,,op ,,martinique ,,en ,,sint-,,vincent1
 ,,de ,,veelgeteisterde ,,eilanden4     
,naar het ,fransch van ,g4 ,verschuur4  
,onze landgenoot1 de heer ,g4           
,verschuur1 wereldreiziger en           
cosmopoliet als weinig ,nederlanders1   
heeft in de ,tour du ,monde van #ab en  
#ai ,september #aijc het hierna volgend 
reisverhaal doen verschijnen1 waarvan   
het ons aangenaam is onzen lezers de    
vertaling te kunnen aanbieden4    ,i    
,daar ik ,martinique goed ken1 dank zij 
drie vroegere reizen1 waarbij ik veel   
zag van ,saint-,pierre en omstreken1 had
 ik lust1 mij eens op de plaats zelf    
rekenschap te geven van den omvang der  
ramp1 die1 buiten de vreeselijke        
uitbarsting van ,krakatau in de         
,soendastraat van #ahhc1 in de          
geschiedenis der menschheid haar wederga
 niet vindt4 ,ik zou tegelijkertijd ook 
't eiland ,sint-,vincent bezoeken1 dat  
eveneens door het geweld van den daar   
zich verheffenden vulkaan vernield was4 
,ik scheepte mij in op een engelsche    

paketboot1 die van ,southampton         
vertrekt1 en nadat wij op ,trinidad     
waren overgegaan op een ander schip van 
dezelfde maatschappij1 kwam ik te ,fort 
de ,france aan op den morgen van den    
#g;den ,januari #aijc4  ,mijn eerste    
bezoek geldt den gouverneur1 in wiens   
welwillendheid ik aanbevolen ben door   
den minister van kolonin4  ,de heer     
,lemaire stelt mij voor aan den heer    
,lacroix1 het hoofd van de              
wetenschappelijke commissie1 ter        
bestudeering van den vulkaan naar het   
eiland gezonden1 en ik krijg de         
toestemming1 om den kundigen onderzoeker
 te vergezellen op de exploratietochten 
in het verwoeste gebied4 ,de heer       
,lacroix heeft te zijner beschikking een
 boot van den staat1 't adviesjacht de  
,jouffroy1 gestationneerd te ,fort de   
,france2 de vriendelijke commandant1    
luitenant ,dieulaf1 biedt mij gaarne    
gastvrijheid aan op zijn schip4  ,in de 
vier weken1 die ik op ,martinique heb   
doorgebracht1 heb ik dikwijls den heer  

,lacroix aan boord van het jacht kunnen 
vergezellen4 ,men vertrok dan meestal   
bij zonsopgang en keerde eerst in den   
avond terug4 ,vanaf ,carbet1 waar de    
verwoesting begint1 tot ,prcheur doet   
zich aan het oog een somber1            
schrikwekkend schouwspel voor4 ,dit is  
ledigheid en dood1 en n oogopslag is    
voldoende1 om 't gruwelijk drama voor   
den geest weer op te roepen1 dat hier is
 afgespeeld1 en de enkele seconden te   
doen herleven1 waarin titanische        
krachten tijd hebben gevonden om een    
geheele stad tot poeder te verkruimelen 
en hare acht-en-twintig duizend inwoners
 te dooden4  ,telkens als wij ons naar  
de plaats van het onheil begaven1       
kruiste de ,jouffroy uren aaneen        
tusschen ,carbet en ,prcheur1 waarbij de
 heer ,lacroix aanhoudend den berg in   
het oog hield met den gewoonlijk in     
dampen gehulden top en een photografie  
ervan opnam1 zoo gauw het even helder   
werd en de kegel zichtbaar was4 ,op     
verschillende punten der kust voeren wij

 in de sloep naar den wal1 en de        
matrozen namen ons op hun stevige       
ruggen1 om ons neer te zetten op het    
strand4  ,zoo heb ik herhaalde malen    
tusschen de hoopen verbrokkelde muren1  
verkalkte voorwerpen en verwrongen      
ijzerwerk rondgeloopen op de plek1 waar 
eertijds ,saint-,pierre lag1 de mooiste 
en tegelijk de modernste stad in de zee 
der ,antillen4 't ,was onmogelijk1 den  
weg te vinden in dien gruwelijken       
wirwar4 ,ik kon noch mijn vroeger htel  
opsporen1 noch de huizen1 die mij       
vroeger bekend waren geweest1 en evenmin
 de geringste sporen van de groote      
markthal van gegoten ijzer1 met pilaren 
van meer dan #cj centimeter dikte4      
,alleen de tristes dbris der kathedraal 
steken op uit een reeks van muurbrokken4
 ,te midden van steenen en asch liggen  
eenige brandkasten1 verroest en         
ingedrukt1 blijken van de rooverijen1   
die gepleegd zijn op den dag na de ramp1
 toen een bende boosdoeners de runen    
bezocht1 om er plundering en diefstal te

 bedrijven4 ,de autoriteiten hebben     
gezorgd voor de redding der waarden1    
aanwezig in de kelders der bank2 maar   
voor 't overige hebben zij zich         
onthouden1 zoodat de dieven1 van alle   
kanten in hun booten toegestroomd1 vrij 
spel hebben gehad4 ,men heeft later     
enkelen gearresteerd en ze tot vijf jaar
 gevangenisstraf veroordeeld2 maar de   
rechtbank1 waarin hoofdzakelijk         
kleurlingen zitting hebben1 heeft hen in
 hooger beroep vrijgesproken6  ,wat den 
algemeenen aanblik betreft1 dien men    
heeft van een heuvel achter de stad1 en 
waar ik na een lastige klauterpartij    
aanlandde1 kan men ,saint-,pierre bij   
niets beter vergelijken dan bij         
,pompeji2 op enkele plaatsen is de      
overeenkomst zelfs treffend4 ,aan den   
rand der stad1 naar ,carbet toe1 stond  
op een hoogte een ,mariabeeld2 het      
voetstuk is niet verwrikt1 maar het     
beeld1 dat meer dan drie meter hoog was1
 is weggeslingerd tot op veertien meter 
afstands4  ,toen ik de vroegere rivier1 

de ,roxelane1 opzocht aan den buitenkant
 der stad1 trachtte ik te ontdekken1 wat
 er van het fort was overgebleven2 maar 
ik bespeurde enkel een kleine verhooging
 van den bodem4 ,hoopen asch en slijk   
hebben de verschillende gebouwen        
begraven1 en een sombere doodswade ligt 
uitgespreid over honderden lijken4  ,zal
 men later dat onmetelijk kerkhof gaan  
ontgraven8 ,zullen de groote kosten1 aan
 die werkzaamheden verbonden1 worden    
goedgemaakt door de verkregen           
resultaten1 vooral zoo men in aanmerking
 neemt het gevaar1 dat de bouw van een  
nieuwe stad op de plaats der oude zou   
meebrengen8 ,ik kan het niet aannemen1  
ook omdat men dan zou handelen tegen het
 weloverwogen advies van den heer       
,lacroix4 ,deze toch gaat maar voort1 de
 onvoorzichtigheid te veroordeelen van  
degenen1 die zich te dicht in de buurt  
van het verwoeste gebied wagen4 ,de     
vulkaan heeft door de gruwelijke les1   
die hij zoo pas gegeven heeft1 bewezen1 
hoe in zijn nabijheid het gevaar        

voortdurend dreigt2 dus zal men         
verstandig doen1 het gedeelte van het   
eiland voor goed te verlaten1 dat nu in 
een woestijn veranderd is4 ,de          
overweldigende groeikracht van de       
tropische plantenwereld zal reeds in de 
naaste toekomst de massa stof en puin1  
die den grond bedekt1 met een groen waas
 overtrekken4 ,varens1 struiken en      
boomen zullen volgen1 en binnen korten  
tijd zal de vlakte1 die nu woest en     
ledig is1 weer een rijk plantenkleed    
dragen4 ,naar den kant van ,carbet wijst
 men mij reeds een groenen heuvel1 die  
na de ramp geheel dor was en met asch   
bedekt4 ,er zal niet anders overblijven 
van hetgeen daar in den grond begraven  
is1 dan de herinnering2 men zal elkar de
 plek wijzen1 waar zich eertijds een    
belangrijke stad verhief1 zooals men aan
 den voet van den ,vesuvius zich bij    
benadering de plaats liet wijzen1 waar  
,pompeji had gelegen1 eerst achttien    
eeuwen later door een toeval aan het    
licht gebracht4  ,de eerste uitingen der

 werkzaamheid van de ,montagne ,pel     
dateeren van het begin van ,april #aijb4
 ,toen zag men fumarolen in den ouden   
krater ontstaan4 ,het water van de      
,rivire ,blanche1 welke stroom aan den  
voet van den krater ontspringt1 steeg   
terzelfdertijd op merkbare wijze4 ,den  
#c;den ,mei worden er ontploffingen     
gehoord en een dichte aschregen         
verspreidt schrik onder de bevolking1   
die de vlucht begint te nemen4 ,den     
#e;den wordt de fabriek ,gurin          
verzwolgen in een stroom van slijk en   
steenen1 die uit den vulkaan ontsnapt   
is4 ,die stortvloed werpt zich binnen   
enkele minuten over vele kilometers en  
verwoest er alles4 ,de volgende dagen   
nemen de ontploffingen toe in aantal1 en
 men ziet vuur uit den krater komen4 ,op
 dat oogenblik nog telefoneert een      
geleerde767 uit ,saint-,pierre naar     
,fort de ,france1 dat er niets te       
vreezen is4  ,op den morgen van den     
#hsten is de berg schrikwekkend om te   
zien2 hij is geheel zwart en in rook    

gehuld4 ,plotseling1 volgens het verhaal
 van een der weinige overlevenden van   
het engelsche schip1 de ,roddam1 die    
zich op het dek bevond1 doet zich een   
geweldige ontploffing hooren1 en een    
dichte1 zwarte wolk daalt van den berg  
neer in de richting van de stad4 ,die   
wolk doorklieven felle bliksemstralen2  
binnen de drie minuten is zij           
,saint-,pierre voorbij en heeft ,carbet 
bereikt4 ,daar barst zij uiteen1        
verwoest de huizen1 werpt boomen omver1 
doodt in een oogwenk alle menschen1     
vernielt de schepen in de haven of      
ontneemt hun masten en tuig1 doet kleine
 vaartuigen zinken en drijft de zee met 
kracht omhoog4  ,alles vliegt tegelijk  
in brand2 van #ah schepen is er slechts 
een enkel1 de pasgenoemde ,roddam1 dat  
ontkomt en ,sint-,lucia bereiken kan4   
,het grootste deel van de bemanning is  
gedood2 die niet gestorven zijn1 hebben 
vreeselijke brandwonden4 ,de kapitein   
had1 hoewel zwaar gekneusd1 nog kracht  
gevonden om het anker af te snijden1 't 

roer te grijpen en in volle zee de wijk 
te nemen4 ,men heeft mij te ,sint-,lucia
 verteld1 dat de hoeveelheid asch1      
waarmee de ,roddam overdekt was1 op #abj
 ton geschat is geworden4 ,en in die    
massa lagen een tiental onherkenbare1   
verkalkte voorwerpen1 de lijken der     
slachtoffers4  ,de ,grappler1 stoomboot 
van #ajjj ton in dienst der             
,kabelmaatschappij van de ,antillen en  
van ,panama1 vloog in brand en zonk2 ook
 de ,roraima1 een paketboot uit ,amerika
 met verscheiden passagiers aan boord4  
,die kwamen allen om1 met uitzondering  
van een kind1 dat in een hut was        
opgesloten en als door een wonder gered 
werd op het laatste oogenblik4 ,de      
andere schepen ondergingen 't zelfde    
lot1 en de zee lag vol stukken wrakhout 
en lijken1 toen de kruiser ,suchet de   
brandende stad kon naderen en nog enkele
 personen kon redden1 die zich aan hout 
en planken vastklemden4  ,de meeningen  
der geleerden wijken eenigszins uiteen  
in zake de samenstelling der vernielende

 wolk4 ,zij moet in haar reuzenomvang in
 hoofdzaak hebben bestaan uit waterdamp 
en asch4 ,de stoom1 die onder hooge     
drukking in de diepte van den krater    
was1 een drukking van verscheiden       
duizenden atmosferen1 heeft in de ruimte
 de vulkanische producten weggeslingerd1
 kokend in de zee van gloeiende stoffen4
 ,de heer ,camille ,flammarion is van   
oordeel1 dat er electriciteit bij in het
 spel is gekomen als gevolg der eruptie1
 maar niet als oorzaak4 ,hij denkt1 dat 
het ontvlambare gassen zijn geweest en  
dat de slachtoffers omgekomen zijn1     
doordat ze1 zooals de mijnwerkers       
zeggen1 vuur hebben geslikt1 dus dat ze 
van binnen verbrand zijn4 ,de gassen    
moeten asch en steentjes of lapilli van 
zeer hooge temperatuur hebben           
meegevoerd1 en ze moeten een groote     
hoeveelheid zwavelwaterstof bevat       
hebben1 die door electrische ontladingen
 plotseling ontvlamd is4 ,zoo zou men de
 algemeene en plotselinge ontbranding   
kunnen verklaren4 ,het vuur heeft zonder

 twijfel een krachtig voedsel gevonden  
in de duizenden hectoliters rhum1       
bewaard in de magazijnen der stad4  ,in 
allen gevalle is het boven allen twijfel
 verheven1 dat geen der ongelukkigen een
 zwaren doodstrijd heeft gehad4 ,ze zijn
 als door een bliksemslag gedood1 en de 
verstikking is onmiddellijk ingetreden2 
dat blijkt duidelijk uit den stand1     
waarin sommige lijken zijn gevonden4 ,de
 dagbladen hebben veel voorbeelden      
bijgebracht1 die deze thans wel als     
onbetwistbaar aan te nemen stelling     
bevestigen4 ,ik zou nog kunnen          
meedeelen1 dat een gendarme het lijk    
heeft gezien van een vrouw1 op een laag 
bankje gezeten1 bezig een banaan te     
schillen en dat vr het huis van een     
dokter men het rijtuig heeft zien liggen
 tegen den gevel aan1 terwijl het paard 
half verkoold was1 maar nog op zijn     
beenen stond en de koetsier uitgestrekt 
lag tegen een der achterwielen4  ,de    
door het algemeene in brand vliegen     
ontstane warmte moet een ongehoorde     

hoogte hebben bereikt4 ,voorwerpen van  
glas en porselein1 bij de opgravingen   
voor den dag gebracht1 waren week       
geworden1 half gesmolten en verwrongen1 
zonder toch eenige breuk of scherf te   
vertoonen2 men vond ze op de            
zonderlingste wijze vervormd4 ,het      
aardewerk heeft een metaalglans         
gekregen1 die doet denken aan           
nieuwerwetsche methoden van bewerking1  
en onder het puin heeft men borden1     
kopjes en bekers gevonden1 die1         
oorspronkelijk wit1 nu alle kleuren van 
den regenboog vertoonden4  ,de eerste   
geologen1 die de runen van              
,saint-,pierre hebben onderzocht1 waren 
de professoren ,hovey en ,heilprin uit  
,amerika4 ,op denzelfden dag1 waarop de 
telegraaf het tragische nieuws bracht1  
begon men te ,new-,york te werken1 en   
reeds den volgenden dag werd een        
vergadering van geleerden gehouden2 er  
werd een schip bevracht en den #ae;den  
vertrok de heer ,hovey als leider van   
een wetenschappelijke commissie1 die den

 #ai;den op ,martinique aankwam4        
,viermaal ondernam men een bestijging   
van den vulkaan4 ,de heer ,heilprin kwam
 einde ,mei en wist tot tweemaal toe den
 krater te bereiken4 ,de fransche       
commissie is eerst op #bj ,juni         
aangekomen4  ,de heer ,heilprin1 die    
zeer bekend is door zijn geologisch     
werk1 heeft een groot deel van zijn     
wetenschappelijke loopbaan gewijd aan de
 studie der vulkanen1 zoowel in ,mexico 
en ,guatemala als in de andere          
vulkanische gebieden van ,amerika4 ,ik  
vertaal uit zijn rapport1 dat dadelijk  
na zijn terugkomst werd gepubliceerd1   
deze zinnen3 ,de doorgang van de gaswolk
 of liever van de vernielingshoos1 moet 
op den dampkring de uitwerking hebben   
gehad van een cycloon2 daar dragen de   
runen van ,saint-,pierre de duidelijkste
 sporen van4 ,het is moeilijk te        
beslissen1 in hoe ver electrische       
ontladingen deel hebben gehad aan de    
verwoesting van de hoofdstad4 ,vast     
staat1 dat er ontladingen van dien aard 

hebben plaats gehad2 metalen en         
aardewerk vertoonen duidelijke blijken  
van de passage van den electrischen     
stroom4  ,deze geleerde neemt aan1 dat  
de gebeurtenissen1 die hebben plaats    
gehad1 vrij belangrijke verhoogingen of 
verlagingen moeten hebben teweeggebracht
 in den zeebodem4 ,er is nog heel weinig
 ernstig gelood tot nu toe in de buurt  
van ,martinique1 ,sint-,vincent en de   
andere eilanden1 en de weinige gedane   
peilingen zouden schijnen aan te duiden1
 dat er geen merkbare veranderingen     
vielen te constateeren in 't niveau der 
diepte dichtbij de kusten4 ,maar        
niettemin is het waar1 dat op de kust   
van ,mexico nog kort geleden een        
ondiepte geconstateerd is op een plek1  
waar 't peillood vr de uitbarstingen van
 #aijb een diepte van #hjj ,m4 aanwees4 
,de heer ,heilprin verklaart1 dat de    
,carabische ,zee het dunste gedeelte van
 de aardkorst bedekt1 en dat de ,golf   
van ,mexico haar oorsprong heeft te     
danken aan een onmetelijke instorting   

van lang vervlogen tijden4 ,van dit     
beginsel uitgaande1 zou het verdwijnen  
van een of meer der vulkanische         
eilandjes tusschen ,sint-,kitts en      
,sint-,lucia volkomen goed mogelijk     
zijn4  ,de heer ,lacroix heeft          
geconstateerd1 dat de dampuitstootingen 
of fumarolen in de ,rivire ,blanche zich
 niet enkel aan den vasten wal hebben   
voorgedaan1 maar dat zij tot in zee zijn
 voorgekomen4 ,daar1 waar zij zich in   
zee hebben voortgezet1 is de            
onderzeesche kabel gebroken op ongeveer 
tien mijlen afstands van de kust1 zoowel
 op #e en op #cj ,mei1 als op #h ,juli4 
,toen men den #aa;den ,juni den kabel1  
gebroken den #cjsten ,mei1 ophaalde uit 
een diepte van #abjj vadem1 was de teer 
erin geheel week4 ,en op den morgen van 
den #e;den ,mei1 vr de catastrophe met  
de fabriek ,gurin1 is er een groote     
hoeveelheid doode visch uit zee komen   
aandrijven juist in die buurt4  ,de     
commandant van de ,pouyer-,quertier1    
werkzaam bij den franschen kabel1       

spreekt ook van zulke                   
warmteverschijnselen in de diepte van   
den oceaan en wijst op de betrekking1   
die er moet bestaan tusschen de hevige  
zeestroomen1 die hij heeft waargenomen  
en de vulkanische verschijnselen van die
 maanden4 ,bij mijn terugkeer in ,europa
 versterkte een mededeeling over        
peilingen1 in de buurt der ,azoren      
gedaan1 tijdens den jongsten tocht van  
den vorst van ,monaco1 mij in mijn      
opvatting1 dat de zeebodem hoogst       
waarschijnlijk sterk bewogen moet zijn  
geworden1 zelfs tot op grooten afstand  
van de ,antillen4 ,de inlichtingen1     
verstrekt door kapitein ,chaves1        
directeur van 't observatorium van      
,ponta ,delgada op de ,azoren1 laten    
geen twijfel over1 of er hebben zich    
daar stoornissen voorgedaan1 al zullen  
de bijzonderheden ons misschien eerst   
veel later worden onthuld1 als uitkomst 
van zeer talrijke peilingen en in de    
gewone rapporten der scheepskapiteins4  
,de kabel1 die de eilanden ,terceira en 

,pico verbindt1 is op #h ,mei1 den dag  
der ramp van ,martinique1 op twee       
plaatsen1 #ab mijlen van elkander       
verwijderd1 gebroken op diepten van     
#aeab en #adah ,m4 ,en der uiteinden    
droeg de duidelijke sporen van een zeer 
hooge temperatuur4  ,onafhankelijk      
hiervan is een andere waarneming1 in den
 ,azorenarchipel gedaan1 niet           
onbelangrijk4 ,op een diepte van #ijj   
,m41 waar de normale temperatuur        
ongeveer #i graden bedraagt1 heeft men  
een warmtegraad van #ac #a_/b graad     
waargenomen4  ,ik ben driemaal te       
,prcheur geweest4 ,de verwoesting van   
dit deel der kust is niet veroorzaakt   
door opwaartsche drukking van de gassen1
 maar moet worden toegeschreven aan     
geweldige stormvloeden en enorme        
aschregens4 ,men zou meenen in de       
woestijn te zijn2 op sommige plaatsen   
zakt de voet in de diepte weg1 als bij  
een wandeling door de duinen aan de     
,noordzeekusten4 ,de meeste huizen van  
het vroegere dorp zijn verpletterd1 plat

 gedrukt2 hier en daar steekt een matras
 of een gebroken meubelstuk op uit de   
aschhoopen4 ,ik zie1 hoe een rail van de
 tram tusschen ,prcheur en              
,saint-,pierre verscheiden meubels      
omhoog houdt4  ,door een uitgevallen    
kozijn aan de voorzij kan men wat er    
over is van een ingestort huis in       
oogenschouw nemen4 ,ik schuif niet      
zonder moeite door de opening naar      
binnen in het vertrek1 waar plotseling  
de rust verstoord werd4 ,duidelijk krijg
 ik een indruk van de overhaasting1     
waarin de bewoners hebben moeten        
vluchten4 ,de vloer met asch bedekt1    
ligt vol huishoudelijke artikelen1      
kasboeken1 brieven1 kleederen4 ,onder   
een omgeworpen stoeltje vind ik een     
beeldje van den ,h4 ,antonius van       
,padua4  ,rondom het dorp zijn alle     
hoogten kaal geworden2 de plantengroei  
is totaal verdwenen4 ,een onmetelijk    
lijkkleed van asch1 lichtgrijs van      
kleur1 breidt zich uit1 zoo ver 't      
gezicht reikt1 en de enkele boomen1 die 

zijn blijven staan1 ontdaan van takken  
en bladeren1 zien er uit als schimmen1  
spoken en geraamten2 het lijkt een veld1
 nadat den vorigen dag de slag geleverd 
is4  ,toen wij vr de ,rivire ,blanche   
langs voeren en ons bij de ,rivire ,sche
 en de ,rivire des ,pres ophielden1 was 
de heer ,lacroix zoo vriendelijk1 mijn  
aandacht te vestigen op de groote kloof1
 die van den top van den berg in schuine
 helling voortloopt tot het strand4     
,daarlangs banen zich nog bij           
tusschenpoozen de conglomeraten1 door   
den vulkaan uitgestooten1 een weg4 ,bij 
een onzer tochten hebben wij het geluk  
gehad1 om acht uur 's avonds een kleine 
uitbarsting bij te wonen4 ,de kegel van 
den ,mont ,pel1 nu vrij van wolken1     
vertoonde ons zijn vuurbol1 terwijl     
gloeiende conglomeraten in het ravijn   
vloeiden4 ,de kegel van den             
veelbesproken vulkaan1 die onder        
voortdurende observatie wordt gehouden  
door den heer ,lacroix1 verandert ieder 
oogenblik4 ,nu eens wordt hij hooger1   

dan lager naar gelang van de optredende 
uitbarstingen en instortingen4          
,gedurende mijn verblijf op ,martinique 
had hij een neiging1 om in te           
schrompelen2 later heb ik gehoord1 dat  
hij in ,maart weer een hoogte van #aeff 
,m4 had bereikt4 ,eens1 toen wij met de 
,jouffroy vr den berg langs kruisten1   
hebben wij hem gezien met een spleet    
door den top1 zoodat het leek1 alsof    
twee vingers rechtop in de lucht wezen4 
,op een nacht blijven wij bij ,carbet   
voor anker liggen1 waarschijnlijk op    
dezelfde plek1 waar ,columbus aan wal   
ging op zijn vierde reis1 in #aejb4 ,het
 dorp heeft zeer weinig te lijden gehad 
onder de uitbarsting van #h ,mei1 want  
de moordende hoos hield stil bij de     
eerste huizen2 maar de plaats is later  
verwoest door een enorm hoogen vloed1   
die op #bj ,mei zich heeft vertoond4 ,de
 zee is toen over een ruimte van #aej   
,m4 op het land gestort met golven van  
ongeveer twee meter hoogte4 ,er wordt   
mij een huis gewezen1 op welks dak een  

boot gestrand is4 ,de commandant        
,dieulaf kwam er den dag na de ramp en  
voerde naar ,fort de ,france            
tweehonderd-veertig kustbewoners mee4   
,hoe goed kan ik mij1 staande op het dek
 der boot en kijkend naar het wegje1 dat
 ,saint-,pierre met ,carbet vereenigde1 
het drama voorstellen1 dat daar moet    
zijn afgespeeld4 ,de bewoners van den   
buitenkant der stad1 doodelijk          
verschrikt door de zwarte wolk1 die zich
 in hunne richting bewoog1 vluchtten    
allen naar het naburige dorp4 ,de       
ongelukkigen hebben maar eenige         
oogenblikken langer in angst geleefd1   
want zij konden het niet bereiken4 ,men 
heeft een massa lijken op dien weg      
gevonden1 allen liggend naar denzelfden 
kant met het gelaat ter aarde4  ,in de  
laatste dagen van ,januari zette een    
toeristenstoomboot uit ,new-,york met   
honderd-vijftig passagiers1 die eerst   
,sint-,vincent en ,sint-,lucia hadden   
aangedaan1 de menschen aan wal tegenover
 de runen van ,saint-,pierre4           

,plotseling komt er een dichte wolk uit 
den krater1 lost zich op in onmetelijke 
dampkrullen en werpt steenen en asch    
uit1 gelukkig in de richting van de     
,rivire ,blanche4 ,de heele troep wordt 
als razend1 uit kreten van wanhoop en   
tracht de booten te bereiken4 ,een half 
dozijn stort zich als zinneloos in zee1 
terwijl een fotograaf uit               
,sint-,vincent1 die aan den tocht       
deelneemt1 maar aan boord gebleven is1  
op de menigte zijn objectief richt4  ,ik
 wil graag het verwoeste gedeelte in het
 ,noorden van het eiland gaan zien2 maar
 om dat te doen1 zal ik een grooten     
omweg moeten maken4 ,de huurrijtuigen   
zijn schaarsch op ,martinique en zijn   
over 't algemeen zoo oud1 dat men zich  
er niet aan durft toevertrouwen2        
bovendien zijn er in de meeste plaatsen 
geen htels4 ,de gouverneur heeft de     
buitengewone vriendelijkheid1 een       
rijtuig van de artillerie te mijner     
beschikking te stellen en laat bevelen  
geven1 opdat ik in alle                 

gendarmerie-kazernes een kamer          
beschikbaar zal vinden en mijn plaats   
aan den disch4 ,dus zal ik de reis      
kunnen doen onder uitstekende           
omstandigheden4  ,ik trek het eiland    
dwars door tot ,la ,trinit1 en langs    
,sainte-,marie1 ,marigot en ,lorrain kom
 ik den derden dag bij ,basse-,pointe4  
,overal op die route valt de weelderige 
plantengroei van het land te bewonderen 
en de vruchtbaarbeid van den grond1     
waarop alles zou kunnen worden verbouwd1
 als maar de kolonist aan den eenen en  
de vlijtige boer aan den anderen kant de
 plaats wilden innemen van den neger1   
dien treurigen arbeider4 't ,is waar1   
dat ik op het laatste deel van het      
traject wat aanplantingen ontmoet1      
vooral van suikerriet1 en meer vee1 dan 
ik eerst waarschijnlijk had geacht4     
,hier ziet men geen spoor van de        
verwoestingen door den vulkaan2 maar te 
,basse-,pointe begint weer de droevige  
aanblik4 ,het dorp is verwoest geworden 
door geweldige vloeden1 veroorzaakt door

 de overvloedige regens1 die in de maand
 ,mei op de uitbarstingen zijn gevolgd4 
,daar alle plantengroei op de hellingen 
van den berg verdwenen was1 heeft het   
door niets tegengehouden water het      
tufgesteente in beweging gebracht1      
evenals de conglomeraten en de steenen1 
heeft boomen ontworteld en den grond    
opgebroken4 ,de stroomen hebben de      
huizen doen instorten1 terwijl ze hoopen
 steenblokken en boomstammen            
voortstuwden1 en de bedding der rivier  
is opgevuld tot een hoogte van bij de #e
 ,m4 ,ik zie huizen1 waarvan alleen het 
dak boven den verschrikkelijken chaos   
opsteekt4 ,op het strand heeft de       
neergestorte massa belangrijke          
inzakkingen teweeggebracht1 zoodat de   
delta grooter is geworden2 de baai is   
over een lengte van #abj ,m4 volkomen   
verstopt geraakt4 ,de bewoners van het  
dorp hebben zich kunnen redden met      
uitzondering van een vrouw1 die ziek te 
bed lag4  ,langs een vrij bezwaarlijken 
weg bereik ik het dorp                  

,ajoupa-,bouillon1 den #cjsten ,augustus
 tegelijk met ,morne-,rouge verwoest    
door een nieuwe en vreeselijke          
uitbarsting van den ,mont ,pel4 ,de     
beide plaatsen1 met nog een paar andere 
uit de buurt1 zijn in een enkel         
oogenblik overdekt geworden met         
stortvloeden van kokend slijk en water2 
de eerste buitendien nog getroffen door 
een massa steenen en heete asch4 ,deze  
ramp heeft aan ongeveer #aejj           
slachtoffers te ,morne-,rouge het leven 
gekost en aan #djj te ,ajoupa-,bouillon4
 ,in laatstgenoemd dorp is het zuidelijk
 deel gespaard gebleven1 en enkele      
bewoners hebben1 ondanks de             
raadgevingen1 hun bij herhaling         
toebedeeld1 hun huizen weer betrokken4  
,ik heb gelegenheid1 met een van hen te 
praten1 een man1 die1 in zijn huisje    
opgesloten1 de ramp heeft overleefd4    
,de wolk1 die volgens hem bestond uit   
heete asch en kokend water1 zonder      
eenige toevoeging van steenen1 kwam van 
den berg naar beneden met verwonderlijke

 snelheid1 alles wat zij op haar weg    
vond1 op zij schuivend en vernielend4   
,veel menschen werden oogenblikkelijk   
verstikt2 anderen kregen afgrijselijke  
wonden1 waarin de asch een korst vormde4
 ,er waren er1 die neus en ooren hadden 
verloren en verscheiden van deze        
ongelukkigen bezweken na eenige dagen   
van afschuwelijk lijden4 ,als men zich  
tusschen de runen beweegt en een blik   
werpt op de hoopen puin1 is het1 of men 
de uitwerking van een cycloon vr zich   
ziet4 ,er zijn huizen totaal            
versplinterd1 alsof ze in een vijzel    
waren fijngestampt4  ,van ,morne-,rouge1
 dat coquette dorpje1 dat ieder toerist 
vroeger ging bezoeken1 is nu niets      
anders over dan een deel der kerk en een
 paar huizen4  ,voordat ik ,lorrain weer
 bereikte1 hield ik mij te ,assier op1  
waar de heer ,lacroix een tweeden post  
heeft opgericht1 om den gevaarlijken    
buurman te kunnen observeeren4 ,het     
hoofdobservatorium is bij               
,fond-,saint-,denis op een hoogte1 van  

waar men het verwoeste gebied geheel    
beheerscht2 het is een soort van        
kazemat1 een echt fort1 met den ingang  
natuurlijk aan de van den vulkaan       
afgekeerde zijde4 ,men kijkt er op een  
deel van den krater1 en onophoudelijk   
wordt de bewaking volgehouden4 ,elken   
dag wordt een bulletin naar ,fort de    
,france getelefoneerd1 waar het wordt   
aangeplakt en van waar het wordt bekend 
gemaakt in alle gemeenten van het       
eiland4  ,toen ik in ,assier was1 stond 
de post onder leiding van den franschen 
zeeofficier ,le ,cerf1 die zoo          
vriendelijk was mij te vergezellen op   
mijn tocht door de omstreken4 ,ik daal  
zelfs af in de kleine onderaardsche     
schuilplaats1 waarvan de toegang door   
een zeer stevige steenen deur is        
afgesloten en die in geval van onraad   
dienst moet doen4 ,nog had ik het geluk1
 te ,assier bij toeval den top vrij van 
damp te zien2 maar de beide vingers zijn
 verdwenen2 ik zie nu slechts een       
reuzensuikerbrood1 dat opsteekt in de   

lucht4  ,de brave gendarmen deelen mij1 
zoowel te ,lorrain als op de andere     
plaatsen1 waar ik hun gastvrijheid heb  
genoten1 zeer aangrijpende              
bijzonderheden mee omtrent              
allertreurigste tooneelen1 die zij      
hebben bijgewoond4 ,hun taak is zwaar   
geweest en hun toewijding is alle lof   
waard4 ,velen van hen zijn omgekomen1   
zoowel te ,saint-,pierre als te         
,morne-,rouge1 en herhaaldelijk hebben  
zij geweervuur moeten doorstaan van     
plunderende benden4 ,bedreigd door den  
vulkaan en tevens door de gloeiend heete
 en gespleten terreinen1 waar zij van   
den morgen tot den avond moesten bezig  
zijn en vaak ook 's nachts1 gebroken van
 vermoeienis1 waren zij maar blij1 als  
ze hier en daar een gewonde ontdekten1  
die nog door dadelijke hulp misschien te
 redden was4 ,als deze flinke kerels er 
niet waren geweest1 zou er veel meer    
geplunderd zijn1 en tal van             
ongelukkigen1 die geen hulp kregen en   
geen lafenis1 zouden omgekomen zijn1    

zonder dat een menschenoor hun klachten 
en hun smartkreten opving4 ,het ambt van
 gendarme in de kolonin is een moeilijke
 post1 vooral omdat men ieder uur en in 
allerlei wergesteldheid naar groote     
afstanden kan worden geroepen1 en eerst 
na zes jaren dienst heeft deze          
bescheiden landsdienaar recht op een    
verlof van zes maanden1 terwijl de      
kantoorman1 eenige uren per dag over    
zijn lessenaar gebogen1 en bijna altijd 
door de politiek in beslag genomen      
alsook door de zorg1 zijn sigaret niet  
te laten uitgaan1 eindelooze malen      
verlof krijgt444444 tot herstel van     
gezondheid6  ,mijne vrienden1 de        
gendarmen1 vinden nog den tijd1 om in   
hun vrije oogenblikken een tuintje in   
orde te houden en een formeel           
tegenbewijs te leveren tegen de bewering
 van de ledigloopers1 dat het klimaat   
niet geschikt is voor het kweeken van   
europeesche groenten4 ,ik zie die echter
 niet enkel groeien1 maar ik proef ze   
aan den disch1 zoowel knolletjes als    

doperwten1 tomaten1 salade1 wortelen1   
kool en druiven zelfs4  ,en de slang1 de
 beruchte ,trigonocephalus1 de          
gevaarlijke met den driehoekigen kop1   
die eertijds altijd op ,martinique      
onderwerp van gesprek was1 komt die nog 
evenveel voor als vroeger8 vroeg ik op  
een dag aan een brigadier1 die mij      
vergezelde op een uitstapje te paard1   
waar we een met dicht struikgewas bezet 
terrein hadden te passeeren4  ,veel     
minder dan vroeger1 zei hij mij1 sedert 
men hier en op ,sint-,lucia den         
ichneumon heeft ingevoerd1 die          
onrustbarend snel in aantal toeneemt en 
een ware slachting aanricht onder de    
gevaarlijke kruipende dieren4 ,maar     
diezelfde ichneumon1 die geen slangen   
genoeg meer vindt om te verslinden1     
begint nu kippen te verorberen en wordt 
de schrik van den landbouw4  ,de weg van
 ,lorrain naar ,la ,trinit is zeer      
schilderachtig en loopt aan dezen kant  
van 't eiland langs de altijd fel       
bewogen zee4 ,vaak is ,marigot het      

eenige punt aan deze kust1 waar men aan 
land kan gaan4 ,toen ik er passeerde    
wendde zich een schoener naar de baai2  
maar de vlag1 juist door een beambte aan
 de haven geheschen1 geeft aan1 dat ze  
moet terugkeeren4 ,mijn koetsier vertelt
 mij1 dat men dikwijls1 om fusten rhum  
te kunnen inschepen1 ze in zee moet     
werpen en ze dan met een boot al duwend 
naar het schip moet brengen1 waar ze aan
 boord worden genomen4 ,na de           
verwoesting van ,saint-,pierre hebben   
verscheidene in deze streken gevestigde 
planters van suikerriet het plan        
opgevat1 een nieuwe stad in 't leven te 
roepen op de oostkust of ten minste de  
inrichting van een groote haven te ,la  
,trinit te ondernemen4 ,ik heb echter   
ter plaatse vernomen1 dat men hiervoor  
weinig steun vindt bij de autoriteiten4 
,maar wat zou een spoorweg1 die ,fort de
 ,france met de oostkust verbond1 groote
 diensten bewijzen en wat zou hij een   
zegen zijn voor de ontwikkeling der     
kolonie6 ,helaas6 ,de spoorwegen worden1

 naar het schijnt1 op dit arme          
,martinique nog ad calendas graecas     
verschoven4  ,ik word te ,sainte-,marie 
verwacht door een vriendelijken planter1
 die mij te djeneeren heeft gevraagd1 en
 die vr den eten mij zijn groote        
bezitting rond leidt4 ,hier zie ik ten  
minste wijde velden suikerriet en word  
er vervoerd in een klein wagentje op    
rails met smal spoor1 dat truc heet en  
door een muilezel wordt getrokken4 ,in  
dit gastvrij huis ben ik in gezelschap  
met een eerbiedwaardig grijsaard1 die   
met zijn vrouw en twee dochters bij zijn
 schoonzoon inwoont1 eigenaar van de    
suikerplantage4 ,hij is wel echt een    
slachtoffer van de uitbarsting van den  
vulkaan1 een door de ramp getroffene1   
zooals ik er verscheiden in de laatste  
weken heb ontmoet1 volkomen geruneerd   
door het gebeurde1 vr de catastrophe een
 welvarend man1 thans tot den bedelstaf 
gebracht4 ,zijn bezitting te ,prcheur is
 geheel verwoest1 en de ongelukkige     
lijdt alleen geen gebrek1 omdat de      

familie zich over hem heeft ontfermd4   
,weldadigheid is hier op schitterende   
wijze aan den dag gelegd1 zoodra de     
berichten van de ramp de harten luider  
hebben doen kloppen door de gansche     
wereld1 en millioenen zijn gegeven1 om  
de ongelukkigen te helpen4 ,wie zijn    
echter de werkelijk door de ramp        
getroffenen1 en welke sommen heeft men  
aan hen uitgekeerd8 ,en daarentegen1 wie
 hebben 't meest geprofiteerd van de    
algemeene edelmoedigheid8  ,een zeer    
sectarische geest heeft bij de          
uitdeelingen den toon aangegeven4 ,vr   
zij hulp verleenden1 onderzochten de    
ambtenaren niet1 hoe de gesteldheid van 
het slachtoffer1 maar welke zijn        
politieke overtuiging was1 want alles is
 politiek in dit arme land1 en de blanke
 bevolking1 die gestadig in aantal      
teruggaat1 wordt overstemd door de meer 
en meer veldwinnende negerklasse4 ,die  
menschen zijn kiezers vanaf den man1 die
 eenig onderwijs genoten heeft1 tot den 
eersten den besten straatslijper1 die u 

onbeschaamd aanstaart1 die allerlei     
gebreken heeft1 niets liever wil dan    
stelen en wiens traagheid en            
onverschilligheid aan het ongeloofelijke
 grenzen4 ,de uitbarstingen van den     
,mont-,pel zijn een bron van inkomsten  
geworden voor die bende leegloopers1 die
 maar al te blij zou zijn1 als zoo'n    
ramp zich herhaalde4  ,wat hebben zij1  
met uitzondering van een klein aantal   
van hen1 verloren8 ,in 't geheel niets1 
omdat zij niets bezaten dan de enkele   
vodden1 die zij om zich hadden hangen en
 omdat hun behoeften zeer beperkt waren2
 zij zijn plotseling welvarend geworden 
doordien zij gratis voedsel1 woning en  
kleeding kregen4 ,een schip1 dat van    
,fort de ,france kwam1 heeft geen       
arbeiders kunnen krijgen1 om de lading  
te lossen1 want de door de ramp         
getroffenen weigerden te werken1 zelfs  
voor vier francs per dag4 ,een boot1 uit
 ,amerika gekomen met levensmiddelen1   
verkeerde in hetzelfde geval2 de        
bemanning heeft toen zelve het werk     

moeten verrichten4 ,daarentegen vonden  
de toeristen altijd gidsen gereed1      
zooveel ze maar verlangden1 om hen te   
vergezellen naar de runen van           
,saint-,pierre2 dat was een middel om op
 de verboden terreinen te komen en daar 
ongemerkt hun slag te slaan4  ,de       
politiek1 de verkiezingen1 ziedaar de   
spil1 waar alles om draait4 ,er moesten 
den #i;den ,mei verkiezingen te         
,saint-,pierre plaats hebben2 men wilde 
niet1 dat de bevolking de stad zou      
verlaten ondanks het dreigende gevaar4  
,de commissie van geleerden767 stelde   
haar gerust en beweerde1 dat er niets te
 vreezen was4 ,de verwoesting van de    
fabriek ,gurin1 de hevige               
overstroomingen van de ,rivire ,blanche1
 de ontploffingen in den vulkaan1 al die
 onrustbarende voorteekenen1 die het een
 na het ander zich voordeden1 waren     
onbeteekenende incidenten4 ,en den      
volgenden dag waren tweeduizend blanken1
 kooplieden met hun gezin1 zij die      
tezamen het crediet en de traditie in de

 stad vertegenwoordigden1 de            
slachtoffers der gruwelijke ramp        
geworden4  ,bij mijn vraag aan          
verschillende blanken en creolen1       
hoeveel zij ontvangen hadden van de     
weldadigheidsmillioenen1 was het        
antwoord steeds precies hetzelfde3      
niets1 volstrekt niets4 ,ik heb te ,fort
 de ,france een ouden planter gesproken1
 dien ik op een vorige reis had ontmoet1
 en die nu geheel geruneerd was4 ,hij   
mocht zich gelukkig rekenen1 omdat hij  
een bescheiden plaats als employ in een 
handelshuis had gekregen1 terwijl een   
neger1 die vroeger bij hem in dienst was
 geweest en die nooit een stuiver had   
bezeten1 thans in omstandigheden        
verkeerde1 die hij zich nooit had kunnen
 droomen1 in zijn soort een renteniertje
 met een huis en twee hectaren gronds4  
,en hoeveel van de millioenen is er     
gebruikt voor de verkiezingspropaganda8 
,zelfs gedurende de ramp en daarna waren
 de autoriteiten vol van dit eene3 de   
verkiezingen4  ,alleen de inboorlingen  

hebben van het vette hapje geprofiteerd2
 beheerders van de fondsen hebben een   
deel van den buit weten te bemachtigen4 
,een dorpsburgemeester1                 
verkiezingsagent1 die op den voorgrond  
trad1 had de opdracht gekregen1 zorg te 
dragen voor het onderhoud van twee      
duizend slachtoffers der ramp2 hem      
werden zeventig centimes per hoofd en   
per dag verstrekt4 ,die weldoener tegen 
contante betaling wist het zoo in te    
richten1 dat hij ze in 't leven hield   
met twee of drie stuiver per dag en     
aldus vergaarde hij een aardig          
spaarpotje voor zijn ouden dag4  ,de    
tegenwoordige gouverneur1 de heer       
,lemaire1 van wien het alle eerlijke    
menschen spijt1 dat hij niet vroeger is 
gekomen1 om den ,augiasstal te reinigen1
 heeft een zware taak1 en hoewel hij de 
goedkeuring wint van allen1 die         
belangstellen in den vooruitgang der    
kolonie1 staat hij bloot aan de         
aanvallen der pers1 die hem heftige     
beleedigingen toevoegt4 ,ook komt hij   

natuurlijk in botsing met de            
leegloopers1 die bij de anarchie van    
eenige maanden zijde hebben gesponnen4  
,zijn plaats daar is geen sinecure1 dat 
heb ik kunnen waarnemen gedurende de    
maand1 toen ik op het eiland vertoefde4 
,het is mij dikwijls gebeurd1 dat ik    
aangesproken werd door een neger of een 
negerin1 die een aalmoes vroeg4 ,die    
lastige wezens zeggen dan met huilerige 
stem1 dat ze tot de verongelukten       
behooren1 en hebben mogelijk gewoond    
ergens heel ver van het tooneel der ramp
 verwijderd4 ,men zou meenen in het     
,oosten te zijn1 waar altijd baschish   
wordt gevraagd4  ,de gouverneur is met  
allen mogelijken ijver zich gaan        
toeleggen op het stichten van nieuwe    
dorpen en centra van landbouw voor wie  
werken willen en zich weer een positie  
willen veroveren4 ,er zijn daarvan reeds
 zes of zeven1 en ik heb aan de         
voornaamste een bezoek gebracht4 ,in het
 begin was het aantal zwarten van goeden
 wille heel klein2 ze gaven de voorkeur 

aan een bedeeling in geld1 waarbij ze in
 luiheid hun dagen konden slijten4 ,maar
 toen ze zagen1 dat de tijd van giften  
en gaven voorbij was1 heeft een zeker   
aantal van hen besloten1 de spade ter   
hand te nemen en onder goed ingericht   
toezicht het huis1 de gereedschappen en 
het hoekje grond te aanvaarden1 die hun 
gratis worden verstrekt4 ,te ,tivoli1 op
 den weg naar ,balata1 ga ik door een   
gloednieuw dorp1 van ongeveer #aej      
,h4,a4 oppervlakte1 waar een duizendtal 
inwoners over #agj zindelijke huisjes   
zijn verdeeld4  ,daar ik het ,zuiden van
 ,martinique niet ken1 neem ik met      
ingenomenheid de uitnoodiging aan van   
den heer ,lemaire1 om hem te vergezellen
 op een inspectiereis1 die hij heeft te 
maken4 ,aan boord van de ,jouffroy      
begeven wij ons naar ,trois-,ilets en   
naar ,anse d',arlet4 ,het eerste is de  
geboorteplaats van ,josphine de         
,beauharnais2 op eenigen afstand van het
 dorp wijst men u nog het nu geheel     
vervallen huis1 waar zij het eerste     

levenslicht aanschouwde1 terwijl de oude
 dorpskerk het graf van haar moeder     
bevat4 ,de streek is weinig bewoond en  
ik ontdek slechts schaarsche sporen van 
landbouw1 ofschoon men kan zien1 dat de 
grond overal vruchtbaar is4 ,als ik het 
laatste jaarverslag van de kolonie      
opsla1 vind ik slechts een opbrengst van
 #dj millioen kilo suiker1 #ad #a_/b    
millioen liters tafia en rhum en bijna  
#a_/b millioen kilo cacao4 ,anders      
niets4 ,dit diepe verval staat niet met 
economische toestanden in verband1 maar 
met traagheid en gebrek aan geest van   
initiatief bij de bewoners4  ,te        
,trois-,ilets stelt de maire aan den    
gouverneur de eenige vrouw voor1 die de 
ramp van ,saint-,pierre heeft overleefd4
 ,aan den buitenkant der stad wonend en 
verschrikt door de nadering der wolk1   
heeft zij zich in haar huis             
gebarricadeerd en is onder een tafel    
flauw gevallen4 ,tot bewustzijn gekomen1
 zag ze alle leden van haar gezin dood  
om haar heen liggen4 ,ofschoon ze hevig 

gebrand was1 is ze door de zorgen1 die  
men aan haar heeft besteed1 ten slotte  
behouden gebleven4 ,in zulk een         
ongelukkige kan men belang stellen2 zij 
is wat anders dan die lastige           
individuen1 die mij vervolgden met hun  
eeuwig3 ,een kleine gave6 ,door de ramp 
getroffen6 enz4  ,te ,anse d',arlet heb 
ik1 terwijl de gouverneur een onderhoud 
heeft met de dorpsautoriteiten1 nog een 
mooie gelegenheid voor zedestudin4 ,op  
drie verschillende plaatsen passeer ik  
groepjes1 die in levendig gesprek zijn4 
,het onderwerp der discussie is niet    
moeilijk te raden1 't is altijd         
politiek1 hun eenig stokpaardje1 waarop 
zij van 's morgens tot 's avonds draven4
 ,als ik dan1 bij het aanhooren van de  
verhandeling van een ouden neger1 niet  
nalaten kan te glimlachen1 werpt de man 
mij een woedenden blik toe en voegt     
erbij3 ,ik zeg1 wat ik wil2 ik ben even 
goed kiezer als jij4 ,wanneer zal men in
 regeeringskringen eens begrijpen1 dat  
het stemrecht1 aan al die zwarten       

geschonken1 een anomalie1 een dwaasheid 
is1 en dat de politiek de kanker is1 die
 knaagt aan de ontwikkeling en de       
welvaart der arme kolonin8  ,als de     
neger van ,martinique nog alleen maar de
 gencarneerde luiheid vertegenwoordigde1
 zou men hem kunnen beschouwen als een  
drukfout in het boek van de natuur1 maar
 dit treurige product meent1 dat hij    
onze gelijke is en de wetten stijven hem
 in die opvatting1 want zij erkennen hem
 als zoodanig4 ,hij is kiezer1 dit wezen
 zonder opvoeding en onderwijs1         
verstoken van zedelijkheidsgevoel en van
 wat niet al meer6 ,wat doen de         
,engelschen en ,nederlanders er toch    
goed aan1 dat zij hen op hun rechte     
waarde schatten1 dat ze in de           
rechtbanken slechts europeesche         
magistraatspersonen plaatsen1 aan de    
inboorlingen geen stemrecht verleenen en
 't stellen zonder ,eerste en ,tweede   
,kamerleden uit de kolonin6    ,,ii     
,nadat ik alle ellende en alle gruwelen 
van de ongevenaarde natuurramp met de   

gruwelijk vele sterfgevallen heb gezien1
 rust ik drie dagen uit op een ideaal   
eiland1 ,trinidad1 dat een zeer gunstige
 tegenstelling vormt met het pas        
verlaten oord4 ,ik vind er een zeer     
comfortabel htel1 goede rijtuigen1      
electrische trams1 een politie op zijn  
europeesch1 die den neger in bedwang    
weet te houden4 ,een uitstekende boot1  
annex aan de ,royal ,mail1 brengt mij   
vervolgens naar ,tabago1 daarna naar    
,grenada en ten slotte naar             
,sint-,vincent1 waar een ramp1 gelijk   
aan die van ,martinique1 bijna de helft 
van het eiland heeft verwoest4          
,sint-,vincent is een der kleinste      
eilanden van de ,antillen2 het is       
slechts #bg ,k4,m4 lang van 't ,noorden 
naar het ,zuiden en de gemiddelde       
breedte bedraagt maar #ag ,k4,m4 ,na van
 ,grenada te zijn vertrokken1 vaart men 
langs een geheele reeks van kleine1     
slechts zeer schaars bewoonde eilandjes4
 ,de hoofdstad van ,sint-,vincent1      
,kingstown1 ligt op het zuidelijk       

uiteinde2 het is een onbeteekenend      
stadje4 ,buiten ,chteau-,belair op de   
westkust en ,georgetown op de oostkust1 
heeft het eiland enkel nog een paar     
kleine dorpjes2 de totale bevolking     
blijft nog een weinig beneden vijftig   
duizend zielen4  ,in vroegeren tijd     
waren de suikerplantages er betrekkelijk
 bloeiend2 nu beteekenen ze weinig4 ,de 
planters doen in hoofdzaak aan den      
verbouw van arrowroot2 het zetmeel van  
den wortel wordt gebruikt bij de        
bereiding van cacao en chocolade en doet
 in de apotheken dienst2 wat het eiland 
aan maniok1 cacao en vruchten oplevert1 
is van weinig belang4 ,nauwelijks een   
derde van den grond is in cultuur1 ook  
al doordien een groot gedeelte van het  
eiland ingenomen wordt door een         
vulkanenketen1 waar op vele plaatsen de 
natuur een woestijnkarakter draagt4     
,verscheiden toppen reiken tot een      
hoogte van #fjj  #ajjj ,m2 de           
voornaamste1 de ,soufrire1 in het       
,noorden1 juist op dezelfde plek als de 

,mont-,pel op ,martinique1 bereikt #aacj
 ,m4  ,de eilanden ,grenada en          
,sint-,vincent hebben denzelfden        
gouverneur1 die om beurten op het eene  
en het andere eiland verblijf houdt1 het
 meest op ,grenada4 ,tijdens zijn       
afwezigheid wordt de leiding der        
staatszaken toevertrouwd aan een        
administrateur1 die in het              
gouvernementshuis woont4 ,ik haast mij1 
den heer ,cameron een visite te brengen1
 want de gouverneur1 ,sir ,robert       
,llewellen is op het oogenblik op       
,grenada genstalleerd1 en hem den brief 
ter hand te stellen van het ministerie  
van kolonin te ,londen1 mij in zijn     
welwillendheid aanbevelend4 ,de heer    
,cameron stelt zich op de hoffelijkste  
manier te mijner beschikking en biedt   
mij in het regeeringsgebouw gastvrijheid
 aan4  ,om in het verwoeste gebied te   
komen1 zal ik mij in een boot naar de   
westkust hebben te begeven tot          
,chteau-,belair1 en later per rijtuig   
moeten gaan naar ,georgetown op de      

oostkust1 waarbij ik het eiland op het  
breedste gedeelte doortrek1 van de kust 
die onder den wind is tot de windkust   
toe4 ,ik zal dezen keer reizen1 niet met
 den beminnelijken heer ,lacroix1 maar  
met een geleerden ,duitscher1 den heer  
,sapper1 #a dien ik reeds op ,martinique
 had ontmoet en die op een studiereis   
naar de beide eilanden is uitgezonden1  
nadat hij de vulkanen van ,guatemala    
heeft bezocht4 ,wij hebben het noodige  
proviand meegenomen1 en wij vertrekken  
vroeg in den morgen uit ,kingstown in   
een roeiboot met krachtige mannen aan de
 riemen4  ,terwijl we dicht langs de    
kust voeren1 kreeg ik een indruk van de 
geweldige schokken en woelingen1 waarvan
 ,sint-,vincent het tooneel moet zijn   
geweest in ver achter ons liggende      
eeuwen4 ,het eiland is eerst in #adih   
door ,columbus ontdekt1 en de           
geschiedenis gewaagt slechts van n      
hevige uitbarsting in #ahab4 ,hier heeft
 men mij evenals op ,martinique boeken  
laten zien en geschriften1 die van den  

,soufrire en den ,mont-,pel spreken als 
van uitgedoofde vulkanen6  ,wij gaan    
voorbij lagen lava van vele meters      
hoogte1 in twee verdiepingen liggend1   
waartusschen een laag plantengroei      
duidelijk aantoont1 dat er              
waarschijnlijk eeuwen zijn verloopen    
tusschen de vorming van het eerste      
plateau en die van het tweede4  ,op     
enkele plaatsen bevat de compacte massa 
tufgesteenten en groote steenen1 hoopen 
asch1 tot een vaste substantie geworden1
 zelfs zoogenaamde bommen1 gloeiende    
kogels1 als de vulkaan ook verleden jaar
 heeft uitgeworpen4 ,het is gemakkelijk 
te zien1 dat die vroegere uitbarstingen 
gepaard zijn gegaan met sterke          
lavastroomen1 't geen in #aijb noch     
hier1 noch op ,martinique het geval is  
geweest4  ,wij komen te ,chteau-,belair4
 ,er is geen htel1 maar toch een woning 
voor vreemdelingen1 een rest-house1 als 
de ,engelschen zeggen4 ,het ziet er zeer
 zindelijk uit en dient tot             
verblijfplaats voor de weinige          

vreemdelingen1 die aankomen1 alsook tot 
politiebureau1 post- en                 
telegraafkantoor4 ,een vriendelijke     
bediende brengt mij in een behoorlijke  
kamer1 pakt mijn voorraad uit en        
voltooit het menu van mijn maaltijd met 
versche eieren en thee4 ,de duitsche    
geoloog geniet gastvrijheid bij een     
wesleyaanschen geestelijke1 die in de   
plaats woont en brengt den avond met    
zijn gastheer door1 waarbij zij samen   
toebereidselen maken voor de bestijging 
van den ,soufrire op den volgenden dag4 
,daar ik de volharding en het           
uithoudingsvermogen van den echten      
,alpenbeklimmer mis en noch den moed1   
noch den wensch heb1 mij te wagen aan   
een zoo gevaarlijke expeditie1 zal ik   
slechts tot een zeker punt met hen      
meegaan4 ,ik ben bij 't eerste aanbreken
 van den dageraad al bij den steiger1   
waar het bootje ons wacht4  ,weer een   
lavakust met veel bazalt2 iets verder   
doen zich plateaux voor1 vol asch1      
waarop de resten van een paar fabrieken 

zijn te zien1 verwoest bij de           
uitbarsting van #g ,mei4 ,de roeiers    
zetten ons af in een bocht1 en wij      
beklimmen een wand1 uit min of meer vast
 geworden asch bestaande1 en waarin wij 
treden uithouwen met onze houweelen1    
steunend op onze stokken4 ,de top van   
den vulkaan is in dampen verscholen1 en 
de hellingen zijn verlengd in een dikke 
laag asch1 die buitendien de geheele    
vlakte overdekt4  ,de asch is over 't   
algemeen van een grijze kleur1 hier en  
daar vrij donker van tint en is         
afkomstig van de laatste uitbarstingen4 
,die van #g ,mei had juist de           
parelgrijze kleur der asch van den      
,mont-,pel1 ook bij latere uitbarstingen
 steeds die tint vertoonend1 en voelt   
bij aanraking verrassend zacht aan1 zoo 
iets als poudre de riz4 ,veel asch van  
den ,soufrire uit de maanden ,juni1     
,september en ,october is korrelig2 ik  
heb er in de buurt van ,georgetown wel  
opgeraapt1 die den indruk maakte van    
jachthagel4 ,sedert ik in ,europa ben   

teruggekeerd1 is er nog op              
,sint-,vincent een vrij hevige          
uitbarsting geweest1 namelijk den       
#bbsten ,maart4 ,de gouverneur heeft mij
 een staaltje gestuurd van de toen in de
 stad ,kingstown zelve gevallen asch2   
die was heel fijn1 bijna zwart en       
vertoonde een lichten metaalglans4  ,ik 
ben n en al verbazing over de woestijn1 
die zich naar alle kanten uitstrekt1 en 
een paar uur lang loop ik in            
verschillende richtingen1 voorzichtig om
 de spleten1 die de grond vertoont4 ,de 
hevige regens van zomer en herfst hebben
 de enorme laag asch gescheurd en       
gespleten en in die massa1 die daar zich
 uitbreidt1 zoo ver het oog reikt1      
hebben ze op sommige plaatsen echte     
kloven doen ontstaan4 ,mijn metgezellen 
zijn al lang weggegaan met een zak op   
den schouder en den met ijzer beslagen  
stok in de hand4 ,ik bereik weer het    
strand1 en mijn roeiers krijgen1 nadat  
ze mij naar ,chteau-,belair hebben      
teruggebracht1 de opdracht1 naar de baai

 terug te keeren en de terugkomst van de
 bergbestijgers af te wachten4          
,chteau-,belair1 dat gespaard was bij de
 uitbarsting van #g ,mei1 daar die haar 
uitwerking had doen gevoelen drie       
kilometer meer naar het ,noorden1 is    
minder gelukkig geweest een veertien    
dagen later4 ,een regen van gloeiende   
brokken en steenen heeft alle daken     
vernield1 maar ze waren bij mijn bezoek 
al voor het meerendeel vernieuwd4 ,er   
zijn geen dooden gevallen1 wel werden   
velen gewond4 ,het verwoeste deel van   
,sint-,vincent wordt begrensd door een  
lijn1 die bijna recht van 't ,westen    
naar het ,oosten loopt4 ,het geheele    
noordelijke deel1 dat ik op #de procent 
van 't eiland schat1 is totaal verwoest2
 het zuidelijk gedeelte1 dat dan #ee    
procent zou zijn1 is ongedeerd gebleven4
 ,de verwoeste oppervlakte wordt op #dh 
vierkante mijlen geschat door professor 
,hovey1 terwijl hij haar op ,martinique 
op #cf rekent4 ,de engelsche mijl is    
#afji ,m4  ,deze schatting ten opzichte 

van ,martinique leidt mij tot de        
opmerking1 dat men zich gewoonlijk een  
zeer overdreven denkbeeld vormt van de  
afmeting der verwoeste streek4 ,dat stuk
 is voor de totale oppervlakte van      
,martinique1 wat ,bretagne en een deel  
van ,normandi voor heel ,frankrijk      
zouden zijn4  ,toen ik tegen            
zonsondergang eens naar den horizon     
keek1 zag ik bij de bocht van een rots  
de boot1 die de beide moedige           
onderzoekers thuis bracht4 ,terwijl de  
heer ,sapper zijn zak met vulkanische   
materie1 op den tocht verzameld en die  
minstens #be ,k4,g4 weegt1 neerzet1     
vertelt hij mij bijzonderheden van de   
gevaarlijke bergbestijging4 ,de krater1 
dien hij met zijn metgezel bijna geheel 
is rondgetrokken1 heeft zich nog al     
genadig getoond in dien zin1 dat een    
luchtstroom1 die de nevels verjoeg1 de  
kanten heeft blootgelegd4 ,de           
uitbarsting heeft inderdaad plaats gehad
 uit den oudsten krater1 den grooten4   
,de monding is ongeveer #e ,k4,m4 in    

omtrek en #aej ,m4 diep2 vroeger zag men
 in de diepte een melkkleurig meer4     
,hoewel de uitbarstingen van ,mei het   
hebben geledigd1 heeft zich sedert dien 
tijd een ander meer gevormd1 dat naar   
schatting #fjj of #fcj ,m4 boven het    
niveau der zee moet zijn gelegen4 ,de   
kleur van het water is zwartachtig door 
de massa asch1 die erin uitgestort is4  
,op eenigen afstand van den grooten     
krater is er een kleinere2 die werkte in
 #ahab bij de uitbarsting van den       
,soufrire1 de laatste eruptie vr de     
groote ramp van #aijb4  ,de heer ,sapper
 had de aanwezigheid geconstateerd van  
verscheiden fumarolen in den omtrek van 
den krater1 en hij had zich op n plek   
omringd gezien door uit den grond       
opstijgende verstikkende dampen4        
,datzelfde was waargenomen door de      
geleerde ,amerikanen1 de professoren    
,hovey en ,heilprin1 die beiden bij     
herhaling den vulkaan hebben bestegen   
tijdens hun verblijf op het eiland1 in  
,mei en ,juni4  ,wat de hoeveelheid asch

 betreft1 op 't eiland ,sint-,vincent   
gevallen1 die is veel grooter dan de    
massa1 die het noorden van ,martinique  
heeft bedekt4 ,ik zal er later iets van 
zeggen bij het bezoek aan de omstreken  
van ,chteau-,belair4 ,een engelsch      
schip1 dat zich #bge mijlen ver naar het
 ,zuiden bevond1 acht uur na de         
uitbarsting van #g ,mei1 heeft op het   
dek een halven centimeter hoogte        
opgevangen1 en een amerikaansch         
zeilschip bijna n centimeter1 toen het  
den dag na de uitbarsting van #f ,juni  
zich #ajb mijlen ten westen van         
,martinique bevond4 ,drie uren lang voer
 dat schip door een wolk van stof4 ,de  
heer ,hovey1 die denzelfden dag te      
,georgetown was1 heeft die wolk gezien  
en schat haar hoogte op meer dan #bjjj  
,m4 boven de zee4 ,schokken1 door de    
uitbarsting veroorzaakt1 zijn           
waargenomen tot ,sint-,kitts en         
,trinidad4  ,de gouverneur1 dien ik     
later het genoegen heb gehad op 't      
eiland ,grenada te ontmoeten1 heeft mij 

verteld1 dat hij op #g ,mei aan zijn    
schrijftafel zat1 toen de eerste        
uitbarsting van den ,soufrire weerklonk4
 ,hij meende1 dat het een oorlogsschip  
was1 dat onverwachts aankwam en 't      
gewone kanonschot loste4 ,maar toen de  
donderslagen aanhielden1 vroeg hij den  
persoon1 die bij hem zat te werken1 eens
 te gaan informeeren1 of er een heel    
eskader was gekomen6 ,de geleerden zijn 
het er nog niet over eens1 hoe hoog de  
asch in de lucht is geslingerd1 en de   
beweringen van de enkele waarnemers1 die
 op beide eilanden de formidabele       
uitslingering van die stoffen hebben    
gezien1 zijn niet afkomstig van in      
voldoende mate betrouwbare personen1 om 
de juiste kromme te kunnen aangeven4    
,maar vast staat1 dat die asch tot      
ontzagwekkende hoogte is opgedreven1 en 
dat zij boven de grens1 waar de         
passaatwinden merkbaar zijn1 gedreven is
 geworden in een geheel                 
tegenovergestelde richting4 ,als de asch
 slechts tot matige hoogte was          

opgevoerd1 zouden de winden1 die in het 
gebied der ,antillen heerschen1 haar    
naar het ,westen hebben gestuurd1       
terwijl juist het ten oosten gelegen    
,barbados er het diepst onder bedolven  
is geworden4  ,een geneesheer op dat    
eiland1 verbaasd over de hoeveelheid    
asch1 die op zijn grond viel1 breidde   
een beddelaken uit over een grasveld1 in
 zijn tuin4 ,twee dagen later kon hij1  
na de grijze massa1 die op het laken    
lag1 te hebben verzameld en gewogen1    
gemakkelijk uitrekenen1 hoeveel asch in 
datzelfde tijdsverloop op het geheele   
eiland moest zijn gevallen4 ,hij kwam   
tot de slotsom1 dat het twee millioen   
ton geweest moet zijn4 ,sint-,lucia1 ten
 noordoosten van ,sint-,vincent gelegen1
 heeft asch opgevangen zoowel van den   
,soufrire als van den ,mont-,pel1 en bij
 de hevige ,soufrire-uitbarsting van #c 
,september bleef de helft van           
,martinique nog den geheelen morgen van 
den volgenden dag in een halve          
duisternis gehuld door de onmetelijke   

stofwolk1 die van ,sint-,vincent erheen 
overwoei4  ,ik heb een aanbevelend      
schrijven voor een planter1 tijdelijk   
gevestigd dichtbij ,chteau-,belair1     
wiens bezitting voor een deel verwoest  
is geworden bij de ramp van #g ,mei4    
,die vriendelijke eigenaar1 de heer     
,macdonald1 dezelfde die den heer ,hovey
 vergezelde bij diens eerste bestijging 
van den ,soufrire1 is zoo goed met mij  
een rit te paard te doen ten noorden van
 het dorp4 ,wij brengen een bezoek aan  
de plaatsen1 waar vroeger de dorpen     
,richmond en ,waliboe hebben gelegen aan
 rivieren van denzelfden naam4 ,er is   
geen spoor meer over1 noch van de       
rivieren1 noch van de dorpen2 alles is  
begraven geworden onder diepe aschlagen1
 nadat het vuur de huizen had verteerd  
in een even heftige en plotselinge      
ontbranding als bij ,saint-,pierre zich 
had voorgedaan4 ,toch hebben in deze    
streken de bewoners zich bijtijds kunnen
 redden met uitzondering van een klein  
aantal ongelukkigen1 die bij de ramp het

 leven hebben gelaten4  ,in de beide    
dorpen zie ik de overblijfselen van     
suikerfabrieken1 waarvan alleen een paar
 brokken muur nog staan en waarbij het  
verbogen en geroeste ijzerwerk omhoog   
steekt uit den chaos4 ,onmiddellijk bij 
de fabriek te ,richmond ziet men de     
runen van de woning des eigenaars4 ,wij 
hebben op sommige plaatsen ware duinen  
te beklimmen2 de asch ligt enorm hoog   
opgestapeld4 ,de heer ,macdonald wijst  
mij een berg asch van wel twaalf meter  
hoog4 ,de meeste der hoopen staan als   
heuveltjes op een vroeger geheel vlak   
terrein2 verderop zie ik heele          
aschvelden met bobbels en hoogten en ook
 met breede1 diepe spleten1 veroorzaakt 
door de stortregens van de laatste      
maanden van het jaar4 ,ze zijn elders   
weer door de regens1 waar een felle     
zonneschijn op volgde1 veranderd in een 
harde1 weerstandbiedende substantie4    
,mijn geleider deelt mij veel           
bijzonderheden mee over de reeks        
verschijnselen1 die de laatste maanden  

zich op 't eiland hebben voorgedaan4    
,hij is er steeds gebleven en heeft     
sedert de eerste uitbarsting in ,mei het
 eiland in verschillende richtingen     
doorkruist4 ,het geheele noordelijke    
gedeelte is verwoest en is nu te        
vergelijken bij een onmetelijk          
braakliggend terrein4 ,daar woonden nog 
afstammelingen van den ouden volksstam  
der ,caraben1 waarvan ook eenige weinige
 vertegenwoordigers op ,sint-,lucia en  
,dominica wonen4 ,op den #g;den ,mei en 
volgende dagen heeft de regen van asch  
en kokend water eigenlijk onafgebroken  
voortgeduurd4 ,het water van de zee was 
zoo warm in de buurt van ,sint-,vincent1
 dat een schipper1 die zich op twee     
mijlen afstands van de noordkust bevond1
 zich de hand bijna brandde1 toen hij de
 temperatuur van het water eens wilde   
onderzoeken4 ,tallooze doode visschen   
lagen in mijlenlange rijen aan de       
oppervlakte4 ,zij moeten evenals op     
,martinique door onderzeesche           
uitbarstingen gedood zijn4  ,de stoffen1

 die in ,september uit den vulkaan zijn 
gekomen1 waren van uiteenloopenden aard4
 ,behalve lapilli1 de slakken1 die er   
als steentjes uitzien1 waren het asch en
 steenen en conglomeraten1 terwijl men  
uit den hoofdkrater een breeden stroom  
van een geelachtige stof heeft zien     
komen1 hoofdzakelijk uit zwavel         
bestaande4 ,die vloeibare massa ging in 
breede1 zigzaglijnen bij den berg neer  
en liep in zee1 waar zij ten gevolge    
harer hooge temperatuur een dof gesis   
veroorzaakte en wolken damp deed        
opstijgen4 ,de zee was over een         
onmetelijke oppervlakte geel en geleek  
's nachts op een stroom van zilver4     
,volgens een reiziger1 dien ik op       
,sint-,lucia ontmoette en die zich aan  
boord bevond van een engelsche          
paketboot1 was de aanblik van die       
vloeibare massa's1 die langs de zijden  
van den vulkaan zich voortbewogen1      
allermerkwaardigst4 ,de maan en de      
sterren wierpen er een zilveren         
schijnsel over2 het leek1 of men in     

,zwitserland was1 waar 's avonds de     
watervallen worden verlicht met         
,bengaalsch vuur4 ,eerst hield men die  
brandende massa voor lavastroomen1 en   
eerst later heeft men ingezien1 dat bij 
geen der uitbarstingen van het vorige   
jaar lava zich heeft vrijgemaakt1 noch  
uit den ,soufrire1 noch uit den         
,mont-,pel4  ,de ontploffingen1 waarmee 
de uitbarstingen van de maand ,september
 vergezeld gingen1 zijn zoo hevig       
geweest1 dat te ,kingstown de bewoners  
doodelijk ontsteld waren1 terwijl de    
electrische ontlading1 die in de        
dampwolken plaats had1 sterker was dan  
den #g;den en den #ah;den ,mei4  ,hoewel
 de geheele streek1 die ik bereis1 zich 
voordoet als een vlakte1 waar alle      
plantengroei verdwenen is1 waar de      
boomen weggemaaid en weggeveegd zijn als
 door den onmeedoogendsten van alle     
cyclonen1 ontdek ik iets vreemds1 dat ik
 ook in de omstreken van ,saint-,pierre 
heb opgemerkt4 ,niet ver van            
,chteau-,belair hebben enkele boomen op 

ne zijde de takken afgestaan tot op den 
stam1 terwijl aan den anderen kant de   
takken nog groene bladeren dragen1 't   
leven aan den eenen1 de dood aan den    
anderen kant4  ,wat mij ten zeerste     
heeft verwonderd1 is dat de engelsche   
regeering tot nu toe nog niet het       
besluit genomen heeft1 op 't eiland     
,sint-,vincent een observatiepost te    
vestigen4 ,het verband1 waarin de beide 
vulkanen tot elkander staan1 is nu wel  
boven allen twijfel verheven1 en de     
waarnemingen1 op ,martinique en         
,sint-,vincent te doen1 zouden elkander 
aanvullen1 terwijl men wederkeerig elkar
 zou kunnen waarschuwen4 ,onlangs vernam
 ik1 dat de heer ,lacroix zich          
uitgesproken heeft ten gunste der       
vestiging van een post op ,guadeloupe1  
waar men in de laatste tijden allerlei  
seismische verschijnselen heeft         
opgemerkt4  ,nu de samenhang tusschen de
 talrijke aardbevingen1 die in #aijb een
 groot deel van het amerikaansche       
vasteland geteisterd hebben1 en de      

uitbarstingen van ,mont-,pel en         
,soufrire tegenwoordig onbetwistbaar    
zijn1 en nu zooveel seismische          
verschijnselen tusschen ,april en       
,september zijn waargenomen in streken1 
zeer ver verwijderd van de plek1 die ons
 nu bezighoudt1 zoodat nog eens te meer 
bewezen is1 dat er een nauwe betrekking 
bestaat tusschen uitingen1 op duizenden 
kilometers afstands van elkander aan den
 dag getreden1 nu is het vr alles       
noodig1 zooveel mogelijk op de          
waarschuwingen te letten1 gegeven op die
 reeks van dichtbij elkar gelegen       
eilandjes1 die als de kralen van een    
rozenkrans begint bij ,grenada en       
eindigt aan de noordpunt van de         
,eilanden onder den ,wind4              
,sint-,lucia1 juist tusschen            
,sint-,vincent en ,martinique gelegen1  
is verleden jaar gespaard gebleven1     
hoewel de oude krater op het eiland     
enkele teekenen van werkzaamheid gegeven
 heeft1 en op ,dominica is de bevolking 
herhaaldelijk opgeschrikt door meer of  

minder onrustbarende verschijnselen4    
,het schijnt dus zeker verstandig1 dat  
men op zijn hoede zij1 en dat men door  
alle middelen1 waarover de wetenschap   
beschikt1 nagaat1 wat er daar voorbereid
 wordt in 't inwendige dier vulkanische 
gebieden1 zoodat men1 binnen de grenzen 
van het mogelijke1 zal kunnen           
waarschuwen voor het gevaar1 dat de     
bewoners dreigt4  ,evenals op           
,martinique heeft men op ,sint-,vincent 
toevluchten voor de door de ramp        
getroffenen ingericht in den vorm van   
kleine dorpen4 ,ik heb er drie gezien1  
terwijl ik langs de kust ging tusschen  
,kingstown en ,chteau-,belair1 met      
ongeveer een honderdtal hutten4 ,ze zijn
 ingericht1 zoo zei men mij1 naar de    
plannen1 door den heer ,lemaire         
ontworpen4 ,in een dier toevluchten     
hebben de verongelukten van ,richmond   
een schuilplaats gevonden4 ,de          
liefdadigheid heeft1 zoowel voor        
,sint-,vincent als voor ,martinique1    
over de geheele wereld gesproken4 ,ik   

heb geen bijzonderheden gehoord over de 
wijze1 waarop de uitdeeling der         
verleende hulp op het britsche eiland is
 geschied4  ,voor zoover ik weet1 heeft 
de fransche regeering zich niet gehaast1
 een in de ,kamer voldoende som te doen 
aannemen1 om de ongelukkigen van haar   
kolonie te hulp te komen1 terwijl       
,engeland zich ernstig heeft            
beziggehouden met diegenen1 die         
plotseling hun eigendommen vernield     
hebben gezien en die hun broodwinning   
hebben verloren4 ,de eigenaar van een   
der suikerfabrieken1 waarvan ik de      
puinhoopen heb gezien1 heeft een        
ondersteuning van #fjj pond sterling    
genoten en buitendien #agj ,h4,a4 grond 
zich zien toegewezen4 ,daarbij heeft men
 hem de niet geheel verwoeste fabriek   
afgestaan van een anderen planter die   
bij de ramp is omgekomen1 terwijl aan de
 kinderen van den overledene een som is 
uitgekeerd1 gelijk aan de waarde van de 
onderneming en de terreinen4 ,de        
engelsche regeering is gewoon1 zich met 

de kolonin en de kolonisten te bemoeien2
 ik behoef er slechts aan te herinneren1
 dat bij den laatsten grooten cycloon op
 het eiland ,mauritius het terstond     
bijeengeroepen ,parlement de zending van
 n millioen pond sterling toestond4 ,in 
#ahia1 toen een dergelijke ramp         
,martinique teisterde1 leende de        
hoofdstad enkele millioenen1 in         
jaarlijksche termijnen af te doen1 zoo  
werd mij te ,fort de ,france verteld4   
,nadat ik dat deel van de streek gezien 
heb1 dat eenigszins toegankelijk is1    
besluit ik naar de hoofdstad terug te   
keeren4 ,weer langs de kust varend1 de  
rotsen onderzoekend1 de enorme1 op elkar
 gestapelde lagen lava en conglomeraten1
 waar mijn boot langs gaat1 kom ik tot  
het besluit1 dat de schok van #aijb1 hoe
 verschrikkelijk hij ook geweest zij1   
niet te vergelijken is bij de geweldige 
omwentelingen1 waarvan deze grond het   
tooneel is geweest in achter ons        
liggende tijden4 ,op ,martinique heeft  
hetzelfde mij getroffen1 als ik het oog 

liet gaan over de talrijke bergen1      
gegroepeerd rondom de oude haarden van  
vulkanische werkzaamheid1 waar het      
eiland zijn ontstaan aan te danken      
heeft4 ,guadeloupe1 ,dominica1          
,sint-,lucia1 ,grenada verkeeren in     
hetzelfde geval2 maar deze archipel is  
nog slechts sinds een viertal eeuwen    
bekend1 zoodat de geschiedenis zwijgt   
over de titanische krachten1 die vroeger
 er den grond hebben omgewoeld4  ,de    
,soufrire wil mij ten afscheidsgroet nog
 een bewijs geven van zijn werkzaamheid1
 die nog niet tot rust is gekomen2 op   
het oogenblik1 dat de berg uit mijn     
oogen zal verdwijnen1 zie ik een dichte 
wolk uit den krater opstijgen1 in dikke 
dampkrullen zich oplossen en zoo langs  
de zijden van den vulkaan afglijden4 ,de
 ,engelschen hebben aan die wolken den  
naam van cauliflower1 bloemkoolen1      
gegeven1 en die vergelijking is tamelijk
 goed gekozen1 als men let op den vorm1 
dien ze hebben bij 't verlaten van den  
krater4  ,georgetown1 gelegen op de     

oostkust1 dat is de windzijde1 is       
moeilijk van uit zee te bereiken4 ,de   
golven komen gewoonlijk onstuimig af op 
de rotsen1 die een gordel vormen rondom 
dit gedeelte van het eiland en maken een
 landing buitengewoon moeilijk4 ,langs  
een vrij goeden weg van een twintigtal  
kilometers is de stad beter te bereiken4
 ,de heer ,cameron is zoo welwillend    
geweest1 voor mij te zorgen en het      
rijtuig1 waarvan ik gebruik maak1 zal te
 mijner beschikking blijven al den tijd1
 dien ik aan de tourne besteed4 ,een    
ambtenaar uit ,kingstown1 die reeds     
meermalen de verwoeste streek heeft     
bezocht en die bijna het slachtoffer van
 een uitbarsting was geworden bij een   
tocht in de omstreken van               
,chteau-,belair1 besluit mij te         
vergezellen4 ,zijn gezelschap is mij des
 te nuttiger en aangenamer1 daar hij mij
 veel inlichtingen kan geven en de      
streek1 die wij gaan bereizen1 ter dege 
kent4  ,dit eilandje ,sint-,vincent is  
wezenlijk bekoorlijk4 ,al dadelijk treft

 mij dat bij het verlaten van de stad1  
als wij een weg volgen1 die in een      
zigzaglijn de heuvels bestijgt1 waar    
liefelijke bloemen met veelkleurige     
tinten de laagten sieren4 ,het verbaast 
mij zeer1 de runen van een fabriek te   
zien op korten afstand van de hoofdstad1
 lang vr wij de grens der verwoesting   
hebben bereikt2 maar ik hoor1 dat deze  
vernieling te wijten is aan een gansch  
andere ramp1 waardoor het eiland vier   
jaren geleden werd getroffen4 't ,is1   
dat die arme ,antillen niet alleen het  
vuur der vulkanen als een zwaard van    
,damocles boven hun hoofd hebben hangen1
 maar dat bij tusschenpoozen vreeselijke
 orkanen hen treffen en er verwoesting  
aanbrengen4 ,de fabriek in quaestie is  
vernield door een hevigen cycloon1 die  
in #ahih over een groot deel van het    
eiland is getrokken en die aan #fjj     
menschen het leven heeft gekost1 een    
groot aantal huizen heeft verpletterd en
 zestien kerken heeft vernield van de   
achttien1 die in de kolonie waren2      

stukken koraal van de banken uit de     
diepte der zee werden losgerukt en op   
het strand geworpen4  ,ook ,martinique  
is1 meer zelfs nog dan ,sint-,vincent1  
geteisterd door meedoogenlooze cyclonen4
 ,ik reisde er eenige maanden na dien   
van #ahia1 den laatsten1 die het land   
trof4 ,er werden toen #cjj personen     
gedood1 en de schade1 door den storm    
aangericht1 schatte men op bij de #ajj  
millioenen francs4 ,fort de ,france en  
,saint-,pierre geleken op steden1       
verwoest door een bombardement4 ,de     
hevigste orkaan1 waarvan men op de      
,antillen de herinnering heeft bewaard1 
was die van het jaar #aghj4 ,er waren er
 zelfs twee in dat jaar met zes weken   
tusschenruimte4 ,ook toen werd          
,martinique het ergst bezocht1 hoewel   
,guadeloupe1 ,sint-,lucia en            
,sint-,vincent ook voor een deel werden 
verwoest4 ,alleen op ,martinique        
stierven #ijjj menschen1 waarvan #ajjj  
te ,saint-,pierre1 waar geen huis       
overeind bleef staan4 ,de zee was door  

een hevigen springvloed tot acht meter  
gestegen en veegde met n slag een       
honderdvijftigtal woningen weg4 ,te     
,fort de ,france werden de kathedraal1  
zeven andere kerken en honderd-veertig  
huizen met den grond gelijkgemaakt2 meer
 dan #ejjj zieken werden begraven onder 
de puinhoopen van het hospitaal4  ,en   
daar begint de asch zich weer te        
vertoonen1 als wij ,sans-,souci naderen2
 zij wordt al hooger1 naar gelang wij   
dichter bij ,georgetown komen4 ,er is   
daar evenmin een htel als te            
,chteau-,belair2 maar wel een resthouse1
 waar ik het tamelijk goed zou hebben   
gehad1 als mijn reisgezel1 bevriend met 
een inwoner van ,kingstown1 niet        
gevraagd had1 of wij de villa mochten   
betrekken1 die deze heer aan zee hier   
bezit4 ,de bedienden zijn gewaarschuwd2 
wij installeeren ons in een weelderig   
ingerichte woning en pakken de          
meegenomen mand met voorraad uit4  ,het 
bleek echter1 dat al wat mij te zien    
gegeven werd in de omstreken van        

,georgetown1 bij de uitstapjes1 die wij 
daar hebben gedaan1 oude kost moest     
worden genoemd1 asch en altijd weer     
asch1 nu eens gelijk aan die1 welke mijn
 voet in den laatsten tijd betreden     
heeft1 dan korreliger en op jachthagel  
gelijkend4 ,dezelfde doodsche1          
uitgestorven vlakten1 waar een enkele   
boom1 van takken beroofd1 uit oprijst   
als een spook2 dezelfde runen in de     
troostelooze eenzaamheid4 ,en toch zal  
de kracht van den tropischen            
plantengroei1 daar ben ik zeker van1    
zich weldra openbaren2 reeds begint hier
 en daar de stronk van een banaan1 die  
door den storm is omgeworpen1 uit te    
botten2 de asch1 waarop de regens hebben
 ingewerkt1 en die in deze vulkanische  
landen uit de tropenwereld een          
onvergelijkelijk goede humuslaag vormt1 
wordt reeds zoo zoetjesaan op vele      
plaatsen getooid met kleine spruitjes1  
mossen en lage houtige plantjes1 en in  
een niet veraf zijnde toekomst zullen   
deze sombere1 zwarte en grijze plateaux1

 waar de dood schijnt te heerschen1     
opnieuw bedekt zijn met een kleed van   
groen1 een nieuwen plantengroei4        
,groeit niet op ,bourbon de vanille1 op 
,mauritius het suikerriet1 op ,java de  
koffie krachtig en gezond op lava en op 
slakken1 in vervlogen eeuwen door       
vulkanen uitgeworpen8 ,laat ons dus niet
 wanhopen aan de toekomst van deze      
ongelukkige landen1 die nu wreed        
geteisterd werden1 als maar de          
onderaardsche vuren lang in rust willen 
blijven en eindelijk eens voldaan zich  
willen toonen met de ellende1 die zij   
reeds hebben aangericht onder weerlooze 
menschenkinderen4  ,terwijl ik te       
,georgetown verblijf1 heb ik gelegenheid
 eenige slachtoffers te ontmoeten van de
 uitbarstingen in ,mei4 ,ze zijn        
afschuwelijk gebrand geweest2 maar1     
opgenomen in het dorpshospitaal1 hebben 
ze van hun wonden kunnen herstellen door
 de goede zorgen1 waarmee men hen       
omringde4 ,eerst waren hun wanstaltige  
gezichten vreeselijk geweest om te zien1

 zelfs de verplegers in het hospitaal   
deinsden van schrik achteruit1 toen zij 
dat zagen4  ,de wonden zijn in de meeste
 gevallen veroorzaakt door een fijn1    
gloeiend heet grint1 dat1 opgeworpen in 
de lucht met ondenkbare snelheid1 in het
 gelaat drong en onder de opperhuid     
vastraakte4  ,een oude negerin          
verzekerde mij1 dat op #g ,mei veel     
personen op #f en #h ,k4,m4 afstands van
 den krater door groote steenen         
verpletterd waren geworden4 ,een dier   
steenen gevaarten zou zelfs tien        
menschen hebben gedood1 die in een hut  
een toevlucht hadden gezocht4 ,diezelfde
 vrouw daarentegen had een terrein      
bezocht1 dat bij de eerste uitbarsting  
niet getroffen was geworden1 maar dat in
 de catastrophe van den #ah;den onder   
gloeiend zand bedolven was1 zonder dat  
zij de minste sporen van steenen heeft  
kunnen ontdekken4 ,zij schatte de hoogte
 van de aschlaag in die buurt op        
ongeveer een meter2 de arrowroot was    
totaal bedorven1 want de planten waren  

tot op den wortel verschroeid4  ,twee   
zeer kalme dagen slijt ik nog in 't     
gouvernementshuis vr de paketboot1 die  
mij naar ,grenada en ,trinidad terug    
moet brengen1 verschijnt4 ,ik heb ze wel
 verdiend na zooveel vermoeiende        
tochten4 ,het paleis grenst aan den     
,botanischen tuin van ,kingstown1 die   
terecht bekend is als een der mooiste   
van de ,antillen4 ,ik wandel er veel in 
de schaduw van de heerlijke tropische   
plantenwereld en bewonder boven alles de
 prachtige collectie waaierpalmen4  ,op 
,sint-,vincent was ik in de gelegenheid 
kennis te maken met een ,engelschman1   
die sinds drie maanden de kleine        
eilanden van de groep der ,antillen     
bereisde met het oog op eene propaganda1
 waarvoor ik veel belangstelling gevoel 
en die men zich in ,frankrijk misschien 
ten voorbeeld stellen kon4 ,enkele weken
 daarna ging ik op mijn terugreis naar  
,europa met hem op dezelfde boot1       
waardoor ik onderweg allerlei           
inlichtingen kon erlangen over de door  

hem gemaakte campagne4  ,daar ,engeland 
bezorgd is over de geringe ontwikkeling1
 men mag eigenlijk wel zeggen1 over het 
verval van de meeste der kleine eilanden
 in ,middel-,amerika1 zou het hun graag 
wat steun verleenen en de bevolking     
willen opwekken tot den verbouw van     
producten1 voornamelijk vruchten1 die in
 het moederland te gebruiken zijn en    
waarvan de consumptie zoowel in ,europa 
als in ,amerika van jaar tot jaar       
toeneemt4  ,de heer ,s41 de reiziger1   
van wien ik spreek1 was met een opdracht
 van zijn regeering gegaan naar         
,dominica1 ,sint-,lucia1 ,grenada1      
,sint-,vincent1 ,antigua en             
,sint-,kitts1 en na een bespreking met  
de verschillende gouverneurs had hij er 
lezingen gehouden en aankondigingen     
gezet in plaatselijke bladen over de    
voordeelen1 die de kleinere eilanden    
zouden kunnen trekken uit een geregelde 
en verstandige aankweeking van de       
verschillende vruchten1 die geregeld    
aftrek konden vinden in ,engeland4 ,daar

 de medewerking van de londensche       
stoombootmaatschappijen verkregen was1  
zoowel in zake verlaging van de         
vrachten1 als wat betreft de inrichting 
van verkoelingsapparaten aan boord1 hing
 het slechts van de bewoners af1 zich   
een degelijke bron van inkomsten te     
openen en terzelfdertijd mee bij te     
dragen tot de verheffing van hun land1  
dat zeer beslist achteruitgaande is1    
sedert de aanplanting van suikerriet om 
voldoend bekende redenen niet meer      
dezelfde voordeelen oplevert als        
vroeger4  ,het voornaamste artikel1     
waarop de heer ,s4 de aandacht vestigt1 
is de banaan1 die zeer gemakkelijk      
vervoerbaar is1 als men ten minste een  
voorbeeld wil nemen aan ,jamaica1 de    
,kanarische eilanden en andere streken  
en de vrucht niet gaat inschepen1 dan   
wanneer zij dien graad van rijpheid     
heeft verkregen1 waarvan de ervaring    
leert1 dat hij geischt moet worden4     
,maar buiten deze uitstekende en meer en
 meer op den juisten prijs gestelde     

vrucht1 heeft men dan nog de oranje1 de 
ananas en zelfs de manga1 waarvan men   
nog niet lang geleden het vervoer voor  
onmogelijk hield en die tegenwoordig in 
zeer goeden staat in ,europa wordt      
aangevoerd4  ,het voorbeeld1 dat        
,jamaica heeft gegeven1 is treffend4    
,als zooveel andere kolonin ging het    
eiland sinds verscheidene jaren sterk   
achteruit4 ,de energie der planters1    
samen met den krachtigen steun van den  
vorigen gouverneur1 hebben deze kolonie 
geheel doen opleven4 ,men heeft zoo goed
 als geheel afstand gedaan van het      
planten van suikerriet en is begonnen1  
op groote schaal bananen te planten4 ,de
 ,vereenigde ,staten zijn eerst de      
voornaamste afnemers geweest2 daarna is 
,europa gevolgd1 en op dit oogenblik    
beloopt de jaarlijksche uitvoer         
drie-en-een half millioen trossen       
bananen4 ,ik noem slechts pro memorie   
den uitvoer van honderd millioen        
oranjeappelen per jaar en van een       
kolossaal aantal ananassen4  ,ik was    

verbaasd1 toen ik in ,maart jl4 ,jamaica
 bezocht1 waar ik in twintig jaren niet 
was geweest1 alles zoo veranderd te     
vinden4 ,de kolonie van toen            
vergelijkend met het bloeiende land van 
heden1 vond ik in de hoofdstad1 in      
plaats van de bescheiden herberg1 waar  
ik was afgestapt indertijd1 twee groote 
hotels1 geheel europeesch ingericht1    
verscheiden tramlijnen1 een aanzienlijke
 drukte en in n woord een stad1 zesmaal 
grooter dan de plaats1 die in mijn      
herinnering leefde1 en jaarlijks        
stroomen van toeristen lokkend1 zoowel  
uit ,amerika als uit ,engeland4 ,iemand1
 die er lang had gewoond1 en wien ik    
mijn verbazing te kennen gaf over de    
groote veranderingen in die betrekkelijk
 korte periode1 antwoordde mij laconiek3
 ,dat komt alleen van het telen van     
bananen2 daar hebben wij dat alles aan  
te danken en ook aan onzen gouverneur1  
,sir ,henry ,blake1 die overal goede    
wegen heeft laten aanleggen4  ,een der  
meest gewaardeerde variteiten op de     

amerikaansche markten is de banaan van  
,martinique1 die bij uitstek geurig is1 
en toch is ,martinique juist het eenige 
eiland der ,antillen1 dat ze niet       
uitvoert4 ,ik beweer volstrekt niet1 dat
 ik iets nieuws vertel aan de           
autoriteiten1 die in deze zaak iets te  
zeggen hebben2 verschillende schrijvers 
hebben het reeds gehad over de quaestie1
 die ik hier heb aangeroerd en in enkele
 kolonin heeft het openbaar gezag de    
aandacht der planters op de cultuur van 
bananen gevestigd4 ,maar kan het        
overbodig zijn thans1 met het gezag van 
cijfers tot steun1 de resultaten aan te 
wijzen1 die ,jamaica heeft verkregen1 in
 dezen tijd juist1 nu het arme          
,martinique meer dan ooit behoefte eraan
 heeft1 zich te verheffen8 ,en is het   
geen tijd voor de opmerking1 dat de     
centra van cultuur1 daar op verstandige 
wijze in het leven geroepen door den    
gouverneur ,lemaire1 zich zeer goed     
zouden leenen voor proefnemingen1       
waarvan het groote belang een ieder in  

het oog moet springen8  ,wat men dan    
terzelfder tijd moet trachten te        
verkrijgen1 is de medewerking der goede 
stoombootmaatschappijen2 want het is    
noodig1 dat zij hun paketbooten voorzien
 van de noodige inrichtingen voor 't    
vervoer van vruchten van de ,antillen   
naar ,europa4       ,,aanteekening   #a 
,dit is de heer ,sapper1 wiens          
reisverhaal ,uit ,middel-,amerika wij   
voor eenige maanden1 blz4 #ccg vlgg4 van
 den vorigen jaargang1 gaven4