,een ,meisje-,student over ,een ,meisje-,studentje door ,annie ,sillevis ,rotterdam--#aijg--,w4 ,l4 ,j4 ,brusse ,typ4 ,van der ,want ,co4 33 ,amersfoort4 ,het is niet om het boek zelf dat ik over ,een meisje-studentje van ,annie ,salomons enkele dingen wensch te zeggen1 maar wel om den indruk1 dien het boek naar buiten maakt4 ,was het een minder belangrijk en belangwekkend milieu1 waarin het zich beweegt en ware dit minder duidelijk naar het leven geteekend1 dan zou het niet z zeer de moeite waard zijn1 de aandacht nogmaals op dit boek te vestigen4 ,maar het is nu eenmaal zoo1 dat alles wat vrouwelijke studenten betreft1 uitermate belangrijk wordt gevonden2 dat ieder die gelezen wil worden tegenwoordig1 een studeerende vrouw tot heldin van het verhaal maakt2--tot in de feuilletons zijn ze doorgedrongen--en hoe tuk zou men dan wel niet zijn op een boek midden uit die afgesloten academiewereld zelve voortgekomen1 en zooveel stof gevend aan nieuwsgierigen1 die in eens heel wat verder worden toegelaten dan tot nu toe het geval was4 ,nog z sporadisch is het verlangen tot meerdere openbaarmaking van ons meer intieme leven1 dat een enkele poging er toe met graagte tegemoet gegaan wordt2 dat zoo'n onschuldig romannetje heel wat opschudding teweeg brengt4 ,en werkelijk1 wanneer met ernst en toewijding een poging gedaan was om uit het rijke leven dat wij genieten in onze studiejaren--een leven zoo geheel verschillend van dat van andere vrouwen1 meestal zoo geheel uitgaand boven het milieu waar wij zelf uit voortkwamen2--wanneer met liefde getracht was uit dat leven van ons1 studeerende vrouwen1 iets te geven naar buiten met het doel anderer leven rijker te maken en mooier1 dan zou dat pogen met vreugde begroet mogen worden4 ,te veel toch leven de studeerende meisjes op zich zelf1 geven ze aanleiding om beschouwd te worden als een afgezonderde categorie1 en nauw aangesloten zouden ze moeten staan in de rij van allen die bewust willen meewerken tot de opheffing van den mensch4 ,maar als een geheel moesten ze daar staan1 niet als individuen1 in de eerste plaats nauw aangesloten onder elkaar1 van elkaar leerend1 elkaars inzicht ruimer makend1 smen levend in die jaren1 waarin vriendschap het eigen leven zoo verruimt1 ons zooveel zachter en wijzer maakt4 ,maar nog veel te weinig in aantal zijn de jaren1 dat de vrouwen zich afgewend hebben van den haar conventioneel toegewezen weg4 ,nog weinig vruchtbaar kan er over gedebatteerd worden of ze al of niet geschikt zijn voor het werk dat ze op zich namen2 en al blijkt de ongeschiktheid van de tegenwoordige vrouwen1 zal daaruit besloten mogen worden tot die van de toekomstige8 ,als er maar ernst is in het streven1 dan kan het falen van de enkelen geen verlies1 maar soms winst zijn voor de volgenden2 als er maar n vaste lijn gevolgd wordt en opgebouwd wordt in n richting4 ,en hierin nu juist ligt de teleurstelling1 die ,ans ,salomons ons gaf met het uitgeven van haar boek4 ,hier is niet het ernstig streven om van zich zelf of van anderen analyses te maken1 om meer te begrijpen of te doen begrijpen1--hier is eenvoudig een geven van enkele feiten1 zooals ieder oppervlakkig beschouwer ze om zich heen zien kan hier in onze omgeving2 zooals iemand praat over dingen die hij wel meegemaakt heeft1 maar waarvan hij het ware nooit begreep4 ,en eigenlijk gezegd1 kunnen we anders verwachten3 ,wij die al vele jaren van studie en omgang onder de vrouwelijke studenten gehad hebben1 herinneren wij ons nog onze opvattingen1 onze meeningen en oordeelvellingen uit ons eerste jaar8 ,en voor zoover we ons daar nog in terug kunnen denken1 weten we niet hoe we veranderd zijn1 milder in ons oordeel geworden1 ruimer in onze inzichten8 ,en wie is het hier die de buitenwereld vertellen zal van de vrouwelijke studenten8--een eerste-jaartje1 iemand die ook al vr ze aan de academie kwam van meisjes-studenten schreef1 eenvoudig weg alleen om verhaaltjes te schrijven1 en wellicht terwille van de aantrekkelijkheid studenten makend van schoolmeisjes3 want voor mr mogen we de daarin geteekende figuren niet nemen4 ,zijn het meisjes-studenten geweest die daar tot model dienden4444 het pleit niet voor haar4 ,weinig studenten bijv4 in de wiskundige faculteit zullen zich zelfs uit hun eerste jaar herinneren1 dat ze 's avonds sommen maakten met potlood en passen die den volgenden dag af moesten zijn8 ,maar toch geven ons die eerste novelletjes van ,ans ,salomons een eigenaardige kijk op haar boek4 ,weliswaar staat alles hier dichter bij ons2 de studentenwereld is reeler geworden1 maar over 't algemeen blijven de meisjes er uit bakvischjes1 met om zoo te zeggen geen begrip van ernstige studie--daar wordt zelfs bijna niet over gesproken--wel weer over 't inprenten van op te zeggen lesjes4 ,in haar visie op studie is blijkbaar niets veranderd door haar komen aan de hoogeschool2 ze wist het vroeger ook al1 of liever4444 ze weet er nu nog blijkbaar even weinig van als te voren4 ,drvoor juist moeten we het studentenleven meegemaakt hebben1 om al onze eigen opinietjes en opvattingen omvergegooid te zien1 om kennis te maken met de meeningen van honderd anderen1 uit allerlei kringen voortgekomen1 en onze eigen levensopvattingen daarin te zien verzinken eerst1 maar later weer boven te zien komen1 verrijkt met heel veel moois en ontdaan van heel wat kleingeestigheden en vooropgestelde meeningen4 ,maar hier is geen tijd geweest voor bezinken van het nieuwe1 op de oude opvattingen is doorgebouwd en sterk worden we in vele hoofdstukken herinnerd aan de schoolmeisjesverhaaltjes uit de eerste periode4 ,hier hebben we dus de omtrekken van de gedachtenwereld waarin het boek ontstaan is1 een gedachten wereld van een schoolmeisje1 nog niet ontgroeid uit haar vorige omgeving1 en zich af voelend--meenend niets meer te leeren te hebben van de ouderen die haar voorgingen en die zoo weinig interessant waren4 ,lang niet zoo interessant als de jongens--vandaar ook dat in het boek de jongens in heel wat meer hoofdstukken voorkomen dan de club--die als wijs en gewichtig-doenerij wordt op zij gezet1 maar toch pour l'acquit de conscience er wel weer eens bijgehaald wordt4 ,maar dan niet wijs en gewichtig1 maar integendeel vrij onnoozel1 en--aan den ,st4 ,nicolaasavond denkend--vrijwel als ,spielerei4 ,maar ik heb in het begin al gezegd1 dat het mij niet om het boek zelf te doen was2 ieder moet zelf weten in hoever hij z'n eigen gedachtenleven of phantasie openbaar wil maken4 ,maar het gaat hier om mr1 en dat is de indruk dien de buitenwereld van de wereld der meisjes-studenten krijgt4 ,het is nog zoo nieuw1 het trachten der vrouw naar zelfbewustzijn1 naar eigen vrijen weg van ontwikkeling1 en zeer zeker is er groote belangstelling he de eerste pogingen verloopen4 ,en z groot zijn altijd nog de moeilijkheden1 dat het best de moeite waard zou kunnen zijn te trachten een enkele op te heffen1 die door een onvoorzichtige opgeworpen werd4 ,ik wil niet zeggen dat ,annie ,salomons niet naar het leven geteekend heeft2 ik weet niet in hoever ik dat zou mogen doen2 maar wel weet ik1 dat dit boek niet opgevat mag worden als nu eens te vertellen hoe het leven der vrouwelijke studenten is4 ,en alle kans is er dat dit gebeurt1 waar nog zoo weinig werkelijk besef van ons streven is4 ,is het dan niet van het grootste belang dat het weinige wat gehoord wordt1 een zoo juist mogelijk beeld geeft en niet een kleine minderheid beschrijft1 die voor het geheel niet staan kan8 ,zal niet iedereen het boek van ,ans ,salomons ter hand nemen met het idee nu meer van de meisjes-studenten te zullen leeren kennen8 ,zal niet ieder na het lezen er van--niet beter wetend--de meisjes-studenten beoordeelen8 ,en ik moet zeggen3 ik twijfel sterk of het oordeel gunstig zal vallen4 ,prof4 ,blok in zijn jongste geschrift over vrouwelijke studenten neemt ook haar boek als uitgang--ja1 niet geheel--meer nog gaat hij uit van eigen aanschouwing--maar ziet een hoogleeraar ons leven niet van den buitenkant alleen8 en versterkt haar boek--van een van ons zelf1 en ds echt--niet al zijn opinies van meisjesachtigheid1 van onwetenschappelijkheid1 van dilettantisme8 ,had het niet juist moeten zijn1 dat hij hierin vond de bestrijding zijner argumenten8 ,al zegt hij zelf haar boek slechts als bijzaak te beschouwen1 daarboven eigen ondervinding te stellen1 overal treft men aanhalingen aan1 overal worden haar uitspraken genomen om te bewijzen de juistheid zijner inzichten4 ,en 't is immers te gek1 dat hier de uitspraken van een eerstejaars zullen genomen worden als juistheden1 dat een dergelijk oppervlakkig romannetje zal gelden als basis tot meerder begrijpen van het leven van vrouwelijke studenten4 ,ik geloof niet dat de schrijfster het als zoodanig beschouwde1 maar de buitenstaanden nemen het wel degelijk zoo op4 ,als ,prof4 ,blok spreekt over de lichamelijke en geestelijke minderwaardigheid1 over den weinigen echt-wetenschappelijken zin1 dan zal hij in ,ans ,salomons' boek wel termen vinden om dit war te maken1 maar niets wat hem tegenspreekt4 ,van studie is in het boek geen spoor--zou ik bijna zeggen--te vinden4 ,als veel naar het leven geteekend is1 als hier gegeven wordt de gedachtenkring1 waarin de jongere meisjes-literatoren zich bewogen1 dan kan ik me begrijpen dat ,prof4 ,blok--waar juist deze zijn collegianten vormden--zijn uitspraken over vrouwelijke studenten gegrond meent op eigen ervaring4 ,een meisje-studentje zal hem niet dieper doen zien in het leven der meisjesstudenten4 ,de uiterlijkheden die hij waarnam zijn zeker juist--zker is het begrijpelijk dat de getrokken conclusies getrokken werden1 maar er is zooveel mer nog te zeggen1 dan de schrijfster doet voorkomen--misschien of zelfs allicht1 geldt het niet voor allen--maar voor velen zeer zeker4 ,waar de druk1 waaronder de meeste meisjes studeeren1 zoo groot is1 is het werkelijk geen wonder dat velen bezweken1 d4w4z4 hun kracht overschatten2 ze hadden zelf hun weg te vinden1 meest zonder eenige leiding4 ,de beweging in deze richting onder de vrouwen is nog zoo jong1 is het wonder dat de eersten mannelijke kracht moesten hebben om vol te houden en baan te breken8 ,waarlijk1 de later komenden weten niet hoe dankbaar zij ze moesten zijn1 in stede van ze uit te lachen en te bespotten1 en zich er zoo op voor te laten staan dat ze vrouwelijke zachtheid behielden1--behouden konden1 zou ik zeggen1 dank zij de anderen die het ruwe werk durfden doen4 ,onder de tegenwoordig studeerenden zijn ze schaars meer te vinden1 de treurige wanschepsels van het feminisme4 ,voor de meerderheid der vrouwelijke studenten bestaat er geen feminisme meer dat door dik en dun gelijkheid wil prediken1 waar geen gelijkheid is4 ,zeker zijn de physieke vermogens van man en vrouw verschillend1 is het voor een man heel wat makkelijker regelmatig ingespannen arbeid te verrichten1 maar wel moeten hierbij niet vergeten worden de tegenwerkende factoren die voor de meisjes golden en ng voor een groot deel gelden4 ,wat valt er nu reeds te zeggen van een volgend geslacht1 waarbij jongens en meisjes gelijke physieke opvoeding zullen genieten1 wanneer meisjes gewend zijn aan regelmatig gymnastiseeren en gehard zullen worden4 ,en al blijven er verschillen bestaan1 het meisje zal heel wat beter toegerust aan de universiteit komen dan nu nog het geval is4 ,vraag daarbij eens hoeveel moeilijkheden een meisje van nu nog te overwinnen heeft1 eer ze mag studeeren--misschien is dit de laatste jaren--nu het gewoner is1 reeds afgenomen4 ,terwijl een jongen aangezet wordt tot studie1 voor zijn werk alles moet wijken1 moet een meisje het dikwijls met kracht doorzetten om te mogen werken1 en gaat alles in de huishouding voor boven haar werk4 ,vraag eens welk deel van haar kracht gevergd wordt voor het geven van gezelligheid in den huiselijken kring1 voor het meedoen aan allerlei dingen1 waaraan zij zich niet onttrekken kan8 ,hoeveel meisjes hebben gezucht onder de klacht dat er blijkbaar van haar gevergd werd1 examens te doen zonder studeeren1 waar op zoo groot deel van haar tijd beslag gelegd werd8 ,hoe weinigen waren er die zich aan de studie1 aan het student-zijn mochten wijden8 ,uit dezelfde kringen1 waar het vanzelf sprekend was1 dat een jongen op z'n tijd naar de academie ging1 met een goed jaargeld1 en alleen de verplichting eenigszins op tijd z'n examens te doen1 bleven de meisjes in huis1 mochten hoogstens spoorstudent worden1 moesten alles zoo zuinig mogelijk doen1 en moesten beschikbaar blijven voor zooveel buiten haar studie om4 ,als we van de vrouw sprekend1 de vrouw uit het volk niet vergeten1 dan krijgen we een geheel anderen kijk op haar lichamelijke vermogens1 maar de meisjes die aan de academie komen1 zijn van huis uit niet bestand meestal tegen de lichamelijke vermoeienis1 die van ze gevergd wordt1 en die menig jongen ook niet uit zou houden als hij er voor geplaatst werd4 ,om statistiek op te maken moeten alle factoren in aanmerking genomen en ook onderscheid gemaakt worden in de faculteiten1 bijv4 tusschen de rechtenfaculteit met z'n weinige uren college en de philosophische met z'n jaren van over de twintig uur college per week1 waar nog bij komen de talrijke middagen van praktisch laboratoriumwerk4 ,hier kwam het ook voor1 dat een hoogleeraar aan een meisje-student vroeg of het haar beurt ook nog niet was1 doelend op zenuwoverspanning onder4444 haar mannelijke collega's6 ,trouwens in deze en ook in de medische faculteit zal men uit den aard der zaak de meeste kans hebben meisjes aan te treffen1 bij wie het om studie te doen is3 het werk dat van ze gevorderd wordt #g #h jaar lang is veel te zwaar en veel te ernstig om volgehouden te kunnen worden waar het maar voor de aardigheid of omdat het mode was1 begonnen werd4 ,het groote percentage van meisjesstudenten in de literarische faculteit mag m4i4 geenszins tot de conclusie leiden dat daar de meeste kennis omtrent de vrouwelijke student opgedaan kan worden4 ,als men een kijkje neemt in de opgaven van de leden der vrouwelijke studentenclub over enkele jaren geleden 7ik spreek van ,leiden7 dan zal men vinden dat de letterenfaculteit steeds eer minder dan meer leden telde dan de overige faculteiten1 de meerderheid bleef dus buiten de vereeniging2 wellicht waren daar ook velen onder1 die slechts voor een enkel uur college naar ,leiden kwamen en dus maar ten deele onder de studenten meegeteld mogen worden4 ,en de club is en moet zijn het middelpunt1 de kern van het studentenleven der meisjes2 en wat daar buiten blijft staan1 blijft buiten haar samenleving en kan wel studeeren1 maar leert niet begrijpen waar het om gaat4 ,hier is juist1 omdat de ,vereeniging nog zoo jong is1 de ideale zijde nog zoo groot1 het is nog zoo om ernstig samenwerken te doen1 en wie een ruimen blik op haar studie heeft en liefde voor haar werk1 die zal zich ook aansluiten4 ,in hoofdzaak was het mij in 't voorgaande te doen om de meestal niet in aanmerking genomen1 en weinig bekende factoren op den voorgrond te brengen1 die van het grootste belang zijn bij de bespreking der schijnbare resultaten van het verschijnen der vrouw aan de academie4 ,de zaak is veel te gecompliceerd om zoo maar in eens uit te maken het al of niet goed recht van het studeeren der vrouwen en de al of niet minderwaardigheid van physieke en geestelijke vermogens4 ,trouwens deze beide zijn moeilijk te scheiden1 waar de omstandigheden voor de meisjes tegenwerken en haar gezondheid benadeelen1 volgt van zelf geringe wetenschappelijke productie4 ,als de vele moeilijkheden in aanmerking genomen worden die bij de meisjes zooveel meer van haar kracht vergen dan bij de jongens het geval is1 en die men alleen leert kennen1 wanneer men veel geleefd heeft in1 en gehoord heeft van de particuliere omstandigheden van werkelijk ernstig studeerende meisjes1--menigeen zou verbaasd staan als ik cijfers noemde van het uiterst geringe1 en dikwijls nog zelf verdiende jaargeld1 waar meisjes het mee doen--dan kan men niet meer die tot nu toe nog betrekkelijk geringe productie als bewijs nemen van geestelijke minderwaardigheid4 ,en ,prof4 ,blok spreekt wel van verschillende vermogens1 maar wanneer het gevolg is1 dat de vrouw alleen tot ondergeschikte betrekkingen1 tot bijwerk zou moeten komen1 dan zijn we toch niet ver af van minderwaardigheid4 ,eerst als we vele jaren verder zijn en de ernst niet weg zal gaan uit dit streven der vrouwen2 als de moeders van een volgend geslacht hun meisjes den weg zullen wijzen in wetenschappelijk werk in plaats van als ,go1 door eigen ondervinding wijs geworden1 ze verre te houden van de ,universiteiten1 eerst dan zullen we resultaten kunnen zien1 die1 geloof ik1 meer algemeen het goed recht van dit streven aan zullen toonen dan de enkele goede resultaten op het oogenblik nog kunnen doen4 ,ja--misschien dat er een enkel vak blijven zou1 waarin de vrouw in 't algemeen minder wetenschappelijk werk kan leveren dan de man1 en als er zoo'n vak is1 dan zou dit juist in de eerste plaats geschiedenis kunnen zijn1 waarvoor een bij uitstek objectieve blik noodzakelijk is1 en objectiviteit is nu eenmaal een eigenschap1 waar onze subjectieve vrouwen nog zoo weinig begrip van hebben4 ,of dit mee veranderen zal1 wanneer de vrouw geleerd zal hebben meer als mensch in de maatschappij te staan8-- ,en ding is jammer1 en ik kan dat niet voorbij gaan1 waar ik hier zoovele malen ,prof4 ,blok's werk aangehaald heb1 en dat is de uitspraak van den hoogleeraar1 als zou zelfmoord in de geschiedenis der meisjesstudenten niet geheel onbekend meer zijn4 ,voor zoo ver ik weet1 is hier n geval van voorgekomen1 en waar men de maatschappelijke en familieomstandigheden kent1 die van dat leven den achtergrond vormden1 en een resum geven van alle mogelijke moeilijkheden die ik aanhaalde als geldende voor de meisjes in 't algemeen2 waar men weet hoe weinig de uren waren dat zij voor een enkel college aan de academie kwam1 zoodat ze nauwelijks enkele maanden den naam van student kon dragen1 daar zal men waarlijk de schuld hiervan met geen mogelijkheid kunnen schuiven op het studeeren der vrouw in 't algemeen4 ,uit het geheele schrijven van ,prof4 ,blok blijkt hoe gerechtvaardigd het is op te komen tegen de gedachte als zou de roman van ,annie ,salomons nu eens in werkelijkheid de uiting zijn van de vrouwelijke studenten zelf1 over haar academieleven2 zij het ook dat de hoogleeraar niet uitgaat alleen van haar boek1 zooals ik ook reeds vroeger zei4 ,ook critici heeft men slechts op te slaan om de uiting te vinden van wat vanzelf sprekend bij ieder de indruk was3 dat we hier te doen hadden met een meisjes-student die zelf het studentenleven mee maakte en daaruit vertelde1 zoodat het beeld dat zij geeft1 vrijwel den toestand weer zal geven zooals die gevonden wordt aan onze ,universiteiten4 ,zegt niet ,graadt van ,roggen in de ,amsterdammer3 ,mejuffrouw ,salomons is zlf studente1 heeft in haar academische jaren natuurlijk een massa ondervindingen en ondervindinkjes opgedaan omtrent het leven van den student in het algemeen1 van zijn studeeren en student-zijn1 maar in 't bijzonder omtrent het wel en wee der jonge dames1 die hetzij uit liefde voor wetenschap1 of 4444 mode zich der academische studie wijden8 ,spreekt niet ,dr4 ,c4 ,h4 ,ph4 ,meyer in datzelfde blad van het frissche openhartige boek van mej4 ,salomons8 ,moet niet ieder verbaasd staan en een geheel ander inzicht in de zaken krijgen en nog eens even wachten met zijn oordeel of veroordeel1 als eens gezegd wordt dat het een eerstejaars was die hier haar ondervindingen geeft1 zooals het een schoolmeisje was1 die de vroegere episoden uit het studentenleven van meisjes ten beste gaf4 ,en nu neem ik haar niet kwalijk dat zij dezen vlot geschreven roman uitgaf1 die speelt in haar omgeving1 en dat zij niet verder gaat dan de oppervlakte van die omgeving2 ook niet dat ze misschien zelf niet weet dat ze ver blijft staan buiten de werkelijke kern van studeerende vrouwen1 maar waar men alleen har hoort1 moet terwille van het goed begrip1 ook van anderen kant iets gehoord worden1 opdat men niet denken zal1 dat wij allen het eens zijn hiermee1 en waarlijk geen dieperen grond in ons leven voelen dan waarop haar figuren gaan4 ,het is niet voor mij zelf alleen1 maar uit naam van velen1 dat ik opkom tegen het als algemeen geldend opnemen van de uitspraken van ,annie ,salomons4 ,waarlijk1 als er niet meer ernst1 niet meer degelijkheid gevonden werd1 dan had men groot gelijk ons komen op de hoogeschool met glimlachend schouderophalen te begroeten en te denken3 het zal van zelf wel weer verloopen deze beweging1 en de orde zal zich wel weer herstellen4 ,twee punten zijn er waarop ik m'n aandacht nog speciaal concentreeren wil1 en dat is de verhouding der meisjes met haar mannelijke collega's en haar verhouding onderling4 ,met merkbare voorliefde is de eerste behandeld1 eigenlijk het hoofdthema in het boek4 ,merkwaardig is het te hooren dat dit eigenlijk ,go's motief is om te gaan studeeren1 niet de studie zelf1 niet de dorst naar kennis1 de drang naar eigen wetenschappelijk onderzoek1 neen3 om te brengen onze zachtheid1 onze vrouwelijkheid aan de jongens4 ,zeker is dit op zichzelf niet hoog genoeg te schatten1 zal die invloed langzamerhand niet wegblijven en is dit hier en daar al merkbaar1 maar ik geloof niet dat dit z voorop gesteld mag worden en zeker weet ik dat het geen hoofdzaak zijn mag4 ,hoofdzaak is en blijft studie1 of liever ontwikkeling1 menschwording1 niet ieder zal zijn heele verdere leven aan de wetenschap blijven wijden4 ,brengen wij nu echter deze omgang van mannelijke en vrouwelijke studenten terug tot de plaats die ze in moest nemen bij de motieven om te gaan studeeren3 een middel tot ruimer1 veelzijdiger ontwikkeling van beiden1 dan nog valt er heel wat te zeggen over de opvattingen die hier verkondigd worden en die m4 i4 meer kwaad dan goed kunnen stichten4 ,en het is niet van het minste belang dit uit te doen komen1 onervaren komen de meisjes over 't algemeen hier1 te groote vrijheid kan ze op dwaalwegen voeren4 ,en nu is het eigenlijk niet meer dat ik schrijf voor de buitenwacht1--al mogen ook zij zien dat er wel degelijk ernst en niet lichtzinnigheid is bij velen--maar meer denk ik nu aan de jongeren die eerst kort haar studie begonnen of nog moeten beginnen4 ,toen de meisjes eenige jaren geleden aan de hoogeschool kwamen1 was de toestand geheel anders1 zij hadden zelf een weg te maken4 ,op college met verbazing eenigszins aangezien1 geheel afgezonderd blijvend van haar mannelijke collega's1 nergens toegelaten in eenig dispuut1 leefden ze vrijwel in afzonderlijke kleinere en grootere groepen1 haar aantal was ook nog zeer gering en voor de studie kwamen ze4 ,maar de aansluiting onder elkaar werd grooter1 ze maakten zich zelf datgene1 waar ze door de anderen buiten gesloten werden3 een studentenleven4 ,hier en daar werden persoonlijke vriendschapsbanden--ook buiten den meisjeskring1 gelegd1 en zoo kwam langzamerhand meerdere aanraking en meerder begrijpen en als gevolg daarvan ook meerdere aansluiting in algemeener zin4 ,en de meisjes1 die nu aankomen1 vinden heel wat andere ontvangst1 menig dispuut is voor ze opengesteld1 heel wat collegialer worden ze opgenomen2 maar laten ze bedenken dat het nog ter dege op har houding aankomt om het goede in deze verhouding te versterken1 en het verkeerde tegen te gaan4 ,genoeg voorbeelden zijn aan te halen die laten zien dat het werkelijk mogelijk is1 dat er vriendschap1 echte vriendschap ontstaat tusschen jongens en meisjes1 waar we hier war en als mnschen met ernstige idealen naast elkaar komen te staan2 dat we elkaar hlpen kunnen in moeilijke jaren soms1 dat ons leven heel wat rijker en ruimer worden kan hierdoor1 zooals iedere ware vriendschap ons steun geeft en ons rijker maakt4 ,maar veel1 heel veel hangt er hierin af van ons zelf1 en veel meisjes en jongens zijn wellicht niet in staat dit vol te houden4 ,maar nooit moet gedacht worden dat vriendschap iets is waarmee men aan kan komen dragen4 ,voor mij is er iets zeer weerzinwekkends in als een meisje bijna de eerste maal dat ze iemand ontmoet1 die dan haar collega zal zijn1 vertelt dat ze een schat van liefde heeft1 die ze geven wil aan al die jongens die ze zoo eenzaam weet op hun kamers4 ,ik kan me heel goed begrijpen dat zoo'n gedachte van groot meevoelen bij ons op kan komen2 maar het te uiten is iets anders1 kan gevaarlijk zijn4 ,en juist dit zal zoo'n struikelblok blijven bij de verhoudingen1 dit onnoozele1 ondoordachte in meisjes1 die theoretiseeren3 waarom kunnen wij geen vrienden zijn1 waar zij zelf1 en zij alleen meestal de oorzaak zijn waarom het niet kan4 ,het boek van ,ans ,salomons levert bewijzen te over voor deze stelling4 ,ik heb gesproken van het ernstig1 als mnschen naast elkaar staan1 daarvoor moeten beiden veel doorleefd1 veel doordacht hebben1 tot een zeker bewust leven gekomen zijn4 ,heel ,go's gedachtengang is die van het meisje1 dat leeft van de emotie die de omgang met jongens haar geeft1 ze staat als vreemd tegenover hun leven1 juist dat trekt haar misschien in ze aan4 ,en zoolang meisjes niet veranderen daarin1 niet tot bewuster leven als mensch gekomen zijn2 zoolang haar eerste indruk op een college is1 de teleurstelling3 een heeleboel meisjes en een paar schunnige jongens2 zoolang het voorkomen kan dat ze in de bibliotheek werkend1 boos worden omdat niemand naar haar kijkt1 als een aardig meisje iets grappigs doet1 zoolang zij zich voor laten staan op haar aardig-meisje-zijn2 laten zij zich zoo lang toch geheel uit het hoofd zetten vrienden te kunnen zijn met haar collega's4 ,een vrouw die sterk wil staan in het leven moet weten dat het leven ernst is1 zij zal haar vrouw-zijn niet verliezen1 waar ze boven haar meisjesachtigheid uitgekomen is4 ,zij zal veel meer moeten begrijpen1 wil ze kunnen helpen1 zal ze vriend kunnen zijn voor haar collega met wie ze in veel persoonlijk sympatiseert2 en ze zal meer voor hem kunnen zijn1 in andere dingen in z'n leven hem kunnen helpen1 dan zijn vrienden3 omdat ze vrouw is4 ,het vrouw-zijn moet gevoeld worden in haar handelen1 moet haar niet vooruit gedragen worden in haar eigen woorden2 ze moet het bijna niet kunnen begrijpen zelf1 dat ze een ander helpen kon1 tot steun kon zijn1 inplaats dat ze meent dat haar tegenwoordigheid alleen al1 haar lief zijn en zorgen voor thee1 honderden onbevredigden tot rust zal brengen4 ,waarlijk hier is geen kleine geringschatting van de werkelijke nooden van de eenzamen4 ,en zoo kom ik ten slotte op iets wat ik ten sterkste uit zou willen doen komen1 de grootste misvatting waartoe het boek aanleiding geeft4 ,het heeft er veel van of men aan de universiteit alleen te doen heeft met den omgang en de verhoudingen van jongens en meisjes1 alsof niets er tot stand kwam van verhoudingen tusschen de meisjes onderling4 ,het zou kunnen dat dit laatste van minder belang werd geacht1 maar m4i4 moet het ten zeerste op den voorgrond gebracht worden1 daar dit juist van het grotste belang is voor het studeeren der vrouw in 't algemeen4 ,in de eerste plaats omdat dat leven met elkaar ons brengt uit onze eigen sfeer1 ons den omgang geeft met anderen1 met hel veel anderen1 allen van verschillende meeningen1 verschillende inzichten in allerlei vraagstukken4 ,en dat is juist iets wat zoo heerlijk is in onze jonge jaren1 onze eigen meening te verdedigen1 uren lang met elkaar te debatteeren1 daarbij gedwongen wordend alle voor en tegen te overwegen1 wat ons zooveel klaarder en ruimer onze eigen overtuigingen doet zien4 ,zij die niet anders kennen dan college loopen en daarna thuis werken en altijd weer afgetrokken werken in eigen stille studeerkamer1 ze kennen de wereld niet en worden niet bewust van het rijke leven om hen heen4 ,ze kunnen misschien heel wat geleerdheid en boekenwijsheid verzamelen1 maar ze blijven als vreemd onder de menschen staan4 ,de meesten meenen dat hun eigen kennissen- en vriendenkring dit vergoeden kan1 en zeker is dit ten deele waar1 maar niet geheel4 ,hier aan de academie staan we allen op ons zelf1 als gelijken naast elkaar1 als jonge menschen1 die het nieuwe leven op ons af voelen komen1 die naar alle kanten onzen blik willen wenden1 die alles in ons op willen nemen4 ,en dan helpen we elkaar het te verwerken1 we voelen dat velen van haar die nieuw aankomen1 dezelfde ondervindingen op zullen doen1 en we kunnen ze helpen1 omdat we wten2 het is geen kleinigheid als meisje alleen op een kamer te wonen en op zichzelf aangewezen te zijn1 maar het is de eenige weg om tot zelfstandigheid te komen1 en zelfstandig moet de vrouw worden1 een eigen denken in zich ontwikkelen1 wil haar streven tot een resultaat komen4 ,maar in de tweede plaats is er iets anders wat het zoo noodig maakt dat we ons aansluiten bij elkaar1 dat we samen blijven in onze meisjesclub en deze zich nog niet verliest in een grooter organisatie van alle studenten4 ,juist het als meisjes samen zijn1 het onder elkaar jolig zijn en ernstig1 dar ligt zooveel goeds in4 ,er is nog zooveel te arbeiden in onzen eigen kring1 we zijn nog zoo weinig klaar om naar buiten te treden4 ,en zij begrijpen dat niet1 die aankomen en geen lid worden van de vereeniging omdat het zoo saai is en er geen heeren zijn2 zij begrijpen het niet1 die geen werk van haar toilet maken bij een feestelijke bijeenkomst1 omdat we maar onder elkaar zijn4 ,dat is juist het groote gebrek in ,ans ,salomons' boek1 dat ook darin dit niet begrepen is4 ,we behoeven de meisjes van nu niet te waarschuwen3 verlies onder de studie toch je vrouwelijkheid niet4 ,niets is er moeilijker voor een vrouw1 ik geloof zelfs dat ze het noit verliest4 ,maar daarom juist zou ik ze toe willen roepen1 als er ieder jaar weer zooveel nieuwe meisjes haar studietijd beginnen3 denk nu eens in deze jaren niet in de eerste plaats aan je vrouw-zijn 7tegenover de jongens72--onder je vrouwelijke collega's voel je je immers thuis1 daar heb je niet de neiging te denken aan den indruk1 dien je maakt4 ,denkt nu eens aan het grootere doel waarvoor we hier samen zijn1 leer nu als mensch te staan in het leven en je te interesseeren voor alles wat er omgaat om je heen1 wat daar woelt en gist in ons1 laat dat inwerken op je1 laat het je desnoods omverwerpen1 als je maar op de anderen steunt1 je niet afzondert1 dan komt alles terecht4 ,en dan zul je later als vrouw heel wat sterker staan in de grootere of kleinere maatschappij1 omdat je bewust bent geworden van een veel ruimer en intenser leven dan je vroeger ooit denken kon4 ,en zulke vrouwen1 die zich leerden verheffen boven eenzijdigheden1 zijn er nog zoo weinig en444 ze zijn zoo noodig6 ,leiden1 ,september #aijg4 ,bij de uitgevers ,w4 ,l4 ,j4 ,,brusse te ,rotterdam zijn mede verschenen3 ,,bellettrie3 ,piet van ,assche4 ,marcus en ,theus4 ,met omslag- en bandversiering van ,dirk ,nijland4 ,prijs ingenaaid f #b1ij4 ,gebonden f #c1ej4 ,m4 ,j4 ,brusse4 ,het ,nachtlicht van de ,zee4 ,met een penteekening van ,jozef ,israls4 ,band- en omslagteekening van ,j4 ,b4 ,beukelom4 ,in omslag f #j1ij1 gebonden f #a1be4 ,m4 ,j4 ,brusse4 ,achter de ,coulissen4 ,met omslag- en bandversiering van ,isac ,israls4 ,prijs ingenaaid f #b1dj4 ,gebonden f #b1ij4 ,m4 ,j4 ,brusse4 ,boefje4 ,naar het leven verteld4 ,met een voorrede van ,johan de ,meester4 #h;e druk4 ,met omslag- en bandversiering van ,steinlen en een portretschets van den schrijver door ,dirk ,nijland4 ,prijs f #a1ej4 ,geb4 f #a1ij4 ,m4 ,j4 ,brusse4 ,boefje4 ,naar het leven verteld4 ,op veertien steenen in prent gebracht en verlucht met bladversieringen en beginletters door ,dirk ,nijland4 ,gedrukt door ,joh4 ,ensched ,zn4 op geschept ,hollandsch papier4 ,met een voorrede door ,johan de ,meester4 ,gebonden in perkamenten band met gouden stempels4 7#cc #bg #a_/b c4,m41 ,,xx #aff #ad x #d bladzijden1 #ad litho's op ,japansch papier1 buiten den tekst47 ,no4 #a-ajj preuves d'artiste1 gewaarmerkt door den schrijver en den teekenaar met hunne handteekeningen4 ,prijs f #dg1ej4 ,no4 #aja-cjj op de snelpers gedrukt en gebonden in linnen f #be1-4 ,m4 ,j4 ,brusse4 ,landlooperij4 ,met een kopergravure van ,prof4 ,p4 ,dupont4 ,een krijtschets van zijn hand is op het omslag gereproduceerd4 ,prijs f #a1ij4 ,gebonden f #b1ej4 ,geertruida ,carelsen4 ,noord-,hollandsche ,vertellingen4 ,met omslag- en bandversiering van ,kees van ,dongen4 ,prijs f #b1dj4 ,gebonden f #b1ij4 ,frans ,coenen4 ,burgermenschen4 ,prijs f #b1ij4 ,gebonden f #c1ej4 ,maxim ,gorki4 ,slaapste4 7,nachtasyl74 ,uit de onderste lagen der samenleving4 ,tooneelspel in #d bedrijven1 vertaald door ,henri ,hartog4 #b;e druk4 ,prijs f #a1be4 ,gebonden f #a1fe4 ,henri ,hartog4 ,sjofelen4 ,verzameling van de nagelaten werken van den schrijver met zijn portret4 ,voorrede van ,lodewijk van ,deyssel4 ,prijs ingenaaid f #b1ij4 ,gebonden f #c1ej4 ,henri ,hartog4 ,een ,eigenwijs ,schrijfster4 7,anna de ,savornin ,lohman74 ,prijs f #j1be4 ,krede ,ben ,heik4 ,achmed1 gezegd de dorst naar het schoone4 ,het boek ,ontluiking4 ,oorspronkelijke roman4 ,ingenaaid in #c deelen f #g1ej4 ,gebonden in linnen band met gouden stempel f #h1ej4 ,frits ,leonhard4 ,aan lager wal4 ,oorspronkelijke roman4 ,prijs f #b1dj4 ,gebonden f #b1ij4 ,frits ,leonhard4 ,het ,knechtje4 ,oorspronkelijke roman4 ,omslag- en bandversiering van ,d4 ,nijland4 ,prijs f #b1ij4 ,gebonden f #c1ej4 ,frits ,leonhard4 ,kleine ,bandeloozen4 ,omslag- en bandteekening van ,d4 ,nijland4 ,prijs f #a1ej4 ,gebonden f #a1ij4 ,frits ,leonhard4 ,emigranten4 ,tooneelspel in drie bedrijven4 ,prijs f #a1be4 ,gebonden f #a1fj4 ,virginie ,loveling4 ,erfelijk ,belast4 ,oorspronkelijke roman4 ,met portret4 ,prijs f #b1ij4 ,gebonden f #c1ej4 ,virginie ,loveling4 ,de ,twistappel4 ,oorspronkelijke roman4 ,prijs f #b1dj4 ,gebonden f #b1ij4 ,ernst ,lundquist4 ,talmi4 ,roman uit het leven te ,stockholm4 ,geautoriseerde vertaling van ,f4 ,lahr ,jr4 ,prijs f #b1aj4 ,gebonden f #b1ej4 ,pieter van der ,meer4 ,levens van ,leed4 ,met omslag- en bandversiering van ,d4 ,nijland4 ,prijs f #b1ej4 ,gebonden f #c1be4 ,johan de ,meester4 ,de ,menschenliefde in de werken van ,zola4 ,met portret door ,steinlen4 ,prijs f #j1ej4 ,victor de ,meyere4 ,langs den ,stroom4 ,prijs f #b1ej4 ,gebonden f #c1be4 ,arthur ,morrisson4 ,de ,lotgevallen van ,dicky ,perrot4 ,het kind van den ,jago4 ,in omslag of band van ,d4 ,nijland4 ,prijs f #a1ej4 ,gebonden f #a1ij4 ,k4 ,t4 ,nieulant4 ,liefdes ,kronkelpaden4 ,de roman van een jongen4 ,prijs f #b1ij4 ,gebonden f #c1ej4 ,helene van der ,vlies4 ,verlangen4 ,oorspronkelijke roman4 ,prijs f #b1ij4 ,gebonden f #c1dj4 ,serie ,,een ,,boek3 ,no4 #a4 ,bernard ,canter4 ,twee weken ,bedelaar4 #c;e druk met #b portr4 #aib bladz4 ,prijs f #j1ce4 ,no4 #b4 ,frans ,coenen4 ,de ,zomergenoegens van de ,familie ,kramp4 #ajj bladz4 ,prijs f #j1be4 ,no4 #c4 ,m4 ,j4 ,brusse4 ,in de ,nachtbuurt4 #afj bladz4 f #j1ce4 ,no4 #d4 ,henri ,hartog4 ,in d'r nieuwe woning4 ,realistische novelle1 met #a portret4 #abh bladz4 ,prijs f #j1cj4 ,no4 #e4 ,hlne ,lapidoth-,swarth4 ,louise4 7,proza7 #hh blz4 ,prijs f #j4be4 ,,verzen3 ,p4 ,c4 ,boutens4 ,het ,treurspel van ,agamemnoon4 ,naar het ,grieksch van ,aischylos in ,nederlandsche verzen overgezet4 ,met aanteekeningen4 ,prijs f #b1ej4 ,a4 van ,collem4 ,van ,stad en ,land4 ,prijs f #j1ij4 ,gebonden f #a1dj4 ,jan ,eelen4 ,lentelinde4 ,het lied van een jonge ,liefde4 ,prijs f #a1ej4 ,c4 ,s4 ,adama van ,scheltema4 ,eenzame ,liedjes4 ,prijs f #j1fj4 ,gebonden f #a1aj4 ,c4 ,s4 ,adama van ,scheltema4 ,zwerversverzen4 ,prijs f #j1fj4 ,gebonden f #a1aj4 ,c4 ,s4 ,adama van ,scheltema4 ,van ,zon en ,zomer4 ,prijs f #j1fj4 ,gebonden f #a1aj4 ,c4 ,s4 ,adama van ,scheltema4 ,een weg van ,verzen4 ,prijs f #a1ij4 ,gebonden f #b1dj4 ,c4 ,s4 ,adama van ,scheltema4 ,uit den ,dool4 ,prijs f #a1ij4 ,gebonden f #b1dj4 ,c4 ,s4 ,adama van ,scheltema4 ,levende ,steden3 #a4 ,londen1 #b4 ,dusseldorp1 #c4 ,amsterdam4 ,prijs f #a1be per deel4 ,enkele exemplaren op geschept ,hollandsch papier f #e1-4 ,lodewijk de ,schutter4 ,verzen4 ,prijs f #a1-4 ,percy ,bysshe ,shelley4 ,alastor of de ,geest der ,eenzaamheid4 ,in ,nederlandsche verzen overgebracht door ,dr4 ,k4 ,h4 de ,raaf4 ,met portret4 ,voorrede door ,willem ,kloos4 ,prijs f #j1ij4 ,gebonden f #a1ej4 ,brusse's ,,reisgidsen4 ,no4 #a4 ,g4 van ,lissa4 ,twee weken te ,berlijn4 ,geillustreerde ,gids voor ,berlijn met een kaart en een spoorwegkaartje4 ,prijs f #j1ej4 ,,liedjes1 ,,wijzen ,,en ,,prentjes4 ,j4 ,h4 ,speenhoff4 #a;e1 #b;e1 #c;e en #d;e ,bundel f #j1ie4 ,gebonden f #a4ej4 ,,boeken ,,voor ,,jongens ,,en ,,meisjes4 ,mevr4 ,n4 ,abbing van ,houweninge4 ,lente1 ,zomer1 ,herfst en ,winter4 ,een sprookje met rijke illustraties van ,p4 ,cornelis de ,moor4 ,prijs f #b1ej4 ,gebonden f #c1ej4 ,m4 ,j4 ,brusse4 ,een ,dierenkolonie in een groote ,stad4 ,met #ce illustraties van ,w4 ,f4 ,a4 ,i4 ,vaarzon ,morel en een voorwoord van ,dr4 ,j4 ,bttikofer4 ,prijs f #a1-4 ,gebonden f #a1dj4 ,anna van ,gogh-,kaulbach4 ,hektor4 ,de ,geschiedenis van een hond4 ,fraai geillustreerd door ,j4 ,b4 ,heukelom4 ,prijs f #j1ij4 ,gebonden f #a1be4 ,j4 ,b4 ,heukelom4 ,op en om het ,krabbelbaantje4 #ae prenten in #e kleuren1 op den steen geteekend4 ,prijs gecart4 f #a1be4 ,cornelis ,veth4 ,uzeltje4 ,een prentenboek in #d kleuren op den steen geteekend4 ,prijs gecartonneerd f #a1be4 ,,kunst1 ,,wetenschap1 ,,onderwijs en ,,opvoeding4 ,c4 ,s4 ,adama van ,scheltema4 ,de ,grondslagen eener ,nieuwe ,pozie4 ,proeve tot een maatschappelijke kunstleer tegenover het naturalisme en anarchisme1 de tachtigers en hun decadenten4 ,prijs f #c1ij4 ,gebonden f #e1-4 ,ter perse4 ,h4 ,p4 ,berlage4 ,over ,stijl in ,bouw- en ,meubelkunst4 ,met #ea teekeningen van den schrijver4 ,prijs f #b1fj4 ,gebonden f #c1be4 ,h4 de ,boer4 ,albert ,vogel4 ,romantische ,voordrachtskunst4 ,omslagteekening van ,aarts4 #aj illustraties buiten den tekst f #j1fj4 ,j4 ,coster4 ,de ,vereenvoudiging in de ,engelsche spelling4 ,prijs f #j1be4 ,h4 ,a4 van ,dalsum4 ,toestand op het ,kroondomein4 ,prijs f #j1be4 ,diopter4 ,het ,staatstoezicht op de ,volksgezondheid4 ,prijs f #j1cj4 ,diopter 7,a4 ,keppler4 c4-i47 ,het ,staatstoezicht op de ,volksgezondheid4 ,,ii4 ,prijs f #j1ej4 ,mevr4 ,chr4 ,egener-,van ,eyken4 ,methodisch-,hyginisch ,spreken4 ,het genezen van stotteren en andere spraakgebreken4 ,handleiding ten behoeve van ,onderwijzers1 ,ouders1 ,opvoeders en ,spraakgebrekkigen4 ,handboek voor zelfonderricht4 ,prijs f #j1ij4 ,gebonden f #a1be4 ,prof4 ,dr4 ,c4 ,eykman4 ,hyginische ,strijdvragen4 ,prijs f #j1fj4 ,geschriften der ,ned4 ,ver4 tot bevordering van het ,schoonheidsbeginsel in het onderwijs3 ,no4 #a4 ,j4 ,d4 ,ros4 ,het ,doel4 ,prijs f #j1be4 ,no4 #b4 ,w4 van ,thienen4 ,het ,kinderzangonderwijs4 ,prijs f #j1ce4 ,no4 #c4 ,m4,j4 ,langeveld4 ,tekenen en ,handenarbeid4 ,prijs f #j1ae4 ,no4 #d4 ,h4 van ,breemen4 ,het teekenonderwijs op de lagere ,school4 ,prijs f #j1ae4 ,schoonheid en ,onderwijs4 #b maandel4 ,tijdschrift onder redactie van ,s4 ,brons1 ,ida ,heijermans en ,j4 ,d4 ,ros4 ,abonnement f #a1ej p4 j4 fr4 p4 p4 ,j4 ,j4 ,griss en ,e4 ,hazelhof4 ,de ,volzin4 ,beknopte ,nederlandsche ,spraakkunst1 ten gebruike bij het ,onderwijs aan ,h4 ,b4 ,s41 ,kweek- en ,normaalscholen4 ,prijs gebonden f #a1-4 ,h4 ,j4 ,haverman1 ,portret van ,dr4 ,a4 ,kuyper4 ,prijs f #c1-4 ,l4 ,heijermans1 ,arts4 ,handleiding tot de kennis der ,beroepsziekten4 ,met #abd documenteele en toelichtende illustraties naar fotografien door den schrijver4 ,ter perse4 ,l4 ,heijermans1 ,arts4 ,het ,onderwijs in de ,bedrijfshygine4 ,prijs f #j1ej4 ,l4 ,heijermans1 ,arts4 ,gezondheidsleer voor ,arbeiders4 ,met #bh illustraties4 ,prijs f #a1ej4 ,gebonden f #a1ij4 ,dr4 ,l4 van 't ,hoff4 ,geneeskundige ,gids voor den ,scheepskapitein4 ,geillustreerd4 ,prijs gebonden f #a1be4 ,homo ,sum4 ,de invloed van bloemen en planten op het ,menschelijk ,karakter4 ,een boekje voor ,ouders en ,opvoeders4 ,prijs f #j1be4 ,dr4 ,r4 ,jacobsen4 ,carel van ,mander4 7#aedh-afjf74 ,dichter en prozaschrijver4 ,academisch ,proefschrift4 ,prijs f #c1ij4 ,gebonden f #d1ij4 ,mr4 ,a4 ,japikse4 ,een ,strijd tegen de verbruikscoperatie4 ,academisch proefschrift4 ,prijs f #a1ej4 ,dr4 ,h4 ,japikse4 ,licht- en andere ,stralen4 ,prijs f #j1ij4 ,dr4 ,j4 ,a4 ,n4 ,knuttel4 ,het ,geestelijk ,lied in de ,nederlanden voor de ,kerkhervorming4 ,academisch ,proefschrift4 ,prijs f #d1ij4 ,gebonden f #e1ge4 ,dr4 ,j4 ,h4 ,leopold4 ,stosche ,wijsheid4 ,tweede vermeerderde druk4 ,prijs f #j1ie4 ,gebonden f #a1ce4 ,de ,misdadige ,jeugd in het ,havenbedrijf4 ,prijs f #j1ej4 ,william ,morris4 ,kunst en ,maatschappij4 ,gewone ,editie4 ,prijs f #b1fj4 ,gebonden f #c1be4 ,luxe editie in perkament f #ab1ej4 ,mr4 ,w4 ,polman ,kruseman4 ,frederik ,nagtglas1 uit zijne werken geschetst4 ,prijs f #j1ej4 ,r4 ,n4 ,roland ,holst4 ,vijftien ,fotografien naar de ,wandschilderingen van ,r4 ,n4 ,roland ,holst in het ,gebouw van den ,algemeenen ,nederlandschen ,diamantbewerkersbond te ,amsterdam4 ,prijs in halflederen portefeuille f #fj1-4 ,r4 ,n4 ,roland ,holst4 ,vijftien ,afbeeldingen in boekdruk van de ,wandschilderingen van ,r4 ,n4 ,roland ,holst in het ,gebouw van den ,algemeenen ,nederlandschen ,diamantbewerkersbond te ,amsterdam4 ,prijs f #j1ce4 ,de ,rijkswerkinrichtingen te ,veenhuizen4 ,afdrukken van indrukken door ,een onherroepelijk ,verlorene4 ,met een voorrede van ,prof4 ,mr4 ,d4 ,simons4 ,prijs f #j1ge 7#b;e druk74 ,j4 ,d4 ,ros4 ,het ,ontwerpen van ,vlakornament4 ,met een voorrede van ,h4 ,j4 de ,groot4 ,met ruim #cjj illustraties waarvan #h in kleuren4 ,prijs f #c1-4 ,gebonden f #c1ge of in #f stukken compleet f #j1ej4 ,j4 ,d4 ,ros4 ,de ,nieuwe ,richting in het ,teekenonderwijs4 ,prijs f #j1cj4 ,annie ,sillevis4 ,een ,meisje-,student over ,een ,meisje-,studentje1 ,prijs f #j1ce4 ,mr4 ,j4 ,m4 van ,stipriaan ,luscius4 ,karakter4 ,uitgegeven tot nut der ,nederlandsche ,jongelieden4 ,prijs f #j4aj 7bij #ej ex4 ter verspreiding f #j1je1 bij #ajj ex4 f #j4jc71 #b;e druk4 #d;e-#f;e #ajjj-tal4 ,uitgaven der ,sociaal-,technische ,vereeniging van ,democratische ,ingenieurs en ,architecten4 ,no4 #a4 ,beschouwingen over ,het ,ontwerp ,arbeidswet #aijd4 #b;e druk4 ,prijs f #j1fj4 ,no4 #b4 ,woningtoestanden in ,nederland4 ,prijs f #a1ej4 ,h4 van ,treslong4 ,civitas4 ,eene inleiding tot de philosophie der ,gemeenschap4 ,deel #a4 ,de ,wetten van het ,gemeenschapsleven4 ,deel ,,ii4 ,de ,metaphysica der ,gemeenschap4 ,prijs in #b deelen f #d1ij4 ,gebonden f #e1ij4 ,c4 de ,waard ,jr4 ,de uitvinding der verrekijkers4 ,eene bijdrage tot de beschavingsgeschiedenis4 ,uitgegeven met steun van het ,zeeuwsch ,genootschap der ,wetenschappen4 ,prijs f #b1gj4