,w]eldbiblio!ek                         
,ond] leid+ van ,l4 ,simons             
,desid]ius ,erasmus4                    
,de ,l( d] ,zo!id                       
,v]taald door wijl5                     
,mr4 ,dr4 ,j4 ,b4 ,kan1                 
,uitgegev5 en van korte opheld]+5       
voorzi5 door ,dr4 ,a4 ,h4 ,kan4         
,met pr5tjes na> p5teek5+5              
,van ,hans ,holbe91 ,d5 ,jong]54        
#b;e druk--#f;e1 #g;e en #h;e duiz5d4   
,uitgegev5 door de ,maats*appij voor    
,go$e en ,go$koope                      
,lectuur--,am/]dam         ,,toeli*t+4  
,de ,l( d] ,zo!id1 ,moriae ,encomium1 is
 van al de w]k5 van ,erasmus het mee/   
bek5d4 ,het aantal d] uitgav51 dat re$s 
bij het lev5 van d5 s*rijv] het li*t    
zag1 b$raagt ruim ve]tig en na zijn dood
 is het w]kje telk5s en telk5s we]      
h]drukt en v]taald4 ,het lijdt ge5      
twijfel1 dat vooral de felle aanval op  
k]kelijke toe/&51 heilig5v]e]+1         
monnikswez51 aflaa?&el enz4 de r$5 is1  
dat het zulk e5 geweldig5 opgang heeft  

gemaakt4 ,het is de proloog van de      
groote !ologis*e trag$ie d] #af;e eeuw4 
#a4  ,wanne] m5 ziet1 dat ,erasmus niets
 spa>t van wat de ,rooms*e k]k voor     
heilig en e]wa>dig geldt1 zak5 no*      
p]son51 vraagt m5 zi* vol v]baz+ af1 hoe
 hij niet op d5 br&/apel is geindigd en 
wa>om hij1 die to* 9 zooveel opzi*t5    
hetzelfde le]t als ,lu!r1 niet bij di5s 
optr$5 gee/driftig zijn p>tij heeft     
gekoz5 en e5 voorve*t] d] ,h]vorm+ is   
geword54 ,da>op valt het volg5de te     
antwoord54 ,het is nooit bij ,erasmus   
opgekom5 iets teg5 de ,rooms*e k]k als  
zoodanig te ond]nem54 ,hij erg]de       
zi*--en vel5 d] be/e en mee/ ontwikkelde
 gee/elijk5 met hem--aan de s*romelijke 
onta>d+ op k]kelijk gebi$1 die hij      
wa>lijk niet met te s*rille kleur5 heeft
 ges*ild]d4 ,ma> hij 0 9 de e]/e plaats 
e5 fijn-litt]aire gee/1 e5 kam]gele]de1 
en me5de1 ( hoopte al?ans1 dat wanne]   
zijn welv]sn$5 p5 en die zijn]          
gee/v]want51 de humani/51 ma> d5 /rijd  
teg5 ru:eid1 domheid en bijgelo( op het 

papi] bleef volh\d51 geleidelijk        
bes*av+1 v]/& en w>e vroomheid da>voor 9
 de plaats z\d5 kom54 ,lu!r1 de ruwe    
volksman1 0 hem antipa?iek4 ,9 e5 zijn] 
briev5 laat hij zi* aldus uit3 ,ik z\   
ga>ne e5 m>tela> voor ,*ri/us will5     
zijn1 als hij mij de kra*t wilde gev51  
ma> ik b5 niet van z9s e5 m>tela> voor  
,lu!r te zijn4 ,voor gelo(%eld 0        
,erasmus niet ges*ap54 ,hij 0 tr\w5s me]
 e5 man van smaak dan van gemo$4  ,het  
ligt all]m9/ 9 mijn b$oel+ hi] v]d] e5  
/udie ov] het boekje te gev54 ,wie me]  
v]langt1 kan ik o4a4 v]wijz5 na>        
,erasmus1 door ,cd4 ,busk5 ,huet1 v]s*55
 9 de ,w4 ,b4 #ch_/ci1 p4 ,,liii volgg4 
,to* zull5 miss*i5 e5 pa> opm]k+5 niet  
ondi5/ig zijn4  ,het zal d5 lez]1 als   
hij e5ige ho(d/ukk5 gevord]d is1 all]m9/
 duidelijk zijn geword51 wat ,erasmus   
eig5lijk met ,zo!id b$oelt4 ,hij speelt 
blijkba> met het woord en v]/aat er nu  
e5s dit1 dan we] dat ond]4 ,het ontsnapt
 aan elke pog+ om het s*]p te def9ie]54 
,de ,zo!id telt gele]d5 en hanswor/51   

heilig5 zo[el als kibbel5de !olog5 en   
krijgsli$51 oude vrij]s en              
pant(felheld51 behaagzieke vr\w51 kle9e 
k9d]5 en di]5 ond] ha> gevolg1 kortom   
i$]1 die met het gezond v]/& op gespann5
 voet /aat ( zi* enkel laat leid5 door  
de r$elooze natuur4 ,erasmus heeft      
e5v\dig aan zijn d>tel v]nuft d5 vrij5  
loop gelat54 ,het is wel zek]1 dat1 to5 
hij de ,zo!id aan het woord liet1 hij   
zi* niet nauwkeurig rek5s*ap heeft      
gegev51 9 welk k>akt] zij z\ optr$51 en 
dit telk5male heeft gev>ie]d1 na>mate   
het 9 zijn--en ha>--kraam te pas kwam4  
,e5 twe$e zaak1 die d5 lez] zal treff5  
en welli*t erg]51 is het kle$1 wa>9     
,erasmus zijn satire heeft ge/ok54      
,talloos zijn de aanhal+5 uit de ,oude  
,s*rijv]s1 die1 soms lett]lijk1 soms    
alle5 wat g$a*te betreft1 9 het betoog  
d] ,zo!id word5 +evlo*t54 ,ook p>ade]5  
,god51 held5 en /aatsli$5 uit de        
,antieke ,my?ologie en de ,oude         
,ges*i$5is voor onz5 smaak veel te      
dikwijls op het tooneel4 ,erasmus is nu 

e5maal door en door humani/1 9 de       
,oudheid voelt hij zi* bet] ?uis dan 9  
zijn eig5 tijd en de gee/v]want51 voor  
wie hij 9 de e]/e plaats s*rijft1       
ev5e5s4 ,hoe me] zijn publiek zi* 9 die 
onvolprez5 ,oudheid kon v]lu/ig51 des te
 dankba>d] 0 het hem4 ,da>bij komt nog1 
dat ,erasmus kort te vor5 zijn ,adagia1 
e5 v]zamel+ van e5ige duiz5d5 ,grieks*e 
en ,latijns*e spreekwoord5 met toeli*t+1
 op nieuw _h uitgegev54 ,hij is er nog  
zoo vol van1 dat hij bijv4 9 de ,l( d]  
,zo!id e5zelfde spreekwoord 7de ezel bij
 de li]7 tot vi]maal toe h]haalt4    ,e5
 enkel woord ov] de 9 deze uitgave      
opg5om5 p5teek5+5 van ,holbe93 ,hans    
,holbe91 de jong]e1 #adig-aedc1 woonde  
g$ur5de de e]/e j>5 van zijn w]kzaamheid
 9 ,bazel1 wa> ,erasmus zi* met         
voorliefde pla*t op te h\d5 en wa> hij  
ook ge/orv5 is4 ,9 e5 exempla> van de   
,l( d] ,zo!id1 door d5 ,bazels*5 drukk] 
,frob5 9 #aead uitgegev51 dat voor      
,erasmus p]soonlijk be/emd 01 heeft     
,holbe9--die met ,erasmus op go$5 voet  

/ond--op d5 r& d] bladzijd5 e5 aantal   
gee/ige illu/raties aangebra*t4 ,het    
boek b]u/ ?ans 9 het museum van ,bazel4 
,aan dit w]k heeft de s*ild]1 zooals uit
 e5 aanteek5+ op e5 blad van het        
exempla> blijkt1 sle*ts ti5 dag5 be/e$4 
,en zoo heeft hij natuurlijk niet       
zorgvuldig gewikt en gewog51 wat van d5 
inh\d me] 9 het bijzond] 9 aanm]k+ kwam 
om te word5 9 beeld gebra*t1 ma> sle*ts 
de voor/ell+1 die e5 woord ( zegswijze  
voor zijn s*ild]soog de$ oprijz51 met   
losse h& op het papi] geworp54 ,v&a>1   
dat de plaatjes #b dikwijls zoo         
ongelijkmatig zijn v]deeld4 ,e5 enkele  
maal zelfs bekomm]t ,holbe9 zi* 9 het   
geheel niet om d5 tek/1 ma> illu/re]t d5
 comm5ta> van ,li/rius1 die ook 9       
bov5g5oemd exempla> 0 afg$rukt4  ,deze  
,li/rius1 tijd- en l&g5oot van ,erasmus 
7hij 0 afkom/ig uit ,rh5571 heeft zi*   
voor de v]kl>+ en da>door ook voor de   
v]spreid+ van het ,encomium bij uit/ek  
v]di5/elijk gemaakt4 ,zijn comm5ta>     
v]s*e5 al heel gauw na de publicatie van

 het boekje en w]d 9 v]s*ill5de uitgav5 
aan d5 tek/ toegevoegd4 ,m5 heeft       
me]mal5 het v]mo$5 geopp]d1 dat ,erasmus
 zelf de auteur ervan 04 ,dit is wel    
niet geheel jui/1 ma> to* blijkt uit e5 
tot dusv] onuitgegev5 brief van hem1 dat
 ,erasmus eig5lijk het mee/e aan d5     
comm5ta> heeft g$aan1 dat hij ,li/rius  
op weg heeft geholp51 de ho(dzak5 heeft 
uitgew]kt en dat ,li/rius' arbeid zi*   
tot afw]k5 en aanvull5 heeft bepaald4 ,9
 e5 brief van vroeg] datum getuigt      
,erasmus re$s3 ,e]/ w]d zij 7de ,zo!id7 
door we9ig5 begrep51 totdat ,li/rius er 
zijn comm5ta> bij s*reef4    ,de v]tal+1
 die hi] d5 welwill5d5 lez] wordt       
aangebod51 0 re$s me] dan tw9tig ja>    
gel$5 door mijn vad] voltooid4 ,lat]    
heeft hij e*t] bij tijd en wijle het w]k
 we] ond]h&5 g5om51 e5ige ho(d/ukk5     
ervan gepublice]d 9 d5 ,n$]l&s*5        
,spectator1 e5 g$eelte p]skla> gemaakt1 
e5 groot] deel nogmaals gecorrige]d4    
,to* heb ik alles nog e5s zorgvuldig    
doorgelez51 met het ,latijn v]gelek5 en1

 wa> ik het noodig a*tte1 e5 enkele     
v]&]+ aangebra*t1 zoodat ik de          
v]antwoordelijkheid voor deze v]tal+    
draag4 ,de opheld]+5 heb ik1 9 ov]leg   
met de r$actie d] ,w4,b41 zoo tra*t5 9  
te ri*t51 dat het w]kje voor d5         
bes*aafd5 leek1 ook al _h hij ge5       
klassieke opleid+ g5ot51 v]/aanba> z\   
word54 ,de ,erasmusk5n] zal er niets    
nieuws 9 v9d5 en op wet5s*appelijke     
wa>de mak5 zij all]m9/ aanspraak4       
,v]meld+ v]di5t1 dat ik hi]bij ze] veel 
te dank5 heb gehad aan de aanteek5+5 bij
 de ,latijns*e uitgaaf1 die mijn vad] 9 
#ahih bij ,m>t9us ,nijh(f heeft do5     
v]s*ijn54  ,t5 slotte3 ,de v]deel+ 9    
ho(d/ukk5 is niet van ,erasmus zelf1 ma>
 wordt het e]/ gevond5 9 de uitgaaf van 
de ,meusni] de ,qu]lon 7,lond5 en ,p>ijs
 #agfe74 ,mijn vad] heeft ze ov]g5om51  
opdat het voor d5 lez] m9d] v]vel5d z\  
zijn zulk e5 doorloop5de voordra*t te   
lez5 en voor d5 uitgev] gemakkelijk]1   
als hij na> de e5 ( &]e plaats wilde    
v]wijz54 ,ook de titels d] ho(d/ukk5    

gaan1 9 ho(dzaak1 op de uitgaaf van     
#agfe t]ug4  ,de v]&]+5 9 ,toeli*t+ en  
,aanteek5+5 van deze ,twe$e ,uitgaaf    
aangebra*t dank ik aan de welwill5de    
kritiek en inli*t+5 van ,dr4 ,j4        
,l9deboom1 wi5 ik hi]bij ga>ne van mijn 
opre*te erk5telijkheid de v]zek]+ geef4 
,middelburg1 ,septemb]1 #aiab4          
,a4 ,h4 ,kan4       ,,voorr$e4          
,,erasmus van ,rott]dam groet zijn vri5d
 ,,?omas ,,morus4 #c   ,9 de laat/e     
dag51 to5 ik uit ,itali na> ,engel&     
t]ugke]de1 besloot ik1 liev] dan al d5  
tijd1 di5 ik te pa>d moe/ zitt51 met    
smakelooze en onwet5s*appelijke praatjes
 te slijt51 zoo nu en dan ( bij mij zelf
 ov] e5 ond]w]p uit onze                
geme5s*appelijke lett]oef5+5 na te d5k5 
( mij te v]mei5 9 de h]9n]+ aan de ev5  
gele]de als di]b>e vri5d51 die ik hi] _h
 a*t]gelat54 ,ond] dez5 kwam uw beeld1  
mijn be/e ,morus1 mij zek] het all]e]/  
voor d5 gee/ en de h]9n]+ aan ,u1 (s*oon
 wij v] van elk&] w>51 0 mij ev5        
aang5aam1 als uw omgang 01 to5 ik ,u nog

 van aangezi*t tot aangezi*t pla*t te   
zi51 het aang5aam/e--ik mag /]v51 als   
het niet wa> is--van al wat mij ooit 9  
mijn lev5 te beurt is gevall54 ,da>om   
vatte ik1 omdat ik me5de 9 all5 gevalle 
iets te moet5 do5 en die tijd mij we9ig 
ges*ikt voorkwam om e5 ern/ig ond]w]p te
 ov]d5k51 het plan op e5 bo]tige l(r$e  
op ,moria 7de ,zo!id7 te h\d54 ,welke   
,pallas heeft ,u op die g$a*te gebra*t8 
zult ge zegg54 ,voore]/ de$ uw          
gesla*tsnaam ,morus mij dit plan        
opvatt51 die ev5 di*t bij het woord     
,moria komt1 als gij v] van de zaak af  
zijt ( liev]1 volg5s all] e5/emmig      
getuig5is1 da>m$e vol/rekt niets geme5  
hebt4 ,v]d] v]mo$de ik1 dat deze spel+  
van ons v]nuft bov5al uw go$keur+ z\    
wegdrag51 omdat gij 9 d]gelijke         
jokk]nij51 wa>bij1 zoo ik go$ zie1 n]g5s
 gele]dheid en gee/ kan gemi/ word51    
bijzond] veel smaak v9dt en 9 het       
dagelijks*e lev5 als e5 ,democritus #d  
pleegt op te tr$54 ,(s*oon gij door uw  
buit5gewone s*]pz9nigheid gewoonlijk    

hemelsbre$ 9 gevoel5 van het geme5e volk
 v]s*ilt1 zijt gij to* door de          
ongelo(elijke za*!id en meega&heid van  
uw k>akt] niet alle5 9 /aat om met      
all]lei m5s*5 9 alle om/&igh$5 des lev5s
 om te gaan1 ma> v9dt gij er ook e5 g5ot
 94 ,deze kle9e v]h&el+ zult gij da>om  
ga>ne aannem5 als e5 a&5k5 van uw vri5d 
en gij zult ook ha> v]d$ig+ ga>ne       
aanva>d51 want zij is u toegewijd en    
da>om voortaan ,uw eig5dom1 niet het    
mijne4  ,imm]s het zal miss*i5 niet aan 
b$ill]s ontbrek51 die mij la/]51        
zegg5de1 dat deze a>digh$5 deels van te 
we9ig beteek5is zijn om e5 ,godgele]de  
te pass51 deels te s*]p voor e5         
za*tmo$ig ,*ri/51 en zij zull5 het van  
de dak5 v]kondig51 dat wij 9 het        
voetspoor d] oude com$ie en van zek]5   
,lucianus #e tr$5 en 9 alles de t&5     
zett54 ,do* ik z\ wel w5s*51 dat zij die
 zi* door het li*tz9nige en bo]tige van 
mijn ond]w]p gekwet/ gevoel51 b$a*t51   
dat het d5kbeeld niet van mij is        
uitgegaan1 ma> dat re$s 9 d5 oud5 tijd  

groote mann5 me]mal5 da>van het         
voorbeeld gegev5 hebb54  ,want re$s voor
 tal van eeuw5 s*reef ,hom]us zijn      
muiz5- en kikvors*5krijg1 ,m>o #f zijn  
,mug en ,bo]5ontbijt1 ,ovidius #g zijn  
,noot1 prees ,polycrates #h en zijn     
be/rijd] ,isocrates #i ,busiris #aj1    
,glauco #aa de onre*tva>digheid1        
,favor9us #ab ,!rsites #ac en de        
d]d5daags*e koorts1 ,synesius #ad de    
kaalho(digheid1 ,lucianus de vlieg en de
 tafels*uim]skun/1 beh&elde ,s5eca #ae  
s*]ts5d de v]god+ van ,claudius #af1    
,plut>*us #ag e5 sam5spraak van ,gryllus
 #ah met ,ulixes1 ,lucianus en ,apuleius
 #ai hun ezel en e5 mij onbek5d s*rijv] 
het te/am5t van het v>k5tje ,grunnius   
,corocotta #bj1 wa>van ook de heilige   
,hi]onymus #ba gewag maakt4 ,zij mog5   
da>om1 als 't hun go$dunkt1 zi*         
voor/ell51 dat ik tot uitspann+ e5      
p>tijtje s*aak gespeeld1 ( als zij dit  
soms liev] will51 op e5 /okpa>dje g]$5  
heb4 ,want het is to* hoog/ onbillijk   
om1 t]wijl wij d5 m5s*5 van elke        

lev5sri*t+ hun uitspann+5 gunn51 d5     
mann5 d] wet5s*ap 9 het geheel ge5 s*]ts
 te v]oorlov51 vooral zoo die beuzel>ij5
 ern/ige d+5 9 ha> gevolg hebb5 en die  
spott]nij5 zoo gebezigd word51 dat de   
lez]1 wi5 het niet aan all5 smaak       
ontbreekt1 hi]uit me] nut trekt dan uit 
de p$ante en s*itt]5de bewijsvo]+ van   
sommig51 b4v4 als de e5 ( &] 9 e5 met   
op(f]+ van veel tijd sam5geflan/e       
r$evo]+ de r$ekun/ ( de wijsbege]te     
prij/1 e5 twe$e de l(wa>dige eig5s*app5 
van e5 zek]5 vor/ s*ild]t1 e5 d]de      
aanspoort tot d5 krijg teg5 de ,turk51  
e5 vi]de de toekom/ voorspelt en e5     
vijfde nieuwe /rijdvrag5 v]z9t ov]      
onmogelijke ond]w]p54 ,want ev5als er   
niets beuzela*tig] is dan ern/ige zak5  
beuzela*tig te beh&el51 zoo is er niets 
a>dig] dan beuzel+5 zoo te beh&el51 dat 
ge oog5s*ijnlijk niets m9d] dan         
gebeuzeld hebt4 ,zek] b]u/ het oordeel  
ov] mij bij &]51 ma> als de ,eig5liefde 
mij niet geheel b$riegt1 dan is onze    
l(r$e niet 9 all5 opzi*te zot1 ook al   

h&elt zij ov] de ,zo!id4  ,om mij nu    
v]d] te v]d$ig5 teg5 het onbekookte     
v]wijt van hatelijkheid1 m]k ik op1 dat 
m5 altijd aan het v]nuft de groot/e     
vrijheid gelat5 heeft om /raffeloos op  
e5 gee/ige wijze d5 spot te drijv5 met  
het dagelijks* lev5 d] m5s*51 mits de   
groote vrijheid niet 9 raz5de b&eloo%eid
 onta>dde4  ,des te me] bevreemdt mij de
 prikkelba>heid onz] tijdg5oot51 die    
bijna alle5 nog ma> de 9 zwang zijnde   
titels v]kiez5 te hoor5 #bb4 ,voorts kan
 m5 li$5 v9d51 zoo av]e*ts godsdi5/ig1  
dat zij zelfs de bitt]/e smaadwoord5    
teg5 ,*ri/us e]d] duld5 kunn5 dan de    
g]+/e s*]ts teg5 e5 paus ( e5 vor/1     
vooral als hun ko/w9n+ er mee gemoeid   
is4 ,t5 onre*te2 want hij1 die de       
leefwijz5 d] m5s*5 zoo b]ispt1 dat hij  
niem& met "n doorhaalt1 eilieve1 wat    
dunkt ,u1 is het hem te do5 om hatelijk 
te wez5 dan wel veele] om te le]5 ( te  
v]man58 ,ov]ig5s 9 hoeveel opzi*t5 b]isp
 ik niet mij zelf8 ,hi]bij komt nog1 dat
 hij1 die ge5 slag van m5s*5 ov]slaat1  

mijns inzi5s op ge5 enkel5 m5s*1 ma> op 
alle ondeugd5 v]toornd is4 ,als er dus  
iem& op/aat1 die luide v]kondigt1 dat   
hij zi* gekwet/ gevoelt1 dan geeft hij  
da>door het bewijs van e5 sle*t gewet5 (
 9 all5 gevalle van vrees4 ,nog veel    
vrij] en hatelijk] is 9 dit soort van   
s*]ts de ,heilige ,hi]onymus te w]k     
gegaan1 da> hij ettelijke mal5 zelfs de 
nam5 niet v]zwijgt4 ,wij e*t]1 behalve  
dat wij 9 het geheel ge5 nam5 noem51    
hebb5 da>5bov5 9 zulk e5 gematigd5 toon 
ges*rev51 dat de v]/&ige lez] li*t zal  
inzi51 dat het ons me] te do5 0 om te   
v]mak5 dan om te kwets54 ,want wij hebb5
 n]g5s1 op het voetspoor van ,juv5alis  
#bc1 9 di5 geheim5 poel van ong]e*tigh$5
 g]o]d en me] het bela*elijke dan het   
vuile tra*t5 op te somm54  ,als er      
voorts nog iem& is1 die zi* zelfs door  
het aangevo]de niet tevr$5 laat /ell51  
dan moge hij t5m9/e dit /e$s voor oog5  
h\d51 dat het s*oon is door de ,zo!id   
gehekeld te word5 en dat wij1 to5 wij   
ha> sprek5de invo]d51 ons geheel moe/5  

s*ikk5 na> hetge5 9 ov]e5/emm+ 0 met ha>
 p]soonlijkheid4 ,ma> wa>om meld ik dit 
,u1 die zulk e5 uit/ek5d pleitbezorg]   
zijt1 dat gij de zak51 ook al zijn zij  
niet van de be/e1 to* het be/ weet te   
v]d$ig58 ,va>wel1 welsprek5de ,morus1 en
 bes*]m ijv]ig uw ,moria4  ,van het l&1 
#i ,juni #aejh4                         
,,de ,,l( ,,d] ,,zo!id4                 
,voordra*t van ,erasmus van ,rott]dam4  
,de ,zo!id spreekt4    ,,ho(d/uk ,i4    
,alle5 door ha> aanblik heeft de ,zo!id 
de zorg5 van ha> toehoord]s v]jaagd4    
,hoe de m5s*5 ook gewoonlijk ov] mij    
sprek51--en ik weet ma> al te go$1 9    
welk e5 kwad5 naam de ,zo!id zelfs bij  
de zot/5 /aat--bewe] ik to*1 dat ik en  
ik alle5 door mijn goddelijke ma*t ,god5
 en m5s*5 v]vroolijk4 ,hi]van is dit    
zek] e5 me] dan voldo5d bewijs1 dat1    
zoodra ik voor deze zoo talrijke v]gad]+
 0 opgetr$5 om het woord te vo]51       
e5sklaps uw all] aangezi*t5 zoo blonk5  
van e5 ongek5de en ongewone vreugde1 dat
 gij zoo plotsel+ het voorho(d          

ontrimpeldet en mij met zulk e5 blijd5  
en bem9nelijk5 la* toejui*tet1 dat gij  
all51 die ik hi] uit alle hoek5 d] w]eld
 voor mij zie1 wa>lijk niem&            
uitgezond]d1 gelijk de ,god5 bij        
,hom]us1 te veel nect> met nep5!s #bd   
s*ijnt gebruikt te hebb51 t]wijl ge     
vroeg] zoo b$roefd en bekomm]d wa>t     
ne]gezet51 als( ge nog pas uit          
,trophonius' hol #be wa>t t]uggekom54   
,ma> 't gaat hi]m$e als wanne] de zon   
het e]/ ha> s*oon en guld5 gelaat aan 't
 a>drijk v]toont ( na e5 /r5g5 w9t] de  
l5te opnieuw d5 zoel5 adem d] we/5w9d5  
br5gt3 dan v]&]t aan/onds het voorkom5  
van alles1 dan krijgt alles e5 nieuwe   
kleur en e5 geheel nieuwe jeugd en zoo  
v]&]de ook dadelijk op mijn aanblik uw  
voorkom54  ,da>om heb ik dan ook1 hetge5
 &]e groote r$ekun/5a>s t]nauw]nood door
 e5 lange en lang5 tijd ov]pe9sde r$e   
kunn5 te weeg br5g51 het v]drijv5 nl4   
van la/ige muiz5iss51 al aan/onds enkel 
door mijn gezi*t wet5 te bew]k54        
,,ho(d/uk ,,ii4  ,ond]w]p d] voordra*t4 

,wa>om ik nu 9 dez5 ongewon5 ops*ik h$5 
voor u opgetr$5 b51 zult ge spo$ig      
hoor51 als gij sle*ts ge5 bezwa> maakt  
oor5 te hebb5 voor mijn sprek51 niet1   
zooals gij die gewoonlijk hebt voor d5  
pr$ik] 9 de k]k1 ma> zoo als gij die    
pleegt op te /ek5 voor m>kts*reeuw]s1   
paljass5 en hanswor/51 oor51 zooals onze
 bek5de ,midas #bf ze ind]tijd voor ,pan
 opzette4 ,want ik heb lu/ gekreg5 voor 
e5 poosje bij u d5 sophi/ #bg te spel51 
wel niet als e5 van dat slag1 dat h$5 t5
 dage d] jeugd e5ige ho(dbrek5de        
beuzel+5 in/ampt en e5 me] dan          
vr\welijke /ijfkoppigheid 9 het twi/5   
le]a>t1 ma> ik zal die oud5 navolg51 die
 om d5 kwalijk kl9k5d5 #bh naam van     
,soph5 7wijz57 te v]mijd51 liev]        
,sophi/5 7wijsmak]s7 wild5 g5oemd word54
 ,hun lu/ 0 het d5 naam van ,god5 en    
held5 door l(r$55 te v]he]lijk54 ,da>om 
zult ge dan ook e5 l(r$e hoor5 niet op  
,h]cules1 no* op ,solon #bi1 ma> op mij 
zelf1 de ,zo!id4      ,,ho(d/uk ,,iii4  
,wa>om de ,zo!id zi*zelf prij/4   ,al   

aan/onds dit3 ik /oor mij vol/rekt niet 
aan die wijz51 die1 zoo iem& zi*zelf    
ophemelt1 hem e5 groot5 zotskap en e5   
onbes*aamd5 rekel noem54 ,het moge1     
volg5s h51 zoo zot mogelijk zijn--zij   
moet5 toegev51 dat het betamelijk is4   
,want wat is gepa/] dan dat de ,zo!id   
zelf de l(trompet ov] zi*zelf /eekt8    
,niem& kan imm]s e5 sprek5d] beeld van  
mij gev5 dan ik zelf--( ik moe/ soms aan
 e5 &] bet] bek5d zijn dan aan mij zelf4
 ,to* a*t ik dit ov]ig5s zelfs niet     
we9ig z$ig] dan hetge5 het gros d]      
aanzi5lijk5 en wijz5 pleegt te do51 die 
uit e5 soort van vals*e s*aamte ( e5    
vlei5d5 r$ekun/5a> ( e5 zot klapp5d5    
di*t] 9 't geheim da>toe pleg5 aan te   
spor5 en hem voor e5 zek] loon hur5 om  
uit zijn mond hun l( (1 wat op hetzelfde
 ne]komt1 kl9kkl>e leug5s te hoor54 ,die
 bes*roomde man zet ev5wel als e5 pauw  
zijn /a>t op en draagt d5 kam hoog1     
wanne] die onbes*aamde vlei] e5 nietel+1
 als hij is1 aan de ,god5 gelijk /elt2  
wanne] hij hem voor e5 volmaakt         

toonbeeld van alle deugd5 doet doorgaan1
 alhoewel de geprez5e weet1 dat hij er  
hemelsbre$ van v]s*ilt2 wanne] hij e5   
kraai bekle$t met vreemde ve]52 wanne]  
hij d5 moriaan s*oon was*t1 kortom als  
hij van e5 mug e5 olifant maakt4 ,t5    
slotte h\d ik mij aan het oude          
volksgezegde1 dat hij1 die door ge5 &]  
geprez5 wordt1 gelijk heeft1 als hij zi*
 zelf prij/4 ,intuss*5 kan ik 9 dez5    
niet nalat5 mij te v]wond]5--moet ik het
 aan de ondankba>heid ( aan de traagheid
 d] m5s*5 toes*rijv58--dat1 alhoewel    
all5 zond] ond]s*eid veel w]k van mij   
mak5 en ga>ne mijn gav5 g5iet51 er 9 d5 
loop van zooveel eeuw5 niem& is         
opge/aan1 die 9 woord5 vol dankba>heid  
d5 l( d] ,zo!id v]kondigde1 (s*oon het  
niet ontbrok5 heeft aan h51 die 9       
zorgvuldig1 met op(f]+ van veel olie en 
slaap bew]kte v]h&el+5 mann5 als        
,busiris en ,phal>is #cj1 ( de          
d]d5daags*e koorts1 vlieg51             
kaalho(digheid en zulke ell5dige d+5 me]
 v]he]lijkt54 ,van mij zult gij e5 r$e  

hoor51 die wel voor de vui/ geh\d5 wordt
 en wa>aan hi]om niet veel tijd is      
be/e$1 ma> die 9 des te groot] mate de  
deugd d] wa>heid bezit4      ,,ho(d/uk  
,,iv4  ,wa>om zij voor de vui/ spreekt4 
,het z\ mij spijt51 als gij da*t1 dat ik
 dit v]zonn5 heb om met mijn v]nuft te  
pronk51 zooals het gros d] r$5a>s dit   
pleegt te do54 ,want wanne] zij1 zooals 
,u bek5d is1 met e5 r$e voor d5 dag     
kom51 wa>aan zij d]tig ja> lang blo$ig  
ge>beid hebb5 en die soms nog het w]k   
van &]5 is1 dan zw]5 zij desniettem9 bij
 hoog en laag1 dat zij ha> 9 drie dag5  
uit de losse h& op het papi] geworp5 (  
ook e5 &] 9 de p5 gegev5 hebb54 ,mijn   
lu/ en lev5 0 het voorts altijd alles te
 zegg51 wat mij ma> voor d5 mond kwam4  
,ma> niem& v]wa*te nu van mij1 dat ik 9 
d5 trant van die gewone le]a>s 9 de     
r$ekun/ door e5 bepal+ tra*t duidelijk  
te mak51 wie ik zelf b51 en nog veel    
m9d]1 dat ik mij v]d] met v]deel+5 zal  
oph\d54 ,want het z\ ev5 we9ig go$s     
voorspell51 wilde m5 ha>1 wi] goddelijke

 ma*t zi* zoo v] uit/rekt1 b9n5 zek]e   
gr5z5 bep]k51 als wanne] m5 hr 9 deel5  
split/e1 die door de geheele w]eld zoo  
e5/emmig v]e]d wordt4 ,en wat nut z\ het
 dan ook hebb5 door e5 bepal+ ,u als het
 w>e e5 s*aduwbeeld voor oog5 te /ell51 
da> gij mij ?ans van aangezi*t tot      
aangezi*t aans*\wt8 ,want ik b51 zooals 
ge ziet1 die w>e s*5k/] van alle go$e   
d+51 welke de ,latijn5 ,/ultitia en de  
,griek5 ,moria noem54      ,,ho(d/uk ,v4
  ,de ,zo!id v]raadt zi*zelf t]/ond4    
,wa>om behoefde ik dit zelfs nog te     
v]meld58 ,als( 't niet1 zooals m5 pleegt
 te zegg51 met zooveel lett]s op mijn   
voorho(d ges*rev5 /aat1 wie ik b5 en    
als(1 zoo iem& mo*t bew]51 dat ik e5    
,m9]va ( e5 ,sophia 7wij%eid7 b51 hij   
niet al aan/onds enkel door mij aan te  
zi5 van het teg5deel z\ ov]tuigd word51 
ook al kwam hem da>bij mijn taal1 wa>9  
zi* e5 zuiv] beeld van mijn gee/        
we]spiegelt1 niet te hulp4 ,ik blanket  
mij nooit en mijn voorho(d v]toont niets
 &]s dan hetge5 9 't diep/e van mijn h>t

 woont3 aan alle kant5 gelijk ik volkom5
 op mij zelf1 zoodat zelfs zij mijn     
aanwezigheid niet kunn5 ontve9z51 die   
voor zi* bov5al aanspraak mak5 op d5    
titel van wijz5 en als ap5 het purp] en 
als ezels 9 de leeuw5huid rondw&el54 #ca
  ,hoe zorgvuldig zij zi* ook v]momm51  
kom5 to* erg5s de oor5 voor d5 dag en   
v]rad5 d5 ,midas4 ,wa>a*tig1 ook dit    
slag van m5s*5 is ondankba>1 want1      
hoeze] zij 9 de e]/e plaats tot ons     
volkje behoor51 s*am5 zij zi* to* bij d5
 groot5 hoop zooze] ov] onz5 naam1 dat  
zij di5 niet zeld5 &]5 als e5 erg       
s*eldwoord na> 't ho(d w]p54 ,zijn wij  
da>om niet volkom5 9 ons re*t1 als wij  
die luidjes1 die1 (s*oon zij de groot/e 
zott5 7,mor57 zijn1 voor de groot/e     
wijz5 7,soph57 will5 doorgaan1          
,morosoph5 7zotwijz57 noem58            
,,ho(d/uk ,,vi4  ,navolg+ d]            
r$ekun/5a>s4   ,want ik heb beslot5 ook 
9 dit opzi*t de r$ekun/5a>s van onze    
dag5 na te volg51 die zi* voor volslag5 
,god5 h\d51 wanne] zij1 als de          

blo$zuig]s1 blijk5 tweetongig te zijn1  
en het als e5 mee/]/uk bes*\w5 9        
,latijns*e r$evo]+5 hi] en da> e5ige    
,grieks*e woordjes #cb als e5 soort van 
mozaiek 9 te voeg51 ook al zijn deze da>
 ze] sle*t op hun plaats4 ,ontbreekt het
 hun v]d] aan zulke ui!ems*e uitdrukk+51
 dan hal5 zij uit bes*immelde papi]5 vi]
 ( vijf oude woord5 voor d5 dag om zoo  
hun lez]s het ho(d te do5 draai51 opdat 
namelijk zij1 die ze begrijp5 zi*zelf al
 me] en me] behag51 do* zij1 die ze niet
 v]/aan1 zi* da>ov] te me] v]baz51      
na>mate zij er m9d] begrip van hebb54   
,imm]s ook dit behoort zek] tot de niet 
ona>dige g5iet+5 van onze volgel+51 voor
 het mee/ ui!ems*e d5 mee/5 e]bi$ te    
koe/]54 ,mog5 al e5ig5 e5 we9ig         
e]zu*tig] zijn1 zij moet5 to* ma> door  
la*5 en h&geklap hun go$keur+ te k5n5   
gev5 en op 't voorbeeld d] ezels de oor5
 beweg51 om &]5 9 de me5+ te br5g51 dat 
zij alles go$ v]/aan4  ,ma> g5oeg       
hi]van4 ,ik haa/ mij nu tot mijn ond]w]p
 t]ug te ke]54      ,,ho(d/uk ,,vii4    

,afkom/ d] ,zo!id4   ,gij k5t dus mijn  
naam1 gij--hoe zal ik ,u &]s betitel5   
dan1 gij groote zott58 ,de ,god9 ,zo!id 
kan ha> +ewijd5 imm]s ge5 v]e]5d] naam  
gev5 dan dez58 ,ma> omdat all5 niet     
ev5ze] met mijn afkom/ bek5d zijn1 wil  
ik ,u al aan/onds met behulp d] ,muz5 op
 de hoogte da>van br5g54 ,mijn vad] 0   
ev5m9 ,*aos als ,orcus #cc ( ,saturnus  
#cd ( ,japetus #ce ( e5ig &] van dat    
slag van v]slet5 en v]smet5 ,god51 ma>  
,plutus #cf1 hij alle51 de vad] van     
m5s*5 zo[el als van ,god5 #cg1 ook al   
mog5 ,hesiodus #ch en ,hom]us en zelfs  
,jupit] dit ontk5n54 ,door zijn w5k     
alle5 wordt1 ev5als vroeg]1 zoo ook nu  
nog al het heilige en onheilige1 hemel  
en a>de doore5gem5gd4 ,zijn willekeur   
be/i]t alles1 oorlog en vr$e1           
bevelhebb]s*app5 en raadszitt+51        
re*tspraak en volksv]gad]+1 huwelijk51  
v]drag51 v]bond51 wett51 kun/5 en       
wet5s*app51 ern/ en s*]ts1 kortom--de   
adem begeeft mij re$s--alle op5b>e en   
bijzond]e zak5 d] m5s*54 ,zond] zijn    

hulp z\ die geheele b5t van di*t]lijke  
,godh$51 ( laat ik het /\t] uitdrukk51  
z\ ook die uitv]kor55 kr+ van ,god5 f 9 
't geheel niet be/aan1 f 9 all5 gevalle 
altijd ?uis e5 e5v\dig maaltje hebb5 en 
zoo e5 hoog/ armzalig lev5tje leid54 #ci
 ,al wie hem teg5 zi* heeft1 zal bij    
,pallas zelfs ge5 voldo5d5 /eun v9d51   
ma> wi5 hij g5adig is1 die kan zelfs d5 
hoog/5 ,jupit] met zijn bliksem na> d5  
duivel w5s*54 ,op het bezit van zulk e5 
vad] b]oem ik mij6 ,en hij heeft mij    
niet uit zijn h]s5pan do5 voortkom51    
zooals ,jupit] die nors*e en            
kribbebijtrige ,pallas1 ma> hij v]wekte 
mij bij e5 all]a>dig/e en all]gee/ig/e  
,nymf1 ,jonkheid g5aamd1 en hij _h zi*  
aan ha> niet v]bond5 door e5 v]vel5d5   
huwelijksb&--ge weet1 dat zoo die manke 
smid 7,vulcanus7 gebor5 w]d--ma>1 wat   
wel zoo aang5aam is1 hij 0 met ha> 9    
liefde v]e5igd1 zooals onze ,hom]us     
zegt4 ,ma> gij moet niet d5k51 dat ik   
het lev5 te dank5 heb aan di5 afgeleefd5
 en bl9d5 ,plutus van ,ari/ophanes1 ne51

 hij w]d mijn vad]1 to5 hij nog 9 de    
kra*t van 't lev5 0 en gloeide niet     
alle5 van het vuur d] jeugd1 ma> nog    
veel me] van d5 nect>1 di5 hij op e5    
god5maal wat al te ruim en al te /]k    
g$ronk5 _h4      ,ho(d/uk ,,viii4  ,ha> 
geboorteplaats en vo$/]s4   ,vraagt gij 
soms ook na> mijn geboorteplaats--m5    
me5t imm]s h$5 t5 dage1 dat het voor    
iem&s aanzi5 e5 hoog/ belangrijk v]s*il 
maakt1 op welke plaats hij het e]/ zijn 
gekrijt heeft lat5 hoor5--ik zag no* op 
het ronddrijv5de eil& ,delos #dj1 no* 9 
de golv5de zee #da1 no* 9 e5 holle grot 
het e]/e lev5sli*t1 ma> op de eil&5 d]  
gelukzalig51 wa> zond] zaai5 no* ploeg5 
alles wa/1 wa> m5 ge5 moeite no*        
oud]dom1 no* ziekte k5t1 no* erg5s op   
het veld asfodil1 malve1 aju91 lup95 (  
boon5 ( &] d]gelijk geme5 gewas wordt   
aangetr(f51 ma> ov]al oog en neus       
ge/reeld word5 door moly1 panacee1 nep5!
 #db1 magolijn1 ambrozijn #dc1 lotus1   
roz51 viol51 hyac9!n en &]e plant5 van  
si]aad en g5ot4  ,te midd5 van al deze  

he]lijkh$5 gebor51 begon ik mijn lev5   
ge5sz9s met gekrijt1 ma> _h ik voor mijn
 mo$] dadelijk e5 la*je t5 be/e4 ,er    
be/aat ook voor mij vol/rekt ge5 r$5 d5 
hoog5 zoon van ,kronos #dd zijn vo$/]1  
de geit1 te b5ijd51 omdat mij twee      
all]a>dig/e nymf5 gezoogd hebb51 ,me!   
#de1 e5 do*t] van ,bac*us1 en ,apa$ia   
#df1 e5 do*t] van ,pan #dg1 die gij hi] 
ook als gezell9 9 het gevolg mijn]      
ov]ige di5>ess5 ziet4 ,ha> nam5 zult    
gij1 als het uw v]lang5 is die te le]5  
k5n51 van mij alle5 9 het ,grieks*      
hoor54      ,,ho(d/uk ,,ix4  ,ha>       
gevolg4   ,deze dan1 die ge da> ziet met
 ha> hoog opgetrokk5 w5kbrauw51 heet    
,philautia 7,eig5liefde72 deze1 die ,u1 
als ge ha> aanziet1 met de oog5 s*ijnt  
toe te la*5 en met h&geklap toe te      
jui*51 heet ,kolakia 7,vlei]ij74 ,zij1  
met ha> soez]ig en slap]ig gezi*t1      
draagt d5 naam ,le! 7,v]geeta*tigheid72 
deze1 leun5de op ha> ellebog5 met ha>   
sam5gev\w5 h&51 noemt m5 ,misoponia     
7,w]ks*u:eid72 deze1 met roz5 omkran/ en

 geheel gep>fume]d1 ,h$one 7,g5otzu*t72 
deze met ha> zwemm5de en h]- en d]wa>ts 
zw]v5de oog51 heet ,anoia 7,onv]/&74    
,deze1 met ha> glimm5d vel en go$gevo$  
li*aam1 draagt d5 naam ,tryphe          
7,weeld]igheid74  ,gij ziet ond] de     
meisjes ook twee god53 de e5 van dez5   
heet ,komos 7,dr9kgelag71 de &]         
,negretos ,hupnos 7,va/e ,slaap74 ,met  
de getr\we hulp dez] s*a> van di5a>s    
ond]w]p ik de geheele w]eld aan mijn    
ma*t en he]s* ik zelfs ov] de ma*tig/e  
he]s*]s4      ,,ho(d/uk ,x4  ,de ,zo!id 
de bron van alle lev5 en lev5sg5ot4     
,mijn afkom/1 mijn opvo$+ en mijn gevolg
 k5t ge nu3 lui/]t v]d]1 opdat niem& uw]
 me5e1 dat ik mij t5 onre*te d5 naam van
 ,god9 aanmatig1 met gespit/e oor5 na>  
de voordeel51 die zo[el ,god5 als m5s*5 
aan mij te dank5 hebb51 en hoev] mijn   
goddelijke ma*t zi* uit/rekt4 ,als imm]s
 de opm]k+ van e5 zek] s*rijv] lang niet
 dom is1 dat dit e]/ wa>lijk god-zijn   
mag heet5 m5s*5 te help51 en als zij e]/
 t]e*t 9 d] ,god5 raad zijn opg5om51 die

 de /]vel+5 met wijn ( koorn ( e5ige &]e
 d]gelijke nuttige zaak bek5d hebb5     
gemaakt1 wa>om z\ m5 mij dan niet t]e*t 
d5 e]/5 ond] alle ,god5 noem5 en a*t51  
mij1 die alle5 all5 alles met ruime h&  
uitdeel8      ,,ho(d/uk ,,xi4  ,v]volg4 
,voore]/1 wat kan er zoet] ( ko/ba>d]   
zijn dan het lev5 zelf8 ,ma> wi5 heeft  
m5 to*1 alles welbes*\wd1 d5 oorsprong  
hi]van te dank51 behalve aan mij8 ,want 
ev5m9 de spe] van de uit e5 geweldig5   
vad] gesprot5 ,pallas #dh1 als de ,aegis
 #di van d5 wolk5drijv5d5 ,jupit] br5gt 
( plant het m5s*elijk gesla*t voort1 ma>
 de vad] d] ,god5 en de kon+ d] m5s*5   
zelf1 die door d5 w5k zijn] oog5 d5     
geheel5 ,olympus doet sidd]51 moet di5  
drieflitsig5 bliksem uit de h& legg5 en 
dat b>s*e gezi*t1 wa>m$e hij1 als 't hem
 lu/1 alle god5 v]s*rikt 9 e5 &]e plooi 
zett51 ja1 de armzalige moet als e5     
tooneelspel] zi* geheel &]s voordo51    
wanne] hij soms dat wil v]ri*t51 wat hij
 eeuwig doet1 namelijk k9d]5 v]wekk54   
,da> hebt ge de ,/ocijn5 #ej1 die zi*   

zelf het di*t/ bij de ,god5 a*t54 ,ma>  
wij/ mij nu e5s e5 van h51 die drie- (  
vi]maal (1 zoo ge wilt1 duiz5dmaal      
,/ocijn is3 hij moet to* ook1 zooal niet
 zijn ba>d1 het teek5 zijn] wij%eid1    
(s*oon hij di5 met de bokk5 geme5 heeft1
 9 all5 gevalle zijn laatdunk5dheid     
aflegg51 zijn voorho(d ontrimpel5 en    
zijn bek5de onwrikb>e /ell+5 e5ig5 tijd 
plaats do5 mak5 voor all]lei zott]nij5  
en dolh$54 ,kortom1 mij1 mij1 zeg ik1   
moet die wijze ontbi$51 als hij t5m9/e  
vad] wil word54 ,en wa>om z\ ik niet op 
mijn gewon5 trant rondbor/ig] voor u    
sprek58 ,eilieve1 br5g5 het ho(d1 het   
gezi*t1 de bor/1 de h&1 het oor1 de     
zoog5aamde fatso5lijke li*aamsdeel51    
,god5 ( m5s*5 voort8 ,ne51 z\ ik me553  
veele] plant het deel1 dat zoo dwaas en 
zoo bela*elijk is1 dat m5 het zelfs niet
 zond] la*5 kan noem51 het m5s*elijk    
gesla*t voort4 ,dat is die gewijde bron1
 wa>uit al het be/a&e zijn oorsprong    
ontle5t1 veele] dan aan het bek5de      
heilige vi]tal van ,py?agoras #ea4      

,welke man t] w]eld1 vraag ik ,u v]d]   
bij al wat ,u heilig is1 z\ gewillig het
 huwelijksjuk op zi* nem51 indi5 hij1   
zooals de wijz5 ond] ,u pleg5 te do51   
e]/ de ongemakk5 van dat lev5 bij zi*   
zelf _h ov]wog51 ( welke vr\w z\ zi* to*
 wel met e5 man inlat51 indi5 zij de    
gev>5 en bezw>5 d] bevall+1 indi5 zij d5
 la/ d] opvo$+ ( k5de ( b$a*t8 ,voorts  
ziet gij nu wel 91 dat1 als gij het lev5
 aan de huwelijk5 en het huwelijk aan   
,onv]/&1 mijn gezell91 s*uldig zijt1    
welke v]pli*t+5 gij ongetwijfeld aan mij
 hebt4 ,welke vr\w1 die dit e5maal      
ond]vond5 _h1 z\ zi* opnieuw hi]aan     
will5 wag51 als ha> de ,v]getelheid niet
 met ha> ma*t t] zijde /ond8 ,imm]s     
,v5us zelf1 z\1 trots de luide v]zek]+  
van ,lucretius #eb1 het nooit kunn5     
loo*551 dat zond] de hulp van onze      
goddelijke ma*t ha> invlo$ onto]eik5d en
 ijdel is4 ,zoo ont/aan uit dit mijn    
klu*tig dronk5mansspel zo[el de         
laatdunk5de wijsge]51 wi] plaats nu de  
door d5 groot5 hoop zoo g5oemde monnik5 

hebb5 +5om51 als de 9 het purp] g$o/e   
kon+5 en de vrome prie/]s en de driew]f 
heilige paus54 ,t5 slotte ook die       
geheele s*a> van di*t]lijke god51 zoo   
talrijk1 dat de ,olympus zelf1 hoe ruim 
ook1 all5 t] nauw]nood me] kan bevatt54 
,,ho(d/uk ,,xii4  ,v]volg4   ,ma> het z\
 wa>lijk we9ig beteek551 dat m5 d5      
oorsprong en de bron van het lev5 aan   
mij te dank5 heeft1 als ik niet tev5s   
aantoon1 dat alle lev5sg5ot zond] e5ige 
uitzond]+ e5 gave van mij is4 ,wat dunkt
 ,u1 z\ dit lev5 wel 9 e5ig opzi*t lev5 
mog5 heet51 zoo m5 het g5ot er uit      
wegneemt8  ,ik hoorde uw toejui*+5 en ik
 wi/ dan ook wel1 dat niem& uw] zoo     
wijs1 ( veele] zoo onwijs1 ne5 to* liev]
 zoo wijs #ec 01 dat hij dit gevoel5 0  
toeg$aan4 ,en to* v]smad5 zelfs de      
,/ocijn5 het g5ot niet1 alhoewel zij met
 alle ma*t het teg5deel bew]5 en bij d5 
groot5 hoop da>teg5 uitv>5 en ti]51     
natuurlijk met het doel om &]5 da>van af
 te s*rikk5 en het zelf 9 ruim]e mate te
 kunn5 smak54  ,ma> bij d5 hemel1 lat5  

zij mij dan e5s zegg51 welk tijdp]k des 
lev5s is to* wel niet somb]1 niet       
gee/eloos1 niet onbehagelijk1 niet      
smakeloos1 niet v]drietig1 als m5 het   
g5ot1 d4i4 de kruid]ij d] zo!id1 er niet
 bijvoegt8 ,zek]1 ik z\ kunn5 vol/aan   
met hi]voor de getuig5is van d5 nooit   
volprez5 ,sophocles #ed aan te vo]51 van
 wi5 deze s*oone l(spraak op ons be/aat3
       ,9 't onv]/& alle5 ligt 's lev5s 
hoog/ g5ot1   ma> ik wil to* liev] met  
,u het geheel 9 al zijn bijzond]h$5     
bes*\w54      ,,ho(d/uk ,,xiii4         
,k9d%eid en oud]dom zijn met de ,zo!id  
t5 nauw/e v]want4   ,voore]/ dan1 wie   
weet niet1 dat de e]/e lev5sj>5 van d5  
m5s* v]reweg het vroolijk/ zijn en      
v]reweg bij all5 het mee/ 9 de gun/     
/aan8 ,want hetge5 wij 9 de kle9e k9d]5 
zoo kuss51 zoo omhelz5 en zoo troetel51 
dat zelfs e5 vij& dez5 leeftijd te hulp 
komt1 is zek] niets &]s dan het         
bekoorlijke d] zo!id1 dat de v]/&ige    
natuur met opzet aan de pas gebor55     
ges*onk5 heeft om h5 9 /aat te /ell5    

door e5 soort van v]go$+1 be/a&e 9 g5ot1
 zo[el al het la/ige hunn] opvo$+ te    
v]za*t51 als gun/5 van hun bes*]m]s af  
te vlei54  ,hoe g5iet v]d] de           
jongel+sleeftijd1 die hi]op volgt1 alle 
gun/1 hoe zijn all5 dez5 van h>te g5eg51
 met welk e5 ijv] help5 zij hem vooruit1
 hoe vri5delijk reik5 zij hem de        
behulpzame h&6 ,ma> wa>aan1 bid ik u1   
heeft de jeugd dit hulpbetoon te dank58 
,wa>aan behalve aan mij8 ,door mijn     
go$]ti]5heid is zij zoo we9ig mogelijk  
wijs en erg]t zij zi* da>om aan niets t]
 w]eld4 ,het is to* ma> al te wa>1 dat  
weldra1 als zij op volwass5 leeftijd    
door ond]v9d+ en wet5s*appelijk ond]wijs
 e5igsz9s mann5 9 het v]/& beg9n5 te    
zijn1 de glans d] s*oonheid v]do(t1 de  
vlugheid v]traagt1 het vuur d]          
gee/igheid v]koelt1 de friss*e kra*t    
v]slapt4 ,hoe v]d] de jeugd zi* van mij 
v]wijd]t1 9 die mate leeft zij al m9d]  
en m9d]1 totdat de la/ige grij%eid komt1
 die al niet me] alle5 bij &]51 ma> ook 
bij zi*zelf gehaat is4  ,zij z\ gewis   

voor ge5 m5s* t] w]eld uit te /aan zijn1
 als ik niet we]1 uit m$elijd5 met      
zooveel ell5de1 bij/& v]le5de en1 ev5als
 de god5 bij de di*t]s aan 9 /]v5snood  
v]ke]5de m5s*5 gewoonlijk door de e5 (  
&]e g$aantev]wissel+ te hulp kom51 zoo  
ook ik niet h51 die re$s met het ne be5 
9 het graf /aan1 we] zooveel mogelijk   
tot d5 k9d]leeftijd t]ugbra*t4 ,het volk
 slaat da>om d5 spijk] op d5 kop1 als   
het grijsa>ds op nieuw k9d]5 pleegt te  
noem54 ,vraagt iem& mij voorts1 hoe ik  
deze v]&]+ teweeg br5g1 dan wil ik zelfs
 dit niet voor hem v]borg5 h\d54 ,ik vo]
 h5 na> de bron van onze ,le! #ee1 die  
op de eil&5 d] gelukzalig5              
ontspr+t--want 9 de ond]w]eld /roomt    
sle*ts e5 smal beekje--om da>1 na de    
v]getelheid 9 lange teug5 te hebb5      
+eslorpt1 van alle beslomm]+5 all5gsk5s 
v]lo/1 we] jong te word54 ,ma> zij zijn 
de kluts kwijt1 zij zijn onwijs1 vo]t m5
 da>teg5 aan4 ,zek]1 ma> jui/ hi]9      
be/aat het we] k9d word54 ,is wel e5 k9d
 zijn iets &]s dan de kluts kwijt1 dan  

onwijs zijn8 ,trekt dit ons niet het    
all]mee/ 9 di5 leeftijd aan1 dat hij    
vol/rekt ge5 wij%eid bezit8 ,wie z\ to* 
e5 knaap met de wij%eid van e5 man niet 
als e5 wang$ro*t v]foei5 en v]vloek58   
,hi]mee rijmt ook het algeme5 bek5de    
volksgezegde3  ,ik h\ van 't jongsk5    
niet1 dat wijs is vr zijn tijd4  ,wie z\
 geme5s*ap ( omgang will5 hebb5 met e5  
grijsa>d1 die aan zijn groote ond]v9d+  
e5 ev5 groote gee/kra*t en s*]pheid van 
oordeel pa>de8 ,dus--dat de grijsa>d gek
 is1 heeft hij aan mij te dank51 ma>    
mijn gek is al?ans vrij van die         
rampzalige zorg51 wa>door de wijze zoo  
gefolt]d wordt4 ,intuss*5 is hij ge5    
ona>dige dr9kebro]4 ,hij voelt niet die 
lev5sza!id1 wa>teg5 e5 kra*tig] leeftijd
 t]nauw]nood be/& is4 ,zoo nu en dan    
ke]t hij met d5 grijsa>d van ,plautus   
#ef tot die drie lett]s 7m-i-n7 t]ug1   
diep rampzalig1 als hij wijs 04 ,ma>    
intuss*5 is hij door mijn to$o5         
gelukkig1 intuss*5 is hij gezi5 bij zijn
 vri5d5 en zelfs e5 prettige dis*g5oot4 

,imm]s ook bij ,hom]us vloeit van       
,ne/ors lipp5 e5 taal zoet] dan honig1  
t]wijl die van ,a*illes #eg bitt] is1 en
 bij d5zelfd5 di*t] kl9k5 de woord5 d]  
op d5 muur zitt5de grijsa>ds za*t en    
te$]4  ,9 dit opzi*t w9n5 zij het zelfs 
van de k9d%eid1 die wel aanvallig is1   
ma> de ges*ik!id om te sprek5 mi/ en    
hi]door van het hoog/e lev5sg5ot1 dat   
be/aat 9 het babbel51 v]/ok5 is4 ,v]geet
 niet hi]bij op te m]k51 dat de         
grijsa>ds me] d5 omgang met knap5 zoek5 
en de knap5 w$]ke]ig g5ot v9d5 9 het    
gezels*ap van grijsa>ds4  ,want altijd  
br5gt de ,god gelijk5 tot elka>4  ,er   
be/aat imm]s tuss*5 h5 ge5 v]s*il dan   
dat de grijsa>d wat rimpelig] is en wat 
me] v]ja>dag5 telt4 ,ov]ig5s--wit ha>1  
e5 mond zond] t&51 e5 kle9e ge/alte1    
trek 9 melk1 hakkel5d sprek51           
babbelzu*t1 malligheid1 v]geeta*tigheid1
 onb$a*tzaamheid1 kortom al het ov]ige  
komt ov]e54 ,hoe di*t] zij tot de       
grij%eid nad]51 des te me] beg9n5 zij   
ook we] op k9d]5 te gelijk51 totdat zij 

op de wijze van k9d]51 zond] het lev5   
zat te zijn en zond] de nad]+ des doods 
te bem]k51 het lev5 v]lat54             
,,ho(d/uk ,,xiv4  ,de ,zo!id v]l5gt de  
jeugd en we]t d5 oud]dom4   ,is er nu   
wel iem& t] w]eld1 die d5 mo$ heeft om  
deze mijn weldaad met de                
g$aantev]wissel+ d] ov]ige god5 op n    
lijn te /ell58 ,ov] hetge5 dez5 9 hun   
toorn do51 wil ik liev] niet sprek51 ma>
 wi5 zij het mee/ g5adig zijn1 die pleg5
 zij 9 e5 boom1 e5 vogel1 e5 krekel (   
zelfs 9 e5 slang te v]&]53 als( niet    
jui/ het /]v5 hi]9 be/aat1 dat m5 iets  
&]s wordt4 ,ma> ik v]plaats d5zelfd5    
m5s* we] 9 het be/e en gelukkig/e deel  
zijns lev5s4 ,als de /]vel+5 all5 omgang
 met de wij%eid geheel v]m$5 en hun lev5
 9 onafgebrok5 v]ke] met mij doorbra*t51
 dan z\ er zelfs ge5 ziekte als de      
oud]dom be/aan1 ma> zij z\d5 het geluk  
smak5 van e5 eeuwige jeugd4 ,ziet gij   
dan niet1 dat die somb]e zwa>ho(d51 die 
hun lev5 deels aan wijsge]ige /udin1    
deels aan ern/ige en moeilijke zak5     

gewijd hebb51 mee/al1 voordat zij geheel
 volwass5 zijn1 re$s d5 la/ des oud]doms
 gevoel51 blijkba>1 omdat zorg5 en      
onafgebrok5 ern/ig nad5k5 langzaam ma>  
zek] hun gee/ en hun edel/e lev5ssapp5  
uitputt58  ,mijn zott5 da>5teg5 zi5 er  
vrij vetjes en glimm5d uit3 #eh zij     
zorg5 zoo go$ voor hun velletje1 dat m5 
h5 e*te v>k5s uit ,ac>nani #ei noemt1 en
 zij z\d5 zek] nooit e5ig ongemak van d5
 oud5 dag bem]k51 als zij niet zoo nu en
 dan door de wijz5 w]d5 aange/ok54 ,zoo 
wa> is het1 dat 9 't m5s*elijk lev5     
niets 9 alle opzi*t5 gelukkig is4       
,hi]bij komt nog de niet onbelangrijke  
getuig5is van het volksgezegde1 dat de  
zo!id het e5ige middel is zo[el om de   
va>t van de ov]ig5s ijl+s voorbij       
snell5de jeugd te v]trag5 als de        
v]vloekte grij%eid op e5 v]r5 af/& te   
h\d54 ,da>om heet het niet zond] go$e   
grond5 van de ,brab&]s 9 de volk/aal1   
dat1 hoewel bij de &]e m5s*5 het v]/&   
met de j>5 pleegt te kom51 zij1 na>mate 
zij me] d5 oud]dom nad]51 des te zott]  

word54 ,en to* is er ge5 &] volk1 dat 9 
d5 dagelijks*5 omgang a>dig] is ( het   
onaang5ame van d5 oud]dom m9d] bem]kt4  
,het naa/ aan dez5 kom51 ev5als zij het 
naa/ bij h5 won51 ook 9 leefwijze mijn  
,holl&]s2 want wa>om z\ ik h5 niet de   
mijne noem51 wi] v]e]+ van mij zoo v]   
gaat1 dat zij da>aan hun gewon5 bijnaam 
te dank5 hebb5 en hi]ov] zoo we9ig      
s*aamte gevoel51 dat zij zi* op niets   
me] lat5 voor/aan8 #fj  ,da> gaan mij nu
 die gekke m5s*5 bij ,m$z1 ,circs1      
,v5uss51 ,auroras #fa en bij de e5 ( &]e
 bron het middel zoek51 dat hun de jeugd
 zal t]uggev51 iets1 wa>toe ik alle5 9  
/aat b5 en mij ook ga>ne le54 ,bij mij  
is die wond]balsem te v9d51 wa>door     
,memnons do*t] de jeugd van ha>         
grootvad] ,ti?onus #fb v]l5gd heeft4 ,ik
 b5 die ,v5us1 door wi] gun/ de bek5de  
,phaon we] zoo jong w]d1 dat ,sappho #fc
 smoorlijk op hem v]liefd w]d4 ,mij     
behoor5 die kruid5 toe1 zoo zij al      
be/aan1 mij de toov]=muli]51 mij de     
bron1 die niet alle5 de v]vlog5 jeugd   

t]ugroept1 ma> wat v]kieselijk] is1 ha> 
voor altijd weet te do5 blijv54 ,als gij
 't all5 met mij e5s zijt1 dat er niets 
bet]s be/aat dan de bloeitijd des lev5s 
en niets v]foeilijk]s dan de oud]dom1   
dan zijt gij1 zoo ik go$ zie1 ook       
ov]tuigd van de groote v]pli*t+1 die gij
 aan mij hebt1 omdat ik zulk e5 groot   
kwaad wi/ te w]5 en zulk e5 go$ te      
beh\d54      ,,ho(d/uk ,,xv4  ,de ,zo!id
 vooral maakt de ,god5 aantrekkelijk4   
,ma> wat spreek ik tot nog toe ov] de   
/]vel+58 ,neemt d5 geheel5 hemel 9      
oog5s*\w en de e]/e de be/e mag mij van 
mijn naam e5 v]wijt mak51 als hij ond]  
alle god5 er n v9dt1 die de gun/ en de  
a*t+1 wa>9 hij /aat1 niet aan mijn      
goddelijke ma*t te dank5 heeft4 ,wa>om  
to* is ,bac*us altijd e5 jong man met   
dik ha>8 ,wel1 omdat hij dronk5 en dol  
met ga/mal51 dansp>tij51 reidans5 en    
pretmak5 zijn geheele lev5 doorbr5gt en 
zi* zelfs 9 de v]te niet met ,pallas    
inlaat4 ,kortom1 hij is er zoo v] af1   
dat hij voor wijs wil doorgaan1 dat hij 

het lief/ bo]t5d en s*]ts5d wil g$i5d   
word54 ,hij voelt zi* dan ook vol/rekt  
niet gekwet/ door het spreekwoord1 dat  
hem d5 bijnaam dwaas geeft3 het luidt   
zoo ongeve]3 ,nog doll] dan ,mory*us    
#fd4 ,d5 naam ,mory*us leidt m5 v]d]    
da>van af1 dat de l&li$5 9 hun          
brooddronk5heid hem1 als hij voor de    
deur van zijn tempel zit1 met mo/ en    
v]s*e vijg5 pleg5 te besm]5 #fe4 ,wat   
w]pt v]d] het oude blijspel #ff hem niet
 voor hatelijkh$5 na> het ho(d6 ,wat e5 
flauwe ,god1 zegg5 zij2 hij v]di5t uit  
e5 dij #fg gebor5 te word54 ,ma> wie z\ 
niet liev] zoo'n flauwe en z\telooze    
,god zijn1 altijd vroolijk1 altijd we]  
jong1 altijd voor all5 vol pret en      
plezi]1 dan zelfs die argli/ige1 bij    
all5 gevreesde ,jupit] ( ,pan1 die1 de  
geheele w]eld door all]lei ang/5 9 rep  
en ro] br5g5d1 #fh ha> e5 bron van      
erg]nis is en v]driet1 ( de vol as*     
zitt5de ,vulcanus #fi1 die er altijd ev5
 vuil uitziet van 't arbeid5 9 zijn     
w]kplaats1 ( ook ,pallas zelf zoo       

vreeslijk door ha> ,gorgo #gj en spe]1  
die altijd ev5 zuur kijkt4 ,wa>om blijft
 ,cupido altijd e5 knaap8 ,wa>om &]s dan
 omdat hij altijd e5 beuzela> is en     
nooit iets v]/&igs doet no* d5kt8 ,wa>om
 bloeit de guld5 ,v5us altijd we] 9     
jeugdige s*oonheid8 ,wel1 omdat zij met 
mij v]want is en om deze r$5 draagt ha> 
gelaat ook de kleur mijns vad]s en heet 
zij bij ,hom]us de guld5 ,aphrodite4    
,voorts la*t zij eeuwig1 wanne] wij     
t5m9/e de di*t]s ( hun m$$+]s1 de       
beeldh\w]s1 mog5 geloov54 ,welke godheid
 hebb5 de ,rome95 me] e]bi$ bewez5 dan  
,flora #ga1 de mo$] van alle z+5ot8     
,ma> ook wat betreft die god5 met hun   
/r5g uit]lijk1 als m5 van h5 bij ,hom]us
 en de ov]ige di*t]s het lev5 wat       
nauwkeurig] nagaat1 dan zal m5 ook bij  
h5 alles vol dwaa%eid v9d54 ,het zal wel
 ov]bodig zijn de dad5 d] ov]ig5 te     
v]meld51 da> gij m9nekoz]ij5 van        
,jupit]1 d5 bliksemsl+]a>1 zelf ma> al  
te go$ k5t en ev5 go$ weet1 hoe die     
ong5aakb>e ,diana zond] om ha> sekse te 

d5k51 zi* enkel bezig h\dt met de ja*t  
en intuss*5 smoorlijk v]liefd is op     
,endymion #gb4 ,ma> ik z\ liev] will51  
dat zij hun dad5 van ,momus #gc hoord51 
van wi5 zij die ind]tijd me]mal5 pla*t5 
te v]nem54 ,nu hebb5 zij e*t] 9 toorn   
hem tegelijk met ,ate #gd hals ov] kop  
uit d5 hemel op a>de geworp51 omdat hij 
het door zijn wij%eidskram]ij d] god5   
geluk wat la/ig maakte4 ,ge5 m5s* t]    
w]eld wil d5 arm5 ball+ ga/vrij opnem5  
en veel m9d] v9dt hij aan de hov5 d]    
vor/5 e5 ?uis1 alhoewel mijn ,kolakia   
#ge da> e5 e]/e rol speelt1 zij1 die    
ev5m9 bij ,momus pa/ als wolv5 bij e5   
lam4  ,zoo hebb5 de ,god51 nu hij weg   
is1 het veel vrij] en prettig] bij hun  
dwaa%$53 zij leid5 nu ind]daad1 om met  
,hom]us te sprek51 e5 veel gemakkelijk] 
lev5tje1 da> niem& to* d5 z$5mee/] ov]  
h5 speelt4 ,wat haalt die vijg5h\t5     
,priapus #gf al niet voor snak]ij5 uit6 
,wat v]oorzaakt ,m]curius niet e5 pret  
door zijne diev]ij5 en sl9ks*e /rek56   
,ja1 ,vulcanus zelf speelt gewoonlijk op

 d] ,god5 ga/mal5 voor hanswor/ en      
v]vroolijkt nu e5s door zijn h9k51 dan  
we] door zijn plag]ij5 ( ook door zijn  
a>digh$5 hun dr9kgelag54 #gg ,dan pleegt
 ook ,sil5us #gh1 die oude liefhebb]1 d5
 cancan te dans51 wa>bij zi* ,polyphemus
 #gi en de ,nymph5 voeg51 wi] ond]      
s*ett]5de muziek uitgevo]de dans5 niet  
veel welvoegelijk] zijn4  ,de ,satyrs   
met hun halve bokk5ge/alte gev5         
klu*tspel5 t5 be/e1 ,pan weet door e5   
laf li$je all5 te do5 la*5 en hem will5 
zij liev] hoor5 dan de ,muz5 zelf1      
vooral wanne] de nekt> hun re$s na> het 
ho(d beg9t te /ijg54 ,ik zal u v]d] wel 
niet behoev5 m$e te deel5 wat de god51  
na du*tig g$ronk5 te hebb51 na d5       
maaltijd zooal uitri*t51 want het is    
wa>a*tig zoo dwaas1 dat ik mij zelf van 
la*5 niet kan on?\d54 ,ma> het is bet]1 
hi]bij aan ,h>pocrates #hj te d5k53 &]s 
mo*t soms de e5 ( &] ons belui/]5 bij   
het v]haal van d+51 die ,momus zelfs    
niet /raffeloos w]eldkundig heeft       
gemaakt4      ,,ho(d/uk ,,xvi4  ,ov]al  

wordt de kruid]ij d] ,zo!id gevond54    
,do* 't is nu tijd om op 't voorbeeld   
van ,hom]us de hemel+5 te v]lat5 en na> 
de a>de te v]huiz5 en na te gaan1 hoe er
 zond] mijn gave ge5 vreugde ( geluk    
be/aat4 ,9 de e]/e plaats ziet ge wel1  
met hoeveel voorzorg mo$] natuur        
maatregel5 g5om5 heeft1 dat het door ha>
 ges*ap5 m5s*elijke gesla*t n]g5s gebrek
 z\ hebb5 aan de kruid]ij d] dwaa%eid4  
,imm]s (s*oon volg5s de gewone bepal+ d]
 ,/ocijn5 wij%eid niets &]s is dan zi*  
door de r$e te lat5 leid51 da>5teg5     
dwaa%eid zi* tot e5 speelbal d] h>t/o*t5
 te mak53 hoeveel me] h>t/o*t5 dan r$e  
heeft ,jupit] niet 9 de m5s*5 geplant en
 dat alle5 om hun lev5 niet geheel      
droevig en somb] te mak58 ,de v]h\d+ is 
als van e5 half ons tot e5 pond4        
,da>5bov5 b&e hij de r$e na> e5 nauw    
hoekje van het ho(d en liet geheel het  
ov]ige lijf aan de b]o]+5 d] drift5 ov]4
 ,v]volg5s /elde hij als het w>e twee   
all]gewelddadig/e tyrann5 teg5 n ov]1 d5
 toorn1 die d5 burg van het midd5rif en 

zelfs d5 oorsprong van alle lev51 het   
h>t1 bezet h\dt1 en d5 lu/1 wi5s        
opp]ma*t zi* zelfs tot b5$5 het ond]lijf
 uit/rekt4 ,hoe we9ig de r$e teg5 deze  
twee nauw v]bond5 ma*t5 be/& is1 blijkt 
voldo5de uit het dagelijks*e lev5 d]    
m5s*51 die hun vor/91 als zij1 het e5ige
 ha> mogelijke middel bezig5de1 zelfs   
tot hees* word5 toe ha> /em v]heft en   
regels van z$elijkheid voors*rijft1 na> 
d5 duivel w5s*5 en op nog veel          
onaang5am] toon teg5 ha> raz51 totdat   
zij e9delijk ook hi]door v]moeid van ha>
 kant toegeeft en zi* ov]wonn5 v]kla>t4 
,,ho(d/uk ,,xvii4  ,door ha> to$o5      
behag5 de vr\w5 aan de mann54   ,ma>    
omdat d5 man1 van nature be/emd om de   
zak5 te be/ur51 e5 we9igje me] van dat  
onsje r$e moe/ toeg$eeld word51 g+      
,jupit]1 om ook zoo go$ mogelijk voor   
zijn belang5 te zorg51 9 dez51 ev5als 9 
al het ov]ige1 met mij te rade en ik de$
 hem spo$ig e5 mijn] wa>dig plan aan de 
h&1 nl4 om naa/ hem de vr\w te plaats51 
wel e5 dwaas en onr$elijk wez51 ma> to* 

koddig en prettig3 bij het huiselijk    
sam5lev5 z\ zij door ha> dwaa%eid het   
onaang5ame 9 d5 inbor/ van d5 man       
g5ietba> mak5 en v]za*t54 ,want als     
,plato s*ijnt te twijfel51 tot welk van 
beide soort5 hij de vr\w zal br5g51 tot 
de r$elijke ( r$elooze wez5s1 dan is    
zijn b$oel+ zek] ge5 &]e dan te wijz5 op
 de 9 het oog spr+5de dwaa%eid van die  
sekse4 ,wanne] soms de e5 ( &]e vr\w    
voor wijs mo*t will5 doorgaan1 dan wordt
 zij t5 slotte sle*ts e5 dubbele zott91 
ev5als ( iem& e5 os 9 het wor/elp]k     
wilde br5g51 #ha 9 /rijd met zijn       
geheel5 b\w en aanleg4 ,want i$]1 die   
teg5 zijn a>d 9 d5 s*ijn aanneemt van   
deugd en zijn gav5 aan iets &]s wijdt1  
begaat e5 dubbele f\t4 ,ev5als1 volg5s  
het ,grieks*e spreekwoord1 e5 aap altijd
 e5 aap blijft1 ook al draagt hij e5    
purp]5 kle$1 zoo ook is e5 vr\w altijd  
e5 vr\w1 d4 i4 e5 zott91 welk mask] zij 
ook voordoe4 ,to* a*t ik het gesla*t d] 
vr\w5 niet 9 die mate zot1 dat zij mij  
het kwalijk zull5 nem51 dat ik ha>1     

(s*oon zelf e5 vr\w en nog wel de       
,zo!id1 de eig5s*ap van zo!id toek54    
,imm]s1 wanne] zij de zaak na> behoor5  
ov]weg51 dan moet5 zij jui/ hi]voor d]  
,zo!id dank wet51 dat m5 ha> vrij       
e5/emmig voor gelukkig] h\dt dan de     
mann54  ,9 de e]/e plaats is da>van de  
r$5 ha> bevallig uit]lijk1 dat zij t]e*t
 bov5 alles t] w]eld /ell5 en dat ha>   
helpt om tyrann5 zelfs te tyrannise]54  
,wa>aan heeft &]s die h\t]ige ge/alte1  
die beha>de huid en die /oppelige ba>d1 
wa>door de man tamelijk veel op e5 oud5 
paai gelijkt1 zijn oorsprong te dank51  
dan aan die rampzalige wij%eid1 t]wijl  
de altijd gladde wang5 d] vr\w5 ha>     
altijd zwakke /em1 ha> za*t velletje als
 't w>e het beeld e5] eeuwige jeugd     
zijn4 ,wat w5s*5 zij v]d] &]s 9 dit     
lev51 dan d5 mann5 zooveel mogelijk te  
behag58 ,b$oel5 zij dit niet met al dat 
opsmukk51 al dat blankett51 al dat bad51
 al dat opmak5 van het ha>1 al die      
zalfjes1 al die odeurs1 al die kun/grep5
 om ha> aangezi*t te plooi51 ha> oog5 te

 v]v5 en ha> lijf e5 s*oon5 vorm te     
gev58 ,hebb5 zij dan ind]daad iets &]s1 
dat ha> me] de h>t5 d] mann5 w9t1 dan   
ha> dwaa%eid8 ,gev5 zij d5 vr\w5 niet 9 
alles ha> z98 ,en dat zond] e5ige &]e   
v]go$+ dan z+5ot1 t]wijl het e5ige      
aantrekkelijke 9 ha> de zo!id is4 ,dat  
zal wel niem& ontk5n51 die b$5kt1 welke 
dwaa%$5 e5 man bij e5 vr\w uitkraamt en 
welke malligh$5 hij doet1 zoo vaak hij  
de g5oeg5s d] liefde wil smak54 ,zoo    
weet gij dan nu1 uit welke bron het e]/e
 en voornaam/e lev5sg5ot voortkomt4     
,,ho(d/uk ,,xviii4  ,het dr9k5 wordt    
door de ,zo!id het be/ gekruid4   ,ma>  
er zijn e5ig51 vooral ond] de grijsa>ds1
 die me] van dr9k5 dan van vr\w5 h\d5 en
 da>om hun hoog/e g5ot 9 dr9kgelag5     
/ell54 ,( er wel ooit e5 fe/ijn zond]   
vr\w5 kan be/aan1 mog5 &]5 uitmak51 ma> 
dit is 9 all5 gevalle zek]1 dat zond] de
 kruid]ij d] zo!id 9 ge5 geval e5 maal  
ooit aang5aam kan zijn4 ,dit is zoo wa>1
 dat als er zi* ond] de ga/5 niem&      
bev9dt1 die h5 doet la*51 f omdat hij   

ind]daad e5 zot is1 f omdat hij zi* zoo 
h\dt1 m5 d5 e5 ( &]5 grapp5mak] huurt ( 
e5 koddig5 klaploop] aan tafel noodigt1 
om door e5ige la*wekk5de (1 wat         
hetzelfde is1 dwaze gee/igh$5 de /ilte  
en de droefgee/igheid van de tafel te   
v]drijv54 ,want wat nut _h het wel1 met 
zooveel ta>t51 pa/ei5 en &]e lekk]nij5  
de maag te ov]lad51 als ook niet de oog5
 ev5ze] als de oor51 ja de geheele gee/ 
zi* te go$ kon do5 aan gela*1 s*]ts en  
a>digh$58 ,do* ik b5 de e5ige1 die zulk 
e5 dess]t weet g]e$ te mak54 ,jui/ die  
?ans bij de ga/mal5 9 zwang zijnde      
gebruik53 e5 kon+ door het lot te kiez51
 te dobbel51 too/5 9 te /ell51 uit e5   
rondga&5 bek] om 't h>d/ te dr9k51 bij  
e5 mirt5tak #hb te z+51 te dans51 te    
ge/icule]51 zij zijn to* zek] niet door 
de zev5 wijz5 van ,griek5l&1 ma> door   
ons tot heil van het m5s*elijk gesla*t  
uitgevond54 ,en het ligt to* 9 d5 a>d   
van al d]gelijke d+51 dat zij1 hoe me]  
dwaa%eid zij bevatt51 des te nuttig]    
zijn voor het m5s*elijk lev51 dat1 als  

het treurig is1 mijns inzi5s zelfs ge5  
lev5 mag heet54 ,en het moet wel droevig
 word51 zoo m5 niet de onafs*eidelijke  
lev5sza!id met d]gelijke v]mak5 weet te 
v]drijv54      ,,ho(d/uk ,,xix4  ,zij   
knoopt vri5ds*apsb&54   ,ma> er zull5   
miss*i5 zijn1 die ook dit soort van g5ot
 g]+ s*att5 en hun geluk v9d5 9 e5      
h>telijk v]ke] met hun vri5d51 zegg5de1 
dat de vri5ds*ap bov5 alles t] w]eld    
behoort ge/eld te word51 omdat zij ev5  
onontbe]lijk is als de lu*t1 het vuur en
 het wat]4 ,zij noem5 ha> tev5s zoo     
aang5aam1 dat1 wie ha> wegneemt1 de zon 
wegneemt1 e9delijk zulk e5 hoog z$elijk 
go$1 zoo dit t5 m9/e iets t] zake       
afdoet1 dat zelfs de wijsge]5 niet      
a>zel5 ha> ond] de voortreffelijke go$]5
 te v]meld54 ,ma> als ik nu e5s weet te 
betoog51 dat alles1 zooals het reilt en 
zeilt1 van mij afkom/ig is8 ,dit bewijs 
zal ik ev5wel niet lev]5 door           
,crocodiliet5 ( ,soriet5 en ,cornut5 #hc
 ( &]e d]gelijke spitsvondigh$5 d]      
r$ekun/1 ma> ik zal 't ,u plompweg als  

met d5 v+] aanwijz54 ,zeg mij e5s3      
oogluik+1 dwal+1 bl9dheid1 halluc9atie1 
wa> het de gebrek5 onz] vri5d5 geldt1 ja
 zelfs het bem9n5 en bewond]5 van e5ige 
9 het oog loop5de gebrek51 als( het     
deugd5 w>51 gr5/ dit volg5s ,u niet aan 
zo!id8 ,als de e5 de mo$]vlek van zijn  
liefje te$] ku/1 e5 twe$e zi* door het  
gezwel zijn] ,agna #hd bekoord gevoelt1 
als e5 vad] van zijn s*el5 zoon zegt1   
dat hij lonkt1 wat is dit &]s1 zeg ik1  
dan kl9kkl>e zo!id8  ,m5 moge           
h]haaldelijk v]kondig51 dat het zo!id   
is2 to* is het die zo!id alle51 welke de
 vri5ds*apsb&5 zo[el knoopt als 9 /&    
h\dt4 ,ik spreek nu ov] de gewone m5s*51
 van wie er niem& zond] gebrek5 gebor5  
wordt1 en hij de be/e is1 die de m9/e   
heeft3 t]wijl to* tuss*5 die zi* god5   
dunk5de wijz5 ( 9 't geheel ge5         
vri5ds*apsb& kan ont/aan1 ( sle*ts e5   
v]vel5d en onaang5aam soort van         
vri5ds*ap is1 en dat alle5 nog ma> met  
ze] we9ig5--met niem& durf ik niet      
zegg5--om deze r$51 dat de mee/e m5s*5  

onwijs zijn1 ( liev] er niem& leeft1 die
 het niet 9 veel opzi*t5 geheel mis     
heeft1 en e5 nauwe betrekk+ sle*ts      
tuss*5 gelijk5 kan be/aan4 ,mo*t er soms
 tuss*5 die m5s*5 van /r5ge beg9sel5 e5 
w$]zijds*e g5eg5heid opkom51 dan h\dt   
deze 9 ge5 geval /&1 da> zij zek] niet  
van ze] lang5 duur kan zijn bij zulke   
gemelijke s*epsels1 die veel te go$e    
oog5 hebb51 want zij zi5 bij de gebrek5 
hunn] vri5d5 zoo s*]p als e5 adela> ( e5
 ,epidauris*e slang #he4 ,wat zijn zij  
da>5teg5 kortzi*tig bij hun eig5 gebrek5
 en hoe ontbreekt het hun aan alle      
gezi*t op d5 knapzak1 die op hun rug    
hangt6 #hf ,het ligt nu e5maal 9 d5 a>d 
d] m5s*51 dat er ge5 k>akt] be/aat1 dat 
niet ond]hevig is aan groote gebrek52   
voeg hi]bij die groote v]s*eid5heid van 
j>5 en neig+51 de vele v]giss+51 dwal+5 
en ongevall5 van het m5s*elijk lev51 hoe
 kan dan het aang5ame van die vri5ds*ap 
ook ma> e5 uur lang be/aan tuss*5 die   
m5s*5 met oog5 als ,argus #hg1 wanne]   
da> niet bijkomt zij1 die de ,griek5    

e5igsz9s vreemd ,eue!ia noem51 e5 woord1
 dat ge na> v]kiez+ door zo!id (        
go$mo$igheid moogt v]tal58  ,is ook niet
 de bek5de ,cupido1 de bew]k] en vad]   
van elke nauwe betrekk+1 volslag5 bl9d8 
,ev5als hem het niet s*oone s*oon       
voorkomt1 br5gt hij het tuss*5 ,u ook   
zoo v]1 dat i$] het zijne voor s*oon    
h\dt1 zoodat e5 oude smoorlijk is van   
zijn oudje1 ev5als e5 jong k]eltje van  
zijn meisje4 ,dit ziet m5 dagelijks     
gebeur5 en m5 la*t er om1 ma> jui/ deze 
bela*elijkheid lijmt en koppelt 9 't    
lev5 het prettige v]ke] te zam54        
,,ho(d/uk ,,xx4  ,door ha> kom5         
huwelijk5 tot /&4  ,v]d]1 wat ov] de    
vri5ds*ap gezegd is1 dat geldt nog veel 
me] van het huwelijk1 dat imm]s niets   
&]s is dan e5 ons*eidb>e lev5sgeme5s*ap4
 ,go$e hemel1 wat z\d5 er ge5 e*ts*eid+5
 ( nog erg] d+5 ov]al plaats v9d51 als  
niet de huiselijke omgang van man en    
vr\w door middel van vlei]ij1 s*]ts1    
ins*ikkelijkheid1 dwal+ en hui*el>ij1   
all5 zek] mijn trawant51 ge/eund en     

ond]h\d5 w]d6 ,o1 wat z\d5 er we9ig     
huwelijk5 geslot5 word51 zoo de         
bruidegom zoo wijs 0 e5 ond]zoek 9 te   
/ell51 welke a>digh$5 dat s*ijnba> zoo  
fijne en z$ige maagdekijn re$s lang voor
 ha> huwelijk heeft uitgehaald6 #hh     
,voorts hoeveel m9d] geslot5 huwelijk5  
z\d5 blijv5 be/aan1 als niet het mee/e  
van 't ge5 de vr\w5 uitvo]51 deels door 
de onoplett5dheid1 deels door de domheid
 van d5 man v]borg5 bleef6 ,zek] s*rijft
 m5 dit t]e*t op rek5+ van de zo!id1 ma>
 aan ha> to$o5 heeft m5 het inmiddels te
 dank51 dat de vr\w d5 man behaagt en de
 man aan de vr\w1 dat er ru/ 9 huis     
he]s*t en dat de innige v]h\d+ bewa>d   
blijft4 ,m5 la*t hem uit1 m5 noemt hem  
e5 koekoek #hi1 e5 hoorndrag] en wat    
niet al1 t]wijl hij met zijn lipp5 de   
wang5 d] ov]speel/] droog ku/4 ,ma>     
hoeveel gelukkig] is het zoo te dwal51  
dan uit ijv]zu*t alles nauwkeurig na te 
gaan en hi]door zo[el zi*zelf ongelukkig
 te mak5 als de geheele w]eld met s*&al5
 te v]vull56      ,,ho(d/uk ,,xxi4      

,elke geme5s*ap ond] de m5s*5 is aan ha>
 te dank54   ,kort en go$3 zoo ze] is   
elke geme5s*ap1 elke v]b9t5is 9 't lev5 
zond] mij onaang5aam ( onzek]1 dat no*  
e5 volk zijn vor/1 no* e5 he] zijn      
slaaf1 no* e5 di5/meisje ha> mee/]es1   
no* e5 le]a> zijn le]l+1 no* de e5e     
vri5d d5 &]1 no* e5 v]huurd] zijn       
huurd]1 no* de e5e huisg5oot ( ga/ d5 &]
 lang] z\ kunn5 v]drag51 zoo zij zi*    
niet nu e5s beurtel+s 9 elk&] v]gi/51   
dan we] elk&] vleid51 nu e5s met ov]leg 
e5 oog to$rukt51 dan we] elk&] e5 we9ig 
honig d] dwaa%eid om d5 mond sme]d54 ,ik
 weet wel1 dat gij dit als hoog/        
belangrijk bes*\wt1 ma> gij zult nog    
groot] d+5 hoor54      ,,ho(d/uk ,,xxii4
  ,de rol1 die de ,zelfzu*t speelt 9    
di5/ van ha> zu/] de ,zo!id4   ,eilieve1
 zal iem&1 die zi*zelf haat1 ooit iem&  
kunn5 liefhebb58 ,zal hij met e5 &]     
e5dra*tig sam5lev51 die met zi*zelf 9   
twe$ra*t v]ke]t8 ,zal hij ooit iem&     
g5oeg5 do51 die voor zi*zelf la/ig en   
onaang5aam is8 ,dit zal1 me5 ik1 wel    

niem& bew]51 ( hij moet nog zott] zijn  
dan de ,zo!id zelf4 ,als gij mij ev5wel 
buit5sluit1 zal i$]1 om nu niet te      
sprek5 van het v]drag5 van zijn m$em5s*1
 van zi*zelf walg51 al het zijne vuil   
v9d51 i$] zi*zelf hat54 ,dit kwaad heeft
 imm]s de natuur1 die zi* 9 niet we9ig  
gevall5 me] e5 /iefmo$] dan e5 mo$]     
toont1 9 d5 m5s*5bor/ geplant1 bov5al   
van de v]/&ig/51 dat i$] ontevr$5 is met
 zi*zelf en bewond]t wat e5 &]          
toebehoort4 ,hi]door word5 alle gav51   
alle bekoorlijkheid en s*oonheid des    
lev5s b$orv5 en v]nietigd4  ,want wat   
baat de s*oonheid1 die uit/ek5de gave d]
 on/]felijke ,god51 indi5 de smet d]    
preuts*heid da>op kleeft8 ,wat de jeugd1
 als m5 ha> door d5 zuurdeesem van      
paai5brommigheid laat b$]v58 ,kortom1   
hoe zult gij het 9 i$]e om/&igheid des  
lev5s ( bij u zelf ( 9 uw betrekk+ tot  
&]5 met de welvoegelijkheid /ell5--want 
het is niet alle5 de ho(dzaak 9 elke    
kun/1 ma> ook 9 elke h&el+1 dat hetge5  
gij doet1 welvoegelijk is1--als u deze  

,philautia 7,zelfzu*t7 niet t] zij /aat1
 die met volle re*t voor mijn zu/] kan  
doorgaan2 met zooveel ijv] maakt zij    
ov]al mijn zaak tot de h>e4 ,wat is to* 
zoo zot als zi*zelf te behag5 en zi*zelf
 te bewond]58  ,ma> aan d5 &]5 kant1    
zult ge wel iets bekoorlijks1 iets      
bevalligs1 iets welvoegelijks kunn5     
v]ri*t51 als ge u zelf mi%aagt8 ,neem   
deze kruid]ij uit het lev5 weg1 en      
dadelijk zal de r$5a> met zijn voordra*t
 zijn hoord]s k\d lat51 zal niem& v]maak
 s*epp5 9 d5 toonkun/5a> met zijn       
melodien1 d5 tooneelspel] met zijn      
geb>5spel zal m5 uitj\w51 m5 zal la*5 om
 d5 di*t] met zijn ,muz51 9 m9a*t+ zal  
de s*ild] zijn met zijn kun/ en de arts 
met zijn g5eesmiddel5 zal hong] lijd54  
,e9delijk zal m5 ,u 9 plaats van e5     
,nireus voor e5 ,!rsites #ij1 9 plaats  
van e5 ,phaon #ia voor e5 ,ne/or1 9     
plaats van e5 ,m9]va voor e5 zwijn #ib1 
9 plaats van e5 go$ sprek] voor iem&1   
die ge5 woord kan uitbr5g51 9 plaats van
 e5 bes*aafd man voor e5 bo]5k9kel h\d54

 ,zoo noodig is het1 dat i$] ook zi*zelf
 vleie en door e5 soort van             
pluim/rijk]ij zijn eig5 gun/ v]w]ve1    
alvor5s hem dit bij &]5 mogelijk is4    
,t5slotte1 t]wijl to* het hoog/e geluk  
hi]9 be/aat1 dat m5 wil zijn wat m5 is1 
dank5 wij dit alles zek] kort en go$ aan
 mijn ,philautia1 dat niem& ontevr$5 is 
met zijn voorkom51 niem& met zijn       
k>akt]1 niem& met zijn afkom/1 niem& met
 zijn /&1 niem& met zijn leefwijze1     
niem& met zijn vad]l&1 zoodat ge5 ,i]   
met e5 ,italiaan1 ge5 ,?racir met e5    
,a!n]1 ge5 ,scy? #ic met e5 bewon] d]   
gelukzalige eil&5 wil ruil54 ,hoe e5ig  
is niet de zorg d] natuur1 dat zij bij  
e5 zoo groote v]s*eid5heid alles zoo    
volkom5 gelijk heeft gemaakt6 ,wa> zij  
e5 we9ig te k>ig is gewee/ met ha> gav51
 da> pleegt zij e5 we9igje ,philautia   
bij te voeg52 do* mijn bew]5 zelf mag   
ongetwijfeld e5 zo!id heet51 omdat jui/ 
deze gave de all]groot/e is1 om er nu   
ma> niet van te sprek51 dat ge5         
voortreffelijke daad ond]nom5 wordt dan 

op mijn aanspor+ en dat alle groote     
uitv9d+5 ha> ont/aan aan mij te dank5   
hebb54      ,,ho(d/uk ,,xxiii4  ,de     
,zo!id is de oorzaak van hetge5 9 d5    
oorlog gebeurt4   ,is niet de oorlog het
 zaad en de bron van alle hooggeprez5   
dad58 ,ma> is er nu wel iets zott]s te  
b$5k5 dan om de e5 ( &]e oorzaak zulk e5
 /rijd te ond]nem51 wa>bij elk van beide
 p>tij5 altijd me] s*ade dan voordeel   
heeft8 ,want met h51 die vall51 h\dt m5 
ev5m9 rek5+ als met de ,meg>5s]s #id4   
,en als dan de 9 het ijz] gepants]de    
leg]s zi* e5maal van we]skant5 9        
slagorde ges*a>d hebb5 en de hor5s hun  
s*rille klank5 do5 hoor51 wat kan m5    
dan1 bid ik ,u1 met de wijz5 aanvang51  
die door lange /udie uitgeput1 door de  
dunheid en k\ van hun blo$ t]nauw]nood  
het lev5 h\d58 ,m5 heeft dikke en vette 
k]els noodig1 die zooveel mogelijk      
/\tmo$igheid do* zoo we9ig mogelijk v]/&
 bezitt54 ,niem& zal to* liev] e5       
soldaat als ,demo/h5es #ie will51 die op
 ,ar*ilo*us' #if voetspoor d5 vij&      

nauwelijks 9 't oog kreeg1 ( hij wi]p   
zijn s*ild weg en vlu*tte1 wa>door hij  
bewees1 dat hij e5 ev5 laf soldaat als  
e5 knap r$5a> 04 ,ma>1 w]pt m5 mij teg51
 beleid 9 de oorlog5 legt het groot/e   
gewi*t 9 de s*aal4 ,dit erk5 ik--bij d5 
veldhe]2 ma> het is e5 krijgswet5s*ap1  
die met de wijsbege]te niets te mak5    
heeft2 ov]ig5s wordt dit zoo            
voortreffelijke b]oep door tafels*uim]s1
 koppela>s1 roov]s1 sluipmoord5a>s1     
bo]51 /omm]ik51 bankroeti]s en d]gelijk 
s*uim van 't m5s*dom uitgeoef5d1 niet   
door de na> hun /ude]lamp riek5de       
wijsge]54      ,,ho(d/uk ,,xxiv4        
,nadeel5 d] wij%eid4   ,hoe volslag5    
onbruikba> dez5 9 het dagelijks* lev5   
zijn1 da>van kan ,socrates #ig zek] t5  
bewijze /rekk54 ,hem alle5 v]kla>de het 
orakel van ,apollo voor wijs1 dat 9 dez5
 e*t] vol/rekt ge5 bewijs van wij%eid   
gaf1 want to5 hij 9 e5 zek]e /aatszaak  
wilde optr$51 moe/ hij ond] e5 algeme5  
hoongela* we] aftrekk54 ,9 dit ne       
opzi*t1 ik moet het erk5n51 is hij niet 

volslag5 onwijs1 dat hij d5 bijnaam van 
wijze niet wil aannem5 en aan d5 ,god   
zelf ov]laat en dat hij van oordeel is1 
dat e5 wijze zi* buit5 het /aatsbe/uur  
di5t te h\d51 al _h hij bet] g$aan      
da>bij de wa>s*uw+ te voeg51 dat i$]1   
die tot de m5s*5 wil g]ek5d word51 zi*  
van de wij%eid di5t te on?\d54  ,wat    
heeft hem voorts1 to5 hij aangeklaagd 01
 tot het dr9k5 van d5 giftbek] gebra*t  
dan die wij%eid8 ,want t]wijl hij ov]   
wolk5 en ideen philosophe]de1 de poot5  
van e5 vloo mat1 de /em van bromvlieg5  
ond]zo*t1 bleef hij onbek5d met de eis*5
 van het dagelijks* lev54 #ih ,ma> tot  
v]d$ig+ van d5 le]mee/]1 wi5s lev5 geva>
 loopt1 v]s*ijnt zijn le]l+ ,plato1 zek]
 e5 uit/ek5d pleitbezorg]1 die door het 
g]aas van d5 volk%oop zoo van zijn /uk  
g]aakte1 dat hij t]nauw]nood de helft   
van zijn volz9 kon uitsprek54 #ii       
,omtr5t ,!ophra/us #ajj behoef ik hi]bij
 zek] niets te voeg51 die voor het volk 
opgetr$5 e5sklaps ge5 geluid me] kon    
gev51 als( hij e5 wolf gezi5 _h4 #aja   

,hoe z\ hij de soldat5 9 d5 oorlog      
aangemo$igd hebb56 ,isocrates #ajb heeft
 om zijn ang/ig5 a>d zelfs nooit e5 mond
 durv5 op5do54 ,m>cus ,tullius #ajc1 de 
vad] d] ,rome9s*e welsprek5dheid1 pla*t 
altijd met e5 ongegronde vreesa*tigheid 
als e5 hakkel5de jong5 te beg9n5 en dit 
v]kla>t ,fabius #ajd voor e5 bewijs1 dat
 hij e5 v]/&ig pleit] 01 die zijn       
v]antwoordelijkheid begreep4 ,erk5t hij 
e*t] door dit bew]5 niet op5lijk1 dat de
 wij%eid e5 h9d]paal is voor de go$e    
beh&el+ e5] zaak8 ,wat zull5 zulke      
luidjes aanvang51 als de besliss+ aan   
het zwa>d is1 zij1 die nu re$s van vrees
 buit5 zi*zelf g]ak51 als er enkel met  
woord5 te /rijd5 valt8 ,en na dit alles 
heeft m51 ,god bet]e 't1 nog d5 mond vol
 van ,plato's b]oemd gezegde1 dat de    
/at5 gelukkig zull5 zijn1 als f de      
philosoph5 he]s*]s f de he]s*]s         
philosoph5 zijn4 ,integ5deel1 wanne] gij
 de ges*i$5is raadpleegt1 komt ge zek]  
tot het besluit1 dat ge5 vor/5          
v]d]felijk] voor d5 /aat gewee/ zijn dan

 de e5 ( &] philosopha/] 7onb$uid5d     
wijsge]tje7 ( lett]m9na>1 zoo 9 hun h&5 
soms de hoog/e ma*t g]aakt is4 ,e5      
voldo5de bewijs hi]voor lev]51 na> ik   
me51 de twee ,cato's #aje1 van wie de e5
 door zijn dolz9nige aanbr5g]ij5 de ru/ 
9 d5 /aat v]/oorde en de &] de vrijheid 
van het ,rome9s*e volk1 die hij 9 zijn  
al te groote wij%eid tra*tte /a&e te    
h\d51 geheel omv]wi]p4 ,voeg hi]bij     
mann5 als ,brutus1 ,cassius #ajf1 de    
,grac*5 #ajg en v]geet ,cic]o zelf niet1
 die niet m9d] v]d]felijk voor d5       
,rome9s*5 /aat 0 dan ,demo/h5es #ajh    
voor di5 d] ,a!n]s4 ,v]d] ,m>cus        
,anton9us1 ook al gev5 wij toe1 dat hij 
e5 go$ keiz] gewee/ is1--dze erk5t5is z\
 ik u kunn5 afdw+5--0 to* jui/ da>om    
onv]dragelijk en gehaat bij zijn        
m$eburg]s1 omdat hij zulk e5 wijsge] 04 
,ma> ook al gev5 wij toe1 dat hij go$   
gewee/ is1 dan 0 hij to* 9 all5 gevalle 
me] v]d]felijk voor d5 /aat door het    
nalat5 van e5 zoon als ,commodus1 dan   
hij hem door zijn be/uur van nut 0      

gewee/ #aji4 ,imm]s dit soort van m5s*51
 die zi* aan de wijsbege]te wijd51      
pleegt1 behalve 9 alle &]e opzi*t51     
bov5al 9 het voortplant5 van hun gesla*t
 hoog/ ongelukkig te zijn1 omdat de     
natuur1 na> 't mij voorkomt1 zorgt1 dat 
die wij%eidskwaal zi* niet te v] bij de 
m5s*5 v]breide4 ,zoo weet m51 dat ,cic]o
 e5 onta>d5 zoon _h1 en de k9d]5 van d5 
wijz5 ,socrates gelek5 me] op hun mo$]  
#aaj dan op hun vad] d4i4 zij w>51      
volg5s de lang niet v]ke]de opm]k+ van  
zek]5 s*rijv]1 dwaas4      ,,ho(d/uk    
,,xxv4  ,v]volg4   ,het z\ e*t] nog     
e5igsz9s te v]drag5 zijn1 zoo zij alle5 
tot het bekle$5 van /aatsambt5 ev5      
ges*ikt w>5 als ezels om de li] te      
bespel54 ,ma> zij betoon5 zi* ev5m9     
bruikba> voor elke v]ri*t+ des lev5s4   
,noodig d5 wijze op e5 ga/maal1 en hij  
zal ( door zijn nors* /ilzwijg5 ( door  
zijn la/ige vrag5 het fee/ b$]v54       
,v]zoek hem aan e5 dans deel te nem51 en
 gij zult zegg51 dat e5 kameel van de   
p>tij is4 ,sleep hem mee na> op5b>e     

spel51 en hij zal door zijn gezi*t alle5
 het volk alle g5oeg5 b$]v5 en als de   
wijze ,cato #aaa g$wong5 word5 d5       
s*\wburg te v]lat51 omdat hij zijn      
zw>tgalligheid niet kan t] zijde zett54 
,midd5 9 e5 gesprek komt hij invall5 als
 de wolf uit de fabel #aab4 ,als e5 koop
 geslot51 als e5 v]b9t5is aangegaan1    
kortom als er iets moet v]ri*t word5 van
 hetge5 9 het dagelijks* lev5           
onontbe]lijk is1 dan g$raagt die wijze  
zi* z1 dat m5 hem veele] e5 blok h\t dan
 e5 m5s* z\ noem54 ,zoo v] gaat zijn    
onges*ik!id om f zi*zelf f zijn vad]l& f
 d5 zijn5 9 e5ig opzi*t van di5/ te     
zijn1 omdat hij onbek5d is met het      
dagelijks* lev5 en zijn lev5sbes*\w+    
hemelsbre$ v]s*ilt van de bij zijn      
l&g5oot5 gangb>e d5kbeeld5 en gewoont54 
,dat hij zi* hi]door ook gehaat maakt1  
is e5 noodzakelijk gevolg van zulk e5   
v]s*il 9 lev5 en gez9dheid4 ,want wat   
van al hetge5 er t] w]eld ges*i$t1 is   
niet vol zo!id en niet door zott5 en bij
 zott58 ,zoo n m5s* soms lu/ heeft zi*  

teg5 all5 te zam5 te v]zett51 hem z\ ik 
rad51 op het voorbeeld van ,timon #aac1 
e5 e5zaam plekje op te zoek5 en da>     
afgezond]d van de w]eld zi* te v]mei5 9 
zijn wij%eid4      ,,ho(d/uk ,,xxvi4    
,wat nietigh$5 op het volk v]mog54      
,ma> om tot mijn ond]w]p t]ug te ke]51  
welke kra*t heeft wel die uit /e5 en h>d
 h\t gebor5 #aad en ruwe m5s*5 tot e5   
sam5lev5 als burg]s bije5gebra*t behalve
 de vlei]ij8 ,niets &]s heeft m5 imm]s  
te v]/aan ond] de ci!r van ,amphion en  
,orpheus #aae4 ,wat heeft de ,rome9s*e  
,plebej]s1 die re$s de vij&ig/e plann5  
koe/]d51 bewog51 om we] met hun         
m$eburg]s 9 vr$e te gaan lev58 ,0 het e5
 wijsge]ige r$58 ,vol/rekt niet4 ,veele]
 e5 bela*elijk en k9d]a*tig v]z9sel ov] 
de maag en de ov]ige li*aamsdeel5 #aaf4 
,van hetzelfde gehalte 0 e5             
gelijksoortige fabel van ,!mi/ocles ov] 
d5 vos en d5 egel #aag4 ,welke r$e1 door
 e5 wijze geh\d51 z\ d5zelfd5 invlo$    
hebb5 gehad als het v]di*tsel van       
,s]torius omtr5t zijn h9de #aah1 als het

 bela*elijk v]z9sel van d5 bek5d5       
,lac$aemonir ov] twee hond5 #aai en dat 
omtr5t het uitrukk5 van h>5 uit e5      
pa>de/a>t #abj4  ,laat ik ma> niets     
zegg5 van ,m9os #aba en ov] ,numa #abb1 
die beid5 door hun fabela*tige          
uitv9dsels de dwaze m5igte rege]d54     
,door d]gelijke beuzel>ij5 laat zi* het 
volk1 dat reusa*tige en ma*tige mon/]1  
leid5 #abc4      ,,ho(d/uk ,,xxvii4     
,het m5s*elijk lev5 e5 spel+ d] ,zo!id4 
,da>5teg51 welke /aat heeft ooit de     
wett5 van ,plato ( ,ari/oteles #abd ( de
 le]/ell+5 van ,socrates tot de zijne   
gemaakt8 ,wat heeft v]d] de ,deciuss5   
#abe do5 besluit5 om zi* vrijwillig aan 
de ,god5 d] ond]w]eld te wijd58 ,wat    
heeft ,qu9tus ,curtius #abf bewog5 zi* 9
 di5 gap5d5 poel te w]p51 behalve ijdele
 e]zu*t1 e5 zoetz+5de ,sir5e #abg1 ma>  
t5 ze]/e door de wijz5 v]oordeeld8 ,want
 wat is zott]1 zegg5 zij1 dan als       
c&idaat het volk om e5 ambt te smeek5   
door vlei]ij51 door ges*5k5 zijn gun/ te
 koop51 de toejui*+5 van zooveel zott5  

na te jag51 zi* te v]kneukel5 bij hun   
bijvalskret51 9 zegepraal als e5 beeld  
voor all] oog5 te word5 rondg$rag51 als 
e5 bronz5 figuur op de m>kt te /aan8    
,voeg hi]bij het aannem5 van nam5 en    
bijnam51 hi]bij de goddelijke e]bewijz5 
aan e5 m5s*5k9d toegek5d en da>5bov5 de 
ple*tige h&el+51 wa>bij van /aatswege   
ook d5 misdadig/5 vor/5 e5 plaats ond]  
de god5 wordt aangewez5 #abh4 ,dit alles
 is zoo uit]/ dwaas1 dat m5 aan n       
,democritus #abi niet g5oeg heeft om het
 uit te la*54 ,dit ontk5t zek] niem&4   
,en to* is dit de bron d] dad5 di]      
dapp]e held51 die door de ges*rift5 van 
zooveel uit/ek5de mann5 hemelhoog v]hev5
 word54 ,deze zo!id is de mo$] d] /at51 
door ha> be/aan he]s*appij51 magi/rat51 
godsdi5/1 raadsv]gad]+51 re*tbank5 en   
het geheele m5s*elijke lev5 is vol/rekt 
niets &]s dan e5 spel+ d] ,zo!id4       
,,ho(d/uk ,,xxviii4  ,kun/5 en          
wet5s*app5 v9d5 hun oorsprong 9 ijdele  
roemzu*t4   ,om nu v]d] ov] de kun/5 en 
wet5s*app5 te sprek51 wat heeft to* wel 

de v]nuftige m5s*5 aangespoord om       
zooveel1 na> zij me551 uit/ek5de vakk5  
van k5nis uit te d5k5 en aan het        
nagesla*t ov] te lev]51 behalve de dor/ 
na> roem8 ,t5 ko/e van zooveel na*twak51
 zooveel zweet hebb5 de ind]daad groote 
zott5 geme5d zi* e5 zek]5 naam1 de      
ijdel/e van alle bezitt+51 te moet5     
koop54 ,ma> gij hebt intuss*5 aan de    
,zo!id re$s zooveel uit/ek5de voorre*t5 
9 't lev5 te dank5 en1 wat zek] v]reweg 
het aang5aam/ is1 gij smaakt de vru*t5  
van de dolheid van &]54      ,,ho(d/uk  
,,xxix4  ,de ,zo!id maakt aanspraak op  
d5 l( van v]/&4   ,nu ik mij alzoo d5 l(
 van dapp]heid en ijv] heb toegeig5d1   
durf ik ook aanspraak mak5 op di5 van   
v]/&4 ,ma>1 zal iem& zegg51 dan kunt ge 
ook 9 ne moeite vuur bij wat] voeg54 ,ik
 gelo( e*t] ook 9 het bewijs hi]van bij 
,u te zull5 slag51 als ge sle*ts1 zooals
 ge tot nog toe g$aan hebt1 a&a*tig en  
welwill5d na> mij lui/]t4 ,voore]/ dan1 
als het v]/& be/aat 9 lev5s]v>+1 wie zal
 dan met me] re*t op di5 e]voll5 naam   

aanspraak mak51 de wijze1 die deels uit 
s*aama*tigheid1 deels uit bes*roomdheid 
niets durft op het t\w zett51 ( de      
dwaas1 di5 no* de s*aama*tigheid1 die   
hij niet k5t1 no* het geva>1 dat hij    
niet bevro$t1 van e5ige ond]nem+        
afs*rikt8 ,de wijze neemt zijn toevlu*t 
tot de boek5 d] oudheid en haalt da>uit 
tot zijn le]+ enkele spitsvondige       
uitdrukk+54 ,de dwaas weet zi*1 zoo ik  
mij niet v]gis1 het w>e v]/& van zak5   
eig5 te mak5 door op alles los te gaan  
en zijn p]soon aan alles te wag54 ,dit  
s*ijnt ,hom]us re$s gezi5 te hebb51 al 0
 hij bl9d1 wanne] hij zegt3 ,de dwaas   
komt e]/ na de daad tot inzi*t4 7,de    
dwaas wordt e]/ door s*ade wijs74 ,want 
er zijn twee ho(dbezw>5 teg5 het v]w]v5 
van k5nis1 de s*aamte1 die d5 gee/ 9 e5 
nevel hult1 en de vrees1 die door op    
geva> te wijz5 afraadt de h& aan het w]k
 te slaan4 ,ma> de ,zo!id weet ons      
pra*tig hi]van te bevrijd54 ,we9ig m5s*5
 begrijp51 hoeveel &]e voordeel5 het nog
 oplev]t1 nooit e5ig s*aamtegevoel te   

k5n5 en alles aan te durv54  ,indi5 m5  
de wij%eid liev] 9 di5 z9 opvat1 dat zij
 be/aat 9 e5 go$ oordeel1 hoort dan1 bid
 ik u1 hoe v] zij da>van af zijn1 die op
 ha> bezit zi* v]heff54 ,voore]/ is het 
aan ge5 twijfel ond]hevig1 dat alle     
m5s*elijke zak5 altijd1 ev5als de       
,sil5uss5 van ,alcibiades #acj1 twee ma>
 al te v]s*ill5de aangezi*t5 bezitt54   
,wat uitw5dig de dood s*ijnt1 is1 als ge
 't me] van b9n5 bekijkt1 het lev53     
da>5teg5 wat het lev51 de dood3 het     
s*oone is leelijk3 het rijke /raat>m3   
het b]u*te roemvol3 het gele]de         
ongele]d3 het /]ke zwak3 het edele      
geme53 het vroolijke droevig3 voorspo$  
teg5spo$3 vri5ds*ap vij&s*ap3 het       
heilzame s*adelijk3 9 't kort ge zult   
alles e5sklaps omgeke]d v9d51 als ge e5 
,sil5us op5t4 ,mo*t dit soms iem& al te 
wijsge]ig uitg$rukt s*ijn51 dan wil ik  
wat plomp] zegg51 wat ik b$oel4 ,wie    
erk5t niet1 dat e5 kon+ 9 't bezit is   
van s*att5 en van he]s*appij8 ,en to*1  
bezit hij ge5 gee/esgo$]51 heeft hij    

nooit g5oeg1 natuurlijk is hij dan      
dood>m4 ,v]d]1 is hij met veel gebrek5  
behept1 dan leeft hij 9 e5 s*&elijke    
slav]nij4 ,op dezelfde wijze z\ m5 dit  
ook van alle ov]ig5 wijsge]ig kunn5     
betoog52 ik me5 e*t] met dit enkele     
voorbeeld te kunn5 vol/aan4 ,ma> wa>toe 
dit alles8 zal iem& zegg54 ,hoort1 wa>  
wij he5 will54 ,als iem& d5 acteurs1 als
 zij op het tooneel bezig zijn te spel51
 de mask]s tra*tte af te rukk5 en d5    
toes*\w]s hun w>e en natuurlijke gezi*t5
 te lat5 zi51 z\ hij niet het geheele   
/uk b$]v5 en v]di551 dat all5 hem1 als  
waanz9nig1 met /e55 uit d5 s*\wburg     
v]drev58 ,plotsel+ z\ zi* imm]s alles   
geheel &]s voordo53 de vr\w van zoo     
aan/onds b4v4 z\ e5 man word53 de       
jongel+ e5 grijsa>d3 iem& nog pas te    
vor5 e5 kon+ e5sklaps e5 geme5e k]el3 de
 ,god van zooev5 z\ 9 e5 oog5blik als e5
 gewoon m5s*5k9d op het tooneel         
v]s*ijn54 ,ma> door die dwal+ weg te    
nem5 b$]ft m5 het geheele /uk4 ,jui/ die
 v]momm+ en die opsi]+ is het1 wat de   

oog5 d] toes*\w]s boeit4 ,wat is het    
geheele m5s*elijke lev5 to* &]s dan e5  
tooneel/uk1 wa>9 all]lei m5s*51 het     
gelaat met all]lei mask]s b$ekt1 op de  
plank5 kom5 en i$] zijn rol speelt1     
totdat de leid] h5 van het tooneel      
wegvo]t8 ,deze eis*t e*t] dikwijls1 dat 
dezelfde p]soon v]s*ill5d uitg$o/       
optre$t1 zoodat hij1 die 9 purp]5 gewaad
 pas voor e5 kon+ gespeeld _h1 nu als e5
 b$ela> 9 lomp5 optre$t4 ,wel be/aat het
 geheel sle*ts uit s*aduwbeeld51 ma> het
 /uk is nu e5maal niet &]s te spel54    
,als me da> nu e5s plotsel+ e5 wijze uit
 d5 hemel kwam vall5 en riep1 dat hij1  
teg5 wi5 all5 als e5 ,god en ,he] opzi51
 zelfs ge5 m5s* is1 omdat hij als het   
vee zi* door zijn h>t/o*t5 laat         
m$esleep51 ma> veele] e5 geme5e slaaf1  
omdat hij uit vrij5 wil zi* aan zoo'n   
tal van zulke afs*uwelijke mee/]s       
ond]w]pt3 en hij da>5teg5 e5 &]1 die    
treurt ov] d5 dood zijns vad]s1 raadt   
liev] te la*51 omdat deze nu e]/ begonn5
 is te lev51 da> to* dit lev5 v]d] niets

 &]s is dan e5 soort van dood3 hij      
voorts e5 d]d51 die op zijn /amboom /(t1
 e5 geme55 ba/a>d noemt1 omdat er e5    
wijde klove gaapt tuss*5 hem en de      
deugd1 de e5ige bron van adel1 en hij op
 dezelfde wijze ma> al doorg+--eilieve1 
z\ hij 't wel v]d] br5g5 dan algeme5    
voor waanz9nig en raz5d door te gaan8   
,gelijk er niets dwaz] is dan e5        
av]e*ts*e wij%eid1 zoo is er niets      
onv]/&ig] dan v]ke]d toegepa/ v]/&4     
,imm]s hij h&elt v]ke]d1 die zi* niet   
s*ikt na> de om/&igh$51 wa>9 hij v]ke]t1
 n met zijn tijd niet wil m$egaan en    
niet al?ans zi* die bek5de tafelwet     
h]9n]t3 ,dr9k ( ga he51 ma> v]langt1 dat
 het tooneel/uk ge5 tooneel/uk me] zal  
zijn4 ,integ5deel ligt het op d5 weg van
 e5 wa>lijk v]/&ig man1 als m5s*5k9d    
niet al te wijs te will5 zijn en met de 
geheele m5s*5w]eld ( ga>ne e5 oog toe te
 drukk5 ( uit beleefdheid d5 v]ke]d5 weg
 te gaan4 ,ma>1 w]pt m5 mij teg51 dat is
 jui/ als e5 dwaas geh&eld4 ,dat zal ik 
all]m9/ ontk5n51 mits m5 op zijn beurt  

ma> toegeve1 dat hi]9 de opvo]+ van 's  
lev5s tooneel/uk be/aat4      ,,ho(d/uk 
,,xxx4  ,de ,zo!id leidt tot wij%eid4   
,nu nog iets4 ,on/]felijke ,god5 moet ik
 sprek5 ( zwijg58 ,ma> wa>om z\ ik      
zwijg51 da> er ge5 wa>a*tig] wa>heid    
be/aat8 ,het is e*t] miss*i5 bet]1 bij  
e5 zaak van zooveel gewi*t de ,muz5 van 
d5 ,helicon #aca te lat5 kom51 die de   
di*t]s me]mal5 om l\t] beuzel+5 pleg5   
aan te roep54 ,/aat mij da>om e5 poosje 
t] zijde1 ,do*t]s van ,jupit]1 bij het  
lev]5 van het bewijs1 dat ook tot die   
uitnem5de wij%eid en d5 door h5 zelf    
#acb zoo g5oemd5 burg van geluk voor    
niem& de toegang op5/aat dan ond]       
geleide van de ,zo!id4 ,om al aan/onds  
iets te noem51 is m5 't hi]ov] e5s1 dat 
alle h>t/o*t5 e5 deel uitmak5 van de    
,zo!id4 ,dit is imm]s het k5m]k5d       
ond]s*eid tuss*5 e5 wijze en e5 zot1 dat
 d5 laat/5 de h>t/o*t1 d5 e]/5 de r$e   
behe]s*t1 en da>om h\d5 de ,/ocijn5 alle
 zielsb]o]+51 als( het ziekt5 w>51 v]   
van d5 wijze4 ,ma> die h>t/o*t5 spel5   

niet alle5 de rol van deskundige        
leidsli$5 van h51 die zi* haa/5 na> de  
hav5 d] wij%eid1 ma> zij pleg5 ook      
ov]al1 wa> de deugd h&el5d optre$t1 als 
e5 soort van spor5 en prikkels          
teg5woordig te zijn1 als( zij g]oep5 w>5
 om tot deugdzaam h&el5 aan te spor54   
,wel v]zet zi* hi]teg5 met alle ma*t de 
a>ts/ocijn ,s5eca #acc1 die d5 wijze    
all5 h>t/o*t ontzegt1 ma> door dit te   
do5 laat hij zelfs ge5 m5s* me] ov] en  
s*ept veele] e5 nieuw5 ,god1 die ev5m9  
erg5s ooit be/aan heeft als be/aan zal1 
( ne51 laat ik het duidelijk] zoo zegg51
 hij maakt van e5 m5s* e5 m>m]5 beeld1  
bot en volkom5 vreemd aan alle m5s*elijk
 gevoel4 ,zij #acd mog5 da>om1 zoo 't   
hun lu/1 zelf hun wijze g5iet5 en voor  
hem e5 liefde koe/]51 die niem& hun     
misgunt1 en met hem ( 9 ,plato's ,/aat  
(1 zoo zij 't liev] will51 9 het rijk d]
 ideen #ace ( 9 ,tantalus' ga>de #acf   
won54 ,want wie z\ zulk e5 man niet als 
e5 mon/] ( e5 spook ontvlu*t5 en        
v]afs*uw51 die do( is voor alle         

natuurlijke a&o5+51 die ge5 h>t/o*t5 k5t
 en zi* no* door liefde1 no* door       
m$elijd5 me] laat ro]53  ,dan de h>de   
rots ( 't />re ,p>is* m>m] #acg1 wi5    
niets ontgaat1 die nooit dwaalt1 ma> als
 e5 twe$e ,lynceus #ach alles zond]     
ond]s*eid doorziet1 elke zaak op e5     
g\ds*aal weegt en niets v]geeft1 die    
alle5 met zi*zelf tevr$51 alle5 rijk1   
alle5 gezond1 alle5 kon+1 alle5 vrij1   
kortom alles alle5 is #aci1 ma> enkel   
volg5s zijn eig5 oordeel1 die zi* om ge5
 vri5d bekomm]t en zelf niem&s vri5d is1
 die nooit a>zelt de god5 zelf te       
v]w5s*5 en1 wat er ook 9 't lev5        
gebeurt1 als onz9nig v]oordeelt en      
bela*t4 ,to* is die volmaakte wijze zulk
 e5 s*epsel4 ,eilieve1 als de zaak e5s  
bij /emm+ moe/ uitgemaakt word51 welke  
burg]ij z\ e5 d]gelijk man aan ha> ho(d 
will5 hebb5 ( welk leg] z\ zulk e5      
aanvo]d] kiez58 ,( om het nog /]k] uit  
te drukk51 welke vr\w z\ zulk e5 soort  
van man1 welk ga/he] zulk e5 ga/1 welke 
slaaf z\ e5 he] van zulk e5 k>akt] f    

w5s*5 f duld58 ,wie z\ niet de voorkeur 
gev5 zelfs aan d5 e]/5 d5 be/5 midd5 uit
 d5 groot5 hoop d] groot/e zott51 die   
als zot ov] zott5 kan he]s*5 ( hun      
gehoorzam51 die aan zijns gelijk51 mits 
zij ma> zooveel mogelijk 9 aantal zijn1 
bevalt1 die zi* vri5delijk g$raagt jeg5s
 zijn vr\w1 zi* aang5aam weet te mak5   
bij zijn vri5d51 e5 prettige ga/ aan    
tafel1 t5 slotte iem&1 die me5t1 dat al 
wat m5s*elijk is1 ook hem aangaat8 ,ma> 
ik voor mij heb re$s lang g5oeg van zulk
 e5 wijze en om die r$5 is het bet] de  
ov]ige voordeel5 te besprek54           
,,ho(d/uk ,,xxxi4  ,zij maakt het lev5  
dragelijk4   ,als dan nu e5s iem& als   
van e5 hoog geleg5 punt rondzag1 gelijk 
de di*t]s dit met zooveel ophef van     
,jupit] v]hal51 aan hoeveel ramp5 's    
m5s*5 lev5 ond]hevig is1 hoe rampzalig  
en hoe vuil hij gebor5 wordt1 met       
hoeveel moeit5 zijn opvo$+ gepa>d gaat1 
aan hoeveel ongelukk5 zijn k9d%eid is   
blootge/eld1 hoe hij 9 de kra*t des     
lev5s moet zweet5 en zwoeg51 hoe zwa> de

 oud]dom drukt1 hoe h>d de              
noodzakelijkheid van d5 dood is1 hoeveel
 dromm5 van ziekt5 hem be/ok51 hoeveel  
ongevall5 hem b$reig51 hoeveel ongemakk5
 hem treff51 hoe er n]g5s t] w]eld iets 
be/aat1 dat niet met veel gal is        
be/rek51 om niet van al het le$ te      
sprek51 dat de e5e m5s* ov] d5 &] br5gt1
 wa>toe behoor53 armo$e1 gevang5is1     
one]1 s*&e1 pijnbank1 val/rikk51 v]raad1
 s*eldwoord51 re*tsg$+51 b$rieg]ij5--ma>
 ik beg9 da> wa>lijk e5 w]k1 zoo        
onmogelijk als het tell5 van het z& d]  
zee4 ,wat de m5s*5 to* wel g$aan hebb51 
om dit alles te v]di55 ( welke ,god 9   
zijn toorn h5 g$wong5 heeft tot al deze 
ell5de gebor5 te word51 dat mag ik op   
dit oog5blik niet ronduit zegg54 ,ma>   
wie dat alles nauwgezet ov]weegt1 zal   
hij niet het door de ,milesis*e meisjes 
gegev5 voorbeeld volg5 #adj1 al is het  
ook nog zoo beklag5swa>dig8 ,wie hebb5  
to* wel uit afke] van het lev5 d5 dood  
gezo*t8 ,w>5 het niet zij1 die zi* tot  
de wij%eid aangetrokk5 gevoeld58 ,ond]  

h51 om nu niet te sprek5 van mann5 als  
,diog5es #ada1 ,x5ocrates #adb1 ,cato   
#adc1 ,cassius en ,brutus #add1 gaf de  
bek5de ,*iron #ade1 (s*oon hij          
on/]felijk mo*t zijn1 voor zi* de       
voorkeur aan d5 dood4 ,gij begrijpt nu1 
na> ik gelo(1 wat het gevolg z\ zijn1   
als de m5s*5 ov] 't algeme5 wijs w>53 m5
 z\ nieuw lev5 en e5 nieuw5 vorm] als   
,prome!us #adf noodig hebb54 ,ma> ik    
weet deels door onwet5dheid1 deels door 
onnad5k5dheid1 soms door het v]get5 van 
het le$1 nu en dan door de hoop op      
geluk1 ettelijke mal5 door de g5iet+5   
met e5ige hon+droppels te bespr5kel51 h5
 bij al 't groote le$ zoo te help51 dat 
zij dan zelfs ge5 lu/ hebb5 het lev5 te 
v]lat51 als de draad d] s*ikgod9n5 is   
afgesponn5 en het lev5 zelf h5 re$s lang
 bezig is te v]lat54 ,hoe m9d] r$5 er   
voor h5 be/aat om 9 't lev5 te moet5    
blijv51 des te me] v9d5 zij er smaak 93 
zoov] is het er af1 dat zij zi* e5igsz9s
 lev5szat voel54 ,het is imm]s aan mij  
te dank51 dat gij ov]al grijsa>ds zoo   

oud als ,ne/or ziet1 bij wie zelfs ge5  
s*ijn van e5 m5s* ov] is1 /amel5de1     
soez5de1 t&eloos1 grijs1 kaal1 ( om h5  
liev] met ,ari/ophanes' woord5 te       
bes*rijv51 morsig1 gebog51 ell5dig1     
rimpelig1 kaalho(dig1 t&eloos en        
wellu/ig4 ,zij v9d5 desniettem9 zooveel 
g5ot 9 het lev5 en voel5 zi* zoo jong1  
dat de e5 zijn grijze lokk5 v]ft1 de &] 
door e5 pruik zijn kaalheid tra*t te    
v]b]g51 e5 d]de t&5 bezigt1 die hij     
miss*i5 vroeg] van het e5 ( &] v>k5 t]  
le5 g5om5 heeft1 e5 vi]de smoorlijk     
v]liefd is op e5 meisje en door zijn    
v]liefde dwaa%$5 het nog van i$] jong   
k]eltje w9t4  ,want dat re$s /ok\de     
grijsa>ds1 die al met het e5e be5 9 't  
graf /aan1 e5 jong de]ntje tot vr\w nem5
 en dan nog wel zond] huwelijksgift1    
t]wijl &]5 ha> gun/5 lat] zull5 g5iet51 
dit komt zoo dikwijls voor1 dat het     
bijna als e5 l(wa>dige daad bes*\wd     
wordt4 ,ma> het is nog veel a>dig] op te
 m]k51 hoe oude wijv51 re$s door hoog5  
leeftijd tot mummies geword5 en zoo     

lijka*tig1 dat m5 haa/ z\ d5k51 dat zij 
uit de ond]w]eld zijn t]uggeke]d1 to*   
altijd de woord5 9 d5 mond hebb5 ,hoe   
s*oon is het lev52 dat zij nog /e$s dol 
v]liefd zijn en d5 e5 ( &]5 ,phaon #adg 
voor e5 hoog loon hur5 en lokk51 eeuwig 
ha> gelaat blankett51 van ha> spiegel   
niet zijn af te slaan1 zi* de ha>tjes   
uittrekk51 ha> slapp5 en v]welkt5 boezem
 bloot drag5 en met ha> trill5d gela*   
het v]do(de m9nevuur tra*t5 te wekk52   
dat zij /]k dr9k51 9 de rei5 d] jonge   
meisjes dans5 en m9nebriefjes s*rijv54  
,wel1 noemt de geheele w]eld dit spott5d
 de groot/e zott]nij1 wat het ook       
ind]daad is1 ma> zij behag5 zi*zelf en  
smak5 intuss*5 het hoog/e g5ot en w5tel5
 zi* 9 weelde1 wat zij natuurlijk aan   
mijn go$heid te dank5 hebb54 ,v]d] z\ ik
 ga>ne zi51 dat zij1 wi5 dit bela*elijk 
voorkomt1 dit bij zi*zelf ov]wog51 ( zij
 het bet] v9d5 door e5 d]gelijke        
dwaa%eid hun lev5 9 alle g5eugt5 te     
slijt5 (1 volg5s e5 bek5d gezegde1 na>  
e5 balk om te zi51 wa>aan zij zi* kunn5 

ophang54 ,wel /aat zulk e5 leefwijze    
geme5lijk 9 e5 sle*t5 reuk1 ma> hi]m$e  
hebb5 mijn zott5 vol/rekt niets te mak51
 die dit kwaad ( niet bem]k5 (1 als zij 
dit soms do51 zi* er li*t ov]he5 zett54 
,als iem& e5 /e5 op het ho(d valt1 dan  
is dit zek] ind]daad e5 kwaad4 ,ma>     
s*&e1 one]1 v]wijt5 en s*eldwoord5      
kwets5 sle*ts 9 zoov]re1 als m5 er      
gevoel voor heeft4 ,ontbreekt dit1 dan  
is het zelfs ge5 le$4 ,wat de]t het u1  
als het geheele volk u uitj\wt1 als gij 
u zelf ma> toejui*t8 ,en het v]l( hi]toe
 v]le5t de ,zo!id alle54      ,,ho(d/uk 
,,xxxii4  ,van de wet5s*app51 die 9 het 
algeme5 tot v]d]f van het m5s*dom zijn  
uitgevond51 bezitt5 zij1 die het nauw/  
met de ,zo!id v]b& h\d51 de mee/e wa>de4
   ,ma> ik hoor 9 mijn v]beeld+ de      
wijsge]5 hi]teg5 hun /em v]heff54 ,jui/ 
hi]91 zegg5 zij1 be/aat iem&s ongeluk1  
dat hij 9 de ma*t d] ,zo!id is1 dat hij 
dwaalt1 zi* v]gi/1 onwet5d is4 ,ne51 dit
 is integ5deel e]/ m5s* zijn4 ,wa>om zij
 iem& om deze r$5 wel ongelukkig noem51 

zie ik niet 91 dewijl gij door uw       
geboorte1 uw opvo$+1 uw lev5som/&igh$5  
zoo geword5 zijt en dit all]            
geme5s*appelijk lot is4 ,er is e*t]     
niets ongelukkig1 wat 9 zijn natuurlijk5
 toe/& blijft1 ( iem& mo*t miss*i5 d5   
m5s* beklag5swa>dig a*t51 omdat hij niet
 met de vogels kan vlieg51 no* met de   
ov]ige zoogdi]5 op vi] voet5 gaan1 no*  
met hor5s gewap5d is1 zooals de /i]54   
,ma> deze man zal1 om zi*zelf gelijk te 
blijv51 ook het s*oon/e pa>d ongelukkig 
noem51 omdat het ge5 spraakkun/ gele]d  
heeft en ge5 koek5 eet1 d5 /i]          
ongelukkig1 omdat hij onges*ikt is voor 
de gymna/iek4 ,d]halve1 ev5als e5 pa>d1 
on]v>5 9 de spraakkun/1 niet rampzalig  
is1 zoo is ook e5 m5s* door zijn        
dwaa%eid niet ongelukkig1 omdat zij e5  
natuurlijke eig5s*ap van hem is4 ,ma> nu
 kom5 de woord5zift]s het ons we] la/ig 
mak54 ,d5 m5s* alle51 bew]5 zij1 is de  
k5nis d] wet5s*app5 gegev51 om met      
behulp van dez5 hetge5 van de natuur te 
we9ig ontvang5 is1 door zijn v]/& aan te

 vull54 ,als( het e5ige s*ijn van       
wa>heid _h1 dat de natuur1 die voor de  
mugg5 en zelfs voor de kruid5 en        
bloempjes zoo ang/vallig gewaakt heeft1 
bij d5 m5s* alle5 zoo z\ g$ut hebb51 dat
 hij de wet5s*app5 noodig _h1 welke     
,!ut1 de vij&ige gee/1 tot v]d]f van het
 m5s*elijk gesla*t heeft uitgevond51 de 
wet5s*app51 wa>door ons geluk zoo we9ig 
bevord]d wordt1 dat zij jui/ datg5e     
b5adeel51 wa>toe zij1 na> m5 wil1 zijn  
uitgevond51 zooals die v]/&ige kon+ dit 
bij ,plato zoo keurig omtr5t de uitv9d+ 
van het lett]s*rift betoogt #adh4 ,da>om
 behoor5 ook de wet5s*app5 tot die      
inkruipsels1 welke1 met zooveel &]e1 het
 m5s*elijke lev5 b$orv5 hebb5 en wel    
door to$o5 van diezelfde wez5s1 aan wie 
alle w&ad5 ha> oorsprong te dank5 hebb51
 de daemon51 die da>aan ook hun naam    
ontle551 die m5 door wet5d5 z\ kunn5    
v]kl>5 #adi4 ,dat e5v\dige volk d] g\d5 
eeuw #aej k5de imm]s de wap55 d]        
wet5s*app5 niet en leefde alle5 volg5s  
de leid+ en de /em d] natuur4 ,wa>toe _h

 m5 to* de spraakkun/ noodig1 da> all5  
dezelfde taal bezigd5 en m5 met het     
sprek5 ge5 &] doel beoogde dan elka> te 
v]/aan8 ,wat nut _h de r$5e]kun/1 to5 er
 nooit v]s*il ov] teg5/rijdige gevoel5s 
be/ond8 ,wat behoefte gevoelde m5 aan de
 r$ekun/1 to5 niem& het zijn m$em5s* nog
 la/ig maakte8 ,wa>toe _h m5 de wij%eid 
d] wett5 noodig1 to5 er nog ge5         
onz$elijkheid be/ond1 wa>uit            
ongetwijfeld de go$e wett5 zijn         
voortgekom58 ,voorts w>5 zij te         
godsdi5/ig om uit goddelooze            
nieuwsgi]igheid de geheim5 d] natuur1 de
 afmet+5 d] ge/]nt51 hun beweg+51       
invlo$51 de geheime oorzak5 d] d+5 uit  
te vors*52 zij a*tt5 het e5 gruwel1 zoo 
e5 /]vel+ wijz] tra*tte te zijn dan hem 
v]gund 04 ,natuurlijk kwam de onz9nige  
g$a*te om te wet5 wat aan g5e zijde des 
hemels ligt1 9 het geheel niet bij h5   
op4 ,do* to5 langzam]h& de re9heid d]   
g\d5 eeuw v]dwe51 zijn e]/1 gelijk ik   
re$s opgem]kt heb1 door die booze gee/5 
kun/5 en wet5s*app5 uitgevond51 ma> zij 

w>5 we9ig 9 aantal en deze vond5 nog bij
 we9ig5 +ang4 ,lat] voegde het bijgelo( 
d] ,*aldeers #aea en de l$ige           
li*tz9nigheid d] ,griek5 tallooze &]e   
hi]bij1 enkel en alle5 tot pijnig+ d]   
gee/51 zoodat zek] de spraakkun/ alle5  
volop 9 /aat is het lev5 tot e5         
onafgebrok5 folt]+ te mak54             
,,ho(d/uk ,,xxxiii4  ,v]volg4   ,to*    
zijn ond] deze wet5s*app5 jui/ dieg5e   
het mee/ 9 e]e1 welke het di*t/ ond] het
 b]eik van e5 gewoon m5s*elijk v]/& m4  
a4 w4 van de ,zo!id vall54 ,de          
godgele]d5 hong]51 de natuurkundig5 zijn
 9 m9a*t+1 de /]rekundig5 word5         
uitgela*5 en om de pr(essor5 9 de       
r$5e]kun/ bekomm]t zi* niem&4 ,alle5 de 
g5ee%e] weegt teg5 vele &]e mann5 op    
#aeb4 ,en zelfs van dit slag van gele]d5
 wordt iem&1 hoe ongele]d]1 v]metel] en 
onb$a*tzam] hij is1 des te me] geerd    
zelfs bij de hooge he]s*app54 ,en to* is
 de g5eeskunde1 vooral zooals zij nu    
door v]s*eid55 wordt uitgeoef5d1 zek]   
niets &]s dan e5 beetje vlei]ij #aec1   

ev5 zoo go$ als de r$ekun/4 ,na dez5    
wordt de volg5de plaats aan de          
wetsv]draai]s toegewez5--ja1 miss*i5    
komt hun de e]/e wel toe--1 wi] b]oep de
 wijsge]51 om nu zelf niet voor mijn    
eig5 gevoel5 uit te kom51 e5/emmig e5   
vak voor ezels noem54 ,en to* word5 de  
groot/e zo[el als de kle9/e zak5 na> de 
willekeur van deze ezels besle*t4 ,hun  
uitge/rekte l&go$]5 nem5 ga&eweg 9      
omvang toe1 t]wijl de ,godgele]de       
intuss*51 na de geheim5iss5 d] ,godheid 
9 al ha> s*uilhoek5 te hebb5            
uitgevors*t1 op zijn h>de boon5 blijft  
kauw51 9 eeuwig5 /rijd met w&luiz5 en &]
 ong$i]te3 ,gelijk dus de wet5s*app5 me]
 geluk hebb51 die nauw] v]want zijn met 
de ,zo!id1 zoo zijn ook die m5s*5       
v]reweg het gelukkig/1 wi5 het v]gund 01
 zi* geheel te on?\d5 van alle v]ke] met
 de wet5s*app5 en alle5 de natuur als   
leidsvr\w te volg51 die 9 ge5 enkel     
opzi*t ons 9 d5 /eek laat1 behalve      
wanne] wij soms 9 onz5 ov]mo$ de heilige
 gr5z5 van hetge5 d5 /]vel+ v]gund is1  

will5 ov]s*rijd54 ,de natuur haat al het
 gekun/elde en wat door ge5 kun/ gel$5  
heeft1 ti]t v]reweg het welig/4         
,,ho(d/uk ,,xxxiv4  ,de di]51 die van al
 wat kun/ is1 v]s*oond blijv51 zijn het 
gelukkig/4   ,ziet ge dan niet1 dat van 
al de ov]ige soort5 van s*epsel51 d het 
gelukkig/ lev51 welke d5 groot/5 afke]  
van de wet5s*app5 hebb5 en zi* enkel    
door de voors*rift5 d] natuur lat5      
leid58 ,wat is er gelukkig] (           
bewond]5swa>dig] dan de bij58 ,ma> zij  
hebb5 to* zelfs niet e5s alle z9tuig54  
,wat kan de ar*itectuur bij het /i*t5   
van geb\w5 uitv9d51 dat op ha> w]k      
gelijkt8 ,welk wijsge] heeft ooit e5    
/aat uitg$a*t1 die d5 h>5 nabijkomt8    
,het pa>d da>5teg51 omdat zijn z9n5 veel
 ov]e5kom/ hebb5 met die van d5 m5s* en 
het met dez5 is gaan sam5won51 deelt ook
 9 de m5s*elijke ramp54 ,imm]s het spant
 niet zeld5 zijn laat/e kra*t5 91 da>   
het zi* s*aamt om 9 d5 w$r5 ov]wonn5 te 
word51 en t]wijl het 9 d5 oorlog de zege
 tra*t te behal51 wordt het zoo gewond1 

dat het met zijn b]ijd] 9 het /( bijt4  
,laat ik ma> niet sprek5 van het        
wolfsgebit1 de puntige spor51 d5 /al1   
die zijn k]k] is1 de zweep1 d5 /ok1 het 
tuig1 d5 b]ijd]1 kortom die geheele     
akelige slav]nij1 wa>aan het zi* uit    
eig5 beweg+ ond]worp5 heeft1 t]wijl het1
 9 navolg+ van dapp]e mann51 zi* te     
h>t/o*telijk op d5 vij& tra*t te wrek54 
,hoeveel v]kieslijk] is het lev5 van    
vlieg5 en vogeltjes1 die geheel na> het 
oog5blik en alle5 na> het hun +es*ap5   
gevoel lev51 mits de lag5 d] m5s*5 het  
hun sle*ts v]gunn54 ,als zij soms 9     
kooi5 opgeslot5 langzam]h& m5s*elijke   
klank5 le]5 na sprek51 v]liez5 zij      
v]baz5d veel van hun natuurlijke        
s*oonheid4 ,zooze] heeft het natuurlijke
 9 alles d5 voorrang bov5 het           
gekun/elde4  ,da>om heb ik ook nooit l( 
g5oeg voor di5 haan1 e5maal ,py?agoras  
#aed1 die na alle5 alles gewee/ te zijn1
 wijsge]1 man1 vr\w1 kon+1 ambteloos    
burg]1 vis*1 pa>d1 kikvors*1 als ik mij 
niet v]gis1 zelfs spons1 to* ge5 s*epsel

 rampzalig] a*tte dan d5 m5s*1 omdat    
alle ov]ige s*epsel5 zi* h\d5 b9n5 de   
gr5z5 hun door de natuur aangewez51 ma> 
de m5s* alle5 buit5 zijn natuurlijk5 kr+
 tra*t te gaan4      ,,ho(d/uk ,,xxxv4  
,dwaz51 zott51 domkopp5 en n>r5 zijn    
veel gelukkig] dan wijz54   ,&]zijds    
/elt hij #aee de gewone m5s*5 9 veel    
opzi*t5 bov5 de gele]d5 en groote mann51
 en die ,gryllus #aef 0 vrij wat wijz]  
dan de s*r&]e ,ulixes1 da> hij liev] 9  
e5 v>k5skot wilde knorr5 dan met hem de 
speelbal word5 van zooveel rampzalige   
ongevall54 ,mijns inzi5s is ,hom]us1 de 
vad] d] guit]ij51 van ge5 &] gevoel51   
da> hij niet alle5 alle /]vel+5         
h]haaldelijk rampzalige zwoeg]s noemt   
ma> zelfs aan ,ulixes1 zijn model van   
wij%eid1 me]mal5 d5 naam ,ongeluksk9d   
geeft1 zond] ev5wel ,p>is ( ,aiax (     
,a*illes #aeg erg5s zoo te betitel54    
,wa>om doet hij dit dan8 ,wel1 omdat die
 slimme vos alles de$ op raad van       
,pallas en al te wijs 01 t]wijl hij zi* 
zoo v] mogelijk van de leid+ d] natuur  

v]wijd]de4 ,ev5als dus ond] de /]vel+5  
zij het v]/ van het geluk af/aan1 die   
zi* op de wij%eid toelegg51 da> zij ze] 
zek] hi]om jui/ dubbel dwaas zijn1 omdat
 zij1 (s*oon als m5s*5 gebor51 zond] om 
hun /& te d5k51 uit zu*t om als de      
on/]felijke ,god5 te lev51 op het       
voorbeeld d] ,gigant5 #aeh1 met d5      
/ormram d] gele]dheid d] natuur d5      
oorlog a&o51 zoo zijn ook zij1 mijns    
b$unk5s1 het all]m9/ ongelukkig1 die het
 naa/ bij d5 aanleg en de dwaa%eid d]   
r$elooze di]5 kom5 en 9 niets v]d] gaan 
dan e5 m5s* geoorlo(d is4  ,kom1 lat5   
wij e5s beproev51 ( wij dit ook1 niet   
door e5 /ois*e bewijsvo]+1 ma> door e5  
doode5v\dig voorbeeld kunn5 aantoon54   
,en bij de on/]felijke ,god51 be/aat er 
wel iets gelukkig]s 9 de w]eld dan dat  
slag van m5s*51 dat m5 gewoonlijk n>r51 
dwaz51 zott5 en domkopp5 noemt1 de      
s*oon/e bijnam51 die m5 na> mijn me5+   
drag5 kan8 ,deze bew]+ kl9kt miss*i51   
als m5 ha> voor 't e]/ hoort1 dwaas en  
ong]ijmd en to* is ha> wa>heid bov5 all5

 twijfel v]hev54 ,voore]/ k5n5 zij      
vol/rekt ge5 vrees voor d5 dood1 e5     
kwaad1 dat wa>a*tig niet g]+ te s*att5  
is4 ,ook k5n5 zij ge5 gewet5swroeg+54   
,zij lat5 zi* niet v]s*rikk5 door al de 
sprookjes ov] het s*imm5rijk2 zij sidd]5
 niet voor spok5 en gee/v]s*ijn+52 hun  
h>t wordt niet toeg5ep5 door vrees voor 
dreig5de ramp5 en ev5m9 folt]t h5 de    
hoop op e5 toekom/ig geluk4 ,om kort te 
gaan1 zij zijn niet t5 prooi aan de     
duiz5d5 zorg51 wa>aan dit lev5 ond]hevig
 is4 ,zij k5n5 ge5 s*aamte1 ge5 vrees1  
ge5 e]zu*t1 ge5 afgun/1 ge5 liefde4 ,als
 zij t5 slotte nog nad] bij het onv]/&  
d] r$elooze di]5 kom51 dan kunn5 zij1   
volg5s het bew]5 d] ,godgele]d51 zelfs  
niet me] zondig54 ,doe mij nu het       
g5oeg51 gij all]dwaa/e wijze1 e5s go$ te
 ov]weg51 door hoeveel muiz5iss5 uw ziel
 na*t en dag van alle kant5 gekweld     
wordt4 ,br5g al de ongemakk5 uws lev5s  
op e5 hoop3 dan e]/ zult gij inzi51 van 
hoeveel le$ ik mijn zott5 bevrijd heb4  
,voeg hi]bij nog1 dat zij niet alle5    

zelf voortdur5d vroolijk zijn1 spel51   
neurin en la*51 ma> ook voor al hun     
m$em5s*51 wa> zij kom51 g5ot1 s*]ts1    
vroolijkheid en gela* meebr5g51 als( zij
 jui/ met dit doel door de go$heid d]   
god5 ges*onk5 zijn1 om de droefheid van 
het m5s*elijk lev5 te v]vroolijk54  ,dit
 is de r$51 wa>om1 (s*oon de m5s*5 jeg5s
 elk&] ze] v]s*ill5d gez9d zijn1 zij h5 
all5 gelijkelijk als hun eig5 familie   
erk5n51 zoek51 on?al51 v]troetel5 en    
omhelz51 9 nood help51 en al wat zij    
zegg5 ( do51 onge/raft lat54 ,het is er 
zelfs zoo v] af1 dat iem& h5 wil s*ad51 
dat ook de wilde bee/51 door e5 soort   
van natuurlijk gevoel voor de ons*uld   
g$rev51 zi* wa*t5 h5 kwaad te do54 ,want
 zij zijn ind]daad d5 ,god5 heilig1     
bov5al aan mij1 en da>om wordt hun niet 
t5 onre*te door all5 deze e] bewez54    
,,ho(d/uk ,,xxxvi4  ,v]volg4   ,ja zelfs
 s*epp5 ook de aanzi5lijk/e vor/5 #aei  
zooveel v]maak 9 h51 dat sommig5 zond]  
h5 zelfs niet kunn5 tafel51 no* uitgaan1
 no* het zelfs e5 uur ui?\d52 en zij    

/ell5 deze zott5 niet we9ig hoog] dan   
die zw>tkijk5de wijz51 van welk soort   
zij e*t] e]%alve e5 /uk ( wat pleg5 te  
ond]h\d54 ,de r$5 van die voorkeur is1  
mijns inzi5s1 e*t] niet dui/] en moet   
niem& vreemd voorkom51 da> die wijz5 hun
 gewoonlijk niets &]s dan akeligheid    
br5g5 en vol v]tr\w5 op hun gele]dheid  
zi* niet ontzi5 ettelijke mal5 hun te$] 
gehoor te kwets5 met /ekelige wa>h$51   
t]wijl de n>r5 hun datg5e gev51 wat de  
aanzi5lijk5 me] dan iets &]s met alle   
mogelijke middel5 van he9de en v]re     
najag51 a>digh$51 gela*1 ges*at] en     
pret4 ,let v]d] op deze lang niet te    
v]smad5 gave d] zott51 dat zij alle5    
naief zijn en de wa>heid sprek54 ,en    
be/aat er wel iets l(wa>dig]s dan de    
wa>heid8 ,want alhoewel e5 door         
,alcibiades bij ,plato gebezigd         
spreekwoord #afj de wa>heid toes*rijft  
aan d5 wijn en d5 k9d]lijk5 leeftijd1   
komt mij to* 9 't bijzond] al die l(    
toe1 zelfs volg5s ,euripides' #afa      
getuig5is1 van wi5 dit b]oemde gezegde  

omtr5t ons be/aat3 dwaa%en imm]s zegt e5
 dwaas4 ,de gelaat/rekk5 van e5 zot     
v]rad5 wat er 9 zijn b9n5/e omgaat1 en  
hij flapt het er alles uit4 ,de wijz5   
da>5teg5 bezitt51 volg5s e5 opm]k+ van  
d5zelfd5 ,euripides1 twee tong52 met e5 
van deze sprek5 zij de wa>heid1 met de  
&]e zegg5 zij wat hun 9 zek]e om/&igh$5 
ges*ikt voorkomt4 ,zij kunn5 da>om ook  
wit zw>t mak51 met d5zelfd5 mond blaz5d 
iets ev5 go$ k\d als w>m lat5 word5 #afb
 en de zak5 9 hun sprek5 geheel &]s     
voor/ell5 dan zij 9 hun b9n5/e er ov]   
d5k54 ,voorts zijn1 na> het mij         
voorkomt1 de vor/51 bij al hun geluk1   
ev5wel 9 dit opzi*t hoog/ ongelukkig1   
dat zij niem& hebb5 die hun de wa>heid  
zegt1 en wel g5oodzaakt zijn vlei]s als 
hun vri5d5 te bes*\w54 ,ma>1 zegt       
miss*i5 iem&1 de oor5 d] vor/5 hebb5 e5 
afs*uw van de wa>heid en jui/ hi]om     
ontvlu*t5 zij die wijz51 omdat zij      
vreez51 dat er soms e5 man zal op/aan1  
vrijmo$ig g5oeg om hun woord5 te durv5  
zegg51 me] wa> dan aang5aam4 ,het is er 

ind]daad zoo mee ge/eld3 de kon+5 hat5  
de wa>heid4 ,ma> jui/ dit is zoo vreemd 
bij mijn dwaz51 dat m5 niet sle*ts      
wa>h$51 ma> zelfs kl9kkl>e smaadwoord5  
met g5oeg5 van h5 aanhoort1 zoodat      
hetzelfde gezegde1 dat1 indi5 het uit d5
 mond van e5 wijze kwam1 hem het ho(d z\
 ko/51 wanne] het van e5 zot komt e5    
ongelo(elijk g5ot v]s*aft4 ,want de     
wa>heid heeft e5 zek]e natuurlijke kra*t
 om te behag51 als er namelijk niets    
kwets5ds bijkomt1 ma> dit voorre*t hebb5
 de ,god5 zek] alle5 aan de zott5       
ges*onk54 ,om vrijwel dezelfde r$55     
hebb5 de vr\w5 gewoonlijk 9 dit slag van
 volkje zulk e5 innig g5oeg51 omdat zij 
van natuur e5 groot]e neig+ tot g5ot en 
dwaa%$5 bezitt54 ,da>om noem5 zij1 als  
zij iets d]gelijks hebb5 uitgehaald1 al 
is het soms van hoog/ ern/ig5 a>d1 het  
to* niet &]s dan jok en s*]ts1 geheel 9 
ov]e5/emm+ met het groote tal5t1 dat die
 sekse bov5al bezit1 om e5 dekmantel te 
v9d5 voor ha> zond54      ,,ho(d/uk     
,,xxxvii4  ,v]volg4   ,om nu tot het    

geluk d] dwaz5 t]ug te ke]53 als zij hun
 lev5 met veel g5oeg5 t5 e9de hebb5     
gebra*t1 v]huiz5 zij zond] e5ige vrees (
 gevoel voor d5 dood re*t/reeks na> de  
,elysees*e veld5 om ook da> de vrome    
ziel5 met hun zott]nij5 g5oegelijk d5   
tijd te kort54 ,v]gelijk nu e5s het lot 
zelfs van d5 wij/5 man met dat van zulk 
e5 zot4 ,/el nu e5s teg5ov] hem e5 model
 van wij%eid1 iem&1 die zijn geheele    
k9d%eid en jongel+/ijd 9 het grondig    
beoef55 d] wet5s*app5 heeft geslet51 het
 zoet/e g$eelte zijns lev5s door        
aanh\d5d wak51 zorg5 en zweet5 b$orv5   
heeft en zelfs 9 geheel zijn ov]ig lev5 
ge5 zi]tje g5ot heeft gesmaakt1 altijd  
zu9ig1 arm1 met e5 zw>t en b>s* gezi*t1 
jeg5s zi*zelf onre*tva>dig en h>d1 bij  
&]5 onaang5aam en gehaat1 doodsbleek1   
uitgete]d1 ziekelijk1 kortzi*tig1 oud en
 grijs vr zijn tijd1 vr zijn tijd re$s  
het lev5 zat4 ,ma> wat doet het er      
eig5lijk toe1 wanne] e5 d]gelijk man    
/]ft1 die to* nooit geleefd heeft8 ,da> 
hebt ge nu dat pra*tige beeld van d5    

wijze4      ,,ho(d/uk ,,xxxviii4        
,waanz9 is bege]5swa>d4   ,da> kwak5 mij
 e*t] we] die kikvors*5 uit de ,/oa #afc
 teg53 ,niets is rampzalig] dan waanz94 
,ma> e5 groote mate van zo!id komt ( ze]
 di*t bij waanz91 ( is zelf veele]      
waanz94 ,want wat is waanz9 &]s dan     
v]bij/]+ des gee/es8 ,ma> zij zijn het  
spoor geheel bij/]4 ,wij will5 e5s      
beproev51 als de ,muz5 ons go$gun/ig    
zijn1 ook de kra*t van deze sluitr$e te 
ontz5uw54 ,zek]1 hun r$5e]+ is s*]pz9nig
 g5oeg1 ma> ev5als ,socrates bij ,plato 
ons e5 voorbeeld geeft door uit n       
doorgesn$5 ,v5us twee ,v5uss5 en uit n  
doorgehakte ,cupido twee ,cupido's te   
mak5 #afd1 zoo behoord5 ook die         
r$ekun/5a>s krankz9nigheid van          
krankz9nigheid te ond]s*eid51 zoo zij   
t5m9/e zelf voor li$5 van gezonde z9n5  
wild5 doorgaan4 ,want niet alle         
krankz9nigheid maakt al dadelijk        
ongelukkig4 ,&]s z\ ,horatius niet      
gezegd hebb53 ,( begoo*elt me e5        
bem9lijke waanz98 en ,plato niet de wo$e

 van di*t]s1 wa>zegg]s en v]liefd5 ond] 
de voornaam/e go$]5 des lev5s g]ek5d    
hebb51 no* de bek5de wa>zeg/] het w]k   
van ,a5eas krankz9nig g5oemd hebb5 #afe4
 ,ma> de krankz9nigheid is tweel$ig3 het
 e5e soort z5d5 de vreeselijke          
wraakgod9n5 uit de ond]w]eld na> bov51  
zoo dikwijls als zij door middel van ha>
 slang51 ( e5 h>t/o*telijke bege]te na> 
d5 krijg1 ( e5 onles*b>5 dor/ na> g\d1 (
 e5 misdadige en goddelooze liefde1 (   
vad]moord1 blo$s*&e1 heiligs*5nis ( e5  
&] v]d]felijk iets van di5 a>d 9 de h>t5
 d] /]vel+5 br5g51 ( wanne] zij e5 van  
s*uld bewu/e ziel door de furin en      
folt]5de s*rikbeeld5 v]volg5 #aff4 ,er  
be/aat ook e5 twe$e soort1 dat van het  
e]/e hemelsbre$ v]s*ilt en zek] aan mij 
zijn oorsprong te dank5 heeft2 dit is   
het all]bege]lijk/ go$4 ,het doet zi*   
voor1 zoo dikwijls e5 zek]e aang5ame    
dol+ des gee/es tegelijk]tijd de ziel   
van alle kwell5de zorg5 bevrijdt en ha> 
v]vult met vel]lei g5iet+54 ,zulk e5    
dol+ des gee/es w5s*t zi* ,cic]o 9 e5   

brief aan ,atticus #afg als e5 groot    
ges*5k d] ,god5 en dat wel1 opdat het   
hem mogelijk zij zijn groot le$ niet te 
voel54 ,da>om _h die inwon] van ,argos  
#afh het nog niet zoo mis1 die 9 zoo    
v]re krankz9nig 01 dat hij geheele dag5 
alle5 9 d5 s*\wburg zat1 la*5d en h&5   
klapp5d en g5iet5d1 omdat hij gelo(de1  
dat er pra*tige treurspel5 w]d5 gegev51 
(s*oon er ge5 voor/ell+ 01 ma> 9 alle   
ov]ige betrekk+5 des lev5s zi* als e5   
braaf man g$roeg3               ,voor   
zijn vri5d5 go$1     ,lief voor zijn    
vr\w1 g5adig voor zijn slav51     ,niet 
boos1 als soms door h5 e5 fles* geop5d  
04   ,to5 zijn blo$v]want5 hem door het 
to$i55 van g5eesmiddel5 van zijn ziekte 
v]lo/ hadd5 en hij we] geheel zi*zelf 0 
geword51 vo] hij op de volg5de wijze    
teg5 zijn vri5d5 uit3       ,wa>a*tig   
vri5d51 bitt] le$ de$t gij mij aan1     
,ge5 r$d+ s*onkt ge mij1 wi5 zoo 't g5ot
 ontwrong5     ,en met geweld ontro(d   
des gee/es zoete dwal+ #afi4   ,hij _h  
gelijk1 want zij zelf v]ke]d5 9 dwal+ en

 hadd5 me] behoefte aan nieskruid #agj1 
omdat zij me5d5 e5 zoo gelukkig5 en     
aang5am5 waanz9 met drankjes te moet5   
v]drijv51 als( het e5 kwaad 04 ,ik b5   
het ev5wel met mijzelf nog lang niet    
e5s1 ( elke z9s- ( gee/v]bij/]+ wel     
waanz9 moet heet54 ,want als iem&1 die  
sle*te oog5 heeft1 e5 muilezel voor e5  
ezel aanziet ( als e5 &] e5 leelijk     
g$i*t als e5 mee/]/uk bewond]t1 behoeft 
hij da>om niet dadelijk voor waanz9nig  
door te gaan4 ,zoo e*t] iem& niet sle*ts
 9 zijn z9nelijke wa>nem+5 ma> ook 9 het
 oordeel zijns gee/es op e5 dwaalspoor  
is1 dan zal die e]/1 vooral als hij /e$s
 van de gebruikelijke zi5swijze afwijkt1
 voor m9 ( me] krankz9nig doorgaan1     
bijv4 deg5e1 die1 zoo vaak hij e5 ezel  
hoort balk51 me5t e5 pra*tige symphonie 
te hoor51 ( als e5 arme drommel van de  
laag/e afkom/ me5t1 dat hij ,croesus    
#aga1 de kon+ van ,lydi is4 ,ma> dit    
soort van waanz91 wanne] het1 zooals    
veelal het geval is1 e5 neig+ bezit om  
te amuse]51 v]s*aft e5 me] dan gewoon   

g5ot zo[el aan h51 die er mee behept    
zijn1 als aan &]51 die dit opgem]kt     
hebb5 zond] ev5wel jui/ aan dezelfde    
krankz9nigheid te lijd54 ,want dit soort
 van krankz9nigheid heeft e5 veel groot]
 uitbreid+ dan het gros d] m5s*5 wel    
inziet4 ,ma> de e5e gek la*t beurtel+s  
om d5 &]5 en zij v]s*aff5 elka> w$]ke]ig
 g5oeg54 ,en ook zal m5 niet zeld5 zi51 
dat de groot/e gek la*t om d5 kle9/54   
,,ho(d/uk ,,xxxix4  ,aan e5 d]gelijke   
krankz9nigheid lijd5 mann51 die hun vr\w
 v]god51 jag]s1 b\wlu/ig5 en dobbela>s4 
,nu is volg5s het oordeel d] ,zo!id i$] 
des te gelukkig]1 na>mate hij 9 me]     
opzi*t5 aan waanz9 lijdt1 mits hij      
sle*ts blijft bij de ons eig5a>dige     
soort van waanz91 die zi* zoov]         
uit/rekt1 dat ik haa/ niet gelo( ond]   
het geheele m5s*dom iem& te kunn5 v9d51 
die te all] ure wijs is en die niet met 
e5ig soort van waanz9 behept is4 ,het   
v]s*il be/aat sle*ts hi]93 d5 man1 die1 
als hij e5 pompo5 ziet1 hem voor e5 vr\w
 h\dt1 di5 noemt m5 krankz9nig1 omdat   

dit sle*ts bij ze] we9ig m5s*5 voorkomt4
 ,ma> als iem& bij kris en kras zwe]t1  
dat zijn wettige e*tg5oote1 wi] bezit   
hij met vel5 deelt1 nog kuis*] is dan   
,p5elope #agb1 en zi*zelf nog me]       
behaagt1 omdat hij 9 zulk e5 gelukkige  
dwal+ v]ke]t1 dan gaat hij bij niem&    
voor krankz9nig door1 omdat m5 ziet1 dat
 dit bij e*tg5oot5 vrij algeme5         
voorkomt4 ,tot deze klasse behoor5 ook  
zij1 die de ja*t bov5 alles /ell5 en    
hoog opgev5 van het ongelo(elijke       
zielsg5ot1 dat zij smak51 zoo vaak zij  
het afs*uwelijk hor5ges*ett] en         
hond5gejank hoor54  ,v]gis ik mij niet1 
dan lijkt hun de reuk van de uitw]psel5 
dez] di]5 ev5 aang5aam als die van      
kaneel4 ,welk e5 g5ot v9d5 zij v]d] 9   
het afhakk5 van e5 /uk wild4 ,/i]5 en   
hamels mag het geme5e volk afhakk51 ma>1
 dat e5 &] dan e5 edelman zulk e5 di] 9 
/ukk5 snijdt1 is all]m9/ geoorlo(d4 ,hij
 hakt met ontbloot ho(d1 met gebog5     
knien1 met e5 opzettelijk da>toe be/emd 
mes--want dit mag niet met het e]/e het 

be/e ges*i$5--1met bepaalde geb>51      
bepaalde /ukk51 9 bepaalde volgorde van 
het bee/ af1 hoog/ zorgvuldig1 als gold 
het e5 godsdi5/ige ple*tigheid4 ,vol    
v]baz+ /aat intuss*5 het volk zwijg5d om
 hem he5 en kijkt de v]toon+ aan als e5 
wond]1 (s*oon het iets d]gelijks me] dan
 duiz5dmaal gezi5 heeft4 ,en wi5 het    
geluk t5 deel valt iets van het bee/ te 
proev51 die me5t ind]daad heel wat      
deftig] te word54 ,t]wijl ze dus door   
het onafgebrok5 v]volg5 en et5 van de   
wilde bee/5 niets &]s b]eik51 dan dat ze
 zelf haa/ v]di]lijk51 geloov5 zij      
desniettem9 e5 lev5tje te leid5 als e5  
kon+4 ,hun sla*t dat soort van m5s*5 het
 mee/1 die br&5 van e5 onv]zadelijke lu/
 tot b\w51 zoodat zij nu e5s het ronde  
door het vi]kante en dan we] het        
vi]kante door het ronde v]vang54 ,hun   
h>t/o*t k5t paal no* p]k1 totdat zij aan
 d5 b$el/af g]aakt ge5 dak bov5 't ho(d 
en niets me] te et5 hebb54 ,wat dan8    
,zij hebb5 intuss*5 ettelijke g5otvolle 
j>5 doorgebra*t4 ,het di*t/ bij dez5    

kom51 mijns inzi5s al?ans1 zij1 die door
 nieuwe en geheime kun/middel5 het wez5 
d] d+5 tra*t5 te v]&]5 en te l& en t]   
zee ja*t mak5 op e5 vijfde grond/(1 de  
qu9tess5s #agc4 ,zij zijn zoo v]vuld van
 dit bekoorlijke droombeeld1 dat hun    
moeilijkh$5 no* ko/5 ooit v]driet51 en  
met e5 v]baz5de s*]pz9nigheid d5k5 zij  
telk5s iets uit om zi*zelf opnieuw te   
fopp5 en het zelfb$rog aang5aam te mak51
 totdat zij1 na hun geheele v]mog5 te   
hebb5 doorgebra*t1 vol/rekt niets me]   
ov]h\d5 om hun ov5tje te /ok54 ,zij h\d5
 ev5wel niet op die zalige droom5 te    
droom5 en &]5 na> hun be/e kra*t5 tot   
het najag5 van hetzelfde geluk aan te   
spor54 ,voel5 zij zi* e9delijk 9 al hun 
v]wa*t+5 teleurge/eld1 dan re/ hun to*  
nog n k]nspreuk1 wa>uit volop troo/ te  
putt5 valt3  ,bij groote dan is re$s de 
wil g5oeg4  ,dan gev5 zij d5 kort5 duur 
van het lev5 de s*uld1 als niet to]eik5d
 voor d5 groot5 omvang van hun taak4    
,wat v]d] de dobbela>s aangaat1 ik      
twijfel wel e5igsz9s1 ( hun e5 plaats 9 

ons gezels*ap toekomt4 ,het is ev5wel e5
 9 all5 opzi*t dwaas en bela*elijk      
s*\wspel sommige m5s*5 da>aan zoo       
v]slaafd te zi51 dat1 zoodra zij d5     
klank d] dobbel/e55 hoor51 het h>t      
onmiddellijk 9 h5 opspr+t en hevig beg9t
 te klopp54 ,als zij dan1 altijd we]    
v]lokt door de hoop om te w9n51 hun     
geheele v]mog5 v]lor5 hebb51 hun s*eepje
 op de klip van het spel1 die vrij wat  
me] te du*t5 is dan ,malea #agd1        
s*ipbreuk heeft gel$5 en zij t]nauw]nood
 het bloote lijf er af gebra*t hebb51   
dan b$rieg5 zij nog alle &]5 liev] dan  
d5 w9n]1 om niet voor mann5 van we9ig   
k>akt] door te gaan4 ,zelfs op hun oud5 
dag en re$s half bl9d spel5 zij nog met 
behulp van glaz5 oog54 ,e9delijk als de 
ji*t1 het v]di5de loon voor hun         
lev5swijze1 hun h&5 onbruikba> maakt1   
dan hur5 ze zelfs iem& om 9 hun plaats  
te w]p54 ,zek] is het spel e5 aang5aam  
w]k1 ma> het onta>dt gewoonlijk 9 e5    
doll5 h>t/o*t en behoort dan bij de     
furin1 niet bij mij ?uis4      ,,ho(d/uk

 ,,xl4  ,bijgeloovig54   ,ma>           
ongetwijfeld behoort dat slag van m5s*5 
tot de onz51 die zi* v]mei5 9 het hoor5 
( v]tell5 van wond]5 en g$ro*telijke    
leug5s en nooit g5oeg hebb5 van zulke   
v]hal51 als er iets bov5natuurlijks 9   
voorkomt ov] v]s*ijn+51 ov] spok51 ov]  
gee/51 ov] de hel en ov] tallooze &]e   
mirakels van dit soort4 ,hoe me] zulke  
v]hal5 9 /rijd zijn met de wa>heid1 des 
te e]d] v9d5 zij gelo( en des te        
aang5am] kittel5 zij de oor54 ,en zij   
zijn niet alle5 van v]baz5d veel nut om 
de v]vel+ te v]drijv51 ma> er valt ook  
bij te v]di551 vooral voor prie/]s en   
pr$ik]s4 ,nauw v]want met dez5 zijn v]d]
 dieg551 die tot de wel dwaze ma> to*   
behagelijke ov]tuig+ zijn gekom51 dat1  
als zij ma> het e5 ( &]e beeld1 van h\t 
( ges*ild]d1 van d5 ,polyphemus         
,*ri/ophorus #age zi51 zij op di5 dag   
niet zull5 omkom51 (1 dat wie e5 beeld  
van ,/4 ,b>b>a #agf met bepaalde woord5 
groet1 ong$e]d uit d5 /rijd zal         
t]ugke]51 ( als iem& zi* op bepaalde    

dag5 met bepaalde ka>sjes en bepaalde   
s*ietgeb$5 tot ,/4 ,erasmus #agg w5dt1  
hij b9n5kort rijk zal word54 ,zoo hebb5 
zij e5 ,h]cules 9 ,/4 ,joris #agh       
gevond51 zooals ze ook e5 twe$5         
,hippolytus #agi hebb54 ,zijn #ahj pa>d1
 dat zij vol diep5 e]bi$ met all]lei    
si]adin tooi51 bewijz5 zij bijna        
goddelijke e] en zij tra*t5 het telk5s  
we] door het e5 ( &] nieuw ges*5kje voor
 zi* te w9n52 bij d5 metal5 helm van d5 
heilige te zw]51 wordt als e5 vor/elijke
 e$ bes*\wd4 ,wat te zegg5 van h51 die  
zi*zelf paai5 met onw>e aflaatbriev5    
#aha en de tijdruimt5 van het vagevuur  
met wat]uurw]k5 afmet51 wa>bij ze       
nauwkeurig de eeuw51 j>51 ma&51 dag5 en 
ur51 als wiskundig va//a&e1 zond] dat e5
 f\t mogelijk is1 wet5 op te gev54 ,(   
van h51 die /eun5de op e5ige            
toov]=muli]5 en geb$51 die de e5 ( &]e  
vrome b$rieg] hetzij voor zijn pleizi]1 
hetzij om er iets aan te v]di55 heeft   
uitg$a*t1 zi*zelf alles voorspiegel51   
geld1 e]1 g5ot1 volop et5 en dr9k51     

eeuwigdur5de gezondheid1 e5 lang lev5 en
 e5 kra*tig5 oud]dom1 e9delijk e5       
plaatsje di*t bij ,*ri/us 9 d5 hemel1   
(s*oon zij het lief/ will51 dat dit     
geluk hun ze] laat te beurt valle1      
d4w4z4 dat e]/1 als de g5oeg5s dez]     
w]eld1 wa>aan zij met h>t en ziel hang51
 h5 trots hun teg5/ribbel+5 9 d5 /eek   
lat51 dan die hemels*e zaligh$5 hun deel
 word54 ,zoo heb je me bijv4 d5 e5 ( &]5
 koopman ( soldaat ( re*t]1 die door het
 op(f]5 van e5 enkel p5n+sk5 uit zijn   
door ro( gewonn5 s*att5 me5t d5 geheel5 
zond5poel zijns lev5s op e5maal g]e9igd 
te hebb5 en zooveel me9e$1 zooveel      
wellu/1 zooveel dronk5s*ap1 zooveel     
twi/1 zooveel moord1 zooveel b$rog1     
zooveel tr\weloo%eid1 zooveel v]raad als
 bij contract afgeko*t bes*\wt en wel   
zoo afgeko*t1 dat hij van vor5 af aan e5
 nieuwe reeks van misdad5 mag beg9n54   
,ma> wie zijn dwaz]1 ne5 laat ik liev]  
zegg5 gelukkig]1 dan zij1 die door      
dagelijks die bek5de zev5 v]sjes d]     
heilige psalm5 op te zegg5 zi*zelf nog  

me] dan het hoog/e geluk beloov58 ,deze 
toov]v]sjes zijn1 na> m5 wil1 aan d5    
heilig5 ,b]n>d m$eg$eeld door e5 zek]5  
duivel1 die wel gee/ig1 ma> to* me] e5  
onnoozele hals dan e5 slimm]d 02 want   
hij w]d leelijk door hem bij d5 neus    
g5om5 #ahb4  ,en d]gelijke v]hal51 zoo  
dwaas1 dat ik mij zelf er s*i] voor     
s*aam1 v9d5 desniettem9 algeme55 bijval 
niet alle5 bij het domme volk1 ma> zelfs
 bij de op5b>e godsdi5/le]>54 ,is 't    
voorts haa/ niet ev5 dwaas1 dat i$]e    
/reek aanspraak maakt op ha> eig5       
heilige1 dat m5 de v]s*ill5de w]kzaamh$5
 ond] h5 v]deelt1 en aan i$] ook zijn   
eig5 c]emonin toewij/1 zoodat de e5 moet
 help5 bij t&pijn1 g5e zijn bij/& v]le55
 bij het kraamb$1 e5 d]de e5 ge/ol5     
voorw]p t]ugbezorg51 e5 vi]de als gun/ig
 ge/]nte bij e5 s*ipbreuk moet /ral51 e5
 vijfde het vee bes*]m51 enz4 ,want het 
z\ hoog/ v]vel5d word5 alles op te      
somm54 ,er zijn er ook1 die 9 me] zak5  
tegelijk invlo$ hebb51 vooral de        
mo$]maagd1 aan wie het gros d] m5s*5    

haa/ groot] ma*t toek5t dan aan ha>     
zoon4      ,,ho(d/uk ,,xli4  ,v]volg4   
,ma> wat vrag5 de m5s*5 dan to* wel van 
deze heilig51 dat niet met de zo!id     
sam5hangt8 ,kom1 zeg e5s1 hebt gij ond] 
zooveel wijges*5k51 wa>mee ge de w&5 en 
zelfs de gewelv5 van sommige k]k5 b$ekt 
ziet1 ooit e5 van iem& gevond51 die van 
de zo!id bevrijd 0 ( ook ma> e5 zi]     
wijz] 0 geword58 ,de e5 heeft door      
zwemm5 het lijf g]$4 ,e5 twe$e bra*t er 
het lev5 af1 nietteg5/a&e hij e5        
geva>lijke wond van d5 vij& _h ontvang54
 ,e5 d]de g+ op het slagveld1 wa> zijn  
makk]s /r$51 dapp] op d5 loop en _h het 
geluk te ontkom54 ,e5 vi]de1 die aan de 
galg h+1 kwam er af door d5 e5 ( &]5 d5 
diev5 gun/ig5 heilige1 om zoo e5ige door
 hun s*att5 al te bezwa>de li$5 nog v]d]
 te kunn5 ontla/54 ,e5 vijfde wi/ de    
deur5 van zijn gevang5is op5 te brek5 en
 zi* uit de voet5 te mak54 ,e5 zesde    
h]/elde van de koorts tot groot5 spijt  
van zijn arts4 ,e5 zev5de nam v]gif 91  
ma> dit bezorgde hem e5 ruime ontla/+1  

zoodat het hem 9 plaats van d5 dood     
g5ez+ bra*t1 alles behalve tot g5oeg5   
van zijn vr\w #ahc1 da> ze nu moeite en 
ko/5 voor niets _h be/e$4 ,e5 a*t/e1    
wi5s wag5 omviel1 bra*t to* zijn pa>d5  
ong$e]d na> huis4 ,e5 neg5de w]d lev5d  
ond] de pu9hoop5 van e5 +e/ort huis     
weggehaald4 ,e5 ti5de slaagde er 9 d5   
e*tg5oot te ontkom51 die hem bij zijn   
vr\w betrapte4 ,ma> n]g5s v9dt m5 e5    
dankbetuig+ voor het v]drijv5 van zo!id4
 ,zoo zoet is het volslag5 gemis van    
wij%eid1 dat de m5s*5 bidd5 van alles   
e]d] bevrijd te word5 dan van de zo!id4 
,ma> wat waag ik mij 9 dez5 ,oceaan van 
bijgeloovigh$58           ,ne51 bezat ik
 hond]d tong51 hond]d mond51            
,/em van ijz]1 't 0 m' onmooglijk vorm51
 nam5         ,op te noem5 van de botte 
zott]nije #ahd4   ,9 die mate krioelt   
het geheele lev5 all] ,*ri/55 van       
d]gelijke dolh$51 die e*t] de prie/]s   
zond] e5ig bezwa> niet alle5 toelat51   
ma> zelfs bevord]51 omdat zij ze] go$   
wet51 welke voordeeltjes da>uit bij     

voortdur+ voor h5 te w9n5 zijn4 ,indi5  
nu te midd5 van dit alles de e5 ( &]e   
hatelijke wijze op/aat en deze wa>h$5   
v]kondigt3 ,als ge go$ geleefd hebt1    
zult ge ge5 sle*t5 dood hebb52 ge koopt 
u vrij van uw zond51 als ge bij uw      
p5n+sk5 voegt d5 afke] van misdad51     
voorts tran51 na*twak51 geb$51 va/5 en  
tev5s e5 geheel5 ommeke] 9 uw           
lev5swijze2 dn zal deze heilige u gun/ig
 zijn1 als gij zijn lev5swijze tra*t na 
te volg5--als1 zeg ik1 die wijze deze en
 d]gelijke woord5 hun to]oept1 dan kunt 
ge begrijp51 welk e5 /oornis hij        
e5sklaps we] br5gt 9 de gemo$]5 van     
m5s*51 die nog pas zoo gelukkig w>54    
,tot deze b5t behoor5 zij1 die bij hun  
lev5 zulke nauwkeurige bepal+5 mak5     
omtr5t hun lijk/aatsie1 dat zij zelfs 9 
alle bijzond]h$5 voors*rijv51 hoeveel   
fakkels1 hoeveel lijkbidd]s1 hoeveel    
zang]s1 hoeveel r\wkom$iant5 zij da>bij 
will5 hebb51 als( zij zelf iets van die 
voor/ell+ z\d5 m]k5 ( de dood5 zi* s*am5
 als het lijk niet met praal ond] d5    

grond w]d ge/opt1 en dat alles met e5   
toewijd+1 als w>5 zij pas gekoz5 a$il5  
#ahe en beijv]d5 zij zi* om spel5 ( e5  
ga/maal te gev54      ,,ho(d/uk ,,xlii4 
,dwaz51 die zi* op hun adellijk5 titel  
lat5 voor/aan4   ,al maak ik nog zulk e5
 haa/1 kan ik to* h5 niet met /ilzwijg5 
voorbijloop51 die1 (s*oon zij 9 ge5     
enkel opzi*t van d5 geme5/5 h&w]ksman   
v]s*ill51 to* zi* heel wat lat5 voor/aan
 op e5 ijdel5 adellijk5 titel4  ,de e5  
br5gt zijn gesla*t t]ug tot ,a5eas #ahf1
 e5 twe$e tot ,brutus #ahg1 e5 d]de tot 
,arcturus #ahh4 ,zij lat5 u ov]al de    
beeld5 en portrett5 van hun voor\d]s    
zi54 ,zij tell5 het aantal hunn] ov]- en
 betov]grootvad]s en v]meld5 hun oude   
bijnam51 t]wijl zij zelf niet veel bet] 
zijn dan e5 /om beeld1 ja haa/ nog m9d] 
dan die kont]feitsels1 wa>mee zij pral54
 ,desniettem9 leid5 zij t5gevolge van   
deze zoete eig5liefde e5 all]gelukkig/  
lev5 en het ontbreekt niet aan ev5      
groote zott51 die teg5 dit soort van    
/omme di]5 als teg5 god5 vol e]bi$      

opzi54 ,ma> wat spreek ik ov] het e5 (  
&]e soort van m5s*51 als( er niet       
bewijz5 g5oeg zijn1 dat die eig5liefde  
ov]al de mee/5 onbes*rijfelijk gelukkig 
maakt4 ,imm]s de e51 al is hij leelijk] 
dan elke aap1 v]beeldt zi* 9 all5       
opzi*te e5 ,nireus #ahi te zijn2 e5 &]  
gelo(t1 zoodra hij drie lijn5 met e5    
pass] getrokk5 heeft1 dat hij op ende op
 e5 ,euclides #aij is2 e5 d]de z+t bij  
de li] als e5 ezel en1 s*oon zijn /em   
nog leelijk] kl9kt dan die van e5 haan1 
als hij zijn h5 bijt1 a*t hij zi* to* e5
 twe$5 ,h]mog5es #aia4 ,ma> v]reweg de  
aang5aam/e soort van waanz9 be/aat hi]91
 dat sommig5 snoev5 op elke gave1 die e5
 d] hunn5 bezit1 als( zij zelf die      
bezat54 ,tot dez5 behoorde die          
gelukzalige rijka>d bij ,s5eca #aib1 die
 als hij e5 v]haaltje z\ v]tell51 slav5 
bij de h& _h om hem de nam5 zijn] held5 
9 te flui/]52 ja1 hij z\ zelfs niet     
gea>zeld hebb5 zi* aan e5 vui/geve*t te 
wag51 (s*oon hij zoo zwak 01 dat m5 hem 
sle*ts met kun/ en vliegw]k 9 het lev5  

hield1 9 het volle v]tr\w5 op het aantal
 reusa*tig /]ke slav51 die hij ?uis _h4 
,wa>toe behoef ik nog te sprek5 ov] de  
beoef5a>s van kun/ en wet5s*ap8 ,zij    
bezitt5 all5 zond] ond]s*eid zulk e5    
bijzond] soort van eig5liefde1 dat m5   
ond] h5 e]d] iem& aantreft1 die van zijn
 aansprak5 op e5 van zijn vad] gerfd    
/ukje grond dan van die op v]nuft af/&  
wil do54 ,bov5al is het e*t] e5         
eig5a>digheid van tooneelspel]s1 zang]s1
 r$5a>s en di*t]s1 dat de groot/e /ump] 
het onbes*aamd/ is 9 zijn zelfbehag51   
het mee/ zijn eig5 l( v]kondigt en ov]al
 rondbazu9t4 ,en--i$] v9dt e5 spekje    
voor zijn bekje1 ( laat ik het liev] zoo
 zegg51 hoe onz9nig] iets is1 des te me]
 bewond]a>s v9dt het4 ,het gaat hi]mee  
als met al hetge5 v]ke]d is1 dat        
all]wege met bijval wordt opg5om51 en   
wel omdat de mee/e m5s*51 zooals wij    
bov5 opm]kt51 aan de ,zo!id ond]worp5   
zijn4 ,da>om1 als iem& e5 /omm]ik is en 
hij da>door niet alle5 voor zi*zelf veel
 aang5am] is1 ma> ook e5 groot] s*a>    

bewond]a>s trekt1 wa>om z\ hij dan to*  
wel aan de w>e gele]dheid de voorkeur   
gev51 die hem voore]/ veel ko/1 hem dan 
v]vel5d] en blood] maakt en e9delijk bij
 veel m9d] 9 d5 smaak valt8             
,,ho(d/uk ,,xliii4  ,i$] m5s*1 volk (   
/ad is de eig5liefde +eplant4   ,v]d] b5
 ik ov]tuigd1 dat de natuur1 zooals zij 
9 i$] m5s* zijn bijzond]e1 zoo ook 9 i$]
 volk en haa/ i$]e /ad e5 eig5liefde    
heeft geplant1 die ik e5                
geme5s*appelijke z\ kunn5 noem54 ,dit is
 de r$51 wa>om de ,britt5 voor zi*      
aanspraak mak5 op s*oonheid1 muzikaal   
tal5t en e5 rijkelijk voorzi55 dis*2 de 
,s*ott5 trots* zijn op hun adel en      
v]wants*ap met vor/5 en da>5bov5 op hun 
spitsvondige r$5e]+52 de ,frans*5 me551 
dat zij bes*aafde mani]5 op alle &]e    
volk5 voor hebb52 de ,p>ijz5a>s d5 roem 
van k5nis d] godgele]dheid1 met         
uitsluit+ van bijna alle &]e /]vel+51   
zi* 9 't bijzond] aanmatig52 #aic de    
,italian5 zi* begaafdheid voor de fraaie
 lett]5 en welsprek5dheid toes*rijv51 en

 all5 zi* op dez5 grond v]mei5 9 de     
v]beeld+1 dat zij alle5 t] w]eld ge5    
b>b>5 zijn4 ,9 dit orke/ van gelukkig5  
spel5 de ,rome95 de e]/e viool en zij   
droom5 nog altijd all]g5oegelijk/ van   
dat b]oemde oude ,rome4 ,de ,v5etian5   
zijn gelukkig door d5 dunk1 di5 zij     
koe/]5 omtr5t hun adel2 de ,griek5      
bes*\w5 zi* als de vad]s d] wet5s*app5  
en po*5 op de oude e]etitels hunn]      
hooggeprez5 held52 de ,turk5 en dat     
geheele sam5raapsel van w]kelijk        
b>ba>s*e volk5 matig5 zi* zelf d5 l( van
 godsdi5/igheid aan en spott5 met het   
bijgelo( d] ,*ri/554 ,ma> het is nog    
veel mooi]1 dat de ,jod5 ook ?ans nog   
/e$s op hun ,messias blijv5 wa*t5 en tot
 op d5 huidig5 dag met h& en t& aan hun 
,mozes #aid va/h\d54 ,de ,spanja>d5     
beh\d5 zi* alle5 all5 krijgsroem voor en
 de ,duits*]s v]heff5 zi* op de l5gte   
hunn] li*am5 en hun k5nis van de        
toov]kun/4      ,,ho(d/uk ,,xliv4  ,de  
voordeel51 die de ,eig5liefde en ha>    
zu/]1 de ,pluim/rijk]ij1 v]s*aff54   ,om

 nu niet alles 9 bijzond]h$5 na te gaan1
 gij ziet nu zek] wel 91 hoeveel g5ot de
 eig5liefde ov]al aan alle m5s*5        
afzond]lijk en tezam5 v]s*aft1 de       
,eig5liefde1 met wie ha> zu/]1 de       
,pluim/rijk]ij1 bijna op n lijn te /ell5
 is4 ,want de ,eig5liefde is niets &]s  
dan het /reel5 van zi*zelf3 doet m5 het 
e5 &]1 dan is het zek] ,vlei]ij4 ,deze  
/aat e*t] teg5woordig 9 e5 kwad5 reuk1  
do* alle5 bij h51 die zi* me] /or5 aan  
de nam5 d] zak5 dan aan de zak5 zelf4   
,m5 me5t1 dat go$e tr\w kwalijk sam5gaat
 met vlei]ij2 ma> dat dit vol/rekt niet 
het geval is1 _h m5 zelfs uit het       
voorbeeld van /omme di]5 wel kunn5 le]54
 ,want welk bee/ vleit me] dan de hond8 
,ma> aan d5 &]5 kant1 is er wel n       
getr\w]8 ,wat weet e5 eekhoorntje niet  
d5 m5s* te liefkooz51 wi5 hij to* me]   
dan alle &]e s*epsel5 g5eg5 is8 ,gij    
me5t imm]s niet1 dat wre$e leeuw51      
blo$gi]ige tijg]s ( toornige pant]s van 
groot] nut zijn voor het lev5 d] m5s*58 
,wel valt het niet te ontk5n51 dat er e5

 soort van v]d]felijke vlei]ij be/aat1  
wa>door sommige vals*a>ds en spott]s    
/ump]s ongelukkig mak51 ma> de mijne    
heeft ha> oorsprong 9 e5 soort van      
aangebor5 welwill5dheid en zij komt veel
 di*t] bij de deugd dan hetge5 m5       
da>teg5ov] /elt1 de lompheid met de zoo 
onaang5ame en v]vel5de nors*heid1 wa>van
 ,horatius spreekt4 ,mijn vlei]ij ri*t  
de t]ne]geslag5 gemo$]5 op1 troo/ de    
b$roefd51 prikkelt de soez]s1 maakt de  
slaapkopp5 wakk]1 br5gt de ziek5 we] op 
de be51 b$a>t de h>t/o*t51 knoopt       
liefdesb&5 en h\dt ze 9 /&4 ,de jeugd   
weet ze lu/ voor de beoef5+ d]          
wet5s*app5 9 te boezem51 de grijsa>ds   
v]vroolijkt ze1 d5 vor/5 weet ze1 ond]  
d5 s*ijn van l(tuit+51 v]man+5 en wijze 
less5 toe te di554 ,kortom zij bew]kt1  
dat i$] 9 zi*zelf e5 groot] welbehag5   
v9dt1 hetge5 to* zek] wel e5 hoog/      
belangrijk g$eelte van het geluk        
uitmaakt4 ,bewijz5 muilezels1 wi5 het   
jeukt1 elka> ge5 ze] gewi*tig5 di5/1    
wanne] de e5 d5 &] krabt #aie8 ,laat ik 

er nu ma> niet van sprek51 dat die      
vlei]ij e5 groot deel uitmaakt van die  
hooggeprez5 welsprek5dheid1 e5 nog      
groot] van de g5eeskunde en het groot/e 
van de di*tkun/3 kortom1 dat door ha> de
 geheele m5s*elijke sam5lev+ v]zoet en  
gekruid wordt4      ,,ho(d/uk ,,xlv4    
,het geluk hangt af van de me5+ d]      
m5s*54   ,ma>1 w]pt m5 mij teg51 het is 
to* e5 ongeluk te dwal54 ,ne51 het is   
veele] het hoog/e ongeluk niet te dwal51
 't ,is to* al te onz9nig te me551 dat  
's m5s*5 geluk geleg5 is 9 de d+5 zelf4 
,het hangt af van de me5+5 da>omtr5t4   
,imm]s de m5s*elijke zak5 zijn zoo dui/]
 en afwissel5d1 dat m5 niets held] en   
kla> kan wet51 zooals t]e*t bewe]d is   
door mijn ,academi/5 #aif1 die zi* van  
alle wijsge]5 nog het m9/ op hun k5nis  
lat5 voor/aan4 ,zoo m5 al iets kan wet51
 dan lijdt da>ond] zelfs ma> al te      
dikwijls het lev5sg5ot4 ,e9delijk is de 
m5s*elijke gee/ zoo gevormd1 dat de     
s*ijn veel me] vat op hem heeft dan de  
wa>heid4 ,mo*t iem& e5 duidelijke en    

voor de h& ligg5de proef da>van will5   
nem51 laat hij dan 9 de k]k5 d5 di5/    
gaan bijwon54 ,dan zal hij1 als de preek
 ov] e5 ern/ig ond]w]p h&elt1 all5 zi5  
dutt51 gap5 en misselijk word5 van      
v]vel+4 ,ma> als die s*reeuw]--ik v]gi/e
 me da>1 sprek] wilde ik zegg5--1 zooals
 zij dat dikwijls do51 het e5 ( &]      
oudewijv5v]haaltje beg9t1 dan word5 all5
 wakk]1 ri*t5 zi* op en lui/]5 met op5  
mond4 ,zoo gaat het ook met e5 heilige1 
ov] wi5s lev5 veel sprookjes en g$i*t5  
be/aan 7wilt ge hi]van e5 voorbeeld1 d5k
 dan aan ,/4 ,joris ( ,/4 ,*ri/ophorus (
 ,/4 ,b>b>a #aig74 ,ge zult v9d51 dat m5
 hem veel me] e]bi$ bewij/ dan ,petrus (
 ,paulus ( ook ,*ri/us zelf4 ,ma> dit   
ond]w]p behoort hi] niet ?uis4 ,hoeveel 
m9d] ko/ v]d] deze v]me]d]+ van het     
geluk6 ,de zak5 zelf moet m5 zi* imm]s  
vaak met groote moeite eig5 mak51 zelfs 
de onb$uid5d/e1 zooals de spraakkun/1   
ma> e5 me5+ kan m5 ze] gemakkelijk      
opvatt51 die e*t] van ev5veel ( van nog 
me] nut is voor het geluk4 ,d5k e5s na3 

als iem& z\tevis* eet1 zoo b$orv51 dat  
e5 &] d5 /ank niet kan uit/aan1 ma> het 
hem smaakt als god5spijs1 eilieve1 wat  
doet het dan af tot zijn g5ot8          
,omgeke]d1 als e5 /eur iem& misselijk   
maakt1 wat zal die dan tot zijn         
lev5sgeluk bijdrag58 ,als iem& e5 bij   
uit/ek leelijke vr\w heeft1 die e*t]1   
volg5s het oordeel van ha> man1 wel met 
,v5us zelf kan w$ijv]51 z\ dat niet ev5 
go$ zijn1 als( zij ind]daad s*oon 08    
,als iem& e5 h\t5 bord1 leelijk met rood
 en geel besme]d1 vol bewond]+ en e]bi$ 
aan/a>t1 9 de va/e ov]tuig+1 dat het e5 
s*ild]ij van ,apelles ( ,zeuxis #aih is1
 z\ hij dan niet zelfs gelukkig] zijn   
dan de man1 die voor hoog5 prijs het w]k
 di] kun/5a>s geko*t heeft en miss*i5   
nog m9d] g5ot smaakt bij het bezi5 van  
die s*ild]ij58 ,ik k5 e5 naamg5oot van  
mij #aii1 die aan zijn jonge vr\w e5ige 
vals*e edelge/e5t5 t5 ges*5ke gaf en ha>
 door zijn welbespraak!id--want hij 0   
niet op zijn mondje gevall5--wi/ te     
ov]tuig51 dat zij niet alle5 e*t en     

natuurlijk w>51 ma> ook e5 ons*atb>e    
wa>de bezat54 ,wat1 bid ik u1 maakte het
 voor het vr\wtje voor v]s*il1 dat ze   
ha> oog5 zo[el als ha> h>t aan die      
/ukjes glas ophaalde en die prull5 als  
ko/b>5 s*at zorgvuldig opborg8 ,intuss*5
 _h ha> man niet alle5 ge5 groote ko/5  
te mak51 ma> hij g5oot ook van de dwal+ 
zijn] e*tg5oot1 wi] toeg5eg5heid hij ev5
 go$ bezat1 als wanne] hij ha> dure     
ges*5k5 gegev5 _h4 ,d5kt ge ind]daad1   
dat er ond]s*eid is tuss*5 h51 die 9 de 
bek5de grot van ,plato #bjj de s*aduw5  
en beeld5 d] v]s*ill5de d+5 aan/>51 mits
 hun v]lang5 ma> niet v]d] gaat en zij  
niet ontevr$5 word5 met hun lot1 en d5  
wijze1 die1 na de grot v]lat5 te hebb51 
de w]kelijke d+5 ziet8 ,als ,mycillus   
#bja bij ,lucianus di5 rijk5 en g\d5    
droom /e$s _h mog5 blijv5 droom51 0 er  
vol/rekt voor hem ge5 r$5 gewee/ om e5  
&] geluk te w5s*54 ,er be/aat dus f ge5 
v]s*il f1 zoo er e5ig v]s*il be/aat1    
v]di5t de toe/& d] zott5 zelfs de       
voorkeur1 voore]/ omdat hun geluk hun   

ze] we9ig ko/1 niet me] dan e5 we9igje  
ov]tuig+1 en v]d]1 omdat zij het g5ot   
da>van met ze] vel5 deel54              
,,ho(d/uk ,,xlvi4  ,de ,zo!id s*5kt aan 
alle m5s*5 ha> zeg5+54   ,ook is het    
bezit van ge5 go$ aang5aam zond] iem&1  
die het met ons deelt4 ,imm]s wie weet  
niet1 hoe kle9 het aantal wijz5 is1 zoo 
er al n 9 de w]eld gevond5 wordt8 ,to*  
wet5 de ,griek5 er uit zooveel eeuw5 9  
't geheel zev5 #bjb op te tell51 ma> ik 
mag /]v51 als iem& bij e5 nauwkeurig]   
ond]zoek ond] h5 wel e5 half--( laat ik 
liev] zegg5--e5 kw>twijze kan v9d54     
,zek] /aat ond] de vele l(wa>dige       
eig5s*app5 van ,bac*us deze t]e*t het   
hoog/1 dat hij de muiz5iss5 wegspoelt1  
ma> dit ges*i$t sle*ts voor e5 korte    
poos1 want zoodra iem& zijn roes heeft  
uitgeslap51 kom5 de beslomm]+51 aan/onds
 met e5 wit vi]span #bjc1 zooals m5     
zegt1 aanr5n54 ,hoeveel rijk] en        
kra*tig] is niet mijn gave1 wa>door ik  
d5 gee/ 9 e5 voortdur5d5 roes doe v]ke]5
 en hem volop vreugde en g5ot en        

opgewond5heid s*5k en wel1 zond] dat het
 e5ige moeite ko/4 ,want ik on?\d niem& 
t] w]eld mijn weldad51 t]wijl de ov]ige 
god5 aan v]s*ill5de m5s*5 v]s*ill5de    
voorre*t5 s*5k54 ,niet ov]al wa/ edele  
en za*te wijn #bjd om de zorg5 te       
v]drijv5 en rijke hoop 9 de ad]5 te     
/ort54 ,hoe we9ig5 viel e5 bevallige    
ge/alte1 de gave van ,v5us1 t5 deel4    
,nog zeldzam] is ,m]curius' ges*5k1 de  
welsprek5dheid4 ,niet bijzond] talrijk  
zijn zij1 die s*att5 aan ,h]cules' #bje 
gun/ te dank5 hebb54 ,de ,hom]is*e      
,jupit] geeft niet d5 e]/5 d5 be/5 de   
he]s*appij4 ,vaak is ,m>s ge5 van beide 
leg]s gun/ig4 ,niet we9ig5 gaan b$roefd 
weg van ,apollo's drievoet #bjf4        
,dikwijls bliksemt ,saturnus' zoon #bjg4
 ,phoebus #bjh z5dt nu en dan door zijn 
s*i*t5 dood en v]d]f4 ,neptunus         
v]nietigt me] lev5s dan hij r$t4 ,om nu 
niet uit te weid5 ov] wez5s als die     
,veiovis #bji1 ,pluto #baj1 ,ate #baa1  
,po5a #bab1 ,febris #bac en &]e van dit 
slag1 ge5 god5 ma> beul51--ik1 ,zo!id1  

b5 de e5ige1 wi] zeg5+5 t5 all5 tijde   
all5 zond] ond]s*eid omvatt54           
,,ho(d/uk ,,xlvii4  ,ha> go$a>digheid4  
,gelijk ik onv]s*illig b5 voor gel(t51  
zoo vord] ik 9 toorn ge5 zo5(f]s1 als er
 e5ige godsdi5/ple*tigheid v]zuimd is4  
,ev5m9 beweeg ik hemel en a>de1 wanne]  
iem& de ov]ige god5 te ga/ noodigt en   
mij ?uis laat ( mij ge5 deel gunt 9 d5  
walm d] gesla*te (f]di]5 #bad4 ,want de 
ov]ige god5 zijn op dit punt zoo        
kitteloorig1 dat het haa/ voordeelig] en
 zelfs veilig] is hun di5/ te v]wa>looz5
 dan h5 te v]e]54 ,het gaat hun als     
sommig5 m5s*51 die zoo la/ig en         
prikkelba> zijn1 dat de groot/e v]wijd]+
 te v]kiez5 is bov5 vri5ds*appelijk5    
omgang4 ,ma> niem&1 w]pt m5 mij teg51   
(f]t aan de ,zo!id ( /i*t ha> e5 tempel4
 ,nu1 deze ondankba>heid1 zooals ik re$s
 opgem]kt heb1 v]baa/ mij wel e5igsz9s4 
,ma> ik b5 te go$a>dig om dit kwalijk te
 nem52 ik voel er tr\w5s ook vol/rekt   
ge5 behoefte aan4 ,want wa>om z\ ik     
wi]ookkorrels ( (f]meel1 ( e5 bok1 ( e5 

zwijn v]lang51 nu de geheele w]eld mij  
die hulde bewij/1 welke zelfs van de    
,godgele]d5 de hoog/e go$keur+          
wegdraagt8 ,z\ ik soms ,diana b5ijd51   
omdat m5 ha> m5s*5blo$ (f]t #bae8 ,ik   
me51 dat mij dan de mee/e e]bi$ betoond 
wordt1 als m5 mij ov]al1 zooals all5    
ind]daad do51 9 d5 gee/ opneemt1 9 g$rag
 navolgt en 9 lev5 mij gelijkt4 ,dit is 
e5 e]$i5/1 die zelfs bij de ,*ri/55 niet
 veel voorkomt4 ,welk e5 hoop m5s*5     
/eekt er niet voor de ,mo$]maagd e5     
waska>s aan en dat wel midd5 op d5 dag1 
als 't vol/rekt niet noodig is8 ,hoe    
we9ig5 zijn er da>5teg51 die ha> 9      
re9heid1 z$igheid en liefde voor de d+51
 die hi]bov5 zijn1 tra*t5 nabij te kom58
 ,want dat is e]/ de w>e e]$i5/ en die  
d5 hemel+5 v]reweg het mee/ behaagt4    
,da>5bov51 wa>om z\ ik e5 tempel        
v]lang51 da> to* de geheele w]eld1 z\ ik
 me551 de pra*tig/e tempel voor mij is8 
,het ontbreekt mij n]g5s aan prie/]s dan
 da>1 wa> ge5 m5s*5 zijn4 ,zoo dwaas b5 
ik niet1 dat ik /e55 beeld5 v]lang1 die 

onz5 #baf e]$i5/ soms b5adeel51 als     
namelijk door die bott]ik5 en /omm]ik5  
de afbeeld+5 d] heilig5 9 plaats van    
h5zelf word5 aangeb$54 ,wij v]ke]5 dan 9
 hetzelfde geval als zij1 die door hun  
plaatsv]vang]s v]drong5 word54 ,ik      
gelo(1 dat er voor mij zooveel /&beeld5 
zijn opg]i*t1 als er m5s*5 be/aan1 da>  
ze teg5 wil en dank mijn lev5d ev5beeld 
zijn4 ,da>om be/aat er voor mij vol/rekt
 ge5 r$5 om de ov]ige god5 te b5ijd51   
indi5 m5 9 v]s*ill5de hoek5 d] a>de aan 
v]s*ill5de van h5 e] bewij/ en wel op   
va/e dag52 zooals op ,rhodus aan        
,phoebus1 op ,cyprus aan ,v5us1 te      
,argos #bag aan ,juno1 te ,a!ne aan     
,m9]va1 op d5 ,olympus aan ,jupit]1 te  
,t>5te aan ,neptunus1 te ,lampsacus #bah
 aan ,priapus1 mits de geheele w]eld    
/e$s voortga mij geme5s*appelijke (f]s  
te br5g51 die ik v]re bov5 de &]e       
v]kies4      ,,ho(d/uk ,,xlviii4        
,v]s*ill5de soort5 en vorm5 d] ,zo!id4  
,mo*t iem& soms me551 dat deze bew]+5   
me] aanmatig5d dan wa> zijn1 welnu1 dan 

will5 wij ev5 e5 blik slaan 9 het lev5  
d] m5s*51 opdat het ons kla> worde1 niet
 alle5 hoeveel zij mij v]s*uldigd zijn1 
ma> ook hoe hoog zij mij s*att51 de     
hoog/5 ev5 go$ als de laag/54 ,wij zull5
 het lev5 van elke5 wel niet behoev5 na 
te gaan1 want dit z\ al te veel tijd    
ko/51 ma> alle5 dat van de hoog/        
geplaat/51 na> wie m5 de ov]ig5 zek]    
gemakkelijk kan afmet54 ,want wa>toe z\ 
het di551 te sprek5 ov] ,jan ,rap en    
zijn maat1 die to* zond] kwe/ie geheel  
mijn eig5dom zijn8 ,zij v]toon5 imm]s de
 ,zo!id ov]al 9 zulk e5 rijkdom van     
vorm5 en v]z9n5 dagelijks zooveel       
nieuwe1 dat zelfs ge5 duiz5d            
,democrituss5 #bai da>ov] g5oeg z\d5    
kunn5 la*53 alhoewel er voor die        
,democrituss5 zelf dan we] e5 &]e       
,democritus noodig z\de zijn4 ,ja1 gij  
kunt u zelfs niet voor/ell51 wat al /(  
tot gela*1 spott]nij en vreugde die     
m5s*5k9d]5 dagelijks d5 ,god5 v]s*aff54 
,deze be/$5 namelijk de voormiddagur51  
wanne] ze nog nu*t] zijn1 aan           

b]aadslag+51 die veelal 9 twi/5 onta>d51
 en aan het lui/]5 na> gel(t54 ,lat]1   
als zij re$s vol nect> zijn en ge5 lu/  
me] gevoel5 om zi* met iets ern/igs     
bezig te h\d51 dan gaan ze zitt5 op het 
plekje van d5 hemel1 dat het mee/ na>   
vor5 uit/eekt1 en nem51 met het ho(d    
voorov]1 e5 kijkje van hetge5 de m5s*5  
zooal do54 ,ze k5n5 ge5 prettig]        
s*\wspel4 ,lieve hemel1 wat is dat voor 
e5 tooneel6 ,wat krioel5 de zott5       
doore56 ,want ik pleeg ook zelf nu en   
dan 9 de rij5 d] di*t]god5 zitt+ te     
nem54 ,hi] is er e5 smoorlijk v]liefd op
 e5 meisje en1 hoe m9d] zij van hem     
h\dt1 des te vurig] wordt zijn h>t/o*t4 
,da> tr\wt er iem& e5 bruids*at1 niet e5
 huisvr\w4 ,e5 d]de heeft zijn vr\w voor
 i$] veil4 ,we] e5 &] is jalo]s* en     
bewaakt ha> gang5 als e5 ,argus #bbj4   
,da> hebt ge iem&1 die 9 r\w wa>lijk    
ongelo(elijke dwaa%$5 doet en zegt en   
zelfs als het w>e tooneelspel]s huurt om
 de r\wkom$ie op te vo]54 ,nog e5 &]    
/ort tran5 bij het graf van zijn        

/iefmo$]4 ,deze legt alles1 wat hij ma> 
heeft kunn5 bije5s*rap51 aan zijn buikje
 t5 ko/e1 om na e5 korte poos dapp]     
hong] te lijd54 ,het groot/e geluk van  
g5e be/aat 9 slap5 en leegloop54 ,er    
zijn ook m5s*51 die het zi* ze] druk    
mak5 met het beh>tig5 d] zak5 van &]51  
ma> hun eig5 v]wa>looz54 ,enkel5 le55   
geld en1 t]wijl zij 9 s*uld5 /ek51 wan5 
zij zi* rijk1 ma> zij gaan spo$ig ov] d5
 kop4 ,voor e5 &] is het e5 zaligheid   
zelf armo$e te lijd5 om zijn erfg5aam   
rijk te mak54 ,deze vliegt om e5 kle9 en
 dan nog wel onzek] w9/je te behal5 ov] 
alle zeen en geeft aan de golv5 en de   
w9d5 zijn lev5 prijs1 dat voor ge5 geld 
we] te koop is4 ,g5e wil zi* liev] door 
d5 oorlog s*att5 v]w]v5 dan zijn lev5   
veilig 9 ru/ ?uis doorbr5g54 ,er zijn er
 ook1 die me551 dat m5 door ja*t te mak5
 op de erf5iss5 van k9d]looze grijsa>ds 
het all]gemakkelijk/ tot rijkdom g]aakt1
 en het ontbreekt ook niet aan dezulk51 
die hetzelfde doel liev] najag5 door    
smoorlijk te v]liev5 op oude vr\w5 met  

veel geld4 ,ma> dan e]/ v]maakt zi* het 
god5publiek het mee/ t5 ko/e van die    
twee soort5 van li$51 als die viss*]s   
van m5s*5 9 hun eig5 nett5 gevang5      
word54 ,de all]zot/e en geme5/e slag van
 m5s*5 e*t] zijn de koopli$51 da> zij   
het all]geme5/e b]oep uitoef55 en dat   
wel op de geme5/e wijze4 ,alhoewel zij  
bij elke geleg5heid lieg51 vals* zw]51  
/el51 b$rieg5 en zw5del51 h\d5 zij to*  
hun /& voor d5 hoog/5 op grond hi]van1  
dat zij om alle v+]s g\d5 r+5 drag54    
,het ontbreekt dan ook niet aan vlei5de 
kloo/]bro]tjes1 die h5 bewond]5 en      
op5lijk a*tb>e li$5 noem51 natuurlijk   
met het doel om zelf ook e5 beetje te   
krijg5 van het onre*tva>dig v]worv5 go$4
 ,eld]s kan m5 e5ige ,py?agoreers #bba  
zi51 die alles zoo ze] als geme5 go$    
bes*\w51 dat zij al wat zij erg5s       
onbewaakt aantreff51 kalmpjes wegnem51  
als( het hun bij erf5is w>e t5 deel     
gevall54 ,er zijn er ook1 die alle5 rijk
 9 hun w5s*5 zijn en me551 dat e5ige    
lieflijke droombeeld51 die zij zi*      

s*epp51 voor hun geluk voldo5de zijn4   
,sommig5 will5 ga>ne buit5%uis voor rijk
 doorgaan en lijd5 ?uis met mann5mo$    
hong]4 ,deze haa/ zi* al wat hij bezit1 
door te br5g51 g5e ga>t s*att5 bije5    
door alle geoorlo(de en ongeoorlo(de    
middel54 ,deze w]ft om de volksgun/ en  
e]eambt51 g5e v9dt zijn g5oeg5 aan d5   
huiselijk5 ha>d4 ,niet we9ig5 vo]5      
e9delooze process5 en do5 om /rijd hun  
be/ t5 e9de e5 /e$s uit/ell5d5 re*t] en 
e5 ev5 one]lijk5 advocaat te v]rijk54   
,deze z9t op nieuwigh$51 g5e zet iets   
groots op het t\w4 ,e5 &] gaat na>      
,j]uzalem1 ,rome ( na> d5 heilig5       
,jacobus #bbb1 wa> hij niets te mak5    
heeft1 t]wijl hij ?uis vr\w en k9d]5    
a*t]laat4 ,kortom zaagt ge die ontelb>e 
b]o]+5 ond] de m5s*5 van de maan af1    
zooals vroeg] ,m5ippus #bbc1 dan z\dt ge
 me55 e5 troep vlieg5 ( mugg5 te zi51   
die met elk&] twi/51 oorlog vo]51 elka> 
lag5 legg51 roov51 spel51 d>tel51 gebor5
 word51 vall5 en /]v54 ,ne51 het is haa/
 ongelo(lijk1 welk e5 beweg+ zulk e5    

kle9 en kort lev5d s*epseltje maakt en  
hoeveel treurigs het te zi5 geeft4 ,want
 m5igmaal ziet m5 het geweld zelfs van  
e5 onb$uid5d5 oorlog ( van e5           
besmettelijke ziekte vele duiz5d5 te    
gelijk] tijd wegsleep5 en v]delg54      
,,ho(d/uk ,,xlix4  ,taalmee/]s4   ,ma>  
ik z\ zelf al ze] dwaas zijn en het     
volkom5 v]di551 dat ,democritus het ov] 
mij uits*at]de1 indi5 ik voortg+ de     
vorm51 wa>9 zi* 's volks dwaa%$5 en     
dolh$5 op5b>51 op te tell54 ,ik wil mij 
teg5 h5 aangord51 die 9 de oog5 van hun 
m$em5s*5 voor wijs doorgaan en1 zooals  
het spreekwoord zegt1 di5 g\d5 tak      
tra*t5 te v9d5 #bbd4 ,ond] h5 bekle$5 de
 taalmee/]s d5 e]/5 rang1 dat voorzek]  
het all]rampzalig/e1 treurig/e en het   
mee/ bij de god5 gehate slag van m5s*5  
z\ zijn1 als ik de ongemakk5 van hun zoo
 ell5dig b]oep niet door e5 g5oegelijk  
soort van waanz9 v]za*tte4 ,want niet e5
 vijfv\dige vloek1 zooals e5 ,grieks*   
puntdi*t aantoont1 ru/ op h51 ma> e5    
duiz5dv\dige1 da> zij altijd uitgehong]d

 en vuil hun lev5 slijt5 9 hun ma> al te
 bek5de s*ol52 wat zei ik1 9 s*ol51 ne5 
veele] di55 ze v]trekk5 vol kwell+5 des 
gee/es en des li*aams ( rosmol5s1 (     
folt]kam]s te heet54 ,da> word5 zij1    
omr+d door troep5 van jong5s1 oud ond]  
hun moeilijk w]k1 do( door al het       
ges*reeuw en t]5 weg door al het vuil en
 d5 /ank4 ,nog?ans1 t5gevolge van mijn  
go$]ti]5heid v]beeld5 zij zi* de e]/5   
all] m5s*5 te zijn4 ,zooze] zijn zij met
 zi*zelf +5om51 als zij hun s*uw troepje
 door hun b>s* gezi*t en dreig5de woord5
 ang/ig mak51 als ze met plakk51 ro$5 en
 zweep5 d5 ongelukkig5 het vlees* van   
het lijf hal5 en1 't voorbeeld van d5   
ezel van ,cyme #bbe volg5d1 op alle     
mogelijke wijz5 hun wre$a>dige luim     
botvi]54 ,intuss*5 v]beeld5 zij zi*1 dat
 al dat vuil keurige ne!id is1 d5 /ank  
v9dt hun neus m>iole9 en die ell5dige   
slav]nij gaat bij h5 voor e5 kon+s*ap   
door1 zoodat ze hun tirannie niet teg5  
de he]s*appij van e5 ,phal>is #bbf (    
,dionysius #bbg will5 ruil54 ,ma> nog   

veel gelukkig] zijn zij door e5         
ongehoord hoog5 dunk van hun gele]dheid4
 ,alhoewel zij d5 knap5 niets dan dolh$5
 in/amp51 zi5 zij to*1 ,god bet]e het1  
uit de hoogte ne] op i$]5 ,palaemon en  
op i$]5 ,donatus #bbh en zij wet5 het   
door all]lei kun/grep5 tot mijn v]baz+  
zoo v] te br5g51 dat malle mo]tjes en   
/omme vad]s h5 voor dieg55 h\d51 voor   
wie zij zi*zelf uitgev54 ,hi]bij di5t m5
 nog het eig5a>dig g5ot te voeg51 telk5s
 als er e5 van h5 d5 naam van ,an*ises' 
#bbi mo$]1 ( e5 niet algeme5 bek5d woord
 op e5 half v]gaan /uk p]kam5t aantreft 
#bcj1 ( als iem& e5 oud /uk /e51 wa>op  
zi* e5ige v]m9kte lett]s bev9d51 erg5s  
opgraaft4 ,go$e hemel1 dan komt er ge5  
e9d aan hun uitgelat5heid1 triomfkret5  
en l(zang52 het is als( zij ,afrika t5  
ond] gebra*t ( e5ige /$5 als ,babylon   
+5om5 hebb5 #bca4 ,en als zij bewond]a>s
 v9d5 voor hun z\telooze v]z5 zond] e5ig
 di*t]lijk vuur1 wa>mee ze ov]al te koop
 loop51 dan geloov5 zij al dadelijk1 dat
 niets m9d] dan ,m>o's #bcb gee/ 9 hun  

boezem is gev>54 ,ma> het all]a>dig/e   
is1 als zij elk&] w$]ke]ig vol bewond]+ 
prijz5 en beurtel+s 9 het zonnetje      
zett54 ,als soms e5 &] zi* 9 e5 woordje 
v]gi/ en het toeval wil1 dat iem& van   
h51 wi5s gezi*t wat s*]p] is1 de f\t    
m]kt1 hemels*e go$heid1 wat heeft m5 dan
 dadelijk de popp5 aan het dans56 wat e5
 ve*t51 s*eld5 en uitv>5 teg5 elk&]6 ,ik
 mag mij de ong5ade van alle taalmee/]s 
op d5 hals hal51 als ik e5 enkele leug5 
zeg--ik k5 e5 ze] bekwaam man1 e5       
gele]de van d5 e]/5 rang 9 het ,grieks*1
 het ,latijn1 de ,wiskunde1 de          
,wijsbege]te en de ,g5eeskunde4 ,hij is 
re$s ze/ig ja> oud en kwelt en pijnigt  
zi* s9ds me] dan tw9tig ja> met niets   
&]s dan met de spraakkun/1 9 de me5+1   
dat zijn geluk dan volmaakt zal zijn1   
als hem e5 lev5 gegund wordt1 lang g5oeg
 om zek] uit te mak51 hoe de a*t r$$eel5
 behoor5 ond]s*eid5 te word51 iets1 dat 
tot nog toe ge5 ,griek ( ,rome9 geheel  
heeft kunn5 tot /& br5g5 #bcc--;als( het
 e5 misdrijf w>e groot g5oeg om zelfs e5

 oorlog ov] te beg9n51 zoo iem& aan e5  
voegwoord e5 beteek5is toek5de1 wa>op   
sle*ts bijwoord5 aanspraak hebb54 ,en   
hi]om1 al be/aan er ev5veel spraakkun/5 
als er spraakkun/5a>s zijn1 ja nog      
me]--imm]s mijn vri5d ,aldus #bcd alle5 
heeft me] dan vijfmaal e5 spraakkun/    
uitgegev5--1 to* komt er nooit zulk e5  
boek uit1 hoe b>ba>s* en onaang5aam ook 
ges*rev51 ( hij lee/ het nauwkeurig     
door1 naijv]ig op i$]e51 die op dit     
gebi$ met e5ige nieuwe dwaa%eid voor d5 
dag komt en /e$s gefolt]d door de vrees1
 dat soms iem& hem dez5 roem voor d5    
neus zal wegkap5 en d5 arbeid van       
zooveel j>5 do5 v]lor5 gaan4 ,wilt gij  
dit liev] waanz9 dan wel dwaa%eid noem58
 ,mij is het vrij onv]s*illig1 mits gij 
sle*ts erk5t1 dat m5 het mij te dank5   
heeft1 dat e5 ov]ig5s diep rampzalig    
s*epsel zulk e5 trap van geluk b]eikt1  
dat het zijn lot zelfs niet met dat van 
e5 ,p]zis* kon+ #bce w5s*t te v]ruil54  
,,ho(d/uk ,l4  ,di*t]s4   ,m9d] v]pli*t+
 aan mij hebb5 de di*t]s1 (s*oon zij    

zek] uit d5 a>d van hun b]oep tot mijn  
p>tij behoor51 want zij zijn vrije      
m5s*51 zooals het spreekwoord #bcf wil1 
wi] e5ig g5ot be/aat 9 het /reel5 van de
 oor5 d] dwaz5 en dan nog wel met l\t]e 
nietigh$5 en bela*elijke v]haaltjes4    
,desniettem9 me55 zij1 hoe vreemd het   
moge kl9k51 op grond hi]van niet alle5  
zi*zelf1 ma> ook &]5 de on/]felijkheid  
en e5 god5lev5 te mog5 belov54 ,met deze
 b5t /aan bov5al ,eig5liefde en ,vlei]ij
 #bcg op e5 ze] v]tr\welijk5 voet en bij
 ge5 enkel slag van m5s*5 v9d ik opre*t]
 ( /&va/ig] aanbidd]s4 ,v]d] behoor5 de 
r$ekun/5a>s1 hoewel zij soms vals* spel 
spel5 en heul5 met de wijsge]51 zek] ook
 tot onze p>tij1 hetge5 vooral hi]uit   
blijkt1 dat ze1 behalve &]e beuzel>ij51 
zoo nauwkeurig en zoo veel ov] de kun/  
van s*]ts5 ges*rev5 hebb5 #bch4 ,zoo    
geeft de s*rijv] van de aan ,h]5nius    
opg$rag5 ,r$ekun/ #bci1 wie hij dan ook 
moge gewee/ zijn1 de dwaa%eid zelfs e5  
plaats ond] de soort5 van gee/igh$5 en  
komt bij ,qu9tilianus #bdj1 v]reweg d5  

e]/5 man van dez5 kr+1 e5 ho(d/uk voor  
ov] het la*51 dat nog uitvo]ig] is dan  
de ,ilias #bda1 en he*t5 zij zooveel    
wa>de aan de zo!id1 dat dikwijls e5 uit 
gebrek aan bewijsgrond5 v]lor5 zaak1    
desniettem9 door la*5 gewonn5 wordt4    
,niem& zal to* wel van oordeel zijn1 dat
 het buit5 het gebi$ d] ,zo!id ligt door
 la*wekk5de gezegd5 de m5s*5 te do5     
s*at]5 en dat nog wel volg5s de regel5  
d] kun/4 ,tot deze klasse behoor5 ook   
zij1 die door het uitgev5 van boek5 ja*t
 mak5 op on/]felijk5 roem4 ,zij hebb5   
all5 de hoog/e v]pli*t+ aan mij1 ma> 9  
de e]/e plaats zij1 die l\t] beuzel>ij5 
op het papi] kladd54 ,want zij1 die hun 
wet5s*appelijke ges*rift5 inri*t5 na> d5
 smaak van e5 pa> gele]d5 en ge5 bezwa> 
hebb5 teg5 e5 vonnis van ,p]sius (      
,laelius #bdb1 zijn1 mijns inzi5s1 me]  
te beklag5 dan te b5ijd51 omdat zij     
zi*zelf voortdur5d kwell54 ,zij voeg5 91
 v]&]51 s*rapp51 s*rijv5 opnieuw1       
h]hal51 w]k5 om1 dikk5 aan1 h\d5 neg5   
ja> lang hun w]k weggeslot5 #bdc1 zond] 

zi*zelf ooit te voldo51 en koop5 e5     
ijdele beloon+ be/a&e 9 d5 l( van ze]   
we9ig51 tot zulk e5 hoog5 prijs1 t5 ko/e
 van zooveel na*twak5 en met zooveel    
op(f]+ van d5 zoo g5otrijk5 slaap1 voor 
zooveel zweetdroppels1 voor zooveel     
kruis54 ,voeg nu da>bij het v]lies van  
gezondheid1 het rune]5 d] s*oonheid des 
li*aams1 sle*te oog5 ( zelfs bl9dheid1  
armo$e1 d5 haat d] m5s*51 on?\d+ van    
alle g5oeg5s1 e5 vroeg5 oud]dom1 e5     
ontijdig5 dood en wat dies me] zij4 ,t5 
ko/e van zooveel le$ me5t die wijze de  
go$keur+ van e5 pa> leepoog5 #bdd te    
moet5 koop54 ,ma> de s*rijv] na> mijn   
h>t--hoeveel gelukkig] is zijn waanz91  
als hij zond] e5ig ho(dbrek5 alles1 jui/
 zooals het hem invalt ( uit de p5      
vloeit1 zelfs zijn droom]ij5 op /a&5    
voet te boek /elt1 wat hem alle5 ma> e5 
beetje papi] ko/1 ov]tuigd1 dat hoe     
beuzela*tig] beuzel>ij5 hij ne]s*rijft1 
hij op de go$keur+ van des te me] m5s*51
 namelijk van alle zott5 en /omm]ik51   
mag rek554 ,het valt to* zek] niet      

moeilijk zi* onv]s*illig te toon5 voor  
het oordeel van &]halv5 gele]de1 zoo zij
 al die ges*rift5 lez54 ,( wat zal de   
/em van enkele wijz5 beteek55 te midd5  
van d5 ontelb>5 hoop van li$51 die      
da>teg59 s*reeuw58 ,ma> nog wijz] zijn  
zij1 die w]k5 van &]5 voor de hunne     
uitgev5 en d5 roem1 door dez5 t5 ko/e   
van veel arbeid v]kreg51 op hun naam    
wet5 ov] te br5g51 9 't v]tr\w5         
natuurlijk1 dat al word5 zij ook volkom5
 ov]tuigd van lett]diev]ij1 hun intuss*5
 to* het g5ot voor e5ig5 tijd t5 go$e   
zal kom54 ,het is de moeite wa>d op te  
lett51 hoeze] zij met zi*zelf +5om5     
zijn1 als zij algeme5 geprez5 word51 als
 m5 ond] het volk op h5 wij/ zegg5d da> 
heb je di5 knapp5 k]el1 als hun w]k5 bij
 de boekv]koop]s te koop ligg51 als er  
aan het ho(d van alle bladzijd5 drie    
nam5 #bde te lez5 /aan1 vooral als deze 
uit d5 vreemde zijn en gelijk5 op       
toov]woord54 ,ma> bij d5 ,hemel1 wat    
zijn het &]s dan nam58 ,voorts1 hoe     
we9ig5 zull5 ze k5n51 als m5 let op d5  

reusa*tig5 omvang d] w]eld1 en hoeveel  
kle9] zal nog het aantal zijn van h51   
die ze zull5 prijz51 9 aanm]k+ g5om51   
dat de smak5 ook van de ongele]d5 zoo   
v]s*ill5d zijn4 ,da>5bov5 word5 die nam5
 zelf niet zeld5 v]di*t ( aan de boek5  
d] oud5 ontle5d1 da> de e5 ga>ne        
,telema*us #bdf wil heet51 e5 &]        
,/h5elus #bdg ( ,lartes #bdh1 deze      
,polycrates #bdi1 g5e ,?rasyma*us #bej1 
zoodat m5 al ev5 go$ op d5 titel d5 naam
 ,kameleon ( ,pompo51 ( 9 de taal d]    
wijsge]5 ,alpha ( ,beta #bea z\ kunn5   
zett54 ,ma> het a>dig/e is1 als die     
dwaz5 en domoor5 elk&] ov] en we] 9     
briev51 g$i*t5 en l(zang5 ophemel54 ,zoo
 v]kla>t deze g55 voor e5 ,alcaeus1 g5e 
hem voor e5 ,callima*us #beb1 g5e /aat  
volg5s dez5 bov5 ,m4 ,tullius #bec1 deze
 a*t hem gele]d] dan ,plato4 ,ook zoek5 
zij soms e5 teg5/&] om door e5 w$/rijd  
met hem zi* e5 groot]5 naam te v]w]v53  
,en weifl5d split/ 't geme5 zi* 9       
vij&'ge kamp5 #bed1   totdat beide      
leg]ho(d5 na d5 gelukkig gevo]d5 /rijd  

als ov]w9na> he5gaan en beide e5        
zegepraal vi]54 ,de wijze la*t hi]om    
wet5d1 dat het ind]daad e5 groote       
dwaa%eid is4 ,want wie kan dat loo*558  
,ma> zij leid5 intuss*5 door mijn       
go$heid e5 aang5aam lev5tje en z\d5 hun 
zegepral5 zelfs niet met die d]         
,scipio's #bee will5 ruil54 ,to* hebb5  
ond]tuss*5 ook de v]/&ig5 zelf ge5 g]+e 
v]pli*t+ aan mij1 doordat zij er /e$s   
re*t h>telijk om la*5 en g5iet5 van d5  
waanz9 van &]53 dit kunn5 zij zek] niet 
ontk5n5 zond] zi* aan de all]gr(/e      
ondankba>heid s*uldig te mak54          
,,ho(d/uk ,,li4  ,re*tsgele]d54   ,ond] 
de gele]d5 matig5 de re*tsgele]d5 zi*   
wel de all]e]/e plaats aan en me] dan   
iem& &]s zijn zij met zi*zelf +5om54    
,door d5 /e5 van ,sisyphus #bef aanh\d5d
 voort te w5tel5 en duiz5d wett5 9 n    
adem sam5 te flans51 onv]s*illig omtr5t 
welk ond]w]p1 door v]kl>+5 op v]kl>+51  
zi5swijz5 op zi5swijz5 te /apel51 mak5  
zij1 dat de beoef5+ van dat vak voor het
 all]moeilijk/ doorgaat4 ,want al wat   

veel inspann+ ko/1 dat h\d5 zij aan/onds
 ook voor voortreffelijk4 ,lat5 wij bij 
dez5 nog de beoef5a>s van de kun/ van   
dispute]5 en de sophi/5 #beg voeg51 e5  
slag van m5s*51 nog klapa*tig] dan al de
 bekk5s te ,dodona #beh1 zoodat i$]     
hunn] het g]u/ teg5 tw9tig uitgezo*te   
babbela>/]s kan opnem54 ,zek] z\d5 ze   
nog gelukkig] zijn1 als zij enkel go$   
van d5 tongriem gesn$5 w>5 en niet tev5s
 zoo twi/ziek1 dat ze altijd door ov] 's
 keiz]s ba>d te ve*t5 en uit ov]drev5   
/rijdlu/ gewoonlijk de wa>heid uit het  
oog v]lor54 ,h5 maakt e*t] hun          
eig5liefde re*t gelukkig1 want met e5   
pa> sluitr$55 gewap5d durv5 zij         
onv]wijld i$]e5 ov] i$] ond]w]p te lijf 
gaan4 ,tr\w5s hun /ijfho(digheid maakt  
h5 onov]w9nelijk1 ook al hadd5 zij e5   
teg5p>tij ev5 kra*tig van long5 als     
,/5tor #bei4      ,,ho(d/uk ,,lii4      
,wijsge]54   ,na dez5 kom5 de wijsge]5  
aan de beurt1 e]bi$wa>dig door hun ba>d 
en mantel1 die ronduit v]kl>5 dat zj    
alle5 wijs1 ma> alle ov]ige /]vel+5     

rondw>5de s*imm5 #bfj zijn4 ,ma> hoe    
v]makelijk is niet de waanz9 di]        
b\wmee/]s van tallooze w]eld51 wanne]   
zij de zon1 de maan1 de /]r5 en &]e     
hemelli*am5 als met duim ( koord met51  
van bliksemw9d51 eklips5 en al wat v]d] 
onv]kla>ba> is1 zond] e5ige a>zel+      
rek5s*ap gev51 ev5 als( de natuur1 to5  
zij de w]eld s*iep1 h5 9 het geheim _h  
g5om5 en zij uit de raadsv]gad]+ d] god5
 tot ons kwam54 ,intuss*5 v]maakt de    
natuur zi* ko/elijk met h5 en hun       
giss+54 ,want dat er 9 hun kr+ vol/rekt 
ge5 zek]heid be/aat1 dat bewijz5        
ongetwijfeld de e9delooze ges*ill51 die 
ov] elk ond]deel tuss*5 h5zelf gevo]d   
word54 ,en (s*oon zij vol/rekt niets    
wet51 gev5 zij zi* to* voor alwet5d uit 
en1 t]wijl zij zi*zelf niet k5n5 en niet
 zeld5 ge5 sloot ( /e5 op hun weg zi51  
hetzij omdat zij mee/al sle*te oog5     
hebb51 hetzij omdat hun g$a*t5 op d5    
loop zijn1 b]oem5 zij er zi* to* op1 dat
 zij voor/ell+51 algeme5e begripp51     
afzond]lijke vorm51 grond/(f51          

eig5a>digh$5 en wez5lijkh$5 #bfa zi51   
ond]s*eid+5 zoo fijn1 dat ik zelfs niet 
gelo(1 dat ,lynceus #bfb ze z\ kunn5    
doors*\w54 ,ma> dan vooral zi5 zij laag 
ne] op het on+ewijde geme51 als zij     
drie- en vi]hoek51 cirkels en &]e       
d]gelijke meetkundige figur51 de e5 ov] 
de &]e teek55 en als 9 e5 doolh( doore5 
lat5 loop51 v]volg5s lett]s als 9       
slagorde s*>51 die ze telk5s en telk5s  
we] nu e5s op deze1 dan we] op g5e wijze
 rangs*ikk51 om zoo on]v>55 z& 9 de oog5
 te /rooi54 ,het ontbreekt 9 hun kr+ ook
 niet aan li$51 die de toekom/ uit de   
/]r5 voorspell5 en mirakel5 belov51     
zooals ge5 toov5a> ze z\ kunn5 volbr5g51
 en zij zijn zoo gelukkig m5s*5 te v9d51
 die ook dit geloovig aannem54          
,,ho(d/uk ,,liii4  ,godgele]d54         
,miss*i5 z\ het bet] zijn de ,godgele]d5
 met /ilzwijg5 voorbij te gaan en niet 9
 dez5 modd]poel te ro]5 ( slap5de hond5 
wakk] te mak51 omdat dit slag van m5s*5 
v]baz5d laatdunk5d en prikkelba> is4    
,zij z\d5 mij miss*i5 bij dromm5 met    

duiz5d5 conclusies te lijf gaan en dw+5 
te h]roep5 om1 als ik dit mo*t weig]51  
op /a&5 voet de bes*uldig+ van kett]ij  
uit te galm54 ,want zij /aan altijd     
dadelijk kla> om met dez5 bliksem e5 i$]
 ang/ aan te jag51 wi5 zij niet bijzond]
 g5eg5 zijn4 ,ind]daad1 al valt het hun 
me] dan &]5 zwa> mijn weldad5 te erk5n51
 to* hebb5 ook zij groote v]pli*t+ aan  
mij4 ,gelukkig door hun eig5liefde zi5  
zij1 als( zij zelf 9 d5 d]d5 hemel #bfc 
woond51 op alle ov]ige /]vel+5 als op   
a>dworm5 uit de hoogte haa/ met e5      
gevoel van m$elijd5 ne]4 ,veilig a*t] e5
 drom van magi/rale bepal+51 sluitr$551 
gevolgtrekk+51 ontwikkelde en +ewikkelde
 voor/ell+5 bezitt5 zij zulk e5 tal van 
s*uilhoek51 dat zelfs de ijz]5 nett5 van
 ,vulcanus h5 niet kunn5 va/h\d5 #bfd4  
,zij wet5 te ontsnapp5 door middel van  
ond]s*eid+51 wa>door zij alle knoop5 als
 met e5 bijl van ,t5$os doorhakk5 #bfe1 
en altijd hebb5 zij pas uitg$a*te woord5
 en mon/]a*tige uitdrukk+5 9 voorraad4  
,zoo v]kl>5 zij v]d] geheel na> hun     

go$v9d5 de ondoorgrondelijk/e           
geheim5iss5 bijv41 op welke wijze de    
w]eld ges*ap5 is en geord5d2 langs welke
 weg5 de erfzonde ov] het nagesla*t     
gekom5 is2 op welke wijz51 9 welke      
grootte en 9 hoe we9ig tijd ,*ri/us 9 d5
 s*oot d] heilige maagd voldrag5 is2 hoe
 bij het avondmaal bijkom/ige d+5       
afges*eid5 van de sub/antie kunn5 be/aan
 #bff4 ,ma> dit is w]k voor ,jan en     
alleman4 ,de volg5de /rijdvrag5 a*t5 zij
 e]/ groote en1 om hun eig5 woord5 te   
bezig51 v]li*te ,godgele]d5 wa>dig4     
,da>om word5 zij bij deze1 als zij soms 
voorkom51 re*t wakk]3 kan er sprake zijn
 van e5 meetba> tijd/ip bij de          
goddelijke geboorte8 ,is ,*ri/us 9 me]  
dan n opzi*t ,god's zoon8 ,is de /ell+  
mogelijk3 ,god1 de vad]1 haat d5 zoon8  
,kan ,god de ge/alte aannem5 van e5     
vr\w1 e5 duivel1 e5 ezel1 e5 pompo5 ( e5
 kei/e58 ,ma> dan3 hoe z\ e5 pompo5     
gepreekt en wond]5 v]ri*t hebb5 en hoe  
_h hij moet5 gekruisigd word58 ,wat z\  
,petrus gewijd hebb51 als hij het mis(f]

 _h opg$rag5 g$ur5de d5 tijd1 dat       
,*ri/us' li*aam aan het kruis h+8 ,z\ m5
 ,*ri/us g$ur5de di5zelfd5 tijd e5 m5s* 
hebb5 kunn5 noem58 ,zal het na de op/&+ 
geoorlo(d zijn te et5 ( te dr9k58       
,blijkba> will5 zij re$s nu             
voorzorgsmaatregel5 nem5 teg5 di5 hong] 
en dor/ 9 de toekom/4 ,zij bes*ikk5 v]d]
 ov] e5 e9deloos aantal nog fijn]       
ha>kloov]ij51 ov] begripp51 betrekk+51  
algeme5e vorm51 bijzond]e eig5a>digh$51 
wez5lijkh$51 zak51 alle5 zi*tba> voor de
 oog5 van hem1 die zulke s*]pe oog5     
bezit1 dat hij 9 /aat is ook door de    
dik/e dui/]nis he5 het n]g5s be/a&e wa> 
te nem54 ,voeg hi]bij nu hun /elregels1 
zoo p>adoxaal1 dat zelfs die            
orakelspreuk5 d] ,/ocijn5 #bfg1 die m5  
p>adox5 pleegt te noem51 9 v]gelijk+    
hi]m$e voor de plat/e en mee/ all$aags*e
 volkswij%eid kunn5 doorgaan2 zoo bew]5 
zij bijv41 dat het e5 li*t] misdrijf is1
 duiz5d m5s*5 van kant te mak5 dan nmaal
 op d5 dag des ,he]5 e5 s*o5 voor e5    
arm5 drommel te naai51 en dat het bet]  

is de geheele w]eld met al ha> hebb5 en 
h\d5 te lat5 v]gaan1 dan e5 enkel       
leug5tje te zegg51 hoe ons*uldig het ook
 moge zijn4 ,dan mak5 zij deze ha>fijne 
fijnigh$5 nog fijn] door all]lei middel5
 d] s*ola/iek1 zoodat m5 nog e]d] uit de
 erg/e doolhov5 e5 uitweg kan v9d5 dan  
uit de +ewikkelde v]toog5 d] ,reali/51  
,nom9ali/51 ,?omi/51 ,alb]ti/51         
,occami/51 ,scoti/5 #bfh2 en nu heb ik  
nog niet e5s alle1 ma> sle*ts de        
voornaam/e sekt5 opg5oemd4 ,zij all5    
bezitt5 zooveel gele]dheid1 ma> zijn ook
 zoo moeilijk te begrijp51 dat de       
apo/el5 zelf1 na> ik me51 e5 geheel &]5 
gee/ z\d5 noodig hebb51 als zij ov] deze
 ond]w]p5 met dit nieuw]wets*e gesla*t  
van ,godgele]d5 moe/5 h&geme5 word54    
,zek] ,paulus z\ zijn gelo(smo$ kunn5   
toon51 ma> als hij zegt3 #bfi ,het gelo(
 is e5 va/e grond d] d+51 die m5 hoopt1 
en e5 bewijs d] zak51 die m5 niet ziet1 
dan /rookt zijn bepal+ al ze] we9ig met 
d5 gee/ onz] magi/]s4 ,al 0 hij ook e5  
voorbeeld van de *ri/elijke liefde1 zoo 

voldo5 to* zijn v]deel+5 ev5m9 als zijn 
bepal+5 9 het #ac;de ho(d/uk van d5 #a/5
 brief aan de ,cor9?irs #bgj aan de     
voors*rift5 d] dispute]kun/4 ,wel vi]d5 
de apo/el5 vroom het avondmaal1 ma> als 
m5 h5 ond]vraagd _h ov] de              
transsub/antiatie en de tijdgr5z51      
wa>b9n5 die valt1 ov] de wijze1 wa>op   
hetzelfde li*aam op v]s*ill5de plaats5  
kan zijn1 ov] het v]s*il tuss*5 ,*ri/us'
 li*aam 9 d5 hemel1 aan het kruis en bij
 het sacram5t van het avondmaal1 op welk
 tijd/ip de transsub/antiatie #bga      
plaats heeft1 da> to* het geheel d] r$e1
 wa>door zij tot /& komt1 zi* 9 elka>   
opvolg5de woord5 laat oploss51 dan z\d5 
zij1 mijns b$unk5s1 niet met dezelfde   
s*]pz9nigheid geantwoord hebb51 als     
wa>mee de jong]5 van ,scotus dit alles  
besprek5 en ond]s*eid54 ,zij k5d5       
,jezus' mo$]1 ma> wie hunn] wi/ zoo     
wijsge]ig als onze ,godgele]d5 aan te   
toon51 hoe zij bewa>d is geblev5 voor de
 van ,adam gerfde zonde8 ,petrus ontv+  
de sleutels en hij ontv+ ze van d5g5e1  

die ze zek] niet aan e5 onwa>dige z\    
toev]tr\w51 ma> to* gelo( ik niet1 dat  
hij de fijne kwe/ie begrep5 heeft--9    
alle gevalle heeft hij ha> n]g5s        
aang]o]d--1 hoe de sleutel d] wet5s*ap  
ook 9 het bezit van hem kan zijn1 die   
ge5 wet5s*ap bezit #bgb4 ,zij doopt5    
ov]al en to* hebb5 zij n]g5s ond]wez51  
wa>9 de bepal+ van d5 doop be/aat1 wat  
vorm en mat]ie1 bew]k5de oorzaak en     
/rekk+ betreft #bgc1 en ev5m9 v9dt m5   
bij h5 van zijn uitwis*ba> (            
onuitwis*ba> k>akt] #bgd meld+ gemaakt4 
,zij bad5 wel1 ma> 9 d5 gee/1 zi* h\d5d 
aan het bek5de ,evangeliewoord3 ,god is 
e5 gee/1 en die ,hem aanbidd51 moet5    
,hem aanbidd5 9 gee/ en wa>heid #bge4   
,ma> het blijkt niet1 dat hun to5       
geop5ba>d is1 dat m5 met d5zelfd5 e]bi$ 
als tot ,*ri/us zelf moet bidd5 tot e5  
beeldje1 met h\tskool op e5 w& geteek5d1
 als het sle*ts twee uitge/ok5 v+]s1    
lang ha> en aan d5 aan het a*t]ho(d     
beve/igd5 /ral5krans drie punt5 heeft4  
,imm]s wie kan dat begrijp5 zond] zes en

 d]tig volle j>5 te hebb5 zoek gebra*t  
met de natuurkunde en de bov5natuurkunde
 van ,ari/oteles en ,scotus8 ,telk5s    
opnieuw pr5t5 de apo/el5 ons de le] d]  
g5ade 91 ma> zij mak5 n]g5s e5 ond]s*eid
 tuss*5 de g5ade1 die iem& 9 het        
bijzond] ges*onk5 wordt1 en de          
heiligmak5de g5ade #bgf4 ,zij spor5 aan 
tot go$e w]k51 ma> mak5 ge5 ond]s*eid   
tuss*5 het w]k met het oog op d5 w]k] en
 het w]k op zi*zelf bes*\wd #bgg4 ,zij  
pr5t5 ons ov]al de *ri/elijke liefde 9  
zond] de aangebor5e van de v]worv5e te  
s*eid5 en v]kl>5 niet1 ( zij iets       
bijkom/igs dan wel iets ess5tieels1 iets
 ges*ap5s dan wel iets onges*ap5s is4   
,zij v]foei5 de zonde1 ma> ik mag /]v51 
zoo zij e5 wet5s*appelijke bepal+ hebb5 
kunn5 gev5 van hetge5 wij ond] zonde    
v]/aan1 ( zij moe/5 het van d5 gee/ d]  
,scoti/5 gele]d hebb54 ,want ik kan ma> 
niet geloov51 dat ,paulus1 de e5ige man1
 na> wi5s gele]dheid m5 die van all5 kan
 afmet51 zoo h]haaldelijk ond]zoek+51   
ges*ill51 gesla*tsregi/]s en1 zooals hij

 ze zelf noemt1 woord5twi/5 z\          
v]oordeeld hebb5 #bgh1 als hij zi* op   
zulke spitsvondigh$5 v]/aan _h1 t]wijl  
nog bov5di5 alle /rijd en ges*il di]    
dag5 bo]s* en gr( moet heet51 v]gelek5  
bij de me] dan ,*rysippis*e #bgi fijnh$5
 van onze magi/]s4 ,de he]5 zijn ev5wel 
hoog/ bes*eid51 want als de apo/el5 soms
 9 hun ges*rift5 te ruw en niet g5oeg   
volg5s de regel5 onz] magi/]s zijn te   
w]k gegaan1 dan zijn ze wel zoo go$ het 
niet te v]oordeel51 ma> er e5 ges*ikte  
uitlegg+ voor te v9d54 ,dit do5 ze uit  
e]bi$ deels voor de oudheid1 deels voor 
d5 apo/olis*5 naam4 ,het z\ dan wa>a*tig
 ook v] van billijk zijn hun zulke hooge
 eis*5 te /ell5 9 zak51 wa>ov] zij van  
hun le]mee/]s nooit zelfs e5 woord      
gehoord hadd54 ,als ditzelfde gebeurt   
bij ,*ryso/omus #bhj1 ,basilius #bha en 
,hi]onymus #bhb1 dan a*t5 zij de        
kantteek5+3 dit is niet h\dba> voldo5de4
 ,en to* hebb5 de apo/el5 heid5s*e      
wijsge]5 en ,jod51 die uit hun a>d ze]  
/ijfho(dig zijn1 we]legd1 ma> me] door  

hun lev5 en wond]5 dan door hun         
sluitr$551 en v]d] li$5 niet vlug g5oeg 
van begrip om1 ev5 als ,scotus1 het voor
 en het teg5 van ook ma> n /ell+ te     
v]d$ig54 ,en nu8 ,welke heid51 welke    
kett] z\ niet t]/ond het veld ruim5 voor
 zooveel ragfijne ha>kloov]ij51 t5zij   
hij te dom is om ze te begrijp5 (       
onbes*aamd g5oeg om h5 uit te j\w5 (    
voorzi5 is van dezelfde val/rikk51      
zoodat de /rijd voortaan gelijk /aat8   
,dan z\ m5 e5 geve*t hebb5 als tuss*5   
twee toov5a>s ( tuss*5 twee bezitt]s van
 e5 toov]zwa>d en 't z\ hun gaan als    
,p5elope met ha> weefsel #bhc4 ,zij z\d5
 telk5s we] opnieuw beg9n54 ,zelfs z\d5 
de ,*ri/551 volg5s mijn oordeel1 wijs   
h&el51 als zij 9 plaats van die botte   
b5d5 soldat51 wa>van zij s9ds lang zi* 9
 d5 krijg met twijfela*tig5 uitslag     
b$i551 de s*reeuw]ig/e ,scoti/5 en de   
/ijfho(dig/e ,occami/5 en de            
onov]w9nelijke ,alb]ti/5 met d5 geheel5 
troep ,sophi/5 teg5 de ,turk5 en ,s>ac55
 liet5 optrekk54 ,dan z\d5 zij zek] niet

 alle5 e5 all]a>dig/ geve*t1 ma> ook e5 
vroeg] nooit aans*\wde ov]w9n+ te zi5   
krijg54 ,want wie is zoo koel1 dat hij  
door hun spitsvondigh$5 niet 9 gee/drift
 ontvlamt8 ,wie zoo laml5dig1 dat zulke 
prikkels hem niet 9 beweg+ br5g58 ,wie  
is zoo s*]p van gezi*t1 dat het hem     
hi]door niet /ikdonk] voor de oog5      
wordt8 ,ma> gij me5t zek]1 dat al wat ik
 zeg1 we9ig me] is dan s*]ts4 ,het z\   
wa>lijk ge5 wond] zijn1 da> er zi* ook  
ond] de ,godgele]d5 zelf mann5 bev9d5   
van degelijk] k5nis1 die walg5 van deze1
 huns inzi5s1 beuzela*tige !ologis*e    
ha>kloov]ij54 ,er zijn er1 die het als  
e5 soort van heiligs*5nis v]foei5 en het
 als de hoog/e goddeloo%eid bes*\w5 ov] 
zulke geheim5iss51 die me] aanbidd+ dan 
v]kl>+ behoev51 met onre95 mond te      
sprek51 met zulke onheilige heid5s*e    
spitsvondigheid te r$5e]51 op zulk e5   
aanmatig5d5 toon bepal+5 te gev5 en de  
maje/eit d] goddelijke !ologie met zulke
 platte1 ( laat ik liev] zegg51 geme5e  
woord5 en g$a*t5 te bezo$el54 ,intuss*5 

smak5 g55 to* ma> de zaligheid van      
zi*zelf te behag51 ja1 zi*zelf toe te   
jui*51 zoodat zij1 dag en na*t bezig met
 die he]lijke kle+ee/igh$51 zelfs ge5   
oog5blik bes*ikba> hebb5 om ook ma>     
nmaal het evangelie ( de briev5 van     
,paulus op te slaan4 ,dit neemt niet    
weg1 dat zij door zulk beuzel5 9 de     
s*ol5 geloov5 de geheele k]k--die &]s z\
 in/ort5--ev5 go$ te s*rag5 met de      
pijl]s hunn] sluitr$551 als ,atlas bij  
de ,di*t]s d5 hemel op zijn s*\d]s tor/4
  ,gij kunt u hun zaligheid moeilijk    
voor/ell51 als zij de woord5 d] heilige 
s*rift5 als 0 na> willekeur kn$5 en     
h]kn$51 als zij voor hun alre$s door    
e5ige s*oolvoss5 go$gekeurde conclusies 
me] gezag eis*5 dan voor ,solon's #bhd  
wett51 ja ze zelfs bov5 de pauselijke   
decret5 will5 ge/eld hebb54 ,zi*        
opw]p5de tot z$]e*t]s d] w]eld dw+5 zij 
om alles te h]roep51 wat niet geheel    
/rookt met hun directe en indirecte     
conclusies1 en als orakeltaal kl9kt hun 
v]kl>+3 ,deze /ell+ geeft aan/oot1 g5e  

is te one]bi$ig1 deze riekt na> kett]ij1
 g5e kl9kt sle*t4 ,t5 slotte z\ no* de  
doop1 no* het evangelie1 no* ,paulus (  
,petrus1 no* de heilige ,hi]onymus (    
,augu/9us #bhe1 no* zelfs ,?omas #bhf1  
de groot/e volgel+ van ,ari/oteles1 iem&
 tot e5 ,*ri/5 kunn5 mak5 zond]         
bekra*tig+ d] baccalaure #bhg4 ,want wie
 _h wel ooit g$a*t1 dat hij ge5 ,*ri/5  
is1 die zeide1 dat deze twee uitdrukk+53
 gij pot /9kt en de pot /9kt4444        
hetzelfde beteek5d5 #bhh1 indi5 die     
wijz5 het niet gele]a>d hadd58 ,hoe z\  
de k]k van zulke dikke nevels van dwal+5
 bevrijd zijn1 die zelfs niem& ooit bij 
't lez5 z\ gem]kt hebb51 als zij die    
niet 9 /ukk51 voorzi5 van het grootzegel
 d] ,univ]siteit1 aan het li*t hadd5    
gebra*t8 ,ma> voel5 zij zi*1 dit do5de1 
niet hoog/ gelukkig8 ,is dit ook niet   
het geval1 wanne] zij alles wat 9 de hel
 ges*i$t1 zoo ha>fijn afs*ild]51 als(   
zij 9 di5 /aat v]s*eid5 j>5 hadd5       
doorgebra*t8 ,voorts1 als zij na>       
willekeur nieuwe hemels s*epp51 wa>bij  

zij t5 slotte di5 uitge/rekt5 en        
pra*tig5 voeg5 #bhi1 t5 e9de d5 ziel5 d]
 zalig5 voldo5de ruimte te gev5 om te   
kunn5 w&el5 ( fee/vi]5 ( ook met d5 bal 
spel54 ,met deze en duiz5d5 &]e         
d]gelijke dwaa%$5 zijn hun ho(d5 zoo tot
 b>/5s toe opgevuld1 dat1 mijns b$unk5s1
 zelfs ,jupit]s h]s5s niet zoo zwang]   
w>51 to5 hij van ,pallas moe/ bevall5 en
 de hulp van ,vulcanus' bijl inriep     
#bij4  ,het moet u da>om niet bevreemd51
 als gij hun ho(d bij op5b>e disput5 met
 tal van b&5 omwond5 #bia ziet3 ,&]s    
z\d5 zij imm]s  geheel uite5b>/54 ,da>om
 pleeg ik zelf ook somtijds er om te    
la*51 wanne] zij zi* v]beeld5 dan e]/   
e*te ,godgele]d5 te zijn1 als zij e5    
taal vo]5 zoo b>ba>s* en geme5 mogelijk2
 en t]wijl zij zoo /amel51 dat ze sle*ts
 door iem&1 die zelf /amelt1 kunn5      
begrep5 word51 noem5 zij s*]pz9nigheid1 
wat het volk niet kan begrijp54 ,want   
zij a*t5 het 9 /rijd met de wa>digheid  
d] ,heilige ,s*rift1 als zij g$wong5    
word5 zi* aan de wett5 d] taalk5n]s te  

ond]w]p54 ,wa>a*tig1 het is e5 vreemd   
soort maje/eit d] ,!olog51 als zij alle5
 het re*t hebb5 gebrekkig te sprek51 al 
hebb5 zij dit speciaal met veel         
onbes*aafde w]klui geme54 ,t5 slotte    
a*t5 zij zi* haa/ d5 god5 gelijk1 zoo   
vaak zij als het w>e met heilig5 e]bi$  
als ,magi/] no/] #bib begroet word51 en 
zij me551 dat 9 di5 naam zelfs iets     
s*uilt van hetzelfde gehalte als het    
vi]lett]ig woord #bic bij de ,jod54     
,da>om v]kl>5 zij het voor ongeoorlo(d1 
,,magi/] ,,no/] &]s dan met kapitale    
lett]s te s*rijv51 en als iem& av]e*ts  
mo*t zegg5 no/] magi/]1 dan heeft hij   
e5s voor al de geheele maje/eit van d5  
,!ologis*5 naam v]nietigd4              
,,ho(d/uk ,,liv4  ,religieuz5 en        
monnik54   ,het di*t/ bij hun geluk kom5
 zij1 die zi* gewoonlijk religieuz5 en  
monnik5 #bid noem53 beide b5am+5 zijn   
geheel onjui/1 omdat niet alle5 e5      
aanzi5lijk g$eelte van h5 v]re van      
religieus is1 ma> m5 h5 ook me] dan &]e 
m5s*5 op alle plaats5 aantreft4 ,ik b5  

ov]tuigd1 dat n]g5s ell5dig] wez5s z\d5 
be/aan1 als ik hun niet 9 veel opzi*t5  
te hulp kwam4 ,want (s*oon all5 dit slag
 van m5s*5 zooze] v]foei51 dat ook e5   
toevallige ontmoet+ va/ voor e5 sle*t   
voorteek5 doorgaat1 koe/]5 zij 9 hun    
eig5liefde van zi*zelf to* de hoog/e    
g$a*t54 ,voore]/ a*t5 zij het e5 bewijs 
van de hoog/e vroomheid1 als zij zi* zoo
 v] h\d5 van alle wet5s*ap1 dat zij     
zelfs niet kunn5 lez54 ,voorts als zij  
hun psalm51 die zij wel tell51 ma> niet 
begrijp51 met hun ezels/emm5 9 de k]k5  
uitbalk51 dan geloov5 zij de oor5 d]    
heilig5 hoog/ aang5aam te /reel54 ,er   
bev9d5 zi* ook e5ig5 ond] h51 die met   
hun morsigheid en armo$e te koop loop5  
en voor de deur5 met luid gebrul brood  
vord]51 ja zelfs 9 alle h]b]g51 vo]- en 
va>tuig5 het hoog/e woord vo]51 wa>lijk 
niet zond] groote s*ade voor de ov]ige  
b$ela>s4 ,en op zulke wijze bew]5 die   
lieve luidjes door sm]igheid1           
onwet5dheid1 lompheid en onbes*aamdheid 
ons het beeld van de apo/el5 we] voor   

oog5 te /ell56 ,ma> wat is koddig] dan  
h5 alles te zi5 do5 volg5s e5           
voors*rift1 als het w>e ond] toepass+   
van wiskundige b]ek5+51 die het zonde z\
 zijn te v]wa>looz56 ,dit geldt van het 
aantal knoop5 van hun s&al51 van de     
kleur hunn] gordels1 van het v]s*il 9   
kle$+ en de /(1 wa>uit die v]va>digd is1
 van de bre$te van hun gordel 9         
/roohalm5 gemet51 van d5 vorm en omvang1
 die hun kap moet bezitt51 van de       
grootte hunn] tonsuur 9 duim5 uitg$rukt 
en van de ur51 die m5 behoort te slap54 
,en to* ziet i$]e5 duidelijk 91 hoe     
ongelijk deze gelijkheid is bij zulk e5 
v]s*il tuss*5 de m5s*5 na> li*aam en    
gee/4 ,zij e*t] a*t5 zi* op grond van   
deze beuzel+5 niet sle*ts hoog bov5 &]5 
v]hev51 ma> zij m9a*t5 ook elk&] ond]l+ 
en die belijd]s van de apo/olis*e liefde
 br5g5 hemel en a>de 9 beweg+ weg5s e5  
kle$ met e5 gordel buit5 model (        
e5igsz9s te donk] van kleur4 ,m5 kan    
ond] h5 e5ig5 aantreff51 die zoo /r5g   
religieus zijn1 dat zij ge5 &] opp]kle$ 

will5 gebruik5 dan van geit5ha> en ge5  
&] ond]kle$ dan van fijne wol2 &]5      
da>5teg5 drag5 bov5 l9n51 ond] wol2 w$] 
&]5 zijn ev5 bang voor het aanrak5 van  
geld als voor het zwa>/e v]gif1 zond]   
dat zij zi* da>om van wijn ( vr\w5      
on?\d54 ,e9delijk gev5 zij zi* hi]voor  
v]baz5d veel moeite om ond]l+ 9         
lev5swijze geheel te v]s*ill54 ,wel v]re
 van zi* 9 te spann5 om aan ,*ri/us     
gelijk te word51 is het hun veele] te   
do5 om ongelijk te zijn aan elk&]4      
,voorts be/aat e5 groot g$eelte van hun 
geluk 9 hun bijnam54 ,dez5 s*epp5 behag5
 9 d5 naam van ,koorddrag]s             
7,kordeli]s71 van wie e5ig5 ,colet5     
#bie1 &]5 ,m9d]bro$]s #bif1 we] &]5     
,m9/ebro$]s #big1 nog &]5 ,bulli/5 #bih 
heet54 ,dez5 noem5 zi* ,b5$ictijn5 #bii1
 g55 ,b]n>dijn5 #cjj1 dez5 ,brigid5s5   
#cja1 g55 ,augu/ijn5 #cjb1 dez5         
,willemiet5 #cjc1 g55 ,jacobiet5 #cjd1  
als( het wa>a*tig te m9 w>e ,*ri/55 te  
heet54 ,vel5 hunn] he*t5 zooveel aan hun
 c]emonin en k9d]a*tige1 door m5s*5     

ges*ap51 gewoont51 dat zij n hemel nog  
e5 s*rale beloon+ a*t5 voor hun         
s*itt]5de v]di5/51 wa>bij zij niet      
b$5k51 dat ,*ri/us1 zond] op dit alles  
te lett51 rek5s*ap van h5 zal vord]5    
omtr5t het opvolg5 van zijn ho(dgebod1  
dat d] *ri/elijke liefde4 ,de e5 zal dan
 op zijn buikje wijz51 dat dik en       
gespann5 is door 't et5 van all]lei vis*
 #cje4 ,e5 &] zal optell51 hoe duiz5d5  
mal5 hij geva/ heeft en zal 9 rek5+     
br5g51 dat zijn buik zoo vaak door e5   
enkel5 maaltijd haa/ geb>/5 is4 ,nog e5 
&] zal met e5 hoop c]emonin aankom51 zoo
 groot1 dat ze nauwelijks op zev5       
vra*ts*ep5 kunn5 v]vo]d word54 ,nog e5  
&] zal er zi* op b]oem51 dat hij g$ur5de
 ze/ig ja> nooit e5 /uk geld heeft      
aang]aakt1 dan met twee pa> h&s*o55 om  
de v+]s4 ,nog e5 &] zal met e5          
monnikskap kom5 a&rag51 zoo vuil en gr(1
 dat zelfs ge5 s*ipp] die aan zijn lijf 
z\ will5 hebb54 ,we] e5 &] zal 9 h]9n]+ 
br5g51 dat hij me] dan vijf en vijftig  
ja> als e5 spons zijn lev5 geslet5      

heeft1 altijd va/gehe*t aan dezelfde    
plek4 ,nog e5 &] zal aankom5 met e5 /em 
hees* door zijn onafgebrok5 z+51 we] e5 
&] met slaapziekte1 die hij zi* door het
 lev5 9 de e5zaamheid op d5 hals heeft  
gehaald1 e5 &] met e5 tong1 die         
onbruikba> is geword5 door zijn         
onafgebrok5 /ilzwijg54 ,ma> ,*ri/us zal 
h5 9 hun &]s e9delooze snoev]ij5 /uit5  
met de vraag3 ,vanwa> komt to* wel dit  
nieuwe soort van ,jod5 #cjf8 ,sle*ts n  
enkele wet erk5 ik 9 wa>heid als de     
mijne1 de e5ige1 wa>ov] ik niets hoor4  
,re$s vroeg] heb ik op5lijk en          
onbewimpeld1 zond] mij van e5ige        
gelijk5is te b$i551 de erf5is mijns     
vad]s belo(d niet aan monnikskapp51     
s*ietgeb$jes ( langdurig va/51 ma> aan  
het betra*t5 van de liefde4 ,ev5m9 k5 ik
 h51 die hun eig5 go$e w]k5 ma> al te   
go$ k5n53 zij1 die voor nog heilig] dan 
ik will5 doorgaan1 mog51 zoo 't hun lu/1
 zi* e5 plaats v]w]v5 9 de hemel5 d]    
,abraxirs #cjg ( voor zi* e5 nieuw5     
hemel lat5 b\w5 door h51 wi] praatjes   

zij ge/eld hebb5 bov5 mijn less54  ,als 
zij die woord5 hoor5 en zi51 dat s*ipp]s
 en vo]li$5 h5 voorgaan1 met welke      
gezi*t5 zull5 zij dan1 d5kt gij wel1    
elka> aanzi58 ,ma> intuss*5 gevoel5 zij 
zi* door hun hoop gelukkig1 hetge5 zij  
zek] 9 niet g]+e mate aan mijn go$heid  
te dank5 hebb54 ,(s*oon zij zi* niet met
 het /aatsbe/uur inlat51 heeft i$] to*  
met h5 te rek551 vooral met de          
b$elmonnik51 omdat zij alle geheim5 van 
de geheele w]eld k5n5 uit d5 bie*t/oel4 
,wel a*t5 zij het ongeoorlo(d deze      
geheim5 te v]rad51 ma> zij do5 het to*1 
als zij soms te veel g$ronk5 hebb5 en   
elk&] met prettige v]haaltjes will5     
amuse]53 zij lat5 dan enkel de zaak     
giss5 en v]zwijg5 de nam54 ,als iem& die
 wesp5 v]toornt1 wet5 zij zi* 9 hun     
volkss]mo55 ma> al te go$ te wrek5 en   
hekel5 hun vij& door hatelijke          
toespel+51 zoo ondubbelz9nig1 dat m5 al 
heel dom moet zijn om h5 niet te v]/aan4
 ,zij h\d5 niet op teg5 hem te blaff51  
voordat m5 hun e5 lekk] hapje toew]pt   

#cjh4  ,zeg mij e5s1 welk5 pots5mak]1   
welk5 m>kts*reeuw] z\dt gij liev] will5 
zi5 dan die luidjes1 wanne] zij bij hun 
preek5 zoo all]potsi]lijk/ r$evo]5 en   
to* da>bij1 tot all] v]maak1 de         
voors*rift5 tra*t5 op te volg51 welke de
 mee/]s 9 de welsprek5dheid gegev5      
hebb58 ,go$e hemel1 wat mak5 zij e5     
geb>51 wat wet5 zij na> om/&igh$5 hun   
/em te v]&]51 wat sprek5 zij zang]ig1   
wat zwaai5 zij he5 en we]1 wat trekk5   
zij telk5s we] &]e gezi*t51 wat vull5   
zij de heele k]k met hun ges*reeuw6 ,en 
deze kun/ van preek5 gaat van h& tot h& 
van het e5e bro$]tje na> het &]e1 als(  
het e5 groot geheim 04 ,(s*oon ik er    
eig5lijk niets van mag wet51 wil ik to* 
op de gis af het e5 en &] da>omtr5t     
me$eel54 ,e]/ roep5 zij de hulp van bov5
 91 e5 gewoonte1 die zij van de di*t]s  
ov]g5om5 hebb52 v]volg5s1 als zij ov] de
 *ri/elijke liefde het woord zull5 vo]51
 ontle55 zij hun inleid+ aan de         
,egyptis*e rivi] d5 ,nijl1 ( als zij de 
geheim5is van het kruis zull5           

uite5zett51 dan is het zek] e5 gelukkige
 vond/ met d5 ,babylonis*5 draak ,bel   
#cji te beg9n51 ( als zij ov] het va/5  
will5 sprek51 dan vang5 zij aan met de  
twaalf teek5s van d5 di]5riem1 ( als zij
 het gelo( tot hun ond]w]p gekoz5 hebb51
 h\d5 zij e5 lange voorafspraak ov] de  
kwadratuur van d5 cirkel4 ,zelf b5 ik   
ond] het gehoor gewee/ van iem&1 die bij
 uit/ek zot 0--ik v]gi/e me1 gele]d 01  
wilde ik zegg5--3 to5 hij voor e5 ze]   
talrijk gehoor de geheim5is van de      
goddelijke drieenheid z\ uite5zett5     
sloeg hij1 om e5 proef te gev5 van zijn 
buit5gewone gele]dheid en tev5s de oor5 
d] ,godgele]d5 te voldo51 e5 geheel     
nieuw5 weg 94 ,hij begon namelijk met de
 lett]s1 de lett]grep5 en de woord5 en  
beh&elde v]d] de ov]e5/emm+ van         
naamwoord en w]kwoord1 van bijvoegelijk 
en zelf/&ig naamwoord tot groote        
bevreemd+ van vel51 van wie sommig5 re$s
 het bek5de gezegde van ,horatius 9 hun 
ba>d bromd53 ,wat wil hij to* met al di5
 flauw5 onz98 ,t5 slotte kwam zijn      

betoog hi]op ne]1 dat 9 de e]/e beg9sel5
 d] spraakkun/ het beeld d] geheele     
drieenheid 9 zulke s*]pe omtrekk5       
voorh&5 01 dat ge5 wiskun/5a> het op het
 bord duidelijk] kon teek554 ,aan deze  
r$e _h deze groote godgele]de volle a*t 
ma&5 zoo 9 het zweet zijns aans*ijns    
gew]kt1 dat hij ook ?ans nog sle*t] ziet
 dan e5 mol2 ge5 wond]1 want hij heeft  
zek] al de s*]pte zijn] oog5 v]bruikt   
aan het wett5 van zijn gee/4 ,ma> de man
 voelt vol/rekt ge5 spijt ov] het v]lies
 van zijn gezi*t en hij gelo(t veele]1  
dat hij zijn roem voor e5 g]+5 prijs    
heeft geko*t4 ,ik heb ook ond] het      
gehoor van e5 &]5 pr$ik] van ta*tig ja> 
gezet51 die zulk e5 ,godgele]de 01 dat  
m5 kon me55 ,scotus zelf 9 lev5d5 lijve 
we] voor zi* te zi54 ,to5 hij de        
geheim5is van ,jezus' naam d5 volke z\  
uitlegg51 betoogde hij met e5 v]baz5de  
s*]pz9nigheid1 dat al wat da>omtr5t kan 
gezegd word51 re$s 9 de lett]s zelf van 
het woord s*ool4 ,want dat het woord    
sle*ts 9 drie naamvall5 v]bog5 wordt1 0 

volg5s hem1 blijkba> e5 beeld van de    
goddelijke drieenheid4 ,voorts 0 hi]9 e5
 onuitsprekelijke geheim5is v]borg51 dat
 de e]/e naamval ,jesus uitg+ op s1 de  
vi]de ,jesum op m en de d]de ,jesu op u1
 want door deze drie lett]tjes w]d      
aang$uid1 dat hij de summus1 m$ius en   
ultimus #caj is4 ,met d5 pass] 0 e5 nog 
diepz9nig] geheim 9 het woord te v9d54  
,hij split/e ,jesus zoo 9 twee gelijke  
deel51 dat natuurlijk de d]de lett] 9   
het midd5 bleef /aan4 ,v]volg5s bewees  
hij1 dat die lett] 9 het ,hebreeuws*    
,syn heet1 welk woord 9 de ,s*ots*e     
taal1 zoo ik mij niet v]gis1 zonde #caa 
beteek5t1 wa>uit zonnekla> z\ blijk51   
dat ,jesus de zond5 d] w]eld wegneemt4  
,na> dez5 zoo vreemd5 aanhef zat5 all51 
bov5al de ,godgele]d51 van v]baz+ met   
op5 mond te lui/]51 zoodat het we9ig    
s*eelde1 ( het w>e hun gegaan als vroeg]
 ,niobe #cab2 ma> mij z\ haa/ hetzelfde 
ov]kom5 zijn als d5 ,priapus van        
vijg5h\t1 die tot zijn ongeluk toes*\w] 
0 van ,canidia en ,sagana #cac4 ,da>    

be/ond wa>lijk wel r$5 voor4 ,want      
wanne] heeft bij de ,griek5 de b]oemde  
,demo/h5es1 ( bij de ,rome95 ,cic]o zulk
 e5 slimme inleid+ uitg$a*t8 ,zij       
bes*\wd5 elke inleid+ als gebrekkig1 die
 niet behoorlijk sam5h+ met hun ond]w]p3
 zij vroeg51 ( niet ook de zwijn5ho$]s  
op zoo'n wijze beg9n51 wi] e5ige        
le]mee/]es imm]s de natuur is4 ,ma> deze
 gele]de lui me551 dat hun              
voorloop]--zoo noem5 zij het--dan e]/   
bij uit/ek aan de eis*5 d] r$ekun/ zal  
voldo51 als hij n]g5s iets met d5 ov]ig5
 inh\d geme5 heeft1 zoodat hun hoord]   
vol v]wond]+ die bek5de woord5 #cad bij 
zi*zelf mompelt3 ,wa> moet dat nu he58  
,9 de d]de plaats #cae v]kl>5 zij1 als  
eig5lijke preek1 e5 kle9 /ukje uit het  
evangelie1 ma> zij do5 dit haa/ig en    
opp]vlakkig1 t]wijl dit alle5 ho(dzaak  
behoorde te zijn4 ,9 de vi]de plaats    
neemt de sprek] e5 geheel &] k>akt] aan 
en br5gt e5 !ologis*e kwe/ie t] sprake1 
welke dikwijls tuss*5 hemel en a>de     
zweeft1 9 de me5+1 dat ook dit tot de   

kun/ behoort4 ,dan e]/ komt de !ologis*e
 trots re*t voor d5 dag en zij propp5   
ons de oor5 vol met all]lei pra*tige    
nam51 als da> zijn3 v]hev5 le]a>s1      
s*]pz9nige en hoog/s*]pz9nige le]a>s1   
onwe]legb>e le]a>s #caf1 enz4 ,dan s*]m5
 zij teg5ov] het domme volk met         
syllogism51 maior's1 m9or's #cag1       
conclusies1 coroll>in #cah1 de flauw/e  
supposities en me] dan s*ola/iek5 onz94 
,zoo re/ nog het vijfde b$rijf1 wa>9 de 
sprek] zi* e5 volmaakt kun/5a> behoort  
te toon54 ,dan kom5 zij me aan met het  
e5 ( &] zot en dom sprookje1 ontle5d1   
zoo ik het wel heb1 aan d5 ,spieghel    
hi/oriael #cai ( de ,jee/5 d] ,rome95   
#cbj1 en gev5 er e5 allegoris*e1        
z$ekundige en godsdi5/ige v]kl>+ van4   
,en op deze wijze rak5 zij g]e$ met hun 
,*ima]a1 e5 mon/]1 zooals zelfs         
,horatius zi* niet kon voor/ell51 to5   
hij e5 s*ild]ij bes*reef wa>op e5 wez5  
voorkwam o4a4 met e5 vr\w5kop op e5     
pa>d5nek #cba4 ,ma> zij hebb5 e5 klokje 
hoor5 luid51 dat het beg9 e5] r$e b$a>d 

en vol/rekt niet s*reeuw]ig behoort te  
zijn4 ,da>om beg9n5 zij1 als zij        
aanheff51 zoo za*t1 dat zij zelf hun    
eig5 /em niet hoor51 als( het e5ig nut  
_h iets te zegg51 dat niem& v]/aat4 ,hun
 is t] oore gekom51 dat m5 nu en dan    
heftige uitroep5 moet gebruik5 om de    
h>t5 d] hoord]s te ro]54 ,da>om v]heff5 
zij1 t]wijl ze ov]ig5s za*t sprek51 nu  
en dan plotsel+ hun /em en s*reeuw5 als 
bezet551 ook wanne] dit vol/rekt niet   
noodig is4 ,m5 z\ zw]51 dat de man      
nieskruid #cbb noodig heeft1 da> hij    
me5t1 dat zoo'n /emv]heff+ e5           
onv]s*illige zaak is4 ,da>5bov5 omdat   
zij gehoord hebb51 dat de taal d] preek 
ga&eweg w>m] behoort te word51 zett5 zij
 bij de v]s*ill5de deel51 na het beg91  
zoo go$ als het gaat1 te hebb5          
voorg$rag51 spo$ig hun /em ook bij het  
dor/e ond]w]p op e5 v]baz5de wijze uit1 
zoodat m5 e9delijk1 als zij oph\d51     
d5kt1 dat hun de adem begev5 heeft4 ,t5 
slotte hebb5 zij gele]d1 dat ook de bo]t
 e5 eis* d] r$ekun/ is1 en da>om tra*t5 

zij ook zelf hun r$e met e5ige kw9kslag5
 te kruid51 ma> lieve ,v5us #cbc1 zoo   
gee/ig en zoo van pas1 dat m5 er niets  
&]s van kan zegg5 dan3 ,e5 ezel bij de  
li] #cbd4 ,ook bijt5 zij somtijds1 ma>  
zij do5 dit zoo1 dat ze me] kittel5 dan 
wond54 ,dn kan m5 h5 het zek]/ vlei]s   
noem51 als zij het will5 do5 voorkom51  
dat zij ronduit de wa>heid zegg54       
,kortom hun geheele voordra*t is van di5
 a>d1 dat m5 z\ zw]51 dat zij alles van 
m>kts*reeuw]s gele]d hebb51 die het     
tr\w5s v]re van h5 w9n54 ,to* gelijk5   
beide soort5 van li$5 zooze] op elk&]1  
dat niem& kan twijfel51 ( dez5 hebb5 van
 g55 ( g55 van dez5 hun kun/ van sprek5 
gele]d4 ,natuurlijk door mijn to$o5 v9d5
 dez5 to* nog li$51 die1 als zij na> h5 
lui/]51 me55 zi* ond] het gehoor van    
onv]vals*te ,demo/h5ess5 en ,cic]o's te 
bev9d54 ,hi]toe behoor5 voornamelijk de 
koopli$5 en de vr\w51 wi] oor5 zij alle5
 tra*t5 te behag51 omdat de e]/5 hun e5 
kle9 g$eelte van het one]lijk v]worv5   
go$ als buit pleg5 af te /aan1 als zij  

hun ma> go$ na> d5 mond wet5 te prat54  
,de laat/5 zijn om deze r$5 vooral di5  
/& g5eg51 omdat zij gewoonlijk 9 hun    
boezem alle griev5 uit/ort51 die zij    
soms teg5 hun mann5 koe/]54 ,nu ziet ge1
 gelo( ik1 wel 91 hoeveel v]pli*t+ dit  
slag van m5s*5 jeg5s mij heeft1 da> zij 
door all]lei onb$uid5de ple*tigh$5 en   
bela*elijke dwaa%$51 gepa>d aan e5 h>d  
ges*reeuw1 e5 soort van tirannie ov] de 
w]eld uitoef55 en zi* met mann5 als     
,paulus en ,antonius #cbe op e5 lijn    
/ell54      ,,ho(d/uk ,,lv4  ,vor/54    
,ma> ik laat die acteurs1 die ev5       
ondankb>e v]loo*5a>s mijn] weldad5 als  
goddelooze s*ijnheilig5 zijn1 ga>ne     
ru/54 ,want ik w5s* re$s lang het e5 en 
&] 9 het midd5 te br5g5 ov] de vor/5 en 
hooggeplaat/e hovel+51 die mij zoo      
ongehui*eld en met e5 zulk5 edel5 mann5 
wa>dige rondbor/igheid di554 ,als zij   
ma> e5 gre9tje gezond v]/& hadd51 z\ er 
dan iets droevig]s ( afs*uwelijk]s      
be/aan dan hun lev58 ,want ge5 m5s* t]  
w]eld zal wel door e5 me9e$ ( vad]moord 

de he]s*appij me] will5 koop51 als hij  
b$5kt1 welk e5 reusa*tig5 la/ hij op    
zijn s*\d]s tor/1 die ind]daad als vor/ 
wil optr$54 ,imm]s hij1 die het ro] van 
/aat hante]t1 heeft de algeme5e1 niet   
zijn eig5 zak5 te beh>tig52 hij behoort 
ov] niets dan ov] de /aatsbelang5 te    
d5k52 hij mag van de wett51 die hij zelf
 niet alle5 geeft1 ma> ook uitvo]t1     
zelfs ge5 duimbre$ afwijk52 hij moet de 
e]lijkheid van alle ov]h$5 en beambt5   
wa>borg52 hij alle5 is aan all] blikk5  
blootge/eld1 da> hij ( als e5 go$       
ge/]nte door onbesprok5 g$rag de w]eld  
hoog/ gelukkig1 ( als e5 v]d]felijke    
komeet ha> diep ongelukkig kan mak54    
,hij v]gete niet1 dat de ondeugd5 van   
&]e m5s*5 niet zooze] gevoeld word5 no* 
ha> gevolg5 zi* zoov] uit/rekk52 dat e5 
vor/ op zulk e5 hoog /&punt zi* bev9dt1 
dat1 als hij ma> e5 we9ig van d5 weg d] 
deugd afwijkt1 hij al dadelijk het lev5 
van e5 groot aantal m5s*5 b$]ft1 voorts 
omdat de bevoorre*te toe/& d] vor/5     
zooveel meebr5gt1 dat h5 op e5          

dwaalspoor vo]t1 als da> zijn g5iet+51  
vrijheid1 pluim/rijk]ij1 weelde1 hij    
da>om des te me] zijn be/ moet do5 en   
zorgvuldig] wak51 dat hij zelfs niet    
door het b$rog van &]5 9 het v]vull5 van
 zijn pli*t5 te kort s*iet3 e9delijk1 om
 nu niet te sprek5 van al de lag5 en d5 
haat1 wa>aan hij blootge/eld is1 en al  
wat hem geva> en vrees v]oorzaakt1 dat  
hem het oordeel van di5 w>5 kon+ bov5   
het ho(d hangt1 die na kort5 tijd van   
hem rek5s*ap zal vord]5 van ook het     
kle9/e v]grijp en dit des te /r5g]1 hoe 
hoog] hij 9 het bew9d geplaat/ is       
gewee/4 ,als e5 vor/ dit1 zeg ik1 en ze]
 veel van di5 a>d bij zi* ov]woog1--en  
dit z\ hij do51 als hij wijs 0--dan z\  
hij ev5m9 lekk] kunn5 slap5 als et54    
,ma> nu hebb5 zij 't aan mijn go$heid te
 dank5 dat zij al deze zorg5 aan de god5
 ov]lat51 zelf e5 lekk] lev5tje leid5 en
 na> niem& lui/]5 behalve na> hem1 die  
hun iets aang5aams weet te zegg51 om zoo
 van alle komm] vrij te blijv54 ,zij    
geloov5 hun taak als vor/ 9 alle opzi*t5

 v]vuld te hebb51 als zij g$urig jag51  
als zij mooie pa>d5 h\d51 als zij ambt5 
en po/5 te hunn5 bate v]koop51 als zij  
dagelijks nieuwe middel5 uitd5k5 om de  
beurz5 hunn] ond]dan5 li*t] en hun      
s*atki/ zwa>d] te mak51 ma> zoo1 dat zij
 ges*ikte grond5 wet5 te v9d5 om deze   
h&elwijze1 ook al is zij hoog/          
onbillijk1 to* e5ig5 s*ijn van          
billijkheid te gev54 ,zij voeg5 da>bij  
met opzet e5 we9ig vlei]ij om zoo de    
gemo$]5 van hun volk1 hoe dan ook1 voor 
zi* 9 te nem54 ,/elt u h5 e5s voor oog51
 zooals zij niet zeld5 zijn1 onbek5d met
 de wett51 s*i] vij&5 van de            
/aatsbelang51 imm] tuk op hun eig5      
voordeel1 de slav5 d] z9nelijkheid1 vol 
afke] van gele]dheid1 vol afke] ook van 
de vrijheid en wa>heid1 ov] niets m9d]  
dan ov] het heil van d5 /aat d5k5de1 ma>
 alles na> hun willekeur en na> hun     
belang afmet5de2 geeft v]volg5s zulk e5 
vor/ e5 g\d5 halskett+1 het toonbeeld   
van alle e5dra*tig sam5hang5de deugd52  
voorts e5 met pa>l5 v]si]de kroon1 zek] 

be/emd om hem te h]9n]51 dat hij 9 alle 
held5deugd5 bov5 zijn m$em5s*5 moet     
uitmunt52 da>5bov5 e5 s*ept]1 het       
symbool d] re*tva>digheid en volslag5   
onomkoopba>heid2 e9delijk d5 purp]5     
mantel1 het bewijs van e5 w>me liefde   
jeg5s d5 /aat3 als e5 vor/ deze dra*t   
v]geleek met zijn lev5sw&el1 dan gelo(  
ik1 dat hij zi* diep z\ s*am5 ov] zijn  
si]ad5 en vreez51 dat de e5 ( &]        
neuswijze s*elm dez5 tragis*5 ops*ik zoo
 z\ v]kl>51 dat de drag] e5 voorw]p van 
d5 algeme55 spot w]d4      ,,ho(d/uk    
,,lvi4  ,hovel+54   ,wat zal ik nu van  
de hovel+5 zegg58 ,(s*oon de mee/5 van  
h5 de mee/ kruip5de1 slaafs*e1 laffe en 
lage wez5s zijn1 will5 zij to* voor de  
e]/5 9 alles doorgaan4 ,sle*ts 9 dit ne 
opzi*t zijn zij hoog/ bes*eid51 dat zij 
zi* tevr$5 /ell5 g\d1 pa>l51 purp] en de
 ov]ige teek55 van deugd en wij%eid te  
pronk te drag51 ma> de beoef5+ di]      
eig5s*app5 zelf ga>ne 9 ha> geheel aan  
&]5 ov]lat54 ,zij v]beeld5 zi* hi]om    
volop gelukkig te zijn1 omdat zij d5    

kon+ ,he] mog5 noem51 omdat zij met drie
 woord5 #cbf hebb5 le]5 groet51 omdat   
zij ho(s*e titels telk5s wet5 te pas te 
br5g53 zijn ,doorlu*tigheid1 zijn       
,hoogheid en zijn ,maje/eit1 omdat zij  
alle s*aamtegevoel volkom5 hebb5        
afgelegd en a>dig wet5 te vlei54 ,want  
dat zijn de eig5s*app51 die e5 wa>      
edelman en hovel+ behoort te bezitt54   
,ma> als gij hun lev5swijze me] van     
nabij bekijkt1 dan zult ge ongetwijfeld 
v9d51 dat zij1 ev5als de ,phaeacirs en  
de vrij]s van ,p5elope1 e5 lui en lekk] 
lev5tje leid52 het ov]ige van het li$je 
k5t ge wel1 zoodat de ,e*o het ,u bet]  
zal v]hal5 dan ik #cbg4 ,m5 slaapt tot  
d5 middag2 dan /aat er e5 huiskapelaan  
bij hun b$ om1 t]wijl m5 nog haa/ op b$ 
ligt1 vlug e5 mis te lez54 ,dan spo$ig  
iets gebruik5 en m5 heeft dit nauwelijks
 op1 ( het twe$e ontbijt wa*t4 ,da>na   
h\dt m5 zi* bezig met dobbel51          
s*aakspel1 lot]ij1 hanswor/51 n>r51     
li*tekooi51 a>digh$51 onwelvoegelijkh$54
 ,intuss*5 neemt m5 we] de e5 ( &]e     

v]snap]+4 ,dan is de beurt we] aan het  
middagmaal1 wa>op dr9kgelag5 volg51 die 
zi* wa>a*tig niet tot n bepal54 ,en zoo 
gaan1 zond] dat het lev5tje ooit        
v]veelt1 ur51 dag51 ma&51 j>5 en        
gesla*t5 voorbij4 ,zelf ga ik soms met  
e5 gevoel van welg$aanheid he51 als ik  
h5 e5 groot5 /aat zie mak51 t]wijl ond] 
de h(dames i$] zi* des te nad] bij de   
god5 rek5t1 na>mate zij e5 groot] sleep 
draagt1 t]wijl de e5e edelman d5 &] met 
zijn arm voortduwt om zoo te s*ijn5     
di*t] bij zijn ,jupit] te zijn1 t]wijl  
i$] des te hoog] dunk van zi*zelf heeft1
 na>mate de kett+1 die hij tor/1 zwa>d] 
is1 opdat hij zoo ook zijn kra*t1 niet  
sle*ts zijn rijkdom kan toon54          
,,ho(d/uk ,,lvii4  ,biss*opp54   ,re$s  
s9ds lang5 tijd tra*t5 de ,paus51       
,k>d9al5 en ,bis*opp5 met all5 ijv] de  
vor/5 9 hun lev5sopvatt+ te ev5>5 en zij
 w9n5 het zelfs haa/ van h54 ,ma> als m5
 e5s ern/ig ov]weegt1 wa>aan het l9n5   
kle$ van sneeuwwitte kleur h]9n]t1      
namelijk aan e5 9 all5 opzi*te          

onb]ispelijk lev5sg$rag3 wat de         
tweehoornige myt] beteek5t1 wi] beide   
topp5 door d5zelfd5 knoop zijn          
sam5gebond51 b4v4 e5 volmaakte k5nis van
 het nieuwe1 zo[el als van het oude     
v]bond3 wat de h&5 door h&s*o55         
beveiligd1 nl4 de re9e1 van alle        
besmett+ d] m5s*elijke zak5 vrije b$i5+ 
d] ,sacram5t53 wat de h]d]s/af1 nl4 de  
nimm] slap5de zorg voor de toev]tr\wde  
kudde3 wat het kruis1 dat voor h5 uit   
wordt g$rag51 nl4 het ov]w9n5 van alle  
m5s*elijke h>t/o*t53 als iem& dit alles1
 zeg ik1 en nog zooveel me] ov]weegt1   
zal hij dan ge5 droevig en komm]vol lev5
 leid58 ,ma> nu hebb5 zij e5 lekk]      
lev5tje1 t]wijl zij zi*zelf vet me/54   
,en wat v]d] de zorg voor hun s*ap5     
aangaat1 die lat5 zij ( aan ,*ri/us zelf
 ov]1 ( zij drag5 ha> op aan de bro$]s1 
zooals zij ze noem51 en aan             
plaatsv]vang]s4 ,zij h]9n]5 zi* zelfs de
 beteek5is van hun naam1 biss*op        
7opzi5]71 niet1 wa>door to* arbeid1 zorg
 en komm] wordt aang$uid4 ,ma> als het  

aankomt op het inpalm5 van geld1 dan    
tr$5 zij geheel als biss*opp5 op en dan 
is hun biss*ops*ap niet ijdel4          
,,ho(d/uk ,,lviii4  ,k>d9al54   ,als de 
,k>d9al5 op dezelfde wijze b$5k51 dat   
zij opvolg]s d] apo/el5 geword5 zijn en 
dat da>om van h5 gevord]d wordt wat g55 
v]ri*t hebb52 v]volg5s1 dat zij ge5     
mee/]s1 ma> uitdeel]s all] gee/elijke   
gav5 zijn1 wa>van zij spo$ig ze]        
nauwkeurig rek5s*ap zull5 gev53 ja1 als 
zij zelfs e5 we9igje nad5k5 ov] hun     
kle$ij en zoo bij zi*zelf r$5e]53 wat   
beteek5t deze blanke kle$ij8 ,niet soms 
e5 geheel vlekkelooz5 lev5sw&el8 ,wat   
het purp] van mijn ond]kle$8 ,niet soms 
de vurig/e liefde tot ,god8 ,wat v]d]   
het opp]kle$1 dat met zijn ruime plooi5 
zoo wijd golft1 dat het zelfs het       
geheele muildi] van d5 ,hooge]wa>dig5   
he] omvat1 hoewel het alle5 groot g5oeg 
is om zelfs e5 kameel te b$ekk58        
,beteek5t het niet de liefde1 die zi*   
zoo wijd mogelijk uit/rekt om all5 te   
hulp te kom51 d4 i4 om te le]51 aan te  

spor51 te troo/51 te b]isp51 te v]man51 
oorlog5 bij te legg51 goddelooze vor/5  
te we]/aan en niet alle5 zijn s*att51   
ma> zelfs zijn blo$ ga>ne t5 behoeve van
 de *ri/elijke kudde t5 be/e te gev58   
,en wa>toe di55 hun ook s*att51 da> zij 
plaatsv]vang]s zijn van de arme apo/el58
 ,als zij dit alles ov]wog51 zeg ik1    
z\d5 zij dat ambt niet bege]51 ja zelfs 
ga>ne da>van af/& do5 ( 9 all5 gevalle  
e5 ze] moeilijk en komm]vol lev5 leid51 
zooals die oude apo/el5 g$aan hebb54    
,,ho(d/uk ,,lix4  ,paus54   ,en dan de  
,paus51 die ,*ri/us' plaatsv]vang]s     
zijn1 als zij hem 9 zijn lev5 tra*t5 te 
ev5>51 nl4 9 zijn armo$e1 w]kzaamheid1  
le]1 kruis1 lev5sv]a*t+1 als zij d5k5 ( 
aan hun naam ,paus1 d4i4 vad]1 ( aan hun
 bijnaam1 n4l4 all]heilig/e1 wat is er  
dan wel treurig]s 9 de w]eld d5kba>8 ,( 
wie z\ die wa>digheid voor zijn gans*e  
v]mog5 will5 koop51 ( ha>1 als hij ha>  
door geld v]worv5 heeft1 met het zwa>d1 
met v]gif en met all]lei gewelddadige   
middel5 v]d$ig58 ,van hoeveel voordeel5 

z\ de wij%eid h5 b]oov51 als zij e5maal 
+ang bij h5 vond8 ,wat zei ik3 de       
wij%eid8 ,ne51 zelfs e5 korreltje van   
dat z\t1 wa>van ,*ri/us meld+ maakt     
#cbh4 ,zooveel s*att51 zooveel          
e]bewijz51 zooveel he]s*appij1 zooveel  
ov]w9n+51 zooveel ambt51 zooveel        
disp5saties1 zooveel inkom/51 zooveel   
aflat51 zooveel pa>d51 muilezels1       
wa*t]s1 zooveel g5iet+54 ,gij ziet1 welk
 e5 m>kt1 welk e5 ruime oog/1 welk e5   
zee van go$]5 ik 9 we9ig woord5 heb     
sam5gevat4 ,9 hun plaats zal zij 7de    
wij%eid7 vigilin1 va/51 tran51          
toesprak51 preek51 /udin1 zu*t5 en      
duiz5d5 d]gelijke ell5d5 invo]54 ,ma> m5
 moet niet ov] het ho(d zi51 dat dan    
zooveel s*rijv]s1 zooveel kopi/51       
zooveel snels*rijv]s1 zooveel advocat51 
zooveel promotor5 #cbi1 zooveel         
secret>iss51 zooveel muilezeldrijv]s1   
zooveel pa>d5kne*t51 zooveel wissela>s1 
zooveel koppela>s 7haa/ _h ik er nog me]
 weekelijke b5am+5 aan toegevoegd1 ma>  
ik vrees1 dat die voor de oor5 te h>d   

zull5 zijn71 kort en go$1 e5 zoo groote 
drom van m5s*51 die d5 ,rooms*5 /oel tot
 s*&e1 ik v]gi/e mij da>1 tot si]aad    
/rekt1 me5de ik1 hong] z\ moet5 lijd54  
,zek] z\ dit e5 onm5s*elijke en         
v]foeilijke daad zijn1 ma> nog veel     
afs*uwelijk] z\ het zijn1 als zelfs de  
hoog/geplaat/e k]kvor/5 en de w>e li*t5 
d] w]eld1 we] tot b$elzak en b$el/af    
w]d5 gebra*t4 ,nu e*t]1 als er e5ig     
moeilijk w]k te v]ri*t5 is1 lat5 zij dit
 gewoonlijk aan ,petrus en ,paulus ov]1 
die ov]vlo$ van tijd hebb51 ma> nem5 al 
d5 glans en al het g5ot voor zi*4 ,en   
zoo heeft zek]1 door mijn to$o51 haa/   
ge5 soort van m5s*5 e5 lekk]d] en m9d]  
komm]vol lev51 da> zij me55 hun pli*t5  
jeg5s ,*ri/us volop v]vuld te hebb51 als
 zij door e5 my/is*5 en haa/ op het     
tooneel ?uis behoor5d5 dos1 door        
c]emonin1 door de titels van ,zaligheid1
 ,e]wa>digheid en ,heiligheid en door   
zeg5+5 en v]vloek+5 d5 biss*op spel54   
,wond]5 te v]ri*t5 is re$s lang v]\d]d  
en geheel uit d5 tijd3 het volk te      

ond]wijz5 is moeilijk2 de ,heilige      
,s*rift te v]kl>5 s*oolvoss5w]k3 bidd5  
onnut3 tran5 te /ort5 v]vel5d en        
v]wijfd3 gebrek te lijd5 onfatso5lijk3  
zi* door &]5 d5 loef te lat5 af/ek5     
s*&elijk en we9ig 9 ov]e5/emm+ met de   
wa>digheid van hem1 die t]nauw]nood     
zelfs de aanzi5lijk/e vor/5 tot het     
kuss5 zijn] zalige voet5 toelaat3       
e9delijk /]v5 onaang5aam3 aan het kruis 
geslag5 te word5 s*&elijk4 ,nu blijft   
hun alle5 dit ov]1 de wap55 en de zoete 
zeg5+5 #ccj1 wa>van ,paulus spreekt1 en 
met deze zijn zij wa>lijk mild g5oeg1   
banvonniss51 s*ors+51 aggravaties en    
r$aggravaties #cca1 v]vloek+51 s*ild]ij5
 van hels*e /raff5 en di5 vrees         
inboezem5d5 bliksem1 wa>door zij met n  
w5k de ziel5 d] m5s*5 zelfs diep] dan d5
 ,t>t>us #ccb z5d54 ,ev5wel gebruik5 die
 all]heilig/e vad]s 9 ,*ri/us en        
,*ri/us' /$eh\d]s jui/ dit wap5 teg5    
niem& met groot] felheid dan teg5 h51   
die op aanzett5 van d5 duivel de        
bezitt+5 van ,petrus tra*t5 te v]m9d]5  

en te v]kle954 ,(s*oon deze apo/el 9 het
 ,evangelie zegt3 ,wij hebb5 alles      
v]lat5 en zijn ,u gevolgd #ccc1 noem5   
zij desniettem9 l&51 /$51 bela/+51 toll5
 en he]s*appij5 zijn bezitt+4 ,als zij  
van ijv] voor ,*ri/us blak5d hi]voor met
 vuur en zwa>d /rijd51 niet zond] da>bij
 veel ,*ri/5blo$ te v]giet51 dan e]/    
geloov5 zij de k]k1 ,*ri/us' bruid1 als 
apo/el5 te v]d$ig51 door ha> vij&51     
zooals zij ze noem51 door hun dapp]heid 
te v]slaan4 ,als( er v]d]felijk] vij&5  
voor de k]k be/aan dan goddelooze paus51
 die n door hun /ilzwijg5 ,*ri/us do5   
v]get5 n hem b9d5 aan wett51            
voordeel%alve gegev51 n hem door g$wong5
 v]kl>+5 geweld a&o5 n hem door hun     
v]pe/5d lev5sg$rag v]moord54 ,(s*oon    
v]d] de ,*ri/elijke k]k door blo$ is    
ge/i*t1 door blo$ v]/]kt en door blo$ 9 
wasdom is toeg5om51 v]d$ig5 zij hun zaak
 met het zwa>d1 als( er ge5 ,*ri/us     
be/ond1 wi5s gewoonte het 01 de zijn5 te
 v]d$ig53 en (s*oon de oorlog e5 zoo    
gruwelijk iets is1 dat hij wild5 bee/51 

niet m5s*5 betaamt1 zoo waanz9nig1 dat  
ook de di*t]s hem voor/ell5 als door de 
,furin gezond5 #ccd1 zoo v]pe/5d1 dat   
hij e5 algeme5 z$5b$]f 9 zijn gevolg    
heeft1 zoo onre*tva>dig1 dat de geme5/e 
b&iet5 hem het be/ vo]51 zoo goddeloos1 
dat er tuss*5 ,*ri/us en hem vol/rekt   
ge5 geme5s*ap be/aat1 lat5 zij to* alle 
&]e d+5 a*t]wege en h\d5 zi* alle5 met  
hem bezig4 ,hi]9 kunt gij zelfs         
afgeleefde grijsa>ds #cce e5 jeugdige   
kra*t zi5 ontwikkel51 zond] zi* te /or5 
aan de ko/5 ( v]moeid te word5 door de  
inspann+ ( zi* door iets te lat5        
afs*rikk51 zoo het hun ma> gelukt wett51
 godsdi5/1 vr$e en alle m5s*elijke zak5 
ond]/e bov5 te w]p54 ,het ontbreekt ook 
niet aan gele]de vlei]s1 die dez5       
h&ta/elijk5 waanz9 ijv]1 vroomheid1     
dapp]heid noem5 en e5 weg hebb5 wet5 te 
v9d51 wa>door het mogelijk wordt het    
doodelijke /aal te trekk5 en 9 het +ew& 
zijns bro$]s te drijv51 zond] dat       
da>door aan die hoog/e liefde e5ige     
afbreuk wordt g$aan1 die volg5s ,*ri/us'

 voors*rift de ,*ri/5 zijn naa/e s*uldig
 is4      ,,ho(d/uk ,,lx4  ,de biss*opp5
 d] ,duits*]s4   ,tot nog toe v]ke] ik 9
 onzek]heid1 ( sommige biss*opp5 d]     
,duits*]s hi]toe het voorbeeld gegev51  
dan ( zij veele] hun lev5swijze hi]aan  
ontle5d hebb54 ,zij lat5 e5v\dig zelfs  
d5 e]$i5/1 het uitsprek5 van d5 zeg5 en 
alle d]gelijke c]emonin a*t]wege en     
g$rag5 zi* geheel als w]eldlijke        
l&voogd51 zoodat zij het haa/ laf en    
voor e5 biss*op we9ig betamelijk a*t51  
eld]s dan op het slagveld hun dapp]5    
gee/ aan ,god te gev54 ,natuurlijk1 dat 
het gros d] prie/]s het als e5 gruwel   
bes*\wt 9 heiligheid voor zijn          
voorgang]s ond] te do5 en als e*te      
soldat5 voor zijn ti5dre*t met zwa>d51  
s*i*t51 /e551 en all]lei wap5tuig oorlog
 vo]t4 ,en wat zijn ze s*]p van gezi*t  
op dit ne punt1 ( er iets uit de        
ges*rift5 d] oud5 te hal5 valt om hun   
kuddeke bang te mak5 en h5 te ov]tuig51 
dat m5 nog me] dan ti5d5 v]s*uldigd is6 
,ma> intuss*5 komt het hun niet 9 d5 z91

 hoeveel er ov]al te lez5 is ov] d5     
pli*t1 di5 zij op hun beurt jeg5s het   
volk te v]vull5 hebb54 ,en all]m9/      
h]9n]t h5 de ges*or5 kru91 dat e5 prie/]
 van alle bege]t5 dez] w]eld vrij       
behoort te zijn en dat hij ov] niets dan
 ov] de hemels*e zak5 behoort te pe9z54 
,ma> die lieve m5s*5 bew]5 zi* van hun  
pli*t al du*tig gekwet5 te hebb51 als   
zij hun geb$51 hoe dan ook1 hebb5       
afgepreveld1 (s*oon het mij wa>lijk ze] 
z\ bevreemd51 als e5ige god deze (      
hoorde ( begreep1 da> zij zelf1 als zij 
ze opdreun51 ze haa/ ev5m9 hoor5 als    
v]/aan4 ,ma> dit hebb5 de prie/]s zek]  
met de on+ewijd5 geme51 dat zij all5 go$
 wakk] zijn1 als het er op aankomt om   
voordeel5 b9n5 te hal51 en dat ge5 van  
h5 dan onbek5d is met de wett5 #ccf4    
,ma> is er hun soms e5 la/ opgelegd1 dan
 s*uiv5 zij di5 ze] wijselijk op de     
s*\d]s van &]5 en kaats5 elk&] d5 bal   
toe4 ,zoo gaat het imm]s ook met de     
w]eldlijke vor/53 ev5als zij de taak van
 het rijksbe/uur aan plaatsv]vang]s     

opdrag51 en de e5e plaatsv]vang] die we]
 aan e5 &] ov]doet1 zoo lat5 ook zij uit
 z$igheid de betra*t+ d] godsdi5/pli*t5 
geheel aan het volk ov]4 ,het volk      
s*uift deze we] op h51 die het de mann5 
d] k]k noemt1 als( het zelf 9 't geheel 
ge5 geme5s*ap heeft met de k]k1 als( de 
gel(t5 van d5 doop vol/rekt niets te    
beteek55 hadd54 ,van hun kant w5tel5 de 
prie/]s1 die zi* w]eldlijke noem51 als( 
zij d] w]eld1 niet ,*ri/us gewijd w>51  
dez5 la/ op de reguli]5 #ccg1 de        
reguli]5 op de monnik51 de monnik5 van  
e5 ruim]5 op die van e5 /r5g]5          
leefregel1 all5 te zam5 op de           
b$elmonnik51 de b$elmonnik5 op de       
k>tuiz]s #cch1 die de e5ig5 zijn1 bij   
wie de vroomheid begrav5 en v]s*ol5     
ligt1 en wel zoo1 dat m5 ze s*i] nooit  
te zi5 kan krijg54  ,zoo drag5 ook de   
paus51 die bij d5 geldoog/ ze]          
nauwlett5d zijn1 die al te apo/olis*e   
w]kzaamh$5 aan de biss*opp5 op1 de      
biss*opp5 aan de pa/oors1 de pa/oors aan
 hun kapelaans1 de kapelaans aan de     

b$elmonnik54 ,deze wijz5 voor dit w]k   
we] &]5 aan1 door wie de s*ap5 ges*or5  
word54 ,het ligt e*t] niet 9 mijn plan  
het lev5 van paus5 en prie/]s uit te    
kle$51 want m5 z\ dan kunn5 d5k51 dat ik
 e5 satire wilde s*rijv51 niet e5 l(r$e 
voordrag51 en m5 z\ kunn5 me551 dat de  
go$e vor/5 door mij w]d5 doorgehaald1   
dewijl ik de sle*te prijs #cci4 ,ma>    
hi]om heb ik dit ond]w]p t] sprake      
gebra*t1 opdat het z\ blijk51 dat er ge5
 m5s* t] w]eld aang5aam kan lev51 wanne]
 hij niet tot mijn +ewijd5 behoort en ik
 hem g5adig b54      ,,ho(d/uk ,,lxi4   
,de ,=tu9 begun/igt de dwaz54    ,want  
hoe z\ dit mogelijk wez51 da> ook de    
,nemesis #cdj1 die het geluk d] m5s*5 9 
ha> h& heeft1 het zooze] met mij e5s is1
 dat zij zi* altijd e5 a>tsvij&9 van die
 wijz5 betoond heeft en da>5teg5 d5     
dwaz5 zelfs 9 d5 slaap alle voordeel5   
heeft bezorgd4  ,gij h]9n]t u di5       
,timo!us #cda1 die hi]van zijn bijnaam  
ontv+ en op wi5 het spreekwoord3 ,hij   
vangt slap5d vis* 9 zijn net w]d        

toegepa/1 en ook e5 &]3 ,de uil vliegt  
#cdb4 ,da>5teg5 zijn op de wijz5 deze   
bek5de woord5 van toepass+3 9 het laat/e
 kw>ti] gebor5 #cdc en hij bezit het    
pa>d van ,seius en het g\d van ,t\l\se  
#cdd4 ,do* ik h\d op spreekwoord5 aan te
 hal5 om niet d5 s*ijn op mij te lad51  
dat ik de aanteek5+5 #cde van mijn vri5d
 ,erasmus geplund]d heb4  ,om mij       
d]halve tot mijn ond]w]p te bepal53 de  
=tu9 h\dt van de onbezonn551 zij h\dt   
van de waaghalz5 en h51 wi] z9spreuk is3
 m5 moet alles op n worp zett54 ,ma> de 
wij%eid maakt de m5s*5 e5 we9ig te      
ang/ig en da>om ziet ge gewoonlijk1 dat 
armo$e1 hong]1 roe/ en vuil             
onafs*eidelijk zijn van die wijz5 en dat
 zij v]get51 onb]oemd en gehaat hun lev5
 doorbr5g51 t]wijl de dwaz5 ov]vlo$     
hebb5 van geld1 aan het ro] van het s*ip
 van /aat geplaat/ word51 kortom 9 all5 
opzi*te e5 he]lijk lev5 leid54 ,want als
 iem& het e5 geluk a*t1 zi* de go$keur+ 
van de aanzi5lijk/e mann5 v]worv5 te    
hebb5  en te midd5 van die met          

edelge/e5t5 belad5 hooge he]51 mijn     
tr\we di5a>s1 te lev51 wat is dan       
onnutt] dan wij%eid ( liev]1 wat is bij 
dit slag van m5s*5 me] 9 d5 ban8 ,als er
 s*att5 moet5 v]di5d word51 wat zal de  
koopman to* wel voor w9/ mak51 als hij1 
volg5s de voors*rift5 d] wij%eid1       
t]ugde9/ voor e5 vals*5 e$1 als hij1 op 
e5 leug5 betrapt1 e5 kleur krijgt1 en   
als hij aan al die b5ep5 gemo$sbezw>5 d]
 wijz5 aanga&e dief/al en r5te ook ma>  
e5ige wa>de he*t8 ,v]d]1 als iem& na>   
k]kelijke e]ambt5 ( wa>digh$5 /aat1 dan 
di5t hij niet te v]get51 dat zelfs e5   
ezel ( e5 buffel zi* e]d] da>he5 e5 weg 
zal ban5 dan e5 wijze4 ,v]langt m5 na>  
m+5ot1 welnu1 de meisjes1 de ho(dp]son5 
van dit tooneel/uk1 zijn d5 dwaz5 van   
gans*] h>te g5eg51 ma> d5 wijze         
v]afs*uw5 en v]mijd5 zij als e5         
s*orpio54 ,all5 e9delijk1 die e5 prettig
 en vroolijk lev5tje will5 leid51 h\d5  
d5 wijze 9 de all]e]/e plaats buit5 hun 
kr+1 tot welk5 zij i$] di] nog liev]    
z\d5 toelat54 ,kortom1 wa>he5 gij u ook 

w5dt1 bij de paus51 vor/51 re*t]s1      
ov]h$51 vri5d5 en vij&51 groot5 en kle95
 kan m5 alles g$aan krijg5 voor contant 
geld en1 omdat de wijze da>aan vol/rekt 
ge5 wa>de toek5t1 pleg5 zij hem ook     
zorgvuldig te mijd54 ,ma> (s*oon er paal
 no* p]k be/aat voor mijn l(tuit+51 moet
 er to* e9delijk e5 e9d kom5 aan mijn   
r$evo]+4 ,da>om zal ik oph\d5 te sprek51
 ma> e]/ na aangetoond te hebb51 dat het
 niet ontbreekt aan groote s*rijv]s1 die
 mij zo[el door hun ges*rift5 als door  
hun dad5 v]he]lijkt hebb51 opdat niet de
 e5 ( &] soms me5e1 dat ik op de wijze  
d] zott5 alle5 mijzelf behaag1 en p$ante
 wetgele]d5 mij la/]lijk bes*uldig51 dat
 ik ge5 bewijsplaats5 aanhaal4 ,welnu1  
wij zull5 dan na> hun eig5 voorbeeld    
aanhal+5 t5 be/e gev5--die niets        
bewijz54      ,,ho(d/uk ,,lxii4         
,getuig5iss5 d] oud54   ,voore]/ dan    
be/aat de algeme5e ov]tuig+1 die door   
het ze] bek5de spreekwoord wordt        
uitg$rukt1 dat1 wa> de w]kelijkheid     
ontbreekt1 da> de s*ijn het be/e is1 en 

da>om le]t m5 te re*t re$s d5 knap5 dez5
 v]sregel3       ,de hoog/e wij%eid is1 
op tijd zi* zot te ve9z5 #cdf4   ,maakt 
hi] nu zelf ma> uit op1 welk e5         
onmetelijk go$ de ,zo!id is1 wi]        
b$riegelijke s*aduw zelfs en wi]        
naboots+ alle5 zi* zooveel l( bij de    
gele]d5 v]w]ft4 ,ma> nog veel op5h>tig] 
komt hi]voor uit dat vette en welg$ane  
v>k5tje uit ,epicurus' kudde #cdg1 dat  
raadt dwaa%eid te v]m5g5 met onze       
b]aadslag+51 al heeft hij er al erg     
onv]/&ig bijgevoegd1 dat er sle*ts e5   
kle9e dosis noodig is4 ,zoo zegt hij    
eld]s3 ,het is zoet bij geleg5heid e5s  
dol te zijn4 ,we] op e5 &]e plaats wil  
hij liev] voor zwak van ho(d en e5      
domoor doorgaan dan vol gemelijke       
wij%eid zijn4  ,re$s bij ,hom]us wordt  
,telema*us #cdh1 di5 de di*t] 9 all5    
opzi*te prij/1 zoo nu en dan onnoozel   
g5oemd en di5zelfd5 voornaam1 als( die  
iets go$s voorspelde1 pleg5 de          
treurspeldi*t]s ga>ne aan knap5 en      
jongel+5 te gev54 ,wat bevat het heilige

 li$1 de ,ilias1 &]s dan bes*rijv+5 van 
d5 toorn van dwaze vor/5 en volk5 #cdi8 
,hoe onbep]kt is v]d] die l(spraak van  
,cic]o3 ,alles is vol zott56 ,want wie  
weet niet1 dat i$] go$ des te           
voortreffelijk] is1 na>mate het zi* v]d]
 uit/rekt8      ,,ho(d/uk ,,lxiii4      
,getuig5iss5 uit de ,heilige ,s*rift4   
,ma> miss*i5 he*t5 de ,*ri/55 aan het   
aangevo]de we9ig wa>de4 ,lat5 wij da>om 
ook1 zoo gij het go$v9dt1 d5 l(1 di5 wij
 ons zelf toek5n51 met getuig5iss5 uit  
de ,heilige ,s*rift s*rag5 (1 zooals de 
gele]d5 zegg51 er e5 fundam5t aan gev51 
na e]/ v]l( aan de ,godgele]d5 gevraagd 
te hebb51 dat het met hun g5adig go$v9d5
 ons geoorlo(d zij2 voorts1 omdat wij e5
 moeilijke taak aanva>d5 en het miss*i5 
v]ke]d z\ zijn opnieuw de ,muz5 van d5  
,helicon te roep5 #cej tot het ond]nem5 
van zulk e5 lange reis1 vooral da> de   
zaak m9d] bij ha> ?uis behoort1 zal het 
miss*i5 gepa/] zijn te w5s*51 dat1      
zoolang ik als ,godgele]de optre$ en mij
 temidd5 van die doorn5 voortbeweeg1 de 

gee/ van ,scotus1 die nog /ekelig] is   
dan e5 /ekelv>k5 ( e5 egel1 e5 tijd lang
 uit zijn ,sorbonne 9 mijn b9n5/e zijn  
intrek neme #cea en spo$ig da>op w$]    
v]huize1 wa>he5 hij wil1 desnoods na> de
 hel4 ,het zij mij geoorlo(d ook e5 &]  
gelaat aan te nem5 en mij te kle$5 als  
e5 ,!oloog4 ,ik vrees e*t] hi]voor1 dat 
m5 mij van dief/al zal aanklag51 als( ik
 heimelijk de papi]5 onz] ,magi/]s      
wegg5om5 heb1 omdat ik zooveel van de   
!ologie weet4 ,ma> het moet u niet zoo  
bijzond] vreemd voorkom51 als ik uit d5 
langdurig5 innig5 omgang1 di5 ik met de 
!ologie heb1 het e5 en &] heb opg$aan1  
da> zelfs die god uit vijg5boomh\t1     
,priapus #ceb1 e5ige ,grieks*e woord51  
doordat zijn he] h>dop las1 opteek5de en
 on?ield en de haan van ,lucianus door  
e5 lang v]ke] met m5s*5 de m5s*elijke   
taal op en top v]/ond #cec4 ,ma>        
e9delijk t] zake--ond] go$e voorteek554 
,de ,pr$ik] s*reef 9 zijn e]/e ho(d/uk3 
,d] zott5 aantal is e9deloos #ced4 ,als 
hij hun aantal e9deloos noemt1 s*ijnt   

hij dan niet hi]ond] alle m5s*5 zond]   
ond]s*eid te v]/aan1 behalve e5ige ze]  
we9ige1 die miss*i5 niem& ooit heeft    
kunn5 ontdekk58 ,ma> ruit]lijk] erk5t   
dit ,j]emia 9 het ti5de ho(d/uk #cee1   
wa> hij zegt3 ,e5 i$] m5s* is onv]nuftig
 geword51 zoodat hij ge5e wet5s*ap      
heeft4 ,aan ,god alle5 s*rijft hij      
wij%eid toe #cef1 t]wijl hij d5 m5s*5   
gezam5lijk de dwaa%eid ov]laat4 ,en hij 
zegt w$]om e5 we9ig vroeg]3 ,e5 wijze   
b]oeme zi* niet 9 zijn wij%eid #ceg4    
,wa>om wilt gij niet dat de m5s* zi* 9  
zijn wij%eid b]oemt1 mijn be/e ,j]emia8 
,zek] hi]om1 omdat hij ge5 wij%eid      
bezit4 ,ma> ik ke] tot d5 ,pr$ik] t]ug4 
,als hij uitroept3 ,i,jdelheid d]       
ijdelh$51 het is alles ijdelheid #ceh1  
me5t gij dan1 dat hij iets &]s b$oeld   
heeft dan dit1 wat wij bewe]d51 dat     
namelijk het m5s*elijke lev5 niets &]s  
is dan e5 spel d] dwaa%eid8 ,zond]      
twijfel v]e5igt hij zi* volkom5 met d5  
l(1 door ,cic]o gegev51 wi5s bek5de     
uitspraak1 door ons bov5 aangehaald1 met

 volle re*t g]oemd wordt3 ,alles is vol 
zott5 #cei4 ,en w$]om die wijze ,pr$ik]1
 die gezegd heeft3 ,de dwaas v]&]t als  
de maan1 de wijze blijft dezelfde als de
 zon #cfj1 wat b$oelt hij &]s dan dit1  
dat alle m5s*5k9d]5 dwaas zijn1 ma> dat 
aan ,god alle5 de naam van wijs toekomt8
 ,m5 v]/aat imm]s ond] de maan de       
m5s*elijke natuur en ond] de zon1 de    
bron van alle li*t1 ,god4  ,hi]m$e komt 
ov]e5 het gezegde van ,*ri/us zelf 9 het
 ,evangelie1 dat m5 niem& go$ moet      
noem51 dan ,god alle5 #cfa4 ,v]d]1 als  
op gezag d] ,/ocijn51 i$] dwaas moet    
heet51 die niet wijs is1 en i$] die go$ 
is1 ook wijs1 dan moet de ,zo!id        
ongetwijfeld alle /]vel+5 omvatt54      
,w$]om zegt ,salomo 9 het #ae;de ho(d/uk
 #cfb3 ,de dwaa%eid is d5 v]/&elooze    
blijds*ap1 wa>door hij zek] duidelijk   
erk5t1 dat er zond] dwaa%eid ge5 zoe!id 
9 het lev5 is4 ,hi]toe behoort ook dit  
bek5de gezegde3 ,die wet5s*ap v]me]d]t1 
v]me]d]t sm>t en 9 veel wij%eid is veel 
v]driet #cfc4 ,erk5t dit ook niet       

op5lijk die uit/ek5de ,pr$ik] 9 het     
#g;de ho(d/uk #cfd3 ,het h>t d] wijz5 is
 9 het klaaghuis1 ma> het h>t d] zott5 9
 het huis d] vreugde8 ,en da>om /elde   
hij zi* niet tevr$5 met de beoef5+ d]   
wij%eid1 ma> voegde er ook zelfk5nis aan
 toe4 ,als gij mij niet geheel v]tr\wt1 
hoort dan zijn eig5e woord51 die hij    
ne]s*reef 9 het #a/e ho(d/uk #cfe3 ,en  
ik begaf mijn h>t om wij%eid en wet5s*ap
 te wet51 onz9nigh$5 en dwaa%eid4       
,hi]bij valt zek] op te m]k51 dat het is
 om de dwaa%eid te e]51 dat hij ha>     
a*t]aan geplaat/ heeft4 ,de ,pr$ik]     
heeft het ges*rev5 en gij weet1 dat deze
 volgorde bij de pr$ik]s be/aat1 dat    
hij1 die de e]/e 9 rang is1 de laat/e   
plaats inneemt1 wa>bij hij ongetwijfeld 
het voors*rift des ,evangelies volgt    
#cff4 ,ma> dat de dwaa%eid              
voortreffelijk] is dan de wij%eid1 dat  
getuigt ook zonnekla> die ,pr$ik] #cfg1 
wie hij dan ook moge gewee/ zijn1 9 het 
#dd/e ho(d/uk #cfh1 wi5s woord5 ik e*t] 
,u niet e]d] zal m$$eel51 voordat gij   

mij bij mijn inductieve bewijsvo]+ door 
e5 gepa/ antwoord helpt1 zooals bij     
,plato zij do51 die met ,socrates       
r$etwi/5 #cfi4 ,wat van beid5 pa/ het   
e]d] op te b]g51 wat zeldzaam en ko/ba> 
( wat algeme5 v]krijgba> en go$koop is8 
,wa>om antwoordt gij niet8 ,ook al wilt 
gij voor uw gevoel5s niet uitkom51 dan  
antwoordt to* het bek5de ,grieks*e      
spreekwoord 9 uw plaats1 dat zegt de    
wat]kruik aan de deur #cgj1 en opdat m5 
niet de snoodheid bega dit te v]w]p53   
,ari/oteles #cga1 de ,god onz] ,magi/]s1
 haalt het aan4 ,is er wel iem& uw] zoo 
dwaas1 dat hij edelge/e5t5 en g\d op de 
/raat laat /aan8 ,wa>a*tig niet1 z\ ik  
d5k54 ,9 de b9n5/e b9n5kam]5 van uw huis
 bewa>t gij het en da>mee nog niet      
tevr$51 9 de geheim/e hoek5 van de      
all]/evig/e ka/51 t]wijl gij het slijk  
op de /rat5 laat3 ,d]halve als het      
ko/ba>/e wordt opgeborg51 ma> wat we9ig 
wa>de bezit1 voor i$]e5 te zi5 blijft1  
is het dan niet duidelijk1 dat de       
wij%eid1 die hij #cgb niet wil wegb]g51 

m9d] wa>de heeft dan de dwaa%eid1 die   
hij w5s*t opgeborg5 te zi58 ,hoort dan  
nu zijn eig5 woord53 ,bet] is de man1   
die zijn dwaa%eid v]b]gt1 dan de man1   
die zijn wij%eid v]b]gt4 ,zelfs k5t de  
,heilige ,s*rift d5 dwaas bes*eid5heid  
toe1 t]wijl de wijze da>5teg5 niem& aan 
zi*zelf gelijk a*t4 ,want zoo v]/a ik   
hetge5 de ,pr$ik] 9 het #aj;de ho(d/uk  
zegt #cgc3 ,ma> de dwaas op d5 weg      
w&el5de bes*\wt1 t]wijl hij zelf        
onv]/&ig is1 all5 als dwaas4 ,is dat    
niet e5 bewijs van bijzond]e            
bes*eid5heid1 all5 aan u zelf gelijk te 
/ell51 en t]wijl i$] imm]s hooge g$a*t5 
omtr5t zi*zelf koe/]t1 to* uw l( te     
deel5 met all58 ,da>om s*aamde zelfs die
 groote kon+ zi* di5 bijnaam niet1 want 
hij zegt 9 het #cj/e ho(d/uk zijn]      
spreuk5 #cgd3 ,voorwa>1 ik b5           
onv]nuftig] dan iem&4 ,ook ,paulus1 die 
groote le]a> d] ,heid551 laat 9 zijn    
brief aan de ,cor9?irs #cge zi* niet    
onga>ne d5 bijnaam van dwaas welgevall53
 ,als e5 dwaas1 zegt hij1 spreek ik3 me]

 b5 ik #cgf1 ev5 als( het s*&elijk is1  
zi* 9 dwaa%eid te lat5 ov]treff54 ,ma>  
intuss*5 s*reeuw5 mij e5ige ell5dige    
,griek5 #cgg de oor5 do(1 die zooveel   
knapp5 ,godgele]d5 van onze dag5 de loef
 tra*t5 af te /ek5 door met hun         
onbekookte aanteek5+5 de oog5 van &]5 te
 v]bl9d51 ond] welk troepje mijn        
,erasmus1 zooal niet de e]/e1 dan to*   
zek] de twe$e plaats inneemt1 wi5s naam 
ik me]mal5 met e]bi$ noem4 ,welk e5     
ind]daad zotte en d] ,zo!id zelve       
wa>dige aanhal+ zegg5 zij4 ,de apo/el   
b$oelt geheel iets &]s dan wa>van gij   
droomt4 ,want het is hem met deze woord5
 er niet om te do51 voor dwaz] dan de   
ov]ig5 door te gaan1 ma> na gezegd te   
hebb53 zij zijn di5a>s van ,*ri/us1 en  
ik 7ook71 en zi*1 als het w>e met       
zelfv]heff+1 ook 9 dit opzi*t met de    
ov]ig5 gelijk te hebb5 ge/eld1 voegde   
hij er v]bet]5d bij3 me] b5 ik1 9 de    
ov]tuig+1 dat hij niet sle*ts met de    
ov]ige apo/el5 9 de b$i5+ des           
,evangelies op n lijn /ond1 ma> zelfs   

nog e5igsz9s hoog]4 ,en alhoewel hij    
w5s*te1 dat zij dit als wa> erk5d51     
heeft hij de dwaa%eid als voorw5dsel    
gebezigd om te zorg51 dat dit gezegde   
niet als te aanmatig5d hun oor5 z\      
kwets54 ,hij bezigde de woord53 als m9d]
 wijs spreek ik1 omdat hij wi/1 dat het 
e5 voorre*t d] dwaz5 is om alle5 zond]  
te kwets5 de wa>heid te sprek5 #cgh4    
,ma> ik laat het aan h5 zelf ov] om te  
b]$5e]51 wat ,paulus b$oeld heeft4 ,ik  
h\d mij aan de groote1 vette1 dikke en  
algeme5 geprez5 ,!olog51 met wie1 bij d5
 ,hemel1 e5 groot g$eelte d] gele]d5    
zek] liev] wil dwal5 dan e5 jui/ inzi*t 
hebb5 met die mann51 die de drie tal5   
#cgi v]/aan4 ,niem& s*at die ell5dige   
,griek5 dan ook hoog] dan kraai5 #chj1  
vooral omdat e5 zek] roemru*tig ,!oloog1
 wi5s naam ik met opzet v]zwijg1 opdat  
niet onze kraai5 al aan/onds hem dit    
s*impwoord na> het ho(d w]p53 ,de ezel  
en de li] #cha1 op magi/rale en !ologale
 wijze deze plaats v]kl>5de1 met deze   
woord53 ,als m9d] wijs spreek ik1 me] b5

 ik1 e5 nieuw ho(d/uk beg9t en--hetge5  
sle*ts met de groot/e inspann+ zijn]    
r$ekun/ige kra*t5 kon ges*i$5--er e5    
nieuwe afdeel+ bijvoegt1 wa>9 hij op de 
volg5de wijze e5 uitlegg+ geeft 7ik wil 
zijn eig5 woord5 aanhal5 niet sle*ts 9  
d5 vorm #chb1 ma> ook na> d5 inh\d73    
,als m9d] wijs spreek ik1 d4i4 als ik u 
dwaas voorkom door mij gelijk te /ell5  
met de vals*e apo/el5 #chc1 zal ik u nog
 m9d] wijs voorkom5 door mij bov5 h5 te 
/ell54 ,en to* komt diezelfde man1 als( 
hij zi*zelf v]get5 _h1 e5 we9ig lat] tot
 e5 geheel &] besluit4      ,,ho(d/uk   
,,lxiv4  ,v]ke]de uitlegg]s van de      
woord5 d] ,heilige ,s*rift4   ,ma> wa>om
 b]oep ik mij zoo ang/vallig op het     
gevoel5 van n man8 ,alle ,!olog5 zond]  
ond]s*eid bezitt5 imm]s het re*t om d5  
hemel1 d4 w4 z4 de ,heilige ,s*rift1 als
 e5 huid uit te rekk5 en zoo zijn bij d5
 heilig5 ,paulus de woord5 van de       
,heilige ,s*rift met elk&] 9 teg5spraak1
 die op hun eig5 plaats niet met elk&]  
/rijd5 #chd1 als m5 de v]zek]+ van d5   

b]oemd5 ,hi]onymus #che1 die vijf tal5  
v]/ond1 mag geloov54 ,hij v]draaide     
namelijk e5 te ,a!ne bij toeval ontdekt 
ops*rift op e5 alta>1 om da>aan e5      
bewijs voor het *ri/elijke gelo( te     
ontle551 en met voorbijgaan van al wat  
zijn zaak z\ kunn5 s*ad51 pikte hij     
sle*ts de laat/e woord5 er af nl4 deze3 
,aan d5 onbek5d5 ,god #chf1 en v]&]de   
ook deze nog e5 we9ig4 ,imm]s het       
geheele ops*rift luidde aldus3 ,,aan    
,,de ,,god5 ,,van ,,azi1 ,,europa ,,en  
,,africa1 ,,aan ,,de ,,onbek5de ,,en    
,,vreemde ,,god54 ,op zijn voetspoor    
pleg5 v]d] de zon5 d] ,!olog5 #chg zoo  
hi] en da> vi] ( vijf woordjes1 uit hun 
v]b& g]ukt en1 zoo noodig1 nog v]draaid1
 te hunn5 nutte aan te w5d51 (s*oon het 
voorga&e en het volg5de ( 9 het geheel  
niets t] zake afdoet ( zelfs da>m$e     
lijnre*t 9 /rijd is4 ,en dit do5 zij met
 zulk e5 gelukkige onbes*aamdheid1 dat  
de re*tsgele]d5 dikwijls de ,godgele]d5 
b5ijd54 ,wat to* z\ hun v]d] niet       
gelukk51 nadat die groote--haa/ _h ik   

zijn naam uitgeflapt1 ma> al we] vrees  
ik voor het ,grieks*e spreekwoord       
#chh--uit de woord5 van ,lucas e5       
gevoel5 gehaald heeft1 dat ev5ze] met   
,*ri/us' b$oel+ /rookt1 als er          
ov]e5/emm+ be/aat tuss*5 wat] en vuur8  
,want to5 het uit]/e geva> #chi dreigde1
 e5 oog5blik1 wa>op go$e bes*]mel+5 hun 
bes*]mhe]5 het mee/ pleg5 t] zijde te   
/aan en met alle mogelijke middel5 9 d5 
/rijd te help51 heeft ,*ri/us1 wi5s doel
 0 al het v]tr\w5 op d]gelijke          
hulpmiddel5 uit de gemo$]5 d] zijn5 te  
v]drijv51 h5 gevraagd1 ( hun erg5s iets 
ontbrok5 _h1 en dat1 (s*oon hij h5 zoo  
ze] van alles1 wat tot de reis noodig 01
 ontbloot _h uitgezond51 dat hij h5     
zelfs niet door s*oeisel bes*]mde teg5  
kwetsur5 van dor5s en /e55 en hun zelfs 
ge5 knapzak gaf teg5 d5 hong]4 ,to5 zij 
zeid51 dat hun niets ontbrok5 _h1 g+ hij
 aldus voort3 ,ma> nu1 zeide hij1 wie   
e55 buidel heeft1 die neme hem1         
desgelijks ook e5e male #cij1 en die ge5
 heeft1 die v]koope zijn kle$ en koope  

e5 zwa>d4 ,da> de geheele le] van       
,*ri/us ons niets &]s inpr5t dan        
za*tmo$igheid1 v]draagzaamheid en v]a*t+
 des lev5s1 wi5 is het dan niet         
zonnekla>1 wat hij met deze plaats      
b$oelt8 ,natuurlijk zijn gezant5 nog me]
 te ontwap551 zoodat zij niet sle*ts om 
s*oeisel en knapzak zi* we9ig zull5     
bekomm]51 ma> ook het kle$ da>5bov5     
wegw]p5 en naakt1 zond] e5ige belemm]+1 
hun evangelis*e taak aanva>d54 ,niets   
moet5 zij zi* aans*aff5 dan e5 zwa>d1   
niet zulk e51 wa>mee roov]s en          
vad]moord]s hun w&ad5 pleg51 ma> het    
zwa>d des gee/es1 doordr+5de zelfs 9 de 
diep/e s*uilhoek5 des h>t51 dat 9 n ke] 
alle h>t/o*t5 z besnoeit1 dat m5 zi*    
v]d] om niets bekomm]t1 behalve om de   
vroomheid4 ,ma> let nu e5s op1 bid ik   
,u1 9 welke ri*t+ die b]oemde           
,godgele]de deze woord5 v]draait4 ,het  
zwa>d vat hij op als de v]d$ig+ teg5 de 
v]volg+1 d5 zak als e5 voldo5d5 voorraad
 leefto*t1 ev5 als( ,*ri/us1 geheel van 
gevoel5 v]&]d1 omdat hij zijn gezant5   

bij hun v]trek niet vor/elijk g5oeg van 
alles voorzi5 s*e5 te hebb51 zijn vroeg]
 gebod h]riep en als( hij1 v]get5d wat  
hij vroeg] _h v]kondigd1 dat zij zalig  
z\d5 zijn1 als m5 h5 met smaadwoord51   
bele$ig+5 en /raff5 v]volgde #cia1 hun  
v]bi$5d om zi* te e5ig] tijd teg5 het   
kwaad te v]zett5 #cib1 want dat de      
za*tmo$ig5 zalig zijn #cic1 niet de     
/rijdlu/ig51 en ook v]get5d1 dat hij hun
 de muss*5 en de lelin #cid t5 voorbeeld
 ge/eld heeft1 nu zelfs niet wilde1 dat 
zij zond] zwa>d v]trokk51 zoo zelfs1 dat
 hij hun beveelt hun ond]kle$ te v]koop5
 voor e5 zwa>d en liev] wil1 dat zij zi*
 naakt op weg begev5 dan zond] e5 zwa>d4
 ,da>5bov51 ev5als hij ond] d5 naam     
zwa>d alles begrep5 a*t1 wat /rekt om   
zi* teg5 geweld te v]zett51 zoo bevat1  
volg5s hem1 ook het woord knapzak al wat
 tot de nooddruft behoort4 ,en zoo laat 
die v]tolk] van de goddelijke wij%eid de
 apo/el5 met lans51 s*ietw]ktuig51 sl+]s
 en bomb>d5 uittrekk51 om d5 gekruisigde
 te pr$ik54 ,hij belaadt h5 da>5bov5 met

 ki/51 k(f]s en all]lei bagage1 opdat   
zij niet soms zond] ontbijt uit hun     
h]b]g z\d5 moet5 weggaan4 ,zelfs maakt  
het ge5 indruk op d5 man1 dat hij #cie  
h5 het zwa>d1 dat hij zoo dr+5d g]ad5 _h
 te koop51 kort da>op met e5 s*]pe      
b]isp+ we] laat op/ek5 #cif en dat m5   
zelfs bij g]u*te er nooit van gehoord   
heeft1 dat de apo/el5 zi* van zwa>d5 (  
s*ild5 b$i5d5 om het geweld d] heid55 te
 ke]5 hetge5 zij zek] g$aan z\d5 hebb51 
zoo ,*ri/us van dat gevoel5 gewee/ 01   
dat hij 9 deze woord5 zoekt4 ,er is e5  
&]1 wi5s naam ik e]%alve niet v]meld1   
(s*oon hij wa>lijk niet sle*t bek5d /aat
 #cig1 die uit de t5t51 wa>van ,habakuk 
spreekt met de woord53 ,de vell5 van het
 l& ,madian zull5 ges*ud word5 #cih1 het
 vel van d5 gevild5 ,b>?olomaeus #cii   
gemaakt heeft4 ,zelf heb ik onlangs e5  
!ologis* twi/gesprek bijgewoond2 want   
dit doe ik dikwijls4 ,to5 iem& bij die  
geleg5heid de vraag /elde1 welke        
bewijsplaats er wel 9 de ,heilige       
,s*rift voorkwam1 op grond wa>van m5 de 

kett]s liev] door het vuur moe/ ov]w9n5 
dan door r$evo]+5 van dwal+ ov]tuig51   
gaf e5 grijsa>d met e5 /r5g gelaat en   
zek]--dit bewees zijn laatdunk5d        
uit]lijk--e5 ,!oloog 9 hevig5 toorn t5  
antwoord1 dat de apo/el ,paulus dit     
bevel _h gegev53 ,snijd e55 kett]s*5    
m5s* na de e]/e en twe$e v]man+ af #djj4
 ,to5 hij die woord5 telk5s opnieuw met 
e5 dond]5de /em h]haalde en ze] vel5 vol
 v]baz+ vroeg51 wat d5 man to* ov]kom5  
01 gaf hij e9delijk de v]kl>+1 dat m5 e5
 kett] d5 hals moe/ afsnijd54 ,e5ig5    
la*t51 ma> het ontbrak ook niet aan     
toehoord]s1 die dit v]z9sel volkom5     
!ologis* vond54 ,to5 e*t] sommig5 zi*   
teg5 deze v]kl>+ luide blev5 v]zett51   
nam e5 &] het voor hem op1 die de knoop 
met e5 bijl doorhakte1 zoodat v]d] niets
 teg5 hem te zegg5 viel4 ,hoort1 zeide  
hij1 wat de zaak is3 ,da> /aat ges*rev53
 ,laat d5 boosdo5] niet lev5 #dja2 i$]  
kett] is e5 boosdo5]1 dus1 enz4 ,de     
geheele v]gad]+ bewond]de het v]nuft van
 d5 man en door middel van de voet51 die

 nog wel 9 groote la>z5 /ak51 gaf m5    
zijn go$keur+ te k5n54 ,niem& kwam op de
 g$a*te1 dat dit voors*rift betrekk+    
heeft op de wa>zegg]s1 bezwe]d]s en     
toov5a>s1 die 9 het ,hebreeuws*         
,mekas*ephim heet52 &]s _h m5 ook ho]]ij
 en dronk5s*ap met d5 dood moet5 /raff54
      ,,ho(d/uk ,,lxv4  ,v]volg4   ,ma> 
het is dwaas van mij al deze d+5 na te  
gaan1 die zoo talloos zijn1 dat zelfs de
 w]k5 van ,*rysippus ( ,didymus #djb ze 
niet alle z\d5 kunn5 bevatt54 ,met deze 
opm]k+ alle5 me5 ik te kunn5 vol/aan1   
dat1 wanne] dit aan die goddelijke      
mee/]s vrij /ond1 m5 mij ook1 e5 uit    
sle*t h\t gesn$5 ,!oloog1 v]giff5is     
behoort te s*5k51 als mijn aanhal+5 niet
 all5 9 d5 haak zijn4 ,nu ke] ik        
e9delijk tot ,paulus t]ug3 ,gij         
v]draagt1 zegt hij1 ga>ne de onwijz5    
#djc4 ,en w$]om3 ,neemt mij dan aan als 
e55 onwijze1 en ik spreek niet na> d5   
,he]e1 ma> als 9 onwij%eid #djd4 ,w$]om 
eld]s3 ,wij1 zegt hij1 zijn dwaz5 om    
,*ri/us' wil #dje4 ,gij hebt het        

gehoord1 wie de groote zegsman is van   
die groote l(tuit+5 op de zo!id4 ,zelfs 
pr$ikt hij ook op5lijk de dwaa%eid als  
iets1 dat bov5 alles noodzakelijk en ze]
 heilzaam is3 ,zoo iem& ond] u dunkt1   
dat hij wijs is1 die worde dwaas1 opdat 
hij wijs moge word5 #djf4 ,bij ,lucas   
noemt ,jezus ook twee discipel51 bij wie
 hij zi* op weg heeft aangeslot51 dwaz5 
#djg4 ,ik gelo( haa/ niet1 dat dit iem& 
vreemd kan voorkom51 da> de goddelijke  
,paulus ook ,god e5 we9igje dwaa%eid    
toes*rijft3 ,het dwaze ,gods1 zegt hij1 
is wijz] dan de m5s*5 #djh4 ,v]d] wil   
,orig5es #dji1 zijn uitlegg]1 niet1 dat 
m5 ond] deze dwaa%eid v]/aat de me5+ d] 
m5s*5 da>omtr5t1 zooals op die bek5de   
plaats3 ,het woord des kruises is wel   
d5g551 die v]lor5 gaan1 dwaa%eid #daj4  
,ma> wa>om ga ik voort nuttelooze moeite
 aan te w5d5 om ,u dit door zooveel     
bewijsplaats5 aan te toon51 da> 9 de    
my/is*e psalm5 ,*ri/us op5lijk tot d5   
vad] zegt3 ,gij weet van mijne dwaa%eid 
#daa4 ,het is wa>lijk niet zond] go$5   

grond1 dat de zott5 zooze] aan ,god     
behaagd hebb53 de r$5 is1 me5 ik1 hi]9  
geleg53 ev5als de hooggeplaat/e vor/5   
m5s*5 met al te groote gee/esgav5 v]d5k5
 en hat51 zooals ,julius ,caes> ,brutus 
en ,cassius1 t]wijl hij d5 dronk5       
,antonius vol/rekt niet vreesde #dab1 en
 gelijk ,n]o ,s5eca #dac1 ,dionysius    
,plato #dad1 en zij da>5teg5 9 domme en 
e5v\dige gee/5 v]maak s*epp51 zoo       
v]foeit en v]oordeelt ,*ri/us ook die   
wijz51 die eeuwig zi* op hun inzi*t     
v]lat54 ,dit geeft ,paulus ge5sz9s      
onduidelijk te k5n51 als hij zegt3 ,ma> 
het dwaze d] w]eld heeft ,god uitv]kor5 
#dae1 en ook1 dat het ,gode behaagd     
heeft de w]eld door de dwaa%eid te r$d51
 aangezi5 ze door de wij%eid niet kon   
h]/eld word5 #daf4 ,ja1 diezelfde apo/el
 lev]t e5 voldo5de bewijs1 uitroep5de   
door d5 mond des pr(eets3 ,ik zal de    
wij%eid d] wijz5 do5 v]gaan en het v]/& 
d] v]/&ig5 zal ik te niet mak5 #dag4 ,en
 w$]om als hij ,god dankt1 dat hij de   
geheim5is d] zaligheid voor de wijz5    

v]borg5 _h geh\d51 ma> d5 k9d]k5s1 d4 i4
 d5 dwaz5 _h geop5ba>d #dah4 ,want 9 het
 ,grieks* /aat er e5 woord voor k9d]k5s1
 dat ook dwaz5 kan beteek551 en hij     
heeft die dan ook teg5ov] de wijz5      
ge/eld4 ,hi]toe behoort nog1 dat hij    
ov]al 9 het ,evangelie ,f>izen1         
s*riftgele]d5 en wetgele]d5 aanvalt1 ma>
 het domme volk met alle ma*t v]d$igt4  
,want wat beteek5t het woord3 ,wee ,u1  
gij s*riftgele]d5 en ,f>izen #dai1 &]s  
dan3 ,wee ,u1 gij wijz58 ,hij s*ijnt    
da>5teg5 de groot/e voorliefde te hebb5 
gekoe/]d voor kle9e k9d]51 vr\w5 en     
viss*]s4 ,zelfs behag5 die r$elooze di]5
 het mee/ aan ,*ri/us1 die zoo v]       
mogelijk v]wijd]d zijn van de slimheid  
d] voss53 da>om zat hij bij voorkeur op 
e5 ezel #dbj1 t]wijl hij1 zoo het hem   
gelu/ _h1 zelfs veilig op e5 leeuw _h   
kunn5 rijd54 ,ook is de ,heilige ,gee/ 9
 de ge/alte van e5 duif ne]g$aald1 niet 
9 die van e5 ar5d ( w\w4 ,da>5bov5 is er
 9 de ,heilige ,s*rift op v]s*eid5      
plaats5 h]haaldelijk sprake van h]t51   

reen en lamm]54 ,voeg hi]bij1 dat hij de
 zijn51 die tot e5 on/]felijk lev5      
be/emd zijn1 s*ap5 noemt #dba1 di]51 die
 het dwaa/ zijn van alle lev5de         
s*epsel51 zooals zelfs het spreekwoord  
bij ,ari/oteles #dbb ,s*ap5natuur       
getuigt1 wa>uit blijkt1 dat m5 deze     
uitdrukk+1 aan de dwaa%eid van dit vee  
ontle5d1 voor domme en /ompe m5s*5 als  
s*eldwoord pla*t te bezig54 ,en to*     
erk5t ,*ri/us1 dat hij de h]d] is van   
deze kudde1 ja zelfs1 vond hij g5oeg5 9 
d5 naam van lam1 to5 ,johannes op hem   
wees met de woord53 ,zie het lam ,gods  
#dbc1 wa>van ook dikwijls 9 de ,op5b>+  
gesprok5 wordt #dbd4 ,wat v]kondig5 deze
 woord5 &]s dan dat alle m5s*5 dwaas    
zijn1 ook de vrom58 dat ook ,*ri/us zelf
 om de dwaa%eid d] m5s*5 tegemoet te    
kom51 (s*oon hij de wij%eid des ,vad]s 0
 #dbe1 to* 9 zek]5 z9 dwaas is geword51 
to5 hij1 na de m5s*elijke natuur te     
hebb5 aang5om51 9 g$aante gevond5 is als
 e5 m5s* #dbf8 ev5als hij ook zonde     
geword5 is om de zond5 weg te nem5 #dbg4

 ,en dit wilde hij op ge5 &]e wijze do5 
dan door middel van de dwaa%eid des     
kruises #dbh1 door zotte en domme       
apo/el51 aan wie hij ijv]ig dwaa%eid    
voors*rijft1 h5 van de wij%eid          
afs*rikk5de1 t]wijl hij h5 wij/ op het  
voorbeeld van k9d]5 #dbi1 lelin #dcj1   
mo/a>dzaad #dca en muss*5 #dcb1 domme en
 r$elooze zak5 en die alle5 na> de leid+
 d] natuur1 zond] e5ige kun/ ( zorg hun 
lev5 doorbr5g54 ,da>5bov5 als hij niet  
wil1 dat zij bezorgd zijn1 welke woord5 
zij bij de /adh\d]s zull5 gebruik5 #dcc1
 en als hij hun v]bi$t de tijd5 (       
geleg5h$5 #dcd te ond]zoek51 dan is dit 
blijkba> met het doel om te mak51 dat   
zij niet op hun eig5 wij%eid v]tr\w51   
ma> met geheel hun ziel aan hem hang54  
,hi]toe behoort ook1 dat ,god1 de s*epp]
 d] w]eld1 d5 m5s*5 v]bood te proev5 van
 d5 boom d] k5nis #dce1 ev5 als( k5nis  
het geluk v]giftigt4 ,paulus komt e*t]  
op5lijk met zijn afkeur+ van de k5nis   
voor d5 dag1 die de m5s*5 opgeblaz5 en  
diep ongelukkig z\ mak5 #dcf4 ,v]gis ik 

mij niet1 dan volgt de ,heilige ,b]n>d  
#dcg zijn voetspoor1 als hij d5 b]g1    
wa>op ,lucif] zijn zetel _h opgeslag5   
#dch1 voor d5 b]g d] k5nis v]kla>t4     
,miss*i5 zal m5 ook me551 dat dit bewijs
 voor de gun/1 wa>9 de dwaa%eid bij de  
hemel+5 /aat1 niet a*t]wege mag blijv51 
dat ha> alle5 v]giff5is voor ha> dwal+5 
gegev5 wordt1 ma> d5 wijze niet2 en     
da>om mak5 zij1 die om v]gev+ smeek51   
ook wanne] zij will5s en wet5s gezondigd
 hebb51 desniettem9 gebruik van het     
voorw5dsel en de bes*]m+ d] dwaa%eid4   
,want ,aron smeekt 9 het ,boek ,num]i   
#dci1 als ik mij go$ h]9n]1 dat zijn    
vr\w de /raf worde kwijtges*old51 9 deze
 bewoord+53 ,o*1 mijn ,he]6 leg to* niet
 op ons de zonde1 wa>m$e wij zottelijk  
g$aan1 en wa>m$e wij gezondigd hebb56   
,zoo smeekt ook ,saul ,david om         
v]giff5is van s*uld1 zegg5de3 ,zie1 ik  
heb dwaselijk g$aan #ddj4 ,w$]om spreekt
 ,david zelf deze vlei5de woord5 tot d5 
,he]3 ,ma> nu1 o ,he]e6 neem to* de     
misdaad uws kne*ts weg1 want ik heb ze] 

zottelijk g$aan #dda2 als( hij ge5      
v]giff5is z\ v]krijg51 zoo hij ge5      
dwaa%eid en onwet5dheid voorw5dde4 ,ma> 
e5 klemm5d] bewijs is dit1 dat ,*ri/us  
aan het kruis1 to5 hij voor zijn vij&5  
bad3 ,vad]6 v]geef het hun1 ge5 &]e     
v]onts*uldig+ aanvo]de1 dan die van     
onv]/&3 ,omdat zij niet wet51 zegt hij1 
wat zij do5 #ddb4 ,ev5zoo zegt ,paulus 9
 zijn brief aan ,timo!s3 ,ma> mij is    
da>om b>mh>tigheid ges*i$1 dewijl ik het
 onwet5de g$aan heb 9 mijne             
ongeloovigheid #ddc4 ,wat beteek5t3 ik  
heb het onwet5de g$aan1 &]s dan dit3 ik 
heb het uit dwaa%eid1 niet uit          
boosa>digheid g$aan8 ,wat beteek5t3 mij 
is da>om b>mh>tigheid ges*i$1 &]s dan3  
mij z\ die niet te beurt gevall5 zijn1  
zoo mijn dwaa%eid mij niet tot          
voorspraak _h ge/rekt8 ,voor ons pleit  
ook die my/is*e psalmdi*t]1 die mij t]  
re*t] plaatse niet voor d5 gee/ kwam3   
,g$5k niet d] zond5 mijn] jongheid1 no* 
mijn] onwet5dh$5 #ddd4 ,gij hebt        
gehoord1 op welke twee zak5 hij zi*     

b]oept1 namelijk di5 leeftijd1 welks    
onafs*eidelijke metgezel ik pleeg te    
zijn1 en de onwet5dh$5--en deze 9 het   
me]v\d1 opdat wij d5 reusa*tig5 omvang  
zijn] dwaa%eid z\d5 begrijp54           
,,ho(d/uk ,,lxvi4  ,de ,*ri/elijke      
godsdi5/ v]toont e5 zek]e v]wants*ap met
 de ,zo!id4   ,en om mij niet v]d] 9 te 
lat5 met e9delooze bijzond]h$5 en mijn  
gevoel5 kort en go$ uit te sprek51 het  
komt mij voor1 dat de ,*ri/elijke       
godsdi5/ 9 het algeme5 e5 soort van     
v]wants*ap heeft met e5 zek]e dwaa%eid  
en vol/rekt niets met de wij%eid heeft  
te mak54 ,als gij bewijz5 hi]voor       
v]langt1 let dan voore]/ hi]op1 dat     
knap51 grijsa>ds1 vr\w5 en gekk5 me] dan
 alle &]5 v]maak s*epp5 9 heilige en    
godsdi5/ige zak5 en dat zij da>om altijd
 het di*t/ bij de alt>5 /aan1           
ongetwijfeld alle5 door hun in/9ct      
g$rev54 ,da>5bov5 ziet gij1 dat die e]/e
 godsdi5//i*t]s v]baz5d met onnoozelheid
 w>5 +5om5 en de bitt]/e vij&5 d]       
wet5s*ap w>54 ,e9delijk1 s*ijn5 mij ge5 

gekk5 onwijz] te zijn dan zij1 die      
e5maal geheel door het vuur d]          
,*ri/elijke vroomheid bezield zijn3     
zooze] v]spill5 zij hun v]mog51 slaan   
ge5 a*t op bele$ig+51 lat5 zij zi*      
fopp51 mak5 zij ge5 ond]s*eid tuss*5    
vri5d5 en vij&51 v]afs*uw5 zij het      
z+5ot1 me/5 zij zi* met va/51 wak51 we55
 en w]k51 hebb5 zij e5 afke] van het    
lev51 v]lang5 zij alle5 na> d5 dood1    
kortom s*ijn5 zij geheel v]/ompt te zijn
 voor alle gewoon m5s*elijke a&o5+51    
als( hun ziel eld]s leeft1 niet 9 het   
li*aam1 wa> zij ?uis hoort4 ,wat is dit 
wel &]s dan waanz98 ,des te m9d] moet   
het ons bevreemd51 zoo de apo/el5 s*55  
vol zoet5 wijns te zijn #dde en ,fe/us1 
,paulus' re*t]1 me5de1 dat hij waanz9nig
 0 #ddf4 ,ma> nu wij to* e5maal de      
leeuw5huid hebb5 omgehang5 #ddg1 will5  
wij ,u ook nog dit duidelijk mak51 dat  
het geluk d] ,*ri/551 dat zij t5 ko/e   
van zooveel ell5de zoek51 niets &]s is  
dan e5 soort van waanz9 en zo!id3 duidt 
mij deze woord5 niet t5 kwade1 ma>      

ov]weegt liev] de zaak zelf4 ,al        
dadelijk zijn de ,*ri/55 het hi]ov] zoo 
ongeve] met de ,platoni/5 e5s1 dat de   
ziel diep 9 d5 k]k] des li*aams v]borg5 
ligt en dat zij door dat grove omhulsel 
v]h9d]d wordt om het w>e te kunn5       
wa>nem5 en g5iet54 ,da>om geeft hij #ddh
 van de wijsbege]te deze bepal+1 dat zij
 de ov]pe9z+ van d5 dood is1 omdat zij  
d5 gee/ van de zi*tb>e en li*amelijke   
d+5 afvo]t1 hetzelfde1 wat imm]s ook de 
dood doet4 ,d]halve heet de ziel zoolang
 gezond1 als zij de organ5 des li*aams  
go$ weet te gebruik51 ma> als zij1      
wanne] ha> boei5 e9delijk v]brok5 zijn1 
zi* 9 vrijheid tra*t te /ell5 en als het
 w>e ov] het vlu*t5 uit di5 k]k] pe9/1  
dan noemt m5 het waanz9 #ddi4 ,is dit   
soms het gevolg van e5 ziekte en e5     
gebrek 9 de organ51 dan is het volg5s   
all] e5/emmig gevoel5 ongetwijfeld      
waanz94 ,en to* zi5 wij1 dat ook dit    
soort van m5s*5 de toekom/ voorspelt1   
tong5 en tal5 v]/aat1 die zij vroeg]    
nooit gele]d hadd51 en 9 't algeme5 iets

 goddelijks ov] zi* heeft4 ,het is aan  
ge5 twijfel ond]hevig1 dat dit hi]van   
komt1 dat de gee/1 e5 we9ig vrij] van de
 besmett+ des li*aams1 zijn natuurlijke 
kra*t beg9t te v]toon54 ,dit is ook1 na>
 ik me51 de oorzaak1 wa>om hun1 die met 
d5 dood wor/el51 iets d]gelijks pleegt  
te ges*i$51 dat zij als 9 gee/v]rukk+   
wond]b>e d+5 sprek54 ,gebeurt dit       
da>5teg5 uit vrom5 ijv]1 dan is het     
miss*i5 niet hetzelfde soort van waanz91
 ma> het is da>m$e zoo nauw v]want1 dat 
e5 groot deel d] m5s*5 het voor l\t]5   
waanz9 v]kla>t1 vooral omdat al ze]     
we9ig arme drommels 9 gans* hun lev5 van
 de geheele m5s*elijke maats*appij      
v]s*ill54 ,da>om pleegt ook met h5 te   
ges*i$5 wat volg5s ,plato's v]di*tsel1  
zoo ik het wel heb1 hun ov]komt1 die 9  
e5 grot geboeid de s*aduw5 d] d+5       
bewond]5 #dej1 en di5 vlu*tel+1 die1 9  
de grot t]uggeke]d1 v]kondigt1 dat hij  
de w>e d+5 gezi5 heeft en dat zij het   
geheel mis hebb51 die geloov51 dat er   
behalve die armzalige s*aduw5 niets     

be/aat4 ,want deze wijze beklaagt en    
betreurt d5 waanz9 van h51 die 9 zulk e5
 groote dwal+ v]ke]53 zij la*5 op hun   
beurt om hem1 als( hij het ho(d kwijt   
is1 en jag5 hem weg4 ,zoo koe/]t ook het
 gros d] m5s*5 de hoog/e bewond]+ voor  
die d+51 welke vooral li*amelijk zijn1  
en me5t1 dat deze s*i] de e5ige zijn1   
die be/aan4 ,de vrom5 da>5teg5 s*att5   
i$]e zaak des te g]+]1 na>mate zij des  
te nad] bij het li*aam /aat1 en voel5   
zi* alle5 aangetrokk5 door de bes*\w+ d]
 onzi*tb>e d+54 ,want g55 he*t5 de      
hoog/e wa>de aan d5 rijkdom1 da>op volg5
 de go$]5 des li*aams1 de laat/e plaats 
ruim5 zij aan de ziel 91 (s*oon de mee/5
 zelfs niet aan ha> be/aan geloov51     
omdat zij met de oog5 niet kan wa>g5om5 
word54 ,omgeke]d ri*t5 dez5 9 de e]/e   
plaats hun g$a*t5 op ,god zelf1 het     
e5v\dige wez5 bij uitnem5dheid2 na ,hem1
 en to* 9 ,hem1 op hetge5 het naa/ bij  
hem komt1 n4l4 op de ziel2 om de zorg   
voor hun li*aam bekomm]5 zij zi* ge5    
zi]1 t]wijl zij het geld als geheel     

wa>deloos v]smad5 en ontvlu*t54 ,( word5
 zij al g$wong5 zi* met iets d]gelijks 9
 te lat51 dan do5 zij dit met e5 bezwa>d
 gemo$ en vol walg+3 zij hebb5 als niet 
hebb5de en bezitt5 als niet bezitt5de   
#dea4 ,er be/aan ook groote trapp5 van  
v]s*il tuss*5 die twee m5s*5klass5 t5   
opzi*te van all]lei d+5 afzond]lijk4    
,voore]/ zijn er e5ige d] z9n51 alhoewel
 zij alle met het li*aam 9 v]b& /aan1   
m9d] fijn zooals het gevoel1 het gehoor1
 het gezi*t1 de reuk en de smaak3 &]e   
da>5teg5 hang5 m9d] nauw met het li*aam 
sam51 zooals het geheug51 het begrip1 de
 wil4 ,wa>he5 nu ma> de ziel ha> kra*t5 
ri*t1 da> mi/ zij ha> uitw]k+ niet4 ,de 
vrom51 omdat al hun zielskra*t zi* op   
die zak5 ri*t1 die geheel vreemd zijn   
aan de grov]e z9n51 word51 wat deze     
laat/e betreft1 als het w>e bot en /omp4
 ,da>5teg5 is het gros d] m5s*5 hi]9    
/]k1 9 g5e e*t] zoo zwak als 't ma> kan4
 ,dit is de r$5 van hetge51 na> wij     
gehoord hebb51 heilig5 mann5 is ov]kom51
 dat zij olie 9 plaats van wijn dronk5  

#deb4 ,aan d5 &]5 kant hebb5 e5ige      
gemo$sa&o5+5 me] geme5s*ap met het vette
 li*aam1 zooals de wellu/1 het v]lang5  
na> spijs en slaap1 oploop5dheid1       
hoogmo$ en afgun/4 ,met deze vo]5 de    
vrom5 e5 onv]zo5b>5 krijg1 da>5teg5 d5kt
 het geme51 dat het zond] deze go$]5    
niet mogelijk is te lev54 ,v]d] zijn er 
e5ige a&o5+51 die het midd5 h\d5 en als 
het w>e natuurlijk zijn1 als liefde tot 
zijn vad]1 liefde jeg5s zijn k9d]51     
oud]s en vri5d54 ,hi]aan he*t het geme5 
e5ige wa>de4 ,ma> g55 tra*t5 ook deze   
a&o5+5 uit hun ziel te rukk51 behalve   
voorzoov]re die a&o5+5 zi* tot het      
hoog/e deel d] ziel v]heff51 z1 dat zij 
hun vad] bem9n5 niet als hun vad] 7want 
wat heeft hij voortgebra*t behalve het  
li*aam8 (s*oon m5 dit zelfs ook aan     
,god1 d5 vad]1 te dank5 heeft71 ma> als 
e5 go$ man en iem&1 9 wi5 zi* het       
afs*ijnsel v]toont van di5 hoog/5 gee/1 
di5 zij alle5 het hoog/e go$ noem5 en   
buit5 welk51 volg5s hun v]kl>+1 er niets
 be/aat1 dat m5 bem9n5 ( najag5 moet4   

,dez5 zelfd5 maat/af legg5 zij ev5e5s   
bij alle ov]ige pli*t5 des lev5s aan1   
zoodat zij ov]al hetge5 zi*tba> is1 zoo 
al niet als geheel te v]w]p51 dan to*   
als van veel m9d] wa>de bes*\w5 dan     
hetge5 niet kan gezi5 word54 ,zij bew]5 
ook1 dat 9 de ,sacram5t5 en 9 de pli*t5 
zelf d] vroomheid li*aam en gee/ gevond5
 word54 ,zoo he*t5 zij er b4v4 bij het  
va/5 niet veel wa>de aan1 als iem& zi*  
sle*ts van het vlees*gebruik en het     
middagmaal on?\dt1 wat bij d5 groot5    
hoop voor e5 volmaakt va/5 doorgaat1    
indi5 hij niet tev5s ook zijn h>t/o*t5  
e5igsz9s b$w+t1 zoodat hij m9d] dan     
gewoonlijk zijn toorn en zijn trots d5  
teugel vi]t en de ziel1 als het w>e re$s
 m9d] zwoeg5de ond] d5 la/ des li*aams1 
zi* v]heft tot het smak5 en g5iet5 d]   
hemels*e go$]54 ,dit is ook het geval   
met de mis3 alhoewel1 zegg5 zij1 m5 de  
da>toe behoor5de c]emonin niet g]+ moet 
s*att51 zijn deze op zi*zelf ( van we9ig
 nut ( zelfs v]d]felijk1 zoo niet het   
gee/elijke elem5t da>bij komt1 dat is1  

hetge5 door die zi*tb>e teek55 wordt    
voorge/eld4 ,dit is niets &]s dan de    
dood van ,*ri/us1 di5 de m5s*5 behoor5  
we] te gev5 door het b$w+51 het uitdoov5
 en als 't w>e door het begrav5 hunn]   
li*amelijke drift51 opdat zij tot e5    
nieuw lev5 op/aan en opdat zij n met    
hem1 ma> ook tev5s n ond] elk&] kunn5   
word54 ,hi]om is het d5 vrome te do5 en 
hi]ov] pe9/ hij4 ,da>5teg5 gelo(t het   
volk1 dat het mis(f] 9 niets &]s be/aat 
dan hi]91 dat het zi* 9 de nabijheid van
 het alta> bev9dt en dat wel zoo di*t   
mogelijk1 dat het lui/]t na> d5 klank d]
 woord5 en kijkt na> &]e d]gelijke kle9e
 ond]deel5 van die ple*tigheid4 ,niet   
alle5 9 het opg5oemde1 dat wij sle*ts   
als voorbeeld hebb5 aangehaald1 ma> om  
het e5v\dig uit te drukk51 9 zijn       
geheele lev5 ontvlu*t de vrome de d+51  
welke met het li*aam v]want zijn1 en    
voelt zi* met onwe]/aanb>e ma*t tot het 
eeuwige1 het onzi*tb>e1 het gee/elijke  
getrokk54 ,het natuurlijk gevolg van het
 hemelsbre$ v]s*il van gevoel5 tuss*5   

dez5 en g55 omtr5t alle d+5 is1 dat     
volg5s de e5e p>tij de &]e aan waanz9   
lijdt1 hoewel deze b5am+ met me] re*t   
aan de vrom5 toekomt dan aan de groote  
m5igte1 als ik t5 m9/e go$ zie4         
,,ho(d/uk ,,lxvii4  ,de hoog/e zaligheid
 voor de m5s*5 is e5 soort van waanz94  
,dit zal zek] nog duidelijk] 9 het oog  
spr+51 als ik volg5s mijn bel(te 9 we9ig
 woord5 aantoon1 dat die hemels*e       
beloon+ niets &]s is dan e5 soort van   
waanz94 ,b$5kt da>om 9 de e]/e plaats1  
dat ,plato re$s e5maal van iets         
d]gelijks g$roomd heeft1 to5 hij de     
raz]nij d] v]liefd5 all]gelukkig/       
noemde4 ,imm]s wie hevig bem9t1 leeft   
niet me] 9 zi*1 ma> 9 hetge5 hij bem9t1 
en hoe v]d] hij van zi*zelf weggaat en  
da>9 v]hui/1 des te me] neemt zijn      
vreugde toe4 ,en als de ziel uit het    
li*aam w5s*t weg te reiz5 en ha> organ5 
niet go$ gebruikt1 dan mag m5 dit met   
volle re*t raz]nij noem54 ,wat beteek55 
&]s die algeme5 gebruikelijke           
uitdrukk+53 ,hij is buit5 zi*zelf en3   

kom tot u zelf en3 hij is we] tot       
zi*zelf gekom58 ,v]d]1 hoe vurig] de    
liefde1 des te groot] en gelukkig] is de
 raz]nij4 ,wat zal dat dan wel voor e5  
lev5 9 d5 hemel zijn1 wa>na> de vrome   
ziel5 met zulk e5 innig v]lang5 zu*t58  
,de gee/ zal imm]s het li*aam geheel    
opslorp51 omdat hij zijn me]d]e en /]k] 
is4 ,en dit zal hij des te gemakkelijk] 
do5 g$eeltelijk hi]om1 omdat hij re$s   
vroeg] bij het lev5 het li*aam voor e5  
d]gelijke g$aantev]wissel+ gezuiv]d en  
v]dund heeft4 ,v]d] zal de gee/ door di5
 hemels*5 gee/ op wond]b>e wijze        
opgeslorpt word51 da> deze one9dig veel 
ma*tig] is1 zoodat e9delijk de geheele  
m5s* buit5 zi*zelf zal g]ak5 en op ge5  
&]e wijze gelukkig zal zijn dan1 dat    
hij1 buit5 zi*zelf geplaat/1 iets       
onuitsprekelijks zal ond]v9d5 van dat   
hoog/e go$1 dat alles tot zi* trekt4    
,(s*oon nu dit geluk dan e]/ 9 al zijn  
volkom5heid d5 ziel5 t5 deel valt1 als  
aan deze1 nadat zij hun vroeg]e li*am5  
h]kreg5 hebb51 de on/]felijkheid        

ges*onk5 wordt1 hebb5 de vrom5 to*      
gewoonlijk1 omdat hun lev5 niets &]s is 
dan de ov]pe9z+ en als het w>e e5       
afs*aduw+ van dat lev51 ook van die     
beloon+ zoo nu en dan re$s e5 voorsmaak4
 ,moge dit ook sle*ts e5 ze]            
onaanzi5lijk droppeltje zijn1 v]gelek5  
met die bron van eeuwig geluk1 to*      
ov]treft het v]re alle g5oeg5s des      
li*aams1 zelfs al kwam5 alle g5iet+5 van
 alle m5s*5 ook te gad]3 zoo hoog /aat  
het gee/elijke bov5 het li*amelijke1 het
 onzi*tb>e bov5 het zi*tb>e4 ,dit is het
 zek] wat de pr(eet belo(t3 ,hetge5 het 
oog niet heeft gezi51 en het oor niet   
heeft gehoord1 en 9 het h>t des m5s*5   
niet is opgeklomm51 hetge5 ,god b]eid   
heeft di51 die ,hem liefhebb5 #dec4 ,en 
dit is e5 vorm van ,zo!id1 die niet     
wegg5om5 wordt bij d5 ov]gang 9 e5 bet] 
lev51 ma> veele] tot voltooi+ komt4     
,zij1 wi5 het gegev5 0 dit te           
ond]v9d51--het valt namelijk sle*ts ze] 
we9ig5 te beurt--lijd5 aan iets1 dat    
veel ov]e5kom/ heeft met krankz9nigheid2

 zij sprek5 enkele vrij onsam5hang5de   
woord51 en dat niet op de gewone        
m5s*5mani]1 ma> zij gev5 geluid5 zond]  
z91 v]volg5s v]&]t telk5s de uitdrukk+  
van hun gelaat geheel en al2 nu e5s zijn
 zij vroolijk1 dan we] ne]sla*tig1 nu   
e5s ziet m5 h5 we551 dan we] la*51 e5   
&]5 ke] zu*t5 zij3 kort en go$1 zij zijn
 9 wa>heid geheel buit5 zi*zelf4 ,da>na1
 als zij we] tot zi*zelf gekom5 zijn1   
zegg5 zij niet te wet51 wa> zij zi*     
bevond5 hebb51 9 ( buit5 het li*aam1    
wak5d ( slap5d2 wat zij gehoord1 wat zij
 gezi51 wat zij gezegd1 wat zij g$aan   
hebb51 zij h]9n]5 het zi* niet dan als 9
 e5 nevel en droom2 sle*ts dit wet5 zij1
 dat zij zi* het gelukkig/ gevoeld51    
zoolang zij zoo waanz9nig w>54 ,da>om   
betreur5 zij het1 dat zij hun v]/& w$]  
hebb5 t]uggekreg51 en zij z\d5 niets t] 
w]eld liev] will5 dan eeuwig op deze    
wijze waanz9nig zijn4 ,en dit is1 om zoo
 te zegg51 ma> e5 kle9 voorproefje van  
hun toekom/ig geluk4      ,,ho(d/uk     
,,lxviii4  ,besluit4   ,ma> ik heb re$s 

lang mij zelf v]get5 en de mij ge/elde  
p]k5 ov]s*r$54 ,zijt gij soms van       
oordeel1 dat ik 9 mijn sprek5 wat al te 
uitgelat5 ( al te lang van /( gewee/ b51
 b$5kt dan1 dat het niet alle5 de       
,zo!id1 ma> ook e5 vr\w 01 die het woord
 heeft gevo]d4 ,do* h]9n]t ,u           
desniettem9 ook dit ,grieks*            
spreekwoord3 ,e5 gek kan ook dikwijls e5
 woordje1 dat van pas is1 sprek51 t5zij 
ge soms mo*t van oordeel zijn1 dat dit  
vol/rekt niet op vr\w5 slaat4  ,ik zie1 
dat ge nog e5 slotr$e v]wa*t1 ma> gij   
zijt al heel dwaas1 als gij t5m9/e me5t1
 dat ik mij nu nog h]9n] wat ik gezegd  
heb1 na zulk e5 /ortvlo$ van woord54    
,het oude spreekwoord luidt3 ,ik haat   
hem1 die het ond] d5 bek] gesprok5e niet
 v]geet1 het nieuwe3 ,ik haat e5 hoord] 
met e5 go$ geheug54 ,da>om dan3         
,va>twel1 jui*t mij toe1 leeft en dr9kt1
 roemru*tige prie/]s 9 het heiligdom d] 
,zo!id4   ,,e9de4        ,,inh\d        
,bladz4 ,toeli*t+                       
,v ,voorr$e                          #a 

,ho(d/uk ,i4 ,alle5 door ha> aanblik    
heeft de ,zo!id           de zorg5 van  
ha> toehoord]s v]jaagd         #f       
,ho(d/uk ,,ii4 ,ond]w]p d] voordra*t    
#g ,ho(d/uk ,,iii4 ,wa>om de ,zo!id     
zi*zelf prij/          #h ,ho(d/uk ,,iv4
 ,wa>om zij voor de vui/ spreekt        
#i ,ho(d/uk ,v4 ,de ,zo!id v]raadt      
zi*zelf t]/ond       #aj ,ho(d/uk ,,vi4 
,navolg+ d] r$ekun/5a>s              #ab
 ,ho(d/uk ,,vii4 ,afkom/ d] ,zo!id      
#ab ,ho(d/uk ,,viii4 ,ha> geboorteplaats
 en vo$/]s         #ad ,ho(d/uk ,,ix4   
,ha> gevolg                             
#ae ,ho(d/uk ,x1 ,,xi en ,,xii4 ,de     
,zo!id de bron van           alle lev5  
en lev5sgeluk                   #af-ah  
,ho(d/uk ,,xiii4 ,k9d%eid en ,oud]dom   
zijn met           de ,zo!id t5 nauw/e  
v]want                 #ai ,ho(d/uk     
,,xiv4 ,de ,zo!id v]l5gt de jeugd en    
we]t d5 ,oud]dom                        
#bb ,ho(d/uk ,,xv4 ,de ,zo!id vooral    
maakt de ,god5           aantrekkelijk  
#bd ,ho(d/uk ,,xvi4 ,ov]al wordt de     

kruid]ij d] ,zo!id           gevond5    
#bg ,ho(d/uk ,,xvii4 ,door ha> to$o5    
behag5 de           vr\w5 aan de mann5  
#bh ,ho(d/uk ,,xviii4 ,het dr9k5 wordt  
door de ,zo!id           het be/ gekruid
                               #cj      
,ho(d/uk ,,xix4 ,zij knoopt             
vri5ds*apsb&5             #ca ,ho(d/uk  
,,xx4 ,door ha> kom5 huwelijk5 tot /&   
#cc ,ho(d/uk ,,xxi4 ,elke geme5s*ap ond]
 de m5s*5           is aan ha> te dank5 
#ce ,ho(d/uk ,,xxii4 ,de rol1 die de    
,zelfzu*t speelt 9           di5/ van   
ha> zu/]1 de ,zo!id             #ce     
,ho(d/uk ,,xxiii4 ,de ,zo!id is de      
oorzaak van           hetge5 9 d5 oorlog
 gebeurt                  #cg ,ho(d/uk  
,,xxiv en ,,xxv4 ,nadeel5 d] wij%eid    
#ch-da ,ho(d/uk ,,xxvi4 ,wat nietigh$5  
op het volk v]mog5     #db ,ho(d/uk     
,,xxvii4 ,het m5s*elijk lev5 e5 spel+   
d] ,zo!id                               
#dd ,ho(d/uk ,,xxviii4 ,kun/5 en        
wet5s*app5 v9d5           hun oorsprong 
9 ijdele roemzu*t              #de      

,ho(d/uk ,,xxix4 ,de ,zo!id maakt       
aanspraak op           d5 l( van v]/&   
#de ,ho(d/uk ,,xxx4 ,de ,zo!id leidt tot
 wij%eid             #di ,ho(d/uk       
,,xxxi4 ,zij maakt het lev5 dragelijk   
#ea ,ho(d/uk ,,xxxii en ,,xxxiii4 ,van  
de wet5s*app51           die 9 het      
algeme5 tot v]d]f van het               
m5s*dom zijn uitgevond51 bezitt5 zij1   
die het nauw/ met de ,zo!id v]b&        
h\d51 de mee/e wa>de                    
#ed-eg ,ho(d/uk ,,xxxiv4 ,de di]51 die  
van al wat kun/ is1           v]s*oond  
blijv51 zijn het gelukkig/4       #ei   
,ho(d/uk ,,xxxv1 ,,xxxvi en ,,xxxvii4   
,dwaz51           zott51 domkopp5 en    
n>r5 zijn veel           gelukkig] dan  
wijz5                       #fj-fe      
,ho(d/uk ,,xxxviii4 ,waanz9 is          
bege]5swa>d             #fe ,ho(d/uk    
,,xxxix4 ,aan e5 d]gelijke              
krankz9nigheid           lijd5 mann51   
die hun vr\w5           v]god51 jag]s1  
b\wlu/ig5 en dobbela>s   #fh ,ho(d/uk   
,,xl en ,,xli4 ,bijgeloovig5            

#ga-ge ,ho(d/uk ,,xlii4 ,dwaz51 die zi* 
op hun adellijk5           titel lat5   
voor/aan                          #gg   
,ho(d/uk ,,xliii4 ,i$] m5s*1 volk ( /ad 
is de       eig5liefde +eplant          
#gi ,ho(d/uk ,,xliv4 ,de voordeel51 die 
de ,eig5liefde           en ha> zu/]1 de
 ,pluim/rijk]ij1           v]s*aff5     
#ha ,ho(d/uk ,,xlv4 ,het geluk hangt af 
van de me5+           d] m5s*5          
#hb ,ho(d/uk ,,xlvi4 ,de ,zo!id s*5kt   
aan alle m5s*5           ha> zeg5+5     
#he ,ho(d/uk ,,xlvii4 ,ha> go$a>digheid 
#hf ,ho(d/uk ,,xlviii4 ,v]s*ill5de      
soort5 en vorm5           d] ,zo!id     
#hh ,ho(d/uk ,,xlix4 ,taalmee/]s        
#ib ,ho(d/uk ,l4 ,di*t]s                
#ie ,ho(d/uk ,,li4 ,re*tsgele]d5        
#ii ,ho(d/uk ,,lii4 ,wijsge]5           
#ajj ,ho(d/uk ,,liii4 ,godgele]d5       
#ajb ,ho(d/uk ,,liv4 ,religieuz5 en     
monnik5                  #aab ,ho(d/uk  
,,lv4 ,vor/5                            
#abc ,ho(d/uk ,,lvi4 ,hovel+5           
#abe ,ho(d/uk ,,lvii4 ,biss*opp5        

#abg ,ho(d/uk ,,lviii4 ,k>d9al5         
#abh ,ho(d/uk ,,lix4 ,paus5             
#acj ,ho(d/uk ,,lx4 ,de biss*opp5 d]    
,duits*]s             #acd ,ho(d/uk     
,,lxi4 ,de ,=tu9 begun/igt de dwaz5     
#acg ,ho(d/uk ,,lxii4 ,getuig5iss5 d]   
oud5                 #adj ,ho(d/uk      
,,lxiii4 ,getuig5iss5 uit de ,heilige   
,s*rift   #ada ,ho(d/uk ,,lxiv en ,,lxv4
 ,v]ke]de uitlegg]s van           de    
woord5 d] ,heilige ,s*rift              
#adh-aec ,ho(d/uk ,,lxvi4 ,de           
,*ri/elijke godsdi5/ v]toont            
e5 zek]e v]wants*ap met de ,zo!id       
#aei ,ho(d/uk ,,lxvii4 ,de hoog/e       
zaligheid voor de m5s*5           is e5 
soort van waanz9                        
#afe ,ho(d/uk ,,lxviii4 ,besluit        
#afh           ,,aanteek5+5   #a        
,museum1 ,dec4 #aijh1 kolom #ajg4  #b   
,enkele zijn1 9 ov]e5/emm+ met de       
r$actie1 weggelat5 da> ze aan/oot z\d5  
kunn5 gev54  #c ,de bek5de s*rijv] van  
,utopia1 ev5 gele]d als re*ts*ap51 geb4 
te ,lond5 #adgh1 on?o(d #aece4  #d      

,grieks* wijsge]1 geb4 ongev4 #dhj v4   
,*r41 die1 volg5s de ov]lev]+1 la*5d de 
a>ds*e zak5 pla*t te bes*\w54  #e       
,grieks* satiricus1 geb4 ongev4 #abe na 
,*r4  #f ,publius ,v]gilius ,m>o1       
,rome9s* di*t]1 #gj-ai v4 ,*r4  #g      
,rome9s* di*t]1 #dc v4 ,*r4-#ag na ,*r4 
#h ,onbeteek55d ,grieks* s*rijv]1  #djj 
v4 ,*r4  #i ,grieks* s*rijv]1 #dcf-cch  
v4 ,*r4  #aj ,my?is* kon+ van ,egypte1  
om zijn wre$heid b]u*t4  #aa ,p]sonage1 
optr$5d 9 e5 w]k van d5 ,grieks*5       
wijsge] ,plato1 #dbi-cdh v4 ,*r4  #ab   
,grieks* s*rijv]1  #acj na ,*r4  #ac    
,wordt door ,hom]us als de leelijk/e en 
onv]draaglijk/e van alle ,griek5 voor   
,troje ges*ild]d4  #ad ,biss*op1  #djj  
na ,*r4  #ae ,rome9s* wijsge]1 ge/4 #fe 
na ,*r4  #af ,rome9s* keiz]1 rege]de    
#da-ed na ,*r4  #ag ,grieks* s*rijv]1   
#ajj na ,*r4  #ah ,gryllus1 9 e5 v>k5   
h]s*ap51 geeft de voorkeur aan zijn     
nieuw be/aan als di]4  #ai ,rome9s*     
s*rijv]1  #aej na ,*r4 ,die ,ezelhi/orie
 van ,apuleius is door ,van ,limburg    

,br\w] bew]kt 9 zijn gee/ig v]haal ,de  
,ezel4 ,zie onze ,n4 ,b4 ,,ii4  #bj ,de 
naam is e5 klanknaboots+4  #ba ,k]kvad]1
 geb4 #cdj na ,*r42 op zijn v]tal+ d]   
,heilige ,s*rift b]u/ groot5deels de    
,vulgaat 7,latijns*e bijbel74  #bb      
,erasmus s*ijnt hi] te b$oel51 dat m51  
volg5s sommig51 zelfs niets mag afdo5   
aan de (ficieele titels 7zooals ze]     
gele]d1 wel e]wa>d enz474  #bc ,bek5d   
,rome9s* satir5di*t]1  #ajj na ,*r4  #bd
 ,toov]middel1 dat alle le$ de$ v]get54 
#be ,orakel 9 ,griek5l&4 ,m5 gelo(de1   
dat hij1 die 9 dat hol vol v]s*rikk+5   
afdaalde1 nooit me] la*te4  #bf ,kon+   
,midas /elde het ruwe fluitspel van d5  
god ,pan bov5 het ci!rspel van ,apollo4 
,tot /raf v]&]de de laat/e zijn oor5 9  
die van e5 ezel4  #bg ,bij de ,griek5 e5
 rondreiz5d1 voor geld ond]wijs gev5d   
gele]de4 ,de sophi/ op het pr5tje zoekt 
voorzi*tig zijn weg tuss*5 doorn5 7     
spitsvondigh$572 v]gel4 beg9 v4 ho(d/4  
,,lxiii4  #bh ,natuurlijk 9 de oor5 d]  
,zo!id4  #bi ,a!5s* wetgev]1  #fjj v4   

,*r4  #cj ,tyran op ,sicili1 om zijn    
wre$heid b]u*t1 rege]de #efh-edi v4 ,*r4
  #ca ,het deftige p]sonage op het      
pr5tje 7e5 raad%e] ( iets d]gelijks7 kan
 niet nalat5 na> het a>dige meisje om te
 kijk51 zoodat hij 9 e5 m& met koopwa>  
trapt4  #cb ,hi]mee word5 natuurlijk de 
woord5 ,mor51 ,soph51 ,morosoph5 uit het
 vorige ho(d/uk b$oeld4  #cc ,ond]w]eld 
( god van de ond]w]eld4  #cd ,vad] d]   
voornaam/e god54  #ce ,vad] o4a4 van d5 
bek5d5 ,prome!us4  #cf ,rijkdom1 di5    
o4a4 de ,a!5s*e blijspeldi*t]           
,ari/ophanes 7 #djj v4 ,*r47 als god t5 
tooneele vo]t4  #cg ,gewoonlijk wordt   
,jupit] zoo g5oemd4  #ch ,naa/ ,hom]us  
de voornaam/e epis*e di*t] d] ,griek51  
#hjj v4 ,*r4  #ci ,imm]s arme li$5 zijn 
niet 9 /aat god5 tot e5 (f]maal uit te  
noodig54  #dj ,eil& tuss*5 ,griek5l& en 
,kle9-,azi4  #da ,op ,delos w]d5 ,apollo
 en ,diana1 uit de zee ,v5us gebor54    
#db ,deze drie kruid5 bezat5 volg5s de  
oud5 heilzame kra*t4  #dc ,god5spijs4   
#dd ,jupit] wordt b$oeld1 die gezoogd z\

 zijn door de geit ,amal!a4  #de        
,dronk5s*ap4  #df ,onwet5dheid4  #dg    
,h]d]sgod met bokspoot51 z9nelijk en    
bo]s* van k>akt]4  #dh ,de god9 ,pallas 
,a!ne z\ uit het ho(d van ,jupit] gebor5
 zijn1 zie ho(d/4 ,,liii op het e9d4    
#di ,soort van s*ild1 dat ,jupit]       
zwaait1 als hij onw$] wil v]wekk54  #ej 
,/r5ge wijsge]54  #ea ,grieks* wijsge]1 
geb4  #ehj v4 ,*r4 ,het getal #d 0      
volg5s hem de wortel en bron van alle   
d+52 zie ,a4 ,pi]son1 ,hellas ,,ii1 p4  
#g ,de d+5 zijn niet e]/1 zoodat het    
cijf] e5v\dig uitdrukt1 wat ( hoe zij   
zijn2 omgeke]d3 het e5 ( &] ont/aat1    
omdat het cijf]1 de orde1 omdat de      
ev5r$igheid er is4  #eb ,rome9s* di*t]1 
#if-ej v4 ,*r42 beg9t zijn le]di*t ov]  
de ,natuur met de aanroep+ van ,v5us1   
aan wie alles1 wat op a>de leeft1 zijn  
ont/aan te dank5 heeft4  #ec ,wijs is   
voor de ,zo!id onwijs en omgeke]d4  #ed 
,grieks* treurspeldi*t]1 #dig-djf v4    
,*r4  #ee ,de rivi] d] v]getelheid1 die 
9 de ond]w]eld /roomde4 ,volg5s de      

,zo!id e*t] is da> sle*ts e5 kle9e      
zijtak te v9d54  #ef ,rome9s*           
blijspeldi*t]1  #bjj v4 ,*r4  #eg ,bij  
,hom]us is ,ne/or het voorbeeld van e5  
bezadigd grijsa>d1 ,a*illes van e5      
on/uimig jongel+4  #eh ,de dikzak op het
 pr5tje h\dt e5 wor/ 9 de h&4  #ei      
,ac>nani1 l&s*ap 9 ,griek5l&2 v>k5 van  
,ac>nani1 spreekwoordelijk voor e5      
mollig1 v]weekelijkt p]soon4  #fj ,e5   
oud spreekwoord luidt3          ,hoe    
oud]1 hoe zott] ,brab&]4          ,hoe  
oud]1 hoe bott] ,holl&]4  ,de e]/e regel
 komt al voor 9 d5 comm5ta> van         
,li/rius1 ,erasmus' tijdg5oot1 die tev5s
 v]kla>t1 dat de ,holl&]s o4a4 weg5s d5 
e5v\d van hun k>akt] veelal dom w]d5    
g5oemd4  #fa ,toov]heks5 en god9n51 die 
de m5s*5 kond5 h]s*epp5 en v]jong54  #fb
 ,wat ,erasmus hi]mee b$oelt1 is niet   
duidelijk4 ,ti?onus1 gemaal van ,aurora1
 vad] van ,memnon1 ontv+ op v]zoek van  
zijn vr\w het eeuwige lev51 ma> niet de 
eeuwige jeugd1 zoodat hij geheel        
ine5s*rompelde en 9 e5 krekel v]&]de4   

#fc ,groot/e di*t]es van ,griek5l&1     
#fjj v4 ,*r4  #fd ,zoo w]d ,bac*us op   
,sicili g5oemd4  #fe ,9 het ,grieks*    
morusse94  #ff ,9 e5 kom$ie van         
,ari/ophanes 7zie ho(d/4 ,,vii7 wordt   
,bac*us op de mee/ bela*elijke wijze    
voorge/eld4  #fg ,bac*us' mo$] /i]f voor
 zijn geboorte1 wa>op ,jupit] hem 9 zijn
 dij borg4  #fh ,door zijn v]va>lijk    
ges*reeuw v]oorzaakte ,pan d5 zoog5aamd5
 ,panis*5 s*rik4  #fi ,de smid d] god54 
#gj ,het mon/]a*tige ,m$usaho(d1 dat    
,pallas op ha> bor/h>nas draagt4  #ga   
,de fee/5 t] e]e van ,flora w>5 b]u*t   
weg5s hun losb&igheid4  #gb ,e5 s*oon   
jag]4 ,hij ru/te 9 eeuwig5 sluim] 9 e5  
grot en w]d elk5 na*t door de ,maangod9 
,diana bezo*t4  #gc ,de b$ilal ond] de  
god54  #gd ,de ,v]bl9d+1 die 9 het      
ongeluk /ort1 zie ho(d/4 ,,xlvi4  #ge   
,vlei]ij1 zie ho(d/4 ,,ix4  #gf ,god d] 
vru*tba>heid1 wi5s ruw bew]kt beeld1 9  
uit]/ onwelvoegelijke h\d+1 soms als    
vogelv]s*rikk] di5/ de$4  #gg ,e5       
d]gelijke s*ild]+ wordt bij ,hom]us     

gevond54  #gh ,kaalho(dig1 dikbuikig    
mannetje1 opvo$] v4 ,bac*us1 9 wi5s /oet
 hij dronk5 op zijn ezel me]ijdt4  #gi  
,plompe1 e5oogige reus1 9 de ,grieks*e  
litt]atuur het type van e5 onbeh\w5     
sukkel4  #hj ,de god van het zwijg54    
#ha ,spreekwoordelijk voor3 iem& iets   
tra*t5 te le]51 wa>voor hij niet ges*ikt
 is4  #hb ,bij de ,grieks*e fee/mal5 w]d
 aan e5 d] ga/5 e5 mirt5tak 9 de h&     
gegev51 die dan e5 li$je moe/           
improvise]54 ,da>na g+ de tak het heele 
gezels*ap rond4  #hc ,hi]mee word5      
spitsvondige sluitr$55 b$oeld4 ,als     
voorbeeld di5e de laat/e 7van cornua    
hor5s afgeleid73 ,wat ge niet v]lor5    
hebt1 hebt ge4 ,hor5s hebt ge niet      
v]lor54 ,dus hebt ge hor5s4  #hd        
,rome9s*e vr\w5naam1 voorkom5d 9 e5     
satire van ,horatius1 wa>aan ,erasmus   
hi] veel ontle5t4  #he ,de slang gold   
voor buit5gewoon s*]p van gezi*t4 ,9    
,epidaurus _h ,aesculapius e5 b]oemd5   
tempel en de hem heilige slang w]d da>  
v]e]d4  #hf ,e5 bek5d fabeltje uit de   

oudheid v]haalt1 dat ,jupit] ons e5     
knapzak gevuld met de ondeugd5 van &]5  
op de bor/ h+1 ma> e5 met onze eig5     
ondeugd5 op d5 rug4  #hg ,argus1 de     
alzi5de1 0 ov] zijn geheele li*aam met  
oog5 b$ekt4  #hh ,het pr5tje s*ijnt e5  
ek/] voor te /ell51 die d5 zwi]ig       
uitg$o/5 bruidegom door het v]klapp5 van
 het v]l$5 van zijn bruid jui/ niet ze] 
vroolijk /emt4  #hi ,spreekwoordelijk   
voor3 onnoozele hals4  #ij ,nireus de   
s*oon/e1 ,!rsites de leelijk/e man van  
de ,griek5 voor ,troje4  #ia ,de s*oone 
geliefde d] di*t]es ,sappho4  #ib ,het  
zwijn ond]wij/ ,m9]va spreekwoordelijk  
gebruikt1 wanne] iem& e5 &]1 die hem 9  
k5nis v]re ov]treft1 wijze less5 wil    
gev54  #ic ,de ,?racirs en ,scy!n       
bewoond5 k\de1 onh]b]gzame l&54  #id    
,met ,u1 ,meg>5s]s1 7bewon]s van e5     
kle9e ,grieks*e /ad7 wordt ge5 rek5+    
geh\d5 luidde e5 orakel1 dat t5 slotte  
spreekwoord w]d4  #ie ,b]oemd ,a!5s*    
r$5a>1 #che-cbb v4 ,*r4 ,hij nam 9 #cch 
deel aan d5 slag bij ,*a]onea teg5      

,philippus van ,mac$oni en w]d 9 de     
algeme5e vlu*t meegesleept4  #if        
,grieks* di*t]1  #gjj v4 ,*r4 ,hij      
v]haalt 9 e5 van zijn g$i*t5 zelf1 hoe  
hij 9 e5 geve*t zijn s*ild _h           
weggeworp51 wat voor e5 groote s*&e     
gold4  #ig ,de vad] d] wijsbege]te4     
,leefde 9 ,a!ne #dfi-cii v4 ,*r4 ,to5   
het orakel v4 ,apollo hem d5 wij/5 all] 
m5s*5 g5oemd _h1 kon hij dit sle*ts 9   
dez5 z9 v]kl>51 dat hij alle5 zi* bewu/ 
01 dat hij eig5lijk niets wi/4  #ih     
,socrates v]bitt]de zijn re*t]s door met
 wijsge]ige kalmte1 (s*oon de dood/raf  
teg5 hem 0 geis*t1 zijn v]di5/5 omtr5t  
zijn m$eburg]s uite5 te zett54 ,de      
dwaa%$51 die hi] ov] hem v]teld word51  
zijn ontle5d aan e5 blijspel van        
,ari/ophanes1 wa>9 e5 c>icatuur van     
,socrates gegev5 wordt4  #ii ,hi] volgt 
,erasmus e5 v]haaltje uit de oudheid1   
dat 9 hooge mate onwa>s*ijnlijk is4     
#ajj ,grieks* wijsge]1  #cjj v4 ,*r4    
#aja ,het 0 e5 oud bijgelo(1 dat de wolf
 door zijn blik iem& sprakeloos kon     

mak54  #ajb ,zie ,voorr$e4  #ajc ,m>cus 
,tullius ,cic]o1 ,rome's groot/e r$5a>1 
#ajf-dc v4 ,*r4  #ajd ,fabius           
,qu9tilianus1 ,rome9s* le]a> 9 de       
welsprek5dheid1  #ge na ,*r4  #aje ,cato
 de oud]e1 ,rome9s* /aatsman1 #bcd-adi  
v4 ,*r41 o4a4 bek5d om de felheid1      
wa>mee hij zijn politieke teg5/&]s      
v]volgde4 ,zijn a*t]kle9zoon1 ,cato de  
jong]e1 e5 edel ma> kortzi*tig en       
onv]zettelijk man1 beproefde tev]geefs  
de ,rome9s*e republiek teg5 ,caes> te   
v]d$ig51 die zi* tot alle5he]s*] wilde  
opw]p54  #ajf ,ho(d5 d] sam5zwe]d]s1 die
 ,caes> v]moordd5 #dd v4 ,*r4  #ajg     
,tib]ius en ,gaius ,grac*us tra*tt5 de  
e]/e #acc1 de twe$e #abc v4 ,*r4 de     
,rome9s*e prolet>irs we] tot e5ig5 wel/&
 te br5g5 t5 ko/e van de rijk51 wat     
beid5 met hun lev5 moe/5 bekoop54  #ajh 
,demo/h5es zette voortdur5d de ,a!n]s   
teg5 ,mac$oni op1 ma> het e9de 01 dat   
zij zi* moe/5 ond]w]p54 ,ook ,cic]o     
heeft door zijn ijv]5 teg5 h51 die de   
,rome9s*e republiek b$reigd51 jui/ d5   

val da>van v]haa/4  #aji ,keiz] ,m>cus  
,aurelius ,anton9us1 de wijsge]         
bijg5aamd1 rege]de #afa-ahj na ,*r4     
,hoewel e5 uit/ek5d vor/1 wijdde hij zi*
 to* bij voorkeur aan de philosophie4   
,de rege]+ van zijn zoon ,commodus1     
#ahj-aib1 is b]u*t4  #aaj ,xan?ippe1 e5 
onb$uid5d vr\wtje4  #aaa ,cato de oud]e1
 zooev5 g5oemd1 /aat ook als e5 /r5g    
z$5mee/] bek5d4  #aab ,spreekwoord1     
wanne] iem& plotsel+ v]s*ijnt1 ov] wi5  
jui/ wordt gesprok54 ,de oorsprong van  
het gezegde /aat niet va/4  #aac ,het   
type van d5 m5s*5hat] 9 de oudheid4     
#aad ,dit fabeltje wordt bij sommige    
oude di*t]s gevond54  #aae ,dez5 kond5  
door hun ci!rspel zelfs wilde di]51     
boom5 en /e55 9 beweg+ br5g54  #aaf ,9  
#did v4 ,*r4 weig]d5 de uitgewek5       
,plebej]s na> ,rome t]ug te ke]54 ,zij  
z\d5 e]/ van hun besluit zijn afgebra*t 
door de p>abel van ,m55ius ,agrippa1    
dat1 to5 e5s de l$emat5 het w]k hadd5   
ge/aakt om niet altijd voor de niets    
uitvo]5de maag te arbeid51 het hle      

li*aam da>van de nadeel5 _h ond]vond54  
#aag ,!mi/ocles1 b]oemd ,a!5s* /aatsman1
 #ebf-dfa v4 ,*r41 z\ het volk1 dat zi* 
niet lang] door zijn leid]s wilde lat5  
uitzuig51 door het volg5de v]haaltje    
gepaaid hebb53 ,e5 vos1 die1 9 de modd] 
va/zitt5d1 door hond5luiz5 w]d geplaagd1
 v]zo*t e5 egel1 die ze wilde wegjag51  
dit niet te do53 ,imm]s1 zoo zeide hij1 
voor dez51 die nu v]zadigd zijn1 zull5  
uitgehong]de 9 de plaats kom54  #aah    
,s]torius1 e5 ,rome9s* veldhe]1  #hj v4 
,*r41 maakte zijn soldat5 wijs1 dat e5  
h9de1 door e5 godheid gezond51 hem      
g]egeld van alles op de hoogte hield4   
#aai ,lycurgus1 de wetgev] van ,sp>ta ( 
,lac$aemon1  #hjj v4 ,*r41 bewees zijn  
l&g5oot5 het nut van e5 go$e opvo$+ als 
volgt3 ,twee hond5 uit hetzelfde ne/    
bra*t hij bij e5 haas en e5 s*otel met  
et54 ,de go$ g$rilde vloog op de haas   
af1 de &] op het et54  #abj ,s]torius   
heeft e5s op de wijze1 als hi]nev5s is  
afgebeeld1 het bewijs tra*t5 te lev]51  
dat kalm beleid me] v]mag dan ruwe      

kra*t4  #aba ,e5 my?is* kon+ van ,creta2
 om de neg5 ja> begaf hij zi* 9 e5 grot1
 wa>1 na> het heette1 de opp]god ,zeus  
zelf hem wijz5 raad gaf4  #abb ,iets    
d]gelijks wordt van ,numa1 d5 twe$5 kon+
 van ,rome1 v]teld4 ,zijn raadgeef/] 0  
de nymf ,eg]ia4  #abc ,horatius noemt   
het volk e5 veelho(dig mon/]4 ,holbe9   
heeft het bov5di5 op e5 bol1 drijv5de 9 
het wat]1 geplaat/ om de onbe/5digheid  
aan te duid54  #abd ,b]oemd ,grieks*    
wijsge]1 #chd-cbb v4 ,*r4  #abe ,drie   
l$5 van het gesla*t ,decius1 vad]1 zoon 
en kle9zoon1 wijdd5 zi* a*t]e5volg5s t5 
doode1 7#cdj1 #bie1 #bgi v4 ,*r47 om d5 
,rome95 de ov]w9n+ te v]zek]54  #abf    
,rome9s* ridd]1 die zi* als zo5(f] 9 e5 
op de m>kt te ,rome gap5de kolk /ortte1 
to5 die op ge5 &]e wijze kon word5      
g$empt4  #abg ,de ,sir55 lokt5 door ha> 
betoov]5d gezang de zeeli$5 na> ha>     
eil&1 wa> zij s*ipbreuk l$5 en omkwam54 
#abh ,e5 ,rome9s* keiz] w]d na zijn dood
 (ficieel ond] de god5 opg5om54  #abi   
,ov] ,democritus zie ,voorr$e4  #acj ,9 

het ,ga/maal van ,plato v]gelijkt de    
jonge1 s*itt]5de ,alcibiades d5 leelijk5
 ,socrates met ka/jes1 die van buit5 d5 
vorm hadd5 van e5 ne]gehurkt51 op de    
fluit blaz5d5 ,sil5us 7zie ho(d/4 ,,xv71
 ma> van  b9n5  fraaie  god5beeld5      
bevatt54  #aca ,b]g 9 ,griek5l&1        
woonplaats d] ,muz54  #acb ,de wijz5    
namelijk4  #acc ,ov] ,s5eca zie         
,voorr$e4  #acd ,de ,/ocijn54  #ace ,9  
e5 van zijn w]k5 geeft ,plato e5 s*ild]+
 van d5 ideaal/aat4 ,hij is ook de      
uitv9d] van de le] d] ideen1 de1 als    
w]kelijk be/a& g$a*te1 eig5s*app5 d]    
d+54  #acf ,spreekwoordelijk voor3 e5   
onb]eikba> luilekk]l&4  #acg ,v]sregel  
van ,v]gilius4  #ach ,zie ho(d/4 ,,xix4 
#aci ,volg5s de ,/ocijn5 v]di5t alle5 de
 wijze 9 w]kelijkheid zoo g5oemd te     
word54  #adj ,volg5s e5 v]haaltje uit de
 oudheid z\d5 e5s alle meisjes van      
,milete 7,grieks*e /ad op de ,w4 ku/ van
 ,kle9-,azi7 door e5 krankz9nig5 lu/    
zijn bevang5 om zi* op te hang54  #ada  
,grieks* wijsge]1 #djd-cbc v4 ,*r41     

bek5d om zijn uit]/ g]+e behoeft54 ,de  
wijze1 wa>op hij zi* van kant maakte1   
wordt v]s*ill5d opgegev54  #adb ,grieks*
 wijsge]1 #cif-cad v4 ,*r4  #adc ,cato  
de jong]e 7zie ho(d/4 ,,xxiv7 doorboorde
 zi* met zijn zwa>d1 da> hij zag1 dat de
 ,rome9s*e republiek niet me] te r$d5 01
 #df v4 ,*r4  #add ,moord5a>s van ,caes>
 7zie ho(d/4 ,,xxiv7 doodd5 zi* kort na 
elka> #db v4 ,*r41 to5 ze bij ,philippi 
tweemaal w>5 v]slag54  #ade ,e5 wijze   
,c5taur 7wez5 half pa>d1 half m5s*74    
,hij koos d5 dood1 omdat hij le$ aan e5 
ong5eeslijke wond4  #adf ,deze god z\ de
 e]/e m5s*5 uit leem en wat] ges*ap5    
hebb54  #adg ,geliefde van ,sappho1 zie 
ho(d/4 ,,xiv4  #adh ,9 e5 van ,plato's  
ges*rift5 komt het v]haaltje voor1 hoe  
de ,egyptis*e god ,!ut de v]s*ill5de    
kun/51 die hij _h uitgevond51 wa>ond]   
ook het lett]s*rift1 aan d5 kon+ van    
,egypte uite5zette en aanprees4 ,ma>    
deze wilde van het lett]s*rift niets    
wet51 omdat het geheug5 d] m5s*5 er door
 z\ v]m9d]5 en zij waanwijs 9 plaats van

 wijs z\d5 word54  #adi ,plato leidt    
erg5s--tr\w5s geheel t5 onre*te--het    
,grieks*e woord daimoon  goddelijk wez5 
van damoon  wet5de af4  #aej ,9 de      
grijze oudheid z\ de g\d5 eeuw1 e5      
tijdp]k van e5v\d1 vr$e en geluk1       
gehe]s*t hebb5 en de a>de e5 p>adijs    
gewee/ zijn4  #aea ,naam van de bewon]s 
van ,babylon1 bek5d als /]r5wi*ela>s1 en
 v]d] van alle /]r5wi*ela>s 9 het       
algeme54  #aeb ,regel uit ,hom]us4  #aec
 ,g$a*te aan ,plato ontle5d4  #aed ,9 e5
 dialoog van ,lucianus 7zie ,voorr$e7   
v]telt e5 haan1 dat hij vroeg] de       
b]oemde wijsge] ,py?agoras 7zie ho(d/4  
,,xi7 0 en wat v]d] hi] volgt4          
,py?agoras v]kondigde de le] d]         
zielsv]huiz+4  #aee ,de zooev5 g5oemde  
haan4  #aef ,zie ,voorr$e4  #aeg ,p>is  
,trojaans*e kon+szoon1 ,aiax en ,a*illes
 ,grieks*e held52 ge5 van drien wordt   
door ,hom]us als bijzond] s*]pz9nig     
ges*ild]d4  #aeh ,reuz51 die met        
boom/amm5 en rotsblokk5 de god5 9 d5    
hemel be/ormd54  #aei ,de vor/ op het   

pr5tje draagt de trekk5 van keiz]       
,maximiliaan ,i4  #afj ,9 hetzelfde     
,ga/maal1 dat re$s ho(d/4 ,,xxix is     
g5oemd4  #afa ,grieks* treurspeldi*t]1  
#dhj-djf v4 ,*r4  #afb ,e5 satyr w]d op 
e5 k\d5 dag door e5 bo] ga/vrij opg5om51
 ma> g+ vol s*rik op d5 loop1 to5 hij   
zag1 dat zijn ga/he] door blaz5 zo[el   
zijn h&5 tra*tte te v]w>m5 als zijn brei
 af te koel54 ,de b]oemde s*ild]        
,jorda5s heeft dit tafreeltje niet m9d] 
dan twaalf maal op het doek gebra*t4    
#afc ,de ,/ocijn51 zoo g5oemd na> de    
,/oa  zuil5ga&]ij1 wa>9 de /i*t] d]     
s*ool zijn colleges gaf4  #afd ,9 het   
re$s e5ige mal5 g5oemde ,ga/maal wordt  
ind]daad gesprok5 van n ,v5us1 god9 d]  
z9nelijke1 en e5 twe$e1 god9 d] re9e    
liefde1 en ev5zoo van twee aan ha>      
beantwoord5de ,cupido's4 ,het doorsnijd5
 en doorhakk5 is e5 a>digheid van       
,erasmus4  #afe ,als ,a5eas1 de held van
 het voornaam/e g$i*t van ,v]gilius 7zie
 ,voorr$e71 na> de ond]w]eld wil afdal51
 wa>s*uwt hem de ,sibylle1 e5 wa>zeg/]1 

voor dat krankz9nige w]k4  #aff ,deze   
bes*rijv+ van de wraakgod9n5 en ha> w]k5
 is groot5deels ontle5d aan de ,a5es1   
het zoo jui/ g5oemde held5di*t van      
,v]gilius4  #afg ,vri5d van ,cic]o4 ,e5 
groote v]zamel+ briev5 door ,c4 aan hem 
g]i*t is bewa>d1 ma> e5 uitlat+1 als    
,erasmus hi] geeft1 komt er niet 9 voor4
  #afh ,/ad 9 ,griek5l&4  #afi ,deze    
heele hi/orie is ov]g5om5 uit e5 epi/el 
van ,horatius4  #agj ,e5 plant1 die     
volg5s de oud5 de kra*t _h waanz9 te    
g5ez54  #aga ,de bek5de rijka>d d]      
oudheid1 rege]de #efj-edf v4 ,*r4  #agb 
,de vr\w van ,odysseus 7,ulixes71 bij   
,hom]us het toonbeeld van e*telijke     
tr\w4  #agc ,de volgel+5 van ,py?agoras 
7zie ho(d/4 ,,xi7 nam5 vijf elem5t5 aan1
 a>de1 vuur1 lu*t1 wat] en ae!r4 ,deze  
laat/e grond/(1 de qu9tess5s  het vijfde
 zijnde1 0 de fijn/e en de zuiv]/e4 ,ook
 de al*imi/51 ov] wie ,erasmus hi]      
h&elt1 w>5 van het be/aan van dit vijfde
 elem5t ov]tuigd en me5d51 dat het hun  
bij 't g\dmak5 groote di5/5 z\ kunn5    

bewijz54  #agd ,e5 ze] geva>lijke kaap  
aan de zuidku/ van ,griek5l&2 v&a> het  
gezegde3 ,als gij ,malea omva>t1 v]geet 
dan ma> al wat gij ?uis hebt gelat54    
#age ,reus1 die volg5s de leg5de het    
,*ri/usk9dje ov] e5 /room droeg         
7,*ri/ophorus  ,*ri/usdrag]7 en ond]    
zijn la/ bezweek4 ,erasmus v]gelijkt hem
 hi] met ,polyphemus 7zie ho(d/4 ,,xv7 n
 weg5s zijn kolossale ge/alte n1 omdat  
bij ,v]gilius ,polyphemus met e5        
pijnboom 9 de h& door het wat] s*rijdt1 
ev5als ,*ri/ophorus op de mee/e         
afbeeld+54  #agf ,de heilige ,b>b>a     
bes*]mt teg5 het inslaan van d5 bliksem4
 ,ond] ha> bes*]m+ /aan ook de kanonn51 
zoodat op de ,frans*e oorlogss*ep5 de   
kruitkam] ,sa9te ,b>be g5oemd w]d4  #agg
 ,gewoonlijk wordt de heilige ,erasmus  
door de ,italiaans*e s*ipp]s aang]oep51 
wanne] zi* het zoog5aamde ,/4 ,elmusvuur
 aan d5 ma/ v]toont4  #agh ,h]cules     
ov]won ev5als ,/4 ,joris e5 draak4  #agi
 ,de heilige ,hippolytus w]d  #bej na   
,*r4 door pa>d5 t5 doode gesleept4 ,zijn

 naamg5oot uit de ,grieks*e my?ologie   
kwam op d]gelijke wijze om4 ,zijn pa>d51
 s*i*tig geword5 door e5 zeemon/]1      
sloeg5 op hol1 zoodat hij uit d5 wag5   
/ortte en 9 het tuig v]w>d w]d          
meegesleurd4  #ahj ,van ,/4 ,joris4     
#aha ,de ov]daad aan ,go$e ,w]k51 die de
 ,heilig5 zi* hadd5 v]worv5 zond] ze    
voor hun eig5 zaligheid noodig te hebb51
 vormde volg5s ,middeleeuws*e opvatt+5  
e5 onuitputtelijk5 s*at van g5ade t5    
di5/e d] ,k]k1 wa>van de paus na>       
go$dunk5 ook voor geld aan zonda>s e5   
g$eelte mo*t af/aan4 ,zoo laat zi* e5   
h&el 9 aflaatbriev5 v]kl>51 die 9       
,erasmus' dag5 op bijzond] /uit5de mani]
 g$rev51 aanleid+ w]d tot ,lu!rs optr$54
  #ahb ,erasmus z9speelt hi] op het     
volg5de v]haaltje3 ,e5s b]oemde zi* de  
duivel erop teg5ov] d5 heilig5 ,b]n>d   
van ,clairvaux 7ge/4 #aaec71 dat hij    
zev5 v]z5 uit de psalm5 ,davids k5de van
 zulk e5 heilig5 inh\d1 dat i$]1 die ze 
dagelijks opzei1 va/ en zek] 9 d5 hemel 
kwam4 ,to5 hij ze niet wilde v]tell51   

zei de heilige ,b]n>d3 ,het doet er niet
 toe2 ik zal dagelijks het heele boek d]
 psalm5 lez52 da> moet5 uw v]z5 to*     
in/aan4 ,da>op maakte de duivel zijn    
v]z5 bek5d1 omdat &]s de heilige iets z\
 do51 dat ,god nog me] welgevallig 04   
#ahc die hem _h tra*t5 te v]giftig54    
#ahd ,regels1 met e5ige wijzig+ ontle5d 
aan de ,a5es van ,v]gilius4  #ahe       
,ov]heidsp]son5 te ,rome o4 a4 bela/ met
 het gev5 van spel54 ,hoewel zij da>voor
 e5 toelage van d5 /aat g5ot51 pla*t5   
zij to* op eig5 ko/5 aan die spel5      
zooveel mogelijk lui/] bij te zett5 om  
de gun/ van het volk te w9n5 en zoo lat]
 tot hoog] ambt5 te word5 gekoz54  #ahf 
,zie ho(d/uk ,,xxxviii4  #ahg ,rome9s*e 
vrijheid%eld1 die  #eaj v ,*r4 de kon+5 
v]dreef4  #ahh ,/]r5beeld2 eig5lijk3    
ho$] van d5 groot5 ,be]4  #ahi ,zie     
ho(d/uk ,,xxii4  #aij ,b]oemd           
wiskun/5a>2 leefde te ,alex&ri  #cjj v4 
,*r4  #aia ,door ,horatius als          
voortreffelijk zang] g]oemd4  #aib ,zie 
,voorr$e4  #aic ,erasmus b$oelt de      

gele]d5 w]kzaam aan de ,p>ijs*e         
univ]siteit1 de ,sorbonne4  #aid ,het   
pr5tje /elt wa>s*ijnlijk ,mozes voor met
 de tafel5 d] wet4  #aie ,de e5e        
muilezel krabt d5 &]51 spreekwoord uit  
de oudheid  ,m5 z+t elka>'s l(1 als     
niem& &]s het doet4  #aif ,wijsge]5 uit 
de s*ool van ,plato 7zie ,voorr$e71 die 
9 de ,academie1 e5 p>k bij ,a!ne1 zijn  
voordra*t5 pla*t te h\d54  #aig ,zie ov]
 deze heilig5 ho(d/4 ,,xl4  #aih        
,b]oemde s*ild]s uit de oudheid1 de e]/e
  #ccj1 de twe$e  #djj v4 ,*r4 ,het     
pr5tje /elt wa>s*ijnlijk ,apelles voor1 
w]k5de aan zijn mee/]/uk1 de god9 ,v5us1
 die opduikt uit de zee4 ,m5 me5t1 dat  
,holbe9 hi] zijn eig5 portret heeft     
gegev54  #aii ,volg5s ,li/rius b$oelt   
,erasmus hi] e5 zek]5 ,morus 7,moria    
,zo!id74  #bjj ,om duidelijk te mak51   
dat de m5s*5 op a>de gewoonlijk niet tot
 w]kelijk inzi*t doordr+51 b$i5t ,plato 
zi* van e5 b]oemde gelijk5is3 ,e5ige    
li$5 br5g5 hun lev5 door 9 e5 grot1 die 
e5 wijde op5+ heeft4 ,zij zijn /evig    

va/gebond51 z1 dat ze altijd na> d5     
a*t]w& van het hol moet5 kijk54 ,voor de
 op5+ van de grot br&t e5 groot vuur4   
,tuss*5 het vuur en de geboeide m5s*5 is
 e5 man%ooge muur aangebra*t1 wa>langs  
zi* 7aan d5 kant van het vuur7 li$5     
voortbeweg51 die op het ho(d all]lei    
voorw]p51 beeld5 van m5s*5 en di]51     
drag51 zoodat ze bov5 het muurtje       
uit/ek5 en dus hun s*aduwbeeld5 op d5   
a*t]w& van de grot vall54 ,de gebond5   
li$5 h\d5 dan natuurlijk die s*aduw5    
voor w]kelijkheid4 ,als nu ook nog de   
drag]s zi* met elka> ond]h\d5 en de     
a*t]w& van de grot hun woord5 we]kaat/1 
me55 ze bov5di51 dat de s*aduwbeeld5    
sprek5 en lat5 zi* dus volkom5 door d5  
s*ijn b$rieg54  #bja ,9 d5 9 ho(d/4     
,,xxxvi 7e9de7 b$oeld5 dialoog van      
,lucianus v]wijt de s*o5mak] ,mycillus  
zijn haan1 dat hij hem door zijn kraai5 
heeft wakk] gemaakt4  #bjb ,de bek5de   
zev5 wijz5 van ,griek5l&1 b]oemde       
/aatsli$51  #fjj v4 ,*r4  #bjc ,witte   
pa>d5 gold5 voor snel4  #bjd ,de gave   

van ,bac*us4  #bje ,aan ,h]cules dankte 
m5 buit5kansjes4  #bjf ,de prie/]es van 
,apollo pla*t zitt5d op e5 drievoet     
orakels te gev54  #bjg ,jupit]4  #bjh   
,apollo4  #bji ,rome9s*e god1 wi5 m5 e5 
v]d]felijk5 invlo$ toes*reef4  #baj ,god
 van de ond]w]eld4  #baa ,de ,v]bl9d+1  
die 9 het ongeluk /ort 7zie ho(d/4      
,,xv74 ,holbe9 illu/re]t hi] d5 comm5ta>
 van ,li/rius1 wa>9 v]teld wordt1 hoe1  
volg5s ,hom]us1 ,zeus ,ate bij de h>5   
greep en uit d5 hemel sl+]de4  #bab     
,/raff5de ,g]e*tigheid4  #bac ,koorts4  
#bad ,erasmus d5kt hi] aan de god9 d]   
,twe$ra*t1 die1 niet op de bruil(t van  
,peleus en ,!tis 7oud]s van ,a*illes7   
g5oodigd1 om zi* te wrek5 e5 g\d5 appel 
met het ops*rift ,voor de s*oon/e vr\w  
ond] de ga/5 wi]p1 wa>ov] e5 twi/       
ont/ond tuss*5 ,juno1 ,m9]va en ,v5us4  
,ook z\ ,diana e5s1 to5 aan ha> niet    
ge(f]d 01 e5 geweldig ev]zwijn gezond5  
hebb5 om het l& te v]woe/54  #bae       
,m5s*5(f]s w]d5 ,diana 9 de ,krim       
gebra*t4  #baf ,de ,zo!id s*ijnt hi] uit

 naam van alle heilig5 en god5 te       
sprek54  #bag ,/ad 9 ,griek5l&4  #bah   
,/ad aan de zee van ,m>mora4 ,ov]       
,priapus zie ho(d/4 ,,xv4  #bai ,ov]    
,democritus zie ,voorr$e4  #bbj ,zie    
ho(d/4 ,,xix4  #bba ,de le]l+5 van      
,py?agoras 7zie ho(d/4 ,,xi7 vormd5 e5  
soort van bro$]s*ap1 die 9 geme5s*ap van
 go$]5 leefde4  #bbb ,ligt begrav5 te   
,compo/ella 9 ,spanje4  #bbc ,lucianus  
7re$s me]mal5 g5oemd7 laat 9 e5 van zijn
 ges*rift5 d5 satyricus ,m5ippus e5 reis
 na> d5 hemel ond]nem51 wa>bij hij o4a4 
op de maan aanl&t4 ,hij bes*rijft dan1  
wat hij van da>uit al zoo op a>de ziet  
gebeur54  #bbd ,welk spreekwoord ,e4 hi]
 b$oelt1 is niet duidelijk4 ,zek] is    
het1 dat hij z9speelt op de ro$e1 die de
 s*oolvor/5 als scept] drag54  #bbe ,de 
bewon]s van ,cyme1 ,grieks*e /ad 9      
,kle9-,azi1 w>5 b]u*t om hun domheid4   
,zoo z\d5 zij zi* e5s door e5 ezel1     
v]momd 9 e5 leeuw5huid1 lang5 tijd hebb5
 lat5 tirannise]54  #bbf ,zie ho(d/4    
,,iii4  #bbg ,bek5d tiran op ,sicili1   

#djf-cfg v4 ,*r4  #bbh ,palaemon en     
,donatus w>5 b]oemde taalgele]d5 te     
,rome2 de e]/e leefde 9 de e]/e1 de     
twe$e 9 de vi]de eeuw na ,*r4  #bbi     
,vad] van ,a5eas 7zie ho(d/4 ,,xxxviii74
  #bcj ,hi]op volg5 9 d5 ,latijns*5 tek/
 e5ige ze] ongewone woord5 voor koeh]d]1
 dw>sdrijv] en beurz5snijd]4  #bca      
,spreekwoordelijk voor3 e5 groot succes4
  #bcb ,zie ,voorr$e4  #bcc ,( ,e4 hi]  
e5 bepaald5 p]soon op het oog heeft1 is 
onmogelijk te zegg54  #bcd ,b]oemd      
boekdrukk] en gele]de te ,v5eti1 bij wi5
 ,erasmus g$ur5de zijn v]blijf 9 die /ad
 ga/vrijheid g5oot 7#aejh74 ,hij s*ijnt 
deze hatelijkheid aan zijn adres niet   
kwalijk te hebb5 g5om51 da> hij ,erasmus
 heeft aangebod5 e5 uitgaaf van ,de ,l( 
d] ,zo!id te drukk54  #bce ,bij de oud5 
spreekwoordelijk voor3 de gelukkig/e d] 
/]vel+54  #bcf ,horatius o4a4 zegt3     
,s*ild]s en di*t]s heeft het altijd     
gelijkelijk vrijge/aan te ond]nem5 wat  
zij ma> wild51 hoe gewaagd het ook 04   
#bcg ,zie ho(d/4 ,,ix4  #bch ,zoo o4a4  

,cic]o 9 e5 van zijn w]k5 ov] de !orie  
van de r$ekun/4  #bci ,date]t           
wa>s*ijnlijk uit de #a;e eeuw voor ,*r4 
,wie de s*rijv] is gewee/1 blijft       
onzek]4  #bdj ,zie ho(d/4 ,,xxiv4  #bda 
,e5 d] beide g$i*t5 van ,hom]us1 dat #bd
 zang5 telt4 ,spreekwoordelijk voor3 e5 
lang g$i*t4  #bdb ,p]sius wordt door    
,cic]o 9 het zooev5 g5oemde w]k         
aangehaald als e5 bijzond] gele]d en    
/r5g kun/re*t]1 ,laelius als e5 kundig  
en e]lijk beoordeela>4  #bdc ,horatius  
geeft d5 di*t]s d5 raad neg5 ja> te     
wa*t5 met het uitgev5 van hun w]k1 opdat
 zij wat hun a*t]af m9d] go$ s*ijnt1 we]
 kunn5 v]nietig54  #bdd  kam]gele]d54   
#bde ,elk fatso5lijk ,rome9 _h drie     
nam54  #bdf ,zoon van ,odysseus4  #bdg  
,held uit de ,ilias van ,hom]us4  #bdh  
,vad] van ,odysseus4  #bdi ,zie         
,voorr$e4  #bej ,sophi/ 7zie ho(d/4     
,,ii71 tijdg5oot van ,socrates4  #bea   
,met het laat/e b$oelt ,e4 de lett]s1   
wa>mee vooral 9 de ,wiskunde gew]kt     
wordt2 ,kameleon spreekwoordelijk voor3 

e5 v]&]lijk p]soon1 pompo5kop wordt bij 
,apuleius 7zie ,voorr$e7 voor domkop    
gebruikt4  #beb ,grieks*e di*t]s1 de    
e]/e  #fjj v4 ,*r41 de twe$e  #bej v4   
,*r4  #bec ,cic]o4  #bed ,regel uit de  
,a5es van ,v]gilius4  #bee ,twee b]oemde
 ,rome9s*e veldhe]51 de e]/e  #bjj1 de  
twe$e  #aej v4 ,*r4  #bef               
,spreekwoordelijk voor3 v]geefs*5 arbeid
 v]ri*t51 imm]s ,sisyphus tra*tte 9 de  
ond]w]eld e5 /e5 ov] d5 r& van e5 b]g te
 w5tel51 ma> telk5s als hij bijna zijn  
doel b]eikt _h1 rolde de /e5 we] na>    
b5$5 en moe/ hij opnieuw beg9n54  #beg  
,zie ho(d/4 ,,ii4  #beh ,b]oemd orakel 9
 ,griek5l&4 ,wat met die bekk5s b$oeld  
wordt1 /aat niet va/2 zooveel is zek]1  
dat bekk5 van ,dodona spreekwoordelijk 0
 voor3 e5 la/ige babbela>4  #bei ,volg5s
 ,hom]us met e5 kop]5 /em1 gelijk aan   
die van vijftig mann51 begaafd4  #bfj   
,zoo noemt ,hom]us de afge/orv551 die   
als s*aduw5 zond] bewu/zijn rondzw]v54  
#bfa ,het is niet mogelijk 9 e5 kort    
be/ek de v]kl>+ te gev5 van de hi] door 

,e4 bespotte t]m5 d] ,middeleeuws*e     
,s*ola/iek4 ,m5 raadplege bijv4 ,r4     
,casimir1 ,uit de ontwikkel+sges*i$5is  
van het m5s*elijk d5k5 ,w4 ,b4 ,n       
#gh_/hj1 ,deel ,i1  #ca4  #bfb ,held uit
 de ,grieks*e ,my?ologie1 wi5s oog5 door
 a>de en /e55 he5 kond5 zi54  #bfc      
,paulus' twe$e brief a4 d4 ,cor4 ,,xii1 
#b4  #bfd ,v5us pla*t ha> man1          
,vulcanus1 met ,m>s te b$rieg54         
,vulcanus sme$de da>op e5 onv]breekba>  
ijz]5 net1 zoo fijn als sp9rag1 v+ da>9 
de beide geliefd5 en riep to5 alle god5 
om van hun s*&e getuige te zijn4  #bfe  
,spreekwoordelijk voor3 aan e5 ges*il   
kort e5 e9de mak54 ,te ,t5$os1 e5 eil&  
di*t bij ,troje voor de /raat d]        
,d>danell5 geleg51 w]d volg5s de        
ov]lev]+ hij1 die door het g]e*t s*uldig
 0 bevond51 t]/ond met e5 bijl g$ood4   
#bff ,de b$oel+ is3 het brood en de wijn
 beh\d5 hun kleur1 reuk1 smaak1 kunn5   
vo$5 en b$welm5 en zijn to*1 als ze door
 d5 prie/] zijn gewijd1 9 w]kelijkheid  
het vlees* en blo$ van ,*ri/us4  #bfg   

,zie ho(d/4 ,,xi4  #bfh ,de ,reali/5 en 
de ,nom9ali/5 v]teg5woordig5 de         
ho(d/room+5 9 de ,middeleeuws*e         
,s*ola/iek4 ,de e]/5 bewe]d51 dat de    
begripp5 9 w]kelijkheid 7als realia7    
be/ond5 en zi* 9 de voor onze z9tuig5   
wa>neemb>e d+5 op5ba>d51 zoo bijv4 het  
begrip m5s* 9 de v]s*ill5de individun2  
de nom9ali/5 erk5d5 alle5 de d+5 als    
w]kelijk be/a&e4 ,aan v]s*ill5de        
ov]e5kom/ige d+5 geeft m5 e*t] e5zelfd5 
naam 7nom57 en die naam is het begrip4  
,?omi/51 ,alb]ti/51 ,occami/5 en        
,scoti/5 zijn de volgel+5 van de groot/e
 mann5 d] s*ola/ieke wijsbege]te3 ,?omas
 van ,aqu9o1 #abbe-abgd1 9 #acbc heilig 
v]kla>d1--,alb]tus ,magnus1 #aaic-abhj1 
di5s le]mee/]1--,william van ,occam ge/4
 #acdg en zijn le]mee/] ,johannes ,duns 
,scotus1  #abgj-acjh4 ,zie v]d] het bov5
 aangehaalde boek van ,r4 ,casimir4     
#bfi ,brief aan de ,hebren ,,xi1 #a4    
#bgj ,het b]oemde ho(d/uk ov] de        
*ri/elijke liefde1 dat beg9t3 ,al w>e   
het1 dat ik de tal5 d] m5s*5 en d]      

engel5 sprak1 en de liefde niet _h1 zoo 
w>e ik e5 kl9k5d metaal ( luid5de s*el  
geword54  #bga ,ov]gang van brood en    
wijn bij het ,avondmaal 9 het vlees* en 
blo$ van ,*ri/us4  #bgb ,dit is e5      
hatelijkheid teg5 de volgel+5 van       
,scotus1 die le]d51 dat het voldo5de 0 9
 /aat te zijn jui/e ond]s*eid+5 te mak51
 t]wijl nauwkeurige k5nis van zak5 niet 
besli/ noodig 04  #bgc ,elke zaak wordt 
door deze vi] d+5 bepaald1 zoo le]t de  
,s*ola/iek4  #bgd ,van de zev5          
,sacram5t5 d] ,ka?olieke k]k wordt aan  
die1 welke niet h]haald kunn5 word51    
zooals d5 doop1 de beve/ig+ en de       
prie/]wijd+ e5 onuitwis*ba> k>akt]      
toegek5d4  #bge ,evang4 ,johannes ,,iv1 
#bd4  #bgf ,de ,ka?olieke k]k k5t       
v]s*ill5de soort5 van g5ade4 ,met de    
e]/e hi] g5oemde soort wordt bijv4 de   
g5ade b$oeld om wond]5 te v]ri*t54  #bgg
 ,de le] van het w]k op zi* zelf bes*\wd
 7zoog54 opus op]atum7 w]d door de      
,s*ola/iek vooral op de ,sacram5t5      
toegepa/2 zulk e5 ,sacram5t w]kt door   

zijn eig51 inn]lijke kra*t1 niet door de
 heiligheid van d5g5e1 die het to$i5t ( 
ontvangt4  #bgh ,9 de briev5 aan        
,timo!us en ,titus4  #bgi ,*rysippus1   
,/ocijns* wijsge]1 #bhb-bjh v4 ,*r41    
b]oemd om zijn s*]pz9nigheid4  #bhj     
,joannes bijg5aamd ,*ryso/omus 7        
,guld5mond71 #cdd-djg1 a>tsbiss*op van  
,con/ant9opel1 b]oemd k]kvad]4  #bha ,de
 heilige ,basilius1 #ccj-cgi1 biss*op   
van ,caes>ea 9 ,kle9-,azi1 wordt vooral 
v]e]d door de ,grieks*-,ka?oliek54  #bhb
 ,zie ,voorr$e4  #bhc ,9 de ,odyssea    
v]haalt ,hom]us1 hoe ,p5elope1 de vr\w  
van ,odysseus1 tijd5s de langdurige     
afwezigheid van ha> gemaal door e5      
m5igte vrij]s w]d la/ig gevall54 ,zij   
belo(de e5 van h5 te zull5 tr\w51 zoodra
 zij e5 lijkkle$ voor ha> s*oonvad]     
,lartes z\ hebb5 voltooid4 's ,na*ts    
e*t] rafelde zij alles we] uit1 wat zij 
ov]dag _h gewev54  #bhd ,wetgev] te     
,a!ne1  #fjj v4 ,*r4  #bhe ,de b]oemde  
k]kvad]1 #ced-dcj1 biss*op van ,hippo   
,regius 9 ,africa4  #bhf ,?omas van     

,aqu9o1 zie bov54  #bhg ,naam 9 de      
middeleeuw5 aan h5 gegev51 die1 na alle 
exam5s te hebb5 afgelegd1 het re*t hadd5
 v]worv5 aan de ,univ]siteit5 voorlez+5 
te h\d54  #bhh ,het punt 9 kwe/ie1      
wa>ov]1 volg5s ,li/rius1 ,ox=ds*e       
gele]d5 twi/t51 is niet volkom5 held]4  
,het s*ijnt wel1 dat het e5v\dig het    
v]s*il 9 beteek5is tuss*5 de twe$e en   
d]de p]soon van het w]kwoord is4--,e5ige
 woord5 zijn 9 de v]tal+ weggelat51     
wa>van de b$oel+ niet duidelijk is en   
die tot het z9sv]b& niets afdo54  #bhi  
,de oud5 nam5 oorspronkelijk zev5       
hemelkr+5 aan1 wa>bij lat] nog drie     
gevoegd w]d54 ,9 d5 ti5d51 het          
zoog5aamde ,empyreum 7 vuurhemel7 woond5
 de heilig51 zie het laat/e pr5tje 7wa> 
e*t] de hemel ma> 9 neg5 kr+5 is        
v]deeld74  #bij ,jupit] v]slond zijn    
gemal9 ,metis1 t]wijl ze zwang] 0 van   
,pallas ,a!ne4 ,deze sprong da>na 9     
volle wap5ru/+ uit zijn ho(d te         
voors*ijn1 nadat ,vulcanus het met zijn 
bijl _h geklo(d4  #bia ,welli*t heeft   

,e4 hi] de met b&5 v]si]de b>et op het  
oog1 die de doctors pla*t5 te drag54    
#bib  ,onze ,mee/]4  #bic ,jahweh1      
,god1 wordt 9 het ,hebreeuws* enkel door
 de vi] m$ekl9k]s uitg$rukt4 ,de naam is
 zoo heilig1 dat ge5 ,jood hem mag      
uitsprek54  #bid ,het ,grieks*e woord   
mona*os beteek5t eig5lijk alle5 lev5d4  
#bie ,na> de heilige ,colette 7geb4 te  
,corbie 9 ,frankrijk71 die 9 #adbe de   
orde opri*tte4  #bif ,orde ge/i*t door  
d5 heilig5 ,franciscus van ,assisi      
7#aahb-abbf74  #big ,franciscus van     
,paula 9 ,zuid-,itali 7#adaf-aejg7 gaf  
uit n$]igheid aan de door hem ge/i*te   
orde dez5 naam om ha> van de ,m9d]bro$]s
 te ond]s*eid54  #bih ,naam1 vaak aan de
 ,m9d]bro$]s gegev54  #bii ,na> d5      
heilig5 ,b5$ictus van ,nursia           
7#dhj-eec74  #cjj ,na> d5 heilig5 ,b]n>d
 van ,clairvaux1 zie ho(d/4 ,,xl4  #cja 
,de heilige ,bridget 7 #ejj71 uit ,i]l& 
afkom/ig1 /i*tte e5 orde1 welke veel    
v]w>d wordt met die door ,brigitta1 e5  
,noorweegs*e heilige 7#acjb-acgc71      

opg]i*t4  #cjb ,ov] d5 heilig5 ,augu/9us
 zie bov54  #cjc ,na> ,willem1 e5       
heilig5 kluiz5a> uit de om/rek5 van     
,si5a 9 ,itali1 ge/orv5 #aaeg4  #cjd    
,dom9ican] monnik51 zoo g5oemd na> hun  
kloo/] te ,p>ijs1 dat aan d5 heilig5    
,jacobus 0 gewijd4  #cje ,vlees* heeft  
hij zorgvuldig v]m$54  #cjf ,de godsdi5/
 d] monnik5 gaat ev5als die d] ,jod5 op 
9 uit]lijkh$5 en vorm51 zoo al?ans de   
v]kl>+ van ,li/rius4  #cjg ,e5 zek]e    
,basilides1 die  #acj na ,*r4 te        
,alex&ri leefde1 le]de1 dat er #cfe     
hemels en ev5veel soort5 van gee/5      
be/ond54 ,de lett]s van het woord       
,abraxas vorm5 te zam5 dat getal1 wanne]
 m5 de cijf]s1 die ze 9 het ,grieks*    
voor/ell51 bij elka> optelt4  #cjh      
,erasmus d5kt hi] aan ,a5eas1 die1      
volg5s ,v]gilius1 op zijn to*t na> de   
ond]w]eld d5 driekoppig5 helhond ,c]b]us
 e5 koek met e5 slaapmiddel toew]pt4    
,holbe9 heeft ,a5eas 9 het co/uum van e5
 l&skne*t ge/ok54  #cji ,9 de apocryphe 
boek5 van d5 bijbel g5oemd4  #caj ,het  

beg91 midd5 en e9de4  #caa ,het         
,engels*e s94  #cab ,niobe1 trots* op   
ha> ve]ti5 k9d]51 tra*tte te belett51   
dat aan ,latona1 wi] e5ige k9d]5 ,apollo
 en ,artemis w>51 goddelijke e] w]d     
bewez54 ,om ha> te /raff5 doodde ,apollo
 ha> zoons en ,artemis ha> do*t]s4      
,niobe zelf v]/ijfde van wanhoop en     
v]&]de 9 e5 /e54  #cac ,9 e5 satire van 
,horatius v]telt e5 beeld van ,priapus  
7zie ho(d/4 ,,xv71 hoe hij twee         
toov]heks5 uit d5 tu91 die ond] zijn    
bes*]m+ /ond1 v]joeg door het mak5 van  
e5 hoog/ onfatso5lijk geluid4  #cad ,van
 ,v]gilius4  #cae ,9 de e]/e plaats     
roep5 zij de hulp van bov5 91 9 de twe$e
 plaats komt de inleid+1 zie bov54  #caf
 ,hi]mee word5 de voormann5 d]          
,s*ola/iek b$oeld4  #cag ,syllogismus   
sluitr$e1 maior  de e]/e1 m9or  de twe$e
 t]m da>van2 zie ho(d/4 ,,xix4  #cah    
,coroll>ium  gevolgtrekk+4  #cai ,de    
,dom9ikan] monnik ,v9c5t van ,beauvais1 
#abej1 compile]de het zoog5aamde        
,speculum quadruplex1 d4 w4 z4 d5       

vi]dubbel5 spiegel1 e5 w]k1 wa>9 al de  
wet5s*ap van zijn tijd 0 sam5gevat4 ,het
 d]de deel is het hi] aangehaalde       
,speculum hi/oriale4  #cbj ,v]tal+ van  
,ge/a ,romanorum 7,jee/5 is e5          
,middeln$]l&s*e v]ba/]+ van ,ge/a       
,dad571 e5 ges*i$w]k1 dat  #acjj 9      
,engel& s*ijnt ont/aan te zijn4  #cba   
,horatius v]gelijkt op de door ,e4      
b$oelde plaats e5 g$i*t1 dat ge5        
sam5hang5d geheel vormt1 bij e5 mon/]   
met e5 vr\w5kop op e5 pa>d5nek1 l$emat5 
aan v]s*ill5de di]5 ontle5d1 e5 met ve]5
 b$ekt li*aam en e5 viss*5/a>t 7zie     
pr5tje74 ,ook de ,*ima]a 01 volg5s      
,hom]us1 van vor5 e5 leeuw1 van a*t]5 e5
 slang en 9 het midd5 e5 geit4  #cbb    
,zie ho(d/4 ,,xxxviii4  #cbc ,v5us wordt
 aang]oep5 als de god9 van al wat pass5d
 en bevallig is4  #cbd ,zie ho(d/4      
,,xxv4  #cbe ,de heilige ,antonius van  
,padua 7ge/4 #abca71 om zijn            
welsprek5dheid b]oemd4  #cbf ,het is    
niet volkom5 duidelijk1 wat ,e4 hi]mee  
b$oelt1 v]gel4 e*t] ho(d/4 ,l4  #cbg ,de

 z9 van deze laat/e woord5 is niet re*t 
held]2 ,li/rius teek5t aan1 dat het de  
eig5s*ap van de ,e*o is om /e$s het     
laat/e we] te h]hal54 ,e4 cite]t e5 pa> 
woord5 van e5 plaats uit ,horatius1 wa> 
de ,phaeacirs 7e5 volk1 wa> ,odysseus op
 zijn zw]fto*t5 aanl&de7 en de vrij]s   
van ,p5elope 7zie ho(d/4 ,,liii7 g5oemd 
word5 als voorbeeld5 van v]wijfde       
slemp]s4  #cbh ,9 de b]gr$e 7,mat?4     
,v-#ac73 ,gij zijt het z\t d] a>de4     
#cbi ,ambt5>5 bela/ met het ond]zoek na>
 misdrijv54 ,ook w]d dezelfde titel aan 
h5 gegev51 die1 zoo dikwijls er sprake 0
 van e5 heiligv]kl>+1 alles1 wat da>teg5
 pleitte1 moe/5 aanvo]54  #ccj ,brief   
a_/d4 ,rome95 ho(d/4 ,,xvi-#ah2 eig5lijk
 /aat da> 9 de ,vulgaat 7,latijns*e     
bijbel73 zoete praatjes en zeg5+54  #cca
 ,aggravatie  excommunicatie 7de        
uitsluit+ van het avondmaal ( zelfs van 
alle k]kelijke geme5s*ap72 r$aggravatie 
de h]hal+ da>van4  #ccb ,de ond]w]eld   
bij de oud54  #ccc ,mat?4 ,,xix-#bg4    
#ccd ,zoo ,v]gilius 9 de ,a5es4  #cce   

,julius ,,ii1 die 9 #aejc ze/ig ja> oud 
tot paus gekoz5 w]d1 vo]de g$ur5de zijn 
ti5j>ige rege]+ onafgebrok5 oorlog4 ,hij
 ontzag zi* zelfs niet de hulp d] ,turk5
 teg5 de ,frans*5 9 te roep54  #ccf     
,natuurlijk die wett51 kra*t5s welke de 
gee/elijk5 re*t hebb5 op all]lei        
inkom/54  #ccg ,gee/elijk5 ( leek51 die 
volg5s e5 va/51 godsdi5/ig5 regel lev54 
#cch ,de regels van deze orde 79 #ajhd  
ge/i*t7 zijn uit]/ /r5g4 ,het vlees*et5 
en sprek5 is bijv4 d5 monnik5 v]bod54   
#cci ,prijz51 natuurlijk 9 d5 z9 d]     
,zo!id1 door all]lei v]ke]ds van iem& te
 v]tell54  #cdj ,eig5lijk de god9 d]    
wrek5de g]e*tigheid2 ,erasmus b$oelt hi]
 e*t] de ,geluksgod9 ,=tuna en zoo heeft
 ,holbe9 ze ook afgebeeld1 /a&e op e5 9 
het wat] drijv5de bol1 met de h>5 na>   
vor5 gekamd volg5s het ,latijns*e       
spreekwoord3 ,de geleg5heid heeft van   
vor5 lang1 van a*t]5 kort ha>4  #cda    
,a!5s* veldhe]1 #cge v4 ,*r41 om zijn   
succes 9 d5 oorlog het geluksk9d        
bijg5aamd4  #cdb ,e5 vlieg5de uil--deze 

vogel 0 de god9 ,a!ne heilig--gold bij  
de ,a!n]s voor e5 gun/ig voorteek5 9 het
 geve*t4 ,lat] w]d het spreekwoord ook  
gebruikt bij onv]wa*te buit5kansjes4    
#cdc ,h]cules1 wi5 e5 uit]/ moeitevol   
lev5 wa*tte1 z\ bij deze ge/alte d] maan
 gebor5 zijn4  #cdd ,9 de oudheid 0 e5  
v]haaltje 9 omloop ov] e5 ongelukspa>d1 
dat oorspronkelijk aan e5 zek]5 ,seius  
toebehoorde4 ,deze /i]f e5 rampzalig5   
dood en ev5zoo all51 9 wi] bezit het    
a*t]e5volg5s kwam4 ,e5 d]gelijk lot tr( 
h51 die het g\d1 door de ,rome95 bij de 
innem+ van ,t\l\se buitgemaakt1         
aanraakt54  #cde ,de ,adagia1 e5        
v]zamel+ van me] dan vi]duiz5d ,grieks*e
 en ,latijns*e spreekwoord51 e5 d] mee/ 
b]oemde w]k5 van ,erasmus4  #cdf ,regel 
uit de zoog5aamde ,di/i*a ,catonis1     
z$espreuk5 9 v]smaat1 die g$ur5de de    
,middeleeuw5 ze] v]breid w>54  #cdg ,z  
betitelt ,horatius s*]ts5d zi*zelf 9 e5 
van zijn g$i*t54 ,de volgel+5 van       
,epicurus 7#cdb-bga v4 ,*r471 die le]de1
 dat g5ot het hoog/e go$ 01 w]d5 door   

wijsge]5 van /r5g]e ri*t+ voor v>k5s    
uitges*old54  #cdh ,ind]daad wordt      
,telema*us 7de zoon van ,odysseus7      
sle*ts e5 pa> ke] zoo g5oemd1 en dan nog
 alle5 als ze] jong k9d4  #cdi ,aanhal+ 
uit ,horatius4  #cej ,zie ho(d/4 ,,xxx4 
#cea ,de ,sorbonne 7zie ho(d/4 ,,xliii7 
0 lang5 tijd e5 bolw]k d] ,s*ola/iek1   
die voor ,erasmus als het w>e 9 ,duns   
,scotus is beli*aamd 7zie ho(d/4        
,,liii74 ,het pr5tje /elt d5 gee/ van   
,scotus voor 9 de g$aante van e5 k9d met
 /ekels op d5 rug en monnik/onsuur1 dat 
de ,zo!id 9 d5 mond vliegt4 ,holbe9     
heeft zi* da>bij nog e5 uit]/ platte    
a>digheid v]oorlo(d4  #ceb ,zie ho(d/4  
,,xv4 ,er be/aat 9 de ,latijns*e        
litt]atuur e5 v]zamel+ korte g$i*tjes1  
wa>9 ,priapus sprek5d wordt +evo]d4 ,9  
e5 da>van v]telt hij het bov5/a&e4  #cec
 ,zie ho(d/4 ,,xxxiv4  #ced ,v]s #ae 9  
de ,vulgaat4 ,9 de ,n$]l&s*e            
bijbelv]tal+ wordt de regel niet        
gevond54  #cee ,v]s #ad4  #cef ,x1 v]s  
#g en #ab4  #ceg ,,ix1 v]s #bc4  #ceh   

,i1 v]s #c en ,,xii1 v]s #h4  #cei ,zie 
e9de van het vorige ho(d/4  #cfj ,jezus 
,sira* ,,xxvii1 v]s #ab4  #cfa ,mat?4   
,,xix1 v]s #ag4  #cfb ,spreuk51 v]s #ba4
  #cfc ,pr$ik] ,i1 v]s #ah4  #cfd ,v]s  
#d4  #cfe ,v]s #ag4  #cff ,mat?4 ,,xix1 
v]s #cj3 ,ma> vele e]/5 zull5 de laat/5 
zijn en vele laat/5 de e]/54  #cfg      
,jezus ,sira*4  #cfh ,moet zijn3 #da/e  
ho(d/uk 7v]s #ae74  #cfi ,socrates pla*t
 zijn vrag5 zoo 9 te ri*t51 dat zijn    
teg5/&] e]/ moe/ erk5n51 dat hij 9      
all]lei bijzond]e gevall5 gelijk _h1 en 
dan t5 slotte wel moe/ toegev51 dat zijn
 /ell+ ook 9 het algeme5 gold           
7inductie74  #cgj ,hoe dit spreekwoord  
v]d] di5t te word5 aangevuld1 is        
moeilijk te zegg54 ,het s*ijnt te       
beteek551 dat m5 wa>delooze voorw]p5 als
 het w>e voor het grijp5 laat /aan4     
#cga ,voor de s*ola/ieke gele]d5 0      
,ari/oteles de wijsge] bij uitnem5dheid4
  #cgb ,jezus ,sira*4  #cgc ,v]s #c2 9  
de ,n$]l4 bijbelv]tal+ luidt het        
e5igsz9s &]s4  #cgd ,v]s #b4  #cge ,,ii1

 ho(d/4 #aa1 v]s #bc4  #cgf ,ook hi]    
v]s*ilt de ,n$4 bijbelv]tal+4  #cgg ,het
 ,latijns*e woord ,graeculus is hi] door
 ,e4 gebruikt1 omdat het lijkt op       
graculus  kraai1 zie ond]4  #cgh ,de    
kwe/ie is dus deze1 (3 me] b5 ik1 hoort 
bij3 ,als e5 dwaas spreek ik1 dan wel   
bij3 ,zij zijn di5a>s van ,*ri/us4  #cgi
 ,grieks*1 ,latijn en ,hebreeuws*4 ,zij1
 die die drie tal5 v]/aan1 zijn de      
humani/51 ,erasmus en zijn gee/v]want54 
#chj ,zie noot #cga4  #cha ,ov] het hi] 
b$oelde spreekwoord zie ho(d/4 ,,xxv4   
,de b]oemde !oloog is ,nicolaus de ,lyra
 7,lyra1 e5 /ad 9 ,norm&i71 pr(essor 9  
de ,godgele]dheid te ,p>ijs1 wa> hij    
#acdj /i]f4  #chb ,volg5s ,li/rius      
p>odie]t ,e4 hi] de ,godgele]d51 die    
pla*t5 te sprek5 van3 woord5 9 d5 vorm4 
,s*]ts5d voegt hij er dan het volg5de   
aan toe4  #chc ,v]gel4 ,brief a_/d4     
,cor4 ,,ii ho(d/4 #aa1 v]s #e3 ,want ik 
a*t1 dat ik n]g5s m9d] 9 b5 gewee/ dan  
de uitnem5d/e apo/el51 en v]s #ac3 ,want
 zulke vals*e apo/el5 zijn b$riegelijke 

arbeid]s1 zi* v]&]5de 9 apo/el5 van     
,*ri/us4  #chd ,zoo /aat er lett]lijk 9 
het ,latijn4 ,e4 heeft zi* hi] e*t]     
slordig en onnauwkeurig uitg$rukt4 ,de  
woord5 zijn e5v\dig uit hun v]b& g]ukt  
en 9 e5 &]5 z9 gebruikt1 dan            
oorspronkelijk b$oeld 04  #che ,zie     
,voorr$e2 hij v]/ond ,grieks*1 ,latijn1 
,hebreeuws*1 ,*aldeeuws* en ,dalmatis*4 
#chf ,h&el+5 ,,xvii1 v]s #bc4  #chg     
,navolg+ van ,hom]us1 die spreekt van   
zon5 d] ,a*aers 9 plaats van ,a*aers2 ( 
van het zon5 d] pr(et51 dat h]haaldelijk
 9 d5 ,bijbel 7,,ii ,kon+5 ,,ii7        
voorkomt4  #chh ,ook hi] heeft ,e4 we]  
,nicolaus de ,lyra op het oog 7door     
,holbe9 afgebeeld1 t]wijl hij bezig is  
psalm5 h]unt] zu lei]n47 ,voor het      
spreekwoord zie noot #cge4  #chi ,*ri/us
 is op het punt te word5 gevang5 g5om54 
,zie v]d] ,lukas ,,xxii1 v]s #ce en #cf4
  #cij  ,knapzak4  #cia ,mat?4 ,v1 v]s  
#aj en #aa4  #cib ,mat?4 ,v1 v]s #ci4   
#cic ,mat?4 ,v1 v]s #d4  #cid ,mat?4 ,x1
 v]s #ca en ,,vi1 v]s #bh2 ,lukas ,,xii1

 v]s #g en #bg4  #cie ,*ri/us4  #cif    
,mat?4 ,,xxvi1 v]s #eb2 ,johannes       
,,xviii1 v]s #aa4  #cig ,volg5s ,li/rius
 e5 zek]e ,jordanes2 wa>s*ijnlijk e5    
,augu/ijn]monnik uit het midd5 d]       
ve]ti5de eeuw4  #cih ,,iii1 v]s #g2 de  
,n$4 bijbelv]tal+ v]s*ilt4 ,het         
,latijns*e woord pelles beteek5t        
eig5lijk vell51 ma> ook t5t51 wat       
natuurlijk hi] de jui/e v]tal+ z\ zijn4 
#cii ,e5 d] apo/el51 die 9 ,indi d5     
m>teldood z\ zijn ge/orv54  #djj ,brief 
aan ,titus ,,iii1 v]s #aj4 ,de woord5   
snijd44444af zijn ge5 lett]lijke v]tal+1
 ma> alle5 gebruikt weg5s hun           
dubbelz9nigheid4  #dja ,exodus ,,xxii1  
v]s #ah2 de ,n$4 bijbelv]tal+ v]s*ilt4  
#djb ,ov] ,*rysippus zie ho(d/4 ,,liii2 
,didymus1 ,alex&rijns* gele]de uit de   
e]/e eeuw voor ,*r4 ,de e]/e z\ #gjj1 de
 twe$e niet m9d] dan #cejj boek5        
ges*rev5 hebb54  #djc ,twe$e brief aan  
de ,cor9?irs ,,xi1 v]s #ai4  #djd ,v]s  
#af en #ag4  #dje ,e]/e brief aan de    
,cor9?irs ,,iv1 v]s #aj4  #djf ,e]/e    

brief aan de ,cor9?irs ,,iii1 v]s #ah4  
#djg ,,xxiv1 v]s #be4  #djh ,e]/e brief 
aan de ,cor9?irs1 v]s #be4  #dji        
,k]kvad]1 geb4 #ahe na ,*r4 te ,alex&ri1
 ge/4 #bed2 heeft w]k5 ges*rev5 tot     
uitlegg+ van d5 ,bijbel4  #daj ,e]/e    
brief aan de ,cor9?irs ,i1 v]s #ah4     
#daa ,,lxix1 v]s #f4  #dab ,dit v]haalt 
,plut>*us 7zie ,voorr$e7 9 zijn lev5 van
 ,caes>4 ,brutus en ,cassius w>5 de     
ho(d5 van het komplot om ,caes> te      
v]moord52 ,antonius 0 zijn vri5d en     
h&lang]4 ,%akespe>e put ook uit         
,plut>*us1 als hij ,caes> laat zegg5    
7,julius ,caes>1 ,act4 ,i sc4 #b73      
,laat welg$ane mann5 om mij zijn1       
,met gladde h>51 en die 's na*ts go$    
slap54         ,die ,cassius ziet er    
s*raal en hong]ig uit2         ,hij d5kt
 te veel2 die mann5 zijn geva>lijk4     
,het pr5tje /elt wa>s*ijnlijk ,caes>    
voor1 die d5 welg$an51 vroolijk5        
,antonius wij/ op d5 ruig51 nors*5      
,brutus4  #dac ,de ,rome9s*e keiz] ,n]o 
7#ed-fh na ,*r47 dwong d5 wijsge] ,s5eca

 7zie ,voorr$e71 zijn opvo$]1 zi*zelf   
van kant te mak51 da> hij hem er van    
v]da*t aan e5 sam5zw]+ teg5 zijn lev5 te
 hebb5 deelg5om54  #dad ,dionysius1     
tyran van ,syracuse 7#djf-cfg v4 ,*r471 
noodigde d5 wijsge] ,plato aan zijn h(4 
,deze haalde zi* e*t] door zijn         
vrijmo$igheid d5 haat van d5 tyran op d5
 hals1 zoodat hij hem zelfs1 volg5s het 
v]haal1 als slaaf liet v]koop54  #dae   
,e]/e brief aan de ,cor4 ,i1 v]s #bg4   
#daf ,b$oeld s*ijnt v]s #ba van         
hetzelfde ho(d/uk1 (s*oon de tek/ niet  
we9ig v]s*ilt4  #dag ,e]/e brief aan de 
,cor4 #a1 v]s #ai2 v]gel4 ,jesaja       
,,xxix1 v]s #ad4  #dah ,mat?4 ,,xi1 v]s 
#be2 ,lukas ,x1 v]s #ba4  #dai ,mat?4   
,,xxiii1 v]s #ac-ae1 #bc1 #be1 #bg2     
,lukas ,,xi1 v]s #db1 #dc4  #dbj ,mat?4 
,,xxi1 v]s #b4  #dba ,johannes ,x1 v]s  
#a-bh4  #dbb ,s*reef o4a4 e5 ,ges*i$5is 
d] di]54  #dbc ,johannes ,i1 v]s #bi en 
#cf4 ,natuurlijk wordt ,johannes de     
,doop] b$oeld4  #dbd ,ho(d/uk ,v-,,vii4 
#dbe ,e]/e brief aan de ,cor4 ,i1 v]s   

#bd4  #dbf ,brief aan de ,filipp5s5     
,,ii1 v]s #h4  #dbg ,twe$e brief aan de 
,cor4 ,v1 v]s #ba4  #dbh ,e]/e brief aan
 de ,cor4 ,i1 v]s #ba 7wa> e*t] /aat3 de
 dwaa%eid d] pr$ik+74  #dbi ,mat?4      
,,xviii1 v]s #c2 ,m>cus ,x1 v]s #ae2    
,lukas ,,xviii1 v]s #ag4  #dcj ,mat?4   
,,vi1 v]s #bh2 ,lukas ,,xii1 v]s #bg4   
#dca ,mat?4 ,,xiii1 v]s #ca2 ,m>cus     
,,iv1 v]s #ca2 ,lukas ,,xiii1 v]s #ai4  
#dcb ,mat?4 ,x1 v]s #ca2 ,lukas ,,xii1  
v]s #g4  #dcc ,mat?4 ,x1 v]s #ai2 ,m>cus
 ,,xiii1 v]s #aa2 ,lukas ,,xii1 v]s #aa 
en ,,xxi1 v]s #ad4  #dcd ,h&el+5 ,i1 v]s
 #g4  #dce ,g5esis ,,ii1 v]s #ag4  #dcf 
,e]/e brief aan de ,cor4 ,,viii1 v]s #a4
  #dcg ,zie ho(d/4 ,,xl4  #dch ,v]gel4  
,jesaja ,,xiv1 v]s #ac4  #dci ,,xii1 v]s
 #aa4  #ddj ,i ,samul ,,xxvi1 v]s #ba4  
#dda ,,ii ,samul ,,xxiv1 v]s #aj4  #ddb 
,lukas ,,xxiii1 v]s #cd4  #ddc ,e]/e    
brief aan ,timo!s ,i1 v]s #ac 7da>om    
ontbreekt 9 d5 ,bijbel74  #ddd ,psalm   
,,xxv1 v]s #g4 ,9 plaats van onwet5dh$5 
heeft de ,n$4 bijbelv]tal+3 ov]tr$+54   

#dde ,h&el+5 ,,ii1 v]s #ac4  #ddf       
,h&el+5 ,,xxvi1 v]s #bd4  #ddg          
,spreekwoordelijk voor3 e5 rol op zi*   
nem51 die de kra*t5 te bov5 gaat4  #ddh 
,plato4  #ddi ,de po9te d] r$5e]+ gaat 9
 de v]tal+ v]lor54 ,insania waanz9      
beteek5t lett]lijk ongezondheid4  #dej  
,zie ho(d/4 ,,xlv4  #dea ,zie e]/5 brief
 aan de ,cor4 ,,vii1 v]s #bi en #cj4    
#deb ,de heilige ,b]n>d 0 e5s zoo 9 de  
,heilige ,s*rift v]diept1 dat hij zond] 
het te m]k5 zijn dor/ les*te door e5    
kruik met olie te l$ig54  #dec ,e]/e    
brief aan de ,cor4 ,,ii1 v]s #i2 v]gel4 
,jesaja ,,lxiv1 v]s #d4