,het ,geld]s* ,by5boek ( pratyk d] by51 langs d5 kant d] ,maes1 ,peel en ,ni]s1 ,,9 ,,het ,,ov]kw>ti] ,,van ,,geld]l&1 ,,door ,petrus ,,h5drix 9 lev51 ,kapelaan te ,lottum4 ,9 ,geld]lants ,ov]kw>ti] ,mak5 by en byman go$5 si]4 ,oud spreekwoord4 ,,maa/ri*t1 ,/oomdrukk]ij van ,le ,c\rri] de la ,meuse4 #ahij4 ,,het ,,geld]s* ,,bij5boek langs de ,maas1 ,peel en ,ni]s1 ,,van ,petrus ,,h5drix ,kapelaan te ,lottum4 ,,inleid+4 ,de bij5teelt 0 oudtijds me] dan ?ans1 ook 9 sommige gewe/5 van ons ,vad]l&1 e5 niet onb$uid5de tak van nijv]heid4 ,9 de heide/rek5 van het teg5woordige ,limburg en ,noord-,brabant tr( m5 vele bij5h\d]s aan1 die zi* e5e noem5swa>dige opbr5g/ wi/5 te v]s*aff5 uit de vlijt d] kle9e di]tjes1 door het v]koop5 van honig1 het bezorg5 en p]s5 van 0 t] v]va>dig+ van ka>s5 en het di/ille]5 van e5 drank g5aamd me$e4 ,insgelijks w]d5 g5eesmiddel51 plei/]s1 confitur5 uit honig en 0 b]eid2 en wie k5t niet de b]oemde wass5 beeld51 groot en kle98 ,het belo(de l& d] ,jod51 na de slav]nij 9 ,egypte1 0 e5 gewe/ ov]vloeij5de van melk en honig en de zoetigheid des honigs wordt door de gans*e oudheid g]oemd4 ,ge5 wond] dat behalve de ,griek5 ook re$s de oude ,rome95 het bij5gew9 belangrijk g5oeg vond5 om hetzelve 9 prosa en di*t te bes*rijv54 ,virgilius 9 zijne ,georgica1 ,pl9ius en ,columella v]kl>5 ons op hunne mani] d5 oorsprong en ontslui]5 vele geheim5 van het na>/ig bij5volkje4 ,de volg5de eeuw5 lev]d5 me]d]e ov]zett]s dez] ,latijns*e s*rijv]s van het akk]wez5 ,rei ru/icae scriptores 9 v]s*ill5de taal en /ijl2 all5 e*t] blev5 m9 ( me] slaafs*e navolg]s hunn] mee/]s4 ,zelfs vad] ,vondel zond e5e ,n$]duits*e v]tal+ van ,virgilius' ,georgica de w]eld 94 ,me] vakk5nis1 grondig] ond]zoek1 diep] doordr+5 9 de natuurkundige wet5s*app51 zelfbekwam+ door praktijk1 e5 me] /elselmatige indeel+ d] insekt5soort5 k5s*ets5 de lat]e s*rijv]s ov] de ,bij51 h>e natuur1 w]kzaamh$51 en beh&el+ 9 betrekk+ tot l&b\w en koopwa>de4 ,9 de #af;de eeuw leefde 9 de ,academie/ad ,leid5 ,dirk ,outg]s ,cluijt welke veel bijdroeg tot de bevord]+ d] kruidkunde 9 ,n$]l&4 ,t5 j>e #aeih v]s*e5 van hem e5 w]kje ,van de ,bin ha]5 wond]lyck5 oorspronck enz4 dat me]d]e uitgav5 beleefde4 ,!odorus ,clutius1 zoo hij zi* op zijn ,latijns* betitelde1 v]deelde zijn ges*rift 9 #c boek53 ,i van de ,bin inh\d5de1 van de nature1 eyg5ts*ap ende h>e ord5tlycke reg]+e1 die sy met h>5 con9ck ond] malk&]5 ond]h\d52 ,,ii van de rege]+he d] ,bin1 le]5de hoe m5 die op 't pr(ytelyck/e vo$5 ende reg]5 sal2 ,,iii van d5 ,honi*1 tract]5de wat nuttigheydt ende pr(yt5 dat m5 da] uyt c crygh51 ende wat m5 da] van c mak54 ,deze boek5 zijn w$]om 9 kapittels ond]v]deeld en het geheele w]k is ge/eld 9 d5 vorm van sam5sprak51 die beslot5 word5 met de volg5de ontboezem+ van zijn ond]vrag]3 ,het is my gewe/ e5 g5u*te om te hoor51 v]/a5 hebb5de al1 dese wond]lyke w]k5 die ,god hi] bov5 9 dese cleyne creaturk5s ges*ap5 heeft3 ,en wel te re*t ma* ,david 9 syn ,psalm5 segg5 dat ,godt wond]lyc is 9 ,syn do5 en w]k51 en dat se ooc onbegrypelyc syn want m5 v9t 9 dese creaturk5s veel ongelo(lyck en ongehoorde d+51 no* langs s me]d]1 dan m5 oyt te vor5 gewet5 heeft3 wille da]om deur dese cleyn di]k5s bem]k5 ,godts wond]w]k56 ,hem lov5de en danck5de dat hy ons s veel na gelat5 heeft1 dat wy 7alwa]t dat wy will5s bl9t wilde syn7 moet5 bek5n5 dat hy al rege]t en bewa]t tot ons be/51 welck5 sy gelo(t1 gepres5 ind] eeuwi*eijt4 ,am54 ,het w]kje van ,cluijt is op e5 wet5s*appelijk5 voet ges*rev51 nog?ans met bijbeh\d d] oude s*rijv]s4 ,9 volg5de tijd5 v]s*55 me]d]e ,holl&s*e1 ,vlaams*e1 ,frans*e en ,duits*e v]h&el+5 ov] de bij5teelt1 wa>van m5 e5e beknopte opgave v9dt 93 ,heckmeij]'s ,h&boek ov] de ,bij51 ,zwolle #ahff pag4 ,,iv4 ,het voormalige l& van ,kessel ond] het ,geld]s* ,ov]kw>ti] behoor5de1 bezat onmeetb>e heideveld5 ze] geig5d voor de bij5cultuur1 die dan ook van oud%] e5 voorname tak van w9/ vooral voor de ,peell&]s 04 ,9 de oude ,g]i*tsprotocoll5 en &]e /ukk5 kom5 h]haalde gevall5 voor1 betrekk+ hebb5de op het /&geld d] bij5korv51 opvang5 van zw]m51 v]pa*t+ van d5 bij5/&1 bela/+ op de opsett]s enz4 dat alles de groote honig- en wasproductie a&uidt4 ,van de ,maas/rek5 bragt m5 9 bepaalde ja>getijd5 de bij5 na> de ruim]e ,peelheid5 en zoo behoorde 9 de vorige eeuw 9 de he]lijkheid t] ,hor/1 de helft dez] opbr5g/ tot de inkom/5 d] k]k4 7,/eff5s1 ,ges*i$4 d] al\de he]l4 ,hor/1 pag4 #afe seq474 ,te ,v5raij _h de vic>ie van ,s9t ,!unisalta> e5 d]de g$eelte van d5 bij5/& en het ,s*ep5zegel van dit dorp _h1 behalv5 de sleutels van ,s9t ,piet]1 e5 bij5korf 9 zijn wap5s*ild4 7,zie ,maasg\w #c;de ja>gang #ahha pag4 #dbb seq474 ,de ,e]wa>de he] ,petrus ,h5drix1 kapelaan te ,lottum1 die gelijk me]d]e zijn] ,kessell&s*e ambtsvoorgang]s e5 nijv]e bij5h\d] 01 en j>5lang liefhebb] en beoef5a> di] teelt is gewee/1 heeft tot gemak van eig5 bew]k+ en tot g]ief van &]51 die zi* op deze k5nis toelegg51 de vru*t5 zijn] ond]v9d+ en pratijk zooals hij zegt1 9 s*rift gebra*t en te boek ge/eld1 wa>aan hij d5 #aa ,decemb] #aghf de laat/e h& legde en zoo di5 gee/es>beid voltooide4 ,de s*rijv] die e5e groote opm]k+sgave bezat1 heeft ho(dzakelijk de bewon]s van d5 ,peel1 ,maas1 ,ni]s en hunne om/rek5 op het oog1 wa>om hij dan ook vooral met plaatselijke om/&igh$51 grond1 we]sge/eldheid en gebruik5 rek5+ h\dt4 ,9 groote wet5s*appelijke natuurond]zoek+5 v]diept de s*rijv] zi* ge5sz9s1 trekt de gevolgtrekk+ welke de oud]5 uit d5 /& d] planet5 op vru*tb>e ( onvru*tb>e bij5j>5 maakt5 9 twijfel en zet sle*ts nauwkeurig te boek wat hij zelf van de bij5 gezi51 van h>e vij&5 weet1 en van de beh&el+1 g]e$s*app5 en hutt5 des bij5mans k5t en ond]vond5 heeft4 ,de taal wa>9 de s*rijv] zijn w]k op/elde is de ,n$]l&s*e1 zooals ze 9 boek5 op het laat/ d] vorige eeuw 9 het ,ro]monds* ,kw>ti] g$rukt1 voorkomt4 ,het geheel is doorm5gd met plaatselijke ( platte uitdrukk+5 en woord5 die onteg5zeggelijk d5 ,maasl&s*-,kleefs*5 tongval v]rad5 #a4 ,ongetwijfeld heeft de ,kapelaan-bij5man1 behalve &]5 ook1 het boek van d5 ,leijds*5 botanicus ,cluijt voor oog5 gehad1 da> hij gelijksoortige zegswijz5 bezigt en ook de cate*etis*e vorm 9 vrag5 en antwoord5 gebruikt1 do* veel wijdloopig] en me] g]egeld dan deze de v]ri*t+5 en w]kzaamh$5 aangeeft4 ,de titel van het w]k luidt3 ,by5 boeck (te ,pratyk d] by5 dat is1 hoe de by5 langhs d5 k&t van de ,maes1 ,peel1 ,ni]s en naebu]ige ,plats5 moet5 gehant]t en be>beydt woord51 opge/elt by mani]e van saem5spraeck door ,peet] ,h5drix ,me]loo4 ,en het slot3 ,f9is (te eynde van dit by5boeck gemaeckt door het pratyk en ond]v9d+ van d5 e]wa>d5 ,pet] ,h5drix1 ,capela5 tot ,lottum1 hac die #aama ,decembris anno #aghf4 ,e5 regi/] ( bladwijz] bij het w]k gevoegd geeft ons de indeel+ des boeks1 9 #cj deel51 wa>van de mee/e 9 v]s*ill5de ho(d/ukk5 ( kapittels gesplit/ zijn1 te k5n54 ,,regi/] ,,van ,,de ,,pr9cipael/e ,,saek54 ,bladzijde ,het e]/e ,deel4 ,cap4 #a1 van de natu] d] by5 #a ,cap4 #b1 van d5 a]beydt d] by5 #h ,cap4 #c1 van d5 a]dt d] by5 #aa ,cap4 #d1 e5ighe obs]vatie om de ja]5 te k5n5 ( sy vet (te maeg] syn #ad ,het twe$e ,deel4 ,cap4 #a1 van de vy&5 d] by51 van uytw5dighe vy&5 #bj ,cap4 #b1 van d5 wolf d] by5 #bc ,cap4 #c1 van d5 inw5digh5 vyant #bf ,het d]de ,deel4 ,cap4 #a1 van het huys d] by5 #bh ,cap4 #b1 van de by5hut ( s*op 9 d5 ,wy5t] #ca ,cap4 #c1 van de hut 9 d5 ,som] #cc ,het vi]de ,deel4 ,cap4 #a1 van de vaeselby5 (te opsett]s #cd ,cap4 #b1 van de pond5 d] vaeselby5 #cf ,cap4 #c1 wat nogh 9 het opsett5 me] moet obs]vi]t word5 #ch ,het viefde ,deel4 ,cap4 #a1 van het vuel mak5 d] by5 #ci ,het zesde ,deel4 ,cap4 #a1 van het reynig5 d] by5 en visiti]5 d]selv5 na] d5 wy5t] #da ,het ziev5de ,deel4 ,hoe m5 e55 mo]loos5 bie 9 d5 ,l5te help5 sal #dc ,het agh/e ,deel4 ,cap4 #a1 van de ,roov]s en vremde by52 wat ,roov]s syn #de ,cap4 #b1 van de middel5 teg5 de ,roov]s #df ,nieg5/e ,deel4 ,van het vo]5 en laev5 d] by5 #di ,het ti5de ,deel4 ,van het kort5 9 d5 ,l5t5 #ec ,het elfde ,deel4 ,cap4 #a1 van het e]/e swa]m5 ende jaeg5 #ee ,cap4 #b1 van het jaeg5 d] by5 #ei ,cap4 #c1 van de swaekke by5 die op ha]5 tydt niet konn5 gejaeght word5 #fc ,het twaalfde ,deel4 ,cap4 #a1 van het swa]m5 d] by5 #ff ,cap4 #b1 van het swa]m5 d] gejaeghde by5 #fh ,cap4 #c1 hoe de na]swa]m5 moet5 /a5 #gj ,cap4 #d1 e5ige bem]k+5 voor de lyefhebb]s d] by5 #gb ,het d>ti5de ,deel4 ,ov] het bewa]5 d] mo]5 #gd ,het ve]ti5de ,deel4 ,van de dolle1 laeme en onvrugtba]e mo]5 #gg ,het vyefti5de ,deel4 ,van het kort5 d] by5 na] het swa]m5 #gi ,ze/i5de ,deel4 ,van het v]speel5 d] mo]5 #hb ,het sev5?i5de ,deel4 ,van het help5 d] mo]loos5 #hc ,het aghti5de ,deel4 ,van het laepp5 d] by5 #hf ,het nieg5ti5de ,deel4 ,van het hanti]5 d] jaeg]s #hh ,het tw9tig/e ,deel4 ,van het omsett5 d] by5 #ib ,het e5 en tw9tig/e ,deel4 ,van ongesond!yt en vueligheyt d] by5 #id ,het twee en tw9tig/e ,deel4 ,hoe e55 ongesond5 bie gesondt gemaeckt moet word5 #aja ,het dry en tw9tig/e ,deel4 ,hoe m5 voord]s de by5 moet hant]5 #ajc ,het vi] en tw9tig/e ,deel4 ,van het v]vo]5 d] by5 #ajd ,het vyef en tw9tig/e ,deel4 ,van het hael5 d] by5 #aji ,het ses en tw9tig/e ,deel4 ,van het dood5 d] by5 #aaa ,het sev5 en tw9tig/e ,deel4 ,van het maeck5 d] kon+5 #aac ,het a*t en tw9tig/e ,deel4 ,hoe m5 de by5 uyt/ekt en d5 hon+ 9 de ton doet #aad ,het neg5 en tw9tig/e ,deel4 ,hoe m5 d5 honig sep>e]t van het was* #aah ,het d>ti*/e ,deel4 ,van het mey maeck5 #aai ,wat nu d5 s*rijv] aanspoorde zijne erv>+5 te boek te zett5 v]kla>t hij ons 9 de voorr$e tot d5 leez]4 ,als e5 v]d] /aaltje van 'smans wijze van opvatt+1 taal en /ijl gev5 we hi] ietwat uit het #b;de ,capittel van het twe$e ,deel wa>bij de s*rijv] v]kla>t hoe dat 9 de j>5 #aghb en #aghc zi* hi] te l& e5 vij& van de bij5 v]toonde1 tevor5 onbek5d en g5oemd ,bij5wolf4 ,disciepel vraeght3 ,hebb5 de by5 e55 wolf8 ,mee/] antwoordt3 ,anno #aghb en #aghc heeft sy* v]toondt e5 g$irte hetwelck ge5e m5s* g$5ckt van ooyt gesi5 te hebb51 ma] uyt ,duytsl&t en ,vranckryck hebb5 nieuwspapi]5 gemeldt dat alda] 9 de annales (te ja]lyxe a5tek5+h5 gevond5 wi]dt1 dat omtr5t voor hond]t ja]5 dit g$irt ook g]ege]dt heeft en veel s*a$e a5 de by5 v]oorsaeckt hadde en het volg5de ja] de pe/ ond] m5s*5 gevolght 01 voor welk quaet d5 go$5 ,godt ons g5a$iglyk bewa]t heeft4 ,d4 ,vr4 ,wa]om noemt gy dit g$irte e55 wolf8 ,m4 ,a4 ,dit g$irt wordt g5oemd d5 wolf1 omdat het mit ge55 &]5 naem bek5t is4 ,ev5twel magh het mit re*t d5 wolf d] by5 g5oemdt word51 want d5 natu]lijcke wolf en kan ond] de s*aep5 zoo groot5 s*aei niet v]orsaeck5 als dit g$irt ond] de by54 ,voor zoov] bek5d1 is het ,bij5boeck van d5 ,kessell&s*5 s*rijv] nooit t] p]se gelegd ( 9 druk v]s*e551 do* ( zulks t] wille van geldelijke onko/51 ( uit bes*eid5heid ( b$eesdheid gebeurt is1 blijft ook na lez+ des boeks e5 raadsel4 ,e5 groote v]spreid+ mogt ev5wel dit w]k ond] de vakmann5 g5iet5 en op vele dorp5 zoo als ,lottum1 ,hor/1 ,v5raij1 ,well1 en zelfs 9 het l& van ,kuijk word5 nog v]s*ill5de exempl>5 9 copie aangetr(f54 ,de e5e bij5man s*reef het van d5 &]5 af1 wa>door het w]k van ,h5drix niet v]bet]de4 ,er v]s*55 exempl>51 die van elk&] ze] veel 9 spell+ v]s*ild54 ,e5 d] m9/ v]broddelde afs*rift5 en d5kelijk met het oorspronkelijke het mee/ ov]e5kom5de hebb5 we hi]bij b5uttigd2 het is ,anno #ahji v]va>digd door ,g]>dus ,vaeghs woonaegtig op ,/alb]g] ,ho( #b 9 de ,weld] ,loy4 ,het geeft ons des s*rijv]s g$uld te k5n5 dat hij welli*t g$ur5de vele w9t]avond5 beoef5d heeft4--,e5 &] afs*rift 9 me] mod]ne spell+ loopt tot en met het #bc/e deel en w]d voor de kle9/e helft afgew]kt d5 #ab ,novemb] #ahab door ,abraham ,janss5 uit ,ov]-,loon4 ,het afs*rift van ,vaeghs1 hetwelk hi] het li*t ziet is e5 9 folio1 op zwa> papi] met duidelijke h& ges*rev54 ,het exempla> telt neg5 en ze/ig bladzijd5 en heeft e5 grijs papi] tot omslag2 de blad5 hebb51 door het veel gebruik dat da>van gemaakt w]d1 veel gel$52 zij hebb5 wat de s*ooljong5s noem5 oor5 aan de punt5 en zijn vol vlekk54 ,het oorspronkelijk h&s*rift van ,petrus ,h5drix hebb5 wij niet kunn5 ontdekk51 zoo dat wij niet wet5 welke spell+ hij gebruikt heeft en volg5s welke grammatica hij zijn boek heeft opge/eld4 ,wij zijn dus g5oodzaakt de s*rijfwijs van ,pet] ,vaeghs te volg51 die zoo als wij zoo ev5 zeid51 ons dunkt het mee/ met de s*rijfwijs van d5 auteur ov]e5te/emm54 ,wat d5 titel aangaat van het boek hebb5 wij ons e5ige vrijheid v]oorlo(d die ons de lez]1 na> wij hoop51 niet euvel zal duid54 ,de titel door ,h5drix gekoz5 en door ons hi]bov5 v]meld1 s*e5 ons te lang en te omsla*tig2 de nieuwe titel ,geld]s* ,bij5boek drukt duidelijk uit wat de s*rijv] voor _h1 namelijk het s*rijv5 van e5 boek ov] de bij5 voor de l&li$5 van d5 kant d] ,maas-1 ,peel- en ,ni]s/reek1 en voor de naburige plaats5 van het ,ov]kw>ti]4 ,en nu e5 kort woordje ov] d5 s*rijv] zelv54 ,de e]wa>de he] ,petrus ,h5drix 0 gebor5 te ,me]loo uit het huwelijk van ,mi*iel en ,allegonda ,wismans1 en w]d alda> g$oopt d5 #ac ,augu/us #agbc4 ,bij d5 afloop zijn] !ologis*e /udin 0 hij van #agdg-agea kapelaan te ,blitt]swijck en 9 die j>5 e5ig5 tijd des]vitor d] vacante pa/orie alda>4 ,t5 j>e #agea w]d hij bevord]d tot de me] b$uid5de kapellanie van ,lottum1 wa> hij 9 het #dg/e ja> zijn] ,prie/]wijd+ en het #gb/e zijns lev5s ov]le$4 ,het /]fregi/] meldt het volg5de3 ,9 het ja> #agie d5 #e ,ma>t /i]f de e]wa>de he] ,petrus ,h5drix1 g$ur5de #dd j>5 kapelaan en zielzorg] dez] p>o*ie1 en w]d 9 de k]k begrav54 ,e5e bizond]heid van 's mans uite9de is bek5d geblev54 ,als zijn lijk op het praalb$ volg5s gewoonte met br&5de waska>s5 omr+d 01 viel door e5ig toeval e5 d] wasli*t5 om1 en hadd5 re$s de ornam5t5 en lijkgewad5 vuur gevat to5 jui/ op tijd kom5de bidd]s bluss*+ aanbra*t54 ,zoo hadde dus het product van 's mee/]s geliefde bij51 namelijk de 01 e5e voorzek] niet gew5s*te lijkv]br&+ kunn5 do5 ont/aan6 ,moge deze kle9e bijdrage /rekk5 tot nad]e k5nis van d5 ,limburgs*5 s*rijv] en tot v]d] n>i*t ov] het e]tijds zoo bloei5d bij5gew9 9 ons ,geld]s* ,ov]kw>ti]4 ,well1 d5 #d ,april #ahij4 ,m4 ,j4 ,janss54 ,het ,geld]s* ,by5boek4 ,,voorre$5 ,,tot ,,d5 ,,lees]4 ,a5gesi5 dat m5 vele boeck5 v9dt die van de by5 s*riev51 de mee/e s*riev5 alle5 uit speculatie en raeck5 het pratyk weynig (te niet4 ,da]om heb ick ge5 speculatie ma] alle5 het pratyk wyll5 voor/ell51 ma] ov]mits het pratyk 9 all5 ,l&5 niet het zelve en kan syn1 da]om heb ick 9 d5 tytel van dit boeck ge/elt dat de by5 langhs de ,maes1 ,peel1 ,ni]s en &]e naeburighe l&5 met pr(yt /e$s konn5 gehantrt ende be>beydt word52 want langhs deese kant5 be>beydt m5 de by5 om honigh te hael5 op d5 boekweydt1 heyd5 (te ,peel en da]om moet5 sy 9 het vroeghja] /]ck g$reev5 word5 opdat m5 9 d5 ,som] veel volck (te by5 heeft4 ,ma] 9 &]e ,l&5 wa] de by5 int voorja] pr9cipael d5 honigh hael51 moet5 sy soo niet gehanti]t1 en uyt malk&] g$reev5 word51 omdat sy 9 het na]ja] weynigh honigh hael5 en soo s\de d5 by5man veel volckx ( by5 hebb5 ma] weynigh (te ge5 honigh2 da]om moet e5 voorsy*tigh byeman bem]ck5 de plaets en ,l& wa] hy de by5 hanti]t en be>beydt4 ,ma] i/ saeck5 dat de by5 alle5 9 d5 ,l5t5 op deze plaets /a5 en 9 d5 ,som] na] d5 boekweydt1 heyde (te ,peel geva]5 word51 dan kan m5 9 des5 ,l&e /]ck uyt malk&] dryev5 met weynig] honigh als 9 dit ,l&1 omdat sy alda] honigh hael5 en hi] se] seld54 ,da] en boov5 i/ saek5 dat 9 des5 ,l&e het jaeg5 niet goet s\de syn1 soo syn edogh veel del5 9 dat pratyk1 die 9 alle l&5 moet5 geobs]vi]t word54 ,p4 ,e4 van de vy&5 d] by51 van de faselby51 van de gesonde ende ongesonde by5 en soo v]d]s1 da]om ,lees] gebruykt dit pratyk1 want ick volg5s dit pratyk veele ja]5 de by51 hebbe gehant]t ende be>beydt1 ma] eev5wel moet d5 by5man alle daeg5 nogh le]5 ( hy syne by5 volg5s het pratyk wil be>beyd54--,va]twel4 ,e]/e deel4 ,capittel ,i4 ,van de natu] d] by54 ,disciepel vraegt3 ,wat is e5 bye8 ,mee/] antwoort3 ,de bye is e5 kle5 vlieg]k5 (te vlieg5d insecte hebb5de vi] vluegels1 ses be55 en twee ho]5s op het ho(t en is r\w ov] het lyg*aem4 ,de bye heeft e55 fyn5 rueck1 want door d5 rueck ond]s*eyd5 sy de blomm51 om ha]e ko/ te hael52 da] en boev5 le]t ons de ond]v9d+1 dat de by5 moet5 hebb5 e55 fyn5 rueck1 w&t komt da] honigh ontr5dt de by51 t]/ont rueck5 sy hem en koem5 da] soo m5igvueldigh1 dat m5 ha] niet kan aefwe]51 t5sy door de vluegt4 ,de bye heeft ock e5 s*]p gesieght1 want door het gesieght vi5dt se ha]5 korf4 ,en de ond]v9d+ le]dt ons wy$]s als e55 bye op e5 a5d] plaets gesaet wo]t en alsdan de by5 beg9n5 te vlyeg51 siet m5 dat sy e55 cirkel maek5 om de plaets te besi52 dit ges*iet synde vlyeg5 sy t]/ont om ha]5 ko/ te hael51 en 9 kort5 tydt koem5 sy we$] en door ha] s*]p gesieght vlyeg5 sy 9 d5 selv5 korf4 ,de bye heft ook e5 s*]p geho] want 9 d5 korf is altydt e55 a5g5aem5 sa5ck ( muesyk t] e]5 van ha]5 kon+h1 en datt] e5e go$e h>monie en regy]+e by ha] is4 ,ma] v]lies5 sy ha]5 kon+h dan is alles ong]u/1 sy loep5 bynn5 en buytt5 d5 korf1 om d5 kon+h te soek52 v9d5 sy hem niet1 soo v]&]t ha]5 sa5ck 9 e5 droevigh gewe5 en gehuel1 soodat e5 erva]5 by5man uyt5 sa5ck erk5n5 kan ( de bye sy55 kon+h v]lo]5 heft4 ,dat de bye e5 go$ geho] heft kan kla] geapprob]t word54 ,ond]/elt dat twee huett5 met by5 niet v] van malk&]5 /a52 de e5 groet ende de &] kleyn2 de groete huet sal wynn5 en de kleyn huet sal v]spel52 de r$5 is omdat die d] groete huet e5 groet]5 sa5ck maeck5 en v]volg5s de jonge by5 nogh ge5e vae/e vluegt hebb5de1 volg5 alto/ des5 groet5 sa5ck en word5 s van ha] eyg5 huet v]leidt4 ,dit moet a5 het geho] d] by5 toeges*riev5 word54 ,da]5bov5 als e5e bye sal swa]m5 met jonge mo$]s1 dese jonge mo$]s e5 (t twee daeg5 voor het swa]m5 sy5g5 en fluet5 om de by5 tot ha] lyefde te krieg5 en te treck52 dit 0 te v]gefs1 wa]e het saeke dat de by5 ge5 geho] en hadd54 ,da]5bov5 als de bye swa]mt volg5 alle by5 d5 sa5ck van de mo$] en da] de mo$] a5flyeght v]saemel5 alle de by54 ,d4 ,vr4 ,heeft ,godt a5 de by5 ock gegev5 e5 gewe] en waep5 gelyek a5 de &]e onr$elycke g$i]t58 ,m4 ,a4 ,gelyek d5 vo]sygtig5 ,godt alle onr$elycke g$i]t5 e5 gewe] en waep55 gegev5 heft1 gelyek d5 poet synght3 ,door d5 tant1 m5 voor het be]k5 vree/1 ,de ho]5s bes*]m5 d5 os het mee/2 also heft d5 vo]sygtig5 ,godt1 a5 de by5 ock e5 gewe] en waep5 gegev5 om ha] teg5 d5 vy& te bes*]m51 te wet5 e5 angel1 dewelcke se] gyftigh is teg5 d5 m5s* en &]e g$i]t51 die w>m bloet hebb54 ,want m5 seydt dat des5 angel door het vel 9 het vlees* p5etre]t1 soodat het se] pynlick is en dickwyls door het gyft1 het ge/ok5 lid doet opswell54 ,ma] de g$i]t5 die k\dt bloet hebb51 als vo]ss51 padd5 en vys*1 doet dyes5 angel ge5 s*a$54 ,d4 ,vr4 ,is dies5 angel voor de by5 noetsaekelyk8 ,m4 ,a4 ,dyes5 angel is voor de by5 s noetsaekelyk dat sy sond] dyes5 niet konn5 leev52 da]om1 /ekt e5 bye en v]lie/ d5 angel1 s moet sij /]v54 ,d4 ,vr4 ,hebb5 de by5 ock e5 ho(t ond] hetwelke sy /a58 ,m4 ,a4 ,sond] twyffel ja en dit ho(t is ha]5 kon+h ( mo$]4 ,d4 ,vr4 ,wa]om noemt gy het ho(t d] bye kon+h8 ,m4 ,a4 ,omdat hy1 gelyck e55 kon+h1 d] by5 be/yrd] is4 ,en gelyck 9 e5 kon+ryck de welva]dt is van de ond]da551 dat sy hebb5 e55 go$5 en vorsiegtig5 kon+h1 also is het ock de welva]t van e5 bye1 is het dat hy e55 go$5 kon+h heeft1 en1 gelyck 9 e5 kon+hryck alle ond]saet5 ond] e5 ho(t /a5 hetwelck sy moet5 e]5 en di554 ,d4 ,vr4 ,wa]om wordt des5 kon+h ock mo] ( mo$] g5oemt8 ,m4 ,a4 ,omdat alle by5 van ha] voortkoem54 ,dit is sond] twyffel1 want heft de bye ge5e mo$]1 s maekt sy ock ge5e jonge by5 gelyck de ond]v9d+h le]dt4 ,opp5t de mo$]1 m5 v9dt 9 ha]5 buyck s*raet1 gelyck 9 vys*52 die noemt m5 s*raet ( saet ( neet52 dit w]pt de mo$] 9 de dopp5 d] raet52 dit wordt door de w>mte d] by5 bebroeyt en 9 korte dag5 v]&]t de neete 9 e55 worm1 lyegg5de 9 wytte mat]ry1 gelyck melck4 ,ontr5t aght daeg5 sluyt sy d5 dop en na] drie weeck5 is het e5 volkoem5 bye4 ,dit le]t ons de ond]vynd+e1 want v]lie/ ( ontneemt e5 bye si5 mo$]1 na] dry week5 vyndt m5 ge5e (te luyttel broet4 ,d4 ,vr4 ,is de mo$] k5ba]8 ,m4 ,a4 ,o ja6 ,sy is k5ba]1 want sy is groet] als e5 bye1 het aegt]lyghaem is groet] ( la5g]4 ,sy is geela*tigh van kleur en heeft ge5 angel om te /eeck51 soodat sy se] k5ba] is a5 d5 ge55 die de kon/ van de by5 v]/a5 hebb54 ,d4 ,vr4 ,wie de mo$]s maekt8 ,m4 ,a4 ,de by5 konn5 ge5e by5 maeck51 t5sy sy van het saet d] mo$]s hebb54 ,dit le]dt ons wi$] de ond]v9d+h1 w&t v]lie/ (t ontnimt e5e bye syn mo$]1 is het dat de raet5 met broet (te jonge by5 bes$t syn1 s maeck5 de by5 e5 &] soort van doppe als da] de by5 9 groey54 ,sy draeg5 het saet van de mo$] 9 die dopp5 en uyt ha] natu] br5g5 sy 9 #ad daeg5 volkom5 mo$]s voorts1 soodat de mo$]s aght daeg5 e]d] volkoem5 syn als de by54 ,d4 ,vr4 ,zyn er ock nogh &] sort van by5 als de mo$]s ende by58 ,m4 ,a4 ,ja1 da] is nogh e5 &] soort1 die dre55 g5oemt word52 sy syn groet] als e5 bye1 sy draeg5 ge55 honigh en hebb5 ge55 angel om te /eeck54 ,m5 v9dt se by de by5 9 het laet/e van ,mayus en v]bliev5 ontr5t d5 heel5 ,som]2 de by5 dood5 ha] duycwils do] d5 ,som] en 9 d5 ,h]f/ geheel4 ,d4 ,vr4 ,wye maekt de dre558 ,m4 ,a4 ,( de mo$]s ( de by5 de dre55 maeck51 dit is onsiek]1 want e5 bye die van syn mo$] b]o(t is maekt dre554 ,ma] v]mits des5 kle5d] syn als ord9e]e dre551 soo is wa]s*ynlyk1 dat de volmaek/e dre55 van de mo$] voorts kom54 ,d4 ,vr4 ,tot wat e9de di55 dies5 dre558 ,m4 ,a4 ,dit hebbe ik tot nogh toe niet konn5 ond]v9d54 ,e5ighe v]me95 dat de dre55 d5 man van de mo$] syn en dat sy de mo$] v]gesels*app5 als sy ha] saet uytdeelt (te de ne/e 9 de raet5 leydt2 ma] dat is wa]s*ynelyk1 a5gesi5 dat de mo] 9 het beg9 des l5t5s ha] saet uytdeelt als ge5e dre55 by de by5 gevond5 word52 &]e v]me55 dat sy de jonge mo]5 vruegtba] maek54 ,ev5twel weet ik door de ond]vynd+1 dat de jonge mo]5 sond] dre55 goet en vruegtba] syn4 ,&]e v]meyn5 dat het wa]s*ynlyk is dat sy het huys en d5 broet bewa]5 t]wyl de by5 uytvlieg5 en honigh hael51 want de by5 niet 9 d5 wynt] ma] 9 d5 som] honigh hael5 en dan ha] h\d52 want hael5 de by5 g55 honigh me]1 soo dood5 sij ha]4 ,ev5twel is het syek] dat sy e5igs9s nootsaekelyk syn1 want3 ,deus et natura non fru/ra op]antur1 ,godt en de natu] /ell5 niemant telu]4 ,capittel ,,ii4 ,van d5 arbeyt d] by54 ,d4 ,vr4 ,welk is d5 arbeyt d] by58 ,m4 ,a4 ,d5 e]/5 arbeyt d] by5 is raet5 maek51 9 dewelke sy jonge by5 maek5 en d5 honigh inspy5 en het blomsel aflegg54 ,de jonge by5 beg9n5 broet te maek5 9 het beg9 van ,febru>ius1 als het we] het toelaet1 en du]t door d5 l5t5 en som] tot het laet/e van ,augu/us1 omdat het honigh hael5 dan g$a5 is2 da]om h\d5 sy ock op met broet maek54 ,d5 honigh sueg5 de by5 uyt welriek5de blomm51 en soo balt sy ?uys koem5 spy5 sy hem 9 de raet51 en als sy veel hael51 soo syegel5 sy de tuytj5s en de raet5 toe2 het blomsel hael5 sy ock op de blomm51 en draeg5 hetselve a5 ha] aght]/e be551 en 9 d5 korf koem5de legg5 sy het af 9 de raet54 ,d4 ,vr4 ,wat is het blomsel8 ,m4 ,a4 ,het is het brood voor de by54 ,sy eet5 het blomsel met honigh1 gelyk d5 m5s5 het brood eet tot &]e spys54 ,d4 ,vr4 ,kan d5 bye alle5 van 't blomsel leev58 ,m4 ,a4 ,niet het brood alle5 h\dt d5 m5s* op de be51 ma] mit het brood eet d5 m5s* &]e spys51 kru$5 en vlees*4 ,alsoo d5 bye leeft niet alle5 van het brood ma] ock van d5 honigh4 ,gelyck d5 m5s* niet /]ft van hong] soo langh hy brood heeft1 soo langh sal ock ge5e bye /]v51 soo langh sy blomsel heeft4 ,d4 ,vr4 ,heb ik wel hoor5 segg5 dat blomsel 0 is8 ,m4 ,a4 ,dit is ongefond]t1 want de by5 eet5 het 0 niet1 ma] het blomsel eet5 sy met d5 honigh4 ,dit le]t de ond]v9d+1 want is het saek5 dat e55 uyt geget5 is1 soo vyndt m5 ev5 m9 blomsel als honigh4 ,da]5bov51 als de by5 weynig honigh hael5 soo draeg5 sy het mee/e blomsel en w]ck5 we9igh 9 de raet51 ma] hael5 sy veel honigh soo draeg5 sy niet veel blomsel en sy w]ck5 /]k 9 de raet54 ,v]volg5s moet het blomsel ge5 0 syn ma] brood4 ,dit kan sek] door de ond]v9d+ geapprobe]t word51 want sluyt e55 swa]m plotsel+ 9 e5 li$ig5 korf soodat hy niet 9 kan vlieg5 ( blomsel hael51 ev5twel sal hy raet5 maek54 ,d4 ,vr4 ,wa]van maek5 de by5 het 0 (te de raet58 ,m4 ,a4 ,dit antwoort en dese vraeg kan mit seek]heydt niet beantwoordt word51 omdat alle geme9e saek5 d] by51 door de ond]v9d+h niet ontdekt syn4 ,ma] soo veel als myn v]/&t (te gevoell5 a5gaet1 soo supone] ick va/elyck1 dat de by5 het 0 (te de raet5 uyt de natu]1 gelyck e5 sp9 het wefsel maekt2 en gelyck de ond]v9d+h le]t dat de sp9 het ald]mee/ w]ckt als ha] ne]+ groet is1 alsoo seydt m5 ock dat de by5 d5 be/5 vortgang hebb5 als sy wel word5 ond]h\d5 (te van buet5 veel honigh hael54 ,capittel ,,iii4 ,van d5 a]t d] by54 ,d4 ,vr4 ,syn alle by5 van e5 a]t8 ,m4 ,a4 ,alhoewel alle m5s*5 en ock de onr$elycke g$yrt5 (te creatu]5 wel van e5 natu] syn1 soo v]s*yll5 sy dogh groetelyks 9 d5 a]t d] qualieteyt51 want d5 e5e m5s* is veel ne]sam]1 /]k]1 spa]sam] als d5 &]51 alsoo is het ock met de by52 want de e5e bye is ne]/ig] en spa]sam] als de &]e1 de e5e groeyt ock bet] als de &]e4 ,d4 ,vr4 ,geeft my e5ige bem]k+51 a5 d5welcke ick d5 a]dt d] by5 k5n5 kan4 #amo4 ,bem]ckt dat de by5 syn van v]s*eyd5 qualyteyt52 m5 heft boosa]dige by51 dewelck5 m5 nauwelyks kan na$]5 om te vo]5 (te besi5 sond] sy /ek54 ,dese syn gewo5lyck n]/ygh en groey5 wel4 ,om diese boosa]digheydt te ontle]51 moet m5 dese by5 dickwyls visite]5 en besi54 ,met rook van toebak (te e5 &] londt tempte]5 en b$w+51 en soo sull5 sy al &]s go$t word54 #b;d4 ,bem]ckt dat m5 ro(agtige by5 heeft1 dewelcke altydt op d5 ro( ga5 vlyeg5 (te ond] huett5 ( wel ond] ha] eyg5 hut4 ,des5 moet5 sooveel het moegelyk is ontle]d woord5 gelyck wy hi] (te da] na] zull5 le]54 ,en soo m5 ha] niet ontle]5 en kan1 moet m5 van di5 a]dt niet beh\d5 ma] 9 d5 h]f/ dood51 omdat sy se] s*adelyk syn voor d5 eyg5a] en voor d5 eev5m5s*4 #ctio4 ,bem]ckt dat m5 vyndt kle95 by5 en groot5 by54 ,welke van des5 syn de be/e8 ,dat heb ick tot nu toe niet ond]vond54 ,is het saek5 dat e55 bye kort5 tydt honigh geeft1 dat de groot5 dan d5 mee/5 honigh drag5 is sek]1 ma] geeftet lang5 tyt honigh1 soo wynn5 de kle951 omdat sy ord5e] ne]/ig] en me] a5h\d5de syn4 #dto4 ,bem]ckt dat e5ige by5 w]ck5 9 het volck en v]voolg5s ock 9 de raet54 ,soo sy /]k 9 het volck w]ck5 syn het vette ja]51 soo w9n5 sy m]ckelyk1 ma] syn het maeg] ja]5 soo wynn5 het des5 die 9 d5 honigh w]ck5 en syn doorga5s bet] geslot54 ,welke ick van des5 het mee/e sal pries5 en weete ick niet1 ma] het g]aetsam/e is van dis5 beyd5 soortt5 te beh\d51 opdat m5 soo 9 vett5 als 9 maeg]5 ja]5 honigh bekoomt4 #eto4 ,bem]ckt dat de by5 van e5 boosa]dig5 naetu] syn en da]om se] saegtsynnigh moet5 beh&elt word51 &]s9s /ek5 sy se] ligtelyk1 da]om moet e5 by5man als hy syn by5 besiet niet a5 /oet5 met d5 korf1 want sy word5 ontro]t en koem5 t]/ont uyt d5 korf om si* te v]we]54 ,d5 by5man als hy syn by5 besiet moet syn5 aessem oph\d51 want omdat e5e bye e55 fi55 rueck heeft1 iss] niet arg] om de by5 te /u]5 als d5 aessem1 besond]lyk als de by5man /]ke drank51 als wyn1 audt by]1 br&ewyn ( j5ev] (te e5ige gebr&e waet]s g$ronk5 heeft4 #fto4 ,bem]ckt dat d5 e55 bye van a]t bet] is als d5 &]e1 da]om moeght m5 wel lett5 op d5 be/5 a]t1 om by voorkeur dies5 op te /ell5 die van go$5 a]t syn4 ,syn sy ock e5+e pond5 lyegt] (te swa]d] als die van soo go$5 a]t niet syn1 soo moet5 des5 van go$5 a]t tot vaeselby5 gebruekt woord54 ,capittel ,,iv4 ,e5ige obs]vatie om de ja]5 te k5n5 ( sy vette (te maeg] syn4 ,d4 ,vr4 ,j4 ,s4 bem]ckt e5ige teek55 a5 dewelck5 m5 k5n5 kan de go$e (te sleghte ja]54 ,m4 ,a4 ,het is zyek] dat niemant voorsegg5 kan (te het e5 goet ja] sal syn ( quaet ja] sal syn voor de by51 wa5t soo iemant s\de ond] het getal d] vals5 pr(eet5 konn5 ge/elt woord54 ,ev5twel soo heeft m5 e5ige obs]vatie en ond]v9dynge1 door dewelck5 e5ig5 wyll5 giss5 ( het e5 goet ja] ( e5 quaet sal syn1 ma] dese giss+5 syn ook niet onfeilba]4 ,d4 ,vr4 ,le]5 my dese obs]vatie niet de planet5 die dat ja] rege]52 a5gesi5 dat des51 sommige k\t1 &]e wa]m1 &]e ma] myddelmaetig syn1 soo will5 sy dat de ja]5 ook aldus invall58 ,m4 ,a4 ,ick heb sulks geobs]ve]t1 ma] b5 groetelyks b$rog5 gewoord51 want ick heb ond]vond5 dat de planet5 b$rieg54 ,v]ond]/elt dat ,luna rege]de1 en e5 se] goet ja] 02 seev5 ja]5 na] dit1 als ,luna w$] rege]de e5 se] slegt ja] 0 en heel maeg]1 soodat dit wikwyls myslukt4 ,ev5twel soo moet ick bek5n5 dat de wa]me en a5g5ame planet5 veel bet] voor de by5 syn als de k\de en ona5g5ame planeet52 want gelyck de a/rolog5 s*riev5 van de e]/e planeet51 als da] ,saturnus1 omdat het is e5e k\de en ona5g5aeme planeet1 rege]de1 ord5e] se] slegte by5 syn gewee/2 ma] 9 het ja] #aghc rege]de ,saturnus ock1 en de by5 wa]5 se] goet en vet1 soodat dit ge5s9s voor e55 regel kan geh\d5 word51 want ick ond] alle sev5 planeet51 go$e en slegte by5 gehadt hebbe4 ,&]5 obs]vi]5 de by5 9 d5 l5t5 en segg51 als de by5 d5 honigh beh\d5 en weynig v]te]51 dat dit e5 teek5 van e5 sleght ja] is1 omdat de by5 uyt de natu] bet] wet5 als d5 m5s* (te 9 d5 som] sal honigh vall52 ma] v]t]t de bye 9 d5 l5t5 d5 honigh geheel1 soo v]waegt hy 9 d5 som] nieuw5 honigh2 de ond]v9d+ le]t1 dese obs]vatie e5igs9s gefond]t te syn4 ,&]5 obs]ve]5 de by5 9 d5 l5t5 ( sy veel avance]51 ( sy veel raet5 en volck maek54 ,dit is e5 teek5 dat sy 9 d5 som] ook veel hon+h soeck5 te hael51 ma] b$]v5 sy d5 broet en w]p5 sy hem uyt en mott5 sy veel1 het is e5 teek5 dat er 9 d5 som] niet veel hon+h vall5 en sal1 dese obs]vatie is de wa]s*y5lyk/e4 ,&]e en oude by5mans segg51 dat sy geobs]ve]t hebb5 en ock ond]vond51 is het saek5 dat de by5 dikk5 en /ompe raet5 maek5 ( gemaekt hebb5 9 het vorigh ja]1 dat het volg5de ja] sal slegt syn1 ma] hebb5 sy te]e gemaekt soo sal het na]volg5de ja] heel goet syn4 ,jae veele obs]ve]5 op welcke plaets de by5 de e]/e raet5 gemaekt hebb54 ,sy segg5 dat m5 de by5 dit volg5de ja] na] die plaets moet va]51 want sy da] d5 mee/5 honigh sull5 hael54 ,van dese saek weete ick ge5e &]e re$5 te gev5 als de ond]v9d+4 ,&]5 segg5 want] veel eclyps5 syn a5 son en ma51 soo valt 9 dat ja] veel hon+h1 van des5 saek weet ik ge5e re$e te gev54 ,ma] nu e5 ja] dat my g$5kt1 te weet5 het ja] #aggb w>5d] se] veel eclyps51 soo a5 de son als a5 de ma51 en ik en heb ge5 bet] ja] beleeft4 ,ook als dat a5d]5 will5 segg5 als er veel hop wa/1 dat het dan ook e5 goet ja] is1 en t] contr>ie wa/ ge5 hop zoo valdt ook niet veel honigh4 ,van des5 saek s\d5 e5igsi5s re$5 konn5 gegev5 woord51 want als ge5e hop wae/ soo vall5 9 het lae/5 van d5 l5t5 en 9 het beg9 van d5 som] swa] reg51 wa]na de blad]5 bl9k5de e]/ en da]na] sw>t woord5 en v]vals*5 de hop soo datt] weynigh /roy en hop wae/4 ,des5 reg5 syet m5 ook blynck5 op de bla$]5 d] boom5 en bisond]lyk op de eykeboom51 en dan si$t m5 dat de by5 op des5 bla$]5 vlieg5 en a]beyd51 en niet goet bekoom52 het s*yndt dat als deese vall51 datt] dan ge55 honigh op de boom5 valt2 m5 si$t ook dat de bla$]5 door d5 /ormreeg5 word5 afgewaess51 en dat da] de by5 dan somtidts nogh wel honigh op hael5 en de hop ock e5e ny5 waes bekoomt en wel hop wae/2 ik hebbe sulks door de ond]v9d+ gele]dt4 ,&]5 obs]ve]5 9 d5 ,l5t5 (te de naetu] veel d\w geeft en de daeg5 ( de l\gt mals en wa]m is1 soet en a5g5aem is1 ond]v9d5 sy sulks1 soo sluyt5 sy1 dat het e5 goet en vet ja] sal syn1 dit is ond] alle obs]vatin de wa]s*9lyk/e4 ,de re$5 is omdat d5 d\w1 die snaghts op de blomm5 valtt1 9 d5 dagh door die son en wa]mte tot honigh g$i/ele]t woordt4 ,is de loght soet en a5g5aem soo konn5 de by5 d5 honigh met kleyn5 a]beydt en moyet5 v]saemel54 ,d4 ,vr4 ,des5 obs]vatin s\d5 die ook wel ydel konn5 g5omt woord58 ,m4 ,a4 ,ne5 sy komm5 voorts uyt de natu] d] by5 die beet] als d5 m5s* voorsi51 ( go$e ( slegte ja]5 sull5 voolg52 ook moet5 ge5 van obs]vasiones g5oemt word51 die op re$5 en ond]v9d+ gefonde]t syn4 ,bem]kt dat de by5 9 veel5 ja]5 ook veel honigh s\d5 hael51 ma] sy woord5 v]h9d]t1 dat sy d5 honigh niet v]samel51 want sy woord5 dicwyls belet1 door d5 /]k5 wyndt (te veel reeg5 ( door de hitte4 ,d5 w9dt v]droogt1 en v]doeft de bloem1 de hitte maekt de bloem te droog1 d5 reg5 maekt de bloem te waet]agtigh en v]h9d]t de by5 dat sy niet konn5 vlieg51 da]5boov5 kan blexem en dond] de bloem soo v]vaels*5 dat de by5 ge55 honigh me] en hael54 ,het twe$e deel4 ,capittel ,i4 ,van de vy&5 d] by54 ,d4 ,vr4 ,hebb5 de by5 veel vy&58 ,m4 ,a4 ,jae sye hebb5 veel vy&5 soo uytw5digh als inw5digh4 ,d4 ,vr4 ,welck syn de uytw5dige vy&5 d] by58 ,m4 ,a4 ,de uytw5dige vy&5 syn3 muss51 hoor/el51 wespel51 mi]51 sp9n51 swaluv5 en me] &]e1 spegt1 voorss51 mees54 ,d4 ,vr4 ,wat quaet die muss5 maek58 ,m4 ,a4 ,de mus v]oorsaekt dikwyls groot5 s*a$5 a5 de by51 want 9 d5 wynt] als de by5 vae/ sytt51 dan soek5 de muss5 op de plank1 vynd5 sy e5e op5+1 soo kruyp5 sy 9 d5 korf1 jae sy bytt5 dikwyls door d5 ra5dt van d5 korf1 sy v]bytt5 de raet51 en eet5 d5 honigh1 soodat sy me9igmael d5 geheel5 bye v]d]v54 ,da]om moet e5e by5man1 d5 korf wel vis5te]5 ( da] e5ige op5+e gevond5 word51 die moet hy toesme]51 ( is d5 r&t gebrook51 soo moet hy des5 voor d5 wynt] rep>i]54 ,de mees5 (te byevret]s en koom5 9 d5 korf niet1 ma] sy klopp5 en hakk5 a5 het tylgaet1 en als de by5 uytkoom5 vang5 en eet5 sy ha]1 om dit quaet voor te koom5 moet d5 by5man 9 d5 h]f/ het tylgaet wel /opp5 met e5 plankje2 da]5boev5 moet m5 als het gesneuwt is1 met vall5 (te &]e in/rum5t51 des5 s*adelyke voogels vang5 en dood54 ,d5 spegt is 9 d5 /r5g5 en langdu]yg5 wynt] ook se] s*adelyk1 want hy bydt door d5 ruegh van d5 korf1 da] de by5 d5 honigh bewa]51 hy eet d5 honigh en de raet5 en b$]ft de by54 ,om des5 voogel af te we]5 moet m5 dikwyls de by5 b]ook5 om hem te jaeg51 (te m5 moet all]ha5de lapp5 a5 de huet ha5g5 opdat hy ba5g woort en vliegt weegh4 ,d4 ,vr4 ,wat qua$t do5 de quakvors5 en padd58 ,m4 ,a4 ,de padd5 en quakvors5 syn ook se] s*adelyk1 want sy klymm5 d5 korf opwa]ts1 tot a5 het ?ylgaet en eet5 meynigvuldighe by54 ,sy eet5 de by5 die voor de hu$t ligg54 ,en de pa$1 als de bye op de a]de /aet1 a]beydt de a]de wegh1 en gaet 9 d5 korf om de by5 te eet54 ,da]om moet d5 by5man 'savonts1 als de s*adelyke g$irt5 begynn5 te koem51 na] de by5 ga51 om des5 g$irt5 te dood54 ,d4 ,vr4 ,wat do5 de mi]58 ,m4 ,a4 ,de mi]5 syn ook vy&5 d] by5 en s*ad5 de by5 veel4 ,sy loop5 9 en om d5 korf en konn5 sy by d5 honigh koom51 sy eet5 hem4 ,is e5 bye 9 het nauw1 sy doot ha]2 met e5 woordt sy plaeg5 de by5 daeg5 en naeght4 ,als m5 dit ongluyk heeft van by5 te sett5 wa] des5 my]5 veel syn1 dan moet m5 syn be/e do51 om des5 te v]jaeg51 met h\tass51 ( nogh beet]1 meel van ongle/e kalck2 /r\dt dit ond] en om d5 korf1 sy sull5 vluegt51 en de by5 v]laet54 ,hebb5 sy ha] woonplaets ontr9t de by51 b$]ft des54 ,d4 ,vr4 ,wat qua$t do5 de hoor/el5 en wespel5n8 ,m4 ,a4 ,de hoor/el ro(t de by51 sy eet d5 honigh1 de wespel5 plaeg5 de by5 veel1 da]om zoekt ha] ne/5 en v]/oort ha]1 v]plett]t en v]brant ha] jong5 en raet51 want woord5 sy niet ge/oort1 sy maek5 jong5 door d5 geheel5 som]1 soodat da]na] geheele swa]m5 van des5 s*adelyke g$irt5 syn4 ,d4 ,vr4 ,syn de sp9n5 ock vy&5 d] by58 ,m4 ,a4 ,e55 groet5 vy&t1 want sy sp&t ha]e nett5 van alle kant5 om de by5 te vang52 bekomt sy e5 bye 9 ha] net1 sy weeft se va/ en doodt ha]1 om d5 honigh en de +ew&5 uyt te sueg51 da]om moet m5 dese nett5 breek5 en de hu$t reynig5 van het sp9n5weefsel en de sp91 sooveel het mogelyck is1 dood54 ,d4 ,vr4 ,wat do5 met de &]e vogels8 ,m4 ,a4 ,wat a5gaet de swaelv5 en &]e vogels moet m5 v]duldig syn1 omdat wy dese ond] onse magt niet hebb54 ,capittel ,,ii4 ,van d5 wolf d] by54 ,d4 ,vr4 ,hebb5 de by5 e55 wolf8 ,m4 ,a4 ,anno #aghb en #aghc heeft sygh v]tondt1 e5 g$irte hetwelck ge55 m5s* g$5kt van oyt gesi5 te hebb52 ma] uyt ,duytsl&t en ,vranckryck hebb5 nieuwspapi]5 gemeldt1 dat alda] 9 de annales (te ja]lyxe a5teek5+h5 gevond5 wi]dt1 dat ontr5dt vr hond]t ja]5 dit g$irt ock g]ege]dt heeft en veel s*ade a5 de by5 v]oorsaekt hadde1 en het volg5de ja] de pe/ ond] de m5s*5 gevolgt 01 voor welck quaet d5 go$5 ,godt ons g5a$iglyk bewa]t heeft4 ,d4 ,vr4 ,wa]om noemt gy dit g$irte d5 wolf d] by58 ,m4 ,a4 ,dit g$irte wordt g5oemd d5 wolf1 omdat het mit ge55 &]5 naem bek5t is4 ,ev5wel mag het mit regt d5 wolf d] by5 g5oemt word51 want d5 natu]lyk5 wolf en kan ond] de s*ap51 s groete s*a$e niet v]oorsaek5 als dit g$irt ond] de by54 ,d4 ,vr4 ,hoe sal m5 dit g$irt k5n58 ,m4 ,a4 ,dit g$irt is e5igs9s gelyck a5 e5 wespel2 het agt]lyghaem is groet] (te lang] en volg5s de colu]1 matt] als e5 wespel4 ,dit g$irt heeft wel e5 angel ma] kan niet /eeck52 dit g$irt heeft twee ho]5s voor het ho(t1 met dewelcke het de by5 vangt en se] gevoelig niep5 kan4 ,ev5twel v]s*yll5 dese g$irt5 van de wespel5 groetelyks1 want de wespel5 hebb5 e5 angel om te /eek51 sy won5 veel 9 e5 ne/ en maek5 raet5 9 dewelcke sy ha]e jonge broey52 ma] dit g$irt woont alle5 9 s&agtige huevels en kleeft54 ,op5t syn woonplaets1 gy v9dt veel doode by5 en ond] dese by5 e5 wit wormk54 ,volg5s appr5sie is dit het saet en was* van dit wormk5 ( d5 jong5 wolf4 ,d4 ,vr4 ,wanne] doet d5 wolf de mee/e s*a$e8 ,m4 ,a4 ,dit g$irt rege]dt pryncipael 9 se] wa]me en droege ty$52 is het nat en k\dt1 soo is het slap en magteloos2 het rege]dt ald]mee/ als d5 boekweydt bloyt1 w&t de ond]vynd+ heft my gele]dt1 dat ontr5t des5 tyd 7alhoewel het se] s*oon we$] 07 de by5 9 het w>m/e van d5 dagh geheel /il /ond5 (te saet5 gelyk 9 d5 w9t]2 en smorg5s vroegh en savonds laet sy s*]p vloeg51 omdat dit g$irt smorg5s vroeg en savonds slap en magteloos 01 wa]uyt m5 kla] besluytt5 kan1 dat1 gelyk het s*aep d5 wolf vree/1 dat de by51 die ge55 vyant vrees51 dit g$irt ( d5 wolf vrees54 ,ick heb van ond]vynd+1 dat ontr5t di5 tydt1 myne by5 die 9 go$5 /aet wa]51 9 a*t daeg5 geheel b$orv5 wi]d52 het volck 0 door d5 wolf g]o(t1 de mott5 wi]d5 mee/] en hebb5 d5 broet sooda5ig b$orv51 dat de raet5 uyt d5 ne/ syn gevall51 soodat niets go$ts van de by5 te v]waegt5 is2 ma] als de heydeblom bloeyde _h dat g$irt weynig maght1 soodat de by5 op de heyde wel honigh s\d5 gehaelt hebb51 w>e het saek5 dat sy te vo]5 niet wa]5 b$orv5 gewee/4 ,capittel ,,iii4 ,van d5 inw5dig5 vy&4 ,d4 ,vr4 ,welke is d5 inw5dig5 vey&t d] by58 ,m4 ,a4 ,d5 inw5dig5 vy& d] by5 syn de mott5 en is veel erg] als d5 uytw5dig54 ,sy groey5 9 de ne/ gelyk jonge by5 en v]oorsaek5 veel quaet4 ,sy maek5 de by5 laem en gebreklyk soodat vleugels ( be55 mank]5 en da]om onbequaem syn om te w]k52 dese word5 dan van de gesonde by5 uyt d5 korf gejaegt en moet5 alle /]v54 ,de mot doorbyt de raet5 9 de ne/1 soodat sy onbequaem word5 om jonge by5 voorttebr5g51 jae weeft de raet5 by malk&]51 soodat de ne/ b$orv5 is en de by5 ha]5 broet moet5 uytw]p54 ,d4 ,vr4 ,is da] ge5 myddel teg5 dies5 vy&t8 ,m4 ,a4 ,ja1 d5 ne]/ig5 by5man moet 9 d5 ,l5t5 lett5 als hy begyndt te koem5 en door d5 ,som] de by5 visite]5 en reynig5 en de mott5 dood52 want gelyk e5 kyndt niet gesondt is als het ongesief] de ov]h&t heeft1 alsoo heeft de bye1 9 welcke de mot is1 ge55 go$5 voortgang4 ,d4 ,vr4 ,wa]door (te wa]van komt de mot 9 de bye8 ,m4 ,a4 ,dat heb ick door de ond]v9d+ nogh niet gele]dt2 ma] m5 siet dikwyls1 dat hy uyt a]mo$e voortkomt1 dit ev5wel niet altydt1 want ick heb ond]vond51 dat 9 by5 die ge55 a]mo$1 ma] honigh g5oeg hadd51 ev5wel a5 mot ond]worp5 wa]51 soodat de a]mo$e niet alle5 de oorsaek van de mot is4 ,volg5s myn gevoell5 groeydt de mot 9 de by51 uyt de natu] gelyck hy 9 veel &] saek5 groeydt wa]van m5 ge5 r$5 kan gev51 (te wa]s*9lyk komt de mot van kle5e wiette vladd]s1 die m5 motsytt]s noemt2 dese vladd]s groey5 van de mott51 want als de by5 de mott5 uyt ha] ne/ v]dryev51 dan sett5 sy ha] tuss*5 de r&5 van d5 korf en b$eck5 ha]4 ,uyt dese mot 7als sy niet g$oot wordt7 groeyt e5 vladd]3 dese kom5 9 de ma5d ,junius en v]toon5 sigh ontr5t d5 avondt1 somtydts syn sy met de by5 9 d5 korf1 somtydts syn sy buyt5 d5 korf4 ,diese vladd]s soo veel het mogelyk is moet m5 dood51 ook al e] sy e5 vladd] syn4 ,de korf moet g]eynight en uytgeworp5 word51 omdat niet ongefonde]t is dat dese vladd]s saet uytw]p51 van hetwelck de mot groeyt4 ,want gelyk d5 sy$eworm op re9 papi] syn saet uytw]pt hetwelck1 9 d5 l5t5 9 de son ge/eld synde jonge sy$eworm5 voortbr5gt1 soo is het ock mit dese vladd]s1 die 9 d5 l5t5 mott5 voortbr5g54 ,het d]de deel4 ,capittel ,i4 ,van het huys d] by54 ,bem]ckt dat de by5 twee huys5 hebb51 e5 9 hetwelck sy woon51 en dit noemt m5 het ka] (te d5 korf2 het &] di5t tot decksel van het e]/e1 en m5 noemt het d5 s*op (te de hut4 ,d4 ,vr4 ,van wat mat]ie maekt m5 het ka] (te d5 korf8 ,m4 ,a4 ,van /rooy met teyn ( bremm5 door>beydt4 ,des5 korf maekt m5 plat 9 d5 koepel1 opdat het ka] op het ho(t /a5 kan4 ,m5 w]kt van d5 koepels r&e1 altydt me]d]5de en 9 d5 sesd5 en siev5d5 r&t het e]/e tylgaet1 dan nogh vyf r&5 e5 weynigh me]d]5de1 en 9 d5 sesd5 r&t het twe$e tylgaet1 da]nae nogh vi] r&5 soo sal d5 korf volmaekt syn4 ,d4 ,vr4 ,konn5 de by5 soo 9 d5 korf g$a5 word58 ,m4 ,a4 ,ne51 als de bye 9 het ka] g$a5 wordt1 moet het ka] (te d5 korf wel voorsi5 syn met balk51 die m5 ruesel/ekk5 noemt4 ,niemt om die te maek5 sprockel5 ( &] h\dt1 s*ille hetselv5 en doet het 9 het ka] op de naevolg5de mani]2 gy maekt bov5 9 d5 koepel dry ( vi] /ekk5 die drykantig syn soodat d5 platt5 k&t het boev5/e van het ka] raekt opdat het ka] niet kan doors9k51 en dat de bye op d5 s*]p5 k&t a5 w]ck5 kan2 opdat de bye maeke reght w]k1 neem e5 weynigh suev] 01 plakt het e5 halv5 vyng] l5gte op d5 myddel/e /ek1 soo ges*iet lyegtelyk dat sy reght w]ck54 ,ontr5t twee ad dry duem /eekt e55 /ek (te e5 kruys1 niet gelyk de boev5/e volg5s het tylgaet1 ma] dwa]s door het ka]4 ,ontr5t het e]/e tylgaet /eekt twee /ekk5 ock dwa]s1 #c (te #d r&5 laeg] /eekt wi$]om twee /ekk51 en ontr5t de ond]/e twee1 al op de selve mani] ,d4 ,vr4 ,ick heb wel gesi5 dat d5 by5man e5 kruys 9 de ka] (te korf maekte4 ,m4 ,a4 ,ma] diese mani] van de ka] te ruesel/ekk5 s*ynt my veel bet] als met e5 kruys4 ,de e]/e re$e1 omdat de bye gemakkelyk] gekort en d5 hon+h da] uyt gesni$5 kan word52 want trekt #b #c /ekk5 uyt1 soo kan m5 de bye g5ogsaem kort5 en ock d5 hon+h uyt/ek52 t5 twe$e1 de raet5 syn va/] als sy 9 soo veel /ekk5 syn va/ gew]kt2 t5 d]de1 de bye w]kt fraey] en geliek]1 want als e5 kruys 9 e5 raet komt ond] e5 ruesel/ek1 de bye w]kt niet1 t5sey sy veel hon+h haelt4 ,d4 ,vr4 ,ick kan opw]p5 als de bye v]ke]t (t dwa]s a]beydt1 soo sull5 ge5 /ekk5 h\d54 ,m4 ,a4 ,dit is wa]1 ma] e5 ne]/ig by5man moet syn by5 visite]5 en si5 hoe sy w]ck52 en ond]v9dt hy dat de bye dwa]s a]beyt1 soo moet hy de /ekk5 volg5s de raet5 /ek51 opdat de bye syn raet5 va/ arbeyt4 ,d4 ,vr4 ,wat sal ick do51 i/ dat de bye geheel dwa]s a]beyt8 ,m4 ,a4 ,gy moet e5 &] tylgaet maek5 hetwelk met de raet5 ov]e5 komt1 want e5 bye die dwa]s a]beydt is se] moeylyck om te hant]5 en te be>beyd54 ,capittel ,,ii4 ,van de by5-hut (te s*op 9 d5 w9t]4 ,d4 ,vr4 ,moet de bye e5 hut hebb5 9 d5 w9t]8 ,m4 ,a4 ,ja1 behalv5 d5 korf (t ka] wa] de by5 9 won51 moet5 die 9 d5 w9t] dack hebb51 door hetwelck sy van reeg51 haegel en sneuw bewa]t syn2 dit decksel noemt m5 de by5hut (te s*op4 ,d4 ,vr4 ,hoe moet dese hut getimm]t word58 ,m4 ,a4 ,iem&t1 die mit pr(iet (te na] de kon/ wil by5 h\d51 moet uytsoek5 e5 bequaem plaets1 op dewelcke de hut getimm]t wordt1 want a5 de geleg5!ydt d] hut is veel geleg51 om 9 d5 l5t5 go$e en gesonde by5 te hebb54 #amo moet de hut getymm]t word5 op droog5 en wa]m5 grond1 want als de by5 uytvlieg5 om d5 ko/ te hael51 koem5 sy dickwyls v]moydt na] huys1 en vall5 vr d5 korf ne]2 is d5 grond naet en k\dt1 dan v]/yv5 sy en /]v52 ma] is d5 grond droogh en wa]m1 soo /a5 sy wi$] op en vlieg5 na] ha]5 korf4 #b;d moet de hut getymm]t word5 dat het voor/e d] hut /aet na] het ,suyd-,oo/51 omdat dit d5 wa]m/e w9d is1 en 9 d5 w9t] het mee/e sonnes*yn heeft2 want de by5 moet5 door de wa]mte leev54 #ctio de hut kan ock wel e5 weynigh krom (te gelyck e55 ell5boegh getymm]t word51 d5 e55 vluegel t5 ,noord5 en d5 &]5 t5 ,we/51 da] d5 /orm dickwils groete s*a$e v]o]saekt4 ,d4 ,vr4 ,welcke hut is bet]1 van e5 (te twee /atin8 ,m4 ,a4 ,de hut van e5 /atie is volg5s myn gevoell51 bet] als van twee /atin2 9 d5 wi5t] k\d] en 9 d5 som] veel wa]m]4 ,de twe$e r$5 is1 omdat e5 hut van twee /atin ongelyke by5 maekt1 want de boev5/e /atie v]lie/ gewo5lick2 de oorsaek is1 omdat de jonge by51 die na] het velt syn gewee/1 om d5 ko/ te hael51 v]moeyt wi$]ke]51 e]d] by de ond]/e als boev5/e /atie vall54 ,d4 ,vr4 ,hoe moet5 syn de ge/elt5is van de hut van e5 /atie8 ,m4 ,a4 ,de hut van e5 /atie moet ock niet hoogh syn1 omdat d5 sneeuw en reeg5 teg5 de ka] jaegt4 ,om dit af te ke]51 maekt m5 e5 kleyn afdak2 9 d5 wi5t] moet de son de geheele ka] bes*yn51 ma] 9 d5 som] moet de son de ka] niet lang] als tot #i1 op het hoeg/e tot #aj ur5 bes*yn52 want als de by5 de son tot 9 het midd5 van d5 daegh hebb51 dan word5 sy te wa]m en konn5 niet a]beyd51 ma] sy loep5 uyt de ka]1 om logt te s*epp51 sy besett5 d5 broet niet1 hetwelck oorsaek is dat de mott5 9 de ne/ mee/] word51 b$]v5 d5 broet (te jonge by51 soodat sy g5o$saekt word51 om d5 broet uyttew]p54 ,d4 ,vr4 ,wat moet nogh me] op de hut syn8 ,m4 ,a4 ,de hut moet ock voorsi5 syn met go$e plank51 op dewelcke de by5 ge/elt word52 dese plank5 moet m5 ontr5t e5 voet van d5 grond (te a]de sett54 ,capittel ,,iii4 ,van die hut 9 d5 som]4 ,d4 ,vr4 ,hoe moet de hut 9 d5 som] syn8 ,m4 ,a4 ,de hut 9 d5 som] moet op droeg5 en wa]m5 grond /a51 da]om hoegt m5 de plaets da] de by5 ge/elt word5 op1 opdat de by5 bevrydt syn van waet]2 m5 b$ekt d5 bye met e55 roes teg5 d5 reg54 ,heeft m5 e5e ges*ikte plaets teg5 e5 heg (te h\tgewas1 het is bet] als teg5 e55 wal1 want door e5 heg speelt d5 w9dt1 en v]volg5s blyev5 de ka]e bet] droogh als teg5 e55 wal4 ,d4 ,vr4 ,hoe maeke ick e5 hut 9 de heyde (te ,peel1 wa] m5 ge5 heg (te wal en v9dt8 ,m4 ,a4 ,gy maekt e5 hut van roess51 soo hoogh als de ka] is en legt e5e roes op d5 koepel1 opdat d5 reg5 van de by5 wordt afgeke]t4 ,d4 ,vr4 ,hoe sette ick de by5 9 d5 ,peel (te 9 de heyde8 ,m4 ,a4 ,gy moet de by5 niet sett51 dat het tylgaet int ,suyd5 (te middaeg /aet1 w&t dan /a5 sy te wa]m1 ock niet int ,noord5 dan /a5 sy te k\t2 ma] het be/e is int ,oo/51 dit is niet te wa]m1 want de son v]laet de by5 ontr5t #aj u]52 het is ock niet te k\dt1 want de son bes*yndt de by5 d5 geheel5 morg51 hetge5 g5oeg is4 ,het vy]de deel4 ,capittel ,i4 ,van de vaeselby5 (te opsett]s4 ,d4 ,vr4 ,wat noemt gy vaeselby58 ,m4 ,a4 ,de vaeselby5 syn die1 dewelcke tot 9 d5 ,l5t5 bewa]d word5 om jong5 van te bekom54 ,d4 ,vr4 ,wat is te obs]ve]5 ontr5t de vaeselby58 ,m4 ,a4 ,gy moet t5 e]/e obs]ve]51 dat de by5 goet syn 9 de raet5 en d5 hon+h wel gesiegelt en gesloet5 hebb51 want loss5 hon+h hebb5 de by5 t]/ont v]t]t4 ,t5 twe$5 moet gy wel obs]ve]5 (te de by5 ock mo$]s hebb54 ,d4 ,vr4 ,welcke syn de teek5s door dewelcke ick erk5n5 kan (te de bye e5e mo$] heeft8 ,m4 ,a4 ,dit kondt gy beproev52 is het saek5 dat gy met toebakrook (te met e5 lont1 de by5 uyt ha]5 ne/ v]drijft1 en siet gy broet1 het is e5 teek5 dat de bye e5e mo$] heeft2 ma] kondt gy ge55 broet me] v9d51 het is twyffelagtygh (te de bye e5e mo$] heeft en wilt gy dese bye h\d5 voor e5 vaeselbye1 jaegt ha] uyt2 siet gy de mo$]1 soo sy$t gy ock seek]4 ,op sulke mani] moet e5 voorsiegtyg by5man1 alle syn by5 bespu]5 dewelcke voor vaesel word5 geh\d51 opdat gy ge5e opset (te sy syn van e5e mo$] v]seek]t2 want set e5 bye op die ge5e mo$] heeft1 soo v9t gy 9 d5 ,l5t5 e5 li$ig ka]1 want de by51 omdat sy ge5e mo$] hebb51 v]lies5 en v]vlieg5 en d5 hon+h is van de &]e by5 g]o(t4 ,dese beproev+ doet gy 9 het laet/e van ,augu/us en 9 het beg9 van ,septemb]1 omdat de by5 9 di5 tydt nogh broet hebb54 ,d4 ,vr4 ,wat moet ick nogh me] obs]ve]5 ontr5t de vaeselby58 ,m4 ,a4 ,gy moet ook wel obs]ve]5 de ka]1 die gy ond] de hut /elt1 dat sy niet egael syn4 ,gy moet b5eff5s e5 dat met teyn gew]kt is1 e5 dat met bremm5 gew]kt is plaets52 gy moet sooveel v]s*il soek51 als het mogelyk is4 ,de r$5 hi]van is1 dat de by5 e5 s*]p gesieght hebb51 en door het gesieght ha] ka] k5n51 en da]om niet soo groot p]yckel is1 van ha] mo$] te v]spel54 ,d4 ,vr4 ,v]speeldt de bye ock ha]e oude mo$]8 ,m4 ,a4 ,niet soo lygtelyk als e5e jonge4 ,edogh le]t de ond]v9d+h1 dat 9 d5 h]f/ en wynt] als de by5 ge55 broet hebb51 dat de mo$] ziek wordt1 en dickwyls v]speeld wordt4 ,laet ons ond]/ell51 dat er ge5e p]yckel 0 voor de oude mo]51 soo is het do* voor de jong54 ,het vyefde deel4 ,capittel ,i4 ,van de pond5 d] vaeselby54 ,d4 ,vr4 ,hoe swa] moet5 de by5 syn die m5 opset8 ,m4 ,a4 ,de vaeselby5 wegh5 #bf1 #bh1 #cj1 #cb1 #cd tot #ce pond4 ,het syn go$e van #be tot #cj4 ,niemt m5 de be/e &]s ma>1 a5gesi5 dat m5 t5 alle ty$51 soo niet kan hebb54 ,da]om moet gy somtydts mynd] ( me]d] nem51 volg5s de ja]51 somti$ts myddelmatige ja]54 ,9 de myddelmaetige ja]5 syn de be/e vaeselby51 9 de vette ja]5 syn sy te swa]1 soodat sy #de tot #ej pond weg51 die te swa] syn om op te sett51 omdat e5 by5man te veel moet reske]51 want e5e bye1 die #ej pond weeght1 kan syne mo$] v]speel5 en v]volg5s niets uytw]k54 ,ond]/elt hy h\dt syn mo$]1 soo le]t de ond]v9d+1 dat sulke bye syn5 hon+h bewa]t1 g55 voortgang maekt1 ja dat hy niets en doet en 9 d5 a5/a5d5 h]f/ veel weynig] pond5 heeft als 9 het vroegja]4 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ick met e5e bye die te swa] is8 ,m4 ,a4 ,niemt het by5 mes* 7heeft hy e5 hoegsel breekt het uyt7 snydt soo veel hon+h uyt tot dat hy de pond5 heeft van e5 vaeselbye1 want de ond]v9d+ le]dt dat het se] goet is4 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ick 9 maeg] j>5 als de by5 te slegt syn8 ,m4 ,a4 ,syn het maeg] ja]51 dan is het e5 kon/ om deselve wel door d5 w9t] te br5g53 9 dese ja]5 moet gy wel lett5 dat de by5 go$e en g5oegsaeme raet5 hebb51 dat d5 hon+h 7alhoewel het luttel is7 ev5twel goet gesloot5 en gesiegelt is2 vree/ gy dat sy d5 w9t] niet konn5 doorkom51 soo moet gy 9 het laet/e van ,novemb] als sy ge55 broet me] maek51 e55 ke] wel vo]5 (te laev51 met e5 go$e raet (te bak hon+h1 v]mits dat sy ontr5t di5 tydt d5 loss5 hon+h v]t]t hebb5 en a5 d5 va/5 moet5 beg9n51 soo spa]5 sy nogh e5ig5 tyt d5 gesiegeld5 hon+h2 dit moet ock wel ges*i$5 ontr5t ,k]smis als het we] sulcks toelaet4 ,da]5bov5 moet5 sulcke by5 9 het beg9 van ,febru>ius word5 gevisite]d1 is er ge55 hon+h 9 soo moet5 sy omgejaegt word51 wa]van wy lat] sull5 h&el52 hebb5 sy nogh hon+h1 b9dt e5 raet tuss*5 ha]e raet51 opdat sy ond]h\d5 word5 en ha]5 va/5 hon+h spa]54 ,capittel ,,ii4 ,wat nog moet geobs]ve]t word54 ,wat moet ick nogh me] obs]ve]5 9 het opsett5 d] by58 ,m4 ,a4 ,d5 by5man1 als hy syn by5 opset moet obs]ve]5 dat de ka] op de plank wel sluyt en ge5 op5+ blyft1 want diese op5+ geeft a5 de muss*5 en a5 de roev]s e5 occasie1 om 9 het ka] te koem5 en het is 9 d5 wi5t] ock te k\dt1 omdat d5 wi5dt da] door waeydt4 ,d4 ,vr4 ,wat sal ick dan do51 nogh me] als het ka] op de planck niet go$t sluyt (te pa/8 ,m4 ,a4 ,legt e55 swa]5 /e5 (te h\t op het ka] om ni$] te drukk5 en om te do5 sluytt51 helpt dit niet1 soo moet gy met kalck (te &] maet]ye de op5+e sluytt5 (te /opp54 ,d4 ,vr4 ,wat moet ick nogh me] do58 ,m4 ,a4 ,9 ,octob] /opt het tylgaet met e5 plankje en sme]t hetselve soo toe1 dat ma] e5 bye na] de &]e kan uytkom51 dit is go$ om de vy&5 d] by5 aftewe]5 en dat de by5 9 d5 w9t] niet veel vlieg54 ,d4 ,vr4 ,wat moet ick 9 d5 w9t] a5 de by5 do58 ,m4 ,a4 ,niets als goet bewa]5 teg5 d5 reg5 (te sneeuw4 ,als veel sneeuw valt1 sult gy #f ( #g voet bre$t d5 sneeuw van de hut wegw]p51 opdat als sy vlieg5 en vall51 sy bet] konn5 op/a51 want vall5 sy op d5 sneeuw1 sy syn t]/ont v]/ieft en dood4 ,d4 ,vr4 ,magh ick als het sneeuwt myne by5 wel /opp58 ,m4 ,a4 ,ick kan ge5s9s approbi]5 dat m5 by langdu]ig5 sneeuw de by5 s\de /opp51 want de by5 word5 ongesond en konn5 si* niet uytme/51 soodat sy si* van b9n5 vuelmaek51 en als sy lang syn gevang5 gewee/1 en op5t ha]1 dan vlieg5 sy soo /]k1 dat sy op e5 dagh me] volck v]spel51 als wanne] sy altydt met het tylgaet hadd5 op5 ge/a54 ,d4 ,vr4 ,is het dan noyt g]aetsaem het tylgaet te /opp58 ,m4 ,a4 ,het tylgaet /opp5 voor e5 (te twee dag51 kan ick niet inapprob]5 bisond]lyk als er veel sneeuw legt1 want het gebu]t1 dat de son kla] en wa]m s*i5dt en alsoo de by5 veel volck s\d5 v]spel51 want sy door de son uytgelokt1 0 het saek5 dat sy niet ge/opt wa]54 ,het vyfde deel4 ,capittel ,i4 ,van het vuylmaek5 d] by54 ,bem]ckt dat dit deel niet en is van vuyl by5 door dat d5 hon+h rot is1 want dit is arg] als dat de by5 sigh vuyl maek54 ,ma] 9 /r5ge en langdu]ige w9t]s1 als de a]de lang5 tydt met sneeuw b$ekt is gebu]t het1 dat de by5 a5 het tylgaet1 en wat nogh arg] is1 van b9n51 het ka] en de raet5 vuel maek54 ,d4 ,vr4 ,welck is de oorsaek van dit qua$t8 ,m4 ,a4 ,de oorsaek van dit quaet is dikwils de geleg5!ydt van de hut1 omdat sy al te veel int ,oo/5 /aet1 en van ,noord5- en ,oo/5 w9dt niet g5oegh bewa]t is1 want dese by51 door de groete k\de1 konn5 sigh weynigh beweeg5 en bewa]5 het me/ (te vuyligheydt1 het v]br&t by ha]1 en sy word5 heel dik en /]v54 ,de r$5 is omdat sy te weynig son hebb51 en da]om se] seld5 vlieg5 om sigh uyt te me/54 ,d4 ,vr4 ,ick heb by5 gesi5 die 9 het ,suyd5 /ond51 ev5twel sigh vuyl maekt54 ,m4 ,a4 ,het is wa]1 dat het ock gebu]t dat by5 die 9 het ,suyd5 /a5 sigh vuel maek51 ma] seld52 dit komt omdat de bye ha] noetsaekelykheydt niet heeft1 te wet53 dat ha] het broet manke]t1 (te dat d5 hon+h te waet]agtygh is4 ,da]om moet gy ge5 swa]m opsett51 die laet 9 d5 som] gekom5 is1 omdat sy niet g5oeg broet hebb5 (te d5 hon+h te waet]agtigh is1 want ontr5dt d5 h]f/ is hy niet soo kragtygh als 9 d5 som]4 ,d4 ,vr4 ,is het vuyl groot quaet voor de by58 ,m4 ,a4 ,jae het is se] quaet1 want dese by5 do5 seld5 goet2 will5 sy uytvlieg51 door de mattigheydt vall5 sy op d5 grond1 v]/eyv5 en /]v52 jae de e5 /]ft na] de &]1 en is er nogh e5 gesonde bye 9 het ka]1 die vlugt om d5 /ank en vlyght by &]51 soodat dykwils de geheele ka] /]ft en blyeft sy 9 het lev51 sy doet seld5 go$t4 ,d4 ,vr4 ,kan ick dies5 bye v]bet]58 ,m4 ,a4 ,jae1 gy moet d5 bye uyt het vuyl ka] jaeg5 en heeft hy ge5 gesonde mo]1 soo neemt e5e &]e gesonde 7die volck te veel heeft7 by de mo]1 geeft ha] &]5 hon+h1 soo sal hy wel w]k5 en go$t do54 ,ma] heeft de bye die sigh vuyl gemaekt heeft veel volck1 suyv]t het ka] en tylgaet soo veel het mogelyk is en vo]t hun oud5 hon+h1 dan sull5 de by5 w$] gesondt word5 en w]k54 ,sommig5 will5 dat m5 eykel5 sal /oet5 (te pulev]se]5 en v]m5g5 dit meel met d5 hon+h1 dit s\de goet syn2 &]5 will5 dat m5 s\t s\de kleyn vriev5 en dat door het ka] 9 de raet5 /rooi54 ,do* s\d5 de by5 door het s\t van ha] vuyligheyd gesuyv]d word58 ,sommig5 hebb5 w$]om &]e middel5 en recept51 ma] volg5s myn op9ie1 dunkt my goet te syn al hetg5e dat /opt4 ,het sesde deel4 ,capittel ,i4 ,van het reynig5 d] by5 en visiti]5 d] selv5 na] d5 wynt]4 ,d4 ,vr4 ,wanne] moet ick de by5 visiti]58 ,m4 ,a4 ,9 het laet/e van ,febru>ius (te 9 het beg9 van ,ma]t moet5 de by5 gevisiti]t word5 en g]eynigt1 want 9 d5 wynt] mael5 sy van de raet51 om hon+h tot ha] ond]h\dt te bekom52 ock ligg5 dikwiels veel dood5 by5 ond] het ka]4 ,alle reynigt gy van de plank1 op e5 s*otel2 gy ond]soekt de doode by5 (te de mo] er ond] is4 ,v9dt gy de mo]1 soo is de bye (te e5 van de naebu]ige by5 mo]loos4 ,de bye moet ock beproeft word5 (te sy e5 mo] heeft (te niet4 ,d4 ,vr4 ,hoe sal ick e5 bye beproev5 (te sy e5 mo] heeft8 ,m4 ,a4 ,is het saek5 dat gy op de plank jonge by5 v9dt2 syn sy volmaekt1 het is e5 teek5 dat de bye e5 mo] heeft1 want sond] mo] konn5 ge5e jonge by5 syn4 ,soo moet gy met toebaksrook (te met e5 lont1 de by5 op roek51 en si5 (te sy broet heeft4 ,siet gy broet1 het is e5 teek5 dat de bye e5 mo] heeft2 v9dt gy ge55 broet1 dan moet gy na] #aj ad #ab daeg51 de bye wi$]om visiti]51 (t] ock jonge by5 op de plank ligg54 ,v9dt gy d] ge51 probe]t de bye op deselfde mani] als bov54 ,v9dt gy nogh ge5e broet1 soo is het p]yckel dat de bye ge5 mo] heeft1 want ontr5t di5 tydt moet5 de by5 broet hebb5 (te maek54 ,ev5twel moet sy na] e5ige daeg5 wi$]om geprobe]t word51 tot dat gy siek] sydt dat de bye ge5e mo] heeft4 ,d4 ,vr4 ,wat moet ick nogh me] obs]ve]5 9 het visiti]5 d] by58 ,m4 ,a4 ,gy moet obs]ve]51 welcke by5 te veel (te te weynig volck hebb51 want de by5 die te weynig volck hebb5 konn5 niet veel w]ck54 ,die te veel hebb51 syn te spo$ig uytgeget54 ,da]om moet gy lapp51 en die te veel volck hebb5 ontniem5 en gev5 a5 die te weynig hebb54 ,de bye heeft te weynig volck als hy ge5e drye raet5 beset1 en sal niet veel w]k51 als hy niet geholp5 wordt4 ,d4 ,vr4 ,hoe sal ick dat lapp5 het be/e do58 ,m4 ,a4 ,niemt e55 back met hon+h1 /elt hem ond] de by5 die volck te veel hebb51 en als de by5 op d5 back sitt5 om d5 hon+h te eet51 neemt d5 back en /elt hem ond] de by51 die te swaek syn2 doet dit soo dickwils1 tot dat sy volck g5oegh heeft4 ,is het vroegh 9 d5 tydt1 als de by5 ge5 vluegt gemaekt hebb51 soo kan de gelapte bye op de selve plaets bleyv5 /a52 ma] hebb5 de by5 de vluegt gemaekt1 soo moet5 sy weghg$rag5 word51 &]s s\d5 sy wi$] na] (te tot het selfde ka]1 da] sy uyt g5oem5 syn1 t]ug vlieg54 ,het sev5de deel4 ,capittel ,i4 ,hoe m5 e5e mo]loose bye 9 d5 l5t5 help5 kan4 ,d4 ,vr4 ,hoe sal ick e5 mo]loose bye help58 ,m4 ,a4 ,ond]v9dt gy dat gy e5e mo]loose bye hebt 9 d5 l5t51 gy moet ond]soek5 (te de mo]loose bye veel (te weynig volck heeft4 ,heeft sy weynig volck1 jaeght ha] uyt en w]pt ha] by e5e bye die e5 mo] heeft1 ma] luyttel volck1 dan sal dese wel w]k54 ,ma] heeft sy veel volck1 soo dat sy wel be/a5 kan en vroeg 9 d5 tydt1 te wet5 9 ,ma]t (te ,apryl1 dan vo]t e5e &]e bye /]k1 opdat sy de raet5 wel met broet belegg5 kan4 ,jaegt dese bye uyt en jaegt de mo]loose bye er 91 en w]pt de mo]loose 9 het ka] dat met broet voorsi5 is1 dan sal sy e5 mo] maek51 gelyk ick geseydt hebbe 9 myn e]/e deel1 te wet5 dat de by5 e5 mo] konn5 maek51 als sy het saet van de mo] hebb54 ,jae sommige segg51 dat m5 e5 raet die met broet voorsi5 is uyt e5e &]e bye sal niem51 en die 9 de mo]loose bye sal vae/ maek51 soo sal de bye op dese raet mo]5 maek54 ,hoe veel bet]1 is het saeke dat de bye 9 e5 ka] komt1 dat geheel met broet voorsi5 is2 de &]e by51 die met e5 mo] voorsi5 syn1 w]pt gy 9 de ka] van de mo]loos52 is het dat er nogh wel hon+h 9 dit ka] is1 &]s w]pt dese by5 op nieuw5 hon+h4 ,ond]v9dt gy niet e]d] als 9 ,mayus dat de bye mo]loos is1 soo vo]dt e5e &]e wel1 opdat sy de raet5 vol broet maekt1 en dan jaegt weynig volck met de mo] af1 en w]pt de mo] met de by5 op de mo]loose bye1 en laet de &]e nieuwe mo]5 maek52 soo bekomt gy by tydts jonge mo]51 dewelcke groot pr(yt do51 gelyk wy hi]nae sull5 a5ton54 ,het aeg/e deel4 ,capittel ,i4 ,van de roov]s en vy&5 d] by54 ,d4 ,vr4 ,wat syn roov]s8 ,m4 ,a4 ,de roov]s syn somtydts by5 van de selfde hut1 somtydts syn sy van &]e hutt52 alhoewel sy door d5 geheel5 l5t5 en ock somtydts 9 d5 som] syg laet5 si51 soo syn sy nooyt arg] als 9 het beg9 d] l5t51 als de by5 beg9n5 te vlyg5 en ge5 blomm5 hebb5 om ha]5 ko/ te hael52 dan gev5 sy malk&] e5 vysiet1 ma] soo goet1 dat sy malk&] ov]vall5 en geheel van d5 hon+h b]ov52 ock dikwyls dood5 sy de ov]vall5e1 da] ord5e] diese by51 g]+ van volck syn4 ,d4 ,vr4 ,ick heb oyt gesi5 en gehoort dat er m5s*5 syn die de by5 iets vo]51 opdat sy op &]e by5 s\d5 ga5 roov54 ,m4 ,a4 ,dit en weete ick niet hoe het is1 ma] is het dat er sulke m5s*5 gevond5 word51 dan syn dit onkri/elyke m5s*54 ,ick noem dese m5s*5 onkri/elyk1 omdat sy groetelyks sondig5 teg5 de liefde en de regtva]digheydt ,godts1 want t5 e]/5 sondig5 sy teg5 de liefde1 die ons le]t3 ,quod tibi non vis fi]i alt]i ne fec]is4 ,dat gy niet en wieldt dat u ges*i$ ,doe dat ock a5 uw5 nae/5 niet4 ,wie is er die s\de will51 dat sulks a5 hem s\de ges*i$52 ergo doet het niet a5 uw5 ev5ae/54 ,het is ock groetelyks /rydigh teg5 de regtva]digheydt1 wanne] sy will5s en wet5s expresselyk ha]5 ev5m5s* will5 bes*adig52 v]volg5s syn sy geh\d51 alle s*a$e die ha]5 ev5ae/5 ov]komt1 te re/itue]5 en te h]/ell52 ick heb nooit ond]vond5 dat er sulke boosa]dighe m5s*5 syn en da]om kan ick niet gelov51 dat er sulke ond] de kri/55 gevond5 word52 ma] 0 het saek5 dat sy gevond5 wi]d51 m5 s\de met gewelt syg teg5 des5 mog5 v]sett51 want2 ,licet vim vi repell]e4 ,die tot my kom5 met gewelt ,teg5 dese /a5 ick 9 het velt4 ,capittel ,,ii4 ,van de middel5 teg5 de roov]s4 ,d4 ,vr4 ,door wat middel5 ke] ick de roov]s8 ,m4 ,a4 ,da] syn veel me] obs]vaties en middel5 om se niet te bekom51 als om deselve aftewe]53 t5 e]/e1 om se niet te bekom5 is e5 go$ middel1 dat gy uwe by5 wel digt h\d en op de plank moet5 ge5e op5+5 syn2 gy moet het ?ylgaet soo kleyn maek5 dat er ma] e5 bye uyt en 9 kan kom51 bisond] vroegh 9 d5 l5t51 als de by5 e]/ beg9n5 te vlyeg5 en nogh niets bekom5 konn52 t5 twe$e1 moet gy ge5e raet5 9 dewelcke e5igh honigh 9 is voor de hut br5g51 want dit is e5 a5loksel voor de roov]s2 t5 d]de1 moet gy se] voorsigtygh syn 9 het vo]51 dat er ge55 hon+h voor de hut ge/ort wordt1 (te met de v+]s1 als sy hon+agtigh syn door het vo]51 dat gy da] de ka] m$e a5ta/1 (te de ka] met hon+h besme]t1 nogh de v+]s a5 de hut (te a5 het graes afdroogt1 want dit syn a5loksels voor de roov]s4 ,d4 ,vr4 ,door wat middel5 sal ick de roov]s afwe]58 ,m4 ,a4 ,da] syn veel middel52 is de bye ge/opt gelyk ick geseydt hebbe1 dit nietteg5/a5de wordt sy van de roov]s ov]vall52 niemt de bye wegh en /elt e5 li$ig ka] op de plaets2 laet de roov]s op dit ka] a]beyd51 als sy niets v9d5 sull5 sy hae/ v]treck51 en ond]tuss5 vo]t de bye e5 weynig1 en als hy d5 hon+h geget5 heeft1 soo /eldt ha] ontr5t vi] u]5 na] d5 myddagh wyd]om op ha]e plaets1 sy sal de roov]s ke]54 ,wordt sy wy$]om ov]vall51 soo siet (te het e5 bye uyt uw eyg5 hut doet4 ,d4 ,vr4 ,wa]uyt weete ick dat het e5 bye van myn eyg5 hut doet8 ,m4 ,a4 ,dat kont gy wet5 is het dat sy /]k] vlyg5 dan de &]51 ma] prynsipael saevons ontr5t sons ond]gank moet gy obs]ve]5 by welcke bye sy vlyeg51 die van de ov]vall5 bye kom54 ,v9dt gy ha] soo op5t ha] tylgaet1 dan moet sy ha] eyg5 huys bewa]5 teg5 de roov]s4 ,da]5bov5 vo]t e5ige daeg5 niet1 soo sal ha] de d>telheydt om te roov5 wel ov] ga52 helpt dit niet dan moet gy d5 roov] (te de ov]vall5 bye wegdraeg54 ,ma] koem5 de roov]s van e5 &] hut1 en gy kondt ha] niet ke]51 dan moet de ov]vall5 bye wegg$raeg5 word54 ,d4 ,vr4 ,ick heb gesi5 dat de roov]s langs de geheele hut wa]54 ,m4 ,a4 ,om dit quaet voor te kom51 doet de doek5 ond] de by51 /opt het tylgaet1 vo]t de by51 ma] niet me] als sy konn5 opet51 laet se ge/opt tot d5 &]5 dagh ontr5t d5 avondt1 en dan op5t ha]2 sy sull5 de vy&5 ke]54 ,helpt dit niet1 /opt w$]om1 m5gt d5 hon+h met ur91 en laet se wi$]om soo lang ge/opt /a54 ,helpt dat niet1 soo vo]dt ha] des morg5s1 voor d5 opgang d] son2 ma] niet me]1 als sy om aght ur5 hebb5 opgeget54 ,helpt dit niet1 vo]t ontr5t aght ur51 ma] voor de ?ylgat51 om dat op di5 tydt ontr5dt de roov]s koem52 sy sull5 ha] wel dapp] we]5 en veel dood5 maek52 &]5 will5 dat m5 met melk van e5 suyg5de vr\w de ?ylgaet5 sal besme]51 en dat de roov]s t]/ondt sull5 v]treck5 en weg vlyeg54 ,dit alles is sond] faebel mits ond]v9d+4 ,ma] help5 alle dese middel5 niet1 dan moet m5 vluegt5 en br5g5 de by5 na] e5 &] plaets1 om dan d5 groote s*a$e van wi$]syts voor te koem54 ,ma] dese plaets moet soo v] afgeleg5 syn1 dat de roov]s ha] niet v9d51 en de by5 niet wi$] kom54 ,het neg5de deel4 ,capittel ,i4 ,van het vo]5 en laev5 d] by54 ,d4 ,vr4 ,wanne] moet m5 de by5 vo]58 ,m4 ,a4 ,ick hebbe 9 het sesde deel gesprok51 van het vis5te]5 d] by51 (te sy e5 mo] hebb52 soo ock moet m5 vis5te]5 (te sy ock nogh hon+h hebb54 ,heeft de bye 9 ,febru>y ge55 (te weynig hon+h1 soo is het g]aetsaem1 dat gy sulke uytjaegt en ha] nieuw5 hon+h geeft1 want sulke bye ko/ alteveel hon+h en w]kt weynig4 ,ma] heeft sy nieuw5 hon+h1 soo /aet dese bye wi$]om e55 ma5dt en somtydts lang]1 na] adv5ant1 dat sy weynig (te veel volck heeft sond] vo]54 ,heeft de bye nogh e5ig5 hon+h soo dat d5 by5man oordeelt dat be/a5 kan1 dan moet hy begynn5 te vo]5 (te laev51 hetwelcke 9 d5 tydt ges*i$5 moet met raet-hon+h1 die m5 by (te tuss*5 de raet5 /eekt1 opdat de bye1 d5 hon+h1 die sy 9 het ka] heeft spa]t1 tot dat het quaet we$] wordt4 ,w&t heeft de bye ge55 hon+h 9 ha] ka] als het quaet (te k\t we] is1 dan b$]ft sy alles1 jae sy /]ft somtydts van armo$e4 ,da]om moet gy vo]5 als het goet we] is1 opdat de bye d5 hon+h nooyt geheel v]te]t4 ,is het saek5 dat gy uwe by5 soo swa] hebt opgeset1 dat sy voor ,ma]t (te ,apryl niet moet5 gevo]t word52 dat is se] goet1 want het vroegh vo]5 doet weynigh pr(ydt4 ,9 d5 ma5dt ,apryl moet gy de by5 beg9n5 te vo]51 veel (te weynig1 na] adv5&t dat sy /]k (te swak van volck is1 (te de by5 nogh veel (te weynigh hon+h besitt54 ,want het is seek] dat e5e bye die veel hon+h heeft1 niet soo /]k moet gevo]t word5 als e5e die d5 hon+h ontr5dt v]te]t heeft4 ,dat ock e5e bye1 die swak van volck is niet soo veel van no$e heeft1 als e5e bye die /]k van volck is1 want e5e groete huy%\d+ behoeft me]d] als e5e kleyne1 dit moet t5 all5 tyde 9 het vo]5 geobs]ve]t word54 ,9 d5 ma5t ,mey1 moet ge55 hon+h gespa]t word51 gy moet altyt vo]5 na] het pr(yt gelyk ick geseydt hebbe1 want 9 het laet/e van ,mayus (te 9 het beg9 van ,junius1 moet5 de by5 gejaegt word54 ,d4 ,vr4 ,moet ick 9 des5 tydt ock iets obs]ve]58 ,m4 ,a4 ,jae seeck]4 ,gy moet obs]ve]5 (te die by5 van buytt5 wel bydraeg51 want hael5 sy hon+h1 soo kont gy spa]sam] vo]51 ma] hael5 sy ge55 hon+1 dan moet gy /]k vo]54 ,d4 ,vr4 ,wanne] moet ick het mee/e vo]58 ,m4 ,a4 ,ontr5t di5 tydt1 als d5 appel5boom en d5 haagdoorn bloeyt1 moet5 de by5 het mee/ gevo]t word51 omdat de ond]vynd+ le]t1 dat ontr5t di5 tydt1 de by5 d5 m9/e (te weynig/e hon+h hael54 ,dese blomm5 door ha]5 /]k5 ruek lokk5 de by51 soodat sy veel vlyeg51 ma] weynig hon+h bekoem51 en ha] se] v]moey51 en da]om wi$]ke]5de na] huys1 moet5 sy eet5 en syg v]/]k51 sull5 sy a]beyd54 ,da]5bov5 is dit d5 tydt1 dat de by5 de mee/e jonge by5 bekom51 die ock moet5 eet54 ,jae als d5 tydt van jong5 a5komt1 konn5 de by5 nooyt te veel gevo]t word51 opdat sy de raet5 wel met broet belegg54 ,d4 ,vr4 ,na] het jaeg51 moet5 de by5 dan nogh /]k gevo]t word58 ,m4 ,a4 ,niet soo /]k als voor het jaeg51 omdat de bye van de mo] b]oeft synde1 ge5e jonge by5 maekt2 eev5twel moet de bye nogh e5igs9s gevo]t word51 om de jonge by5 die daegeliks bykom51 te vo$54 ,d4 ,vr4 ,als het quaet we] is1 moet ick de by5 dan /]ck vo]58 ,m4 ,a4 ,e5ige syn van gevoel51 dat 9 quaet we] de by5 niet veel moet5 gevo]t word52 sy gev5 als r$51 dat de bye die te /]k gevo]t wordt1 te veel vlyegt1 en dan ha] volck v]speeldt1 ma] ick b5 van contr>ie gevoel51 dat de bye 9 quaet we] moet gevo]t word54 ,de re$5 is1 omdat de by5 9 quaet we] niet konn5 bydraeg5 om te w]ck51 en da]om wel moet5 ond]h\d5 word54 ,laet ons ond]/ell5 7dat de by5 /]k gevo]t synde7 me] vlieg51 dan syn sy ock /]k] en vall5 niet soo lygtelyk en ock niet soo veel1 als wanne] sy niet gevo]t en magteloos syn4 ,v]lie/ sy de e5 (te de &]1 sy maekt soo veel te me] jonge by52 da]5bov5 le]t de ond]vynd+1 dat1 als de by5 9 quaet we] niet gevo]t word51 dan word5 de mott5 mee/] en de broet b$]ft en 9 m5igvuldigheydt1 door de a]mo$e1 moet sy de broet uytw]p54 ,ma] heeft de bye nogh hon+h 9 het ka]1 soo h\de ick ock1 dat gy de bye niet soo /]k behoeft te vo]51 (te moet vo]54 ,het ti5de deel4 ,van het kort5 9 d5 l5t54 ,d4 ,vr4 ,moet5 de by5 9 d5 l5t5 ock gekort word58 ,m4 ,a4 ,da] syn veel by5mans die de by5 9 d5 l5t51 als de k]ss5 bloy51 /]k kort51 jae door de ne/5 weg te snyd5 tot a5 de broet2 ma] dit improbe]e ik om v]s*eyd5 r$554 #amo gy b]oeft d5 bye van go$e raet51 9 d5welk5 hy syn5 broet konde maek51 hetwelk hy nu niet en kan do51 te wet5 by gebrek a5 raet54 #b;d is het saek5 dat het qua$t we] is1 soo kan d5 bye ge5e nieuwe raet5 maek51 ma] arbeydt alles toe1 soodat hy niet l5g5 kan ( nieuw5 raet5 maek5 kan1 ma] maekt mo]dopp5 gelyk e55 mo]loos5 bye4 #ctio moet e55 gekort5 bye me]d] gevo]t word51 opdat hy nieuwe raet5 s\ maek54 ,wat maekt hy dan8 ,dikwyls mee/al dr551 onbequaem om by5 te maek51 en gy hebt ha] van go$5 raet5 b]oeft1 soodat ik dit kort5 niet kan approbe]54 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ik als e55 bye te veel raet5 heeft8 ,m4 ,a4 ,hebt gy e55 bye1 die soo vol raet5 is1 dat gy niet en kondt vo]51 kort des5 bye sooveel1 dat gy e55 back kondt ond]sett54 ,ma] hebt gy e55 bye die vol raet5 en volck is1 soodat gy hem niet kondt vo]52 syn de raet5 go$t1 kort ha] niet1 ma] /eldt e5 hoegsel ond] d5 bye1 opdat gy ha] kondt vo]54 ,d4 ,vr4 ,is het kort5 d] by5 9 d5 l5t5 altydt go$t8 ,m4 ,a4 ,ik kan het kort5 9 d5 l5t5 niet geheel improb]51 want hebt gy e55 bye die e55 b$orv5 ne/ heeft1 omdat de mott5 de raet5 door byet51 en da] /a5 9 d5 ne/ veel dre55raet51 soo moet d5 bye gekort word51 opdat sy e55 bet]5 ne/ maek54 ,( heeft d5 bye sooveel raet51 en soo weynigh volck1 dat hy de raet5 niet en kan leev5digh maek51 soo kort ha] e5igsi5s1 ma] niet veel1 opdat sy g5oegsaem raet5 beh\d51 om broet te maek54 ,het elf/e deel4 ,capittel ,i4 ,van het e]/e swa]m5 en jaeg54 ,d4 ,vr4 ,wanne] sw>m5 die e]/e by58 ,m4 ,a4 ,9 het lae/5 van ,mayus en 9 het begyn van ,junius1 b]eyd5 si* de by5 om te sw>m5 en soo voord]s4 ,d4 ,vr4 ,hoe weet ick dat e55 bye sal swa]m58 ,m4 ,a4 ,dit ond]vyndt gy4 ,is het saek5 dat gy de by5 met rook opjaegt1 obs]ve]t de mo]dopp5 ( neet5 ( nattigheydt 9 des5 dopp5 is2 want dat is e5e teek51 dat d5 bye si* b]eydt om te swa]m51 ma] syn de dopp5 geslot5 ( toegemaekt1 dan kan de bye swa]m5 alle daeg51 da]om moet d5 by5man van de hut niet ga51 opdat d5 bye by goet we] niet wegh en vlyegt1 hetwelk groot5 s*a$5 s\de syn4 ,d4 ,vr4 ,wat is bet]1 het swa]m5 ( het jaeg58 ,m4 ,a4 ,e5ige m9na]s d] by5 syn van gevoel51 dat het swa]m5 bet] is als het jaeg51 en sy gev5 de r$551 omdat het swa]m5 is volg5s de natu]1 en het jaeg5 is g$wong5 en met gewelt1 en da]om segg5 sy1 is het swa]m5 bet] als het jaeg54 ,het is wa]1 dat het swa]m5 is volg5s de natu]1 en het jaeg5 g$wong51 ev5twel om v]s*eyd5 r$55 is myn op9ie1 dat het jaeg5 bet] is als het swa]m51 da]om sal ick de r$55 da]van voor/ell5 en a5gev54 ,is het dat e55 bye si* b]eydt om te swa]m5 moet m5 ha] daeglyks ga5 obs]ve]51 &]si5s vluygt sy wegh1 m5 sal twee drie daeg5 op ha] pass51 d5 vy]d5 ( op e55 &]5 daegh swa]mt hy en vlyegt wegh4 ,b]eydt d5 bye si* om te swa]m5 dan jaeg ick hem1 als het my gelieft en hebbe ick ge55 p]yckel van hem te v]lies51 swa]mt e55 bye1 hy vlyegt te groet aef1 soodat d5 /ok d] oude by5 nauwelyks bequaem is om syn broet ( jong5 by5 wa]m te h\d5 en te besett54 ,jaeg ick d5 bye1 soo niem ick sooveel volck als het my behaegt1 en geve d5 by5 sooveel wi$]om dat sy ha]e broet wel besett5 kan4 ,swa]mt d5 bye1 dan beh\dt m5 soms byna d5 geheel5 swa]m en dan is d5 twe$5 swa]m te kleyn1 en d5 /ok is somti$s b$orv54 ,jaeg ik d5 bye1 omdat hy te veel volck beh\dt1 dan is de twe$5 swa]m groodt (te is hy kleyn1 soo swa]mt hy nogh e5s4 ,als m5 d5 bye wil laet5 swa]m51 soo ges*i$t het dikwyls1 dat de by5 geheel b]eydt syn om te swa]m51 ma] door de v]&]ynge vant we]1 dat sy niet swa]m5 en konn51 sy v]dryev5 ( v]d]v5 dan de mo]5 en /a5 #ad ad #ae daeg5 e] sy swa]m52 somti$s swa]mt de bye niet1 als 9 e5 onbequaem5 tydt1 als d5 tydt van swa]m5 gepasse]t is en de by5 moet5 hon+h hael54 ,is d5 bye gejaegt1 als het we] toelaet1 dan swa]mt sy d5 #ad ( #ae dagh1 jae het ges*i$t dikwyls dat d5 gejaegd5 bye1 geswa]mt1 gekort en de jonge mo] neet5 maekt1 en d5 &]5 nogh niet geswa]mt heeft4 ,om des5 en &]5 r$55 is volg5s myn gevoel51 het jaeg5 bet] als swa]m54 ,d4 ,vr4 ,is het jaeg5 altydt bet] als het swa]m58 ,m4 ,a4 ,ne51 ick kan het swa]m5 niet geheel afkeur52 ma] is somtydts se] go$t en g]aetsaem4 ,t5 e]/e als het kwa$e l5t5s syn en de by5 op ha]5 tydt niet gejaegt konn5 word51 omdat sy te g]+ syn2 w&t jaegt gy de bye e] sy bequaem is1 dan is alles b$orv54 ,d5 jaeg] kan go$t syn ma] d5 swa]m en /ok bleyv5 te kle5 en kom5 laet2 da]om is het dan bet] die volg5s syn natu] te laet5 arbeyd54 ,t5 twe$e1 als d5 by5man niet wel voorsi5 is met hon+h1 en 9 d5 l5t5 niet veel hon+h valdt1 dan moet hy pati5tie hebb5 en vo]5 volg5s syn gevoel5 (te v]mog51 en laet5 de by5 arbeyd5 volg5s ha] natu]2 want het is seek]1 dat e5 bye die niet gejaegt is1 sig bet] ond]h\dt als e5e gejaegde bye1 omdat sy me] volck heeft en me] kan hael54 ,ick laet dese r$55 pro et contra e5 i$] ov]weg51 en v]kies5 hetge5e 9 gegev5 oog5blikk5 het be/e is1 en da]om va]e ick voorts om die kon/e des jaeg5s voor te /ell54 ,capittel ,,ii4 ,van het jaeg5 d] by54 ,d4 ,vr4 ,wat moet ick do5 voor het jaeg58 ,m4 ,a4 ,wilt gy e55 bye jaeg51 soo moet gy e5ige dag5 voor het jaeg51 de by5 wel vo]5 opdat sy ha] raet5 met broet en neet5 wel belegg54 ,d4 ,vr4 ,wanne] moet ick d5 bye jaeg58 ,m4 ,a4 ,gy moet visite]51 (te d5 bye veel volck heeft1 gy moet si5 (te hy si* beg9t te b]eyd5 om te swa]m52 dit kont gy beproev51 uyt de teek5s die ick 9 het voorig ,capittel geseydt hebbe1 want heeft d5 bye dese teek5s1 jaegt hem sond] vrees54 ,d4 ,vr4 ,hoe moet ick d5 bye jaeg58 ,m4 ,a4 ,als gy d5 bye wilt jaeg51 /elt de bye met d5 koepel op d5 grondt1 set e5 ly$ig ka] bov5 op d5 bye1 gy b9dt e55 doek da]om die beyde de ka]5 raek51 opdat ge5 by5 konn5 uytkoem52 gy niemt yes]5 klamp51 en maekt se 9 beyde de ka]5 va/1 dan dobbelt d5 bye met d5 koepel op d5 grondt1 draeyt de bye met1 en /oet het li$ig ka] op d5 grond1 datt] e5ige by5 9 vall51 opdat na] des5 sa5k de by5 en de mo] bet] opwa]ts ga52 alsdan set het ka] op e55 /oel4 ,dobbelt en slaet rontom d5 koepel2 als gy dit e5ig5 tydt g$a5 hebt dan op5t het ?ylgaet en blae/ rook 9 het ?ylgaet (te 9 het ka]1 da] na] dobbelt en slaet hoeg] om het ka]1 en als gy e5ig5 tydt g$obbelt hebt rookt de bye nogh e5s1 en heeft de bye e5 hoegsel1 dan rookt ha] nogh e5s2 9 het twe$e ?ylgaet slaet en dobbelt nogh e55 kort5 tydt1 dan draeyt de bye en /oet het le$igh ka] #b (te #c mael op d5 grondt2 ma] hael5 de by5 hon+h1 dan mag m5 niet /oet5 opdat d5 hon+h niet uytvall5 mag ma] m5 moet lang] jaeg54 ,op5t e9delyk het ka] en dekt d5 /ok1 op datt] ge5e vreemde by5 9 kom51 v]deelt de by5 9 twee (te dry ka]5 en soekt de mo]2 als gy de mo] v9dt1 dan is alles go$t1 ma] v9dt gy de mo] niet1 soo moet gy d5 bye nogh e5s opsett5 en op nieuws jaeg51 tot dat gy de mo] vi5dt4 ,ma] hebt gy ontr5t al de by5 uytgejaegt en de mo] nogh 9 d5 /ok is1 dan w]pt e5ige 9 d5 /ok1 jaegt w$]om1 opdat sy met dese bye magh uytkom54 ,kont gy de mo] niet bekom51 soo w]pt dan alle de by5 wy$]om 9 d5 /ok en probe]t dan e55 &]5 dagh1 (te gy de mo] bekom5 kont4 ,hebt gy de mo] bekom51 soo niemdt soo veel by5 by de mo]1 als gy dunkt noetsaekelyk te syn tot e55 jaeg]4 ,d4 ,vr4 ,hoe veel by5 moet ick nyem5 voor e5 jaeg]8 ,m4 ,a4 ,dit moet gy le]5 door het pratyk1 ma] e55 jaeg]1 die vroegh 9 d5 l5t5 gejaegt is moet niet soo veel volck hebb51 als die gejaegt word5 ontr5t ,/4 ,jan2 want geeft gy te veel volck a5 d5 e]/5 jaeg]1 dan swa]m5 sy lyegtelyk4 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ick na] het jaeg58 ,m4 ,a4 ,het jaeg5 g$a5 synde1 dan neemt m5 d5 bye1 snydt met e5 s*]p mes de dry55 d5 koppe af1 want &]s9s als d5 bye geswa]md heeft1 syn te by5 te veel uytgeswa]mt en 9 d5 oud5 /ok syn niet als dr551 onbequaem om te w]k54 ,dit g$a5 synde1 w]pt de by5 9 ha]5 /ock en /elt hun op ha]5 voorg5 pla$ts4 ,d4 ,vr4 ,wat moet ick nogh 9 het jaeg5 obs]ve]58 ,m4 ,a4 ,als gy d5 bye niemt om te jaeg5 dan moet gy e5 li$ygh ka] op de pla$ts /ell51 omdat de by5 die 9 het veldt syn en na] huys wi$]k]51 niet v]vlyg51 en van &]5 niet g$oot word54 ,opdat sy bet] invlyeg51 moet gy si5 na] de gelykheydt van de ka]51 is het ka] oudt dat gy jaegt1 soo moet gy e5 oudt ka] op de pla$ts /ell51 is het e5 nieuw /eldt ock e5 nieuw op de pla$tse4 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ik nu8 ,m4 ,a4 ,dit alles ges*ydt synde soo w]pt de by5 by dewelke de mo] is1 9 e55 hon+h1 met waet] besproydt om de hitte1 doet e55 doek op het ka] ontryndt d5 avondt1 br5gt d5 jaeg] e5ighe di/ansie van de hut4 ,omdat de by5 g$wong5 syn1 da]om ke]5 sy ga]ne tot ha] vorige pla$ts1 en d5 jaeg] wordt te kleyn4 ,op syne pla$ts geset synde1 op5t het tylgaet ma] /eekt] e5 plankje voor1 opdat roov]s hun niet en ov]vall54 ,d4 ,v4 ,moet ik nogh iet a5 d5 jaeg] do58 ,m4 ,a4 ,als d5 jaeg] #c ad #d daeg5 ge/a5 heeft1 dan moet gy d5 doek da]uyt do52 gy si$t ( hy go$t w]kt4 ,want maekt hy dre55raet5 9 d5 ne/1 die moet gy uytw]p5 omdat hy &]si5s te veel dre55 maekt4 ,( maekt hy kromme raet51 die met de &]e niet ov]e5/emm51 dan moet gy des5 tuyss5 de v+]s ( met deselv5 dray5 opdat d5 bye regt w]kt4 ,dit dunkt my van de jaeg]s voor%&s g5oegsaem te syn4 ,dus tot 9 het v]volgh4 ,capittel ,,iii4 ,van de swack5 by5 die op ha]5 tydt niet konn5 gejaegt word54 ,d4 ,vr4 ,wat doehe ick met e55 bye die te swaek is om te jaeg51 opdat hy swa]m58 ,m4 ,a4 ,des5 bye moet ev5twel gejaegt word51 ma] als gy d5 bye gejaegt hebt1 dan geeft hem e5 jonge mo]4 ,neemt d5 bye des5 mo] a51 dan word5t wel go$e by54 ,d4 ,vr4 ,hoe doehe ik met des5 bye opdat hy de mo] a5neemt8 ,m4 ,a4 ,jaegt d5 bye ontryndt avondt1 neemt e]/ e55 go$e jaeg]1 da]na] v]dylt de &]5 by51 datt] e5igh5 9 d5 /ok blyv54 ,de &]e w]pt 9 e5 le$yg ka]1 sett de mo] by des5 by51 laet se dan d5 heel5 nagt lygg5 dan hebb5 dese by5 de mo] lief2 smorg5s vroeg w]pt de by5 met de mo] 9 d5 /ok1 dan sal hy de mo] a5niem54 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ick1 is het dat d5 bye soo swaek is1 datt] ge55 jaeg] kan afg5om5 word54 ,m4 ,a4 ,jaegt d5 bye om teg5 e55 oud5 /ok1 die alteveel uytgeswa]mt is en op syn selv5 sond] hulp niet be/a5 kan4 ,d4 ,vr4 ,hoe doeh ik dit8 ,m4 ,a4 ,om dit wel te do51 soo jaegt d5 uytgeswa]md5 bye geheel uyt syn ka]1 en soekt ( hy syn mo] heeft4 ,vyndt gy de mo]1 de saek is se] go$t gesondt1 jaegh ock d5 swaek5 bye geheel ( sooveel het moegelyk is uyt en soekt ook de mo]1 v9dt gy de mo]1 dan v]wysselt de ka]1 w]pt de mo] van d5 oud5 bye met de by5 9 d5 uytgeswa]md5 bye en de &]5 mo] met de by5 9 d5 oud5 /ok1 en /elle j$] mo] op ha]e plaets4 ,bem]ckt dat dese by5 moet5 gevo]t word51 als het buett5 ge55 hon+h geeft1 d5 e55 om de bykom5de jong5 by5 te vo$51 en d5 &]5 om te arbeyd54 ,d4 ,vr4 ,ick hebbe ge5e by5 teg5 dewelk5 ick kan omjaeg58 ,m4 ,a4 ,bewa]t e5 kleyn swa]mke1 /eldt dit op e5 plaets1 wa] gy hetselv5 wyldt lat5 /a51 jaegt d5 omgejaegd5 bye geheel uyt1 zoekt ( gy de mo] hebt2 des5 gevond5 hebb5de1 dan w]pt het swa]mke 9 d5 oud5 /ock en /eldt hem op syn plaets1 w]pt de by5 met de mo] 9 e55 hon+h ( le$ygh ha]1 en /elt des5 op syne plaets1 wa] hy e]/ ge/a5 heeft4 ,d4 ,vr4 ,wa]om hebt gy alle des5 bem]k+5 gemaekt1 is het niet bet] dat d5 by5 blyft /a5 en w]k5 volg5s de natu]8 ,m4 ,a4 ,ne51 omdat de ond]v9dynge li]t dat de by5 die niet gejaegt word5 9 dit l&t seld5 soo blyev51 ma] dikwyls als sy hon+h op d5 boekweydt sull5 hael5 dan blyv5 /yl/a5 en swa]m51 soodat d5 tydt van hon+h hael5 voorby gaet4 ,ma] is d5 bye op synn5 tydt gesep>e]t1 soo is da]na] ge5 p]yckel van swa]m54 ,ma] is het saek5 dat voorsyegtyghe by5man supone]t1 dat d5 bye niet sal swa]m51 soo doet hy se] wel1 dat hy d5 bye jaegt1 want veel ka]5 maek5 d5 hon+ niet1 ma] /]k5 by5 maek5 hem4 ,het twaelfde deel4 ,capittel ,i4 ,van het swa]m5 d] by54 ,d4 ,vr4 ,hoeveel soort5 van swa]m5 syn er8 ,m4 ,a4 ,de swa]m5 syn van twee soort54 ,e5igh5 noemt m5 e]/e swa]m en &]5 na]-swa]m4 ,d4 ,vr4 ,wa]om noemt m5 des5 de e]/e swa]m58 ,m4 ,a4 ,omdat sy met e55 oude mo] swa]m5 en hebb5 ma] e5 mo]1 da]om e]/e swa]m54 ,d5 bye moet gy sy5 als gy hem afdoet ( de mo] 9 het ka] is1 dan sull5 de &]5 by5 t]/ond volg54 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ick als #b ( #c e]/e swa]m5 bye5 vlyeg58 ,m4 ,a4 ,gy moet wel voorsigtigh syn dat de mo]5 si* niet moord54 ,om dit voor te kom5 moet5 de by5 9 veel ka] g$a5 word51 gy moet de mo] zoek54 ,vyndt gy twee mo]5 9 e5 ka]1 gy moet e5 vang5 en do5 ha] by de by5 die d] ge5 hebb54 ,gy moet soolang arbeyd51 tot gy 9 sooveel ka]5 mo]5 hebt1 els er by5 geswa]mt hebb54 ,d4 ,vr4 ,als d5 e]/5 swa]m te groodt afflyegt1 gelyk gy 9 u e]/e deel geseydt hebt1 wat do5 ik dan8 ,m4 ,a4 ,als gy d5 e]/5 swa]m 9 het ka] doet1 soekt de mo]4 ,als gy ha] gevond5 hebt1 dan vlugt met het ka]1 dan sull5 de by5 wy$]ke]5 na] d5 bye van d5welcke sy gekom5 syn4 ,d4 ,vr4 ,kan ick ook te veel (te v] vlugt58 ,m4 ,a4 ,ne51 de ond]v9d+ heeft my gele]t1 dat ik e55 swa]m kan afdo5 #c ad #d hond]t /app5 van de hut1 uyt hetwelck d5 bye gekom5 is4 ,als ick met d5 swa]m ga5 vluegt5 sull5 de n]ige by51 soov] wi$] tot ha] voorge pla$ts wy$]ke]5 en dan kan m5 bespu]5 wa] d5selv5 van da5 is gekom54 ,d4 ,vr4 ,volg5 sy dan altydt de mo]8 ,m4 ,a4 ,ja1 soodat gy ha] niet en kondt afwe]54 ,laet ha] al by vlyeg51 ma] ontr9dt d5 avont4 ,v]deylt de by5 en soekt de mo]1 doet dan sooveel by5 by de mo]1 dat uw dunkt dat d5 swa]m groet g5oegh is4 ,de &]5 by5 w]pt wy$]om 9 d5 /ock1 soo kan d5 bye e5e go$5 na]-swa]m laet54 ,da]5bov5 moet gy obs]ve]51 dat de by5 die e]/ swa]m51 d5 #h1 #aj ( #ab daegh da]na]1 gelyk het we] toelaat1 wy$]om swa]m51 omdat de jonge mo]5 ontrynt di5 tyd vlueg syn4 ,capittel ,,ii4 ,van de swa]m5 d] gejaegd5 by54 ,d4 ,vr4 ,wanne] swa]m5 de gejaegd5 by58 ,m4 ,a4 ,d5 gejaegd5 bye swa]mt ord9e] d5 #ad;d5 daegh na] de jaegt omdat zyne mo]5 niet e]d] b]eydt syn4 ,d4 ,vr4 ,hoe do5 ik met d5 swa]m8 ,m4 ,a4 ,swa]mt d5 gejaegd5 bye en vliegt alle5 a51 soo doet ha] 9 e5 ka] en leght ha] op e5 koel pla$ts1 opdat de hitte hem niet plaegt en ge5 &] swa]m5 byvlyeg54 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ick als veel swa]m5 op e5 pla$ts a5vlyege8 ,m4 ,a4 ,doet d5 by5 ock 9 veel ka]52 v9dt gy ma] e5 mo] 9 het ka]1 soo legt hem op e5 koel pla$ts4 ,blyft hy 9 het ka]1 het is e5 teek5 dat hy met syn mo] tevry$5 is4 ,vlyegt hy wy$]om uyt het ka] soo moet gy ha] er wy$]om 9 do54 ,dit moet gy do5 alle ke]5 dat sy tevr$5 syn4 ,d4 ,vr4 ,is dit g5ogsaem8 ,m4 ,a4 ,ne51 ma] ontryndt d5 avondt moet5 sy gevisite]d word5 welke te groodt ( te kleyn syn1 opdat sy gelyk egael word54 ,syn sy alte kleyn1 dan maekt van de twee e551 ( van de drye twee1 en beh\dt e5 mo]4 7,wa]van ik da]na] sprek5 sal74 ,dit moet t5 all5 ty$5 g$a5 word51 als de swa]m5 te kleyn syn1 want e55 bye die te kleyn is doet niet veel go$ts4 ,d4 ,vr4 ,wat moet ik me] do58 ,m4 ,a4 ,w]pt de kleyn/e op d5 hon+h en de groet/e 9 e5 li$ig ka]4 ,als gy voor alle ge5 hon+ hebt1 /elt ha] op e5 bequaem plaets4 ,het is niet noetsaekelyk dat gy ha] van de hut br5gt1 want sy ke]5 niet wyd]om gelyk de jaeg]4 ,de plaets1 op dewelcke gy de swa]m5 /elt moet niet te wa]m syn1 want de ond]v9d+ le]t1 dat sy op e5e koele plaets bet] arbeyd5 als op e5 wa]m (te heette plaets4 ,capittel ,,iii4 ,hoe de na]swa]m5 moet5 /a54 ,de na]-swa]m5 moet5 niet neff5s elk&] /a51 gelyk de e]/e swa]m5 en jaeg]s2 ma] /elt de ka] vi] (te vyf vo$t van elk&]1 als gy de plaets hebt1 opdat sy de mo]5 niet v]spel52 om de selfde r$5 moet gy ock ongelyke ka]5 niem51 want de mo]51 om dat sy nogh onvrugtba] syn en nogh ge55 broet maek51 we]5 en spel5 alle daeg5 voor de ka]2 /a5 nu dese ka]5 by elk&]1 (te syn sy egael (te al te gelykvormig1 dan is groet p]yckel dat de mo] 9 e5 &] ka] vlygt en wordt g$oot4 ,d4 ,vr4 ,hoe weete ick dat e5 swa]m syn mo] v]speelt heeft8 ,m4 ,a4 ,dit sult gy ond]vynd54 ,is het saek5 dat gy na] myddagh1 om dry (te vi] u]5 voor de by5 ga$t1 en vi5dt gy n bye1 die om het tylgaet 9- en uyt het ka] loopt1 het is e5 teek5 dat de mo] v]speelt is4 ,d4 ,vr4 ,hoe sal ick des5 swa]m help58 ,m4 ,a4 ,visite]t t]/ondt de ka]5 die neff5s d5 mo]loes5 /a54 ,v9dt gy by5 die syg va/ h\d51 w]pt ha] uyt het ka] op d5 grond1 want de mo] is by dese by52 leeft sy nogh1 dan set ha] by d5 mo]loes5 swa]m en sy sal t]/ont ru/54 ,ma] is de mo] doot1 gelyk dykwils ges*ydt1 dan moet gy e5 &] besorg5 en tragt5 d5 bye te help54 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ick opdat d5 swa]m de mo] wel a5nieme8 ,m4 ,a4 ,gy moet d5 swa]m b]oek51 opdat hy geheel dol worde en dan sal hy de mo] wel a5niem54 ,&]e myddel5 en mani]5 om de by5 de mo] wel te do5 a5niem51 sal ick int v]volg wel le]54 ,d4 ,vr4 ,ick heb wel gesi51 dat d5 swa]m de mo] v]speelt hadde1 bisond]lyk als hy 9 e5 li$ig ka] is1 uyt het ka] vliegt1 en by syn naebu]5 9 vliegt1 soo dat dese te groot wordt2 wat sal ick do58 ,m4 ,a4 ,ontniemdt hem het ov]vlo$ig volck1 7niet de mo]71 /elt by dit volck e5 &] mo]1 is hy niet tevri$51 dw+t hem met e55 doek voor het ka]1 tot dat hy de mo] lief heeft4 ,w]pt hem 9 het selve uyt hetwelck hy gevlugt is2 dan hebt gy wi$]om uw5 swa]m1 ma] gy moet hem op e5ige di/antie van die plaets na] e5 &] draeg54 ,want om dat de by5 ha]5 vlugt da] hebb51 sull5 sy wi$]ke]5 na] de bye1 van dewelcke sy met gewelt syn afg5om54 ,capittel ,,iv4 ,e5ige bem]k+5 voor de liefhebb]s d] by54 ,d4 ,vr4 ,welck syn dese bem]k+58 ,m4 ,a4 ,wilt gy 9 d5 l5t5 vroeg mo]5 hebb51 die somtydts groot pr(yt maek51 soo ond]soekt de by51 en als gy e5 bye v9dt die veel volck heeft1 vo]t hem veel 9 het beg9 van ,apryl1 soo kont gy veel int beg9 van ,mey jaeg51 soo swa]mt hy half ,mey4 ,d4 ,v4 ,als hy door het quaet we] niet swa]m5 kan1 wat sal ick dan do58 ,m4 ,a4 ,als de bye beg9t te fluyt51 en om het quaet we] niet swa]m5 kan1 jaegt hem en niemt soo veel mo]5 als gy vi5dt4 ,geeft d5 bye e5 wi$]om1 als sy ge5 9 het ka] heeft4 ,niemt by dese mo]5 ock e5ige by51 laet ha] ligg5 9 e5 ge/opt ka] tot dat sy de mo] hebb5 a5g5om51 dan doet ha] op e55 hon+- (te 9 e5 g]usel/ekte ka]1 wa] e5 ra$t hon+h 9 gepyndt is1 draegt ha] na] e5e &]e plaets1 vo]t ha] nu en dan1 soo wordt diese mo] vrugtba]1 en is soo go$t als e5 oude mo]4 ,da] na] helpt dese mo] met &]e by51 soo wordt het e5 volkom5 bye b9n5 e55 kort5 tydt4 ,d4 ,vr4 ,wat is er nogh te bem]ck58 ,m4 ,a4 ,i/ het saek5 dat na] het jaeg51 om het quaet we]1 de by5 niet konn5 swa]m51 dat gy dese mani] ock gebruyk5 kont1 jaegt de by5 geheel uyt1 v9dt gy wel mo]51 laet e5ige by d5 /ok en doet e5ige by de &]e by51 opdat sy kies5 konn5 als sy de mo] hebb5 a5g5om52 dan doet gelyk geseydt is1 ma] dese by5 moet5 wegh g$raeg5 word5 om dat sy g$wong5 syn4 ,d4 ,vr4 ,moet ick nogh iets me] bem]ck58 ,m4 ,a4 ,jae1 gy moet alle swa]m5 die vroeg kom51 beh\d5 en w]p5 ha] op nieuw5 hon+h1 opdat de mo]5 vrugtba] word51 want de e]/e mo]5 w9n5 het altydt1 omdat se e]d] syn en e]d] nieuw volck hebb54 ,met d5 laet/5 swa]m kont gy ha] help52 hoe dit moet ges*i$5 sull5 wy da] na] le]51 als wy sprek5 van het lapp54 ,het d]ti5de deel4 ,van het bewa]5 d] mo]54 ,d4 ,vr4 ,wanne] (te wa]om bewa] ick de mo]58 ,m4 ,a4 ,om dat de swa]m en de oude /ock5 nae het swa]m51 dikwyls de mo] v]spel52 da]om moet d5 mynna] d] by5 hesorgt syn1 dat hy 9 di5 tydt altyt mo]5 heeft4 ,d4 ,vr4 ,wa] bekome ick dese mo]58 ,m4 ,a4 ,dese mo]5 bekomt gy van d5 naeswa]m1 die gewonelyk me] als e5e mo] hebb54 ,als d5 swa]m 9 de ka] is1 dan jaegt gy de mo]5 die gy te veel hebt4 ,grypt dese en doet ha] 9 e5 doosk51 met e5 weynig hon+h1 /elt ha] op e5e wa]me plaets1 en visite]t dikwyls (te ha] iets manke]t1 (te set ha] 9 e5 busk5 9 hetwelck is e5 (te twee gaetjes en legt ha] ond] e5 gejaegde bye1 die nogh moet swa]m52 dese ond]h\dt ha] soo lang1 tot dat sy swa]mt4 ,ma] wyl sy niet me] swa]m5 en de mo]5 doodt die sy te veel heeft1 soo moet gy de mo] wegniem5 en ond] e5 &] bye legg51 want sy wordt &]s ock g$oot4 ,om dese mo]5 bet] te bewa]51 soo doet de mo] by e5ige by51 set ha] 9 e5 kleyn (te groot ka]1 pyndt e5 raet hon+ int ka]1 laet se vlyeg5 met e5 kleyn tylgaet1 ma] gy moet ha] nauwku]ig obs]ve]5 en dikwyls visite]51 (te sy d5 hon+h v]te]t hebb54 ,dan moet gy ha] e5 weynig gev51 ma] niet veel1 want geeft gy veel1 soo dys]te]t sy1 geeft gy ha] te weynig soo v]gaet sy van armo$e4 ,d4 ,vr4 ,hoe maek ick dese mo]58 ,m4 ,a4 ,dese mo]5 kondt gy het be/e maek5 van swa]m51 die te groot ( te kleyn syn2 is d5 swa]m te groot1 soo siet (te hy me] mo]5 als e5 heeft2 heeft hy me] als e5 dan ontniemt hem n1 met e5 weynig by52 wil sy niet te vr$5 syn1 legt ha] gevang5 tot d5 &]5 dagh4 ,ma] smorg5s moet gy ha] 9 e5 &] ka] do51 9 hetwelck hon+h is1 en laet ha] gevang5 tot ontr5t d5 avont4 ,heeft de byeswa]m ma] e5 mo]1 (te is het dat gy ha] niet veel kondt visite]5 (te sy me] mo]5 heeft1 dan niemt e5ige by5 en set e5 mo] by dese2 hebt gy ge5e1 dan visite]t de by5 die geswa]mt hebb51 en sie ock (t] nogh me] swa]m5 moet5 en (te sy bequaem mo]5 hebb54 ,dan niemt e5 van dese mo]5 en doet gelyk ick voor geseidt hebbe4 ,is d5 swa]m te kleyn1 dan niemt de mo] met e5ige by51 ma] dese is niet nootsaekelyk om gevang5 te lygg51 want dese by5 syn by ha] eyg5 mo]1 wa]m$e sy lygtelyk tevri$e syn4 ,de ov]ige by5 w]pt gy by d5 swa]m die gy lapp5 wildt4 ,hoe dese mo]5 moet5 gebruikt word5 sal 9 het v]volg gele]t word54 #amo ,bem]kt dat de mo]51 die m5 bewa]t met e5ighe by51 moet5 /a51 buyt5 d5 vluegt d] by51 die m5 da]m$e lapp5 wil1 want /a5 sy te kort1 dan vlyeg5 sy na] ha] vorige pla$ts1 ( maekt de mo] ge5 neet5 dan vluygt sy alle daeg5 buyt5 het ka] en maekt d5 vlugt na] het oude ka] welke sy wy$]om soekt1 als sy te na] by/a54 #b;d ,bem]kt dat des5 mo]51 drye ( vy]e s*rydt moet5 van malk&]5 /a51 omdat 7als gy ha] gebruykt7 de by5 die wi$]ke]5 by de &]5 konn5 invlyeg54 ,( gy suldt e55 swa]m bij de mo]5 /ell51 dan konn5 alle by5 dewelk5 wi$]ke]5 by d5 swa]m invlyeg54 ,het vy]ti5de deel4 ,van de laem5 dolle en onvrugtba]e mo]54 ,d4 ,vr4 ,wat do5 dese mo]58 ,m4 ,a4 ,het ges*i$t dat d5 bye wel e5 mo] heeft1 en ev5wel niets go$s uytw]ckt4 ,de r$5 is t5 e]/5 omdat de mo] laem is1 dat be5 ( vluegel manke]t1 v]miets dat des5 v]m9kte mo] ha] saet ( niet5 niet uytdelt als het beho]t2 da]om maekt sy weynig ( niets go$s4 ,t5 twe$e is de mo] somtyds dol en w]pt me] neet5 als n 9 de dopp51 dese mo]5 maek5 e5ighe go$e en e5ighe qua$e broet4 ,t5 d]de is de mo] onvrugtba]1 als sy niet en maekt1 nogh go$e nogh qua$e broet4 ,dese all5 word5 g5oemt qua$e mo]54 ,d4 ,vr4 ,welck syn de teek5s van e5 qua$e mo]8 ,m4 ,a4 ,gy k5dt de qua$e mo]51 i/ saek5 gy ha]5 broet obs]ve]t4 ,maekt d5 bye weynig do* go$5 broet1 het is e5 teek5 dat sy laem is2 maekt sy e5ighe v]lor5 en e5igh go$5 broet1 het is e5 teek5 dat de mo] dol is4 ,maekt sy niets1 het is e5 teek5 dat sy onvruigtba] is4 ,maekt d5 bye niet als v]lor5 broet1 dan sal hy wel ge55 mo] hebb54 ,gy le]t de qua$e mo]5 ock k5n5 uyt het w]k51 want sy ord5e] me] dre55 als by5raet5 maek52 ook maek5 sy g$u]ig nieuwe mo]51 ma] ge5 kom5 tot volmaek!ydt1 op de e5 plaets maek5 sy en op de &] b$]v5 sy de mo]54 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ik met des5 mo]58 ,m4 ,a4 ,des5 qua$e mo]5 moet5 afg$a5 word51 en &] go$e 9 de pla$ts gegev5 word54 ,is het dat gy 9 het beg9 van d5 som] dit ond]vyndt1 als de by5 no* swa]m51 en gy nogh &]e mo]5 hebt1 neemt se wegh2 ma] ond]vyndt gy het niet e]d] als ontryndt ,augu/us1 als de by5 9 het pr9cipaal honigh hael5 syn1 dan doet gy bet] en laet d5 bye syn mo] beh\d5 omdat de nieuw mo] niet kan baet51 want sulke bye draegt so[el hon+h als e5e &]e1 jae somtyds bet]2 als het hon+ hael5 ontrynt g$a5 is1 sluyt en syegelt hy synn5 hon+h ook se] wel1 en hy heeft ge5 jonge by5 te vo$5 en te ond]h\d51 gelyck e5 bye die e55 go$e mo] heeft4 ,bem]kt dat sulke by5 noydt konn5 opgeset word51 alhoewel dat hy het gewygt wel s\de hebb54 ,niet alle5 des5 moet5 tot ge5 vasel-by5 gebruykt word51 ma] ock a5 dewelke gy e5+hs9s twyeffelt1 want de ond]vynd+ le]t dat de mo]51 die des5 som] syn slegt gewee/1 ock 9 het toekom5de ja] geheel quaet syn en niets maek54 ,het vyftynde deel4 ,van het kort5 d] by5 na] het swa]m54 ,d4 ,vr4 ,wanne] kort ik de by58 ,m4 ,a4 ,als d5 bye drye week5 gejaegt is1 dan is d5 broet pr9sepael getrokk51 ev5wel wagt m5 wel tot d5 #bd/5 ad #be/5 daegh e] m5 de by5 kort4 ,d4 ,vr4 ,hoe korte ik de by58 ,m4 ,a4 ,om dit wel te do51 soo jaegt de by5 al ( het mee/5 deel 9 e5 li$igh ka]1 en /eldt dit ka] op die pla$ts1 wa] d5 bye ge/a5 heeft1 dit doet gy opdat gy 9't kordt5 ge5 by5 sult quets5 ( dood52 da]5bov5 kont gy de mo] soek51 vyndt gy ha] soo si$t gy syck] dat d5 bye e5 mo] heeft4 ,sommige jaeg5 de by5 met rook van de raet5 om ha] te kort52 des5 mani] is ock go$t als d5 bye niet veel volck heeft en ge5 p]ykel be/aet van de by5 te quets54 ,d4 ,vr4 ,wat moet m5 me] obs]ve]5 9 het kort5 d] by58 ,m4 ,a4 ,als gy d5 bye kort moet gy wel obs]ve]5 ( hy veel ( weyn+h volck heeft1 want alle by5 moet5 niet op e5 mani] gekort word54 ,heeft d5 bye veel volck en go$e raet5 9 het ka]1 soo moet gy d5 bye weynigh kort51 besond] als er hon+h valdt2 want b]o(t gy d5 bye van syn raet5 als hy hon+h moet bydrag51 dan heeft hy ge5 plaets om d5 hon+ te b]ey54 ,is de bye weynig van volck1 dan kort ha] soo veel1 dat sy ha] raet5 wel kan besett5 en leev5tig maek52 want heeft de bye me] raet5 als sy besett5 kan1 dan v]/]v5 de raet5 en word5 sw>t en grys4 ,als gy beg9dt te kort51 /eekt e]/ uyt het ne/ e5 raet2 visite]t ( 9 dese raet ock niet5 syn4 ,v9dt gy niet51 dan moet gy de bye niet ( se] weynig kort51 want dit is al te groot5 s*ad54 ,ma] v9dt gy ge5e niet51 dan kort de bye na] proportie1 als ick te vor5 geseydt hebbe4 ,als gy de bye dan gekort hebt1 dan /eekt e5 raet uyt het mydd5 van het ne/1 tot 9 d5 koepel van het ka]1 opdat gy de vromheydt van de bye k5n5 kont2 want is hy vrom (te heeft hy e5e mo]1 vo]t de bye e5s go$1 dan moet hy l5g5 ( nieuw raet5 mak52 siet gy dit1 dan moet gy wel obs]ve]5 ( het by5 ( dre55 syn1 het is ge5 seek] teek5 dat hy ha] mo] heeft4 ,ma] maekt de bye raet51 dan heeft hy e5 mo]2 gy moet 9 het kort5 ock wel obs]ve]51 (t] ock gesloet5 broet 9 de raet5 is1 dese moet nauwku]ig ond]sogt word51 ( het e5 leev5de ( doode bye is4 ,leeft sy nogh ( is sy dood8 ,is het ge5 bye1 ma] vuyligheydt1 dit is se] quaet1 en e5 teek5 dat de bye vuel ( ongesondt is1 van welcke saek da] na] sal gesprok5 word54 ,v9dt gy dit veel1 soo moet5 alle raet5 9 dewelcke dit gevond5 wordt1 uytgekort word54 ,uytgekort synde1 moet gy hem vo]51 opdat hy nieuwe raet5 kan maek54 ,dit vo]5 moet veel ( weynig syn na] adv5ant dat de by5 hon+h hael54 ,het se/ynde deel4 ,van het v]spel5 d] mo]54 ,bem]ckt wat ick geseydt heb 9 het twaelfde deel van het v]spel5 d] mo]5 en van de na]swa]m4 ,dit moet ock a5gew5t word5 voor de gekorte by54 ,d4 ,vr4 ,wanne] v]speelt de bye de mo]58 ,m4 ,a4 ,als de bye gekort is en dikwyls te voor5 v]speelt de bye de mo]2 jae de bye swa]mt syg ock mo]loos4 ,als gy ond]vyndt dat de bye syg mo]loos geswa]mt heeft1 dan moet gy d5 swa]m ( e5 deel van d5 swa]m1 wi$]om e5 mo] gev51 dan is hy t]/ont geholp54 ,d4 ,vr4 ,hoe weet ick dat de bye ha] mo] v]speelt heeft8 ,m4 ,a4 ,d5 m9na] d] by5 moet dikwyls voor de hut ga51 om te si5 ( de bye de mo] v]speelt heeft2 dit kan hy si51 is het dat de bye loopt om het tylgaet en ka] etc4 ,dikwyls ges*iet het dat de bye ha] mo] v]speelt dat gy het niet en siet1 da]om is het niet g5oegh dikwyls voor de hut te ga51 ma] gy moet de by5 inw5dig visite]51 ( sy de mo] v]speelt hebb54 ,de teek5s a5 dewelcke gy e5e mo]loose k5dt is d5 vremd5 sa5k en gehuel1 het loop5 d] by5 uyt malk&]5 door het geheel ka] als gy ha] opri*t1 en als m5 siet dat sy op de raet5 mo]dopp5 maek5 9 plaets van nieuwe raet54 ,ma] a5gesi51 dat alle dese teek55 nogh twyffelagtyg syn1 da]om moet e55 bet]5 ra$t a5g5om5 word51 te wet53 vo]t de bye se] /]k4 ,heeft sy e5 mo]1 soo moet sy l5g5 ( nieuwe raet5 maek52 doet de bye dat niet soodat gy twyffelagtig blyft1 jaegt de bye geheel uyt ha] ka]1 en ond]soekt ( sy e5 mo] heeft4 ,v9dt gy dan ge5 mo]1 dan is het e5 seek] teek5 dat sy ge5 mo] heeft4 ,het sev5tynde deel4 ,van het help5 d] mo]loos54 ,bem]ckt gy en syt gy v]siek]t dat de bye ge5 mo] en heeft1 dan moet gy ha] tragt5 te help51 want e5e mo]loose bye doet ge5 goet4 ,d4 ,vr4 ,hoe helpe ick e5e mo]loose bye8 ,m4 ,a4 ,is de bye weynig van volck1 die ha] mo] v]speelt heeft en hebt gy e5 kle5 swa]mke1 w]pt dit by de mo]loose bye4 ,doet dit op de na]volg5de mani]2 rookt de bye dat sy dol is1 w]pt ock e5 weynig hon+h op de raet5 en ov] de by51 en dan /oot het swa]mke 9 de mo]loose bye4 ,doet e55 doek ond] het ka]1 s*ut de by5 door malk&] en laet het ka] e5 kort5 tydt op op d5 koepel /a51 opdat de by5 door malk&]5 loop5 en syg lief kreyg52 dan /elt de bye wi$]om op ha] plaets1 en hy sal geholp5 syn4 ,dit ges*iet het be/e des avonds1 opdat de roov]s niet kom5 en des nagts de by5 syg te bet] lief krieg5 en a5niem54 ,is het saeke dat de bye volck g5oeg heeft en d5 selv5 dagh ha] mo] v]speelt1 rookt ha] dol en geeft ha] e5 nieuwe mo]4 ,dit gelukt dikwyls1 ma] niet altyt4 ,lukt het niet1 dan vo]t dese bye wel en ond]soekt nae twee ( dry daeg5 ( sy beg9dt nieuwe raet5 te maek54 ,doet sy sulks niet1 het is p]ykel dat sy ge5 mo] me] heeft2 da]om jaegt ha] uyt en ond]soekt ( sy e5 mo] heeft1 v9dt gy ge5e dan set e5 nieuwe mo] by de by52 laet ha] e5e nagt 9 e5 le$ig ka] ligg5 en des smorg5s slaet de mo] met de by5 9 d5 /ock4 ,seyt dan v]siek]t1 dat sy de mo] heeft a5g5om52 is het dat de bye middelmatig volck heeft1 dan gebruekt die mo]5 welcke met e5ige by5 /a52 heeft de mo] neet51 dan is de bye onfeilba] geholp54 ,bem]ckt als de mo]1 met dewelcke gy de mo]loose by5 helpt1 niet vrugtba] is1 dat het dan altyt bet] is de bye na] e5 &] plaets te draeg5 en alle5 te /ell51 want de ond]v9d+ le]t1 dan e5 bye1 die ha] mo] e5s v]speelt heeft1 dat sy ha] dikwyld] v]speelt2 ma] /aet sy alle51 soo kan sy ha] niet v]speel54 ,ga]ne wil ick nog wat v]hael5 van het help5 d] mo]loos54 ,d4 ,vr4 ,wanne] v]speelt e5 bye ha] mo] het ald]mee/8 ,m4 ,a4 ,d5 bye v]speelt syn mo] het e]/5 als de mo] ontr5dt vrugtba] is4 ,dit is e5 geheymnisse van d5 bye1 hetwelck ick tot nu door ond]v9d+ niet hebbe konn5 ontdeck54 ,ma] myn gevoel5 is1 dat de by5 ontr5dt di5 tydt de mo] plaeg5 en dol maek52 en da]om 9 het afwe]5 d] by5 om dese dolheydt 9 e5 &] ka] vlugt en g$ood wort4 ,dit kan e5igs9s geapprobe]t word5 door de ond]v9d+1 want als d5 bye syn mo] v]speelt heeft1 en geeft hem e5 nieuw mo]1 hy sal ha] #i ( #aj daegh5 h\d5 en ontr5dt di5 tydt wy$]om v]speel54 ,da]om is het g]aetsaem dat gy di5 bye1 die syn mo] v]speelt heeft1 wegdraegt en alle5 set1 als syn mo] die gy hem geeft niet vrugtba] is4 ,d4 ,vr4 ,wanne] is de mo] vrugtba]8 ,m4 ,a4 ,m5 v]neemt ord9e] dat de mo] vrugtba] is1 ontr5dt de #h ad #aj daeg54 ,ev5twel ondetvyndt m5 dat de mo]5 #ae ad #bj daeg5 /a5 e] sy vrugtba] syn1 en syg nogh v]lyes54 ,volg5s myn op9ie komt dit uyt armo$e1 omdat de by5 hon+h hael5de1 niet veel gevo]t word54 ,het a*tynde deel4 ,van het lapp5 d] by54 ,bem]kt dat het dikwyls ges*ydt dat d5 bye #b ( #c mael swa]mt1 en alsoo syg alte v]swaekt4 ,des5 bye moet geholp5 word5 met volck4 ,d4 ,vr4 ,hoe do5 ik dit lapp58 ,m4 ,a4 ,swa]mt d5 bye twee ( dryemael4 ,hebt gy d5 swa]m nog alle51 dan h\dt de mo] met e5ighe by5 voor e55 mo]loos54 ,sneydt de mo]5 en de dre55 uyt d5 /ock en dan slaet de by5 int selve ka]4 ,ma] vlygt d5 swa]m by &]51 soo maekt sooveel als gy by5 hebt4 ,ma] is het e5 swa]m die te groot is1 dan spa]t e5+he by5 van d5 swa]m1 en saevons laeft d5 /ock die te swaek is4 ,is het saek5 dat gy veel volck ( by5 hebt die te swaek syn1 dan moet gy de laet/e swa]m5 7de mo] ontniemt7 en de by5 by de swaeke sla54 ,d4 ,vr4 ,kan ik alle soort5 van by5 by alle by5 v]lapp58 ,m4 ,a4 ,ne51 by5 van oude mo]5 mog5 by ge5 jong5 mo]5 v]lapt word5 7t5sy dat de jonge mo]5 d5 broet hebb5 toegemaekt71 want de by5 van de oude mo]5 v]draeg5 syg niet met de jonge mo]54 ,ma] de by5 van jong5 mo]51 kont gy by alle soortt5 van by5 v]lapp51 want des5 ga]ne a5niem51 ick kan ge5 &] r$5 gev5 als de ond]v9d+ alle54 ,d4 ,vr4 ,wanne] moet ik d5 by5 lapp58 ,m4 ,a4 ,gy moet de by5 niet e$] lapp5 als ontr5t d5 avont1 want 9 d5 daegh sy malk&]5 dood54 ,d4 ,vr4 ,hoe lappe ick d5 bye8 ,m4 ,a4 ,gy moet d5 /ock en de by5 doll roock51 dan v]m5gt hon+h met waet] en w]pt des5 door de raet5 en ov] de by54 ,w]pt de by5 by malk&]51 laet het ka] e5 weynig /a51 dat sy door malk&]5 loop5 en syg a5niem54 ,syn het geswa]mde by51 soo /eldt d5 bye op syn plaets1 ma] syn het by5 die gy met gewelt e5 &]5 ontnoem5 hebt1 dan moet gy d5 bye wegdraeg51 want de by5 ke]5 &]s wy$] na] ha] vorig pla$ts4 ,bem]kt als gy mo]5 hebt 9 groete ka] en 9 voll5 broet sytt51 dat gy des5 ock soo kondt help5 en maek5 tot volkom5 by54 ,het neg5ti5de deel4 ,van het hante]5 d] jaeg]s4 ,bem]ckt dat ick 9 het elfde deel1 cap4 #b1 geh&elt heb van het jaeg5 en sep>e]5 d] by54 ,d4 ,vr4 ,is voor de hut de mee/5 arbydt g$a51 kan m5 dan beg9n5 met de jaeg]s8 ,m4 ,a4 ,d5 jaeg] is de be/e bye en da]om moet hy wel geobs]ve]t word54 ,is d5 jaeg] nu dry week5 9 syn ka]1 dan moet gy hem visite]51 ( hy nogh van hon+h voorsi5 is1 &]si5s moet hy gevo]t word54 ,de r$5 is1 omdat de jonge by5 beg9n5 te kom5 dewelcke moet5 eet54 ,ond]/elt hy heeft nogh hon+h dan vo]t hem eev5twel e5s ( twee mael1 ock dikwyld] als het noetsaeklyk is en dit om veel r$553 #amo4 ,heeft d5 jaeg] nogh hon+h1 des5 wordt gespa]t1 voor het quaet we$]4 #b;d4 ,d5 jaeg] beg9dt door d5 gevo]d5 hon+h t]/ont te l5g5 en nieuwe raet5 te maek5 en v]geet het swa]m54 #ctio4 ,da]na moet d5 jaeg] dikwyls gevisite]t word51 ( hy te veel dre55-raet5 maekt4 ,dese moet5 d5 kop afgesn$5 word51 opdat hy van het swa]m5 wy$]h\d5 wordt4 ,want nauwelyks is d5 jaeg] ses week5 9 het ka]1 ( hy b]eydt syg om te swa]m54 ,d4 ,vr4 ,hoe kan ick dit swa]m5 belett58 ,m4 ,a4 ,om dit swa]m5 te belett5 word5 veel kon/5a]s gevond51 ma] tot des5 dagh heb ick er ge5e gek5dt1 die dese kon/ onfeilba] a5 my getoont heeft4 ,als dese gevond5 wordt3 ,erit mihi ,c>!sius4 ,wie a5 my kan dit le]5 ,zal ick als myn5 mee/] e]54 ,ev5twel hebb5 er sig veel a5 my v]toondt1 ma] ick heb er ge5e onfeilba] gevond52 nogtans wil en moet ick bek5n5 dat er e5ige middel5 syn1 om het swa]m5 e5igs9s te belett54 ,dit middel is gelyk ick geseidt hebbe1 de dre55 d5 kop af te sni$5 en de mo]dopp5 uyt/ek54 #b;d ontniemt de bye ha] ov]vlo$ig volck en lapt e5e &]e swacke bye met dit volck1 op de mani] gelyk 9 het #ah deel geseidt is4 ,d4 ,vr4 ,op wat mani] sal ick dit lapp5 do58 ,m4 ,a4 ,op dese mani]2 neemt e5 le$ig ka] ontr5dt d5 avond1 /eldt d5 jaeg] op dit ka]1 /oot twee ( dry mael op d5 grond1 dat de by5 9 het le$ig ka] vall51 /elt d5 jaeg] op syn plaets1 en ond]soekt ( de mo] ock uytgevall5 is1 die gy d5 jaeg] moet wy$]om gev54 ,v9dt gy de mo] niet1 laet de by5 e5ig5 tydt ligg52 is de mo] by de by51 sy sull5 ruett5 en syg v]saemel54 ,ma] is de mo] niet by de by51 sy loop5 en soeck5 door het ka]2 legt ha] gevang51 dan sull5 sy huell54 ,soo siet gy seek]1 dat de mo] by dese by5 niet en is4 #ctio ,e5 &] myddel2 swa]mt d5 jaeg]1 deyldt d5 swa]m en w]pt de mo] met e5ige by5 9 d5 jaeg]1 en met de &]e by5 helpt e5 kle9 swa]mk54 #d;d ,sommige will5 dat gy e55 jaeg] laet swa]m5 en do5 d5 swa]m 9 e5 ka]4 ,swa]mt d5 twe$51 dan /oot alle dre55 en mo]5 uyt d5 e]/54 ,slaet d5 swa]m 9 d5 e]/5 geswa]md5 syn ka] en soovoord]s1 i/ datt] nogh me] swa]m54 #e;d ,dit is het onfeilba]/e rem$ie dat ick weet ( ooyt heb gehoort4 ,jaegt d5 jaeg] geheel uyt syn ka]1 jaegt hem om teg5 e55 swaek5 bye 7gelyk ick gele]t heb 9 het elf/e deel1 ,cap4 #c ( #c ( #e71 dan si$t v]seek]t1 dat hy het swa]m5 voor e9ig5 tydt laet5 sal4 ,e$ogh1 heb ick ond]vond5 dat sy da]na] swa]md51 ma] se] seld54 ,bem]kt dat dit altydt niet g]aetsaem is1 want 9 qua$e ja]5 heeft m5 twee by5 die niet veel w]k51 ma] 9 go$e ja]5 is het se] go$t1 en word5 twee go$e by54 ,is het saek5 m5 by5 teg5 e5 omset1 hoe dit moet ges*i$5 sal ick 9 het volgh5de deel beweys54 ,het twyntig/e deel4 ,van het omsett5 d] by54 ,d4 ,vr4 ,wat moet ick obs]ve]5 9 het omsett5 d] by58 ,m4 ,a4 ,als gy e55 bye wildt omsett5 dan moet gy wel lett5 op de egaliteydt en gelykheidt d] ka]54 ,want syn de ka] niet egael dan vliegt d5 bye niet wel by1 ma] v]vliegt si* ligtelyk4 ,d4 ,vr4 ,welke by5 kan m5 teg5 malk&] omsett58 ,m4 ,a4 ,jaeg] teg5 jaeg]1 swa]m teg5 e5e swa]m1 oud5 teg5 oud5 is het be/54 ,ma] gy kondt ock e55 oud5 teg5 swa]m ( jaeg] omsett51 ma] gy moet wel obs]ve]51 als gy e55 swa]m ( oud5 bye teg5 e55 jaeg] wildt omsett51 dat d5 swa]m ( oude bye met synn5 broet soov] moet geavance]t syn1 dat hy nieuw volck trekt1 want de ond]vynd+ le]t1 dat de by5 sig &]si5s moord5 en de mo] dood54 ,d4 ,vr4 ,geeft my nogh e5+he bem]k+5 die 9 het omsett5 d] by5 moet5 obs]ve]54 #amo ,bem]kt dat indi5 gy e5+he by5 teg5 malk&]5 wilt omsett51 dat gy de kleyn/e niet moet omsett5 teg5 de groot/e1 want dan ges*i$t het dikwyls dat de by5 van d5 groot5 by d5 kleyn5 koom5de1 dat sy hem uyt het ka] jaeg5 en dan t]/ondt swa]mt4 ,ma] wilt gy wel omsett51 dan moet d5 bye die gy omset goet voortgank hebb52 ma] nemt gy e55 bye die ge55 go$5 voortgank heeft1 dan sull5 alle twee will5 swa]m54 #b;d ,bem]kt dat gy dit omsett5 kont do51 om de by5 egael te maek51 want ond]/elt gy hebt e55 bye die vaesel is en /]k is en /]k 9 het voolk is1 gy hebt e55 &]5 die te swaek is1 set ha] om1 soo word5 sy beyde vaesel4 #c;d ,bem]kt dat dit omsett5 niet moet ges*i$5 t5sy dat de by5 wel hon+ hael51 &]si5s moord5 sy malk&]54 ,het e5 en twyntig/e deel4 ,van de ongeson!ydt en vuyligheydt d] by54 ,bem]kt dat de ongeson!ydt d] vuylheydt als e5 pe/ ond] de by5 is2 da]om moet e5 vorsiegtig by5man syg tragt5 te waegt5 dat dit quaet ond] syn by5 niet en komt1 want des5 by5 avanci]5 niet1 ma] ga5 all5skes te niet4 ,d4 ,vr4 ,welk is de oorsaek van de ongeson!ydt d] by54 ,m4 ,a4 ,de e]/e oorsaek van de ongesond!ydt d] by5 is de qua$5 en ongesond5 hon+h1 d5welke gy de by5 vo]t4 ,des5 hon+h komt van vuel5 en ongesond5 by5 die door g$a5 word54 ,vo]t gy sullek5 hon+h1 het is onfeilba] dat de by5 vuel en ongesondt word54 ,d4 ,vr4 ,als ik twyffel ( d5 hon+h quaet is1 wat do5 ik dan8 ,m4 ,a4 ,bevi5dt gy e5ighe quaet 9 uwe by51 vo]t niet &]s als met raet-hon+1 want dan v]oorsaekt het soo groot quaet niet1 omdat de vuelheydt niet met hon+h v]m5gt is en het quaet dat 9 de raet5 is ro]5 de by5 niet4 #b;d ,wort d5 bye ock ongesondt van d5 hon+h die niet suev] is afg$a5 ( getont4 ,d4 ,vr4 ,wanne] wordt d5 hon+h onsuyv] afg$a5 ( getondt8 ,m4 ,a4 ,d5 hon+h wordt onsuyv] afg$a5 als hy met onreyn5 broet wordt 9 de ton geworp5 en alsoo door g$a54 ,van des5 saek sull5 wy da]na] sprek54 #c;d ,wordt d5 bye ongesondt als gy hem jaegt e] hy bequaem is1 want door het jaeg5 wordt d5 bye syn volk ontnom5 en alsoo onbequaem om syn5 broet te besett54 ,door de k\de /]f hy4 ,somtyds v]weckt d5 broet het e5+he ongeson!ydt en vuyligheydt1 ma] dit is niet soo s*adelyk als die van ongesonde en onsuyv]5 hon+h4 ,voorts komt dus1 om deselv5 r$51 dat er syn vele van gevoel5 7en niet sond] fondam5t7 dat 9 k\de l5t5s1 als m5 /]k vo]t1 de by5 me] broet maek5 als sy konn5 besett5 en da]om er veel /]ft en vuel wort4 ,want dit heb ik ond]vond51 dat 9 e5 se] k\de l5t5 dat ik de by5 gevo]t hadde1 op d5 ond]/5 r&t van het ka] en het ka] snaegs dikwyls hadde opge/a51 dat dan door de k\de veel broet ge/orv5 01 ma] ev5wel _h dese vuyligheydt ge55 s*a$e v]oorsaekt 9 dat ja]1 omdatt] weynig volk 9 de by5 gevond5 wi]t4 ,ma] het ja] da]na] 0 het e5 goet ja] en heb ge5 quaet gevond51 soodat ick va/ h\de dat des5 vuyligheydt door de by5 wordt uytgeworp5 en da]om soo s*a$elyk niet is als die van onsuyv]5 hon+h4 ,voorts om deselv5 r$5 b5 ick van gevoel51 dat e55 jaeg] ( swa]m des5 vuyligheydt kan bekom5 als hy op alte natt5 ( k\d5 grondt /a$t2 want m5 si$t dat door de nattigheyd de ka] van b9n5 heel grys word5 en omdat de by5 uytvlyeg5 om hon+h te hael51 soo wordt door de k\de d5 broet /yef en /]ft d5 broet1 wordt somtyds door de by5 uytgeworp51 ma] niet altydt4 ,en wa] het saek5 dat sulk5 swa]m w]de getont1 soo s\ d5 hon+h ongesont en onsuyv] word51 da]om moet gy de jaeg]s en de swa]m5 op drooge en wa]m5 a]d5 sett54 #d;d ,&]5 syn van gevoel5 dat de by5 het quaet konn5 hael51 ( van de bloem51 ( van de &]e by52 en des5 op9ie is wa]s*ynlyk omdat de ond]vynd+ le]t dat de by5 die /a5 ond] e5 en deselv5 hut1 die e5 en d5selv5 hon+h geget5 hebb51 ev5wel d5 e55 gesont en d5 &]5 ongesont is4 #e;d ,konn5 de by5 ongesondt word5 van het ka]1 want is het e5 ka] 9 hetwelcke te vor5 e55 ongesond5 bye is gewee/1 het is e5 groote vrees dat d5 bye sal gesont bliev51 hetge5e ick door de ond]vynd+ gele]t hebbe4 ,da]om wilt gy sulk5 ka] gebruk5 dan moet5 het veel ja]5 li$ig geleg5 hebb51 soodat het geheel uytg$roogt sye1 en ontsmet en uytgebr&t4 ,edo* is het g]aetsaem sulke ka] tot hoegsels te maek5 ( tot e5 &] saek te gebruk54 ,word5 de by5 ongesondt1 i/ ook soms dat gy ha] e55 hon+h geeft van e55 ongesonde bye1 want des5 wordt ongesondt1 besond] want het e55 e]/e swa]m ( jaeg] is2 ma] a5 e55 na]swa]m5 is het niet soo s*a$elyk4 ,de r$e is omdat d5 e]/5 ( jaeg] met d5 quad5 hon+h begyndt te w]k5 en t]/ondt broet maekt1 en soo is het groot p]yckel dat de jonge by5 ( d5 broet word5 on/ek54 ,t] contr>ie d] na]swa]m5 heeft e5e jong mo]1 die ontryndt #aj ad #ab daeg5 en somtydts lang] ge55 broet maekt4 ,des5 jong5 mo] v]te]t en suyv]t d5 hon+h e] sy broet maekt1 soodat de ond]vynd+ le]dt dat het a5 des5 seld5 s*a$e doet4 #amo ,bem]kt dat d5 m9na] d] by5 altydt moet sorg5 dat hy wel voorsi5 is met go$5 en gesond5 ho5+h1 besond] 9 het begyn van het vo]51 opdat syn by5 niet ongesont word52 want word5 sy ongesont 9 het beg91 dan k&] niets go$ts van de by5 kom51 ma] syn de by5 gejaegt dan kont gy hon+h vo]5 a5 d5welcke gy twyffelt ( weet dat hy niet alte suyv] is1 want na] het jaeg5 maek5 de by5 ge55 broet 7omdat sy van de mo] b]o(t syn7 en v]volg5s dat des5 hon+h ge55 s*a$5 doet1 want de oude ( vlyeg5de by5 word5 door d5 onsuyv]5 hon+h niet bes*a$igt1 ma] alle5 de jong5 ( d5 broet4 ,dit is e5 obs]vaetie en geheymnisse d] by51 te wet5 dat de by51 9 het maek5 d] jong51 hon+h moet5 gebruyk52 is d5 hon+h onsuyv]1 de jonge by5 /]v5 en d5 bye wordt ongesondt4 ,vraegt iemant de r$51 wa]om dat het me]d] de jonge by5 als de oude by5 s*a$t1 dan kan ick ge5e &]e r$5 gev5 alsdat de ond]vynd+ sulks le]t4 #b;d ,bem]kt dat niet altydt ongeson!ydt ( vuylligheydt is1 dat sommige by5mans v]meynn5 te wet5 dat als sy e5 tuytj5 9 de raet5 gelaet5 vynd51 9 hetwelcke ge5e bye 9 is1 ma] e55 vuyll5 worme1 dit e5 teek5 is4 ,ick d5k niet1 alhoewel m5 dit niet g]n5 siet1 en als dit met d5 hon+h v]meyngt wi]t1 s*a$e s\de do54 ,ev5twel is het ge5 ongesond!ydt1 en als dit v]droogt is1 wort het door de by5 uytgeworp51 ma] is het opregt vuyl dan heeft het ge55 gelyck5yss5 van e5 bye (te worm1 ma] het sit 9 de raet51 ick vraeg v]s*oon+ voor het woord1 gelyk snot1 en d5 bye is rot4 ,d4 ,vr4 ,hoe erk5n5 ick e55 ongesond5 ( vuyll5 bye8 ,m4 ,a4 ,9 d5 h]/ en l5t5 als de by5 ge55 bro$t en hebb51 kondt gy de ongesondheydt wel lyegtelyk erk5n54 ,is het saek5 dat gy d5 bye met toeback ( &]5 rook opblae/1 vyndt gy nogh geslot5 tuytj5s1 het is e5 teek5 dat de bye gesondt is2 ma] is d5 bye vol broet1 dan is het moyjelyk] om te erk5n54 ,om dit te wet5 ev5wel moet gy op deselve ma5i] erk5n51 te wet5 met opblaes51 wa] d5 broet getrokk5 is2 syn op des5 pla$ts e5yg5 tuytj5s gesloot51 gy moet dit exam9e]54 ,syn ge5 by5 ma] vuylligheydt 9 dese tuytj5s1 het is e5 teek5 dat d5 bye vuyl is4 ,kont gy dese tuytj5s niet visite]51 /eekt e5 raet uyt het ne/1 9 hetwelck broet is4 ,exam9e]t wel ( dese broet lev5dig en gesondt is1 dan sal d5 bye gesont syn4 ,het twee en tw9tig/e deel4 ,hoe e5 ongesonde bye moet gesondt gemaekt word54 ,d4 ,vr4 ,hoe maek ick d5 ongesond5 bye gesondt8 ,m4 ,a4 ,ond]v9dt gy dat e55 bye vuyl ( ongesont is1 dan moet des5 na] het jaeg5 /]k gekort word54 ,alle tuytj5s1 die gy siet dat geslot5 syn1 moet5 uytge/ok5 word51 opdat d5 bye geheel v]nieuwt word52 haelt d5 bye buytt5 ge55 hon+h1 vo]dt hem gesond5 hon+h (te raet-hon+h1 dan sal d5 bye wy$]om gesondt word54 ,is het e5 goet ja]1 dat des5 bye e55 vaeselbye wordt1 dan moet hy opgeset word52 de r$5 is1 omdat swynt]s en sl5t5s door d5 langdurig5 tydt het quaet v]droogt en wordt door d5 bye uytgeworp54 ,vo]t sl5t5s a5 des5 bye go$5 hon+h1 dan wordt hy wy$]om gesondt2 ma] is het e5 maeg] ja]1 dat d5 bye niet vaesel wordt1 dan moet des5 hon+h voor ge5 jaeg] ma] a5 e55 na]swa]m gebruykt word51 om de r$5 9 het vorig deel gegev54 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ick1 is het dat d5 bye geheel ongesondt is8 ,m4 ,a4 ,i/ saek5 dat d5 bye ongesont is1 soodat me] als het d]de tuytje vuel is1 jaegt d5 bye uyt1 doet hem op e55 hon+h ( 9 e5 l$ig ka] en laet hem a]beyd5 hetge5 dat hy kan2 kort en suyv]t d5 bye2 dogh doet de swa]m5 die laet] kom5 9 die ka]51 dan sal het niet ( weynig s*a$51 want d5 swa]m sal alle raet5 suyv]5 e] hy broet maekt4 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ick1 is het dat ick 9 het beg9 de ongeson!ydt nyet vynde8 ,m4 ,a4 ,ond]v9dt gy de ongeson!ydt niet e]d] als 9 d5 som]1 laet d5 bye draeg5 soo veel als hy kan2 9 d5 h]f/ w]pt hem 9 de ton en v]koopt d5 hon+h a5 de pep]koek5-back]s en besorgt nieuw5 gesond5 by5-hon+h4 ,bem]ckt dat de ongesonde by5 niet moet5 geset word5 ontr5t e5 hut1 dewelcke gesonde by5 heeft1 omdat de ongesonde om d5 /ank uyt ha] ka] vlugt54 ,v]volg5s w]ck5 sy niet ( weynig en word5 dikwyls door de gesond5 uytgeplund]t en g]o(t1 hetwelck ock se] sorglyk is voor de gesond51 want gelyk ick geseydt hebbe 9 het #ba/e deel als de vy]de re$55 dat sy konn5 ongesond word54 ,het dry en tw9tig/e deel4 ,capittel ,i4 ,hoe m5 voord]s de by5 moet hanti]54 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ick na] het kortt58 ,m4 ,a4 ,de by5 nu gekort synde1 7is het dat sy buytt5 vlyeg51 en niet hael571 moet5 gevo]t word54 ,gy moet de oude by5 ock dikwyls visite]51 besond] als sy drye week5 syn2 want sy bekom5 dan nieuwe worm5 ( volck en mott51 dikwyls se] /]k4 ,des5 moet gy vang5 en dood51 gy moet ock de jaeg]s en swa]m5 visite]51 ( sy will5 swa]m51 en als sy hon+h hael51 de dre55-raet5 d5 kop afsni$51 opdat de by5 hon+h 9 dese raet5 draeg5 en alsoo het swa]m5 v]get54 ,als sy het ka] ontr5t vol raet5 hebb51 dan moet gy d] e5 hoegsel ond] sett51 want sy door dit middel het swa]m5 v]get5 en v]laet51 en soo de by5 op nieuws beg9n5 te w]ck51 en raet5 maek5 voor d5 a5kom5d5 hon+h4 ,het vy] en tw9tig/e deel4 ,van het v]vo]5 d] by5 na] de ,peel enz4 ,d4 ,vr4 ,wanne] v]vo]e ick de by58 ,m4 ,a4 ,9 het laet/e van ,julius en int beg9 van ,augu/us1 moet5 de by5 na] de heyde ( ,peel geva]5 word54 ,e] dit ges*i$t1 moet5 de by5 7die ontr5dt vol syn7 gehoogt word51 opdat ge55 p]ykel van doodt te va]5 sy2 ock moet5 sy gesuev]t syn van mott5 en &] ongesyeff]1 omdat gy niet dagelyks by de by5 komt1 en dese mee/] word5 en veel s*a$e v]oorsaek54 ,d4 ,vr4 ,hoe /elt m5 die op de k>8 ,m4 ,a4 ,da] syn v]s*eyde mani]5 hoe gy de by5 /elt op de k> en sult sett5 om te va]54 ,d5 e55 behaegt dese1 d5 &]5 behaegt e5 &]1 ma] ond] alle behaegt my dese de be/e- te wet53 als m5 twee by5 /ulpt en dry da] bov5 op /eldt1 vyf 9 i$] rey2 ma] de by5 die ge/ulpt word5 moet5 niet op de plank1 ma] op e55 ru/] van latt5 ge/elt word51 opdat sy lugt hebb51 want sy s\d5 si* &]s9s dood loop5 ( /ikk54 ,d4 ,vr4 ,wat moet ick nogh me] obs]ve]58 ,m4 ,a4 ,gy moet ock obs]ve]51 hoe de raet5 /a5 van d5 bye die gy op de k> /eldt1 want volg5s de raet5 moet d5 bye noetsaekelyk op de k> ge/elt word51 opdat de raet5 en d5 hon+h niet quets54 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ick is het saek5 dat de by5 vol raet5 en hon+h syn8 ,m4 ,a4 ,is het saek5 dat de by5 op de blaublom (te op d5 boekweyd1 veel hon+h gehaelt hebb51 soodat gy vree/1 dat gy de by5 sult dood va]51 dan op5t ha] tylgaet51 als gy e5 ( twee kogel-s*ot wyt wegh hebbet geva]52 dan is ge5 ( se] weynig p]ykel4 ,d4 ,vr4 ,de by5 syn al te swa]1 durf ick ha] niet te v]vo]58 ,m4 ,a4 ,is het saek5 dat gy e5ige hebt die al te swa] syn1 p4 e4 van #ej ( #fj pond1 jaegt ha] uyt1 en br5gt ha] by5 9 e5 l$igh ka] na] d5 ,peel4 ,capittel ,,ii4 ,van de be/e by5 om na] d5 ,peel te va]54 ,d4 ,vr4 ,welcke syn de be/e by5 om na] d5 ,peel te va]58 ,m4 ,a4 ,de swa]m5 d] jaeg]s4 ,de r$5 is omdat de by5 de swa]m5 jaeg]s het mee/e volk hebb51 en da]om 9 kort5 tydt veel hon+h k5n5 bydraeg51 want d5 peel heeft e5 se] te] blom1 dewelcke veel hon+h 9 kort5 tydt geeft1 ma] ock se] hae/ g$a5 heeft2 door e55 /ormwyndt (te blyksem wort sy geheel v]dorv54 ,ond]/eldt sy wort niet b$orv51 soo heeft sy ev5twel e]d] g$a51 want ontrynt ,/-,b>tolomeus 7als &]e heyd5 9 het be/5 syn71 heeft d5 ,peel ontryndt g$a54 ,da]om syn oude by5 bet] voor de laet]e heyde1 omdat sy dan me] volk hebb54 ,ev5wel kondt gy ock oude by5 na] d5 ,peel va]51 is het saek5 dat sy /]k van volk syn en 9 e55 go$5 /aet syn4 ,capittel ,,iii4 ,wat m5 moet do5 na] het v]va]5 d] by54 ,d4 ,vr4 ,wat moet ick do5 na] het v]va]58 ,m4 ,a4 ,als gy uw by5 v]va]5 hebt dan moet gy b9n5 kort5 tydt de by5 ga5 visite]51 (t] ock iet manki]t1 ( sy ock v]vlog5 syn1 want het ges*i$t dykwyls dat de by5 door het va]5 dol syn ( door d5 wyndt si* v]vlieg51 e5ighe te veel &]5 te weynig volck hebb54 ,set het ka] om1 opdat sy e5igsi5s egael word54 ,d4 ,vr4 ,wat moet ick nogh me] do58 ,m4 ,a4 ,gy moet wel obs]ve]5 ( de by5 veel gel5gt ( nieuw raet5 gemaekt hebb54 ,do5 sy sulks1 het is e5 teek5 dat sy veel hon+h sull5 hael54 ,syn sy ontryndt met de raet5 op de a]d51 geeft ha] e5 hoegsel ( by gebrek van hoegsel maekt e5 kuyl 9 de a]d51 opdat d5 bye kan arbeyd54 ,da]na] moet gy van tydt tot tydt de by5 e5 viesiet gev51 om te si5 ( ha] iets manke]t4 #amo ,bem]kt dat na] half ,augu/us niet me] gehooght moet word51 t5sy dat d5 bye _h 9 d5 grondt ge>beydt1 ( dat de by5 nogh /]k hon+h hael5 en geheel a5ge>by$t wa]51 soodat sy door de hitte van de son en d5 hon+h uyt het ka] gejaegt wi]d51 &]s9s is het s*a$elyk4 ,sy maek5 veel raet5 ma] hael5 ge55 hon+h4 #b;d ,bem]kt dat de by5 die gy v]va]t will5 e5ighs9s met hon+h v]si5 syn1 want hebb5 sy ge55 hon+h en het wort quaet we]1 dan lyd5 sy armo$5 en b$]v5 d5 broet2 da]om moet gy sulk5 by5 e5s ( tweemael vo]51 opdat sy de reys en e5 ( twee daeg5 quaet we] konn5 v]draeg54 ,het vyf en twyntig/e deel4 ,van het t]ughael5 d] by5 uit de ,peel4 ,d4 ,vr4 ,wanne] hael ik de by5 t]ug8 ,m4 ,a4 ,als de by5 d5 broet getrokk5 hebb5 en ge55 nieuw5 me] maek54 ,a5gesi5 de by5 9 d5 ,peel d5 broet vroeg] trekk5 als op &] heyd51 da]om k5n5 sy e]d] gehaelt word54 ,ontryndt #ad ( #ae ,septemb] maegh m5 de by5 uyt de ,peel wel hael51 want ord5e] om di5 tydt d5 broet getrokk5 is4 ,dan kont gy des5 by5 die gy dood5 wilt1 op deselv5 pla$ts dood51 want door het va]5 v]lye/ hy en v]te]t d5 hon+h4 ,ma] is d5 bye nogh 9 syn5 broet1 dan moet gy hem lev5de na] huys br5g5 en dood5 hem niet e]d] als hy syn5 broet getrokk5 heeft1 omdat d5 broet die 9 de raet5 blyeft t5 laet/5 grys en rot wordt1 hetwelck s*a$elyk is voor het was*4 ,als gy de by5 haelt dan moet gy de vaesel by5 wel obs]ve]5 en beproev5 ha] gelyk 9 het vi]de deel de d]de vraegh van de vaesel-by5 geseydt is4 ,de by5 gehaelt synde1 /eldt de vaesel by5 ond] de hut op ha] pla$ts4 ,hebt gy e5yng5 a5 dewelcke gy twyffelt1 des5 moeg5 niet vlyeg51 want sy maek5 d5 vluygh en word5 sy da]na] ond] de hut ge/elt1 sy soek5 die plaets wa] sy ge/a5 hebb5 en v]speel5 ha] volk1 ma] laet ha] ge/opt en legt ha] op e5 duy/] en k\de pla$ts1 totdat gy de vaesel-by5 ond] de hut ond]soegt hebt4 ,die volg5s u behag5 niet syn1 doodt des5 en /elt &]5 9 de pla$ts4 #amo ,bem]kt dat de by5 9 d5 ,peel sig bet] suyv]5 en reynig5 als op &]e plaets54 ,da]om ook veel bet] syn om op te sett5 en tot vaesel-by5 te gebruyk51 omdat de ond]vynd+ le]t dat de by5 die op d5 ,peel ge/a5 hebb5 laet] 9 d5 l5t5 bet]5 voortgank hebb5 als die d] &]e heyde4 ,d4 ,vr4 ,wanne] haele ik de by5 van die &]5 heyd58 ,m4 ,a4 ,van &]5 heyd5 haelt gy de by5 laet]1 na] advon&t sy d5 hon+h gehaeldt en d5 broet getrokk5 hebb54 #b;d ,bem]ckt dat ick de vaesel-by5 die uyt d5 ,peel kom5 geprees5 hebbe1 noghtans syn sy ock go$t die van &]5 heyd5 kom54 ,da] hebt gy e5ighe uyt d5 ,peel die uw niet behaeg51 dan neemt &]5 want sy ock go$ do54 ,het zes en tw9tig/e deel4 ,van het dood5 d] by54 ,d4 ,vr4 ,welke by5 word5 g$ood8 ,m4 ,a4 ,d5 som] gepasse]t synde1 ontrynt half ( int lae/5 van ,septemb] word5 de by5 g$ood4 ,e]/ dood m5 die te swa] syn om op te sett51 opdat m5 hon+h kan toon5 en de &]5 uytvo]52 de lyegt5 dood m5 omdat sy door d5 wynt] niet konn5 kom5 als het myddelmaetig5 ja]5 syn2 syn het go$5 ja]5 dan set m5 de m9/5 op4 ,syn het se] maeg] en slegte ja]51 dan set m5 de be/5 op4 ,da]om moet e5 by5man syg volg5s de ja]5 voeg54 ,d4 ,vr4 ,hoe doode ick d5 by58 ,m4 ,a4 ,voore]/ moet gy plae/]s maek54 ,des5 plae/]s word5 gemaekt van v]s*eide mat]i52 d5 e55 maekt ka]t51 d5 &]5 gebruykt papy]1 d5 d]d5 gebruykt wull5 laepp51 hetge5 ick approbe]e1 omdat het wull5 met d5 sweevel v]me+t synde1 langsaem br&t en alsoo bet] doodt1 dat sy door de vlaem niet gekr5t word5 en de by5 bet] konn5 uyt de raet5 vall54 ,/elt d5 sweevelplae/] 9 de kuyl1 maekt het ka] met a]d5 wel toe1 datt] ge55 rook kan uytkom51 alsoo dan /]ft d5 bye4 ,het sev5 en tw9tig/e deel4 ,van het maek5 van d5 hon+h4 ,bem]kt als d5 by5man syn by5 doodt en ge5 hon+h g5oegsaem heeft voor het a5/a5de ja]1 kan hy 9 d5 h]/ e5yge hon+he maek54 ,d4 ,vr4 ,hoe maeck5 ick des5 hon+h8 ,m4 ,a4 ,gy niemt swa]5 (te lyegt5 by51 gelyk gy hebt1 en jaegt ha] uyt en w]pt twee by5 by malk&]51 7want sy moet5 veel volk hebb571 gy /ekt e5 broet raete uyt het ne/ van d5 uytgejaegd5 bye en p9dt des5 9 e5 &] li$ig ka] met e5 ( twee li$ige raet51 w]pt het volk 9 dit ly$ig ka]4 ,als gy d5 by5 uyt/ekt en 9 de ton w]pt1 dan bewa]t gy d5 loss5 hon+h en d5 hon+h die tuss5 d5 broet sit en 9 de ton niet go$ is2 dese vo]t op bakk5 ( op e5 s*oottel1 en d5 dagh en saavons /eldt ha] e55 hon+h ond]1 dan sull5 sy wel w]ck5 en e55 go$5 hon+h word54 #b;d ,bem]kt dat des5 hon+h en d5 broet la5g moet5 /a51 hetwelck se] goet is voor d5 by5man1 want ond]vyndt gy dat 9 d5 h]/ dat e55 bye mo]loos is1 dan kan hy met e5 van des5 mo]5 geholp5 word54 ,ond]vyndt gy datt] by5 ond] de hut syn die te weynig volck hebb51 dan kan hy van des5 volck niem5 en help5 en lapp5 d5 bye4 ,wielt gy ha] t]/ont na] het opdroeg5 d] hon+h dood51 dan /eekt d5 ne/ en d5 broet uyt en doodt ha]4 #ctio ,bem]kt dat gy ha] kondt laet5 /a5 tot la$t 9 d5 h]/ en laet5 ha] d5 broet geheel uyttrekk51 jaegt ha] 9 e5 &] ka]2 omdat sy da] laet inkom51 soo konn5 sy met e55 lygt]5 hon+h d5 wynt] doorkom51 ma] seld5 komt veel goets van ha]1 want sy maek5 ha] lygtelik vuyl4 ,het agt en tw9tyg/e deel4 ,hoe m5 d5 by5 uyt/eekt en d5 hon+h 9 de ton doet4 ,d4 ,vr4 ,wanne] do5 ick d5 hon+h 9 de ton8 ,m4 ,a4 ,de by5 nu g$oodt synde moet gy soo hae/ als het mogelyk is de by5 uyt/ek5 en d5 hon+h 9 de ton do54 ,de r$5 is1 omdat gy het qua$t bet] vynd5 kondt4 ,want /a5 de by5 lang5 tydt na] het dood51 soo wordt het ne/ en de doode by5 grys1 soodat gy het qua$t niet kont vynd54 ,d4 ,vr4 ,hoe /eek ick myn by5 het be/e uyt8 ,m4 ,a4 ,als gy d5 by5 uyt/eekt1 dan trekt e5ige ruesel/eck5 uyt het ka]1 opdat gy gemackelyk] d5 hon+h kont uyt/ek54 ,breekt e]/ d5 ne/ uyt1 visite]t d5 broet ( hy volkom5 is4 ,gy kont dit e5ighs9s k5n5 a5 de coleur2 siet d5 broet gielaegtig en is e5 weynig v]hev51 dan is d5 broet goet1 ma] siet d5 broet sw>tagtig en is +eslaeg51 dan moet gy des5 tuytj5s nootsackelyk op554 ,ziet gy e5igsi5s quaet1 dan moet gy des5 bye niet 9 de ton do51 9 d5welcke d5 zuyv]5 hon+h is1 omdat e55 qua$5 bye de geheel ton v]vael/4 ,d4 ,vr4 ,wat do5 ick met des5 bye8 ,m4 ,a4 ,gy moet sulk5 bye niet uyt/eek51 laet hem /a51 ( wylt gy hem uyt/eek5 do$t de raet5 met d5 hon+h 9 e5 &] ton1 om dan met de raet5 te vo]54 ,is d5 bye suyv]1 dan w]pt sooveel by5 9 de ton totdat sy gevuld is1 ma] gy moet met e55 /ok raet5 brek5 en kleyn maek54 #amo ,bem]kt als gy d5 bye uyt/eekt1 en d5 hon+h 9 de ton doet dat ge5 onreype broet magh by d5 hon+h kom54 ,ik zegge onryp5 broet1 want d5 ryp5 broet doet weynig ( ge5e s*a$54 ,da]om moet gy uw ock bem]k5 als doode by5 by d5 hon+h kom51 want sy s*a$5 d] hon+h niet1 ev5twel als gy suyv]5 hon+h maekt1 sep>re]t ha] sooveel het moegelyk is1 ma] is d5 broet onryp dan b$]ft hy d5 hon+h4 ,dit is de oorsaeke datt] sooveel ongesonde by5 syn1 omdat d5 hon+h van onkondige en on]v>5 by5mans getont wordt1 da]om wilt syek] syn1 sep>e]t alle broet2 is er gesegeld5 hon+h1 vo]t des5 hon+h a5 d5 uytgejaegd5 van dewelcke ick 9 't #g;e deel gesprok5 heb1 ( wel a5 &]5 by54 #b;d ,bem]kt1 is het saek5 dat gy veel by5 s\dt hebb5 a5 dewelcke gy twyffelt ( sy gesont syn1 doet des5 9 e5 &] ton en wilt gy des5 hon+h door do51 dan moet gy van d5 hon+h niet vo]5 als na] het jaeg51 omdat de by5 dan ge55 broet me] hebb51 dat is niet soo s*a$elyk2 ma] ev5twel is het g]aetsaem/e met de raet5 te vo]51 ( te v]koop5 a5 de pep]koek5-back]s 7niet a5 &]e by5mans1 want dese b$ryegt gy7 en koop5 gesond5 hon+h4 ,d4 ,vr4 ,kan onsuyv]5 hon+h niet gesuyv]t word58 ,m4 ,a4 ,sommig5 kok5 en s*uym5 d5 hon+h1 om alsoo hem te suyv]52 dat dit e5igsi5s kan help51 kan ick niet loogh551 want het vuur suyv]t veele saek52 noghtans volg5s myn gevoel5 kan onsuyv]5 hon+h niet soo gesuyv]t word51 dat hy de by5 niet s\d5 s*a$54 #ctio ,bem]kt dat de by5 die gy uyt/eekt1 niet geheel moet5 uytge/ok5 word52 ma] da] moet hon+h 9 blyev5 voor de jaeg]s en swa]m52 d5 hon+h voor de jaeg]s mag wel syn van #ae ad #af1 ma] voor de swa]m5 kan hy wel #d ad #e pondt lyegt] syn als voor de jaeg]s1 omdat de jaeg]s e]d] 9 de ka] kom51 da]om moet5 de jaeg]s me]d] hebb5 als de swa]m54 ,het neg5 en tw9tyg/e deel4 ,hoe m5 d5 hon+h sep>e]t van het 04 ,d4 ,vr4 ,hoe sal ick do5 met d5 hon+h8 ,m4 ,a4 ,is de hon+h nu e5ig5 tyd gesonk5 gewee/ en wel gesat1 trekt d5 hon+h uyt de ton 9 e55 ketel2 maekt hem wa]m ( lauw1 s*udt hem 9 woll5 g>5 sackjes1 duwt soo lang op die sackj5s1 al/] nogh e5ige vo*tigheyt uytkomt1 doet het was* 9 e5 kuyp en alles nu doorg$a5 synde1 dan s*udt wa]m waet] op het was* om mey te maeck54 ,het d>tig/e deel4 ,van het mey maek54 ,d4 ,vr4 ,hoe maeke ick d5 mey8 ,m4 ,a4 ,a5gesi5 dat d5 hon+h uyt het was* niet soo kan uytg$\t word51 dat er niets s\d5 inbleyv51 da]om doet gy waet] op het was*1 dat gy da] na] soetj5s laet afloop54 ,dit wordt gekookt en wel ges*uemt1 soo lang gy v]meynt dat het soet g5oeg is2 gy kont ock soo lang kook51 dat het kruyt wordt1 om op het brood te eet5 ( bi] en &]e saek5 soet te maek54 ,,f9is4 ,,aanteek5+5 #a ,m5 weet dat het l& van ,kessel wa> onze bij5man woonde en gebor5 w]d1 s$]t #agac ond] ,pruisis* gebi$ /ond en de ,n$]l&s*e taal alda> ma> we9ig beoef5d w]d4 #b ,nu veelal g5aamd ,s&] h(4