----------------------------------------
----------------------                  
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,dit boek is e5 v]tal+ uit het engels   
van ,*ur* ,folks3      be+ practical    
/udies 9 congregational life van ,ian   
,macl>51 pseudoniem van ,john ,watson4  
,de tek/ 9 dit be/& wordt we]gegev5 9 de
 orig9ele1       v]\d]de spell+4 ,er is 
ge5 pog+ g$aan de tek/ te               
mod]nis]54                              
,bladzijde-numm]+ is v]wijd]d4          
,afgebrok5 woord5 aan        het e9de   
van de regel zijn /ilzwijg5d h]/eld4    
,9 dit boek word5 lage en hoge          
aanhal+/ek5s gebruikt4       ,deze zijn 
respectievelijk aangegev5 als           
aanhal+/ek5s4                           
,de 9 het orig9eel als cursief we]gegev5
 tek/ is 9 dit      e-boek we]gegev5 als
 cursief4                               
,ov]duidelijke inconsi/5ties1 druk- en  
spelf\t5 9 het       orig9eel zijn      
gecorrige]d4                            
,aan het e9d van het boek volgt e5      

ov]zi*t van de             aangebra*te  
correcties4                             
----------------------------------------
----------------------     ,,de ,,dom9ee
 ,,en ,,zijn ,,geme5te4                 
,de ,dom9ee en zijn ,geme5te            
,,van                                   
,,ian ,,macl>5           ,s*rijv] van3  
,h>t5 van ,g\d1 ,ziel5adel enz4         
,,door                               ,w4
 ,,van ,,nes4                           
,,twe$e ,,druk4                         
,,rott]dam1              ,j4 ,m4        
,,br$,e',s ,,boekh&el ,,en              
,,uitgev]s-,,mij4                 ,n4,v4
 ,,drukk]ij ,v_/,h ,,ko*                
,,knuttel--,,g\da4     ,,inleid+4   ,9  
dit w]kje1 t9tel5d van humor en /ral5d  
van1 soms a*t] bitt]e ironie1 op vlijm5d
 s>casme af1 v]borg51 liefde voor ,k]k  
en ,geme5te1 geeft de ook 9 ,n$]l&      
geliefde ,engels*e pr$ikant ons e5      
kijkje a*t] de s*]m5 van het k]kelijk   
lev5 9 zijn l&4  ,het k]kelijk lev5 9   
,engel& v]s*ilt 9 vele opzi*t5 van het  

onze2 de positie van d5 pr$ikant1 zijne 
v]h\d+ tot de ,geme5te is 9 vele gevall5
 geheel &]s dan t5 onz5t2 ma>4444 wa>   
het er voornamelijk op aankomt n        
pr$ikant n lidmat5 te bes*\w5 als m5s*5 
met al hun deugd5 en gebrek51 met al hun
 groo!id d] ziel1 gepa>d soms aan       
kle9heid van gee/1 met al hun uitw5dig5 
tooi van vorm5 naa/ gemis vaak aan      
degelijk5 inh\d--da> vall5 die          
ond]s*eid+5 weg en kom5 punt5 van       
ov]e5kom/ aan het li*t1 die d5 lez]s dit
 boek tot e5 aang5ame1 le]rijke1        
/i*t5de--zij het niet                   
/i*telijke--lectuur zull5 mak54  ,moge  
het ,gode behag5 dit ges*rift zijn weg  
te do5 v9d5 tot vele h>t5 en ho(d56     
,de ,v]tal]1                            
,w4 ,,van ,,nes4     ,,inh\d4           
,ho(d/4                                 
,bladz4       ,i4 ,hoe m5 het mee/e nut 
trekt van e5 preek          #a          
,,ii4 ,hoe e5 ,geme5te ha> dom9ee tot de
 groot/e         volkom5heid br5gt      
#ai     ,,iii4 ,het c&y-pull /elsel     

#cg      ,,iv4 ,de opro]mak] 9 de k]k   
#ee       ,v4 ,beja>de pr$ikant5        
#ga      ,,vi4 ,de dom9ee en het        
k]korgel                        #hg     
,,vii4 ,e5 eig5 bank                    
#ajg    ,,viii4 ,de fatso5lijke b$ela>s 
9 onze k]k5          #abc      ,,ix4 ,is
 de dom9ee e5 leegloop]8                
#ada       ,x4 ,vacantie                
#afj      ,,xi4 ,hoe e5 dom9ee h]leefde 
#ahj     ,i4  ,,hoe ,,m5 ,,het ,,mee/e  
,,nut ,,trekt ,,van ,,e5 ,,preek4   ,om 
het re*te nut van e5 preek te hebb51    
moet5 twee p]son5 sam5w]k5 en wa> e5 van
 beid5 zijn w]k niet go$ doet1 da> is de
 preek mislukt4 ,de e5e is de man1 die  
ha> voordraagt en de &]e1 de vr\w ( man1
 die ha> hoort2 t]wijl er bijna ev5 veel
 kun/ is 9 het go$ lui/]5 na> e5        
toespraak als 9 het sam5/ell5 ervan4    
,practis*e oef5+ is de e]/e eis* voor d5
 hoord]1 want het is e5 feit1 dat hij1  
die g]egeld e5 k]k bezoekt1 niet alle5  
me] hoort1 ma> ook bet] volgt dan wie   
zoo ma> e5s om de twee ma&5 e5 kijkje   

komt nem54 ,het spreekt van zelf1 dat1  
indi5 de pr$ikant e5 pa> kop]5 long5    
heeft en de hoord] niet /okdo( is1 deze1
 al komt hij ma> zeld5 9 de k]k1 to* elk
 woord van d5 sprek] kan opvang52 ma> er
 is e5ig ond]s*eid tuss*5 e5 /oomfluit1 
die b9n5 e5 gegev5 kr+ doordr+t tot elk 
oor zond] ond]s*eid en e5 muziek9/rum5t1
 welks geluid sle*ts gewa>de]d kan word5
 door geoef5de hoord]s4  ,de /em van e5 
bevoegd sprek] is niet zoo ze] enkel    
geluid1 ma> zij is veel me] muziek1 met 
fijne afwissel+5 van toon en te$]e      
buig+5 d] /em2 de wijze1 wa>op hij e5   
woord uitspreekt1 v]kla>t de beteek5is1 
die hij eraan he*t2 de opslag zijn] oog5
 beteek5t e5 a&o5+1 die hij ond]v9dt en 
wil opwekk52 de /r5gheid zijn] woord5   
wordt v]za*t door het gevoelvolle van d5
 klank2 zijn l(li$ kl9kt liefelijk] door
 de innigheid1 wa>mee het wordt         
voorg$rag54 ,het oor van e5 vreemdel+   
kan zulke ond]s*eid+5 niet mak52 m5 moet
 gewoon zijn aan d5 sprek] om de volle  
wa>de van elke h&beweg+1 elke v]&]+ van 

toon te gevoel54  ,da>5bov51 elk sprek]1
 die wa>d is te word5 aangehoord1 s*ept 
zi* e5 eig5 atmosfe] en m5 kan zi* da>9 
niet op zijn gemak gevoel5 zond]        
geacclimatise]d te zijn4 ,de sprek]     
heeft zijn eig5 /&punt1 en m5 moet zi*  
da>op plaats5 om met hem te kunn5 mee   
d5k52 elk woord wordt gefiltre]d 9 zijn 
gee/ en m5 moet di5 gee/ k5n5 om de w]k+
 ervan te begrijp54 ,toevallige hoord]s 
zijn als 9 e5 doolh( zond] gids1 ma> de 
vri5d5 des sprek]s gevoel5 zi* tehuis4  
,hij zei dit ( dat1 bewe]t de toevallige
 bezoek]4 ,o ja1 antwoordt de           
deskundige1 ma> als hij dat zegt1       
beteek5t het iets me]4 ,miss*i5 z\ m5   
kunn5 zegg51 dat de ho(dvoorwa>de voor  
go$ hoor5 is1 dat m5 d5 sprek] k5t1 zijn
 eig5 mani] van w]k51 zijn geliefkoosde 
/udin1 zijn onbewu/e vooroordeel51 zijn 
bijzond]e boods*ap1 en die k5nis kan    
alle5 v]kreg5 word5 door voortgezet     
hoor54  ,e5 dom9ee op5ba>t zi* niet 9   
zijn eig5lijke kra*t 9 het p>ticuli]e   
lev53 dat doet hij op d5 preek/oel4     

,wanne] m5 hem des ,zat]dags op de /raat
 ontmoet1 dan spreekt hij ov] het we] ( 
ov] e5 boek en v]b]gt zi*1 zooals tr\w5s
 elk degelijk man doet1 a*t] e5         
all$aags* ond]h\d2 des ,zondags1 zond]  
het te wet51 laat hij zijn mask] vall51 
totdat gij zijn k>akt] kunt doorgrond5  
en 9 zijn ziel lez54 ,er zijn natuurlijk
 sommige mann51 die 9 hun preek5 ev5 m9 
zi* bloot legg5 als 9 hun gesprekk52 ma>
 9 dat geval v]liez5 de hoord]s er niets
 bij3 dezulk5 hebb5 ge5 p]soonlijkheid  
te op5b>51 het zijn e5v\dig leek5 9 e5  
gee/elijk kle$ ge/ok54 ,m5 heeft e5 ma& 
noodig om te gew5n5 aan e5 pa> zw>e1    
nieuwe la>z5 en t5 m9/e zes ma&5 om     
gemakkelijk te zitt5 9 e5 nieuw5        
/ude]/oel2 e5 ja> van h]haald bezoek    
wordt geis*t om op zijn gemak te kom5   
met e5 nieuw5 pr$ikant2 ma> dan loont   
het g5ot ook de moeite4  ,het twe$e     
voors*rift is a&a*t1 wat hi]op ne]komt1 
dat e5 hoord] zijn li*aam 9 de k]k 9    
di5/ moet /ell5 van zijn ziel4 ,het kan 
wel zijn1 dat m5s*5 lui/]51 t]wijl zij  

beweg+loos en met geslot5 oog5 ne]zitt5 
en vel5 v]kl>5 die h\d+ door te zegg51  
dat zij zi* op die wijze onttrekk5 aan  
e5 afleid5de omgev+1 ma> 9 dat geval    
behoor5 zij dan to* van tijd tot tijd   
e5s teek5 van lev5 te gev51 al 0 het ma>
 om d5 sprek] g]u/ te /ell5 en de omgev+
 te beho$5 voor de zonde van e5         
liefdeloos oordeel4  ,er zijn geme5t5 9 
,s*otl&1 wa> e5 d]de g$eelte van de     
hoord]s s*ijnt te slap52 ma> de pr$ikant
 krijgt lat] de zek]heid1 dat diezelfde 
hoord]s het be/e v]slag van de preek en 
de s*]p/e beoordeel+ van zijn           
re*tz9nigheid kunn5 gev54 ,ma> m5 kan   
niet zegg51 dat zij nu jui/ e5 opwekk5d 
s*\wspel oplev]5 voor d5 sprek] en deze 
komt vaak 9 de v]zoek+ e5s iets         
onre*tz9nigs te zegg5 om ze da>door te  
dw+5 e5ig bewijs van belang/ell+ te     
gev54  ,indi5 iem& da>5teg5 behept is   
met d5 booz5 gee/ van ru/eloo%eid1 die  
hem ertoe br5gt ge5 oog5blik /il te     
zitt51 hem nu e5s doet op/aan en e5     
poosje lat] we] ond] de bank weg doet   

duik51 dan behoort zoo'n man zi* ?uis te
 oef55 om zijn kwelgee/ de baas te word5
 ( hij moet erg5s gaan zitt51 wa> hij   
kan lui/]5 zond] gezi5 te word54  ,ook  
is het alles behalve di5/ig om go$ te   
hoor51 wanne] e5 man zijn arm5 ov] elka>
 slaat en a*t] 9 zijn bank leunt als    
iem&1 die1 wet5de dat er e5 zw>e        
beproev+ bov5 zijn ho(d hangt1 e5 va/   
besluit neemt om t5 e9de toe /& te h\d54
 ,e5 sprek] zal miss*i5 heel vaak de    
a&a*t ve/ig5 op het edele leg] d]       
m>tela>s1 ma> hij w5s*t to* lief/ ge5   
troep m>tela>s 9 zijn eig5 k]k toe te   
sprek54 ,niets is zek] ontmo$ig5d] voor 
e5 sprek]--zelfs z dat de woord5 be/]v5 
op zijn lipp5 en dat hij zijn g$a*t5    
niet g]egeld kan uitdrukk5--aan e5      
gehoor1 dat alle k5teek55 draagt van    
be/ude]de ona*tzaamheid en niets is me] 
beziel5d voor hem dan e5 onafgebrok5 rij
 van meelev5de gezi*t54  ,dan volgt de  
eis*1 dat de hoord] zijn g$a*t5 bepaalt 
bij het beh&elde ond]w]p en hi] heeft de
 geoef5de hoord] e5 ze] groot voordeel4 

,als het moeielijk is voor sommige m5s*5
 om te lui/]51 dan is het nog ti5maal   
moeielijk] voor &]e p]son5 om te volg51 
want het is ze] go$ mogelijk1 dat iem&  
lui/]t en to* niet volgt4 ,er zijn ma>  
we9ige li$51 die e5 half uur lang ov]   
dezelfde zaak kunn5 d5k5 ( zelfs ma>    
d5k5 ov] wat ook2 na e5 korte poos      
v]slapt hun belang/ell+ en zij blijv5   
a*t]2 zij zijn geheel d5 draad van de   
r$5e]+ kwijt g]aakt en hebb5 bijna het  
ond]w]p v]get54 ,de preek1 die voor zulk
 e5 onbe/5dig5 gee/ ges*ikt z\ zijn1 z\ 
moet5 be/aan uit tw9tig ond]afdeel+51   
elk e5 v]haaltje ( e5 wakk] s*udd5de    
g$a*te bevatt5de1 die op zi* zelf e5    
geheel vormd51 zoodat de hoord]1 wa> hij
 ook inviel1 dadelijk zi* tehuis        
gevoelde4 ,m5s*5 met gevoel behoord5    
e*t] te b$5k51 dat e5 ope5volg+ van     
v]makelijke toov]lanta>nplaatjes niet   
hetzelfde is als e5 ern/ig kun/w]k en   
indi5 iem& het ,evangelie van ,*ri/us   
wa>diglijk wil v]kondig51 dan moet hij  
ern/ig ov]weg5 en van zijn hoord]s      

nad5k5 eis*54 ,de ket5 kan van g\d zijn1
 ma> de s*akels behoor5 /evig aan elka> 
te zitt5 en e5 hoord] moet de /]kte     
ervan ond]zoek51 t]wijl zij hem door de 
h&5 gaan4 ,indi5 iem& zi* ge5 moeite    
geeft bij de pog+ om e5 preek te v]/aan1
 dan e9digt hij bijna zek] met de kla*t1
 dat de sprek] langdradig ( dat de      
toespraak onsam5hang5d 04 ,het is niet  
de moeite wa>d na> e5 preek te lui/]51  
wa>9 de pr$ikant niet zijn volle kra*t  
heeft gelegd2 en het is niet mogelijk e5
 preek go$ te v]/aan1 t5zij de hoord]   
ev5e5s al zijn kra*t5 inspant4  ,mijn   
vi]de eis* voor gezeg5d lui/]5 is       
opre*!id en e5 pr$ikant heeft het re*t  
die ho$anigheid van zijn hoord] te      
vrag54 ,indi5 e5 lid van e5 re*tbank    
zijn zetel inneemt met e5 geve/igde me5+
 betreff5de de te beh&el5 zaak1 dan is  
het te v]geefs1 dat e5 pleitbezorg] zi* 
inspant en er is ge5 hoop op e5         
re*tva>dig oordeel4 ,indi5 e5 p]soon de 
k]k b9n5tre$t met va/ gewortelde        
vooroordeel5 9 de zaak d] wa>heid1 dan  

geeft het niets hoe knap ( hoe          
welsprek5d de sprek] ook zij1 hij kan   
ge5 vat krijg5 op d5 gee/ van di5       
hoord]4 ,de e]lijke hoord] is die1 welke
 b]eid is elke bewijsvo]+ 9 ov]weg+ te  
nem5 en elk besluit te h]zi51 uitg5om5  
natuurlijk dat half dozijn uitgemaakte  
wa>h$51 die ge5 pr$ikant met go$ v]/&   
ooit zal aanvall5 en die elk godsdi5/ig 
m5s* als va//a& aanneemt4 ,er zijn e*t] 
vele kant5 van wa> m5 e5 wa>heid bes*\w5
 kan en die e5 hoord] miss*i5 niet heeft
 v]mo$ en er zijn vele toepass+5 e5]    
wa>heid1 welke zi* nooit aan hem        
voorg$aan hebb54 ,hij behoort b]eid te  
zijn1 d5 sprek] te volg5 als e5 gids en 
t5 m9/e de zaak 9 zijn eig5 belang te   
ov]weg53 hij behoort gewillig te zijn om
 te ond]zoek51 hoev] het woord van d5   
sprek] zijn eig5 g$rag betreft4  ,niets 
prikkelt e5 sprek] me] en geeft hem     
groot] v]tr\w5 bij het v]kl>5 d]        
wa>heid1 dan de zek]heid dat elk e]lijk 
woord1 door hem gesprok51 zal ov]wog5   
word5 door e]lijke toehoord]s4 ,hij     

gevoelt1 dat1 9 geval zij het met hem   
e5s zijn1 dit alle5 zal wez51 omdat zij 
ov]tuigd zijn2 indi5 zij niet met hem   
in/emm51 dan zal dat zijn omdat na> hun 
me5+ hij niet er9 geslaagd is e5 go$    
pleidooi te lev]54  ,en de laat/e eis*  
is *ri/elijke liefde1 die dubbele       
zeg5--n voor d5 man1 die spreekt n voor 
de m5s*51 die hoor54 ,ge5 atmosfe] doet 
zoo veel kwaad aan d5 hoord] en ge5 is  
e5 zoo zw>e beproev+ voor d5 sprek]1 als
 die van kle+ee/ige critiek en          
boosa>dige v]tolk+4 ,de m5s*5 moet5 met 
mild5 en edelmo$ig5 z9 toelui/]51       
b$5k5de dat de pr$ikant e5 man is ev5   
onvolmaakt als zij zelf zijn en zi*     
h]9n]5de dat niem& mag beoordeeld word5 
dan met het oog op d5 inh\d van hetge5  
hij ond]wij/4 ,het is mogelijk1 dat iem&
 op zek]5 dag wat mat is--dat is vaak e5
 gevolg van het we]2 het is mogelijk1   
dat op e5 &]5 dag hij niet vri5delijk   
ge/emd is--dat is soms e5 zaak van      
spijsv]t]+2 de hoord]s zijn v]pli*t veel
 door de v+]s te zi5 bij iem&1 die te   

kamp5 heeft met d5 dubbel5 h9d]paal van 
e5 weifela*tig5 gee/ en e5 onvolmaakt   
li*aam4 ,de hoord]s moet5 als regel     
aannem51 dat niem& altijd dezelfde kan  
zijn1 t5zij hij zi* voortbewege op de   
vlakke baan d] v]vel5de geme5plaats54   
,m5 v]telt1 dat e5s e5ige afgeva>digd5  
van e5 vacante geme5te e5 doctor 9 de   
godgele]dheid van middelb>5 leeftijd g+5
 hoor51 e5 man van kalm5 a>d en zond]   
e5ige beziel+4 ,na hem e5 preek te hebb5
 hoor5 voordrag51 die hij d5 voorafga&5 
,ma&agvoormiddag _h gemaakt en zoo als  
hij er elk5 volg5d5 ,ma&ag voormiddag e5
 _h kunn5 mak51 vroeg5 zij aan e5 van   
zijn geme5tel$5 ( dit e5 go$ /aaltje 0  
van de gewone pr$ik+ des doctors4 ,gij  
kunt1 zei dit lid1 er /aat op mak52 hem 
e5s te hoor5 is zoo go$ als hem altijd  
te hoor52 hij is altijd dezelfde2 er is 
ge5 hoog] ( lag]1 ge5 bet] ( m9d] go$   
bij d5 doctor4 ,zek]lijk daalde hij     
nooit b5$5 het eff5 peil van het gewone 
bo]5v]/& en ev5 zek] /eeg hij nooit tot 
de hoogt5 d] beziel+4 ,m5ig pr$ikant    

ond]v9dt1 dat om de vi] ( vijf ,zondag51
 dit v]s*ilt na> om/&igh$51 zijn vlu*t  
v]m9d]t1 dat hij heel gelijkvlo]s*      
blijft en zi* niet kan v]heff54 ,do* dan
 krijgt de geme5te d5 volg5d5 ,zondag e5
 ruime s*adeloos/ell+ en de pr$ikant    
b]eikt te bet] d5 top des b]gs1 met zijn
 v]gezi*t en friss*e koelte1 na>mate hij
 diep] 0 afg$aald 9 het dal en eng] 0   
+eslot5 gewee/4  ,e5 van de wre$/e      
onre*tva>digh$51 wa>aan de hoord]s zi*  
kunn5 s*uldig mak5 is d5 pr$ik] te      
v]d5k5 van p]soonlijkheid en 9 zijn     
woord5 e5 g$a*te te legg51 die niet 9   
hem opgekom5 is4 ,wanne] het voorkomt1  
dat e5 pr$ik] de e5 ( &]e bijzond]e f\t 
tot 9 kle9igh$5 bes*rijft en met e5     
zek]e s*]pte hekelt1 dan behoor5 de     
aanwezig5 zi* ervan v]zek]d te h\d51 dat
 hij bezig is zijn eig5 f\t te          
bes*rijv51 want ind]daad niem& is zoo   
go$ op de hoogte van &]] f\t5 als van   
die1 welke hij als zijn eig5e erk5t4    
,het is het be/ voor d5 hoord] te       
geloov51 dat de pr$ik] bij al wat hij   

zegt1 sle*ts g$rev5 wordt door tr\w aan 
de wa>heid en door liefde voor zijn     
m$em5s*5 en dat niem& diep] dan hij het 
betreurt1 indi5 er e5ige tekortkom+ (   
f\t 9 d5 gee/ van zijn ond]ri*t is4     
,zijn bege]te is te ov]tuig5 en te      
troo/52 zijn e5ige beloon+ de gee/elijke
 /eun1 di5 hij v]le5t aan de ziel5 zijn]
 m$em5s*54 ,indi5 door zijne woord5     
e5ige bro$] kra*t v]krijgt om zijn      
arbeid 9 d5 loop d] week getr\w] te     
v]ri*t5 ( wordt geholp5 9 de beproev+5  
des lev5s1 dan is zijn doel niet mislukt
 en heeft hij ge5 b]\w van zijn op(f]+54
 ,zijn /rev5 is het v]hev5/e1 dat de    
m5s* k5t en zijn arbeid is de zwa>/e4   
,da>om worde de mee/ mogelijke sympa?ie 
hem betoond en te zijn5 behoeve /ijg5 de
 mee/ aanh\d5de en ern/ige geb$5 t5     
hemel6  ,ge5 hoord] is e]lijk gewee/    
teg5ov] d5 pr$ik]1 indi5 hij v]geet1 wat
 aan de deur d] k]k gezegd is ( als hij 
e5 preek beh&elt als e5 v]h&el+1 wa>ov] 
g]$etwi/ moet word54 ,de k]k is niet e5 
plaats van uitspann+ ( e5 gezels*ap tot 

oef5+ 9 het sprek53 het is e5 s*ool1 wa>
 de hoog/e k5nis wordt ond]wez5--de     
k5nis des lev5s4 ,de ond]wijz+5 word5   
van d5 preek/oel af gegev52 het bewijs  
moet ?uis gelev]d word54 ,me] dan e5ige 
&]e godsdi5/ is de ,*ri/elijke          
proefond]v9delijk en practis*--niet e5  
v]zamel+ van regels1 ma> van            
grondbeg9sel5 die moet word5 uitgew]kt 9
 het lev5 van elk5 m5s*4 ,die pr$ik]    
heeft zijn taak begrep5 en volbra*t1 die
 e5 man tot h&el5 beweegt en die hoord] 
heeft het mee/e voordeel van e5 preek   
gehad1 die ha> 9 praktijk heeft gebra*t4
 ,de pr$ik] behoeft ge5 less5 uit te    
deel51 door te zegg51 als tot k9d]53 ge 
moet dit ( dat do51 want dat z\         
onv]dragelijk zijn en tev5s doelloos4   
,de be/e pr$ik]s wekk5 g$a*t5 op1 door  
de m5s*5 zi* te do5 s*am5 ov] d5 lag5   
/&a>d van hun lev51 t]wijl zij lui/]5   
na> de blootlegg+ d] zonde en door h5 te
 br5g5 tot adeldom d] ziel door de      
t5toon/ell+ van de s*oonheid d] deugd4  
,de e]lijke toehoord] beg9t niet go$ te 

h&el5 omdat het hem gezegd is1 ma> omdat
 hij gevoelt het te moet5 do54 ,hij     
heeft zijn h>t geop5d voor de boods*ap  
d] wa>heid1 zooals de za*te grond 9 de  
l5te zi* op5t voor het zaad en 9 die    
h]b]gzame won+ ontkiemt het zaad en wa/ 
het op4  ,bov5 alles vraagt de          
,*ri/5pr$ik] twee d+5 en deze kunn5     
alle5 v]kreg5 word5 bij gehoorzaamheid  
van d5 hoord]4 ,hij noodigt zijn gehoor 
uit om discipel5 en di5>5 te word5 van  
,jezus2 hij v]he]lijkt de g5ade en de   
ma*t des ,mee/]s2 hij v]zek]t zijn      
m$em5s*51 dat 9 ,jezus te geloov5 en    
,hem te volg51 lev5 is4 ,indi5 de hoord]
 r$5e]t en r$etwi/ ov] ,jezus1 kan hij  
nooit tot de feit5 kom5 en heeft hij    
niet e]lijk geh&eld met d5 pr$ik]4 ,laat
 hem de proef nem5 en het met ,jezus    
wag51 zooals de e]/e ,*ri/55 d$54 ,als  
hij dat doet1 e]/ dan zal hij 9 /aat    
zijn de pr$ik+ te beoordeel52 doet hij  
het niet1 dan behoort hij te zwijg54    
,nooit is er beuzela*tig] getwi/ gewee/ 
dan met hoord]s1 die niet geloov5 will53

 zij zijn als m5s*51 die om het k]kgeb\w
 he5loop5 en kibbel5 ov] de ges*ild]de  
glaz51 welke alle5 van b9n5 af kunn5    
gezi5 word54 ,ook doet de ,*ri/5pr$ik]  
e5 b]oep op de (f]va>digheid en het is  
zijn pli*t de he]lijkheid te roem5 van  
e5 onzelfzu*tig lev54 ,hij vraagt van de
 m5s*51 dat zij iets zull5 do5 dat      
moeielijk is en we9ig aantrekkelijks    
heeft en belo(t hun e5 loon1 dat        
gee/elijk en onzi*tba> is4 ,de hoord] is
 v]pli*t dez5 eis* voor zi* zelf wa> te 
mak5 en te ond]zoek5 ( het wa> is1 dat  
m5 er gelukkig] en /]k] door wordt1     
wanne] m5 niet zi* zelf1 ma> &]5 di5t4  
,het ho(ddoel van elke pr$ik+ is t5     
slotte beziel+1 en de man1 die 9 vuur   
gezet wordt1 is de re*tva>dig+ van d5   
preek/oel4 ,de groot/e ramp bij de      
pr$ik+ is teg5z9 en onv]s*illigheid4    
,nooit 0 e5 preek zoo onbeteek55d ( zij 
bevatte me] dan de hoord]s 9 toepass+   
kond5 br5g54 ,ge5 preek is mislukt1 die1
 al is het ma> n m5s*1 heeft v]rijkt met
 n enkele g$a*te ( opgewekt tot n brave 

daad4     ,,ii4  ,,hoe ,,e5 ,,geme5te   
,,ha> ,,dom9ee ,,tot ,,de ,,groot/      
,,mogelijke ,,volkom5heid ,,br5gt4      
,tuss*5 e5 pr$ikant en zijn ,geme5te is 
e5 voortdur5de wisselw]k+1 zoodat de    
dom9ee de ,geme5te maakt en de ,geme5te 
ev5e5s d5 dom9ee vormt4 ,wanne] m5      
spreekt van hetge5 de pr$ikant doet voor
 zijn geme5tel$51 dan d5kt m5 da>bij    
niet aan bankhuur en opbr5g/ van        
collecte en /ati/iek en s*>51 ook niet  
aan s*ol5 en wijklokal5 en zondagss*ol5 
en bijbellez+54 ,de groote taak van d5  
dom9ee is de vorm+ van k>akt]s4 ,de     
voornaam/e vraag1 die m5 te do5 heeft 9 
betrekk+ tot het w]k van d5 pr$ikant1 is
 da>om3 welke soort van m5s*5 heeft hij 
gevormd8  ,en e5 van de mee/ belangrijke
 vrag5 t5 m9/e1 wa>door m5 zi* e5       
oordeel kan vorm5 ov] de lidmat5 e5]    
k]kelijke ,geme5te1 is3 wat hebb5 zij   
gemaakt van hun dom9ee8 ,hi]m$e b$oelt  
m5 niet1 hoeveel traktem5t zij hem      
gegev5 hebb5 ( hoe vri5delijk zij voor  
hem gewee/ zijn1 ma> 9 hoev]re hij e5   

man is geword5 en ( hij 9 d5 kr+ zijn]  
,geme5te tot de voor hem b]eikb>e hoogte
 is ge/eg58 ,sommige ,geme5t5 hebb5 hun 
dom9ee t5 ond] gebra*t door hem zoolang 
te plag51 tot hij d5 mo$ en alle        
zelfbehe]s*+ v]loor en tot hij knorrig  
en driftig w]d4 ,we] &]e ,geme5t5 hebb5 
hetzelfde g$aan door d5 dom9ee zoo na>  
de oog5 te zi5 en te v]troetel51 dat hij
 t5 laat/e ge5 teg5spraak me] kon duld5 
en begon te gelijk5 op e5 dw+]ig k9d4   
,die ,geme5te heeft ha> taak het be/    
v]vuld1 welke e5 atmosfe] heeft wet5 te 
vorm5 zoo beziel5d en tev5s zoo         
inspann5d1 dat alle go$e eig5s*app5 9   
ha> dom9ee aangekweekt en alle v]ke]de  
neig+5 ond]drukt w]d54  ,e5 jonge dom9ee
 is e5 la/1 gelegd op e5e ,geme5te en   
ha> e]/e pli*t is g$uld1 vooral t5      
opzi*te zijn] pr$ik+4 ,zek] jong1 en wat
 niet hetzelfde beteek5t1 onrijp dom9ee1
 begon zijn loopbaan als hulppr$ik] 9 e5
 /adsk]k1 bek5d weg5s ha> groots*5      
arbeid en ha> ern/4 ,zijn w]k 0 het     
bezoek5 van ziek5 en het zorg drag5 voor

 de zoog5aamde bijzak52 wijselijk w]d   
hem zeld5 opg$rag5 te preek54 ,als hij  
het de$1 dan 0 zijn toespraak ind]daad  
e5 ze] jong5sa*tig op/el--ondiep1       
onpraktis*1 vormelijk--en hij 0 v]/&ig  
g5oeg zi* te s*am54  ,na e5ig5 tijd w]d 
hij t5 gevolge van toevallige en        
p]soonlijke om/&igh$5 b]oep5 9 e5 ,k]k 9
 e5 afgeleg5 dorp4 ,vr hij de groote    
/adsk]k v]liet1 kwam e5 d] oud]l+5 hem  
bezoek5 om afs*eid te nem54 ,deze zei1  
dat hij het zijn pli*t rek5de te do5    
uitkom5 9 welk opzi*t de hulppr$ik] 0   
geslaagd en wa>9 hij gefaald _h4  ,ge   
zijt ze] oplett5d gewee/ voor de ziek5  
en 444 voor 444 de k9d]51 en ik mag1    
zond] vlei]ij v]kl>51 dat m5 veel van u 
hield1 ma> gij weet wel1 dat ,god u niet
 het tal5t heeft toeb$eeld van sprek5 9 
het op5ba>4 ,ik vrees1 dat ge nooit 9   
/aat zult zijn te preek54 ,dat belet    
natuurlijk niet1 dat ge to* wel als h]d]
 nuttig en tot zeg5 kunt wez54  ,het 0  
ge5 opwekk5d vooruitzi*t om altijd oude1
 ziekelijke dames te bezoek5 en di5/ te 

do5 bij zondagss*oolfee/jes1 ma> de     
jonge man dankte d5 vri5delijk5 oud]l+  
met e5 b5ep5 h>t en g+ na> zijn nieuw   
arbeidsveld4  ,zijn e]/e erv>+ 9 de     
nieuwe p>o*ie s*e5 de droeve voorzegg+  
te beve/ig54 ,d5 e55 dag raakte hij 9 de
 w> 9 het midd5 van zijn preek2 e5 &]5  
ke]1 t]wijl hij bezig 0 e5 ,z5dbrief van
 ,paulus te v]kl>51 v]dwaalde hij zoo te
 midd5 van zijn g$a*t51 dat hij van vor5
 af aan moe/ beg9n5 en de helft van zijn
 tek/v]kl>+ moe/ h]hal54 ,bij die       
geleg5heid 0 de jonge pr$ikant zoo      
ontmo$igd1 dat hij op d5 preek/oel zelf 
e5 ov]ijld besluit opvatte om zi9       
ontslag te nem5 en hij g+ ze]           
t]n$]g$rukt de k]kekam] b9n54 ,da> /ond 
e5 oude ,hoogl&]1 e5 oud]l+1 op hem te  
wa*t52 deze nam hem bij de h& en dankte 
hem voor e5 welsprek5de toespraak4  ,het
 is wond]ba>1 zei hij met zijn zoet1    
m9zaam acc5t1 dat gij zoo go$ preekt1 en
 dat nog zoo jong1 en ik z\ u will5     
zegg51 dat gij u nooit ong]u/ moet mak51
 als ge soms e5s e5 punt van uw         

toespraak v]geet4 ,dan laat ge e5v\dig  
e5 psalm z+5 en neemt wat ru/2 welli*t  
komt het dan we] 9 uw ho(d t]ug4 ,wij   
hebb5 allemaal ov]vlo$ van tijd en we   
h\d5 all5 heel veel van u4 ,de m5s*5    
prat5 erov]1 wat e5 go$ sprek] gij b9n5 
kort zult zijn en zij zijn nu al trots* 
op u4  ,d5 volg5d5 zondag beklom de     
dom9ee d5 preek/oel vol v]tr\w5 en w]d  
g$rag5 door de li*tv]heff5de atmosfe] d]
 vri5delijkheid en da>om hap]de hij niet
 en v]gat hij niets en ook is het s$]t  
di5 dag niet noodig gewee/1 dat hij we] 
van vor5 af aan begon4  ,het is ind]daad
 ge5 wond]1 dat zijn h>t nog altijd     
vanuit de /ad1 wa> hij ?ans is1 met     
dankba>heid en liefde t]ugd5kt aan die  
,hoogl&s*e p>o*ie2 0 zijn e]/e ,geme5te 
niet zoo vol *ri/elijke liefde voor hem 
gewee/1 dan z\ hij nu niet 9 de b$i5+   
des ,woords zijn4  ,de l$5 e5] ,geme5te 
zijn v]pli*t hun dom9ee bij te /aan 9 de
 w]eld buit5 de ,k]k4 ,hij behoort tot  
h5 en zij moet5 naijv]ig zijn op zijn   
go$5 naam4 ,indi5 hij iets zegt ( doet1 

wat niet re*t is dan mog5 zij hem dat   
zegg5 ond] vi] oog5 9 alle te$]heid en  
liefde2 ma> als vreemdel+5 hem bevitt51 
laat dan zijn eig5 m5s*5 hem v]d$ig5 en 
prijz54 ,indi5 iem&s eig5 huisgez9 hem  
tr\w blijft1 dan wordt zoo iem& niet t] 
n$] geslag5 door de vij&s*ap van de     
m5s*5 op de /raat4 ,wanne] dat huisgez9 
zi* teg5 hem ke]t1 dan ontz9kt hem het  
h>t4 ,niets zal e5 degelijk man me]     
ertoe br5g5 /r5g voor zi*zelf te zijn en
 zijn f\t5 te erk5n51 dan de ontdekk+1  
dat wie hem ond] vi] oog5 b]ispt1 hem 9 
het op5ba> v]d$igt4  ,het kwam e5s voor1
 dat e5 voornaam ,k]klid het als zijn   
pli*t bes*\wde zijn dom9ee1 aan wi5 hij 
ov]ig5s ze] gehe*t 01 te b]isp5 omdat   
di5s pr$ik+ s*]p en ongee/elijk 0       
geword54  ,zij w>5 p]soonlijk bevri5d en
 het gesprek w]d gevo]d 9 e5 volmaakt   
pass5d5 vorm2 ma> de dom9ee voelde zi*  
to* da>na e5igsz9s gegriefd1 wat vrij   
dwaas 01 en hij pijnigde zi* met de     
g$a*te1 dat zijn vri5d en zijne ,geme5te
 iets teg5 hem kreg54 ,e5ige dag5 lat]  

kreeg hij het bezoek van e5 collega en  
t]wijl zij zat5 te prat5 ov] v]s*ill5de 
zak51 w5s*te zijn bezoek] hem geluk     
ermee1 dat zijn m5s*5 zoo aan hem gehe*t
 w>54 ,bijvoorbeeld3 gi/]5 avond aan e5 
d9] 0 de oude doctor ,s>d9e bezig te    
vitt5 op uw pr$ik+1--hij noemde u e5    
lib]aal en zoo voort--to5 de he]        
,co*rane uit d5 hoek kwam en d5 oud5 he]
 v]telde1 dat hij niet wi/1 wa>ov] hij  
sprak4 ,ik bezoek zijn k]k1 zei uw man1 
en ik weet1 dat ik mijn dom9ee nooit zal
 kunn5 v]geld51 wat hij voor mij en mijn
 gez9 g$aan heeft6 ,dat 0 go$ ,holl&s*  
en maakte e5 geweldig5 indruk en da> 0  
t5 m9/e n dom9ee1 die u zulk e5 vri5d   
b5ijdde4  ,t]wijl zijn vri5d hem fl9k1  
ond] vi] oog5 als man teg5 man1 op zijn 
f\t5 _h gewez51 en t]wijl hij zi*       
p]soonlijk _h bele$igd gevoeld1 als e5  
dwaas k9d1 _h diezelfde vri5d met       
edelmo$ige gee/drift gewaakt voor zijn  
go$5 naam en de g$a*te da>aan wekte op  
tot b]\w4 ,het oordeel van zijn vri5d   
kreeg e5 nieuwe beteek5is1 geheiligd als

 het w]d door zulke bewijz5 van opre*!id
 en grootmo$igheid4 ,zoo kwam de dom9ee 
ertoe ern/ig na te d5k5 ov] zijn toe/&  
en hij gevoelde 9 uit]/5 v]vall5 te     
zijn4 ,niets oef5t e5 weldadig] invlo$  
uit op e5 rijk begaafd man dan het      
gevoel dat e5 aantal m5s*5 hem v]tr\w5  
en ov] hem wak54 ,dit v]tr\w5 v]vult hem
 met n$]igheid1 ond]drukt zijn hoogmo$1 
le]t hem voorzi*tigheid en doet hem zijn
 groote v]antwoordelijkheid gevoel51 zi*
 9 d5 /rijd des lev5s fl9k te h\d54  ,e5
 v]/&ige ,geme5te zal ook beantwoord5   
aan het hoog/e1 wat de dom9ee geeft en  
zal ond]s*eid mak5 tuss*5 e5 twe$e- en  
e5 e]/e-rangsproduct van zijn bre94 ,da>
 is zoo iets als e5 go$koope preek1 die 
miss*i5 heel populair en duidelijk is1  
met e5 heel opp]vlakkig t9tje van       
knapheid4 ,vlugge mann5 word5 vaak      
v]leid zulke preek5 te gev51 omdat zij  
heel gemakkelijk voorb]eid word5 en ge5 
inspann+ van de ziel eis*54 ,en e5      
,geme5te h\dt wel e5s van zulke preek51 
omdat zij ma> we9ig oplett5dheid vrag54 

,er is ook zoo iets als e5 dure preek1  
die heel wat /rijd voor ho(d en h>t     
geko/ heeft--e5 preek vol g$a*t5 en     
h>t/o*t4 ,zulke preek5 word5 niet       
gemakkelijk gemaakt en ev5m9 gemakkelijk
 v]/aan4 ,wanne] de pr$ikant zijn ziel 9
 zijn w]k gelegd heeft1 dan moet5 de    
hoord]s ook hun ziel wijd5 aan het      
hunne4 ,natuurlijk zal e5 /]ksprek5de   
p]soonlijkheid niet oph\d5 zijn be/e1   
zijn voortreffelijk/e w]k voort te      
br5g51 is er al niem&1 die het go$keurt 
en hij zal 9 ge5 geval b5$5 zijn hoog/e 
/&punt dal52 ma> de bege]te na> go$koope
 en populaire pr$ik+ is e5 groote       
v]leid+ voor e5 gewoon dom9ee1 zoodat   
hij soms 9 de v]zoek+ komt de dwaz5 9   
zijn ,geme5te te geliev5 en zijn eig5   
la/ te v]li*t5 door iets m9d] go$s te   
gev51 dan hij z\ kunn5 do54  ,en het is 
het mee/ b$roev5de en het pijnlijk/e    
v]s*ijnsel 9 het k]kelijk lev51 wanne]  
m5 e5 man ziet slag51 voor d5 uit]lijk5 
s*ijn t5 m9/e1 die zijn tal5t5 heeft    
begrav5 en wanne] e5 ,geme5te gelukkig  

en s*ijnba> tevr$5 is1 na ha> dom9ee te 
hebb5 v]wa>loosd4  ,indi5 e5 pr$ikant   
v]vuld is van e5 hoog ideaal en e5 ijz]5
 wil heeft1 dan zal hij zi* zelf tot    
volmak+ br5g5 9 spijt van de mee/       
ontmo$ig5de om/&igh$51 en (s*oon de li$5
 vrag5 om go$koope knapheid1 zal hij    
volh\d5 h5 te vo$5 met de kra*tig/e     
spijz54 ,do* vele v]di5/elijke mann5    
zijn no* bijzond] /]k no* gee/elijk en  
indi5 hun m5s*5 ge5 lu/ hebb5 9 /evig   
vo$sel1 dan voldo5 zij h5 met het       
armzalig/e van alle                     
kun/grep5--godsdi5/ige liflafjes4 ,soms 
is het e5 evangelis* praatje1 soms      
maats*appelijke bomba/ ( diepz9nige     
w>taal1 altijd is het e5 bijproduct van 
d5 gee/ des mans en m9d] dan wa>deloos  
voor de lidmat5 zijn] ,k]k4  ,het di5t  
d5 dom9ee duidelijk gemaakt te word51   
dat zijn ,geme5te v]wa*t te deel5 9 de  
rijp/e vru*t5 zijn] k5nis en zijn mee/  
zorgvuldige ov]d5k+5 op prijs zal /ell54
 ,wanne] hij bij e5 ( &]e geleg5heid    
zijn toppunt b]eikt en e5 groote preek  

preekt1 dan komt het er niet op aan (   
i$]e p]soon elk woord heeft begrep5 (   
dat welli*t e5ig5 ma> ongeve] de helft  
gevat hebb54 ,m5 behoort hem te zegg51  
dat al de l$5 d] ,k]k trots* op hem zijn
 en ,god voor hem dank5 en dat1 indi5   
hij miss*i5 door sommig5 niet bijgeh\d5 
is1 dit niet e5 gevolg 0 van dui/]heid1 
ma> van v]heff+1 en dat m5 blij is e5   
dom9ee te hebb51 die op zulk e5 hoog    
peil /aat4  ,hij moet niet tot h5       
n$]dal51 ma> zij moet5 tra*t5 tot hem op
 te klimm54 ,het is e5 onwa>dige zaak   
voor e5 dom9ee om de gewone praatjes van
 de geme5tel$5 9 e5 toonba> kle$ te     
/ek51 zoodat de m9d]e man na> huis gaat 
zi* zelf gelukw5s*5d omdat hij zijn     
armzalige d5kbeeld5 netjes aangekle$ en 
opg$irkt heeft h]k5d4 ,het is pr(et5taak
 zijn kudde hemelwa>ts te leid5 zelfs   
nietteg5/a&e de weg soms door de woe/ijn
 vo]t en die kudde behoort te volg5 di*t
 a*t] d5 pr(eet en hem te do5 wet51 dat 
zij er zijn en dat zij niet zull5 oph\d5
 te volg51 totdat hij h5 gebra*t heeft  

midd5 9 het ,l& van ,bel(te4  ,9 die    
om/&igh$5 zal e5 man zi* v]pli*t gevoel5
 de be/e boek5 te lez5 en door te dr+5  
tot het h>t van elke zaak2 hij zal no*  
v]/&elijk5 arbeid1 no* e5ige a&o5+ d]   
ziel s*uw5 om te gemoet te kom5 aan de  
v]wa*t+ van e5 ern/ig1 ontwikkeld gehoor
 en indi5 hij er t5 laat/e 9 slaagt e5  
leid] te word51 wi5s woord5 tot 9 de    
v]te doorkl9k51 dan zal aan deze        
,geme5te de e] da>van toekom51 die 9 hem
 gelo(de en groote d+5 van hem v]wa*tte 
en me] van hem maakte dan hij ooit1 9   
zijn e]zu*tig/e oog5blikk51 geme5d heeft
 te zull5 b]eik54  ,het is ook de pli*t 
van de l$5 e5] ,geme5te hun pr$ikant aan
 te mo$ig5 en zij z\d5 zi* 9 d5 regel   
da>toe me] moeite gev51 indi5 zij sle*ts
 wi/51 hoeze] hij die aanmo$ig+ noodig  
heeft en hoeze] hij er door z\ g$ij54   
,zij moet5 e5 /]ke v]beeld+skra*t hebb5 
om de beproev+5 van zijn /& te begrijp51
 die geheel v]s*ill5 van die op i$] &]  
arbeidsveld1 omdat hij w]kt bij gelo( en
 niet bij aans*\w+4 ,wanne] hij 9 zijn  

/ude]kam] zit en teg5 d5 middag nog     
niets ges*rev5 heeft1 omdat zijn g$a*t5 
niet toevloei5 ( wanne] hij het w]k van 
vi] ur5 v]br&t1 omdat het wa>deloos is1 
dan kijkt de dom9ee e5s na> buit5 en    
b5ijdt d5 metsela>1 die aan de ov]zijde 
d] /raat e5 zek] aantal voet5 metselw]k 
heeft gemaakt1 dat zoo go$ en kwaad als 
het is ( wez5 kan1 vele j>5 dur5 zal4   
,wanne] hij de ziek5 zijn] kudde        
bezoekt1 bezorgd uitzi5de na> e5 teek5 (
 zijn woord5 van opbeur+ en raad e5ige  
degelijke uitw]k+ hebb5 gehad1 dan z\   
hij w5s*5 e5 g5ee%e] te zijn1 die kan   
zi51 welk go$ hij doet en die zijn      
oog5blikkelijke beloon+ v9dt 9 lev5s1   
die hij r$de van d5 dood--9 li*am51 die 
hij bevrijdde van pijn4 ,soms s*ijnt het
 d5 dom9ee toe1 als( hij week 91 week   
uit zijn woord5 v]spilt--hij kon ev5 go$
 tra*t5 de woe/ijn 9 e5 zee te v]&]5    
door er emm]s wat] 9 te w]p54 ,uit d5   
a>d d] zaak kan hij de vru*t van zijn5  
arbeid niet ontdekk5 en da>om moet5 &]5 
hem v]tell51 dat hij niet te v]geefs    

ge>beid heeft4 ,de m5s*5 zijn er vlug   
g5oeg bij om e5 preek te critise]5 ( er 
ov] uit te weid51 dat het bezoek e5     
we9ig m9d] druk 0 dan d5 vorig5 ke]1 ma>
 is er niets &]s dat zij z\d5 kunn5     
meld5 aan d5 pr$ikant8 ,heeft hij nooit 
e5ig li*t geworp5 ov] e5 ( &] moeielijk 
g$eelte van de ,heilige ,s*rift ( het   
gewet5 bepaald bij de beteek5is van     
e5ig5 nieuw5 pli*t ( troo/ gebra*t aan  
het h>t 9 de e5 ( &]e v]drietelijkheid  
des lev5s8 ,wa>om moet hij 9 onwet5dheid
 gelat5 word51 hij die jui/ zoo sma*t5d 
wa*t op nieuws1 dat niet komt en dat    
zooveel z\ wa>d zijn8  ,laat ik u e5s   
br5g5 9 e5 /ude]kam]1 wa> de dom9ee met 
inspann+ van alle kra*t5 teg5 /room op  
roeit en eraan wanhoopt ooit het /r& te 
b]eik54 ,de morg5po/ komt aan en vi]    
briev5 word5 op zijn tafel gelegd3 de   
e]/e is onbelangrijk1 de twe$e is       
v]vel5d1 de d]de is plag]ig en de       
ontmo$igde man op5t d5 vi]d5 brief met  
e5 zu*t4 ,zek] we] e5 kla*t van d5 e5 ( 
&]5 twi/zoek]2 zek] we] e5 speldeprik   

toegebra*t aan e5 v]moeid man8 ,wat is  
dat8  ,mijn wa>de dom9ee6--,e5 tijd lang
 heb ik u will5 s*rijv5 en u v]tell5 wat
 e5 hulp gij gewee/ zijt voor p]son51   
die mij ze] di]ba> zijn4 ,h]haalde mal5 
is mijn e*tg5oot opgebeurd en           
aangemo$igd door uwe fl9ke woord5 9 zijn
 /rijd om 9 zijn zak5 te do51 wat go$   
is4 ,hij zei mij e5s op e5 avond1 dat   
niets me] ertoe _h bij g$rag5 om hem    
e]lijk te do5 blijv5 dan uw preek54 ,gij
 weet1 dat onze ,jack ons e5 tijd lang  
ze] v]drietig maakte door zijn          
zorgeloo%eid en onv]s*illigheid voor het
 huiselijk lev54 ,welnu1 hij is 9 d5    
laat/5 tijd geheel v]&]d en is ze]      
oplett5d voor mij en lief voor zijn     
vad]4 ,en op mijn v]ja>dig bra*t hij mij
 e5 ze] mooi ges*5k1 wa>voor hij bepaald
 e5ige ma&5 moet gespa>d hebb54 ,to5 ik 
hem v]telde1 hoe dankba> ik 01 zei hij  
alle53 de preek ov] zoons en mo$]s heeft
 het g$aan6 ,en nu s*e5 het mij toe1 dat
 uw preek van v]l$5 ,zondag ov]         
bezorgdheid voor mij ges*rev5 01 want ik

 heb zoo we9ig gelo( en b5 zoo          
ang/vallig4 ,da>om moe/ ik u ev5        
v]tell51 dat gij het lev5 van e5 geheel 
gez9 hebt bezield en dat wij ,god dank5 
voor u4                                 
,uw ze] dankb>e                         
,may ,h>rison4  ,de brief s*ijnt miss*i5
 niet lang ( niet moeielijk te begrijp51
 ma> de dom9ee 0 to* niet tevr$5 vr hij 
hem zesmaal gelez5 _h4 ,en (s*oon het   
welli*t ook ge5 gele]de brief s*ijne1   
hij wi]p to* zulk e5 vlo$ van li*t op d5
 tek/1 dat de p5 van d5 dom9ee ov] het  
papi] vloog4 ,hij borg di5 brief a*t]   
slot 9 zijn less5a>1 ma> m]kte1 dat hij 
e5 z9 v]get5 _h1 zoodat het w5s*elijk] 0
 hem 9 d5 zak te drag54 ,des ,zondags   
oordeelde hij het noodig di5 brief te   
lez5 vr hij na> de k]k g+ en 9 de       
k]kekam] sloeg hij er nog e5 laat/5 blik
 94 ,en de dom9ee preekte di5 morg5 met 
zulk e5 kra*t en zoo vol opgewek!id1 dat
 zelfs de vitt]s tevr$5 w>5 en de       
,geme5te g+ huiswa>ts op vleugel54      
,,iii4  ,,het ,,c&y-,,pull ,,/elsel4    

,t]wijl ik s*rijf ligt voor mij op de   
tafel e5 b]oep op de l$5 van e5         
,*ri/elijke ,jongel+sv]e5ig+ 7,"y ,m5's 
,*ri/ian ,association7 en ik s*rijf het 
woordelijk af3                  ,v]geet 
niet     ,de volg5de gezellige          
bije5kom/1     ,de volg5de c&y-pull1    
,de volg5de fee/elijke sam5kom/1     ,d5
 volg5d5 zangdi5/1     ,de volg5de      
evangelis*e sam5kom/1     ,het volg5de  
d9] met kipp5pa/ei1     ,d5 volg5d5     
datum1 wa>op gij d5 secret>is behoort te
       v]blijd5 met uw p5n+54  ,deze    
m]kwa>dige opsomm+ van w]kzaamh$51 wa>9 
evangelis*e ijv] en bekwaamheid 9 zak5  
zi* pa>t aan wat het vlees* aang5aam is1
 kan zond] uitlegg5 begrep5 word52 de   
v]s*ill5de punt5 gev5 ons e5 duidelijke 
v]kl>+ van e5 godsdi5/ige in/ell+ op de 
hoogte van d5 tijd--e5 wa> m5gelmoes van
 e5 ,am]ikaans*e ,y4 ,m4 ,c4 ,a4        
,miss*i5 heeft n afdeel+ van het w]k e5e
 kle9e opheld]+ noodig2 er zijn welli*t 
e5ige m5s*51 die 9 het algeme5 go$ op de
 hoogte zijn van de afdeel+5 van        

,*ri/elijk w]k en die to* nog niet zoo  
v] met hun ond]zoek+5 gevord]d zijn1 dat
 zij kwam5 tot e5 c&y-pull4  ,deze      
afdeel+1 als dit het jui/e woord is1 is 
e5 gezels*ap jonge mann5 en vr\w51 die  
te zam5 kom5 om aan reep5 k&ij te trekk5
 en m5 zegt dat 9 het geval1 dat de twee
 sex5 er aan mee do51 de bezigheid ze]  
uitlokk5d is4 ,het kan ook zijn1 dat dit
 k&ij-trekk5 met het oog op de beteek5is
 van het woord ,jongel+sv]e5ig+ zi*     
bep]kt tot n sexe en da>door b]o(d wordt
 van de helft d] aantrekkelijkheid1 ma> 
m5 mag aannem5 dat 9 deze dag5 van      
aang5ame godsdi5/ige avondjes de jonge  
mann5 to* niet behoev5 ov]gelat5 te     
word5 aan hun eig5 gezels*ap4  ,de      
,*ri/elijke ,k]k en e5 ,jongel+sv]e5ig+ 
zijn natuurlijk ze] ond]s*eid5 in/ell+5 
en de laat/e is niet gebond5 aan e5ige  
ov]lev]+ van /r5ge wa>digheid2 ma> m5   
mag zi* niet erov] v]wond]51 dat de ,k]k
 ook e5igsz9s is getr(f5 door d5 gee/   
van gezelligheid en ook ha> be/ doet om 
d5 godsdi5/ e5 we9ig ond]h\d5d te mak54 

,wanne] m5 9 ,am]ika b9n5komt 9 wat m5  
noemt e5 plaats van godsv]e]+1 dan      
v]beeldt m5 zi* 9 e5 salon te zijn4 ,er 
ligt e5 dik kle$ op d5 vlo]1 er /aan    
rij5 /oel51 zooals m5 die 9 e5 s*\wburg 
v]wa*t1 e5 groot orgel trekt het oog en 
bij de plaats van d5 pr$ikant v9dt m5 e5
 mon/]bloemruik]2 de m5s*5 kom5 b9n5 met
 e5 vroolijk gezi*t en groet5 elk&] heel
 opgewekt2 bijna niem& buigt het ho(d   
tot e5 geb$ en het geb\w wordt v]vuld   
met e5 vroolijk gebabbel4  ,da> maakt e5
 man zi* los uit e5 gesprek en loopt    
haa/ig door het g$rang na> het plat=m   
ev5 vaak zond] e5 gee/elijk kle$1 als   
niet 9 leek5-kle$+4 ,dan tre$t e5 kw>tet
 na> vor5 en z+t met het gelaat geke]d  
na> het gehoor e5 l(zang voor de        
v]gad]+1 die niet op/aat1 en lat] z+t   
datzelfde kw>tet e5 twe$e l(li$ ook voor
 de v]gad]+4 ,dan wordt er e5 geb$      
uitgesprok51 er wordt uit de ,heilige   
,s*rift gelez5 en de da>opvolg5de preek 
is kort en s*itt]5d4 ,ond] &]e w5k51    
dr+t de dom9ee aan op het bijwon5 van   

het ,avondmaal met ,pas*51 wa>1 zoo als 
v]meld wordt op e5 papi]1 geplakt op de 
bank51 oe/]s en vlees*spijz5 zull5      
voorh&5 zijn--ik v]mo$ e5 kalko5--en    
ijs4 ,dit maal zal g$i5d word5 9 het    
spreekv]trek d] k]k4  ,nauwelijks is de 
zeg5 uitgesprok51 die e5 oog5blik e5 &] 
voorkom5 aan de bije5kom/ gaf1 ( de     
v]gad]+ loopt haa/ig na> de deur2 en    
(s*oon niem& kan begrijp51 hoe het 9    
zijn w]k is gegaan1 /aat de dom9ee da>  
re$s1 h&5drukk5d en m5s*5 aan elka>     
voor/ell5de1 ontsnapp5d aan m5ig la/ig  
v]zoek en 9 het algeme5 alles lu*tigjes 
opvatt5d4 ,de e5 w5s*t hem geluk met    
zijn spee*--e5 nieuwe naam voor e5      
preek--t]wijl e5 &] zegt1 dat het       
pra*tig 04  ,er zijn ook 9 ,engel& pog+5
 aangew5d om het k]kelijk lev5 w]kelijk 
populair te mak51 en 9 zek]e /ad1 die de
 s*rijv] k5t1 zijn die pog+5 9 e5       
eig5a>dige ri*t+ niet geheel mislukt4   
,e5 d] ,k]k5 s*afte zi* e5 nieuwe       
v]zamel+ na*tmaals*otels aan door de    
all$aags*e kun/greep van e5 dansp>tij2  

ond]s*eid5e ,geme5t5 gav5               
liefhebb]ij-tooneelvoor/ell+5 en e5 ze] 
ond]nem5d li*aam _h e5 eig5             
s*\wburgzaal4 ,bijbellez+5 w]d5 beslot51
 aan het e9de van d5 cursus1 met e5     
s\p]2 met ,go$5 ,vrijdag maakte m5      
l&elijke uit/apjes1 begeleid door e5    
militair muziekkorps en e5 belangrijk   
deel van de inkom/5 d] ,geme5te 0       
afkom/ig van gezellige v]gad]+5 van     
all]lei a>d4 ,deze bijzond]e /ad is     
niets dan e5 /aaltje van d5 algeme55    
gee/1 langzam]h& opkom5d 9 de ,k]k 9    
,engel&4 ,de e5e dom9ee gebruikt e5     
toov]lanta>n om kra*t bij te zett5 aan  
zijn preek2 e5 &] heeft e5 kroeg bij de 
inri*t+ van zijn ,k]k2 e5 d]de beh&elt  
het laat/e moord5a>ss*&aal2 e5 vi]de    
heeft e5 di5/ met zang1 e5 zigeun] ( e5 
gewez5 boks] om de belang/ell+ 9 het    
,evangelie te do5 h]lev54 ,als het zoo  
voortgaat1 dan zull5 weldra e5 s*\wburg 
en &]e v]makelijkh$5 aan de ,k]k word5  
toegevoegd1 als aantrekk+smiddel voor de
 jongeli$5 en om te voorkom51 dat de    

oude m5s*5 zi* gaan v]vel5 bij de       
godsdi5/oef5+4  ,miss*i5 is het door de 
boo%eid van 's m5s*5 natuur1 die ons er 
toe br5gt op nieuwe d+5 te vitt5 en te  
hunk]5 na> d5 go$5 oud5 tijd--die niet  
altijd go$ 0 9 alle opzi*t5--ma> m5 is  
to* niet ze] +5om5 met de nieuwe        
v]s*ijnsel5 en 9 het geheel niet        
ov]tuigd1 dat het c&y-pull/elsel 9 e5ig 
opzi*t e5 v]bet]+ van het v]l$5 is4  ,na
 e5 we9ig ond]v9d+ van aang5ame sprek]s 
en spreekv]trekk5 en s\p]s met roomijs  
en l&elijke p>tijtjes1 h]9n]t m5 zi* met
 v]nieuwd5 e]bi$ en diepe wa>de]+ d5    
dom9ee van d5 vroeg]5 tijd1 met zijn    
e5v\dige kle$+1 zijn wa>dige h\d+1 zijn 
gevoel van v]antwoordelijkheid1 zijn    
bes*aafd voorkom51 en wi5 m5 het aanzag1
 dat hij 9 /ilte leefde 9 geme5s*ap met 
,god1 t]wijl hij sprak als e5 ov]br5g]  
van e5 boods*ap van d5 ,eeuwige4 ,hij   
maakte miss*i5 niet zoo veel drukte bij 
het uitgaan van de k]k als zijn opvolg] 
en 0 miss*i5 ook niet zoo knap 9 de     
spel5 en niet 9 /aat om e5 zoo pakk5de  

spee* te h\d5 ov] liefde1 vrij]ij en    
huwelijk4 ,de lidmat5 van zijn ,geme5te 
hebb5 hem welli*t niet g5oemd e5        
s*itt]5d man1 en ook niet van hem       
gezegd1 dat hij e5 e]/e grapp5mak] 02   
ook hebb5 zij hem niet zoo dikwijls op  
de !e gevraagd en het is zelfs toe te   
gev51 dat hij bijna te vormelijk 02 ma> 
da> /aat teg5ov]1 dat zij van hem sprak5
 als van e5 man ,gods1 en e5 go$ man en 
dat zij om hem zond5 bij de moeielijkh$5
 des lev5s1 wanne] hun gewet5 h5        
pijnigde4 ,het is mogelijk1 dat zij niet
 zoo met hem dweept5 als met d5         
nieuw]wets*5 man1 ma> zij hadd5 e]bi$   
voor hem1 gelo(d5 9 hem1 wat heel wat   
me] beteek5t4  ,m5 wordt ook getr(f5    
door de v]&]+ 9 de geheele omgev+ van de
 godsdi5/oef5+ en m5 kan v]s*ill5 van   
me5+ erov] ( het e5 voor- ( e5          
a*t]uitgang is4 ,de k]k onz] vad]5 0 no*
 go$ v]li*t1 no* wet5s*appelijk         
gev5tile]d1 no* voorzi5 van met zorg    
bew]kte kuss5s en het e5ige k>pet1 dat  
er 01 lag op de tr$5 van d5 preek/oel4  

,de h$5daags*e k]k is bekoorlijk v]si]d1
 en s*itt]5d van ontelb>e electris*e    
lamp54  ,de di5/ 0 9 het v]l$5 uit e5   
muzikaal oogpunt onvolmaakt en ov] het  
algeme5 te lang van duur4 ,teg5woordig  
wordt de t5orzang] van het koor         
ontslag51 indi5 zijn /em v]slet5 beg9t  
te lijk5 en de m5s*5 sprek5 er van1 hoe 
de l(zang is voorg$rag5 (               
gentone]d--miss*i5 0 het ,heilig1       
heilig1 driew]f heilig1 alma*tig        
,opp]wez5--en er wordt bek5d gemaakt 9  
de k]kekam] 7( 9 de spreekkam] van d5   
pr$ikant7 dat de besprek+ d] ,heilige   
,s*rift niet lang] moet dur5 dan vijfti5
 m9ut5--ti5 is nog bet]--en dat de geb$5
 ge5 inbreuk moet5 mak5 op de muziek en 
dat de preek1 onv]s*illig welke het     
ond]w]p ervan zij1 al 0 het de          
,oordeelsdag1 belangwekk5d moet zijn4 ,9
 vroeg] tijd noemde de ,geme5te e5 preek
 /i*telijk ( ond]zoek5d ( opb\w5d4      
,teg5woordig zegt zij1 dat de pr$ikant 9
 d5 /ijl 0 ( zij klaagt er ov]1 dat hij 
ge5 kleur bek5de4  ,er zijn ongetwijfeld

 veel punt51 wa>9 de ,geme5te van ?ans  
vooruitgegaan is bij die van vroeg]1 ma>
 to* is niet alle v]&]+ w9/ gewee/1 want
 het voornaam/e be/&deel van d5 e]$i5/  
van het vroeg]e gesla*t 0 e]bi$--de     
m5s*5 ontmoett5 elka> 9 teg5woordigheid 
van d5 ,eeuwige1 voor ,wi5 elk m5s* m9d]
 is dan niets4 ,en het voornaam/e       
be/&deel is teg5woordig voor de k9d]5   
van dat gesla*t1 die kom5 lui/]5 na> e5 
koor en e5 knap sprek]1 zelfbehag54     
,het moet toegegev5 word51 dat e5 van de
 oorzak5 voor de v]&]+ 9 d5 gee/ van het
 geme5te-lev5 e5 reactie is van het     
individualisme en e5 nieuwe opvatt+ van 
het geme5s*apsbegrip d] ,*ri/elijke     
,k]k4 ,e5 godsdi5/ig m5s* bes*\wt zi*   
zelf niet lang] als e5 op zi* zelf /a&e 
e5heid1 afgezond]d van elk &] m5s*elijk 
wez5 9 de w]eld en wi5s ho(dbezigheid 9 
het lev5 is1 zijn eig5 ziel te beh\d54  
,hij heeft erv>51 dat zijn lev5 v]b&    
h\dt met dat van zijn naa/5 en dat hij  
e5 deel uitmaakt van e5 v]e5ig+ die zi* 
ov] de geheele w]eld uit/rekt2 dat hij  

zijn m5s*heid niet moet v]loo*55 en dat 
hij1 door &]5 te beh\d5 ook zi* zelf    
r$t4 ,de w]eld is niet lang] e5 woe/ijn1
 die hij doortrekt als e5 pelgrim en    
vreemdel+1 ma> zijn geboorteplaats1     
wa>aan hij de v]vull+ van e5 taak       
v]s*uldigd is en godsdi5/ is niet zoo   
ze] e5 ern/ige toewijd+ aan ,god als wel
 e5 nuttig1 liefd]ijk lev54  ,het       
middelpunt d] g$a*te is feitelijk       
ov]gebra*t van de eeuwigheid op het     
tijdelijke1 van de v]e]+ van ,god op het
 di55 d] m5s*54 ,de e]/e opvatt+ w]d    
beli*aamd 9 e5 ,purite9s*e bije5kom/1   
wa> elke teg5woordige 9 beteek5isvolle  
afwa*t+ uitkeek na> e5 teek5 van gun/   
van d5 ,alma*tige1 ( 9 de ca!draal1 wa> 
de m5igte 9 /ille aanbidd+ wegzonk bij  
het opheff5 van de ho/ie4 ,de &]e g$a*te
 is voelba> 9 het geb\w1 dat me]        
conc]tzaal is dan k]k1 wa> e5 aantal    
fatso5lijke m5s*5 9 opg]uimde /emm+ en  
vol van vri5ds*appelijke gevoel5s       
sam5kom5 om te tra*t5 elk&] te beweg5   
tot go$e dad5 en om li$]5 te z+54 ,de   

oude vreeze des ,he]5 s*ijnt geheel     
v]dw55 en met die vrees is ev5e5s       
he5gegaan het gevoel voor het           
onzi5lijke1 wat e5s de beziel+ van d5   
e]$i5/ uitmaakte4  ,godsdi5/1 het wordt 
met groot5 nadruk v]d$igd1 moet niet    
alle5 voldo5 aan de behoeft5 d] ziel1   
ma> ook aan die van gee/ en li*aam1     
opdat e5 ,*ri/5 niet buit5 de ,k]k      
geleg5heid tot bes*av+ ( v]maak behoeve 
te zoek54 ,indi5 hij bege]te heeft na>  
ontspann+1 dan moet zijn ,k]k hem de    
uitspann+5 v]s*aff51 zoodat hij niet    
noodig heeft 9 de w]elds*e maats*appij  
te gaan en hoeveel ( hoe we9ig          
ontwikkeld zijn v]/& ook moge zijn1 zijn
 gee/elijk tehuis moet zijn smaak       
voldo54 ,zijn lett]kundige v]e5ig+1 zijn
 bije5kom/5 tot oef5+ 9 welsprek5dheid1 
zijn geleg5heid om bezoek]s te ontvang5 
en zijn conc]tzaal moet5 alle ond] n dak
 zijn1 opdat de jonge ,*ri/5 beveiligd  
worde teg5 v]leid+4  ,da> deze neig+ tot
 het gezellig mak5 van het ,geme5telev5 
elk ja> duidelijk] wordt en nieuwe      

uitv9d+5 op dat gebi$ voortdur5d g$aan  
word51 is het v]geefs*e moeite aan te   
dr+5 op t]ugke] tot d5 e5v\d van het    
v]l$5e1 to5 e5 ,geme5te e5 v]e5ig+ van  
m5s*5 01 die sam5kwam5 om ,god te v]e]5 
en ,zijn wil te le]5 k5n52 ma> het kan  
to* zijn nut hebb51 te besprek5 hoe 9   
sommige opzi*t5 e5 a*t]uitgang valt aan 
te wijz54 ,want dat is zek]1 indi5 het  
,geme5telev5 moet gaan voldo5 aan       
all]lei &]e eis*51 dan moet er e5 &]    
soort van pr$ikant5 kom54  ,voor deze   
soort van inri*t+ is er we9ig behoefte  
aan e5 le]a> om e5 ,bijbel te v]kl>5 (  
aan d5 h]d] om het k>akt] zijn] kudde te
 vorm5 en voorzek] z\ zulk e5 niet word5
 gewa>de]d4 ,de voornaam/e eis*1 wa>aan 
voldaan moet word51 is dat de pr$ikant  
zij e5 s*]pz9nig man1 met de tal5t5 van 
e5 impress>io1 e5 h&elsreizig] en e5    
v5dumee/] 9 zi* v]e5igd1 met e5 heel    
kle9 t9tje van e5 rondreiz5d evangeli/4 
,inplaats van e5 /ude]kam]1 welks w&5   
b$ekt zijn met boek5 van ern/ige        
godgele]dheid en klassieke lett]kunde1  

geve m5 hem e5 kantoor met e5 loketka/je
 voor zijn programma's en e9delooze     
briefwissel+2 ka/5 voor dikke boek5 met 
uitknipsels uit dagblad5 en v]slag5 van 
&]e g5oots*app52 e5 altijd tj+el5de     
telefoon en e5 v]zamel+ van h&boek51    
als3 ,hoe m5 e5 preek maakt 9 e5 half   
uur1 ( ,e5 duiz5dtal treff5de anecdot5  
van het z5d+sveld4  ,hi] zit e5 vlugge1 
lev5dige1 v9d+rijke directeur1 met zijn 
snels*rijf/] aan e5 hoektafeltje1 e5 dik
 boek opsla&e om te zi5 aan wie het     
e]/kom5de bezoek moet gebra*t word51 en 
e5 &] boek doorsnuffel5de na>           
bijzond]h$5 omtr5t gez9n5 ( e5 haa/ig   
ond]zoek in/ell5de 9 aan e5 lias g]eg5  
voordra*t5 van bek5de sprek]s ov] e5ig  
ond]w]p1 dat di55 kan voor d5 volg5d5   
,zondag4 ,van d5 morg5 tot d5 avond tobt
 hij zi* af met telephone]51            
telegrafe]51 dicte]51 bij elka> zoek51  
rondvlieg51 hi] e5 gezellig5 avond1 da> 
e5 s*itt]5de bije5kom/ te leid51 spee*5 
af te /ek51 m5s*5 te ontvang5--hij is e5
 onv]moeid1 h&ig1 volh>d5d man4 ,niem&  

kan nalat5 zijn veelzijdigheid te       
bewond]5 ( de e]lijkheid van zijn b$oel+
 te erk5n52 ma> als hij nu ind]daad het 
type is van d5 dom9ee d] toekom/1 dan   
zal hij e5 bet] m5s* t]zijde s*uiv5 en  
uitsluit54  ,er zijn m5s*51 die alle    
geis*te tal5t5 van gele]dheid bezitt5 en
 aan wi] inzi*t1 toewijd+ en liefde     
niets ontbreekt1 ma> die to* t5 e5emale 
onges*ikt zijn om e5 k]k te drijv5 na>  
de h$5daags*e mani]54 ,zij z\d5 e5 ziel 
9 gee/elijk geva> kunn5 leid51 ma> zij  
hebb5 ge5 tal5t om jonge li$5 te v]mak52
 zij kunn5 het ,eeuwig ,evangelie van de
 ,goddelijke ,(f]&e v]kl>51 ma> zij     
hebb5 ge5 h&igheid 9 het beh&el5 e5]    
ma*9e2 zij kunn5 de beg9sel5 d]         
g]e*tigheid uitlegg51 ma> zij weig]5 zi*
 te bemoei5 met e5 onlangs plaats gehad 
hebb5de w]k/ak+ van motorbe/uurd]s4     
,wat het voordeel betreft1 door die     
nieuwigh$5 gebra*t1 is het de vraag (   
het gezellig mak5 van de k]k ha> gelo(  
en lev5 aantrekkelijk zull5 mak58 ,als  
er e5 w$/rijd z\ kom5 tuss*5 de v]mak5  

van de k]k 7( ha> fee/57 en de          
v]makelijkh$5 d] w]eld 7en ha> fee/517  
is er dan n v]/&ig m5s*1 die gelo(t1 dat
 de k]k z\ w9n58 ,gelijk aan ,caes> bi$t
 de w]eld ha> pra*tige s*\wspel5 aan2 de
 ,k]k1 als ,*ri/us1 bi$t het ov]w9n5d   
,kruis4  ,wa>om z\ de ,k]k ha> v]hev5   
/&punt v]lat5 en n$]dal5 9 het          
wor/elp]k1 wa> zij bes*aamd zal word58  
,kom5 de m5s*5 t] k]k voor nietige      
v]mak51 alle5 ges*ikt voor k9d]5 ( om te
 voldo5 aan de behoeft5 hunn] ziel en t]
 beve/ig+ van hun gelo(8 ,z\ ooit het   
,*ri/5dom e5 beg9 van be/aan gehad      
hebb51 indi5 de ,apo/el5 aang5ame       
preek]s gewee/ w>5 en s*itt]5de mann51  
wanne] zij zi* hadd5 +elat5 met         
gezellige bije5kom/5 en baz>s ( spee*es6
 ,de ,k]k zegevi]de door hun gelo(1 hun 
heiligheid1 hun mo$ en door deze v]hev5 
deugd5 moet zij 9 deze eeuw ook /a&e    
blijv54 ,zij is de getuige d]           
on/]felijkheid1 het gee/elijk tehuis van
 ziel51 de di5>esse d] arm51 de bes*]m/]
 van wie v]lat5 zijn2 en als zij afdaalt

 tot e5 plaats van                      
twe$e-rangs-v]makelijkheid1 dan w>e het 
bet] dat ha> ges*i$5is e9digde1 want    
zond] ha> gee/elijke vizio55 en ern/ige 
ideal5 is de ,k]k niet wa>d 9 /& te     
word5 geh\d54     ,,iv4  ,,de           
,,opro]mak] ,,9 ,,de ,,k]k4   ,om e5    
w]eld te mak5 heeft m5 alle soort5 van  
m5s*5 noodig1 en bijna ev5 veel word5 er
 v]eis*t tot het vorm5 van e5 k]kelijke 
,geme5te2 ma> dat er ook e5 opro]mak] 9 
komt is niet noodig voor de geme5telijke
 voll$igheid4 ,ond] e5 opro]l+ v]/aat m5
 e5 p]soon1 di5 m5 gemakkelijk kan      
h]k5n5 en ond] wi5s bemoei+5 de mee/e   
,geme5t5 van tijd tot tijd gel$5 hebb54 
,m5 moet hem niet v]w>r5 met e5 ,*ri/5  
van d5 oud]wets*5 /empel1 die bij zek]e 
geleg5heid 9 de w> is gebra*t door e5   
preek ov] ,gods ,vad]s*ap en dan 9 de   
/ude]kam] van d5 dom9ee komt om te      
v]kl>51 dat hij altijd gelo(d heeft1 dat
 ,god e5 re*t] 04 ,deze man is volmaakt 
e]lijk en behoort beh&eld te word5 met  
alle welwill5dheid1 omdat hij e5v\dig   

getr\w is aan zijn ov]gerfd gelo( en to*
 wel ga>ne het nieuwe ,evangelie z\     
opnem54 ,laat hem e5 w>m hoekje hebb5 9 
de kam]1 en e5 gemakkelijk5 /oel en geef
 hem alle geleg5heid om zooveel tek/5   
aan te hal51 als hij w5s*t en lui/]     
bes*eid5 na> hem tot midd]na*t toe4 ,hij
 is vatba> voor ov]tuig+ en zelfs1 indi5
 hij u v]laat zond] ov]tuigd te zijn1   
zal hij to* de ,geme5te niet 9 vuur en  
vlam gaan zett54 ,hij zal dat niet do52 
integ5deel zal hij ov]al gaan v]kl>51   
dat de dom9ee e5 e]lijke /udie van d5   
,bijbel maakt en e5 g$uldig h]d] is en  
dat het e5 voorre*t is bij hem te k]k te
 gaan als zelf/&ig1 v]antwoordelijk man4
  ,ook moet die naam niet gegev5 word5  
aan e5 van die ru/elooze m5s*51 die     
altijd erg5s e5 f\t ontdekk5 en die     
elke5 v]vel5 met hun onv]wa*te plann54  
,de e5e week s*rijft zoo iem&1 dat e5   
vr\w w]d weggezond5 bij geleg5heid van  
d5 bid/ond d] ,k]k1 omdat de zaal vol   
0--de dom9ee v9dt dat altijd v]blijd5d  
en z\ de mytis*e p]soon wel ga>ne e5s 9 

lev5d5 lijve zi5--en hij opp]t het plan 
om voortaan d5 weekdi5/ te h\d5 9 de    
,k]k4 ,hij k5t hond]d m5s*51 die z\d5   
will5 kom5--en dit v]blijdt d5 dom9ee   
ook ze]1 omdat de go$e man zelf bijna   
nooit teg5woordig is4 ,e5 volg5de week  
v]neemt deze man van e5 ( &] geheimz9nig
 p]soon1 dat deze k\ heeft gevat door d5
 to*t uit e5 van de ram5 en onze vri5d  
s*rijft ze/i5 bladzijd5 om te pleit5    
voor gordijn51 die zelfs de ,/4         
,piet]sk]k afzi*telijk en zek] de       
godsdi5/oef5+ onmogelijk z\d5 mak5 voor 
i$]1 die e]bi$ voor zi* zelf heeft4 ,e5 
ma& lat] is diezelfde man ov]tuigd1 dat 
de heele ,geme5te als los z& aan elka>  
hangt en dat e5 b& behoorde gelegd te   
word5 door e5 algeme5 bezoek van de     
zijde d] ambtsdrag]s1 wa>voor hij wel   
zoo go$ is e5 plan te s*ets52 en elke   
nieuwe week op5ba>t hij e5 nieuw plan 9 
e5 lang5 brief1 totdat zijn bro$]s zoov]
 gebra*t word51 dat zij h>de woord5     
zegg5 ov] zijn b$ilzu*t4  ,zijn bro$]5  
behoord5 e*t] liev] hun ziel 9          

lijdzaamheid te bezitt5 en d5 wa>dig5   
man vri5delijk te beh&el51 want er is   
ge5 gre9 boo%eid 9 hem en ook is er ge5 
go$h>tig] m5s* 9 de heele ,geme5te4 ,hij
 zal al heel 9 zijn s*ik zijn1 als hij  
e5 beleefd antwoord ontvangt en ik z\   
voor zulke geleg5h$5 dez5 vorm aanrad53 
,wa>de ,he] ,jump1  ,ik heb uw          
belangrijk5 brief ontvang5 en nam go$e  
nota van uw voor/el omtr5t de gordijn54 
,de zaak is er e51 die veel ov]weg+     
eis*t en ik haa/ mij u te v]zek]51 dat  
het ze] aanmo$ig5d is voor d5 dom9ee en 
de ov]ige ambtsdrag]s van de ,k]k te    
zi51 dat het welzijn van onze ,k]k 9 elk
 opzi*t u zoo ze] t] h>te gaat4 ,gelo(  
mij1 met de mee/ vri5delijke gevoel5s   
,d5 ,uwe                                
,,job ,,h\va/1 pr$ikant4  ,mijnhe] ,jump
 zal ze] tevr$5 zijn met dez5 brief en  
zal b9n5 vi]5tw9tig uur v]get5 hebb51   
dat hij ooit e5 voor/el de$ ov]         
gordijn54 ,het is de moeite wa>d voor e5
 ,geme5te om1 laat ons zegg5 n ,jump aan
 zi* te v]b9d5 om gebrek5 aan te wijz5  

en de zak5 aan d5 gang te h\d54 ,twee   
,jumps z\d5 miss*i5 te veel zijn voor de
 ,geme5te en m5 kan d5 twe$5 bet] voor  
wat &]s gebruik54  ,er is e5 &]e p]soon1
 die ook niet bes*\wd moet word5 als e5 
opro]mak]1 (s*oon hij e5 e*te dw>sdrijv]
 is en veel nadeel kan b]okk554 ,het is 
de man1 die vatba> is om zi* bele$igd te
 gevoel5 en die er zi* aan /oot1 zoo als
 hij zegt1 wanne] iem& hem aan de       
k]kdeur voorbij loopt zond] sprek5 (    
iets van hem zegt--hij weet niet        
wat1--a*t] zijn rug1 ( wanne] e5 &] zi* 
v]zet teg5 e5 plan1 dat hij voor/elde ( 
weig]t iets te do51 wat hij vraagt4     
,nadat hij zijn vr\w gekweld heeft met  
de zaak1 en zi* zelf de koorts op d5    
hals heeft gehaald t5gevolge van        
gekwet/e ijdelheid1 geeft hij i$]e5 te  
v]/aan1 dat hij e5 grief heeft en neemt 
hij e5 m>tela>svoorkom5 aan4 ,als e5    
vormelijk prote/ blijft hij zelfs       
miss*i5 wel twee ,zondag5 uit de k]k weg
 en dan wordt hij we] boos1 omdat niem& 
bij hem komt om na> de r$5 te vrag54    

,natuurlijk is hij ze] v]vel5d1 ma>     
ov]ig5s is er ge5e boosa>digheid 9 d5   
man en hij behoort za*tmo$ig beh&eld te 
word54 ,het is me] zijn ongeluk dan zijn
 f\t1 dat hij ge5 opp]huid heeft en     
geheel onbes*ut is teg5 de wrijv+ des   
lev5s4 ,e5 za*te aanrak+ en e5 mild     
gebruik van gee/elijke zalf zal zijn    
wond5--( liev] zijn s*ramm5--g5ez54  ,de
 opro]l+ is van e5 &] deeg en is e5     
/evig geb\wd ongeloovige1 die1 zoodra de
 geleg5heid zi* voordoet en op elk1 di5 
hij b]eik5 kan1 zijn kra*tige vui/ zal  
do5 ne]kom54 ,zijn e5ige bege]te is le$ 
te do5 en hoe me] pijn hij v]oorzaakt1  
hoe bet] hij 9 zijn s*ik is4 ,hij       
s*rijft bele$ig5de briev5 aan d5 dom9ee1
 hem bes*uldig5de van alle mogelijke    
zond51 van kett]ij tot leug5 toe4 ,hij  
beg9t e5 op5ba> twi/ges*rijf ov] de zak5
 d] ,geme5te 9 elk nieuwsblad1 dat dwaas
 g5oeg is zijn briev5 op te nem54 ,hij  
valt de v]/&ig/e voor/ell5 aan van de   
ambtsdrag]s en beti*t h5 van de         
afs*uwelijk/e drijfve]54 ,hij trekt de  

,geme5te door als e5 br&/i*t] en zet elk
 ontvlamba> p]soon 9 vuur4 ,wanne] hij 9
 zijn glorie is1 dreigt hij met         
aankla*t5 bij de k]kelijke hov5 ( bij de
 burg]lijke re*tbank2 en (s*oon hij     
nooit de b$reig+5 uitvo]t1 da> hij ev5  
lafh>tig als s*reeuw]ig is1 doet hij to*
 de voorb]eid5de /app51 die aanleid+    
gev5 tot praatjes en kwaad g]u*t4  ,het 
behoort ook tot zijn rol om d5 s*ijn aan
 te nem5 van groote opre*!id en         
e]lijkheid1 e5 man te zijn van          
onbuigzame re*ts*ap5heid en gee/elijke  
b$oel+54 ,wat hij doet1 doet hij altijd 
om des gewet5s wille en met klankvolle  
welsprek5dheid plaat/ hij altijd zi*    
zelf en zijn teg5/&]s voor de vi]s*a> d]
 eeuwige g]e*tigheid4 ,hij is zoo groot 
en zoo s*reeuw]ig en de e5v\dige m5s*5  
zijn zoo liefd]ijk en zoo gemakkelijk te
 ov]bluff51 dat zij vaak dez5 man h\d5  
voor d5 p]soon1 wa>voor hij zi* uitgeeft
 en hem zijn z9 gev54  ,feitelijk is hij
 niets &]s dan e5 uit]mate groot b$rieg]
 9 elk opzi*t en hij v]di5t ge5 g5ade te

 ontvang54 ,no* zijn me5+51 no* zijn    
gevoel5s1 no* zijn kla*t51 no* zijn     
b$reig+5 moet5 n oog5blik 9 ov]weg+     
g5om5 word54 ,zijn e]/e uitdag+ moet    
word5 aang5om5 als e5 oorlogsv]kl>+ en  
dan moet de oorlog gevo]d word5 lief/   
zond] kw>ti] te gev52 en het is         
opm]kelijk 9 hoe kort5 tijd deze        
/ruikroov] tot bez9n+ kan gebra*t word5 
en tot lafh>tige ond]w]p+4  ,mo*t hij   
zi* erg5s 9 e5 ,geme5te g5e/eld hebb5 en
 begonn5 zijn van zijn a>d te do5       
blijk51 dan is de wij/e p>tij hem te    
v]zoek5 he5 te gaan4 ,het is niet       
gebruikelijk1 dat m5 aan e5 k]klid      
vraagt die ,k]k te v]lat5 en ze]        
ongewoon1 wanne] het toevallig e5 man   
van beteek5is en /& is1 zooals deze     
knaap dikwijls s*ijnt2 ma> ,geme5t5 zijn
 9 d5 regel al te bezorgd om i$] te     
beh\d5 en begrijp5 veel te laat1 dat de 
afwezigheid van e5ig5 veel voordeelig]  
is dan hun teg5woordigheid4 ,hun        
aanwezigheid beteek5t e5v\dig twi/ en   
zielskwell+1 hun afwezigheid vr$e en    

voorspo$2 hun teg5woordigheid v]drijft  
ru/ige m5s*51 t]wijl1 als zij wegblijv51
 m5 v]lo/ is van e5 /ruikelblok4  ,mo*t 
hij vrag5 toegelat5 te word5 tot e5     
,k]k1 wa> zijn k>akt] bek5d is1 dan     
behoort hij b$a>dweg geweig]d te word54 
,wa>om z\ e5ig pr$ikant1 als hij er iets
 aan do5 kan1 e5 man opnem51 die het h>t
 van e5 &]5 dom9ee half gebrok5 heeft8  
,wa>om z\ e5 ,geme5te won+ gev5 aan e5  
man1 die de zak5 van e5 &]e ,geme5te 9  
de w> ge/uurd heeft8 ,er is veel kans   
op1 dat hij precies doet als de leg]s1  
die na n l& opgeget5 te hebb5 na> e5 &] 
trekk5 om dat te gaan v]woe/54 ,als er  
e5ige kra*t is 9 de ,geme5te1 wa> hij   
toegang vraagt1 laat dan de deur hem    
voor d5 neus word5 di*tgeworp5 en       
miss*i5 wordt hij v]/&ig1 als hij zond] 
,k]k rondzw]ft4  ,mo*t iem& zegg51 dat  
wij d5 muitel+ onvri5delijk en          
on*ri/elijk beh&el51 dan wordt hij te v]
 gevo]d door e5 ov]maat van liefde en   
let hij niet op de feit54 ,wie          
vri5delijk h&elt met e5 opro]l+ is wre$ 

voor d5 dom9ee en de ,geme5te4 ,al /aat 
hij geheel alle51 er is ge5 e9d aan de  
ell5de1 die zulk e5 man kan teweegbr5g54
 ,9 i$] geval zal hij d5 pr$ikant ern/ig
 s*okk5 en dat op wijz5 en langs weg51  
die de ,geme5te nauwelijks kan bevro$54 
,ge5 pr$ikant1 die di5 naam wa>d is1    
s*rijft zijn preek5 zond] e5ig v]b& met 
zijn ,geme5te1 als( hij op e5 &]e       
planeet leefde en alle5 ma> rek5+ hield 
met afgetrokk5 d5kbeeld54 ,wanne] hij   
aan zijn s*rijftafel zit1 dan /aat hij  
als op d5 preek/oel en de ,geme5te zit  
voor hem2 hij spreekt tot de m5s*5 en   
zij antwoord52 hij ziet het e5e ho(d    
opgehev5 en het &]e t] n$] gebog52 d5 e5
 ziet hij t] n$] geslag5 en e5 &]       
opgebeurd1 tot dat zijn /udieboek5      
v]dwijn5 en de kam] v]vuld is van       
m5s*elijk gevoel4 ,9 deze atmosfe] maakt
 de dom9ee zijn be/e w]k en v]vult hij  
het mee/ zijn roep+4 ,v]ond]/el nu1 dat 
aan het ho(d van e5 bank--en da> is hij 
altijd1 de muitel+1 op e5 go$ uitkom5de 
plaats--zulk e5 opro]l+ zit1            

/rijdzu*tig1 onbes*aamd en wantr\w5d3   
zal hij niet zijn invlo$ op de preek    
uitoef558  ,ongetwijfeld zijn er m5s*51 
die zooveel v]/&elijke zelfbehe]s*+     
bezitt5 en zoo totaal onv]s*illig zijn  
voor om/&igh$51 dat zij kunn5 nalat5 op 
hem te lett5 en zijn be/aan v]get54 ,dit
 zijn mann5 van d5 hoog/5 rang en m5 kan
 niet v]wa*t51 dat zij talrijk zijn ond]
 de pr$ikant5 no* 9 e5ig5 &]5 /&4 ,voor 
h5 be/aan er ge5 regels en ook ge5      
h9d]paal2 zij zijn onv]/oorba> en       
onwe]/aanba>4 ,op gewone m5s*5 oef5t de 
opro]l+ e5 v]bitt]5d5 en ont/emm5d5     
invlo$ uit1 zoodat e5 pr$ik]1 bewu/ (   
onbewu/1 altijd rek5+ met hem h\dt en de
 volgorde van de punt5 d] preek wordt   
tot op zek]e hoogte g]egeld door het    
be/aan van di5 man4 ,als de dom9ee e5   
vri5delijk en vreesa*tig man is1 dan kan
 het gebeur51 dat hij al te zorgvuldig  
is en d+5 v]zwijgt1 die hij behoorde te 
zegg5 uit vrees van te bele$ig54 ,9     
plaats dat de preek re*t op ha> doel    
afgaat en ha> be/emm+ b]eikt met zoo    

we9ig mogelijk v]lies van tijd en       
ruimte1 wordt zij vreesa*tig en n$]ig   
van /ijl4 ,de pr$ik] maakt all]lei      
noodelooze oms*rijv+5 om to* ma> niet   
gegrep5 te word5 door zijn vitt] ( hij  
maakt voortdur5d all]lei voorbeh\d uit  
vrees aan/oot te gev5 aan dez5 ma*tig5  
man4 ,de m5s*5 zull5 e5 vaag gevoel     
krijg5 van zwakte1 ma> zij kunn5 de     
oorzaak ervan niet giss54  ,v]ond]/el1  
da>5teg51 dat de pr$ikant e5 /]k en     
besli/ man is1 ma> niet behoort tot de  
gee/elijk ze] hoog/a&5 van ruim]        
opvatt+1 dan b]o]t de opro]l+ hem op e5e
 &]e wijze4 ,zoodra de pr$ikant beg9t te
 sprek51 zet hij zi* ertoe dez5 man ond]
 h&5 te nem5 en hem tot bez9n+ te br5g54
 ,di5s k>akt] en dad5 word5 oms*rev51   
v]oordeeld2 de pr$ik] bespot en b$reigt 
hem4 ,de oordeel5 d] ,heilige ,s*rift   
word5 hem na> het ho(d geworp52 h>e     
bevel5 word5 hem als e5 la/ op d5 rug   
gelegd2 hij wordt buit5 geslot5 van de  
uitnoodig+5 van het ,evangelie en hij   
wordt voorge/eld als sprek5d te gelijk5 

op alle sle*ta>ds uit de ,bijbels*e     
,ges*i$5is4 ,iem&1 die de toespel+      
begrijpt1 zal me551 dat deze man h>d    
beh&eld is2 ma> wie iets v]d] 9 het     
geval doordr+t1 zal inzi51 dat de dom9ee
 sla*t(f] is4 ,de pr$ik] is bitt] en    
wraakzu*tig geword52 de preek heeft     
bevalligheid en te$]heid v]lor52 en ik  
weet niet1 wat erg] is3 e5 pr$ik] zond] 
grootmo$igheid ( e5 preek zond] adel4   
,neem di5 man weg van zijn plaats 9 de  
k]k en de dom9ee zal er zi* toe zett5 om
 vrom5 en zonda>s toe te sprek5 9 de    
liefde ,gods4  ,de opro]l+ doet zi* ook 
k5n5 door het belemm]5 van de           
w]kzaamheid d] ,k]k1 zo[el 9 arbeid als 
9 liefdegav54  ,mo*t hij bijvoorbeeld e5
 plaats bekle$5 9 de ,zondagss*ool1 dan 
zal hij twi/ mak5 niet het ho(d ervan en
 met elk d] &]e ond]wijz]s om beurt51   
totdat hij heel alle5 /aat voor de s*ool
 en dan beg9t hij te jamm]5 ov] het     
gemis van ,*ri/elijke (f]va>digheid4    
,als hij wordt aange/eld tot p5n+mee/]  
van e5 fonds1 9 de g$a*te1 dat hij      

da>door iets te do5 zal hebb51 dan zal  
om zijn p]soon niem& me] iets will5 gev5
 eraan2 en als hij ge5 p5n+mee/] is1 zal
 hij ov]al gaan v]tell51 dat het fonds  
me] kwaad doet dan go$ en dat zij1 die  
het go$ me55 met de ,k]k1 niet eraan    
moet5 bijdrag54  ,bov5 en behalve al    
deze onheil51 die hij te weeg br5gt1    
v]giftigt hij het k]kelijk lev5         
zoodanig1 dat het 9 plaats van tot zeg5 
en e5dra*t te vo]51 sle*ts bitt]heid en 
krakeel kweekt4 ,als er e5 twi/ is 9 de 
,k]k1 dan zal deze man hem opblaz5 tot  
e5 ruzie2 en als het mogelijk is twee   
m5s*5 teg5 elka> op te zett51 zal hij   
het zek] do54 ,als er e5 e]lijk         
me5+sv]s*il is1 draagt hij zorg1 dat e5 
veete ont/aat en als er e5 nieuw voor/el
 te b]de gebra*t wordt1 dan v]bitt]t hij
 de besprek+ ervan4  ,welli*t is de be/e
 h&elwijze teg5ov] zoo'n man hem niet   
uit te s*eld5 ( teg5 hem te raz51 ma>   
hem alle5 te lat5 /aan4 ,ev5 als de     
natuur soms e5 ett]gezwel vormt en het  
met de e5 ( &]e /( zoodanig omgeeft1 dat

 het afges*eid5 wordt van het li*aam1   
zoo moet die man +eslot5 word5 9 e5     
plaats voor hem alle54  ,mo*t hij e5    
aanm]k+ mak5 op k]kelijke zak51 laat dan
 e5 &] antwoord5 met e5 opm]k+ ov] het  
we]2 als hij beg9t te vitt5 op e5 preek1
 laat dan iem& hem beklag5 ov] zijn     
sle*te spijsv]t]+4 ,als hij op/aat om te
 sprek5 9 e5 k]kv]gad]+1 laat de /ilte  
dan voelba> zijn en laat de voorzitt]   
dadelijk1 als hij uitgesprok5 heeft1 tot
 het volg5de punt van besprek+ ov]gaan1 
als( er niets gezegd 04 ,als m5 er niet 
buit5 kan hem toe te sprek51 dan is de  
be/e mani] hem te beh&el5 als e5        
onmogelijkheid en hem te omr+5 met e5   
net van bela*elijkheid1 want da>door    
geeft m5 veel ons*uldig v]maak aan &]e  
m5s*5 en m5 treft hem 9 zijn e5ige      
zwakke punt4 ,zoo v]lat5 ( uitgela*51   
zal hij na> e5 &]e ,k]k gaan en dan--dan
 z+e de v]lo/e ,geme5te e5 ,te ,deum6   
,v4  ,,beja>de ,,pr$ikant54   ,te e5 (  
&] tijd1 en miss*i5 heel plotsel+1 komt 
e5 ,geme5te tot inzi*t van het feit1 dat

 e5 zek]e w$]wa>digheid d5 dom9ee heeft 
getr(f51 die zijn kra*t van dag tot dag 
sloopt en miss*i5 zijn lev5 zo[el als   
dat van de ,geme5te met d5 ond]gang     
b$reigt4 ,het heeft niets te mak5 met   
zijn k>akt]1 want hij is w]kelijk e5    
veel heilig] man en miss*i5 ook e5 veel 
wijz] man dan hij vr tw9tig j>5 0 en    
/ellig begaat hij m9d] v]giss+5 9 woord 
en daad dan 9 de dag5 zijn] jeugd4 ,ook 
/aat het niet 9 v]b& met zijn h]d]lijk5 
arbeid--want hij is me] dan ooit de     
raadgev] en vri5d d] m5s*51 die tot h5  
spreekt met rijk] lev5s]v>+ en groot]   
liefde4 ,het z\ ook niet geheel jui/    
zijn te zegg51 dat zijn preek5 aan/oot  
gev51 want die zijn wa>s*ijnlijk ev5    
degelijk en nuttig als vroeg]4          
,ind]daad1 hij zegt dezelfde d+51 die   
hij pla*t te zegg5 tot groote voldo5+ en
 op dezelfde wijze als hij gewoon 0 ze  
te zegg5444 lang gel$54  ,er hap]t niets
 aan hem1 t5zij dan dat hij niet me] zoo
 vlug loopt als e]tijds1 dat hij wat    
langzam] spreekt en dat hij de vorige   

week e5 /]k] bril moe/ aans*aff51 dat   
hij niet altijd hoort1 wat m5 tot hem   
zegt1 dat zijn ha> van grijs tot wit    
ov]gaat1 dat hij v]moeid wordt bij het  
beklimm5 van e5 heuvel4 ,er is met hem  
gebeurd1 wat er met alle &]e m5s*5      
gebeurt3 hij wordt oud4  ,zoodra de     
,geme5te dat feit m]kt--en het kan soms 
j>5 dur51 e] m5 het ziet--beg9n5 de     
be/uurd]s d] ,geme5te zi* m9d] op hun   
gemak te gevoel54 ,oud]dom heeft zijn   
voordeel5 9 de ,b$i5+ des ,woords1 ma>  
hij heeft ook zijn duidelijk m]kb>e     
nadeel5 en wanne] m5 de balans opmaakt1 
heeft de ,geme5te miss*i5 gelijk 9 de   
me5+1 dat zij aan d5 v]liez5d5 kant is  
en niet aan d5 w9n5d5 ond] de ,b$i5+ van
 e5 oud man4 ,en zaak is zek]--en dat is
 e5 ze] ern/ige zaak--e5 dom9ee wordt op
 e5 zek]5 leeftijd bijna ontoegankelijk 
voor nieuwe d5kbeeld54 ,natuurlijk      
v]s*ilt die leeftijd voor ond]s*eid5    
mann5 en het is geva>lijk ook ma> e5    
giss+ te wag51 da> de lez] altijd wel de
 e5 ( &]e uitzond]+ zal wet54 ,er zijn  

m5s*51 die na hun d]tig/e ja> ge5 nieuwe
 g$a*t5 toelat5 tot h5 door te          
dr+5--mann5 van hopelooze /ompz9nigheid1
 die al hun lev5sdag5 e5 na*tm]rie voor 
hun ,geme5te zijn2 en er zijn mann51 wi]
 gee/ op hun ta*tig/e ja> nog op5 /aat  
voor de nieuw/e ideen--mann5 van        
buit5geme5e v]/&elijke fris*heid en     
lev5digheid4  ,voor d5 middelmatig5 m5s*
 komt er e5 tijd1 dat zijn gee/ va/     
wordt en dat zijn me5+5 totaal          
onv]&]lijk blijv54 ,welli*t neemt hij   
ge5 aan/oot aan de ontdekk+5 d] jong]52 
ma> zi* ermee v]e5zelvig5 doet hij zek] 
niet4 ,hij zal zi* miss*i5 niet v]zett5 
teg5 nieuwe wijz5 van optr$5 ma> ze     
aannem5 zal hij /ellig niet4 ,zijn      
pr$ik+ kan jui/ zoo go$ zijn als zij    
vroeg] 01 omdat zij dezelfde is1 zond]  
e5ige toevoeg+ ( nieuwe g$a*te2 ma> zij 
kan welli*t v]ke]d zijn1 v]gelijk5d]wijs
 sprek5d1 omdat er eig5lijk nieuwe /( 9 
wez5 moe/ en dat zij ook me] v]b& moe/  
h\d5 met d5 tijd1 wa>9 wij lev54  ,de   
middelb>e leeftijd is g5eigd e5ig       

wantr\w5 te koe/]5 teg5 het opkom5d     
gesla*t en e5 zek]e jalo]s*heid te      
gevoel5 van zijn /&punt1 zoodat de man  
van middelb>5 leeftijd soms v]valt tot  
vitlu/ en kwaadd5k5dheid4 ,hij wordt    
langzam]h& e5 rem aan het rijtuig en    
hoewel de rem e5 nuttig d+ is 9 zek]e   
om/&igh$51 is zij to* niet ges*ikt om 9 
de plaats van pa>d5 gebruikt te word54  
,wanne] e5 pr$ikant geplaat/ is 9 e5    
/ad1 dan is het e5 ern/ige vraag ( hij1 
na de ze/ig e5ig5 tijd a*t] d5 rug te   
hebb51 nog wel 9 /aat is zijn w]k na>   
behoor5 te v]ri*t54 ,de m5igte bijkom5de
 w]kzaamh$5 9 e5 /$elijke p>o*ie1 het   
drukke lev51 de groote inspann+ van d5  
gee/ en de zw>e v]antwoordelijkheid     
eis*5 e5 man 9 d5 bloei des lev5s1 met  
e5 vlug begrip en e5 /]k li*aam4 ,zooals
 de toe/& nu is1 z\ het heel go$ zijn1  
indi5 mann5 na tw9tig j>5 di5/ 9 e5 /ad 
zi* t]ugtrokk5 en e5 ru/ig] arbeidsveld 
zo*t5 9 e5 l&elijke ,geme5te4 ,zij z\d51
 als het w>e1 geplaat/ kunn5 word5 op de
 lij/ d] half gep5sionne]d54  ,da>5bov5 

is het niet te ontk5n51 dat de man van  
middelb>5 leeftijd door geheel en al    
afs*eid te nem5 voor zi* zelf van de    
jeugd1 ook 9 veel opzi*t5 oph\dt 9      
v]b9d+ te /aan met jonge m5s*54 ,zij    
mog5 e]bi$ voor hem gevoel5 en hij moge 
belang 9 h5 /ell51 zij hebb5 niet me] e5
 geme5s*appelijke wijze van zi* uit te  
drukk5 en koe/]5 v]s*ill5de sympa?ien4  
,zij zijn g5eigd hem te bes*\w5 als e5  
/(fel 7en als man van middelb>5         
leeftijd1 me5 ik1 dat wij ind]daad wat  
onnoozel word571 t]wijl hij h5 alli*t   
wat wuft v9dt4 ,er zijn we9ig m5s*51 die
 de gap+ tuss*5 twee gesla*t5 kunn5     
ov]brugg5 en ev5 go$ kunn5 omgaan met de
 jong5 als met de oud5 en de            
moeielijkheid wordt e] groot] dan kle9]4
 ,en dit alles is het nadeelig gevolg   
van het oud word5 ( zelfs ma> het       
ov]s*rijd5 van d5 middelb>5 leeftijd4   
,wat moet er dan g$aan word5 met di5    
ongelukkig5 man8 ,de moeielijkheid wordt
 zoo klemm5d gevoeld1 dat e5 voornaam   
godgele]de van onz5 tijd--die nu ov]l$5 

is--voor/elde1 dat e5 dom9ee1 zoodra hij
 d5 bloeitijd des lev5s 0 gepasse]d1    
erg5s z\ he5 gebra*t 7ik v]mo$ na> de e5
 ( &]e ov]dekte plaats7 en da>          
doodges*ot5 word54 ,zijn me5+ 01 dat    
ru/5de gee/elijk5 op dezelfde wijze z\d5
 beh&eld word5 als v]slet5 pa>d54 ,het  
is altijd geva>lijk gewee/ ironis* te   
sprek5 9 ,engel& s$]t d5 tijd van       
,swift1 want (s*oon het ,engels*e volk  
elke &]e deugd van de w]eld bezit1 het  
heeft zek] ge5 vlug begrip voor humor en
 ik b5 er niet zek] van1 dat er niet    
m5s*5 w>51 die gelo(d51 dat dit b>ba>s*e
 voor/el ern/ig geme5d 04 ,voorzek]     
sprak hij 9 d5 gee/ van e5ige ondankb>e 
armzalige ,geme5t51 voor wie het e5     
heele oplu*t+ z\ wez5 van e5 oud5 di5a> 
af te kom5 op de snel/e en go$koop/e    
mani]4 ,miss*i5 z\ het ook e5 vri5d5di5/
 zijn aan d5 dom9ee1 wanne] deze bem]kt 
dat hij e5 /a-9-d5-weg wordt voor h51   
die hij liefheeft en die hem e5s        
liefhadd51 wanne] m5 hem op de e5 ( &]e 
mani] d5 g5adeslag gaf2 ma> da> zijn    

wett51 die deze kra*tige me?ode van     
wegz5d+ v]h9d]5 en m5 moet het d5kbeeld 
van e5 sla*tplaats voor gee/elijk5      
opgev54  ,m5 heeft dan vi] mani]5 van   
h&el5 met dez5 ongelukkig5 man1 die1    
indi5 hij e5ig gevoel van gepa/heid _h  
gehad1 fatso5lijk z\ ge/orv5 zijn na e5 
kort/ondige en h>tro]5de ziekte 9 d5    
leeftijd van ze/ig ja> en de e]/e mani] 
is1 dat de ,geme5te niets doet en hem   
zijn lev5 laat e9dig5 op d5 preek/oel4  
,na> alle wa>s*ijnlijkheid pla*t hij1   
ongeve] d]tig zijnde1 te zegg51 dat hij 
nimm] dom9ee z\ blijv5 na het geel word5
 zijn] blad]52 dat hij er zi* ov]       
v]wond]de1 hoe oude m5s*5 niet kond5    
zi51 dat hun tijd voorbij 0 en dat zij  
bet] z\d5 do5 kool te gaan plant5 9 e5  
dorp/u9tje4 ,to5 hij deze brave d+5 zei1
 /ond hij aan d5 &]5 kant van de heg1 en
 nu1 nu hij tweemaal zoo oud is1 heeft  
hij e5 heel &]5 kijk op de d+54 ,hij    
v]kla>t1 dat hij zi* nooit 9 zijn lev5  
jong] gevoeld heeft dan ?ans en nooit   
ges*ikt] om te preek54 ,bij geleg5heid  

wordt hij heldhaftig en v]kla>t1 dat1   
zoolang hij de preek/oeltrapp5 kan      
opklaut]51 hij zal voortgaan en dat hij 
zal /]v5 9 het h>nas4  ,dwaze m5s*5     
7mee/al oude dames7 zull5 hem wijsmak51 
dat hij nooit zoo gepreekt heeft als d5 
vorig5 ,zondag en hij zal het oor le55  
aan dez5 kle95 kr+ van bewond]a>s en    
weig]5 raad aan te nem5 van v]/&ige     
m5s*51 die zijn welzijn op het oog hebb5
 en die het plan opp]51 dat hij         
vrijwillig e5 ambt zal n$]legg51 dat hij
 zoo e]vol v]vuld heeft4 ,zoo zal het er
 toe kom51 dat ,k]k en /ad e5 van de    
droevig/e treurspel5 zull5 aans*\w53 e5 
man bezig de ,geme5te te v]/rooi51 die  
hij e5s v]gad]d heeft en zijn go$5 naam 
weg te w]p51 di5 hij e5s won4  ,( de    
,geme5te kan miss*i5 zi* v]/\t5 en er op
 /aan dat de wa>dige oude he] e5        
m$ew]k]1 e5 collega neemt4 ,wij z\d5    
niet ga>ne uwe di5/5 miss51 zoo spreekt 
de e5 ( &]e sluwe diplomaat1 die weet1  
dat de dom9ee1 om niet te sprek5 van    
di5s vr\w1 hem voortdur5d met wantr\w5de

 blikk5 gadeslaat4 ,wij w5s*5 alle5 u te
 ontla/5 van het zwa>/e g$eelte van uw5 
arbeid4 ,z\ het niet go$ wez51 dat wij  
e5 /]k51 jong5 man aan/eld51 die de     
cate*isaties op zi* nam en al het       
bijkom/ige w]k en die n ke] p] dag z\   
preek5 om u v]moei5is te besp>5 en u    
geleg5heid te gev5 van tijd tot tijd e5s
 vacantie te nem58 ,gij zijt wel go$    
gewee/1 dat ge ge5 hulp voor de pr$ik+  
gevraagd hebt1 ma> de ,geme5te voelt1   
dat het niet me] dan pli*t is u blijv5de
 hulp te gev54 ,da>5bov51 en nu v]zwakt 
de afgezant en voelt1 dat de dom9eesvr\w
 hem met v]a*t+ aanziet als e5 ontdekt  
b$rieg] en e5 v]baz5d leug5a>1 het z\   
zoo go$ zijn voor e5 jong man het       
voordeel te hebb5 uw pr$ik+ te hoor5 en 
uw raadgev+5 9 te w9n54  ,ze]           
wa>s*ijnlijk zal de oude he]1 na e5     
sam5sprek+ met zijn vr\w en ha>         
vri5d9n51 weig]5 iets te mak5 te hebb5  
met e5 collega2 hij zal v]kl>51 dat hij 
e5 d]gelijk5 maatregel zal voor/ell51   
zoodra hij di5 w]kelijk noodig a*t1 en  

erbij voeg51 dat er niets akelig] is    
voor e5 jong5 man dan zijn tijd door te 
br5g5 met niets te do54 ,miss*i5 zal hij
 nog erbij zegg51 en met diep le$wez5   
zegg51 dat e5ige invlo$rijke lidmat5 van
 de ,geme5te hem v]zek]d hebb51 dat de  
inm5g+ van e5 collega al het w]k z\     
v]nietig51 dat hij heeft opgeb\wd en    
oorzaak van s*eur+ z\ wez54  ,mo*t e*t] 
de dom9ee er 9 toe/emm5 e5 collega te   
hebb51 dan zull5 de gevolg5 9 neg5 van  
de ti5 gevall5 b$roev5d zijn4 ,e5 van   
beid51 ( de oude man zal zoo he]s*5 ov] 
zijn jong]5 bro$]1 dat de laat/e ge5    
kans zal hebb5 zelf/&igheid te          
ontwikkel5 en ooit tot volmak+ te kom51 
( de jonge man zal zi* teg5 d5 oud5     
inzett5 en ge/eund door de jong]e       
lidmat5 d5 oud5 dom9ee uit de ,k]k      
drijv54 ,het 0 ind]daad e5 onv]/&ige en 
onnatuurlijke positie1 dat twee mann5   
gelijke ma*t z\d5 bezitt5 en dat wordt  
er te erg] op1 na>mate beid5 me]        
afhankelijk zijn van de op5b>e me5+4    
,heeft m5 er ooit van gehoord1 dat er   

twee kapite9s op hetzelfde s*ip w>51    
twee opp]bevelhebb]s van n leg] ( zelfs 
twee ma*9i/5 bij n ma*9e8 ,en to* komt  
het voor1 dat v]/&ige m5s*5 voor/ell51  
niet dat e5 dom9ee e5 hulppr$ik] zal    
nem51 ma> e5 collega om met hem gelijk  
te /aan 9 ma*t en v]antwoordelijkheid4  
,natuurlijk kan e5 ,geme5te het d5 man1 
die ha> g$i5d heeft g$ur5de de be/e j>5 
van zijn lev51 zoo zuur mak51 dat hij   
ge5 keus heeft en blij is te kunn5      
he5gaan1 zelfs al /aan e5zaamheid en    
armo$e voor de deur4 ,wanne] e5 ,geme5te
 di5 weg inslaat om d5 b& te v]brek51   
dan beg9t m5 te wanhop5 aan het         
,*ri/5dom4 ,de laagh>tig/e koopman1 die 
op e5 c5t dood blijft1 z\ e5 oud5       
kantoorkl]k niet zoo beh&el5 als ,*ri/55
 soms e5 arm5 en v]slet5 dom9ee bejeg554
 ,zij hebb5 zijn jeugd en zijn          
mannelijke kra*t5 v]bruikt en al zijn   
gee/drift en zijn vuur2 zij hebb5 d5    
bloesem van zijn gee/ en d5 oog/ zijn]  
ziel g5ot54 ,voor h5 leefde en da*t hij2
 voor h5 putte hij zi* uit 9 zijn       

kra*tige dag5 elk5 ,zondag en is hij    
voortgegaan zijn laat/e kra*t5 te       
v]slijt54 ,al wat er uit hem te hal5 01 
hebb5 zij g5ot5 en nu1 na e5 pa> ja> hem
 te hebb5 gadegeslag51 zijn ze tot het  
besluit gekom51 dat zijn be/e tijd      
voorbij is en zij do5 hem e5 misleid5d  
aanbod en v]zoek5 hem he5 te gaan4 ,dan 
gaan zij1 met de pet 9 de h&1 na> d5 e5 
( &]5 bek5d5 jong5 dom9ee en smeek5 om  
zijn gun/1 v]kl>5de dat hunne h>t5 na>  
hem zijn uitgegaan en dat zij geloov51  
dat het ov]e5kom/ig ,gods wil is1 dat   
hij hun dom9ee zij4 ,en hij1 op zijn    
beurt1 komt en spo$ig hoort m5 hem      
zegg51 dat er ge5 getr\w] m5s*5 zijn4   
,laat hem ma> e5 poosje wa*t54  ,z\ het 
niet bet] zijn1 dat elk k]kg5oots*ap (  
elke ,k]k e5 plan voor em]itaat ontwi]p 
op ruime s*aal met twee voorwa>d58 ,de  
e]/e voorwa>de behoorde te zijn1 dat    
elke pr$ikant1 zeg op vijf-en-ze/igj>ig5
 leeftijd z\ uittr$5 uit d5 w]kelijk5   
di5/ en dat hij na di5 tijd kon optr$5  
als help] zijn] bro$]5 ( ru/ig lev51 al 

na> hij v]koos4 ,de twe$e voorwa>de moe/
 zijn1 dat hij e5 p5sio5 ontv+ van niet 
m9d] dan de helft van zijn traktem5t1   
tot1 laat ons zegg51 e5 b$rag van       
dri$uiz5d ze%ond]d guld5 7 #cjj74 ,mo*t 
iem& bew]51 dat zulk e5 wet willekeurig 
is1 dan antwoord ik da>op1 dat zek] elke
 pr$ikant liev] nog door e5 wet dan door
 geweld g$wong5 z\ word5 tot aftr$5 en  
dat hij 9 go$ gezels*ap z\ zijn1 want   
hij z\ het lot deel5 van alle zee- en   
l&(fici]5 en elk5 burg]lijk5 ambt5a> en 
elk5 gemploye]de aan i$] groot li*aam 9 
de gans*e bes*aafde w]eld4  ,en de ,k]k 
mag niet ond]do5 voor d5 ,/aat4 ,zij    
moet /aat mak5 op de p]son51 die ha>    
di551 voor ha> zi*tba> wlslag5 en ha>   
doel behoort te zijn1 dat elke ,geme5te 
e5 dom9ee heeft 9 de volle kra*t zijns  
gee/es en zijns li*aams1 en dat elke    
man1 die zi* heeft afgeslo(d 9 d5 di5/  
d] ,k]k1 behoorlijk ond]h\d5 wordt voor 
zijn ov]ige lev5sdag54  ,er is1 behalve 
onz$elijkheid en ongelo(1 niets dat e5  
groot] beletsel is voor de gee/kra*t d] 

,k]k dan na> v]h\d+ e5 groot aantal oude
 en zwakke dom9ees 9 w]kelijk5 di5/4    
,want dit beteek5t v]\d]de              
godgele]dheid1 v]wa>looz+ van de jong]e 
l$51 ontoegankelijkheid voor de nieuw]e 
d5kbeeld51 en e5 e9deloos gekibbel4     
,niets z\ zek]d] bijdrag5 tot v]nieuw+  
van de gee/kra*t d] ,k]k dan e5 bij e5  
wet g]egeld em]itaat op voldo5de        
voorwa>d5 voor elk5 pr$ikant bov5 de    
vijf5ze/ig ja>4 ,want dit z\ beteek55   
niet alle5 e5 res]ve van ges*ikte mann51
 wa>op de ,k]k kon rek55 9 geval van    
nood1 ma> e5 onoph\delijk5 toe/room     
friss*e g$a*t54  ,teg5woordig hebb5 de  
,geme5t5 e5 grief teg5 oude dom9ees1 die
 me551 dat zij jong zijn en oude        
pr$ikant5 hebb5 e5 grief teg5 ,geme5t51 
die ge5 e]bi$ hebb5 voor d5 oud]dom en  
tuss*5 die twee p>tij5 kom5 vele        
onaang5aamh$5 en vr$ebreuk5 voor4       
,wanne] de ,k]k ev5 go$ be/uurd wordt   
als e5 koopmanszaak van d5 e]/5 rang1   
dan zal die be/a&e vij&s*ap v]dwijn5 en 
niem& zal 9 de ,*ri/elijke ,k]k me]     

geerd en geliefd word5 dan de getr\we   
pr$ikant1 die ha> g$i5d heeft 9 de      
volheid zijn] kra*t en nu g$ur5de zijn  
welv]di5de ru/ ha> v]rijkt met zijn     
raadgev+54     ,,vi4  ,,de ,,dom9ee ,,en
 ,,het ,,k]korgel4   ,l(gezang5 mak5 e5 
deel uit van de op5b>e godsdi5/oef5+ bij
 elke ,*ri/elijke ,v]e5ig+--behalve bij 
de ,kwak]s1 die ik soms b5ijd--en ik    
w5s* dadelijk te zegg51 dat ik niet     
voornem5s b5 te preek5 voor de afs*aff+ 
van het l(li$4 ,de vrom5 van het ,oude  
,te/am5t hadd5 e5 muzikal5 di5/1 die    
voldo5de 0 om het h>t van e5 rituali/   
met wanhoop te v]vull5 en m5 kan zi* ma>
 flauwtjes voor/ell5 wat e5 zuur lev5 de
 prie/] _h1 wi5s taak het 0 het         
tempelorke/ te v]zorg5 en die moe/      
omgaan met de bespel]s van in/rum5t54   
,de heilig5 van het ,nieuwe ,te/am5t    
begonn5 zond] e5 orke/1 en s*55 wa>lijk 
g$ur5de e5ig5 tijd bij de regel+ hunn]  
l(zang5 de beg9sel5 van het gezond v]/& 
toegepa/ te hebb51 z+5de zoo go$        
mogelijk met blijde lipp5 en kloeke h>t5

 9 donk]e gevang5iss54 ,ma> ev5 als vele
 &]e be/e m5s*51 wi/5 ze niet precies1  
wanne] zij gelukkig w>5 en langzam]h&   
vond5 zij zwa>mo$ige li$]5 uit1 die e5  
bijzond] zwak zijn gewee/ van alle      
,*ri/55 van alle gesla*t54  ,m5 is wel  
e5s b5ieuwd erna>1 hoe de ,kwak]s er zoo
 vre$zaam kunn5 uitzi5 en wa>om hun     
e]$i5/ zoo he]lijk is1 en ik b5 e5igsz9s
 g5eigd te geloov51 dat dit komt1 omdat 
zij ge5 muziek bij hun godsdi5/oef5+5   
hebb54 ,hadd5 wij ze ook niet1 dan--z\  
ik will5 zegg5--z\ e5 vaak voorkom5de   
oorzaak van twi/ zijn wegg5om5 uit m5ige
 ,geme5te en de dom9ee z\ haa/ niet     
wet51 wat hij met zijn tijd moe/        
uitvo]54 ,to* w5s* ik te gelijk]tijd    
duidelijk te v]/aan te gev51 dat ik de  
muziek bes*\w als e5 noodzakelijk       
ond]deel van d5 e]$i5/1 dat organi/5 e5 
g$eelte van de kra*t d] ,*ri/elijke ,k]k
 uitmak5 en dat i$]1 die niet t5 volle  
d5 leid] en de l$5 van het koor wa>de]t1
 e5 onwet5de1 sle*ta>dige ,phili/ijn is4
  ,indi5 er e5ige twi/ 9 de ,geme5te is 

door de muziek1 en indi5 de dom9ee ooit 
zi* erg]t1 laat ik dan op d5 voorgrond  
zegg51 dat alle5 de ,geme5te en de      
dom9ee te lak5 zijn4 ,ma> er zijn to*   
moeielijkh$5 en het kan go$ zijn er ov] 
te sprek5 9 e5 gee/ van gepa/e          
m5s*liev5dheid4 ,9 de e]/e plaats dan1  
is de organi/ e5 kun/5a> en elke kun/5a>
 heeft e5 bijzond] fijngevoelig5 a>d1   
die de gewone hold]debold] mani]5 van   
het dagelijks* lev5 niet v]drag5 kan4   
,met e5 man1 gevormd uit gewone klei1   
z\dt gij sprek5 op praktis*e1 re*t op   
het doel afga&e1 desnoods lompe wijze2  
ge z\dt met hem r$5e]51 hem b]isp5 en   
hem t]e*t zett5 als hij ongelijk _h4    
,ma> met e5 van ko/ba> porsele9 moet    
niem& op die wijze h&el5 (1 de kun/5a>  
zal dadelijk gekwet/ word5 en zijn      
ontslag nem5 en zijn h>tro]5de ges*i$5is
 ov]al rondv]tell51 want hij /aat bov5  
de kritiek en de op5b>e me5+4 ,het is   
onmogelijk hem iets te le]52 het is e5  
bele$ig+ te v]ond]/ell51 dat er v]bet]+ 
mogelijk is2 het is het be/ aan te nem51

 wat hij geeft en te erk5n51 dat hij    
re*t heeft te do5 zooals hem behaagt en 
het de pli*t is van i$] &] te v]kl>51   
dat1 hetge5 hij doet1 bij elke          
geleg5heid1 te liefelijk is om ond]     
woord5 gebra*t te word5 en dat de       
uitw]k+ ervan bijna te /]k is voor de   
v]moeide m5s*elijke natuur4 ,dit is de  
s*att+1 welke de ,geme5te behoort te    
betal5 aan d5 mee/ gee/elijke ond] de   
arti/51 d5 organi/4  ,m5 wordt w]kelijk 
boos op d5 dom9ee1 die bet] behoorde te 
wet5 en to* zijn eig5 plaats v]geet1 t5 
gevolge van gemis aan wa>de]+ d] kun/ en
 van e5 ov]s*att+ van zijn eig5 w]k4    
,hij is aanmatig5d teg5 d5 organi/ en   
wordt billijk]wijs ge/raft4 ,de dom9ee  
behoort zi* te h]9n]5--en de ,geme5te   
mag hem wel e5s erop wijz5--dat zijn w]k
 ond]ges*ikt is aan dat van d5 kun/5a>1 
en dat het ov]ige g$eelte van d5 di5/   
ge5 &]e b$oel+ heeft dan e5 /eun en e5  
a*t]grond aan de muziek te gev54 ,wat de
 ,geme5te w5s*t te hoor5 is1 niet zijn  
preek1 (s*oon ik nooit e5 organi/ zi*   

teg5 de preek heb hoor5 v]zett51 t5zij  
de pr$ik] te veel tijd 9 beslag nam4    
,w]kelijk heb ik r$5 om te geloov51 dat 
vele organi/5 de preek bes*\w5 als e5   
welkom5 ru/tijd voor hun ov]spann5      
z5uw54 ,wat de ,geme5te w]kelijk bege]t 
is e5 l(zang te hoor5 en het wlslag5 van
 d5 dag hangt af van d5 go$5 afloop     
da>van4 ,wanne] e5 pr$ikant dit feit go$
 t] h>te neemt en zorg draagt1 dat de   
m5s*51 die opgevo]d zijn tot e5 hemel1  
die niet door m5s*elijk geluid kan      
bes*rev5 word51 niet onbehoorlijk       
gekweld word5 doorzijn domme praatjes1  
dan is hij t5 m9/e aan n /e5 des        
aan/oots ontkom54  ,het is ev5e5s ze]   
kwalijk te nem51 als e5 dom9ee zi* wil  
bemoei5 met de keuze d] li$]5 en altijd 
d5k5d aan zijn preek1 li$]5 wil uitzoek5
 9 v]b& met d5 inh\d da>van4 ,het is be/
 mogelijk1 dat de door hem aangewez5    
li$]5 uit/ek5d pass5 bij d5 tek/ en ze] 
geliefd zijn bij het volk1 ma> alle5 de 
organi/ weet ( de wijz5 ervan 9 het     
li$]5boek v]hev5 ( platte muziek zijn4  

,de wijsjes vall5 zoo 9 d5 smaak van het
 publiek miss*i51 dat i$] er na> haakt  
ze te z+5 met zijn geheele h>t en uit   
volle bor/1 ma> de organi/ v]bleekt van 
s*rik e5v\dig bij de g$a*te1 dat e5     
duiz5dtal m5s*5 zi*1 om zoo te zegg51 te
 go$ zull5 do5 aan zijn lekk]nij4 ,het  
is e5 voorre*t1 en op zijn m9/ g5om5    
blijft het altijd nog de vraag ( het wel
 e5 re*t is1 dat zij 9 het geheel mog5  
z+52 ma> als het toege/aan wordt1 dan   
moet5 zij met bev+ en vreeze hun vreugde
 g5iet54  ,e5 van de voornaam/e pog+5   
van e5 degelijk5 bes*aafd5 organi/--er  
zijn uitzond]+51 dat h]9n] ik mij nog   
dankba>--is bek5de zangwijz5 uit te     
roei5 en ze te v]vang5 door arrangem5t51
 die ges*ikt zijn om de ,geme5te te le]5
 zwijg54 ,ik v]nam e5s e5 geval--en als 
ik zoo iets hoor1 dan weet ik niet me]1 
hoe het met mijn bro$]5 ges*ap5         
/aat--wa>bij e5 dom9ee 9 e5 gloei5d5    
toorn ont/ak teg5 e5 organi/1 omdat deze
 v]hev5 p]soon e5 wijs op zijn eig5 h&je
 _h uitgevond5 voor ,rots d] ,eeuw51 die

 de v]gad]+ 9 diepe bewond]+ de$        
wegz9k51 als het w>e 9 e5 s*oon5 droom4 
,niets v]bitt]t me] e5 muzikaal ge/el   
dan te hoor51 dat het volk1 dat altijd  
bezield is met e5 ongezonde bege]te om  
e5 vreugdevol g]aas te mak51 zi* mee/]  
maakt van e5 w]kelijk s*oone wijs en ha>
 lat] totaal ong5ietba> maakt voor fijne
 oor54 ,niets is noodzakelijk] dan d5   
l(zang d] ,geme5te te vrijw>5 teg5 deze 
v]ke]dh$5 en da>om dadelijk op te h\d5  
met het gebruik5 van al 0 het de edel/e 
wijze1 als de m5s*5 ha> e9delijk gepakt 
hebb54  ,alle5 onafgebrok5 waakzaamheid 
van de zijde van d5 organi/ kan de      
muziek beho$5 teg5 d5 /roopto*t d]      
,geme5te1 want de li$5 zijn zoo vol     
zotte e]zu*t1 dat zij zelfs er zi* toe  
zull5 zett5 om vreemde wijz5 te le]5 en 
9 d5 loop van e5 ma& het koor zull5     
ov]/elp5 met muziek1 die m5 voornem5s 0 
buit5 hun b]eik te h\d52 en de          
dw>sdrijv]ij van e5 pr$ikant1 die de    
,geme5te helpt bij di5 v]rad]lijk5 inval
 op e5 &]mans grondgebi$ v]di5t al de   

moeielijkh$51 die hem da>door te beurt  
vall54  ,er w>5 tijd5--en sommig5 onz]1 
die niet me] tot de jonge li$5 behoor51 
h]9n]5 ze zi*--dat ge5 enkel in/rum5t   
w]d gebruikt bij d5 e]$i5/ en to5 alle  
hulp van iets d]gelijks1 met uitzond]+  
van e5 /emvork1 w]d bes*\wd als e5      
t]ugke] tot de beg9sel5 van het ,oude   
,te/am5t4 ,ma> dit w>5 tijd5 van        
dui/]nis4 ,h$5 lev5 we e*t] 9 e5 me]    
v]li*te eeuw4 ,e5 ,geme5te zal miss*i5  
teg5woordig zoo we9ig aan e5 dom9ee     
gev51 dat zijn vr\w nauwelijks weet1 hoe
 ze aan fatso5lijke kle]5 voor het      
huisgez9 moet kom52 zij zal welli*t     
niets1 dat de moeite wa>d is1 bijdrag5  
voor uitw5dige z5d+ ( voor              
ziek5v]zorg+--er is ge5 ,geme5te1 die   
e]bi$ voor zi* zelf heeft en niet zal   
zorg drag5 e5 orgel te bezitt54 ,m5s*51 
die hun h>t v]h>d5 teg5 de mee/ nuttige 
liefdadigheid zull5 bijdrag5 voor e5    
orgelfonds en wat niet door ins*rijv+5  
v]kreg5 kan word51 zal door e5 baza> met
 lot]ij opgebra*t word54 ,wanne] het    

orgel wordt bespeeld door e5 erk5d      
musicus1 die van v]re is gehaald1 dan   
zal de ,geme5te di5 man met ontzag      
aanzi5 als e5 bov5natuurlijk wez5 en zij
 zal de gebeurt5is bes*\w5 als van me]  
gewi*t dan e5 h]lev+ van d5 godsdi5/4   
,m5 zal t5 ze]/e v]baasd /aan ov] de    
kra*t en de v]s*eid5heid van het geluid1
 dat hij uit het in/rum5t haalt en als  
hij de ,vox-,humana 7regi/] d]          
m5s*elijke /em7 gebruikt1 dan kunn5     
mo$]s van gez9n5 niets me] do5 dan elk&]
 aankijk5 en met het ho(d s*udd51 als   
hoord5 zij geluid5 uit de &]e w]eld4    
,wanne] hij beh5dig d5 dond] naboot/    
door het orgel 9 volle kra*t te zett51  
dan zull5 de ho(d5 d] ,geme5te zi* zelf 
door teek55 gelukw5s*51 omdat i$]e5 nu  
kan zi51 dat m5 volle wa> voor zijn geld
 heeft gekreg54  ,nadat de voordra*t is 
afgeloop51 speelt de groote man nog wat 
voor zijn eig5 g5oeg5 en wanne] gewone  
m5s*5k9d]5 tot hem kunn5 doordr+51 dan  
vraagt e5 groep van e]bi$ige ambtsdrag]s
 hem1 wat hij d5kt van het orgel4       

,welli*t geeft hij dan op bes*]m5de en  
voorzi*tige mani] zijn go$keur+ te k5n51
 ma> hij zorgt er voor go$ het getal    
regi/]s aan te gev51 die nog aangebra*t 
moet5 word5 en aan te wijz51 welke      
v]bet]+5 nog vol/rekt noodzakelijk zijn4
 ,ind]daad doet hij de g$a*te oprijz51  
dat zij nog ma> e5 beg9 van e5 orgel    
hebb5 en dat de voltooi+ ervan vele j>5 
zal dur5 en e5 e9delooze geleg5heid zal 
aanbi$5 tot het uitgev5 van geld4       
,miss*i5 zal hij zoo go$ zijn te zegg51 
dat e5 duiz5d guld5 drie1 vi]1 be/e$    
voor e5 ( twee v]bet]+51 die hij 9 de   
gauwte 9 s*ets br5gt1 het in/rum5t vrij 
bruikba> zull5 mak5 voor e5 gewoon      
organi/2 ma> hij zal h5 v]lat5 ond] d5  
indruk1 dat de ,geme5te m9/5s ti5 ja>   
lang al ha> geldelijke hulpbronn5 zal   
di55 uit te putt5 om het ges*ikt te mak5
 voor e5 mee/]1 zooals hij4  ,indi5 de  
,geme5te e5 we9ig 9 de hoogte ge/ok5 is 
door het bezit van e5 orgel1 dan zal    
niets zoo ze] de ijdelheid en de        
zelfmisleid+ ka/ijd5 dan het bezoek van 

e5 musicus1 die e5 exam5 heeft afgelegd 
en v]s*eid5e lett]s a*t] zijn naam      
heeft2 en indi5 iem& zijn raad v]da*t   
maakt als die van e5 al te vitlu/ig     
spel] en v]ond]/elt dat er nu v]d] ge5  
twi/ ov] dat orgel zal wez51 dan is zek]
 zijn onnoozelheid a&o5lijk en e5       
bewijs1 dat hij nooit iets te mak5 heeft
 gehad met muziek9/rum5t5 op plaats5 van
 op5b>5 e]$i5/4  ,welke beproev+5 de    
,geme5te te vor5 moge gehad hebb5 door  
to*t 9 het geb\w ( kwe/ies ov] v]w>m+ ( 
geldelijke moeielijkh$5 ( ru/v]/or+ door
 opro]l+51 al deze zak5 zijn m9d] dan   
niets 9 v]gelijk+ van de buit5sporigh$5 
en eis*5 9 v]b& met ha> nieuwe orgel4   
,als de lu*t er9 gebra*t wordt door w]k5
 met de h&1 dan blijkt het zoo groot1   
dat twee blaz]s noodig zijn en da>om    
wordt er voorge/eld e5 hydraulis*e ma*9e
 aan te s*aff54 ,deze ma*9e w]kt        
gewoonlijk twee van de vi] ,zondag5     
niet1 omdat er ge5 druk g5oeg te krijg5 
is en dan moet5 e5ige l$5 d] ,geme5te de
 blaasbalg5 bew]k5--als m5 t5 m9/e zoo  

wijs is gewee/ die te lat5 zitt5 voor   
voorkom5de geleg5h$5 en vrdat zij kla>  
zijn met hun w]k hebb5 de diak5s1 wel   
=s* geb\wd ma> niet gewoon aan h&5>beid1
 e5 heel nieuwe g$a*te omtr5t dat orgel 
gekreg5 en bepal5 zij zi* voortaan bij  
hun pli*tpleg+5 tot de ,hebreeuws*e     
taal4  ,langzam]h& zal iem& de me5+     
tra*t5 +ang te do5 v9d51 dat het orgel  
behoort bespeeld te word5 met           
electriciteit en de ,geme5te1 ma> vooral
 de dom9ee en zij1 die bevel vo]5 9 de  
afdeel+ muziek1 kom5 nu te wet51 wat    
eig5lijk w$]wa>digheid beteek5t4 ,de    
v]&]+ zal1 na> gezegd wordt1 zes wek5   
dur5 en betrekkelijk we9ig te b$uid5    
hebb54 ,ind]daad is er e5 ja> mee       
gemoeid1 met nog e5ige ma&5 als         
toevoegsel1 en g$ur5de di5 tijd heeft de
 ,geme5te de geleg5heid de v]s*ill5de   
sam5/ell5de deel5 van ha> orgel te      
bezi*tig5 9 de zaal en 9 de lokal5 voor 
bijbellez+ en de doorgang5 en 9 de      
nev5geb\w51 wa> het ligt 9 geheimz9nige 
/ukjes en brokjes4  ,9 di5 tuss*5tijd   

zull5 de l$5 d] ,geme5te v]get5 hebb51  
dat het onmogelijk is voor welopgevo$e  
li$5 ,god te lov5 zond] in/rum5tale     
muziek en 9 l\t]e onnad5k5dheid zull5   
zij h>telijk] z+5 dan zij 9 de laat/e   
ti5 ja> g$aan hebb54 ,da> er ge5 orgel  
is1 moet5 bek5de wijz5 word5 opgegev5 en
 de m5s*5 zull5 v]l( hebb5 ,god te v]e]5
 uit volle bor/4 ,wanne] onwet5de       
vreemdel+5 9 de k]k kom51 die zi* niet  
h]9n]5 dat er e5 orgel is1 dan zegg5    
zij1 dat zij nooit 9 hun lev5 bet] hebb5
 hoor5 z+5 en het koor zal zi* bele$igd 
gevoel5 door de complim5t5 ov] de mani]1
 wa>op het de v]gad]+ leidt1 da> er     
imm]s ge5 deftig koor is--e5 pa>        
uitgezond]d--dat het niet als e5        
onbes*aamdheid bes*\wt1 wanne] de       
,geme5te het durft volg5 en dat er niet 
op /aat alle5 zijns weegs te gaan4  ,als
 het orgel e9delijk we] 9 elka> zit en  
de dag aanbreekt1 dat er we] op gespeeld
 kan word51 bewe]t de ,geme5te v]rukt te
 zijn2 ma> zij heeft to* e5 boosa>dig   
gevoel1 dat de dag5 h>] vrijheid voorbij

 zijn4 ,het 0 voor de l$5 d] ,k]k       
miss*i5 nog mogelijk1 te tra*t5 uit de  
v]te e5 orgel te volg51 door wat]       
g$rev51 en ge/eund door e5 da>aan       
gev5r$igd koor2 ma> zij zull5 niet de   
/\!id hebb5 zi* te bemoei5 met e5 orgel1
 dat electris* 9 beweg+ gebra*t wordt en
 dat bijge/aan wordt door e5 nog v]hev5]
 koor4 ,indi5 de ,geme5te e*t] al       
gewillig is uit e5 gevoel van           
beleefdheid te zwijg51 dan wordt het    
electris*e orgel niet door zulke te]e   
beweegr$55 behe]s*t1 want de            
buit5sporigh$5 ervan zijn e9deloos4 ,als
 het vrijwillig er 9 toe/emt vooruit te 
spel51 dan zal het e9dig5 9 e5 lang1    
welluid5d gejank1 wa>voor niem& d5      
organi/ aansprakelijk kan /ell51 en het 
zal e5 ev5 welluid5d getoet do5 hoor5   
ond] het geb$1 welke geluid5 miss*i5    
b$oeld zijn als antwoord51 ma> niet als 
zoodanig zijn ge>range]d2 en dan midd5 9
 e5 ,te ,deum zal het1 t5 gevolge van d5
 e55 ( &]5 bijzond]5 aanleg tot het     
/i*t5 van v]w>r+1 heil zoek5 9 e5       

h>dnekkig zwijg54 ,g$ur5de de e]/e zes  
ma&5 na de op5+ zal het ond] dokt]s h&5 
blijv5 en g$ur5de het da>aanvolg5de ja> 
zal het m9 ( me] behept blijv5 met de   
gewoont5 van e5 vroolijke en            
wispelturige jeugd en de ,geme5te zal   
he5 en we] sl+]5 tuss*5 twee me5+51 e5  
geheime tevr$5heid1 wanne] het orgel    
niet speelt1 zoodat er e5 kans is op    
vrijheid bij het z+5 en e5 /]ke bege]te 
om het op e5 k> te lad5 en het 9 de e]/e
 de be/e rivi] te do5 w]p54  ,wat het   
orgel1 bij b\w en v]nieuw+ en v]groot+  
en /emm+1 elk ja> ko/ aan r5te van      
kapitaal en aan loop5de uitgav51 z\     
voldo5de zijn om e5 z5del+ te ond]h\d5 9
 e5ig vreemd l& ( om e5 dom9ee te /eun5 
9 e5 arme /adswijk2 en wat het d5       
organi/1 die zoo ongeve] van alles de   
s*uld krijgt1 ko/ aan bezorgdheid1      
t]wijl de go$e man gewoonlijk e5 uur vr 
d5 di5/ 9 zijn hemdsm\w5 aan het tobb5  
is 9 zijn s*uilhoek en wat het d]       
,geme5te ko/ aan voortdur5de v]bitt]+1  
z\1 indi5 het 9 gelds wa>de kon word5   

uitg$rukt en v]m5igvuldigd met het      
aantal d] ,k]k51 die dan van e5 orgel   
v]lo/ z\d5 zijn1 voldo5de zijn om de    
s*uld5 te delg5 van de geheele uitw5dige
 z5d+ van de ,angelsaksis*e w]eld4      
,mijn eig5 ond]v9d+ van e5 koor en ook  
van e5 organi/ is e5 ze] aang5ame en e5 
van de bijzond]e zeg5+51 die ik niet    
wa>dig b52 ma> ik beweeg mij 9 de w]eld 
en ik hoor van tijd tot tijd iets4 ,da> 
e5 koor1 zooals m5 v]mo$t1 be/aat uit e5
 zek] aantal uitgelez5 p]son51 mann5 en 
vr\w51 die begaafd zijn met muzikaal    
gehoor en pra*tige /emm5 en die liefde  
hebb5 voor de mee/ te$]e en gee/elijke  
van alle kun/5--de mee/ bes*aafde li$5  
feitelijk 9 e5 ,geme5te--is m5 g5eigd   
aan te nem51 dat de heele atmosfe] van  
e5 koor vol liefde en vr$e is4 ,to*     
word5 soms g]u*t5 v]nom51 als( de twi/5 
9 sommige k]kkor5 alle5 9 hevigheid     
kunn5 ov]tr(f5 word5 door de vurigheid  
van e5 v]e5ig+ van ,i]s*e patriott5 en  
dat er niets zoo kle+ee/ig en           
onbeteek55d kan zijn ( het is 9 /aat e5 

koor 9 vlam te zett54 ,alles is aanleid+
 tot erg]nis1 zelfs e5 niets3 de        
directeur van het koor geeft iem& e5    
plaats1 die hem niet bevalt1 laat hem ( 
ha> e5 p>tij z+51 die ha> ( hem niet    
aan/aat1 maakt e5 aanm]k+ ( geeft e5    
pluimpje aan d5 v]ke]d5 p]soon1 e5 kori/
 waagt e5 opm]k+1--dit alles zijn ev5   
zoo veel bronn5 van erg]nis voor d5     
fijngevoelig5 koorzang]4 ,hij beg9t te  
pruil51 maakt onaang5ame opm]k+51 neemt 
ontslag ( is oorzaak1 dat e5ige &]5 het 
do5 en dan bij de e5 ( &]e groote       
geleg5heid nem5 al de koorl$5 ontslag en
 nem5 e5 zoo gewi*tige h\d+ aan1 dat de 
gebeurt5is ev5 belangrijk bes*\wd wordt 
als e5 oorlog4 ,9 het algeme5 mag e5    
koor zoo'n /&je wel1 want het geeft e5  
prikkel aan e5 kun/5a>sge/el4 ,ma> er   
zijn to* e5ige m5s*51 die niet t5 volle 
deel5 9 die blijds*ap4 ,e5 van dez5 is  
de arme dom9ee1 die zi* op e5 go$5      
,zondag 9 de moeielijkheid bev9dt zijn  
eig5 voorzang] te zijn en die als       
middela> moet di5/ do5 bij elk          

twi/gesprek2 en de &]5 zijn de lidmat5  
d] ,geme5te1 die geva> loop5 ook 9 vlam 
gezet te word5 door de vonk5 van dez5   
muzikal5 br& en die nooit zek] ervan    
zijn ( zij niet d5 e5 ( &]5 ,zondag     
v]pli*t zull5 zijn zelf te z+54  ,er    
zijn oog5blikk51 ma> miss*i5 zijn het   
dwaze1 dat e5 zek] iem& met ov]drev5 en 
beteek5isvoll5 spijt t]ugd5kt aan e5    
dorpsk]k1 wa> e5 voorzang] het van ouds 
bek5de en geerde s*ots*e wijsje         
,m>tela>s*ap aanhief met e5 kra*tig5    
toon en wa> e5 v]gad]+ van mann5 en     
vr\w5 met held]e /emm5 en /]ke long5 die
 wijs volgde1 t]wijl ge5 enkele zweeg en
 het geheele li$ gezong5 w]d vol vuur1  
met hi] en da> e5 bas- en e5 t5or/em1   
zelfs miss*i5 e5 alt/em er tuss*5 9 om  
de muziek voll] te do5 kl9k54 ,en er    
zijn &]e tijd51 dat diezelfde zek] iem&1
 die to* eig5lijk bet] moe/ wet51 ze]   
ontro]d is 9 zijn h>t1 wanne] hij bij e5
 z5d+sbid/ond de m5s*5 e5 van die wijz5 
hoort z+5 die miss*i5 ge5 ze] go$e      
muziek zijn en die voornamelijk zi* le55

 tot luid gezang1 ma> t]e*t             
opwekk+sli$]5 g5oemd word51 omdat zij de
 ziel v]kwikk5 en uitdrukk+ gev5 aan de 
blijds*ap di] ziel1 die voor het e]/    
erva>t1 dat ,god ha> lief heeft en tot  
ha> r$d+ ,zijn e5ig5 en veel geliefd5   
,zoon heeft gegev54  ,het is e5 go$ d+1 
dat m5 hij d5 l(zang t] e]e ,gods de    
hulp heeft van d5 go$5 smaak en de      
muziek1 ond]ges*ikt aan de re*t5 d]     
m5s*51 ma> het be/e is1 dat de m5s*5 z+5
 met lipp51 die ,god op5t en uit h>t51  
die v]lo/ zijn op ,golgo?a4     ,,vii4  
,,e5 ,,eig5 ,,bank4   ,er zijn heel wat 
v]&]+5 gekom5 9 de inw5dige inri*t+ van 
de k]k s9ds de tijd5 onz] vad]51 ma> ge5
 v]&]+ is van me] beteek5is dan die     
vrije plaats51 die 9 v]h\d+ van ev5veel 
gewi*t is als de v]m9d]+ van de         
voorre*t5 9 ,engel& en de afs*aff+ van  
/aatkundige onbevoegdheid4 ,m5 h]9n]t   
zi* de go$e dag5 van ouds1 die wij voor 
e5 groot g$eelte go$ noem51 omdat zij   
oud w>5 en nu omslui]d zijn door e5     
nevel van e]bi$ige g5eg5heid4 ,m5 ziet  

de lange rij5 van familiebank51 elk     
zorgvuldig afges*eid5 van alle &]e en   
door e5 deur1 die van b9n5 geslot5 w]d  
met e5 /evig5 gr5del ( 9 geval dat de   
bezitt] van hoog]5 /& 0 met e5 kle9     
kop]5 b\tje1 afges*eid5 van het publiek 
9 de gang54  ,indi5 de huurd] van de    
bank behoorde tot de hoog/e kr+5 van het
 di/rict1 dan b$ekte hij ha> met        
lak5--rood ( gro5--1 legde er e5 kuss5 9
 van drie duim diep--1 dat 9 zijn plooi5
 het /( v]borg van vijf5tw9tig ja>--en  
e5 ka/je voor ,bijbels1 go$ geslot51    
wa>9 de boek5 voor de godsdi5/oef5+     
beveiligd w>5 teg5 vreemde h&54 ,er w>5 
ook bankjes van e5 ze] /evige makelij1  
niet om er op te kniel5--want niem&1 die
 9 zulk e5 bank ?uis hoorde1 z\ er ooit 
aan g$a*t hebb5 zulk e5 ongepa/e h\d+   
aan te nem5--ma> om er gemakkelijk de   
voet5 op te zett54  ,en er 0 zelfs zoo  
iets als e5 plankje1 wa>op de elleboog  
gemakkelijk kon leun51 opdat e5 arme    
zitt] geleg5heid _h zijn ho(d op te h\d5
 met zijn h&1 t]wijl hij na> de preek   

lui/]de4  ,het 0 e5 belangwekk5d gezi*t 
en m5 d5kt er nog met g5oeg5 aan1 hoe de
 plaatselijke wa>digheidsbekl$] des     
,zondagsmorg5s de k]k inkwam om bezit   
van zijn /]kte te nem5 en deel te hebb5 
aan d5 e]$i5/4 ,de bankopsluit]1 e5     
slimme oude man1 opgebra*t 9 e5         
k]katmosfe] en op wi5s gezi*t zelfs de  
mee/ dui/]e le]/ell+5 te lez5 /ond51 die
 e5 ambtelijk gesprek _h gevo]d met de  
diak5s en die vijftig l$5 van de smalle 
geme5te _h lat5 voorbij gaan zond] hun  
me] dan e5 nauw m]kba> knikje en e5     
opm]k+ ov] het we] wa>d te keur5--met   
heel ond]drukte /em geuit--komt na> vor5
 om de ho(d5 d] synagoge te ontvang5 en 
h5 na> hunne zetels te geleid54 ,hij    
gaat h5 voor met /atig5 tr$ door de     
gang51 no* t] re*t]- no* t] l9k]zijde   
omzi5de1 gevolgd door de vr\w van       
,dives1 a*t] ha> de k9d]51 a*t] dez5 d5 
vreemdel+1 die tijdelijk b9n5 hunne     
poort5 gehuisve/ 01 en1 e9delijk heel   
a*t]aan1 d5 zelf-voldan5 en v]hev5      
,dives zelf4  ,bij aankom/ aan de deur  

van de v]/]kte he]5plaats1 kijkt de     
bankopsluit]1 t]wijl hij beh5dig de deur
 op5t met n h& en ronddraait op n voet1 
d5 opto*t a*t] de op5 deur 9 het gezi*t1
 t]wijl deze nog halfweg de doorgang is4
 ,hij maakt e5 li*te buig+ en kijkt re*t
 voor zi* uit1 e]bi$ig1 ma> to* niet    
onbewu/ van de plaats1 die hij inneemt  
ond] de be/uurd]s d] ,k]k1 t]wijl de l$5
 van de familie e5 voor e5 b9n5kom5 en  
hunne plaats5 innem51 totdat er e9delijk
 nauwelijks plaats ov]blijft voor d5    
groot5 man zelf4 ,het is e*t] voldo5de1 
als hij zi* ma> jui/ kan ne]zett51 want 
9 dat geval is de invlo$ van e5 zwa>    
li*aam zoodanig1 dat de ruimte er door  
+5om51 langzam]h& groot] wordt1 t]wijl  
de li*t]e li*am5 9 de bank als van zelf 
inkrimp5 ond] d5 di5/1 totdat ,dives    
e9delijk op zijn gemak zit4  ,zek]1 het 
_h e5ige moeite geko/ om de deur te     
sluit5 en ond] d5 di5/ hoorde m5 ha>    
vaak krak5 en m5 kon niet help51 dat m5 
hoopte--ma> dat 01 to5 m5 nog jong      
0--dat door het e5 ( &]e =tu9tje de deur

 e5s z\ loss*iet51 en dat ,dives1 die er
 al te /]k op leunde1 t]ne] z\ kom5 9 de
 doorgang4  ,de b\t e*t]1 om niet te    
zegg5 de s*>ni]5 er bij1 0 /evig gemaakt
 en de bankopsluit] zag wel1 dat alles 9
 orde is zo[el met het oog op veiligheid
 als op wa>digheid1 en dan g+ hij /atig 
we] t]ug na> de k]kdeur1 niet onbewu/   
ervan1 dat hij zi* l(felijk _h gekwet5  
en dat hij t5m9/e e5ig5 indruk _h       
gemaakt bij het ple*t/atig n$]zett5 van 
d5 rijk5 man en zijn familie 9 hun bank4
  ,dives ontsluit het bijbelka/je met e5
 sleutel1 die beve/igd is aan zijn r+ en
 deelt de boek5 uit1 als( het e5        
prijsuitdeel+ 0 9 e5 s*ool1 t]wijl de   
mo$] van het gez9 aan de jong/e l$5     
zoodanig voorraad lekk]s geeft als      
voldo5de zal zijn om uitgeputte s*epsels
 teg5 de twee volg5de ur5 te do5 /&     
h\d54  ,het geval kwam voor1 dat ,dives 
ongehuwd 0 en niets &]s _h dan zijn eig5
 hoogwa>digheid om zijn he]lijkheid te  
bezett52 ma> de ple*tige b9n5kom/       
ges*i$de geheel op dezelfde wijze en hij

 zette zi* met wa>digheid aan het e9de  
d] e5zame bank4 ,en als gij z\dt        
v]ond]/ell51 dat de e5 ( &]e vreemde1   
die e5 plaats wilde hebb51 9 ,dives'    
bank w]d ond]gebra*t1 dan z\dt gij toon5
 ge5 v]/& te hebb5 van de bes*eid5heid  
van d5 bankopsluit]2 en als gij u       
v]beeldt1 dat iem&1 die zoo ma> e5s de  
k]k b9n5liep1 z\ probe]5 om b9n5 te dr+5
 9 die maje/ueuze l$ige plaats1 dan kan 
uw v]beeld+ /]k g5oeg zijn1 ma> zij is  
nog niet be/& teg5 de uitdrukk+ op het  
gelaat van ,dives4  ,vreemdel+5 kwam5 9 
vroeg] dag5 niet 9 k]k51 t5zij als ga/5 
van e5 d] families1 omdat i$] zijn eig5 
k]k _h en da> g+ hij he5 door reg5 en 9 
de br&5de zon1 wie er ook preekte en wat
 er ook da> ( eld]s te do5 04 ,de m5s*5 
po*t5 er 9 die dag5 op1 dat zij nooit   
rondzwi]v5 en het _h kunn5 gebeur51 dat 
e5 geheel onbek5de vreemdel+ d5         
bankopsluit] _h do5 wankel51 ma> dan z\ 
hij hem1 da> hij /e$s zi* zelf gelijk   
bleef1 9 elke gebeurlijkheid1 na> zijn  
eig5 bank gebra*t hebb51 die1 met het   

oog op om/&igh$51 di*t bij d5 preek/oel 
01 zoodat de zw]v] niet behoefde inbreuk
 te mak5 op het eig5dom van e5 en &] en 
tev5s ond] behoorlijk toezi*t ge/eld    
w]d4  ,wanne] de k]k vol 01 dan zag m5  
het ha> aan1 dat zij /evig en           
e]bi$wa>dig 02 dan wekte zij ook de     
g$a*te op aan wa>digheid en welva>t en  
het is billijk erbij te voeg51 dat ook  
e5 geur van gez9se5heid en huiselijk5   
wel/& u ze] aang5aam en troo/5d a&e$ 9  
die geme5te van d5 oud5 tijd4  ,als e5  
oud]wets* man en iem&1 die miss*i5 al te
 ze] +5om5 is met het v]l$5e1 met al    
zijn f\t51 w5s*t ges*okt te word51 dan  
heeft hij alle5 ma> e5 van de h$5daags*e
 k]k5 te bezoek5 van d5 nieuw/5 trant1  
die gewoonlijk vrij en op5 heet51 als(  
het h]b]g5 w>5 ( /ukk5 wa>deloos l&1 wa>
 e5 hoop vuilnis 0 ne]gegooid4 ,het op5 
zijn is zoo v] mogelijk uitge/rekt1 want
 niet alle5 zijn er ge5 deur5 aan de    
bank5 en ge5 ka/jes voor de ,bijbels en 
ge5 rugbekle$+ en ge5 kuss5s1 wa>9 gij  
kunt weg z9k51--miss*i5 zijn er         

vlo]matt5 en bidbankjes--en is er       
nauwelijks e5ige afs*eid+ tuss*5 de     
bank51 ma> welli*t zijn er 9 het geheel 
ge5 bank51 alle5 /oel51 en gij /eekt uw 
psalmboekje 9 e5 rekje aan d5 rug van d5
 /oel van uw voorman1 die gaat v]zitt51 
als gij dat doet en gij knielt teg5 di5 
/oel--als er t5m9/e mogelijkheid is om  
te kniel5--en dan geeft gij uw voorman  
e5 duw1 wat hij natuurlijk kwalijk      
neemt4 ,het spreekt vanzelf1 dat er ge5 
bankopsluit] is1 omdat er ge5 bank5     
behoev5 op5 g$aan te word5 en me] dan   
dat1 er is ge5 bijzond]e plaats voor u  
om te gaan zitt51 om de e5v\dige rek51  
dat ge u kunt n$]zett51 wa> ge wilt en  
elk5 ke] erg5s &]s kunt ne]vall51 indi5 
ge dat wilt4  ,ge5 pelgrim ( vreemdel+  
behoeft zi* te s*am5 9 e5 h$5daags*e    
k]k1 want alle m5s*5 die er zijn1 v]ke]5
 9 dezelfde om/&igh$5 als hij2 all5 zijn
 vreemdel+51 da> zij ge5 re*t hebb5 op  
e5 duim bre$ gronds1 en all5 zijn       
pelgrims1 da> zij ge5 tweemaal op       
dezelfde plaats behoev5 te zitt54 ,niem&

 kan zi* beklag5 ov] de zelfzu*t van    
&]51 want alle d+5 zijn geme5s*appelijk 
bezit4  ,wanne] ,dives1 opgeslot5 a*t]  
zijn deur1 de$ d5k5 aan uitsluit+1 dan  
kan tot zijn v]d$ig+ word5 aangevo]d1   
dat het de uitsluit+ 01 die             
huiselijkheid beteek5t1 en 9 die bank 0 
e5 kle9e geme5s*ap--die het huisgez9 is4
 ,en als er iets gezegd kan word5 voor  
algeme5e vrijheid en op5heid op grond   
van de ,*ri/elijke bro$]s*ap en         
m5s*elijke gelijkheid1 dan klampt m5 zi*
 to* nog va/ aan het gelo(1 dat m5 re*t 
erop heeft ond] zijn eig5 te zijn--dat  
is te zegg51 met zijn vr\w en zijn eig5 
k9d]5--9 het huis van ,god1 en dat m5   
het be/ ,god zal v]e]51 wanne] m5 9     
e5igsz9s afgeslot5 kr+ is4  ,miss*i5 zal
 e5 bezoek] zi* vrij] gevoel5 9 e5 vrije
 en op5 k]k1 ma> da> /aat teg5ov]1 dat  
het huisgez9 9 /ukk5 gebrok5 wordt aan  
de deur en ge5 gem5gde m5igte kan ooit  
e5 zoo /]ke ,geme5te vorm5 ( e51 die e5 
zoo geweldig5 indruk maakt op het gezi*t
 als de lange rij van bank51 laat ons 9 

dit geval zegg51 zond] deur5 en /(fe]+1 
ma> wa> to* 9 elk e5 huisgez9 zit1 met  
de mo$] aan het ho(d van de bank1 d5    
vad] aan het a*t]e9d en de jongel+5 en  
jonge do*t]s tuss*5 die beid5 94 ,want  
de familie be/ond e] dan de ,k]k en als 
de ,k]k iets &]s zal zijn dan e5        
prie/]lijk eig5dom ( e5 zaal voor       
voordra*t51 dan behoort zij te b]u/5 op 
het huisgez94  ,de bank is e5 getuig5is 
voor de familie en behoort geh&haafd te 
blijv51 zond] de deur51 en het komt er  
vol/rekt niet op aan ( iem& hond]d guld5
 p] ja> huur betaalt voor zijn bank (   
drie guld54 ,de ma*!bb5d5 9 de ,k]k     
moet5 er voor zorg51 dat i$] gez9%o(d   
zijn eig5 bank heeft1 met voldo5de      
ruimte er9 voor hem zelf1 zijne vr\w en 
de k9d]51 die ,god hun gegev5 heeft4 ,er
 is ge5 enkele r$5 te b$5k51 wa>om de   
rijke niet e5 fl9ke som z\ betal5 voor  
zijn tehuis 9 het k]kgeb\w4 ,en vel5    
onz] hebb5 nooit kunn5 begrijp51 wa>om  
niet e5 h&w]ksman ook iets z\ gev5 voor 
zijn k]kelijk tehuis4 ,behoort e5 ,*ri/5

 niet te do5 wat go$ is om zijn ,k]k te 
/eun58 ,i$] man1 die zi* zelf a*t1 w5s*t
 te betal5 voor zijn huis1 hetzij het   
groot ( kle9 is1 en iem&s e] is er mee  
gemoeid te won5 9 e5 armhuis1 wa> hij   
ge5 huur betaalt en afhankelijk is van  
het publiek4 ,het is vol/rekt niet      
noodig1 dat dit gevoel voor e5 eig5     
tehuis en p]soonlijke onafhankelijkheid 
v]loo*5d wordt 9 het ,huis ,gods1 ma>   
het s*ijnt e] w5s*elijk1 dat de man1 die
 w]kt en g5oeg v]di5t om e5 huis te     
ond]h\d5 wa> hij en zijn k9d]5 zes dag5 
van de week 9 e5 zek]e weelde en        
zelfa*t+ sam5lev51 ook zijn deel draagt 
9 de ond]h\d+ van het ,huis1 wa> zij    
,god v]e]5 op d5 zev5d5 dag4 ,het is e5 
armzalig s*epsel1 die wil duld51 dat e5 
rijke man zijn hui%uur betaalt voor de  
zes dag51 en ik b5 nooit 9 /aat gewee/  
e5ig ond]s*eid te zi5 tuss*5 het zijn   
van b$ela> op ,zondag ( e5 b$ela> te    
wez5 op ,ma&ag4  ,ik z\ er e*t] will5   
bijvoeg51 en met nadruk1 dat het bezit  
van e5 bank 9 d5 z91 wa>9 iem& zijn huis

 bezit1 e5 maat/af is voor k>akt] en e5 
geleg5heid tot ga/vrijheid4 ,da> is e5  
soort van m5s*51 wie het niet alle5     
spijt1 dat zij ge5 deur aan hun bank    
mog5 hebb51 ma> die lief/ hun bank z\d5 
will5 afsluit5 met e5 dak1 die het e5   
vreemdel+ kwalijk nem5 als hij er 9     
komt--(s*oon er ov]vlo$ van ruimte      
is--als 0 dat e5 p]soonlijke bele$ig+ en
 die vreemdel+5 zull5 v]jag51 indi5 zij 
bij ongeluk er9 gebra*t zijn vr hun     
aankom/4 ,als zoo'n man ma> e5 halve    
bank gehuurd heeft1 dan durv5 de        
k]k$i5a>s ge5 &]e huurd]s aannem5 voor  
de &]e helft1 omdat hij met h5 twi/5 zal
 ov] de vraag welke helft zij mog5      
bezett51 ov] de kwe/ie1 wie het e]/ moet
 b9n5 gaan1 ov] e5 li$]5boek1 dat niet  
op zijn plaats ligt ( ov] e5 vri5d1 di5 
zij e5s meebra*t5 en die twee duim van  
zijn plaats 9 bezit nam4 ,billijk]wijze 
zij gezegd1 dat die man 9 de k]k niet   
erg] is dan eld]s1 want hij is ov]al e5 
vlegel--jalo]s*1 twi/ziek1 onh]b]gzaam1 
onh&elba>4  ,ma> zet als e5 teg5wi*t    

teg5 zulk e5 misbruik van de bank nu e5s
 mijn be/5 oud5 vri5d ,j]emias ,go$h>t4 
,hij is nu alle5 met zijn lieve1        
bem9nelijke gade1 want de k9d]5 hebb5   
zi* e5 eig5 tehuis gevormd2 ma> hij h\dt
 de familiebank en wil 9 ge5 geval die  
opgev54 ,somtijds lijkt het d5 be/uurd]s
 van de k]k toe1 dat ,go$h>t wel e5     
banklooze familie bij zi* kan nem51 ma> 
zij dr+5 niet op de zaak aan1 da> zij er
 aan d5k51 hoe lang hij en de zijn5 de  
bank voor zi* gehad hebb5 en hoe go$ hij
 de l$ige ruimte gebruikt4 ,hij heeft e5
 tal van boezemvri5d51 die nu oud en    
grijs zijn en die van tijd tot tijd met 
hem en zijn vr\w na> de k]k kom5 en     
voel51 dat zij 9 ze] go$ gezels*ap zijn4
 ,hij heeft ook e5 groot5 kr+ van       
k5niss51 die bij hond]d5 geteld kunn5   
word51 en de p]son5 van di5 kr+ hebb5   
ook de gewoonte wel e5s b9n5 te kom5 en 
9 zijn bank te gaan zitt52 en als hij e5
 vreemdel+ aan de k]kdeur ziet1 dan kan 
,go$h>t niet lat5 e5 woordje tot hem te 
zegg51 hem welkom te heet5 en het be/e  

te w5s*54 ,als de vreemdel+ toevallig e5
 jonge man is1 dan neemt hij hem ond] d5
 arm en mee na> zijn bank en er be/aat  
veel kans1 dat hij hem na> zijn huis    
br5gt en t5 et5 vraagt en hem zegt1 dat 
hij ma> nooit alle5 op zijn kam]s moet  
blijv5 zitt51 ma> zijn huis moet bes*\w5
 als e5 tehuis4  ,en mevr\w ,go$h>t     
v]telt ha> vri5d9n5 met veel voldo5+ de 
grootte van d5 kalfsb\t1 di5 zij op     
,zondag5 hebb51 omdat1 (s*oon hun eig5  
zoons zijn he5gegaan1 zij to* nooit     
n$]zitt5 zond] e5ige jonge mann5 als    
ga/5 en mijnhe] ,go$h>t le]de h5 k5n5   
door de k]kbank4 ,indi5 de e5 ( &]e     
familie 9 de ,k]k logs heeft en behoefte
 aan zitplaats51 wel dan kom5 de k9d]5  
van de familie 9 de bank van ,go$h>t    
zitt5 en word5 met op5 arm5 ontvang54   
,gezeg5d mog5 zijn witte h>5 en         
s*]pz9nig gelaat zijn1 nooit is hij     
volkom5 gelukkig ( g5iet hij de preek t5
 volle1 t5zij hij zijn behoorlijk aantal
 ga/5 heeft2 da> zijn tijd51 dat hij er 
e5 teveel meebr5gt en dan w$ijv]5 de &]e

 bankbezitt]s om het e]/ e5 plaats aan  
,go$h>t aan te bi$54  ,zooals hij 9 de  
k]k is1 is hij tehuis1 h& en h>t geop5d1
 nooit tevr$51 t5zij vri5d5 kom5 en     
gaan1 nooit boos dan wanne] zij niet    
will5 blijv5 et5 bij hem1 nooit zoo     
v]heugd als wanne] hij e5 fl9ke w&el+   
maakt ( e5 praatje h\dt ov] d5 oud5 tijd
 met h51 aan wie hij v]bond5 is door    
hond]d b&5 van vri5delijke woord5 en    
dad54 ,zooals hij geh&eld heeft met alle
 m5s*51 vreemdel+5 zo[el als vri5d51 9  
zijn ,k]k en 9 zijn huis1 zoo zal ,god  
met hem h&el5 en wij kunn5 als zek]     
aannem51 dat hem e5 ga/vrije ontvang/   
wa*t da> wa> de k]k5 d] a>de v]&]d zijn 
93 het ,huis onzes ,vad]s4     ,,viii4  
,,de ,,fatso5lijke ,,b$ela>s ,,9 ,,onze 
,,k]k54   ,het is ge5 ov]drijv+1 wanne] 
m5 zegt1 dat m5 9 het gebruik dat iem&  
maakt van zijn geld e5 maat/af is voor  
zijn k>akt] en e5 op5b>+ van zijn a>d4  
,er zijn m5s*51 die geld v]liez5 door   
hun dwaa%$53 zoet5 inval2 da> zijn &]51 
die het uitgev5 t5 gevolge van hun      

ondeugd5--v]kwi/]s2 er zijn m5s*51 die  
het opg>5 met jalo]s*heid--gi]iga>ds2 er
 zijn er ook1 die het uitzett5 9        
weldad5--zij zijn de wijz54  ,wanne] ik 
zeg weldo51 dan d5k ik niet aan die     
onb]$5e]de liefdadigheid1 die ge5       
ond]s*eid maakt en die1 hetzij zij d5   
vorm aanneemt van aalmoez5 aan e5 lui5  
vagebond ( van e5 ruime gift tot het    
kweek5 van armla/ig51 e5 vloek is en ge5
 zeg51 e5 zonde en niet e5 pli*t4 ,wij  
behoev5 d5 raad van onz5 ,he] aan d5    
rijk5 jongel+ om zijn bezitt+5 te       
v]koop5 en aan de arm5 te gev5 niet     
lett]lijk op te vatt51 want (s*oon zulks
 miss*i5 het e5ige bewijs van opre*!id  
01 dat hij 9 die dag5 kon gev51 zoo z\  
het e5 groote ramp zijn 9 onz5 tijd4    
,indi5 e5 millionair zijn bezitt+5 te   
gelde maakte en de opbr5g/ uitdeelde    
ond] dat droes onz] bevolk+1 dat niet   
w]kt zoolang het kan b$el51 dan z\ hij  
het groot/ mogelijke nadeel do5 aan zijn
 m$em5s*54 ,indi5 diezelfde millionair  
zijn =tu9 gebruikt om geleg5heid te gev5

 tot e]lijk5 arbeid1 wa>door de m5s*5   
zi* zelf en hunne gez9n5 kunn5 ond]h\d51
 dan zal hij aan zijn m$em5s*5 d5       
groot/5 zeg5 v]s*aff51 die 9 zijn ma*t  
is4  ,wat het geval moge gewee/ zijn 9  
d5 oud5 tijd1 er kan niet ontk5d word51 
dat de man1 die 9 onze dag5 e5 fabriek  
ve/igt 9 e5 kle9e /ad ti5 maal bet] doet
 dan hij1 die zijn kapitaal z\ will5    
gebruik5 om e5 armhuis te /i*t54        
,wanne] e5 man behoorlijk voldaan heeft 
aan de eis*5 van zijn gez91 en wa>van   
hij go$ heeft zorg g$rag5 voor de       
aanvull+ d] fonds5 voor zijne zak51 dan 
zijn miss*i5 de be/e twee d+51 die hij  
kan do5 met het ov]tollige van zijn     
kapitaal1 het te gebruik5 om de k5nis   
van ,god te do5 br5g5 aan h51 die 9 de  
dui/]nis zitt5 ( de ons*atb>e gift e5]  
go$e opvo$+ te do5 toekom5 aan h51 die  
hong]5 en dor/5 na> k5nis4 ,het is zoo  
treurig1 dat vele m5s*5 niet hebb5      
gele]d te gev51 ma> het is ev5 treurig1 
dat vel5 niet wet51 wa> zij gev5 moet54 
,om go$ te gev51 moet m5 zo[el zijn ho(d

 als zijn h>t raadpleg51 en le]5 gev5 is
 e5 oef5+ van het bre9 zo[el als van    
iem&s gevoel4  ,er zijn ,k]k51 die ze]  
onv]/&ig gev5 en het geld1 dat zij      
uitgev5 om iets half go$ te do5 w>e bet]
 9 de zee geworp54 ,zij ond]h\d5 /i*t+5 
voor inw5dige z5d+ 9 arme wijk5 d] /ad1 
wat feitelijk niets &]s zijn dan        
inri*t+51 wa> propag&a gemaakt wordt    
voor paup]isme en de ,geme5t51 9 die    
wijk5 gevormd1 be/aan groot5deels uit   
li$51 die bezwa> hebb5 om tuss*5 twee   
maaltijd5 te w]k54 ,elk ja> word5 er    
v]slag5 op5ba> gemaakt1 die aantoon5    
hoeveel p]son5 de bije5kom/5 bezo*t5 en 
op h>tv]s*eur5de wijze rek5+ do5 van de 
ell5de1 die gel5igd is4 ,het is e5 feit1
 dat1 wanne] gij aan e5 bekwaam         
organisator zesduiz5d guld5 p] ja> geeft
 om 9 e5 fl9ke a*t]buurt te be/$51 die  
man da>1 wanne] ge ma> wilt1 e5 ,geme5te
 zal /i*t5 van e5 vijfhond]d l$52 en als
 de l$5 van de mo$]k]k er he5 w5s*5 te  
gaan en teg5woordig te zijn bij e5      
gee/driftvolle bije5kom/1 dan is het    

e5ig noodige da>toe1 dat e5 van de rijke
 k]kl$5 di5 avond als ga/he] funge]t4   
,de v]gad]+ zal ev5m9 uit e5 oogpunt van
 getal/]kte als uit dat van gee/drift   
iets te w5s*5 ov]lat5 en de lieve m5s*5 
van de rijke ,k]k zull5 na> huis gaan   
met het gevoel1 dat zij e5 bloei5de z5d+
 hebb5 en ontza*elijk veel go$s do51    
t]wijl er heel veel kans be/aat1 dat zij
 9 d5 godsdi5/ig5 z9 des woords 9 het   
geheel ge5 z5d+ hebb5 en dat hun geld   
onb]ek5b>e s*ade heeft b]okk5d4  ,ov]   
het geheel g5om5 kom5 z5d+s9ri*t+51     
ond]h\d5 op ruime s*aal door rijke      
,geme5t5 precies ov]e51 wat het z$elijk 
resultaat betreft met de armhuiz51      
ge/i*t door m5s*51 die me] geld hebb5   
dan zij wet5 te be/$5 en niet g5oeg     
h]s5s om te wet51 hoe het te gebruik54  
,wanne] het geld1 dat rond ge/rooid     
wordt 9 soepuitdeel+5 en d]gelijke      
/i*t+5 tot het in/&h\d5 van b$ela>s en  
hun gez9n51 gebruikt 0 voor het b\w5 van
 e5 d]gelijke k]k1 wa> de e]lijke arm5  
,god kond5 di55 met beh\d van zelfa*t+1 

( van gezonde won+51 wa> de w]km5s*5    
netjes kond5 won5 teg5 matige huur ( tot
 het in/ell5 van e5 beurs voor /ud5t51  
arm 9 geld ma> rijk 9 h]s5s om hun 9 de 
geleg5heid te /ell5 hoog] ond]wijs te   
g5iet51 dan z\d5 de maats*appelijke     
h]vorm]s r$5 hebb5 de ,k]k te zeg55 en  
de ,k]k z\ vrij wat me] go$s v]ri*t5 9  
de geme5s*ap4  ,e5 ,k]k van het         
,we/-,end behoeft e*t] jui/ niet na> het
 ,oo/-,end te gaan om zulk kwaad te     
v]ri*t51 want zij kan1 als zij dat wil  
e5 kweekplaats van fatso5lijke l&loop]s 
/i*t5 b9n5 ha> eig5 gr5z54 ,wanne] e5   
dom9ee en de lidmat5 zijn] ,k]k d5 naam 
hebb5 van e5 week h>t te bezitt51 wat   
dikwijls beteek5t dat zij wat zwak van  
ho(d zijn1 dan v]spreidt zi* dat nieuws 
wijd en zijd en het aantal bezoek]s d]  
godsdi5/oef5+ neemt onmiddellijk toe4   
,kle9h&ela>s1 die hun zaak tot bloei    
will5 br5g5 en niet uitsluit5d durv5    
v]tr\w5 op de deugdelijkheid d] go$]51  
die zij v]koop52 jonge li$51 die hun    
betrekk+ v]lor5 hebb51 omdat zij niet   

will5 w]k52 dames1 die het b5$5 zi* a*t5
 om iets te do5 voor ha> lev5sond]h\d en
 deskundig5 zijn 9 wat m5 z\ kunn5 noem5
 fatso5lijke /roopto*t52 onbekwame      
koopli$51 aan wie ge5 bank hond]d guld5 
cr$iet z\ will5 gev51 ma> die hop5      
duiz5d te krijg5 door middel van        
aanhal+5 uit de ,b]gr$e--kom5 zi*       
gezam5lijk n$]zett5 b9n5 de bes*utt5de  
mur5 van deze ,*ri/elijke s*uilplaats4  
,als m5 h5 wil geloov51 kom5 zij all5 om
 de uitmunt5d/e en a&o5lijk/e r$553     
omdat bijvoorbeeld hun vorige ,geme5te  
k\d 0 en zij 9 e5 w>m] atmosfe] w5s*t5  
te lev52 omdat zij e5 zeg5 ontv+5 ond]  
de pr$ik+ van d5 dom9ee en het als e5   
voorre*t bes*\w5 zijn zielszorg te      
g5iet52 omdat zij bege]5 e5ig go$ w]k te
 do5 en uit de v]te gehoord hebb5 van d5
 ijv] van deze ,geme5te2 ma>            
ho(dzakelijk weg5s het hooge gee/elijke 
/&punt van dom9ee en lidmat5 beid51 dat 
deze e5v\dige ziel5 als e5 magneet heeft
 getrokk5 na> hun natuurlijk tehuis4    
,hun eig5lijke r$51 om het 9 zuiv]      

,holl&s* te zegg51 is1 dat zij ge5 lu/  
hebb5 te w]k5 voor hun brood1 zooals    
e]lijke m5s*5 do5 en dat zij van plan   
zijn zi* op de ,*ri/elijke liefdadigheid
 te w]p54 ,zij /ell5 niet het m9/e      
belang er 91 wat de dom9ee preekt ( is1 
mits hij ma> ge5 oordeel des ond]s*eids 
hebbe2 zij kom5 alle5 en heel e5v\dig om
 te b$el54 ,zij zijn ze] bekwaam voor   
hun eig5 vak en hebb5 het fatso5lijk    
b$el5 opgevo]d tot de hoogte e5] s*oone 
kun/4 ,zij beg9n5 niet1 zoodra zij      
aankom51 te vrag5 en de all]slim/5 ond] 
h5 zull5 zelfs nooit ov] geld sprek54   
,hun w5s* is1 zooals zij aan d5 pr$ikant
 9 zijn /ude]kam] duidelijk mak5 e5     
b$eesdheid en kies*heid1 die e5 diep5   
indruk mak5 op hem1 als hij e5 e5v\dig  
vroom man is zond] erv>+1 niets &]s dan 
e5 hoekje 9 zijn k]k te hebb51 wa> zij  
kunn5 n$]zitt5 en zi* dr5k5 met de      
zuiv]e melk van het ,woord en het e5ige1
 wa>ov] zij zi* bekomm]d mak51 is1 dat  
zij 9 de e]/e zes ma&5 niet 9 /aat zull5
 zijn e5ig plaats5geld te betal5 ( iets 

bij te drag5 9 het fonds voor de z5d+4  
,zij hebb5 bet]e tijd5 gek5d en to5 0   
gev5 hun lev5sg5ot4 ,e5 groote teg5spo$ 
heeft de familie g$rukt en zij mak5     
onduidelijke toespel+5 op e5 groote som1
 v]lor5 ( door sle*t g$rag van e5       
familielid ( door e5 bankroet en nu zijn
 zij v]pli*t hoog/ zu9ig te lev54 ,hun  
/rijd om het be/aan1 de dom9ee mag dat  
aannem51 is ze] moeilijk2 ma> zij zijn  
niet gekom5 om ov] zulke d+5 met hem te 
prat51 do*1 alle5 om hem te v]zek]51 dat
 hij hun tot zeg5 gewee/ is en om te    
zegg51 dat zij zoo ga>ne zi* nuttig z\d5
 will5 mak5 9 zijn ,k]k4 ,al kunn5 zij  
niet gev51 zij zijn t5m9/e willig om te 
w]k5 en kiez5 9 d5 regel bij toeval e5  
afdeel+ van ,*ri/elijk5 arbeid1 wa>van  
het ho(d rijk is 9 de go$]5 dez] w]eld  
en bek5d als mild4  ,ond] het oog van   
zulk e5 *ef is er ge5 e9d aan de        
w]kzaamheid van onze b$el5de vri5d54    
,zij bi$5 aan om alles te do54 ,zij gev5
 nieuwe plann5 voor arm5zorg aan de h&2 
zij br5g5 de oud]e arbeid]s 9 de afdeel+

 van de wijs door hun drukte en d5 e5 ( 
&]5 avond kom5 zij1 op e5 ongeleg5 uur  
a&rag5 met e5 pa> guld5s1 die           
zij--zooals toevallig blijkt--uit hun   
mond gespa>d hebb5 voor e5 go$e zaak4   
,da> zij niet 9 /aat zijn om iets bij te
 drag5 9 de k]kelijke fonds51 mak5 zij  
met hun eig5 h&5 e5ige onmogelijke      
k]kezakjes1 die zij 9 alle deftigheid   
aanbi$5 aan de ambtsdrag]s d] ,k]k en   
die ontoonba> zijn en onges*ikt voor    
gebruik4  ,da> zij op ge5 &]e wijze hun 
dankba>heid aan d5 dom9ee kunn5 toon51  
kom5 zij op e5 avond1 man en vr\w sam5  
als collega's 9 het b$elvak1 en v]zoek5 
hem e5 groote b\ffante aan te nem51 die 
zijn keel zal bes*]m5 teg5 de w9t]k\de  
te midd5 van zijn onmetelijk5 arbeid1   
ma> wa>van de kleur5 en het model hem   
z\d5 bloot/ell5 aan e5 ontslag uit zijn 
b$i5+1 indi5 hij het d+ droeg4 ,de      
voorname l$5 d] ,k]k ontvang5 met       
v]ja>dag5 en met ,k]/mis ka>tjes1 vol   
vrome spreuk5 en opm]k+52 en als e5 k9d 
het ongeluk heeft e5igsz9s ern/ig ziek  

te word51 bijv4 w9dpokk5 ( mazel5       
krijgt1 dan kom5 de b$el5de vri5d5      
regelmatig en op treff5de wijze vrag54  
,zij will5 niet graag de mo$] /or51 ma> 
zij hebb5 zulk e5 g5eg5heid opgevat voor
 d5 kle95 lievel+1 di5 zij 9 de k]k     
hebb5 gadegeslag51 dat zij ru/ no* duur 
hadd5 voor zij wi/5 ( de lieve jong5 e5 
ru/ig5 dag heeft doorgebra*t4 ,zij will5
 niet indr+]ig zijn en zij v]get5 niet1 
dat hun om/&igh$5 v]&]d zijn1 ma> zij   
hop51 dat het niet als e5 bele$ig+ zal  
bes*\wd word51 dat zij e5 kle9igheidje  
hebb5 meegebra*t voor het zieke engeltje
 en zij vrag5 aan de mo$] om e5         
onoogelijk /ukje k&ij aan het lieve     
lammetje te will5 ov]br5g54 ,er zijn    
mo$]s en mo$]s1 ma> er is kans1 dat de  
mo$] ze] getr(f5 wordt en 9 het algeme51
 aang5aam aang$aan door zoo veel        
belang/ell+ 9 ha> k9d1 en (s*oon zij    
v]/&ig g5oeg is om de gift 9 het vuur te
 gooi51 zal zij to* niet nalat5 de gev]s
 met ,k]/mis te g$5k54  ,wanne] de sp9n5
 het web van fijne drad5 gespann5 hebb51

 en het aan alle hoek5 d] ,k]k /evig    
beve/igd is1 dan is het opm]kelijk      
hoeveel vlieg5 en niet enkel onnoozele1 
er 9 va/ rak5 en hoe groot de buit is4  
,de kle]5kla/5 van de ,k]k1 zo[el van   
mann5 als vr\w51 /aan te hunn] bes*ikk+ 
en elke ma& wordt gij bij de ontmoet+   
met onz5 b$ela> h]9n]d aan d5 e5 ( &]5  
oud5 vri5d en het is ze] belangwekk5d de
 kle]51 die de ,geme5te gewoonlijk droeg
 9 de ,k]k 9 nieuwe om/&igh$5 te zi5    
v]s*ijn54 ,hun hui%uur wordt om beurt5  
betaald door e5 troepje b>mh>tige       
,sam>itan51 wa>van elk gelo(t1 dat hij  
de e5ige is1 aan wi5 ooit w]d toege/aan 
d5 di5/ te bewijz5 en die het doet ond] 
bel(te van geheimh\d+1 uit vrees dat    
s*roomvallige m5s*51 arm ma> trots*1 zi*
 gekr5kt z\d5 gevoel5 en dat zij de a*t+
 voor zi* zelf1 die nu1 zooals zij      
zegg51 hun e5ige bezitt+ is1 miss*i5    
z\d5 v]liez54 ,de e5 ( &]e vri5delijke  
dokt] 9 de wijk bezoekt h5 9 geval van  
ziekte1 zooals dat vaak g$aan wordt door
 deze mann51 zond] geld ( e5ig &] loon  

te ontvang54 ,m$is*e hulp 9 d5 vorm van 
v]/]k5de middel51 gelein1 vru*t51       
lekk]nij5 /room5 zoo voortdur5d toe1 dat
 het niet bevreemd5d is1 dat de lieve   
kle9e ,alice niet spo$ig h]/elt en dat  
de hulp van het gez9 moet word5 +]oep5  
om de snoep]ij op te krijg54  ,lat] moet
 de kle9e ,alice1 die met zorg +ewikkeld
 9 doek5 en blijkba> erg zwakjes        
rondgevo]d is om ha> weldo5]s p]soonlijk
 te b$ank5 en die da>toe d5 mee/        
ongeleg5 tijd s*ijnt gekoz5 te hebb51   
uit puur m$elijd5 voor e5 ma& na>       
buit5gezond5 word5 en de liefhebb5de    
familie1 die niet lev5 kan zond]        
,alice--zij kunn5 ma> niet v]get51 dat  
zij vroeg] rijk w>5--moet noodzakelijk  
met de h]/ell5de gaan4  ,ik z\ te veel  
tijd noodig hebb5 om te sprek5 van al de
 le5+51 die zij aangaan met bijna i$]e51
 rijk5 en arm54 ,als zij zoo iets vrag51
 dan is het alle5 door d5 uit]/5 nood   
g$rong5 en ond] bitt]e s*aamte2 elke    
le5+ is de e]/e1 die zij ooit aang+5 en 
b9n5 ve]ti5 dag5 zal het geld zek] word5

 t]uggegev52 als p& voor de ri*tige     
nakom+ di] bel(te wordt e5 oud]wets*e   
g\d5 bro*e gegev5--het laat/e erf/uk d] 
familie4 ,niet e] dan nadat de lange    
/roopto*t geindigd is en de b$ela>s     
v]huisd zijn na> e5 &]e deftige ,k]k1   
die op e5 behoorlijk5 af/& ligt1 beg9n5 
de m5s*5 hun v]s*ill5de aanteek5+5 te   
v]gelijk5 en de rek5+ op te mak5 en dan 
komt m5 tot de ontdekk+1 dat na> de     
laag/e s*att+ het gez9 op ko/5 van de   
,geme5te heeft geleefd teg5 ongeve] twee
 duiz5d guld5 p] ja>4  ,deze b]ek5+ is  
natuurlijk1 om tot de totale uitgav5 te 
kom51 te v]me]d]5 met wat zij zelf      
v]di5d hebb52 ma> 9 d5 regel kan m5     
aannem51 dat de balans da>door we9ig    
opgevo]d z\ word54 ,indi5 m5 aan de     
vr\welijke helft onz] b$ela>s e5ig5 vorm
 van arbeid voor/elt1 dan krijgt zij het
 te kwaad met ha> a&o5+51 ma> kan to*   
het feit niet v]b]g51 dat zij ze]       
bele$igd is4 ,het is miss*i5 dwaas van  
ha>1 v]kla>t zij ond] e5 tran5vlo$1 ma> 
ha> arme vad]1 die gewoonlijk 9 het leg]

 g$i5d heeft1 heeft vaak gezegd1 dat ge5
 do*t]1 die zijn naam droeg1 ooit tot   
w]k5 mo*t afdal5 en zij voelt aan zijn  
nag$a*t5is v]s*uldigd te zijn deze edele
 h\d+ te blijv5 aannem5 en m5 is dan    
natuurlijk zoo bes*aamd ov] het b>ba>s*e
 voor/el1 dat m5 ga>ne e5 s*adeloos/ell+
 betaalt4  ,het heeft vol/rekt ge5 nut  
e5 betrekk+ te zoek5 voor e5 jong5 man  
van deze soort1 want de plaats1 die gij 
voor hem v9dt is ( niet ges*ikt voor    
zijn bijzond]e bekwaamh$5 ( nadat hij er
 drie dag5 gewee/ is1 ont/aat er e5     
ges*il tuss*5 hem en d5 be/uurd] d]     
zaak1 dat bewij/1 dat die directeur niet
 gewoon is gewee/ met he]5 om te gaan2  
en natuurlijk1 zooals de mo$] van d5    
jong5 man u v]telt1 kan ha> zoon de     
ges*i$5is van de familie niet v]get54   
,als de b$ela> e5 h&elsman is en gij    
z5dt hem klant51 wa>om hij ind]daad     
geb$eld heeft1 dan zijn zijn w>5 zoo    
sle*t1 dat ge5 m5s* ze gebruik5 kan en  
de prijs is zoo hoog1 dat niem& lu/     
heeft hem te betal52 en da>bij behoort  

de h&elsman gewoonlijk tot die hooge en 
ma*tige klasse1 die niet zi* wil v]lag5 
tot het mak5 van iets op e5 &]e1 dan de 
degelijke1 oud]wets*e wijze en die      
vooral niet1 al moe/ m5 van hong]       
omkom51 b5$5 d5 prijs wil lev]54 ,het   
feit is--het naakte feit--dat deze      
v]hev5 h&ela> niet w5s*t te w]k51       
zoolang dwaze m5s*5 hem will5 ond]h\d54 
,langzam]h& doorziet de vri5delijk/e    
dom9ee bij de to5em+ van het ond]l+ v]b&
 tuss*5 de v]s*ill5de ,k]k5 deze klasse 
en hij komt er toe h5 te ond]w]p5 aan e5
 fl9ke arbeidsproef1 me55de dat         
vroomheid en b$el>ij niet kunn5 sam5gaan
 en weig]5de te geloov51 dat ooit iem&  
zeg5 g5iet ond] zijne pr$ik+1 die niet  
wil w]k5 voor zijn brood4 ,m5 mag ook   
aannem51 dat e5 ,*ri/elijke ,geme5te1 al
 0 zij de li*t geloovig/e v]e5ig+ op    
a>de1 e9delijk al ha> mo$ bije5 zal g>5 
en tegelijk]tijd ha> gezond v]/& te w]k 
zal /ell5 en dan zal weig]5 om de       
,*ri/elijke kr+5 te mak5 tot e5 ja*tveld
 voor fatso5lijke b$ela>s1 zoodat de    

godsdi5/ige lev5smo$5 e5 nieuw middel   
zull5 moet5 uitv9d5 om te ontduik5 aan  
de wet1 dat wie niet w]kt1 niet zal et54
  ,en het geld1 dat wordt bezu9igd op   
deze p>asiet51 worde gevoegd bij het    
fonds tot ond]/eun+ van                 
em]itus-pr$ikant54     ,,ix4  ,,is ,,de 
,,dom9ee ,,e5 ,,leegloop]8   ,niem&     
heeft me] r$5 tot dankba>heid aan zijn  
publiek dan e5 dom9ee1 want ik k5 ge5   
di5a>1 die vri5delijk] beh&eld wordt4   
,hoewel er ongetwijfeld 9 e5 zoo groot  
li*aam als de ,*ri/elijke ,k]k vitlu/ige
 en sle*t gemani]de ,geme5t5 zijn1 jui/ 
zooals er luie en v]w>r+ /i*t5de dom9ees
 zijn1 kan m5 to* zegg51 dat ov] het    
algeme5 de ,geme5te liefd]ijk is 9 ha>  
oordeel ov] h>5 pr$ikant1 g$uld heeft   
met zijn f\t51 t5 ze]/e elk go$ w]k1 dat
 hij doet1 wa>de]t en ze] dankba> is    
voor al zijn go$e di5/54 ,er zijn niet  
veel kla*t51 die e5 welwill5d dom9ee met
 gezond v]/& kan inbr5g5 teg5 e5 gewone 
,geme5te1 do* hij heeft soms e5 grief   
teg5 zijn vri5d51 die hij niet op5ba>t1 

ma> die voortwoek]t 9 zijn h>t4 ,het is 
niet iets1 dat zij zegg5 ( iets1 dat zij
 do52 het is het /ille en miss*i5       
onbewu/e v]mo$51 onbewu/ van hun zijde1 
dat hij niet g5oeg te do5 ( dat hij e5  
aanm]kelijke hoeveelheid l$ig5 tijd     
heeft4  ,kon hij /aat mak5 op hunne     
woord51 dan z\ dat v]mo$5 nooit 9 hem   
opkom51 omdat zij slim g5oeg zijn1 en   
dat is heel vri5delijk van h51 des      
,ma&ags teg5 hem te zegg51 dat hij wel  
heel v]moeid moet zijn na tweemaal zoo  
wond]mooi gepreekt te hebb5 en dus moet 
hij wel1 da> hij to* ma> e5 m5s* is1    
me551 dat zij zi* v]beeld51 dat hij     
geheel op is na zulk e5 v]/&elijke      
uitputt+4 ,we] e5 &]5 ke] v]man5 zij    
hem1 zoo langs hun neus weg1 na e5      
praatje ov] het we]1 zi* voor ov]w]k+ te
 wa*t5 en zegg5 zij niet te kunn5       
begrijp51 hoe hij 9 /aat is1 zooveel te 
do54 ,dit alles is heel vri5delijk en   
opb\w5d en de dom9ee heeft e5 aang5aam  
gevoel1 dat zijn w]k gewa>de]d wordt en 
dat hij e5 van de h>d/e zwoeg]s van de  

w]eld is4  ,als hij oud] wordt e*t]1 en 
me] wa>de beg9t te he*t5 aan d5 inw5dig5
 toe/& van het gemo$ d] m5s*51 dan aan  
de los door h5 da>he5 geworp5 woord51   
dan gevoelt hij zi* niet op zijn gemak  
erbij1 dat de m5s*5 to* nog niet zoo    
bepaald ov]tuigd zijn van zijn          
regelmatige bezigh$5 en zijn bezette    
ur54 ,lieve dames1 en alle dames zijn   
lief1 noodig5 hem op e5 !ep>tij en      
d]gelijke fee/jes1 wa>bij hij de e5ige  
he] zal zijn2 ( als er miss*i5 nog e5   
is1 dan is het e5 beja>d man1 die zi*   
re$s lang uit de zak5 heeft             
t]uggetrokk54 ,t]wijl de dom9ee de dame 
dankt voor ha> vri5delijke uitnoodig+1  
komt het hem 9 de g$a*te1 dat ha> eig5  
man niet op het aang5ame p>tijtje zijn  
zal1 ev5m9 als ha> zoon1 omdat zij het  
te druk hebb5 en zij z\ er niet aan     
d5k51 e5 advocaat ( e5 koopman ( e5     
g5ee%e] ( e5 dagblads*rijv] te vrag51   
t5zij het 0 voor e5 groote p>tij1 wa>op 
i$]e5 komt4 ,het z\ ha> e5 dwaa%eid     
toes*ijn5 e5 man van zak5 van zijn w]k  

te hal5 zelfs om e5 uur door te br5g5   
met ha> en &]e ev5 bekoorlijke vr\w54   
,de &]e mann5 z\d5 niet kom51 omdat zij 
niet kond54 ,zij moet5 hun w]k do54 ,de 
dom9ee wordt uitg5oodigd omdat1 zoo als 
de ga/vr\w v]ond]/elt1 hij ge5 w]k      
heeft1 dat hem v]h9d]t4 ,en zij z\ hem  
miss*i5 we9ig h(felijk noem5 en zek]    
heel onvri5delijk1 wanne] hij weig]de2  
en als hij zijn weig]+ v]d$igde door het
 bezet zijn van zijn tijd1 z\ welli*t   
ha> oordeel liefdeloos word5 en kon zij 
wel e5s me551 dat hij e5 &]e r$5 _h4    
,zat hij dan niet 9 zijn /ude]kam]8     
,wa>om kon hij niet ev5 go$ 9 ha> huis  
zijn8 ,en zij z\ nooit kunn5 begrijp51  
dat hij jui/ op di5 a*t]middag moe/     
gebruik mak5 van e5 e5ige kans om e5    
noodzakelijk boek mee/] te word54 ,0 hij
 niet e5 half uur gel$5 ha> huis        
voorbijgegaan en indi5 hij kon uitgaan  
voor e5 w&el+1 wa>om kon hij dan di5    
tijd niet doorgebra*t hebb5 9 ha> tu91  
en hij kan ha> niet aan het v]/& br5g5  
dat hij e5 zieke 0 gaan bezoek54        

,secret>iss5 van philantropis*e v]e5ig+5
 zijn hem kom5 vrag5 om uit e5 buit5wijk
 na> het midd5 van de /ad te gaan1 en e5
 voor/el te /eun5 op e5 op5b>e v]gad]+  
van a*t beja>de he]5 en zev5-en-zev5tig 
vr\w5 van onzek]5 leeftijd1 met vi]     
fatso5lijke b$ela>s1 die gekom5 zijn om 
te zi5 ( ze niet e5ige guld5s kunn5 le55
 van d5 e5 ( &]5 b>mh>tig5 ,sam>itaan4  
,het 0 e5 uitmunt5de v]e5ig+ en         
ongetwijfeld 0 het noodig1 dat het      
be/uur h]koz5 wordt1 en de dom9ee zei   
dat na v]loop van ti5 m9ut51 ma> t]wijl 
hij na> huis g+1 mo$e en gerg]d is de   
g$a*te bij hem opgekom5 ( dit nu het    
be/e gebruik 01 dat hij van zijn tijd   
kon mak5 en z\ de secret>is1 hoe        
onv]moeid die man ook 0 en hoe dr+5d    
ook1 er toe gekom5 zijn e5 man van      
zak5--dat is iem&1 die w]kelijk iets    
doet--te vrag5 zijn kantoor te v]lat5 te
 midd5 van de drukte om drie volle ur5  
van zijn tijd te be/$5 om na> e5        
buit5wijk te gaan en da> te zegg51 wat  
totaal onbelangrijk 0 voor de m5s*51 op 

wie het ge5 bijzond]5 indruk z\ mak58   
,de dom9ee weet en de secret>is weet en 
i$]e5 weet1 dat de man van zak5 met de  
m9/ mogelijke woord5 ne5 z\ gezegd      
hebb51 en dat iem& hem dat kwalijk z\   
hebb5 g5om51 t]wijl i$]e5 hem e5 dwaas  
z\ hebb5 g5oemd1 als hij er he5 0       
gegaan4  ,zulk e5 tijdv]knoei5 is       
onmogelijk behalve voor ov]\de he]5 en  
voor dom9ees4 ,en1 natuurlijk1 als de   
pr$ikant5 ind]daad hun tijd ?uis        
v]beuzel5 met het lez5 van tijds*rift5 (
 het kijk5 door de ram5 ( als zij niets 
&]s do5 dan hun wijk rondsl5t]5 om      
beleefdheidsbezoek5 te br5g5 en praatjes
 ov] het we] te h\d51 dan z\ het heel   
go$ zijn1 al 0 het ma> voor de v]&]+1   
als zij e5s e5 a*t]middag zoek bra*t5   
met na> e5 v]gad]+ te gaan en het gehoor
 te ov]tuig51 dat ind]daad het be/uur   
behoort h]koz5 te word54  ,treuzela>s   
van all]lei slag dr+5 de /ude]kam] van  
e5 dom9ee b9n5 bij voorkeur vr twaalf   
uur 's morg5s1 omdat zij dan zek] zijn  
hem ?uis te v9d51 en legg5 hem 9 v]baz5d

 lange v]hal5 uit1 dat wij de af/ammel+5
 van de v]lor5 ti5 /amm5 zijn2 dat alle 
onz$elijkheid re$s lang uit de w]eld    
v]dw55 z\ zijn1 als wij ma> wortel5 9   
plaats van vlees* at52 dat het w]k1     
g$aan door zek] iem&1 wi5s naam de      
dom9ee niet kan uitsprek5 op e5 plaats 9
 ,kle9-,azi1 wa>van hij nooit gehoord   
heeft1 het all]belangrijk/e is ond] dat 
d] uitw5dige z5d+1 altijd alle5 afga&e  
op de m$$eel+5 van d5 man1 die het      
sal>is beurt 9 ,kle9-,azi4 ,indi5 e5 van
 deze woord5rijke m5s*5 en het zijn er  
nog ma> drie van e5 hond]dtal1 elk met  
het e5 ( &] bijzond]s 9 het ho(d1 het   
waagde e5 koopmanskantoor te bezoek51   
dan z\ hij wa>s*ijnlijk niet toegelat5  
zijn 9 de kam] van d5 patroon1 en als   
hij wel er9 0 gelat51 z\ hij zek] gauw  
v]zo*t word5 de deur van a*t]5 te       
bekijk54  ,de onbes*aamdheid van e5     
treuzela> is v]baz5d1 ma> zij heeft     
gr5z5 en na e5ige erv>+ laat zoo iem& d5
 koopman met ru/ en 9 d5 regel probe]t  
hij niet e5s e5 g5ee%e] aan boord te    

kom51 ma> hij ne/elt zi* als bij in/9ct 
en met e5 gevoel van ik b5 hi] ?uis 9 de
 /ude]kam] van e5 dom9ee4 ,als deze e5  
w]kelijk go$ man is1 dan is de bezoek] 9
 zijn nopjes1 want hij heeft e5         
hulpeloos sla*t(f] gevond52 ma> als de  
dom9ee ma> onvolmaakt heilig is1 dan    
gaat de zeurk\s bijna ev5 vlug de deur  
uit als bij d5 koopman1 ma> dan weet de 
dom9ee ook1 dat zijn lev5 voortaan 9 de 
ma*t is van de tong des beuzela>s4  ,wat
 d5 dom9ee erg]t en te me] na>mate hij  
m9d] zijn erg5is lu*t5 kan is1 dat al   
die m5s*5 geloov51 dat hij w]kelijk niet
 weet1 wat hij met zijn tijd moet       
uitvo]5 en dat die tijd tot i$]s        
bes*ikk+ is4 ,het feit is e*t]1 dat de  
pr$ikant van e5 /adsk]k1 die getr\w zijn
 pli*t doet1 h>d] w]kt dan iem& &]s 9 de
 maats*appij1 behalve e5 arts met       
dagelijks*e praktijk1 e5 dagblads*rijv] 
en e5 naai/] op e5 ateli]1 wa> de zweep 
gebruikt wordt4 ,hij kan des avonds zoo 
laat op zitt51 als hij wil--en ind]daad 
moet hij1 laat ons zegg51 tot m9/5s     

twaalf uur op blijv5--om niet t5 a*t]5  
te rak5 met zijn lees/(1 ma> hij moet   
des morg5s we] vroeg bij de h& zijn1    
omdat welli*t e5 koopman hem komt sprek5
 vr neg5 uur1 en om/reeks di5 tijd moet 
hij de e]/e briev5z5d+ geop5d hebb51 die
 zoo ongeve] uit e5 twaalftal briev5    
be/aat en als hij het noodig            
oordeelt--en het is noodzakelijk 9 e5   
/ad--moet hij dan ook e5 blik geslag5   
hebb5 9 de feit51 die d5 vorig5 dag     
voorviel5 9 zijn /ad en 9 de w]eld4 ,van
 neg5 tot e5 moet hij zi* voorb]eid5    
voor zijn taak op d5 preek/oel1 voor    
avondbeurt5 9 de week1 voor             
cate*isaties1 en voor toevallig w]k 9   
k]k ( v]gad]+1 zoo vlug hij kan en het  
uur1 dat hij v]lie/ met het ontvang5 van
 bezoek]s1 moet laat 9 d5 avond met     
int]e/ +ehaald word54 ,te e5 uur        
v]oorlo(t hij zi* iets te et51 (s*oon   
hij vaak niet aan de k(fietafel 9 het   
gez9 kan v]s*ijn51 omdat de e5 ( &]e    
slimme b$ela> weet1 dat dit de be/e tijd
 is om hem ?uis te treff5 en1 t]wijl hij

 9 het druk/ van het gesprek is1        
betreurt hij het v]lies van zijn        
maaltijd en v]langt na> d5 dag1 dat     
,am]ikaans*e v9d+skra*t1 vru*tba> 9     
d5kbeeld5 en spa>zaam met d5 tijd1 e5   
vloeib>e vo$+s/( zal uitv9d51 die hij   
door e5 buis tot zi* kan nem51 t]wijl   
hij /ude]t4  ,indi5 hij niet belo(d     
heeft de b5oem+ te ond]/eun5 van e5     
commissie van ve]tig l$51 die e5 tehuis 
voor tw9tig meisjes moet be/ur51 dan    
br5gt hij zijn tijd van ongeve] twee tot
 zev5 uur door met het bezoek5 van      
m5s*51 die ziek zijn ( vri5d5 v]lor5    
hebb51 die lijd5 ond] w]elds*e ramp5 (  
die pas tot zijn ,k]k zijn toegetr$5 (  
ha> jui/ v]lat5 hebb51 die hij w5s*t ov]
 te hal5 tot e5ig5 arbeid ( die hij 9   
lang5 tijd niet gezi5 heeft en wa>mee   
hij voel+ wil blijv5 h\d54 ,hij komt 's 
avonds ?uis1 niet omdat zijn w]k g$aan  
is1 want deze soort van w]k is nooit    
afg$aan en het e9de is er nimm] van te  
zi51 zelfs niet al begon m5 het des     
morg5s te neg5 uur en zette m5 het voort

 tot 's avonds neg5 uur1 ma> omdat niem&
 lang] dan vijf uur a*t]e5 bezoek5 kan  
aflegg54  ,bij zijn ?uiskom/--en ik bek5
 dit vrijmo$ig--v]oorlo(t de dom9ee zi* 
we] wat te et51 ma> alwe] moet het voor 
hem bewa>d word51 omdat e5 &]e bezoek]1 
die hem 9 d5 namiddag 0 misgeloop51 van 
e5 onnoozele di5/maagd1 die pas 9 di5/  
is gekom5 en nog niet go$ op de hoogte  
is van de taak van e5                   
pr$ikants-di5/bode1 het uur heeft       
v]nom51 wa>op de ongelukkige man zijn   
volg5d5 maaltijd zal gebruik5 en nu re$s
 e5 half uur op hem gewa*t heeft om d5  
/eun van d5 dom9ee te vrag5 voor e5     
g5oots*ap van *ri/elijke liefdadigheid1 
wat 9 twee van de drie gevall5 sle*ts e5
 uitwas is van philantropie en 9 het    
d]de geval iets wa>mee de dom9ee niet de
 m9/e aanrak+ heeft4  ,m5s*51 die niet  
bet] wet51 z\d5 miss*i5 v]ond]/ell51 dat
 de dom9ee1 na zijn ze] bes*eid5 maal   
g5uttigd te hebb51 vrij zal zijn met    
zijn vr\w en k9d]5 9 de huiskam] te     
zitt5 om zijn pli*t te v]vull5 als ho(d 

van het gez9 en zoo het groot/e g5ot van
 d5 geheel5 dag te smak54 ,het is iets  
zeldzaams als deze ongelukkige man e5   
avond voor zi* zelf heeft1 omdat hij    
gewoonlijk dadelijk na het et5 na> e5 ( 
&]e bije5kom/ 9 zijn k]k moet gaan en   
t]wijl de l$5 d] ,geme5te zi* ov] de    
v]s*ill5de avond5 v]deel51 wat heel     
billijk en go$ is1 moet hij altijd bij  
alles teg5woordig zijn1 want is hij er  
niet1 dan beg9t het ond]deel1 wa>van hij
 wegblijft1 te kwijn54  ,als hij e5     
avond vrij heeft1 dan komt e5 ( &] lid  
van zijn ,geme5te hem vrag5 e5 bije5kom/
 te bezoek5 t5 bate van iets1 wa>9 hij  
betrokk5 is en er zijn r$551 wa>om de   
dom9ee niet kan weig]54 ,het is be/     
mogelijk1 dat diezelfde mijnhe] de      
vorige week gezegd heeft1 dat de dom9ee 
zi* ov]w]kte en niet zooveel op zi* moe/
 nem51 ma> als de tijd komt1 dat hij    
zelf e5 bijl heeft1 die geslep5 moet    
word51 dan zal hij niet de m9/e a>zel+  
hebb5 d5 dom9ee te vrag5 d5 mol5 te     
draai54 ,en ind]daad wordt het op5b>e   

w]k van d5 dom9ee /]k v]me]d]d door zijn
 eig5 geme5tel$51 die aan de            
secret>iss51 de treuzela>s en de re/ van
 tijdroov]s aanbevel+sbriev5 gev5 met e5
 slot1 als3 ,ik hoop1 dat ge het v]zoek 
van mijnhe] ,tootle zult inwillig5 als  
e5 p]soonlijke gun/ aan mij4 ,dezelfde  
he] doet dat miss*i5 ma> e5s 9 e5       
halfja>1 ma> er zijn er e5 hond]d1 die  
hetzelfde met tuss*5pooz5 do5 en        
zoodo5de wordt de dom9ee aan h&5 en     
voet5 gebond5 door zijn eig5 ,geme5te4  
,0 ik e5 leek en de e5 ( &]e gesal>ierde
 secret>is1 die niets &]s te do5        
heeft--zooals het mij soms              
toes*ijnt--dan noodelooze briev5 te     
s*rijv5 en v]vel5de v]gad]+5 bije5 te   
roep5 en dom9ees te erg]51 kwam bij mij 
en vroeg mij om mijn dom9ee te plag5    
totdat hij zijn eig5 w]k liet /aan en de
 bije5kom/ van d5 secret>is bezo*t1 dan 
z\ ik di5 secret>is mijn gemo$ bloot    
legg5 9 de woord51 die e5 vri5delijke   
,voorzi5igheid mij op dat oog5blik z\   
+ev5 en n dom9ee z\ t5 m9/e ge5 la/     

hebb5 van di5 secret>is4 ,als het       
godsdi5/ig publiek ooit e5ig5 twijfel   
heeft omtr5t het geld1 dat uitgegev5    
wordt aan secret>iss5 en omtr5t het nut 
van hun arbeid1 dan kan het miss*i5 e5  
troo/ wez5 voor dat publiek1 te wet51   
dat1 zoo lang er gesal>ierde secret>iss5
 van philantropis*e in/ell+5 zijn1 ge5  
/adsdom9ee ooit er toe zal kunn5 kom5   
zijn tijd te v]lui]51 hetzij door mod]ne
 godgele]dheid te be/ude]5 ( door te    
prat5 met zijn gez94  ,v]ond]/el e*t]1  
dat door d5 e5 ( &]5 buit5gewon5 zeg51  
de dom9ee e5 avond vrij heeft1 w]kelijk 
vrij--wat zoo ongeve] zesmaal p] w9t]   
voorkomt--en hij beg9t aan zijn vr\w e5s
 iets voor te lez51 ( zij on?aalt hem op
 wat muziek ( de heele familie blad]t e5
 kun/w]k door1 (--want ik wil zijn      
zwakke zijde niet v]b]g5--zij spel5 e5  
spelletje sam51 zijn vr\w1 zijn k9d]5 en
 hijzelf4 ,de bel gaat ov] en de dom9ee 
ziet zijn vr\w aan2 hij weet1 wat dat   
beteek5t4 ,het is 9 zulke oog5blikk51   
dat zijn gelo( 9 e5 p]soonlijk5 duivel1 

wi5s slimheid ev5 groot is als zijn     
boosa>digheid1 t5 /]k/e beve/igd wordt4 
,niet dat de bezoek] op e5 vreemde zoo'n
 duivela*tig5 indruk maakt1 want hij is 
e5v\dig e5 fatso5lijk1 niet bijzond]    
opm]kelijk burg]man1 behoor5de tot de   
,geme5te van d5 dom9ee ( tot die van e5 
&]5 pr$ikant1 die ev5 go$ op elk &] uur 
_h kunn5 kom5 en zek] op e5 &]5 tijd z\ 
gekom5 zijn1 als hij e5 koopman _h will5
 sprek51 ma> die inbreuk maakt op des   
dom9ees vrij5 tijd met de /ille1 do*    
onbepaalde g$a*te1 dat1 da> de dom9ee d5
 geheel5 dag voor zi* zelf _h1 de       
avondur5 wel t] bes*ikk+ van het publiek
 kond5 zijn4 ,wat de boods*ap van d5    
bezoek] betreft1 hij _h ev5 go$ kunn5   
s*rijv51 ma> hij gevoelde1 dat het bet] 
kon beh&eld word5 bij e5 p]soonlijk     
ond]h\d--e5 kw>ti] 0 lang g5oeg4 ,wat t5
 slotte erop uitloopt1 dat deze         
spraakzame he] d5 heel5 avond bij d5    
pr$ikant 9 de /ude]kam] zit en wanne]   
hij he5 gaat1 vol van spijt1 dat hij d5 
dom9ee zoo lang heeft opgeh\d51 dan zijn

 de k9d]5 na> b$ en de dom9eesvr\w zit  
e5zaam 9 de leege voorkam]4  ,da> is ge5
 twe$e m5s*1 die op deze mani] lijdt1   
zelfs e5 g5ee%e] niet1 want de m5s*5    
dr+5 niet 9 zijn consultkam] en blijv5  
er zitt51 t]wijl zij bij hun gez9       
behoord5 te zijn en hij bij het zijne z\
 will5 wez54 ,dokt]s hebb5 e5 h>d lev51 
want zij kunn5 op elk uur word5 g]oep5  
en beziggeh\d5 van 's morg5s tot 's     
avonds1 ma> zij hebb5 t5 m9/e ge5 la/   
van toevallige bezoek5 en beuzela*tige  
gesprekk5 om de e5v\dige r$51 dat als   
iem& bij h5 komt1 hij niet lang] dan e5 
kw>ti] mag blijv5 en hij moet betal5    
voor d5 tijd1 di5 hij blijft4           
,natuurlijk is e5 dom9ee t5 di5/e van   
zijn ,geme5te op elk r$elijk uur en op  
elk uur is hij b]eid d5 /]v5de en d5    
a*t]blijv5de te di552 ma> als elke      
vreemdel+1 die ge5 enkel re*t op hem    
heeft en die tot hem komt voor zijn eig5
 zak51 e5 billijk honor>ium moe/ betal5 
en het dubbele ervan1 indi5 hij des     
avonds kwam1 dan z\d5 welli*t de k9d]5  

van e5 pr$ikant hun vad] le]5 k5n5 en de
 dom9eesvr\w z\ niet behoev5 te klag51  
dat zij bijna nooit ha> man ziet4  ,als 
e5 koopman zijn kantoor v]laat en na>   
zijn huis gaat1 z\ hij ze] v]wond]d     
zijn1 indi5 da> e5 makela> hem kwam     
opzoek5 en e5 zaak voor/ell54 ,e5       
arbeid] heeft ru/ 9 zijn eig5 huis1 ma> 
e5 dom9ee%uis is e5 doorloop1 wa>9 alle 
soort5 van m5s*5 zi* beweg54 ,wa>om kan 
het tehuis van e5 pr$ikant niet ev5     
heilig zijn als dat van e5 h&ela>8      
,wa>om mag hij niet ev5 go$ als e5      
advocaat zijn ur5 van dagelijks*e ru/   
hebb58 ,wanne] zull5 de ,geme5t5 en het 
publiek to* e5s begrijp51 dat indi5 e5  
man v]pli*t is op de hoogte te blijv5   
van de be/e g$a*t5 van d5 teg5woordig5  
tijd en zi* mee/] te mak5 van de s*oon/e
 d5kbeeld5 uit het v]l$51 wanne] hij    
zijn h]d]lijke pli*t5 behoorlijk moet   
v]vull5 en zijn a&eel moet hebb5 9 de   
voornaam/e zak5 d] geme5s*ap1 zijn tijd 
dan bes*]md moet word5 teg5 indr+]s en  
zijn kra*t5 niet moet5 v]knoeid word5 9 

onb$uid5de v]gad]+58 ,wanne] zull5 de   
m5s*5 begrijp51 dat zijn arbeid ev5     
ern/ig is en ev5 g]egeld is als die van 
elk &]5 man1 die e5 ambt bekle$t en dat1
 dewijl zijn tijd behoort aan zijn      
,mee/]1 ev5 go$ als zijn tal5t5 en al   
wat hij ov]ig5s bezit1 diezelfde tijd   
niet behoort aan gesal>ierde beambt5 en 
spreekgrage bezoek]s8 ,wanne] dat       
duidelijk begrep5 wordt1 dan zal het    
voor de e]/e maal tot zek]e v]/&5       
doordr+51 dat1 hoewel de pr$ikant vele  
zak5 moet do51 e5 da>van niet is1 dat   
hij 9 de maats*appij de plaats moet     
innem5 van m5s*51 die het druk hebb51 ( 
dat hij e5 spreekma*9e is op twe$e-rangs
 godsdi5/ige bije5kom/54     ,x4        
,,vacantie4   ,da> is ge5 pr$ikant1 met 
e5 gezond ho(d en gevoelig h>t1 die niet
 9 vr$e en vri5ds*ap w5s*t te lev5 met  
alle afdeel+5 zijn] ,geme5te1 ma> 9 het 
bijzond] is elke dom9ee ge/eld op d5    
e]bi$ en het v]tr\w5 d] jonge li$54 ,dit
 is niet1 omdat dez5 wijz] dan de oud]e 
m5s*52 ook niet omdat zij gee/elijk]    

zijn1 ma> omdat zij m9d] vormelijk en 9 
hooge mate opre*t zijn4  ,e5 vr\w zal1  
uit welwill5dheid en e]bi$ e5 dom9ee e] 
bewijz51 omdat hij dom9ee is2 e5 jonge  
man respecte]t hem weg5s zijn           
p]soonlijke eig5s*app54 ,als de pr$ikant
 e5 ondegelijk1 gekun/eld1 laf ( lui man
 is1 dan1 al 0 hij twaalf maal geord5d  
en zoo welsprek5d als ,apollo en al _h  
hij e5 zalv5de /em en voordra*t en al 0 
hij nog zoo innem5d 9 zijn omgang1      
doorzi5 jonge mann5 hem2 zij v]a*t5 hem1
 will5 niets met hem te mak5 hebb51 en  
weig]5 na> de k]k te gaan om zijn5twil1 
t]wijl zij da>5teg51 al is de dom9ee    
niet knap en zijn preek opp]vlakkig1 al 
praat hij ma> heel e5v\dig en heeft hij 
we9ig v]/& van de gebruikelijke         
godsdi5/ige t]m51 na> hem zull5 gaan    
lui/]51 en voor hem zull5 opkom51 als   
a*t] zijn rug ov] hem gesprok5 wordt1   
hem zull5 bezoek5 9 zijn /ude]kam] en   
hem raadpleg51 zoodra zij 9 de klem     
zitt51 indi5 zij hem k5n5 als e5        
degelijk man1 die h>d w]kt en d5 mo$    

zijn] ov]tuig+ bezit 9 woord en daad4   
,zij zijn ge5 re*t]s 9 heiligheid en    
loop5 geva> w]kelijk go$e mann5 te      
ond]s*att51 omdat dez5 soms week en     
v]wijfd zijn1 ma> zij zijn onfeilb>e    
re*t]s 9 manlijkheid en bov5al geloov5  
zij 9 e5 dom9ee1 die e5 fl9k man is4    
,zij vrag5 niet van hem1 dat hij me$oet 
aan hun spel51 want hij wordt miss*i5 al
 wat oud ( heeft e5 gebrekkig li*aam1   
ma> zij eis*5 van hem1 dat hij 9 de     
lev5ssport zi* dapp] en e]vol g$rage4   
,de w>e dom9ee is er volmaakt mee tevr$5
 geoordeeld te word5 na> d5 maat/af d]  
jonge li$5--hoe hij het groote lev5sspel
 speelt--ma> het h9d]t hem soms1 dat    
jonge mann5 d5k51 dat hij op n punt e5  
bijzond] voordeel heeft1 en hij is de   
laat/e man om e5 voorgift 9 d5 w$/rijd  
te bege]54 ,hij w5s*t niet bes*ut te    
zijn teg5 kritiek ( iets toe te krijg5  
weg5s zijn positie1 ma> hij wil zijn w]k
 do5 en gebruik mak5 van zijn go$e      
kans51 hij wil zijn teg5spo$ v]drag5 en 
zijn /rijd /rijd5 precies als elke &]e  

man4 ,en da>om is de dom9ee t]e*t       
prikkelba> omtr5t n punt van beoordeel+ 
en dat is zijn vacantie4  ,v]l$5        
zom]--will5 we aannem5--bra*t hij de ma&
 ,augu/us op het l& door en de$ da>     
niets noem5swa>d1 behalve w&el5 en      
klimm5 en viss*5 en kolv5 en rijd5 en   
vijftig &]e d+51 die hij als jong5 ook  
g$aan _h4 ,hij _h zijn vacantie v]di5d  
met elf ma&5 te preek51 te ond]wijz51 te
 /ude]51 v]gad]+5 te preside]51 raad te 
gev51 te troo/51 te b]isp51 te bezoek51 
te regel5 en vijftig &]5 d+51 die hij1  
to5 hij e5 jong5 01 nooit g$a*t heeft   
ooit te zull5 do54 ,zijn gewet5 0 aan   
het e9de van d5 dag volmaakt zuiv]1     
(s*oon hij ge5 woord ges*rev5 _h1 omdat 
hij d5 volg5d5 ,zondag ge5 preek        
behoefde te hebb51 en (s*oon hij ge5    
enkel bezoek _h afgelegd1 omdat er ge5  
m5s* te bezoek5 01 en hij w5s*te zi*    
zelf geluk1 omdat hij 9 de lange dag5   
van l$igheid li*aamskra*t opde$ en zijn 
gee/ nieuw lev5 v]wi]f voor het w]k1 dat
 9 d5 w9t] hem wa*tte4  ,e5s op e5 avond

 kwam e5 tweewiel] langs d5 e5zam5 weg 9
 voll5 spo$ en de rijd] sprong eraf aan 
de poort2 hij kwam1 gekle$ 9 zijn lu*tig
 co/uum en bloot%o(d door d5 tu92 zijn  
gezi*t 0 v]br& tot *ocolade-kleur toe1  
hij zelf ov]dekt met /(1 prettig v]moeid
 na zijn rit van ve]tig mijl51 ma> vol  
gezondheid1 kra*t en vroolijkheid4 ,hij 
daagde d5 dom9ee uit als e]lijk man     
precies te zegg5 ( hij hem k5de4  ,hem  
k5de6 de dom9ee1 zond] te kort te do5   
aan de deugd d] wa>heidsliefde1 mo*t    
zegg51 dat hij wi/1 wie hij 02 want hij 
0 imm]s de jonge man1 die ,zondags      
morg5s altijd op de punt van de voor/e  
bank 9 d5 zijvleugel zat en des ,zondags
 avonds orde hield 9 e5 jong5ss*ool 9   
het ,oo/-e9de en die altijd b]eid 0 e5  
oogje te h\d5 op d5 e5 ( &]5 kam]aad en 
die zoo'n fl9k jongm5s* 01 als er ma>   
kond5 wez54  ,hij w]d 9 vroolijk5 triomf
 b9n5gehaald en na zi* gewass*5 te hebb5
 en e5 /evig maal te hebb5 gebruikt1    
zwi]v5 de dom9ee en hij rond langs de   
hell+ van d5 heuvel en zij sprak5 ov]   

vele zak52 to5 zij t]ugkwam51 zett5 zij 
zi* n$] 9 d5 tu9 te midd5 d] geurige    
bloem51 totdat zij van slaap niet lang] 
kond5 sprek54 ,des morg5s beklomm5 zij  
d5 heuvel van de a*t]zijde en bekek5 de 
l&/reek en to5 aanva>dde de jonge man   
zijn reis we] en bij e5 kromm+ van d5   
weg nam hij afs*eid2 en t]wijl hij      
va>wel zei1 s*udde hij e5igsz9s treurig 
het ho(d1 want hij g+ na> het naa/e     
spoorweg/ation en d5 volg5d5 dag z\ hij 
we] h>d aan het w]k zijn 9 het br&5de   
kantoor 9 de city4 ,mijn laat/e dag1 zei
 hij tot d5 dom9ee1 to5 zij s*eidd51 en 
het is e5 all]prettig/e gewee/ en (s*oon
 de jonge man d5 dom9ee niet b5ijdde1   
dat hij nog ve]ti5 dag5 vacantie _h1 kon
 deze to* niet nalat5 te gevoel51 dat   
zijn vri5d wel da*t1 dat de dom9ee bet] 
af 0 dan hij4  ,to5 die gelukkige       
zom]dag alle5 nog ma> 9 de h]9n]+       
be/ond1 zat5 beid5 e5s we] te zam5 9 de 
/ude]kam] van d5 dom9ee--dez5 ke] voor  
de br&5de h\tblokk54 ,zij sprak5 ov]    
vele d+5--ond] &]e ook ov] di5 tu9 met  

zijn rijkdom aan anjeli]5--en de dom9ee 
maakte d5 jong5 man deelg5oot van zijn  
ov]d5k+ en v]kla>de te geloov51 dat elke
 jonge man dezelfde me5+ koe/]de 9 d5   
grond van zijn h>t4 ,m5 kwam ov]e51 dat 
m5 dadelijk e5 besprek+ z\ op55 en de   
dom9ee nam op zi* te bewijz51 dat hij   
m9d] vrij5 tijd _h dan e5 kantoorkl]k en
 dat niet om e5 bela*elijke /ell+ te    
v]d$ig51 ma> omdat hij me5de1 dat het de
 wa>heid 04 ,de jonge man _h er s*ik 9  
om teg5p>tij te wez54  ,het 0 ind]daad  
e5 e5v\dige rek5som om twee rij5 cijf]s 
ne] te zett5 op e5 velletje papi] en het
 kle9/e getal van het groot/e af te     
trekk52 het v]s*il z\ ov] d5 uitslag van
 het twi/gesprek besliss54  ,da> de     
dom9ee e5 /adsp>o*ie _h en e5 voorname  
,geme5te1 w]d hij edelmo$ig] beh&eld dan
 m5ig &] van zijn collega's en _h hij   
zes vrije wek5 p] ja>1 welke hij        
v]deelde 9 twee deel51 e5 ma& aan het   
e9d van d5 zom] en ve]ti5 daag 9 de     
l5te1 wanne] het zw>e w9t]w]k geindigd  
04 ,en dit maakte sam5 twee en ve]tig   

dag54 ,tuss*5 ,janu>i en ,decemb] _h hij
 wa>s*ijnlijk behalve zijn vacantietijd 
nog wel e5s e5 dag1 dat hij uit de /ad  
g+ ( e5 halv5 dag1 di5 hij 9 de /ad na> 
vrije v]kiez+ be/e$de4 ,de heele dag    
buit5 w]d ze] dikwijls doorgebra*t met  
kolv5 en d5 halv5 dag 9 de /ad gebruikte
 hij om 9 e5 biblio!ek te snuffel5 en de
 boekw9kels te plund]54 ,lat5 al die    
halve en heel5 dag5 9 het geheel te zam5
 a*t dag5 uitmak51 zoodat des dom9ees   
vacantie 9 alles en alles vijftig dag5  
b$roeg4  ,t]wijl de dom9ee zelf dit     
totaal n$]s*reef1 me5de zijn teg5/&]1   
dat het nauwelijks de moeite wa>d 0 zijn
 zaak te v]d$ig54 ,to5 de dom9ee        
aanhield en d5 jong5 man e5 blad papi]  
gaf en e5 potlood1 _h het er veel van1  
dat de geheele zaak niet veel me] dan op
 e5 grap z\ uitloop54  ,twaalf dag5 is  
de regel 9 ons kantoor en het is e5     
bijzond]e tref1 wanne] m5 9 ,augu/us kan
 gaan1 want het kunn5 ook dag5 9 ,april 
zijn1 zei de jonge man4 ,en hij 0 re$s  
bezig twaalf af te trekk5 van vijftig en

 b5ieuwd wat de dom9ee z\ zegg5 ov] e5  
me]d]heid van a*t en d]tig4  ,tell5 de  
,zondag5 mee bij uw v]l(8 vroeg de      
dom9ee4 ,de jonge man gaf toe1 dat dit  
niet zoo 0 en zoodo5de w]d het getal    
twaalf v]&]d 9 ve]ti51 ma> dat maakte   
niet veel v]s*il4  ,is uw kantoor op5 op
 ,k]/dag8 g+ de dom9ee voort4 ,ik d5k   
van ne52 ev5m9 als op ,nieuwja>sdag1 op 
,paas*ma&ag1 ( op ,p9k/]ma&ag4          
,gewoonlijk is de twe$e ,k]/dag ook e5  
vrije dag en ,go$e ,vrijdag ook4 ,zoo   
gaan we a>dig de hoogte 92 dat zijn zes 
dag51 die gij niet g]ek5d hadt en dan is
 er e5 vrije beursdag 9 het beg9 van    
,augu/us1 di5 gij lief/ buit5 uw        
ja>lijks*e vacantie sluit4 ,hoev] zijn  
wij nu8 ,e5 en tw9tig dag51 dat wil     
zegg5--drie wek54 ,het is niet veel voor
 iem&1 die zoo h>d w]kt2 ma> het is to* 
me] dan gij hadt uitg]ek5d4  ,ja1 het   
v]m9d]t uw me]d]heid1 ma> die is to*    
altijd nog aanm]kelijk--neg5 en tw9tig  
dag5 me] voor d5 dom9ee dan voor d5     
kl]k4  ,miss*i51 antwoordde de pr$ikant1

 ma> uw firma moe/ zi* to* eig5lijk     
s*am51--en zij heeft zoo'n go$5 naam en 
doet zulke groote zak56--dat ha> kl]k5  
d5 geheel5 ,zat]dag moet5 w]k5 inplaats 
van e5 halv5 vrij5 dag te hebb54 ,niets1
 z\ ik zoo zegg51 z\ voor e5 jongm5s*   
aang5am] zijn dan e5s op zijn fiets na> 
buit5 te gaan op d5 ,zat]dag-a*t]middag1
 9 d5 tijd1 dat de bloem5 beg9n5 uit te 
kom5 en dat de hegg5 het e]/e gro5      
v]toon5 ( op e5 &]5 tijd e5 pa> uur te  
gaan s*aats5rijd5 9 het held]e1 re9e    
v]/]k5de w9t]we]4 ,ik heb m$elijd5 met  
u1 zei de dom9ee1 dat gij di5 halv5     
vrij5 ,zat]dag niet hebt4 ,gij zijt al  
ev5 sle*t af als ik1 voor wi5 ,zat]dag  
op e5 na de druk/e dag van de week is4  
,de pr$ikant /ond op en wi]p e5 nieuw   
blok op het vuur1 want hij 0 e5         
edelmo$ig man1 met e5 tikje humor1 en   
hij wilde zijn vri5d niet v]leg5 mak54  
,da> heb ik nooit aan g$a*t1 zei de     
jonge man rondbor/ig1 dat is e]lijk wa>4
 ,ik h]9n] me1 dat ik e5s m$elijd5 met u
 kreeg1 to5 ik g+ s*aats5rijd5 en bij u 

aanliep om te vrag5 ( ge meeg+t en dat  
ge bezig wa>t met het mak5 van uw       
avondpreek4  ,welnu1 zei de dom9ee1     
twee-en-vijftig maal e5 halve dag is    
zes-en-tw9tig heele dag51 en da>        
afgetrokk5 de twee halve dag51 die 9 uw 
g]egelde vacantie vall51 blijv5 er      
vijf-en-tw9tig heele dag5 ov]1 die moet5
 opgeteld word5 bij uw e5-en-tw9tig     
dag51 dat maakt zes-en-ve]tig1 ( ik moet
 heelemaal niet kunn5 tell54  ,o6 zei de
 dom9ee1 heb ik gelijk ( niet8 ,gij /aat
 nu zes-en-ve]tig teg5 mijn vijftig4 ,ik
 moet u gelukw5s*5 met uw m9d]heid4 ,ge5
 dom9ee klaagt ov] zijn w]k1 zelfs niet 
ov] de drukte en beslomm]+ van d5       
,zat]dag1 ma> ik v]tel u e]lijk1 ,dick1 
er zijn oog5blikk51 dat hij e5 leek d5  
,zondag b5ijdt1 want de ,zondag is de   
ru/dag van d5 leek en voor d5 dom9ee de 
dag van h>d5 arbeid4 ,op di5 dag slap5  
de mee/e m5s*5 des morg5s iets          
lang]--(s*oon gij wa>s*ijnlijk des      
,zondagsmorg5s te vijf uur op/aat om    
,duits* te be/ude]5--en dan ontbijt5 zij

 op hun gemak2 want wa>om z\d5 zij zi*  
haa/51 het is imm]s ge5 w]kdag8 ,tuss*5 
het ontbijt en d5 k]ktijd prat5 zij ov] 
alle soort5 van zak5 en doorblad]5 boek5
 en lez5 briev51 die van v]re gekom5    
zijn en gevoel5 zi* geheel op hun gemak4
 ,als het mooi we] is1 kiez5 zij d5     
lang/5 weg om na> de k]k te gaan1 lief/ 
door e5 plantso5 ( e5 p>k en zij dr5tel5
 k]kwa>ts met ong$wong5 gee/4 ,de vad]  
zit met zijn gez9 9 hun bank en kan     
zond] afleid+ en zond] vrees zi* geheel 
wijd5 aan d5 e]$i5/4 ,miss*i5 d5kt hij  
nooit e5s aan de dom9eesvr\w1 die als 0 
zij e5 w$uwe 9 ha> bank zit met h>e als 
v]weesde k9d]51 want het ho(d des gez9s 
v]vult op di5 dag zijn zwa>/e taak en   
heeft zooveel te do5 bij het leid5 van  
de godsdi5/oef5+ d] &]51 dat m5         
nauwelijks kan zegg51 dat hij tijd g5oeg
 heeft om zelf ,god te v]e]54 ,wees zoo 
go$ niet 9 de r$e te vall5--want de     
jonge man gaf teek55 van to5ad]+ om zi* 
ov] te gev54  ,weet je1 zei de dom9ee1 9
 het dans5de vuur />5d1 dat ik e5ige j>5

 gel$5 e5s e5 ,zondag voor mij zelf _h  
met mijn gez91 en ik kan nog het        
aang5ame van di5 dag smak5 9 mijn       
h]9n]+4 ,wij begonn5 na het ontbijt te  
prat5 ov] ,bijbels*e p]son5 en          
godsdi5/ige ond]w]p5 en ik kwam voor het
 e]/ te wet51 hoe mijn jong5s er ov]    
da*t54 ,wij zo*t5 boek5 op1 wa>ov]      
gesprok5 0 en ik las mijn geliefkoosde  
g$eelt5 uit di*t]s en liet zeldzame     
uitgav5 zi5 en de$ mijn ka/ met gebond5 
boek5 e5s op51 wa> de b&5 teg5 li*t en  
/( bes*]md /ond54 ,we babbeld51 we      
v]beuzeld5 onz5 tijd e5 we9ig1 we       
v]meidd5 ons 9 onze s*att54 ,we dronk5  
!e 9 d5 tu91 we praatt5 ov] d5 oud5     
tijd1 we maakt5 plann5 voor de toekom/4 
,wel1 ik w&elde met mijn gez9 na> de    
k]k1 met li*t gemo$ en zond] r$5 tot    
haa/4 ,zoo ze] g5oot ik d5 dag1 dat ik  
besloot er al van te hal51 wat te hal5  
04  ,d5kt gij1 dat ik 9 de k]kekam] g+  
vr d5 di5/1 omdat het mijn consi/orie 0 
en dat ik d5 dom9ee inli*t+5 gaf omtr5t 
de aankondig+51 omdat het mijn k]k 08   

,zek] niet4 ,ik g+ b9n5 door de         
voordeur1 precies als i$] &] lid van de 
,geme5te en knikte vri5delijk de        
k]kekne*ts toe1 als ik h5 voorbij g+4   
,ik liep door de gang5 a*t] mijn gez9 en
 g+ zitt5 aan het e9d van de bank net   
als i$] &] ho(d van e5 gez94 ,na d5 di5/
 g+ ik na> de k]kekam] en na b9n5 gelat5
 te zijn1 dankte ik d5 dom9ee voor zijn 
preek als e5 van zijn hoord]s en to5 g+ 
ik na> huis en praatte met mijn jong5s  
ov] d5 di5/1 want het gesprek liep ov]  
de preek van e5 &] en ik kon op al de   
mooie g$eelt5 wijz54 ,di5 a*t]middag    
tijd te mijn] bes*ikk+ hebb5de1 bezo*t  
ik e5 zaal1 wa> e5 man met e5 eig5a>dige
 gave aan twee hond]d ongele]de bo]5 de 
beg9sel5 van d5 godsdi5/ ontv\wde en    
kwam tehuis he]lijk v]fris*t en to5 laz5
 wij we] en praatt5 en mijn gez9 en ik  
w]d5 heel innig1 omdat wij tijd hadd5 en
 omdat het ,zondag 04  ,bij de          
avondbeurt _h ik het g5oeg5 e5 jong5 man
 aan de deur op te viss*51 die op e5    
plaats wa*tte en ik nam hem mee na> mijn

 bank en legde hem uit1 dat hij 's      
avonds altijd da> kon gaan zitt5 en dat 
ik blij 01 dat hij 0 gekom51 omdat wij  
/ellig e5 he]lijke preek z\d5 krijg54   
,hij keek mij e5igsz9s nieuwsgi]ig aan  
en wilde wat zegg51 to5 ik hem voor 0 en
 uitlegde1 dat ik di5 dag niet de dom9ee
 van de k]k 01 ma> e5v\dig zelf         
toehoord]4 ,ik praatte al we] met mijn  
gez9 na d5 di5/--het aang5ame van d5 hak
 op d5 tak spr+51 wat e*t] niet         
nutteloos behoeft te zijn1 van m5s*51   
die niet v]moeid1 ov]spann5 zijn en zoo 
e9digde de dag van ru/ 9 e5 vri5delijke 
gezelligheid en inn]lijke ru/4 ,wij     
moet5 all5 iets op(f]51 ,dick1 ma> de   
zwa>/e op(f]+1 die e5 dom9ee heeft te   
do5 is zijn ,zondag1 want zij is tot    
s*ade van zijn eig5 ziel en die van zijn
 familie4 ,wees dankba> voor uw ru/ige  
,zondag5 en beh\d ze met jalo]s*heid    
voor de ru/ van gee/ en li*aam4  ,ge    
hebt uw zaak bewez51 zei ,dick2 door    
vijftig ,zondag5 en vijftig halve       
,zat]dag5 er bij te voeg51 wordt mijn   

vacantie zes-en-neg5tig dag5 teg5ov]    
vijftig van u4  ,het is laag1 zei de    
dom9ee1 e5 v]slag5 vij& af te mak51     
vooral wanne] hij zoo'n go$e k]el is1   
ma> cijf]s zijn niet voldo5de om de zaak
 geheel uit te drukk51 omdat er ook nog 
gelet moet word5 op het v]s*il 9 d5 a>d 
van het w]k1 dat v]ri*t wordt1 laat ons 
zegg5 9 e5 kantoor en 9 e5 /ude]kam]4   
,ik weet1 dat zak5 nauwkeurigheid       
v]eis*51 dat er voortdur5de inspann+    
noodig is en dat m5 telk5s voor v]rass+5
 /aat en voor teleur/ell+5 en dat er    
kans is op groot5 teg5spo$1 ma> de man  
van zak5 heeft ook zijn eig5a>dige      
voordeel54 ,9 de e]/e plaats is er e5   
gr5s aan zijn w]k1 en als hij des avonds
 ?uis komt1 laat hij zijn w]k a*t]4 ,aan
 d5 arbeid van d5 pr$ikant nu is ge5    
gr5s4 ,hij blijft altijd bov5 zijn ho(d 
hang51 roept altijd zijn g$a*t5 tot zi*1
 zijn w]k spant altijd zijne z5uw5      
bov5mate1 het drukt altijd op zijn      
gewet54 ,wanne] hij zi* e5 gezellig5    
avond v]oorlo(t1 dan v]ke]t hij niet 9  

dezelfde gun/ige om/&igh$5 als de &]e   
ga/51 omdat zij hun briev5 hebb5        
afges*rev5 en hun geheele dagtaak hebb5 
afg$aan en wanne] zij na> huis gaan dan 
zal dat wez5 om nog ev5 e5 laat/e       
ho(d/uk van e5 boek te lez5 vr zij na>  
b$ gaan2 ma> hij rukt zi* los uit w]k1  
dat half af is en als zijn vri5d5 re$s  
zijn +eslap51 br&t op zijn less5a> het  
li*t nog4 ,da>5bov5--en1 ,dick1 gij kunt
 u niet v]beeld51 wat dat beteek5t--de  
koopman weet1 dat hij e5 zek]e          
hoeveelheid w]k 9 a*t ur5 kan v]ri*t51  
omdat het ov] zak5 h&elt2 ma> de dom9ee 
weet nooit wat hij kan do51 omdat zijn  
w]k betrekk+ heeft op d5kbeeld54 ,de    
noodzakelijkheid van voort te br5g51    
zelfs wanne] de gee/ niets heeft te     
uit51 w]kt op de z5uw5 van d5 dom9ee en 
kan zijn gezondheid b5adeel54  ,de      
dagblads*rijv] s*rijft elk5 dag1 ma> hij
 heeft nieuwe ond]w]p5 om ov] te        
s*rijv52 de lett]kundige w]kt wanne] hij
 ge/emd is2 de dom9ee moet s*rijv5 ov]  
e5 oud ond]w]p--(s*oon het belangrijk/e 

wat de gee/ kan bevatt5--en hij moet    
s*rijv51 onv]s*illig ( zijn gee/ held] (
 d( is4 ,miss*i5 is er niem&1 die zulke 
oog5blikk5 van vreugde k5t als          
hij--wanne] hij bezield is2 zek] heeft  
niem& zulke ur5 van g$ruk!id--wanne] hij
 niet tot zijn ond]w]p kan opklimm54    
,alle5 door g$uldig lez5 en onoph\delijk
 geb$ kan hij zijn taak v]vull51 en dan 
is hij /e$s zoo /]k mogelijk +espann5 en
 k5t nooit de ru/ van d5 man1 die zijn  
w]k v]ri*t met ov]vlo$ van tijd1 kra*t  
en d5kbeeld54 ,wanne] de dom9ee komt te 
ov]lijd51 t]wijl hij nog 9 de ,b$i5+ is1
 dan zal hij op zijn /]fb$ 9 zijn laat/e
 oog5blikk5 van bewu/heid nog iets te   
zegg5 hebb5 omtr5t e5 brief1 die niet   
beantwoord is en nog e5ige v]kl>+5 te   
gev5 hebb5 aan e5 gez91 dat niet bezo*t 
is en wanne] zijn gee/ beg9t af te      
dwal51 zal hij ronddol5 tuss*5 tek/51   
wa>mee hij ge/r$5 heeft en pog+51 die   
niet tot het doel hebb5 geleid4  ,hij   
behoorde elk ja> twee ma&5 te hebb51    
riep ,dick1 en als ik diak5 ^w1 zal ik  

zorg51 dat mijn dom9ee da>5bov5 elke    
zev5 ja> e5 half ja> vacantie krijgt1   
opdat hij da>na we] beg9ne als e5 geheel
 nieuw m5s*1 na> gee/ en li*aam4  ,ge   
zijt e5 be/e k]el1 ,dick1 en ge zijt    
v]/&ig voor uwe j>5 en als de ,k]k ha>  
pr$ikant5 beh&elde op deze wijze1 dan z\
 zij da> veel voordeel bij hebb54 ,want 
elke nieuwe g$a*te1 die doordr+t tot d5 
gee/ van d5 dom9ee1 en elk nieuw boek1  
dat hij lee/ en elke nieuwe l&/reek1 die
 hij ziet en elke nieuwe kun/v]zamel+1  
die hij 9 zijn vacantie bezoekt1 v]m5gt 
zi* met zijn woord51 met zijn lev5 en de
 go$e zorg1 de edelmo$igheid d] ,geme5t5
 z\ met woek] t]ugkom5 tot hun eig5     
ziel54     ,,xi4  ,,hoe ,,e5 ,,dom9ee   
,,h]leefde4   ,m5 kon niet zegg51 dat de
 dom9ee te oud 0 geword51 want hij 0 nog
 9 de kra*t des lev5s2 ook niet dat zijn
 gezondheid wankel5d 01 want hij 0 /]k] 
dan 9 de dag5 zijn] jeugd2 ook niet1 dat
 hij _h opgeh\d5 te /ude]51 want hij las
 me] dan ooit2 ook niet1 dat hij zijn   
tijd niet begreep1 want hij 0 door en   

door e5 d5k] van het h$54 ,m5 mo*t niet 
d5k51 dat hij m9d] ijv]ig 0 9 zijn      
h]d]lijk w]k ( m9d] bekwaam 9 het regel5
 van zak51 ook niet1 dat hij twi/ _h    
gehad met zijn ,geme5te ( zijn ,geme5te 
met hem2 ook niet1 dat de gee/ van het  
di/rict 0 v]&]d ( dat de k]k ha> lidmat5
 _h v]lor54 ,hij preekte ev5 go$ als hij
 ooit de$1 en met me] kra*t en wij%eid  
dan tw9tig ja> gel$54 ,er w>5 ev5veel   
l$5 op de lij/ en er w]d ev5veel geld   
gecollecte]d en ev5veel w]k g$aan en de 
,k]k _h e5 uitmunt5d5 naam4 ,het 0      
moeielijk d5 v+] te legg5 op e5ige      
wondeplek bij dom9ee ( ,geme5te en to* 0
 de dom9ee zi* bewu/ en de m5s*5 hadd5  
e5 onbepaald gevoel1 dat er iets hap]de4
 ,er 0 m9d] gee/drift 9 de ,geme5te1 de 
pli*tsv]vull+ 0 trag]1 m5 haa/te zi*    
m9d]1 gehoor te gev5 aan e5 v]zoek en er
 0 m9d] opkom/ bij de extra-di5/54 ,er 0
 m9d] en?\siasme1 m9d] vrijwillig w]k1  
m9d] tr\w4  ,na vijfti5 j>5 di5/ 9      
dezelfde p>o*ie1 na al di5 tijd dezelfde
 m5s*5 te hebb5 toegesprok51 en         

noodzakelijk]wijze altijd hetzelfde te  
hebb5 gezegd1 en altijd zi* bewog5 te   
hebb5 9 dezelfde wijk1 0 de dom9ee zond]
 e5ige f\t van zijne zijde1 ma> e5v\dig 
t5gevolge van de zwakheid d] m5s*elijke 
natuur1 e5 we9ig mo$e geword54 ,hij _h  
zijn fris*heid v]lor51 niet van g$a*te (
 van uitdrukk+1 ma> de fris*heid van    
gee/2 hij _h die li*!id van ziel1 dat   
hoopvolle 9 d5 toon en die eeuwige      
opgewek!id 9 de toespraak v]lor51       
wa>door de m5s*5 e5s w>5 aangetrokk5 en 
wa>door hij hun h>t _h gewonn54 ,en van 
hunne zijde hadd5 zij de fris*heid      
v]lor5 te zijn5 opzi*te2 niet dat zij   
ge5 e]bi$ voor hem hadd5 ( niet dankba> 
w>5 voor vroeg]e di5/5 ( voor zijn      
teg5woordig5 arbeid1 ma> zij mi/5 nu dat
 gevoel van groots*e v]wa*t+5 van hem en
 zij kond5 niet me] zoo liefhebb5d      
g5iet5 9 hem en zij sprak5 niet me] met 
zooveel blijds*ap ov] hem4 ,hunne h>t5  
klopt5 niet snell]1 wanne] hij preekte2 
het 0 niet e5 m]kwa>dige gebeurt5is1 als
 hij e5 bezoek bra*t en m5 voelde ge5   

groot l$ig1 wanne] hij weg bleef4 ,er 0 
nog /e$s e5 e]lijke g5eg5heid tuss*5 d5 
dom9ee en zijn m5s*51 ma> zij _h d5     
h>t/o*t en het romantis*e van vroeg] j>5
 v]lor54 ,zij 0 nu niet opzi5b>5d1 ma>  
regelmatig2 miss*i5 e5 ietsje te kalm en
 +etog5 om liefde te heet54  ,de m5s*5  
w>5 zoo gewoon geword5 aan hun dom9ee1  
aan zijn voorkom51 zijn /em1 zijn       
d5kwijze1 zijn eig5a>digh$51 dat zij 9  
/aat w>5 hem te critise]5 en zijn f\t5  
met veel nauwkeurigheid op te m]k54 ,het
 kon hem niet s*el5 ( hij teg5gesprok5  
w]d1 en hij _h aanleg om boos te word51 
wanne] m5 zi* teg5 zijn plann5 v]zette2 
hij 0 te ze] +5om5 met zek]5 g$a*t5gang 
en preekte niet altijd om te /i*t52 hij 
_h neig+ om zi* b9n5 e5 bep]kt5         
vri5d5kr+ op te sluit5 en 0 niet        
voldo5de t] bes*ikk+ van all52 hij gaf  
te veel a&a*t aan w]k buit5 de ,k]k en  
v]zuimde soms zijn h]d]lijke taak2 hij  
/ond erop zijn vrije ur5 te gebruik51   
zooals hem go$ do*t en s*e5 er niet aan 
te d5k51 dat hij eig5lijk 9 het geheel  

ge5 vrij5 tijd behoorde te hebb52 hij 0 
soms knorrig1 wanne] hem extra-w]k w]d  
opg$rag5 en hij 0 niet altijd welwill5d1
 wanne] hij iets do5 moe/1 dat niet tot 
zijn eig5lijke w]k behoorde4 ,ti5 ja>   
gel$5 z\ niem& hebb5 durv5 z9spel5 op   
deze f\t51 want dan z\d5 de m$el$5 hem  
hebb5 uitgemaakt voor e5 onr$elijk m5s*4
 ,de dom9ee 0 to5 jui/ zooals hij nu is1
 ma> zijn f\t5 w]d5 to5 e5v\dig bes*\wd 
als groote opgewek!id en ern/ en        
vri5ds*ap en toewijd+ en gee/elijk      
pli*tsgevoel4 ,hij 0 to5 volmaakt bij de
 s*em]+ van het morg5li*t2 hij is nu e5 
gewoon m5s*1 wi5s onvolmaak!d5 duidelijk
 gezi5 word5 9 d5 glans van het volle   
zonli*t4 ,de dom9ee ook is nu 9 /aat    
zijn m5s*5 op e5 af/& te bes*\w5 en h5  
onp>tijdig te beoordeel51 t]wijl zij e5s
 hem all5 lief toes*55 zond] vlek (     
rimpel ( iets van di5 a>d en gij hadt   
veilig] het voorkom5 van e5 bruid kunn5 
gisp5 9 teg5woordigheid van ha>         
bruidegom1 9 de bruidsdag5 zelfs1 dan   
dat gij n f\t hadt mog5 aanwijz5 9 de   

,geme5te van di5 man4 ,hetzij dat zijn  
oog5 bet] hebb5 le]5 zi5 ( dat zijn h>t 
v]koeld is1 hij is niet me] ond] bekor+2
 en (s*oon hij zulke zak5 niet 9 het    
op5ba> z\ will5 zegg51 weet hij heel go$
 wat er hap]t aan zijn m5s*54 ,e5ig5 van
 h5 zijn hopeloos +5om5 met hun eig5    
inzi*t5 en ontoegankelijk zelfs voor het
 be/e li*t1 wat hij natuurlijk me5t1 dat
 het zijne is4 ,&]5 zijn zoo lib]aal1   
dat zij bijna 9 het geheel ge5 gelo( me]
 hebb5 en hij v]geet te b$5k51 dat hij  
v]antwoordelijk is voor dit gemis aan   
gelo(4 ,nog &]5 zijn zoo w]elds*gez9d1  
dat de ern/ig/e godsdi5/ige roep/em ge5 
invlo$ heeft op hun lev5 en dan zijn er 
nog1 die zoo liefdeloos zijn1 dat zij   
voor de be/e zaak niets ov] hebb5 om ha>
 te /eun54 ,het doet hem pijn1 dat jonge
 m5s*51 die hij ond]wees en liefhad niet
 lang] tr\w aan hem zijn1 ma> &]5 /emm5 
dan de zijne de voorkeur gev5 en met    
ev5veel gee/drift sprek5 ov] &]51 als   
zij e5s sprak5 ov] hem2 en hij voelt het
 gemis van die kle9e vri5delijkh$51 die 

hem zoo di]ba> w>5 niet om de wa>de     
ervan1 ma> omdat zij de heiligheid d]   
vri5ds*ap bezegeld54 ,hij gelo(t nog1   
dat zijn ,geme5te bet] is dan e5ig &]e2 
hij d5kt nog aan hun tr\w 9 het v]l$5e2 
ma> de dag5 d] e]/e liefde zijn voorbij 
en zijn h>t is somtijds bezorgd4  ,op e5
 avond w>5 de ambtsdrag]s van de ,k]k   
bije5gekom5 en to5 de zak5 w>5          
afgeh&eld1 raakt5 zij aan het prat5 ov] 
het k]kelijk lev5 en ov] hun dom9ee4    
,zij w>5 ov] het geheel ze] e]wa>de1    
gevoelige1 go$h>tige en opre*te mann51  
die w5s*t5 hun be/ te do5 met hun dom9ee
 en hem 9 ge5 enkel opzi*t te erg]52 zij
 droeg5 altijd zorg1 dat hij behoorlijk 
zijn sal>is ontv+ en e5 aang5ame        
vacantie _h2 zij z\d5 nooit klag5 zond] 
r$5 en z\d5 zek] nooit ervan droom5 iem&
 te vrag5 he5 te gaan ( hem t] zijde te 
zett5 na lang5 di5/ zond] e5 fatso5lijk 
ja>geld4 ,ma> zij w>5 niet 9 hun s*ik   
met d5 gang van zak5 en na veel         
ov]-en-we]gepraat1 na veel half         
uitgesprok5 plann51 veel w5k51 veel     

a&uid+5 en veel oms*rijv+5 0 het bijna  
e5 uitkom/1 to5 de he] ,judk91 de       
voorzitt]1 en e5 /]ke p]soonlijkheid 9  
woord en daad1 uitdrukk+ gaf aan wat 9  
h5 omg+4  ,er is ge5 m5s*1 zei hij1 voor
 wi5 ik ind]daad diep] e]bi$ gevoel dan 
voor onz5 dom9ee1 want hij heeft h>d    
gew]kt en onze ,geme5te er bov5op       
gebra*t4 ,hij is e5 ze] belez5 man en e5
 go$ pr$ik] en niem& kan de m9/e aanm]k+
 mak5 op zijn lev5 ( zijn g$rag2 ma> er 
is ge5 twijfel en ik me51 dat het bet]  
is zoo iets te zegg5 dan dat het 9 het  
geheim gevoeld wordt1 dat op de e5 ( &]e
 wijze onze dom9ee langzam]h& zijn      
invlo$ op de m5s*5 v]lie/ en dat de     
,geme5te 9 toon en 9 h>t niet is1 wat   
zij pla*t te wez54 ,mijn indruk1 bro$]51
 is dat1 hoewel het e5 geva>lijke       
ond]nem+ voor ons is en hoewel wij      
wa>s*ijnlijk nooit iem& zull5 krijg51   
die voor ons do5 kan wat onze dom9ee 9  
het v]l$5 voor ons g$aan heeft1 to* zijn
 w]k hi] is afgeloop5 en dat het be/ z\ 
wez51 dat hij en wij e5s v]&]d54 ,en to5

 ,judk9 de v]gad]+ rondzag1 bem]kte hij1
 go$ begrep5 te zijn en da>uit putte hij
 aanmo$ig+ voort te gaan4  ,onze dom9ee 
/aat zoo go$ aanges*rev5 9 de ,k]k en   
zijn reputatie is zoo groot1 dat hij    
gemakkelijk e5 &]e plaats z\ kunn5      
krijg51 als hij wilde4 ,ind]daad heb ik 
r$5 om te geloov51 dat hij dikwijls 9 de
 geleg5heid is gewee/ om te v]&]51 ma>  
hij heeft altijd geweig]d e5 b]oep 9    
ov]weg+ te nem54 ,er is niem& 9 de      
,geme5te1 die d5 dom9ee z\ will5 vrag5  
om he5 te gaan--zek] zal ik het niet    
do52 ma> ik maak me /]k1 dat e5 nieuw   
beg9 9 e5 nieuwe plaats het be/ z\ wez5 
voor hem en ik voel mij v]pli*t er bij  
te voeg51 miss*i5 het be/e z\ zijn voor 
ons4 ,en zaak z\ ik e*t] nog will5 zegg5
 en dat betreft e5 geldzaak4 ,wij hebb5 
ge5 arme ,geme5te en wij zull5 altijd   
wel 9 /aat zijn ons te r$d51 ma> wij    
hebb5 e5 vrij groot tekort 9 kas en bij 
de laat/e aanspor+ van d5 preek/oel is  
er ma> we9ig we]klank gegev54 ,als de   
l$5 wat bet] ge/emd w>51 z\d5 de noodige

 vijfduiz5d guld5 9 e5 week zijn        
bije5gebra*t4  ,er 0 e5 pauze1 wa>9     
v]s*ill5de bro$]5 met knikjes en blikk5 
d5 he] ,judk9 te k5n5 gav51 dat hij 9   
hun gee/ gesprok5 _h en to5 w]d het     
/ilzwijg5 v]brok5 door d5 he] ,/oni]1   
die 9 de ,geme5te en er buit5 bek5d 0   
weg5s uit]/e zu9igheid 9 geldzak51 e5   
totale afwezigheid van gevoel en e5     
ijselijke op5h>tigheid 9 het sprek54 ,m5
 voelde1 to5 hij het woord nam1 dat als 
de he] ,judk9 e5 spijk] _h +eslag5 9 de 
go$e ri*t+1 de he] ,/oni] di5 z\ inslaan
 tot aan d5 kop1 ma>444 m5 kan nooit    
wet56 ,we kunn5 hi]1 zei mijnhe] ,/oni]1
 v]ond]/el ik1 zegg5 wat we d5k51 en er 
zijn ge5 reglem5t5 ( ord]s van d5 dag4  
,wat mij aangaat1 ik wi/ niet1 dat wij  
van avond hi] kwam5 om onz5 dom9ee te   
oordeel5 en ik wi/ niet1 dat de he]     
,judk9 en de ov]ig5 van plan w>5 hem m9 
( me] ronduit op bes*aafde1 ,*ri/elijke1
 deftige wijze te vrag5 na> e5 &]e      
plaats om te zi54 ,o jawel1 dat is jelui
 b$oel+1 ma> ge zijt e5 troep van zulke 

poeslieve m5s*51 dat ge het woord niet  
uitspreekt en niet zegt1 wat ge me5t6   
,wat mij aangaat1 ik b5 vijfti5 ja> lang
 lid van deze ,k]k en to5 ik hi] kwam1 0
 het huis bijna leeg en nu is het vol en
 de dom9ee heeft vijfti5 ja> lang h>d   
gew]kt4 ,nu1 ik laat mij er niet op     
voor/aan1 dat ik e5 philan?roop b51 en  
ik geef nooit e5 c5t voor de beke]+ d]  
,jod5 en ook niet voor de v]e5ig+ tot   
vo$+ van de /raatslijp]s1 no* voor e5ig 
&] plan1 wa>voor jelui pleit4 ,ik b5    
niet1 wat m5 noemt1 e5 milde gev]1 ma>  
ik hoop1 dat ik e5 e]lijk man b52 en ik 
zal u zegg51 dat1 indi5 ik e5 man op    
mijn kantoor _h1 die mij vijfti5 ja>    
g$i5d en zijn w]k go$ g$aan _h1 en ik   
/elde dan voor om hem weg te z5d51 omdat
 het mij v]veelde altijd hetzelfde      
gezi*t aan zijn less5a> te zi5 en       
hetzelfde h&s*rift ond] de oog5 te      
krijg51 dan z\ ik mijzelf bes*\w5 als e5
 s*avuit2 en ik dank ,god1 dat ik zoo   
iets nooit g$aan heb met e5 van mijn    
b$i5d54 ,als gij iem& kunt aanwijz51 die

 9 mijn kantoor is w]kzaam gewee/ en di5
 ik heb weggezond51 omdat ik e5 nieuw   
gezi*t w5s*te te zi51 dan geef ik       
vijfhond]d guld5 aan ,timbu*o ( aan     
welke &]e z5d+ gij ma> wilt4  ,niem&    
dong na> d5 prijs1 want het 0 wel bek5d1
 dat1 (s*oon de he] ,/oni] zoo h>d 0 als
 ijz] voor liefdadigheid ond] onbek5d51 
hij e5 uitmunt5d mee/] 0 9 zijn eig5    
zak54  ,wat betreft het tekort 9 de     
fonds5 d] ,k]k1 indi5 dat de r$5 is1    
wa>om de dom9ee ontslag5 moet word51 dan
 b5 ik b]eid om de geheele som zelf bij 
te pass52 en ik doe dat1 v]/a mij wel1  
als e5 bewijs van e]bi$ en              
dankba>heid--dankba>heid1 ziet ge1 he]51
 voor vijfti5 j>5 van h>d5 arbeid6      
,deze man van duidelijke taal 0         
nauwelijks gezet5 ( de he] ,lovejoy1 de 
vri5delijk/e en aang5aam/e m5s* van de  
heele ,geme5te1 die e5ig5 tijd lang ze] 
beweeglijk 0 gewee/1 begon te sprek54   
,ik w5s* niet te twi/5 met de lieve     
bro$]51 die gesprok5 hebb51 want de he] 
,judk9 is te /]k voor mij en niem& z\   

bro$] ,/oni] kunn5 beantwoord5 op zijn  
s*oon aanbod4 ,ze] edelmo$ig en jui/    
ov]e5kom/ig zijn vri5delijk h>t1 dat ik 
s$]t vele j>5 heb le]5 k5n5 bij mijn    
kle9e w]k5 d] liefde2 ma> dat is e5     
geheim tuss*5 mijnhe] ,/oni] en mij4    
,wat ik w5s* te zegg51 is1 dat ik onz5  
dom9ee liefheb om hetge5 hij is en om   
hetge5 hij gewee/ is voor mij 9 tijd5   
van groote droefheid4 ,to544444 ik mijn 
lieve vr\w v]loor1 bra*t hij dag aan dag
 troo/ aan mijn h>t en onze pr$ik/oel   
zal voor mij nooit dezelfde zijn zond]  
onz5 dom9ee4  ,dat 0 alles1 wat de he]  
,lovejoy zei4  ,het s*e5 e*t]1 dat hij  
e5 v]borg5 sna> _h aang]aakt 9 elk d]   
aanwezig5 en de e5 na d5 &] _h iets te  
zegg54 ,het leek wel ( zij de zaak1     
wa>ov] gesprok5 w]d1 v]get5 w>51 zo[el  
als de kies*e opm]k+ van d5 he] ,judk94 
,de e5 /ond op om te zegg51 dat de      
dom9ee hem getr\wd _h1 en dat hij nooit 
de toespraak bij het huwelijk z\ v]get52
 e5 &] _h e5s plotsel+ e5 kiem5 jong5   
v]lor5 en hij gelo(de niet1 dat zijn    

vr\w en hij ooit de beproev+ z\d5       
door/aan hebb5 zond] het meegevoel van  
d5 dom9ee2 e5 d]de _h w]elds*e beproev+5
 doorgemaakt en het 0 door e5 preek van 
d5 dom9ee1 dat hij 0 /a&e geblev52 en e5
 vi]de1 die zooals i$]e5 weet1 aan      
vreeselijke v]leid+5 _h blootge/aan1    
w5s*te n$]ig te v]kl>51 dat hij di5     
avond ge5 ambt 9 e5 ,*ri/elijke ,k]k z\ 
bekle$ hebb5 zond] de hulp van d5 dom9ee
 9 tijd5 van moeielijkheid4 ,&]5 kek51  
als( ook zij wel iets te zegg5 hadd5 en 
e5 diak5 gebruikte heimelijk zijn       
zakdoek en e9delijk /ond de he] ,judk9  
zelf we] op en toonde zi* e5 man1 wa>dig
 e5 ,k]k te be/ur5 en te leid54         
,bro$]51 zei hij1 ik drukte de me5+ uit1
 die 9 mijn gemo$ 01 en ik b5 dankba>1  
dat ik ha> ond] woord5 gebra*t heb1 want
 het sprek5 heeft mij v]li*t en u go$   
g$aan4 ,ik neem nu t]ug1 wat ik zei3 ik 
0 e5 we9ig mo$eloos4 ,bro$] ,/oni] heeft
 volmaakt gelijk en hij heeft ons all5  
e5 h>t ond] d5 riem ge/ok52 en als hij  
het tekort dekt1 wa>voor wij hem all5   

ze] v]pli*t zijn1 dan zal ik ga>ne zi51 
mann5 bro$]s1 dat ge mij toe/aat de k]k 
9 het naja> te s*ild]51 want de v]f     
wordt e5 we9ig bleek en ik z\ dat will5 
do5 als e5 erk5telijkheid voor hetge5 de
 dom9ee gewee/ is voor mijn vr\w to5    
onze jong5 tuss*5 lev5 en dood zweefde4 
,het voorbeeld van d5 he] ,judk9 bra*t  
de ambtsdrag]s op e5 nieuw spoor2 de e5 
bood aan nieuwe li$]5boek5 te gev5 voor 
de ,zondagss*ool1 wa>omtr5t e5ige       
moeielijkheid 0 g]ez52 e5 &] v]kla>de1  
dat als de k]k opnieuw ges*ild]d w]d1   
hij er voor wilde zorg51 dat ook het    
wijkgeb\w e5 nieuw kle$ kreeg2 e5 d]de  
bood aan e5 vi]de g$eelte te betal5 van 
het sal>is voor e5 z5del+ om d5 dom9ee  
er van te ontla/5 en drie &]e           
ambtsdrag]s eig5d5 zi* de ov]blijv5de   
drievi]d5 toe1 totdat er op het laat/   
niem& 01 die zi* niet het re*t _h       
v]zek]d1 p]soonlijk voor zi*zelf1 om    
iets te do51 kle9 ( groot1 voor de ,k]k1
 en i$]e5 de$1 wat hij aanbood1 uit     
dankba>heid aan d5 dom9ee voor al wat   

hij voor h5 0 gewee/ en g$aan _h g$ur5de
 vijfti5 ja>4 ,en t5 slotte maakte de   
he] ,lovejoy al zijn bro$]5 week 9 e5   
geb$1 wa>9 hij dom9ee en lidmat5 bra*t  
voor d5 ,troon d] ,g5ade en zoo pleitte1
 dat elk1 to5 hij de plaats v]liet1     
voelde1 dat de zeg5 des ,he]5 op hem    
ru/te4  ,de preekbeurt 9 de week w]d    
geh\d5 op ,wo5sdagavond en w]d 9 d5     
regel ze] sle*t bezo*t4 ,dez5 ke] 0 de  
dom9ee na> de consi/orie gekom5 met e5  
b5ep5 h>t1 en hij bad om de g5ade d5 he]
 ,lovejoy en e5 h&vol vrome en e]zame   
vr\w5 te kunn5 toesprek5 zond] blijk te 
gev5 van ontmo$ig+ en zond] h5 mo$eloos 
te mak54 ,da> w>5 tijd5 gewee/ 9 het    
v]l$51 dat de di5/ 9 de k]k 0 geh\d5 en 
de he] ,judk9 pla*t 9 de /ad op de      
opkom/ te po*52 to5 0 m5 uit de k]k na> 
de groote zaal gegaan2 ma> 9 d5 laat/5  
tijd w]d5 de we9ig51 die kwam51         
bije5g]oep5 9 e5 kam]1 omdat het        
aang5am] is e5 kam] bijna vol te zi5 dan
 e5 voor driekw>t l$ige zaal4  ,de kam] 
0 vlak naa/ de k]kekam] en vr hij na>   

b9n5g+1 kon hij tell5 ( er me] ( m9d]   
dan het gewone d]tigtal z\d5 zijn4 ,dez5
 avond g+5 zoovele voet5 voorbij zijne  
deur en er 0 zoo'n lev5dige drukte1 dat 
hij gelo(de1 dat er wel ve]tig z\d5     
wez51 wat e5 belangrijk aantal 0 en hij 
begon zi* lafheid en ongelo( te v]wijt54
 ,hij keek d5 li$]5bundel door om e5    
keus te do51 to5 de deur op5g+ en de he]
 ,lovejoy b9n5kwam met zooveel blijkb>e 
tevr$5heid op zijn bem9nelijk gelaat1   
dat de dom9ee zek] 0 van iets prettigs4 
,v]geef me1 dat ik u /oor1 zei de go$e  
man1 ma> ik kwam vrag5 ( gij niet 9 de  
groote zaal z\dt gaan van avond8 ,de    
kam] is al vol en er kom5 elke m9uut me]
 m5s*54 ,het z\ mij niets v]wond]51 als 
er hond]d1 miss*i5 tweehond]d kwam51 en 
mijnhe] ,lovejoy's gelaat /raalde en    
zond] het te wet5 drukte hij voor de    
twe$e maal des dom9ee's h&4  ,ge kunt   
zek] zijn1 dat ik ma> al te blij z\     
zijn1 ma>4444 wat beteek5t dit8 ,wet5   
zij1 dat ik zelf zal preek58 ,en de     
dom9ee leek bezorgd1 uit vrees dat de   

m5s*5 miss*i5 toege/roomd w>5 9 de hoop1
 dat de e5 ( &]e vreemdel+ van naam z\  
sprek54  ,natuurlijk wet5 zij het en    
da>om zijn ze gekom51 antwoordde de he] 
,lovejoy met groote blijds*ap2 voor ge5 
m5s* &]s z\d5 er zooveel gekom5 zijn en 
als gij van avond niet preektet1 z\ dat 
de groot/e teleur/ell+ zijn1 die de     
m5s*5 ooit ond]vond52 ma> ik moet mij   
haa/5 om toe te zi51 dat alles 9 de zaal
 9 orde komt1 en e5 m9uut lat] hoorde de
 dom9ee het geluid van vele /emm51 to5  
de m5s*5 vroolijk v]huisd5 van de kam]  
na> de zaal en zelfs 9 de consi/orie 0  
het te m]k51 dat er e5 groote s*>e z\   
zijn4 ,t]wijl hij pe9sde ov] de         
beteek5is hi]van1 w]d al we] de deur    
geop5d en we] kwam de he] ,lovejoy b9n54
  ,we hadd5 niet g5oeg gelo(1 riep hij1 
we hadd5 dadelijk na> de k]k moet5 gaan4
 ,bro$] ,/oni] zei op zijn gewone       
besli/e mani]3 'ge5 halve maatregel51   
vooruit na> de k]k2' ma> ik 0 bang1 dat 
er niet g5oeg z\d5 zijn4 ,ik _h         
ongelijk1 heelemaal ongelijk1 de k]k zal

 mooi vol word5 van ond] tot bov51 want 
de m5s*5 kom5 ge/adig toe/room5--het is 
e5 pra*tig gezi*t1 zoo'n /room4 ,ik zal 
u kom5 hal51 als zij all5 gezet5 zijn2  
ma> geef hun tijd1 want het is niet     
gemakkelijk van de e5e plaats na> de &]e
 te gaan1 zooals wij van avond g$aan    
hebb52 ma> we zull5 het &]s aanlegg5 d5 
volg5d5 ,wo5sdag1 dan gaan we dadelijk 9
 de k]k jui/ als 9 vroeg] tijd5 en de   
he] ,lovejoy v]liet de consi/orie als op
 vleugel54  ,to5 de dom9ee 9 de k]k     
kwam1 0 deze bijna vol en hij gaf met   
e5ige moeite d5 e]/5 psalm op1 want het 
s*oot 9 zijn ziel1 dat deze m5s*5 gezi5 
hadd51 dat hij mo$eloos 0 en dat dit e5 
v]nieuwde g5eg5heid 04 ,het geb$ viel   
hem zelfs zwa>d] dan het li$1 (s*oon    
zijn h>t diep bewog5 0 door dankba>heid 
aan ,god en te$] pleitte voor de m5s*54 
,en to5 hij g5ad]d 0 aan de toespraak1  
wi]p hij zijn papi] met punt5 t] zijde1 
want het leek hem te k\d en te vormelijk
 en hij las d5 hond]d-zes5tw9tig/5 psalm
 langzaam en met bev5de /em en 9 plaats 

van uitlegg+1 hield hij op tuss*5 de    
v]z5 en de m5s*5 begrep54 ,to5 hij het  
laat/e v]s las3 ,die het zaad draagt1   
dat m5 zaai5 zal1 gaat al ga&e en       
we55de2 ma> voorzek] zal hij met gejui* 
w$]kom51 drag5de zijne s*ov5--a>zelde   
hij e5 oog5blik en to54444 sprak hij d5 
zeg5 uit4 ,na e5 oog5blik /il geb$      
li*tte hij het ho(d op en zag1 dat de   
m5s*5 nog wa*tt54 ,de he] ,judk9 /ond   
op1 en na> vor5 kom5de voor d5 less5a>1 
dankte hij d5 dom9ee v]/aanba> voor al  
zijn w]k--en to5 kwam5 zij all51 mann51 
vr\w5 en k9d]5--en elk zei op eig5 mani]
 hetzelfde2 en het g]u*t heeft geloop51 
dat ,ri*>d ,/oni]1 die het laat/ kwam en
 niets zeide1 voor de e]/e en e5ige maal
 9 zijn lev5 van zijn /uk 0 gebra*t4    
----------------------------------------
---------------                         
,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]3          
,de volg5de correcties zijn 9 de tek/   
aangebra*t3                             
,bron 7,b37 -- ,correctie 7,c37         
,b3  ,,vi4 ,de opro]mak] 9 de k]k       

,c3  ,,iv4 ,de opro]mak] 9 de k]k       
,b3  op d5 inh\d van het ge5 hij        
,c3  op d5 inh\d van hetge5 hij         
,b3  grondbeg9sel5 moet word5 uitgew]kt 
9             ,c3  grondbeg9sel5 die    
moet word5 uitgew]kt 9         ,b3      
zorgvuldige ov]d5k+5 zal op prijs /ell54
       ,c3  zorgvuldige ov]d5k+5 op     
prijs zal /ell54       ,b3  ,may        
,h>rison4                               
,c3  ,may ,h>rison4                     
,b3  di5/ met zang e5 zigeun]           
,c3  di5/ met zang1 e5 zigeun]          
,b3  ,oordeelslag1 belangwekk5d moet    
zijn4               ,c3  ,oordeelsdag1  
belangwekk5d moet zijn4                 
,b3  ,wa>de ,he] ,jump                  
,c3  ,wa>de ,he] ,jump                  
,b3  ja> ge5 nieuw5 g$a*t5 toelat5      
,c3  ja> ge5 nieuwe g$a*t5 toelat5      
,b3  ,e5 van de voornaam/e pog+5 van e5 
,c3  ,al9ea-break +evoegd               
,e5 van de voornaam/e pog+5 van e5      
,b3  ,wanne] ,eives1 opgeslot5 a*t] zijn
 deur            ,c3  ,wanne] ,dives1   

opgeslot5 a*t] zijn deur            ,b3 
zijn geld e5 maat/af heeft voor zijn    
k>akt]       ,c3  zijn geld e5 maat/af  
is voor zijn k>akt]          ,b3        
,dezelfde he] doet dat miss*5 ma>       
,c3  ,dezelfde he] doet dat miss*i5 ma> 
,b3  v]/]k5de w9t]we]4 ,ik heb m$elijd5 
,c3  v]/]k5de w9t]we]4 ,ik heb m$elijd5 
,b3  ,weet je1 zei de dom9ee1 9 het     
dans5d             ,c3  ,al9ea-break    
+evoegd                                 
,weet je1 zei de dom9ee1 9 het dans5d   
,b3  ,wees dankba> voor uw ru/ig5       
,zondag5               ,c3  ,wees       
dankba> voor uw ru/ige ,zondag5         
,b3  woek] t]ugkom5 tot hun eig5 ziel54 
,c3  woek] t]ugkom5 tot hun eig5 ziel54 
,b3  te k\d en te vormemelijk en hij    
,c3  te k\d en te vormelijk en hij      
----------------------------------------
---------------