,ell5 ,key ,de ,mo$ige ,vr\w ,uit het ,zwe$s* 7,tanke ,bild]7 ,door ,ph4 ,wijsman ,am/]dam ,c4 ,a4 ,j4 van ,di%oeck #ahii ,leid53 ,boekdrukk]ij van ,l4 van ,nift]ik ,hz4 ,,inh\d4 ,conv5tioneele vr\welijkheid #a ,mo$ #bj ,vrijheid #bi ,ru/ #eb ,de vr\w d] toekom/ #fe ,de vr\w die mo$ heeft om na> p]soonlijke vrijheid te /rev5 en zi* 9 de /ilte d] e5zaamheid rek5s*ap te vrag5 van h>e h&el+51 woord5 en g$a*t51 is op d5 go$5 weg om voor lat]e gesla*t5 te vorm53 ,de ideale vr\w d] toekom/4 ,,conv5tioneele ,,vr\welijkheid4 ,het conv5tionalisme is de /ilzwijg5de ov]e5kom/1 d5 s*ijn voor het wez51 vorm voor inh\d1 en bijzak5 voor de ho(dzaak 9 de plaats te /ell54 ,9 zek]5 z9 behoor5 ook de1 bij de v]wissel+ van het s*oonheidsgevoel 9 v]s*eid5e tijdp]k5 v]&]5de1 modes ertoe4 ,9 de diep]e beteek5is van het woord valt altijd e5 g$eelte van deze aang5om5 le] d] welvoegelijkheid tezam5 met die van z$5 en gebruik51 met het begrip van de mate van zelfbehe]s*+ en zelfv]zak+1 die i$] p]soon heeft 9 a*t te nem5 9 d5 omgang met &]54 ,hoe me] m5 vord]t 9 de bes*av+ en ontwikkel+1 des te ruim] word5 de gr5z5 g5om51 wa>9 aan de sam5lev+ de beoordeel+ wordt toege/aan van i$]s p]soonlijk gelo( en zi5swijze1 van i$]s arbeidsveld en gewoont5 9 het dagelijks* lev54 ,hoe lang] hoe me] beg9t m5 te begrijp51 dat elke uit+ van p]soonlijke gevoel5s1 die op het re*t van &]5 ge5 inbreuk maakt1 vrij behoort te wez54 ,e5 vrij groot g$eelte van de taak d] bes*av+ 9 het tijdp]k van elk nieuw gesla*t1 heeft altijd be/aan en be/aat ook nog1 9 het afs*aff5 van e5ige1 tot l$ige vorm5 onta>de gebruik51 doode ov]blijfsel5 van hetge5 vroeg] be/ond1 die de nieuwe plant5 v]h9d]5 om kra*tig op te s*iet54 ,wij hoor5 9 onze dag5 telk5s we] /emm5 opgaan die vrijheid en keuze teg5ov] de tot ri*tsno] aang5om5 z$5 v]lang5 voor het p]soonlijk gewet5 en de p]soonlijke neig+4 ,9 dez5 eeuwigdur5d5 /rijd komt het er vooral op aan te besliss51 wat ook nu 9 w]kelijkheid nog re*t van be/aan heeft en wat alle5 h9d]pal5 zijn voor e5 edel] vrijheid1 e5e diep]e wa>heid1 e5 groot] oorspronkelijkheid1 e5 rijk]5 lev5s-inh\d2 9 en woord3 wat da>9 is onta>d tot l$ige vormlijkheid4 ,ma> niet alle5 met v]\d]de gebruik5 en vorm5 moet afrek5+ geh\d5 word54 ,9 elk5 kr+ word5 nog voortdur5d d]gelijke doode ov]blijfsel5 van voorhe5 opgegrav5 en 9 d5 vorm van vooroordeel1 van kle9zielige beweegr$55 en wankelmo$ige1 onzelf/&ige gewoont51 gehuldigd4 ,bij de vr\w5 is die vorm5di5/ t5 all5 tijde /]k] ontwikkeld dan bij de mann54 ,want de zu*t tot het bijbeh\d5 van hetge5 altijd zoo is gewee/ wordt helaas dikwijls e5 /eun voor het conv5tioneele g$rag d] vr\w 9 de sam5lev+4 ,zeld5 zijn de vr\w5 zo p]soonlijk ontwikkeld dat zij1 bij hetge5 zij w5s*5 te beh\d51 s*ijn van wez51 vorm van inh\d1 kunn5 ond]s*eid52 en zelfs1 al zi5 zij het v]s*il 91 ontbreekt het ha> to* gewoonlijk aan d5 mo$ om inh\d en degelijkheid te v]kiez5 bov5 vorm5 en s*ijn1 wanne] de groote me]d]heid vor de laat/g5oemd5 /emt4 ,9 het laat/e ti5tal j>5 is er 9 de lett]kunde1 zelfs 9 de w]k5 van vr\welijke auteurs1 e5 kra*tige /em teg5 die l$ige1 holle vorm5 opgegaan4 ,die oppositie w]d vooral g]i*t teg5 het v]\d]de ideaal d] vr\w1 volg5s hetwelk zelfv]loo*5+ de edel/e vr\welijkheid v]teg5woordigde en teg5 het v]\d]de begrip omtr5t de z$elijkheid1 volg5s hetwelk de liefde zond] huwelijk onz$elijk1 ma> e5 e*t1 ook zond] liefde geslot51 voor z$elijk geh\d5 wordt4 ,de vr\w5 welke ?ans het nieuwe ideaal huldig53 zelfontwikkel+ tot toewijd+ van ha> p]soon en lev5 aan &]51 ontmoet5 van de vooruit/rev5de gemancipe]d5 onz] dag5 dezelfde we9ig beteek55de v]wijt5 als die1 welke 9 #ahej-fj g]i*t w]d5 tot de voor/&]s d] to5 nieuwe beweg+ op dat gebi$4 ,imm]s die vroeg]e mancipatiebeweg+ _h 9 ho(dzaak ook t5 doel de m5s*elijke re*t5 d] vr\w te do5 geld51 9 het algeme5 bes*\wd4 ,de lat]e is er op uit het re*t van i$]e vr\w als p]soon1 te v]d$ig52 dat is te zegg53 het moet d] vr\w onvoorwa>delijk vrij /aan te geloov51 te d5k5 na> ha> eig5 wil2 zelfs te h&el5 na> eig5 go$v9d51 wanne] zij hi]bij niet de re*t5 van &]5 kwet/4 ,aangezi5 dat e]/e 9 algeme55 z9 kan word5 bes*\wd1 kon het voor e5 groot g$eelte collectief word5 beoef5d2 de zelf/&igheid d] vr\w 9 h>e dad5 moet natuurlijk het re*t van i$] van ha>1 als p]soon1 geld54 ,dit b$5k5 de vr\w51 die voortdur5d ijv]5 voor dat e]/e doel1 de algeme5 m5s*elijke re*t5 d] vr\w1 niet g5oegzaam4 ,zij dr+5 er niet 9 door1 dat elke vr\w niet sle*ts ha> a&eel behoort te hebb5 9 het algeme5e re*t als m5s*1 ma> dat ook h>e p]soonlijke re*t51 ov]e5/emm5d met ha> eig5a>dig5 aanleg en k>akt]1 gewa>borgd moet word5 door de maats*appij4 ,de /rijd betreft 9 de e]/e plaats het re*t d] vr\w op e51 miss*i5 van alle be/a&e le]/ell+5 en van het tot nu toe gehuldigde ideaal afwijk5d1 temp]am5t4 ,dit is de groote kwe/ie tuss*5 de afzond]lijk voor ha> gevoel5s pleit5de vr\w en de v]teg5woordig/]s van het nieuwe tijdp]k 9 het vr\welijk be/aan4 ,dat i$] p]soonlijk k>akt] e5 nieuwe w]eld is--deze ontdekk+ die 9 ,%akespe>e zijn ,columbus vond--e5 ,columbus1 op wi5s voetspoor telk5s nieuwe reizig]s nieuwe l&5 wonn5--dit feit1 dat 9 de litt]atuur telk5s w$] wordt g5oemd en toegepa/ op het lev51 is nog sle*ts tot enkel5 doorg$rong5 als e5e op erv>+ geb\wde1 en door het lev5 beve/igde1 wa>heid4 ,ma> dat hi]m$e al?ans e5 beg9 w]d gemaakt2 dat de voorhe51 als onwrikba> va/ aang5om51 gebruikelijke opvatt+ van d5 a>d en het wez5 van d5 m5s* en de da>uit afgeleide raadsel51 me] en me] word5 v]vang5 door e5e p]soonlijke1 van &]5 onafhankelijke bes*\w+1--dit hebb5 wij wel 9 de e]/e plaats te dank5 aan de di*t]s en d5k]s 9 onze dag52 9 dez5 heeft het conv5tionalisme zijn erg/5 vij&2 hun h]k5n+/eek5 is het diep besef van alle oorspronkelijke kra*t5 van het m5s*dom1 van de degelijke vraag/ukk5 9 het lev54 ,want al moge het conv5tionalisme 9 de ge/alte d] naprat]s tot gee/igh$5 aanleid+ gev51 to* is jui/ het mod]ne g5ie e5 prote/ teg5 de le]1 die elk51 op zi* zelf gewettigd51 ma> van de be/a&e regel5 afwijk5d5 blik op de w]eld en de kun/1 t5 hoog/e afkeurt4 ,de di*t] die 9 het ,noord5 met en enkel5 slag het v]&]de1 vormlijke ideaal d] vr\w1 die zi* ond] alle om/&igh$5 op(f]5de1 za*tz9nige vr\w1 v]brijzeld heeft1 is ,ibs51 als hij ,nora man en k9d]5 doet v]lat5 om getr\w te zijn aan ha> eig5 pli*t52 als hij door ,het spook 9 het z$elijk bewu/zijn d] m5s*5 tra*t te ets53 dat e5e vr\w1 die aan ha> eig5 p]soonlijk k>akt] getr\w is1 ook t5 nutte van &]51 hoog] /aat dan zij1 die zi* blijft va/klamp5 aan de e5maal be/a&e vorm5 d] z$elijkheid1 ook al zijn deze zond] z9 ( beteek5is 9 ha> bijzond]e om/&igh$54 ,en s$]t heeft ,ibs5 voortdur5d de vrijheid ond] eig5 v]antwoordelijkheid gepr$ikt1 als de v]loss+ voor het individu4 ,langzaam-aan is m5 begonn5 na> hem te lui/]52--g$eeltelijk heeft m5 hem ook v]/aan4 ,ma> m5 weet het imm]s1 ge5 gewet5 is 9 dit opzi*t me] h]metis* geslot5 dan dat van zek]e1 door de emancipatie 9 e5 opgewond5 toe/& v]ke]5de1 vr\w54 ,dat alle vr\w5 gelijke re*t5 met de mann5 moet5 hebb5 is de s*e]+ en inslag van het weefsel1 dat zij 9 h>e r$evo]+5 ov] de p]soonlijke vrijword+ d] vr\w1 op het get\w zett54 ,zij v]get51 dat het re*t om te word5 wat zij wil1 voor de vr\w ev5zoogo$ als voor d5 man1 vaak de noodzakelijkheid m$ebr5gt om datg5e wat zij na> h>5 aanleg en k>akt] is1 te ond]drukk54 ,zij v]get51 dat het individu hoog]e eis*5 moet en mag /ell5 dan alle5 het re*t tot de keuze van e5 w]kkr+4 ,zij zi5 ze voorbij1 die e9delooze s*ake]+5 9 gevoel5s1 9 me5+ en k>akt]1 die de oorzaak w>51 dat de eis*5 aan solid>iteit 9 de opvatt+ en h&el+5 d] voor de vr\w5beweg+ ijv]5d51 v]liep5 9 ond]drukk+ d] enkele vr\welijke p]soon4 ,ze] zek] is het ook nu nog de wa>heid dat aane5sluit+ noodig is1 om aan de vr\w1 de re*t5 die ha> tot h$5 on?\d5 w]d51 te v]s*aff54 ,ma> elk v]pli*t5d 9 geslot5 gel$]5 optrekk5 is 9 deze zaak geva>lijk te a*t52 imm]s de vooruitgang 9 d5 toe/& d] vr\w1 9 d5 ern/ig51 diep5 z9 van het woord1 v]langt jui/1 dat de zoo one9dig v]s*ill5de individu51 zoo onbelemm]d mogelijk1 zull5 kunn5 toon51 wa>toe zij op ze] v]s*ill5d gebi$1 9 /aat zijn4 ,het dreig5d geva> van d5 vorm5di5/ 9 de vr\w5beweg+ uit zi* e*t] niet alle5 9 de te hoog opg$rev5e eis*5 tot aane5geslot5 h&el51 ma> ook 9 de wijze wa>op de me5+ d] teg5/&]s wordt afgemaakt4 ,het v]raadt zi* 9 het gebrek aan nauwlett5de waakzaamheid1 die ons zegg5 z\1 dat de vr\w5beweg+1 op het gebi$ van d5 arbeid al?ans1 me] en me] +rijpt 9 de sociale vraag/ukk5 van d5 dag4 ,het op5ba>t zi* vooral 9 de onbekwaamheid om 9 te zi51 dat de vr\w5beweg+ jui/ door h>e groote vord]+5 van d5 laat/5 tijd hoe lang] hoe +ewikkeld] wordt en dat hi]door /e$s groot] moeilijkheid ont/aat1 om zi* op e5 besli/ ma> onp>tijdig /&punt te plaats5 teg5ov] de da>toe behoor5de ze] v]s*ill5de ond]w]p54 ,hi]voor is het ond] &]5 bepaald noodig dat d5 vr\w5 me] geleg5heid gegev5 worde om zi* te bes*av5 en te ontwikkel54 ,go$4 ,ma> ( al die inri*t+5 van ond]wijs ook de p]soonlijkheid als zoodanige ontwikkel51 da>aan z\ ik twijfel54 ,imm]s wij hebb5 de fijn/e en bem9nelijk/e p]son5 ontmoet ond] we9ig gele]de dames van zev5tig en ta*tig ja>2 en het s*]pz9nig eig5 oordeel dez] dames1 ev5zoo als dat van sommige vr\w5 en meisjes1 die nimm] g]egeld ond]wijs ontv+51 is wel ges*ikt om onze mod]ne1 ov] alles me-prat5de1 ontwikkelde vr\w5 en meisjes bes*aamd te do5 /aan4 ,het is niet me] dan billijk dat het loon voor vr\welijk5 arbeid v]hoogd worde2 ma> wordt die arbeid w]kelijk 9 diezelfde v]h\d+ bet]8 ,kan m5 het wel van het me]5deel van die1 ov] ha> less5a> gebog5 zitt5de vr\w5 v]lang51 dat zij e5e lev5dige belang/ell+ voor ha> dagw]k zull5 koe/]51 t]wijl ha> eig5 inn]lijk wez5 sle*ts aan het woord komt als zij ov] e5e wieg gebog5 /aan8 ,er is veel voor te zegg5 dat ook do*t]s van rijke oud]s na> e5 w]kkr+ v]lang54 ,ma> ligt het geva> niet voor de h& dat zij1 die met g]+ loon tevr$5 kunn5 zijn1 d5 arbeid ont/el5 aan &]e1 miss*i5 me] bevoegde arme vr\w5 en mann51 die1 omdat zij van hunne v]di5/5 moet5 lev51 g5oodzaakt zijn hoog] loon te vrag58 ,t]wijl deze en nog veel me] vrag5 onbeantwoord blijv51 v]baa/ m5 er zi* ov]1 hoe het conv5tionalisme zi* onvoorwa>delijk v]heugt ov] de vele jonge meisjes die /ude]51 ( voor e5 algeme55 arbeid de oud]lijke won+ v]lat51 wa> zij to* zoo nuttig en noodig zijn2 al z\d5 wij de laat/5 zijn1 om d5 horizont d] vr\w1 zooals 9 grootmo$]s dag51 tot keuk51 k9d]kam] en huiskam] te will5 bep]k54 ,het is tot h$5 nog altijd niet besli/ ( de vr\w1 9 fysiologis* en psy*ologis* opzi*t zoo bijzond] welva>t1 ( h>e gezondheid en gelijkmatigheid v]hoogd wordt1 door 9 d5 /rijd om het be/aan m$e te d+54 ,de vr\w op dit /&punt is e5 nieuw ond]w]p voor /udie en sle*ts de volle vrijheid tot arbeidskeuze en p]soonlijke ontwikkel+ dez] eeuw1 zal de /( lev]5 tot het mak5 van welov]wog5 gevolgtrekk+54 ,de teek55 des tijds duid5 het aan3 altijd zal er e5 op li*amelijk v]s*il geb\wd1 onv]mijdelijk gee/elijk ond]s*eid tuss*5 d5 man en de vr\w blijv5 be/aan2 e5 ond]s*eid1 dat ha> hoog/ wa>s*ijnlijk bij voorkeur tot de 9 het huisgez9 s*epp5de kra*t zal blijv5 /empel51 t]wijl hij bij voorkeur zi* zal blijv5 wijd5 aan d5 arbeid d] kultuur op algeme5 gebi$ en dar zijn s*epp+sdrang zal tra*t5 te bevr$ig54 ,ma> er is ge5 zegg5 van hoev] e5e volkom5e gelijk/ell+ met d5 man1 e5e onbep]kte ontwikkel+ op het gebi$ van d5 arbeid1 de vr\w zal kunn5 br5g51 t5 opzi*te van het be/ur5 d] maats*appij en van de kultuur1 als groot geheel bes*\wd4 ,de hi]bov5g5oemde1 9 onze dag5 door opp]vlakkige vr\w5 en meisjes onv]va>d nagepraatte gezi*tspunt5 op de vr\w5beweg+1 v]h9d]5 jui/ de vr\welijke ontwikkel+ van het individu1 door de vele en groote raadsel5 9 de natuur kalm voorbij te zi54 ,da>5teg5 vorm5 de e5maal aang5om5e d5kbeeld5 van zelfv]loo*5+ als de uitdrukk+ d] e*te vr\welijkheid1 op hunne beurt het doorbrek5 d] vr\welijke p]soonlijkheid van uit de nevel5 d] vorm5 en gebruik5 9 de maats*appij4 ,met e5 zalig gevoel te gronde te mog5 gaan voor e5 innig di]ba> wez51 is voorzek] e5 van de s*oon/e voorre*t5 d] vr\w4 ,ma> door dit ond] alle om/&igh$5 te v]heff5 tot ha> ideaal1 _h de vr\w ha> eig5 ontwikkel+ 9 d5 weg ge/aan1 ev5zoo als die van d5 man4 ,als m5 de huwelijk5 uit de vorige g5]aties v]gelijkt met die van het jong] gesla*t1 dan valt er bij de mann5 van h$5 e5 groot5 vooruitgang wa> te nem51 t5 opzi*te van oplett5de te$]heid voor en sympa?ieke wa>de]+ van de ?ans me] p]soonlijk lev5de en hi]om me] eis*5de vr\w54 ,beide p>tij5 hebb5 er bij gewonn5 dat de vr\w begonn5 is zi* te oef55 9 de moeilijke kun/ van zi*zelf-opheff5de zelfv]loo*5+4 ,want voor elk wa>lijk liefhebb5d vr\w5h>t is het one9dig moeilijk] ha> re*t te eis*5 dan dit op te (f]54 ,de v]e]+ van het conv5tioneele v9dt bij voortdur+ kra*tig5 /eun bij de opvo$+4 ,voorzek] m5 ond]drukt teg5woordig niet me]1 ( al?ans hoog/ zeld51 de individualiteit van e5 k9d op de voorhe5 gebruikelijke ruwe en wre$a>dige mani]4 ,ma> zij v]dwijnt to* hoe lang] hoe me]4 ,9 d5 oud5 tijd g5ot5 de k9d]5 van e5 zek]e vrijheid 9 de k9d]kam]1 wa> de ontwak5de p]soonlijke gewa>word+5 van blijds*ap en v]driet1 van liefde en teg5z91 niet voortdur5d 9 toom behoefd5 te word5 geh\d54 ,?ans zijn de k9d]5 om en bij de volwass55 en dit sam5zijn legt hun re$s vroeg de taak op de jonge s*\d]s1 van dwang en fatso54 ,de k9d]5 moet5 bezig geh\d5 word51 dat is hun re*t2 zij kunn5 niet me] op hun eig5 geleg5heid spel51 want zij hebb5 d5 lu/ v]lor5 die voorhe5 geb\wd 0 op de vrijheid d] altijd w$] s*epp5de k9d]lijke v]beeld+skra*t2 zij hebb5 er ook d5 slag niet me] van om a>dig alle5 te spel54 ,op deze mani] hebb5 de oud]s ge5 ru/ en de k9d]5 ev5m94 ,altijd met volwass55 te zam5 zijnde1 word5 zij zoo aanmatig5d1 dat de gehoorzaamheid er ond] lijd5 moet4 ,dus le]5 zij zi* niet voeg52 zij rak5 niet gewoon aan de voor hunne ontwikkel+ zoo noodige orde en tu*t2 zij le]5 ze niet1 die moeilijke1 ma> onmisb>e les van lev5swij%eid3 hunne opwell+5 van m9d] beteek5is te ond]drukk5 voor iets van ern/ig] a>d en ook 9 deze zi* te voeg5 ond] de beproev+5 van het k9d]lev5--e5e ontg9n+ van de woe/e grond5 van het k9d]lijk k>akt]1 wa>m$e m5 ze] vroeg beg9n5 moet om er e5 vru*tb>5 akk] van te kunn5 mak54 ,deze ontg9n+ heeft plaats als de opvo$] zelf duidelijk weet1 wat hij als ho(dzaak bij de ontwikkel+ van het k9d]lijk v]/& bes*\wt en hi]m$e rek5+ h\d5de1 zijn bevel en v]bod weet toe te pass52 deze moet5 we9ig 9 aantal zijn1 ma> onwrikba> va/ geh\d5 word5 als wett5 d] natuur2 en wa> teg5 deze gezondigd w]d1 moet hij het k9d niet met door hem b$a*te1 onz9nige /raff5 plag51 ma> het e5v\dig de gevolg5 van zijne ongehoorzame h&elwijze lat5 ond]v9d5 en aanwijz54 ,zoodo5de kan m51 door zi* aan va/e beg9sel5 te h\d51 e5 natuurk9d vorm5 tot e5 bes*aafd m5s*1 dat uit ontzag voor zi*zelf en &]51 zijne drift51 als die met de maats*appij 9 bots+ kom51 weet te beteugel51--zond] dat da>door het p]soonlijk gevoel wordt ond]drukt4 ,want buit5 het gebi$ dez] be/a&e1 onv]&]lijke wett51 moet5 de k9d]5 nooit word5 g$wong5 ( aangema&1 om 9 /rijd met hunn5 a>d en aanleg te h&el52 laat h5 da>9 hunne gezonde zelfzu*t en hun eig5a>dig5 smaak ongeh9d]d botvi]54 ,er zijn vele mo$]s die1 door zi*zelve onv]/&ig al te ze] op d5 a*t]grond te plaats51 de vol/rekt niet te v]d$ig5 zelfzu*t h>] k9d]5 aankweek54 ,da>5teg5 v]lang5 zij op &]e oog5blikk5 van diezelfde k9d]5 e5e mate van zelfbehe]s*+1 van b$a*tzaamheid1 gematigdheid en ontzag1 die e5 geheel lev5 mee/al niet 9 /aat 01 die mo$]s te le]54 ,van de za*te /( die b$oeld 0 e5 p]soonlijk wez5 te word51 mak5 oud]s1 di5/bod5 en ond]wijz]s e5 man ( vr\w van de w]eld2 9 sommige gevall5 e5 bruikba> lid d] maats*appij--ma> ze] zeld5 e5 m5s*4 ,deze vorm+ noemt m5 opvo$+4 ,nu moet wel e5 g$eelte van de vroeg/e opvo$+ ind]daad 9 zulk vorm5 be/aan1 zooals ik onlangs zeide4 ,ma> na de e]/e lev5sj>5 moet het ho(ddoel d] opvo$+ wez51 jui/ al wat l\t] vorm is1 te v]jag52 de volle vrijheid te lat5 tot ontwikkel+ van de enige kra*t1 die 9 't groot geheel bes*\wd1 voor de m5s*5w]eld het feit dat nieuwe gesla*t5 de oud5 v]vang51 belangrijk mak5 kan3 de kra*t d] nieuwe1 oorspronkelijke p]soonlijkheid4 ,i$] k9d vormt e5 nieuwe w]eld--e5e w]eld1 wa>9 zelfs niet het oog d] te$]/e liefde geheel v]mag door te dr+54 ,hoe tr\:>tig dat op5 k9d]oog ons moge aanzi52 hoe vol v]tr\w5 het za*te h&je 9 onze h& wordt gelegd--to* zal dit jonge m5s*5k9d ons miss*i5 lat] kunn5 v]tell5 hoeveel v]driet het er van gehad heeft1 door ons te word5 beh&eld als( k9d]5 e5v\dig h]hal+5 van het be/a&e w>51 niet oorspronkelijke1 nieuwe1 p]soonlijke s*epsels4 ,en 9 zek]5 z9 is het k9d ook e5e h]hal+ van de k9d]natuur 9 alle tijd52 ma> tegelijk1 en 9 e5 veel hoog]5 graad1 e5e geheel nieuwe sam5/ell+ van ho$anigh$5 na> gee/ en li*aam2 die aanleid+ gev5 tot blijds*ap en sm>t1 tot kra*t en zwakheid4 ,dit nieuwe jeugdige m5s*je moet1 op eig5 v]antwoordelijkheid1 op go$ geluk v]tr\w5d1 het vreeselijk-ern/ige lev5 intr$54 ,wat het zal kunn5 lev]5 aan s*epp5de kra*t51 aan nieuwe beg9sel52 wat het bezitt5 zal aan gee/elijke ve]kra*t ond] d5 druk van het noodlot2 aan de kra*t om gelukkig te mak5 en gelukkig te zijn--dit alles hangt1 behalve van de aangebor5 natuur1 9 ze] ern/ige mate af van de mani] van opvo$+1 die op dit p]soonlijk k9d]gemo$ wordt toegepa/4 ,re$s ,goe! klaagde er ov] dat de oud]lijke tu*t1--de opvo$+ ov] het algeme51--tra*tte p]soonlijke wez5s tot l$epopp5 te mak54 ,en dit is s$]t nog veel erg] geword52 de opvo$+ is door s*oolmee/]s 9 de h& g5om51 ma> er niet zielkundig] op geword54 ,alle5 hij die de gevoel5s1 d5 wil en de re*t5 van het k9d beh&elt1 ev5zoo voorzi*tig als die van e5 volwass5 m5s*2 die aan de p]soonlijkheid van het k9d ge5 &]e bep]k+5 opdr+t dan die d] natuur en dezulke die op go$e grond5 noodig zijn voor het welzijn van het k9d en zijne kam]aadjes1 alle5 hij kan met re*t aanspraak mak5 op d5 naam van e5 opvo$] d] jeugd4 ,de opvo$+ behoort zek] t5 doel te hebb5 de p]soonlijke on!ff+ van de ov]ma*t d] eig5e h>t/o*t54 ,ma> nooit mag zij ha> /rev5 zoo v] ri*t5 die h>t/o*t5 uit te roei5 ( t] zijde te dr+54 ,zij to* vorm5 jui/ de kra*t d] p]soonlijkheid1 die nu e5maal niet kan be/aan zond] geva> voor de da>aan gepa>d ga&e gebrek54 ,het ov]w9n5 van de 9 elk gemo$ lev5de gebrek5 door het opkweek5 d] da>m$e gepa>d ga&e go$e ho$anigh$5 9 datzelfde gemo$--dit alle5 is e5e zuiv] p]soonlijke opvo$+4 ,en deze me?ode w]kt uit]/ langzaam2 het onmiddellijk h&el5 beteek5t hi]bij ze] we9ig2 de gee/elijke atmosfe] van de huiskam]1 huiselijke gewoont5 en illusies zijn da>5teg5 bijna alles4 ,het komt er vooral op-aan dat de opvo$] de kun/ v]/a van afwa*t51 van het b]ek55 d] w]k+ die de toekom/ zal gev5--m9d] wa>de te he*t5 aan het h$54 ,er zijn oud]s en opvo$]s die geloov5 het k9d voor lat] v]driet te bew>5 door het 9 zijne eig5z9nigheid teg5 te gaan1 zooals m5 dit noemt4 ,m5 b$5kt dan niet1 dat door op deze wijze e5 k9d te dw+5 iets te do5 dat lijnre*t 9 /rijd is teg5 zijn5 a>d1 niets &]s b]eikt wordt dan di5 natuurlijk5 aanleg te v]flauw52 vaak zelfs beh\dt m5 alle5 de zwakheid van het k>akt]1 zond] de da>m$e vroeg] v]e5igde kra*t4 ,vaak d5kt m5 er niet e5s zooveel bij en wordt m5 alle5 tot zulk e5e h&el+ geleid1 door het g$a*teloos navolg5 van d5 oud5 sleur1 die le]de dat zelfv]loo*5+ het ideaal van d5 m5s* is4 ,m5 ond]drukt d5 lu/ tot ond]zoek 9 zijn ond]nem5d5 gee/2 m5 kwet/ zijn zoo bijzond] prikkelba> gevoel voor 't s*oone2 m5 oef5t dwang uit op zijne mee/ p]soonlijke uit+51 zijne bewijz5 van te$]heid2 m5 b]ispt zijn teg5z9 en dempt zijne gee/drift4 ,ond] deze en d]gelijke inbreuk5 op hunne p]soonlijkheid1 op hunne bijzond]e gevoel5s en neig+5 groei5 de k9d]51 vooral de meisjes1 teg5woordig mee/ all5 op4 ,da>om is het wa>lijk niet te v]wond]5 dat de volwass55 zeld5 op hunne k9d%eid t]ug zi5 als op e5 gelukkig5 tijd4 ,e5 kra*tig bewu/zijn van te lev51 't gevoel van volheid1 heelheid1 veelzijdige kra*tsontwikkel+1 van will5 en kunn5--dat is geluk4 ,k9d]5 hebb5 dezelfde voorwa>d5 tot geluk1 eig5lijk me] nog dan volwass551 want zij kunn5 van di5 lev5slu/ me] onv]deeld g5iet54 ,m5 moe/ h5 van deze mogelijkheid om gelukkig te zijn vrij lat5 gebruik mak5 zoolang zij nog ond] de leid+ hunn] oud]s /aan en dez5 ma*t ov] h5 hebb54 ,ma> al te spo$ig beg9n5 zij1 op hun eig5 h&je proefnem+5 te do52 geld te v]di551 't v]maak op te zoek52 en 9 dat geva>lijke tijdp]k van het jonge lev5 blijkt ge5e opvo$+sme?ode van groot] invlo$ en van me] belang te zijn1 dan deze3 te zorg5 dat het k9d niet te veel is opgevo$1 zoodat het eig5 kra*t5 ov] heeft voor het rijke1 ma> ern/ige1 lev5 dat hem wa*t2 dat wil zegg53 om 's lev5s la/5 te drag52 van zijne vreugde te g5iet52 zijn arbeid te v]ri*t52 zijn eig5 oordeel te beh\d52 zi* met h>t en ziel toe te wijd5 aan de hem opgelegde lev5/aak2--dit to* is de groote en enige voorwa>de om gelukkig te kunn5 lev51 te bem9n5 en te /]v54 ,er ligt e5 diepe wa>heid 9 het oude gezegde3 ,d5 k9d]5 behoort het hemelrijk4 ,want ge5 onz] kan het hoog/e b]eik51 zond] e5v\d1 onbaatzu*tigheid en volh>d+1 om zond] e5ige bijb$oel+ alles di5/ba> te mak5 aan dat ene doel4 ,dit nu is jui/ de groote kra*t van het k9d]h>t4 ,heeft e5e mo$] door h>e opvo$5de leid+ die heilige kra*t bewa>d en tot bewu/heid ontwikkeld1 dan heeft zij niet alle5 e5 nieuw s*epsel1 ma> e5 nieuwe p]soonlijkheid aan de maats*appij gegev54 ,ma> de opvo$+1 9 huis en 9 de s*ool1 slaat teg5woordig jui/ de hi] teg5ov]ge/elde ri*t+ 94 ,het v]spl9t]5 van het p]soonlijk wez5 en k>akt] is di5 t5 gevolge het groote kwaad onz] eeuw4-- ,ma> de m5s* is gelukkig e5 /]k geb\wd organisme4 ,zij1 wi] p]soonlijkheid door hunne opvo$+ geknakt ( ond]drukt w]d1 kunn5 zi* to* uit die v]n$]5de gebog5 h\d+ opri*t51 zi*zelf baanbrek5 tot vrijheid van ontwikkel+1 als zij zi* van de groote wa>de dez] vrijheid held] bewu/ word54 ,we9ige m5s*51 en ond] dez5 we9ige vr\w51 kunn5 op g5ialiteit roem54 ,ma> al is ook sle*ts bij enkel5 de kiem voor e5 groote p]soonlijkheid aanwezig1 to* z\d5 de mee/5 wel e5 zek]5 graad van zelf/&igheid kunn5 ontwikkel51 ook na e5 mislukte opvo$+1 als zij er zi* met voll5 ern/ op toelegd54 ,ma> hi]voor is mo$ e5 e]/e v]eis*te2 mo$ en volh>d+4 ,als het wa> is dat gebrek aan v]/& gebrek is aan mo$ dan is dit nog me] wa> t5 opzi*te van gebrek aan individualiteit4 ,hi] is al aan/onds e5e d] r$55 gevond5 wa>om m5 ond] de vr\w5 m9d] p]soonlijke zelfbewu/heid ontmoet dan ond] mann54 ,e5 man is me] door-en-door ijv]5de voor zijne ide1 zijn doel wa>voor hij arbeidt2 hij is me] int5sief 9 zijn wet5 en will54 ,di5 t5 gevolge wordt hij vaak--jui/ als e5 k9d--enzijdig]1 zelfzu*tig]1 ma> tev5s me] en geheel vorm5de1 dan e5e vr\w ond] dezelfde om/&igh$5 wez5 ( word5 zal4 ,zij is1 behalve 9 de liefde1 zeld5 geheel van en ond]w]p v]vuld4 ,het valt ha> dus m9d] moeilijk om het gevoel5 van &]5 te ontzi5 en voorzi*tig op alles en all5 rondom ha> te lett54 ,zij is beweegelijk]1 me] gevoelig voor van buit5 op ha> w]k5de indrukk51 veelzijdig] en buigzam] dan de man--en hi]9 ligt h>e kra*t4 ,ma> ev5zoo go$ als bij d5 man1 is deze gewonn5 t5 ko/e van e5 da>aan gepa>d ga& v]lies4 ,want het ev5wi*t 9 alle d+5 te beh\d5 is nu e5maal zoo moeilijk voor ons1 m5s*5k9d]51 dat e5e deugd vaak niet de uitkom/ is van e5e v]m5igvuldig+-som1 ma> van e5 aftreksom4 ,de man is de bevoorre*te s*epp] van nieuwe g$a*t5 en nieuwe in/ell+5 door zijn groot]5 mo$ om 't geva> te trotse]51 door zijn kra*tig] wil2 de vr\w1 het ligt 9 h>5 a>d1 blijft mee/al ang/ig volh\d5 met hetge5 altijd zoo gewee/ is4 ,zij waakt tr\w niet alle5 ov] de z$51 gebruik5 en tradities van eig5 huis en ha>d1 ma> ook van de uit vroeg] dag5 ov]gelev]de vorm5 en re*tsbegripp5 9 de maats*appij kan zij moeilijk af/& do54 ,nu is het duidelijk1 dat deze algeme5e va/h\d5dheid aan het e5maal be/a&e die 9 de natuur d] vr\w5 ligt1 e5e d] groot/e h9d]pal5 moe/ vorm5 voor de ontwikkel+ van het vr\welijke individu1 op zi* zelf /a&e4 ,voor de p]soonlijke zelf/&igheid van d5 man is het vaak moeilijk om zi* te ontwikkel51 doordi5 hij 9 d5 regel met v]s*eid5e &]5 tezam5 moet w]k5 en aldus door p>tijzu*t ( kruiwag5s1 door het vooruitzi*t op bevord]+ ( op &]e voordeel51 9 zijne h&el+5 bep]kt wordt4 ,de p]soonlijkheid d] vr\w wordt me] gekneld door het va/h\d5 aan e5maal gebruikelijke vorm5 en begripp5 van z$elijkheid2 door ha> conv5tioneel ideaal4 ,zij wil het groote ond]s*eid tuss*5 e5e zelfop(f]5de liefde van hooge wa>de en e5e zelfv]loo*5+1 die 9 ge5 enkel opzi*t iets beteek5t1 liev] niet zi54 ,zij wantr\wt ha> eig5 natuurlijk oordeel ov] go$ en kwaad1 zoodra dit in/9ct ha> ook sle*ts e5 ha>bre$te z\ do5 afwijk51 van de gehuldigde en algeme5 gebruikelijke vorm5 9 de sam5lev+4 ,hem die teg5 e5 d]gelijk begrip heeft gezondigd wil zij wel v]gev51 ond] voorwa>de dat hij de wettigheid da>van erk5t2 ma> ha> oordeel is zond] m$$oog5 ov] d5 s*uldige1 die teg5 het pr9cipe h&elde1 omdat zijne opvatt+5 omtr5t go$ en kwaad1 niet met de nu e5maal be/a&e zi5swijze ov]e5/emd54 ,zij v]m5gt 9 ha> vonnis temp]am5t en beg9sel51 le] en lev51 op e5 treurige wijze door elk&] en deze v]m5g+ is de oorzaak van alle gee/elijke dw+el&ij1 van elke sociale onv]draagzaamheid4 ,dit geldt vooral met het oog op de ond]w]p5 die de v]h\d+ tuss*5 de twee gesla*t5 ond]l+ rak54 ,hi] /aat namelijk i$]1 die e5e van de gebruikelijke vorm5 afwijk5de opvatt+ te k5n5 geeft1 e5e opvatt+ die ook ma> e5igsz9s 9 bots+ komt met het conv5tioneele vr\welijke ideaal1 bloot aan alles behalve vlei5de gevolgtrekk+5 en griev5de la/]praatjes ov] zijn p]soonlijk lev54 ,van de zijde d] vr\w5 moe/ het wa>lijk--al?ans wanne] er sprake is van e5e vr\w--wel word5 b$a*t1 dat er niet sle*ts e5 gloei5d gelo(1 ma> ook e5 re9 gewet5 v]eis*t wordt1 voor d5 mo$ om de sam5lev+ 9 e5 van ha> mee/ geliefde vooroordeel5 te trotse]54 ,het conv5tionalisme d] vr\w b]eikt zijn toppunt 9 het g$a*telooze en gewet5looze naprat51 wa>door e5 aantal vr\w5 ha> gee/elijk peil v]lag51 ha> k>akt] b$]v5 en t5 slotte ha> eig5 p]soonlijkheid lat5 opgaan 9 die van i$]e54 ,e5e vr\w die op w]kelijke bes*av+ aanspraak wil mak51 bewij/ dit ond] &]51 door het v]mijd5 van elke gele5de1 ( geve9sde weelde4 ,zij v9dt het v]a*telijk om door d5 s*ijn indruk te mak5 en da>om v]mijdt zij 9 h>e kle$+ en huisraad elke one*te v]si]+4 ,ma> diezelfde vr\w geeft kalm oordeel en opvatt+ die zij van &]5 napraat1 voor e*t uit4 ,zelfs al bezat zij die1 z\ zij to* d5 mo$ niet hebb5 om e5 friss*e1 oorspronkelijke g$a*te te uit52 om blijk te gev5 van e5 w>m1 buit5 d5 algeme55 regel w]k5d1 gevoel4 ,h>e v]vals*+5 word5 door &]e napraat/]s van d5 e55 kr+ na> d5 &]5 ov]gebra*t4 ,hi]door ont/aat de algeme5e beoordeel+ van de mee/ kies*e vraag/ukk5 des lev5s1 van de ern/ige raadsel51 wa>voor m5 de aanleid+ z\ moet5 k5n5 om ze ook ma> uit de v]te te v]/aan4 ,hi]door word5 s*oone en edele dad5 9 e5 twijfela*tig li*t geplaat/ en vuige la/]praatjes voor wa>heid aang5om54 ,aldus wordt de lu*t v]ontre9igd door de op/uiv5de z&korrels wa>ond] het w]k en de e] van e5 m$em5s* begrav5 wordt4 ,ma> e5 op die wijze begrav5 w]k1 ( go$5 naam1 kan nog word5 opg$olv54 ,alle5 de la/]a>s zelf lijd5 er t5 slotte het mee/e door4 ,want alles 9 de w]eld hangt sam53 het lev5 be/aat uit oorzaak en gevolg54 ,niem& leeft onge/raft uit de twe$e h&4 ,wij kunn5 op intellectueel gebi$ onmogelijk vooruitdr+5 met het le5go$ van &]51 zond] hi]door p]soonlijk v]lies te lijd5 aan z$elijk5 inh\d4 ,wij w>5 h$5 onbillijk t5 opzi*te van e5 boek1 e5e s*ild]ij ( e5 tooneel/uk1 door dit te beoordeel5 met de woord5 van e5 &]1 die wij voor onze opvatt+ wild5 lat5 doorgaan2 ( omdat wij d5 mo$ niet hadd5 onze +5om5heid erm$e te toon51 9 geval de critiek hi]ov] &]s d5kt3 ( door e5e v]ontwa>dig+ te ve9z51 die wij ge5sz9s gevoeld51 ma> die &]5 van ons v]wa*tt51 9 naam d] mode ( van het fatso54 ,morg5 zull5 wij ev5 onbillijk--laat ons zegg5 ev5 one]lijk--word51 teg5ov] e5 m$em5s* ( teg5ov] onze eig5 ov]tuig+--en zulk e5e onre*tva>digheid1 zulke vals*heid kan van groot5 invlo$ word5 op e5 geheel lev5slot4 ,de slotsom van gee/elijk5 rijkdom1 van gee/elijke wa>decijf]s1 v]m9d]t natuurlijk1 als wij v]zuim5 ons eig5 cijf] erbij te tell54 ,dit moge groot zijn ( kle91 rijk ( g]+1--als wij het zelf hebb5 gevoeld en g$a*t1 als het oorspronkelijk ons eig5dom is1 beteek5t het voor &]5 one9dig me]1 dan hetge5 wij sle*ts naprat51 ook al is onze zegsman e5e autoriteit4 ,9 gevall5 wa>9 wij g5oodzaakt zijn om ons op &]51 die me] wet5 dan wij1 te b]oep51 dr+t e]lijkheid en go$e tr\w er ons toe1 onze v]pli*t+ aan hunne me]d]e k5nis op5lijk uit te sprek54 ,i$] van ons mag zi* sle*ts v]heug5 9 e5 ze] kle9 g$eelte d] uitkom/5 van bes*av+ en cultuur2 zeld5 zijn wij 9 /aat ov] me] dan e5 enkel geval met zek]heid te oordeel54 ,ma> n d+ kunn5 wij all5 le]53 9 te zi5 dat het e5 bewijs is van bes*av+1 ge5 oordeel te gev5 ov] ond]w]p5 wa>van wij ge5 v]/& hebb54 ,laat de go$e toon ons hi]teg5 do5 wak52 ev5zoo als m5 zi* de weelde van juweel5 te drag5 ontzegt als m5 ge5 e*te /e55 heeft1 ev5zoo moet m5 zi* on?\d5 van e5 oordeel ov] p]son5 en zak51 wa>ov] m5 niet door eig5 aans*\w5 ( k5nismak+ zelf oordeel5 kan4 ,wanne] deze opre*!id1 dit ronduit v]kl>5 van onbevoegdheid om onze me5+ ov] d]gelijke ond]w]p5 ( p]son5 te zegg51 me] algeme5 wordt bes*\wd als e5 bewijs van bes*av+1 dan zal de vr\welijke cultuur 9 deze ri*t+ e5e bijna ev5 groote s*r$e hebb5 g$aan1 als to5 de vr\w als /ud5t op de univ]siteit w]d toegelat54 ,want1 naa/ de mogelijkheid om e5 ruim]5 blik op vele d+5 te v]w]v51 /aat op het gebi$ d] ern/ige ontwikkel+ de gave om te begrijp5 hoe begr5sd die blik nog is1 de mo$ om op5lijk te bek5n51 welke k5nis ons ontbreekt4 ,mo$ en opre*!id--deze ho$anigh$5 zoek5 wij helaas nog vaak te v]geefs bij de vr\w2 to* moet5 jui/ deze to5em51 zal de p]soonlijkheid d] vr\w groei54 ,dit groei5 wordt niet bevord]d door het /ude]5 d] jonge meisjes1 al nem5 zij h>e /udie nog zoo ern/ig op2 ook niet door de e5 ( &]e taak 9 de sam5lev+ voor h>e rek5+ te nem51 al br5gt deze e5 ze] groote mate van v]antwoordelijkheid m$e4 ,niets van dit alles w]kt gun/ig op de gee/elijke ontwikkel+ van h>e p]soonlijkheid1 t5zij eig5 ond]zoek en eig5 keuze dit middel tot h>e bes*av+ en h>5 arbeid ind]daad tot e5 organis* g$eelte van ha> eig5 lev5 hebb5 do5 word54 ,die keuze1 dat ond]zoek zijn dan de ho(dfactor54 ,de vr\welijke p]soonlijkheid te ontwikkel5--van b9n5 uitga&e--dit is het groote vraag/uk d] vr\w5beweg+2 ha> vrij te do5 word5 van de h$5daags*e nietsbeteek55de =mules2 ha> mo$ te gev5 zi* te toon5 zooals zij is1 te bek5n5 wat zij niet is--zi$a> het groote en ern/ige doel van de zoo vaak v]ke]d begrep5 mancipatie d] vr\w4 ,,mo$4 ,er zijn altijd jong blijv5de woord51 woord5 wi] e*te g\dklank nooit tot e5 ontvankelijk oor doordr+t1 zond] dezelfde gewa>word+5 te voors*ijn te roep5 als to5 zij1 miss*i5 duiz5d ja> gel$51 voor het e]/ w]d5 uitgesprok52--to5 als e5 nieuwe uitdrukk+ voor het innig besef van di5 tijd4 ,ond] deze woord5 en spreuk5 van e5 eeuwige jeugd is er e51 die voor d5 e]/5 ke] door d5 welsprek5d/5 mond 9 ,hellas v]kondigd w]d3 ,gelo( dat het geluk be/aat 9 vrijheid--en dat vrijheid is mo$6 ,de inh\d van die spreuk kon voor ,p]icles voorzek] niet dezelfde beteek5is hebb5 als voor ons4 ,ond] vrijheid v]/ond m5 feitelijk de onafhankelijkheid van d5 e55 /aat teg5ov] d5 &]52 met mo$ w]d vooral de deugd van dapp]e v]d$ig+ des vad]l&s b$oeld4 ,to* is het be/ mogelijk dat er bij d5 m9na> van ,aspasia en d5 vri5d van ,socrates1 e5 v]mo$5 heeft be/aan van d5 tijd1 wanne] die s*oone woord51 9 diep]5 z91 z\d5 beteek55 de onmisb>e voorwa>de tot welva>t en geluk2 zo[el voor het geluk van de op zi*zelf/a&e p]soonlijkheid1 als voor de vrijheid e5] geheele natie4 ,edele woord5 groei5 9 dezelfde mate als de m5s*heid groeit4 ,wij begrijp5 het nu1 dat de enkele m5s* ev5m9 geluk en vrijheid v9d5 kan als de geheele ,/aat1 wanne] de mo$ hem ontbreekt4 ,ma> hangt het dan wel van ons-zelf af mo$ te hebb5 ( niet8 ,ze] zek]4 ,mo$ is e5e ho$anigheid die v]kreg5 wordt door hem ( ha> die ha> wil v]krijg52 ma> m5 moet will51 met ern/ en volh>d+4 ,er zijn m5s*5 die met e5 hun aangebor5 mo$ t] w]eld kom51 ma> de mee/5 hebb51 voor het groot/e deel al?ans1 hun mo$ zelf gekweekt4 ,er is ge5 eig5s*ap die door oef5+ snell] to5eemt4 ,als m5 het 9 onze sam5lev+ ma> duidelijk] begreep dat mo$ d5 grond vormt1 wa>op het k>akt] en de wilskra*t geb\wd is1 dan z\d5 bijna alle m5s*5 tot mo$ige wez5s kunn5 word5 opgevo$4 ,ma> 9 de plaats van ons re$s vroeg te le]5 will51 kiez5 en ov]weg51 le]t m5 ons toe te gev5 en te buig52 het droombeeld van vrij onz5 eig5 weg te gaan te ond]drukk5 en alle5 onz5 booz5 gee/ te volg54 ,m5 maakt er ons opm]kzaam op1 hoe v]wa& het is1 e5 opzi*zelf/a& geheel te will5 beteek55 en hoe nuttig1 en van de vele null5 te zijn die1 v]e5igd1 e5e millio5 help5 vorm54 ,m5 zegt ons dat voorspo$ en vooruitgang 9 lijnre*te teg5/ell+ zijn met het /rev5 na> vrijheid2 m5 wil ons ov]tuig5 dat de mogelijkheid om gelukkig te mak5 onv]e5igba> is met d5 w5s* om op onze eig5e mani] gelukkig te zijn4 ,m5 ri*t onz5 blik op de hoogte d] sam5lev+1 wa> de m5igte ha> (f] aan het vooroordeel br5gt en m5 wa>s*uwt ons1 to* vooral ons niet te voeg5 bij de kle9e m9d]heid die1 met ongebog5 knie en fi] opgehev5 ho(d1 door de w]eld gaat4 ,m5 zorgt er voor het ons re$s vroeg bij te br5g5 hoe sle*t het altijd is afgeloop5 met de ov]mo$ig51 die hunne vrijheid van d5k5 en h&el5 ond] d5 druk d] p>tij5 hadd5 tra*t5 te beh\d52 die dwaz51 die tr\w te zijn jeg5s hun eig5 p]soon voor belangrijk] hield5 dan gelijk te /aan met &]52 die hunne eig5e ov]tuig+ v]d$igd5 en volgd52 die rond voor hunne opvatt+ van het lev5 uitkwam51 9 plaats van &]5 na te prat52 die leefd5 van eig5e middel51 liev] dan van vri5d5 en k5niss5 te le552 die aan de opwell+5 9 hun eig5 h>t gehoor gav5 en niet aan die van zek]e1 he]s*5de kr+5 9 de maats*appij2 9 en woord1 hoe het die all5 gegaan is1 die eig5 oordeel en me5+ v]koz5 te hebb5 en zi* niet wild5 tevr$5 /ell5 met de algeme5e op9ie4 ,natuurlijk hebb5 die ov]mo$ig5 hun welv]di5d loon ontvang56 ,hunne vri5d5 beklaagd5 er zi* ov] nooit te wet5 wat m5 aan h5 _h en haa/t5 zi* h5 te v]lat51 ond] innig le$wez5 ov] hunne afvalligheid4 ,hunne vele k5niss5 hadd5 het altijd wel gewet5 dat zij onb]ek5b>e1 k>akt]looze m5s*5 w>51 die m5 nooit volkom5 v]tr\w5 kon4 ,en de aane5geslot5e1 toonvo]5de me]d]heid heeft het kla> en duidelijk bewez5 dat zij geva>lijke m5s*5 zijn1 m5s*5 zond] beg9sel54 ,wa>lijk1 om door dit oordeel te word5 getr(f5 behoefd5 die m5s*5 vol/rekt niet met e5 nieuw5 vorm van godsdi5/ aan te kom51 ( met al het be/a&e omv]hal5de le]/ell+5 9 de maats*appij6 ,het 0 voldo5de dat zij hunne be/e kra*t5 er aan hadd5 gewijd om de ond]drukk+ van e5e p>tij t5 opzi*te d] &]e te v]h9d]52 dat zij hunne afkeur+ ov] e5 onre*tva>dig oordeel te k5n5 gav5 en ov] het toepass5 van gewet5sdwang4 ,( dat zij het k>akt] van e5 p]soon v]d$igd51 hoewel zij zijne lev5sopvatt+ niet huldigd52 ( voor die opvatt+ pleitt51 hoewel zij zi* voor zijn k>akt] niet v]antwoordelijk kond5 /ell54 ,ja1 soms is het wel voldo5de geblek5 dat iem& 9 e5 kr+ van cons]vatiev5 durfde te bew]5 dat niet i$]e radikaal e5 dubbelz9nig k>akt] is1 ( 9 e5 gezels*ap van radikal5 te zegg51 dat niet i$] cons]vatief man e5 domkop is1 om zelf 9 e5 ze] twijfela*tig li*t te word5 geplaat/ t5 opzi*te van zijne e]1 van zijn naam als fatso5lijk man en van zijn gezond v]/&4 ,laat m5 zi* nu niet bijtijds door de vri5d5 wa>s*uw51 ma> blijft m5 volh>d5 9 zijn idiosynkrasi om zijn eig5 me5+ te zegg51 de /em van zijn gewet5 te volg51 te oordeel5 na> de mate van 't v]/& dat hij heeft--dan hangt het van de m9/e ( g]+/e toevalligheid af welk e9de zoo iem& neemt3 f de langzame hong]dood1 f wel e5 beklag5swa>dig alle5-/aan 9 de w]eld zijn lot wez5 zal4 ,en to*--ondanks dit alles hebb5 er 9 elke g5]atie m5s*5 geleefd die het durfd5 wag5 zi* zelf te zijn2 die onbes*aamd g5oeg w>5 om te d5k51 te h&el51 te bem9n51 te di*t5 en te s*epp51 op hun eig5 h&6 ,dit zijn de m5s*5 die ?ans nog 9 ons midd5 lev52 zij1 wi] mo$ door hunne tijdg5oot5 met drie/heid ( brutaliteit w]d aang$uid1 ma> die door het nagesla*t word5 bezong5 en gevi]d als groote mann51 aangeb$5 als op5b>+5 van wij%eid en li*t4 ,hunne bezw>5 w>5 geheel dezelfde als de onze4 ,de held van i$] tijdp]k moet het ho(d bi$5 aan de v]zoek+ die hem nad]t 9 d5 vorm van e] en e5 rijk be/aan2 aan de mee/]a*tige critiek van zijn tijd2 aan d5 druk d] p>tij52 aan kle+ee/ige oudewijv5praat--ja zelfs aan het toejui*5d gekwaak d] kikk]s 9 de sloot6 ,ma> die held5 hebb5 to* ov]wonn51 dank zij hun mo$4 ,elk tijdvak wa>9 nieuwe d5kbeeld5 hun weg vond51 elk tijdvak vol li*t en glo$1 vanwa> s*epp5de ( v]jong5de kra*t5 uitg+5--is onbetwi/ba> e5 tijdvak gewee/ dat vele mo$ige m5s*5 oplev]de4 ,9 zulke dag5 v]eis*t het ge5 bijzond]5 mo$ om dapp] te zijn2 want mo$ is e5e ho$anigheid die het gemakkelijk/ van alle deugd5 op &]5 ov]gaat--de lafheid uitgezond]d6 ,alle l$ige1 dorre tijd51 zond] glans en lev51 w>5 laf4 ,wanne] de mo$ niet 9 d5 dampkr+ ligt is er me] voor noodig om di5 te beh\d51 ( te oef551 dan 9 e5 gun/ig] tijdp]k4 ,de dag5 wa>9 wij lev5 zijn er jui/ niet na> om d5 mo$ aan te kweek5 en dez5 tot zijn re*t te do5 kom54 ,want alle tijd5 van ov]gang zijn geva>lijk voor d5 mo$1 die 9 buit5gewone mate v]/]kt wordt door getr\:eid aan va/e beg9sel51 door de ov]tuig+ te /rijd5 voor zijn go$ re*t4 ,ma>1 al gaat nu ond] e5 tijd van wor/el5 en /rijd5 aan d5 e55 kant li*t de mo$ v]lor51 da>teg5ov] /aan &]e1 en gewi*tig] r$55 om te tra*t5 di5 te h]w9n51 wa> m5 zi* telk5s geplaat/ ziet teg5ov] de keuze tuss*5 nieuwe bots+5 en nieuwe inzi*t54 ,er is mo$ noodig om de wa>heid te zoek51 ma> ook om ha> des noods te kunn5 miss51 als zij voor ons niet duidelijk zi*tba> is2 mo$ om w]kzaam te zijn--ma> ook mo$ om te ru/54 ,er wordt mo$ v]eis*t om het geluk va/ te h\d5 als het ond] ons b]eik is gekom5--ook om het prijs te gev51 wanne] de om/&igh$5 er toe leid54 ,soms ligt het groot/e bewijs van mo$ 9 afwa*t52 dan we] 9 wag5 en ond]nem54 ,h$5 ko/ het mo$ om alle5 te /aan--morg5 om mij bij mijne gee/v]want5 aan te sluit52 nu e5s om voor mijn go$ re*t op te kom5--dan we] om het prijs te gev54 ,zond] mo$ kan m5 niet hat5 en nog m9d] liefhebb54 ,zond] mo$ kan m5 niet 9 wa>heid lev5 no* /]v54 ,laat ons mo$ hebb5--mo$ 9 de e]/e plaats2 en wij zull5 tot de bemo$ig5de ontdekk+ kom5 dat wij me] vrijheid en me] geluk bezitt51 dan wij da*t54 ,wij zijn heus* niet zoo boosa>dig1 ( zoo dom1 ( zoo kle9zielig en laag bij d5 grond als wij s*ijn54 ,alle5 zijn wij veel laff] dan wij zelf d5k54 ,uit lafheid mi%&el5 wij elk&]--v]vel51--v]drukk5--v]ongelijk5 wij elk&]4 ,laat ons die lafh>tigheid be/rijd5--en het lev5 zal w$] s*oon voor ons word5 met zijne vele s*epp5de kra*t5 die vrij kom52 door de algeme5e welwill5dheid die ov]al w]kzaam is2 door alle sympa?ie1 die lu/ tot h&el5 wekt2 door alle g$a*t5 en gevoel5s die hun invlo$ re*t/reeks op ons uitoef554 ,nooit v]mo$de eig5a>dige ho$anigh$5 bij ons zelf en &]51 zull5 e5 s*at van afwissel+ en s*ake]+5 te voors*ijn roep51 wa> m5 me5de niets dan armo$e en /il/&--dus a*t]uitgang--te kunn5 v]wa*t54 ,de som van lev5slu/ en lev5skra*t z\ tot 9 't one9dige v]m5igvuldigd word5 als wij d5 mo$ hadd5 om all5 tezam5 het groote waag/uk te ond]nem56 ,als wij nu e5s het v]tr\w5 dat wij gevond5 hebb5 op5lijk bek5d52 als wij e]lijk rek5s*ap durfd5 te gev5 van het gelo( dat wij nu hebb5 9 de plaats van het vroeg]e dat wij v]lor58 ,als wij ronduit v]kla>d5 wat onze eig5 ov]tuig+ is--niet de van &]5 gele5de vorm52 als wij durfd5 te b\w5 op eig5 erv>+51 zelfs al w]d5 wij hi]door van onze gee/v]want5 ges*eid58 ,als wij d5 mo$ hadd5 te blijv5 twijfel51 wa> wij bij &]5 v]zek]dheid v9d5 en onze ov]tuig+ te beh\d51 ook al ontmoett5 wij twijfel da>omtr5t bij &]58 ,als wij e]lijk de deugd5 van onze teg5/&]s durfd5 erk5n5 en de gebrek5 van onze gee/v]want58 ,als wij d5 mo$ hadd5 vrijgevig te zijn met ons v]tr\w5 ma> zu9ig met onze oordeelvell+58 ,als wij 9 ootmo$ ons ho(d durfd5 te buig5 t5 opzi*te van d+5 wa>van wij ge5 v]/& hebb51 ma> fi] op/aan1 wa> het geldt de zek]heid1 die wij met wor/el5 en /rijd5 gewonn5 hebb51 te v]d$ig58 ,als wij na> onz5 eig5 smaak1 en rek5+ h\d5de met onze middel51 durfd5 te lev52 9 bes*eid5heid te g5iet5 op onze wijze en er ons aan gew5d5 te zi5 dat &]5 dit ev5e5s do58 ,als wij ons me] oef5d5 9 de groote kun/1 de beweegr$55 d] dad5 van &]5 te erk5n51 ook al zijn wij g5oodzaakt h5 teg5 te sprek51 en hunne h&el+5 af te keur51 hoewel wij h5 p]soonlijk hoog a*t58 ,als wij het er e5s op waagd5 elke p>tij te lat5 voor wat zij is--behalve onze eig5 ov]tuig+8 ,en t5 laat/e3 als wij d5 mo$ hadd5 onze lafh>tigheid 9 te zi5 en die bij ha> w>5 naam te noem5 9 de plaats van die te v]s*uil5 a*t] fraaie woord5 als3 e]bi$1 bes*eid5heid1 ontzag voor de me5+ van &]52 gematigdheid en tact8 ,dan z\d5 wij e5 geheel &]e maats*appij zi5 word56 ,weldra z\d5 wij het gezellig v]ke] de plaats d] vroeg]e mask]ades zi5 innem52 debatt51 de twi/5 en het spel met ijdele woord5 zi5 v]vang52 de daad z\ de vroeg]e spiegelbeeld5 v]vang52 oorspronkelijke s*epp+skra*t1 de e5v\dige h]hal+ van het be/a&e2 g$a*t5wissel+ ov] v]s*ill5de gezi*tspunt51 het v]da*t mak5 van die opvatt+2 eig5e lev5s]v>+ de e5maal gebruikelijke holle vorm52 wr geloov51 de van buit5 gele]de =mules4 ,9 n woord3 wij z\d5 van onze vrijheid g5iet5 t]wijl wij nu da>5teg5 aan sno]5 g]eg51 9 pakk5 gebond51 met tiquett5 beplakt1 9 p>tij5 gesorte]d1 op e5 lij/ +es*rev51 9 v]s*ill5de categorin v]deeld en 9 uni=m gekle$ word56 ,ma> z\ de baatzu*t niet e5 al te groote ruimte gaan beslaan indi5 de mo$ aan i$] p]soon het re*t e5] plaats toek5de8 vraagt miss*i5 e5 altru/4 ,is dan niet jui/ de lafheid boosa>dig8 ,wordt er niet vaak groot5 mo$ v]eis*t om vri5delijk te zijn en go$8 ,is niet vrijheid de enige voorwa>de om tot e*te humaniteit te g]ak58 ,dr+t het besef van onafhankelijke vrijheid niet onwillekeurig tot edelmo$igheid jeg5s &]5 die niet vrij zijn8 ,gaat g$uld niet sam5 met mo$8 #a ,moe/ niet de pr$ik] van onbaatzu*tige naa/5liefde jui/ 9 d5 dood gaan omdat hij d5 mo$ bezat alle5 te /aan en ge5 p>tij rondom hem te vorm52 d5 mo$ om zi*zelf te zijn2 de b&5 wa>9 zijn tijd geboeid lag te v]brek52 d5 mo$ te geloov5 9 de vrijheid86 ,da>om is er 9 het goddelijk gebod1 aan &]5 te do5 wat wij z\d5 w5s*5 dat &]5 ons d$51 niets dat /rijdt teg5 het betoon5 van mo$4 ,9 teg5deel4 ,9 dit gebod ligt--uit e5 &] gezi*tspunt--eeuwig dezelfde s*oone g$a*te als 9 de v]man+ van d5 ,helle53 ,gelo( dat het geluk be/aat 9 vrijheid en dat vrijheid is3 mo$6 ,,vrijheid4 ,ueb] d] ,p=te uns]] ,zeit /eht3 ,v]w]! ,di*6 ,max ,/irn]4 ,p]soonlijke vrijheid--deze uitdrukk+ is bijna tot e5 algeme5 wa*twoord gemaakt1 hoewel sle*ts enkel5 begrijp5 welke beteek5is 9 het woord ligt4 ,hoevel5 wet5 ind]daad wat er v]eis*t wordt om dag aan dag1 ja> na ja>1 d5 inh\d er van te v]wez5lijk58 ,hoevel5 hebb5 er hunne na*tru/ aan opge(f]d1 aan het pe9z5 ov] wat zijn ( ha> eig5 ik beteek5t1 en hoe die p]soonlijkheid ind]daad als zoodanig h>e taak zal volbr5g5 9 de maats*appij8 ,zi*zelf p]soonlijk vrijmak5--dat is ond] &]5 e5 voortdur5d lui/]5 na> de ton5 9 ons gemo$ om te tra*t5 d5 grondtoon te ontdekk54 ,en heeft m5 di5 gevond51 dan eis*t het /rev5 na> 't b]eik5 van p]soonlijke vrijheid1 dat m5 met op5 oog zoekt na> de behoeft5 van gee/ en h>t1 en da>aan tra*t te gemo$ te kom54 ,dat m5 zi* op de jui/e wijze vormt en zijne ontwikkel+ met ern/ 9 de h& neemt2 dat m5 lui/]t na> de /em van eig5 erv>+ 9 het lev52 zijne eig5e gewoont51 voor zoov] da> e5ig5 z9 9 ligt1 v]$elt en dus zijne eig5a>dige oorspronkelijkheid kweekt en kra*tig] doet word54 ,en ook dat m5 da>5teg5 zooveel mogelijk de h]9n]+51 /udies en gewoont5 die h9d]5d onze p]soonlijke ontwikkel+ 9 d5 weg kunn5 /aan1 t] zijde zet en het v]mijdt om met deze 9 aanrak+ te kom54 ,de neig+ tot individualiteit uit zi*--ev5zoo als elke &]e belangrijke neig+--aanvankelijk als e5e kra*t tot zelfv]d$ig+ jeg5s all5 en alles wat inbreuk da>op z\ kunn5 mak51 di5 drang z\ will5 bep]k54 ,de gebor5 individuali/ heeft re$s 9 de k9d]kam] en op de s*oolbank e5 eig5 keuze g$aan met het oog op zijn speelgo$1 zijne boek51 zijne wijze van le]51 zijne vri5d54 ,re$s vroeg heeft hij d5 mo$ gehad zijn eig5 sm>t en vreugde1 zijn eig5 smaak en zijne f\t51 ronduit te toon54 ,hij heeft die niet lat5 v]wr+51 v]kleur5 en afrond5 door &]51 ( door de om/&igh$54 ,9 zijne jeugd is m5 zeld5 9 de geleg5heid om zijn gevoel van p]soonlijkheid 9 dad5 uit te drukk54 ,ma> jui/ om die r$5 doet zi* de gebor5 individuali/ 9 die j>5 k5n5 als e5 ,jantje contr>i en wordt dus e5 alles behalve aang5aam k9d 9 d5 huiselijk5 kr+4 ,laat e*t] e]/ de tijd tot h&el5 kom56 ,dan heeft hij zijn k>akt] middel]wijle g5oeg geoef5d om te begrijp53 wanne] hij iets kan en mag wag51 en wanne] het g]ad5 is /il toe te zi52 wanne] hij fi] het ho(d kan opheff51 ( zi* moet voeg5 na> &]52 wanne] hij moet afwa*t5 ( e5 besluit nem52 inhoev] hij met &]5 kan megaan en inhoev] dit megaan ontr\w aan zi*zelf z\de word54 ,ma> al deze d+5 vorm5 nog sle*ts oef5+5 en dressuur voor d5 groot5 veldslag1 die gewonn5 moet word51 zal m5 de p]soonlijke vrijheid v]ov]54 ,die oorlog wordt gevo]d 9 de geheimz9nige w]eld van mijn b9n5/e1 als het om de opre*!id mijn] gevoel5s1 de e]lijkheid mijn] toekom/-droom5 te do5 is2 als het mijne twijfel+5 en mijn gelo(1 mijne voorgevoel5s en opwell+5 van het oog5blik geldt4 ,dan wordt er e5 s*]p oog v]eis*t om alles1 wat mijn eig5dom is 9 d5 voll5 z9 van het woord1 op te delv5 uit die s*em]a*tige diepte1 die m5 het m5s*elijk h>t noemt2 en e5 s*]p gehoor is er noodig om die za*te1 b$eesde /emm5 te v]/aan1 die de tolk5 van ons zielelev5 zijn1 ma> die helaas vaak word5 ov]/emd door ov]gerfde1 aangele]de gewoont5 en opp]vlakkigheid4 ,ons v]/&ig ik br5gt ma> al te dikwijls ons bet]1 ons w>mgevoel5d ik tot zwijg54 ,wij v]wissel5 al te li*t de kreet van d5 h>t/o*t1 met d5 zu*t van innig v]lang5 die uit onz5 boezem op/ijgt4 ,wij h\d5 vaak de we]spiegel+ van doode d5kbeeld51 voor e*te teek55 van lev54 ,hoe m5igmaal v]loo*55 wij onze ov]tuig+ en noem5 dit ontzag en e]bi$ voor de me5+ van &]52 en hoe m5igmaal klamp5 wij ons va/ aan v]\d]de en v]slet5 gewoont5 en noem5 dit va/heid van k>akt]4 ,hoe laf6 ,is er wel e5 duidelijk] bewijs noodig dat het ons ontbreekt aan mo$8 ,nu beteek55 alle vrijh$5 t] w]eld b$roefd we9ig1 v]gelek5 bij de v]loss+ uit d5 p]soonlijk5 dwang en alle &]e ond]drukk+5 v]dwijn5 9 het niet bij die van de p]soonlijke vrijheid4 ,het komt er 9 de e]/e plaats op aan ( onze p]soonlijkheid kra*tig g5oeg ontwikkeld is om h>e eig5e boei5 te v]brek51 want dn heeft zij voorzek] ruims*oots de kra*t die v]eis*t wordt om alle &]e h9d]pal5 te ov]w9n54 ,iem&1 bezield met d5 drang om altijd en geheel zi* zelf te zijn2 te lev5 met elke blo$/room+2 uitdrukk+ te gev5 aan wat er 9 zijn b9n5/e omgaat--zoo iem& zal wel ge5 ru/ig1 ma> altijd e5 rijk lev5 leid54 ,voor hem is het lev5 e5 li$2 want hij di*t het zelf ond] de dagelijks*e bezigh$5 en de b$welm+ van gewi*tige oog5blikk52 ond] j>5 van le$ en g$ur5de het kort/ondig1 ma> he]lijk g5ot van alles wat hem gelukkig maakt4 ,hij weet1 dat het be/e wat hij &]5 gev5 kan1 tev5s het hoog/e g5ot voor hemzelf oplev]t3 het lev5 te v]vull5 van altijd e*te--en als het mogelijk is ook kra*tige en s*oone1 uit+5 zijn] p]soonlijkheid4 ,op deze wijze geeft hij1 voor zi*zelf en voor &]51 e5 v]nieuwde wa>de aan het lev51 en tev5s nieuwe1 prikkel5de aanmo$ig+ t5 lev54 ,hij v]ruimt1 na> de mate zijn] gav51 zijn plekje van het a>ds* be/aan2 hij ov]w9t op zijn eig5a>dige wijze de moeilijkh$5 wa>m$e het v]\d]de en ge/orv5 v]l$51 het lev5d h$5 9 d5 weg tre$t4 ,e5 zelfbewu/ p]soon 9 d5 e*t5 diep5 z9 van het woord1 v]langt van &]5 e5v\dig vrijheid voor zijne p]soonlijke gevoel5s en dad54 ,da>om hebb5 haat no* spot1 wa>de]+ no* misk5n+1 de ma*t hem van zijn weg te do5 afwijk5 ( zijne inn]lijke h>monie te v]/or51 zoolang hij getr\w blijft aan zijn eig5 pa?os2 die tr\w is voor hem alles--godsdi5/ en z$elijke wet4 ,die getr\:eid geeft mo$ om af te dal5 tot 9 de diepte van zijn eig5 h>t--mo$ om de gevolg5 van hetge5 hij da> ontdekt te drag5--zelfs ook al z\de het eig5 belang er door w9n5 dat m5 tijdelijk zijn gevoel5 ( zijne plann5 op(f]de4 ,en zij geeft ons nog e5 &]5 mo$3 di51 om desnoods de a*t+ onz] m$em5s*5 te kunn5 miss54 ,dit to* is de enige voorwa>de om t5 all5 tijde onze a*t+ voor onszelf te beh\d52 wij moet5 deze ma> al te dikwijls prijs gev5 als het er ons om te do5 is d5 bijval d] w]eld te v]ov]54 ,om al deze r$55 noem5 wij e5 individu alle5 dan p]soonlijk /]k en vrij1 als hij niet lang] vree/ de a*t+ van iem& te v]liez5 behalve zijne eig5e4 ,het gebeurt niet zeld5 dat zulk e5e kra*t de ov]w9n+ behaalt ov] de algeme5e /emm+ die e5 fl9k k>akt] zi* g5oodzaakt zag te trotse]54 ,want die /emm+ wijkt--ev5 als &]e wilde bee/5--t]ug voor e5 mo$ig oog1 t]wijl zij d5 lafh>tig vlu*t5de v]volgt en v]s*eurt4 ,nu moge het vreemd kl9k51 ma> e5 individuali/ die zi* g$wong5 ziet alle5 zijn weg te gaan heeft desniettem9 da>bij altijd e5 go$ geleide2 niet van de m5s*5 die nu lev51 ma> van h5 die kom5 zull54 ,de groote m5igte heeft nog ze] we9ig doorg$a*t ov] de beteek5is van de uitdrukk+ p]soonlijke vrijheid4 ,voor vel5 roept dit woord de voor/ell+ op van--om iets te noem5--e5 he]1 die zijn dag beg9t met zijne voet5 op de ontbijttafel te legg5 en di5 e9digt met de vr\w van zijn vri5d te v]leid51 da>tuss*5-9 e5 me9e$ gezwor51 e5 wissel v]vals*t1 e5 sluipmoord begaan1 heeft4 ,ma> ook deg55 wi] v]beeld+skra*t e5 m9d] hooge vlu*t neemt1 v]e5ig5 to* aan de g$a*te van vrijheid des p]soons de voor/ell+ van onbep]kte vrijheid voor i$]e51 om zijne drift5 en neig+5 te volg54 ,wie het ond]w]p ern/ig bes*\wt1 zal weldra tot de ov]tuig+ kom5 dat onze drift5 jui/ niet het p]soonlijke1 het algeme5-m5s*elijke 9 ons v]teg5woordig5 en dat iem& die zi* door zijne h>t/o*t5 laat behe]s*51 al 0 het alle5 da>om1 ge5 p]soonlijkheid is4 ,het ze] jonge k9d1 de bos*jesman1 de onbes*aafde ruwe m5s*1 draagt nog sle*ts de mogelijkheid 9 zi* om1 e5maal e5 p]soonlijkheid te kunn5 word52 ma> da>aan moet ze] veel voorafgaan4 ,zij ont/aat sle*ts door de geheel bijzond]e ern/ige wijze wa>op drift5 en h>t/o*t5 tot ho$anigh$5 van edel] a>d word5 omgew]kt4 ,zoo als het wez5 van de mee/e m5s*5 9 d5 grond bepaald wordt door ov]gerfde neig+5 en gav51 zoo v9dt m5 ook v]s*ill5de grad5 van aanleg tot individualiteit4 ,ma> al zijn de neig+5 ( het tal5t voor p]soonlijkheid groot] ( g]+]1 to* kunn5 die gewijzigd word5 door erv>+ van droev5 ( v]blijd5d5 a>d1 door opvo$+ en ontwikkel+1 door gewoont5 en lev5som/&igh$54 ,zoodo5de word5 h>t/o*t5 9 gevoel5s en gevoel5s 9 g$a*t5 en voor/ell+5 omgezet4 ,zoo wordt het ruwe wez5 van d5 natuur-m5s* tot e5 d5k5d5 m5s* v]$eld1 en 9 dezelfde mate als hij vord]t op d5 weg van zelfk5nis en ontwikkel+1 zal deze zi* m9d] lat5 behe]s*5 door zijne bl9de h>t/o*t5 en drift54 ,h>t/o*t en z9nelijkheid zijn noodzakelijk2 dat is te zegg53 zij hebb5 het re*t van be/aan ev5zoogo$ als i$] &] mom5t onz] p]soonlijkheid4 ,ma> ge5 enkele dez] ho$anigh$5 mag zi* zoo /]k ontwikkel5 dat alle &]e eig5s*app5 er door word5 b5adeeld4 ,dit z\ zo[el het geluk als de vrijheid des p]soons h9d]5d 9 d5 weg /aan4 ,het is e5 oude erv>+1 die 9 onze dag5 met e5e treurige duidelijkheid wordt beve/igd1 dat e5 m5s* die door zijne drift5 behe]s*t wordt1 zoo k>akt]loos wordt1 dat hij tot e5 zek]5 graad van v]lag+ gekom51 elk bewu/zijn v]lie/ van zijne wa>digheid en van de v]pli*t+ die zijn rang en /& 9 de maats*appij hem oplegg52 dit gaat soms zoov]1 dat hij zi* van het e5e uit]/e tot het &]e laat drijv5 en zi* laat m$evo]5 op hond]d pad51 wa>van ge5 enkel door hem gekoz5 w]d4 ,vrij is alle5 de man1 ( de vr\w1 die zi* no* door eig5 lu/51 no* door d5 wil van &]51 laat v]leid5 om teg5 bet] wet5 9 te h&el54 ,alle5 zelfbewu/e dad5 kunn5 e5 m5s* voldo5+ s*5k54 ,geluk is het volkom5 bewu/zijn van ma*t1 dat het gevolg is van de ontwikkel+ onz] kra*t5 9 de groot/ mogelijke vrijheid1 de hoog/ mogelijke volmaak!id4 ,het onp]soonlijke bevr$ig5 van onze drift5 kan e5ig di]lijk g5ot oplev]51 ma> het s*5kt ons nimm] het e*te1 m5s*elijke geluk4 ,elke g$wong5e1 onp]soonlijke h&el+ die de individueel ontwikkelde m5s* begaat1 kwelt hem als e5e zonde teg5 zijn eig5 k>akt]1 zij het nu dat hij die gepleegd heeft 9 e5 oog5blik to5 zijn h>t/o*t hem te ma*tig w]d1 ( gevolg gev5de aan e5e door hem 9 d5 grond afgekeurde gewoonte4 ,ma> wie e5maal de p]soonlijke vrijheid v]ov]d heeft1 zal zi* niet li*t aan e5 d]gelijk kwaad s*uldig mak54 ,hij kan gebruik mak5 van al de eig5a>dige kra*t5 en beweg+51 die hij1 dank zij zijne volmaakte vrijheid1 onafhankelijk van &]5 kan /ur5 na> zijn eig5 go$v9d54 ,hij h\dt en leidt die zoo gemakkelijk als de erv>5 s*ipp] zijn va>tuig1 de geoef5de ruit] zijn ros4 ,hij g5iet van het he]lijk bewu/zijn zi*zelf vrij te lat5 9 zijne beweg+51 zond] vrees voor te v] te zull5 gaan2 van het gevoel van zijn geheel w>m h>t1 zijn p]soonlijk k>akt]1 g]u/ te kunn5 toon5 zond] vrees dat hi]door iets wat laag ( kle9zielig1 ruw ( leelijk is1 aan het dagli*t z\ kunn5 kom54 ,er is ge5 edel] toe/& van beziel+ d5kba> dan die dit v]heff5de1 fi]e wez5 9 zijn vrij en eig5ma*tig optr$5 t5 toon spreidt4 ,bij zulk e5 m5s* kan van ge5 gebrek5 ( v]giss+5 sprake zijn2 alle5 van bepaalde gr5z54 ,ma> b9n5 die gr5z5 van eig5 kunn5 is het p]soonlijk mat]iaal tot volkom5 ontwikkel+ gebra*t4 ,ook zond] die hoogte te hebb5 b]eikt kan e5e wa>lijk vrij geword5 p]soonlijkheid1 alle5 op h>e eig5a>dige wijze en teg5 h>e bijzond]e wett5 van e] en pli*t1 zondig54 ,want bij e5 afg]ond1 geslot5 ik1 vall5 de gebrek5 tezaam met de natuur en a>d van d5 p]soon1 ev5zoo als de s*aduw de omtrekk5 e5] g$aante t]uggeeft4 ,ja1 er zijn k>akt]s die voorloopig e5 gebrek dat met hunne kra*t 9 ov]e5/emm+ is1 niet v]kiez5 af te legg52 ma> de zoodanige p]son5 v]heff5 zi* nooit op die f\t51 ev5m9 als zij met hunne deugd5 pral52 imm]s deze /aan 9 e5e onp]soonlijke v]h\d+ tot h5zelf4 ,met e5 nimm] mi/a/5d in/9ct kie/ de vrije m5s* datg5e wat voor zijn5 a>d en zijn temp]am5t van het mee/e belang is1 om het ev5 ( dit hem le$ ( vreugde oplev]t1 ( het go$ is ( kwaad1 9 d5 gewon5 z9 van het woord3 e5 droombeeld ( e5e daad4 ,voor hem is het physiek onmogelijk om 9 e5 oog5blik van onbehe]s*te drift1 9 e5e h>t/o*telijke opwell+1 e5 misdaad te begaan4 ,zijne welov]da*te1 zorgvuldige ontwikkel+ van eig5 p]soonlijkheid gaat bov5di5 gepa>d aan e5 /e$s fijn] en te$]d] word5d besef van de gr5slijn5 voor zijn g$rag1 jui/ ook t5 opzi*te van &]54 ,iem&1 die zelf weet wat hij wil en kan2 die nimm] tevr$5 is met m9d] dan het be/e wat hij gev5 kan en zi* nooit laat v]leid5 om buit5 zijne gr5z5 te gaan--zoo iem& ontziet ook /ellig de me5+ en opvatt+ van &]54 ,ma> het gebeurt ook1 dat hij niet kan toegev5 dat de eig5a>dige opvatt+ van e5 &] re*t van be/aan heeft2 dat zijn nauwgezet gewet5 e5e wet ( e5e in/ell+ moet afkeur54 ,dan komt hij met zijn gevoel5 hi]omtr5t ruit]lijk voor d5 dag1 niet ond] d5 indruk e5] plotsel+e opwell+1 ma> duidelijk en op welb]$5e]de grond54 ,hoewel hij voor zi* zelf en &]5 elke onnoodige sm>t v]foeit1 heeft hij to* 9 zijn k>akt] d5 mo$ aangekweekt om1 wa> dit geeis*t wordt1 e5e noodige wonde te kunn5 slaan4 ,ma> er is1 ook bij zulke aanleid+51 ge5 zweem te bespeur5 van de ru:eid1 die onnoodig de h&5 met blo$ bevlekt1 door het wroet5 9 de h>tewond5 van d5 naa/e4 ,m5 kan het veel gemakkelijk] en aang5am] hebb5 9 de w]eld dan de individuali/1 als m5 behoort tot de m5igte van reizig]s door het lev51 die plaats nem5 op de groote pleizi]boot1 het va>tuig dat1 met de vlag d] algeme5-gebruikelijke moraal 9 top1 za*tjes ov] de golv5 h55 glijdt4 ,i$] reizig] behoeft niets &]s te do5 dan zi* kalm de hav5 te lat5 b9n5 br5g54 ,ma> naa/ de /oomboot ziet m5 hoe ,alle51 9 e5 gebrekkig s*eepje ,e5 zeil] zi* waagt op de groote zee4441 hoe die zeeman1 veel groot] gev>5 trotse]5d1 ma> met one9dig me] kra*ts9spann+1 d5 to*t aanva>dt1 ond] het he]lijk gevoel1 die on/uimige golv5 te behe]s*5 door de ma*t van zijn va/5 wil4 ,dt is het w>e1 volle lev56-- ,er wordt vaak gezegd--vooral bij geleg5heid d] jubileumsfee/5 van het prote/antisme--dat 9 onze dag5 i$] 9 zijn eig5 gewet5 zijn hoog/5 re*t] heeft4 ,ma> zoodra iem& dit beg9sel van het eig5 p]soonlijk re*t 9 toepass+ wil br5g51 haa/5 die wa*t]s ov] de gebruikelijke in/ell+5 zi*1 te pr$ik51 dat e5 d]gelijk subjectisme alle v]h\d+5 9 de sam5lev+ onmogelijk z\de mak54 ,nu is het er zoo m$e ge/eld1 dat het gewet5 d] me]d]heid zi* 9 de e]/e plaats door ov]gerfde z$5 en gebruik5 laat leid52 dat dit1 9 de mee/e gevall5 niets &]s is dan e5 e*o van het sociale gewet54 ,het groote gebrek is1 dat m5 v]zuimt zijn eig5 p]soonlijk gevoel van re*t1 dat to* het enige voor i$] van ons geldige gewet5 is1 te ontwikkel5 en op te vo$52 al gaat die opvo$+ soms met mis/app5 v]e5igd--dit h9d]t niet2 imm]s alle5 door de gevolg5 van zijn eig5 dad5 te ond]v9d51 kan m5 tot de ontdekk+ kom5 dat m5 d5 v]ke]d5 weg _h +eslag5 en le]5 op zijn ho$e te zijn4 ,om deze r$5 w]kt elke voortdur5de gewet5sdwang di5 de rege]+ op bijzond]e p]son5 uitoef5t1 op d5 lang5 duur nadeelig voor d5 ,/aat zelf4 ,want het gewet5 d] maats*appij wordt sle*ts v]fijnd en v]$eld ond] gun/ige voorwa>d5 voor de vrijheid van d5 afzond]lijk5 p]soon2 dat is te zegg51 wanne] de enkele individu5 9 /aat ge/eld word51 om na> de inspraak van hun eig5 gewet5 te h&el5 en voor hun eig5 v]antwoord+4 ,middel]wijle ont/aan jui/ hi]door bots+5 en toe/&51 die aan e5 i$] geleg5heid gev5 zijn gemo$ ern/ig te ond]zoek52 door aldus dez5 toets en die besli/e keuze uit te lokk51 wordt e5 nieuw z$elijk gewet5 bij de geheele sam5lev+ gewekt en ontwikkeld4 ,ma> deze nieuwe s*epp+ op e?is* gebi$ heeft niet plaats doordat flauwe m5s*5 voortdur5d blijv5 zondig5 teg5 de wett5 die zij blijv5 go$keur52 ook niet doordat losb&ige m5s*5 aan hunne onbeteugelde passies toegev51 ondanks die wett5 d] z$elijkheid4 ,zij komt alle5 tot /& door de m$ew]k+ van h51 die van natuurm5s*5 l$5 d] sam5lev+ geword5 zijn en van dez5 tot p]soonlijke k>akt]s w]d5 ontwikkeld4 ,dat zij aldus zijn gevord]d op d5 weg d] bes*av+ geeft hun het re*t om de sociale z$ewet te toets5 en zelf te besliss5 9 hoev] zij niet g5eg5 zijn da>aan 9 alle opzi*t5 te gehoorzam54 ,aangezi5 nu de m5s*5 de wett5 d] z$elijkheid hebb5 gemaakt om 9 hunne behoeft5 te voorzi51 hebb5 zij ook het re*t om da>9 v]&]+5 aan te br5g51 wa> zij dit noodig en nuttig a*t54 ,de eis* van ,kant3 dat het individu zo moet h&el51 als ( zijne h&elwijze e5 wet voor alle m5s*5 word5 moe/--is 9 lijnre*te teg5/ell+ tot de b$oel+ d] p]soonlijke vrijheid4 ,deze to* hoopt en v]wa*t het hoog/e geluk en de groot/e vord]+5 op het gebi$ d] bes*av+ van de groote me]d]heid te zull5 b]eik51 da>door dat m5 t5 laat/e ge5 absolute1 voor all5 v]pli*t5d gea*te wett5 me] zal erk5n51 ma> dat i$] individu zijn eig5 wet1 na> de /em van zijn gewet51 le]t gehoorzam54 ,zij1 die nog niet zoov] 9 de e?is*e ontwikkel+ gevord]d zijn1 om op die h]vorm+ d] wet aanspraak te kunn5 mak52 groote k9d]52 ( pli*tm5s*5 zond] p]soonlijk oordeel2 ( driftm5s*5 zond] sociaal gewet52 alle dez5 hebb5 d5 dwang van de maats*appij noodig1 om te word5 v]h9d]d &]5 ongelukkig te mak54 ,zelfs e5 fl9k k>akt] heeft 9 bepaalde tijdp]k5 zijn] opvo$+1 behoefte aan zulk e5 /eun4 ,to* zal het groote doel d] sam5lev+ niet b]eikt zijn1 e] zij 9 ha> geheel ov]wonn5 wordt door de e?is*e volmaak!id d] individu54 ,omtr5t dit punt ontmoet5 wij beh\d5de en radikale idali/54 ,de cons]vatieve idali/ gelo(t1 dat de maats*appij--ev5zoo als het huisgez91 de k]k1 het vad]l&--9 ha> teg5woordig5 vorm1 voor altijd besliss5de1 afg]onde iden en =mules bevat4 ,de radikaal heeft d5 mo$ te geloov51 dat alles wat be/aat--rege]+1 godsdi5/ en huwelijk--voor v]&]+ en v]bet]+ vatba> is4 ,deze ov]tuig+ wordt w$]om gewraakt door het wantr\w51 dat eig5lijk niets &]s is dan de in/9ctmatige zelfv]d$ig+ van al het be/a&e1 door d5 m5s* van h$54 ,die twijfel is de droevige ang/ van d5 oud]dom2 twijfel aan het lev5 en aan de groote lev5swet1 die luidt3 h]nieuw+1 h]vorm+ all] d+54 ,wat de oud5 van dag5 bov5al vreez5 is jui/ die p]soonlijke vrijheid2 wat het jonge gesla*t 9 de e]/e plaats hoopt is diezelfde p]soonlijke vrijheid1 wa>door het lev5 niet lang] zal blijv5 e5e plaats vol onvru*tb>e droombeeld51 ma> vol van v]wez5lijkte idal54 ,dan zal het blijk51 dat niet de deugd gelukkig maakt1 zooals het *ri/5dom pr$ikt1 ma> dat het e5 geluk is go$ te zijn4 ,deze ov]tuig+ zal +ang v9d5 wa> i$]s p]soonlijk gelo( zijn godsdi5/ geword5 is1 die alle &]e belang5 9 zi* sluit4 ,de aanhang]s van dez5 nieuw5 godsdi5/ zull5--zooals hi]bov5 gezegd w]d1 hoe lang] hoe zorgvuldig] lui/]5 na> de /em van hun gewet51 wa> het erop aankomt hun demon te volg51 hunne h&el+5 en beweegr$55 ern/ig te toets5 aan hun be/e wet5 en kunn54 ,zelfs e5e daad1 die niem& &]s b5adeelde dan d5 p]soon zelf1 wa>van niem& iets weet dan hijzelf1 kan1 als zij 9 /rijd 0 met het p]soonlijk k>akt] van d5 dad]1 dez5 nog j>5lang h9d]5 en b$roev52 ev5zoo als e5 onh]/elb>e f\t aan zijn kun/w]k toegebra*t d5 beeldh\w] b$roeft4 ,hi]teg5ov] /aat1 dat hij ge5 &] s*uldgevoel erk5t1 dan dat jeg5s zijn eig5 idaal2--hem ontbreekt het besef van s*uld dat altijd d5g5e behe]s*t1 die zi* g$wong5 ziet elke wilskra*tige opwell+1 elke spontane h&el+ te v]gelijk5 met e5 buit5 hem /a& voorbeeld4 ,hoe vele *ri/551 die e5 kra*tig zelfbewu/zijn met zi* omdrag51 br5g51 bijvoorbeeld1 niet e5 groot g$eelte van hun lev51 9 d5 geb$e en geknield door om da>door e9delijk zi* te dw+5 tot de ootmo$ige belijd5is3 van nietswa>dig te zijn voor ,god6 ,hoe vele *ri/551 die uit hunn5 a>d e5 lev5dig gevoel hebb5 voor re*t2 die /]k sprek5de sympa?in en antipa?in hebb5 9 hun h>t1 /rijd5 niet op diezelfde wijze om e5 misdaad te le]5 v]gev5 en d5 misdadig] te blijv5 liefhebb56 ,gelukt dit niet1 dan hebb5 die dwep]s diep b]\w en met r$52 imm]s zij w>5 niet 9 /aat het hun gegev5 voorbeeld na te volg54 ,hij da>5teg51 die de ?iek van het individualisme aanhangt1 bes*\wt het zelfbewu/ gevoel zoolang als gewettigd1 als hij kans ziet aan de mogelijke eis*5 die dit hem /elde1 te voldo54 ,en hij a*t d5 drang om--t5gevolge van zek]e wa>nem+5--e5 p]soon buit51 ( b5$5 de sfe] zijn] sympa?ie te plaats51 ook e5 deel te zijn van zijn in/9ct tot zelfbeh\d4 ,aangezi5 de individuali/ het re*t van &]5 teg5ov] e5 hem onsympa?iek p]soon erk5t1 wordt wraaklu/ voor hem ev5zoo onmogelijk als v]giff5is s*5k54 ,hij bepaalt er zi* e5v\dig toe1 zulk e5 p]soon te s*rapp5 uit d5 kr+ met wi5 hij v]ke]t2 deze behoort van nu af tot e5 &] gesla*t1 tot e5 &] tijdp]k dan het zijne4 ,dit v]kla>t hoe het gevoel van s*uld1 9 d5 *ri/elijk5 z91 moet oph\d5 wanne] de m5s*5 niet lang] copin vorm5 van hun voorbeeld3 d5 ,*ri/us4 ,to* ligt hi]9 vol/rekt ge5 aanleid+ tot b&eloo%eid4 ,de vrijheid 9 d5k5 en h&el5 van d5 individuali/ ond]s*eidt zi* van teugelloo%eid1 ev5zoo als de kra*tsv]toon+5 van d5 atleet1 v]s*ill5d zijn van de lu*tsprong5 en duikelp>tijtjes onz] k9d]54 ,de e]/g5oemde heeft zijne vrijheid met groote inspann+ en na ern/ig wor/el51 gewonn54 ,ma> tot beloon+ is ook zijne vrijheid edel]1 v]tr\wba>d]1 natuurlijk] zelfs1 dan die vanzelf ont/a&e4 ,het m5s*dom nad]t op deze wijze e5 &] tijdp]k van ons*uld2 het h]w9t e5 ,p>adijs1 wa> ,adam en ,eva zi* mog5 v]zadig5 aan de vru*t5 van d5 boom d] k5nis van go$ en kwaad--en da>bij kalm kunn5 b\w5 en won5 ond] d5 boom des lev5s1 aangezi5 de /r5ge wa*t] bij de poort van ,ed51 glimla*5d1 zijn zwa>d1 wa>m$e hij alle5 uit de v]te g$reigd _h1 aan hunne voet5 heeft ne]gelegd4 ,wanne] e5maal het grondbeg9sel d] p]soonlijke vrijheid geheel tot ons zal zijn doorg$rong52 wanne] het zal zijn vlees* van ons vlees* en blo$ van ons blo$1 dan zull5 oud]s en opvo$]s er ev5zoo ijv]ig na> /rev5 oorspronkelijke wez5s te vorm51 als zij teg5woordig tra*t5 z$elijke m5s*5 op te vo$54 ,e5 volkom5 zoet k9d1 zal dan e5 ev5 zoo onaang5aam en treurig gezi*t oplev]5 als e5 mismaakt s*epsel4 ,m5 moet bij e5 k9d vooral zijn natuurlijke wilskra*t bes*]m51 ma> deze tra*t5 op te leid5 voor de groote taak1 e5 bes*aafd m5s* te word51 zijne bijdrage te lev]51 tot de algeme5e cultuur 9 de w]eld d] m5s*heid4 ,en de wilskra*t van het k9d kan bewa>d blijv5 als het zijne neig+5 en h>t/o*t5 mag beh\d51 ma> da>bij le]t--uit e]bi$ voor d5 m5s* die 9 hem leeft1--d5 tijg] te temm5 en d5 aap te tu*tig5--die ook 9 hem lev54 ,da>om kan met de opvo$+ van het k9d niet te vroeg word5 begonn52 re$s aan de bor/ d] mo$] moet da>m$e e5 aanvang word5 gemaakt2 en dan moet zij word5 voortgezet 9 e5e lijnre*te teg5/ell+ met de teg5woordig gevolgde me?ode4 ,9 de opvo$+ mag niets v]pli*t5d word5 gea*t1 dan het v]w]v5 van die e5v\dige kundigh$51 die1 als het w>e1 mes en vork bij d5 fee/maaltijd d] wet5s*ap v]teg5woordig54 ,lat] zal deze hun word5 aangebod51 i$] p]soonlijk1 volg5s e5 m5u van uitgezo*te1 kra*tige spijz51 wa>uit door oordeelkundige opvo$]s voor elk d] k9d]5 e5e keuze zal word5 g$aan1 ov]e5kom/ig i$]s a>d en ge/el4 ,na e5ige g5]aties van aldus opgevo$e individuali/5 zal m5 e]/ 9 /aat zijn te begrijp51 wat de g$a*te d] p]soonlijke vrijheid van de m5s*elijke natuur mak5 kan4 ,het 0 natuurlijk te v]wa*t51 dat deze ide1 9 e5 geheel onvoorb]eid gesla*t tot h&el+ omgezet1 e5 aantal afs*rikk5de gevolg5 z\de v]toon54 ,zijn eig5 ik te believ52 zijn eig5 lev5 te lev52 gehoorzaam te zijn aan zijn temp]am5t--deze roep/emm5 w]d51 g]i*t tot 9 leeftijd en gemo$ onrijpe m5s*51 ( tot dezulk5 voor wie alle5 de z9nelijkheid beteek5is en inh\d aan hun be/aan geeft1 vaak misbruikte wa*twoord54 ,voor /]ke1 lev5dig gevoel5de p]soonlijkh$51 w]d de v]zoek+ van e5 &]5 a>d1 om ge/eund door d5 9 e5 diep]5 z9 w>5 lev5sregel3 ,alle ,s*aff5d5 s9d h>t1 ru:eid en h>dvo*tigheid te v]d$ig52 zelfg5oegzaamheid ( koelheid1 li/5 en drift5 uit zijne blo$sm5g+ voortkom5de1 te gaan bes*\w5 als e5 belangrijk g$eelte van hunne p]soonlijkheid2 e5 woe/e grond1 die niet mag word5 ontgonn51 ma> die er1 9 teg5deel1 voor bewa>d word5 moet miss*i5 zijn oorspronkelijke wilskra*t te v]liez51 ( zijne s*epp+s- en daadkra*t te den v]m9d]54 ,deze beide soort5 van zi*zelf v]heff5de m5s*51 mak5 nu gebruik van ,nietzs*e1 als d5 v]d$ig] hunn] teugelloo%eid1 ( laagheid1 van hunne zelfzu*t en hun gemis aan ontzag voor &]54 ,van alle d+5 kan misbruik gemaakt word52 wa>toe heeft het *ri/5dom al niet tot voorw5dsel g$i5d68 ,nietzs*e _h e5 voorgevoel van hetge5 hem te wa*t5 /ond1 to5 hij e5 doorn5haag rondom zijn tu9 liet zett51 opdat het vee da> niet 9 z\ kunn5 dr+56 ,voor i$]5 ern/ig5 lez] van ,nietzs*e is het1 ondanks zijne onbewu/ elk&] teg5sprek5de gezegd5 en zijne met opzet gebruikte p>adox51 to* ze] duidelijk wat e5 zijn] biograf5 zegt3 dat de grondg$a*te wa>op ,nietzs*e zijne /ell+5 heeft geb\wd3--dat i$] p]soonlijk met geheel de kra*t van zijn li*aam en gee/1 met inspann+ van al zijne gav5 en v]mog5s1 moet /rev5 na> v]$el+1 en da>na>1 enmaal het hoog/e punt d] m5s*elijke volmak+ te b]eik51--dat die g$a*te niet alle5 het individu1 ma> het geheele m5s*dom t5 go$e zal kom5 en dat zij dus ge5 zelfzu*tig ma> wel degelijk e5 altru/is* doel beoogt4 ,en hoe ,nietzs*e zelf zijne le] van d5 v]$eld5 m5s* 9 practijk heeft gebra*t1 hi]omtr5t wet5 wij nu al?ans zooveel1 dat het voor go$ uit moe/ zijn met dat onz9nig gepraat ov] ,nietzs*e als d5 pr(eet d] teugelloo%eid2 ov] hem1 die uit zijn5 a>d en aanleg bezield 0 met e5e onwrikb>e liefde voor de wa>heid1 met e5e bijzond]e neig+ voor beleefde en wa>dige vorm5 9 de sam5lev+2 met e5 groote behoefte aan vri5ds*ap en sympa?ie2 met e5e opgewek!id1 die hem ond] de e5v\dig/e om/&igh$5 vroolijk en tevr$5 de$ zijn2 met e5e zelf/&igheid1 die hem le]de &]5 te ontzi52 met e5 zeldzame gave om zi*zelf te behe]s*56 ,de z$ele] van het *ri/5dom 0 hem tot e5 twe$e natuur geword52 zijn gevoel voor alles wat s*oon is en welluidt1 maakte i$]e leelijke ( ruwe h&el+ voor hem tot e5 onmogelijkheid4 ,al misbruik5 de gewone m5s*5 uit onwet5dheid de le] van dez5 ,mee/]1 to* zal dit misbruik op d5 lang5 duur niet veel kwaad do54 ,want vroeg ( laat kom5 dez5 to* 9 bots+ met de gr5s hunn] eig5 p]soonlijkheid3 de individualiteit van &]54 ,de ruwe1 koele1 zelfg5oegzame zal hi]om t5 laat/e alle5 /aan2 tegelijk daalt hi]m$e zijne p]soonlijkheid en tev5s de wa>de van zijne betrekk+ 9 de maats*appij1 wa>voor hij zijne ruwe wilskra*t _h will5 bew>54 ,de z9nelijke1 laag/a&e m5s* ontmoet zijn tu*tmee/] 9 d5 teg5/& d] sam5lev+ en van di5 d] op e5 hoog] /&punt van bes*av+ gekom5e1 enkele p]son5 9 zijn kr+4 ,ook de aanhang] d] nieuwe z$5le] komt niet e] tot zijn re*t dan wanne] hij dit kan v]w]v51 door zijne p]soonlijke re*t5 te bewijz54 ,hij moet hi]om vooruit go$ de ko/5 van zijn proces b]ek55 en wel wet5 wat hij waagt1 wat hij wil4 ,en 9 di5 /rijd tuss*5 de sam5lev+ en d5 afzond]lijk5 p]soon2 bij deze moeilijkh$5 voor d5 ontwikkeld5 m5s*1 om zi* op het jui/e /&punt te plaats51 ligt het teg5gif teg5 de gev>51 die &]s zoo li*t het gevolg zijn van d5--allez9s gewettigd5--eis*1 e5] groot]e z$elijke vrijheid voor de hoog]/a&51 e5 bep]kt] gr5s voor de lag]/a&51 op de ladd] d] bes*av+4 ,de gewettigde zelfzu*t van alle &]5 vormt e5 dam teg5 de onbillijke--( miss*i5 ook wel gewettigde--zelfzu*t van d5 afzond]lijk5 p]soon4 ,re$s het k9d le]t soms re$s 9 zijn prille jeugd de wijze k5n5 wa>op m5 e5 lid d] groote maats*appij wordt3 het ond]v9dt al spo$ig dat het niet aangaat1 onz5 z9 te volg5 t5 ko/e van e5s &]s onbehag54 ,en teg5ov] de volwass551 die deze les als k9d niet hebb5 gele]d1 heeft de maats*appij het re*t--zoolang als zij er de ma*t voor heeft--met nadruk de h& te legg5 op e5e zelfv]heff+ t5 nadeele van die van &]54 ,e5 bijzond] ontwikkeld m5s* kan dus niet zond] /rijd5 en wor/el51 zijn eis* voor de p]soonlijke vrijheid v]wez5lijkt zi5 en niet e] dan wanne] het hem gelukt is d5 w5s* om ook van die vrijheid te g5iet5 bij de me]d]heid op te wekk54 ,e]/ dan1 en niet e]1 wordt de wet1 ( het aang5om5 gebruik dat d5 alle5/a&5 p]soon v]h9d]de zi* als e5 vrij m5s* te g$rag51 h]zi54 ,ma> 9 de mee/e gevall5 is de individuali/1 wanne] het hem ma> go$ duidelijk is1 wat zijn w]kelijk belang eis*t1 niet onwillig om zijne gehoorzaamheid aan de wett5 d] zam5lev+ te toon5 en deze op te h\d52 hij weet ma> al te go$ dat hij1 zond] deze1 g5oodzaakt word5 z\1 zijne kra*t5 te v]spill5 tot zijn v]d$ig+ teg5 het ruwe geweld en op die wijze sle*ts onvoldo5de aan de ontwikkel+ van zijn eig5lijke p]soonlijkheid z\ kunn5 w]k54 ,indi5 e5 individuali/ z9 en gevoel heeft voor h>monie1 dan zal hij ook spo$ig v]/aan1 dat niet de ruwe ma> de v]$elde kra*t de /]k/e is2 dat niet de ruwe ijz]/aaf1 ma> het geplette /al5 l9t dat m5 om d5 v+] kan w9d51 de uitdrukk+ is voor de eig5a>dige kra*t van het metaal4 ,wilskra*t bij de te$]/e a&o5+52 edele uitdrukk+5 ook bij de geweldig/e ontboezem+ van kra*t2 zi* niet ontzi5 om tot de mee/ gewaagde gevolgtrekk+5 door te dr+51 wa> het e5 heilige v]borg5heid geldt--ma> za*tz9nigheid jeg5s elk wez5 dat zwak is en lijdt--zi$a> de groote kra*t van d5 h>monis* ontwikkeld51 p]soonlijk vrij51 m5s*4 ,en e5 zoodanig p]soon v]mor/ ge5 enkel5 druppel van d5 nect>1 die hem uit d5 bek] van e5 &]1 ev5 rijk individu wordt aangebod54 ,9 teg5deel1 voorzi*tig br5gt hij di5 bek] aan zijne lipp5 en l$igt hem met d5 ple*tig5 e]bi$ e5] heilige c]emonie4 ,zulk e5 ontwikkeld individuali/ kan--voor zoov] hij niet tev5s an>*i/ is--alle5 9 op/& kom5 teg5 de hooge mate van dwang1 door de wa*t]s d] maats*appij1 die to* het re*t van all5 moet5 bes*]m51 toegepa/4 ,het ligt 9 de r$e dat ov] dit ond]w]p de zi5swijze d] p]soonlijk vrije m5s*5 v]s*ill5d wez5 moet4 ,laat ons hi]van e5 voorbeeld opnoem53 ik v]ond]/el1 dat de mee/e individuali/5 het re*t d] ,rege]+ erk5n5 om hem1 die de godsdi5/ige bije5kom/5 van &]5 /oort1 te /raff52 ma> vol/rekt niet het re*t om iem& tot zek]e k]kelijke h&el+5 te dw+54 ,zek]1 ook de individuali/ oordeelt /r5ge /raf noodig1 op het pleg5 van geweld1 ( v]leid+ d] ons*uld2 ma> to* a*t hij e5e ontwikkelde vr\w volkom5 g]e*tigd zi* aan e5e ern/ige liefde ov] te gev5 9 vrijheid4 ,vel5 zi5 v]lang5d uit na> e5e wet die de re*t5 van het k9d teg5ov] zijne oud]s wa>borgt2 e5 &] w5s*t w$] het tot /& kom5 e5] wet1 die elk huwelijk1 wa>bij e5e treurige nakomel+s*ap met zek]heid is vooruit te zi51 v]bi$t4 ,zulke wett5 z\d5 e5e gr5s bepal5 teg5 de misdadige li*tz9nigheid wa>m$e--9 en buit5 het huwelijk--nieuwe wez5s tot de sm>t van e5 ziekelijk1 ongelukkig be/aan1 word5 v]oordeeld4 ,intuss*5 rek5t e5 ontwikkeld individuali/ het niet tot deze li*tz9nige dad51 als e5e bes*aafde1 ern/ig d5k5de vr\w1 volkom5 bewu/ en met opgewekt gevoel van v]antwoordelijkheid1 het mo$]word5 v]kie/ buit5 het wettige huwelijk4 ,t5 opzi*te d] re*t5 van e5 d]d5 p]soon erk5n5 vele vri5d5 d] p]soonlijke vrijheid het nut van d5 wettig5 vorm bij e5 huwelijk2 to* v]w]p5 zij besli/ elk5 vorm1 die de e5e p>tij het re*t ov] d5 &]e toek5t en de vrijheid om het huwelijk te ontb9d5 h9d]5d 9 d5 weg /aat4 ,hoe me] de p]soonlijkheid ontwikkeld wordt1 des te veelzijdig] zal ook het liefdelev5 zi* ontwikkel54 ,voor de bes*]m+ van het k9d zal de toekom/ ook wel voorzi5 9 e5 matri>*aat1 b4 v4 er voor zorg51 dat elke mo$]1 g$ur5de e5 zek] aantal j>51 op het ond]h\d van ha> k9d door d5 /aat rek55 kan4 ,toegegev5 dat de e] en de go$e naam van i$] p]soon di5t gevrijwa>d te word5 teg5 misbruik d] p]s2 to* mag er ge5 woord blijv5 /aan van e5 /uk1 dat gebruikt z\ kunn5 word5 als e5 wap5 teg5 de vrijheid van ond]zoek1 teg5 de vrije uit+ op het gebi$ van lett]kunde en wet5s*ap4 ,sommig5 will5 aan de ,rege]+ niet alle5 de ma*t gev5 het lev5 d] enkele p]son5 te bes*]m51 ma> h>e ma*t v]groot5 tot het belett5 van al de moord5 uit de twe$e h&1 die door de h$5daags*e indu/rie word5 begaan4 ,&]5 da>5teg5 gaan uit van d5 /elregel1 dat i$] m5s* de vrije bes*ikk+ heeft ov] zijn eig5 lev5 en dat hij1 hi]aan e5 e9de mak5d1 niet laf op de vlu*t sla&e1 ma> wel en ern/ig ov]legd1 ond] bijzond]e om/&igh$51 e5e z$elijk te re*tva>dig5 h&el+ begaat4 ,tot bes*]m+ van het lev5 9 onze dag5 van opgezweept5 arbeid en onoph\delijk produce]51 is en ru/dag 9 de week nuttig en noodig2 deze moet door de ,rege]+ voor alle soort5 van arbeid]s word5 bevol5 en geh&haafd4 ,ma> het gaat niet aan1 voor de ,rege]+ om zi* te bemoei5 met de wijze wa>op i$] blieft van di5 ru/dag gebruik te mak5--en het voegt ha> vooral niet dit te do5 9 d5 vorm van g$wong5 godsdi5/oef5+54 ,e5e wet die de zwakk5 v]h9d]t hun lev5 te b$]v5 door 't gebruik van /]k5 drank1 kan go$ zijn2 ma> deze mag niet zoov] gaan1 te eis*5 dat deg55 die dez5 tu*tmee/] niet noodig hebb5 omdat zij zi*zelf en hunne neig+5 kunn5 behe]s*51 t]wille van die zwakk51 ond] e5 ze] ov]vlo$ig dwangmiddel zull5 lijd54 ,de zwakk5 op te vo$5 door h5 te wijz5 op het voorbeeld d] /]k5--dit is de re*te wijze om deze en d]gelijke kwe/ies op te loss54 ,als de maats*appij innig doordrong5 0 van deze wa>heid1 dan z\ de taak d] wetgev+ moeilijk]1 ma> ook veel belangrijk]1 word54 ,de hoog/ ontwikkeld5 z\d5 dan niet hunne vrijheid op(f]5 en ev5m9 de ontwikkel+ d] lag]/a&5 teg5w]k5 door middeleeuws*5 dwang4 ,hi]9 de jui/e maat te h\d5 is moeilijk ma> niet onmogelijk4 ,niem& die ern/ig d5kt a*t de p]soonlijke vrijheid het doel te zijn d] bes*av+1 ma> het middel om tot dit doel te g]ak54 ,de vrijheid h\dt voortdur5d gelijk5 tr$ met de ontwikkel+1 zoodat hoe v]d] m5 vord]t op d5 weg van ontwikkel+ m5 ook van me] vrijheid g5iet2 en w$]ke]ig wordt door die vrijheid de bes*av+ bevord]d4 ,de di5/ van de indu/rie1 de aanbidd+ van het kapitaal1 zijn de groot/e vij&5 d] p]soonlijke vrijheid4 ,al a*t da>om de individuali/ e5e wet die aan dit misbruik paal en p]k kan zett5 gew5s*t1 to* keurt hij de g$a*te aan e5 &] misbruik--het geheel op te do5 gaan en op te (f]5 voor het algeme5--zooals de social5 dit eis*5--grootelijks af4 ,wat beteek5t het to*1 dat m5 ond] voorw5dsel van de algeme5e z$elijkheid te bevord]51 de pli*t5 jeg5s d5 naa/e bov5 de pli*t5 jeg5s onszelf zet2 dat het *ri/5dom v]langt1 dat wij alle m5s*5 als onze bro$]s en zu/]s zull5 liefhebb51 ev5 h>telijk en all5 gelijk8 ,dit is e5 dwang di5 m5 aan het beg9sel d] vrije keuze heeft opgelegd4 ,voor d5 voor/&] d] p]soonlijke vrijheid is de vraag wat iem& gelo(t van we9ig beteek5is2 ook de vraag wat hij doet b$uidt niets2 op de vraag wat hij is komt het aan4 ,hoe hoog] m5 /ijgt 9 het besef zijn] eig5e wa>de des te kra*tig] lid gevoelt m5 zi* 9 de sam5lev+3 het wel en wee d] &]5 tre$t ons nad]2 het wordt als het onze4 ,e5 p]soon behoeft nu niet lang] te wor/el5 om e5 plekje grond wa>op hij vrij kan opgroei52 hij gunt aan &]5 diezelfde ruimte1 want imm]s alle boom5 vorm5 e5 g$eelte van zijn eig5 bos*4 ,hij doet da>bij de he]lijke ond]v9d+ op1 dat ons groote lev5sdoel is3 de ontwikkel+ van onze p]soonlijke vrijheid1 en die van &]51 te bevord]5 en ha> te v]d$ig51 des noods t5 ko/e van ons lev54 ,ma> al ov]w9n5 wij1 zo[el vr\w5 als mann51 d5 z$elijk5 dwang2 en al /ell5 wij de vrije p]soonlijkheid ook t5 opzi*te van ons z$elijk lev5 da>voor 9 de plaats--to* blijft er e5 groot en ern/ig bewu/zijn van ov]weg5d belang 9 alle vraag/ukk5 des lev5s1 ons bij3 de wet d] noodzakelijkheid4 ,alles wat er gebeurt is e5 gevolg d] noodzakelijkheid2 doe da>om wat ge kunt en v]draag dan alles wat ge lijd5 moet4 ,dit groote woord van ,s*op5hau] is het e]/e gebod op onze /e55 tafel5 d] wet gegrift4 ,niets kon &]s gaan dan het g+ en niets kan ong$aan word5 gemaakt4 ,de gevolg5 mijn] dad51 voor zoov] deze uit mijn k>akt] zijn voortgekom51 vorm5 mijn noodlot4 ,alles 9 mijn wez5 en alles 9 mijn w]k v]b9dt mij met onv]breekb>e s*akels aan het groot geheel van het lev52 aan de ongek5de diept51 wa>uit ik als e5 golf ^w opgehev51 om als deze voort te zwemm5 op de lev5szee1 te /ijg5 en te dal54 ,ma> ond] dat rijz5 en dal5 van die golf1 maakt ha> eig5 beweg+ en ha> eig5 vorm+ ha> tot hetge5 zij is4 ,het he]lijk bewu/zijn van m5s* te zijn1 kan mij goddelijk mak5 ond] het oog d] eeuwige kra*t wa>van ik b5 en d] golv51 die de zee vorm53 de groote oceaan des lev5s1 die groot] en kra*tig] is dan de golv54 ,,ru/4 ,het woord van ,gey] ov] het g5ot1 dat de h]9n]+ aan d5 weg1 die ev5 buit5 zijne oud]lijke won+ doodliep hem s*onk1 wekt bij ons1 m5s*5 aan het e9de e5] eeuw /a&e1 e5 gevoel van afgun/ t5 opzi*te van de gelukkig51 die vroeg] eeuw5 mo*t5 e9dig5 en voor wie het ,p>adijs to5 nog be/ond4 ,want voor onze v]beeld+ is het ,p>adijs niet lang] e5 met all]h&e boom5--vooral appelboom5--beplante lu/h(1 omr+d door e5 witt5 muur met g\d5 poort54 ,wij vorm5 er ons e5e voor/ell+ van1 uit l\t] ontk5n+5 saamge/eld3 de weg loopt niet v]d] door1 dan tot aan de hekk5 van het ,p>adijs2 van e5 telefoon heeft m5 er zelfs ge5 flauw v]mo$52 de briev5po/ komt er hoog/5s enmaal p] week en van /oomboot ( spoorweg is1 mijl5 v] 9 d5 omtrek1 ge5 sprake4 ,welnu1 zulk e5 ,ed5 heb ik gevond54 ,ma> ik v]tel u niet wa> het ligt4 ,dan z\d5 &]e m5s*5 van het mod]ne g$eelte d] maats*appij er miss*i5 ook d5 weg he5 v9d5 en dan 0--het ,p>adijs v]lor56 ,want dat aan e5 e]/e uitgaaf hi]van ge5 onv]deeld succs te beurt gevall5 is1 dit 0 voorzek] niet de s*uld van de slang1 al tra*t5 e5 aantal m5s*5 zi* met die g$a*te te troo/54444 ,9 mijn ,ed5 ontbreekt niet alle5 alles wat er niet behoort te wez51 ma> m5 v9dt er alles wat m5 er behoort en v]langt te zi54 ,blauwe1 met sneeuwr&5 omzoomde rots5 en v]uitge/rekte1 met bos* beplante hoogt5 vorm5 9 s*oone lijn5 e5 muur rondom d5 lu/h(4 ,e5 bre$e1 gro5a*tig zw>te1 g$eeltelijk met wit mos bekle$e b]gspleet1 maakt d5 weg door d5 muur vrij voor het oog en voor de v]beeld+skra*t2 en held]e me]tjes ( b9n5zeen gev5 aan het donk]e bos*rijke l&s*ap e5 pa> groote bl9k5de oog54 ,gl9/]5de b]k5 en bloei5de l9d5 geur5 9 de zom]zon1 die sle*ts voor enkele ur5 a*t] d5 horizont v]dwijnt2 die de koorn>5 als 9 't geheim laat rijp5 en aan de bloem5 me] geur en kra*tig] t9t5 geeft4 ,bov5 de met mos bekle$e rotsb]g5 glijd5 ov] dag de blauwe wolkjes1 vlug als s*imm5 er teg5 uitkom5de1 voorbij4 ,ma> de avond v]spreidt ov] b]g5 en rots5 de vele pa>s*e en violet-s*ake]+5 van topas5 en ameti/52 het li*te blauw d] opal5 en de diepdonk]e blau:eid van de zee2 de s*ake]+ van het appelbloesem--te$] kleurtje tot het donk]rood van d5 wijn4 ,e9delijk tr$5 de donk]e1 za*t v]deelde omtrekk5 van d5 rotsb]g1 9 eig5a>dig mailleblauw teg5 d5 g\dkleurig5 a*t]grond van de lu*t af/ek5de1 te voors*ijn4 ,deze blijft d5 geheel5 na*t door li*tgeel get9t1 tot die kleur5 ongem]kt ov]gaan 9 het morg5li*t4 ,9 deze o*t5dure1 wa>9 de natuur vol kleur5 en li*t1 9 groote lijn5 en ruime vr-gezi*t5 tot ons spreekt1 wordt het m5s*5h>t ontro]d door het b$welm5de gevoel van e5zaamheid en /ilte4 ,het heeft niets geme5 met de blijds*ap ov] e5 eig5 welgelukte s*epp+1 ma> het heeft zijne bijzond]e aantrekkelijkheid1 zijne eig5a>dige kra*t4 ,t]wijl het van het noodlot afhangt om ons di5 bek] van g5ot al ( niet aan de lipp5 te br5g5--niet van onz5 wil--hangt het alle5 van onszelf af1 ( wij van de ple*tige e5zaamheid w5s*5 te g5iet52 ( wij ons h>t will5 lat5 uitru/51 onze g$a*t5 v]ruim5 9 die groote /ilte2 volop g5iet51 9 e5 groots*e natuur met ru/ige1 s*oone en bre$e lijn54 ,ma> niet altijd is het h>t van d5 m5s* van h$5 tot ru/5 9 /aat4 ,het leeft 9 onru/--sma*t na> kalmte--en s*uwt de /ilte als e5e ziekte1 nog erg] dan de nevrose wa>voor zij het g5eesmiddel wez5 z\4 ,de vr\w uit onze dag5 vree/ eig5lijk niets met e5 groot]e vreeze1 dan om alle5 te word5 gelat51--alle5 met h>e eig5e g$a*t51 want dit maakt ha> zooals zij het noemt1 droefgee/ig4 ,eig5lijk beteek5t dit e5v\dig1 dat zij er 9 die ur5 bepaald toe g$wong5 wordt d5 ern/ van ha> be/aan ond] de oog5 te zi51 ( ook d5 ern/ des lev5s 9 het groot geheel te bes*\w52 e5 gevoel wa>aan ha> gee/ zi* z\ kunn5 v]heff54 ,ma> jui/ dit wil zij niet4 ,met kra*t ond]drukt zij d5 drang van ha> gemo$ om zi* op te ri*t5 tot edel] aspiraties1 door hoe lang] hoe me] toe te gev5 aan h>e behoefte aan e5 opp]vlakkig1 v]spl9t]d1 lev54 ,hoeze] deze behoefte voor uit]lijk v]toon 9 onze dag5 algeme5 is1 dit ziet m5 duidelijk op het gebi$1 wa> ook de gewone1 all$aags*e vr\w voorhe51 9 zek]5 z91 h>e g$a*t5 op en punt tra*tte te bepal51 op dat van d5 godsdi5/4 ,het type d] geloovige vr\w is teg5woordig niet me] zij die als zij bidt 9 h>e b9n5kam] gaat en de deur a*t] zi* sluit2 ma> zij heeft bazu95 en !ekransjes noodig om tot het besef te kom51 dat zij e5e vrome vr\w is1 vol van d5 heilig5 gee/ des gelo(s4 ,de ong$urige m5s*5 van het laat/ dez] eeuw g5iet5 zelfs niet van de ru/ als deze hun t5 deel valt4 ,vooral met de vr\w is het zoo ge/eld2 hoe me] de tijd en geleg5heid tot ru/5 en /ille zitt5 ha> ontbrek51 des te me] v]lie/ zij het tal5t om van die enkele ha> gebod5 geleg5heid gebruik te mak54 ,hoe m5igvuldig] zij g5oodzaakt is om 9 het op5ba> indrukk5 op te nem51 die zi* aan ha> opdr+51 des te me] a*t zij het noodig1 dat h>e pols5 met e5e koortsa*tige snelheid blijv5 jag51 om er zi* van te ov]tuig5 dat zij leeft4 ,diep] gevoel5de natur5 erk5n5 met le$wez5 dat zij hoe lang] zoo me] v]lor5 gaan met h>5 rijk5 aanleg1 9 di5 maal/room des lev5s2 9 het g$rang van de uit alle oord5 sam5/room5de1 ov]weldig5de ond]w]p52 ond] d5 druk van de eis*5 onz] mod]ne sam5lev+4 ,zulke k>akt]s krijg5 niet zeld5 halluc9aties van e5 /ille1 gro5e kloo/]ga>de2 ( van e5e1 9 het di*te bos* v]s*ol51 kluiz5a>swon+2 van de e5zame ur5 op hooge rotsb]g51 ( op de golv5 d] groote1 wijde zee1 9 enzaamheid doorgebra*t4 ,ma> doorgaans is aan h>e behoefte aan enzaamheid re$s voldaan1 door zi* 9 deze voor/ell+5 te v]diep52 zij v]zuim5 dan ook 9 d5 regel gebruik te mak5 van de geleg5heid1 als deze zi* voordoet1 om e5 d]gelijke oase 9 de woe/ijn te s*epp52 e5 /il plekje1 afgezond]d van het rumo] d] w]eld4 ,wie ind]daad e5 sma*t5d v]lang5 koe/]t na> enzaamheid1 heeft 9 de mee/e om/&igh$5 wel geleg5heid1 die op de e5e ( &]e mani] te v9d54 ,uit mijn k9d]tijd h]9n] ik mij dikwijls te hebb5 hoor5 v]tell5 van e5e vr\w die door ha> huwelijk ha> /ille oud]lijke won+ 9 het bos* _h moet5 v]wissel5 voor de onv]mijdelijke drukte van e5e uitgebreide hui%\d+ 9 e5 groote /ad4 ,die v]&]+ speet ha> ze]1 tot zij op d5 inval kwam om elk5 morg51 e5 half uur lang1 alle5 /il te gaan zitt5 met e5 gro55 doek ov] ha> ho(d4 ,op die wijze droomde zij1 dat zij we] 9 de /ille enzaamheid van ha> bos* zat en v]zamelde zij h>e g$a*t5 g5oegzaam om da>na kalm en gelijkmatig de bemoei+5 van d5 dag teg5 te gaan4 ,indi5 i$] van ons ha> eig5 gro55 doek _h1 z\d5 wij niet zoo li*t geprikkeld en prikkel5d zijn2 wij z\d5 dan niet de gejaagde1 ong$urige1 onb$uid5de slav5 d] vorm5 en gebruik5 wez51 die wij nu ma> al te vaak zijn6 ,van welk5 a>d nu dit bes*]m5de omhulsel w]d1--dit z\ voor e5 g$eelte door het toeval word5 besli/1 ma> soms ook z\de jui/ het eig5a>dige k>akt] blijk5 van i$] die zulk e5 hav5 zo*t uit de keuze van dat /ille plekje1 en van d5 doek4 ,9 rooms*-ka?olieke l&5 kan m5 zulk e5 ru/ig toevlu*tsoord v9d5 ond] i$] k]kgewelf4 ,geleund teg5 de pil>5 van e5 go?is*5 tempel1 kan m5 te midd5 e5] drukke w]eld/ad1 droom5 9 e5 v]afgeleg5 bos* te zijn--hoewel ,nietzs*e gelijk heeft als hij zegt1 dat mod]n d5k5de m5s*5 aan e5 geheel nieuwe ar*itectuur1 als lij/ voor hunne ov]pe9z+51 de voorkeur z\d5 gev54 ,voor vel5 s*ept de muziek e5e v]rukkelijke e5zaamheid1 vooral wanne] die ?uis g5ot5 wordt en niet 9 het publiek1 wa> zoo vele v]s*eid5e indrukk5 afleid+ gev5 en wa> ons gemo$ nauwelijks de wanklank5 uit het dagelijks* lev5 beg9t te v]get51 als dat akelige h&geklap er ons op nieuw aan komt h]9n]54 ,want e5 bewijs te gev5 van gevoel voor het s*oone1 door volkom5 /ille zijn--dit wa*t nog op e5 me] v]$eld5 /aat van fijne bes*av+1 dan wa>op wij 9 onze eeuw bog5 kunn56 ,voor &]5 is miss*i5 zulk e5 ru/ig gesprek met het eig5 gemo$ te v9d5 9 e5 museum van kun/voorw]p51 ( ond] het lez5 van e5 uitmunt5d boek1 e5 oud boek vooral1 wa>ov] nu ge5 besprek+5 me] de ronde do54 ,en 9 de groote /$5 b]eid5 de op5lijke lees9ri*t+5 d5 boek5vri5d5 het vr$ige /ille plekje1 wa>na> zij tehuis dikwijls te v]geefs hadd5 uitgezi54 ,ma> de /ilte die het gemakkelijk/e v]kreg5 wordt is to* die 9 de natuur4 ,nu gaan de mee/5 e*t] niet na> buit5 om da> alle5 te zwijg51 ( om er te zwijg5 met e5 vri5d--deze groot/e en fijn/e toets van e*te vri5ds*ap4 ,integ5deel1 zij zoek5 er e5ige k5niss51 met wie zij de vraag/ukk5 van d5 dag kunn5 besprek52 en als zij zi* dan w>m en moe g]$5e]d hebb51 ke]5 zij na> huis t]ug1 niet van e5 /ille plaats ma> uit nieuwe drukte4 ,o*1 zij hebb5 hunne ziel niet gemaakt tot e5 kalm5 spiegel voor de indrukk5 d] s*oone natuur2 ne51 deze is op de bewog5 golv5 blijv5 zwev51 wa> het niet mogelijk is e5 duidelijk en held] li*tbeeld op te nem54 ,wie ind]daad 9 de natuur de enzaamheid zoekt1 moet le]5 om van ze] nabij die groots*e natuur gade te slaan2 zi* oef55 9 het uit het h>t v]wijd]5 van alle onb$uid5de indrukk51 om hi]door de degelijke niet te v]h9d]5 er 9 door te dr+52 e5e kun/ wa>9 de wijsge]ige ,montaigne ons m5ige beh>t5swa>dige les gegev5 heeft4 ,wij ov]vo]5 ons gemo$ met te veel v]s*ill5de d+5 tegelijk zeide hij1 re$s voor driehond]d j>5 gel$54 ,wij moet5 onz5 gee/ oef55 om enkele d+5 vlu*tig te zi51 &]e bet] te mon/]52 ma> eig5lijk 9 ons opnem5 moet5 wij alle5 die woord51 voorw]p5 ( g$a*t5 die met onze eig5e ov]e5/emm51 die op d5zelfd5 grond zijn geb\wd als deze1 zoodat zij ons1 als het w>e1 zelf rak54 ,want ons gemo$ behoort eig5lijk alle5 van eig5 middel5 te lev54444 ,nu zijn wij all51 al?ans de mee/5 van ons1 rijk] begaafd dan wij zelf d5k52 ma> wij word5 er bij opgevo$ om van &]5 te le551 om e5s &]s go$ liev] te gebruik5 dan eig5 go$4444 ,dat wij zoo zeld5 tot de k5nismak+ met onze lang niet g]+e middel5 kom51 is het gevolg ervan1 dat wij sle*ts bij uitzond]+1 ons met h>t en ziel wijd5 aan hetge5 wij hebb5 ond]nom54 ,als ik dans1 zegt ,montaigne1 dan dans ik2 als ik slaap dan slaap ik2 als ik alle5 w&el 9 e5 mooi5 tu9 en ik betrap mijne g$a*t5 op afweg51 dan br5g ik ze dadelijk we] t]ug na> d5 tu91 tot het g5ot d] enzaamheid en tot mijzelf4 ,dit opzettelijk /rev5 om aan elke daad en aan alles wat wij zijn1 ons p]soonlijk geheel te gev5 en zoodo5de uit elk5 toe/& d5 geheel5 inh\d te p]s51 is 9 e5 ruim5 z9 belangrijk voor elke ontwikkel+2 zo[el voor ons v]mog5 om te d5k5 en te arbeid51 als om te g5iet5 en te ru/54 ,ma> het is e5 eig5a>dig teek5 van onz5 tijd /e$s e5 nog /]k] graad van z5uwspann+ te v]lang5 om zi* geheel aan het oog5blik te kunn5 gev54 ,da>om is ook sport de groote aantrekk+skra*t geword51 die de m5s*5 na> buit5 lokt2 ma> niet om te ru/5 en kalmte te zoek54 ,integ5deel1 de w$/rijd5 op elk gebi$ en het afri*t5 da>voor1 heeft zelfs de beweg+ 9 de vrije friss*e lu*t tot e5 koorts1 tot e5 nieuw5 vorm van jag5 en /orm51 gemaakt4 ,sport kan voorzek] e5 middel zijn om veel van de natuur te g5iet51 om spo$ig] buit5 te kom54 ,de riem5 wa>m$e m5 tuss*5 de begroeide oev]s e5] rivi] voortglijdt2 de sneeuws*o55 wa>op m5 diep 9 de w9t]/ilte van het bos* doordr+t2 het rijwiel dat zijn eig5a> vlug na> nieuwe plantso551 ( na> l&elijke e5zaamheid ov]br5gt2 deze en nog v]s*eid5e &]e d+5 die tot v]maak en nut beoef5d word51 als zeil51 rijd5 en zwemm51 br5g5 ind]daad bij vel5 e5e h>telijke v]e5ig+ met de natuur tot /&4 ,ma> de roei] ( de ruit]1 de s*aats5rijd] ( de cykli/1 die aan elk5 indruk van e5 s*oon l&s*ap voorbijvliegt 9 dolle wo$e om zi* te bekwam5 tot m$$+5 9 d5 w$/rijd1 komt door zijne voorliefde tot beweg+ 9 de buit5lu*t hoe lang] hoe v]d] buit5 de natuur en buit5 zi*zelf4 ,dit soort van sport ontwikkelt alle5 het li*aam ma> niet d5 gee/4 ,m5 zal b9n5 kort5 tijd geheel v]get5 hebb51 dat er e5 e5v\dig] mani] be/aat om van de natuur te g5iet53 er van te g5iet5 met li*aam en ziel1 tot nut en g5oeg5 voor beide4 ,als wij de meisje/ype aan het e9de onz] eeuw--dat is te zegg51 e5e jonge dame die ge5 uit/apje na> buit5 maakt &]s dan op ha> rijwiel ( s*aats51 met het t5nis-racket1 f e5 roeispaan 9 de h&1--v]gelijkt met het jonge meisje/ype van het e9de d] vorige eeuw1 dan valt die v]gelijk+ niet bepaald gun/ig voor onze dag5 uit4 ,ik d5k hi]bij onwillekeurig aan de bem9nelijke vri5d9 van ,goe!1 de jonge ,bett9a ,br5tano1 die als e5 ree van het buit5lev5 g5oot2 die de hoog/e b]g5 beklom om zi* da> 9 het g\d5 zonneli*t te bad52 die zi* niet ontzag om door w9d en reg5 te loop51 ( e5 onwe]sbui te lat5 ov]trekk51 /a&e ond] e5 bloei5de l9de1 tuss*5 wi] blad]5 zij witte bliksem/ral5 flikk]5 zag2 die aan het /r& lag1 door kabbel5de golv5 om/uwd2 ( hoog op de takk5 zat van e5 reusa*tig5 ka/anjeboom1 te midd5 van gro5 li*t en gro5e s*aduw52 ( op het grasp]k van d5 groot5 tu91 uitge/rekt1 zi* v]ga/te aan de geur5 van mos1 taxus en roode anjeli]51 zelfs met e5 pa> bloei5de hee/]takjes 9 d5 mond1 om de nijv]e bij tot zi* te lokk52 die op avond5 als de maan s*e51 tuss*5 de hag5 van d5 wijnga>d1 ond] de doors*ijn5de1 li*tgro5e tross5 w&elde1 en soms d5 geheel5 zom]na*t buit5 bleef1 insluim]5d ond] het na*tli$ van m]els en na*tegal51 om niet e] dan door het morg5li*t te word5 gewekt4444 ,behalve deze di*t]lijke wijze om van het buit5lev5 te g5iet5 is er ook nog de natuur-wet5s*appelijke1 die e*t] ev5zoo als de e]/e1 tamelijk na> d5 a*t]grond wordt g$rong5 door sport4 ,van dit gezi*tspunt bes*\wd is het aang5am] knap5 teg5 te kom5 e5 kruid5-doos aan e5 b& om d5 hals drag5de1 dan knap5 op rijwiel54 ,van welk5 a>d de re$s vroeg ontwikkelde zu*t na> k5nismak+ met de natuur wez5 moge1 altijd v]s*aft dit ond]zoek d5 beoef5a> dez] wet5s*ap e5 zek]e v]tr\welijkheid met de natuur1 e5 vri5ds*appelijke1 h>telijke g5eg5heid1 die onmogelijk kan ont/aan tuss*5 de natuur en e51 ha> op zijne velocipde voorbijvlieg5d1 sportliefhebb]4 ,wat e5igsz9s v]goelijk5d omtr5t deze type van de teg5woordige jeugd w]kt1 is het feit1 dat vel51 die door ge5 &] middel na> buit5 gelokt z\d5 word51 nu t5 m9/e1 dank zij sport1 e5ig v]mo$5 van de s*oonheid d] natuur ontvang5 en dat die oef5+5 van h$5--nadat de ov]drijv+ h>e (f]s zal hebb5 ontvang5--zull5 bijdrag5 tot de ontwikkel+ van e5e li*amelijk--gezond] en kra*tig] g5]atie1 die dan wa>s*ijnlijk bet] dan ons teg5woordig gesla*t1 be/& wez5 zal teg5 v]moei5is2 die op e5e edel] wijze het natuurg5ot zal smak5 en wi] k]nspreuk zal zijn sport te gebruik5 als niet misbruik5de4 ,het gewone dagelijks*e ru/-uurtje1 dat de mee/5 van ons met e5 ern/ig5 wil kunn5 v9d51 v]vangt intuss*5 niet de diepe /ilte1 die e5e w&el+ vroeg 9 d5 morg51 ( het zi* t]ugtrekk5 na> e5 v]borg5 plekje van de a>de1--zoo mogelijk 9 e5 vreemd l& en aan de gr5z5 d] bes*aafde w]eld geleg5--9 /aat is ons te bi$54 ,ma> voor de mee/e ho(d5 van huisgez9n5 is het gemakkelijk] gezegd dan g$aan1 zulk e5 s*uilhoekje te v9d54 ,zelfs de alle5/a&e en hi]door me] onafhankelijke m5s*1 heeft vaak e5 groote mate van ern/ 9 zijne behoefte aan enzaamheid en veel wilskra*t om &]e1 m9d] noodzakelijke d+5 te lat51 noodig1 als hij er toe kom5 zal e5 pa> wek5 van volkom5 onge/oorde ru/ te kunn5 g5iet54 ,da>5bov5 wordt het v]lang5 na> afzond]+ van e5 lid van het huisgez9 dikwijls teg5gew]kt door het vooroordeel1 dat de enzaamheid e5 erg soort van gsme v]teg5woordigt4 ,want de mee/5 die de groote w9/ van e5e tijdelijke afzond]+ voor h5zelve inzi51--begrijp5 nog niet hoeze] hun huisgez9 hi]door tegelijk]tijd wordt gebaat4 ,e5 korte s*eid+ heeft namelijk e5 buit5gewone ma*t om ons nad5k5 te wekk5 en hi]door ons bet] v]/aan en ons gevoel van billijkheid4 ,wij kom5 er gemakkelijk] toe met e5 held] oog de belangrijke d+5 9 ons op te nem5 en de kle9igh$5 tot h>e wez5lijke onb$uid5dheid t]ug te leid51 als wij e5 poos van elk&] af zijn4 ,het e5zame ov]leg ontw>t soms met vlugge h& de mee/ +ewikkelde drad5 en het alle5zijn geeft vaak aan onze blijds*ap e5 vroolijk]1 aan onze sm>t e5 m9d] droevige t9t4 ,volbr5gt m5 d5 e5 ( &]5 arbeid alle5 zitt5de1 dan valt die bijna altijd one9dig bet] uit1 dan wanne] &]5 erbij teg5woordig zijn4 ,de boek5 die m5 lee/ en ov]pe9/ 9 het di*te bos*2 met de eeuwigs*oone sneeuw vor zi*1 ( op de bloei5de heide1 ond] het g]uis* van eik en d51 v]s*aff5 d5 rijk/5 oog/ aan d5kbeeld52 en de indrukk5 d] natuur die m5 ond] zulke ru/pooz5 9 zi* opneemt1 zijn kra*tig] en lang] van duur dan &]e4 ,want m5 geeft zi* nimm] zoo geheel en al aan de natuur als wanne] zulke enzame dag5 e5 p>elsno] vorm51 wa>van e5 dag tamelijk gelijk is aan d5 &]51 ma> wa>van to* elke dag op zi*zelf e5 afg]ond geheel vormt1 en e5 aang5aam geheel ook4 ,zij die teg5 het alle5zijn opzi5 omdat zij vreez5 zi* dan nog me] e5zaam en v]lat5 te gevoel5 hebb5 9 zek]5 z9 gelijk en ongelijk4 ,want jui/ van m5s*5 omr+d1 kan het gebeur5 dat m5 door de om/&igh$51 ( door zijn bijzond]e /emm+1 mijl5v] van h5 v]wijd]d is2 9 de door m5s*5 bevolkte woe/ijn hangt1 me] dan eld]s1 zwa>mo$igheid 9 de lu*t4 ,ma> teg5ov] de natuur en d5 dood--de groot/e e5zaamheid en de onwrikba>/e noodzakelijkheid--word5 wij g$wong5 af/& te do51 niet alle5 van de bezorg+5 en drukt5 van d5 dag1 ma> ook van de bezorgdheid omtr5t ons lot en lev54 ,de grondlijn5 wa>op ons wez5 geb\wd is word5 bre$]1 ma> de v]takk+5 di] lijn5 word5 m9d] duidelijk zi*tba>1 ev5zoo als dit het geval is met e5 l&s*ap dat m5 van e5 aanzi5lijke hoogte af1 9 de diepte ziet ligg54 ,het me] ( m9d] aan lief en le$1 wa>m$e het lev5 onze dag5 vult2 het me] ( m9d] belangrijke w]k dat aan ons be/aan inh\d gaf--tot dit alles ke]5 wij van zulke e5zame ov]pe9z+5 t]ug met e5 za*t51 m$elijd5d5 glimla*4 ,het valt ons nu niet me] zoo moeilijk het doove oor te ke]5 na> die /emm51 welke ons tra*t5 m$e te vo]5 9 de beslomm]+5 van d5 dag en die ons tra*t5 wijs te mak5 dat wij da>bij hoognoodig zijn4 ,wij word5 nu m9d] hevig ontro]d door de pijnlijke kret5 uit ons eig5 gemo$ opga&e1 dan door die van onze m$em5s*54 ,want wij hebb5 het le]5 inzi51 dat de groot/e sm>t niets me] is dan e5 druppeltje 9 d5 groot5 oceaan1 ev5zoo als het groot/e geluk sle*ts het vlu*tig li*t is1 dat zulk e5 kle9e druppel doet gl9/]54 ,de ziel1 die 9 /ilte en e5zaamheid d5 mo$ vond om tot zi*zelf 9 te ke]5 en ha> eig5 kra*t te met51 weet1 dat er sle*ts en groote en wez5lijk belangrijke taak ons lev5 behe]s*t3 groot] te word54 ,en dat doel kunn5 wij b]eik5 9 onze sm>t en onze vreugde1 9 onze dwaa%eid en 9 ons v]/&4 ,groei5 kunn5 wij door onze n$]lag51 zo[el als door onze ov]w9n+52 door onze ru/1 zo[el als door onz5 arbeid4 ,to* is het hem ( ha> die de enzaamheid zoekt aant]ad5 dit te do51 zond] e5 bepaald5 eis* aan dat /ille zijn vooraf te lat5 gaan4 ,want het gebeurt vaak1 dat die afzond]+ jui/ iets geheel &]s oplev]t dan m5 v]wa*t _h4 ,hij die ru/ zo*t1 v9dt alli*t e5 nieuw5 prikkel tot arbeid52 hem die hoopte troo/ te v9d51 kan zij nieuwe wond5 slaan4 ,hoe het zij3 de enzaamheid s*5kt to* altijd mo$- en kra*tbesef wa>van m5 zi* niet bewu/ 04 ,ma> alle5 hij kan hi]van nut trekk5 die weet1 wat de ov]ig5s tamelijk lu*?>tige ,rome95 re$s wi/53 ,dat de enzaamheid e5e god9 is wi] geheiligde boss*5 ge5 /]vel+ nad]t met grootspraak1 ma> met e5 n$]ige b$e op de lipp5 en van wie m5 met rijke gav5 b$eeld t]ugke]t1 indi5 m5 de taal h>] ern/ige oog5 heeft le]5 v]/aan1 die ons 't geheim van het ene noodige v]rad53 ,/ille zijn 9 eig5 h>t4 ,,de ,,vr\w ,,d] ,,toekom/4 ,er zijn woord5 die ons aantrekk5 als e5 li$4 ,e5 dez] woord5 is3 ,de vr\w d] toekom/4 ,dit li$ kl9kt voor mij als de pozie van e5 ,di*t]1 van e5 ,di*t] en ,zi5] tegelijk2 van en1 wi5s naam ?ans s*itt]t 9 het li*t d] morg5/]1 ma> die1 to5 hij 9 het l& d] lev5d5 v]ke]de1 di5 naam hoorde door het slijk sleur5--als de naam van d5 godsloo*5a> en opro]kraai]--t]wijl de li*t/ral5 van zijn g5ius op de vooroordeel5 zijn] tijdg5oot5 w]kt5 als ang/wekk5de bliksemflits51--uit de v]te4 ,zijn pr(etis*e di*t]gee/ liet hem e5 blik slaan 9 e5 tijd wa>9 de vr\w z\de zijn3 4444 frank1 beautiful & k9d ,z ! free heav51 :i* ra9s fre% light & dew ,on ! wide e>?4444 ,f cu/oms evil ta9t exempt & pure2 ,speak+ ! wisdom once !y c\ld n ?9k1 ,look+ emotions once !y fe>$ to feel1 ,&1 *ang$ to all :i* once !y d>$ n be ,yet be+ n[1 made e>? l heav54444 #b4 ,dit visio5 d] vr\w 9 de toekom/1 door ,%elley 9 zulke s*oone omtrekk5 ges*et/1 zweefde mij voor d5 gee/1 to5 ik mij voornam ha> beeld 9 e5ige me] va/e trekk5 te s*ild]54 ,ze] wa>s*ijnlijk zal de ,/urm-und-,drang-tijd d] vr\w5 en de hi]m$e sam5hang5de sociale h]vorm+1 tot v] 9 de volg5de eeuw aanh\d54 ,dit tijdp]k1 v]vuld met twi/vrag5 en bots+5 van all]h&e soort1 zal niet e] e9dig51 dan wanne] de vr\w1 9 en buit5 het huwelijk1 voor de wet gelijk/ell+ met d5 man zal hebb5 v]kreg52 wanne] zulk e5e h]s*epp+ 9 de sam5lev+ zal hebb5 plaats gegrep51 dat hi]door aan de hatelijke m$$++ tuss*5 de beide seks5 op e5e1 voor beide p>tij5 bevr$ig5de wijze1 e5 e9de w]d gemaakt2 en wanne] de arbeid1 zo[el het b$rijf tot eig5 ond]h\d als de arbeid 9 de hui%\d+1 m9d] zwa> op de vr\w zal drukk5 dan op h$5 het geval is4 ,het is be/ mogelijk dat e]/ teg5 het laat/ d] tw9tig/e eeuw het vr\w5type onz] dag5 tot het onh\db>e zal zijn ge/eg5 en e5 nieuw type d] vr\w uit di5 toe/& zal gebor5 word54 ,mijn idaal d] toekom/ige vr\w--en als m5 zi* 9 e5 droombeeld v]diept mag m5 ze] v] dwal5 9 het rijk d] fantasie6--is1 dat zij zal word5 e5 wez5 van groote teg5/rijdigh$5 die tot e5 h>monis* akkoord word5 v]e5igd4 ,zij zal zi* do5 k5n5 als ze] veelzijdig1 ma> tev5s als e5 geslot5 geheel2 als e5 rijke s*at en volmaakte e5v\d2 als e5 ze] bes*aafd1 fl9k ontwikkeld wez5 en to* oorspronkelijk2 als e5e /]k sprek5de1 e*t m5s*elijke p]soonlijkheid en e5e volkom5 op5b>+ van het innig vr\welijke4 ,deze vr\w zal 9 /aat zijn d5 ern/ van d5 arbeid op wet5s*appelijk gebi$ te v]/aan 9 e5 /r5g ond]zoek na> de wa>heid1 9 e5 vrij5 g$a*t5loop1 9 e5 arti/ieke s*epp+4 ,zij zal de noodzakelijkheid inzi5 van de wett5 d] natuur en de da>door te voors*ijn g]oep5e ontwikkel+52 zij zal bij e5 /]k gevoel van solid>iteit belang /ell5 9 hetge5 di5t tot het algeme5e nut4 ,omdat zij me] weet en held]d] d5kt dan de vr\w 9 onze dag51 zal zij ook re*tva>dig] oordeel52 omdat zij kra*tig] is zal zij bet] zijn2 omdat zij v]/&ig] is1 zal zij za*tz9nig] wez54 ,zij kan de d+5 bre$] opvatt51 ze 9 d5 sam5hang met het groot geheel bes*\w52 het gevolg hi]van is1 dat zij langzam]h& v]s*eid5e vooroordeel51 die m5 h$5 vr\welijke deugd5 noemt1 laat v>54 ,zij is en blijft de ontw]p/] d] z$51 die zij adelt4 ,ma> da>bij /eunt zij niet op de 9 de sam5lev+ nu e5maal gebruikelijke vorm51 ma> op de wett5 en gebod5 9 eig5 h>t4 ,zij heeft d5 mo$ ha> eig5 g$a*t5 ov] m5ig vraag/uk te hebb52 ook di5 om de nieuwe d5kbeeld5 van ha> tijd ern/ig te ond]zoek5 en te toets54 ,zij durft niet alle5 te k5n51 ma> ook te bek5n5--gewa>word+5 die zij ?ans ond]drukt ( v]b]gt4 ,h>e volkom5 vrijheid van beweg+ en veelzijdige ontwikkel+ als zelf/&ig p]soon1 mak5 voor ha> moeilijke ond]nem+5 mogelijk1 het wilskra*tig /rev5 na> e5 be/aan1 dat 9 ev5r$igheid tot ha> eig5 kunn5 blijk5 zal e5 hoog] doel te beoog53 ,e5 zoodanig doel zal zij met e5 s*]p] in/9ct dan zij nu bezit1 wet5 te v9d54 ,zij heeft gele]d bet] te w]k51 kra*tig] zi* te v]blijd5 ov] e5v\dige1 voor de h& ligg5de ond]w]p5 en op ha> tijd behoorlijk en volkom5 te ru/51 bet] dan de vr\w 9 onze dag5 dit kan4 ,op deze wijze wordt het lev5sbewu/zijn d] nieuwe vr\w v]hoogd2 h>e erv>+ w9t aan diepte2 ha> gemo$slev51 ha> z9 voor het s*oone1 ha> tal5t5 word5 ontwikkeld en fijn] bes*aafd4 ,zij wordt all5gs me] gevoelig voor indrukk52 zij voelt en gevoelt lev5dig] en smaakt me] g5ot ma> lijdt ook me] en hevig] sm>t1 dan de vr\w van h$5 g5iet5 en lijd5 kan4 ,t5 gevolge van dit alles zal de vr\w d] toekom/ de wa>de v]hoog5 d] ond]l+e sam5lev+1 de wa>de van de kun/1 van wet5s*ap en lett]kunde4 ,ma> de groot/e beteek5is op het gebi$ d] cultuur zal to* voor ha> altijd da>9 be/aan1 dat zij door het raadsela*tige en oorspronkelijke1 het pr(etis*e en voor indrukk5 gevoelige 9 ha> wez51 het m5s*dom bes*]mt teg5 het ern/ige geva> van ov]bes*av+4 ,teg5ov] hetge5 wij wet5 kunn5 /elt zij e]lijk datg5e wat ons nog niet is geop5ba>d2 teg5ov] v]/&ig r$5e]5--het gevoel2 teg5ov] de nu*t]e w]kelijkheid1 mogelijkh$52 en teg5ov] de ontl$+1 ha> indruk van 't geheel4 ,het is 9 de e]/e plaats het /rev5 d] vr\w1 om het h>t te v]$el5--dat van d5 man1 het v]/& te ontwikkel52 aan ha>1 het gebi$ d] pozie te v]wijd5--aan hem me] ruimte te v]w]v5 voor de vru*t5 van gee/ en v]nuft4 ,zij v]teg5woordigt en v]heft de te$]heid--hij de re*tva>digheid4 ,hij behaalt m5ige ov]w9n+ door ov]mo$igheid--zij door mo$4 ,de vr\w d] toekom/ zal niet alle5 veel hebb5 gele]d1 zij zal ook ze] veel hebb5 v]get51 vooral van de h$5daags*e fem9i/is*e en antifem9i/is*e dwaa%$54 ,zij zal met alles wat 9 ha> is tra*t5 het geluk d] liefde te v9d5 en te v]hoog54 ,zij is kuis*1 niet omdat zij koel1 ma> omdat zij h>t/o*telijk is4 ,zij is te]1 niet omdat zij bleek is1 ma> omdat zij zooveel en zoo w>m /room5d blo$ 9 h>e ad]5 heeft4 ,zij is gee/driftig en da>om ook z9nelijk2 zij is trots* en da>om e]lijk1 opre*t en wa>heidsliev5d4 ,zij eis*t e5 /]ke liefde1 omdat zij zi* bewu/ is zelve nog onv]deeld] en met e5 nog groot] liefde te kunn5 bem9n54 ,het erotis*e problema is door ha> v]fijnd idalisme vaak ze] geheimz9nig en moeilijk op te loss54 ,hi] teg5ov] /aat1 dat het geluk d] liefde1 als zij deze e5maal s*5kt en gevoelt1 rijk]1 diep] en wa>a*tig] is1 dan alles wat m5 ooit geluk _h g5oemd2 e5e nog ongek5de zaligheid4 ,het is niet onmogelijk1 het is zelfs te v]wa*t51 dat e5 aantal ho$anigh$5 en trekjes die onz5 e*tg5oot5 en huismo$]s eig5 zijn1 bij de vr\w d] toekom/ te v]geefs zull5 word5 gezo*t4 ,de e]/g5oemde wil altijd de geliefde blijv5 en alle5 als de zoodanige wil zij mo$] word54 ,aan d5 groots*5 ma> moeilijk5 pli*t om geliefde en mo$] te gelijk]tijd te zijn wijdt de laat/e ha> be/e kra*t52 het wordt ha> godsdi5/1 om met alles wat 9 ha> is1 's lev5s g5ot tot zaligheid te v]heff54 ,jui/ omdat zij de groote voorre*t5 van s*oonheid en gezondheid k5t en op hoog5 prijs /elt1 op gee/elijk en li*amelijk gebi$1 zal zij met me] ern/ en door e5 diep] gevoel van v]antwoordelijkheid geleid word51 bij de keuze van d5 vad] h>] k9d]54 ,zij zal aan gezonde1 kra*tige m5s*5 het lev5 gev5 en dez5 na> ha> be/e wet5 vo$51 v]zorg51 opvo$51 en da>bij zal zij zelf h>e bekoorlijkheid en h>e jeugd lang] beh\d5 dan de vr\w 9 onze dag54 ,zij wil ha> geheele lev5 door behag51 omdat het altijd ha> w5s* is het lev5 s*oon en aantrekkelijk te mak54 ,ma> zij w5s*t alle5 te behag5 door op elk5 leeftijd zi* te toon5 zooals zij1 da>m$e 9 ov]e5/emm+1 is2 ha> hoog/e bekoorlijkheid1 h>e eeuwige jeugd1 op5ba>t zij uitsluit5d aan hem di5 zij bem9t4 ,zij weet dat de bekoorlijkheid des gee/es de diep/e gevoel5s opwekt en uit de volheid van ha> rijk gemo$ put zij be/5dige h]nieuw+ van die bevalligheid2 telk5s onv]wa*t en 91 tot het one9dige afwissel5de1 s*ake]+5 van h>e p]soonlijke gratie4 ,e5v\dig door ha> bijzijn v]jaagt zij de dwaze en z9l$ige vorm51 d5 dwang d] gewoont5 en v]vangt deze door van ha> oorspronkelijk uitga&e en door ha> ziel5adel v]fijnde1 mani]5 en uit+51 zo[el 9 de sam5lev+ als 9 het huisgez91 en 9 d5 v]tr\welijk5 vri5d5kr+4 ,wa>s*ijnlijk zal zij veel m9d] r$5e]5 dan de vr\w 9 onze dag51 ma> ha> /ilzwijg5 en ha> glimla* zal welsprek5d] zijn1 dan lange voordra*t5 en debatt5 9 de v]gad]+5 door de h$5daags*e vr\w5beweg+ belegd4 ,zij zegt altijd duidelijk v]/aanba> wat zij te zegg5 heeft en spreekt altijd gematigd2 zij kie/ h>e woord5 onv]&]lijk en blijft bij hetge5 zij gezegd heeft1 9 s*ijnba> ze] gewone1 ma> ind]daad zorgvuldig gekoz5e1 doeltreff5de1 uitdrukk+54 ,er gaat e5 opgewekte en opwekk5de1 gezonde /room+ van ha> uit2 fris* als de beek 9 het bos* die van de b]g5 /ort1 ma> als deze1 aan e5 bepaalde gr5s gebond54 ,hoe v] zij ook s*ijnt zi* te lat5 m$evo]5--9 d5 roes d] vreugde ( 9 d5 h>t/o*t van h>e liefde2 9 buit5gewoon g5ot ( bij de wanhoop d] sm>t--nimm] v]geet zij zi*zelf4 ,zij v]e5igt vele vr\w5 9 en p]soon1 hetzij dat zij la*t en s*]t/1 hetzij dat zij lijdt en ook dan glimla*t2 dat zij e5 bloei5de gezondheid g5iet ( aan e5 ong5eeselijke wonde v]blo$t2 kalm is ( ontro]d2 ( zij jui*t ( we5t2 ( er zonnes*ijn is 9 heur h>t ( na*telijk dui/]2 koelte ( vuurglo$--altijd is zij de ideale vr\w4 ,re$s s$]t lang leeft de vr\w d] toekom/ 9 de droombeeld5 van d5 man en zij wordt ges*ap5 na> het beeld dat hij van ha> heeft gemaakt4 ,het vr\welijk idaal van d5 mod]n5 man is ge5sz9s de mannelijke vr\w1 ma> de veelzijdig ontwikkelde op5b>+ van ,das ewig ,weibli*e4 ,dit nieuwe vr\w5type is bij tuss*5pooz5 v]s*551 niet alle5 9 onze dag51 ma> 9 v]s*ill5de vroeg]e tijdp]k54 ,9 de middeleeuw5 s*reef zij ,helose's briev52 9 d5 tijd d] ,h]vorm+ s*ild]de ,leon>do ha> als ,mona ,lisa en 9 de a*tti5de eeuw hield zij ha> salon als ,mademoiselle de ,lesp9asse4 ,9 onze eeuw heeft zij het li$ d] liefde gezong5 als ,elisabe? ,b>ett ,br[n+2 zij heeft van het tooneel tot ons gesprok5 als ,eleonore ,duse2--en als e5 edel ge/e5te is ha> wez5 gekri/allise]d door het woord van d5 di*t] dat ,rahel's p]soonlijkheid uitdrukte3 ,/ill und bewegt4 ,,aanteek5+5 #a ,9 het ,zwe$s* is mo$ mod2 g$uld tlamod1 lett]lijk3 mo$ om te duld52 e5e s*oone1 veelzegg5de woordspel+4 ,,v]t4 #b ,vrij1 s*oon en go$1 als de op5 hemel1 wi5s reg5 wazig en za*tde geheele a>de v]fris*t4444 ,ontwass5 aan het kwaad van d5 vorm5di5/2 e5v\dig en re92 e5 taal sprek5d van 't v]li*t v]/&1 wa>aan door ha> voorhe5 zelfs niet g$a*t w]d2 a&o5+5 ond] de oog5 zi5de1 die zij voorhe5 vreesde te gevoel52 en aldus ontwikkeld tot alles wat zij voorhe5 niet durfde te zijn2 to* a>ds* en hemels* tegelijk1 ook nu64444 ,,v]t4