz5 laag 9 het pakhuis1 lief/ teg5 d5 muur ( zoo mogelijk op e5 /e55 vlo]4 ,te voorkom5 is altijd te v]kiez5 bov5 voorkom5 te word52 da>om moet de kaasmak] iets do5 om te tra*t5 de vlieg van de kaas te h\d54 ,het be/ is nog om de kaas1 wanne] zij #ad dag5 oud is1 dagelijks met bi] en azijn ( ook wel met e5 aftreksel van saffraan 9 azijn te be/rijk52 da>door erlangt de kaas tev5s spo$ig de zoo gew5s*te kleur 7,,enkla>74 ,,broomann 9 ,lond5 bezigt pekel en wijngee/1 wa>9 spaans*e1 cay5ne en &]e soort5 van pep] zijn opgelo/4 ,de bo] v]lieze ook hi] niet uit het oog dat kaas1 welke uit b$orv5 melk ( uit melk van koeij51 die pas gekalfd hebb51 gemaakt is1 mee/al lat] de buit wordt d] mad54 ,9 het pakhuis zorge m5 dat de vlieg zoo we9ig mogelijk toegang heeft1 wat m5 voor e5 groot g$eelte b]eikt1 wanne] m5 het geb\w op ges*ikte tijd/ipp5 van d5 dag laat lu*t51 op &]e geslot5 h\dt4 ,m5 zoeke1 hoe moeijelijk het ook zij1 te belett5 dat de made zi* van de e5e tot de &]e kaas begeeft1 en neme de mee/ mogelijke re9heid 9 a*t4 ,die re9heid moet zi* uit/rekk5 tot de omgev+ van het pakhuis2 me/vaalt51 om sle*ts iets te noem51 trekk5 de vlieg5 aan4 ,9 de ,indu/rie ,bltt] wordt de a&a*t geve/igd op de insect5 dood5de eig5s*app5 van het ,l$um palu/re1 de zoog5aamde wilde- ( mo]as-rozem>ijn4 ,mag m5 gelo( slaan aan al wat de s*rijv] ons da> v]zek]t1 dan is het middel teg5 vlieg5 9 de kaaspakhuiz5 gevond52 9 elk geval is het d] moeite wa>d e5 proef te nem5 met dit kruid4 ,ons heeft tot h$5 de geleg5heid da>toe ontbrok54 ,e5 &] middel zijn de bloem5 van ,*rysan!mum leucan!mum2 zij zijn ze] w]kzaam teg5 p>asiet5 van koe en s*aap en w]5 de vlieg5 van de kaas af4 ,op gelijke lijn met het ,*rysan!mum leucan!mum /aat het ,*rysan!mum segetum4 ,ook het ,pyre?rum c>neum en het ,pyre?rum roseum zijn welligt voor dit doel ges*ikt4 ,aangezi5 het mask] ( de made en ook de nimf ( pop d] gekorv5e di]5 door de ademhal+ met de buit5lu*t 9 v]b& /aan1 kunn5 deze mad5 zond] gewone1 gezonde dampkr+slu*t niet 9 lev5 blijv54 ,br5gt m5 nu de kaas 9 e5 h]metis* geslot5 vat1 wa>9 m5 &]e lu*tsoort51 voor de ademhal+ geheel onges*ikt1 zooals /ik/(gas1 koolzuur1 wat]/(gas1 enz41 ontwikkelt1 dan moet de made af/]v54 ,is dit ges*i$1 dan br5gt m5 de kaas 9 het vooraf go$ g]e9igd pakhuis t]ug1 v]vangt ha> door &]e en gaat hi]m$e voort1 tot alle kaas van mad5 gezuiv]d is4 ,wij hebb5 die proef me]mal5 g5om5 en /e$s met d5 be/5 uitslag4 ,9 het pakhuis van d5 kaaskoop] e5 lu*tdigt sluit5d kam]tje da> te /ell51 kan we9ig bezwa> oplev]54 ,m5 regelt de grootte na> het aantal kaz51 dat m5 op e5maal zuiv]5 wil4 ,de lu*tdigte sluit+ kan gevond5 word5 door wat]1 dat 9 e5 geul ( sleuf /aat en wa>9 m5 d5 r& van het deksel laat z9k54 ,het vull5 met de e5e ( &]e soort van gas gaat op de bek5de wijze1 met koolzuur bijvoorbeeld door e5v\dig e5 geglomm5 kool 9 het kam]tje te plaats54 ,hi] zij voll$igheid%alve nog v]meld dat vele s*rijv]s sprek5 ov] giftige kaas2 9 de annal5 d] g5eeskunde v9dt m5 m5ig geval opgeteek5d1 wa>9 het gebruik van zulke kaas brak+1 di>rhee en d>mont/ek+ te voors*ijn riep4 ,m5 bewe]t dat e5 ov]maat van door gi/+ ont/ane vetzur5 de oorzaak van dit gebrek is1 en als k5teek5 om zulke kaas van &]e te ond]s*eid5 weet m5 sle*ts aan te gev5 dat de buit5/e opp]vlakte zuur reage]t1 t]wijl de kor/ van go$e1 oude kaas ammoniac-reactie bi$t4 ,het kleur5 d] kaas door t\rnesol behoort niet tot ons ond]w]p4 ,er moge iets wa>s 9 zijn dat het de kaas teg5 ong$i]te bes*]mt en voor uitdroog5 bewa>t1 zek] is het dat de wijze van b]eid+ door ur9e all]walgelijk/ is4 ,de kaa%&ela> bov5di5 erk5t niet het groote nut van het zoog5aamde t\rnesoll51 da> 9 d5 b9n5l&s*5 h&el e5 proc4 me] wordt afgetrokk5 als de zoog5aamde edamm] kaas gekleurd is2 alle5 voor buit5l&s*5 h&el heeft deze bew]k+ h>e wa>de4 ,de frans*5 bijvoorb4 v]kiez5 gekleurde kaas4 ,gelukkig voor h5 dat m5 ?ans me] en me] zijn toevlugt neemt tot de anil9e kleur/(f51 die go$ s*ijn5 te voldo54 ,aan het e9de van onz5 arbeid gekom51 blijft ons ov] met e5 enkel woord te sprek5 ov] de photogramm51 welke de v]s*ill5de gebrek5 d] kaas opheld]54 ,sommige dez] zijn van wa>de voor d5 bo]2 de &]e hebb5 betrekk+ op kaas1 die re$s lang] ( kort] tijd 9 het pakhuis v]wijlde4 ,met hoeveel zorg de photogramm5 ook bew]kt zijn1 zij lat5 te w5s*5 ov]1 omdat zij noodw5dig gekleurd moe/5 word51 z\d5 de gebrek5 welke zij voor/ell5 go$ uitkom51 en dat kleur5 b5adeelt de fijnheid van het li*tbeeld4 ,op het e]/e photogram v9dt m5 #h figur52 de beide e]/e hebb5 betrekk+ op blaauwe kaas4 ,figuur #a v]toont ha> 9 doorsn$e2 fig4 #b v]gunt ons e5 blik op de kor/4 ,behalve de blaauwe vlekk5 ziet m5 hi] en da> kank]plekk5 en s*immels4 ,de kaas zelve is ze] s*raal1 van uit]/ afg]oomde melk v]va>digd4 ,ook het model is misvormd4 ,fig4 #c en fig4 #d zijn afbeeld+5 9 doorsn$e en op de kor/ gezi5 van s*rale hooikaas1 welke uit zoog5aamde le/jes is v]va>digd4 ,le/jes noemt de bo] de kle9e hoeveelh$5 melk1 welke bij het kaasmak5 nu en dan ov]s*iet54 ,9 d5 regel zijn die ov]s*ott5 goor geword51 en de kaas is b$orv51 doodelijk wit1 gelijk de figuur aangeeft4 ,fig4 #e /elt e5 rijz] voor1 wa>9 zi* de knijp] beg9t te ontwikkel54 ,deze is inw5dig k5ba> aan de sn$e1 welke op onze afbeeld+ duidelijk zigtba> is4 ,zoo lang de kaas niet doorgesn$5 is1 h]k5t alle5 het geoef5d oor ha> als knijp]1 zooals wij dit vroeg] hebb5 aangetoond4 ,ook de kleur laat te w5s*5 ov]1 da> de kaas te veel annatto bevat4 ,fig4 #f is de afbeeld+ van e5 bie/kaas4 ,ook de kaas1 g$eeltelijk uit s*ap5melk da>ge/eld ziet er van b9n5 vaak zoo vlammig uit als de figuur dit aangeeft4 ,dit is niet toe te s*rijv5 aan de s*ap5melk als zoodanig1 want koe- en s*ap5melk gem5gd kunn5 go$e kaas oplev]51 ma> hi]aan dat de bo] de kaas maakt van ov]s*ott51 die m5igmaal goor geword5 zijn1 ( soms r&5 en g$eelt5 van &]e kaz5 ond] de wrongel m5gt4 ,fig4 #g is e5 rimpelkor/ van buit5 gezi5 en van goore melk gemaakt4 ,fig4 #h /elt het gebrek voor1 bek5d ond] d5 naam van bru9brak4 ,deze kaas bevat te veel z\t1 is uitw5dig klev]ig en sm]ig4 ,de afbeeld+ kon iets duidelijk] zijn1 wijl de kaas te donk] van kleur is4 ,fig4 #i ( de e]/e figuur op het twe$e photogram4 ,oudemelks-hooikaas1 welke te we9ig z\t heeft opg5om54 ,zij is bov5di5 te hoog gekleurd door ov]matig gebruik van annatto4 ,het b9n5/e g$eelte is taai als l$]1 de buit5 geleg5 r& bevat het z\t dat van b9n5 ontbreekt4 ,volgt m5 de aangeprez5 h&elwijze om het z\t onmiddelijk ond] de wrongel te m5g51 dan heeft m5 d]gelijk gebrek niet te vreez54 ,ma> dan moet ook het z\t ze] fijn v]deeld zijn en innig met de kaas/( gem5gd word54 ,wij zag5 kaz51 welk] kor/ groote z\tkri/all5 bevatte2 dat z\t lo/ zi* op 9 het vo*t d] kaas en geeft aanleid+ tot de vorm+ van op5+51 zoog5aamde pruttelgaatjes4 ,deze mog5 niet word5 toeges*rev5 aan de me?ode1 ma> moet5 op rek5+ ge/eld word5 van de slordige beh&el+4 ,fig4 #aj4 ,bie/kaas1 welke s*raal is en kank]ig4 ,fig4 #aa en #ab4 ,afbeeld+5 van kank]4 ,fig4 #ac4 ,afbeeld+ van pokk54 ,fig4 #ad op het d]de photogram4 ,doorsn$e van e5 knijp]2 deze kaas1 uit vrij go$ zuivel b]eid1 is onvoll$ig gep]/ en bevatte nog e5e aanzi5lijke hoeveelheid wei1 welke bij het doorsnijd5 te voors*ijn kwam4 ,wa>s*ijnlijk w]d zij bov5di5 bij te lage temp]atuur v]va>digd4 ,de ronde1 zw>te vlek1 9 de e5e helft zigtba>1 is e5 boorgat4 ,voor wij e9dig5 e5 woord van dank aan de he]5 ,w4 ,,jz4 ,,tuyn en ,j4 ,j4 ,,de ,,bo] alhi]2 zond] hunne hulp z\ het ons moeijelijk zijn gevall5 de noodige photogramm5 te gev54 ,,errata4 ,regel #ai van bladz4 #i /aat3 ,am]ikaans* lees3 am]ikaans* #ai #di cij/5 cy/5 #ai #aae de d5 #bh #aae ,c ,c4 #ad #aaf met5 wet5 #ah #aag d5 de #ai #aai hij zij #ba #aai d5 de #ab #abj hem ha> #ag #abj de het #ba #aba d5 gekruimeld5 de gekruimelde #af #abb d5 de #c #abc komijnzaad komijnzaad4 #af #abd d5 de #bf #acb o ,o4 #cb #acb d] van het #bd #add e5 de #ag #aee gemaakt11 gemaakt #h #afg tagopyrum fagopyrum ,d5 b9d] van dit w]k wordt aanbevol51 de geheele v]zamel+ plat5 a*t] het w]k te plaats51 n4l4 e]/ de #ba ,s*adelijke ,gewass51 zond] die door te snijd51 ma> van elke #d p>5 door /rookjes v]bond5 7#a en #b met #g en #h1 #c en #d met #e en #f7 e5 kat]n te mak51 en de #e laat/e desgelijks da>a*t]4 ,da>na de #c ,gebrek5 d] ,kaas1 met aangeplakte /rookjes van d]gelijke kleur tot e5 kat]n gemaakt4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,i ,,aconitum ,,lycoctonum4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,ii ,,ae?usa ,,cynapium4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,iii ,,alisma ,,plantago4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,iv ,,allium ,,v9eale4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,v ,,anemone ,,nemorosa4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,vi ,,artemisia ,,abs9?ium4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,vii ,,cicuta ,,virosa4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,viii ,,col*icum ,,autumnale4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,ix ,,conium ,,maculatum4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,x ,,equisetum ,,arv5se4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,xi ,,euphorbia ,,cyp>issias4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,xii ,,hi]acium ,,pilosella4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,xiii ,,hydrocotyle ,,vulg>is4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,xiv ,,myosotis ,,palu/ris4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,xv ,,n>!cium ,,ossifragum4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,xvi ,,o5an! ,,fi/ulosa4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,xvii ,,p>is ,,quadrifolia4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,xviii ,,p$icul>is ,,palu/ris4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,xix ,,polygonum ,,hydropip]4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,xx ,,secale ,,cornutum4 ,illu/ratie3 ,,pl4 ,,xxi ,,sium ,,latifolium4 ,illu/ratie3 ,pl4 ,i4 ,na> de ,natuur photogr4 afgebeeld4 ,kooldruk9rigt+ van ,j4 ,d4 ,s*uitemak] te ,purm]5de4 ,illu/ratie3 ,pl4 ,,ii ,na> de ,natuur photogr4 afgebeeld4 ,kooldruk9rigt+ van ,j4 ,d4 ,s*uitemak] te ,purm]5de4 ,illu/ratie3 ,pl4 ,,iii ,na> de ,natuur photogr4 afgebeeld4 ,kooldruk9rigt+ van ,j4 ,d4 ,s*uitemak] te ,purm]5de4 ,s4 ,j4 ,,viss]1 ,,uitgee/ 7,noord-,holl&71 ,fabrikant van3 ,v]bet]d ,annatto ( ,kaaskleursel1 uitmunt5d door groote kleur/]kte1 g\dgele t9t en buit5gewone zuiv]heid4 ,prijs p] kruikje #ej cts4 99 99 99 99 99 ,,b$]fw]5d ,,kaas/remsel1 f #a4bj p] fles*4 99 99 99 99 99 ,gezuiv]d1 wat]held] ,leb-,extract ( ,kaas/remsel1 #fe cts4 p] fles*4 99 99 99 99 99 ,bij e5 zu9ig gebruik kan met e5 fles* ,kaas/remsel gemaakt word5 om/reeks #ejj pond kaas4 ,dit is op beide soort5 toepasselijk4 ,v]meld+ van e5 aantal bekroon+5 en e5 reeks getuigs*rift5 is gevoegd bij elke kruik ,annatto ( fles* ,kaas/remsel1 wa>door v]d]e aanprijz+ ov]bodig is4 ,,uitgee/ 7,noord-,holl&74 ,s4 ,j4 ,,viss]4 99 99 99 99 99 ,bot]kne$]s1 ,bot]kne$bord51 ,melkkoel]s1 ,k>ns1 enkele en dubbele ,kaasp]s51 ,wrongel- ( ,kaasmol5s1 v]t9d ,melkg]e$s*ap1 volg5s de ,s*w>tze me?ode1 ,i,jsmachines1 ,i,jskasten1 ,z\tmol5s1 ,koekbrek]s1 ,melkmold51 ,melkweg]s1 ,!rmomet]s1 ,teems51 enz4 enz41 word5 als specialiteit gelev]d door ,,boeke en ,,huidekop]1 ,h&el>5 9 ,/oom-1 ,l&b\w- en &]e ,w]ktuig5 te ,,gron+54 ,wij bevel5 ons aan voor de lev]+ van nieuwe ,am]ikaans*e ,toe/elletjes 7e5 soort van beugels7 om koeij5 en pa>d5 9 het l& te h\d54 ,zij zijn praktis* en go$koop4 99 99 99 99 99 ,,alle ,,g]e$s*app5 b5oodigd voor het mak5 van ,noord-,holl&s*e ( ,edamm] ,kaas ,,als3 ,kaaszett]s1 ,mak]s1 ,p]s51 enz4 enz4 enz4 zijn altijd 9 voorraad aan de fabriek van ,v4 ,s4 ,,ohm/$e ,j,r41 te ,,purm]5de4 99 99 99 99 99 ,,wat]di*te ,,dekkle$54 ,fabrikatie van ,,gebro$]s ,,jeli]1 ,,rott]dam4 ,fabriek van wat]di*te1 l5igblijv5de ,spoorweg-1 ,vra*twag5 en alle soort5 ,dekkle$51 met de v]eis*te g>nitur54 ,,kantoor3 ,gla%av5 #cf4 ,,w]kplaats53 ,groote ,draai/eeg #id4 ,s*eepmak]%av5 #eb en #ed4 99 99 99 99 99 ,bij ,j4 ,,s*uitemak] te ,purm]5de is v]s*55 en bij elk5 ,boekh&ela> te ontbi$53 ,mr4 ,j4 ,g4 ,a4 ,,fab]1 ,het ,peil van het ,noordzee-kanaal4 99 99 99 99 99 ,gelijkmak+ van het ,peil van het ,noordzee-kanaal en van ,s*]m]boezem4 99 99 99 99 99 ,de ,hondsboss*e en ,du95 tot ,pett51 7met e5 ka>tje74 99 99 99 99 99 ,ontw]p reglem5t van be/uur voor het ,hoogheemraads*ap van d5 ,hondsboss*e en ,du95 tot ,pett54 99 99 99 99 99 ,gewijzigd ,ontw]p reglem5t van be/uur voor het ,hoogheemraads*ap van ,am/ell&4 99 99 99 99 99 ,e5 spoorweg door ,wat]l& en ,we/-,friesl&4 99 99 99 99 99 ,e5 ,am/]dams* ,spoorwegbelang4 99 99 99 99 99 ,v]bet]d ,annatto ( ,kaaskleursel4 ,s$]t #ahec b]eid door ,a4 ,k]b]t1 te ,purm]5de4 ,,ond]zo*t ,,door ,,de ,,l&b\w-,,afdeel+53 ,beem/]1 ,zaanl&s*e ,geme5t51 ,alkma>1 ,g\da1 ,hoorn1 ,opme]1 ,zijpe1 ,alph51 ,broek 9 ,wat]l&1 ,enkhuiz51 's ,hage1 ,ha>lem1 ,oudewat]1 ,oud-,k>spel1 ,s*]m]-,eil&1 ,vels51 ,vijf ,he]5 ,l&51 ,wa>d en ,groet1 ,weesp1 ,muid5 ,et1 ,wi]+]wa>d1 ,wo]d54 ,,bekroond ,sept4 #ahgb te 's ,hage4 ,,e5ig bekroond fabricaat op de 9 ,sept4 #ahgc te ,am/]dam geh\d5 ,l&b\w-,t5toon/ell+4 ,gun/ig beoordeeld door e5 ,oo/5rijks* v]slaggev] van de 9 #ahgc te ,we55 geh\d5 ,w]eld-,t5toon/ell+4 7,zie ,utre*ts* ,prov9ciaal en ,/$elijk ,dagblad van #ba ,sept4 #ahec47 ,de ond]geteek5d5 bek5d met het v]bet]d ,annatto ( ,kaaskleursel1 b]eid word5de door d5 he] ,a4 ,k]b]t te ,purm]5de1 v]kl>51 dat dit fabrikaat allez9ts aanbevel+ v]di5t4 ,zij a*t5 het da>om tot hunn5 pli*t hi]van op5lijk getuig5is af te legg5 en will5 t5 ov]vlo$e deze v]kl>+ met hunne naamteek5+ bekra*tig54 ,zij hop5 dat door deze v]kl>+ all51 die da>toe kunn5 m$ew]k51 dit fabrikaat zull5 aanbevel5 en alzoo het gebruik da>van tot voordeel van vel5 /e$s me] en me] algeme5 zal word54 ,purm]5de1 ,septemb] #ahfc4 ,de ,w$4 ,jan ,b5it en ,zon54 ,j4 ,f4 ,doorn1 te ,za&am4 ,c4 ,pauw1 ,haantjes en ,s*]m]1 te ,worm]ve]4 ,p4 ,/uijt ,jansz41 ,piet] ,=tu9 en ,zon51 ,voor ,h4 de ,vries ,rz41 pro ,wessan5 en ,laan1 ,j4 ,j4 de ,vries1 ,j4 ,j4 ,roos1 ,w$4 ,r4 de ,vries ,zoon4 ,a4 de ,he]1 te ,beem/]4 ,j4 de ,jong ,dz41 ,h>m5s en zon51 te ,m$emblik4 ,j4 ,br\w] ,fz41 ,w$4 ,pulkus en van ,ael/1 te ,oudewat]4 ,g4 ,mass*a]t1 ,gebr4 ,mev]s1 te ,le]dam4 ,t4 ,kroon n ,zon51 ,kaa%&el>5 te ,hoorn en ,purm]5de4 ,ik v]heug mij u te kunn5 meld51 dat uw fabrikaat mij ze] go$ is bevall54 ,de me] gun/ige eig5s*app5 bov5 het gewone ,eng4 ,annatto be/aat hi]9 #a4 ,dat de ,kaas e5 veel zuiv]d] geele kleur v]krijgt en met de belegg+ beh\dt1 zond] bij e5 te /]ke kleur+ hoog rood ( bij e5 m9d]e kleur+ graauw te word54 #b4 ,dat dit ,kaaskleursel door deszelfs vloeiba>heid zi* gemakkelijk] met het zuivel v]e5igt1 wa>door voorkom5 wordt1 dat de kaas zoo rood ( geel gevlekt wordt1 wa>bij soms &]e deel5 d]zelve ( wit ( graauw blijv54 ,nog kan ik u m$$eel51 dat ik van d5 e]/5 /apel ,nieuwmelks-,hooikaas de hoog/e m>kt te ,hoorn kreeg1 en voor mijn twe$5 /apel #b ,cts4 p] /uk bov5 de hoog/e m>kt4 ,maak van dit mijn getuig5is zulk e5 gebruik1 als 9 het belang van ons1 ,kaasmak]s1 het mee/ nuttig kan zijn4 ,uw4 ,dw4 ,di5a> ,k4 ,,ko/]1 te ,twisk4 ,de afdeel+ ,zaanl&s*e ,geme5t5 d] ,holl&s*e ,maats*appij van ,l&b\w enz4 enz4 is van oordeel1 dat het ,v]bet]d ,annatto allez9s aanbevel5swa>dig is1 da> het ze] gemakkelijk is 9 de beh&el+1 e5 ze] egale kleur geeft1 de ,engels*e 9 vele opzigt5 ov]treff5de en m5 bij de gewone kaasb]eid+ da>van sle*ts e5e g]+e hoeveelheid behoeft4 ,het ,be/uur d] voornoemde ,afdeel+3 ,nam5s hetzelve1 ,za&ijk1 #af ,mei #ahed4 ,d4 ,donk]1 ,secret>is4 ,,afdeel+ ,,alkma>4 ,volg5s rapport1 uitgebragt 9 onze laat/e v]gad]+1 b5 ik gema*tigd u t] k5nisse te br5g51 dat onze afdeel+ uw ,annatto ga>ne die go$e eig5s*app5 toek5t1 door u aangegev54 ,s*oorldam1 #bd ,aug4 #ahed4 70 get47 ,a4 ,p4 de ,lange1 ,secret>is4 ,,afdeel+ 's ,,grav5hage4 ,nam5s deze ,afdeel+ mag ik volg5s ha> besluit u de v]zek]+ gev51 dat het ond]zoek ha> heeft geleid tot de ov]tuig+1 dat uw ,annatto t] v]vang+ van het buit5l&s*e aanbevel+ v]di5t1 als vrij van s*adelijke be/&deel5 en e5 za*te kleur gev5de1 t]wijl 9 het gebruik de g]+heid van prijs1 het bov5 &]e kleur/(f5 zal do5 v]kiez54 ,voorburg1 #bd ,april #ahed4 70 get47 ,g4 ,b4 ,emants1 ,secret>is4 ,,afdeel+ ,,broek ,,9 ,,wat]l&4 ,het ,be/uur d] ,afdeel+ ,broek 9 ,wat]l& van de ,holl&s*e ,maats*appij van ,l&b\w1 gehoord het rapport van ond]s*eid5e l$5 dez] afdeel+ die zi* op v]zoek van het ,be/uur wel hebb5 will5 bela/5 met het het grondig beproev5 van dit ,kaas- en ,bot]kleursel v]kla>t bij deze3 ,dat volg5s het e5p>ig gevoel5 van alle aan dat ond]zoek deelg5om5 hebb5de l$51 dit fabrikaat zo[el wat zuiv]heid van kleur als gemakkelijkheid van v]m5g+ betreft1 de voorkeur v]di5t bov5 het ,engels*e kleursel1 9 d5 h&el bek5d ond] d5 naam van ,anna-to1 zoodat het afdeel+sbe/uur voornoemd1 ge5 zw>igheid v9dt om dit inl&s*e kleursel aan alle belang/ell5d5 t5 gebruike aan te bevel54 ,gegev5 9 onze v]gad]+ geh\d5 te ,monnick5dam1 d5 #ah ,juli #ahee4 ,het ,be/uur d] ,afdeel+ ,broek 9 ,wat]l&3 ,p4 ,j4 ,burk1 ,voorzitt]4 ,j4 ,pr9s ,jz41 ,secret>is4 ,j4 ,poolman1 #b;e ,voorzitt]4 ,c4 ,kok] ,pz41 ,presid5t4 ,de ond]geteek5d51 ,l&li$51 v]kl>5 dat het ,annatto1 hetwelk door ,j4 ,spillekom v]ko*t wordt1 bet] 9 gebruik voldoet dan het ,engels*e van ,fullwood4 ,za&am aan 't ,kalf1 70 get47 ,jacob ,klav]4 #e ,sept4 #ahed4 ,piet] ,smit4 ,de ond]geteek5de ,a4 ,kleij1 l&man te ,worm]1 en ,a4 ,meij]1 l&man te ,jisp1 v]kl>5 bij deze1 dat dit ,kaaskleursel alle &]e soort5 9 deugdzaamheid ov]treft4 ,worm]1 #a ,sept4 #ahfa4 70 get47 ,a4 ,klei4 ,a4 ,meij]4 ,de ond]geteek5d5 v]kl>5 ov]e5kom/ig de wa>heid1 dat het ,kaaskleursel1 bek5d ond] d5 naam van ,v]bet]d ,annatto 9 vele opzigt5 bet] aan het oogm]k voldoet dan het ,engels*e1 vroeg] door h5 gebruikt2 dat zij da>om niet a>zel5 aan g5oemd fabrikaat hunne volkom5e go$keur+ te he*t5 en dit door de plaats+ hunn] nam51 hi]ond] v]meld1 will5 beve/ig54 ,jn4 ,kroon ,albz41 te ,ass5delft1 ,dk4 ,jongjans ,klz41 ,jn4 ,krijgsman1 bij ,uitgee/1 ,jb4 ,noom1 ,wm4 ,noom1 ,jn4 ,maai1 te ,ass5delft4 ,p4 ,gaal1 ,kromm5ie1 ,w$4 ,j4 ,kram]1 #e ,sept4 #ahee4 ,s4 ,gaal1 ,de ond]geteek5d5 will5 ga>ne het hunne toebr5g5 aan de wa>de van bov5g5oemd fabrikaat en hebb5 door langdurig gebruik beve/igd gevond51 dat dit ,annatto ruims*oots aanbevel+ v]di5t1 wa>van zij door de v]meld+ hunn] nam51 op5lijk v]kl>+ aflegg54 ,j4 van ,dijk1 te ,ass5delft1 ,c4 ,noel51 ,c4 ,dekk] ,jansz41 ,w4 ,kroon1 te ,uitgee/1 ,j4 ,ve5bo]1 te ,ass5delft1 ,j4 ,kleijne ,cz41 te ,ass5delft4 ,h4 van d] ,laan1 ,p4 ,twaalfhov51 ,kromm5ie1 ,p4 ,mooij1 te ,we/zaan4 #ad ,sept4 #ahee4 ,j4 ,boet1 te ,ass5delft4 ,de ond]geteek5d5 v]e5ig5 zi* ga>ne met bov5/a&e ,getuigs*rift54 ,j4 ,s*ipp]1 te ,koog a_/d ,zaan4 ,jb4 ,ho$e1 te ,za&ijk4 ,jn4 van ,ext]1 ,g4 ,i,jff1 te ,za&ijk4 ,koog a_/d ,zaan4 ,w$4 ,a4 ,pauw1 te ,wijde-,worm4 ,sept4 #ahee4 ,mt4 ,krijt1 te ,za&ijk4 ,de ond]geteek5de br5gt t] k5nis van all51 die gebruik mak5 van ,annatto1 dat het fabrikaat1 bek5d ond] d5 naam van ,v]bet]d ,annatto1 di5 naam t5 volle wa>dig is4 ,niet alle5 is het 9 hooge mate zuiv] van be/&deel51 ma> ook door /]k kleur5d v]mog5 voordeelig 9 het gebruik4 ,vooral ond]s*eidt het zi* da>door van alle be/a&e soort51 dat de kleur1 door dit ,annatto 9 en op de kaas aangebragt1 nimm] 9 het roode v]&]t4 #ag ,febru>i #aheg4 70 get47 ,n4 ,out1 ,l&man 9 de ,purm]4 ,de ond]geteek5d51 re$s lang5 tijd gebruik mak5de van dit ,v]bet]de ,annatto1 bek5n5 dat hetzelve niet alle5 bet] is dan het ,engels*e1 ma> zelfs alle be/a&e soort5 9 deugdzaamheid v]re ov]treft4 70 geteek5d7 ,a4 de ,ruit]1 ,c4 ,koopman4 ,l&man 9 de ,broek]me]4 ,a4 ,dekk]1 ,j4 ,wessels ,cz4 ,l&li$5 9 de ,purm]4 ,s4 ,beets4 ,ma>t #aheg4 ,de ond]geteek5de1 voor het e]/ gebruik gemaakt hebb5de van de ,annatto1 en wel op aanrad5 van &]5 van het fabrikaat ,v]bet]d ,annatto1 bek5t ov]e5kom/ig de wa>heid1 dat de kleur van dit ,annatto aan ,kaas en ,bot] gegev51 met regt uitmunt5d mag word5 g5oemd4 ,da>om wil hij langs dez5 weg dit fabrikaat all5 aanbevel54 ,purm]5de1 #bh ,mei #aheg4 ,p4 ,hop4 ,,dep>tem5t ,,du ,,cantal4 ,le s\ssign trsori] de la ,socit d',agriculture du ,cantal1 prepos aux expri5ces c]tifie que l',annatto de ,monsieur ,k]b]t1 de ,purm]5de qu'on lui a f\rni depuis c9q ans1 e/ de trs-bonne qualit et possde une gr&e puissance de coloration4 ,aurillac1 le #be ,juni #ahfd4 ,a4 ,*ibret4 ,de ond]geteek5de1 p5n+mee/] van de ,l&b\w-,maats*appij van het ,dep>tem5t du ,cantal1 bela/ met de proefnem+51 getuigt dat het ,annatto van d5 ,he] ,k]b]t1 te ,purm]5de1 wa>van m5 hem g$ur5de vijf j>5 heeft voorzi51 van ze] go$e ho$anigheid is en e5 /]k kleur5d v]mog5 heeft4 ,aurillac1 #be ,juni #ahfd4 ,a4 ,*ibret4 99 99 99 99 99 ,,bg4 ,fol4 #bada ,analytis*-,*emis*es ,laboratorium ,,des ,,director ,dr4 ,,!obald ,,w]n] ,,inhab] ,,des ,,polyte*nis*es ,,in/ituts zu ,,breslau4 ,h]r ,a4 ,,k]b]t zu ,purm]5de 9 ,nordholl& b]eitet na* eig5] ,me?ode e9 ,,annatto od] ,kse-,f>be/(f1 wel*5 i* auf ,ansu*5 des ,fabrikant51 behufs wiss5s*aftli*] ,beguta*tung1 p]snli* 9 me9em ,analytis*-,*emis*5 ,laboratorium e9] g5au51 s[ohl qualitativ5 wie quantitativ5 ,analyse unt]worf5 habe4 ,auf ,grund d] ,resultate d] *emis*5 ,unt]su*ung und d] praktis*5 von mir ange/ellt5 ,v]su*e1 b9 i* b]e*tigt1 dieses ,annatto als e95 ausgezei*net5 ,frbe/(f fr ,kse zu bezei*n5 und dasselbe j$em ,ksefabrikant5 zu g$a*tem ,zwecke aus voll] ,ueb]zeugung zu empfehl54 ,es i/ dieses ,prp>at vol/ndig frei von all5 d] ,gesundheit s*dli*5 ,/(f5 und hlt si*1 ohne ,v]nd]ung zu leid51 unbegrnzte ,zeit3 es er!ilt dem ,kse e9e re9e gelbe ,f>be1 d]5 hell]e od] dunkl]e ,nanc5 man dur* g]+]5 od] grsz]5 ,zusatz 9 d] ,h& hat4 ,e9 mit diesem ,/(f gefrbt] ,kse wird1 entgeg5 d5 mit viel5 englis*51 von mir unt]su*t51 hnli*5 ,prp>at5 gefrbt5 ,ks51 selb/ na* lang] ,zeit ni*t grau1 sond]n behlt se9e s*ne gelbe ,f>be4 ,die ,qualitt d] zur ,b]eitung des ,annatto v]w5det5 ,/(fe i/ vorzgli*1 die ,quantitt d]selb5 spri*t von rationnell] ,zusamm5setzung4 ,,breslau1 im ,april #ahgc4 ,d] ,director des ,polyte*nis*5 ,in/ituts und ,analytis*-,*emis*5 ,laboratorium1 7gez47 ,dr4 ,!obald ,w]n]4 99 99 99 99 99 ,de ond]geteek5de1 s9ts het ja> #ahef gebruik mak5de van ,,k]b]t's ,,v]bet]d ,,annatto ( ,,kaaskleursel1 wa>van de ho$anigheid altijd zoo uitmunt5d is1 en door deszelfs /]k kleur5d v]mog5 zoo voordeelig 9 het gebruik1 spreekt de w5s*elijkheid uit1 dat all51 die van ,annatto ( ,kaaskleursel gebruik mak51 kond5 besluit5 alln dat fabricaat te gebruik54 ,hij gelo(t om vele r$551 go$ te do5 op dit beproefd fabricaat de a&a*t te ve/ig54 ,b5n+broek1 #h ,ma>t #ahgc4 7,0 get47 ,sn4 ,,heuvel4 99 99 99 99 99 ,de ,,ond]geteek5d5 v]kl>5 dat ,k]b]t's fabrikaat de mee/e aanbevel+ v]di5t4 ,janu>ij #ahgd4 ,0 geteek5d3 ,g4 ,j4 ,,ijff1 te ,ass5delft4 ,k4 ,,s*o51 te ,we/-,zaan4 ,j4 ,b4 ,,smit1 id4 ,j4 ,,lie%\t1 te ,worm]ve]4 ,e4 ,,vr\we1 id4 ,k4 ,,hoog5boom id4 ,w4 ,k4 ,,koom51 id4 ,p4 ,,waal1 id4 ,j4 ,,maas1 te ,we/-,zaan4 ,b4 ,,veldt1 te ,wijk a_/d ,du94 ,g4 ,,zond]l&1 id4 99 99 99 99 99 ,de ,,ond]geteek5d5 v]kl>5 bij deze1 dat zij g$ur5de drie j>5 gebruik mak5 van het v]bet]d ,annatto ( ,kaaskleursel en dat hetzelve 9 deugdzaamheid alle &]e soort5 die door h5 gebruikt zijn v]re ov]treft4 ,soet]me]1 ,jan4 #ahge4 ,0 geteek5d3 ,h4 van ,,dorp4 ,w$4 ,a4 ,h4 v4 d4 ,,b]g4 ,l4 van ,,dorp4 ,p4 ,,/e5eveld4 ,j4 ,,gro5eweg54 ,c4 ,,bos4 99 99 99 99 99 ,de ,,ond]geteek5d5 v]kl>5 zi* b]eid omtr5t bov5g5oemd fabrikaat e5 ze] gun/ig getuig5is af te legg51 omdat hetzelve1 na> hunne ov]tuig+ niet alle5 e5 v]tr\wba>1 ma> 9 het gebruik ook e5 voordeelig fabrikaat is4 ,oudek]k a_/d ,am/el1 ,jan4 #ahgf4 ,0 geteek5d3 ,j4 ,,biss*op4 ,,looz] a_/d ,,nes4 ,n4 ,,h>t5s4 ,h4 ,,sluijt]4 ,d4 van ,,velz54 ,p4 ,,meij]s4 99 99 99 99 99 ,de ,,ond]geteek5de1 nu bijna #bd j>5 van bov5g5oemd fabrikaat gebruik mak5de1 erk5t1 dat hij dit fabrikaat om deszelfs deugdzaamheid op hoog5 prijs /elt en da>om &]5 bijzond] aanbeveelt4 de ,purm]1 ,janu>ij #ahgg4 70 get47 ,d4 ,,bakk]4 99 99 99 99 99 ,uitgav5 van ,j4 ,,s*uitemak] te ,purm]5de3 ,j4 ,,b\man1 ,,de ,,b$ijk+1 ,,opkom/ ,,en ,,bloei ,,van ,,de ,,beem/]4 ,met portret op /aal van ,,dirck ,,van ,,oss ,,en ,,drie ,,uitsla&e ,,ka>t54 ,9 #d /ukk5 op vel9 papi] f #e1--4 ,gebond5 9 pra*tb& #f1be4 ,op zwa> ,holl&s* papi]1 +5aaid #f1--4 ,gebond5 9 pra*tb& #g1be4 ,het portret van ,dirck van ,oss op groot papi] #a1be4 ,de #c ka>t51 elk afzond]lijk #j1dj4 99 99 99 99 99 ,mr4 ,j4 ,p4 ,am]sfoordt1 de ,droogmak+ van het ,ha>lemm]me]4 ,le]di*t4 #dj ,ct4 99 99 99 99 99 ,j4 ,,b\man1 ,bijdrag5 tot de ,vad]l&s*e ,l&hui%\dkunde 7,nieuwe uitgave74 #ahgd-ahgg4 f #b1ej4 ,h&leid+ tot de k5nis en beh&el+ d] ,noord-,holl&s*e ,kaas4 #dj ,ct4 ,g$a*t5 ov] d5 a>d1 de oorzaak en de gevolg5 d] ,a>dappel5-ziekte4 #cj ,ct4 ,vrijmo$ige aanm]k+5 en g$a*t5 aanga&e het ,rijks-,veefonds voor d5 ,l&b\w en de maatregel5 tot /uit+ d] ,longziekte4 #ej ,ct4 99 99 99 99 99 ,,van ,,kot51 ,,besmett+ en ,,ontsmett+1 na> aanleid+ van de ,rund]pe/4 f #j1ce4 99 99 99 99 99 ,j4 ,leegwat] ,asz41 ,ha>lemm]me]boek4 ,met aanteek5+5 van en voorafgegaan door e5ige lev5sbijzond]h$5 van d5 s*rijv] en e5 hi/oris* ov]zi*t d] plann5 tot en d] w]k5 ov] het droogmak5 van het ,ha>lemm]me]1 door ,mr4 ,w4 ,j4 ,c4 van ,hasselt4 ,met portret1 ka>t51 fac-simile enz4 7,d]ti5de druk74 f #c4cj4 99 99 99 99 99 ,j4 ,h4 ,,magne1 ,hoogle]a> te ,al=d1 ,de ,keuze d] ,melkkoeij51 ( bes*rijv+ van alle k5teek5s1 na> welke m5 de eig5s*app5 d] melkgev+ kan beoordeel53 uit het ,frans* v]taald1 met aanteek5+5 en e5e na> de ,frans*e uitgave bew]kte plaat1 door ,c4 ,g4 von ,reek51 ,rijks-,vee>ts d] #a;e klasse4 f #j1ge4 99 99 99 99 99 ,j4 ,b4 ,,snell51 ,de ,opheff+ van het ,ti5dregt4 f #j1ej4 ---------------------------------------- ---------------------- ,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3 ,de volg5de correcties zijn 9 de tek/ aangebra*t3 ,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37 ,b3 bladz4 #cg-eg ,c3 bladz4 #cg-eg4 ,b3 cy/5 7niet cy/]1 zooals 9 de errata wordt opgegev57 ,c3 cy/5 ,b3 citro5- en b]gamotolie ,c3 citro5- en b]gamotolie4 ,b3 ,bladz4 #eg-hi4 ,c3 bladz4 #eg-hi4 ,b3 ,raadgev+ van ,,els5 ,c3 ,raadgev+ van ,,elt5 ,b3 9 de fabriek te ,d]be%yre4 ,c3 9 de fabriek te ,d]by%ire4 ,b3 ,rijz]s4 ,bie/kaas ,c3 ,rijz]s4 ,bie/kaas4 ,b3 ,di]5 7,a4 ,f4 ,g4 van7 ,c3 ,di]51 7,a4 ,f4 ,g4 van7 ,b3 ,/adt ,jr4 7,a4 van de7 ,c3 ,/adt ,jr41 7,a4 van de7 ,b3 ,l&man te ,b]kh\t ,c3 ,l&man te ,b]kh\t4 ,b3 ,l&man te ,sijbec>spel4 ,c3 ,l&man te ,sybec>spel4 ,b3 ,olij 7,izak7 ,c3 ,olij1 7,izak7 ,b3 palmit9e1 /e>9e et leci?9e4 ,c3 palmit9e1 /e>9e en leci?9e4 ,b3 #a-a_/b gram4 van het salpet]zure ,c3 #a-a_/b gram van het salpet]zure ,b3 #c ,,ho ,c3 #c ,h#b,o ,b3 ,c#ah;,h#cf ,o#b;,c#af;,h#cb,o#b4 ,c3 ,c#ah;,h#cd,o#b ,c#af;,h#cb,o#b4 ,b3 #a4jjh en #a4jde2 ,c3 #a1jjh en #a1jde2 ,b3 #a4jcc ,c3 #a1jcc ,b3 ,koe4 #c4hf ,c3 ,koe4 #c1hf ,b3 ,,aconitum ,,lycoctomum ,jacq ,c3 ,,aconitum ,,lycoctonum ,jacq ,b3 ,,alisma ,,plantago4 ,l4 7pl4 ,,iii47 ,c3 ,,alisma ,,plantago ,l4 7pl4 ,,iii47 ,b3 ,,hi]acium ,,pilosella 7pl4 ,,xii474 ,c3 ,,hi]acium ,,pilosella4 7pl4 ,,xii47 ,b3 ,,hydrocotyle ,,vulg>is ,c3 ,,hydrocotyle ,,vulg>is4 ,b3 ,,myosotis ,,palu/ris ,c3 ,,myosotis ,,palu/ris4 ,b3 ,,n>!cium ,,ossifragum ,c3 ,,n>!cium ,,ossifragum4 ,b3 ,,polygonum ,,hydropip]4 7pl4 ,,xix7 ,c3 ,,polygonum ,,hydropip]4 7pl4 ,,xix47 ,b3 ,,secale ,,cornutum4 7pl4 ,,xx74 ,c3 ,,secale ,,cornutum4 7pl4 ,,xx47 ,b3 ,,sium ,,latifolium4 7pl4 ,,xxi74 ,c3 ,,sium ,,latifolium4 7pl4 ,,xxi47 ,b3 geval bevat de de melk ( ,c3 geval bevat de melk ( ,b3 ,beitrage zur ,biologie d] ,pflanz5 ,c3 ,beitrge zur ,biologie d] ,pflanz5 ,b3 het omgeke]de plaats ,c3 het omgeke]de plaats4 ,b3 triphelynrosanil9e van pr(essor ,c3 triph5ylrosanil9e van pr(essor ,b3 #cc gramm5 van van dit vo*t4 ,c3 #cc gramm5 van dit vo*t4 ,b3 rijp wordt er niet lang bewa>d ,c3 rijp wordt en niet lang bewa>d ,b3 en en /ilton kaz5 zijn aan ,c3 en /ilton kaz5 zijn aan ,b3 7,fig4 #a74 ,c3 7fig4 #a74 ,b3 7,fig4 #b74 ,c3 7fig4 #b74 ,b3 7,fig4 #c74 ,c3 7fig4 #c74 ,b3 ,,wallis uit ,dijbeck1 door ,c3 ,,wallis uit ,dybeck1 door ,b3 7,fig4 #d74 ,c3 7fig4 #d74 ,b3 ,fig4 #e4 ,c3 7fig4 #e74 ,b3 7,fig4 #f47 ,c3 7fig4 #f74 ,b3 /el m lit]s1 tot t ,c1 ,c3 /el m lit]s1 tot t ,c41 ,b3 7fig4 #g47 ,c3 7fig4 #g74 ,b3 7fig4 #h47 ,c3 7fig4 #h74 ,b3 7fig4 #i47 ,c3 7fig4 #i74 ,b3 7fig4 #aa47 ,c3 7fig4 #aa74 ,b3 7fig4 #ab47 ,c3 7fig4 #ab74 ,b3 7fig4 #ad47 ,c3 7fig4 #ad74 ,b3 7fig4 #ah47 ,c3 7fig4 #ah74 ,b3 7fig4 #bj47 ,c3 7fig4 #bj74 ,b3 7fig4 #bb47 ,c3 7fig4 #bd74 ,b3 kaasvat geheet5 7fig4 #bb74 ,dit ,c3 kaasvat geheet5 7fig4 #bd74 ,dit ,b3 7fig4 #bc71 d5 volg] ,c3 7fig4 #be71 d5 volg] ,b3 ond] de p]s 7fig4 #bd7 met de ,c3 ond] de p]s 7fig4 #bf7 met de ,b3 7fig4 #bc47 ,c3 7fig4 #be74 ,b3 7fig4 #bd47 ,c3 7fig4 #bf74 ,b3 lez5 wij bij ,enkla>1 ,c3 lez5 wij bij ,,enkla>1 ,b3 op1 fig4 #be zet ze ,c3 op1 7fig4 #bg7 zet ze ,b3 ond] de kaasp]s4 fig4 #bf4 ,c3 ond] de kaasp]s4 7fig4 #bh47 ,b3 7fig4 #be74 ,c3 7fig4 #bg74 ,b3 7fig4 #bf47 ,c3 7fig4 #bh74 ,b3 mag gaan4 ,hoog] w>mtegraad ,c3 mag gaan4 ,hoog]e w>mtegraad ,b3 pa> ur5 /aan fig4 #bg2 da>na ,c3 pa> ur5 /aan 7fig4 #bi72 da>na ,b3 7fig4 #bg74 ,c3 7fig4 #bi74 ,b3 z\tki/ fig4 #bh1 die met e5 deksel ,c3 z\tki/ 7fig4 #cj71 die met e5 deksel ,b3 7fig4 #bh74 ,c3 7fig4 #cj74 ,b3 kleur en glans bijzet4 ,c3 kleur en glans bijzet4 ,b3 zek] drie ma&an oplegg54 ,c3 zek] drie ma&5 oplegg54 ,b3 ,h#d4 ,c3 #b ,h#b4 ,b3 word5 geh\d53 #a is de melk ,c3 word5 geh\d53 #a4 is de melk ,b3 ov]e5kom/ met het oidicum ,c3 ov]e5kom/ met het oidium ,b3 7fig4 #ca47 ,c3 7fig4 #ca74 ,b3 7,fig4 #cb74 ,c3 7fig4 #cb74 ,b3 kaas brak+1 di>rhe en ,c3 kaas brak+1 di>rhee en ,b3 cij/] cy/] ,c3 cij/5 cy/5 ,b3 #ba #aai ,c3 #ai #aai ,b3 #bc #aai ,c3 #ba #aai ,b3 ,oud-,k>spel ,s*]m]-,eil&1 ,c3 ,oud-,k>spel1 ,s*]m]-,eil&1 ,b3 ,a4 ,p4 de ,lange1 ,secret>is1 ,c3 ,a4 ,p4 de ,lange1 ,secret>is4 ,b3 zal do5 v]kiez54 ,c3 zal do5 v]kiez54 ,b3 ,g4 ,b4 ,emants1 ,secret>is ,c3 ,g4 ,b4 ,emants1 ,secret>is4 ,b3 ,jn4 ,maai1 te ,ass5delft ,c3 ,jn4 ,maai1 te ,ass5delft4 ,b3 ,s4 ,gaal ,c3 ,s4 ,gaal1 ,b3 ,c4 ,noel54 ,c3 ,c4 ,noel51 ,b3 70 get47 ,n1 ,out1 ,c3 70 get47 ,n4 ,out1 ,b3 kleur5d v]mog5 heeft ,c3 kleur5d v]mog5 heeft4 ,b3 ,k4 ,,hoog5boom id4 ,c3 ,k4 ,,hoog5boom1 id4 ---------------------------------------- ----------------------