,,het ,,ha>lemm]-,,me]-,,boek ,,van ,j4 ,asz4 ,leeghwat]4 ,d]ti5de ,druk4 ,,met ,,aanteek5+5 ,,van ,,en ,,voorafgegaan ,,door ,,e5ige ,,lev5sbijzond]h$5 ,,van ,,d5 ,,s*rijv] ,,en ,,e5 ,,hi/oris* ,,ov]zigt ,,d] ,,plann5 ,,tot ,,en ,,d] ,,w]k5 ,,ov] ,,het ,,droogmak5 ,,van ,,het ,,ha>lemm]-,,me]1 ,,door ,mr4 ,w4 ,j4 ,c4 van ,hasselt1 ,,lid ,,van ,,de ,,regtbank ,,van ,,e]/5 ,,aanleg ,,te ,,am/]dam ,,en ,,van ,,de ,,maats*appij ,,d] ,,n$]l&s*e ,,lett]kunde ,,te ,,leid54 ,met ,portret1 ,ka>t51 ,fac-,simile1 enz4 ,,te ,,am/]dam1 ,,bij ,g4 ,j4 ,a4 ,,beij]9ck4 #ahch4 ,,g$rukt ,,bij ,c4 ,a4 ,,sp94 ,j4 ,a4 ,,leeghwat] ,,en ,,het ,,ha>lemm]-,,me]4 ,,op ,,het ,,uitmal5 ,,van ',t ,,ha]lemm]meir4 ,,a5 ,,d5 ,,leeuw ,,van ,,hollant4 ,ui!ems*e vy&5 te zitt5 9 de ve]51 ,te sl+]5 d5 /a]t groo?>tigh ov] zee2 ,is ydel1 als uw long1 geslag5 a5 het te]51 ,inw5digh va/ v]gaet2 en gy1 van h>tewee1 ,zoo de]lijk zu*t1 en ku*t1 en loo/1 by heele brokk51 ,het rott5de +ewant te keel uit 9 de golf4 ,wat baet het met uw' kla5 al 't oo/ en we/ te plokk51 ,na]di5 u bijt 9 't h>t dees wre$e ,wat]wolf1 ,belu/ om ov] u e]lang te triomfe]58 o ,lantleeuw1 waek e5s op1 en wek met e55 s*reeu ,al 't ,ve51 de ,k5nema]1 en ,rynl&s oude ,he]51 ,met d',aem/]l&]s op1 tot noo?ulp van hun' ,leeuw1 ,m5 sluite met e5' dijk dees pe/1 die u komt plag54 ,de ,w9tvor/ vliegh' er met zyn molewiek5 toe4 ,de snelle ,w9tvor/ weet d5 ,wat]wolf te jag5 ,9 zee1 van wa> hy u quam knabbl51 nimm] mo4 ,de ,ve5bo] zit en w5s*t dees wat]jaght te spoei51 ,en 't ,ve5wijf roept3 hy ruimt1 de ,lantleeuw weit op 't ruim ,en zuight zyn long gezont a5 d'ui]s van de koei54 ,zoo w9t de ,lantleeuw lant3 zoo puurt hy g\t uit s*uim4 ,vondel4 ,de aan de ,twe$e ,kam] d] ,/at5-,g5]aal voorge/elde wet1 t] uitgifte van losr5t5 op e5 g$eelte d] s*uld1 t5 la/e d] ov]zees*e bezitt+51 tot het do5 van voors*ott5 voor op5b>e w]k51 is 9 de zitt+ di] ,kam] van d5 #b;d5 ,april j4l4 afge/emd en met ha> alzoo ook het1 bij die wet voorg$rag51 plan tot droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me]4 ,van de vijfti5 ,l$51 die ov] die wet het woord hebb5 gevo]d1 is er e*t] niet n gewee/1 die zi* teg5 die droogmak+ heeft v]kla>d1 ja de mee/e hunn] hebb5 het v]wez5lijk5 van dit zoo lang re$s b]aamde plan w5s*elijk g5oemd1 en alle5 n d] sprek]s heeft bezw>5 teg5 hetzelve 9 het midd5 gebragt1 welke me] uit bijzond]e plaatselijke belang51 dan uit de zaak zelve hunn5 oorsprong nam51 zoodat m5 g]u/ mag va//ell51 dat1 indi5 de droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] bij e5e afzond]lijke wet w>e voorge/eld1 die wet door de ,twe$e ,kam] z\de aang5om5 zijn geword51 en dat zij alle51 zoo als e5 gea*t ,lid d] ,kam] zeide1 om d5 vorm en om de da>bij voorge/elde wijze van voorzi5+ 9 de b5oodigde geld51 niet om de da>bij voorge/elde zak51 is afge/emd geword54 ,wij vleij5 ons alzoo1 dat nog e5maal1 en1 zoo wij hop51 b9n5 kort1 het zoo vaak b]aamde plan tot droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] zal v]wez5lijkt word52 want wie1 die1 9 d5 aanvang van het vorige ja>1 d5 toe/& des l&s rondom ,am/]dam met a&a*t heeft gadegeslag52 die het wat] van het ,me] ov] de l&5 9 d5 ,b9n5pold] tuss*5 ,slot5 en ,slot]dijk1 ja ov] d5 weg zelv5 tuss*5 ,ha>lem en ,am/]dam1 heeft zi5 /room52 die d5 zwakk5 /aat d] dijk5 en middel5 k5t1 welke dat wat] moet5 ke]51 wa>van sommige niet veel me] dan enkele ,zom]-kad5 zijn1 wi] ond]h\d voor de eig5>5 d] naburige l&5 drukk5d] en bezwa>lijk] is1 dan zij drag5 kunn51 vree/ niet met ,leeghwat]1 en met nog me] grond dan hij1 dat het k9d al gebor5 is1 die het zal belev51 dat het ,me] voor de poort van ,am/]dam zal kom58 ja vree/ niet1 dat hij zelf dit weldra zal ond]v9d58 en zegt niet met d5 di*t] #a8 ,wilt1 e] uw ijv] deez' l&\w5 ,met ijzr5 gordel prijk5 doet1 6 ,wilt de jamm]plaag bes*\w51 ,die kank'r5d 9 heur b9n5/ wroet4 ,(1 moet ik ze u nog k5n5 le]58-- ,ziet1 hoe de 9ngevloeide meir51 ,door zwakke damm5 niet te ke]51 ,het l&1 dat l& van melk en room1 ,wa> e5s het vette rundvee loeide1 ,wa> ,slot5s vru*tbre moe%( groeide1 ,h]s*iep5 9 e5' wat]/room6 ,wat zal voor de opgep]/e vlo$51 ,da> zelfs ge5 dijk hunn' voortgang /uit4 ,het z9k5d ,aem/ell& beho$58 ,v]zwelg5d breid5 zij zi* uit4 ,de teugellooze golv5 zwell51 ,gevo$ uit 's afgronds diepe well53 ,ras laat zi* 't oog5blik voorspell51 ,wanne] zij ha> v]bolg5 nat ,9 's ,aem/els b$d+ ov]giet51 ,met va>t en ,slo*t] sam5vliet51 ,en /room5 b9n5 d',aem/el/ad4 ,er zijn1 wij wet5 het1 die ons zull5 toevoeg53 re$s me] dan twee eeuw5 is dit s*rikbeeld opgehang51 en ng heeft het ,me] ,am/]dam niet b]eikt6 ,ma> moet het dan e]/ z v] kom58 moet de wat]-wolf dan nog e]/ me] l&s hebb5 +ezwolg51 vr m5 tot het besluit kome1 om hem d5 muil te breidel58 ,dat hij ja>lijks aan de r&5 knabbelt1 en ja>lijks me] en me] inzwelgt2 dat het ja>lijks s*att5 ko/1 om hem zijn5 ro( te betwi/51 is ov]bek5d #b4 ,9 de ,x,v,ide eeuw 0 het ,ha>lemm] ,me] nog sle*ts e5 plas van #cjdj morg51 en afges*eid5 van het ,leids*e-1 het ,spi]+- en het oude ,me]1 uit welke het s$]t is zam5ge/eld4 ,al deze ,m]5 besloeg5 9 d5 j>e #aeca1 volg5s de ka>t door d5 ,l&met] van ,rhijnl&1 ,mel*ior ,bol/ra1 opgemaakt1 te zam5 #fehe morg54 ,weldra w]d5 deze ,m]5 door de kra*t hunn] wat]5 v]nigd2 zij b$ekt5 9 #aeia re$s #abcge1 9 #afdg1 #agjhb1 en 9 #afhg1 #ahajj morg54 ,to5 voormelde ,bol/ra 9 de j>5 #agci en #agdj1 op hoog bevel1 de vi] ,m]5 mat1 vond hij1 dat #ai1ejj morg5 l&s door die wat]5 w>5 b$ekt1 en bij de opmet+ 9 #ahjh1 door d5 ,he] ,a4 ,blank5 ,jsz41 is het v]e5igd ,me]1 ?ans bek5d ond] d5 naam van ,ha>lemm] ,me]1 met het ,kag] ,me] bevond5 e5e opp]vlakte van #bjhgb morg5 te beslaan1 zond] da>bij te rek55 het ,lutke ,me]1 dat #cbc morg5 groot is #c4 ,e5 aanwas alzoo van bijna #aejjj morg5 op #fjjj1 g$ur5de d5 tijd van drie eeuw54 ,da>5bov5 zijn van het ,ha>lemm] ,me]1 aan d5 zuid-oo/kant1 v]s*eid5e ze] wijde uitgeve5de plass5 sle*ts door smalle /rook5 l&s afges*eid51 zoodat1 indi5 m5 er deze bijvoegt1 de uitge/rek!id wat]s op #cjjjj morg5 kan ges*at word51 en gewoonlijk ges*at wordt4 ,het door ons hi]bij gevoegde ka>tje toont d5 toe/& van het ,ha>lemm] ,me]1 zoo als het 9 #aeca 01 en duidt tev5s aan1 hoe het ,me] van tijd tot tijd is v]groot en toeg5om53 de buit5/e /reep wij/ de groo!id aan van dez5 plas 9 d5 j>e #ahjh4 ,al het l&1 hetwelk tuss*5 die /reep en die1 welke met #aeca gem]kt is1 ligt1 ( liev]1 lag1 is g$ur5de die drie eeuw5 door het wat] v]zwolg54 ,het is nog ge5 #bej j>5 gel$51 dat ,zwan5burg 7halfweg ,ha>lem en ,am/]dam7 me] dan #gjj ,rhijnl&s*e ro$5 van het to5malig ,spi]+-,me]1 ?ans geheel met het ,ha>lemm] v]nigd1 v]wijd]d 01 en nu ligt ,zwan5burg aan het ,me] en wordt door zijne wat]5 bespat4 ,het is naauwelijks #bjj j>5 gel$51 dat de dorp5 ,nieuwk]k en ,rijk1 welig bewoond1 hunne tor5s 9 het omligg5d l& omhoog /ak54 ,nieuwk]k en ,rijk1 to5 me] dan drie hond]d ro$5 van het ,me] v]wijd]d1 zijn v]dw551 en hunne k]k5 en tor5s 9 hetzelve1 ev5 als vroeg] het dorp ,vijfhuiz51 b$olv51 en de nam5 ,nieuwk]k1 ,rijk en ,vijfhuiz5 zijn van de ka>t des ,l&s en uit de geheug5is d] m5s*5 weggevaagd4 ,ma> het ,me] is nog zev5 hond]d ro$5 van ,am/]dam v]wijd]d6 wij zeid5 het zoo ev51 zev5 hond]d ro$5 0 9 #aeia ,zwan5burg van het ,me] geleg51 en ge5 vijftig j>5 da>na klot/5 zijne golv5 teg5 ,zwan5burg aan2 zij zull5 welligt weldra teg5 en 9 ,am/]dam klots54 ,de inwon]s di] /ad zull5 t] e5ig] tijd1 7miss*i5 is die tijd niet v]re v]wijd]d17 bij hun ontwak5 vreemd ophoor51 dat het ,me] ov] d5 ,am/eldijk en bij de ,be]5bijt /roomt4 ,dan v]go$5 ,rhijnl& en ,leid5 aan het ,rijk de v]liez5 van ,am/ell& en ,am/]dam1 ,ma> kunn5 ,rhijnl& en ,leid5 ook niet e5maal e5e prooi van dit v]niel5d g$rogt word58 ,me]mal5 heeft m5 dan ook1 uit besef d] onb]ek5b>e gevolg51 die dat ontzett5d wat] voor ,holl& z\ kunn5 hebb51 en bij het d5kbeeld1 hoe vele morg5 go$51 bruikb>5 gronds door de golv5 b$ekt zijn1 het plan b]aamd om het ,me] te b$ijk51 en1 ev5 als zulks zoo vele &]e m]5 zijn g$aan1 droog te mal54 ,niet sle*ts geldelijk belang1 ma> ook het afw]5 van e5 te vreez5 onheil1 0 het doel di] ontw]p54 ,nu e5s w]d zoodanig e5 plan door bijzond]e p]son51 dan w$]1 gelijk bij voorbeeld 9 #agdb #d en #ahjh1 op op5ba> gezag b]aamd4 ,ma> die plann5 blev5 alle zond] gevolg4 ,9 het beg9 van #ahai lev]d5 de ,he]5 ,f4 ,g4 ,b>on van ,lijnd5 van ,hemm51 ,w4 ,f4 ,b>on ,roll en ,o4 ,repela] van ,driel1 de beide laat/e door d5 e]/5 hi]toe opgewekt1 aan ,z4 ,m4 e5 v]zoeks*rift 91 t5 e9de octrooi te erlang51 om1 volg5s e5 nad] ov] te gev5 plan1 het ,ha>lemm] ,me] te do5 droogmak5 en v]l( te bekom51 om deze ond]nem+ bij wijze van associatie t5 uitvo] te br5g51 als e5e private en p>ticuli]e zaak1 zond] dat het ,g\v]nem5t met subsidin1 voors*ott5 ( g>antie z\ word5 bezwa>d4 ,z4 ,m4 gaf aan de v]zoek]s v]l(1 om e5 plan van droogmak+ te b]am51 met la/1 om di5aanga&e de belang5 d] ,hoog ,heemraads*app5 van ,rhijnl& en ,am/ell& 9 a*t te nem51 en gaf hun vrijheid1 om1 nadat het plan door ,hoog/d5zelv5 z\ zijn go$gekeurd1 hunne l&g5oot5 tot m$ew]k+ en deelnem+ 9 dit ontw]p te mog5 uitnoodig5 #e4 ,dit plan van de ,he]5 van ,lynd51 ,roll en ,repela] kwam e*t] nimm] 9 w]k+1 en de zaak bleef w$]om slep5de1 tot dat de /orm5 van ,decemb] #ahcf en de niet te ontve9z5 voor ,am/]dam hoog/ b$5kelijke toe/& van het ,me] 9 ,jan4 #ahcg1 het ,g\v]nem5t ern/ig b$a*t maakt51 om di5 inl&s*5 vij&1 teg5 wi5 m5 re$s eeuw5 lang e55 ko/b>5 oorlog1 en /e$s met e5 ongelukkig gevolg1 vo]t1 met kra*t t5 ond] te br5g5 en zoo mogelijk t5 ond] te h\d54 ,de voordragt hi]toe is ?ans v]worp5 en de zaak zal w$]om slep5de blijv51 t5zij het ,g\v]nem5t1 bij e5e afzond]lijke wet1 ha> op nieuw aan de ,/at5-,g5]aal voordrage1 ( wel1 hetge5 welligt w5s*elijk] w>e1 bijzond]e p]son5 op nieuw zi* v]e5ig51 om1 ond] go$keur+ van het ,g\v]nem5t1 dit groots* ontw]p t5 uitvo] te br5g54 ,indi5 m5 b$5kt1 welke s*att5 de ,heemraads*app5 en de ,+el&5 d] pold]s1 die door het ,me] bespoeld word51 ja>lijks moet5 betal51 om dat wat] 9 b$wang te h\d51 dan v]wond]t m5 zi*1 dat niet re$s lang de eig5>5 di] l&5 de h&5 9 n hebb5 geslag51 om di5 geme5s*appelijk5 vij& te beteugel54 ,hoe z\d5 hunne eig5domm5 9 wa>de /ijg51 indi5 zij van de ja>lijks*e omslag51 die zij ?ans tot het b$w+5 van het ,me]1 dat met toom en breidel spot1 opbr5g51 bevrijd w>56 ,m5 b]ek5t de teg5woordige ja>lijks*e ko/51 tot ond]h\d d] ,me]w]k51 voor ,rhijnl& alln1 op me] dan f #cj1jjj4 ,en vraag het d5 ,+el&5 van d5 ,b9n5-,pold]1 tuss*5 ,slot5 en ,slot]dijk e5s1 wat het hun ko/1 om hunne l&51 en om ,am/]dam teg5 het ,me] te beveilig56 vraag hun e5s1 wat het ja> #ahcg hun geko/ heeft1 en gij zult v]baasd /aan4 ,voor de ,+el&5 d] rondom het ,me] ligg5de ,pold]s z\ dus het droogmak5 van di5 plas m$e hoog/ gewigtig zijn4 ,bijzond]e belang5 kunn5 hi]teg5 9 ge5e aanm]k+ kom51 ev5m9 ( deze ( g5e /ad1 dit ( dat collegie1 deze ( g5e p]soon voordeel5 uit het aanwez5 van het ,me] trekt4 ,bijzond]e belang5 moet5 voor het algeme5 belang zwijg51 en de wet van onteig5+1 met h>e niet ongun/ige s*adeloos/ell+1 is da> en kan ook hi] van toepass+ zijn4 ,het groot/e bezwa> is1 na> mijn inzi51 de vrees1 dat bij /]ke opzett+ van wat] ,rhijnl& ge5e voldo5de uitwat]+ z\ hebb54 ,ma> zoo dat bezwa>1 wa>ov] ik niet kan no* mag oordeel51 gegrond mogt zijn1 dan vraag ik1 ( 9 d5 teg5woordig5 /aat d] wet5s*app51 en bij het veelvuldig en kra*tig gebruik d] /oomw]ktuig51 niet e5 middel is uit te d5k51 om ,rhijnl& 9 dat geval van het ov]tollig wat] te on!ff58 ,dit is zek]1 dat1 indi5 het ,me] blijft1 zoo als het is1 ,am/ell& vroeg ( laat de prooi zijn] golv5 moet word54 ,ma> de mee/e s*rijv]s1 die ov] het droog mak5 van het ,ha>lemm] ,me] ges*rev5 hebb51 zijn van me5+1 dat het opgegev5 bezwa> voor ,rhijnl& niet be/aat2 imm]s zoo g$u*t niet is1 als m5 het wel wil voor/ell51 en dat het ligtelijk z\ zijn af te w5d54 ,ond] de s*rijv]s1 die ov] het nut1 de noodzakelijkheid en de mogelijkheid d] b$ijk+ en droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] s*rev51 behoort 9 de e]/e plaats ,jan ,adriaansz4 ,leeghwat]1 die1 vr nu bijna twee eeuw51 9 zijn b]oemd ,ha>lemm]-,me]-,boek1 e5 voll$ig en1 voor zoo v] bek5d is1 het e]/e plan tot dit ond]w]p uitgaf4 ,deze ,jan ,adriaansz4 ,leeghwat] w]d1 9 d5 j>e #aege1 9 het dorp de ,rijp gebor5 #f4 ,zijn vad] ,adriaan ,symonsz4 0 alda> timm]man en _h 9 #aeid het opzigt ov] het legg5 van de e]/e h\t5 sluis 9 de ,rijp #g1 en zijn grootvad]1 ,symon ,ruts1 0 alda> br\w]1 en _h tot vr\w ,griet ,ma>t5sz41 m$e van de ,rijp1 die 9 d5 j>e #afjd1 9 d5 oud]dom van #ij j>51 /i]f #h4 ,wa>s*ijnlijk1 ja bijna zek] is het1 dat zijne voor\d]s d5 naam van ,leeghwat] niet vo]d51 ma> na> het gebruik di] dag51 dat nog lang t5 platt5 l&e1 vooral 9 ,noord-,holl&1 het lang/ e*t] 9 ,vriesl&1 heeft aangeh\d51 alle5 d5 naam hunn] vad]s bij d5 hunn5 voegd51 en alzoo sle*ts ,adriaan ,symonsz41 ,symon ,rutsz4 enz4 g5oemd w]d54 ,zoo ook komt ,leeghwat] 9 e5 octrooi van d5 j>e #afje1 wa>van wij nad] zull5 gewag51 alle5 ond] d5 naam van ,jan ,adriaansz4 voor4 ,e]/ 9 lat] tijd1 en 9 me] gevord]d5 oud]dom1 s*ijnt hij d5 naam van ,leeghwat] te hebb5 aang5om51 wa>s*ijnlijk door dez5 ( g55 hem toegevoegd1 om de veelvuldige wat]51 die hij 9 ,noord-,holl& en eld]s _h help5 leg5 #i4 ,zijne mo$]s-mo$] 0 ,pietje ,piet]s ,s*\te1 en e5e do*t] d] zu/] van e55 ,abt van het kloo/] van ,egmond #aj4 ,hij zelf s*ijnt e5e vr\w uit de ,s*]m] te hebb5 gehad2 want 9 de kle9e kronijk zegt hij 7bl4 #aa1 ,no4 #aa73 ,de huisluid5 van ,s*]m] w>5 9 mijne jonkheit1 to5 ik alda> e]/ getr\wd 01 wat ruw van mani]5 en z$52 da> w>5 we9ig huiz51 die s*oor/e55 hadd54 ,van zijne e]/e jeugd en van zijne opvo$+ is ons we9ig ( niets bek5d2 hij noemt zi* op de titels d] door hem uitgegev5 w]k53 ,mol5mak] en ,+5ieur van de ,rijp2 do* hij bezat 9 ze] vele vakk5 e5e groote erv>5heid1 en m5 z\ hem e5' duiz5d-kun/5a> kunn5 noem54 ,hij v]haalt 9 zijne kle9e kronijk #aa1 dat het hem heugde1 dat er 9 ,holl& niet n a*tkante oliemol5 met /amp]s be/ond1 en dat hij voor eig5 gebruik d5 e]/5 zoodanig5 mol5 teg5 ,rijp en ,graft getimm]d en gemaakt heeft2 dat die mol51 to5 hij dit s*reef1 bijna #de j>5 gebruikt en nog gangba> 04--,hij s*ijnt dus ook olieslag] te zijn gewee/4 ,to5 9 het ja> #afcj het raadhuis 9 de ,rijp z\ word5 geb\wd1 v]va>digde hij het be/ek en de da>toe behoor5de teek5+51 wa>na het w]d afgew]kt #ab4 ,do* als ,mol5mak] muntte hij voornamelijk uit1 en zijne bekwaamheid 9 het v]va>dig5 en /ell5 van ,mol5s w]d niet sle*ts b9n5 's ,l&s1 ma> ook da> buit5 b]oemd4 ,van hoeveel belang die bekwaamheid is1 wet5 zij1 die zi* met het droogmak5 van plass5 ( pold]s imm] hebb5 moet5 onl$ig h\d54 ,ma> die bekwaamheid kwam vooral 9 d5 tijd1 wa>9 ,leeghwat] leefde1 te /ade4 ,9 de ,x,v,ie en 9 het beg9 d] ,x,v,i,ie eeuw 0 ,holl& bijna me] dan de helft wat]4 ,de ka>t van ,j4 ,j4 ,beeldsnijd]1 g$rukt 9 #aege1 kan er u van ov]tuig54 ,re$s 9 de laat/e helft d] e]/g5oemde eeuw1 w]d5 e5ige di] plass5 drooggemaakt2 m5 begon 9 #aeec met de ,zijp2 ma> 9 het beg9 d] ,x,v,i,ie eeuw1 to5 het l&1 van vreemd1 ui!ems* gezag ontslag51 e5igz9s tot ru/ begon te kom51 0 m5 er ern/ig op b$a*t1 om die b9n5l&s*e wat]5 uit te mal5 en 9 bruikba> l& te h]s*ap54 ,droogmak+ op droogmak+ volgde elk&] op4 ,bij de mee/e di] ond]nem+5 0 ,leeghwat] door raad ( daad behulpzaam2 vooral 0 hij w]kzaam bij het b$ijk5 van de nu bloeij5de ,beem/]1 wa>bij hij 0 aange/eld1 om1 zoo als hij zegt3 wa] te nem5 het fabrijk5 en /ell5 van de wat]mol5s4 ,het is bek5d1 dat dit ,me]1 met welks b$ijk+ m5 9 #afjh e5' aanvang nam1 7nietteg5/a&e het e5s doorbrak7 9 #afab geheel droog 0 gemaakt4 ,ook bij het droogmak5 van de ,purm]1 de ,worm]1 de ,bijlm]1 de ,wa>d1 de ,s*]m] en van me] &]e m]51 mo]ass5 en pold]s 0 hij w]kzaam #ac1 en zijn g5ie wi/ vaak de h9d]pal5 te ov]kom51 welke zi* van tijd tot tijd opd$54 ,de roem zijn] bekwaamheid 9 het legmal5 van plass5 0 z groot1 dat hij door d5 ,/adh\d] ,fr$]ik ,h5drik1 9 d5 j>e #afbi1 9 het leg] vr 's ,h]tog5bos* w]d ontbod51 om1 zoo als ,leeghwat] het uitdrukt3 het wat] uit het leg] te mal5 en de wat]mol5s bij ,engel5 w$] gangba> te mak54 ,hetge5 hij na> w5s* volvo]de1 en niet we9ig tot het bemagtig5 di] belangrijke /ad heeft toegebragt #ad4 ,ma> ook buit5 's ,l&s w]d5 zijne bekwaamh$5 op prijs ge/eld3 9 d5 j>e #afbh w]d hij na> ,b\rdeaux g]oep51 om zijn5 go$5 raad te gev5 tot het droogmak5 van e5 mo]as1 #dejj morg5 groot1 toebehoor5de aan d5 ,h]tog van ,ep]non1 en niet v] van dr geleg5 #ae2 wa>aan hij na> w5s* volde$1 e5e ka>t van dat ,mo]as v]va>digde en dezelve aan d5 ,h]tog1 die to5 met het leg] van d5 ,kon+ van ,frankrijk vr ,ro*elle lag1 ov]h&igde #af4 ,twee j>5 hi]na ontbood m5 hem na> ,metz1 om raad te gev5 tot het droogmak5 van e5 alda> geleg5 mo]as #ag4 ,ook 9 het gebi$ van d5 ,h]tog van ,hol/e91 9 ,emd]l&1 9 ,friesl& en eld]s w]d hij g]oep51 om behulpzaam te zijn 9 het droogmak5 van mo]ass5 en m]51 om1 zoo als hij zegt1 te ord9]5 dijk51 damm51 sluiz51 kaaij51 heul51 mol5s1 mol5-togt51 kolk51 wat]+51 enz4 ,ma> zijne bekwaamh$5 en w]kzaamh$5 bepaald5 zi* niet tot het hi]bov5 opg5oemde3 wij zeid5 re$s bov51 dat hij 9 ze] vele vakk5 van wet5s*ap e5e groote erv>5heid bezat4 ,hoor wat hij er zelf van zegt3--,ik heb 7dus s*rijft hij 9 zijn kle9e ,cronijkje ,no4 #di7 9 mijn5 tijd gemaakt v]s*eid5e soort5 van mol5s1 ook huiz5 en sluiz5 en v]s*eid5e notabele /ukk5 van kass5 en s*rijnw]k51 alsm$e vele uurw]k5 9 dorp5 en /$51 ook m$e twee groote notabele speelw]k5 te ,am/]dam1 /a&e op d5 ,we/]- en ,zuid]k]ks-tor54 ,ik heb ook m$e gemetseld aan het nieuwe /adhuis te ,am/]dam1 en m$e aan d5 tor5 van de ,nieuwe ,k]k1 alsm$e aan de brug bij ,jan-,roodepoorts-tor54 ,behalve di5 heb ik nog v]s*eid5e notabele h&w]k5 g$aan 9 h\t en /e51 9 kop]1 9 ivoor en metaal1 hetwelk te lang z\ wez5 om alles te v]hal54 ,ook somtijds met de p5 te speel51 ,te teek55 k]k5 en ka/eel51 ,da> bij te s*rijv5 gr( en fijn1 ,dat kan 7,god-l(67 nog heel wel zijn4 ,dit s*reef hij to5 hij #gd j>5 oud 04 ,dat hij elf j>5 vroeg] nog heel wel met de p5 kon omgaan1 blijkt uit ond]/a& fac simile van e5e door hem 9 d5 j>e #afch v]va>digde teek5+4 ,e5 ,c die veel te-wat] gaet4 ,int eijnd no* wel a5 /uck5 slaet4 #afch ,,jalw ,ma> ,leeghwat] v]/ond da>5bov5 e5e kun/1 die s$]t geheel s*ijnt v]lor5 te zijn g]aakt1 de kun/ namelijk van ond] wat] te duik51 alda> e55 g]uim5 tijd te v]toev5 en v]s*ill5de v]rigt+5 t5 uitvo] te br5g5 #ah4 ,hij gaf met ,piet] ,piet]sz4 #ai van deze bekwaamheid 9 d5 j>e #afje1 9 de nabijheid van 's ,grav5hage1 e5e proeve 9 teg5woordigheid van ,pr9s ,maurits1 di5s bro$]s ,fr$]ik ,h5drik1 van de ,grav5 ,willem en ,ern/ van ,nassau1 van vele ,edel5 en &]e p]son54 ,welke proefnem+ hij 9 het volg5de ja> buit5 ,am/]dam h]haalde1 9 teg5woordigheid van vele m5s*54 ,hij bleef al/o5 drie kw>ti]s ond] wat]1 wa> hij at1 de s*almei bespeelde1 ja zelfs op e5 papi] s*reef en &]e v]rigt+5 t5 uitvo] bragt1 zoo als zulks door hem1 op e5e hoog/ e5v\dige wijze1 met v]meld+ van vele kle9e om/&igh$51 9 zijn kle9e ,kronijk aldus is te boek ge/eld #bj3 ,van het ond]-wat] gaan1 ges*iet 9 d5 ,hage 9 bijwez5 van ,pr9s ,mauritius en &]e groote ,he]51 e5 kon/ nooit te vor5 gehoort ( gezi54 #a4 ,9 't ja> #afje1 9 't laat/e van ,april1 zoo is da> e5 ,wijnkoop] tot ,alkma> gewee/1 g5aamt ,dirk ,?omasz41 die met d5 ,pr9ce ,mauritius ze] familia> 01 en v]s*eid5 r$55 met d5 ,pr9ce hadde1 wa>van hij m$e v]haalde1 dat 9 ,noort-,hollant 9 de ,rijp twee ( drie jongel+5 w>51 die ond] het wat] kond5 gaan1 wa>van d5 ,pr9ce ze] bege]ig 0 om 't zelve te zi52 wa>op d5 ,wijnkoop] tot antwoord gaf3 ,ik zal de luid5 v]s*rijv51 dat zij bij zijne ,vor/elijke ,g5ade 9 d5 ,hage zull5 kom54 #b4 ,ende alzoo door het s*rijv5 zijn wij na d5 ,hage g]ei/1 en zijn alda> bij d5 ,pr9ce gekom51 die ons ze] vri5delyk groette ende ons vraagde1 ( wij de luid5 w>51 die ond] 't wat] kond5 gaan8 wa>op wij antwoordd53 ,ja mijn ,g5adig5 ,he]2 wa>op de ,pr9ce w$]om zeide3 ,hoe z\de m5 dat konn5 wet51 ( m5 z\de dat moet5 zi58 wa>op wij w$]om antwoordd5 en zeid53 ,zo het mijn ,he] morg5 belieft te zi51 wij will5 't alhi] morg5 9 d5 ,vijv] wel do52 wa>op de ,pr9ce w$]om zeide3 dat hij dat 9 d5 ,vijv] niet en bege]de2 da> z\d5 wel duiz5t m5s*5 bij kom52 dat en z\de niet di554 #c4 ,do5 heeft de ,pr9ce e5 ,valk5i] bij hem ontbod51 g5aamt ,h5d]ik ,ev]tsz41 die met ons z\de gaan buit5 d5 ,hage1 om e5 wat] te zoek51 da> 't bequaam 0 om de kon/ te do51 't welke wij alzo g$aan hadd51 welke wat] is e5 we9ig buit5 d5 ,hage aan de sl9k]h&1 9 e5 ,mol5to*t1 als m5 na> ,delft va>t4 #d4 ,d5 e]/5 da* do5 wa/ e5 /orm ende heel k\t w$]1 zo dat wij d5 ,pr9ce do5 niet en sprak51 ma> d5 twe$5 da* da>aan heeft d5 ,pr9ce ons e5 zek] uure ge/elt1 als d5 maaltijt g$aan 0 na d5 middag1 dat wij dan op de plaatze g]eet z\d5 /aan1 wa>bij dat de ,pr9ce ook teg5 ons zeide3 ,mann51 ik heb gi/]5 wel om u g$o*t1 ik en z\de niet ga>ne hebb51 dat gij e5 ziekte z\de hal5 om mijn5t wille4 #e4 ,alzo d5 tijt be/emt 01 zoo zijn wij op de plaatze gegaan1 ende g]eetge/aan2 do5 is d5 ,pr9ce ,mauritius1 met zijn bro$] ,pr9s ,h5d]ik1 met ,graaf ,willem van ,vrieslant1 met ,graaf ,ern/1 ende me] &]e groote ,he]5 en ,edelluid5 met de koetz5 bij ons gekom51 ende da> alzo gelijk bij ons /a&e1 do5 zeide d5 ,pr9ce ,mauritius3 ,mann51 ik b5 nu g]eet om te zi52 wa>op ik ,jan ,adriaansz4 ,leeghwat] met e5 go$e c\ragie 9 't wat] gesprong5 b51 en zeide3 ,adieu1 mijn vroome ,he]52 ende ik 0 da> zo lange ond] het wat]1 dat d5 ,pr9ce ,mauritius met d'&]e ,he]5 wel v]noegt w>51 en do5 ik w$] bov5 't wat] quam1 do5 vraagde mij d5 ,pr9ce ,mauritius3 ,wat 0 dat geluit dat ik hoorde8 wa>op ik zeide3 ,ik heb luide g]oep52 heeft mijn ,he] dat ook v]/aan8 wa>op de ,pr9ce zeide3 ,ik me5de1 dat het het brull5 van e5 koe 04 #f4 ,da>na is ,piet] ,piet]sz41 e5 van onze m$emakk]s1 9 't wat] gesprong5 e5 /uks weegs v]s*eid51 dewelke alzo lang ond] het wat] 0 als ik1 wa>ov] ,piet] ,piet]sz4 met zijne v+]5 e5 we9ig bov5 't wat] speelde2 do5 zeide ,graaf ,willem van ,vrieslant3 ,d5 k]el w]d v]zoep52 hij en kan hem nigt lang] hold54 #g4 ,ende alzo ,piet] ,piet]sz4 m$e op 't l& kom5de1 wij beide nog fris ende wel w>51 zoo heeft d5 ,pr9ce ,mauritius teg5 ons gezeit3 ,mann51 ik zie dat de kon/e goet is2 gaat niet uit d5 ,hage ale] ik u gesprook5 heb1 en gaat 9 e5 go$e h]b]ge en maakt go$e ci]1 hetwelke wij alzo g$aan hebb51 ende da>na zijn wij w$] bij d5 ,pr9ce gekom5 op het ,h(1 da> hij ons e5 v]e]+e gegev5 heeft1 ende ook m$e ,octroy van onze kon/e1 hetwelke ik nog tot dez5 dag bewa>t heb4 ,de twe$e ond]wat]duik+1 ges*iet tot ,am/]dam4 #a4 ,9 't ja> #afjf1 op ,am/]dams*e k]mis1 zo is da> e5 koopman van de ,rijp gewee/1 geheet5 ,me9]t ,cornelisz4 ,salm1 die tot ,am/]dam ze] wel bek5t 01 die van de kon/e van ond] wat] te gaan teg5 zommige bek5de ,borg]s van ,am/]dam gezeit hadde1 dat de kon/e op de ,wet]+1 buit5 de ,heilige ,wegs-,poort1 aan de sl9k]hant1 g$aan z\de w]d5 9 prez5tie van #aj ( #ab p]zon51 alda> m$e prez5t 0 ,me9]t ,salm van de ,rijp1 ,alb]t ,v]spek van ,antw]p51 ,dirk van ,os van ,am/]dam met zijn ,soon1 die nu ,dijk-,graaf van de ,beem/] is1 ,fr$]ik ,jansz4 met zijn ,soon1 ,jacob ,fr$]iksz4 van ,am/]dam1 beide ,olijslag]s1 ,jacob ,wrogt van ,am/]dam1 met ,jan ,l\w5 van de ,rijp met zijn ,huisvr\w1 ende me] &]e go$e bek5d54 #b4 ,ende alzo dit ges*i$de nabij de /ad ,am/]dam1 zo is alda> e5 groot5 toeloop van volk gekom5 ende v]gad]t van v]s*eid5 /$51 dorp5 en plaatz51 s dat da> wel zev5 ( agt hond]t m5s*5 bij malk&] w>51 ( me]3 zo 0 da> e5 ond] all51 die het niet gelo(de1 en zeide3 ,het zal wez5 gelijk die man die vlieg5 z\de2 wie is mald]1 de man die vlieg5 zal1 ( die g5e die het zi5 zull58 wa>op ik ,jan ,adriaansz4 w$]om zeide3 ,ik zal het volk niet b$rieg52 ik zal 't voor ha> oog5 do51 dat zij dat zi5 zull54 #c4 ,zo is 't dat ik e5 l9n5 kle$ bij mij g5om5 hadde1 hetwelke ik a&$e1 wa>van ik de zakk5 uittrok1 en d$e da> ti5 ( twaalf pe]5 91 dat zij het voor h>e oog5 zag51 ende ik zeide teg5 het volk3 ,deze pe]5 zal ik half op-eet51 opdat gij luid5 niet en zegt dat ik de pe]5 9 d5 grond ge/ek5 heb4 ,ook hadde ik m$e e5 s*almey bij mij1 da> ik wel op konde speel51 di5 ik m$e bij mij 9 mijn zak d$e1 en zeide3 ,da> zal ik v]s*eid5 voiz5 en ,psalm5 op speel51 dat gij dat bov5 wat]1 op het l& hoor5 ende v]/aan zult2 wa>bij ,piet] ,piet]sz4 op het l& bij het volk bleef2 om het volk r$5 te gev5 en te ond]regt54 #d4 ,ond] all5 0 da> m$e e5 ,makela> ond] het volk1 geheet5 ,lems1 die hadde e5 s*oon blad pampi] bij hem1 da> s*reef hij zijn naam op1 hetwelke hij mij gaf1 wa>op ik teg5 hem zeide3 ,ik zal da> ond] wat] op d5 grond op dat pampi] met p5 ende inkt s*rijv51 dat gij dat bov5 wat] op het l& zult konn5 lez54 #e4 ,ende do5 ik g]e$ 01 ende wel wakk] konde zwemm51 ende ook m$e e5 jongman 01 zoo gaf mij d5 ,almog5d5 ,god de vrijmo$igheit1 dat ik met e5 go$e c\ragie 9 't wat] sprong1 mijn aangezigt na het volk toew5dde1 ende zeide3 ,adieu1 gij vroome ,borg]s van ,am/]dam1 dat is u t] e]51 da> ga ik ond]4 #f4 ,zo is dat alzo ges*i$1 dat ik de pe]5 ond] wat] half op-geget5 heb1 en v]toonde de pe]5 ond] het volk1 do5 ik op het l& quam2 ende op hetzelve pampi] s*reef ik m$e zo veel3 dit heb ik voor ,am/]dam 9 de ,wet]+ ende ond] wat] ges*rev52 ende op de s*almey speelde ik m$e ond] wat] op d5 grond1 dat het volk1 die op het l& /ond51 bov5 wat] gemakkelijk hoor5 ende v]/aan kond52 ond] all5 speelde ik m$e d5 #bc ,psalm3 ,mijn ,god voet mij als mijn ,h]d] geprez51 dat die luid51 die op de kant van de sloot /ond51 zeid53 ,hoort e5s mann51 dat speelt hij nu6 ,alzo _h ik mijn plaizi] ende recreatie ond] 't wat] op d5 grond4 #g4 ,ende do5 ik dogte dat ik alda> lang g5oeg gewee/ 01 dat het volk wel v]noegt z\de wez51 zo b5 ik met e5 go$e c\ragie w$] opgekom51 mijn aangezigt na het volk1 en do5 ik nog 9 't wat] 01 zo heb ik teg5 het volk met e5 luide /emme g]oep53 ,wat dunk5 de luid5 van de kon/8 wa>op het volk antwoordde en zeide3 ,de kon/ is goet4 #h4 ,ende do5 ik w$] op het l& quam1 do5 v]toonde ik mijn ges*rift1 het pampi] nog droog wez5de1 hetwelke veel luid5 gezi5 en gelez5 hebb51 ende da>ov] ze] v]wond]t w>53 ende d5 ,makela> ,lems w$] beh&igt hebb5de1 die het nog zommige j>5 da> na> bewa>de2 ende als ik nog ond] wat] 01 zo 0 alre$s de tijd+e al 9 de /ad1 die man is al v]dronk51 hij en komt zijn lev5 niet w$]3 en do5 ik w$] op het l& quam1 zo hadde ,fr$]ik ,jacobsz41 ,olijslag] van ,am/]dam1 e5 nagt-glas bij hem g5om51 en zeide teg5s mij3 ,jan ,adriaansz41 weet gij wel hoe lange dat gij ond] wat] gewee/ hebt8--,ne5 ik1 ,fr$]ik ,jacobsz41 zeide ik4 ,do5 zei hij w$] tot mij3 ,dat glas is e5s uit-geloop5 ende e5s half uit1 dat is drie qu>ti] van e5 uur4 ,do5 w>5 da> v]s*eid5 luid51 die teg5 malk&]5 zeid53 ,hebt gij wel gezi5 wat dat hij g$aan1 hadde do5 hij 9 't wat] g+8 hij hadde hem met olij be/rek52 ende d'&]e zeide3 hij hadde e5 root lapk5 9 zijn mond g5om52 9 zomma1 elk e5 zeide het zijne4 ,ik hadde g$aan gelijk de ,com$iant5 do51 ik speelde het spel te regt1 zond] iets te hap]5 (te te manqu]52 die het spel niet en kan1 die en speel het niet4 ,ende als het w]k g$aan 01 zo w>5 da> veel liefhebb]s1 die ha> milde h& toond53 ende ond] all5 0 da> e5 man uit ,zeel&1 die zeide2 omdat de kon/e zoo fraay is1 zoo s*5ke ik u da>toe nog e5 ,zeeus*e ,daald]4 #i4 ,da>na heb ik mijne kle$]5 w$] aangetrokk51 ende b5 w$] na de /ad gegaan1 alda> ik e5 groot getal van volk bij mij hadde1 die ze] bege]ig w>5 om de man te zi51 wa>van nu nog v]s*eid5 luid5 9 de /ad van ,am/]dam zijn1 die het gezi5 hebb5 ende da>van konn5 getuig54 #aj4 ,nu voort wat de kon/e belangt1 m5 v9t 9 't ,boek ,jobs ges*rev5 9 het #bh cappittel 9 het #ab v]s3 ,m5 ke]t d5 /room des wat]s1 ende br5gt dat da> v]borg5 9 is aan 't li*t4 ,s dat ik niet en weet e5ige kon/5 te b$5k51 die zo bequaam ende zo goet zijn om v]borg5 s*att5 van d5 grond te hal52 m5 kan alda> ond] wat] e5 wijl tijds lev51 ende zijne h&5 en voet5 wel gebruik51 hetzij dat het e5 vadem diep is1 (te me]3 al wa> 't agt ( ti5 vadem diep1 de kon/ is ev5 goet4 ,indi5 dit v]haal alle5 9 de ,kronijk van ,leeghwat] w]d gevond51 z\ m5 g5eg5 zijn1 de wa>heid van hetzelve 9 twijfel te trekk52 ma> nog op d5 huidig5 dag wordt het oorspronkelijk ,octrooi1 door de ,/at5-,g5]aal aan ,leeghwat] en twee &]e da>bij v]melde p]son51 weg5s die kun/1 d5 #e;d5 ,mei #afje1 en dus kort nadat zij 9 's ,hage proev5 van hunne bekwaamheid gegev5 hadd51 v]le5d1 en wa>van ,leeghwat] 7hi]bov5 bl4 #ai7 gewag maakt1 nog bij de nazat5 van ,leeghwat] bewa>d1 en ik b5 het aan de vri5delijke tuss*5kom/ van d5 ,wel-,e]wa>d5 ,ze] ,gele]d5 ,he] ,j4 van ,gilse v]s*uldigd1 dat ik 9 /aat b5 ge/eld1 e5 fac-simile van hetzelve hi] bij te voeg54 ,dit ,octrooi w]d re$s door wijl5 d5 ,he] ,j4 ,me]man 9 d5 j>e #ahjg1 9 d5 ,kon/- en ,lett]bode #ba1 aan het li*t gebragt4 ,het oorspronkelijke is op p>kem5t ( francyn ges*rev5 en van d5 volg5d5 inh\d3 ,die ,/at5 ,g5]ael d] ,v]e5i*de ,n$]l&51 ,all5 d5 gh55 die des5 jeg5woordige sull5 si5 (te hoor5 les54 saluyt4--,do5 te weet51 dat wy ontfang5 hebb5 de supplicatie1 a5 ons gepres5te]t by ,piet] ,piet]sz41 ,jan ,adria5sz4 ende ,wilhem ,piet]s1 alle woon5de 9 de ,rype1 inh\d5de hoe dat sy suppliant5 ge9v5te]t ende by ,zyne ,pr9celycke ,excell5tie geprobe]t hebb51 sek] wat]con/e1 soo om ond] twat] te ga51 /a51 sitt51 ligg51 eet5 ende dr9ck51 les5 ende scryv51 s+5 ende sprek51 voorts om e5ige brugg5 ende sluys5 te rep>]5 (f te ny5te #bb te do51 cabels ond] s*ep5 die gesonck5 zyn1 va/ te mak51 om die uuyt5 gront te w9d51 item om pe]l51 ende &]e co/elycke go$]5 op t5 gront te s\ck51 mitsgad]s om e5ige missiv5 (te briev5 heymelyck ond] twat] te drag5 ende br5g51 bov5 di5 zyn ,asem bequamelyck te mog5 hal51 tzy (t het diep is e51 twee1 vyff1 sess (fe me] vadem51 v]zoeck5de ende bidd5de oitmo$elyck1 7nademael zy b$u*t zyn1 dat m5 ha]li$] inv5tie s\de namaeck571 dat ,wy h5 s\d5 will5 v]le55 onse op55 briev5 van ,octroy1 om de voorsz4 heure ,inv5tie voor e5ige j>5 alle5e 9 de ,v]e5i*de ,prov9ci5 te mog5 mak51 met v]bo? van deselve na te mak51 9 ge5]lye wyse1 int geheel (te t5 deele1 by v]beurte van sulcke nagemaecte ,inv5tie1 ende da]5bov5 van seek]e groote ,p551 by ons da]toe te ordonn]54 ,wa]om ,soo i/1 dat ,wy1 g5eg5 wes5de t] ,b$e van de voorsz4 ,suppliant51 deselve geoctroye]t hebb51 ende octroy]5 mits des51 dat zy voor d5 tyt van ?i5 ja]5 nae/comm5de1 alle5e 9 de ,v]e5i*de ,prov9ci5 sull5 mog5 mak5 ende gebruyck5 de voorsz4 ,wat]con/e1 by h5 ge9v5te]t om ond] twat] te ga51 /a51 sitt51 ligg51 eet5 ende dr9ck51 les5 ende scryv51 s+5 ende sprek51 voorts om e5ige brugg5 ende sluys5 te rep>]5 (fe te nyeuwte te do51 cabels ond] s*ep51 die gesonck5 zyn1 va/ te mak51 om die uuyt5 gront te w9d54 ,item om pe]l51 ende &]e co/elycke go$]5 opt5 gront te s\ck51 mitsgad]s om e5ige missiv5 (fe briev51 heymelyck ond] twat] te drag5 ende br5g51 bov5di5 zyn ,asem bequamelyck te mog5 hal51 tzy (f diep is e51 twee1 vyff1 sefs (fe me] vadem51 v]bi$5de e5 yegelyck van wat qualiteyt (fe conditie hy zy1 de voorsz4 ge9v5te]de ,wat]con/e int geheel (te t5 deele 9 de ,v]e5i*de ,prov9ci5 natemak51 (te eld]s nagemaect inde selve te br5g51 om die te gebruyck51 op te v]beurte van het nagemaecte w]ck1 ende da]5bov5 van de somme van twee hond]t ,guld5s1 tapplic]5 de5 d]dd5deel da]van tot behoeff van d5 ,a5br5g]1 e5 &] d]dd5deel tot behoeff van d5 (fici]1 die de executie do5 sal1 ende het re/]5de d]dd5deel tot behoeff van de voorsz4 suppliant51 ende dit alles mits dat het zy e5e nieuwe ,inv5tie1 te voor5 9 dese ,l&5 niet gepractize]t1 ende sond] preiuditie van alle voorga5de g5]ale1 ende p>ticuli]e concessi54 ,gegev5 ond] ons5 ca*ette #bc1 9 ,sgrav5hage1 d5 vyffd5 ,mey ,x,v,ic ende vyff4 ,t] ordonnan4 van de voorn4 ,he]5 ,/at5-,g5]aal4 70 geteek5d37 ,,a]ss54 #afje4 ,de wa>heid van het v]haal van ,leeghwat] is alzoo bov5 all5 twijfel v]hev52 ma> zond]l+ is het1 dat n]g5s eld]s blijkt1 dat hij1 die me] dan #dj j>5 na het bekom5 van dit ,octrooi leefde1 ( zijne makk]s nad]h& e5ig gebruik van hetzelve hebb5 gemaakt1 ( dat bij het e9dig5 van dit ,octrooi hunne kun/ de eig5dom van het publiek z\ zijn geword51 ( dat zij die kun/ nad]h& aan &]5 z\d5 hebb5 m$eg$eeld4 ,m5 z\ bijna moet5 v]mo$51 dat het geheim met het ov]lijd5 d] ,geoctroije]d5 is v]lor5 gegaan4 ,wij /emm5 het d5 ,he] ,me]man #bd g]e$elijk toe1 dat m5 zi* moet v]wond]51 9 het ,octrooi te hoor5 gewag5 van e5e inv5tie1 die m5 na z\ kunn5 mak51 ( eld]s gemaakt 9 het l& invo]5 van e5 w]k1 dat v]beurd z\ kunn5 word5 v]kla>d enz41 da> m5 uit het bov5v]meld v]haal van ,leeghwat] z\ moet5 opmak51 dat hij en zijne makk]s zond] e5ig toe/el 9 het wat] sprong54 #be ,e5 mijn] vri5d5 v]mo$t1 dat het toe/el van ,leeghwat] en zijne makk]s e5e duik]klok z\ zijn gewee/1 welke zij bevor5s heimelijk t] plaatse1 wa> zij hunne kun/ z\d5 v]toon51 ond] wat] bragt54 ,ik b5 niet ong5eg5 dit zijn v]mo$5 te deel51 hoeze] mij e*t] het heimelijk br5g5 van briev5 na> eld]s1 alsdan nog niet duidelijk is4 ,hoe dit zij1 uit al het hi]vor5 gezegde kan m5 opmak51 dat ,leeghwat] e5 bekwaam wat]b\wkundige 03 dat hij tev5s ,l&met]1 ,mol5mak]1 ,metsela>1 ,timm]man1 ,s*rijnw]k]1 ,horologiemak]1 ,wat]duik]--ja wat niet al8--is gewee/4 ,ik mogt hem dus met regt e5' duiz5d-kun/5a> noem54 ,hij 0 da>5bov5 erv>5 9 de ,frans*e en ,duits*e tal51 en1 na> de veelvuldige aanhal+5 te oordeel51 ook niet geheel onbek5d met de ,latijns*e4 ,veelvuldige reiz5 zijn door hem g$aan4 ,behalve al de zev5 to5malige ,v]e5igde ,prov9cin1 bezo*t hij ,brab&1 ,vla&]51 ,h5eg\w51 ,duits*l& en zoo als hij het noemt1 ,oo/l&1 wa>toe hij ,riga1 ,elz5eur1 ,elz5b]g enz4 br5gt4 ,ook reisde hij 9 ,we/phal51 ,lo?>+51 ,frankrijk en ,engel&4 ,a*t] zijne ,kle9e ,kronijk v9dt m5 e5 bre$ regi/] van de mee/e door hem1 tot zijn5 vi]5zev5tigj>ig5 oud]dom1 bezo*te plaats54 #bf ,ma> dit is niet alles4 ,wij sprak5 van tijd tot tijd van zijne s*rift52 ook als s*rijv] heeft hij v]di5/54 ,het is wa>1 zijn /ijl is hoog/ e5v\dig1 en zijne w]k5 drag5 de k5m]k5 van ges*rev5 te zijn door e5' ongelett]d man1 die door zijne eig5e v]di5/5 uit e55 g]+5 /& opgekom5 04 ,ma> zij getuig51 zoo als de ,he] ,van ,lijnd5 te regt zegt3 niettem9 van 's mans kunde en bekwaamheid4 #bg ,drie g$rukte w]kjes word5 van ,leeghwat] v]meld1 en wel3 #a4 ,korte bes*rijv+ en kle9 ,kronykje van ,ha>lem2 e5 boeksk51 wa>van mij 9 ,boek5lij/5 twee uitgav5 #bh voorkwam51 do* hetwelk ik nimm] gezi5 heb4 #b4 ,e5 kleyne ,cronyke en voorb]eid+ van de afkom/ en het v]grot5 van de dorp5 ,graft en de ,rijp1 en van me] v]s*eid5 notabele oude /ukk5 en gebeurt5iss54--,het is1 zoo als de ,he] ,de ,w9d na> wa>heid zegt1 e5e ,kronijk van al wat hij hoorde1 v]nam en de$2 alles voorg$rag5 9 e55 e5v\dig51 ma> ze] nav5 /ijl1 zoodat dit boekje zi* met het groot/e g5oeg5 lez5 laat4 ,gezegde ,he] ,de ,w9d heeft1 9 zijne ,bijdrage ov] ,leeghwat]1 het e5 en &] uit dit w]kje ov]g5om54 ,ook van deze ,kronijk be/aan v]s*ill5de uitgav54 ,wij vond5 meld+ gemaakt van e55 druk van d5 j>e #afed2 do* deze 0 wa>s*ijnlijk niet de e]/e1 omdat op d5 titel1 ev5 als op di5 d] volg5de drukk51 v]meld /aat3 en nu op nieuws hi] by g$a5 de bes*rijv+ van d5 groot5 br&1 voorgevall5 9 de ,rijp1 op d5 #f;d5 ,febr4 #afed4 #bi ,wa>s*ijnlijk be/aat er e5e uitgave van d5 j>e #afdi4 ,de door mij gebruikte is van d5 j>e #agad en die van d5 ,he] ,de ,w9d van #agbg #cj4 ,do* het v]ma>d/e zijn] w]k5 is3 #c4 ,zijn ,ha>lemm]-,me]boek1 hetwelk e5 ontw]p tot b$ijk5 en droogmak5 van het ,ha>lemm]-me] bevat1 door hem1 na> het s*ijnt1 aan de ,/at5 van ,holl&1 aan d5 ,/adh\d] ,fr$]ik ,h5drik1 aan de ,burgemee/]5 en ,rad5 van ,am/]dam1 ,leid51 ,ha>lem en ,g\da1 en aan d5 ,dijkgraaf en de ,heemrad5 van ,rhijnl&1 9 d5 j>e #afda1 aangebod54 ,( de e]/e druk van dit w]k re$s 9 #afda v]s*e51 is wel wa>s*ijnlijk1 do* niet zek]4 ,op d5 titel van di5 e]/5 druk #ca v9dt m5 ge5e v]meld+ van het ja> d] uitgave1 ma> op de laat/e 7de #ce/e7 bladzijde /aat ond] de lett]s ,j4 ,a4 ,l4 ,w4 het ja>tal #afda4 #cb ,zek] is het1 dat re$s 9 #afdb de d]de druk het li*t zag1 #cc en de ,he] ,van ,lijnd5 spreekt 7bl4 #db7 van e55 vi]d51 die 9 #afdc uitkwam4 #cd ,de ,he] ,mr4 ,j4 ,t4 ,bodel ,ny5huis noemt 9 de #c;de lij/ zijn] opgave van bes*rijv+5 d] ,gewe/51 ,/$5 en ,plaats51 9 het ,kon+rijk d] ,n$]l&51 geplaat/ 9 het ,v,i,i,ie ,deel van het ,tijds*rift de ,vri5d des ,vad]l&s1 ,no4 #aa1 e55 vijfd5 druk 7,am/47 van d5 j>e #afed4 ,het ja> wa>9 de #f;de druk v]s*e5 heb ik niet gevond52 do* de #g;de zag 9 #affi1 #ce de #h/e 9 #agad #cf het li*t4 ,9 #agbd v]s*e5 re$s w$] e5e nieuwe uitgave #cg2 welke 9 #agbg door e5e ti5de w]d gevolgd #ch4 ,de elfde v]s*e5 neg5 j>5 da>na 9 #agcf1 #ci t]wijl e9delijk e5e twaalfde 9 #agdi het li*t zag #dj4 ,al de v]melde drukk5 zijn 9 qu>to4 ,to5 ,leeghwat] zijn ,me]boek s*reef1 0 hij zes en ze/ig j>5 oud3 hoe lang hij hi]na nog leefde is mij niet geblek52 ma> 9 #afdi 0 hij nog 9 lev51 blijk5s de laat/e bladzijde van zijne kle9e ,kronijk4 ,hij 0 e*t] re$s 9 d5 j>e #afed ov]l$51 want op d5 titel d] uitgave van dat ja> /aat3 9 zijn lev5 ,+5ieur en ,mol5mak] 9 de ,rijp #da4 ,leeghwat] behoorde tot het ,k]kg5oots*ap d] ,doopsgez9d51 hetwelk de/ijds ze] talrijk 9 de ,rijp en &]e ,noord-,holl&s*e plaats5 04 ,dat hij e5 ,godvru*tig man 0 en 's m5s*5 afhankelijkheid van d5 wil des ,all]hoog/5 diep gevoelde1 bewijz5 zijne s*rift54 ,me]d]e bijzond]h$5 heb ik weg5s onz5 v]di5/elijk5 l&g5oot niet kunn5 v9d51 de opgegev5e zijn groot5deels uit zijne eig5e s*rift5 ontle5d #db4 ,uit het ,ha>lemm]-,me]boek1 ,no4 #bd1 blijkt1 dat ,leeghwat] e55 zoon _h1 ,simon g5aamd1 di5 hij d5 oud/5 noemt2 uit de kle9e ,kronijk le]5 wij bl4 #cf1 ,no4 #ce1 e55 twe$51 met "n ,adria51 en bl4 #cj1 ,no4 #g1 e55 d]d51 ,jan g5aamd1 k5n54 ,nog h$5 be/aan er af/ammel+5 van d5 b]oemd5 man1 en wel3 #a4 ,piet] ,leeghwat]1 won5de te ,koog1 gebor5 9 #aghf1 die e5 zoon is van d5 9 #ahjg ov]l$55 ,jan ,cornelisz4 ,leeghwat] en di5s e]/e vr\w ,ariaantje ,he]tjes4 #b4 ,trijntje ,leeghwat]1 gebor5 9 #agig1 e5e do*t] van voorn4 ,jan ,cornelisz4 ,leeghwat] en di5s #c;de vr\w ,ma>tje ,kuik4 ,deze is gehuwd aan ,piet] ,h>emak] te ,za&ijk2 #dc en #c4 ,cornelis ,jansz4 ,honig1 zoon van d5 ,he] ,jan ,cornelisz4 ,honig1 te ,za&ijk1 en di5s ov]l$5e e*tg5oot1 ,neeltje ,leeghwat]1 welke 0 e5e do*t] van ,l\wr5s ,leeghwat] en ,aaltje ,ouw]ijk1 en e5e kle9do*t] van ,cornelis ,l\wr5sz4 ,leeghwat] en ,trijntje ,pep]4 ,behalve deze leeft er te ,worm]ve]1 9 d5 oud]dom van #hj j>51 e5 ,jan ,l\wr5sz4 ,groot1 wi5s mo$] m$e ,leeghwat] g5aamd 04 ,de nige mannelijke af/ammel+ van ,leeghwat]1 die di5 naam vo]t1 is1 voor zoo v]re ik heb kunn5 nagaan1 gemelde ,piet] ,jansz4 ,leeghwat]1 da> deze ongetr\wd is1 /aat het te vreez51 dat met hem het gesla*t van ,leeghwat] zal uit/]v54 ,bij de voornoemde af/ammel+5 van d5 b]oemd5 man is zijne nag$a*t5is nog 9 e]e3 behalve e5 exempla> van het ,me]boek en van de kle9e ,kronijk1 zijn aan mij1 nam5s d5 voornoemd5 ,he] ,jan ,c4 ,honig1 door bemiddel+ van d5 ,he] van ,gilse1 t] h& ge/eld3 #a4 ,het orig9eele ,octrooi van d5 j>e #afje4 #b4 ,de bov5v]melde1 met de p5 v]va>digde1 eig5h&ige teek5+4 #c4 ,e5 kop]5 ,alidade 7l9iaal met vizi]57 van e5 w]ktuig om hoek5 te met51 met het ja>tal #afai1 afkom/ig van onz5 ,leeghwat]4 #d4 ,e5 zilv]5 v]guld5 ,p5n+1 geslag5 op de ov]w9n+5 van ,pr9s ,fr$]ik ,h5drik1 en die1 volg5s het v]haal van vad] tot zoon1 m$e van onz5 ,leeghwat] afkom/ig is1 als door hem f t5 ges*5ke ontvang51 f geko*t t] g$a*t5is van zijne v]rigt+5 voor 's ,h]tog5bos*4 #dd ,behoef ik wel te do5 opm]k51 dat zoo vele h]haalde uitgav5 van het ,ha>lemm]-,me]boek als ik opnoemde1 twaalf 9 d5 tijd van iets m9d] dan e5e eeuw1 getuig5 van de belang/ell+1 die het w]k van ,leeghwat] v]wekte8 ,nog is die belang/ell+ niet gewek54 ,zijn w]k is nog altijd belangrijk voor i$]1 die ov] de droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] wil sprek5 ( s*rijv54 ,nog /e$s wordt zijn ,ha>lemm]-,me]boek gez*t1 en de s*a>s voorkom5de exempl>5 word5 op boekv]koop+5 ruims*oots betaald4 ,het kwam mij alzoo niet ongepa/ voor1 om e5e d]ti5de uitgave van dit w]k het li*t te do5 zi51 vooral 9 deze dag51 wa>9 de belang/ell+ 9 het ontw]p d] droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me]1 dat groote plan van ,leeghwat]1 w$] me] algeme5 is4 ,het kan to* niet onwelgevallig zijn te wet51 wat ov] dit ond]w]p vr nu twee eeuw5 gezegd is1 door e55 man1 grijs geword5 hij het droogmak5 van zoo vele m]51 wi] bloei en welva>t ?ans het si]aad en d5 rijkdom van ,noord-,holl& uitmak52 door e55 man1 die sprak uit eig5e ond]v9d+1 niet na> !orin1 dikw]f sle*ts fraai op het papi]1 ma> m9d] ges*ikt om t5 uitvo] te word5 gebragt4 ,ik heb bij deze uitgave gebruik gemaakt van d5 hi]bov5 v]meld5 a*t/5 druk4 ,op v]zoek van d5 uitgev]1 die zulks voor ons lez5d publiek noodig oordeelde1 heb ik hi] en da> d5 /ijl e5 we9ig v]&]d1 do* mij hi]aan sle*ts zeldzaam s*uldig gemaakt4 ,ik wilde d5 e5v\dig51 nav51 ongekun/eld5 /ijl van ,leeghwat] zoo m9 mogelijk b$]v54 ,de spell+ heb ik na> de ?ans 9 gebruik zijnde gewijzigd4 ,het ,l(di*t van ,heyndrik ,alb]tsz41 dat voor het ,me]boek gevond5 wordt1 heb ik weggelat51 omdat het ge5e kun/wa>de bezit4 ,om dezelfde r$5 heb ik de g$i*t51 die ,leeghwat] 9 en a*t] zijn w]k gevoegd heeft1 niet ov]g5om51 omdat zij wel van 's mans rijmlu/1 ma> ge5sz9s van zijne di*t]lijke bekwaamheid getuig54 ,enkele rijmpjes heb ik e*t] v]me5d te mog5 ov]nem54 ,het ka>tje en de afbeeld+ van d5 ,s*rijv]1 welke ik bij deze uitgave heb gevoegd1 word5 9 d5 e]/5 druk niet gevond54 ,m5 zal ze1 zoo ik mij niet v]gis1 hi] met welgevall5 aantreff54 ,de afbeeld+ is na> e5e teek5+ van ,j4 de ,keys] en gegrave]d door ,j4 ,lamsveld2 ond] dezelve /aan de volg5de niet ze] di*t]lijke regels van ,j4 ,j4 ,s*ipp] #de4 ,dit is ,leegwat]s ,beeldt1 ,a5s*\w]s1 siet vry toe1 ,zyn gee/1 die altyt w]ckt en nimm] me] wort mo2 ,a5 't ge5 zyn ,vad]l&t tot wel/ant kan v]/reck51 ,zi* 9 syn ,me]boek zal t5 deel a5 u ontdeck53 ,wat d' &] re/ belangt1 die spreyt zi* wyt en breet1 ,en vat1 9 zijn v]nuft1 wat yem& wi/ (f weet4 ,ook 9 d5 #b;d5 en #c;d5 druk van het ,me]boek wordt de afbeeld+ van ,leeghwat] niet gevond54 ,wa>s*ijnlijk v]s*e5 zij het e]/ 9 d5 #d;d5 ( #e;d5 druk4 ,9 d5 #g;d5 vond ik ha>1 do* niet door ,lamsveld1 ma> door ,s4 ,savrij gegrave]d4 ,da> deze 9 e5' d] hoek5 het getal #dc heeft1 v]mo$ ik1 dat ,leeghwat] 9 #afdc door ,keys] is geteek5d1 to5 hij #fh j>5 oud 04 ,na ,leeghwat] v]s*55 er v]s*eid5e &]e ges*rift5 ov] het ,ha>lemm] ,me]1 welke ik kortelijk zal v]meld54 ,bijna gelijktijdig met het w]kje van ,leeghwat]1 kwam er nog e5 &] plan tot droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] 9 het li*t1 opge/eld door ,jacob ,b>telsz4 ,ve]is4 ,dit w]k maakte e*t] m9d] opgang4 ,volg5s d5 ,he] ,van ,lijnd5 7,v]h&4 bl4 #dc71 v]s*ilde het plan van ,ve]is 9 zoo v]re van dat van ,leeghwat]1 dat bij hetzelve bepaald 0 e5 voorboezem1 met e5' dijk ov] het eil& ,ruigoord1 op welk5 dijk #ae bov5mol5s z\d5 ge/eld word54 ,de plann5 van ,leeghwat] en ,ve]is vond5 al dadelijk teg5/&1 vooral bij de ,+el&5 van ,rhijnl&1 welke v]me5d51 dat1 door het droogmak5 van het ,me]1 de boezem van hun gewe/ te kle9 z\ word52 en re$s 9 #afdb gaf ,n4 van ,haegh1 ond] d5 titel3 ,c4 ,a4 ,colevelt's #df b$5ck+5 ov] het drooghmak5 van de ,ha>lemm] en de ,leydts*e ,me]1 ,hond]d ,twee en ,zev5tig articul5 9 het li*t1 welke hij1 zoo als hij 9 het voorb]igt zegt3 als e5 liefhebb] van het ,geme5ebe/1 _h gecopie]d uit e5ige ,b$5k+5 zam5ge/eld door ,coleveld1 h&el5de op het uit- en droogmak5 van de ,ha>lemm] en ,leids*e ,me]1 wa>bij hij1 na> zijn go$dunk51 nog e5ige punt5 _h bijgevoegd1 hetge5 hij hoopte dat de s*rijv] hem niet t5 kwade z\ duid54 ,uit dit voorb]igt z\ m5 dus opmak51 dat deze b$5k+5 zond] voork5nis1 imm]s zond] m$ew]k+ van ,coleveldt zijn uitgegev54 ,hoe dit zij1 de b$5k+5 van ,coleveldt w]d5 door ,leeghwat] 9 d5 #d;d5 en volg5de drukk5 van zijn ,me]boek be/r$54 ,to5 de ti5de druk van het w]k van ,leeghwat] 9 #agbg uitkwam1 w]d ook 9 dat ja> het teg5s*rift van ,coleveldt h]drukt #dg4 ,deze h]druk gaf aanleid+1 dat ,c4 ,vels51 ,l&met] van ,rhijnl&1 9 dat zelfde ja>1 ond] d5 titel van ,aanm]k+5 ov] de teg5woordige /aat van de ,ha>lemm] ,me] #dh1 e5 w]kje 9 het li*t gaf1 wa>9 hij het plan van ,leeghwat] teg5 de b$5k+5 van ,coleveldt v]d$igde1 op de noodzakelijkheid van het droogmak5 van het ,me] a&rong en de wijze aan de h& gaf1 wa>op dit z\ kunn5 ges*i$51 9 voege1 dat de /$5 ,ha>lem1 ,leid5 en ,am/]dam1 alsm$e het ,hoogheemraads*ap van ,rhijnl&1 van veel bet] natuur1 7het zijn 's mans woord57 omtr5t de wat]/aat en s*eepva>t zull5 wez51 als teg5woordig4 ,dit w]kje van ,vels5 vond zoo veel belang/ell+1 dat nog 9 hetzelfde ja> #agbg van hetzelve e5 twe$e druk 9 het li*t kwam #di4 ,hij oordeelde zoo ongun/ig ov] de ,b$5k+5 van ,coleveldt1 dat hij 9 de voorr$e van zijn w]kje zegt3 dat hij er niet &]s 9 kon v9d51 als e5 deel opg]aapte s*impr$551 op papi] gebragt zond] ord] en met groote drift2 dat het doorzaaid is met zoo vele belag*elijke /ell+51 dat hij niet begrijpt1 hoe het 9 d5 tijd van zijn geboorte1 zoo veel gelo( heeft kunn5 v]di551 en dat m5 het nu heeft wa>dig gea*t1 om het w$] het li*t te do5 zi54 ,het w]kje van ,vels5 is ze] lez5swa>dig4 ,vijfti5 j>5 hi]na1 9 ,julij #agdb1 ov]h&igd5 ,nicolas ,cruquius1 en ,jan ,nopp51 ,toezi5] en ,mel*ior ,bol/ra1 ,l&met] van ,rhijnl&1 als hi]toe gela/1 aan ,dijkgraaf en ,hoogheemrad5 van dat ,collegie1 e5 uitvo]ig plan weg5s de b$ijk+ d] ,ha>lemm] ,me]2 hetwelk te v9d5 is 9 de nieuwe ,n$]l&s*e ja>boek5 van ,april #aggc1 7bl4 #che-dje72 en wa>van de ho(d-inh\d wordt m$eg$eeld 9 de teg5woordige /aat van ,holl&1 7,v,ie deel d] ,teg4 ,/aat d] ,v]e5igde ,n$]l&51 bl4 #ahf-aif7 #ej4 ,teg5 dit plan opp]de de /ad ,leid5 b$5k+51 welke door de gemelde ,toezi5] en ,l&met]1 bij e5e ,memorie van het ja> #agde1 w]d5 w$]legd2 zoo als gelez5 kan word5 9 de voorm4 ja>boek5 van #aggc1 bl4 #djf-dai4 ,intuss*5 v]s*e5 te ,leid51 9 het ja> #agdc1 e5 &] plan tot droogmak+ van het ,me]1 van ,conradus ,zumba* de ,koesfeld1 ,m$4 en ,/ads ,dr41 ,lid van de ,kon9klijke ,societeit van ,wet5s*app5 te ,b]lijn1 hetwelk volg5s d5 ,he] van ,lijnd5 #ea dit bijzond]s _h1 dat de s*rijv]1 tot uitsp>+ d] ko/51 wilde beg9n5 met alle5 de wat]51 die 9 het me] uitkom51 af te damm51 en1 e]/ na de droogmak+1 e5' r+dijk1 uit de klei van het ,me]1 da> te /ell5 #eb4 ,ma> behalve de opg5oemde #ec w]d5 er nog v]s*ill5de &]e plann5 tot droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] gevormd1 welke door d5 druk niet zijn geme5 gemaakt4 ,zoo spreekt de ,he] ,b>on van ,lijnd51 7v]h4 bl4 #dc71 van e5 ong$rukt w]kje1 dat 9 #afei ( #affj s*ijnt ges*rev5 te zijn1 wa>9 e5 plan voorkomt v]s*ill5d van die van ,leeghwat] en ,ve]is1 en maakt v]volg5s 7bl4 #dd en #de7 meld+3 #a4 ,van e5 plan opgemaakt1 t5 gevolge van e5 v]zoeks*rift door ,dijkgraaf en ,hoogheemrad5 van ,rhijnl&1 om te word5 gemagtigd tot het mak5 van e5e uitwat]+ te ,katwijk en tot het b$ijk5 van de ,ha>lemm] en ,leids*e ,m]51 aan de ,/at5 van ,holl& 9 #agej +$i5d4 #b4 ,van e5 plan door de ,l&met]s ,d4 ,kl9k5b]g en ,b4 ,g\driaan1 bij e5e ,memorie aan gecommitte]de ,rad5 van ,holl&1 b5ev5s aan d5 ,dijkgraaf en ,hoogheemrad5 van ,rhijnl&1 d5 #ca ,jan4 #agfi +elev]d #ed4 #c4 ,van e5 plan 9 d5 j>e #ahjh1 op la/ van d5 to5malig5 ,m9i/] van ,b9n5l&s*e ,zak5 #ee1 opgemaakt door d5 ,inspecteur ,a4 ,blank5 ,jansz42 hetwelk 9 de ar*iv5 van d5 wat]/aat b]u/4 ,ge5 tijdvak e*t] lev]de zoo vele s*rift5 ov] het droogmak5 van g5oemd ,me]1 als dat tuss*5 de j>5 #ahai tot #ahbc4 ,9 het e]/ gezegde ja>1 9 #ahai1 gaf de ,he] ,mr4 ,j4 ,c4 ,b>on du ,t\r1 t5 gevolge van het bek5d geword5 plan d] ,he]5 van ,lijnd51 ,roll en ,repela>1 e5e v]h&el+ ov] het ,ha>lemm] ,me] 9 het li*t #ef1 welke e5e hi/oris*e bes*rijv+ van de word+1 v]groot+ en ge/eldheid van dat wat]1 en e5e uite5zett+ d] plann5 van ,leeghwat]1 ,ve]is en ,bol/ra bevat4 ,9 het volg5de ja> v]s*e5 te ,zutph5 e5 w]kje1 ond] d5 titel3 v]h&el+ ov] de droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] en aangeleg5 ve5plass51 doorm5gd met l&b\wkundige aanm]k+51 door ,j4 ,engelman1 ,oud-,l&met] bij 's ,l&s ,wat]/aat #eg1 wa>9 de noodzakelijkheid en nuttigheid van het droogmak5 van di5 ontzett5d5 plas wordt betoogd1 en e5 ontw]p tot droogmak5 wordt opgegev54 ,do* al wat tot dus v]re ov] het ,ha>lemm] ,me] en ov] het droogmak5 van di5 plas 0 ges*rev5 en uitgegev51 w]d 9 uitgebreidheid en uitvo]igheid ov]tr(f5 door het belangrijke w]k van d5 ,he] ,f4 ,g4 ,b>on van ,lijnd5 van ,hemm51 ,comm&eur van de ,orde van d5 ,n$]l4 ,leeuw1 ,lid van de ,e]/e ,kam] d] ,/at5 ,g5]aal1 enz4 enz4 enz41 ond] d5 titel van v]h&el+ ov] de droogmak+ d] ,ha>lemm] ,me] #eh4 ,dit w]k1 hoe m5 ook ov] de uitvo]ba>heid en nuttigheid van het da>bij voorge/eld plan1 en ov] de jui/heid d] da>bij gevoegde b]ek5+51 moge d5k51 zal /e$s bij de beh&el+ van dit ond]w]p ons*atba> blijv54 ,alles is hi] duidelijk1 op e5e hoog/1 ook voor de 9 het vak van d5 wat]/aat on+ewijd51 bevattelijke wijze1 en met k5nis van zak5 t] n$]ge/eld4 ,het is voorzi5 van ond]s*eid5e hoog/ nuttige /at5 en tafels2 en bij het w]k is gevoegd e5 atlas met vi] ka>t5 en e5e afzond]lijke plaat4 ,de #a/e ka>t wij/ d5 voormalig5 /aat van ,holl& aan1 met zijne ,m]5 en ,plass51 vr die b$ijkt w>54 ,bijna de helft 0 to5 wat]4 ,de #b;de toont ons dat zelfde ,holl& 9 #ahbj1 met zijne drooggemaakte ,m]5 en ,plass54 ,welk e5 lag*5d gezigt6 ,de #c;de geeft ons1 9 #f vakk51 de ond]s*eid5e g$aant5 en groott5 van het ,ha>lemm] ,me]3 s$]t #aeca tot #ahjh4 ,welk e5e s*rikwekk5de v]toon+6 ,de #d;de ka>t /elt voor1 ho$anig1 volg5s het plan des ,he]5 van lijnd51 na de droogmak+ het ,me] met va>t5 doorsn$5 en 9 kavels v]deeld z\ kunn5 word54 ,aang5ame voor/ell+6 ,t]wijl e9delijk op de plaat e5ige w]ktuig5 t] uitmal+ zijn afgebeeld4 ,dit w]k des ,b>ons van lijnd5 gaf aanleid+ tot het ont/aan van v]s*ill5de ges*rift54 ,nog 9 hetzelfde ja> #ahbj kwam5 er vi] /ukk5 9 het li*t4 ,al dadelijk v]s*e5 e5 w]kje1 tot titel vo]5de3 ,het ontw]p van droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me]1 beknopt1 ma> voll$ig voorg$rag5 9 e55 brief van e5' ,he] te ,utre*t aan zijn5 vri5d te ,am/]dam #ei4 ,het bevat e5e naauwkeurige opgave van d5 zakelijk5 inh\d des w]ks van d5 ,he] van lijnd54 ,kort hi]op volgde e5 /ukje1 getiteld3 vrye g$a*t5 van e5 +el& van ,rijnl& ov] de ,v]h&el+ van droogmak+ d] ,ha>lemm] ,me]1 uitgegev5 door d5 ,he] ,f4 ,g4 ,b>on van ,lijnd5 van ,hemm5 #fj4 ,wa>teg5 de ,he] van ,lijnd5 nog hetzelfde ja> uitgaf3 antwoord op de vrije g$a*t5 van e5 +el& van ,rijnl& #fa4 ,do* op het e9de van dat ja> v]s*e5 9 het li*t e5e ,memorie van d5 ,hoogle]a> ,jacob de ,geld]1 ov]gegev5 aan het ,hoogheemraads*ap van ,rijnl&1 behelz5de deszelfs consid]atie ov] het ontw]p van d5 ,he] ,b>on van ,lijnd5 tot ,hemm51 /rekk5de t] droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] #fb4 ,op welke ,memorie de ,b>on van ,lijnd51 9 d5 j>e #ahbb1 aanteek5+5 9 het li*t gaf #fc1 t] w$]legg+ van de b$5k+5 des ,hoogle]a>s4 ,indi5 ik wl ond]rigt b51 heeft de ,he] de ,geld] e5e twe$e ,memorie t] p]se gezond52 do* deze is1 zoo v]re mij bek5d is1 niet uitgegev54 ,mij t5 m9/e kwam zij nimm] 9 h&54 ,9 d5 j>e #ahbi v]s*e5 te ,brussel #fd e5 w]kje van ,alex4 de ,/app]s1 ,mmoire sur le dess*em5t du lac de ,h>lem1 et sa conv]sion en =t4 ,de s*rijv] zegt 9 het ,voorb]igt1 dat hij 9 ,mei #ahbi aan het ,g\v]nem5t het voor/el heeft g$aan1 om aan hem voor altijd het ,me] en e5ige nabijgeleg5e plass5 af te /aan1 t5 e9de ze door e5e ,maats*appij1 zam5ge/eld uit #abjjj ,a&el51 i$] van f #ejj4--1 droog te mak51 en wel door middel d] pomp51 voor welke hij op d5 #i;d5 di] ma& e5 ,octrooi van uitv9d+ g$ur5de #ae j>5 heeft bekom54 ,hij /elt voor1 tuss*5 ,b5nebroek en ,lis e5 ,kanaal na> de ,noord-,zee te grav51 om1 9 geval de sluiz5 van ,katwijk en ,sp>5dam niet voldo5de mogt5 zijn1 door hetzelve het wat] van het ,me] en van ,rhijnl& te do5 afloop54 ,e5 groot g$eelte van het drooggemaakte ,me] wil hij 9 bos* h]s*epp51 en geeft hoog op van de voordeel51 die de droogmak+ z\ oplev]54 ,de politieke om/&igh$5 s*ijn5 d5 ,he] ,/app]s te hebb5 belet1 v]d]e pog+5 t] b]eik+ van zijn doel 9 het w]k te /ell54 ,het w]kje1 s*oon wat w9d]ig1 is niet onbelangrijk4 ,e9delijk moet5 wij nog meld+ mak5 van het onlangs uitgekom5 w]k van d5 ,he] ,g4 ,j4 ,pool1 ,m$41 ,*ir4 en ,/ads ,doctor te ,am/]dam1 ond] d5 titel3 de droogmak+ d] ,ha>lemm] ,me]1 mits met de noodige voorzorg5 9 het w]k ge/eld1 voor de gezondheid d] naburige bewon]s en arbeid]s niet s*adelijk #fe4 ,moet5de /rekk5 t] be/rijd+ van het gevoel5 van vel51 dat de droogmak+ van e55 zoo groot5 plas1 als het ,ha>lemm] ,me]1 tot he]s*5de ziekt5 9 de omligg5de plaats5 aanleid+ z\ kunn5 gev54 ,welk gevoel5 ook de ,he]5 van ,lijnd5 en ,/app]s 9 hunne w]k5 hebb5 be/r$54 ,deze talrijke ges*rift5 ov] het droogmak5 van het ,ha>lemm] ,me] en ov] de gevolg51 die zulk e5e ond]nem+ z\ kunn5 hebb51 getuig5 van het belang1 hetwelk m5 te all5 tijde 9 deze zaak heeft ge/eld4 ,ma> aan ,leeghwat] komt de e] toe1 van1 zoo v] m5 kan nagaan1 het e]/ e5 plan tot droogmak+ w]eldkundig te hebb5 gemaakt4 ,dit plan is door de mee/e d] volg5de s*rijv]s1 ma> bijzond] door d5 ,b>on van ,lijnd51 t5 hoog/e geprez51 en zijn w]k is1 na al wat er na zijn5 tijd ov] dit ond]w]p is ges*rev5 en na al de vord]+51 welke m5 s$]t di5 tijd 9 bijna alle ,wet5s*app51 voornamelijk 9 de wat]b\wkunde en aanv]wante vakk51 ook door het gebruik van /oom heeft gemaakt1 nog altijd e5e vraagbaak voor hem1 die ov] het droogmak5 van het ,ha>lemm] ,me] wil s*rijv5 ( sprek54 ,dit sprek5 en s*rijv5 ov] het ,ha>lemm] ,me]1 en ov] het droogmak5 van dez5 plas1 0 en is nog aan de orde van d5 dag #ff1 nadat ,z4 ,m4 bij besluit van d5 #g;d5 ,augu/us #ahcg1 ,no4 #ea #fg1 9 aanm]k+ nem5de1 7het zijn de woord5 van het besluit zelf7 dat de ond]v9d+ van d5 laat/5 w9t] de noodzakelijkheid heeft do5 gebor5 word51 om de droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] op nieuw 9 opzettelijke ov]weg+ te nem51 e5e commissie1 be/a&e uit de ,he]53 ,h4 ,ewijk1 ,raad-adviseur bij het ,dep>tem5t van ,b9n5l&s*e zak51 ,voorzitt]1 ,jonkr4 ,w4 ,b>na>t van ,b]g51 ,lid van de ,g$epute]de ,/at5 van ,noord-,holl&1 ,m4 ,g4 ,beij]9ck1 ,ho(d-,+5ieur van d5 ,wat]/aat 9 ,zuid-,holl&1 ,c4 ,j4 de ,bruijn ,kops1 ,burgemee/] d] /ad ,ha>lem1 ,jonkhe] ,l4 ,r4 ,geva]ts1 ,lid van de ,g$epute]de ,/at5 van ,zuid-,holl&1 ,p4 ,t4 ,gr9vis1 ,ho(d-,+5ieur van d5 ,wat]/aat 9 ,noord-,holl&1 ,jonkhe] ,d4 ,ho(t ,jacobsz41 ,lid van d5 ,raad d] /ad ,am/]dam1 ,d4 ,m5tz1 ,inspecteur van d5 ,wat]/aat en ,p4 ,a4 du ,pui1 ,hoogheemraad van ,rhijnl&1 _h b5oemd1 t5 e9de de v]s*ill5de re$s be/a&e ontw]p5 van droogmak+ van dat ,me] te ond]zoek51 v]volg5s e5 bepaald e9dontw]p en begroot+ van ko/5 dez] ond]nem+ op te mak5 en van h>e w]kzaamh$5 uit]lijk op d5 e]/5 ,novemb] #ahcg aan ,z4 ,m4 v]slag aan te bi$54 ,dit sprek5 en s*rijv5 ov] het ,ha>lemm] ,me] is niet v]m9d]d1 nadat 9 de ,zitt+ van de ,twe$e ,kam] d] ,/at5 ,g5]aal van d5 #bh/5 ,febru>ij j4 l41 met e5e ,kon9klijke boods*ap1 e5 ontw]p van wet1 omtr5t de uitgifte van losr5t5 op e5 g$eelte d] s*uld t5 la/e d] ov]zees*e bezitt+5 tot het do5 van voors*ott5 voor op5b>e w]k51 0 +ekom51 wa>bij ond] &]5 e5e som w]d be/emd en aangewez51 tot het b$ijk5 en droogmak5 van het ,ha>lemm] ,me]1 alzoo ,z4 ,m4 9 ov]weg+ _h g5om51 7het zijn de woord5 van het ontw]p7 dat het belang van d5 ,/aat vord]t1 om e]lang tot de b$ijk+ en droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] ov] te gaan #fh4 ,hoeze] die wet is afge/emd1 kan het e*t] voor elk1 die belang 9 deze zaak /elt1 niet onwelgevallig zijn1 al hetge5 omtr5t dezelve is voorgevall5 te k5n51 en de gevoel5s d] volks-v]teg5woordig]s ov] dit belangrijk ond]w]p te v]nem54 ,me5ig e5' zal het1 dunkt mij1 welkom zijn1 alles wat ov] deze zaak1 t5 gevolge van de voorge/elde ,wet 9 de ,twe$e ,kam] d] ,/at5-,g5]aal1 is v]h&eld1 voor zoo v] het op5ba> is gemaakt1 alhi] bije5 v]zameld aan te treff54 ,bij de voornoemde ,wet 0 gevoegd e5e memorie t] toeli*t+1 welke t5 opzigte van het punt d] droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] aldus luidt #fi3 ,wat de droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] betreft1 v]me5t m51 dat het w5s*elijke en nuttige dez] ond]nem+ ge5 bre$ betoog zal behoev54 ,het is algeme5 bek5d1 hoe grootelijks deze wat]plas g$ur5de de laat/e eeuw5 zi* heeft uitgebreid1 en hoe vele vru*tb>e grond5 da>door zijn v]slond5 geword54 ,met op(f]+ van zw>e ko/5 heeft m5 da>aan dan wel e5ig]mate paal en p]k ge/eld2 do* nog ja>lijks moet5 aanzi5lijke somm5 word5 aangew5d1 om het v]d] inbrek5 voor te kom51 en 9 we]wil da>van heeft de ond]v9d+ nog onlangs gele]d1 hoe groote v]woe/+5 door het geweld van dez5 plas kunn5 word51 aang]igt1 welke e5maal zoodanig kunn5 word51 dat de ramp5 niet dan met enorme ko/5 z\d5 kunn5 word5 h]/eld1 ( zelfs onh]/elba> z\d5 word54 ,da>bij nu komt1 dat 9 het midd5 des l&s e5e onvru*tb>e wat]plas ( liev] b9n5l&s*e zee van omtr5t #ah1jjj bund]s l&s gevond5 wordt1 die voor d5 l&b\w1 de indu/rie en de bevolk+ v]lor5 is1 en die1 wanne] zij e5maal mogt zijn drooggemaakt1 en 9 vru*tdrag5d5 grond h]s*ap51 ook door deszelfs gun/ige geleg5heid nieuwe bronn5 van welva>t op55 kan1 en 9 de gevolg5 voor het algeme5 ( het ,rijk aanzi5lijke voordeel5 moet oplev]51 door het v]s*aff5 van arbeid en middel5 van be/aan aan duiz5de h&5 en nijv]e m5s*51 en het da>door 9 ev5r$igheid v]me]d]5 van 's ,rijks inkom/52 9 n woord1 door het to5em5 van d5 publiek5 rijkdom1 hetwelk van het e5 en &] het natuurlijk gevolg moet zijn4 ,de ond]v9d+ en het besef van het e5 en &] moe/ natuurlijk leid5 tot het d5kbeeld1 om door het droogmak5 van dez5 wat]plas het e5e voor te kom5 en het &]e te bew]k52 en 9 d] daad zijn da>toe 9 vroeg]e en 9 lat]e tijd5 ontw]p5 te b]de gebragt en b]aamd1 wa>van de uitvo]+ e*t] /e$s is a*t]wege geblev51 hetzij dat tijd5 en om/&igh$5 da>toe hebb5 m$egew]kt1 hetzij dat zi* da>teg5 b$5k+5 opd$51 voornamelijk ontle5d uit d5 physiek5 toe/& van het ,hoogheemraads*ap van ,rhijnl&1 die niet altijd g]e$elijk w>5 uit d5 weg te ruim54 ,de om/&igh$51 wa>9 dit di/rikt t5 aanzi5 van deszelfs uitwat]+ v]ke]t1 zijn e*t] 9 de lat]e tijd5 zdanig v]&]d1 en de middel51 die m5 ?ans kan aanw5d51 om alle b$5k+ da>omtr5t weg te nem51 z g]e$1 dat m5 alsnu tot de ond]nem+ d] droogmak+ veilig zal kunn5 ov]gaan4 ,de opzettelijke en naauwkeurige ov]weg+1 die t5 aanzi5 hi]van is +e/eld1 heeft dit onteg5zeggelijk do5 zi51 en di5volg5de is dan ook het ontw]p b]aamd1 welks uitvo]+ ?ans g]e$ is om te kunn5 word5 ond]nom51 om weldra de heilrijke vru*t5 te drag51 die da>uit moet5 voortvloeij54 ,e5e ond]nem+ van dez5 a>d1 mitsgad]s al de voorzorg51 die da>bij moet5 word5 9 a*t g5om51 kunn5 niet &]s dan aanzi5lijke ko/5 v]eis*51 zijnde de geheele som1 hi]toe noodig1 b]ek5d op ruim a*t millio55 guld51 welke som nogtans natuurlijk niet op nmaal zal word5 v]eis*t1 ma> successivelijk zal moet5 be/e$ word51 en voor e5 go$ g$eelte sle*ts als voors*ot kan word5 bes*\wd en zal word5 g]ec\vre]d uit d5 v]koop d] drooggemaakte grond5 en de v]d]e voordeel51 die de ond]nem+ g$ur5de de bew]k+ zal oplev]52 t]wijl1 al mogt uit het e5 en &] de geheele uitges*ot5 som niet kunn5 word5 t]uggevond51 het ontbrek5de als uitnem5d wel be/e$ geld zal moet5 word5 aangem]kt1 en door de v]me]d]+ van de algeme5e welva>t en rijkdom rijkelijk zal word5 v]go$4 ,behalve enz4 ,met betrekk+ tot dit ond]w]p van wet1 w]d5 aan de ,kam] drie v]zoeks*rift5 +$i5d1 wa>van n 9 de v]gad]+ van #g ,ma>t +ekom51 als niet voldo5de aan de v]eis*t5 van de grondwet1 t] zijde w]d ge/eld4 ,het twe$e 0 van ,jonkhe] ,n4 ,j4 ,/e5gra*t van ,duiv5voorde2 wa>op door de commissie van de v]zoeks*rift51 9 de zitt+ van d5 #bc/5 ,ma>t1 bij monde van d5 ,he] van ,weld]5 ,r5g]s1 w]d uitgebragt het navolg5d v]slag3 ,9 h&5 van ,uwe ,commissie is ge/eld e5 v]zoeks*rift van jonkhe] ,n4 ,j4 ,/e5gra*t van ,duiv5voorde1 l&eig5a> ond] ,rijnl&4 ,v]zoek] geeft te k5n51 dat aan de ,/at5-,g5]aal e5 ontw]p van le5+ van #cj millio5 is aangebod51 om da>uit1 ond] &]e w]k5 van op5ba> nut1 ook de ,ha>lemm] ,me] droog te mak52 dat de l&eig5a>s ond] ,rijnl&1 v]teg5woordigd door hunn5 dijkgraaf1 hoogheemrad5 en ho(d-+el&51 ov] dit belangrijk ond]w]p niet zijn gehoord geword52 dat deze e*t] e5 v]kreg5 regt v]me55 te hebb5 op de ,ha>lemm] ,me]1 als boezem voor hunne l&54 ,hij bewe]t1 dat het voor al de l&5 t5 zuid5 van d5 ,rijn geleg51 die door e55 dijk van d5 algeme55 boez5 zijn afges*eid5 en uit ho(de van d]zelv] lag]e v]kaaij+5 aan e5 maalpeil zijn ond]worp51 van het hoog/e belang is1 dat de voorge/elde maatregel5 van droogmak+ alle die wa>borg5 oplev]51 welke t5 voordeele van dezelve word5 v]langd4 ,reque/rant v]me5t1 dat uit het gemaakte plan van droogmak+ blijkt1 dat de boezem twee d]d5 9 zijn5 omvang zal word5 v]kle9d2 dat da>door de b]g+ voor het wat]1 hetwelk door de mol5s op d5 ,ha>lemm] ,me]-boezem ?ans wordt uitgemal51 ev5 zoo veel bep]kt] wordt4 ,hij betoogt1 dat het gevolg hi]van zal word51 dat de l&5 zoo voor de kultuur van gran51 als voor het weid5 van bee/51 onbruikba> zull5 word51 en me] dan ta*tig duiz5d bund]s zull5 v]lor5 gaan4 ,hij bewe]t1 dat dit e5e van de voorname r$55 is1 om welke m5 9 vroeg]e tijd5 nimm] heeft durv5 ov]gaan tot het droogmak5 van de ,ha>lemm] ,me]4 ,hij geeft v]d] te k5n51 dat het groot nadeel1 hetwelk de l&eig5>5 bij e5e ev5tuele droogmak+ van die me] z\d5 lijd51 door het gemis van e55 g5oegzam5 boezem tot b]g+ van het uitgemal5 wat]1 en door het ev5 groot v]lies van ontla/+ van dat wat] op het ,,ij1 konde word5 voorgekom51 wanne] gebruik w]d gemaakt van g5oegzame /oomw]ktuig51 om d5 w9t]boezem te h\d5 op #ad1 #ae #af duim5 b5$5 ,a4 ,p41 op welke hoogte die boezem altijd wordt geh\d5 en tot de cultuur d] l&5 moet word5 geh\d54 ,hij vraagt al v]d]1 door wi5 het da>/ell5 en het ond]h\d van zoo vele b5oodigde w]ktuig5 z\d5 moet5 word5 beko/igd1 en v]me5t1 dat die ko/5 alle5 t5 la/e van dezulk51 door wie de ,ha>lemm] ,me] z\de word5 drooggemaakt1 behoor5 gebragt te word51 en niet t5 la/e van ,rijnl&s eig5>5 z\de kunn5 kom51 hetwelk uit de /ell+ van d5 reque/rant s*ijnt te zijn e5e d] voornaam/e griev51 wa>om het reque/ wordt aangebod54 ,adressant e9digt met het v]zoek1 dat het ,u ,ed4 ,mog5d5 behage1 de belang5 van ,rijnl&s l&eig5>5 t5 deze 9 vad]lijke ov]weg+ te will5 nem5 en te zorg51 dat de ,ha>lemm]me] niet worde drooggemaakt1 dan nadat de da>teg5 milit]5de griev5 d] l&eig5>5 ond] ,rijnl& zull5 zijn opgehev5 en geheel wegg5om52 dat zij 9 hunne belang5 mog5 word5 gehoord en als eig5>5 van de ,me]1 als boezem van geheel ,rijnl& bes*\wd1 voor de uitwat]+ d] l&51 9 dat hun regt mog5 word5 gema9t9e]d4 ,uwe ,commissie is van advies1 dat dit v]zoeks*rift1 als betrekk+ hebb5de tot e5e wet bij deze ,v]gad]+ aanhangig1 t] inzage van de l$51 behoort te word5 n$]gelegd t] griffie4 #gj ,het d]de v]zoeks*rift 0 van d5 ,he] ,g4 ,j4 ,a4 ,a4 ,b>on van ,pall&t1 wa>op door de voornoemde ,commissie m$e bij monde van d5 ,he] ,r5g]s1 9 de zitt+ van d5 #bf/51 w]d g$aan het volg5d v]slag3 ,9 h&5 van ,uwe ,commissie is ge/eld e5 v]zoeks*rift van ,g4 ,j4 ,a4 ,a4 van ,pall&t4 ,v]zoek] geeft te k5n51 dat hij1 doordrong5 van en v]vuld met het gewigt e5] zaak van zoo veel belang als de droogmak+ van de ,ha>lemm] ,me]1 en geheel +5om5 met dit groots*e plan1 zi* tot ,u ,ed4 ,mog5d5 w5dt1 om1 als e5 d] belanghebb5de grondeig5>51 onmiddellijk aan di5 ?ans zoo gevreesd5 wat]plas gr5z5de1 zijne b$5k+5 teg5 de wijze wa>op en de middel5 wa>door die droogmak+ wa>s*ijnlijk zal plaats hebb51 met all5 e]bi$ aan deze v]gad]+ bloot te legg51 9 de hoop1 dat ,u ,ed4 ,mog5d5 hem mog5 g]u/ /ell51 door bet]e inli*t+51 ( de bezw>5 opheff5 en ke]51 ( door &]e me] doelmatige hulpbronn5 do5 v]vang54 ,hij geeft 9 de e]/e plaats te k5n51 dat1 hoeze] de droogmak+ van de ,ha>lemm] ,me]1 bij welgelukk51 als e5 zeg5 mag word5 bes*\wd1 e*t] proefnem+51 bij geleg5heid van die v]baz5de en ko/b>e ond]nem+1 al de 9- en aangel&5 9 e5e groote ramp z\d5 /ort54--,hij v]meldt1 dat het hem uit het rapport d] commissie van de droogmak+ d] ,ha>lemm] ,me]1 +e/eld bij ,kon9klijk besluit van #g ,aug4 #ahcg1 ,no4 #ea1 is k5ba> geword51 dat m5 de kanal5 van ,sp>5dam en ,katwijk v]bet]5 en sluiz5 wil bijb\w51 en1 bij onvoldo5de bev9d+51 e5 /oomw]ktuig van #ahj pa>d5kra*t te ,sp>5dam wil plaats54--,hij geeft te k5n51 dat m5 dus1 9 plaats van met wiskundige zek]heid e5 w]k van di5 omvang en van zoo groot gewigt te beg9n5 en te voltooij51 e5e proeve wil nem51 (1 nadat de g5oemde ,me] zal zijn b$ijkt1 de kle9]e boezems de massa's wat]1 die ?ans op d5 groot5 boezem word5 uitgemal51 zull5 kunn5 v]zwelg54--,hij m]kt aan1 dat m5 e]/ dn1 wanne] de mol5s zull5 moet5 /il/aan en de he]lijke en vru*tb>e l&]ij5 geheel ( t5 deele met wat] zull5 zijn ov]dekt1 wa>door het be/aan van d5 l&man1 al?ans voor e5 g$eelte van het ja>1 zal zijn wegg5om51 e5 /oomw]ktuig z\de will5 plaats54 ,adressant bes*\wt zoodanige proefnem+ /rijdig met het regt van d5 grondeig5a>1 die da>aan h en go$ ziet prijs gegev54--,hij zegt1 dat de ond]v9d+ hem heeft gele]d1 dat 9 het voor- en naja>1 wanne] er e5ige dag5 /ilte is gewee/1 de groote me]boezem met e5e /evige koelte 9 n' dag e5' ,rijnl&s*5 duim en soms hoog] wordt opgemal52 dat 9 het naja>1 bij aanh\d5de we/ew9d51 dikwijls 9 v]s*eid5e wek51 door d5 hoog5 /& d] zee1 no* te ,katwijk1 no* te ,sp>5dam ( eld]s kan word5 ge/roomd1 dat dan de ,ha>lemm] ,me]1 door aanh\d5d mal51 zoo hoog wordt opgezet1 dat de onb$ijkte l&5 en ook die 9 zom]kad5 zijn geleg51 ov]/roomd word51 ( dat bij /orm de pold]s1 door het wo$5d opzett5 van het wat]1 ond]loop52--hij vraagt1 wat dan zoo vele sluiz5 kunn5 help51 en v]me5t1 dat dezelve zond] nut zull5 dr zijn1 omdat wanne] de ,ha>lemm] ,me] nu 9 we9ige wek5 zoo hoog kan word5 opgezet1 alsdan de kle9]e boezem 9 we9ige dag5 bov5 peil zal moet5 zijn4 ,reque/rant geeft 9 de twe$e plaats te k5n51 dat hij zi* niet zal v]met5 e5ige b]ek5+ te mak5 ( het /oomw]ktuig te ,sp>5dam voldo5de zal bevond5 word51 alsm$e ( de kanal51 op zoodanige uitge/rekte ruimte1 al het wat]1 dat 9 zijne /rek5 en ook a*t] ,leijd5 en 9 di5 omtrek wordt opgemal51 zull5 kunn5 b]g51 en spo$ig g5oeg na> hunne uitwat]+ te ,sp>5dam en eld]s afleid58--,hij v]me5t ev5wel1 dat het doelmatig] z\de zijn1 wanne] dadelijk bij d5 aanvang van het w]k1 zoo te ,sp>5dam als ook te ,katwijk1 e5 /oomw]ktuig wi]d opg]igt1 dat dan de ,spi]+]me] niet tot vrboezem z\de behoev5 te word5 geh\d54--,hij gelo(t tev5s1 dat het voorzigtig] z\de zijn1 d5 duik]1 die h51 bij gebrek aan wat]1 uit d5 ,i,jssel da>van z\de voorzi51 dadelijk da> te /ell52 en vraagt1 voor wi5s rek5+1 wanne] e5s de me] droog zal zijn1 en da>na het nut van zoodanig5 duik] wordt +ezi51 dit naw]k zal kom51 alsm$e het ond]h\d d] /oomw]ktuig58--,hij bewe]t1 dat de aangr5z5de l&bezitt]s met billijkheid e5' g5oegzam5 wa>borg mog5 vrag51 en s*adeloos behoor5 ge/eld te word51 ev5 als bij e5e onteig5+ hunn] grond51--dat de me] hun eig5dom is1 en dat de b$ijk+ van dezelve met e5e onteig5+ gelijk /aat4--,hij geeft te k5n5 dat hun regt op de ,ha>lemm] ,me] van uitmal+ en boezem s$]t eeuw5 onbetwi/ba> is geblev51--dat zij s9ds onheugelijke j>5 9 ,rhijnl& tot ond]h\d d] ko/b>e ,me]w]k5 betal51 alle5 om 9 die ,me] altoos het ov]bodige wat] vrij en onv]h9d]d te mog5 uitmal51--dat zij nooit op e5ig peil zijn gezet1--dat zij hunne l&]ij5 met die voorregt5 hebb5 geko*t1 en dat de directie van ,rhijnl& altijd met de mee/e en onv]moeide zorg5 voor de uitwat]+ heeft gezorgd4--,hij v]me5t v]d]1 dat de voornaam/e grondeig5>5 9 ,rhijnl&1 imm]s e5e commissie uit hun midd51 mogt word5 gehoord1 t5 e9de zoodanige maatregel5 te b]am51 als wa>door elke vrees voor onzek]e uitkom/ wi]d wegg5om5 en hunne duurgeko*te l&]ij5 teg5 groote onheil5 wi]d5 v]zek]d4 ,adressant geeft e9delijk te k5n51 dat de geopp]de b$5k+5 en zw>igh$5 hem gewigtig g5oeg zijn voorgekom51 om dezelve aan ,u ,edel ,mog5d5 met all5 e]bi$1 9 het belang van het algeme51 ma> vooral ook voor h51 die 9 ,rhijnl& hun l& en be/aan v9d51 k5ba> te mak51 9 de hoop en het va/e v]tr\w51 dat dezelv5 9 uwe v]gad]+ zull5 word5 ov]wog5 en vel5 met hem mog5 word5 g]u/ ge/eld1 door me] voldo5de maatregel5 op va/e grond51 zond] proefnem+54 ,uwe commissie is van advies1 dat dit v]zoeks*rift1 als betrekk+ hebb5de tot e5e wet bij deze v]gad]+ aanhangig1 t] inzage van de l$51 behoort te word5 n$]gelegd t] griffie #ga4 ,beide v]zoeks*rift5 w]d5 t] griffie n$]gelegd en de v]slag5 g$rukt en rondg$eeld4 ,inmiddels w]d het ,ontw]p d] ,wet 9 de ond]s*eid5e ,afdeel+5 d] ,kam] beh&eld2 uit de ,proces-,v]bal5 d] b]aadslag+5 bleek ond] &41 dat de ,afdeel+51 alvor5s zi* met de zaak bezig te h\d51 e5p>ig v]langd hebb51 dat1 aangezi5 het teg5woordig ,voor/el drie ond]w]p5 bevat1 welke met elk&] niets geme5s hebb51 hetzelve 9 drie ,ontw]p5 van ,wet mogt word5 gesplit/1 wa>van het e]/e z\ h&el5 ov] d5 ,i,jzeren ,spoorweg1 het twe$e ov] het b$ijk5 en droogmak5 van het ,ha>lemm] ,me]1 en het d]de ov] het aanlegg5 en v]bet]5 van &]e w]k5 van algeme5 nut1 enz4 ,nop5s het droogmak5 van het ,ha>lemm] ,me]1 heeft m5 de vraag geopp]d1 ( da>toe nu w]kelijk noodzakelijkheid be/ond2 welke de wa>s*ijnlijke gevolg5 z\d5 zijn1 indi5 hi]toe niet spo$ig w]d ov]gegaan1 en ( er ook &]e middel5 aanwezig zijn1 om die bezw>5 uit d5 weg te ruim58 ,voorts heeft m5 v]langd te wet51 hoe veel ko/5 er1 gemiddeld1 9 de laat/e #aj j>5 zijn aangew5d1 om de uitbreid+ van het ,ha>lemm] ,me] teg5 te gaan2 door wie de ko/5 zijn g$rag51 en op welke wijze het ,rijk v]go$+ zal bekom5 voor de ontla/+1 welke uit e5e b$ijk+ en droogmak+ zal voortvloeij58 ,welke bezw>51 uit d5 physiek5 toe/& van het ,hoogheemraads*ap ,rijnl& ontle5d1 het droogmak5 tot nog toe 9 d5 weg /ond51 en op welke wijze die uit d5 weg zijn g]uimd4 ,hoe veel bund]s m5 hi]door voor cultuur d5kt te v]krijg51 en ( deze dadelijk1 dan wel e]/ na v]loop van vele j>51 vru*tdrag5d kunn5 zijn8 ,welke de voordeel5 zijn1 die1 volg5s de memorie1 g$ur5de de bew]k+ door de ond]nem+ zull5 word5 opgelev]d8 ,( het drooggemaakte ,me] ev5tueel bij ,rijnl& zal word5 gevoegd1 en ( er behoorlijk zal word5 zorg g$rag5 voor het voortdur5d ond]h\d van de dijk51 opdat dit niet t5 la/e van het ,rijk moge kom58 ,intuss*5 v]me5d5 ond]s*eid5e l$5 re$s nu 9 het midd5 te moet5 br5g51 dat zij het droogmak5 van het ,ha>lemm] ,me] 9 vele opzigt5 als ze] nuttig bes*\w51 niet alle5 t] bevord]+ van de gezondheid d] 9 de nabijheid won5de +ezet551 als t5 behoeve van ,rijnl& en van de ,ho(d/ad1 en tot voorkom+ van ov]/room+5 en uitbreid+ van dit ,me]4 ,e5ige l$5 w>5 van gevoel51 dat1 aangezi5 die droogmak+ eig5lijk /rekte t5 nutte van ,holl&1 de ond]nem+ ook moe/ kom5 t5 la/e van de prov9ciale kas van ,holl&1 en niet tot die van het ,rijk1 da> de ,reg]+ b4 v4 v]kla>d _h1 dat t5 aanzi5 van de v]bet]+ van rivi]51 wa>m$e het belang en de welva>t van vi] ,prov9cin 9 het naauw/e v]b& /aat1 en de cons]vatie van de zeew]+5 9 ,gron+5 en ,vriesl& de ,rijksf9ancin niet toeliet51 da>toe bij te drag51 t]wijl ov]ig5s de ond]v9d+ b4 v4 bij d5 ,zuidplas gele]d _h1 dat de ko/5 bij de droogmak+5 de ram+5 v]re ov]tr(f5 enz4 #gb4 ,de antwoord5 d] ,reg]+ betreff5de dit ond]w]p w>5 van d5 volg5d5 inh\d3 #a4 ,het z\de1 na> het inzi5 d] ,reg]+1 ov]bodig zijn1 om de nuttigheid en noodzakelijkheid van de ond]worp5 droogmak+ 9 het bre$e te betoog54 ,m5 moet zi* aan d5 e55 kant voor/ell5 e5' uitge/rekt5 wat]plas van duiz5d5 bund]s1 die voor de publieke welva>t niet alle5 ge5e de m9/e vru*t5 oplev]t1 en voor de som des algeme55 rijkdoms v]lor5 is1 ma> die bov5di51 9 werwil van de aanzi5lijke ko/51 die1 t] v]ho$+ van ramp51 moet5 word5 aangew5d1 de v]woe/+ /e$s v]d] dreigt uit te /rekk51 zoodat de vrees ge5sz9s ongegrond is1 dat hij zi* e5maal tot voor de poort5 d] ho(d/ad zal uitbreid51 onh]/elb>e ramp5 zal v]oorzak51 en 9 e55 /aat kan g]ak51 die de droogmak+1 wa>toe m5 e5maal zal moet5 besluit51 me] en me] moeijelijk en ko/ba> mak5 z\de4 ,m5 /elle zi* aan d5 &]5 kant voor1 dez5 uitge/rekt5 en dreig5d5 wat]plas 9 vru*tb>e veld5 h]s*ap51 door nijv]e bewon]s bevolkt1 rijke product5 oplev]5de1 en door die product5 d5 algeme55 rijkdom toeg5om51 en d5 ,/aat 9 zijne inkom/5 9 vel]lei opzigt5 aanm]kelijk bevoordeeld4 ,de keus kan dan zek] niet twijfela*tig zijn1 al w>e het1 dat er e5ige op(f]+ da>voor moe/ plaats hebb54 ,het heeft 9 vorige tijd5 niet aan ontw]p51 no* aan het voornem5 ontbrok51 om tot deze droogmak]ij ov] te gaan2 do* er w>5 da>m$e zw>igh$5 v]bond51 die niet g]e$elijk kond5 word5 uit d5 weg g]uimd4 ,gelukkiglijk is dit ?ans het geval niet me]1 en de ,reg]+ v]me5t1 dat1 zoo ooit1 dan ?ans1 het oog5blik gebor5 is1 dat tot deze zoo weldadige en v]lang5de ond]nem+1 zond] b$5k+ zal kunn5 word5 ov]gegaan4 #b4 ,e5e ond]nem+ van dez5 a>d z\ e*t] ge5sz9s aan e5e ,prov9cie kunn5 word5 opg$rag52 zij is da>voor vol/rekt niet vatba>1 en dit te m9d]3 v]mits de voordeel51 die er uit moet5 voortspruit51 niet uitsluit5d z\d5 zijn voordeel5 voor e5e enkele ,prov9cie1 ma> wel degelijk voor d5 geheel5 ,/aat4 ,de ,reg]+ heeft er zi* /e$s voor v]kla>d1 om de algeme5e v]bet]+ d] rivi]51 als e5e zaak van algeme5 belang1 voor h>e rek5+ te nem52 alles wat da>omtr5t ges*i$t wordt uit 's ,rijks kas beko/igd1 en ook ?ans is m5 nog onl$ig met de ov]weg+5 omtr5t e5e uitge/rekte v]bet]+ d] rivi]53 met zulke groote ond]nem+5 laat zi* het ond]havig plan het naa/ v]gelijk52 t]wijl1 wat de cons]vatie d] zeew]+5 betreft1 dit e5e zaak is van e55 &]5 a>d2 want1 ov] het algeme51 is het ond]h\d van alle rivi]- en ze$ijk5 t5 la/e van de belanghebb5d51 en alle5 dan1 wanne] de ko/5 van dit ond]h\d hun v]mog5 te bov5 gaan1 kan het ,rijk met e55 bepaald5 ond]/& tuss*5 beid5 kom54 #c4 ,het kan niet gezegd word51 dat de ko/5 van uitvo]+ van wat]/aats-w]k5 9 d5 regel de ram+5 ov]treff54 ,bij v]re de mee/e w]k5 is dit het geval niet1 en ook is dit tot nog toe bij de droogmak+ van d5 ,zuidplas ge5sz9s geblek54 ,m5 me5t dan ook1 met g5oegzam5 grond1 als zek] te kunn5 /ell51 dat de droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] voor de g]aamde som zal kunn5 word5 bew]k/elligd4 ,het z\ ov]bodig zijn1 omtr5t alle b]ek5+5 deswege 9 de bijzond]h$5 te tr$51 da> deze gegrond zijn op veelal kun/matige ond]zoek+51 en ond]worp5 zijn gewee/ aan e5e kommissie1 uit de voornaam/e belanghebb5d5 en deskundig5 zam5ge/eld4 #d4 ,het kan niet wel met volkom5 wa>s*ijnlijkheid word5 voorzi51 welke de opbr5g/ zal zijn van d5 v]koop d] droog te mak5 l&51 v]mits zulks van ze] vele om/&igh$5 kan afhang51 die vooraf moeijelijk te b]ek55 zijn4 ,da> ev5wel de wa>s*ijnlijkheid be/aat1 dat de grond5 ze] go$ voor weil&5 en de veeteelt zull5 ges*ikt zijn1 en de situatie ook da>toe alle aanleid+ geeft1 zoo mag m5 met e5ig5 grond e55 r$elijk5 prijs voor d5 ev5tuel5 v]koop d] l&5 v]wa*t52 t]wijl 9 all5 geval de aanzi5lijke voordeel51 die het ,rijk door de ond]nem+ niet ontgaan kunn51 nog e5e rijke v]go$+ z\d5 oplev]51 indi5 de opbr5g/5 d] grond5 zelve b5$5 de be/$e ko/5 blijv5 mogt54 #e4 ,de ko/5 om de oev]s van het ,ha>lemm] ,me] voll$ig te beveilig51 zijn ze] groot1 en gaan v]re het v]mog5 d] onmiddellijk belanghebb5d5 te bov54 ,de geheele oo/elijke oev] moet ?ans door e5e /e55 glooij+ voor v]d]e inbraak word5 bes*]md4 ,de som van omtr5t f #cj1jjj wordt da>toe ja>lijks door het ,hoogheemraads*ap van ,rijnl& aangew5d1 zond] dat m5 zegg5 kan1 dat hi]m$e alle geva> kan word5 voorgekom54 #f4 ,ond] de droogmak+ zal word5 begrep5 het geheele eig5lijke ,ha>lemm]-,me]1 b5ev5s het ,leids*e- en ,kag] ,me]1 met uitzond]+ e*t] van het ,spi]+-,me]1 hetwelk m5 algeme5 geme5d heeft niet 9 de droogmak+ te moet5 begrijp51 zoo om d5 boezem van ,rijnl& niet te veel te v]kle951 als om voor de uitloz+ e55 g]e$5 toegang na> de sluiz5 te beh\d54 ,de uitge/rek!id d] droog te mak5 grond5 zal di5 t5 gevolge e5 aantal van omtr5t #af1gjj bund]s l&s b$rag51 die dadelijk als vru*tdrag5d moet5 word5 bes*\wd4 #g4 ,de ,reg]+ v]me5t1 dat zij niet zal behoev5 te v]zek]51 dat alle bijzond]e belang5 en v]kreg5e regt5 op de voll$ig/e wijze zull5 word5 ond] het oog geh\d54 ,zij is zoo ze] ov]tuigd1 dat zulks behoort te ges*i$51 dat da>omtr5t re$s ov]weg+5 hebb5 plaats gehad1 en zij a*t het e5 h>] voornaam/e pligt5 te zijn1 om hi]voor 9 alle gevall5 te wak54 #h4 ,de ond]nem+ moet gea*t word5 ze] uitvo]lijk te zijn1 en1 9 v]gelijk+ met &]e uitgevo]de droogmak+51 zelfs ge5e bijzond]e zw>igh$5 op te lev]54 ,het spreekt van zelf1 dat de wat]plas geheel moet word5 b$ijkt1 t]wijl de uitmal+1 hetzij door w9dmol5s1 v]e5igd met de kra*t des /ooms1 hetzij door /oomw]ktuig5 alle5 7wa>omtr5t nog ov]weg+5 plaats hebb571 zal moet5 ges*i$52 de jui/e tijd1 b9n5 welk5 de uitvo]+ zal kunn5 word5 tot /& gebragt1 kan intuss*5 niet word5 bepaald1 aangezi5 dit van vele me] ( m9 gun/ige ( ongun/ige om/&igh$5 afhangt1 en zijnde de keuze1 t5 aanzi5 van het 9 me]d]e ( m9d]e mate aanw5d5 van /oomw]ktuig51 tot uitvo]+ en het duurzaam droogh\d5 van het ,me]1 da>omtr5t van e5' groot5 invlo$4 #i4 ,hi]bov5 is re$s v]meld1 welke somm5 ja>lijks door het ,hoogheemraads*ap van ,rijnl&1 t] beveilig+ d] oev]s1 moet5 word5 aangew5d4 ,da>van zal dit di/rict bevrijd word52 do* dit is niet het nige voordeel1 dat hetzelve door de droogmak+ bekomt2 het aantal van #af1gjj bund]s zal1 9 zoodanige ev5r$igheid als billijk zal word5 bevond51 al?ans voor de uitloz+ van deszelfs wat]1 moet5 bijdrag51 zoo dat dit di/rict het uitzigt v]krijgt1 dat 9 het v]volg deszelfs la/5 aanm]kelijk zull5 word5 v]ligt4 #aj4 ,de belang5 van het gemelde ,hoogheemraads*ap hebb5 vroeg] de uitvo]+ dez] ond]nem+ 9 d5 weg ge/aan1 v]mits m5 v]me5de1 dat deszelfs uitloz+ da>door z\de word5 belemm]d4 ,m5 heeft da>9 nu e*t]1 door deze gemaakte ontw]p51 op de mee/ voldo5de wijze kunn5 voorzi51 zoo door e5' ov]blijv5d5 ruim5 boezem1 als de /i*t+ van me]d] uitloz5de sluiz51 de voll$ige v]bet]+ van het ,katwijks*e ,kanaal1 en het aanw5d5 d] /oomkra*t1 om1 +eval van nog be/a&e noodzakelijkheid1 d5 boezem onmiddellijk na> v]eis* te ontla/54 #aa4 ,de voordeel5 g$ur5de de bew]k+1 be/aan 9 de v]hur+ d] dijk51 de v]pa*t+ d] viss*]ij1 die d] van tijd tot tijd droogkom5de l&51 en e5ige opbr5g/5 van di5 a>d4 #ab4 ,de uitloz+ van d5 toekom/ig5 pold] zal op d5 boezem van ,rijnl& plaats hebb52 do* de vraag1 ( deze pold] ook onmiddellijk tot dat ,hoogheemraads*ap behoor51 en1 ev5 als alle &]e pold]s1 e5 g$eelte da>van zal uitmak51 zal lat]1 ov]e5kom/ig de bepal+5 van de grondwet en de be/a&e wettelijke v]ord5+51 kunn5 word5 uitgemaakt4 #ac4 ,de dijk5 van het droog te mak5 ,ha>lemm] ,me] kom5 natuurlijk t5 la/e van d5 ev5tuel5 pold]1 en moet5 door d5zelv5 ond]h\d5 word51 ev5 als zulks 9 alle &]e gevall5 plaats heeft1 en er is ge5e de m9/e r$51 om te v]mo$51 dat dit niet na> behoor5 z\de ges*i$51 da> het be/aan d] droog te mak5 l&5 hi]van afhankelijk is1 en ov]ig5s da>omtr5t ook e5 zorgvuldig toezigt plaats heeft #gc4 ,nadat deze antwoord5 w$]om 9 de ,afdeel+5 van de ,twe$e ,kam] w>5 ond]zo*t1 en1 9 de v]gad]+ van #ca ,ma>t1 de ,c5trale ,afdeel+ e5 nad] ,v]slag _h uitgebragt #gd1 w]d 9 de ,zitt+ van d5 #b;d5 ,april ov] de voorge/elde ,wet b]aadslaagd4 ,a*t en ,ve]tig ,l$5 #ge w>5 teg5woordig1 wa>van vijfti5 ov] de wet het woord hebb5 gevo]d4 ,de e]/e sprek] 0 de ,he] van ,sw9d]51 welke zeide3 #gf ,is t5 all5 tijde 9 ons vad]l& het groot belang1 hetwelk de +ezet55 hebb5 9 d5 wat]/aat1 9 va>t5 en weg51 lev5dig gevoeld2 zijn 9 het bijzond] de m5igvuldige b$ijk+51 en de 9 de laat/e j>5 aanm]kelijk v]me]d]de en v]bet]de v]vo]middel5 da>van sprek5de bewijz52 het heeft ons dan ook niet kunn5 bevreemd51 dat de ,reg]+ h>e a&a*t geve/igd heeft1 zoo wel op het droogmak5 en 9 e55 vru*tb>5 grond h]s*epp5 van e55 groot51 van tijd tot tijd 9 uitgebreidheid to5em5d51 en da>door dreig5d5 wat]plas1 als op het me] snel en m9d] ko/ba> v]vo] van p]son5 en go$]5 ov] ijz]ban51 die re$s 9 &]e l&5 9 gebruik zijn ge/eld4 ,9 teg5deel1 wanne] wij ons met de ,reg]+ di5 uitge/rekt5 en dreig5d5 wat]plas voor/ell5 als 9 vru*tb>e veld5 h]s*ap51 door nijv]e bewon]s bevolkt1 rijke product5 oplev]5de1 en hi]door d5 algeme55 rijkdom v]me]d]5de1 en d5 ,/aat 9 zijne inkom/5 9 vel]lei opzigt5 aanm]kelijk bevoordeel5de1--wanne] wij tev5s het hooge belang gevoel5 van d5 buit5l&s*5 h&el1 en d5zelv5 w5s*5 te beho$5 voor e5 geva>1 hetwelk ge5sz9s h]s5s*immig wordt g5oemd1--dan kunn5 de ontw]p5 van wet tot zulke gewigtige oogm]k5 /rekk5de1 ons niet dan welkom zijn1 en de zorg1 met welke het ?ans 9 op5b>e b]aadslag+ zijnde ontw]p 9 alle de afdeel+5 is ov]wog51 lev]t e5 ondubbelz9nig bewijs op1 dat het gewigt van hetzelve lev5dig door ,u ,ed4 ,mog5d5 wordt gevoeld4 ,ge5 wond] dus1 dat de inli*t+51 welke ons t] dez] zake door de ,reg]+ zijn gegev51 vooral ook de op ons aanzoek ons t] inzage v]le5de memorin en b]ek5+5 van die kundige en vad]l&sliev5de mann51 welke ov] deze ond]w]p5 zijn g]aadpleegd1 en welke hunne gevoel5s en inzigt5 zoo uitgew]kt aan de ,reg]+ hebb5 m$eg$eeld1 door ons met de mee/e belang/ell+ zijn ontvang5 geword54 ,ik w5s*te dan ook1 ,ed4 ,mog4 ,he]56 dat het ontw]p van wet mijne geheele toe/emm+ mogt kunn5 erlang51 en dat ik niet 9 d5 tijd en de wijze wa>op1 zo[el als 9 de middel5 door welke1 de uitvo]+ van de 9 dat ontw]p1 alsm$e 9 de toeli*t5de memorie en 9 de beantwoord+ d] +ebragte b$5k+51 oms*rev5e w]k5 zal plaats hebb51 zoo vele bezw>5 vond1 dat ik da>door van die toe/emm+1 imm]s voor alsnog1 wi]d werh\d54 ,da> e*t] die bezw>5 re$s 9 de process5-v]baal van de b]aadslag+5 d] afdeel+5 zijn te b]de gebragt1 z\de ik vreez5 de a&a*t van ,u ,ed4 ,mog5d5 te misbruik51 indi5 ik ?ans 9 e5e bre$e ontwikkel+ van alle dezelv5 wilde tr$51 en ik zal da>om tra*t5 deze bezw>51 zoo v]re die 9 het v]haal d] vi]de afdeel+ voorkom51 do* na> mijne me5+ door de antwoord5 d] ,reg]+ niet zijn opgelo/ ( g5oegzaam toegeli*t1 zoo kort mogelijk voor te drag54 ,en dan vall5 9 de e]/e plaats 9 het oog drie algeme5e b$5k+51 welke 9 de g5oemde afdeel+ zijn vooruitgezet1 en die ik da>om ?ans sle*ts zal opnoem51 namelijk #a4 dat de tijd nog niet gekom5 is1 om zulke groote en ko/b>e ond]nem+51 als zijn die van het b$ijk5 en droogmak5 van het ,ha>lemm] ,me]1 en van het da>/ell5 van ijz]ban51 voor rek5+ van het ,rijk tot /& te br5g51 ma> dat w]k5 van di5 a>d1 voor zoo veel dezelv5 niet door p>ticuli]e p]son5 ( maats*appij5 ond] toevoorzigt d] ,reg]+ kunn5 word5 da>ge/eld1 en niet door d5 drang van om/&igh$5 gebi$5d word5 geeis*t1 dan e]/ behoor5 9 ov]weg+ te word5 g5om51 als de ,belgis*e zaak ges*ikt1 de oorlogsko/5 v]m9d]d1 en de ja>lijks*e v]me]d]+ van s*uld opgeh\d5 zal zijn2 #b4 dat w]k5 van zoo ond]s*eid5 a>d niet te zam5 9 n wetsontw]p behoor5 te word5 v]e5igd1 ma> 9 afzond]lijke ontw]p5 v]vat1 opdat niet het go$ en nuttig geoordeelde w]k om het afgekeurd word5de v]worp51 ( omgeke]d het afgekeurd word5de om het go$gekeurde aang5om5 mogt word52 #c4 dat het niet raadzaam s*ijnt1 om tot zoodanige w]k5 fonds5 te bezig51 welke tot e5 &] doel zijn be/emd geword51 en door welk] gebruik het re$s zoo +ewikkeld geldelijk behe] nog me] z\de word5 gecomplique]d2 word5de deze b$5k+1 mijns oordeels1 nog v]/]kt door de aanm]k+ 9 het slot d] beantwoord+ van de ,reg]+ te v9d51 volg5s welke de op5legg+ van d5 /aat van het ,amortisatie-,syndicaat spo$ig op h&5 is1 en m5 dan met me]d]e k5nis van zak5 ov] gebruik en re/itutie van kapital51 en ov] te nem5 maatregel5 van voorzi5+1 zal kunn5 oordeel54 ,bij deze algeme5e b$5k+5 kom5 nog vele bijzond]e1 t5 aanzi5 d] ond]s*eid5e w]k5 bij dit wetsontw]p b$oeld1 wa>van ik sle*ts e5ige voorname zal 9 het midd5 br5g51 en wel voore]/ t5 aanzi5 van d5 spoorweg ( ijz]baan van ,am/]dam na> ,arnhem4 ,ik sprak enz41 ,ook de b$ijk+ en droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] beveelt zi* van ond]s*eid5e zijd5 aan4 ,de h]s*epp+ van e55 groot51 van tijd tot tijd 9 uitgebreidheid to5em5d51 en da>door dreig5d5 wat]plas 9 e55 vru*tb>5 met nuttig vee beslag5' grond1 kan met treff5de kleur5 word5 afges*ild]d3 en ook het ,rijk heeft da>bij z veel belang1 dat het v]/rekk5 van e5ige somm5 van /aatsweg5 tot dat e9de niet onaannemelijk word5 gea*t4 ,v]d]1 (s*oon ik niet ov]tuigd b5 van de gegrondheid van het bij sommige +el&5 van ,rijnl& be/a&e bezwa> 9 e5e droogmak+ van het geheele ,ha>lemm] ,me]1 en ik zelfs e5e zoodanige geheele droogmak+ bov5 e5e p>tiele1 om v]s*ill5de r$551 ?ans niet te ontwikkel51 v]kieslijk h\de1 kan ik to* g5oeg5 nem5 met de t] gemoetkom+ aan dat bezwa> door de b5oemde belanghebb5d5 en deskundig5 voorge/elde wijze van b$ijk+1 9 voege dat e5 kle9 g$eelte van di5 groot5 plas1 ond] d5 naam van ,spi]+]me] bek5d1 buit5 b$ijk+ blijft1 om te di55 tot e5' boezem1 9 welk5 het wat] wordt opgemal51 t5 e9de alzoo door sluiz5 te word5 geloosd4 ,die boezem is1 ook na> mijn oordeel1 groot g5oeg1 om bij dagelijks*e ontla/+ al het dagelijks opgemal5 ( opge/oomd word5de wat] te kunn5 bevatt52 t]wijl de door het opmal5 ( op/oom5 v]oorzaakte hooge /& des wat]s de loss+ da>van 9 diezelfde mate zal v]me]d]51 als het boezem-wat] zal rijz54 ,dan ook teg5 dit w]k do5 zi* e5ige b$5k+5 op4 ,want om1 t] bekort+ mijn] r$e1 niet t]ug te kom5 op alles1 wat da>omtr5t re$s 9 de v]bal5 d] b]aadslag+5 van de afdeel+5 nop5s het hoor5 d] belanghebb5d51 de v]zek]+ van wettig v]kreg5e regt51 de b]ek5+ van het productive des w]ks1 en me] &]e punt5 is gezegd1 en na> mijn oordeel 9 de beantwoord+ d] ,reg]+ niet tot bevr$ig+ en g]u//ell+ van ,u ,edel ,mog5d5 is opgelo/2 om al v]d] niet te tr$5 9 e5 betoog van de noodzakelijkheid1 dat nieuwe wetsbepal+51 op het /uk van de onteig5+1 het da>/ell5 van zulke groote w]k51 als 9 dit wetsontw]p word5 voorg$rag51 di55 vooraf te gaan2 wil ik ?ans alle5 opm]k51 dat de gegrondheid van het gevoel5 van vel5 onz]1 dat dit w]k1 hoe nuttig hetzelve ook wez5 moge1 e*t] me] uit het oogpunt van plaatselijk1 di/ricts- en gewe/elijk1 dan wel uit dat van algeme5 belang moet word5 bes*\wd1 ond] &]5 druit blijkt1 dat ,rhijnl&1 volg5s het ov]gelegde plan en teek5+1 e5e voll$ige v]bet]+ 9 het ,katwijks*e kanaal z\de erlang51 e5e v]bet]+1 wa>toe &]s1 zoo als door de vijfde afdeel+ te regt is aangem]kt1 bij d5 onvolmaakt5 toe/&1 wa>9 dat kanaal zi* bev9dt1 ,rhijnl& to* v]pligt z\de zijn1 vroeg] ( lat] ov] te gaan4 ,ook is dit gevoel5 niet alle5 door de beantwoord+ d] ,reg]+ niet w$]legd1 ma> zelfs aanm]kelijk v]/]kt door hetge5 alda> sub #e4 en #i4 te lez5 is1 namelijk dat de ko/51 om d5 oev] van het ,ha>lemm] ,me] voll$ig te beveilig51 ?ans ze] groot zijn2 dat de geheele oo/elijke oev] door e5e /e55 glooij+ voor v]d]e inbraak moet word5 bes*]md2 dat da>toe de som van omtr5t f #cj1jjj ja>lijks door het ,hoogheemraads*ap van ,rhijnl& wordt aangew5d2 dat dit di/rict door de b$ijk+ van het ,me] da>van zal word5 bevrijd2 en dat dit niet het nige voordeel is1 hetwelk hetzelve door de droogmak+ zal bekom51 ma> dat ook het aantal van #af1gjj bund]s voor de uitloz+ van deszelfs wat] zat moet5 bijdrag51 zoodat dit di/rict het uitzigt v]krijgt1 dat 9 het v]volg deszelfs la/5 aanm]kelijk zull5 word5 v]ligt4 ,kan het wel duidelijk]1 ,ed4 ,mog4 ,he]56 dan hi] ges*i$t1 uite5gezet word51 dat niet alle5 het algeme5e ,rijks-belang1 ma> ook wel degelijk e5 me] bijzond] belang 9 dit w]k is betrokk51 en kan dan het gevoel5 van de zoodanig5 onz]1 die van oordeel zijn1 dat hetzelve niet voor rek5+ en op ko/5 van het ,rijk alle5 di5t te word5 ond]nom51 ma> dat ook plaatselijke1 di/ricts- en gewe/elijke bijdrag5 da>toe 9 billijke ev5r$igheid behoor5 te word5 aangew5d1 ongegrond word5 g5oemd8 ,9 sommige afdeel+5 is te k5n5 gegev51 dat het door de ,reg]+ geopp]de1 do* niet aang5om5 d5kbeeld1 om de ond]nem+5 aan p>ticuli]5 ov] te lat51 en dus de ko/5 d] w]k5 uit p>ticuli]e negotiatin te v9d51 alles ond] het opp]toezigt d] ,reg]+1 niet geheel v]w]pelijk voorkwam1 al?ans 9 het geval1 dat er uitzigt be/aan mogt1 dat zi* da>voor associatin van bijzond]e p]son5 mogt5 opdo54 ,t5 aanzi5 van de spoorweg51 zijn da>teg5 9 de beantwoord+ gewigtige b$5k+51 vooral uit de noodzakelijkheid1 dat de ,reg]+ van het t>ief d] regt5 mee/] blijve1 ontle5d1 +ebragt3 dan t5 aanzi5 van de b$ijk+ en droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] be/aan die b$5k+5 niet1 en ik z\de da>om dit w]k wel aan e5e maats*appij van bijzond]e p]son5 will5 ov]gelat5 zi51 alles ond] g5ot van zoodanige ,rijks-1 prov9ciale en di/ricts-bijdrag51 en v]d]e aanmo$ig+smiddel51 als noodig mogt5 word5 geoordeeld1 om dit gewigtige w]k met e5 gegrond uitzigt op go$ gevolg tot /& te kunn5 br5g54 ,wat de v]d]e w]k5 enz4 #gg4 ,da>na sprak de ,he] ,donk] ,curtius en zeide ov] dit ond]w]p3 ,t5 aanzi5 van de droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] d5k ik m9d] ongun/ig1 7dan ov] d5 ,spoorweg72 ma> de zam5voeg+ van dit ond]w]p met de ,spoorweg5 v]h9d]t mij1 om mijne /em bij dit ond]w]p alle5 te bepal54 ,do* ook1 wanne] het mij op zi* zelf w]d voorgelegd1 zoo als het ?ans is voorge/eld1 z\ ik1 bij gemis van oploss+ van vele +ebragte bezw>51 huiv]ig zijn1 da>aan voor als nog mijne toe/emm+ te gev51 #a 7en dit alles is ook toepasselijk op de ijz]ban57 omdat ik het oog5blik onz] ,/aatkundige positie en geldelijke aangeleg5h$5 da>toe m9 ges*ikt a*t2 #b omdat mij de zaak1 tot hi]toe1 me] vatba> s*ijnt voor p>ticuli]e ond]nem+1 des noods met subsidie uit 's ,l&s ,kas1 dan voor e5e ond]nem+ d] ,reg]+2 en #c omdat ook dan1 wanne] ik de ond]nem+1 zoo als zij wordt voorg$rag51 als volkom5 aannemelijk keurde1 ik niet van oordeel b51 dat da>toe e5e disponibel/ell+ van het gans*e b5oodigde fonds b]eids nu v]eis*t wordt1 veel m9d] dat het e5e behoefte z\ zijn1 om tot dat e9de casu quo toege/emde fonds5 van d]zelv] wettelijke be/emm+ te det\rn]5 #gh4 ,de ,he] ,romme 0 de d]de sprek]1 en zeide3 ,ev5m9 wil ik1 door de af/emm+ d] ond]w]pelijke ,wet1 geh\d5 word5 als teg5 het droogmak5 d] ,ha>lemm] ,me] op te tr$52 ook deze ond]nem+ bes*\w ik als nuttig en w5s*elijk1 en z\de mij aanga&e de mogelijke uitvo]+ van dat belangrijke w]k op de erv>5heid en het beleid van de directie van onz5 algeme55 wat]/aat will5 v]lat52 ma> dewijl bij deze ond]nem+ algeme5e1 gewe/elijke en plaatselijke belang5 betrokk5 zijn1 zoo behoor5 ook deze 9 v]h\d+ tot het voordeel1 hetwelk de ond]nem+ ev5tueel voor h5 kan do5 ont/aan1 ( d5 la/1 wa>van zij di5 t5 gevolge on!v5 word51 da>toe bij te drag54 ,9 zoo v]re dezelve e*t] niet door e5e oog5blikkelijke en dr+5de noodzakelijkheid mogt gebod5 word51 zoo wordt de v]dag+ van di51 m$e uit e5 f9antiel gezigt1 aanbevol5 #gi4 ,bre$vo]ig sprak de ,he] ,luzac ov] dit ond]w]p1 hetge5 hem1 als inwon] d] /ad ,leijd51 natuurlijk moe/ t] h>te gaan4 ,zie hi] zijne r$evo]+3 ,ik 0 voornem5s gewee/1 bij de uite5zett+ mijn] g$a*t5 ov] het ond]havig wetsontw]p1 en de r$egev+ van mijn ongun/ig votum1 de orde1 wa>9 de div]se ond]w]p5 zijn opg5oemd1 te volg51 en na e5e algeme5e consid]atie te hebb5 vooropgezet1 mitsdi53 #a4 ov] d5 spoorweg van ,am/]dam op ,arnhem2 #b4 ov] d5 zijtak van ,rott]dam op ,utre*t2--9 de d]de plaats ov] het b$ijk5 en droogmak5 van het ,ha>lemm] ,me]1 te sprek51 om1 9 de vi]de plaats1 de ov]ige b$oelde w]k5 te beh&el51 en met de beoordeel+ van het voorge/elde f9antiel middel te besluit54 ,ik zal dit voornem5 e*t] lat5 v>5 en mijne taak aanm]kelijk bep]k53 het ond]w]p d] spoorweg5 zal ik /il t] zijde lat5 ligg51 en mij bij de twe$e ho(db$oel+ d] wet1 het droogmak5 van het ,ha>lemm] ,me]1 niglijk bepal52 ik kan mij to* ook met de b$5k+5 van ,u ,ed4 ,mog5d5 omtr5t de spoorweg51 zoodanig als dezelve door de ,reg]+ zijn voorge/eld1 9 al de afdeel+5 be/r$51 ev5ze] v]e5ig51 als met vele d] gezigtspunt51 zoo ev5 door ons gea*t m$elid uit ,holl& 7,donk] ,curtius7 uit e5 gezet4 ,de algeme5e consid]atie1 welke1 na> mijn oordeel1 de b]aadslag+5 ov] dit wets-ontw]p dom9e]t1 is de f9ale ongepa/heid en onges*ik!id van het teg5woordig oog5blik tot het aanvang5 d] b$oelde w]k54 ,het komt mij voor1 dat1 bij de v]wa*te s*ikk+ onz] quae/in met ,belgi1 de voorzigtigheid ons moet gebi$51 de v]wez5lijk+ d]zelve af te wa*t51 alvor5s ons 9 ond]nem+5 te /ek51 welke 7de nuttigheid volkom5 e5s aang5om571 aanvankelijk to* re$s op ene uitgaaf van #bd millio5 g]aamd word51 en ons tot bes*ikba>/ell+ van nog vele &]e millio55 zull5 kunn5 noodzak54 ,ik wil de spo$ige en gun/ige bendig+ onz] ges*ill5 v]wa*t51 en vraag1 ( wij1 na dezelve1 niet bet] het /&punt zull5 k5n51 wa>op wij ons /aat%ui%\d5 zull5 kunn5 en moet5 inrigt52 ( wij dan niet bet] zull5 kunn5 beoordeel51 welke middel5 wij tot v]bet]+ onz] inw5dige communicatin moet5 aanw5d52 ( en hoe wij ,holl&s groot5 wat]plas 9 welige l&sd\w5 zull5 kunn5 h]s*epp58 ,do*1 enz4 ,t5 opzigte van het droogmak5 van het ,ha>lemm]me] is mijne b$5k+ e*t] van de mee/e kra*t2 da> deze ond]nem+1 welke re$s me] dan twee eeuw5 t] sprake gebragt is1 voorzek] wel 9 ze] ru/ige tijd5 mag ond]nom5 word51 en het uit/ell5 da>van het algeme5 wa>lijk niet met zoo vele en zoo em95te gev>5 b$reigt1 als m5 dit soms wil do5 geloov54 ,b$5k5 wij to*1 dat bij het opkom5 van i$] plan tot b$ijk+1 9 #afag1 #afcb enz41 de ond]gang van ,holl& door het ,me] /e$s als ze] aan/a&e w]d aangekondigd4 ,9 #agdb voorspelde doctor ,zumbag de ,koesvelt di5 ond]gang als ze] nabij1 indi5 m5 zijne droogmak+s-project5 niet volgde2 zij blev5 a*t]1 en re$s bijna e5e eeuw is nu gun/ig ov] zijne pr(etie he5gevlog54 ,e5ig uit/el zal hi] we9ig s*ad51 t]wijl het onvoltooid lat5 des w]ks1 t5 gevolge van moeijelijkh$51 wa>9 het vad]l& nu kan gewikkeld word51 de s*romelijk/e gevolg5 na zi* kan slep54 ,de intempe/iviteit alle5 z\de mij dus re$s do5 huiv]51 aan het ontw]p van wet mijne toe/emm+ te gev54 ,do* ik wil mij a*t] dit algeme5 bezwa> niet v]s*uil51 en tot de wet zelve ov]gaan3--ik laat1 zoo als ik zeide1 de quae/ie d] spoorweg5 geheel t] zijde ligg51 om dadelijk en uitsluit5d het ond]w]p van het b$ijk5 en droogmak5 van het ,ha>lemm]me] te beh&el54 ,hi]bij doet zi* al dadelijk e5e ze] belangrijke vraag op1 welke ik de a&a*t en het onbevang5 oordeel van ,u ,ed4 ,mog5d5 moet aanbevel51--zij is deze3 kunn5 en mog5 de ,/at5-,g5]aal de ,reg]+ 9 deze ond]/eun52--kunn5 en mog5 zij dit1 9 d5 /&1 wa>9 de quae/ie van het droogmak5 van het ,ha>lemm]me] zi* ?ans nog bev9dt8 ,ik h\de mij ov]tuigd1 dat deze vrag5 niet wel &]s dan ontk5n5d kunn5 beantwoord word51 en zal aan ,u ,ed4 ,mog5d5 mijne r$55 op5legg54--,wat is hetge5 m5 het ,ha>lemm]- ( ,leijds*eme] noemt8 ,is het e5 wat]plas1 welke1 als b4 v4 de ,zuid]zee1 kan gezegd word51 aan het algeme5 te behoor58--,is het e5 wat]plas1 welke onbehe]d1 onv]zorgd ligt--welke aan het dome9 v]vall5 is2 ov] welk5 de algeme5e ,reg]+ des ,l&s e5ige onmiddellijke adm9i/ratie heeft8 ,voorzek] ne56--,het is e5 wat]plas1 geheel 9 de prov9cie van ,holl& geleg51 tot deze alle5 behoor5de3 hij is1 en 0 van de ov]\d/e tijd5 af1 ond] het opp]toezigt van e5 bijzond] collegie ge/eld1 hetwelk de zorg heeft en volbr5gt1 van hem1 9 het belang van het geheel hem omgev5d di/rict van ,rhijnl&1 gade te slaan1 en na> gelang d] hi]toe be/a&e middel5 te beteugel54 ,het is1 en dit is opm]k+swa>dig1 als e5e r5tegev5de bezitt+ van de /ad ,leijd5 te bes*\w52 e5 bezit1 door die /ad titulo on]oso v]kreg51 hetwelk ha>1 zond] de groot/e onregtva>digheid1 niet eig5dunkelijk en zond] voorafga&e voldo5de s*ikk+51 kan ( mag ontnom5 word54--,de ,hooge ,reg]+1 ,ed4 ,mog4 ,he]56 kan en moet ov] de b$oelde droogmak+ niet besliss51 zond] voorafga& bepaald ov]leg en m$ew]k+ d] /$5 ,ha>lem en ,leijd51 zond] hi]9 het ,hoogheemraads*ap van ,rhijnl&1 zond] bepaaldelijk ook de ,/at5 d] prov9cie gek5d te hebb54 ,dit kl9kt ,u ,edel ,mog5d5 welligt vreemd2 do* die bevreemd+ zal spo$ig oph\d51 wanne] ik ,u ,edel ,mog5d5 e5ige feit5 uit onze ,ges*i$5is zal hebb5 k5ba> gemaakt1 en ,u ,edel ,mog5d5 e5e au!ntieke akte1 door ,willem d5 e]/5 en de ,/at5 des ,l&s v]l$51 zal hebb5 do5 zi53 zij zal oph\d51 zoodra ik ,u ,edel ,mog5d5 omtr5t de wa>a*tige en nog t5 huidig5 dage /&h\d5de om/&igh$5 zal hebb5 toegeli*t4 ,9 het w]k van d5 b]oemd5 ,frans van ,mi]is1 9 d5 j>e #aggj1 door ,mr4 ,daniel van ,alph5 te ,leijd5 uitgegev51 ond] d5 titel van ,bes*rijv+ d] /ad ,leijd51 deel ,,ii1 pag4 #fje1 lee/ m53--dit groote wat] 7het ,me]7 draagt ?ans zijn' naam na> de /$5 tuss*5 welke het geleg5 is3 do* e]tijds be/ont het uit v]s*eid5e kle9e me]51 die van elk&]5 ges*eid5 lag51 9 di] voeg5 dat m5 langs het l& van de ,v5nip en het uit]/e van d5 ,ruig5hoek1 da> m5 met e5 s*\w ov] het ,me] gezet wi]dt1 op ,aalsme] ( &] wa>d 9 ,am/ell&1 ( na> ,wo]d5 en ,utre*t g]ak5 konde3 do* m5 v9dt aangeteek5d1 dat deze weg1 door ov]/room+ 9 het ja> #adif onbruikba> geword51 en de m5igte d] kle9e me]5 tot e55 geweldig5 plas gemaakt is1 nogtans zijn de nam5 d] e]tijds afgezond]de wat]5 tot h$5 ov]geblev54 ,al deze wat]5 w>5 nu1 ond] d5 algeme55 naam van ,vroonwat]51 dat is te zegg51 vrij onbela/e wat]51 bek5d1 en w]d5 9 d5 j>e #adcc door ,h]tog ,philips van ,b\rgondi 9 erfpa*t aan de /ad ,leijd5 gegev53 zoo als te v9d5 is 9 het ,groot ,*>t]boek van van ,mi]is1 ,,iv deel1 pag4 #ajag4 ,m>g>e?a1 w$uwe van ,graaf ,willem ,,vi1 h]haalde deze uitgifte 9 #adcd en #adce1 en ,philips1 ,h]tog van ,b\rgondi1 /elde1 9 de ma& ,junij #adea1 orde1 dat die van ,leijd5 9 de gepa*te vroonwat]5 niet v]kort ( bes*adigd z\d5 word54 ,de /ad ,leijd5 namelijk _h veel nadeel door het viss*5 van bijzond]e p]son5 ontvang51 en nu beval ,h]tog ,philips 9 gezegd ja> #adea1 wel uitdrukkelijk3 dat niem& 9 het gemelde wat] zond] bewillig+ van de /ad ,leijd5 z\de viss*51 no* e5ige ruigte mogt snijd5 no* v]vo]51 op zek]e boet51 door d5 s*\t van ,leijd51 van de ov]tr$]s te vord]54 ,m5 leze de h&ve/1 bij van ,mi]is pag4 #fii4 ,op dez5 voet1 bij welk5 de vrije ( vroonwat]5 tuss*5 ,leijd5 en ,ha>lem nog geheel 9 eig5dom aan d5 s\v]e9 v]blev51 is de /ad ,leijd51 voor #ge ,wilhelmus s*ild51 ja>lijks te betal51 pa*t] geword5 en geblev51 tot na de afzw]+ van ,philips ,,ii en de ve/ig+ van dez5 ,/aat1 door ,willem d5 ,e]/54 ,en wat is to5 gebeurd8--,ik bid ,u ,ed4 ,mog5d5 hi]op uwe a&a*t te will5 ve/ig53 to5 is1 zegt ,van ,mi]is1 ,bes*rijv+ van ,leijd51 pag4 #fje1 het vroon tuss*5 ,ha>lem en ,leyd51 9 het ja> #aehc1 geheel aan de /ad ,leyd5 v]ko*t geword51 en die /ad is s$]t 9 dat uitgebreide gebi$ door de ,hooge ,ov]heid geh&haafd4 ,dit is ge5 sprookje1 mijne ,he]56 ge5e onzek]e ov]lev]+3 de acte van v]koop is voorh&51 en te v9d5 9 de ,h&ve/5 d] /ad ,leijd51 door ,van ,mi]is1 9 #agei1 uitgegev51 pag4 #gje4--;,het zij mij v]gund de belangrijk/e p]iodes aan ,u ,ed4 ,mog5d5 m$e te deel54 ,de akte is van d5 #ca/5 ,decemb] #aehc2 bov5 aan lee/ m53 ,door d5 ,pr9s van ,oranje1 de ,ridd]s*ap1 ,edel5 en ,g$epute]d5 van ,holl&1 repres5t]5de de ,/aat5 van 't ,l&1 aan de /ad ,leijd5 v]kogt het vroon tuss*5 ,ha>lem en ,leijd51 c4 c4--en zij beg9t aldus3 ,willem1 bij d] grati5 ,goodts1 ,pr9ce van ,orangn51 ,grave van ,nass\ c4 c4--mitsgad]s die ,ridd]s*app51 ,edel5 en ,g$epute]d5 van de /$5 van ,holl&t1 repres5t]5de de ,/at5 van d5 selv5 ,l&e3 ,do5 te wet551 dat na]dy5 bevond5 is de ,domeyn5 van ,holl&t1 9 voorl$5 tyd51 ende v]s*eyd5 ja]5 successivelyck51 zoo by 't v]coop5 ende v]sett5 van di51 als bela/+e van r5t5 da] op ge/elt1 ze] v]m9d]t1 becomm]t ende beswa]t te zijn1 9 d] v\g51 dat uyt die ja]lycxe vru*t5 ende incom/5 d]zelv] de voorsz4 r5t5 ende la/5 da] op /a5de nyet en mo*t5 word5 volda51 wa]deur c4 ,omme hi] teg5s te voorsi51--wy raetsaem bevond5 hebb51 by zeeck]e commiss>iss51 soo uyt de ,edel5 ende ,g$epute]d5 van de /$51 als uyt d5 ,raide ,prov9ciael--te do5 proc$]51 tot v]coop+e van div]s*e p>ty5 van ,domeyn54 ,welcke commiss>iss5 ond] &]e ov]com5 zyn met die ,burg]mee/]51 ende ,rege]d]s d] /$e van ,leyd51 als dat sy luyd5 9 coope hebb5 ende beh\d5 zull51 t5 beh\ve van heurluyd5 /$e1 de p>ty5 van ,domeyn5 hi] na] v]kla]t4 ,e]/1 d'erffpa*t van vyff en 't zev5ti* ,wilhelmus s*ild51 v]s*eyn5de tot twee t]myn5 't ja]--die de voors*rev5 /$e ja]lycks s*uldig is1 van 't vroon tuss*5 ,leyd5 ende ,ha>lem1 voor de somme van twee duys5t a*hond]t pond5 van ,,xl groot5 ,vlaems* 't pondt3--,item1 c4--,v]volg5de de akte1 na de opnoem+ van &]e v]ko*te recognitin1 ?ijns5 en regt51 aldus3 ,ende alzoo de voornoemde /$e van noode is da]van te hebb5 ha]d] v]seek]!yt1 ,onze op5 briev5 da]toe di55de2 soo i/1 dat ,wy1 hebb5de de voorsz4 v]coop+e voor a5g5eem1 ende will5de te go$] tr\we proc$]5 mitte voornoemde /$e1 ende ha] v]seeck]5 zoo 't behoort1 hebb5 d5selv5 v]k(t1 gec$e]t en getransporte]t1 v]coop51 c$]5 ende transport]5 bij des51 de voorsz4 p>ty5 van ,domeyn51 hi] voor5 g]o]t1 vry1 zond] op/al van e5ige r5t51 omme deselye voor ha]1 (f actie van ha] hebb5de1 9 vry5 eyg5dom te besitt5 ende gebruyck51 sond] dat da]van e5ige nacoop1 nae/+e (f loss+e zal mog5 ges*i54--,belov5 voorts de voorsz4 coope by alle tractat5 van peyse te h\d5 /a51 ende te do5 approb]51 ende de voorn4 /$e--te g>&]5 vry1 co/eloos ende s*adeloos te h\d5 van alle acti51 a5sprak5 ende pret5si51 die selve t] cause van de voorsz4 coope gemove]t sull5 mog5 word54 ,oock en sull5 de voorz4 p>ty5 van domey5 bij ge5 mesur5 (te delict5 v]beurt mog5 word51 t5 w>e d'eyg5a] van di5 e5ige v]rad]ye teg5 't geme5 ,vad]l& aanri*te4 ,dat nu de /ad ,leijd5 deze dome951 zegt de acte1 geko*t heeft1 zal hi]door wel bewez5 zijn1 ev5 ze] als het buit5 kijf is1 dat de /ad zi* aan ge5e v]rad]ije teg5 het geme5e ,vad]l& heeft s*uldig gemaakt1 en ze hi]door kan v]lor5 hebb52 do* het blijkt ook1 dat zij de koopp5n+5 voldaan heeft1 want de quitantie1 9 dato #ad ,novemb] #aehd1 is bij ,van ,mi]is1 pag4 #gjg1 a*t] het b$oelde /uk g$rukt4 ,na deze lecture v]oorlo( ik mij nu deze e5v\dige vraag1 quo titulo de ,hooge ,reg]+1 welk] pr$ecesseur5 dez5 v]koop g$aan hebb51 en teg5 alle aanman+5 plegtig geg>&e]d1 nu zond] toe/emm+ van d5 eig5a> dez] regt51 tot het droogmak5 van het ,me]1 het doelloos word5 van het v]ko*te1 kan besluit58 ,hoe zij deze v]gad]+ hi]toe kan will5 do5 m$ew]k58 ,is het e]/e g$eelte van art4 #afd d] grondwet dan zond] kra*t geword58 ,en nu kan m5 niet ov] de uitge/rek!id van dit vroon twi/52 want van deze blijkt w$] uit e5e keure van d5 #bh ,febru>ij #aeid3 duidelijk le]5de1 zoo als ,van ,mi]is zegt1 pag4 #gjg1 hoev]re zi* het vroon d] /ad ,leyd5 uit/rekt1 en uit welke wat]5 hetzelve be/aat4 ,de aanhef dez] keure luidt aldus3 ,alsoo de /ad ,leyd5 9 d5 ja]e #adcc van ,h4 ,m4 ,h]toge ,philip van ,b\rgongi51 9 d] tyd ,grave van ,holl&t1 het re*t v]cregh5 heeft tot de viss]i5 van de ,me]51 gheleg5 a5 v]s*eyd5 p>ti5 tuss*5 ,leyd51 ,ha]lem1 ende ,am/]dam3 ende sulcx van d5 selv5 tyd a51 9 g$uyrighe ende vre$samighe possessie1 ende gebruyk is ghewee/1 van de volg5de wat]5 ende viss*]y51 die m5 van oudts mit e55 "n gh5oemt heeft het vroon--als de ,zyl1 't ,zweylant1 de ,norreme]1 de ,hemme]1 de ,valckeme]1 ( 't ,v5neme]tg51 de ,spriet1 de ,kev]1 de ,zev51 't ,hellegat1 de ,zasseme]1 de ,grevel+1 de ,aa1 ,huyk]sloot1 de ,cag]me]1 de ,a/]me]1 de ,leydts*eme]1 de ,ha>lemm]me]1 de ,helleme]1 de ,v]reme]1 de ,/omme]1 't ,griet1 de ,braseme]1 de ,oudewet]+he1 de ,goo*1 ende de ,nieuwewet]+he4-- ,hoe1 9 het v]volg van tijd1 ov] die regt51 ov] die bezitt+1 is g$a*t geword51 alsm$e hoe onze voorvad]s het b$ijk5 en droogmak5 van het ,me] bes*\wd51 is ov]tuig5d te lez5 uit e5e resolutie van de ,groote ,vro$s*ap d] /ad ,leijd51 van d5 #f;d5 ,octob] #afcb 7bij van ,mi]is pag4 #gaj71 wa>9 deze woord5 voorkom53 ,hebb5 de ,h4 ,h4 ,burgemee/]5 van dese /adt ,leijd51 de ,grote ,vro$s*ap d]zelv] /$e voorg$rag5 dat--gem]kt de voorsz4 ,me]5 dese /adt 9 eig5dom toebehoor51 ende dat de b$ijk+e van di51 extreme groote s*ad5 en int]e/51 jaa 7dat ,godt v]ho$e71 d5 geheel5 ond]gang van de voorsz4 /adt s\de konn5 v]oorsaak51 ( da>om niet go$ en di5/ig en w>e 9 tijds va/ te /ell51 dat voortaan op 't /uk van de b$ijck+e d] voorz4 ,me]5--van weg5 dese /adt niet en sal mog5 w]d5 g$elib]e]t nog g]esolve]t1 dan bij de voorsz4 ,vro$s*app51 ende alle de l$5 van di5 teg5woordig1 ( imm]s da>toe geconvoce]d zijnde3 mitsgad]s bij e5p>ige /emm5 van alle deselve1 sond] dat ov]/emm+e da>9ne plaatse sel mog5 hebb54 ,nu moet m5 niet zegg51 dat die ,leijd5>5 zi* hi]omtr5t te veel aanmatigd51 en 9 deze resolutie1 als getuig5 9 d]zelv] eig5e zaak1 repro*abel zijn2 want ook de regt]lijke ,autoriteit5 van di5 oud5 tijd erk5d5 en h&haafd5 de regt5 d] /ad op 't vroon1 zoo als w$] te zi5 en te lez5 is1 door e5e uitspraak van commiss>iss5 van d5 ,hove van ,holl&1 van ,julij #afef1 gegev5 teg5 d5 ,bailluw van ,k5nem]l&1 welke me5de g]egtigd te zijn het vis*want en de fuik5 9 de vroonwat]5 d] /ad ,leijd51 met geweld te mog5 weghal54 7,zie van ,mi]is pag4 #gac47 ,ik v]tr\w1 dat ,u ,ed4 ,mog5d51 na de m$$eel+ dez] /ukk51 mij to* zull5 toe/emm51 dat hi] van iets me]1 dan van v]\d]de vooroordeel5 quae/ie is1 en dat met zegel en brief kan bewez5 word51 dat zond] de /ad ,leijd5 hi]9 te k5n51 na> regt en billijkheid1 niets behoort ond]nom5 te word52 t5 zij wij w$] wild5 t]ugke]5 tot die ongelukkige tijd51 to5 de di5>5 van ,philips ,,ii1 op de klagt5 onz] voorvad]s ov] het s*5d5 hunn] regt51 ge5 bet] antwoord wi/5 te gev51 dan hun 9 d]zelv] v]ba/]de taal toe te voeg53 non curamus ve/ros privilegios4 ,onze voorvad]s1 die re$s 9 #afag1 da>na w$] 9 #afcb1 ov] het droogmak5 d] b$oelde plass5 hoord5 sprek51 en deswege all]h&e plans zag5 mak51 ov]da*t5 deze zaak met ern/ en b$a>dheid1 en oordeeld5 ha> van zoodanige v]uitzi5de gevolg51 dat zij e5e resolutie nam51 op d5 #ad;d5 ,novemb] #affb1 bij de ,groote ,vro$s*ap d] /ad ,leijd51 omme ha> bij 't aankom5 van i$] ve]tig 7( raadslid71 na het do5 van d5 e$ 9 die qualiteit1 voor te lez5 van namelijk niet te resolv]5 9 het b$ijk5 van de ,leijds*e en naa/ aangeleg5 me]54 7,zie van ,mi]is1 pag4 #gad47 ,t5 slotte moet ik opm]k51 dat de ge/r5gheid dez] resolutie op d5 #ac;d5 ,julij #agej is opgehev5 geword51 de l$5 d] groote ,vro$s*ap van de g$ane bel(te to5 zijn ontslag51 en wij s$]t di5 tijd w$] ov] het droogmak5 van het ,me] ons gevoel5 te ,leijd5 vrijelijk mog5 uit54 ,tot v]d]e toeli*t+1 ,ed4 ,mog4 ,he]56 dez] belangrijke quae/ie1 moet ik hi]bij voeg51 dat ev5 m9 als de b$oelde koop kan betwijfeld word51 ev5 m9 quae/ieus is1 wat 9 de b$oelde regt5 aan de /ad ,ha>lem1 wat aan ,leijd5 toebehoort4--,uit e5e ov]e5kom/ to*1 door de ,reg5t5 van beide deze /$5 op d5 #f;d5 ,novemb] #afih aangegev51 en alm$e bij van ,mi]is1 pag4 #gae en #gaf te v9d51 blijkt1 dat alle5 aan de /ad ,ha>lem de viss*]ij 9 het ,spi]+]me] toekomt1 t]wijl het vroon van al de ov]ige wat]5 en plass51 het ,ha>lemm]- ( ,leijds*e-me]1 geheel t5 bate en voordeele van ,leijd5 kwam4 ,en is nu dit regt v]lor5 gegaan1 heeft m5 deze rev5u5 niet geteld en ze soms lat5 v>58--,9 ge55 deele1 mijne ,he]56--,de /ad ,leijd5 is nog1 tot op d5 huidig5 dag1 de belangrijke vru*t5 van h>5 koop plukk5de3--nog wordt de viss*]ij 9 de vroonwat]5 door de /ad ,leijd5 gepa*t1 en br5gt zij e5 bruto ja>lijks* inkom5 van f #bjjj op2--tot op d5 huidig5 dag /aan1 d] /ads regt a&uid5de1 pal5 rondom de geheele uitge/rek!id van het ,me]1 tot aan d5 +ang van het ,nieuwe ,me] toe1 tot digt aan de poort5 van ,am/]dam2 nog tot op d5 huidig5 dag is e5 lid van d5 ,raad met het ,vroonhe]s*ap te ,leijd5 bela/1 en be/aat alda> e5 speciaal /$elijke opzigt] ov] al de vroonwat]53 en hetge5 m$e opm]k+ v]di5t1 nog tot op d5 huidig5 dag v]le5t de /ad ,leijd51 teg5 betal+ van zek]e geldelijke retributin1 v]l( tot het bagg]51 het uitdiep5 dus van d5 grond zelv51 9 de vroonwat]5 d] /ad4 ,ik moet voorond]/ell51 dat deze facta1 welke wa>a*tig zijn1 dat deze regt51 op onloo*5b>e bewijz5 /eun5de1 aan de ,hooge ,reg]+1 hoe vreemd dit ook kl9k5 moge1 onbek5d zijn gewee/1 en zij v]me5d heeft1 dat dit groote wat] zond] vru*ttrekk5d eig5a> 02--w>e het &]s mogelijk gewee/1 dat zij1 ond] de voordeel51 welke g$ur5de de bew]k+ door het ,me] zull5 opgelev]d word51 ook de v]pa*t+ d] viss*]ij 7zie no4 #aa d] beantwoord+7 z\de opg5oemd hebb58 ,het zal to* moeijelijk zijn1 w$] tot de v]pa*t+ e5] viss*]ij ov] te gaan1 wa>van de eig5dom re$s ov] me] dan twee eeuw5 gel$5 door h>e pr$ecesseur5 aan ,leijd5 is v]ko*t geword51 en welke viss*]ij re$s voor v]s*eid5e j>5 door deze /ad zelve is v]pa*t4 ,ik trek uit dit alles deze conclusie1 welke zek] niem& van ov]drijv+ zal kunn5 bes*uldig53--dat m51 alvor5s tot de b$oelde ond]nem+ te besluit51 de laat/g5oemde /ad 9 ha> belang _h moet5 hoor51 en ov] de s*adev]go$+1 op welke zij ev5tueel de gegrond/e aanspraak mak5 kan1 e5ige op5+ _h moet5 gev54 ,niets van dit alles is ges*i$2--m5 leze al onze /ukk51 de meeg$eelde memorie d] ,me]-commissie1 n]g5s zal m5 e5ige v]meld+ van de b$oelde regt5 v9d51 n]g5s e5ig bewijs1 dat m5 hi]aan g$a*t heeft4 ,ev5m9 als m5 de voorafga&e belang5 d] /ad ,leijd5 heeft 9 a*t g5om51 ev5m9 heeft m5 het collegie van ,dijkgraaf en ,hoogheemrad5 van ,rhijnl& opg]oep5 tot het gev5 van zijn advies1 ( v]zo*t zijne b$5k+5 en raadgev+5 9 het midd5 te br5g54 ,het is wa>1 dat twee ,he]5 ook ,hoogheemrad5 van ,rhijnl& zijnde1 bij het besluit van d5 #g;d5 ,augu/us #ahcg1 tot de commissie zijn g]oep52--do* het is tev5s wa>1 dat die commissie niet gemagtigd 0 met de belanghebb5d5 de quae/ie ov] het pr9cipe te ond]zoek51 ma> sle*ts g]oep51 om e5 bepaald e9dontw]p di] droogmak+ en e5e begroot+ van ko/5 op te mak51 t]wijl het nog opm]k+ v]di5t1 dat de ,he] de ,bruijn ,kops1 e5 d] twee ,hoogheemrad51 bij het besluit als ,burgemee/] van ,ha>lem wordt aang$uid1 en de ,he] ,p4 ,a4 du ,pui alle5 met de bijvoeg+ van ,hoogheemraad van ,rhijnl& voorkomt1 en1 vreemd g5oeg1 van het ,be/uur1 van de ,reg]+ van ,leijd5 zelve1 niem& bij de commissie 0 g]oep54--,het m&aat1 aan de ,he]5 l$5 gegev51 0 ook geheel p]soneel2 het collegie van ,dijkgraaf en ,hoogheemrad5 w]d1 volg5s mijne b]igt51 met niets (ficiel bek5d gemaakt1 en het konde dus ook 9 ge55 deele ov] de zaak zelve (ficiel met b$5k+5 tuss*5 beid5 kom54 ,als wij nu e*t] nagaan1 dat dit collegie me] dan zes eeuw5 lang het wijd uitge/rekte di/rict van ,rhijnl& heeft behe]d1 en met zoo kra*tige regt5 en privilegin d] oud/e ,he]5 des ,l&s is bes*onk5 geword51 dat het maakt en v]zorgt al de belangrijke uitloz+5 van deze vru*tb>e l&/reek1--dat het1 ond] zijn gebi$ en surveillance1 #bfh wat]mol5s1 die alle op d5 boezem van deszelfs di/rict uitmal51 geplaat/ ziet1 wa>door van zijn5 +ewikkeld5 wat]/aat1 en het getal d] pold]s op hetzelve uitloz5de1 te oordeel5 is2 als wij nagaan1 dat ond] deszelfs be/i] de sluiz5 op halfweg ,ha>lem /aan1 welke m51 volg5s het gemaakte project1 met e5e vi]de op5+ wil v]me]d]5 en de re$s 9 d5 j>e #abec aan hetzelve toev]tr\wde sluiz5 op ,sp>5dam1 alwa> m5 ook e5e nieuwe b\w5 wil1 en ev5tueel1 als het noodig bevond5 wordt1 e5 /oomgemaal van #ahj pa>d5kra*t zal oprigt52--als wij b$5k51 dat ond] deszelfs directie de sluiz5 van ,katwijk behoor51 wa>van m5 d5 aan- en toevo] ook v]bet]5 wil2--als wij ons h]9n]51 dat het de sup]9t5d5tie ov] het geheele ,me] vo]t1 al de w]k5 t] beteugel+ be/e$t en beko/igt1 en hi]aan--om het cijf]1 door de ,reg]+ zelve opgegev51 te beh\d5--ja>lijks me] dan f #cj1jjj te ko/5 legt1--dan mag ik zek] vrag51 hoe m5 bij de ,reg]+ heeft kunn5 besluit5 tot e5e ond]nem+ van di5 omvang1 van dit gewigt1 van zoo veel geva>1 zond] het g5oemde collegie1 ik zal niet zegg5 9 deszelfs belang te hebb5 gehoord1 want dat belang is en kan niet &]s zijn1 dan dat van het algeme51 van de grondeig5a>s van ,rhijnl&1 ond] welke al de l$5 e5e e]/e plaats bekle$51--ma> zond] met hetzelve alles b$a>delijk te hebb5 gewikt en gewog51 zond] deszelfs voorli*t+ v]zo*t1 zond] deszelfs ond]v9d+ g]aadpleegd1 zond] deszelfs bezw>5 te hebb5 uitgelokt8 ,het kl9kt s*oon1 ,ed4 ,mog4 ,he]56 #af1fjj bund]5 wat] 9 welige l&sd\w5 te h]s*epp52 het is aang5aam1 zi*1 9 d5 drooggemaakt5 pold]1 fraaije b\wmanswon+5 en vette l&]ij5 en d>tel5d vee voor te spiegel51 en niem& van ,rhijnl&s +ezet551 veel m9 het collegie van ,rhijnl&1 z\de niet ga>ne ze] veel toebr5g5 om dit he]lijk taf]eel te v]wez5lijk5 en hunne bund]geld51 zoo door e5 groot accres van contribu]5de deelg5oot5 9 deze geme5s*ap1 als door het wegvall5 d] onko/51 welke het ,me] ja>lijks v]oorzaakt1 aanzi5lijk te zi5 v]m9d]54 ,do* die v]wez5lijk+ is1 helaas6 nog hoog/ problematiek1 en de vreeze1 dat deze ond]nem+1 9 /$e van #af1fjj bund]5 wat] tot l& te br5g51 de oorzaak zal zijn1 dat me]d]e duiz5de bund]s go$ vru*tba> l& 9 het v]volg zull5 b$orv5 word51 heeft ons deze ond]nem+ altijd1 ik zeg niet met we]z9 teg5 de zaak zelve1 do* met s*roomvalligheid do5 bes*\w54 ,tot v]d$ig+ van die s*roomvalligheid hebb5 wij nu sle*ts het rapport d] /aats-commissie zelve 9 h&5 te nem51 9 hetwelk wij met duidelijke woord5 ges*rev5 v9d51 dat zij zelve niet geheel g]u/1 niet zek] is van d5 invlo$1 di5 de droogmak+ van het ,ha>lemm]me] 7dit zijn de eig5e woord5 van het rapport7 nog altoos op d5 /& van ,rhijnl&s boezemwat] hebb5 zal1 en de noodzakelijkheid1 die da>uit om tot het /i*t5 van e5 /oomgemaal van #ahj pa>d5kra*t te ,sp>5dam ov] te gaan1 mogt gebor5 word51 hetwelk ond] de bew]k+ e]/ met voll$ige zek]heid zal kunn5 blijk54 ,let wel1 ,ed4 ,mog4 ,he]56 op deze woord53 ond] de bew]k+ zal e]/ de invlo$ d] droogmak+ op d5 /& van ,rhijnl&s boezem met voll$ige zek]heid kunn5 blijk54--,ma> dan zal het miss*i5 veel te laat zijn1 dan zal de droogmak+ begonn51 de g]egelde wat]loop ge/remd1 de dijk gelegd zijn1--en wat zal er dan kunn5 gebeur51 indi5 die invlo$ e5s zdanig w>e1 dat ge5e /oomkra*t van #ahj ( me]d] pa>d5 het ov]tollige wat] tijdig g5oeg1 want hi]op komt het aan1 zal kunn5 aftapp58--,alsdan zull5 de v]/ afgeleg5e pold]s kunn5 ond]loop51 ,rhijnl&s algeme5e wat]/aat voor lang b$orv5 zijn1 en nieuwe poel5 en m]5 de oude kom5 v]vang56 ,dit tijdig g5oeg van het ov]tollige wat] v]lo/ zijn1 is het voorname punt1 wa>op alles aankomt1--dat wordt door h51 die d5k5 alles met de /oomkra*t te zull5 kunn5 dw+51 te veel ov] het ho(d gezi53 zij v]liez5 uit het oog1 dat door de r+va>t het wat] wel e9delijk 9 zee te ,katwijk1 ( op ,spa>ndam ( op ,halfweg kan uitgepompt word51 do* dat de weg1 welk5 het wat] nem5 moet1 te lang is1 dat er te veel tijd v]lor5 gaat1 voordat de1 bij de droogmak+ zoo ze] v]m9d]de en v]smalde toevo]middel51 het ov]tollige wat] bij de e9delijke uitloz+ zull5 aangebragt hebb51 en dat mitsdi5 die l&]ij51 welke 9 de v]d] afgeleg5e hoek5 van ,rhijnl&1 a*t] d5 ,rhijndijk en t5 zuid5 di] rivi] geleg5 zijn1 niet dan z laat 9 d5 zom] zull5 droog g]ak51 dat zij1 ge5e voldo5de vru*t5 kunn5de oplev]51 zull5 moet5 v]lat5 word54 ,m5 s*ijnt hi] geheel de less5 d] praktijk1 ons door het ,katwijks*e kanaal en de alda> geve/igde sluiz5 gegev51 te v]get53 vi] eeuw5 lang sprak m5 ov] de w$]-op5+ van d5 mond des ,rhijns bij ,katwijk1 tot v]bet]+1 tot h]/ell+ van ,rhijnl&s wat]/aat2 de !orie sprak luid1 en toonde1 hoe alles met die w$]-op5+ z\de g]$ zijn3 t5 ko/e van millio55 s*ats1 wa>ond] ,rhijnl&s +el&5 lang zu*tt51 w]d5 die s*oone sluiz51 de bewond]+ des vreemdel+s1 ge/i*t en het kanaal gegrav51--en wat heeft nu de ond]v9d+ gele]d8 ,dat de !orie gefaald heeft2 dat het nut1 op v]re na1 niet zdanig gewee/ is als m5 gehoopt en gewa*t _h2 dat zulke kanal51 wa>bij 9 dit g$eelte van ons laag geleg5 l& niet die voort/room+ kan plaats hebb51 welke het wat] snel doet uitloop51 ma> ze] zwakke hulpmiddel5 zijn4 ,dr9 is vooral de b$5kelijkheid d] ond]nem+ geleg51 en het is mij onmogelijk hi] de op5h>tigheid niet te prijz5 van d5 /ell] van het rapport1 die1 door e5e enkele p]iode1 alle vroeg]e en teg5woordige bekomm]+5 ov] d5 invlo$ d] ond]nem+ volkom5 regtva>digt4 ,ik hoop dan ook1 dat die van onze geerde m$el$51 uit de #e;de sectie1 die het bij het laat/e proces-v]baal do5 voorkom51 als( de ,me]-commissie1 om ,rhijnl& te believ51 de zaak voor hetzelve smakelijk te mak5 en aan zijne vooroordeel5 te gemoet te kom51 bepal+5 9 het plan _h opg5om51 die afkeur+ v]di551 hi]uit zull5 ontw>51 dat m5 ook zond] met oude en belag*elijke vooroordeel5 behebt te zijn1 veel zw>igheid 9 deze zaak v9d5 kan1 hoe we9ig m5 ook g5eg5 is h>e w5s*elijkheid te betwi/54 ,ik noemde zoo ev51 met e5 woord1 de ,/at5 d] prov9cie1 alsm$e 9 deze1 op e5e onv]kla>b>e wijze1 voorbij gezi51 en b]oep mij op de art4 #bbc en #bbd d] grondwet1 wa>bij het toezigt ov] alle indijk+5 en droogmak+5 aan de ,/at5 d] prov9cin1 b9n5 welke zij geleg5 zijn1 v]blev5 is1 om hi]uit af te leid51 dat de delib]atie ov] het al ( niet ond]nem5 d] droogmak+1 welke to* de basis d] aanwijz+ van de fonds5 zijn moet1 grondwettig] bij de ,/at5 d] prov9cie dan bij de ,/at5-,g5]aal te huis behoorde4 ,er ligt voor mijn gevoel iets /uit5ds 91 om e5s e5 &] voorbeeld te kiez51 dat de ,/at5-,g5]aal z\d5 delib]]5 ov] de al ( niet droogmak+ van het ,slot]- ( ,tjeuke-,me] 9 ,vriesl&1 zond] dat de ,/at5 di] prov9cie collegialit] van het plan en de wijze van uitvo]+ e5ige (ficiele k5nis z\d5 drag53 het bevreemdde mij1 n]g5s 9 de gewisselde en ov]gelegde /ukk5 e5ig bewijs gevond5 te hebb51 dat de ,/at5 van ,holl& ov] deze ond]nem+ zijn gek5d geword54 ,bij dit alles1 wa>m$e ik de geerde a&a*t van ,u ,ed4 ,mog5d5 re$s veel te lang heb bezig geh\d51 zij het mij nog v]gund1 met we9ige woord5 het d5kbeeld te be/rijd51 bij de antwoord5 d] ,reg]+1 ond] no4 #ab1 aangegev51 als( het nog e5igz9s twijfela*tig z\de zijn1 wa>ond] de ev5tueel drooggemaakte pold] z\de behoor52 m5 zegt namelijk1 dat dit lat] ov]e5kom/ig de bepal+5 van de grondwet en de be/a&e wettelijke v]ord5+5 zal kunn5 word5 uitgemaakt4--,dit kan en moet1 dunkt mij1 niet quae/ieus ge/eld word53--wanne] wij to* 9 dezelfde p]iode lez51 dat de uitloz+ van d5 toekom/ig5 pold] op d5 boezem van ,rhijnl& zal plaats hebb51 en wanne] wij1 het oog op de ka>t van het hoogheemraads*ap w]p5de1 zi51 dat de nieuwe pold] geheel omgev5 z\de zijn van ,rhijnl&s w]k51 van ,rhijnl&s grondgebi$1 dan geloov5 wij1 dat niet het int]ieure pold]behe]1 het hui%\delijk be/uur1 ma> die sup]9t5d5tie1 welke ,rhijnl& ov] al de pold]s1 9 het hoogheemraads*ap geleg51 uitoef5t1--aan niem& bet] en g]egeld] dan aan dat collegie kan ov]gelat5 word54--,wat hi] de grondwet ( &]e be/a&e wettelijke v]ord5+5 &]s le]5 kunn51 v]kla> ik niet te begrijp56 ,ov] het f9anciel oogpunt1 en de ev5tuele voordeel5 d] ond]nem+1 zal ik 9 ge5e bijzond]h$5 tr$54 ,ik wil alle51 door mijn /ilzwijg51 niet do5 geloov51 dat ik de gevraagde som van ruim #h millio5 voldo5de a*t2 ik gelo( integ5deel1 dat zij veel te laag is g5om51 en dat1 om ma> e5 enkel punt te kiez51 de enorme dijk1 welk5 m51 t] afsluit+ van het ,spi]+]me]1 dw>s door het groote me] he5 legg5 wil1 zdanig kan teg5vall51 dat hi]op alle5 misrek5+5 voor tonn5 s*ats kunn5 plaats hebb54--,ik b5 ov]tuigd1 dat wanne] m5 e5s aan d5 gang zijn zal1 het rubriek d] onvoorzi5e gebeurt5iss5 tot 9 het one9dige zal ge*>ge]d word51 en m]k hi]bij op1 dat bij het rapport zelf nog w]k5 zijn opg5oemd1 als bijv4 de duik]1 welke tot inlat+ van wat] ev5tuel 9 d5 ,i,jssel z\de gelegd word51 wa>voor ge5e ko/5 zijn uitgetrokk54 ,ja ma>1 zegt m51 uit d5 v]koop van #af1fjj ov]s*oone bund]s l& zull5 al die extra-ko/51 met de primitief uitgelegde #h #a_/b millio51 gevond5 word54 ,lee/ sle*ts 9 de memorie van antwoord d] ,reg]+1 hoe die dreig5de wat]plas1 9 vru*tb>e veld5 h]s*ap51 door nijv]e bewon]s bevolkt1 rijke product5 zal oplev]51 en zijt dan ov]tuigd1 dat de drooggemaakte bund]s het uitges*ot5 kapitaal ruim zull5 t]uggev54--,geloove dit die wil1 ik niet3 ik kan het mij zelv5 niet wijs mak51 wanne] ik de ges*i$5is naga van zoo vele droogmak]ij51 als vroeg] 9 ons ,gewe/ van ,zuid-,holl& ond]nom5 w]d54 ,deze ges*i$5is le]t ons1 dat e]/ bij de twe$e en d]de g5]atie van nijv]e bewon]s1 en nadat de e]/e ond]nem]s zi* b$orv5 en g]une]d hebb51 de l&5 e5ige wa>de bekom51 en zij aanvankelijk ze] mag]e produkt5 oplev]54 ,lev5dig h]9n] ik mij1 uit de j>5 to5 ik als advokaat te ,leijd5 w]kzaam 01 hoe ik de nijv]e pa*t]s 9 de ,nieuwkoops*e droogmak]ij voor de eig5a>s d] kavels heb moet5 v]volg51 niet t] v]krijg+ van e5ig5 billijk5 int]e/ d] betaalde geld51 hi]aan 0 niet te d5k51 ma> tot bekom+ van het noodige1 om de pold]la/5 aan te zuiv]52 vele fiks*e bo]5won+5 heb ik alda> door e55 eig5a> zi5 /i*t51 bij wi5s ov]lijd5 m51 teg5 aanzuiv]+ d] a*t]/allige pold]la/5 en de ko/5 des transports1 won+5 met de l&]ij5 en al1 bijna om niet konde bekom54 ,nu w>5 al die vorige droogmak+5 nog van bep]kt5 omvang1 9 v]gelijk+ van die1 welke bij het wetsontw]p wordt beoogd3 vele van deze w]d5 door associatie van p>ticuli]5 ond]nom51 die bij het bov5kom5 d] l&5 g5oodzaakt w>5 dezelve 9 cultuur te br5g53--ma> hi]1 wa> de ,reg]+ met #af1fjj bund]s dras mo]assig l&1 9 kort ope5volg5d5 t]mijn1 zal voor d5 dag kom51 is het niet te geloov51 dat i$]e bund] de wa>de van f #ajj--zal kunn5 geld51 en het is e] te v]zek]51 dat bijaldi5 het ,amortisatie-,syndicaat z lang zal moet5 be/aan1 totdat de kapital51 welke m5 hetzelve bij deze geleg5heid wil ontnem51 uit de b$oelde ond]nem+ zull5 zijn t]ug geke]d1 de aannem+ van deze wet aan de b$oelde in/itutie tot e5 c]tificaat van het v] uitge/rekt/e lev5 zal kunn5 v]/rekk5 #hj4 ,ov]1 enz4 ,de vijfde sprek] 0 de ,he] ,mr4 ,frets1 welke zeide3 ,ov] het uitdroog5 van het ,ha>lemm]me] en ov] &]e w]k5 spreek ik niet4 ,het w5s*elijke van e5 en &] is 9 mijne oog5 groot3 ma> niet g5oeg1 om da>voor het m9d] w5s*elijke van d5 geprojecte]d5 spoorweg t] zijde te /ell54 ,indi5 de ,reg]+ _h kunn5 go$ v9d5 om de ond]w]p5 te splits51 _h ik da>ov] e5 afzond]lijk oordeel kunn5 uitbr5g5 #ha4 ,de ,he] op d5 ,ho(f liet zi* ov] dit ond]w]p dus uit3 ,ov] de droogmak+ van het ,ha>lemm]me] zal ik niet sprek51 ik laat dat aan &]e l$5 ov]4 ,e5 gea*t sprek] uit ,leyd5 heeft ons da>ov] veel gezegd1 wat mij toes*ijnt opm]k+ te v]di554 ,ik twijfel v]d] met e5 g$eelte d] vijfde afdeel+1 wa>toe ik de e] _h te behoor51 (1 wanne] m5 da>toe mogt ov]gaan1 de zaak niet met inbegrip d] ,spi]+me] op e5e bet]e en m9 ko/b>e wijze z\ kunn5 word5 uitgevo]d1 dan nu is voorge/eld4--4--,ik e9dig1 ,ed4 ,mog4 ,he]56 met d5 opregt5 w5s*1 dat het teg5woordig ontw]p van wet1-- --weldra w$]om geheel ( g$eeltelijk1 en wel gesplit/1 v]&]d en gewijzigd1 aan deze v]gad]+ moge word5 aangebod51 en dat hetzelve alsdan de go$keur+ moge wegdrag51-- -- --wa>door het belang van het ,vad]l&1 na> mijne ov]tuig+1 zal word5 bevord]d #hb4 ,de ,he] ,s&b]g zeide1 dat hij teg5 het droogmak5 van het ,ha>lemm]me] enz4 z\ moet5 /emm51 v]mits de geld5 uit de bij de wet voorge/elde #cj millio5 z\d5 moet5 word5 be/e$ #hc4 ,de ,he] ,back] betwi/te de nuttigheid en het voordeel niet1 dat e5maal de droogmak+ van het ,ha>lemm]me] aan ,holl& zal toebr5g51 ma> vond zw>igh$5 9 de f9anciele s*ikk+51 die de ,reg]+ tot het volvo]5 ook van deze ond]nem+ voor/elt4 ,ook _h hij wel gew5s*t1 dat m5 het voornem5 om het ,me] droog te mak51 nog e5ig5 tijd _h v]traagd1 totdat ov] deze zaak me]d] li*t z\de zijn v]spreid2 dat m5 met de op9in d] ond]s*eid5e belanghebb5d5 me] bek5d zal zijn geword51 en de betrekk+5 tuss*5 d5 droog te mal5 pold] en ,rhijnl& bet] g]egeld z\d5 zijn #hd4 ,de ,he] van ,re55 beh&elde dit ond]w]p uitvo]ig en zeide ho(dzakelijk3 ,met blijmo$ige dankba>heid v]nam5 vele inwon]s d] pold]s1 welke s$]t zoo vele j>5 getei/]d zijn geword5 door het dagelijks to5em5d geweld van het ,ha>lemm]-wat]1 dat de beveilig+ teg5 hetzelve e5 ond]w]p uitmaakte van de zorg des ,kon+s4 ,g$ur5de ruim tw9tig j>5 _h ik het be/uur ov] e5 pold]tje1 dat op zi* zelf kle9 is1 do* al de nadeel5 gevoelt1 welke de omligg5de pold]s van ,slot5 door het ,ha>lemm]me]-wat] lijd54 ,natuurlijk w>5 dus de lotgevall5 van die l&/reek en de geweldige uitw]k+51 welke het ,ha>lemm]me]1 bij we/elijke en zuid-we/elijke w9d51 op dezelve uitoef5t1 zo[el als de middel5 om di5 g$u*t5 vij& te w]51 e5 punt bij mij van g$urig ond]zoek4 ,ik zag1 dat de ges*i$5is en de physieke a>d d] grond5 zelve bewijz51 hoe groot het geva> is1 dat van di5 kant e5e l&/reek dreigt1 welke1 tuss*5 het ,me] en het ,,ij geleg51 bov5 de #ahjjj guld5s 9 de grondbela/+ van het ,rijk draagt2 aan ,rhijnl&s bund]geld me] dan #ifjj guld5s opbr5gt2 ja>lijks groote somm5 tot pold]la/5 moet drag52 en ge5e hulp van ,rhijnl& ontvangt 9 deszelfs v]d$ig+ teg5 het ,ha>lemm]me]4 ,de v]woe/+51 welke die plas 9 de aan d5zelv5 gr5z5de pold]s1 zo[el 9 vroeg]5 tijd als 9 de laat/e j>51 en ook onlangs 9 #ahcg heeft aang]igt1 zijn te wl bek5d1 dan dat ik de oplett5dheid van ,u ,edel ,mog5d5 z\de behoev5 te v]moeij5 met e5e bes*rijv+ d] ramp51 die dezelve1 t5 gevolge d] ja>lijks to5em5de kra*t van dat wat]1 op v]s*ill5de tijd5 hebb5 gel$54 ,groot 0 de hoop van die pold]s en van vele +ezet55 des l&s1 die zoo dr+5d van de ,hooge ,reg]+ hulp hadd5 afgesmeekt1 to5 zij v]nam51 dat de droogmak+ van het ,me]1 welke zij als het nige middel tot het bew>5 van e5 belangrijk g$eelte des ,rijks bes*\wd51 het ond]w]p van e5 voor/el van wet uitmaakte4 ,ook ik v]heugde mij1 dat zoo do5de1 nu1 t]wijl het nog tijd is1 e5 maatregel z\de word5 g5om51 die1 indi5 dezelve vroeg] _h plaats gevond51 ko/elijke l&5 en dorp5 z\de hebb5 bewa>d en het nutteloos v]spill5 van vele s*att5 z\de hebb5 uitgewonn53 do* die ook nu nog t5 m9/e het geva> kan wegnem51 dat1 wel 9 e5 v]wijd]d1 do* niettem9 physiek zek] v]s*iet1 duiz5de bund]s l&1 v]s*eid5e dorp51 ja zelfs de ho(d/ad b$reigt3 het geva> namelijk1 dat het ,ha>lemm]me]1 v]e5igd met de ,ve5plass5 en het ,,ij1 e5e zee z\d5 da>/ell5 t5 ,zuid5 en ,we/5 d] ho(d/ad1 we9ig m9d] dreig5de en geva>lijk dan die1 welke t5 ,noordoo/5 di] /ad is geleg54 ,wat da>van de gevolg5 z\d5 zijn1 moge de ges*i$5is van het ont/aan d] ,zuid]zee en van het ,ha>lemm]me] besliss54 ,ma> groot 0 mijne teleur/ell+1 to5 ik1 het ontw]p van wet inzi5de1 en de m$eg$eelde /ukk5 omtr5t de droogmak+ ond]zoek5de1 bevond1 dat die wet door mij niet kon word5 aang5om53 niet alle5 ui?o(de van de middel51 wa>uit de ko/5 gevond5 z\d5 word52 ma> ook om de wijze1 wa>op het droogmak5 van di5 plas w]d voorge/eld1 da> deze het geva> van die noordelijke pold]s en van de ho(d/ad niet alle5 niet afwe]t1 ma> 9 zek] opzigt v]me]d]t1 door het niet droogmak5 van het ,spi]+me]4 ,ik zal ?ans niet tr$5 9 &]e b$5k+5 teg5 het w]k1 zoo als het voorge/eld wordt1 no* aanwijz51 hoe de bezw>5 kunn5 word5 wegg5om52 want de zaak1 op welke het h$5 voornamelijk n$] komt1 is het f9anciele punt4 ,ga>ne _h ik gezi51 enz4 ,indi5 ik mij ov]ig5s met de wet konde v]e5ig51 z\de ik d5 sprek] uit ,leijd5 op zijne gemaakte b$5k+5 9 het bre$e antwoord54 ,ik b5 z ze] ov]tuigd van zijn v]li*t oordeel en rondbor/ig k>akt]1 dat ik ge5sz9s twijfel1 ( hij z\de toe/emm51 dat de door hem gemaakte b$5k+5 het droogmak5 van het ,ha>lemm]me] niet behoor5 teg5 te h\d51 indi5 dit op go$e grondslag5 ond]nom5 kan word52 e5ige aanm]k+5 moet ik ev5wel ook ?ans mak54 ,uit oude /ukk5 toont ons de sprek]1 dat aan ,leijd5 het vroon van vele me]tjes 9 oude tijd5 door de s\v]e95 dez] l&5 is ges*onk5 en dat v]volg5s titulo on]oso &]5 door die /ad zijn v]kreg54 ,ma> welk regt is v]kreg58 ,niet het eig5doms-regt1 ma> de viss*]ij3 dit blijkt uit de door di5 sprek] aangehaalde oorkond5 zelve #he4 ,ook 0 het de gewoonte d] ,grav5 9 di5 tijd1 dit wet5 wij ook uit &]e voorbeeld51 niet om het eig5doms-regt op die wat]5 aan iem& te s*5k51 ma> om de viss*]ij aan geme5t51 k]k5 ( pieuse in/ell+51 t] v]pa*t+1 toe te /aan3 zoo is ook 9 di5 tijd de viss*]ij 9 het ,slot]dijk]me] aan de k]k te ,slot]dijk ges*onk53 en ev5wel heeft dit niet belet1 dat de ,/at5 van ,holl& en ,we/-,vriesl&1 op d5 #g;d5 ,decemb] #afda1 octrooi hebb5 v]le5d tot het droogmak5 van di5 pold]4 ,deze is dan ook s$]t di5 tijd 9 ze] vru*tba> l& v]&]d1 do* ?ans w$]1 t5 gevolge d] /orm5 van #ahcf en #ahcg1 9 e5' wat]plas h]s*ap51 met welks droogmak+ m5 bezig is4 ,ma> hoe het ook zij3 uit het regt1 dat ,leijd5 heeft op e5 g$eelte van het ,me]1 volgt niet1 dat het droogmak5 van di5 plas ongeoorlo(d z\de zijn2 ma>1 dat het droogmak5 niet behoort te ges*i$51 zond] behoorlijke s*adeloos/ell+4 ,( z\de m51 om e5e viss*]ij te beh\d51 welke 's ja>lijks1 volg5s d5 sprek]1 twee duiz5d guld5s opbr5gt1 geheele l&/rek5 aan e5 wis v]d]f moet5 ov]gev5 en e5e /ad als de ho(d/ad des ,rijks 9 het groot/e geva> moet5 br5g58 ,en dit to* zal e5maal het geval zijn1 indi5 het ,ha>lemm]me] niet wordt beteugeld4 ,zoo ooit onteig5+ t5 algeme55 nutte billijk en regtva>dig is1 dan is zij het 9 dit geval4 ,het v]di5t hi] opgem]kt te word51 dat vele van die me]tjes1 welke de sprek] heeft opg5oemd1 niet op de ka>t51 die 9 lat] tijd gemaakt zijn1 gevond5 word52 wa>s*ijnlijk heeft het 9nloop5 van sommig5 d]zelve het ,leijds*e me] do5 ont/aan1 ev5 zoo als dit vroeg] door welige l&sd\w5 van de me] noordelijk geleg5 m]5 afges*eid51 nad]h& met dezelve 9 n is gesmolt51 zoodat het ,leijds*e me] 9 v]volg van tijd ook met het ,ha>lemm]me]1 met het ,oudeme] en het ,spi]+me] v]e5igd zijnde1 me] en me] tot het ,,ij is g5ad]d en ?ans di5 g$u*t5 plas uitmaakt1 ov] welk5 wij h&el54 ,het is wa>1 hetge5 de sprek] zegt1 dat re$s zoo dikw]f de klagt5 ov] het geva>lijke van dat ,me] zijn opg]ez51 dat m5 bijna twijfel5 z\de1 ( dat geva> wel zoo groot zij4 ,ma> jui/ dat h]hal5 di] klagt5 bewij/ het geva>2 want dit bewij/1 dat de l&]ij51 welke 9 de golv5 zijn v]zonk51 niet 9 ns en door e5e groote en onvoorzi5e omw5tel+ d] natuur zijn v]nietigd2 ma> door de langzam]h& voortga&e uitbreid+ di] wat]54 ,zoo dikw]f als zw>e /orm5 9 de wat]ke]+5 doorbrak5 en v]lies van l& v]oorzaakt51 w]d5 die klagt5 opgehev54 ,wanne] de wat]5 w$]om gewek51 de wat]ke]+5 f h]/eld f met de vrligg5de l&5 v]dw55 w>5 en de eig5a>s d]zelve het v]lies1 als door e5e vis major v]oorzaakt1 hadd5 moet5 drag51 dan1 ja1 zweg5 die klaag/emm5 voor het oog5blik2 ma> nieuwe ramp5 d$5 nieuwe klagt5 ont/aan1 en nieuwe l&eig5a>s d$5 op nieuw dezelfde klagt5 hoor52 do* ook dn w]d5 deze /emm5 w$]om gesmoord4 ,intuss*5 bleef de vij& niet ru/51 zijn geweld v]me]d]de met zijne uitbreid+3 de dorp5 ,nieuw]k]k1 ,rijk en ,vijfhuiz5 v]dw552 de viss*]ij moge er bij gewonn5 hebb52 ma> het geva> w]d hoe lang] hoe groot]4 ,9 de vorige eeuw 0 de ,ak]weg nog tot wat]ke]+ di55de teg5 het ,me]2 het h]/ell5 d] doorbrak5 9 d5zelv51 en van de wat]ke]+1 w]d to5 door de l&met]s van ,rhijnl& begroot op f #adj1djj ( f #ahh1ffj1 na> mate dat het w]k me] ( m9d] volkom5 z\de zijn4 ,do* m5 heeft to5 tot &]e m9 ko/b>e maatregel5 de toevlugt g5om53--die ,ak]weg is geheel v]nield1--vr- en a*t]ligg5de l&5 zijn v]dw553 wij zi5 omtr5t d5 ,osdorp]-weg1 die veel me] noordelijk geleg51 to5 e5 b9n5weg 01 ?ans dezelfde zw>igh$5 ont/aan2--wij zag5 di5 ook v]s*ill5de mal5 drbrek51 en wij zag5 het ,ha>lemm]me] de l&]ij5 en noordelijke pold]s tot aan de poort5 van ,am/]dam en d5 ,ha>lemm]weg met groot geweld innem54 ,aan d5 ,kon+1 aan de ,/at5 van het gewe/1 aan ,rhijnl& is hulp v]zo*t teg5 het geva>1 wa>9 het l&1 tuss*5 het ,,ij en het ,ha>lemm]me] geleg51 v]ke]t4 ,de ,kon+1 de ,/at5 van het gewe/ hebb5 zi* hulpva>dig betoond3 ook de ond]havige wet is e5 bewijs van de gez9dheid d] ,hooge ,reg]+ om te help52 ma> de wijze1 wa>op het droogmak5 van het ,me] wordt voorge/eld1 is niet voldo5de1 om het geva> te w]54 ,ook behoeft m5 hi] ge5e proefnem+5 te do51 wa> m5 zi* met g5oegzame zek]heid teg5 de kwade gevolg51 welke uit de ond]nem+ voor ,rhijnl&s boezem gevreesd word51 kan wa>borg54 ,het geva>1 dat m5 9 het v]kle95 van di5 boezem door het droogmak5 van het ,me] v]ond]/elt1 moet door &]e middel5 word5 wegg5om51 dan door het onaang]o]d lat5 van het ,spi]+me]2 want om dit aan die b$oel+ te do5 beantwoord51 z\de het voor de pold]s1 die teg5 d5 ,ha>lemm]weg geleg5 zijn1 en voor d5 toekom/ig5 pold] zelv51 dubbel geva>lijk word54 ,ik e9dig dus met d5 w5s*1 dat1 welke ook de gevolg5 van het teg5woordig ontw]p van wet zijn1 het ,z4 ,m4 d5 ,kon+ moge behag51 dit punt 9 bijzond]e ov]weg+ te nem5 #hf4 ,de ti5de sprek] 0 de ,he] ,druyv5/eyn1 welke aldus sprak3 ,dat ik mij v]pligt v9de mijne /em aan het voorg$rag5 wetsontw]p1 tot uitgifte van losr5t5 t5 la/e van de ov]zees*e bezitt+51 tot het do5 van voors*ott5 voor op5b>e w]k5 te ontzegg51 is niet om mij da>door te v]kl>5 teg5 het aanlegg5 van spoorweg51 veel m9d] om mij te v]zett5 teg5 het droogmak5 van het ,ha>lemm]me]1 en zelfs niet om aan de ,reg]+ de geleg5heid te ontnem51 door bijdrag51 v]s*ill5de w]k5 van algeme5 nut en belang te help5 v]bet]51 ma>1 al 9 de e]/e plaats1 omdat ik het oog5blik1 wa>9 wij zijn1 voor d]gelijke belangrijke w]k5 niet gelukkig gekoz5 v9d1 en e5 v]wijl1 al w>e het dan ook ma> van kort5 duur1 w5s*elijk en voorzigtig bes*\w1 en t5 &]e1 ma> ook bepaaldelijk1 omdat ik mij met het aangewez5 fonds niet kan v]e5ig54 ,( e5 spoorweg 9 ons l& enz4 ,wat de droogmak+ van het ,ha>lemm]me] betreft1 hoe vele ontw]p5 zijn da>toe niet re$s gemaakt1 met ,leeghwat] en welligt re$s vroeg]e te beg9n52 hoe vele w5s*5 zijn da>toe g$aan2 hoe dikw]f is het noodzakelijke aangetoond1 en hoe is dit ,me]1 ond] het mak5 van al die plann5 en b]ek5+51 uitgebreid1 9 w]k+ en kra*t toeg5om51 en hoe zal hetzelve e9delijk bij zoodanig5 voortgang geva>lijk word5 en e5e droogmak+ gebi$5d vord]58 ,ik b5 ze] voor het droogmak5 van het ,ha>lemm]me]1 en behalve het hi]vor5 gezegde1 v]e5ig ik mij met de woord5 d] ,reg]+ 9 de e]/e antwoord5 op dit ond]w]p gegev51 dat de keus niet twijfela*tig kan zijn1 dez5 uitge/rekt5 en dreig5d5 wat]plas 9 vru*tb>e veld5 h]s*ap5 te zi52 ma> ik v]s*il van op9ie omtr5t de wijze van uitvo]+3 ik w5s*te de ond]nem+ aan p>tikuli]5 toebetr\wd te zi5 en1 om da>bij e5s 9 d5 gee/ van het ond]w]p 9 e55 l&elijk5 z9 te sprek51 bezig ik het spreekwoord3 wi5 de koe behoort vat ze bij de hoorn54 ,bij e5e eig5 ond]nem+ wordt die spreuk met ern/ voor oog5 geh\d51 en de bewu/heid van voor het groote kantoor te w]k5 leidt niet tot nuttelooze ko/54 ,9 ,noordholl& zijn 9 vroeg]e eeuw5 ve]tig1 en welligt me]1 zoo groote als kle9e wat]plass51 door p>ticuli]e ond]nem+5 9 l& h]s*ap51 en mog5 wij hi]9 d5 ond]nem5d5 gee/ onz] voorvad]5 opm]k51 het teg5woordig gesla*t mag er ook op roem51 dat de mo$ voor groote zak5 nog niet is v]lor51 en het droogmak5 van het ,ha>lemm]me] nog ge5 ond]w]p is om teg5 op te zi52 ma> door ond]v9d+ wijs geword51 kan zoodanige ond]nem+ niet onvoorwa>delijk plaats v9d53 bijna alle droogmak+51 t5 m9/e 9 ,noord-,holl&1 hebb51 zelfs bij de g]+]e arbeidsloon5 en bij ze] lage prijz5 d] lev5smiddel51 f e5e ongun/ige f hoog/5s e5e ze] matige uitkom/ opgelev]d1 en bij e5e vrij zek] s*adelijke uitkom/1 zoo als bij de droogmak+ van het ,ha>lemm]me] to* wel het geval zal wez51 z\de de ond]nem+ door p>ticuli]51 zond] gun/ige conditin1 e5e dwaa%eid zijn4 ,ma> de ,reg]+ kan hi]9 te gemoet kom53 laat dezelve voor deze droogmak+1 ook met inbegrip van het ,spi]+me]1 dat1 zoo ik mij niet v]gis1 ook het idee d] commissie is1 e5e billijke bijdrage aanbi$51 vrijdomm5 v]le55 en al wat tot deze zaak w5s*elijk kan zijn1 gemakkelijk mak51 en da>teg5 bepal+5 va/h\d51 die van de zijde d] ,reg]+ niet v]lor5 mog5 gaan4 ,zoo zal bij voorbeeld ,rhijnl& 9 deszelfs be/uur en regt5 bes*]m+ behoev51 het zal van belangrijke bezw>5 on!v51 ma> ook met &]e moet5 bela/ word52 voor de ontla/+ van het boezemwat]1 dat zi* op e5' veel kle9]5 omtrek zal bep]kt v9d51 zal met naauwgezett5 ern/ moet5 gezorgd word52 de l&]ij51 die aan dez5 v]kle9d5 wat]boezem zull5 gr5z51 en na de b$ijk+ van het ,me] als oude l&5 zull5 voorkom51 zull5 welligt tegemoetkom+ behoev5 voor het aanlegg51 v]hoog5 ( v]zw>5 hunn] wat]ke]5de dijk52 de plaats+ d] wat]mol5s en /oomma*9es1 de v]bet]+ en v]me]d]+ van sluiz51 zal niet na> willekeur moet5 ges*i$52 het getal d] beide e]/e zal aanvankelijk onzek]1 ma> nad] 9 v]b& met de blijkb>e behoefte word5 va/ge/eld1 en me] d]gelijke zak51 als door de ond]v9d+ zull5 aangewez5 word51 noodzakelijk te zijn4 ,ond] het voorbeh\d van alle zoodanige bepal+5 aan de zijde d] ,reg]+1 zal het ,ha>lemm]me] word5 drooggemaakt1 zond] &]e belang5 te kort te do5 ( te b5adeel51 en hoe hoog de bijdrage d] ,reg]+ ook moge word5 bepaald1 ze zal niet onzek] en altoos m9d] zijn1 dan de ko/5 e5] eig5e ond]nem+2 de regt5 van ,rhijnl& zull5 bewa>d1 de belang5 d] omgeleg5 l&5 zull5 bes*]md word51 e5 geva>lijke plas zal niet me] be/aan1 en aan het algeme5 belang wordt e5e hoog/w5s*elijke en nuttige bijdrage gebragt4--,ik h]zegge1 aan het algeme5 belang1 want de prov9cie mag er door v]bet]51 en van de mogelijkheid e5] g$eeltelijke ov]/room+ bevrijd word51 ma> 's ,rijks kas alle5 zal nmaal1 al moge zulks nog v]re v]wijd]d zijn1 de vru*t5 van het drooggemaakte ,me] plukk54 ,wat e9delijk het laat/e g$eelte d] wet betreft1 enz4 #hg4 ,hi]op volgde de ,he] de ,bordes1 welke zeide3 ,wat het droogmak5 van het ,ha>lemm]me] betreft1 b5 ik ov]tuigd van al het heilzame van hetzelve1 en ik erk5 tev5s1 dat dit g$eelte van het ontw]p van wet zi* om ze] vele r$551 uitg$rukt 9 de memorie van toeli*t+ van het ,g\v]nem5t1 aanbeveelt4 ,het betoog van het geerd lid uit ,leijd5 voor het uitsluit5d regt van de g5oemde /ad op het ,ha>lemm]me]1 hetzij dan op d5 grond van hetzelve1 hetzij op de viss*]ij 9 di5 wat]plas1 uit oude /ukk5 ontwikkeld1 is mij ze] belangrijk en wet5swa>dig voorgekom52--ma> wanne] ik ook bij nad] ond]zoek di] /ukk5 e5e nog me] voll$ige ov]tuig+ van dat regt mogt v]krijg51 z\de het voor mij ge5e g5oegzame beweegr$55 oplev]51 omdat na> mijn inzi5 het regt d] /ad ,leijd5 dan gelijk z\de /aan met alle &]e p>ticuli]e eig5domm51 die tot bevord]+ van algeme5 nut1 beh\d5s e5e billijke s*adev]go$+1 onteig5d kunn5 word54 ,do*1 hoeze] ik dan aan de e5e zijde ov]tuigd b5 van het nuttige d] zaak1 gevoel ik aan d5 &]5 kant de billijkheid1 dat e5 w]k van zoo veel nut voor deze prov9cie1 en wa>bij het ,hoogheemraads*ap van ,rhijnl& ook zoo ze] betrokk5 is1 niet uitsluit5d worde da>ge/eld t51 ko/e van de algeme5e s*atki/4 ,het is wel wa>1 de voordeel51 welke uit die droogmak+ zull5 voortvloeij51 zijn niet alle5 eig5 aan de prov9cie ,holl&1 ma> ook de algeme5e ,/aat heeft er belang bij1 om die geva>lijke b9n5l&s*e zee uit het midd5 van d5 vad]l&s*5 grond te do5 v]dwijn52 do* dat belang is to* me] bijzond] dat van het gewe/1 wa>9 die wat]plas zi* bev9dt1 en vooral ook dat van het ,hoogheemraads*ap1 hetwelk da>door zal bevrijd word5 van de groote ko/51 die de beveilig+ van de oev]s van het ,ha>lemm]me] ja>lijks vord]t4 ,ik z\de d]halve met vel5 mijn] m$el$5 in/emm51 dat wel de ,rijks s*atki/ zi* met e5 aanzi5lijk g$eelte van de v]eis*te ko/5 bezw>5 kan1 ma> me5 tev5s1 en wel vooral ook1 omdat de toe/& van 's l&s kas zoo veel uitsp>+ v]eis*t1 dat de m$e-gent]esse]d5 9 die ko/5 moet5 deel54 ,en da> ik dit 9 de concept-wet niet aangetr(f5 heb1 en vooral ook1 da> ik voor de algeheelheid d] ko/5 hetzelfde fonds v9d aangewez51 hetwelk ik voor d5 ijz]5 spoorweg moet afkeur51 heb ik ook geme5d aan dit aangeleg5 w]k1 hoe w5s*elijk op zi* zelf1 mijne /em niet te kunn5 gev52--moet5de ik da>bij aan de beoordeel+ van me]kundig5 ov]lat51 9 hoe v]re de geprojecte]de uitvo]+ van het ontw]p aan gegronde b$5k+51 ( aan die1 welke wij 9 deze zitt+ hebb5 hoor5 aanvo]51 ond]hevig is1 en ( de ram+ d] ko/5 als voldo5de kan word5 gea*t4 ,de wijze van voorzi5+ 9 de v]eis*te ko/5 belet mij ook te /emm5 voor de w]k5 van v]s*ill5d5 a>d1 en ik oordeel tev5s met de afdeel+1 tot welke ik behoord heb1 dat die w]k5 9 de wet zelve hadd5 behoor5 uitg$rukt te word51 en dat t5 aanzi5 d] ko/51 voor i$] d]zelve v]eis*t1 e5e afzond]lijke opgave van hetge5 de algeme5e l&s-kas da>9 z\de behoor5 te drag51 9 de wet _h behoor5 gevoegd te word54 ,e5e g]egelde toe/emm+ d] ,/at5-,g5]aal 9 deze buit5gewone cr$iet5 s*e5 mij zulks te vord]54 ,het alles te zam5 trekk5de1 is het dus niet1 omdat ik het nuttige d] voordragt niet gevoel1 ma> om d5 vorm1 wa>9 hetzelve is voorge/eld1 en vooral om de wijze van voorzi5+ 9 de b5oodigde ko/51 dat ik mij g$rong5 zie ,zijne ,maje/eit e]bi$ig te v]zoek5 deze wet 9 nad]e ov]weg+1 te nem5 #hh4 ,de ,he] van ,hoorn van ,burgh a*tte de droogmak+ van het ,ha>lemm]me] hoog/ w5s*elijk en heilzaam1 en wees bij het betoog hi]van vooral ook op de pold]s van ,w\brugge en &]51 die nog ond] de gevolg5 zu*tt5 d] /orm5 van ,novemb] en ,decemb] #ahcf1 en de da>door v]oorzaakte ov]/room+5 van het ,ha>lemm]me]4 ,de v]m5g+ e*t] van twee ongelijksoortige ond]w]p5 en het onraadzame d] voorg$rag5 f9anciele maatregel51 d$5 hem teg5 de wet /emm5 #hi4 ,de ,he] ,repela] zeide3 ,wat het droogmak5 van het ,ha>lemm]me] aangaat1 hoe w5s*elijk die zaak op zi* zelve ook bes*\wd moge word51 en 9 de gevolg5 van belang voor het ,rijk moge zijn1 zoo doet zi* e*t] alhi] de vraag op1 ( het raadzaam is1 zoodanige ond]nem+ jui/ 9 de teg5woordige om/&igh$5 te beg9n53 indi5 er to* ge5 p]iculum 9 mora be/aat1 z\de m5 dan die bew]k+ niet tot ges*ikt] geleg5heid kunn5 uit/ell58 zijn er zoodanige dr+5de r$55 aanwezig1 welke de droogmak+ van dat ,me] zond] uit/el en gebi$5d vord]52 wa>om dan dezelve1 het zij met e]bi$ gezegd1 aan deze v]gad]+ niet k5ba> gemaakt8 ,mogt5 er e*t] ge5e zoodanige ov]weg5de r$55 be/aan1 w>e het dan niet bet] e5 gun/ig] tijd/ip da>toe uit te kiez5 #ij8 ,de ve]ti5de sprek] 0 de ,he] ,ho(t1 welke dus sprak3 ,ik 0 voornem5s1 om e5 uitgebreid advijs uit te br5g5 ov] de ond]havige wet2 ma> toegev5de aan het v]lang5 van vele l$5 en 9 aanm]k+ nem5de de lang g]ekte a&a*t van ,u ,edel ,mog5d51 wa>van ik ge5 misbruik wil mak51 zoo zal ik1 da> vele van mijne b$5k+5 re$s door &]e l$5 zijn opg5om51 v]d] van het woord afzi5de1 mij alle5 bepal5 tot n punt1 wa>toe ik mij v]pligt gevoel4 ,da> het ,u ,ed4 ,mog5d5 bek5d is uit de /ukk51 welke weg5s het ,ha>lemm]me] zijn m$eg$eeld1 dat ik behoord heb tot de commissie1 welke da>ov] rapport heeft uitgebragt1 en als /rijdig met de bemoei5iss5 di] commissie1 voor dezelve1 ma> vooral voor de ,reg]+1 welke die commissie heeft b5oemd1 e5igz9s griev5d is voorg$rag51 namelijk als( het ,be/uur van ,rhijnl& t5 deze niet w>e gek5d2 iets dat niet alle5 9 de afdeel+51 ma> ook bij de b]aadslag+ van h$51 en wijd]s 9 e5 adres aan deze ,kam] g]igt en 9 de dagblad5 opg5om5 en publiek geword51 is bewe]d3 hi]ov] nu moet ik ,u ,ed4 ,mog5d5 zegg51 dat op gevraagde voordragt van ,rhijnl& door ,z4 ,m4 de ,he] du ,pui1 ,secret>is van de /ad ,leijd51 9 die commissie is b5oemd geword51 ev5 als de ,he] de ,bruyn ,kops1 ,burgemee/] van ,ha>lem1 welke ook is lid van het ,be/uur van ,rhijnl&1 zoodat twee l$5 van dat ,be/uur 9 de commissie zitt+ hadd52 dat die ,he]51 ev5 als ik voor ,am/]dam da>9 zitt+ hebb5de1 met ruggespraak met onze committ5t5 hebb5 geh&eld1 zoodat die ,he]5 d5 ,he] opzigt] van ,rhijnl&1 ,hanegraaff1 9 onze delib]atin en t] visie d] /ukk5 hebb5 m$egevo]d1 zo[el als ik e5' deskundige uit de ho(d/ad2 dat al de bezw>5 van ,rhijnl& teg5 het ontw]p d] droogmak+ zijn ov]wog5 en gewek51 voor het nam5s dat ,be/uur aan onze commissie +elev]d en door dezelve 9 deszelfs geheel ov]g5om5 plan met teek5+ en ram+ van ko/5 voorzi51 7?ans nog t] inzage op de griffie van deze ,kam] ligg5de71 van de geprojecte]de v]bet]de uitwat]+ te ,katwijk2 en dat wijd]s het bij onze commissie ook door mij /]k aang$rong5 voornem5 om de droogmak+ van het ,spi]+me] aan te rad51 is opgegev51 alle5 to5 wij de zek]heid me5d5 te hebb51 dat bov5gemelde m$ew]k+ van ,rhijnl& getuigde van de go$e gez9dheid t5 deze van dat ,be/uur1 en hetzelve da>door g5oegzam5 wat]boezem erk5de te hebb54 ,na al dat aangevo]de1 laat ik het beoordeel51 ( ,rhijnl& al dan niet gehoord is1 ov] aan de natie4 ,ik heb gezegd #ia4 ,9 de ,n$]l&s*e ,/aats-,c\rant van d5 #ba ,april #ahch1 ,no4 #ie1 heeft de ,he] ,ho(t dan ook de r$evo]+1 welke hij _h v]me5d 9 de ,kam] uit te sprek51 do5 drukk52 ik neem uit dezelve hi] ov] hetge5 tot het ,ha>lemm]me] betrekk+ heeft en aldus luidt3 ,heb ik iets gezegd ov] de ijz]baan1 al?ans zull5 ,u ,edel ,mog5d5 dit van mij v]wa*t5 van het ,ha>lemm]me]1 e5e zaak1 die ik da>5teg5 ga>ne d]zelv] beslag zag v]w]v51 door deze hoog/ geva>lijke en al me] en me] to5em5de v]niel+skra*t uitoef55de b9n5l&s*e zee te zi5 droog gemaakt en h]s*ap5 9 e5e welige vlakte1 wa>toe de w5s* van all51 die de zaak k5n51 zi* zoo ern/ig uit/rekt2 en ook da>ond] mag ik mij rangs*ikk51 zo[el als grondeig5a>1 alsook als bela/+s*uldige van ,rhijnl&1 en v]me5 dus mijne /em 9 die betrekk+1 met mijne m$e-slagt(f]s van de woel+5 van dat ,me]1 zo[el voor de droogmak+ te mog5 v]heff51 als &]e bund]pligtig5 aan ,rhijnl&1 die tot dus v]re gespa>d zijn1 er teg5 will5 sprek54 ,ma>1 ,ed4 ,mog4 ,he]56 wat zal ik al veel bijvoeg5 bij hetge5 /aat 9 het u bek5d rapport d] commissie van ond]zoek deswege1 wa> ik de e] gehad heb van mijne teek5+ ond] te /ell51 en dat het noodzakelijke1 het uitvo]lijke1 en1 9 n woord1 het aannemelijke da>van vrij ov]tuig5d moet bewijz54 ,ik bek51 dat ik ga>ne gezi5 _h1 dat deze ond]nem+ zi* ook _h kunn5 uit/rekk5 ov] het zoog5aamde ,spi]+me]2 ma> toegev5de 9 dez5 aan de zw>igh$51 die zi* 9 de uitvo]+ opd$5 bij e5 ze] gewigtig wat]be/uur 9 die /rek51 welks m$ew]k+ veel wa>d 0 en wa>van de teg5w]k+ niet v]kieslijk 01 zoo heb ik dat /uk geteek5d 9 de volle v]zek]+1 dat het ,be/uur van ,rhijnl&1 wa>van twee l$5 het rapport m$e geteek5d hebb51 en na geh\d5e ruggespraak met hunne m$ebe/uurd]s1 aan die commissie hoog/ belangrijke hulpmiddel5 hebb5 gesupp$ite]d en door deze zijn ov]g5om52--ik b]oep mij1 om niets me] ( &]s te noem51 op het project met teek5+ en ram+ van de uitbreid+ van het ,katwijks*e kanaal1 t] griffie dez] ,kam] 9 natura aanwezig en door ,rhijnl&s ,be/uur opgemaakt1 aan de commissie ov]gegev53 is dit hoor5 van dat ,be/uur1 ( is het dit niet8 7,ik vraag dit tot w$]legg+ van het ongegronde van d5 kreet1 als( dat ,be/uur onkundig van de zaak 074--,zoo heb ik1 zeg ik1 dat /uk geteek5d1 al wordt de droogmak+ niet zoo voll$ig als ik die w5s*te3 &]e l$5 di] commissie met mij het w5s*elijke van het droogmak5 van het ,spi]+me] opgegev5 hebb5de1 alle5 omdat wij op ,rhijnl&s m$ew]k+ /aat maakt54 ,ma> ik zie1 dat ik uit ijv] voor de zaak te v]re ga1 en mij inlaat 9 e5e aanprijz+ van dezelve1 die m9d] het ond]w]p onz] beoordeel+ moet zijn3 de vraag1 ( er geld5 uit de s*atki/ voor moet5 gegev5 word51 is alle5 van onze compet5tie1 en ja antwoord ik da>op4 ,het is ge5 w]k voor nagebur5 ( omligg5de grondbezitt]s1 deze zijn re$s v]bela/ 9 al de ,rijks la/53 dit is n- en &]maal bewez51 to5 wij ov] de grondla/5 b]aadslaagd52 deze zijn bov5di5 nog zdanig g$rukt door mol5-1 pold]- en &]e ongeld51 dat ab&onn]5 van hunne bezitt+5 e]d] het voornem5 z\de zijn1 dan nieuwe la/5 te drag52 met grond dus mag m5 's ,rijks hulp 9 dez5 zoo go$ vrag5 en v]wa*t51 als wij ja>lijks &]e prov9cin1 zoo als ,zeel& en ,ov]ijssel1 9 v]h\d+ tot de ov]ige1 ov]wigtige a&eel5 zi5 trekk5 bij de begroot+ 9 de wat]w]k5 van het geheel2 en let m5 er dan op1 aan wie de e9delijke voordeel5 van de opbr5g/5 d] drooggemaakte grond5 zull5 bat51 is het dan niet 9 de ,rijks cassa1 dat v]re het me]5deel van al de directe en indirecte bela/+51 die door de zi* alda> te ve/ig5 bevolk+ zull5 opgebragt word51 zull5 vloeij58 ,e5e zw>igheid nog moet ik opnem51 die no* bij de commissie bov5gemeld1 wa> de bezw>5 d] /ad ,leijd5 door de welwill5dheid van ,z4 ,m4 zijn +ezond5 gewee/1 no* 9 de aanm]k+5 d] afdeel+5 is geopp]d1 ma> nu voor het e]/ 9 de b]aadslag+ is opgekom5 teg5 de droogmak+ van het ,ha>lemm]me]1 en deze is3 dat dit ,me] e5 eig5dom di] /ad z\de zijn1 en die /ad niet gehoord z\de zijn 9 dez54 ,het is wa>1 er 0 9 die commissie ge5 lid van de ,reg]+ di] /ad1 hoeze] de ,secret>is van dezelve als lid van ,rhijnl& da>9 zitt+ _h4 ,het punt van eig5dom is niet geopp]d1 zeide ik2 do* 0 dat opgegev51 wel nu1 het antwoord z\de zijn gewee/1 als m5 dan di5 eig5dom bewees3 ,gij1 eig5a>6 zorg dan1 dat uw eig5dom niet s*ade aan d]d54 ,en hoe hoog dit nu opgevijzeld is1 ev5 /]k z\de die /ad dit eig5doms-regt zoek5 af te s*uiv51 wanne] al de geld51 die het ,rijk1 ,rhijnl&s bund]pligtig5 en alle zij1 die s*ade door de ,me]-wat]5 gel$5 hebb5 ( lijd51 moet5 drag51 betaald zijn1 op die /ad e5s v]haald wi]d54 ,ik gelo( dus we9ig aan dat bezwa> te mog5 he*t51 en jui*e toe1 dat wij e5e grondwet hebb51 die 9 art4 #bae het toezigt ov] die w]k5 aan d5 ,kon+ opdraagt1 om die eig5>51 die door v]ona*tzam+ van het ond]h\d van hunn5 eig5dom &]5 s*ad51 op d5 regt5 weg te br5g54 ,wat het hoor5 betreft1 kan ik hi] nog bijvoeg51 dat de commissie1 alln op de vraag di] /ad1 e5' duik] t] inlat+ van wat] van d5 ,i,jssel heeft voorg$rag51 en da>toe is beslot51 al zijn de ko/5 niet 9 de ram+ opg5om54 ,en wa>om niet8 omdat die /ad niet1 ev5 als ,rhijnl& voor de v]bet]+ van het ja ?ans niet voldo5de1 ma> nu v]bet]d zull5de word5 ,katwijks kanaal1 e5e begroot+ en ram+ van ko/5 heeft opgegev54 ,er is 9 de afdeel+5 ook gesprok5 van d5 w$]/&1 welk5 die droogmak+ ond]v9dt bij twee adress5 aan deze ,kam] +ezond54 ,wat betreft het e5e van d5 ,he] van ,pall&t1 dit is eig5lijk niet teg5 de droogmak+ zelve1 ma> teg5 de wijze hoe1 en behoort dus geheel bij de adm9i/rative en niet bij de wetgev5de magt2 deze ,kam] kan to* wel niet besliss51 ( er e5 /oomw]ktuig te ,sp>5dam al dan niet moet kom54 ,het &]e van e5ige grondeig5a>s1 wa>ond] e5 lid van ,rhijnl&s ,be/uur1 e5 ,be/uur dat1 hoe groot 9 magt en hoe groot 9 dez5 ook opgevijzeld1 ind]daad dan to* ma> is e5 ,pold]be/uur 9 het groot1 alle5 9 de middel5 van uitvo]+ w]kzaam door omslag en pold]geld5 door de grondbezitt]s opgebragt3 ik zeg dit om te do5 gevoel51 dat al die grondbezitt]s met ern/ moet5 w5s*51 dat die al klimm5de omslag5 mog5 v]m9d]51 en dat vooruitzigt is er nu1 dat er e5 breidel zal gelegd word5 aan de v]woe/+5 van di5 wat]plas4 ,elk hunn] te hoor5 0 onmogelijk1 hun all] v]teg5woordig]s zijn gehoord1 heb ik gezegd en h]haal ik2 dus zal dat adres dan ook wel van ge5 ov]wigtig belang te bes*\w5 zijn4 ,/ond deze zaak nu e9delijk op zi* zelve1 met ern/ en ijv] z\de ik de wet voor aannemelijk v]kl>52 ma>1 helaas6 al te veel bezw>5 ontmoet ik om ov] te /app51 om er dit ne deel van te v]krijg54 ,want behalve het re$s vroeg] door mij gezegde ov] &]e bezw>51 zoo is er nog e5 ho(d>gum5t teg51 en dat is wel het voornaam/e2 7want ov] die kle9e weg5 en &]e w]k5 zal ik nu kor!id%alve ma> niet sprek537 ik b$oel het f9anciel g$eelte zelf en niet zoo ze] de grootte d] somm51 die b5oodigd v]kla>d word52 want ge5e somm5 zijn te groot1 als de vru*t5 da>van zoo blijkba> zijn te v]wa*t51 dat alle twijfel ov] dezelve wegvalt2 ma> ov] het bezig5 hi]toe van geld51 die moet5 voortspruit5 uit fonds51 aan welke e5e va/e be/emm+ is gegev5 en niet dan onzek] t]ug zull5 zijn gekom51 dn en wanne] die b5oodigd zull5 zijn4 ,dit ond]w]p nu nad] te ontwikkel5 z\de ik met welgevall5 do52 ma> 9 de process5-v]baal d] afdeel+5 en door vorige sprek]s is hetzelve re$s z uite5 gezet1 dat ik mij da>van als nu v]me5 te mog5 on?\d51 te me]1 da> ik ,u ,edel ,mog5d5s a&a*t welligt re$s te lang heb bezig geh\d54 ,ik moet tot mijn le$wez5 d]halve ,z4 ,m4 v]zoek51 de wet 9 nad]e ov]weg+ te nem51 enz4 ,e9delijk v]d$igde ,z4 ,e4 de ,m9i/] van ,f9ancin ,jr4 ,beela]ts van ,blokl&1 die tev5s ,lid d] ,kam] is1 de wet1 en zeide met betrekk+ tot het ,ha>lemm]me]3 ,e5 &] gewigtig doel van het 9 b]aadslag+ zijnde wets-ontw]p is het droogmak5 van de ,ha>lemm]me]4 ,deze groote wat]plas1 die re$s 9 vroeg] j>51 ja1 ik mag wel zegg5 9 vroeg] eeuw5 7want re$s t5 tijde van ,pr9s ,maurits w]d de noodzakelijkheid +ezi571 zoo veel /( tot bezorgdheid heeft opgewekt1 is hoe lang] hoe dreig5d] geword51 en de /orm5 9 #ahcf en het beg9 van #ahcg hebb5 het geva> al me] en me] aans*\welijk gemaakt4 ,de ,reg]+1 aan h>5 pligt tot 's ,l&s beh\d getr\w1 heeft dan deze gewigtige zaak tot e5 ond]w]p van gezet en naauwkeurig ond]zoek gemaakt1 wa>van het ontw]p1 aan ,u ,ed4 ,mog4 bek5d1 de uitkom/ is2 alle belang5 zijn da>bij 9 het oog geh\d5 en zoo veel mogelijk v]e5igd4 ,dit is het voordeel van e5 ,be/uur op nheid gegrond1 dat teg5/rijdige1 plaatselijke ( bijzond]e belang51 die 9 onze vorige /aatsge/elt5is zoo dikwijls algeme5 nuttige inrigt+5 teg5hield5 ( dw>sboomd51 aan het algeme5 belang ond]ges*ikt kunn5 word51 ( liev]1 zond] s*5d+ van bijzond]e regt5 zi* 9 het algeme5 belang en 9 het algeme5 welzijn oploss54 ,dezelfde r$551 die t5 aanzi5 d] ijz]5 spoorweg5 mij w$]hield5 9 vele bijzond]h$5 te tr$51 w$]h\d5 mij ook da>van met betrekk+ tot dit groote w]k1 welks nut en noodzakelijkheid door kundige en bevoegde beoordeela>s algeme5 is erk5d3 zoodra de commissie1 met die taak bela/1 dezelve _h afgew]kt1 heeft de ,reg]+ niet g$raald 9 h>e pog+ tot v]wez5lijk+ e5] zaak1 die voor het geheele ,rijk van het groot/e belang is1 omdat zij e5 groot geva> zal afw5d51 omtr5t #ag1jjj bund]5 l&s aan het wat] zal ontwoek]51 en d5 algeme55 l&s rijkdom zal v]me]d]54 ,ma> is die noodzakelijkheid dan ?ans zoo dr+5d8 ,ik antwoord zond] a>zel+1 ja3 die noodzakelijkheid 0 re$s lang dr+5d1 en wordt het dagelijks me]2 vroeg] konde de zaak niet word5 bij de h& g5om51 omdat het ond]zoek moe/ voorafgaan2 tot lang] uit/el is ge5e r$51 want dezelfde vraag1 ( het nu zoo dr+5d noodig is1 kan ev5 go$ 9 e5 volg5d1 9 e5 twe$e1 9 e5 d]de ja>1 enz4 g$aan word51 en z\de e5 uit/el tot e5' onbepaald5 tijd kunn5 word5 g]ekt1 tot het welligt te laat z\de zijn1 en de v]wez5lijk+ moeijelijk] en ko/ba>d] z\de word53 gelijk n laat/e druppel wat]s e9delijk d5 emm] doet ov]loop51 die lang v]me]d]+ bij /ral5 heeft v]drag51 zoo kan n noodlottig oog5blik1 door niem& te b]ek551 onh]/elb>e ramp5 v]oorzak54 ,om deze ( g5e bes*\w+5 van ond]ges*ikt belang1 behoort het aanvang5 d] zaak niet te word5 uitge/eld1 die kunn5 9 d5 voortgang d] uitvo]+ word5 9 aanm]k+ g5om51 en na> bev9d van zak5 da>omtr5t word5 te w]k gegaan2 want m5 zal to* de ,reg]+ niet zoo g$a*teloos voorond]/ell51 van niet op alle belang51 die t5 dez5 9 aanm]k+ kunn5 en moet5 kom51 te hebb5 gelet ( te zull5 blijv5 lett54 ,dat h&el5 na> bev9d van zak51 g$ur5de het w]k1 v]di5t da>om niet met d5 naam e5] geva>lijke proefnem+ te word5 be/empeld1 zoo als 9 e5 d] reque/5 is ges*i$2 want wel v]re1 dat m5 de zaak aan proefnem+5 z\de will5 bloot/ell51 heeft m5 bij e5e mogelijke gebeurt5is het hulpmiddel nev5s de kwaal aangewez54 ,dat ond]tuss*5 dit gewigtig w]k bet]e uitkom/51 9 kort]5 tijd en met m9d]e ko/51 dan wel vroeg] 0 b]ek5d1 belo(t1 zal niem& behoev5 te v]wond]51 die de kra*t van d5 /oom 9 aanm]k+ neemt3 e5e beweegkra*t1 welke onze voor\d]s niet gek5d hebb51 ma> alm$e van d5 voortgang 9 beoef55de wet5s*appelijke k5nis getuigt1 en zoo veel toebr5gt tot de v]vull+ van tallooze behoeft5 en g5iet+5 des lev5s4 ,ma> heeft de ,reg]+1 met geme5 ov]leg d] ,/at5-,g5]aal1 wel het regt tot deze droogmak+8 ,deze b$5k+1 door e5' gea*t sprek] 9 het midd5 gebragt1 is zek] van gewigt1 en v]di5t dus e5e bijzond]e beantwoord+3 aan de /ad ,leijd5 z\de de eig5dom d] ,ha>lemm]me] toebehoor52 zij _h di5 titulo on]oso v]kreg51 en kon d]halve1 zond] h>e toe/emm+1 da>van niet word5 ontzet2 zij 0 ond]tuss*5 9 h>e belang5 niet gehoord1 ev5m9 als ,ha>lem en het ,hoogheemraads*ap van ,rhijnl&4 ,ik antwoord da>op3 #a4 dat het niet jui/ is te zegg51 dat die /$5 en het ,hoogheemraads*ap niet z\d5 gehoord1 ( niet 9 de geleg5heid ge/eld zijn gewee/1 d]zelv] belang5 te do5 geld52 het collegie van ,rhijnl& is g]aadpleegd ov] het b5oem5 van twee l$5 uit deszelfs midd5 9 de commissie om dit w]k te ond]zoek5 en da>omtr5t te advijz]52 de ,he]5 de ,bruijn ,kops en du ,pui zijn da>op g$esigne]d en b5oemd1 omdat de e]/e 0 ,burgemee/] van ,ha>lem1 de twe$e ,secret>is van ,leyd51 en dus1 zoo 9 die ho$anigheid1 als 9 betrekk+ van ,hoogheemrad51 9 /aat w>51 de belang5 di] /$5 en van ,rhijnl& te do5 geld51 gelijk die ook 9 aanm]k+ zijn g5om54 #b4 ,wat d5 eig5dom van ,leyd5 betreft1 wilde ik wel e5s wet51 ( die /ad voor de ,ha>lemm]me] zi* 9 de grondbela/+ heeft aangegev51 gelijk zij v]pligt z\de zijn indi5 zij eig5>esse 0 van di5 wat]plas1 want wat] is zo[el 9 het kada/] begrep5 als l&2 ma> te regt is zij 9 de grondbela/+ niet aangeslag51 omdat zij ge5' eig5dom van de ,me] heeft4 #c4 ,al wat uit de voorgelez5e oude oorkond5 blijkt1 is1 dat zij ind]tijd geko*t heeft het vroon1 dat is de viss*]ij 9 e5 groot g$eelte van de ,me]3 wat kan da>uit op zijn hoog/ volg58 ,dat zij het regt op die viss*]ij beh\dt1 zoo lang de ,me] wat] blijft4 ,zij is van dezelfde conditie als i$] &] viss*]1 arm ( rijk2 ma> de droogmak+ drom teg5 te h\d51 da>toe be/aat ge5 regt2 indi5 hi] e5 eig5dom be/aat1 dan /aat da>teg5 ov] het regt van onteig5+ t5 algeme55 nutte1 en de uitoef5+ van dat regt1 volg5s de nog be/a&e wet van #ahaj1 kan niet v]h9d]d word51 ma> e5e vraag van s*adeloos/ell+ do5 ont/aan volg5s de grondwet en het geme5e regt4 ,d]gelijke belang5 zijn ook niet uit het oog v]lor53 opzettelijk is da>ov] 9 het algeme5 het ,dep>tem5t van ,ju/itie g]aadpleegd1 en de uitkom/ van dat ond]zoek is gewee/1 dat de zaak da>om niet behoefde opgeh\d5 te word51 ma> dat elke opkom5de reclame z\de moet5 word5 ond]zo*t1 elks regt51 hetzij bij d5 gewon5 regt]1 hetzij eld]s1 ov]wog51 en da>op regt g$aan1 zoo als bevond5 z\de word5 te behoor54 #d4 ,ge5 bijzond] belang kan het algeme5 belang 9 d5 weg /aan2 zij zijn voorbij1 die rampzalige tijd51 to5 e5e enkele /ad de nuttig/e en 9 het algeme5 belang noodzakelijk/e w]k5 konde v]h9d]52 zij zijn voorbij1 en gelukkig voorbij1 die tijd51 to5 de /ad ,leijd5 aan h>e g$epute]d5 t] /aatsv]gad]+ van ,holl& de in/ructie konde gev5 en met e$e do5 belov51 dat zij nooit 9 de droogmak+ d] ,ha>lemm]me] z\d5 toe/emm54 ,wij1 ,ed4 ,mog4 ,he]56 hebb5 e5' &]5 e$ afgelegd3 wij zijn als l$5 d] ,/at5-,g5]aal v]bond51 het algeme5 belang met al ons v]mog5 te bevord]51 zond] ons door prov9ciale1 plaatselijke ( bijzond]e belang5 da>van te lat5 aftrekk54 ,welke1 de voordeel5 dez] droogmak+ zull5 zijn1 behalve het beveilig5 van e5 groot g$eelte des l&s1 en da>ond] de ho(d/ad des ,rijks1 teg5 e5 onh]/elba> v]d]f1 is niet wel a priori met e5e voll$ige1 dat is onbetwi/b>e jui/heid te b]ek552 ma> wanne] m5 aanneemt1 dat de droog gemaakte l&51 door elk&] g]ek5d1 f #bjj1--p] bund] kunn5 opbr5g5 7door sommig5 wordt die prijs op veel me]1 door &]5 op m9d] b]ek5d71 dan v]krijgt m5 voor de #af1gjj bund]s e5e som van drie millio5 drie hond]d ve]tig duiz5d guld52 dit mag wel e5e go$e opbr5g/ gea*t word5 voor e5 w]k1 wa>van de ko/5 neg5 millio5 kunn5 hebb5 beloop53 ma> dit is sle*ts e5 aanvankelijk voordeel uit de e]/e s*epp+ 7om het zoo te noem57 di] l&5 te v]wa*t52 die l&5 nem5 n de droogmak+ en beb\w+ 9 wa>de toe2 kudd5 vee word5 op dezelve t] graz+ geweid2 het zuivel wordt 9 e5e groote hoeveelheid v]me]d]d2 veldvru*t5 van v]s*ill5d5 a>d word5 er geteeld2 fabrijk5 word5 er welligt hi] en da> geve/igd2 won+5 en &]e getimm]t5 word5 er geb\wd2 dorp5 rijz5 op2 all]lei n]+5 en b$rijv5 kom5 er aan d5 gang2 en t]wijl het l& aan het wat] zal ontwoek]d zijn1 v9d5 da> duiz5de nijv]e +ezet55 w]k1 duiz5d5 word5 aan armo$e onttog52 van al deze v]me]d]+5 van welva>t1 plukt het algeme5 de s*oon/e vru*t51 en deze w]k5 weldadig op de s*atki/ t]ug1 aan welke ond]s*eid5 opbr5g/5 9 reele en p]soneele1 directe en indirecte la/5 toevloei51 welke dus ongevoelig de gemaakte ko/5 v]go$54 ,e5e v]li*te ,reg]+1 welke dit w]k zal hebb5 te weeg gebragt1 en e5e ev5 v]li*te volksv]teg5woordig+1 welke door e5e onbekromp5e m$ew]k+ de ,reg]+ da>toe zal hebb5 9 /aat ge/eld1 zull5 zi* bij e5e dankb>e nakomel+s*ap e5e e]zuil hebb5 ge/i*t1 duurzam] dan metaal ( m>m]4 ,e5e d]de soort1 enz4 #ib ,ik heb de hi]vor5/a&e r$evo]+5 gegev51 zoo als zij 9 de ,n$]l&s*e ,/aats-,c\rant zijn geplaat/ #ic4 ,m5 ziet uit dezelve1 dat ik bij d5 aanvang niet t5 onregte zeide1 dat van de vijfti5 ,l$51 die ov] de voorge/elde wet het woord hebb5 gevo]d1 er niet n is gewee/1 die zi* teg5 de droogmak+ van het ,me] heeft v]kla>d1 ja dat de mee/e hunn] het het vewez5lijk5 van dit zoo lang re$s b]aamd plan w5s*elijk hebb5 g5oemd4--,de voorg$rag5e wet is met #df /emm5 teg5 #b1 zijnde die van de ,he]5 ,beela]ts van ,blokl& en ,we]ts1 afge/emd4--,mag m5 g]u*t5 geloov51 dan h\dt de ,reg]+ zi* nog /e$s onl$ig om dit plan te v]wez5lijk51 en z\ ,z4 ,m4--wi5s belang/ell+ 9 alle nuttige ond]nem+5 nog dez] dag51 door het ,besluit tot het aanlegg5 van e55 ijz]5 spoorweg na> ,arnhem1 op nieuw geblek5 is1--d5 ,m9i/] van ,b9n5l&s*e ,zak5 hebb5 gela/1 om e5ige proev5 te do5 nem51 t5 e9de te g]ak5 tot de bepal+ d] be/e wijze van uitvo]+ di] ond]nem+1 +eval m5 mogt besluit51 om da>m$e e55 aanvang te mak54 ,is dit zoo1 dan mog5 wij ons vleij51 dat nog 9 onz5 leeftijd die inw5dige vij&1 gelijk m5 het ,ha>lemm]me] met regt mag noem51 zal word5 t5 ond]gebragt3 en dat nog e5maal het nagesla*t1 het alsdan bloeij5d ,ha>lemm]me]1 welig beb\wd en talrijk bewoond1 aans*\w5de1 met dankba>heid aan de zorg5 van het voorgesla*t zal d5k54 ,de ,all]hoog/e s*5ke hi]toe ,zijn5 zeg56 ,am/]dam1 #ahch4 ,c&ore et ardore4 ,,ha>lemm]me]-,,boek4 ,,bes*rijv+ ,,en ,,voorb]eid+ ,,tot ,,het ,,b$ijk5 ,,en ,,droogmak5 ,,van ,,de ,,ha>lemm]-,,me]4 ,om te v]toon5 aan de ,edele1 ,wijze1 ,voorzi5ige ,he]51 de ,/at5 van ,holl&1 en aan ,zijne ,hoogheid d5 ,pr9s van ,oranje1 enz4 ,ook m$e aan de ,edele ,he]5 ,burgemee/]51 ,rad5 en ,reg5t5 van de groote ,/$5 ,ha>lem1 ,leid51 ,am/]dam en ,g\da4 ,desgelijks aan de ,edele ,he]5 ,dijkgraaf en ,heemrad5 van ,rhijnl&4 ,dat zij1 als ov]/e bew9dhebb]s1 geliev5 hi]9 e5 we9ig te specul]51 en m$e help5 h&hav5 e5dragtelijk te zam5 met go$5 raad en daad1 om dit groote1 treffelijke1 he]lijke en l(ba>lijke noodw5dige w]k e5s bij de h& te nem5 en met ,gods hulpe te mog5 b$ijk5 en voltrekk54 ,hetwelk z\ di55 tot nut1 pr(ijt en voordeel van het geme5e be/e voor het ,vad]l&4 ,concordi res p>vae crescunt4--,e5dragt maakt magt4 ,voorzi5ige ,he]56 ,aan vele li$51 die 9 de nabijheid van ,ha>lem1 ,leid5 en ,am/]dam woona*tig zijn1 is het wel bek5d1 dat de ,ha>lemm] ,me] nu teg5woordig e5 groot1 v]d]felijk en s*adelijk wat] is1 gelijk e5e b9n5l&s*e zee1 die alle j>5 e5e groote afbreuk doet aan de omligg5de l&5 en +ezet551 gelijk e5 v]sl9d5de wolf1 zoodat de vrees niet ongegrond is1 dat het k9d al gebor5 is1 dat het z\ kunn5 belev51 dat die zelfde me] zoo veel z\ inslijt51 dat ze nabij de poort van ,am/]dam z\ kom51 en v]s*eid5e dorp5 da> rondom g]une]d z\d5 wez54 ,dat m5 ook m$e d5 ,ha>lemm]dijk aan de zuidzijde op v]s*eid5e plaats5 met groote kra*t van paalw]k teg5 de ,me] z\ moet5 h\d54 ,hetwelk ik alhi] navolg5de bij v]s*eid5e exempel5 zal v]hal54 #b4 ,v]s*eid5e li$5 van ,aalsme] hebb5 mij v]haald1 dat bij hun lev51 door deze ,me]1 e5e groote m5igte van ,morg5-tal5 weggeslet5 is1 bijna e5 k5n+ van het l& af4 ,da>5bov5 is mij nog door twee gelo(wa>dige li$5 v]teld1 dat het huis van hunn5 vad] _h ge/aan hond]d ro$5 van de ,me]1 bij e55 l&met] gemet51 en dat ti5 j>5 da>na het wat] van de ,me] kwam tot aan het huis1 zoodat m5 g5oodzaakt w]d het af te brek51 zoodat 9 e5 ja> ti5 ,ro$5 9 de bre$te w]d weggespoeld4 ,te di5 tijde gebeurde het ook1 dat alda> e5 b\wakk] 0 geleg5 van vijfti5 ,ro$5 lang1 die met e5' groot5 /orm op n5 na*t gans* en geheel 0 weggespoeld4 #c4 ,nog heeft mij ,willem ,jansz4 ,bre*t5 van ,aalsme] v]haald1 dat zijn grootvad] zi* h]9n]de1 dat het l& van de ,v5nep en het l& van d5 ,ruig5hoek zoo nabij elk&] kwam51 dat m5 de sloot5 da>tuss*5 met e5' /ok kon ov]spr+54 ,deze en d]gelijke voorbeeld5 zijn er vele2 do* het z\ te lang zijn ze alle te v]hal54 #d4 ,ma> ik kan niet nalat5 te meld51 hetge5 mij de ,secret>is van ,slot5 onlangs v]haalde1 dat namelijk de ,me] 9 de nabijheid van ,slot5 vijftig ro$5 l&s 9 de bre$te op n ja> wegg5om5 heeft4 ,dat1 met e5' ijsgang1 het ijs1 #de tr$5 9 de bre$te1 ond] het zwoord van het l& 0 doorgeloop54 ,en wat me] is1 zek]e ,cryn ,piet]sz1 van ,nieuw]k]k1 _h des avonds e5e fuik 9 de ,me] gezet1 aan de s*or van het l&2 to5 hij des morg5s de fuik wilde hal51 vond hij het l& door e55 groot5 /orm des na*ts ti5 vadems weggeslet5 en +eloop54 #e4 ,cornelis ,jonklaas van ,aalsme]1 oud #fd j>51 bij mij wel bek5d1 heeft mij 9 de ma& ,ma>t #afda v]haald1 dat hij met zijn5 vad] op d5 ,ruig5hoek gegaan heeft1 dat zijn vad] hem aanwijz+ de$ van e5 huis en erve1 dat alda> ge/aan _h1 en dat zijn vad] zi* h]9n]de1 dat da> nog van de ,me] af #ejj ro$5 l&s vr het huis w>51 en dat1 bij zijn lev51 het huis en de erve met die #ejj ro$5 l&s gans* en geheel 0 weggeslet54 #f4 ,nog heeft de voorzegde ,jonklaas mij bij die geleg5heid v]haald1 dat zek] oud man1 g5aamd ,g]ritje ,fel1 zi* h]9n]de1 dat op e55 na*t e5 zek] getal v]dolv5 akk]s 0 weggeloop51 hetwelk wel #dj ro$5 9 de bre$te 04 ,zoodat er deze wolf altijd zijne klaauw5 inslaat1 en niet s*roomt d5 eig5a>s hunne l&5 te b5em54 #g4 ,9 hetzelfde ja>1 nu onlangs gel$51 9 de ma& van ,octob]1 b5 ik gewee/ te ,ha>lem1 alwa> ik met v]s*eid5e burg]s veel heb gesprok5 ov] d5 inh\d van mijn ,ha>lemm]-,me]boek1 en ov] het b$ijk5 van de ,me]2 to5 b5 ik ook gekom5 bij e5e oude vr\w1 geheet5 ,ang5ietje ,jacobs1 won5de 9 de kle9e ,h\t/raat1 die mij v]haalde1 dat ha> vad] 9 zijn' tijd e5 /uk l&s _h1 geleg5 bij ,hillegom1 teg5ov] de ,v5nep1 en dat da> nog twee groote /ukk5 l&s aan d5 ,me]kant vr lag51 en dat bij ha>s vad]s lev5 die groote /ukk5 l&s gans* en geheel w>5 weggeslet54 #h4 ,nog wi/ deze vr\w te v]hal51 dat zij van h>e voor\d]s dikwijls _h hoor5 zegg51 dat het l& van de ,v5nep en het l& van ,hillegom zoo digt aan elk&] kwam51 dat m5 met e5 raft] ( plank ov] de sloot5 kon gaan van de e5e plaats op de &]e4 #i4 ,nog e5 zek] burg] van ,ha>lem1 geheet5 ,jacob ,joo/51 die heeft m$e1 9 d5 tijd van drie j>51 bij de ve]tig morg5 l&s op het we/5d van ,aalsme] v]lor51 die door het wat] van de ,me] zijn weggespoeld4 #aj4 ,omtr5t e5e week da>na1 alzoo ik bege]ig 0 van de oude geleg5heid van de ,ha>lemm] ,me] nog me] te wet51 b5 ik bij e55 oud5 huisman gekom5 van ,aalsme]1 di5 ik voor dez5 lang gek5d heb1 met wi5 ik veel heb gesprok54 ,deze v]haalde mij1 dat hij 9 zijne jonkheid dikwijls met e5e turfpont met zijn' vad] ov] de ,ha>lemm] ,me] gev>5 _h1 en dat hij zi* h]9n]de1 dat de oude k]k van ,rijk bijkans e5 k5n+ van de ,me] af /ond1 van welke k]k het k]kh( ?ans gans* en geheel is geslet51 en v]re 9 de ,me] ligt1 omtr5t hond]d ro$5 van het l& af4 ,ook wi/ deze oude man te v]hal51 dat de mond van de ,spi]+-,me] 9 di5 tijd naauwelijks half zoo wijd 01 als hij nu teg5woordig is4 #aa4 ,all51 die 9 deze om/rek5 van de ,ha>lemm] ,me] bek5d zijn1 en e5ige j>5 da> van daan zijn gewee/1 en alsdan e5s w$] t]ug kom51 zijn v]wond]d1 en /aan bijkans ( zij vreemd zijn1 en die plaats nooit gezi5 hadd51 door de groote v]&]+1 die da> dagelijks ges*i$t4 #ab4 ,nog e5 we9ig tijds da>na h5 ik gekom5 bij d5 ,secret>is van ,slot51 aan wi5 ik dit voorga&e v]haalde1 die teg5 mij zeide1 dat zijne voor\d]s wi/5 te zegg51 dat er nog e5e k]k buit5 deze weggeslet5 k]k van ,rijk ge/aan _h1 en dat to5 m5 deze buit5/e zuid]s*e k]k niet lang] teg5 het slijt5 van de ,me] kon beh\d51 de ,bo]5 beslot5 de k]k1 die nu ook weggeslet5 is1 me] l&wa>ts 9 te zett51 zoo v]re als m5 e5 wit pa>d kon zi5 ( beoog51 en me5d5 alsdan dat zij nu en altijd van het wat] van de ,me] bevrijd z\d5 wez51 hetwelk da>na geheel &]s geblek5 is1 en te bezorg5 /aat1 dat het hoe lang] hoe slimm] zal word54 #ac4 ,nog wi/ de ,secret>is m$e te v]hal51 dat alda> omtr5t nog e5 oude dijk-/al 9 de ,me] ligt1 die de ,kon+s- ( ,keiz]s-weg g5oemd wordt1 v]mits de ,keiz] 9 di5 tijd er wel ov] gew&eld heeft4 #ad4 ,dit is m$e nog heel notabel om aan te teek553 na datum van di5 heb ik e5e groote ka>t van ,rhijnl& gezi51 welke geteek5d 0 zoo als de ,ha>lemm] ,me] van ouds gewee/ is1 wa>bij ook s*riftelijk v]haald /ond van de geleg5heid d] zak52 dat 9 di5 tijd de mond van de ,spi]+-,me] geheel digt 01 en al te zam5 heel l&1 en dat da> to5 ge5e wat]loz+ bij het huis t] ,h>t 01 en dat m5 to5 met wag5s van ,ha>lem af kon rijd51 b5oord5 d5 ,me]kant om1 door ,vijfhuiz5 en ,nieuw]k]k op ,am/]dam2 desgelijks kon m5 m$e rijd5 met d5 wag5 van ,ha>lem af na> ,v5nep1 met e5e s*\w ov] het ,v5nepp] ve]1 na> d5 ,ruig5hoek1 en alzoo door ,aalsme] na> ,am/]dam ( na> ,utre*t4 ,zoodat 9 alle mani]5 wel is te voorond]/ell5 en te v]/aan1 dat deze voorzegde ,me] van oude tijd5 ze] kle9 en ondiep gewee/ is4 #ae4 ,zie hi] nog e5e v]kl>+1 welke ik niet heb kunn5 voorbijgaan4 ,9 de ma& van ,novemb] #afda heb ik met e5' zek] man gesprok51 die mij v]haalde1 dat hij 9 de ma& van ,octob] tot ,leimuid5 gewee/ is1 en gev>5 van ,leimuid5 tot de ,wet]+ toe1 en voorts van de ,wet]+ door het ,griet w$] na> ,leimuid51 en heeft het w]k alda> zoo ell5dig en afgrijselijk gezi5 en bevond51 dat 7,god bet]e het67 ze] te beklag5 is1 dat die l&5 alda> alle j>5 zoo dapp] afnem51 v]m9d]5 en smal word51 en dat alda> ma> e5 ,we]l&s vr de ve5dobb5 9 de l5gte vr ligt2 dat m5 dr naauwelijks e5' r+dijk en e5e r+sloot z\ kunn5 mak51 en dat1 zoo de ,me] nog e5ige j>5 zoodanig blijft ligg51 en er dan e5 zw>e ijsgang uit het noordoo/5 ( noord5 komt1 gelijk als ligtelijk gebeur5 kan1 de ,me] alsdan dr z\ kunn5 inbrek52 zoo z\ de ,me] met de ,dre*t geme5 wez51 en alsdan z\ de zeewolf zijne passagie 9 de ve55 nem51 en doorwroet5 dezelve alda> zoo dapp] met zijn onbe/urig wez51 dat vel51 die da>omtr5t won51 z\d5 moet5 opbrek51 en hunne woonplaats5 ruim54 #af4 ,9 het ja> #afdb1 omtr5t ,mei1 b5 ik w$] ov] de ,ha>lemm] ,me] gev>5 na> ,aalsme]1 en alzoo door het veld het oo/e9de inkom5de1 heb ik die l&5 alda> zoo ell5dig bevond51 aan /ukk5 en brokk54 ,e5 groot deel 0 met d5 beugel van de bo]5 uitgehaald1 en het &]e re/e]5de w]d van de ,me] gans* en geheel v]nield en v]slond51 hetwelk ze] droevig is om te zi54 ,ik b5 al/o5 w$] bij mijne oude k5niss51 ,willem ,jansz ,bre*t5 en ,ar5t ,bre*t51 gekom51 met wie ik veel gesprok5 heb van de om/&igheid van de ,me]1 welke mij v]haald51 dat da> bij e5 mans lev5 wel z veel l&s1 b5oord5 ,aalsme]1 van de ,me] weggeslet5 is1 als het l& nu teg5woordig bre$ is1 dat teg5 de ,me] en het dorp ,aalsme] ligt4 #ag4 ,nog v]haald5 mij deze li$5 m$e1 dat zij wel #ac ( #ad huisli$5 gek5d hadd51 die op d5 ,ruig5-hoek woond51 die zij bij nam5 noemd51 die alda> huiz51 erv5 en groote l&]ij5 gehad hadd51 dat welhebb5de li$5 w>51 welke huiz51 erv5 en l&5 nu gans* en geheel van de ,me] weggespoeld en v]nield zijn4 ,is dit niet droevig1 en ze] beklagelijk1 dat m5 9 het midd5 van ons vad]l& dit groote v]d]f moet zi5 en lijd51 hetwelk m51 m5s*elijk] wijze1 met ,gods hulp wel bes*utt5 kan8 #ah4 ,nog da>5bov5 v]haald5 zij mij1 dat zij e5' oud man gek5d hadd51 wi5 het heugde1 dat de ,zuid-,v5nep wel d]tig morg5 l&s groot 01 wa> nu niet n voet/ap van te v9d5 is4 #ai4 ,nog e5 notabel /uk1 hetwelk onlangs gel$5 is1 dat alda> omtr5t e5 /uk l&s wegg$rev5 is1 da> vijf boom5 op /ond5 en wiess51 gelijk de s*ipp]s getuig51 die ov] de ,me] vo]5 en het zelve gezi5 hebb54 #bj4 ,nog 9 het ja> #afdb e5 zek] getuig5is1 dat da> bij d5 ,ruig5-hoek1 a*t] ,burg]ve51 de ,me] 9 twee na*t5 met e5 /]k onw$] vijf en tw9tig ro$5 l&s 9 de bre$te afg5om5 heeft1 9 de ma& van ,ma>t1 d5 #ac;en en #ad;en1 zijnde dond]dag en vrijdag4 ,zoodat deze wat]wolf alles v]sl9dt en v]nielt wat da>omtr5t is4 #ba4 ,nog bov5di51 wat zijn da> al m5s*5 bij mijn lev5 door het wat] van de ,me] v]dronk56 ,voor e5ige j>5 e5 koopman van ,ha>lem1 g5aamd ,joo/ ,cromlijn1 met nog me] gezels*ap1 die bij hem w>51 welke m$e 9 de ,ha>lemm] ,me] hun lev5 hebb5 gelat54 #bb4 ,nog dat me] is1 v]s*eid5e burg]s en huisli$51 al hetwelk niet is op te noem54 ,nog onlangs gel$51 e5 viss*] met zijn5 zoon2 behalve di51 e5ige j>5 gel$51 e5 ,oo/9dis*-va>d]1 wi5 zoo vele groote zeeb>5 ov] het ho(d w>5 geloop51 die moe/ m$e zijn lev5 op de ,ha>lemm] ,me] zoo ell5dig lat54 #bc4 ,dit komt mij nog 9 d5 z91 hetwelk ik niet kan voorbij gaan1 van hetge5 dat mij zelv5 op de ,me] w$]v>5 is4 #bd4 ,omtr5t #bb j>5 gel$51 b5 ik1 ,jan ,adriaansz4 ,leegwat]1 met mijn' oud/5 zoon ,simon ,jansz4 9 d5 ,haag gewee/1 om ,zijne ,hoogheid onz5 ,pr9s van ,oranje ,maurits1 zalig] g$a*t5is1 iets te communic]5 en te sprek54--,to5 ik mijne zak5 g$aan _h1 zijn wij w$]om g]eisd na> ,leid51 en des a*t]middags tot ,leid5 gekom5 zijnde1 zijn wij teg5 d5 avond 9 e5 bi]s*ip gegaan van ,hoorn1 nog me] gezels*ap bij ons 9 het s*ip hebb5de1 om alzoo na> ,ha>lem te v>51 en des avonds bij de ,kaag kom5de1 met e5' /]k5 zuidelijk5 w9d1 en v]mits de donk]e na*t ons ov]viel1 door de donk]heid e5 we9ig vr ons moe/5 zi51 en alzoo de w9d zoo dapp] aan/ijfde1 zoo zijn wij teg5 d5 lag] wal aangekom51 en is het s*ip 9 d5 grond gesmet51 en e5 groot deel van het bi] gespolierd2 onze spriet van bov5 n$]vall5de1 ze] v]va>lijk en tot groot geva> voor ons lev51 en alzoo het l& ond]gevloeid 0 door d5 aanp>s van d5 /]k5 w9d1 zoo kond5 wij n]g5s ontvlugt51 en zag5 ge5e uitkom/ om ons te b]g51 zoodat ons gezels*ap d5 mo$ geheel v]lor5 gaf1 en riep3 hi] zijn wij1 da> wij /]v5 moet51 laat ons nu d5 ,he]e bidd56 ,zoodat wij alda> d5 gans*5 w9t]s*5 na*t met groot geva>1 komm] en v]driet moe/5 ov]br5g51 en e9delijk to5 de dag]aad begon op te kom51 en de w9d begon te legg51 de s*ipp] het s*ip h]/elde met pomp5 en baleij51 zoo is het e9delijk da>toe gekom51 dat wij met ons gezels*ap het s*ip hebb5 begev51 op het l& gekom5 zijnde1 door het wat] he5 geslobt1 en zijn het alzoo door de g5ade ,gods met het lev5 ontkom54 #be4 ,da>om laat ons deze p]ijkel5 niet altijd t] zijde /ell5 en te ligt a*t51 da> het spreekwoord wa> is3 ,qui amat p]iculum p]ibet 9 illo4 ,wie het p]ijkel bem9t1 die zal da>door v]gaan4 #bf4 ,dit is ze] s*adelijk en b$5kelijk voor alle huisli$51 die da>omtr5t 9 de ve55 won54 ,heeft deze ,me] to5 zij nog kle9 en ondiep 01 en we9ig kra*t _h1 gelijk e5 k9d1 dat jong is1 al deze geheele l&5 en li$5 wegg5om5 en v]nield1 wat zal zij nu voortaan do51 nu dat zij groot en magtig geword5 is1 gelijk e5 jongel+1 die kloek en vroom 7dapp]7 is1 en nog alle j>5 to5eemt tot zijne mannelijke kra*t1 en dan beg9t te kom5 aan de smalle /ukk5 en brokk51 die mee/ all5 aan turf ond]grav5 zijn1 en van zi* zelve niet wel kunn5 /a&e blijv51 en alle dag5 hoe lang] hoe me] tot niet gemaakt en v]dolv5 word54 ,zij v]sl9dt wel al de l&51 die da>omtr5t zijn1 zoodat da> naauwelijks e5 tu9/aak op zijne regte plaats zal kunn5 blijv51 en zal de bo]5 alda> tot arme slav5 en b$ela>s mak51 zoodat zij kwalijk zull5 wet5 wa> zij h55 zull54 ,9 somma gelijk het al gezegd is1 zoo de ,me] 9 deze voortgaat3 ,zoo moet het ve5 da> he51 ,en de ,bo] komt 9 gewe54 #bg4 ,dit is kla>blijkelijk te begrijp5 en te v]/aan1 dat al dit weg-geslet5 l& mee/al door de sluiz5 van het huis ,t] ,h>t en ,sp>5dam na> het ,,ij geloop5 is1 en dat niem& da>van pr(ijt gehad heeft1 gelijk ook te b$5k5 /aat1 dat de droogte van ,pampus da> nog dagelijks door gevo$ wordt1 v]mits de ,zuid]zee zi* dr 9 de bre$te begeeft1 en de /room ge5e s*eur+ ( kil kan mak5 ( h\d51 hetwelk ze] s*adelijk is voor de zeeva>t4 ,bij voorbeeld3 #bh4 ,neem e5' emm] en s*ep di5 vol troebel wat]1 en laat dan d5 emm] e5' dag /il /aan1 en giet da> dan het kl>e wat] /illek5s af1 zoo zal da> e5e groote kade slibb] op d5 bodem blijv5 zitt51 hetwelk notoir is1 en bij vel5 wel bek5d4 ,ev5 zoo is het met het vuile wat] en de slibb]1 dat uit de ,ha>lemm]me] komt2 hetzelve moet m$e zijne plaats hebb5 hi] ( da>1 a*t] 9 die inwijk5 en 9 de hopp51 wa> de /room zijn' loop en gang niet heeft2 want wa> de kil naauw is1 da> moet zij noodw5dig h>e s*eur+ en diepte h\d54 #bi4 ,dit zal ik m$e hi]bij v]hal53 de regte kil1 te wet51 het naauw tege d5 ,vol5wijk en ,am/]dam1 hetwelk1 na> mijn gevoel51 zoo wl en bekwaam van wijdte en diepte is1 als m5 het r$elijk] wijze na> de natuur z\ kunn5 bege]5 en w5s*51 tot voordeel en pr(ijt van de ,zeeva>t en van d5 ,/aat1 hetwelk veel tonn5 g\ds voor ,am/]dam wa>dig is1 heeft da>bij zulk e5' groot5 a*t]boezem1 het ,,ij en de ,wijk] ,me]1 dat de /room da> altijd met eb en vlo$ he5 en wer voorbij ,am/]dam moet zwi]51 en mijns oordeels nog hoe lang] hoe bet] zal word51 v]mits de zeegat51 het ,texel en het ,vlie hoe lang] hoe wijd] en groot] word54 #cj4 ,om nu w$] tot mijn voorga& ond]w]p1 het b$ijk5 van de ,me]1 te kom54 ,zoo iem& lu/ heeft mijn ,me]boek door te lez51 zal hetzelve hem kundig mak51 hoe m5 die groote s*ade kan voorkom5 en v]ho$51 en ook hoe m5 die treffelijke voordeel5 en b5eficin1 met ,gods hulp1 kan v9d5 en bekom54 #ca4 ,m]kt nu op alle liefhebb]s1 die het ,vad]l& bem9n51 en neemt uw pr(ijt wl wa>1 en wa*t niet zoo lang tot dat het te laat is1 opdat onze nakomel+5 ons niet bes*uldig51 dat wij d5 s*oon5 tijd v]zuimd hebb51 di5 ,god ons gegev5 heeft4 ,wie oog5 heeft1 die kan dit wel zi5 en bem]k51 zond] v]rekijk]1 dat het nu de regte tijd is1 om dit groote w]k bij de h& te nem54 #cb4 ,na> mijn oordeel kan ik niet v]/aan no* begrijp51 dat iem& teg5 het b$ijk5 van de ,ha>lemm] ,me] iets z\ kunn5 hebb51 ( da>door e5ige s*ade z\ kunn5 lijd51 ma> wel dat m5 hi]door grootelijks 9 alle mani]5 v]bet]d1 en niem& v]h9d]d no* v]m9d]d zal zijn4 #cc4 ,ev5 als het all]noodig/ is1 te zoek5 en te zorg5 voor de beh\d5is d] ziele1 ev5 zoo is ook de dagelijks*e ond]h\d en nooddruft noodw5dig voor 's m5s*5 lev54 #cd4 ,als dit s*adelijk wat] aldus voort zal gaan1 en hi] ge5 s*ut wordt voor ges*ot51 zoo zal het l& 9 we9ige j>5 zoo ell5dig en s*&elijk b$orv5 zijn1 dat het niet zal zijn te rem$ir54 ,want als de ,me] beg9t te kom5 aan de smalle b$olv5 akk]s1 van welke vele ge5 vadem bre$ zijn1 hetzij tot ,kudel/e]t1 ,kalslag51 het we/e9de van ,aalsme] en vele &]e plaats5 da>omtr5t1 zoo zal het wez5 gelijk de kank]1 ( e5 kwaadze]1 dat altijd 9 zi* zelf v]rot en nimm]me] oph\dt1 zoodat da> we9ig ( ge5 l& aan de ,me] zal blijv51 om hi] namaals e5' dijk te kunn5 mak51 +eval het hi]na gebeurde1 dat m5 de ,me] door nood z\ moet5 b$ijk51 ( het w>e1 dat m5 v]s*eid5e dorp5 dr wilde inhal51 hetwelk ong]ijmd voorkomt en gans* niet geleg54 ,d]halve zal het noodig zijn1 zond] lang] te beid51 deze groote s*ade en b$]f uit te ke]51 t]wijl het nog tijd is4 #ce4 ,sommig5 hebb5 voorgeslag51 om de ,me] aan de kant5 te bezett51 zoodat het wat] v]d] ge5e afbreuk z\ kunn5 do51 en ge5 l& me] z\ wegnem52 ma> dit is na> mijn oordeel bijkans ondo5lijk4 #cf4 ,zal m5 de kant5 rondom de ,me] met h\t bes*iet51 zal zulks1 na> mijne rek5+1 wel ko/5 met alle mat]ial51 het zijh\t1 ijz]w]k1 /e5w]k en rijsw]k1 met het arbeidsloon1 op i$]e ,rhijnl&s*e ro$e 9 de l5gte vijf en zev5tig guld51 hetwelk b$raagt 9 d5 omgang #af1jjj ro$51 dat is 9 het geheel twaalfmaal hond]dduiz5d guld54 #cg4 ,zal m5 de ,me] met e5 /r& mak51 dat zal me] ko/5 dan met h\t te bes*oeij54 ,ha> met riet te beplant51 z\ v]lor5 arbeid zijn1 v]mits 9 ve5l&51 wa> zulke /]ke wat]slag teg5 komt1 de grond van ond]5 altijd1 tot aan de klei toe1 opbreekt1 en m5 di5 grond niet wel bezett5 ( bew>5 kan4 ,ja wat me] is1 da> brek5 wel somtijds groote gat51 e5 /uk wegs van d5 kant van de ,me] af1 wa> de koebee/5 9 v]dr9k54 #ch4 ,het is e5 i$] bek5d1 dat het z& altijd drijfa*tig van natuur is1 en altijd weg z\ spoel51 zoodat m5 dit w]k bij de zee/r&5 niet kan v]gelijk51 welke geheel vlak zijn1 en hi] ge5e ov]e5kom/ m$e hebb51 v]mits de zee/r&5 dikwijls zo[el op- als afspoel54 #ci4 ,wat betreft h\tw]k en s*oeij+51 deze z\d5 groot geva> hebb51 om met zw>e /ormw9d5 weg te spoel54 ,kortom1 go$e raad is hi] duur1 om de kant5 van deze ,me] te bezett54 ,en ( het al gebeurde1 dat deze voorgeslag5 middel5 e5ige j>5 kond5 be/aan1 zoo weet ik niet1 wie de e]/e onko/5 z\ will5 do51 ( zoodanige la/5 z\ kunn5 drag54 ,de ,pold]s1 elk 9 zijn' ban1 zijn niet magtig hetzelve uit te vo]54 ,die van ,rhijnl& zull5 ook ge5' lu/ hebb5 dit te do54 ,de groote /$5 zull5 zi* m$e vrij will5 h\d51 en voor het geme5e l& is het m$e ong]ad54 ,kortom1 het be/e dat is1 als vor5 gezegd is3 ,het wat] te mal5 uit de ,me]1 ,dan ligt de vij& heel t] ner4 #dj4 ,niet dat m5 deze ,me] alle5 zal b$ijk5 om de groote voordeel51 die da>9 te v9d5 zijn1 ma> ook m$e om de groote s*ade1 die door het nalat5 te wa*t5 is4 #da4 ,alzoo ik1 ,jan ,adriaansz4 ,leegwat]1 e5 bem9na> en liefhebb] b5 van b$ijk+5 7dycagie7 en droogmak5 van ,m]51 ook e5 groot g$eelte van mijn lev5 da>m$e heb doorgebragt en v]slet51 zoo aan het b$ijk51 ord9]51 /ell5 en fabrijk5 van de wat]mol5s van de ,beem/]1 desgelijks ook m$e van de ,purm]1 ,worm]1 ,bijlme]1 de ,wa>d1 de ,s*]m] en me] &]e ,m]51 mo]ass5 en pold]s1 zoo b5 ik m$e ontbod5 gewee/1 van de ,edele ,hoogmog5de ,he]5 ,/at5 en ,zijne ,hoogheid d5 ,pr9s van ,oranje1 om 9 het ,leg] te kom5 voor 's ,h]tog5bos*1 om alda> te inv5t]5 om het wat] uit het leg] te mal51 en de wat]mol5s bij ,engel5 w$] gangba> te mak51 hetwelk ik met ,gods hulp g$aan heb1 gelijk bij vel5 wel bek5d is4 #db4 ,9 het ja> onzes ,he]51 op hetzelfde pas1 als het leg] van d5 ,kon+ van ,frankrijk voor ,ro*elle lag1 zoo b5 ik v]zo*t gewee/ van e5' ,frans* ,edelman1 g5aamd ,abraham ,fab]t ,/4 de ,mol91 e5 raad%e] van de /ad ,metz 9 ,loreyne1 7,lo?>+571 welke op la/ kwam van d5 ,h]tog van ,ep]non 7,mr4 ,duc de ,p>non71 om te kom5 te ,bordeaux 7,bordeus71 alwa> ik ,mr4 ,fab]t gevond5 heb met zijn' kne*t1 om zam5 te gaan #ab mijl5 buit5 ,bordeaux 7,bordeus 9 ,gasconie71 bij e5 mo]as1 dat aan d5 ,h]tog behoorde1 groot omtr5t #dejj morg51 geleg5 bij e5 kle9 /$ek51 g5aamd la ,sp>re1 wa>van het mo]as g5aamd is3 ,le ,m>ais de la ,sp>re1 da> wij inspectie van het voorzegd mo]as g5om5 hebb51 gepeild1 geboord1 gemet51 en alles van de uitwat]+ wl ond]zo*t1 tot go$ cont5tem5t van ,/4 de ,mol94 ,dit g$aan zijnde1 zoo heb ik e5e zek]e ka>t met e5 v]haal da>van gemaakt 9 de ,frans*e taal1 en wij zijn da>m$e 9 het leg] gewee/ voor ,ro*elle1 bij ,mijnhe] d5 ,h]tog 7,mr4 ,duc de ,p>non71 die alda> als opp]/e ,veldhe] 01 en hebb5 hem alles v]toond1 en v]s*eid5e mal5 met hem gesprok5 van de geleg5heid van di51 hetwelk hem wel beviel en hij voor go$ heeft opg5om51 en e9delijk heeft hij mij tot ,bordeaux1 door zijn5 r5tmee/] ,con/antyn1 met pi/olett5 e]lijk do5 betal51 wa>voor ik hem nog hoogelijk b$ank4 #dc4 ,nog omtr5t twee j>5 da>na b5 ik w$] door ,/4 de ,mol9 tot ,metz ontbod51 om met hem te gaan 9 ,lott]+51 omtr5t twee dag5 reiz5s bov5 de /ad ,metz1 op e5 zek] mo]as geleg5 9 de l5gte1 bij drie kle9e /$51 geheet52 ,vic1 ,moi5-,vic en ,m]zaal1 alwa> ik met ,/4 de ,mol9 inspectie g5om5 heb1 en da>na 9 het /adje ,vic bij de zes wek5 geloge]d gewee/ b51 bezonje]5de ov] het w]k met d5 kanseli] van diezelfde plaats en jurisdictie1 en heb alda> e5e ka>t van dit mo]as gemaakt en &]e teek5+5 van de geleg5heid d] zaak1 wa>van ik kopij aan d5 kanseli] gelat5 heb aan ,mr4 ,fab]t1 m$e kopij tot ,metz heb gebragt1 en e5ige dag5 tot ,metz bij hem geloge]d1 en alzoo e5 go$ afs*eid met hem heb g5om52 en b5 al/o5 d5 ,moezel afgev>5 na> ,tri]1 en zoo voort na> ,cobl5s1 van da> tot ,keul51 en d5 ,rhijn/room afgev>5 tot ,arnhem en zoo voort na> ,holl&4 #dd4 ,nog b5 ik m$e v]s*eid5e mal5 9 ,oo/l& gewee/1 9 het gebi$ van d5 ,h]tog van ,hol/e91 om alda> m$e te help5 fabrijk5 en te ord9]5 om mo]ass5 en m]5 te help5 droog mak5 door het ord9]5 van dijk51 damm51 sluiz51 kaaij51 heul51 mol5s1 mol5togt51 kolk51 wat]+5 en &]e affair51 al te zam5 di55de tot zoodanige w]k51 gelijk 9 ,holl& bij vele li$5 wel bek5d is4 #de4 ,nog b5 ik v]s*eid5e mal5 v]zo*t1 en b5 ook gewee/ op ond]s*eid5e ,m]51 ,pold]s en ,mo]ass51 zoo 9 ,holl&1 ,vriesl&1 ,embd]l& als 9 &]e omligg5de l&5 en plaats51 om zoodanige w]k5 m$e te help5 9 go$e orde te br5g51 hetwelk al te lang z\ wez5 om te v]hal51 will5de het voor dez5 tijd da> nu bij lat5 ru/5 en mij voeg5 tot de navolg5de artikel5 en ond]w]p5 en alzoo met mijn ,me]boek voortgaan1 om het tot e5 go$ e9de te br5g54 #df4 ,alzoo nu 9 ,noord-,holl& mee/ al de ,m]5 b$ijkt1 droog gemaakt en tot l& gebragt zijn1 en vele li$5 9 ,holl& gez9d zijn 9 bezigheid 79 het labeur7 te wez51 en mee/ altijd wat bij de h& nem51 voornamelijk als da> pr(ijt is te hal51 zoo is het1 dat ik voor dez5 da> m5igmaal op gespecule]d en gepractise]d heb1 om de ,ha>lemm] ,me] te b$ijk5 en tot go$ l& te br5g51 hetwelk mij ze] do5lijk voorkomt1 als de ,almog5de ,god ons ,zijn' zeg5 en go$e gratie wil v]le551 zond] welke wij niets kunn5 v]rigt51 gelijk 9 d5 #abg;en ,psalm ges*rev5 /aat3 ,nisi ,dom9us a$ificav]it domum 9 vanum laborant qui a$ificant eam4 ,zoo de ,he]e het huis niet b\wt1 zoo arbeid5 zij te v]geefs1 die da>aan b\w54 #dg4 ,zoo is hi]toe 7mijns oordeels7 ze] go$e geleg5heid en bekwame middel51 om hetzelve met m5s*5>beid te v]rigt5 en te weeg te br5g51 en ik twijfel niet1 ( er gebrek zal zijn aan e5ige /(1 a>de ( ronde ,god51 als het w]k sle*ts ordelijk1 met go$5 raad en accoord wordt aangelegd en begonn54 ,ook kan ik niet &]s gevoel5 no* bem]k51 ( het z\ de all]pr(ijtelijk/e b$ijk+ wez51 die er ooit 9 ,holl& g$aan is1 en dat voornamelijk om het groote lig*aam en m5igte van l&1 dat 9 de ,me] begrep5 ligt1 en er we9ig ( ge5e ,m]5 9 ,holl& b$ijkt zijn1 die zoo veel go$e geleg5heid hebb51 als deze ,ha>lemm] ,me]1 hetwelk ik hi]na met go$e voorbeeld5 zal do5 blijk5 en v]hal51 na> de gav51 die mij de ,he]e gegev5 heeft4 #dh4 ,zek] is1 dat de groot/e ,m]5 altijd de m9/e onko/5 hebb5 te drag5 en het pr(ijtelijk/ uitvall54 ,blijk5de teg5woordig aan de groote1 he]lijke1 l(wa>dige1 pr(ijtable1 ko/elijke1 b$ijk+ van de ,beem/]1 die 9 het e]/ het ongeluk gehad heeft om 9 te brek51 do* da>na w$] door ,gods hulp met go$e orde en mo$ is aangevang5 en voltrokk5 en 9 kavel+5 gebragt is1 zoodat zij g5oegzaam &]halfmaal b$ijkt is4 ,n de b$ijk+ heeft i$] morg5 omtr5t #bej ,guld5 geko/1 behalve d5 koop van het wat]1 en de ko/5 van de gans*e ,beem/] hebb5 omtr5t #a1ijj1jjj ,guld5 b$rag54 ,ma> alle ,m]51 die nad]h& b$ijkt zijn1 en kle9] w>51 hebb5 veel me] geko/ op i$] morg54 ,de oorzaak1 hi]van is1 dat de kle9e ,m]5 altijd de mee/e ro$5 dijks op de morg5tal5 hebb51 en &]e onko/51 die de kle9e ,m]5 niet drag5 kunn54 ,hi] volgt zek] bewijs van de groo!id van v]s*eid5e ,m]54 #di4 ,de ,r+dijk van de ,beem/] is groot 9 het rond omtr5t #aj1jjj ,rijnl&s*e ro$51 de ,beem/] zelve is groot #gede ,rijnl&s*e morg5 gekaveld l&1 behalve de weg51 wat]+51 mol5togt5 en de ,r+dijk1 hetwelk b$raagt op i$] morg5 l& omtr5t e5 en e5 kw>t ro$e dijks4 #ej4 ,de ,purm] is groot ongeve] #cjjj morg5 en heeft omtr5t #fjjj ro$5 dijks1 dat is op i$] morg5 #b ro$5 dijks4 #ea4 ,de ,worm] is groot #ahjj morg5 m9 ti51 en heeft /ijf d]dehalve ro$e dijks op i$] morg51 dat is nog e5s zoo veel ro$5 dijks op i$] morg5 als de ,beem/]4 #eb4 ,nog zijn er v]s*eid5 &]e ,m]51 die mij wel bek5d zijn1 die omtr5t #e ( #fjj morg5 groot zijn1 die omtr5t vijf ( zes ro$5 dijks p] morg5 hebb54 #fc4 ,het poeltj5 ( weeltj5 bij ,hoorn1 alsm$e het ,s*alsme] bij ,knoll5dam1 zijn elk omtr5t groot #ge morg5 en hebb5 op i$] morg5 omtr5t #ab ro$5 dijks4 ,d]halve blijkt kla>lijk1 dat de kle9/e m]5 altijd de groot/e onko/5 hebb5 te drag51 alsm$e de ko/5 van &]e bijvall5de zak51 te wet5 van ,dijkgraaf en ,heemrad51 ,l&met]s1 opzi5]s1 w]kmee/]s1 s*uitevo]d]s1 ,bod51 kne*ts1 enz41 hetwelk niet al te bes*rijv5 is1 wa>van altijd de groot/e de mee/e la/5 en onko/5 gemakkelijk] drag5 kan4 #ed4 ,e5 kle9 voorbeeld en zek]e ,geometris*e kun/ zal ik alhi] v]hal51 hetwelk e5 va/e regel is4 #ee4 ,neem e5 koordje1 dat e5e elle lang is1 en vult dat met kle9e /ukjes h\t1 die gelijke grootte hebb54 ,/el1 dat da> #be /ukjes 9 kunn51 wanne] de e9d5 van dat koordje aan elk&] kom54 ,neem dan e5 koord1 dat #b ell5 lang is1 zoo zull5 da> hond]d zoodanige /ukjes 9 kunn51 voordat de e9d5 van dat laat/e koord aan elk&] kom54 ,alzoo is het ook met e5e kle9e ( groote ,me]1 na> ev5r$igheid4 ,wel te v]/aan1 dat hoe bet] de ,me] ( b$ijk+ 9 het ronde geleg5 is1 hoe de inh\d groot] valt4 ,afbeeld+3 ,twee conc5tris*e cirkels v]deeld 9 vi]kant54 #ef4 ,nog e5 &] voorbeeld1 om zek]e vi]kante /ukk5 te b$ijk54 ,neem e5 vi]kant /uk1 dat e5 morg5 groot is1 zoo moet gij vi] zijd5 b$ijk54 ,neem twee /ukk5 aan elk&]1 zoo zult gij niet me] dan zes zijd5 b$ijk54 ,neem dan vi] vi]kant5 aan elk&]1 gelijk als hi]bov5 geteek5d /aat1 zoo zult gij niet me] dan a*t zijd5 b$ijk51 en alzoo voort na> ev5r$igheid1 zoo heeft altijd de groot/e ,me] d5 m9/5 dijk op de morg5tall54 ------------------ #a #c ------------------ #b #d ------------------ #eg4 ,nog e5 voorbeeld4 ,gelijk ik hi] voorge/eld en bewez5 heb1 dat e5e groote b$ijk+ vele morg5tall5 9 zi* heeft1 en we9ig ro$5 dijks op i$] morg5 b$raagt1 zoo zal ik alhi] nog e5 klu*tig /ukje voor/ell51 hetwelk niet mogelijk s*ijnt te wez52 datzelve zal ik van de hoogte nem5 en br5g5 het 9 de bre$te1 en wordt nog e5s zoo groot4 ,neem e5e ton1 die langw]pig van fatso5 is1 en vult die tweemaal vol met wat]1 ( drooge wa>1 en zaag dan de duig5 regt 9 het midd5 door1 en neem dan al die halve duig51 voeg ze dan 9 de wijdte1 9 het rond aan elk&]1 en maak da> dan e5' bodem 9 dezelfde kroos+1 wa> de bodem te vor5 9 gewee/ is1 zoo zull5 9 die duig5 die twee gemet5 tonn5 wat]s 9 kunn54 ,hetge5 ik zelf beproefd heb1 en ,probatum e/4 #eh4 ,de ,ha>lemm] ,me] is voorhe5 groot bevond5 omtr5t #bj1jjj morg51 en is 9 het rond omtr5t #af1jjj ro$51 hetwelk b$raagt op i$] morg5 omtr5t drie vi]5deels van e5e ro$e dijks1 bijna e5e halve ro$e m9d] dan de ,beem/] p] morg54 ,hetge5 niet sle*ts e5 voordeel is bij het legg5 van d5 dijk1 ma> ook 9 het dagelijks*e ond]h\d1 dat altijd en voortdur5d blijft4 #ei4 ,de voorzegde ,ha>lemm] ,me] heeft nog v]s*eid5e &]e go$e conditin en geleg5h$51 die &]e ,m]5 niet hebb54 #fj4 ,9 de e]/e plaats heeft deze ,me] e55 bodem en grond van go$e klei1 welke kleibodem doorgaans dik is #g1 #h #i voet5 en me]1 gelijk ik d5zelv5 heb do5 peil51 beugel5 en diep51 zoo als ik hi]na kla>d] zal do5 blijk5 en v]hal54 #fa4 ,t5 twe$e heeft de ,ha>lemm] ,me] de s*oon/e en be/e geleg5heid om het wat] te loss51 die m5 ma> b$5k5 kan1 omdat de w9d51 9 ,holl& mee/al zuid51 zuidwe/ en zuidoo/ waaij5 en het wat] alsdan komt toezakk5 en vall5 na> het ,,ij en de sluiz51 en dan is het mee/ altijd laag wat] op het ,,ij en 9 de ,zuid]-,zee4 ,da>5bov5 is da> nog zulke s*oone geleg5heid om sluiz5 en uitwat]+5 te mak5 bij het huis t] ,h>t1 ook te ,sp>5dam en &]e geleg5e plaats51 alle na> w5s*2 als ook om e5' vrboezem ( kolk te mak5 b5oord5 het huis t] ,h>t1 op het ,,ij1 ov] de eil&5 he51 wa> de mol5s op z\d5 kunn5 mal51 om de ,spi]+-,me] m$e te mog5 b$ijk51 opdat al die oude l&5 om de ,me] mogt5 bevrijd wez5 van de afbreuk en het slijt5 van dat groote1 v]d]felijke wat]4 #fb4 ,t5 d]de1 zoo heeft deze ,me] we9ig plempw]k na> ev5r$igheid van h>e grootte1 wa>9 ge5e &]e ,m]5 ha> gelijk zijn4 #fc4 ,t5 vi]de1 hetwelk nog het pr9cipaal/e is1 zoo is deze ,ha>lemm] ,me] zoo bekwaam geleg5 als zij r$elijk]wijze do5 kan4 ,zoodat de ,burg]s van ,ha>lem1 ,leid5 en ,am/]dam z\d5 kunn5 hunne l&]ij5 en go$]5 op n5 dag bezigtig51 en hunne zak5 v]rigt51 en des avonds w$] elk 9 zijne /ad te huis kom51 en met gemak 9 hunne huiz5 mog5 loge]54 #fd4 ,t5 vijfde1 en t5 laat/e1 zoo is het l& om de ,me] zoo we9ig van prijs en onko/elijk om d5 dijk da>op te legg51 veel m9d] dan zulks bij &]e ,m]5 het geval is2 bov5di5 zijn da> ze] we9ige huiz5 9 d5 weg1 zoodat m5 d5 ,r+dijk en de r+sloot bekwamelijk zond] v]h9d]+ zal kunn5 rooij51 mak5 en legg5 na> behoor54 ,zoodat 9 alle mani]5 dit wel te v]/aan is1 ,de ,ha>lemm] ,me] het be/ zal zijn dat ooit g$aan is4 #fe4 ,het b$ijk5 van ,m]51 en het br5g5 van s*adelijke1 v]d]felijke wat]5 tot go$ l&1 is e5 van de noodw5dig/e1 pr(ijtabel/e en ,godzalig/e d+5 9 ,holl&2 want ,holl& is met vele groote /$5 en dorp5 bezet1 wordt da>bij /]k bewoond1 en da>5bov5 is er ge5 l&1 alwa> m5 de bot] en kaas zoo s*oon1 go$1 smakelijk en re9 kan mak51 zoodat 9 &]e ,l&5 de voorzegde w>5 zoo bege]d zijn en getrokk5 word51 dat ze om h>e deugd nimm] ov]vlo$ig g5oeg s*ijn5 te zijn1 zoodat de oude l&5 niet m9d] van prijs w]d51 ma> altijd me] en me] geld5 gelijk blijkt uit de veelvuldige ,m]5 en ,mo]ass51 die 9 ,noord-,holl& vr en na de ,beem/] b$ijkt en tot l& gemaakt zijn1 welke ik hi] navolg5de zal v]hal5 ,het e]/e is b$ijkt3 ,de oude en nieuw ,zijp4 ,de ,b]g]-,me]4 ,de ,boekel]-,me]4 ,de ,diepe-,me]4 ,de ,daal-,me]4 ,de ,slootga>d4 ,de ,wog-,me]4 ,de ,w\t-,me]4 ,de ,bleek-,me]4 ,de ,s*aaps-,kuijl4 ,de ,b5ne-,me]4 ,de he]lijke l(wa>dige b$ijk+ van de ,beem/]4 ,de s*one vru*tdrag5de ,purm]4 ,de ,worm]4 ,de ,oo/huyz]-,braak4 ,de ,he] ,huyge-,wa>d4 ,de welgeord9e]de en ge=me]de b$ijkte ,s*]m]4 ,de ,s*ag]-,wa>d4 ,de ,broek]-,me]4 ,de ,buikslot]-,me]4 ,de ,bel-,me]4 ,de ,braak3 bij ,m$5blik4 ,de ,hoorns*e ,waal4 ,de ,s*als-,me]4 ,de ,enge ,worm]4 ,met nog me] &]e kle9e ,m]51 en e9delijk nog de ,/>re-,me]4 ,m5 zegt en v]mo$t1 dat er na d5 troebel5 tijd 9 ,holl&1 9 ,zeel& en &]e omligg5de plaats51 omtr5t #hj1jjj morg5 l&s b$ijkt zijn4 ,voornamelijk blijkt dit m$e uit de groote1 he]lijke1 l(wa>dige b$ijk+ van de ,beem/]1 die het e]/e ja>1 to5 zij droog 0 geword51 door des ,he]5 zeg5 zoo ov]vlo$ige vru*t5 heeft g$rag51 dat het niet wel met de p5 is te bes*rijv54 #ff4 ,mij is v]haald door ,dirk van ,os1 die het mij ook s*riftelijk heeft ov]h&igd1 dat hij op zijn eig5 l& 9 de ,beem/]1 met zijn5 bro$] ,h5drik van ,os1 het e]/e ja> to5 de ,beem/] droog geword5 01 geteeld en gewonn5 heeft zev5 duiz5d zev5 hond]d drie en vijftig zakk5 ,koolzaad1 alsm$e ,raapzaad1 behalve nog veel me] &]e gran51 zoo van ,t>we1 ,g>/ en ,hav]1 die m$e 9 ov]vlo$ op hunne l&5 gewass5 w>54 ,nog heeft de zoon van ,dirk van ,os1 te wet5 ,franois van ,os1 mij zelv5 v]haald1 dat hij 9 e5e zaaij+ 9 de ,beem/] gewonn5 _h1 op #djj ,rhijnl&s*e ro$5 l&s1 drie geme5e la/5 hav]1 dat is #ajh zakk54 ,voornamelijk heeft het gewas van het ,koolzaad het e]/e ja> zoo veel en ov]vlo$ig 9 de ,beem/] opgebragt1 dat m5 v]mo$de1 dat al de oliemol5s 9 ,holl&1 9 di5 tijd1 wel e5 ja> lang da>op kond5 ga&e blijv51 en g5oeg hadd5 om op te w]k54 #fg4 ,nad]h& heeft de ,almog5de ,god de ,beem/] van alles zoo ov]vlo$ig gezeg5d1 dat het nu g5oegzaam het groote ,lu/h( van ,noord-,holl& is1 zoo 9 weid51 b\wl&51 boomga>d51 huiz51 lu/hov51 enz4 ,da> wordt ook gezegd en voor wa>heid geh\d51 dat er ge5 v]makelijk] en lu/z9nig] weg 9 ,holl& is1 dan de volg]weg 9 de ,beem/]1 da> al die s*oone he]lijke huiz5 en boomga>d5 geb\wd zijn1 te wet5 het huis van d5 ,dijkgraaf ,dirk van ,os1 ,franois van ,os1 van ,me]man1 van ,c>el ,lot51 van ,jan ,lot51 van ,alewijn en me] &]54 #fh4 ,da>5bov5 geeft deze ,beem/] 9 ov]vlo$ vette oss51 koeij5 en s*ap51 met vele s*oone pa>d5 en h5g/52 als ook ov]vlo$ig bot] en kaas1 met me] &]e toespijz51 die 9 alle mani]5 deugdzaam en go$ zijn1 wa> m5 duiz5d m5s*5 m$e kan spijz5 en vo$51 hetge5 aan de eig5a>s d] grond5 go$e inkom/5 en r5t5 geeft3 ,omnia dat ,dom9us1 non habet ergo m9us4 ,god geeft alle d+1 en h\dt zelf niettem94 #fi4 ,de ,beem/] 9 het geme5 kan i$] ja> nu wel opbr5g5 aan l&huur tweemaal hond]d en vijftig duiz5d guld5 aan vrij geld1 en dan zijn alle ongeld51 m$e het mol5- en dijkgeld1 betaald4 ,da>5bov5 word5 hi]door ook grootelijks v]bet]d de geme5e middel5 van het l&4 #gj4 ,dit kle9e notabel /ukje zal ik hi] nog bij v]hal51 dat m5 v]mo$t1 dat de eij]5 van de ho5d]5 en ,e5d5 9 de ,beem/] ?ans me] opbr5g5 dan te vor5 al de vis*1 die 9 de ,beem/] w]d gevang54 ,d] ,beem/]s kruid1 doet groot vi]tuil1 is wa>dig om te prijz52 ,ha> /( geeft l(1 fijn ende gr(1 't is wel te bewijz54 ,ha> roem die gaat1 v] ov] /raat2 v]/aat mijn r$53 ,m5 v9dt 9 't ,rijk1 nooit ha>s gelijk1 9 l& no* /$54 #ga4 ,alle liefhebb]s en bem9na>s van b$ijk+51 die gez9d zijn om dit groote1 he]lijke1 treffelijke en l(ba>lijke w]k1 de ,ha>lemm] ,me]1 m$e te will5 help5 h&hav5 om te b$ijk51 en tot go$ l& te mak51 zull5 geliev5 te wet51 dat m5 hetzelve niet slappelijk zal moet5 beg9n51 ma> met e5' voorb$a*t5 z9 en go$5 mo$4 ,dat m5 het w]k ook met go$e raad en daad zal moet5 aanta/5 en mannelijk doordrijv54 ,gelijk]wijs e5 wijs ,kon+ ( dapp] ,pr9s e5e /]ke /ad zoekt te belegg5 en te w9n5 met alle vlijt1 na>/igheid en mo$1 alle amunitie van oorlog da>toe zoekt te prep>]5 en te b]eid51 met s*ep5 en wag5s alle vo]age zoekt aan te br5g51 zijn leg] en omhe9+ met wat]+51 ve/51 bolw]k51 transem5t51 s*ans51 r$\t51 halve man51 contre-esc>pes1 hoornw]k51 batt]ij51 loopgrav51 trav]s51 /ormbrugg51 en al hetge5 da>toe is di55de1 ook m$e h\t en ijz]1 victalie1 bi] en brood1 alsm$e ges*ut1 kruid en lood1 en van alles zi* zoo v]zorgt1 dat er 9 ge5e mani]5 iets moet manke]54 ,dus do5de durft hij zijn5 vij& ond] de oog5 zi51 en to* m$e de /ad getroo/ zijn1 om alzoo op de oorlogsmani] dapp] te /rijd5 en te volh>d51 zoo lang totdat hij de /ad gewonn5 heeft1 en da>van mee/] mag blijv54 ,opdat al de (fici]51 ruit]s en kne*t51 prijs en e] bevo*t5 hebb5de1 hunne soldij met e]e z\d5 mog5 ontvang51 en alzoo het h>nas aflegg51 gelijk als 9 het boek d] ,kon+5 bes*rev5 /aat4 ,ne glorietur acc9ctus1 aeque ut disc9ctus4 ,die het h>nas a&oet1 zal zi* niet b]oem51 gelijk deg5e die het afgelegd heeft4 ,de kroone ligt niet 9 het beg91 no* 9 het midd53 ma> het e9de kroont het w]k4 ,m5 zegt geme5lijk3 wl begonn5 is half gewonn54 ,ma> veele] is dit spreekwoord go$3 ,v9cit assiduus labor4 ,aanh\d5 is het regte middel zoo m5 zeit1 ,om te v]krijg5 't ge5 dat er v]borg5 leit4 ,gelijk ook m$e de gele]d5 voor e5 spreekwoord hebb53 ,absque labore gravi non v5it ulla seges4 ,zond] arbeid komt er ge5 kor5 9 de s*uur4 #gb4 ,het z\ kunn5 gebeur51 da> groote w]k5 ook hunne zw>igheid hebb51 dat het =tu9 niet altijd na> w5s* liep1 ev5 als e5 s*ipp] van e5 groot s*ip1 die de zee gebruik5 moet1 soms wel onvoorzi5s met e5' zw>5 /orm ov]vall5 wordt1 en da>door zijn ank] en t\w moet v]liez51 en niet altijd voor d5 w9d gaat2 do* da>om geeft hij d5 mo$ niet v]lor51 ma> s*ept nieuwe c\rage met zijn bootsvolk1 om het s*ip w$]om te mak51 te heel5 en te boet51 en d5kt alzoo1 gelijk de ,frans*man zegt3 ,si la =tune me t\rm5te1 l'esprance me cont5te4 #gc4 ,vele m5s*5 zijn welgez9d tot groote rijkdomm51 ko/elijke s*att5 en juweel51 tot groote klomp5 g\d en zilv]1 da> m5 bot] voor kan koop54 ,dit blijkt dagelijks1 da> vel5 hun lev5 da>voor wag5 en 9 groot geva> /ell51 om te v>5 na> ,oo/- en ,we/-,indin1 ,gro5l&1 ,i,jsland1 ,gu9ea1 ,angole1 ,turkije1 ,b>b>ij1 ,griek51 ,p]zi1 ,alex&ri1 de ,ar*ipel1 ,moscovi1 het ,weygat1 ,magal5a1 ,p]uana1 ,zw$51 ,d5em>k51 ,riga1 ,revel en me] &]e vreemde eil&51 /$5 en plaats51 ,oo/ en ,we/ geleg51 die te veel zijn om op te noem54 ,wa> ma> e5igz9s v]mo$5 is1 om voordeel en w9n+ te do51 da>aan wordt ge5 arbeid1 ko/5 ( moeit5 gespa>d1 om hetzelve te aanva>d51 te ond]zoek5 en te volbr5g51 #gd4 ,ma> laat ik voortv>5 en tot mijn eig5lijk ond]w]p kom51 om hetwelk ik begonn5 b5 te s*rijv51 te wet5 ov] die groote zilv]- en g\dmijn1 de ,ha>lemm]-,me]1 wa> zoo vele ko/elijke s*att5 9 v]borg5 zijn4 ,welke ,me] re$s voor vele j>5 heeft be/aan1 9 het be/e en 9 het middel/e g$eelte van ,zuid-,holl& ligt1 na> mijn oordeel1 op de all]ges*ikt/e en gew5s*te plaats d] ,zev5ti5 ,prov9cin1 nabij ,ha>lem1 ,leyd5 en ,am/]dam1 wl b$ijkt b9n5 de ,ze$ijk51 op de hoogte van twee en vijftig grad51 om welke m5 niet behoeft na> vreemde l&5 te v>5 om ha> te zoek54 ,ik wa>s*uw en v]maan alle m9na>s van b$ijk+51 dat i$] hunn] zijn voordeel zoeke wa> te nem51 en m$ew]ke1 om e5' nagel1 spijk] ( b\t aan dit s*ip te slaan1 en raad te gev54 #ge4 ,om met de hulp van ,god hi]toe te kunn5 kom51 en om deze groote zilv]- en g\dmijn te v9d51 en de ko/elijke s*att5 en juweel5 op te grav51 be/aat voornamelijk uit twee ( drie m]kwa>dige d+54 ,het e]/e is1 e5 zw>e1 bre$e1 digte1 /]ke1 wlge=me]de en gemaakte ,r+dijk4 ,het twe$e is1 dat m5 da> nog bij moet hebb5 go$e1 bekwame1 groote1 /]ke1 a*tkante wat]-mol5s1 die alle 9 go$e orde gezet1 gemaakt en ge/eld zijn1 wa> m5 het l& m$e uit de valleij5 moet zoek54 ,het d]de is1 go$e1 bekwame sluiz5 en uitwat]+5 t] geleg5] plaats en op het ,,ij1 om alle belanghebb5d5 van de groote /$5 en ook de oude l&5 voldo5de te bevr$ig54 ,da>bij nog ges*ikte 7bekwame7 wat]+5 en va>t5 door de ,me]4 ,bes*\w+ 7,propoo/7 van d5 dijk4 #gf4 ,gelijk de plank5 ( de huid van e5 s*ip het voornaam/e is1 wa> het s*ip op moet zeil51 alzoo is het ook met e5' /]k5 digt5 ,r+dijk1 die het wat] van de ,me] moet ke]54 ,van de wat]mol5s4 #gg4 ,e5 /]ke digte cem5tbak is met pomp5 haa/ l$ig te hal52 desgelijks is e5e wlb$ijkte digte me] met wat]mol5s wel droog te mal54 ,dit is ook noodig om aan te teek554 #gh4 ,alzoo ik m$e 9 het beg9 van het b$ijk5 van de ,beem/] g$i5d heb als ,+5ieur en ,fabrijk van het zett5 en /ell5 van de wat]mol5s1 tot het voltrekk5 toe1 zoo is het1 dat ik1 op v]zoek van ,dirk van ,os1 en de ,ho(d-,+el&51 altijd zek]e aanteek5+5 7notici7 da>van geh\d5 heb1 en dikmaals gepeild heb en bevond51 dat de mol5s van de ,beem/] 9 e5 etmaal1 met go$5 w9d1 e5' duim wat]s op de geheele ,beem/] 9 de hoogte kond5 uitmal51 en ook somtijds wel &]halv5 duim1 en dat op vijf- ( ze/half hond]d ,rijnl&s*e morg51 e5' gang mol5s4 ,zoodat m5 de ,beem/] 9 twee j>5 drooggemaakt heeft1 wel v]/a&e de inbraak niet m$eg]ek5d2 en dat het d]de ja> mal5s gekaveld w]d1 en elk zijn l& bij lot+ ontvang5 heeft4 #gi4 ,ik heb m$e 9 het b$ijk5 van de ,beem/]1 en ook nad]h&1 niet kunn5 bem]k51 dat de grond iets lek 01 zoodat het wat] nimm] gewass5 ( v]hoogd is1 als het niet reg5de4 #hj4 ,nog zek]e calculatin alhi] gemaakt1 hoe vele tonn5 wat]s e5 bekwame groote a*tkante wat]mol5 op e5 etmaal uitmal5 kan4 ,hetwelk ik ,jan ,adriaansz4 9 mijne jonkheid1 9 d5 tijd van mijn' zalig5 vad] ,adriaan ,symonsz4 ,leegwat]1 van de ,rijp1 9 d5 pold] van ,rijp en ,graft m5igmaal gepeild heb1 en bevond5 met twee wat]mol5s1 g]ek5d e5' voet 9 het vi]kant1 en zes voet hoog voor e5e tonne wat]s4 #ha4 ,de voors*rev5 pold] van ,rijp en ,graft is groot1 omtr5t #adjj morg51 ,gee/-me]1 ,amba*ts-maat1 en is omtr5t zoo veel wat] als l&1 dat is #gjj morg5 wat]s1 hetwelk twee wat]mol5s1 9 e5 etmaal1 e5' duim 9 de hoogte kond5 uitmal54 #hb4 ,die zelfde morg5tal5 gebragt 9 vi]kante ro$51 en da>na tot vi]kante voet51 wa>van #gb duim 9 de hoogte g]ek5d en dat e5 voet vi]kant voor e5e ton wat]s1 zoo is het1 dat twee mol5s1 na> deze rek5+1 9 e5 etmaal uit kunn5 br5g5 #hif1jjj ton wat]s1 en e5 mol5 #ddh1jjj4 #hc4 ,zoo iem& 9 deze zaak omtr5t het droogmak5 van de ,ha>lemm] ,me] e5igz9s twijfelmo$ig mogt wez51 vreez5de voor e5ige zw>igheid van d5 grond ( lekk+ van d5 ,r+dijk1 zoo zal ik alhi]1 met ,gods hulp1 om alle twijfelmo$igheid weg te nem51 go$e en duidelijke 7kl>e7 voorbeeld5 v]hal51 welke mij door ond]v9d+ bek5d geword5 zijn4 ,exp]5tia docet4 #hd4 ,aanga&e d5 du9kant ( de we/zijde van de ,ha>lemm] ,me]1 alzoo het geme5e spreekwoord is1 dat z&grond5 lek zijn3 dat is e5sdeels alzoo2 ma> hi]van is e5e go$e v]zek]+1 en dat1 ui?o(de ond] dat z& go$ ve5 en klei ligg51 gelijk zulks dagelijks blijkt en bevond5 wordt1 v]mits ond] het z& ( de noll5 go$e turf gegrav5 en g$olv5 wordt1 en ond] het ve5 ge5 z& ligt tot aan de klei toe4 #he4 ,dit zelfde blijkt m$e aan d5 ,liss]-poel3 deze1 s*oon nabij de du95 geleg5 en nog onlangs b$ijkt1 wordt ook wel droog geh\d54 #hf4 ,de ,soet]me]s*e ,me]1 die aan de zijde aan de ve55 ligt1 is m$e onlangs b$ijkt en wordt ook wel droog geh\d54 #hg4 ,zoo ook w]d uit de ,hem-me]1 die aan het h>de geleg5 is1 teg5ov] de ,kaag1 met g]+e moeite het wat] uitgemal51 en het l& ze] go$ droog geh\d51 welke ,me] me]5deels toebehoort aan ,sr4 ,jan van ,ba>le4 #hh4 ,de r+dijk van de ,beem/] is 9 het beg9 mee/al uit ve5l&5 gemaakt4 ,die van de ,purm] desgelijks4 ,de dijk5 van de ,worm] en ,wat]l&s*e ,m]5 zijn m$e al tezam5 van ve5l&5 gemaakt1 zij word5 alle digt bevond5 en go$ droog geh\d54 ,bij het b$ijk5 is vooral hoog noodig1 dat m5 het zwoord- ( grasveld1 dat ond] d5 dijk kom5 zal1 go$ wegneme1 opdat de a>de te bet] sluite1 en de dijk digt z\ wez54 #hi4 ,e9delijk de ,s*]m]1 die t5 naa/e bij van gelijke natuur is als de ,ha>lemm] ,me]1 en aan de noordzijde bijkans van gelijke diepte1 zal ook met vi] mol5s bov5 elk&] moet5 mal52 zoo ook heeft de kil van de ,beem/] twee mol5s 9 het diep /aan1 die vi] hoog mal54 #ij4 ,aan de ,oo/zijde1 aan de ,noordoo/zijde en aan de ,zuidoo/zijde van de ,s*]m]1 is de r+dijk geheel van ve5l& gemaakt2 aan de ,we/zijde van die ,me] van ,jan ,boies af1 tot aan d5 ,ak]sloot]-koorn-mol5 toe1 is de r+dijk geheel van z& ( gee/-l& gefonde]d en gemaakt1 en da> is naauwelijks e5e ,me] van al de b$ijkte ,m]5 9 ,noord-,holl&1 die zoo spo$ig en ras droog gemal5 is1 als deze ,s*]m]4 #ia4 ,het is mij wel bek5d1 dat er e5ige ,m]5 zijn1 wi] droogmak+ niet wil gelukk52 ma> da>1 is de r$5 van3 f omdat de klei te diep ligt1 f omdat die ,m]5 aan e5 b]ga*tig l&1 ( gr( z& geleg5 zijn1 dat ge5 wat] s*ut1 zoo als ik hetzelve wel gezi5 en bevond5 heb2 f omdat de grond met /ruik5 ( blad5 van boom5 opgehoogd en bezet is1 en hi]door lek en sponsieus blijft4 ,gelijk het ook blijkt1 dat e5ige dez] ,m]5 niet va/ toevriez51 al vroor het bijkans nog zoo /]k2 hetge5 e5 teek5 is1 dat de grond op51 sponsieus en lek is4 #ib4 ,aanga&e d5 grond van de ,ha>lemm] ,me]1 kan ik &]s niet bev9d5 en v]/aan dan alles go$s1 alzoo ik ha> voorhe5 met d5 ,burgemee/] van ,aalsme] en e5ige arbeid]s1 op vele v]s*ill5de plaats51 gepeild1 gebeugeld1 g$iept1 geta/ en wl ond]zo*t heb1 en &]s niet kan bem]k5 ( bev9d51 ( deze ,me] heeft e5' bodem van go$e klei1 doorgaans dik #g1 #h en #i voet51 gelijk bevor5s v]haald is4 ,en de ,ha>lemm] ,me] is doorgaans diep neg5 ,rhijnl&s*e voet51 ( ti5 h\tvoet51 bijkans van gelijke diepte als de kil van de ,beem/] ( ,s*]m]4 ,op sommige plaats5 is de grond aan de kant5 van de ,me] met ve5a*tige slibb] v]m5gd1 e5 voet ( &]half dik2 dezelve is bekwaam1 om met d5 ploeg door malk&] 9 de klei te v]m5g51 en alzoo tot go$ l& te mak54 ,da>5bov51 hetge5 e5 go$ teek5 is1 als het e5e gewone vor/ is1 vrie/ de ,ha>lemm] ,me] zo[el en zoo va/ toe als e5ig &] wat]1 zoodat m5 da> ov]al met pa>d en sle ov] rijd5 kan zond] treur54 ,het blijkt da>aan1 dat de grond digt en va/ moet wez54 #ic4 ,dat de grond van de ,ha>lemm] ,me] go$e klei is3 dat is de all]be/e1 wa> m5 op betr\w5 kan1 dat de grond digt zal wez54 ,het is m$e e5 go$ fondam5t voor d5 ,r+dijk en 9 alle mani]5 heel go$ voor het drlekk5 en opwell51 zoo als te vor5 gezegd is4 #id4 ,van de wat]mol5s zal ik alhi] m$e e5 we9ig v]hal5 en not]54 #ie4 ,dit is de gewone gang en wijze 9 ,noord-,holl& bij het b$ijk5 van m]51 zoo als de ond]v9d+ het gele]d heeft4 #if4 ,als m5 zoo hoog moet opmal51 als m5 aan de ,beem/] en ,s*]m] op het diep/ heeft moet5 do51 dan /elt m5 vi] mol5s bov5 elk&] tot e5' gang1 die elk&] toemal5 van vi] ( vijf en d]tig voet5 /ijls1 en dat geme5lijk op vijf hond]d ,rhijnl&s*e morg5 e5' gang mol5s1 wl v]/a&e1 hoe me] gang5 mol5s op e5e kolk mal51 hoe bet]1 en het zal noodig wez51 dat m5 op de ,ha>lemm] ,me] zoo veel gang5 mol5s op e5e kolk br5gt als imm] do5lijk is1 en dat om de volg5de oorzaak3 als er e5 mol51 twee ( drie onkla> zijn1 zoo kunn5 de ov]ige mol5s nog mal51 en op d5 gang blijv51 en ook m$e dan wordt de r+dijk te m9d] gebrok5 met de kle9e sluisjes1 die 9 d5 r+dijk moet5 ligg51 wa> de bov5mol5s moet5 doormal54 #ig4 ,het is ook e5e hoognoodige zaak1 dat m5 v]s*eid5e kruisva>t5 door de ,me] maakt1 ev5 als 9 de ,s*]m]1 en zulks tot g]ief van de ,deelhebb]s en huisluid51 om hunne w>5 met kle9e s*uitjes aan d5 r+dijk te kunn5 br5g51 als ook vooral de mat]ial51 die m5 tot het b\w5 en timm]5 noodig heeft1 en m$e ook tot e5e geme5e ond]kolk ( boezem van de laag/e mol5s4 ,om nu te kom5 tot het pr9cipaal/e1 wa> alles aan geleg5 is4 #ih4 ,als dit groote1 he]lijke en l(wa>dige w]k1 met de hulpe ,gods1 voltrokk5 en gekaveld zal zijn1 dan zal m5 met d5 zeg5 des ,he]5 da>op kunn5 tel5 en v9d5 de all]be/e1 ko/elijk/e s*att5 en juweel51 die tot 's m5s*5 nooddruft en ond]h\d van do5 zijn4 ,als m5 het l& behoorlijk ploegt1 beb\wt en b]eidt1 gelijk als 9 d5 beg9ne ,adam1 onz5 e]/5 vad]1 opgelegd 01 to5 hij het gebod van ,god ov]tr$5 _h1 dat hij 9 het zweet van zijn aans*ijn zijn brood z\ et54 ,gelijk ook m$e 9 de ,h4 ,s*rift ges*rev5 /aat3 ,zoodanig als de akk]man is1 zoodanig is ook de b\w+4 ,b\wt op het nieuw1 zaait niet ond] d5 doorn1 ,w]pt dan 9 uw5 akk] het go$e koorn3 ,zoo zal ,god u gev51 tot e5 baat1 ,e5e ov]vlo$ige1 opgehoopte1 volle maat4 ,9 manibus ,dom9i sorsque1 salusque mea4 ,mijn heil en mijn geluk /aat 9 d5 zeg5 des ,he]54 ,volgt nu van de he]lijke vru*t5 des velds4 #ii4 ,9 de e]/e plaats zal 9 deze ,me] zijn te v9d5 vel]h&e gran51 als t>we1 rogge1 g]/1 hav]1 erwt51 boon51 boekweit1 koolzaad1 raapzaad en me] &]e gewass52 ook geme/e kalv]5 en vette s*ap51 me] dan tw9tig duiz5d hoornbee/51 met nog da>bij vel]h&e vee en gevogelte1 m$e 9 ov]vlo$4 ,bot] en kaas1 honig en melk1 met vel]h&e toespijs1 fruit en wijnbezin1 hetwelk niet alles is te b$5k5 en te noem54 ,het z\ zulk e5e v]&]+ 9 ,zuid-,holl& gev51 dat m5 het wel het a*t/e wond] z\ mog5 noem53 dat te vor5 e5e s*adelijke ,me]1 e5 b$]felijke poel1 e5 v]sl9d5de wolf is gewee/1 dat z\ m5 alsdan d5 groot5 ,zuid-,holl&s*5 lu/h( wel mog5 noem52 ( het ,holl&s* ,tresoor1 wa> m5 e5e m5igte van m5s*51 door d5 zeg5 des ,he]51 m$e z\ kunn5 spijz5 en vo$51 hetge5 tev5s de geme5e l&smiddel51 met zoo vele duiz5d5 z\ /ijv5 en v]bet]51 dat het niet wel is te zegg54 ,hi]toe zull5 ook wel noodig zijn duiz5d bo]5 met hun gez91 kne*t5 en di5/bod51 om het l& te b\w5 en te be>beid51 hetge5 te zam5 wel zes duiz5d m5s*5 zal b$rag54 #ajj4 ,alzoo ik voor dez5 gehoord en v]/aan heb1 dat sommige burg]s van ,ha>lem en van ,leid5 9 e5ige zak5 wat zwa>ho(dig zijn1 me55de1 dat hunne va>t5 en wat]+5 e5igz9s z\d5 v]m9d]5 ( v]slimm52 zoo zal ik hi] met go$e r$55 bewijz51 dat heel &]s en contr>ie het geval zal zijn1 op grond d] erv>5heid van hetge5 ik voor dez5 dikw]f gezi5 en opgem]kt heb4 #aja4 ,e]tijds1 voordat de ,beem/] en ,purm] b$ijkt w>51 heb ik dikw]f gezi5 en bevond51 dat de doorva>t ( hav5 van ,purm]5d zoo v]droogd 01 dat da> naauwelijks e5e ongelad5 s*uit kon vlot51 en dat gebeurde telk5s als er e5 /ormw9d uit het noord-we/5 woei2 dan kwam het dikke wat] 9 de hav51 en zette zi* da> n$]1 en hoeze] m5 het met d5 beugel ui?aalde1 0 het met i$]5 /orm wer hetzelfde4 ,desgelijks ook de ,me]1 beoo/5 ,purm]5d2 welke slibb] met e5' oo/e-w9d uit de ,purm] kwam4 ,ma> nadat de beide m]51 de ,beem/] en de ,purm]1 b$ijkt zijn1 heeft m5 dit gebrek niet bevond54 #ajb4 ,desgelijks de hav5 van ,edam1 alsm$e de doorva>t van ,nek en mee/ alle hav5s1 die op zoodanige wat]5 ( m]5 ligg52 deze v]vuil5 altijd door het dikke1 modd]a*tige wat]1 dat met /ormw9d5 inspoelt4 #ajc4 ,da>5bov5 heb ik ook me]mal5 gezi5 7en er m$e aan geholp571 dat m5 t5 tijde1 vrdat de ,beem/] b$ijkt 01 als er e5e gelad5 s*uit 9 de hav5 van de ,rijp 9 kwam v>51 met groote kra*t5 die s*uit moe/ intrekk51 om t] plaatse te kom51 wa> m5 moe/ loss52 en dat de hav5 zoo opg$roogd 01 van d5 modd] ( de slibb]1 die uit de ,beem/] kwam1 dat m5 het met beugel5 en bagg]5 niet go$ kon mak51 ui?o(de dat telk5s1 als het wer uit het oo/5 /]k woei1 het wer ev5 zoo v]vuilde als te vor52 wij moe/5 dikw]f en w>5 g5oodzaakt de sluis van de ,rijp op5 te zett51 en het wat] door de hav5 9 d5 pold] te lat5 /room51 en d5 grond met /okk5 en beugels om te ro]51 en alzoo de hav5 te v]diep54 ,nad]h& to5 de ,beem/] b$ijkt 0 en de wat]mol5s kla> wat] uit de ,beem/] hebb5 gemal51 heeft m5 d]gelijke gebrek5 niet gezi51 no* v]nom52 want als nu de hav5 e5s uitg$iept is1 dan v]vuilt zij zeld5 ( nooit1 en m5 heeft da>5bov5 nu altijd kla> wat] 9 de hav5 van de ,rijp4 #ajd4 ,als m5 met r$5 mag sprek51 zoo is het 7mijns oordeels en gevoel5s71 dat die van ,ha>lem en ,leid5 weltevr$5 behoor5 te wez5 met het b$ijk5 van de ,ha>lemm] ,me]1 en dat zij ge5e r$5 hebb5 zoodanige klagt5 en que/in 9 te br5g51 ma> grootelijks da>door v]bet]d zull5 zijn en 9 het m9/ ge5e s*ade zull5 lijd51 ma> veel e]d] groot voordeel1 gelijk ik hi] met navolg5de r$55 zal bewijz54 #aje4 ,met betrekk+ tot de doorva>t van ,ha>lem1 zal dezelve 9 alle mani]5 bet] en bekwam] zijn dan te vor52 het gebeurt nu dikw]f1 dat er s*ep5 zijn1 die met ko/elijke koopmansgo$]5 zijn gelad51 welke1 als zij voor de ,me]1 bij de ton1 kom51 met e55 hoog-zuid5w9d en /orm g5oodzaakt zijn alda> te moet5 blijv5 ligg51 uit vrees dat zij groote s*ade z\d5 lijd54 ,ook m$e met e5' noordelijk5 w9d 9 de ,kaag insgelijks2 m5 kan alsdan met s*ep5 en w>5 niet voortkom51 v]mits m5 het wat] van de ,me] alsdan niet kan gebruik51 wa>door de koopman dikw]f groote s*ade lijdt en m$e groot p]ijkel van zijne s*ep5 te v]liez51 hetge5 zi* heel &]s en bet] zal to$rag51 als de ,me] b$ijkt is4 #ajf4 ,als er e5e bekwame1 wijde1 diepe r+sloot ( kanaal zal gemaakt zijn1 van ze/i5 ( tw9tig ro$5 wijd1 ( zoo wijd als m5 dan met go$e orde ordonn]5 zal1 zal m5 die altijd met halv5 w9d kunn5 zeil51 en ook m$e met gewone s*ep5 oplav]52 en heel zeld5 zal het zijn1 dat m5 die niet gebruik5 kan1 wel te v]/aan1 als er m$e e5 bekwame trekweg zal word5 gemaakt1 om de s*ep5 altijd met gemak en g]ief met pa>d5 9 d5 w9d te kunn5 optrekk52 de koopli$5 zull5 alsdan zeld5 ( nimm] v]kort ( v]h9d]d zijn ( s*ade lijd54 ,welke trekweg en kanaal m$e zull5 gemaakt word51 tot aan de /ad ,leid5 toe1 alsm$e van de ,zijlpoort af tot aan de ,kaag ( tot aan de ,nieuwe ,va>t1 zoo als m5 het dan be/ g]ad5 zal v9d54 #ajg4 ,aanga&e het wat]1 dat nu dikwijls heel vuil en troebel is1 dat zal zi* heel &]s begev51 dan het nu teg5woordig doet1 wa>door die van ,ha>lem en van ,leid5 grootelijks v]bet]d zull5 zijn1 en het w]k alsdan zull5 moet5 prijz54 #ajh4 ,voore]/ is het notoir1 en m5 kan het ook ligtelijk begrijp51 dat er alsdan nimm]me] 9 de /$5 ,ha>lem en ,leid5 e5ig vuil1 /9k5d ( troebel wat] zal kunn5 kom52 want als de ,ha>lemm] ,me] b$ijkt en droog gemaakt zal zijn en tot l& gebragt zal wez51 zal er ge5 &] dan kla> reg5wat] 9 de ,me] kom51 hetwelk zal /aan op kleigrond1 v]mits de sloot5 en mol5-togt5 9 de ,me] m$e 9 de klei g$olv5 en gemaakt zull5 word51 en de wat]mol5s van de ,me] alsdan het kl>e wat] 9 de r+sloot zull5 mal52 en da>5bov5 zal het du9val1 dat aan de we/-zijde van de ,me] is1 9 de r+sloot door v]s*eid5e kanal5 kom5 zakk54 ,dat wat] zal alsdan 9 de r+sloot beh\d5 wez5 en niet v]vuil5 no* troebel word5 door het /orm5 van de ,me]4 #aji4 ,dat wat] komt m$e 9 de /$5 ,ha>lem en ,leid52 do* de pr9cipaal/e uitwat]+ van ,rhijnl& moet door ,ha>lem en ,sp>5dam kom51 en alda> uitgeleid word51 als ook m$e bij het huis t] ,h>t4 ,hi] /aat nog op te lett51 dat als de ,me] tot l& zal gebragt wez51 de omligg5de plaats5 en l&5 nimm]me] gekweld zull5 wez5 door buit5gewone hooge aanp]s5 en afp]s51 wa>door de /rat5 van ,leid5 nu dikw]f ond] loop51 als de w9d /]k uit het noord-oo/5 waait1 en het ,sp>5 e5' voet #b ( #c m9d] is dan gewoonlijk1 zoodat de s*ep5 er niet ov] kunn5 kom51 ma> dikw]f drie ( vi] dag5 teg5 ,ha>lem en ,sp>5dam moet5 blijv5 ligg5 en toev5 door gebrek aan wat]1 wa>door de koopli$5 dikw]f v]kort word5 en groote s*ade lijd51 door het b$]v5 van hunne w>54 #aaj4 ,welligt zal iem& zegg53 als het e5 drooge zom] is1 zoo zal er ook we9ig wat] 9 de ,r+sloot zijn4 ,ma> datzelfde heeft plaats ( de ,me] b$ijkt is ( niet2 want als het e5 drooge zom] is1 dan is er nimm] veel wat] 9 de b9n5pold]1 no* op de ,me]4 #aaa4 ,da>teg5 zal ik e5 go$ middel /ell53 ,m5 make de buit5sluiz5 met contradeur51 ( s*ore die deur5 toe1 en late niet me] wat] uitloop51 dan m5 9 het s*utt5 van de s*ep5 van nood5 heeft1 gelijk m5 9 ,noord-,holl& doet1 als er we9ig wat] is4 ,op die wijze laat m5 de nieuwe sluis (8 dijk] tot ,sp>5dam en te ,nauw]na8 toe/aan1 om het wat] 9 te h\d54 #aab4 ,dit z\ ik ligtelijk hebb5 v]get53 ,als het kl>e wat] 9 de ,r+sloot /aat1 gelijk bevor5s v]haald is1 dan zull5 de br\w]s van ,ha>lem en ,leid5 dat wat] kunn5 gebruik51 om da>van te br\w51 en we9ig ( ge5 ond]s*eid 9 hetzelve kunn5 v9d5 met het wat]1 dat zij ?ans met groote ko/5 en moeite moet5 hal54 #aac4 ,het pr9cipaal/e en be/e is nog1 7wat kan er t] w]eld bet] wez567 dat m5 9 de nabijheid van e5 he]lijk1 l(ba>lijk1 geb5$ijd l& zal won51 wa>van mee/al des m5s*5 nooddruft1 door d5 zeg5 des ,he]51 kom5 moet4 #aad4 ,alzoo de /ad ,ha>lem aan twee zijd5 du95 heeft en aan de zuid-oo/-zijde het groote wat]1 en er niet veel go$ l& om de /ad ligt1 wa>door ook m>ktdag5 sob] en we9ig moet5 wez51 zoo zal het b$ijk5 van de ,ha>lemm] ,me] zulk e5 m]kelijk pr(ijt en voordeel gev51 dat m5 het niet kan uitsprek54 #aae4 ,9 het beg9sel1 als het w]k zal word5 aangeta/1 zull5 de w]kmee/]s 7w]kbaz571 arbeid]s en kne*ts dagelijks van do5 hebb5 g]e$s*app5 tot hun w]k1 hetzij h\t1 ijz]w]k1 kordewag5s en &]e nooddruftige d+51 da>5bov5 ko/ en kle$+2 al hetge5 zij uit de /$5 zull5 moet5 hal54 ,9 het kort1 mee/ al hetge5 aan de ,me] geconsume]d en v]>beid zal word51 dat zal mee/al 9 ,holl& blijv5 en we9ig 9 &]e l&5 gevo]d word54 #aaf4 ,alsdan dit groot1 he]lijk1 l(ba>lijk1 notabel w]k met de hulp van ,god b$ijkt en 9 go$e orde gebragt zal zijn en voltrokk51 zoo zull5 er e5e m5igte van bo]5 en huisluid5 9 de naa/e /$5 kom5 met ros en wag5s1 ook m$e met hunne gran53 desgelijks met bot] en kaas en met &]e w>51 hetwelk te lang z\ wez5 om te v]hal54 ,zoodat e5 iegelijk ligtelijk begrijp5 kan 7zoo als ook het geme5 spreekwoord wa> is73 wa> het volk is1 da> is n]+ en welva>t4 #aag4 ,hi]bij zal ik nog a*t]aan/ell5 de calculatie van deze b$ijk+1 wat i$] morg5 l&s1 mijns oordeels1 omtr5t zal ko/54 ,voordez5 heb ik dit nog e5s ge/eld2 ma> ov] sommige w]k5 0 ik wat te ligt geloop51 en hoop nu op alles te lett51 zoo veel als do5lijk is1 na> de g5ade1 die mij de ,almog5de ,god gegev5 heeft4 #aah4 ,voore]/ zull5 er moet5 wez5 omtr5t #afj kloeke a*tkante wat]mol5s1 wa>van elk omtr5t zal ko/5 #efjj guld51 b$rag5de te zam5 #hfi1jjj guld54 #aai4 ,de ,ha>lemm] ,me] is omtr5t 9 het ronde #be duiz5d ro$51 zoo als bij ram+ 9 d5 omgang is bevond51 behalve het plempw]k2 als m5 nu rondom koopt 9 de bre$te #dj ro$5 l&s1 om da>van te gebruik5 #aj ro$5 tot d5 r+dijk1 en #ab ( #ad ro$5 tot de geme5e r+sloot1 dan blijft er omtr5t #af ro$5 a*t] d5 dijk ligg51 wa> m5 de mol5s op kan zett5 en /ell51 en wa>van m5 ook de kolk5 en kolkdijk5 bekwamelijk van zal kunn5 mak51 en van welk ov]geblev5 a*t]l& m5 d5 r+dijk m$e kan ond]h\d54 ,als i$]e ro$e l&s ko/ #aj /uiv]s 9 koop1 dat is #bj guld5 i$]e ro$e 9 de l5gte1 en m5 dit v]m5igvuldigt met #aejjj ro$51 bekomt m5 te zam5 #cjj1jjj guld54 #abj4 ,de r+sloot zal zijn twaalf ro$5 9 de wijdte1 en a*t voet5 diep1 is1 op de l5gte van e5e ro$e1 omtr5t #hd s*aft a>de1 om d5 dijk m$e te mak54 ,i$]e s*aft zal aan arbeidsloon omtr5t ko/5 #aj /uiv]s1 b$raagt i$]e ro$e 9 de l5gte #db guld51 en dat v]m5igvuldigd met #aejjj ro$5 9 de rondte van d5 geheel5 omgang van d5 dijk1 b$raagt te zam5 #fcj1jjj guld54 #aba4 ,voor alle zak51 zal het be/e wez51 dat m5 d5 r+dijk 9 de bre$te make2 want het is bet] da>na d5 dijk op te hoop51 dan t] zijde aan te klamp5 ( te v]bre$51 en ook m$e1 dat m5 d5 a*t]dijk van b9n51 van de kru9 af1 vijf zes ro$5 bre$] make1 dan die van de ,beem/] ( &]e b$ijkte ,m]51 en de notsloot op halve diepte en op half wat] ke]5de1 voor het drlekk5 en aanp]s5 van d5 r+dijk1 en het wat] van de r+sloot1 met e55 suffisant5 kadijk van a*t]5 tot e5e wat]ke]+ en sep>atie van de l&52 want de dijk blijv5de voor het geme51 is alzoo bekwaam en vru*tba> tot hooil&51 als &]z9s1 om voor het geme5 te v]hur54 #abb4 ,ook moet de r+sloot aan de we/zijde1 ( d5 gee/kant1 vi] ro$5 word5 v]wijd1 hetwelk de pr9cipale va>t en uitwat]+ zal wez51 die ook het e]/ moet gemaakt word51 om de doorva>t van ,ha>lem niet te belett51 no* te v]h9d]52 ook niet die van ,g\da1 t5 e9de i$] wl te cont5t]52 en dat wel van de ,ton van ,ha>lem af1 tot aan de ,wet]+ toe1 hetge5 is omtr5t lang #gjjj ro$51 en i$]e ro$e 9 de l5gte1 met d5 aankoop van het l& en arbeidsloon1 zal omtr5t ko/5 #ae guld51 b$raagt nog #aje1jjj guld54 #abc4 ,de ,plempw]k5 zijn omtr5t lang #afjj1 i$]e ro$e zal omtr5t ko/5 #bjj guld54 ,te wet51 de vrboezem ov] de eil&5 van ,ruigoord1 met het gat bij d5 ,ov]toom ov] te plemp51 ook m$e bij de ,ton van ,ha>lem1 desgelijks m$e bij de ,kaag4 ,de ,wet]+1 met nog me] &]e kanal5 en sloot51 b$raagt nog1 als het te zam5 gemultiplice]d is1 de somma van #cbj1jjj guld54 #abd4 ,d5 ,r+dijk aan de we/zijde1 da> de pr9cipaal/e va>t zal wez51 van de ,ha>lemm] ,ton af1 tot aan de ,wet]+ toe1 van buit5 aan de r+-sloot geheel te bes*oeij51 zal i$]e ro$e 9 de l5gte omtr5t ko/5 twaalf guld51 b$raagt de #gjjj ro$5 9 de geheele l5gte #hdjjj guld54 #abe4 ,de b9n5w]k51 te wet51 die weg5 en sloot51 mol5-togt5 en va>t51 kolk5 en kolkdijk5 en &]e affair51 word5 doorgaans g]ek5d e5 d]de deel te ko/5 van de buit5w]k51 en b$rag5 dus nog omtr5t #ggh1jjj guld54 #abf4 ,nog voor het mak5 van sluiz5 en uitwat]+51 bij het huis ,t] ,h>t en &]e ges*ikte plaats51 ook m$e de kle9e sluisjes1 door d5 r+dijk1 wa> de mol5s door zull5 mal51 #ajb1jjj guld54 #abg4 ,nog voor e5e rek5+1 indi5 het gebeurde1 dat m5 de ,me] het e]/e ja>1 als de plempw]k5 gemaakt zijn1 niet kon sluit51 en dat m5 de r+sloot zoo spo$ig niet op h>e behoorlijke diepte kon krijg51 en dat de plempw]k5 da>om groote s*ade z\d5 lijd51 zoo zal m5 g5oodzaakt wez51 vi] ( vijf gre55 sass5 ( kolk5 te mak51 t] bekwam] plaats51 om 9 en uit de ,me] te kunn5 v>51 zoo lang totdat de ,r+sloot op h>e behoorlijke diepte gemaakt zal zijn1 en de mol5s zoo veel wat] uit de ,me] gemal5 zull5 hebb51 dat alle plempw]k5 ontla/ zijn1 wanne] m5 de sass5 w$] zal kunn5 opbrek5 en d5 r+dijk rondom 9 ha> geheel digt sluit54 ,dit zal nog omtr5t ko/5 #db1jjj guld54 #abh4 ,nog aan noord%\t1 om desgelijks te gebruik5 tot kle9 s*oeiw]k1 met het ond]h\d en het betimm]5 van de wat]mol5s1 ale] m5 aan het kavel5 komt1 #hc1jjj guld54 #abi4 ,nog voor d5 ,dijkgraaf en de ,heemrad51 ,bew9dhebb]s1 ,l&met]s1 ,opzi5]s1 ,s*uitevo]d]s1 ,bod51 ,kne*ts1 enz4 tot aan de kavel+ toe1 voor drie j>5 #hj1jjj guld54 #acj4 ,nog aan vi] ,he]5huiz5 ( ,ket5 t] bekwam] plaats51 op ond]s*eid5e kant5 van de ,me]1 om desgelijks resid5tie te h\d51 met vi] ( vijf he]5s*uit5 tot g]ijf1 7om van het e5e w]k na> het &]e te v>517 met nog sommige h\ttu95 da>bij1 #aj1jjj guld54 #aca4 ,nog tot e5' toeslag en me] &]e kwade ko/5 9 voorraad1 hetzij riet1 rijs1 takk51 h\t1 ijz]w]k1 spijk]s en arbeidsloon1 als m5 9 het b$ijk5 is2 om de plempw]k5 dagelijks te ond]h\d51 zoo lang als het wat] 9 de ,me] nog kra*t b>5 kan2 om 9 d5 r+dijk de kwade /$5 te voorzi5 en nog &]e ko/5 me]4 ,idem4 #acb4 ,e5ige v]gad]+5 met de groote /$51 desgelijks m$e met de ,he]5 van ,rhijnl&1 en &]e huisli$5 van omligg5de dorp51 om alzoo gelijk]h& 9 het go$e met elk&] te accord]51 en om alzoo dit groote1 he]lijke1 l(ba>lijke w]k met ,godes hulp te beg9n51 en tot e5 go$ e9de1 met alle orde1 9 kavel+5 te br5g51 #gj1jjj guld54 #acc4 ,nog zijn twee voorname zak51 die wel b$a*t di55 te wez54 ,de e5e is1 dat de r+sloot en de trekweg m$e door de /ad ,leid5 moet5 gaan1 opdat het /room5de wat] van de mol5s m$e door ,leid5 he5 en wer z\ zwi]5 en /room54 #acd4 ,de &]e is3 indi5 het gebeurde1 dat de grond ( slibb] voor ,sp>5dam begon op te droog5 en te v]vuil5 7v]mits ,sp>5dam 9 e5e hop ( inwijk+ geleg5 is71 hetwelk de s*eepva>t z\ v]h9d]5 en belett5 7wa>voor ons ,god wil v]ho$571 zoo zal m5 v]pligt zijn de ,nieuwe va>t1 van ,ha>lem af1 tot aan het huis ,t] ,h>t toe1 te v]wijd51 zoo vele ro$51 als het noodig zal zijn1 om alda> e5e kolk te ordonn]51 en sluiz5 te mak51 wa> m5 altijd behoorlijk kan doors*utt5 op het ,,ij1 om alzoo e5e bekwame diepe va>t te beh\d5 tot wel/& van de /ad ,ha>lem en van &]51 die deze va>t moet5 gebruik5 en van do5 hebb54 ,voor deze twee notabele /ukk5 wordt nog g]ek5d #ajj1jjj guld54 #ace4 ,dit alles b$raagt al te zam5 zes en d]tigmaal hond]d duiz5d guld54 ,en als de ,me] uitbr5gt #bj1jjj morg51 zoo komt i$] morg5 te ko/5 #ahj guld54 ,no4 #aah f #hif1jjj4 #aai #cjj1jjj4 #abj #fcj1jjj4 #abb #aje1jjj4 #abc #cbj1jjj4 #abd #hd1jjj4 #abe #ggh1jjj4 #abf #ajb1jjj4 #abg #db1jjj4 #abh #hc1jjj4 #abi #hj1jjj4 #acj #aj1jjj4 #acb #gj1jjj4 #acd #ajj1jjj4 --------- f #c1fjj1jjj4 ,,kort ,,v]haal ,,van ,,de ,,m]51 ,,die ,,9 ,,noord-,,holl& ,,b$ijkt ,,zijn1 ,,teg5 ,,s>dam ,,en ,,d5 ,,huig5dijk ,,hetwelk ,,al ,,te ,,zam5 ,,ges*i$ ,,is ,,na ,,het ,,ja> #afjh1 ,,en ,,ook ,,m$e ,,van ,,de ,,sluiz5 ,,en ,,uitwat]+51 ,,die ,,uit ,,di5 ,,ho(de ,,gemaakt ,,en ,,gelegd ,,zzijn1 ,,welke ,,de ,,nieuw-,,b$ijkte ,,m]5 ,,hebb5 ,,do5 ,,mak5 ,,en ,,beko/ig54 #acf4 ,9 d5 ,e]/5 zoo is de ,beem/] b$ijkt1 is groot zuiv] l& #gede morg54 ,nog de ,purm] b$ijkt is groot #cjjj morg54 ,de ,worm]1 groot #agij morg54 ,de ,s*]m]1 groot omtr5t #fjjj morg54 ,de ,enge ,worm]1 groot #aij morg54 ,de ,s*alsme]1 groot #ge morg54 #acg4 ,dit alles b$raagt #ah1fjj morg51 zoodat de boezem alda> nu teg5woordig kle9] is1 dan e] de m]5 b$ijkt w>54 #ach4 ,hi]teg5 hebb5 de ,he]5 van de ,beem/] do5 mak5 e5 kanaal ( e5e uitwat]+1 beg9n5de van de ,s*]m] af1 voor ,ursem1 langs d5 ,walegsdijk1 loop5de m$e voorbij ,av5horn en d5 oud5 dijk1 tot aan d5 kant van de ,zuid]zee1 met nog e5e nieuwe sluis ( duik] alda> 9 d5 ze$ijk gelegd1 om het wat] te loss54 #aci4 ,nog heeft de ,beem/] do5 mak5 d5 groot5 /e55 ,duik] op ,s>5dam4 #adj4 ,de b$ijk]s van de ,purm] hebb5 do5 mak5 het ,sas1 op het ,oo/-e9de van de hav5 van ,edam4 #ada4 ,de ,he]5 b$ijk]s van de ,s*]m] hebb5 do5 mak5 het kanaal ( de uitwat]+ door het ,krom5i] en ,wessan] veld1 /rekk5de tot aan ,nauw]na toe1 alsm$e nog de /e55 sluis1 die op ,nauw]na gelegd is op het ,,ij4 #adb4 ,de b$ijk+ van de ,worm] heeft do5 mak5 e5e sluis op d5 ,nieuw5dam1 die uitwat]t op de ,wijk]-me]4 #adc4 ,teg5 deze nieuwgemaakte sluiz5 en uitwat]+5 mal5 teg5woordig #de wat]mol5s me] dan te vor5 op d5 groot5 boezem d$51 welke boezem omtr5t #ah1fjj morg5 kle9] is1 dan to5 de m]5 nog niet b$ijkt w>54 ,de drie sluiz51 te wet5 de ,duik] op ,sa>dam1 de sluis op ,nauw]na en die op ,nieuw5dam zijn geheel teg5 de ,natuur aangelegd4 #add4 ,vele m5s*5 9 ,noord-,holl& k5n5 deze geleg5heid en uitwat]+5 ze] wel1 en wet51 dat mee/ altijd en doorgaans 9 deze kw>ti]5 de w9d zuid-we/1 zuid en zuid-oo/ waait4 #ade4 ,dit maakt veel laag wat] op het ,,ij2 ma> da>teg5 p]/ de ,zaan altijd afwa>ts en t5 noord5 aan4 ,desgelijks doet m$e de nieuwe va>t van ,nauw]na1 als ook m$e de uitwat]+ na> d5 ,nieuw5 dam1 die to* ze] we9ig nut en pr(ijt kan do51 en zulks v]mits die uitwat]+ door de ,wijk]-me] altijd vol geslikt en v]droogd is4 #adf4 ,alzoo is het ook m$e met mee/ al de pold]s1 die 9 ,zuid-,holl& ligg51 die op de ,s*ie en de ,rotte mal5 en h>e uitwat]+ hebb5 op de ,maas2 deze hebb5 e55 kle95 boezem en kunn5 met zuid-we/e-w9d5 we9ig wat] door hunne sluiz5 loz51 door het aanp>s5 van de ,maas en het afp>s5 d] kanal54 ,,nota4 #adg4 ,indi5 de ,he]5 b$ijk]s van de ,beem/]1 9 het beg9 d] b$ijk+1 met de ,he]5 van de uitwat]5de sluiz51 en met de /ad ,hoorn w>5 ov]e5gekom5 7hetwelk 9 het beg9 op e5' ze] go$5 voet /ond71 om de uitwat]+ te mak5 door ,av5horn en de ,naamsloot1 welke e5 ze] s*oon1 diep1 regt kanaal en wijde sloot is1 loop5de t5 naa/e bij noord-oo/-wa>ts aan1 tot op d5 hoek van d5 ,ze$ijk bij de wat]mol5s1 /a&e bij het ,hulkj51 /rekk5de voort tot aan de /ad ,hoorn bij d5 ,ze$ijk langs1 dan hadd5 al deze nieuwb$ijkte m]51 met de oude l&5 da> omtr5t geleg51 teg5 d5 ,huig5dijk en ,spa>dam1 al te zam5 volkom5 wel g$i5d en met h>e uitwat]+5 wel geholp5 gewee/2 ja z\d5 zeld5 ( nimm]me] des w9t]s v]leg5 gewee/ zijn met het hooge wat]1 kom5de de afp]s+ van de ,naamsloot en de afp]s+ van de ,zuid]zee1 geheel volg5s de ,natuur na> w5s*4 #adh4 ,wa>m$e ik alhi] wil te k5n5 gev51 dat al de sluiz5 en uitwat]+51 die van de ,ha>lemm] ,me] teg5woordig bij het ,huis t] ,h>t1 op ,sp>5dam en eld]s zijn1 al te zam5 go$ op zoodanige w9d5 legg51 gans* en geheel met de ,natuur zoo ges*ikt1 als m5 ma> z\ kunn5 bege]5 en w5s*5 tot bekwame en volkom5e uitwat]+54 #adi4 ,bij het b$ijk5 d] ,ha>lemm] ,me] kan m5 nog ov]vlo$ig bekwame sluiz5 mak54 #aej4 ,zoodat m51 na> mijn oordeel1 dit voors*rev5 groot1 noodw5dig1 l(ba>lijk1 he]lijk en pr(itabel w]k1 het b$ijk5 van de ,ha>lemm] ,me]1 niet behoort a*t]wege te h\d51 ma> alle vlijt en na>/igheid behoort te do5 en aan te w5d51 om het w]k te bevord]51 en dat buit5 s*ade van de groote /$5 en van de oude l&5 van ,rhijnl&1 ( van iem& &]s1 alda> omtr5t geleg54 #aea4 ,ik heb met r$5 kla>lijk aangewez51 dat1 door het b$ijk5 d] ,m]51 mee/al de boezems teg5 d5 ,huig5dijk1 het ,,ij en ,sa>dam 9 ,noord-,holl& zijn wegg5om51 en het wat] alsnu 9 zee loss5 moet door de smalle1 naauwe1 lange uitwat]+5 en kanal51 hetge5 nog r$elijk] wijs gaan kan1 alhoewel het met de zuid-we/e-w9d51 die mee/ 9 ,holl& waaij51 teg5 de ,natuur komt1 wa>m$e ik hi] te k5n5 wil gev51 dat de boezem van de ,ha>lemm] ,me] hi] niet m$e te v]gelijk5 is1 welke het wat] wijd en bre$ kan v]spreid51 en dat voornamelijk 9 d5 voorboezem b5oord5 het ,huis t] ,h>t1 hetwelk op d5 kant van het ,,ij ligt2 desgelijks m$e 9 e5e groote wijde r+sloot1 van omtr5t ze/i5 duiz5d ro$5 9 het rond1 en omtr5t ze/i5 ro$5 wijd1 m9 ( me]2 als ook 9 de va>t tuss*5 ,ha>lem en ,am/]dam2 9 het ,sp>5 tot aan ,sp>5dam toe1 dat m$e digt aan de sluiz5 ligt2 desgelijks m$e 9 d5 ,am/el1 de ,braassem-,me]1 9 de va>t na> ,leid51 en me] &]e sloot5 en wat]+51 zoodat1 mijns b$unk5s1 m5 zeld5 me] dan bevor5s v]leg5 zal zijn met het hooge wat] 9 de r+sloot4 ,da>5bov5 kan m5 ligt] e5 half vat leg tapp5 dan e5 ok%o(d2 het spreekwoord zegt3 het wat] loopt wa> het laag/ is2 hetge5 ook wa> is3 de eb moet lag] loop5 dan het b9n5wat]1 indi5 het wat] 9 zee gelo/ kan word52 en het wat] kan g5oegzaam 9 de ,noordzee en 9 de ,spaans*e zee 7oceaan7 ontla/51 welke de mo$] is van al de wat]51 wa> al de rivi]5 9 uitloop51 zoo als de ,s*riftuur zegt1 en de zee hoogt da> niet van4 #aeb4 ,nog is het volg5de m$e e5 zek]e regel1 als het 9 d5 h]f/ ( w9t] veel nat w$] is en het /]k reg5t1 zoodat de b9n5-pold]s met hun wat] v]leg5 zijn1 dan is de ,ha>lemm] ,me] ook altijd vol wat]1 en ( dr dan al e5s eb komt1 kan dit ze] we9ig op zoodanig5 groot5 wat]plas b$rag54 ,zoodat de regte z9 van al het w]k is3 ,veel bekwame go$e sluiz5 op d5 ,,ij-kant1 ,doet het wat] wel afloss5 uit het oude l&4 #aec4 ,v]mits ik 9 mijn voorga& ,ha>lemm]-,me]boek ze] vele v]s*ill5de notabele artikel5 voorge/eld en bewez5 heb1 weg5s het b$ijk5 en droogmak5 di] me]1 zoo is het1 dat zi* e5ige teg5sprek]s opg$aan hebb51 die dit niet kunn5 lijd51 en die dit noodw5dig1 treffelijk1 he]lijk w]k omv] zoek5 te /oot51 en d5 octroyant5 en v]zoek]s van di5 e5' bullebak voor oog5 pog5 te /ell51 s*]m5de met bl9de slag5 na> hunne eig5 s*aduw2 gelijk aan e5 s*ip1 dat zond] /uurman en zond] kompas ro]loos door de zee va>t1 met onbev>5 volk he5 en wer zwi]5de1 en de regte hav5 niet v9d5 kan1 e9delijk door kwaad beleid geheel moet v]gaan4 #aed4 ,9 de ma& ,junij #afdb is mij e5 boeksk5 t] h& ge/eld1 hetwelk is uitgegaan op naam van zek]5 ,claes ,ar5tsz4 ,colevelt1 ,l&met] tot ,leid51 ( van e55 &]5 w>gee/1 die su/9e]t en voorgeeft1 dat het bet] z\ wez51 dat m5 de ,ha>lemm] en ,leids*e m]5 wat] liet blijv51 dan dat m5 ha> tot go$ l& z\ mak51 hetge5 gans* en geheel is /rijd5de teg5 mijne natuur en gevoel54 #aee4 ,gelijk als hij hetzelve afbeeldt met e5 s*ip op het e]/e blad1 wa>m$e hij zijn gevoel5 wil bewijz51 da> hij lu/ en pleizi] s*ijnt te hebb51 om nog met groote s*ep5 9 het midd5 van ,holl& door de ve55 te v>51 al z\ ook alles b$]v5 en 9 rune loop5 wat da>omtr5t is4 #aef4 ,da>bij /elt hij1 dat v]&]+ en nieuwigheid zw>igheid b>54 #aeg4 ,als dat wa> z\ zijn1 dat m5 ge5 d+ z\ mog5 v]&]51 v]nieuw5 ( v]bet]51 zoo z\d5 onze voor\d]s 9 vele zak5 dapp] gemi/ en g$oold hebb51 welke voor ons d5 weg b]eid hebb51 wa>door nu ,holl&1 door d5 zeg5 des ,he]51 9 vele treffelijke w]k5 opgekom5 en v]bet]d is4 #aeh4 ,omtr5t drie hond]d j>5 gel$51 0 ,holl& nog gans* en ga> we9ig1 en 0 op vele plaats5 we9ig met volk bewoond4 ,to5 t] tijd lag5 de lage l&5 9 ,zuid- en ,noord-,holl& nog met de buit5-wat]5 gelijk1 en vele damm5 en ze$ijk5 w>5 nog niet geslot5 no* ge/opt1 zoodat mee/ al die l&5 we9ig go$e vru*t5 kond5 drag51 &]s als riet1 rap1 bobel51 biez51 domp5 en &] onkruid1 zoodat m5 da> we9ige koebee/5 op kon h\d54 #aei4 ,het is omtr5t hond]d vijf en zev5tig j>5 gel$51 dat er niet n wat]mol5 9 ,zuid- ( ,noord-,holl& 01 om de l&5 droog te h\d51 gelijk mij van v]s*eid5 gelo(wa>dige li$5 van ,delft v]haald is4 ,0 dat 9 het e]/ ook niet e5e groote v]&]+ en nieu:eid8 ,da>door zijn nu al die voortreffelijke l&51 door ,gods zeg51 opgekom51 v]bet]d en geb5efice]d1 gelijk ook m$e door de wat]mol5s zoo vele groote m]5 en mo]ass5 droog gemaakt en tot l& gebragt zijn1 zoo als hi]vor5 v]haald is4 #afj4 ,is dit niet e5 d] pr9cipaal/e middel51 wa>door ,holl& opgekom5 is8 ,alsm$e door de zeeva>t3 welke middel5 onze voor\d]s met groote na>/igheid beh>tigd hebb51 en wa>toe de ,almog5de ,god ,zijn5 zeg5 heeft gegev54 #afa4 ,wa>m$e ik alhi] te k5n5 wil gev5 en aan ,colevelt gevraagd wil hebb51 ( deze v]&]+5 e5ige zw>igheid ( s*ade b>58 ,ik kan zulks niet zi5 no* bem]k54 ,wat w>5 mee/ al de /$5 9 ,noord-,holl&8 ,wat 0 ,am/]dam voor drie hond]d en vijftig j>58 ,ma> e5 viss*]sdorp1 hetwelk nu1 door ,gods zeg51 door v]s*eid5 middel5 en nieuwigheid1 e5e treffelijke koop/ad is geword51 wa> nu al die he]lijke1 s*oone1 treffelijke geb\w5 getimm]d zijn en wa> nu bijna de be/e geleg5heid tot de s*eepva>t is1 die 9 ,europa te v9d5 is1 en nog da>bij al die s*oone1 he]lijke en si]lijke beplant+ op de /rat5 en burgwall51 gelijk e5e kon+sw>&e1 wa>door ,am/]dam nu wel e5e nieuwe w]eld1 ( e5e w]eld op zi* zelve g5oemd mag word54 #afb4 ,indi5 ,colevelt elke v]&]+ en nieuwigheid omv] wil smijt51 dan kan m5 ook wel zegg51 dat de h&el op ,oo/-,indin ook e5e nieuwigheid is1 welke g$ur5de mijn lev5 is opgekom51 en wa>van ,dirk van ,os1 e5 van de e]/e oprigt]s 7auteurs7 van is gewee/1 zoo als ik hem zelv5 heb hoor5 v]hal51 welke h&el nu bijkans zoo magtig is als m5ige ,kon+4 ,om nu te kom5 tot de v]&]+ van de &]e ,noord-,holl&s*e /$54 #afc4 ,de /ad ,alkma> heeft1 gelijk m5 zegt1 h>5 naam gekreg5 van ,al-me]1 omdat zij rondom tuss*5 m]5 geleg5 02 zij 0 9 di5 tijd ook van ge5e b$uid5is1 ma> nu is zij e5e bekwame1 wlgeord9e]de ,l&-/ad1 met voortreffelijke m>ktdag54 #afd4 ,wat 0 ,hoorn 9 vroeg]5 tijd8 ,niets4 ,wa> de /ad ,hoorn nu ligt1 w>5 e5ige huiz5 en w]d5 g5aamd3 het ,hoorntje2 zoo als ik voorhe5 wel door e5' oud man van ,groo/huiz5 heb hoor5 v]hal54 ,?ans is ,hoorn door de v]&]+ e5e bekwame /ad en wel e5e zee/ad4 #afe4 ,m5 zegt1 dat ,enkhuiz5 h>5 naam gekreg5 heeft van ,enkele huiz51 omdat da> e5ige huiz5 bij elk&] /ond51 welke plaats nu door de v]&]+ en d5 zeg5 des ,he]5 de pr9cipaal/e zee/ad is1 voor de groote viss*]ij en h>+vang/4 ,hadd5 onze ,voor\d]s voor ons niets g$aan1 ,holl& _h ook ligtelijk tot niet gegaan4 ,ma> omdat zij voor ons ge/r$5 hebb5 als held51 ,zijn voor ons nu b]eid veel s*oone weid5 en veld51 ,met nog da>bij1 he]lijke won+5 abondant1 ,zoodat wij nu veilig won5 9 ons ,vad]l&4 #aff4 ,ik zal nog e5 we9ig v]hal5 van ,colevelt voor/ell51 v]mits hij 9 zijn boeksk5 spreekt van d5 groot5 boezem2 welke zaak ik re$s g5oegzaam 9 het voorga&e heb afg$aan3 ook vraagt hij1 wie zal v]zek]51 dat het b$ijk5 van de ,ha>lemm] ,me] go$ gelukk5 zal8 ,is dit niet e5e dwaa%eid8 het s*ijnt1 ( ,colevelt wel van alles v]zek]+ z\ will5 hebb54 #afg4 ,wa> is t] w]eld e5ig ,keiz]1 ,kon+1 ,vor/1 ,pr9s ( ,he]2 die zoo rijk1 zoo wijs1 ( zoo magtig is1 dat hij iem& zek]heid kan gev5 van rijkdom1 tijdelijke middel51 go$]5 ( hav58 ,/aan wij niet all5 ond] de h& ,gods1 en moet5 wij niet alles van d5 zeg5 des ,he]5 v]wa*t51 en op ,zijne ,g5ade betr\w58 ,b\wt de akk]man niet1 op hoop1 dat hij vru*t5 zal g5iet58 ,w]pt de viss*] zijn net niet uit op hoop van go$e vang/8 ,beg9t de s*ipp] zijne reis niet 9 hoop1 dat hij dezelve zal volbr5g58 ,w>5 de ,he]5 b$ijk]s van de ,beem/] al v]zek]d1 to5 zij het w]k aanv+58 welke ,beem/] nu1 ,god l(6 e5e zoo he]lijke en voortreffelijke l&sd\we is4 ,w>5 de b$ijk]s van al die ,m]51 welke ik 9 mijn ,me]boek heb opgeteld1 zes en tw9tig 9 getal1 bij d5 aanvang1 al v]zek]d van e55 go$5 uitslag8 welke ,m]5 nu alle drooggemaakt en tot l& gekom5 zijn4 ,w>5 de ,bew9dhebb]s d] ,o4 ,i4 ,compagnie al v]zek]d1 to5 zij hunne zak5 het e]/ aanv+58 ,ik d5k ne54 ,wie is hi] t] w]eld zoo dom 7sle*t7 ( zoo onv]/&ig1 dat hij zijne zak5 op s*ade aanlegt8 ,niet dat ik hi]m$e z\ will5 bew]51 dat m5 zijne zak5 ligtva>dig en onb$a*t kan beg9n51 ma> dat i$] zijn be/ behoort te do51 om zijne zak5 zoo go$ mogelijk aan te legg5 en te bezorg51 en alsdan het ov]ige d5 ,he]e moet aanbevel54 #afh4 ,nog1 zegt ,colevelt1 heeft m5 het ongeluk 9 ,hol/e9 niet gezi51 hoe het met de ,megg]zee1 ,butsloot en het ,noord]/r& is gegaan8 ,ma> na> mijn oordeel is dit onb$a*t gesprok54 #afi4 ,heeft de ,almog5de ,god niet duiz5de middel5 om de m5s*5 te /raff51 om d] zonde wille1 welke 7,god bet]e het67 9 ,oo/l& veel ges*i$t8 ,zijn ,sodom en ,gomorra niet om h>e misdaad en zonde t5 ond] gegaan8 ,da>om laat ons de zonde altijd vli$5 en mijd51 opdat ons de plage m$e niet ov] het ho(d kome6 #agj4 ,colevelt zegt m$e1 dat m51 door het b$ijk5 d] ,me]1 het groot/e deel van de me]vis* zal v]liez56 ,ma> da>5teg5 zal m5 w$]om s*oone vis*vijv]s bij de huiz5 en erv5 kunn5 mak51 om da>9 w$] de vis* te plant5 en te do5 groeij54 #aga4 ,behalve dat zal er 9 de mol5togt51 de kruisva>t5 en de sloot5 e5 ov]vlo$ van graauwe aal1 k>p] en &]e vis* kom54 ,zoo ook 9 de groote1 wijde r+sloot rondom de ,me]4 #agb4 ,da>5bov5 zijn de ve551 die nabij de /$5 ,leid51 ,am/]dam en ,ha>lem geleg5 zijn1 ze] wat]rijk1 zoodat da>9 nog g5oeg ,me]vis* zal te v9d5 zijn4 ,ook blijv5 de ,zuid]zee en het ,,ij 9 voll5 /& en vorm1 zoodat da> g5oeg vis* 9 kan groeij5 als te vor54 #agc4 ,d5kt da>5teg51 hoe vele s*oone vru*t5 m5 9 de b$ijkte me] zal kunn5 g5iet51 bot]1 kaas1 vel]h&e vlees*1 gevogelte1 ho5d]s en eij]51 en vele gewass51 te lang om hi] op te noem5 en hetge5 ik ook re$s vroeg] v]haald heb4 ,met al hetwelk m5 wel tw9tigmaal me] m5s*5 zal kunn5 vo$51 dan met de ,me]vis*4 #agd4 ,alzoo nu mijn ,me]boek bijna geindigd is1 en na> mijn oordeel deze /( voldo5de is afgeh&eld1 zal ik nog e5s tot het voorga&e t]ugke]51 en /ell5 hi] nog drie g$i*t5 op het b$ijk5 van de ,ha>lemm] ,me]4 7,nu volg5 er drie g$i*t51 die ge5e de m9/e kun/wa>de bezitt5 en die wij alzoo zull5 a*t]lat574 ,alzoo ik1 ,jan ,adriaansz4 ,leegwat]1 dit mijn ,me]boek1 en mijne groote ka>t1 voor dez5 met e5e go$e me5+ g$aan en gemaakt heb1 tot wel/& en t] voorb]eid+ tot het b$ijk5 en droogmak5 d] ,ha>lemm] ,me]1 welke ka>t ik aan v]s*eid5e ,he]5 v]toond en ges*onk5 heb3 al hetwelk ik g$aan heb niet door iem& hi]toe aangespoord1 ma> als e5 liefhebb] en m9na> d] welva>t van het ,vad]l&1 zoo hoop ik1 dat ik hi]voor nog zal g5iet5 e5ige recomp5s ( v]e]+ voor mijn5 langdurig5 arbeid en moeite1 en dat het gewone spreekwoord wa> zal zijn3 laborem mitigat m]ces4 ,het loon v]zoet d5 arbeid4 ,hi]m$e wil ik mijn s*rijv5 afkort54 ,zoo ik hi]9 wat g$waald mogt hebb51 hetge5 niet zoo go$ getr(f5 is1 als 9 het b$ijk5 gevond5 kon word51 dat bid ik ,,ue4 ,he]51 mij t5 be/e en t5 go$e te h\d51 en zoo ik 9 het v]volg nog iets go$s heb1 hetge5 tot pr(ijt en voordeel van de b$ijk+ en tot 's ,l&s welva>t z\ kunn5 /rekk51 dat wil ik te all5 tijde m$$eel5 en alzoo het l& di55 met de gav51 die mij de ,he]e geeft4 ,de ,almog5de1 ,go$e1 ,b>mh>tige en ,g5adige ,god1 die ,hemel en a>de ges*ap5 en gemaakt heeft1 die wil ,zijn5 zeg5 hi]ov] uit/rekk51 en gev5 ,,ue4 al te zam5 e5 g]u/ en vr$ig lang lev51 en het all]be/e na> ziel en lig*aam1 en hi] namaals1 het all]opp]/e go$ hi]bov5 9 d5 ,hemel met alle geloovig5 en vrom51 die hetzelve uit g5ade zull5 bezitt5 9 d] eeuwigheid4 ,am54 7,nu volg5 nog twee g$i*t5 en voorts de spreuk37 ,nihil ab omni p>te beatum4 7en da>ond]37 ,j4 ,a4 ,l4 ,w41 ,+5ieur1 ende ,mol5mak] van de ,rijp4 #afdc4 ,,aanteek5+54 ,ha>lemm]-,me]boek4--,de titel van d5 e]/5 druk luidt woordelijk3 dieu seul honneur et gloire4 ,ha]lemm]-,me]-,boeck1 di55de tot remon/rantie1 v]kl>+h ende voorb]eyd+he om de ,ha]lemm]- ende de ,leytse-me] te b$ijck54 ,als oock van de diept51 grond5 en de nuttigheydt d]selv]4 ,midtsgad]s3 van mee/ alle de ,me]5 die 9 ,noort-,holl&t tegh5 d5 ,huyg5dijck en ,sa]dam b$ijckt en tot l& gemaeckt zijn1 z$]t het ja> #afjh1 g$u]5de tot het ja] #afda4 ,bes*rev5 door ,jan ,adria5z ,lee* ,wat]1 ,+5ieur en ,mol5maeck] van de ,ryp 9 ,noort-,hollant4 ,zoo ook luidt de titel van d5 d]d5 druk2 do* op d5zelv5 slaat nog3 door d' ,au!ur e5 vijfde "p v]me]d]t4 ,de #h/e druk1 di5 ik 9 deze heb gebruikt1 mi/ de ,frans*e spreuk1 do* heeft de woord53 d5 a*t/5 druk w$]om met v]s*eyd5 notable ,artykel5 e5 zesde "p v]me]d]t1 ende ook met e5ige teg5spraak van ,colevelts ,boeksk54 ,hetge5 wa>s*ijnlijk ook op de titels d] vi]de en volg5de uitgav5 gevond5 wordt4 ,de e]/e druk is 9 ge5e p>agraph5 ( numm]s v]deeld4 ,m5 mi/ er ook alles1 wat 9 ,no4 #g tot en met ,no4 #cc1 9 ,no4 #db tot en met ,no4 #de1 en 9 ,no4 #eg is v]meld1 alsm$e de optell+ d] b$ijkte plass5 9 ,no4 #fe en hetge5 m5 9 ,no4 #gb1 9 ,no4 #aec tot en met ,no4 #agd v9dt4 ,de v]deel+ 9 ,numm]s ( ,p>agraph5 heeft e*t] re$s 9 d5 d]d5 druk plaats4 ,bl4 #c4 ,de ,ha>lemm] ,me]4--,9 het w]k van ,leeghwat] heb ik het woord ,me] vr\welijk gelat51 omdat hij het als zoodanig heeft gebruikt4 ,het woord is 9 onze taal zo[el vr\welijk als onzijdig4--,m5 zie ,bild]dijk's ,gesla*tlij/ d] ,naamwoord54--,9 mijn eig5 w]k heb ik mij na> het ?ans algeme5 gebruik gevoegd en het woord als onzijdig gebezigd4 ,voorb]eid+1 dit is plan4 ,pr9s van ,oranje1 te wet5 ,pr9s ,fr$]ik ,h5drik1 aan wi5 en aan de ov]ige bij de opdragt v]melde p]son51 wa>s*ijnlijk al hetge5 9 d5 e]/5 druk /aat1 is +elev]d4 ,miss*i5 wel bij wijze van v]zoeks*rift1 om octrooi te erlang5 tot het b$ijk5 van het ,me]4 ,l(ba>lijke1 dit woord gebruikte ,leeghwat] veelvuldig1 het is l(wa>dig2 wij hebb5 nog 9 onze taal s*rikba>lijk1 wond]ba>lijk1 enz4 ,bl4 #d1 ,no4 #a4 ,zoo dat de vrees niet ongegrond is4 ,bij ,leeghwat] /aat3 hetwelk te b$5k5 /aat1 e5e spreekwijze1 ?ans niet me] 9 gebruik2 wij hebb5 e*t] hi]van nog het woord3 b$5kelijk1 die zaak is b$5kelijk4 ,ald4 ,no4 #b4 ,e5 k5n+4 ,e5e ze] onbepaalde maat1 zoo v] als m5 zi51 k5n51 h]k5n5 kan1 e5 gezigt v]4 ,het woord komt ook voor bl4 #g1 ,no4 #aj4 ,gelo(wa>dige4 ,leeghwat] zegt3 lo(wa>dige1 e5e ,noord-,holl&s*e spreekwijze4 ,ald4 ,bij e55 l&met]1 oude spreekwijze voor3 door e55 l&met]4 ,bl4 #e1 ,no4 #c4 't ,l& van de ,v5nep en het l& van d5 ,ruig5hoek4 ,het l& van ,v5nep 0 e]tijds ze] uitge/rekt1 en aan het va/e l& va/2 m5 kon van dr ov] ,aalsme] en ,am/elve5 te voet na> ,am/]dam gaan4 7,zie ook v4 ,leeuw51 ,bat4 ,ill41 bl4 #adj74 ,nog teg5woordig heeft m5 te ,hillegom de ,v5nep] laan1 die na> het ,me] loopt4 ,v5nep is e5 kle9 eil&je 9 het ,me]1 naa/ ,be9sdorp4 7,zie ov] ,v5nep v4 ,mi]is1 ,bes*r4 van ,leyd51 ,,ii ,d41 bl4 #fja74 ,het l& van d5 ,ruig5hoek ligt niet v] van ,aalsme]1 e5igz9s we/wa>ts van dr4 ,ald4 ,no4 #d4 ,het zwoord van het l&1 is het bov5/e g$eelte1 de huid van het l&1 de bov5/e kor/1 wa>s*ijnlijk van w>51 bew>54 ,nieuw]k]k1 0 wele] e5 welv>5d dorp4 ,?ans geheel1 ev5 als ,vijfhuiz51 ,rijk1 ,rijk]oort1 ,burg]ve5 en 's ,greegelsg]egt1 door het ,me] v]zwolg54 ,de s*oor van het l&2 m5 noemt s*oor1 s*or1 s*orre d5 aanwas1 d5 aanworp van het l&2 het slijkl&1 gors4 ,het duidt 9 het algeme5 aan l&1 dat bov5 wat] ligt1 ook wel /r& ( oev]4 ,no4 #e4 ,dat zijn ,vad] zi* h]9n]de4 ,bij ,leeghwat] /aat3 't welk zijn vad] mogte g$5k52 v]\d]de spreekwijze1 wij zegg5 nog 9 die beteek5is3 g$5k mijn]1 voor h]9n] u mij4 ,bl4 #f1 ,no4 #g tot en met #cc word5 niet 9 d5 e]/5 druk gevond54 ,ald4 ,no4 #h4 ,raft]1 is e5 /uk ruw h\t4 ,zie ,kiliaan op het woord4 ,9 het taalkundig woord5boek van ,weil& komt het niet voor4 ,bl4 #h1 ,no4 #ad4 ,dat 9 di5 tijd de mond van de ,spi]+-,me] geheel digt 04 ,m5 zie de ka>t door ons bij dit w]k gevoegd1 wa> m5 zi5 kan1 dat het ,spi]+-,me] bevor5s e5 geheel afzond]lijke plas 04 ,de ka>t van #aeca z\1 volg5s ,g4 ,s*o5mak]1 9 de aanteek5+ op de ,noord-,holl&s*e ,arcadia van ,kl4 ,bruyn1 bl4 #dha1 v]va>digd zijn door ,piet] ,bru9s51 ,l&meet] van ,rijnl& en ,k5m]l&4 ,bl4 #h1 ,no4 #ad4 ,dat da>toe ge5e wat]loz+ bij het huis t] ,h>t 04 ,het is onzek]1 wanne] de sluiz5 bij half weg ,ha>lem het e]/ gelegd zijn4 ,9 #acfd heeft ,h]tog ,albre*t aan die van ,rhijnl& e5e ,h&ve/ v]le5d1 om sluiz5 te mog5 legg5 tuss*5 ,am/]dam en ,spa>ndam1 wa>bij bepaald w]d1 dat door deze nimm] e5ige doorva>t zijn mogt van groote s*ep52 ook mogt hi] nimm] e5 ov]toom gemaakt word5 ( e5ige ov]slag van go$]5 ov] d5 dijk plaats hebb54 ,welligt is alzoo de oorsprong d] sluiz5 op ,halfweg aan deze h&ve/ toe te s*rijv54 ,het ,huis t] ,h>t is ?ans me] bek5d ond] d5 naam van ,zwan5burg2 ,s4 van ,leeuw5 zegt 9 zijne korte bes*rijv+ d] /ad ,leid51 bl4 #aef1 dat hi] wele] het adellijke huis ,polan5 /ond4 7,zulks is ook het gevoel5 van ,soeteboom 9 zijne ,saanl&s*e ,arcadie1 ,i,i,ide ,boek74 ,dit wordt e*t] door &]5 betwijfeld1 die bew]51 dat het huis ,polan5 e5 we9ig me] na> de ,am/]dams*e zijde1 niet v] van de teg5woordige trekva>t1 wa> lat] de lu/plaats van d5 ,he] ,klaas ,kornelisz ,kalff 01 heeft ge/aan4 ,zwan5burg is het geme5-l&%uis van ,rhijnl&2 de tijd d] /i*t+ is mij niet geblek54 ,g4 ,s*o5mak] zegt1 dat de naam ,zwan5burg wa>s*ijnlijk e]/ zal hebb5 aangevang5 na de v]timm]+ 9 #affj1 en ontle5d van de ,zwan51 die bov5 i$] d] /ijl5 van d5 +ang w]d5 geplaat/4 ,bl4 #i1 ,no4 #ae4 ,zoo z\ de ,me] met de ,dre*t geme5 wez54 ,ov] de betrekk+ van het ,ha>lemm] ,me] en de ,dre*t1 kan m5 zi5 het 9 d5 j>e #ahbe ges*rev5 w]kje van d5 kortel+s ov]l$55 ijv]ig5 en w]kzam5 ,jacob de ,jong1 ,dijkgraaf van het ,heemraads*ap van d5 ,am/el en ,nieuw] ,am/el1 getiteld3 ,de ,am/el1 de ,dre*t en de ,a> voor groote s*ep5 beva>ba> gemaakt4 ,ald4 ,het ,griet4 ,de ,griet is e5 pold]1 tuss*5 ,leimuid5 en het ,me]1 wa>van ze] veel is weggespoeld1 zoodat het g$eelte van het ,me]1 dat er teg5 aanspoelt1 m$e het griet wordt g5oemd4 ,bl4 #aj1 ,no4 #bj4 ,zoo dat deze wat]wolf alles v]nielt wat da>omtr5t is4 ,c4 ,vels5 geeft1 9 zijne aanm]k+5 ov] de teg5woordige /aat van de ,ha>lemm] ,me]1 e5e opgave van de l&51 die na ,leeghwat]1 tot op zijn5 tijd 7#agbg71 door het ,me] zijn weggespoeld4 #aa1 ,no4 #bd4 ,hoorn4 ,hoorn1 niet v] van de /ad ,leid54 #ab1 ,no4 #bd4 ,begon te legg51 er /aat sliss54--,sliss5 is eig5lijk sle*t51 eff5-glad mak51 complan>e4 ,zie ,kiliaan4 ,bl4 #ac1 ,no4 #bg4 ,dat de droogte van ,pampes da> nog dagelijks door gevo$ wordt4--,wijl5 mijn vri5d ,m4 ,g4 ,bib5 heeft 9 d5 j>e #ahbh twee ze] belangrijke v]h&el+5 9 het li*t gegev51 ov] de aanslibb+ d] hav5 van ,am/]dam en de afdamm+ van ,pampus4 ,bl4 #af1 ,no4 #cf4 ,rhijnl&s*e ro$e4--,e5e ,rhijnl&s*e ro$e is #c ,ell51 #g ,palm51 #f ,duim51 #g-d_/aj /rep5 ,nieuwe ,n$]l&s*e maat2 e5 ,rhijnl&s*e voet is #c ,palm51 #a ,duim1 #c-i_/aj ,/rep54 #ag1 ,no4 #da4 ,de wa>d4--,ge5e b$ijk+ _h met zoo vele teg5spo$5 te kamp5 als de ,wi]+]-wa>d1 wa>toe re$s #e ,septemb] #aeie v]l( w]d gegev51 do* welk me] e]/ 9 #afaa is gekaveld4 ,bl4 #ah1 ,no4 #da4 ,voor 's ,h]tog5bos*4 ,9 de kle9e kronijk1 bl4 #dj1 ,no4 #di1 zegt onze s*rijv]3 ,nota1 dezelve ,jan ,adriaansz4 ,leeghwat]1 heeft ook gew]kt 9 't leg] voor 's ,h]tog5bos*1 alwa> hij groot5 di5/ g$aan heeft voor d5 ,pr9s1 met mol5s te ord9e]5 en te /ell51 om het wat] uit te mal51 't welk groot voordeel heeft gegev5 om dezelve onw9lijke /adt w9lijk te mak51 gelijk geblek5 is4 ,ald4 ,no4 #db tot en met ,no4 #de wordt 9 d5 e]/5 druk niet gevond54 ,no4 #db4 ,9 het ja> onzes ,he]51 te wet5 9 #afbh4 ,bl4 #bj1 ,no4 #df4 ,9 het labeur wez54--,zoo /aat er bij ,leeghwat]3 het is het ,latijns*e 9 laborem esse1 bezig1 w]kzaam zijn4 #ba1 ,no4 #dg4 ,ronde ,god54--,wat ronde ,god5 zijn1 heb ik niet kunn5 ontdekk54 #ba1 ,no4 #dh4 ,de ,beem/]4--,leeghwat] heeft de b$ijk+ d] ,beem/]1 9 zijne kle9e kronijk1 bl4 #bg1 aldus bes*rev53 ,9 d5 e]/e1 de v]zoek]s en octrooijant5 van de ,beem/]1 die met ,gods hulp dit he]lijke treffelijke w]k e]/ bij d] h& g5om5 hebb51 w>5 bij nam5 de navolg5de p]zon52 de e]zame1 vrome koopman1 ,dirk van ,os met zijn bro$] ,h5drik van ,os1 ,burgemee/] ,boom1 ,ar5t ,groot5huis1 met zijn bro$] ,he9s ,groot5huis1 ,jan ,klaasz ,krook1 g\tsmit2 deze zes p]son5 w>5 woona*tig te ,am/]dam1 met nog d5 bailj\ van ,oo/huiz51 g5aemd ,voll5ho(1 die m$e e5 octrooijant 01 die de e]/e dijkgraaf gewee/ is die de ,beem/] b$i5de4 #b4 ,de nam5 van de vi] pr9cipaal/e ,l&met]s w>5 deze navolg5de p]son51 7die de ,beem/]1 ald]e]/ de r+dijk1 da>na de weg5 en slot51 en de cavel+51 met advys van de ,e4 ,he]5 b$ijk]s1 g]ooit en ge/eld hebb57 ,mr4 ,luicas ,jansz4 ,s9k van ,am/]dam1 met ,mr4 ,jan ,piet]sz4 ,dan van ,leid51 met ,augu/yn ,bas van ,alkma> en ,s*\t ,rei] van ,w>m5huyz54 #c4 ,de e]/e ,secret>is 0 van ,purm]5d1 g5aamd ,riw]t ,claasz1 e5 ze] bekwaam man tot zoodanige di5/51 en ,jan ,adriaansz4 ,leegwat] van de ,rijp1 0 van de ,e4 ,he]5 ge/eld wa> te nem5 het fabrijk5 en /ell5 van de wat]mol5s4 #d4 ,de ,beem/] 0 e5 wat] van omtr5t zev5 mijl5 9 het rond en na mijne met+ omtr5t zes voet5 diep4 ,de b$ijk+ van dez5 is e5 ze] treffelijk w]k gewee/1 /rekk5de tot groot pr(ijt1 niet alle5 voor het geme5e ,l&1 ma> ook voor vele arbeid]s1 die hun brood da>aan wonn51 en wa>door nu nog dagelijks1 droog geword5 zijnde1 vele duiz5d m5s*5 gespij/ word54 #e4 ,de be/$+ van de wat]mol5s van de ,beem/]1 is ges*i$ 9 het ja> #afjh1 op nieuwe ja>sdag1 9 het op5ba> tot ,am/]dam1 op d5 ,nieuw5 dijk tot ,anna ,frank51 en die d5 e]/5 mol5 aannam 0 van ,delft1 g5aamd de ,bo]4 #f4 ,de e]/e aanbe/$+ van het dijkw]k w]d g$aan tuss*5 ,purm]5d en ,nek1 op d5 #aj;d5 ,april #aejh1 wa>van e5 groote m5igte van volk tot ,purm]5d op het ka/eel v]gad]d 04 ,de aannem] van het e]/e p>k 0 van ,burghorn1 zijn naam 0 ,jan ,adriaansz4 ,jongk9t1 welke e5 ton bi] van de ,he]5 t5 be/e kreeg1 omdat hij het e]/e p>k gemijnd _h4 #g4 ,e5 zek] ,engels*man1 aang5om5 hebb5de e5 groot /uk dijks1 begon da>aan te w]k51 do* is1 door het geweld van het wat]1 v]mits de dijk ze] lang 01 v]h9d]d hetzelve uit te vo]51 en moe/ tot zijn groote s*ade1 de wijk nem54 #h4 ,da>na heeft m5 beg9n5 te raadslag5 hoe dat m5 het ,spijk]boorsgat z\ /opp51 hetwelk kwaad om te do5 01 ov]mits de s*eur+ e5e groote diepte alda> maakte2 dit w]d met balk5 en heiw]k1 en a>de da>tuss*5 +eworp5 voltrokk51 zulks dat m5 haa/ ov] dez5 dam kon gaan4 #i4 ,da> is ook e5e uitwat]+ be/e$1 die begonn5 is voorbij ,ursem1 langs ,wal+sdijk1 da> nu de va>t tuss*5 ,alkma> en ,hoorn is2 voorts liep het voor bij ,av5horn1 en zoo all5sk5s 9 zee4 ,de &]e uitwat]+ 0 na ,s>dam1 alwa> de ,he]5 van de ,beem/] e5e nieuwe sluis liet5 legg51 om het wat] te loss54 #aj4 ,m5 zag met er haa/ vele wat]mol5s rondom de ,beem/] /ell51 om na het sluit5 van d5 ,r+dijk het wat] uit te mal51 hetwelk 9 vi] j>5 tijds volbra*t is4 #aa4 ,do5 de ,beem/] t5 naa/ebij droog 01 zoo dat m5 da> niet lang] met s*uit5 ov] v>5 kon1 zoo is alda] 9 de zom] veel volks 9 gega5 met m&5 en zakk51 na de kil toe1 door de slibb] en heeft alda> bij m5igte vis* en aal met h&5 gegrep51 en t' huis gebragt1 gelijk ik zelfs m$e g$aan heb4 #ab4 ,do5 de ,beem/] e]/ droog geword5 0 9 het ja] #afab1 d5 #d;d5 ,july1 dat m5 de weg5 r$elijk] wijze kon gebruik51 hebb5 de ,e4 ,he]5 b$ijk]s van de ,beem/]1 d5 ,pr9s ,mauritius1 met zijn5 bro$]1 ,pr9s ,h5drik1 met me] groote ,he]5 en ,edel5 da] bij wez5de1 v]zogt1 en g5oot om 9 de ,beem/] te kom51 om hunn5 maaltijd alda> te h\d5 9 't ,he]5 huis2 hetwelk ik ,jan ,adriaansz4 ,leegwat] m$e gezi5 heb1 en d5 tafel m$e heb help5 b$i554 #ac4 ,op d5 zelfd5 dag1 voor d5 maaltijd1 is de ,pr9s ,mauritius1 met zijn adel en suite na de ,rijp getrokk51 alwa> hij ze] treffelijk +ehaald en ontvang5 w]d1 wa>van ,jan ,syp]sz41 e5 braaf jongman1 e5e fraaije vrij/] bij hem hebb5de1 all]e]/ d5 ,pr9s gewelkomd heeft1 en hij heeft ha] elk met e5 /uk g\ds v]e]d4 #ad4 ,en alzoo da] nog ge5 brug bij ,rijp ov] de r+sloot 01 da> m5 ov] gaan konde1 zoo 0 s*ipp] ,jan ,i,jsbrantsz4 van de ,rijp1 die e5 liefhebb] van d5 ,pr9s 01 de aanlegg] om e5 brug te ord9]5 met s*uit5 en pram51 m$e met plank5 en deel5 op het spo$ig/e te mak5 en te /ell51 zoo dat die brug wel g]e$ lag do5 die ,pr9s5 en ,he]5 9 de ,rijp kwam51 en da] bekwamelyk ov] ga5 kond54 #ae4 ,alzoo die l(felyke dykagie van de ,beem/] door d5 zeg5 des ,he]5 alle j>5 ze] treffelyk begon a5 te wass5 en te v]me]d]51 zoo w>5 die van ,rijp ze] bege]ig om e5 wag5brug by de ,rijp ov] de ,r+sloot te hebb51 wa>van ,me9]t ,cornelisz4 ,salm1 e5 van de vro$s*app5 van de ,rijp 01 die aan de ,e4 ,he]5 ,b$yk]s van de ,beem/] v]zogt en v]kreg5 heeft1 alda> e5 wag5brug te legg51 wa>van de ,he]5 b$yk]s het h\t da>toe gegev5 hebb51 en die van de ,rijp hebb5 die brug uit e5 go$e gon/e t] liefde gemaakt1 9 twee halve dag51 wa>van ik1 ,jan ,adriaansz4 ,leegwat]1 het fabryk met het timm]5 van de brug wa>g5om5 heb4 #af4 ,zoo haa/ die brug gemaakt 01 zoo 0 ,i,jsbrant ,jansz4 de ,lange1 ze] bege]ig1 en heeft zyn wag5 en pa>d op d5 zelfd5 dag gehaald op het spo$ig/e1 en is all]e]/ ov] die brug 9 de ,beem/] g]$51 welke voorz4 brug al da> sommige j>5 tot e5 behulp geleg5 heeft4 ,deze voorz4 brug is geleg5 9 het ja> #afac1 op d5 #bi/5 ,ma>t1 en do5 is de e]/e wag5 uit de ,beem/] ov] die brug 9 de ,rijp e]/ gekom54 ,m5 leze ov] de ,beem/] ,le ,francq van ,b]khey1 ,nat4 ,hi/4 van ,holl41 ,i/e ,deel1 bl4 #gf2 ,a4 ,wolf1 de b$ijk+ van de ,beem/]2 ,hi/oris* b]igt weg5s ,joo/ ,jansz4 ,beeldsnijd]1 door ,j4 ,kon+1 geplaat/ 9 het ,vde ,deel d] w]k5 van de #b;de klasse van het ,kon9kl4 ,n$4 ,in/ituut1 enz4 ,ik kan mij niet on?\d5 hi] te plaats5 de regels van ,vondel1 ,,op ,,d5 ,,beem/]4 ,de w9tvor/1 om d5 r\w van ,hollants ,maeght te paei51 ,v]mits door /orm op /orm zy s*ade en inbreuk le1 ,s*oot mol5wiek5 a51 en maelde1 na lang draei51 ,d5 ,beem/] tot e5' beemt1 en loosde 't meir 9 zee4 ,de zon v]wond]t1 zagh de klay no* brak van b>51 ,en drooghde ze af1 en s*onk ze e5' gro55 /aetsikeurs1 ,vol bloem5 geborduurt1 vol lovr51 o(t1 en air52 ,en toi5de heur hair1 be/roide het vol geurs4 ,de room en bot]bron quam uit ha] bor/5 spr+51 ,het vissigh lyf w]t vlees*1 no* maeght en ong]ept1 ,ha] voorho(ts tor5kroon quam door de wolk5 dr+51 ,gelijk geme5lyk weelde 9 hoogheit wellu/ s*ept4 ,hi] jaeght de w9?ont 't wilt3 hi] rijt de koets uit spel54 ,m5 dan/1 m5 bankette]t 9 's koopmans ryke buurt4 ,hi] la*t de g\de tyt 9 lieve lu/prieel51 ,die voor ge5 oorlog s*rikt1 no* kiel op klipp5 /uurt4 ,v]zi] van ,cypris hoe zy ,cyp]s quam bekor53 ,ik weet dat dees ,god9 uit zees*uim is gebor54 ,poezy ,,ii4 ,bl4 #ba1 ,no4 #dh4 ,na de b$ijk+ heeft i$] morg5 omtr5t #bej guld5 geko/4--,e5 morg5 l&s is bij ons groot #fjj ,rhijnl&s*e ro$51 oude maat1 ( #he 7vi]kante7 ro$51 #ae el1 #gi palm51 #af duim nieuwe maat2 ( #heaegiaf_/ajjjjjjjj van e5 ,bund]4 ,gewoonlijk geldt het morg5 l&s 9 de ,beem/] ?ans tuss*5 de f #fej en f #gej4 ,de grondla/51 pold]-omslag51 dijkgeld51 enz41 kan m5 p] ja> op f #ab f #ad /ell54 ,bl4 #bd1 ,no4 #eg4 ,hetge5 9 dit ,no4 /aat wordt 9 d5 e]/5 druk niet gevond54 ,ald4 ,no4 #eg4 ,kroos+ komt van kroos1 kroes1 kroo/1 kroo/1 inte/9a1 v5t] cum inte/9is1 het inw5dige1 ook rond+2 kroes is e5 ronde dr9kbek]4 ,no4 #fj4 ,welke kleibodem doorgaans dik is #g1 #h #i voet en me]4--,bij d5 ,he] ,b>on van ,lynd5 v9dt m5 bl4 #cjb e5 proces-v]baal van e5 9 d5 j>e #ahab plaats gehad hebb5d ond]zoek d] diept5 van wat] en van d5 a>d en de ge/eldheid d] grond5 b5$5 het wat] van het ,me]1 opgemaakt door de ,he]5 ,a4 ,hanegraaff1 ,s4 ,kros en ,j4 van ,lak]veld ,blank51 wa>uit m5 e*t] moet opmak51 dat de kleibodem doorgaans zoo dik niet is als ,leeghwat] hi] opgeeft4 ,no4 #fa4 ,dan is het mee/ altijd laag wat] op het ,,ij4 ,er /aat 9 het oorspronkelijke3 dan is het mee/ altijd leeg-wat]1 enz4 ,ook 9 ,no4 #bd /aat leg] voor lag]4 ,dit z\ het v]mo$5 kunn5 beve/ig5 van h51 die me551 dat ,leeghwat] zijn5 naam van laag-wat] ontle5de4 ,bl4 #bf1 ,no4 #fb4 ,plempw]k4--,van plemp51 9 de beteek5is van demp51 digtmak54 #bg1 ,no4 #fe4 ,de veelvuldige ,m]5 en ,mo]ass51 die 9 ,noord-,holl& vr en na de ,beem/] b$ijkt zijn4 ,de ,he] ,b>on van ,lynd5 geeft1 bl4 #cd zijn] v]h&el+1 e5e /aat d] droogmak+51 zoo 9 ,noord- als 9 ,zuid-,holl&4 ,de e]/e b$ijk+ 0 9 #addj van het ,nes*me] 9 ,noord-,holl&4 ,volg5s di5 /aat zijn 9 dat gewe/ van #addj tot #afde1 als wanne] het ,sapme] is b$ijkt1 #dc m]5 en plass5 tot l& gemaakt1 te zam5 ruim #dbfag morg5 uitmak5de4 ,en 9 ,zuid-,holl&1 met e5 kle9 g$eelte van ,utre*t1 vanaf de droogmak+ van het ,soet]me]s*e ,me]1 9 #afad1 tot die van het ,bijlm]-,me]1 9 #ahbj1 #dj ,m]5 en ,pold]s1 te zam5 uitmak5de ruim #cegic ,morg54 ,helm]s z+t 9 zijne ,holl&s*e ,natie 7,i/e ,zang7 niet t5 onregte3 ,/ijg1 ,beem/]6 ,purm] /ijg6 meldt1 welige valleij56 ,op wi] beklav]d veld ?ans vette kudd5 weijn2 ,v]meldt d5 voorspo$ aan d] oud'r5 vlijt v]pligt6 ,uw welva>t zegt ons me] dan 't s*oon/e l(g$i*t4 o ,grond6 9 vroeg] eeuw 9 s*uim5d nat b$olv56 o ,grond6 door 't voorgesla*t gewoek]d uit de golv51 ,gij dond]t ons 9 't oor met onwer/aanbre kra*t3 ,bem9t uw vad]l&1 v]e]t het voorgesla*t6 ,hun bre91 dat tot uw nut heel d' a>dbol _h omvademd1 ,s*iep 't l& dat gij bewoont1 d5 lu*t/room di5 gij ademt4 ,leeghwat] noemt op zijne lij/ de oude en nieuwe ,zijp2 deze w]d eig5lijk re$s 9 #aeec b$ijkt1 do* brak lat] 9 #aegj4 ,de twe$e b$ijk+ _h 9 d5 j>e #aegb plaats2 do* 9 het zelfde ja> bezweek de dijk w$]4 ,9 #aeie h]vatte m5 de b$ijk+1 die1 hoeze] nog e5s +ebrok5 zijnde1 e*t] 9 dat ja> tot /& kwam4 ,zie de cronycke van ,leeuw5horn1 uitgegev5 door ,d4 ,asz4 ,valcoo*1 bl4 #hh4 ,de optell+ dez] 9 ,no4 #fe v]melde drooggemaakte ,m]5 v9dt m5 9 d5 e]/5 druk niet4 ,bl4 #bh1 ,no4 #ff4 ,dirk van ,os met zijn bro$] ,h5drik van ,os1 het e]/e ja> to5 de ,beem/] droog geword5 0 geteeld zev5 duiz5d zev5 hond]d drie en vijftig zakk5 koolzaad4 ,leeghwat] geeft niet op1 hoe veel l&s deze gebro$]s van ,os 9 de ,beem/] bezat52 zek] is het1 dat ,dirk van ,os de voornaam/e belanghebb5de 9 die b$ijk+ 04 ,m5 zie ,extract uit het octrooi van de ,beem/] met de cavelconditin1 g$rukt te ,purm]5d1 #afif1 9 #ho4 ,bl4 #bi1 ,no4 #fg4 ,de volg] weg is de weg1 die van ,purm]5d1 ( liev] van de kruissloot1 tuss*5 die /ad en ,quadyck1 na> ,volg]1 bij ,spijk]-boort1 loopt2 hij is bijna #bjdj ,rhijnl&s*e ro$5 7#gfhe ,n$]l&s*e ell57 lang4 ,ald4 ,no4 #fi4 ,de ,beem/] kan i$] ja> nu wel opbr5g5 aan l&huur twee maal hond]d en vijftig duiz5d guld5 aan vrij geld4 ,e5 mijn] vri5d5 gaf mij op1 dat hij van zijn l& 9 de ,beem/] rek5de ja>lijks f #cc f #cd vrij geld p] morg5 te ontvang54 ,hetge5 ov] de #gfde morg51 die de ,beem/] groot is1 w$]om t5 naa/e bij de door ,leeghwat] opgegev5 som uitmaakt4 ,bl4 #ca1 ,no4 #gb4 ,hetge5 9 dit ,no4 /aat mi/ m5 m$e 9 de e]/e uitgave4 #cd1 ,no4 #gh4 ,fabrijk4--,e]tijds w]d de opzi5] ov] de /adsgeb\w5 de fabrijk g5oemd4 ,dit heeft 9 sommige /$5 nog wel plaats4 ,ald4 ,no4 #hj4 ,mijn zalig5 vad] ,adriaan ,symonsz4 ,leeghwat]4--,m5 z\ hi]uit kunn5 opmak51 dat de vad] van onz5 ,s*rijv] zi* ook ,leeghwat] noemde2 do* het komt mij wa>s*ijnlijk voor1 dat ,leeghwat]1 di5 naam hebb5de aang5om51 d5zelv5 ook aan zijn5 vad] toevoegde1 die zi* m$e met het leegmak5 van plass5 s*ijnt bezig te hebb5 geh\d54 ,bl4 #cf1 ,no4 #hg4 ,sr4 van ,ba]le4--,e]tijds1--ge5 vijftig j>5 gel$51--noemde m5 ,sr4 7,s9jeur17 iem&1 wi5 m5 me5de dat de titel van ,he] niet toekwam4 ,ik zag e5s e5e assignatie op e55 kassi]1 luid5de3 ,sr4 ,n4 ,n4 gelieve te betal51 enz4 ,?ans zijn alle ,s9jeurs ,he]51 zoo niet ,wel-,edel ( ,wel-,edelgebor5 ,he]5 geword51 nadat e]/ de ,he]5 ,burg]s zijn gewee/4--,o quantum e/ mutatum ab illo6 ,bl4 #cg1 ,no4 #ib4 ,de ,ha>lemm]-,me] is doorgaans diep neg5 ,rhijnl&s*e voet54--,uit het hi] bov5 opg5oemd proces-v]baal van de ,he]5 ,hanegraaff1 ,kros en ,van ,lak]veld ,blank5 blijkt1 dat het wat] 9 het ,me] mee/al #ab1 #ab #a_/b en #ac voet5 diep is1 ja op e5ige plaats5 #ae voet51 s*oon op enkele #h en m9d]4 ,die ,he]5 hebb5 #bef peil+5 en bor+5 9 het ,me] bew]k/elligd4 ,de diepte is door h5 b]ek5d ond] het ,am/]dams*e peil4 ,de diepte op het door mij bij dit w]kje gevoegde ka>tje aang$uid1 is d]halve b5$5 dat peil4 #ch1 ,no4 #id4 ,van de wat]mol5s4--,ze] bre$vo]ig h&elt de ,he] van ,lynd5 ov] dit ond]w]p 9 het ,v,ide ,ho(d/uk zijn] v]h&el+1 bl4 #gj-add4 ,s$]t d5 leeftijd van ,leeghwat] is m5 9 de w]ktuig5 van uitmal5 veel vooruitgegaan4 #de1 ,no4 #aab4 ,de br\w]s van ,ha>lem en ,leid54--,het getal d] br\w]ij5 te ,ha>lem1 ,leid51 ,delft en eld]s 9 ons ,l&1 0 bevor5s ze] aanzi5lijk4 #df1 ,no4 #aae4 ,kordewag5s is het zelfde als kruiwag5s4 ,zie ,weil& op het woord4 ,ald4 ,no4 #aag4 ,voor dez5 heb ik dit 7de b]ek5+ d] b$ijk+7 nog e5s ge/eld4--,hi]uit blijkt1 dat ,leeghwat] re$s vroeg] het plan e5] droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] heeft gevormd4 ,bl4 #dg1 ,no4 #abj4 ,e5 s*aft a>de4--,e5e s*aft is #aad kubiek voet54 ,leeghwat] b]ek5t de s*aft op #ej c5ts2 9 het midd5 d] vorige eeuw /elde m5 ze op #he c5ts1 en de ,he] ,van ,lynd5 zegt 7bl4 #agh zijn] v]h&el471 dat m5 dezelve ?ans1 bij het grav5 van groote en diepe kanal51 tuss*5 de #a #a_/b en #b guld5 moet b]ek554 ,bl4 #dh1 ,no4 #aba4 ,notsloot voor ,nootsloot nog als zoodanig 9 gebruik1 alsm$e notbrug1 notweg1 enz4 #ea1 ,no4 #acd4 ,dit alles b$raagt al te zam5 zes en d]tigmaal hond]d duiz5d guld54--,de b]ek5+5 van de ko/5 d] droogmak+ zijn ze] uite5loop5de1 ,leeghwat] /elt ze op f #c1fjj1jjj4 ,bol/ra gaf die 9 zijn5 tijd op als zull5de b$rag5 #f1fjj1jjj4 de ,he]5 ,g\driaan en ,kl9k5b]g /eld5 9 #agfi #i1jjj1jjj4 de ,he] ,a4 ,blank51 ,jsz4 #h1jjj1jjj4 de ,he] ,engelman #ab1jjj1jjj4 de ,b>on van ,lynd5 #g1jjj1jjj4 en ,al4 ,/app]s sle*ts #f1jjj1jjj4 ,t]wijl1 volg5s de b]ek5+ van het ,g\v]nem5t1 tot die droogmak+ #h ,millio55 noodig z\d5 zijn4 ,ald4 ,no4 #aec4 ,al wat 9 ,no4 #aec tot en met ,no4 #agd /aat wordt 9 d5 e]/5 druk niet gevond54 ,bl4 #fc1 ,no4 #afh4 ,heeft m5 het ongeluk 9 ,hol/e9 niet gezi51 hoe het met de ,megg]zee1 ,butsloot en het ,noord]/r& is gegaan8--,leeghwat] v]haalt dit ongeval1 hetwelk 9 #afcd1 daags vr ,all]heilig51 voorviel1 en wa>bij hij teg5woordig 0 en groot geva> liep om zijn lev5 te v]liez51 ze] bre$vo]ig 9 de kle9e kronijk1 bl4 #cf1 ,no4 #ce tot en met #dh4 #fe1 de laat/e regel3 #afdc4--;,dit ja>tal /aat ond] al de uitgav51 die d5 vi]d5 druk volgd54--,leeghwat] heeft1 na het uitkom5 van ,colevelt's ,b$5k+51 zijn w]k 9 #afdc nog e5s nagezi5 en e55 ,i,vden druk van zijn ,me]boek uitgegev51 na> welk5 al de volg5de 7met bijvoeg+ van de kle9e kronijk7 zijn afg$rukt4 ,,drukf\t5 ,,9 ,,het ,,voorw]k4 /aat3 lees3 ,bl4 #bb1 laat/e regel1 nog bij de nazat5 bij de nazat54 #fj1 ,aanteek5+7#c71 ,lusac ,luzac alda> laat/e regel ,w4 ,p4 ,d4 ,b>on van ,sytzama ,m4 ,p4 ,d4 ,b>on van ,sytzama #ii1 regel #ac1 zu*tt5 zu*t5 ,de f\t51 als b4 v43 f9ancin1 f9anciel1 enz4 voor f9antin1 f9antiel1 enz4 ( omgeke]d1 na>mate m5 het v]kie/1 en &]e die er hoog/wa>s*ijnlijk 9 zijn1 gelieve de ,lez] te v]s*oon54 ,bij het v]melde op bl4 #aaa1 9 de ,noot7#b71 kan m5 nog voeg51 ,no4 #aha van d5 ,avondbode1 van h$5 d5 #ae;d5 ,junij #ahch1 wa>9 e5 d]de ,artikel d] ,aanteek5+5 op de ,r$evo]+5 9 de zitt+ d] ,/at5 ,g5]aal1 van #b ,april #ahch1 met betrekk+ tot de droogmak+ van het ,ha>lemm]me]1 door ,f4 ,w4 ,c4 is geplaat/4 ,,aanteek5+5 #a ,mr4 ,j4 van ,l5nep1 de ,i,jzeren spoorweg van ,am/]dam op ,ha>lem1 li]zang1 d5 ,aanlegg]5 en ,begun/ig]s da>van toegezong54 ,am/]dam #ahcg4 #b ,wij wet51 dat ,bild]dijk ze] ongun/ig ov] de gevolg5 van het droogmak5 van het ,me] da*t 7zie ,ges*i$5is des ,vad]l&s1 ,i ,dl41 ,blz4 #be74 ,ha> hij da*t ev5 ongun/ig ov] de vroeg]e b$ijk+5 9 ons ,l& en noemde onze voorond]s v]nuftige l&b$]v]s1 van welke blaam de ,he] ,mr4 ,s4 de ,w9d h5 9 e5 /ukje1 geplaat/ 9 d5 ,zeeuws*5 ,volks-,almanak voor dit ja>1 ,blz4 #ic-aja1 getra*t heeft te zuiv]54 #c ,teg5woord4 /aat d] ,n$]l41 ,deel ,,vi1 7,holl&7 ,blz4 #afd en volg4 ,de ,b>on van ,lijnd51 v]h&el4 ov] de ,ha>lemm]-,me]1 ,blz4 #ch-dj1 en ,g4 ,nieuw5huis1 ,algeme5 ,woord5boek1 op het woord ,ha>lemm] ,me]4 #d ,volg5s het plan van #agdb1 z\ m5 rondom het ,me] e55 dijk hebb5 moet5 legg51 t] l5gte van #achcj ro$54 ,m5 b]ek5de1 dat m5 alsdan #aijjj morg5 droog5 grond1 en hi]ond] #hjjj morg5 aan l&]ij5 z\ bekom5 en bov5di5 nog e55 v]kle9d5 wat]boezem van #ijjj morg5 beh\d51 om da>9 het ov]tollig pold]- en &] wat] van ,rhijnl& te loz54 ,voorts z\ m5 rondom d5 dijk e5e r+va>t do5 loop5 voor de s*ep51 die van ,sp>5dam na> de ,oude ,wet]+ v>54 ,m5 /elde1 dat tot het uitmal5 #aab zw>e a*tkante /e55 mol5s b5oodigd z\d5 zijn1 en de ko/5 d] geheele ond]nem+ #f1fca1jjj gald5 z\d5 b$rag54 #e ,v]h&el+ van d5 ,b>on van ,lijnd51 bl4 #e en #f4 #f ,9 de ,vad]l4 ,lett]oef4 voor ,dec4 #ahcg1 ,no4 #ae1 is geplaat/ e5e lez5swa>dige bijdrage ov] ,j4 ,a4 ,leeghwat]1 door d5 gele]d5 ,mr4 ,s4 de ,w9d1 ev5 als de onze getrokk5 uit 's mans w]k54 ,ook 9 het ,aanhangsel op het ,algeme5 ,woord5boek van ,g4 ,nieuw5huis v9dt m5 e5 go$ ge/eld artikel ov] ,leeghwat]1 en 9 d5 ,avondbode van #aj ,jan4 #ahch1 ,no4 #ec1 wordt hij m$e 9 het m5gelw]k v]meld4 #g ,kl4 ,kron4 bl4 #aa1 ,no4 #ad4 #h ,kl4 ,kron4 bl4 #f1 ,no4 #e en bl4 #aj1 ,no4 #e4 ,zij _h1 zoo als hij ,no4 #g zegt1 gezi5 zes van h>e eig5 k9d]51 #dg k9ds-k9d]51 #fc ov]-k9ds-k9d]5 en nog #bf1 die aan deze getr\wd w>51 mak5de te zaam5 #adb1 behalve nog &]e #bf1 die ge/orv5 w>54 #i ,hij s*reef zi* ook wel ,leeg-wat] en ,lee*-wat]4 ,de ,r$acteur van d5 ,kon/- en ,lett]bode1 ,no4 #ah van het ja> #ahjg1 bl4 #bgf1 wil d5 naam afleid5 van ,laagwat]3 ,ongetwijfeld1 zegt hij1 is die naam ontle5d1 hetzij van zijne kun/1 om ond] ( b5$5 het wat] zi* e5ig5 tijd op te h\d51 en alda> e5e v]s*eid5heid van w]kzaamh$5 te v]rigt51 ( van e5' d] voornaam/e takk5 van zijn b]oep en vel]lei h&w]k3 het woord leeg ( leegh1 ov]e5kom/ig de uitspraak bij de ,noord-,holl&]s1 zelfs op vele plaats5 tot h$51 die de dubbele a1 9 v]s*eid5 woord51 als e5e dubbele e uitsprek51 en wel volg5s oud gebruik met bijvoeg+ van de h1 leegh ges*rev5 word5de4 #aj ,kle9e ,kronijk1 bl4 #aj1 ,no4 #i4 #aa ,bl4 #ab1 ,no4 #bc4 #ab ,ald4 bl4 #ad1 ,no4 #cb4 #ac ,ha>l4 ,me]boek1 ,no4 #da2 kl4 kr4 bl4 #bg en volg4 ,no4 #a-af4 #ad ,zie ,ha>l4 ,me]b4 ,no4 #da1 kl4 kron4 bl4 #dj1 ,no4 #ej en v]gelijk ,lev5 van ,fr$]ik ,h5drik4 7,,ii ,deel5 9 #hvo4 van het ja> #agcg74 ,i/e ,deel1 bl4 #bei1 #bfi en volg4 #ae ,ha>l4 ,me]b4 ,no4 #db4 #af t4 a4 pl4 #ag t4 a4 pl4 ,no4 #dc4 #ah ,deze kun/ s*ijnt e*t] ge5e nieuwe uitv9d+ te zijn gewee/1 ma> re$s bij de oud5 bek5d1 zoo als m5 zi5 kan bij ,wits51 ,ael\de en ,h$5daags*e ,s*eepsb\w1 bl4 #bhg1 gelijk de ,he] ,b>on ,collot d',escury1 9 het ,v,ide ,deel van ,holl&s roem1 bl4 #gd1 9 de noot opm]kt4 #ai ,deze ,piet] ,piet]sz4 0 d5 #bj ,janu>ij #aegd1 en dus e5 ja> vr ,leeghwat]1 te ,alkma> gebor5 en bekle$de v]s*eid5e j>5 het ,le]a>ambt bij de ,doopsgez9d51 e]/ 9 de ,rijp en nad]h& te ,oo/-,za&am1 en /i]f 9 #afea4 ,m5 v9dt zijne afbeeld+ 9 het ,i,ide ,deel d] ,n$]duits*e ,v]tal+ van de ,ges*i$5is d] ,m5nonit5 van ,h]mannus ,s*ijn1 door ,g]>dus ,maats*o51 alwa> m5 ook 7bl4 #ehh-eif7 e5 v]slag van de door hem uitgegev5e w]k5 aantreft4 ,vr 's mans ,op]a ,omnia 7tweemal51 9 #afej en #afff1 9 #dto4 uitgegev57 is e5 kort lev5sb]igt van hem geplaat/4 ,v]gelijk ook ,kon/- en ,lett]bode1 t4 a4 pl4 bl4 #bgg4 #bj ,alda> bl4 #da en volg4 ,niet1 zoo als de ,he] ,b>on ,collot d',escury1 t4 a4 pl4 bl4 #gc zegt1 a*t] het ,ha>lemm]me]boek4 ,zie m$e ov] dit wat]duik5 van ,leeghwat]3 ,me]man op ,de ,groot1 ,p>all4 ,r]umpubl4 ,deel ,,ii1 ,ho(d/4 #bj1 bl4 #dda en volg41 en ,bijdrage van d5 ,he] ,de ,w9d1 9 het bov5v]meld ,no4 d] ,lett]oef4 #ba ,no4 #ah1 bl4 #bgh en volg4 #bb ,d5kelijk te nyeuwte1 gelijk hi] ond]4 #bc ,dit ca*et ( zegel1 hetwelk van rood 0 is gewee/1 is door v]loop van tijd en veelvuldige beh&el+ bijna geheel afgeslet5 en v]brokkeld4 #bd ,kon/- en ,lett]bode t4 a4 pl4 bl4 #bhj4 #be ,zie bov5 bl4 #ah1 ,no4 #e en bl4 #bb1 ,no4 #i4 #bf ,niet ona>dig zijn de aanm]k+51 welke hij bij sommige di] plaats5 maakt3 m5 kan er veelal d5 ond]zoek] uit ontdekk54 ,zoo zegt hij b4v4 bij ,keul53 ,e5e treffelijke ,/ad1 da> heb ik de tor5 gemet51 die is #gh voet dik 9 het vi]kant1 hetwelk de dik/e tor5 is1 di5 ik gezi5 heb4 ,behalve di51 heb ik m$e de tor5s van ,utre*t1 ,me*el5 en ,antw]p5 wel gemet51 die zijn #fh voet dik1 en de nieuwe tor51 die nu te ,am/]dam aan de ,nieuwe ,k]k gemaakt wordt1 is #fd voet dik4 ,bij ,goddorp 't ,h( van ,hol/e91 alda] ik 9 de ,h(k]k het s*oon/e ,muzijk gehoord heb1 da> ik mijn lev5 bij gewee/ h51 alda> ik m$e v]s*eid5 mal5 met d5 ,h]tog van ,hol/e9 gesprok5 heb1 dewelke e5 ze] bequaam ,man is van z$5 en mani]54 #bg ,v]h&4 bl4 #db4 #bh ,e5e1 ,ha>lem #affi 9 #ho41 9 de opgave van ,bes*rijv+5 d] gewe/51 /$5 en plaats5 9 het ,kon+rijk d] ,n$]l&51 door ,mr4 ,j4 ,t4 ,bodel ,ny5huis1 geplaat/ 9 d5 ,vri5d des ,vad]l&s1 ,,iv ,deel1 ,no4 #d2 en e5e1 ,ha>lem #agjf1 9 #abmo4 9 het ,naamreg4 van ,r4 ,arr5b]g1 bl4 #bdc4 #bi ,zie ook ,avondbode van #af ,janu>ij #ahch4 #cj ,deze drukk5 van #afed1 #agad en #agbg word5 ook v]meld door mijn5 vri5d ,bodel ,ny5huis 9 de #b;de lij/ zijn] voornoemde opgave1 ,vri5d des ,vad]l&s1 ,d4 ,v41 ,no4 #c4 ,zij zijn alle 9 #dto4 en te ,am/]dam uitgegev54 ,ik zag ook e5' druk van #affi1 uitgegev5 te ,sa]dam1 geplaat/ a*t] d5 #g;d5 druk van het ,ha>lemm]-,me]boek4 ,het is niet onwa>s*ijnlijk1 dat deze kronijk1 na d5 j>e #afed1 telk5s gelijk met het ,me]-boek is h]drukt4 #ca ,am/]dam bij ,dom9icus van d] ,/i*el1 #ce bl4 9 #do4 #cb ,de ,he] ,van ,lijnd5 v]h4 bl4 #dc2 en het aanhangsel op het woord5boek van ,nieuw5huis zegg51 dat het w]kje 9 #afdj voor het e]/ uitkwam2 do* dit is e5e v]giss+4 ,de ,s*rijv] van het artikel 9 d5 ,avondbode noemt het ja> #afdc2 do* v]ke]delijk4 ,de ,he] ,de ,w9d v]mo$de te regt1 dat die e]/e uitgave vr het laat/g5oemde ja> heeft plaats gehad4 #cc ,am/4 bij ,v4 d4 ,/i*el1 #db bl4 9 #do4 ,zie ook ,colevelt's b$5k+54 #cd ,deze wordt ook v]meld 9 d5 ,catal4 d] boek5 van ,jacob ,kon+1 ,,ii ,deel1 bl4 #bad1 ,no4 #efi4 ,hij 0 de laat/e1 die door ,leeghwat] zelv5 w]d nagezi51 en na> welk5 al de volg5de uitgav5 zijn g$rukt4 #ce ,bij ,willem ,willemsz4 te ,sa]dam1 #dh bl41 9 #do4 #cf ,te ,am/]dam1 bij ,p4 ,viss]1 ,j4 v4 ,heek]5 en ,j4 ,graal1 m$e #dh bl4 9 #do4 ,bodel ,ny5huis zegt1 9 zijne #b;e lij/1 te ,ha>lem4 #cg ,am/]dam bij ,viss]4 ,zie ,catal4 d] boek51 van ,j4 ,kon+1 ,i,ie ,deel1 bl4 #bad1 ,no4 #egj en #ega4 #ch ,am/4 bij ,p4 ,viss*]4 ,zie ,naamregi/] van ,joh4 van ,abk\de1 ,i ,deel1 bl4 #bji4 #ci ,van deze maakt de ,he] ,van ,lijnd5 7v]h4 bl4 #dc7 gewag4 ,zij komt ook voor 9 de ,biblio?4 ,me]man4 ,t4 ,,iii1 p4 #ahj1 ,no4 #gga4 #dj ,am/4 bij ,t4 ,beek2 zie naamregi/] van ,r4 ,arr5b]g1 bl4 #bdc4 ,deze druk is wa>s*ijnlijk dezelfde als die1 welke door ,van ,abk\de1 9 het #b;e aanhangsel op zijn regi/]1 bl4 #ib1 wordt gezegd van #agej te zijn2 bij dez5 ( g55 be/aat wa>s*ijnlijk e5e drukf\t4 ,nog kwam ons dez] dag5 9 h&5 e5 exempla>1 op welks titel het ja>tal #agfd wordt v]meld2 do* da> m$e op di5 titel /aat twaalfde druk1 h\d ik die uitgave voor dezelfde als die van #agdi ( #agej1 alle5 met e55 nieuw5 titel1 hetge5 9 die dag5 niet ongebruikelijk 01 indi5 het kopij-regt van eig5a> v]&]de4 ,de ,he] ,b>on du ,t\r zegt 9 zijne v]h&el+ ov] het ,ha>lemm]me]1 bl4 #dj1 dat de ,boekh&ela> ,joh4 ,s*\t51 te ,alkma>1 9 #ahai1 eig5a> van het h&s*rift van ,leeghwat] 04 ,ik heb er te v]geefs ond]zoek na> lat5 do54 #da ,zie ook d5 bov5 aangehaald5 ,avondbode4 #db ,m5 v]wond]e zi* niet1 indi5 m5 bij mij veel aantreft1 hetge5 ook de ,he] ,de ,w9d 9 zijne me]g54 ,bijdrage heeft4 ,wij hebb5 beide uit dezelfde bron moet5 putt54 #dc ,9 d5 ,kon/- en ,lett]bode1 t4 a 4pl4 bl4 #bgg1 word5 behalve van deze ,piet] en ,trijntje ,leeghwat]1 nog meld+ gemaakt van hunne bro$]s ,sijm5 en ,cornelis4 ,beide laat/5 zijn e*t] ov]l$51 gelijk ook de alda> v]melde ,w$4 van ,jan ,cornelisz4 ,leeghwat] 9 #ahaj ge/orv5 is4 #dd ,m5 v9dt e5e afbeeld+ en bes*rijv+ van dez5 p5n+ bij ,van ,loon1 ,bes*rijv4 d] ,n$]l4 ,hi/or4 p5n+51 ,,ii ,deel1 bl4 #aic1 ,no4 #a4 ,ook 9 d5 ,kon/- en ,lett]bode van #ahjg wordt hij 9 de noot bl4 #bgg bes*rev54 #de ,deze afbeeld+ heb ik m$e do5 plaats5 9 de m5gel+5 van ,no4 #e van het ,ma&s*rift de ,gids voor dit ja>4 #df ,claes ,ar5tsz4 ,coleveldt4 ,hij 0 publiek ,l&met]4 #dg ,te ,leid5 bij ,j4 ,a4 van ,abc\de1 9 #dto4 #dh ,te ,leid51 bij ,daniel ,goetval1 #dj bl4 9 #dto4 met e5e ka>t4 #di ,deze ,c4 ,vels5 0 ook s*rijv] van e5 w]kje teg5 ,van d5 ,burggraaf1 9 #ho4 ,leid5 #agdd2 en van e5e rivi]kundige v]h&el+1 afgeleid uyt wat]-wigt- en wat]beweegkundige grondbeg9sel51 en toepasselijk gemaakt op de ,rivi]53 d5 ,rhijn1 de ,maas1 de ,waal1 de ,m]w$e en de ,lek1 wa>9 de al\de en teg5woordige toe/& di] ,rievi]5 ov]wog51 de gev>5 die m5 uit d]zelv] v]&]+ te dugt5 heeft1 aangewez5 en middel5 t] v]bet]+ van dezelve1 en tot voorkom+ van ov]/room+5 voorge/eld word52 opgeheld]t door naauwkeurige ka>t5 en plat51 9 gr4 #ho41 ,am/4 #agdi en #b;de druk m]kelijk v]me]d]d1 ,h>l+5 #agfh4 #ej ,m5 v9dt 9 de ,teg5woordige ,/aat t4 a4 pl4 e5e ze] naauwkeurige ka>t van de ,ha>lemm]- en ,leids*e-m]51 met aanwijz+ d] plaats gehad hebb5de v]groot+51 van e5 plan van b$ijk+1 enz4 #ea ,v]h4 bl4 #dd4 #eb ,ov] het ,ha>lemm]-,me] en zijne v]groot+5 kan m5 wijd]s lez5 bij ,s4 van ,leeuw51 ,batav4 ,illu/r41 ,ie ,deel bl4 #ajd1 en volg4 bij ,l4 ,smids1 ,s*atkam] d] ,n$]l4 ,oudheid1 op het woord ,m]51 enz4 ,de laat/e maakt meld+ van e5 provisioneel concept d] b$ijk+5 van de ,ha>lemm]- en ,leids*e-m]51 9 #afda uitgegev52 wa>s*ijnlijk b$oelt hij hi]m$e het w]k van ,ve]is ( van ,leeghwat]4 #ec ,er be/aat nog e5 ze] zeldzaam g$i*t1 tot ops*rift vo]5de3 ,de ,ha>lemm]-me] door ,d4 ,slob1 g$rukt #agfc 9 #do4 ,deze ,slob 0 ,s*\t van ,aalsme] en ,kudel/a>t1 zoo als hij 9 dit g$i*t zegt2 de v]z5 zijn armzalig en ge5e v]meld+ wa>dig2 do* uit d5 inh\d en vooral uit de aanteek5+5 le]t m5 de vrees d] bewon]s di] /rek5 k5n51 om e5maal door het ,me] geheel te word5 v]zwolg54 ,ik zag door de g$i5/igheid van mijn5 vri5d ,bodel ,ny5huis het #a/e /ukje van dit zeldzaam voorkom5d g$i*t1 do* weet niet ( er e5 #b;de van is4 #ed ,9 het ,v en ,,vi ,no4 van d5 ,rec5s5t d] ,rec5s5t5 voor het ja> #ahai1 7bl4 #aij-bjh en bl4 #bdg-beh71 v9dt m5 e5ige uittreksels uit e*te /ukk5 van kundige mann51 rak5de het ,ha>lemm]-me]1 alle getrokk5 uit de ,n$]l4 ,ja>boek5 van #agfg1 #aggb1 #aggc en #aggd4 #ee ,9 de ,docum5s ,hi/oriques de la ,holl&e van d5 voormalig5 ,kon+ van ,holl&1 wordt ook ov] dit plan gesprok54 ,9 het ,,iii ,deel1 bl4 #cab van de ,holl&s*e v]tal+ lee/ m53 ,het droogmak5 van het ,ha>lemm] me] omtr5t #fj1jjj morg53 e5 ze] groot ontw]p1 do* niet onuitvo]lijk en van e5 onbegrijpelijk nut4 ,de plann5 da>toe w>5 gemaakt en ond]zo*t door het ,committ ,c5tral1 hetwelk door d5 ,kon+ 0 opg]igt4 ,voor #fj1jjj di5de m5 hi] #cj4jjj te lez54 #ef ,9 's ,grav5hage en te ,am/]dam bij de ,gebro$]s van ,cleef1 #hh bl41 9 #ho4 #eg ,bij ,w4 ,c4 ,wanslev5 #ahbj1 ,,vi en #bjh bl4 9 #ho41 met e5e afteek5+ van de bij het ontw]p voorge/elde mol5s1 paalw]k51 d5 r+dijk enz4 #eh ,9 's ,grav5hage en te ,am/]dam bij de ,gebro$]s van ,cleef1 ,,xii en #cbd bl41 9 #ho4 #ei ,leid5 bij ,j4 ,w4 van ,leeuw51 #ga bl41 9 #ho4 #fj ,te ,leid5 bij ,d4 du ,morti] en ,zoon1 #ahba1 #abc bl41 9 #ho4 #fa ,9 's ,grav5hage en te ,am/]dam bij de ,gebro$]s van cleef1 #ahba1 #abc bl41 9 #ho4 #fb ,te leid5 bij ,d4 du ,morti] en ,zoon #ahba1 #bej bl41 9 #ho4 met bijlag5 en e5 plaatje4 #fc ,te 's ,grav5hage en te ,am/]dam bij de ,gebro$]s van cleef1 #ahh bl41 9 #ho4 met tabell5 en tafels4 #fd ,*ez ,l4 ,f4 de ,gref-,laduron2 #dg pages1 en #h;e4 avec une c>te4 #fe ,te ,am/]dam bij ,c4 ,g4 ,sulpke1 #ahch1 #aah bl41 9 gr4 #ho4 #ff ,ond] het afdrukk5 dezes zijn 9 d5 ,avondbode twee ,artikel5 ov] dit ond]w]p geplaat/1 en wel 9 die van #ad en #ah ,mei #ahch1 ,no4 #aed en #aeh4 #fg ,n$4 ,/aats-,c\rant1 van #aj ,aug4 #ahcg1 ,no4 #ahg4 #fh ,n$4 ,/aats-,c\rant van #a ,ma>t #ahch1 ,no4 #eb4 ,de ,kon9klijke ,boods*ap en het da>bij gevoegd ,ontw]p luid53 ,edel ,mog5de ,he]56 ,bij het op55 van de teg5woordige zitt+1 is ,ons voornem5 te k5n5 gegev5 om de m$ew]k+ d] ,/at5-,g5]aal 9 te roep51 tot het nem5 van maatregel5 t5 aanzi5 van w5s*elijke v]bet]+5 9 onz5 wat]/aat en 9 onze weg5 en va>t51 en van e5e me] bespo$igde geme5s*ap met d5 ,rhijn1 door d5 aanleg e5] ijz]baan4 ,tot v]wez5lijk+ van dat voornem5 /rekt het ontw]p van wet1 hetwelk1 v]gezeld van e5e ,memorie van ,toeli*t+1 bij deze1 door ,ons aan ,u,edel ,mog5d5 wordt aangebod54 ,en hi]m$e bevel5 ,wij ,u,edel ,mog5d5 9 ,godes heilige bes*]m+4 's ,grav5hage1 #bf/5 ,febru>ij #ahch4 7get447 ,,willem4 ,,ontw]p ,,van ,,wet1 omtr5t de uitgifte van ,losr5t5 op e5 g$eelte d] s*uld t5 la/e d] ,ov]zees*e ,bezitt+51 tot het do5 van voors*ott5 voor op5b>e ,w]k54 ,wij ,willem1 enz4 ,alzoo ,wij 9 ov]weg+ hebb5 g5om51 dat het aanlegg5 van e5' ijz]5 spoorweg van ,am/]dam ov] ,utre*t na> ,arnhem1 met e5' zijtak van ,rott]dam na> ,utre*t1 bevord]lijk moet zijn1 zo[el voor de b9n5l&s*e geme5s*ap1 als voor het v]ti] na> buit5 's l&s1 gelijk ook dat het belang van d5 ,/aat vord]t1 om e]lang tot de b$ijk+ en droogmak+ van het ,ha>lemm] ,me] ov] te gaan1 en dat voorts tot de uitvo]+ en v]bet]+ van &]e ond]nem+5 van op5ba> nut maatregel5 behoor5 g5om5 te word54 ,dat tot al deze w]k51 welke aan d5 h&el1 de nijv]heid en d5 l&b\w aanzi5lijke voordeel5 belov51 voors*ott5 gevord]d word5 van e5 kapitaal1 wa>van de voldo5+ d] r5t5 en ook lat] de t]uggave van de ho(dsom uit de opbr5g/ van die w]k5 kunn5 word5 v]wa*t4 ,dat het nog onuitgegev5 g$eelte t5 b$rage van d]tig millio55 guld5 van het kapitaal1 da>ge/eld bij ,art4 #d d] wet van #bd ,april #ahcf1 7,/aatsblad ,no4 #aa71 tot het do5 van de voors*rev5 voors*ott5 kan word5 bes*ikba> ge/eld1 do* tev5s di5/ba> moet blijv5 t] a*t]e5volg5de voldo5+ van de s*uld1 wa>toe hetzelve bij de g$a*te wet is be/emd2 ,dat tot de uitgifte van dat kapitaal nad]e wettelijke bepal+5 word5 v]eis*t en dat de teg5woordige /& van de r5te het noodzakelijk maakt1 om1 t] v]krijg+ van de v]eis*te fonds51 gelijke maatregel5 te nem51 als zijn va/ge/eld bij de ,wet van #aa ,ma>t #ahcg1 7,/aatsblad ,no4 #i72 ,zoo is het1 dat ,wij1 d5 ,raad van ,/ate gehoord en met geme5 ov]leg van de ,/at5-,g5]aal1 hebb5 go$gevond5 en v]/aan1 gelijk ,wij go$v9d5 en v]/aan bij deze3 ,art4 #a4 ,het hi] bov5gemelde kapitaal van d]tig millio55 guld51 zijnde het nog onuitgegev5 g$eelte d] s*uld1 t5 la/e van de ,ov]zees*e ,bezitt+51 v]meld bij ,art4 #d d] ,wet van #bd ,april #ahcf 7,/aatsblad ,no4 #aa71 wordt be/emd en aangewez5 tot voorloopige voors*ott5 t] go$mak+ d] ko/51 v]eis*t tot het aanlegg5 van e5' ijz]5 ,spoorweg van ,am/]dam ov] ,utre*t na> ,arnhem1 met e5' zijtak van ,rott]dam na> ,utre*t2 tot het b$ijk5 en droogmak5 van het ,ha>lemm] ,me]1 en tot het aanlegg5 en v]bet]5 van &]e w]k5 van op5ba> nut4 ,art4 #b4 ,op het voormelde kapitaal1 teg5 vi] t5 hond]d oplev]5de e5e ja>lijks*e r5te van e5 millio5 twee hond]d duiz5d guld51 zal successivelijk kunn5 word5 afgegev5 e5 kapitaal van vi] en tw9tig millio5 guld5 losr5t51 r5t5de vijf t5 hond]d1 wa>van de r5t5 onvoorwa>delijk door het ,rijk word5 gewa>borgd2 zull5de deze losr5t5 a*t]volg5s word5 afgelo/ en v]nietigd1 na> mate de uitgifte van de a&eel5 9 de s*uld1 t5 la/e van de ,ov]zees*e ,bezitt+51 r5t5de vi] t5 hond]d1 wanne] die uitgifte teg5 d5 c\rs van vi] en neg5tig t5 hond]d ( hoog] zal kunn5 plaats hebb54 ,art4 #c4 ,het me]gemelde kapitaal van d]tig millio55 guld51 met de r5t5 van di51 tot e5 millio5 twee hond]d duiz5d guld51 zal1 zoo spo$ig mogelijk1 uit de inkom/5 en bat5 van de voors*rev5 w]k5 aan het ,amortisatie-,syndikaat v]go$ en tot het doel1 wa>toe hetzelve oorspronkelijk is da>ge/eld1 t]uggebragt word52 beh\d5de ,wij ,ons voor1 om bij vroeg]e behoefte van het ,amortisatie-,syndikaat1 9 de v]go$+ van het me]g$a*t kapitaal met de r5t51 ( van het dan nog onvoldaan geblev5 g$eelte da>van1 te voorzi5 door al zoodanige geldelijke maatregel51 als v]d] tot dat e9de en t] da>/ell+1 voltooij+ ( uitbreid+ van de me] gemelde w]k51 ond] v]b& d] bat5 en inkom/5 van dezelve1 bij de wet zull5 word5 bepaald4 ,la/5 en bevel51 enz4 #fi ,n$4 ,/aats-,c\rant van #a ,ma>t #ahch1 ,no4 #eb4 #gj ,n$4 ,/aats-,c\rant van #bf ,ma>t #ahch1 ,no4 #gc4 #ga ,n$4 ,/aats-,c\rant van #bh ,ma>t #ahch1 ,no4 #ge4 #gb ,avondbode van #ac ,ma>t #ahch1 ,no4 #aja en ,a4 ,h&elsbl4 ,no4 #aihc4 #gc ,avondbode1 #bg ,ma>t #ahch1 ,no4 #aac4 ,a4 ,h&elsbl4 ,no4 #aiie4 #gd ,n$4 ,/aats-,c\rant van #b ,april #ahch1 ,no4 #gi4 ,a4 ,h4 ,b4 ,no4 #bjjj4 #ge ,te wet5 de ,he]53 ,jr4 ,e4 ,p4 de la ,c\rt1 ,mr4 ,j4 ,b4 ,h4 van d5 ,mortel1 ,mr4 ,p4 ,a4 van ,meeuw51 ,j4 ,d4 ,b>on van ,tuyll van ,s]oosk]k5 van ,heeze en ,le5de1 ,mr4 ,r4 ,p4 ,romme1 weg5s ,noord-,brab&4--,jr4 ,w4 ,l4 ,f4 ,c4 van ,rapp>d1 ,e4 ,w4 van ,dam van ,isselt1 ,mr4 ,j4 ,we]ts1 ,mr4 ,h4 ,j4 ,dyckmee/]1 ,j4 ,g4 ,a4 ,b>on van ,nagell tot ,amps51 ,b>on ,s*immelp5n9ck van d] ,oye van de ,pol1 weg5s ,geld]l&4--,jr4 ,mr4 ,a4 ,w>91 ,jr4 ,h4 ,back]1 ,mr4 ,j4 ,h4 van ,re551 ,jr4 ,g4 ,beela]ts van ,blokl&1 ,jr4 ,g4 ,clif=d1 ,jr4 ,m4 ,w4 de ,jonge1 ,mr4 ,j4 op d5 ,ho(f1 ,mr4 ,w4 ,j4 ,junius van ,hem]t1 ,jr4 ,mr4 ,j4 ,c4 ,r4 van ,hoorn van ,burgh1 ,f4 ,c4 ,w4 ,druyv5/eyn1 ,mr4 ,f4 ,frets1 ,h4 ,b>on ,collot d',escury van ,heyn5oord1 ,jr4 ,mr4 ,d4 ,ho(t1 ,jsz41 ,jr4 ,o4 ,repela] van ,mol5a>sgraaf1 ,mr4 ,g4 ,v]wey ,mejan1 ,mr4 ,l4 ,c4 ,lusac1 ,mr4 ,t4 ,c4 de ,bordes1 ,jr4 ,d4 ,f4 van ,alph51 ,w4 ,b>on ,roll van ,haz]sw\de1 ,mr4 ,w4 ,b4 ,donk] ,curtius van ,ti5hov51 ,mr4 ,j4 ,corv] ,ho(t1 weg5s ,holl&4--,j4 ,sn\ck ,hurgronje1 ,mr4 ,j4 ,g4 ,h9lop51 weg5s ,zeel&4--,j4 van d5 ,veld51 ,w4 ,r4 ,b>on van ,tuyll van ,s]oosk]k5 van ,coelhor/1 weg5s ,utre*t4--,mr4 ,j4 ,cats ,epz41 ,w4 ,p4 ,d4 ,b>on van ,sytzama1 ,c4 ,b9kes1 ,s4 van ,weld]5 ,b>on ,r5g]s1 ,mr4 ,t4 ,s4 ,tromp1 weg5s ,vriesl&4--,mr4 ,w4 ,h4 ,vijfhuis1 ,mr4 ,f4 ,lemk]1 ,mr4 ,a4 ,s&b]g en ,mr4 ,r4 ,s4 van d] ,grond51 weg5s ,ov]ijssel4--,jr4 ,o4 van ,sw9d]5 van ,r5suma1 ,mr4 ,c4 ,/> ,busman en ,mr4 ,w4 ,j4 ,qu9tus1 weg5s ,gron+54--,van dez5 0 de ,b>on van ,sytzama ,voorzitt]4--,er w>5 9 het geheel #g ,l$5 afwezig1 zijnde de ,he]5 ,mr4 ,j4 ,l4 ,a4 ,luyb51 ,mr4 ,a4 ,j4 ,+5h\sz1 van ,noord-,brab&2 ,j4 ,j4 ,h4 van ,wickevoort ,crommel91 van ,holl&2 ,mr4 ,p4 ,j4 ,bodda]t1 van ,zeel&2 ,jr4 ,mr4 ,h4 ,m4 ,a4 ,j4 van ,as* van ,wijck1 van ,utre*t2 ,mr4 ,j4 ,gock+a1 van ,gron+5 en ,mr4 ,g4 ,kniphor/ van ,dr5!4 #gf ,het e]/e blad van dit ons ges*rijf 0 re$s afg$rukt1 to5 de mee/e d] volg5de r$evo]+5 9 de ,/aats-,c\rant5 het li*t zag54 #gg ,n$4 ,/aats-,c\rant van #d ,april ,no4 #ha4 #gh ,n$4 ,/aats-,c\rant van #g ,april ,no4 #hd4 #gi ,n$4 ,/aats-,c\rant van #e ,april #ahch1 ,no4 #hb4 #hj ,n$4 ,/aats-,c\r4 van #i ,april1 ,no4 #he4 #ha ,n$4 ,/aats-,c\r4 #aa ,april #ahch1 ,no4 #hg4 #hb ,n$4 ,/aats-,c\r4 #ab ,april #ahch1 ,no4 #hh4 #hc ,n$4 ,/aats-,c\rant van #aj ,april #ahch1 ,no4 #hf4 #hd ,n$4 ,/aats-,c\rant van #ad ,april #ahch1 ,no4 #ij4 #he ,het vroon van2 de viss*]ije g5aamd het vroon van2 de vroonviss*]ije van de ,graaflijkheid3 vroonmee/] van de ,graaflijkheid1--zijn all5 nam5 9 oude plakkat5 bek5d en betrekkelijk tot de viss*]ij4 ,gr4 ,plak4 ,bk4 ,i,ide deel1 pag4 #bibg en ,v,i,ide deel1 pag4 #hge4 #hf ,n$4 ,/aats-,c\r4 van #ag ,april #ahch1 ,no4 #ia4 #hg ,n$4 ,/aats-,c\rant van #ah ,april #ahch1 ,no4 #ib4 #hh ,n$4 ,/aats-,c\rant van #ai ,april #ahch1 ,no4 #ic4 #hi ,n$4 ,/aats-,c\rant van #c ,april #ahch1 ,no4 #hj4 #ij ,n$4 ,/aats-,c\rant van #bj ,april #ahch1 ,no4 #id4 #ia ,n$4 ,/aats-,c\rant van #ba ,april #ahch1 ,no4 #ie4 #ib ,n$4 ,/aats-c\rant van #f ,april #ahch1 ,no4 #hc4 #ic ,ond] het afdrukk5 dez] blad5 zijn 9 d5 ,avondbode 7van #b en #g ,junij ,no4 #agj en #agd7 aanteek5+5 geplaat/ op de r$evo]+5 9 de zitt+ d] ,/at5-,g5]aal1 van #b ,april #ahch1 met betrekk+ tot de droogmak+ van het ,ha>lemm]me]4 ,deze aantek5+5 drag5 de blijk5 van door e55 9 het vak van d5 ,wat]/aat kundige en erv>5e te zijn ges*rev54 ,zij zijn hoog/ lez5swa>dig en zull5 7v]gis ik mij niet7 de ongun/ige indrukk51 die de b$5k+5 van het gea*t ,lid d] ,kam]1 d5 ,he] ,luzac1 mogt5 hebb5 do5 ont/aan1 bij d5 lez] m]kelijk v]m9d]54-- ,na het afdrukk5 van bladz4 #af1 is mij 9 h&5 gekom5 e5 d]de druk van de op]a omnia van ,piet] ,piet]sz4 van d5 j>e #afih1 7,am/4 9 #do47 ,9 de ,korte bes*rijv+ van het lev5 di5s ,doopsgez9d5 le]a>s1 vr die op]a geplaat/1 v9dt m5 ge5e v]meld+ van zijne kun/ van ond] wat] te duik54 ,alln op gezag van d5 ,r$acteur van d5 ,kon/- en ,lett]bode1 van d5 j>e #ahjg1 bl4 #bgg1 heb ik hem als d5zelfd5 ,piet] ,piet]sz41 die 9 het ,octrooi van #afje1 7hi]bov5 bl4 #bc7 wordt v]meld1 opgegev54 ,9 gezegd ,weekblad1 van d5 j>e #ahai1 v9dt m5 het e5 en &] uit het w]k van ,leeghwat] m$eg$eeld4