,,paedagogische ,,overwegingen ,,staatkunde ,,letteren ,,handboekjes ,,elck ',t ,,beste ,,onder ,,leiding ,,van ,l4 ,,simons ,,uitgegeven ,,door ,,de ,,maatschappij ,,voor ,,goede ,,en ,,goedkoope ,,lectuur ,,amsterdam ,,kunst ,,wetenschap ,,geschiedenis ,,hygiene ,e4 ,w4 ,,asscher ,,paedagogische ,,overwegingen ,,met ,,naschriften ,,van ,,dr4 ,j4 ,h4 ,,gunning ,wzn4 #aibj ,,wijsbegeerte ,,pract4 ,,leven ,a4 ,c4 ,,berlage ,de schetsen met een 99 gemerkt zijn eertijds verschenen in het ,veertiendaagsch ,blad voor ,ouders en ,opvoeders ,het ,kind ,,gedrukt ,,ter ,,drukkerij ,,de ,,degel--,,amsterdam ,,inhoud ,,blz4 ,i ,,ieder ,,ons ,,afgebakend ,,terrein #e ,,ii ,,haar ,,natuurkindje 7,,met ,,naschrift7 #h ,,iii ,,niet ,,preeken #aa ,,iv ,,het ,,recht ,,van ,,straffen ,,en ,,vermanen #ad ,v ,,het ,,sterken ,,van ,,den ,,wil #ag ,,vi ,,eerbied ,,voor ,,de ,,meeningen ,,van ,,ons ,,kind #bj ,,vii ,,de ,,juiste ,,straf #bc ,,viii ,,een ,,toekomstbeeld #bg ,,ix ,,de ,,sinaasappelmethode ,,van ,,jan ,,ligthart 7,,met ,,naschrift7 #bi ,x ,,hoe ,,deze ,,paedagoog ,,er ,,over ,,dacht #cd ,,xi ,,ons ,,humeur #cg ,,xii ,,de ,,fabel 7,,met ,,naschrift7 #ci ,,xiii ,,oprechtheid #db ,,xiv ,,overbluffen 7,,met ,,naschrift7 #dd ,,xv ,,voorzichtig ,,ingrijpen #di ,,xvi ,,schaamte ,,is ,,een ,,machtige ,,hulp ,,ter ,,verbetering #eb ,,xvii ,,de ,,genoegens ,,voor ,,het ,,kind #ee ,,xviii ,,op ,,het ,,kleine ,,kind ,,valt ,,nimmer ,,te ,,rekenen 7,,met ,,naschrift7 #eh ,,xix ,,wat ,,hielp 7,,met ,,naschrift7 #fa ,,xx ,,twee ,,vliegen ,,in ,,een ,,klap #fd ,,xxi ,,eentonige ,,arbeid #fh ,,xxii ,,geen ,,wijze ,,redeneeringen #gj ,,xxiii ,,de ,,gevoelens ,,van ,,het ,,kind #gc ,,xxiv ,,de ,,rechten ,,van ,,het ,,kind #gf ,,xxv ,,muziek ,,leeren #gh ,,xxvi ,,iets ,,moeten ,,doen ,,en ,,iets ,,willen ,,doen 7,,met ,,naschrift7 #ha ,,xxvii ,,de ,,kunst ,,van ,,bevelen #hd ,,xxviii ,,hun ,,altru,,sme #hg ,,xxix ,,het ,,korte ,,woord 7,,met ,,naschrift7 #hi ,,xxx ,,snoepen #ie ,,xxxi ,,waaghalzerij #ih ,,xxxii ,,de ,,kleine ,,kunstenaar #ajj ,,xxxiii ,,het ,,sprak ,,van ,,zelf #ajb ,,xxxiv ,,liefde #ajc ,,xxxv ,,eerlijkheid #ajf ,,xxxvi ,,rechtvaardigheid 7,,met ,,naschrift7 #aji ,,xxxvii ,,zelfverbetering 7,,met ,,naschrift7 #aab ,,xxxviii ,,eerbied #aae ,,xxxix ,,veeleischendheid #aag ,,xl ,,jaloerschheid #abj ,,xli ,,eenkennig #abb ,,xlii ,,de ,,kleine ,,paedagoog #abe ,,xliii ,,weelde #abh ,,xliv ,,doorzetten #acb ,i ,,ieder ,,ons ,,afgebakend ,,terrein 99 ,het gesprek liep over het resultaat1 dat ik na een moeilijke opvoeding1 met een mijner pupillen bereikt had4 ,en1 zou je de verschillende kinderen nu nog allen op dezelfde wijze behandelen8 vroeg een der aanwezigen1 enthousiast4 ,helaas1 neen1 bekende ik4 ,althans niet practisch4 ,wij ouderen van dagen1 zijn daar meestal niet meer toe in staat4 ,wij missen de kracht om bij de opvoeding onzer lievelingen de strengheid door te voeren1 welke het kind tot een zelfstandig1 vrij individu kan vormen4 ,velen onzer hebben te droeve ervaringen opgedaan omtrent het leven1 velen hebben te pijnlijk aan den lijve ondervonden1 wat het kind mogelijk te wachten staat4 ,het enthousiasme1 waarmede de jeugdige opvoedster7der7 in de gelukkige toekomst van het kind gelooft1 bezielt haar werk4 ,het is een kracht in haar1 waarbij de meest ervarene het moet afleggen4 ,daarom verkies ik de jeugdige opvoedster voor het jeugdige kind4 --,in een groot gezin1 vullen de oudere kinderen gewoonlijk het te kort van de ,moeder voor de jongere aan-- ,laat ik u mijn bewering met een voorbeeld uit mijn praktijk toelichten4 ,onze ,cor was zeer slordig4 ,sedert het kind op zesjarigen leeftijd zichzelf dagelijks lichamelijk moest verzorgen1 viel er tooneel op tooneel voor1 tusschen vader en zoon1 waarbij ,moeder en ik ,vader steunden4 ,de ernstigste straffen mochten niet baten4 ,jaren lang werd ,cor drie1 vier maal terug gestuurd om zich beter te wasschen1 voordat hij mede aan tafel mocht zitten4 ,hij was reeds elf jaar1 toen ,vader op een middag wanhopig uitriep1 de jongen krijgt de handen niet meer schoon1 het vuil is in zijn huid gegrift6 ,kort daarop ging ,cor naar het gymnasium4 ,hij had voor dien tijd een derde klasse school bezocht4 ,tot onze verbazing werd ,cor binnen een half jaar het ,heertje4 ,hij had voortaan geen enkele aanmoediging noodig4 ,hoe meer wij het leven ervoeren1 hoe meer het ons berouwde1 dat we het den jongen zoo lastig hadden gemaakt4 ,het acht jaar jongere broertje bleek even slordig als ,cor4 ,we behandelden hem echter anders4 ,nu eens vermaanden we ,bert1 dan weer spoorden we hem vriendelijk aan een nette jongen te zijn1 maar meestal verzorgden we hem zelf4 ,we rekenden op het leven1 dat stellig verbetering zou brengen4 ,bert ging ook naar het gymnasium4 ,hij is nu vijftien jaar en444444 nog even slordig als op zesjarigen leeftijd4 ,we behandelen hem nu op dezelfde wijze als we ,cor gedaan hebben4 ,we zijn er echter lang niet van overtuigd te slagen4 ,in het eerste geval1 is het zaad1 dat we gestrooid hebben en jarenlang hebben verzorgd1 door gunstige omstandigheden tot vollen wasdom gekomen4 ,we hebben bij hem echter verzuim gepleegd4 ,dergelijke fouten door vele oudere opvoedsters7ders7 begaan zijn zelden weer goed te maken4 ,hebben wij ouderen dan minder waarde bij de opvoeding van jeugdige kinderen8 vroeg ,mevr4 ,r4 teleurgesteld4 ,welneen1 troostte ik4 ,we hebben alleen ieder ons afgebakend terrein4 ,de ,jeugdige opvoedster7der7 de practische uitvoering4 ,de oudere opvoedster7der7 haar theoretische kennis en ervaring4 ,de bejaarde opvoedster7der7 haar onbegrensde liefde1 geduld en troost4 ,,ii ,,haar ,,natuurkindje 99 ,pop is een natuurkindje8 ,een kind moet zich uitleven6 ,ik hoor het van alle kanten4 ,de tijdschriften en couranten staan er vol van4 ,jammer dat ik het niet eerder geweten heb4 ,nu ja1 de ouderen zijn wel flinke lieve kinderen geworden1 maar ze hebben toch niet zoo'n prettige jeugd gehad4 ,ik heb ze opgevoed met het drilsysteem1 dat me van ,ouder tot ,ouder is bijgebracht geworden4 ,het nakomstertje is zoo vroolijk4 ,pop leeft zoo heerlijk zonder dwang6 ,moeder bazuinde het uit voor elk gewillig oor4 ,dat mij de lof harer zotheid niet bespaard bleef is natuurlijk4 ,sinds eenige jaren gaf ik den ouderen kinderen pianoles en had gelegenheid op te merken1 dat haar onmacht tegenover ,pop1 ,moeder steeds zwaarder ging drukken4 ,van vele kanten hoorde ik1 dat het waarlijk schattige1 pientere kindje de schrik was voor allen1 die met haar in aanraking kwamen4 ,suus kende geen gehoorzaamheid4 ,ze gaf aan elke opwelling gehoor zonder eenige rekening te houden met de gevolgen voor anderen4 ,ze vernielde wat haar lustte4 ,pop was1 juist geoordeeld1 een halve wilde4 ,als vreemde mocht ik niet ingrijpen4 ,deze bekrompen liefhebbende ,moeder zou het trouwens niet geduld hebben4 ,met hare roerende liefde verdroeg ze in hoofdzaak alleen de moeite en lasten van haar schat4 ,ze liet haar zelden aan een ander over4 ,toen ,mijnheer1 zijn reeds dikwijls verworpen plan--om met ,mevrouw en de oudere kinderen een reisje door ,nederland te doen--eindelijk wilde doorzetten1 werd het ,moeder bang om het harte voor haar ,natuurkindje4 ,de bijna driejarige ,suus moest dan voor vier weken bij familie gaan logeeren4 ,terecht vreesde ,moeder1 dat dit veel verdriet voor ,pop zou meebrengen4 ,de ontstemmingen1 die het kind bij anderen gewoonlijk teweegbracht waren ,moeder maar al te zeer bewust geworden4 ,ze kon niet besluiten4 ,neen1 vast niet bij tante ,lies1 ze is zoo overdreven precies4 ,bij oom ,henk nog minder4 ,hij heeft zulke dolle driftbuin4 ,in haar ,moederlijke bezorgdheid waagde ze het mijn hulp in te roepen4 ,ze kende me in den omgang met vele kinderen4 ,ik woonde toen bij een familie1 die een jongen en een meisje in den leeftijd van ,suus hadden4 ,dankbaar aanvaardde ik de vereerende1 doch moeilijke taak4 ,het zou de ,moeder na jaren van inspanning eens wat rust geven en ik hoopte tegelijk bij de lieve ,suus wat te kunnen goed maken4 ,ik begon met mijn kleine patinte eenige dagen waar te nemen1 voordat ik ernstig ging ingrijpen4 ,haar pretenties waren schering en inslag4 ,ik hoef niet te gaan slapen terwijl onze broer 's morgens een uurtje naar bed moet om te rusten4 ,ik mag naast tante ,e4 aan tafel zitten4 ,jet en ,han waren dit gewend4 ,ik moet tante ,e4 op straat een arm geven1 een voorrecht1 dat zus en broer noode afstonden4 ,waarom jij8 vroeg ik al gauw1 haar hoogst verbaasd aanziende4 444444,nou444e1 nou444444 ,voor mijn blik1 sloeg ze de oogjes deemoedig ner4 ,het was de eerste keer in haar leven4 ,jij gaat 's morgens ook naar bed1 omdat alle kindertjes van nog geen drie jaar 's morgens wat gaan rusten4 ,jij moogt evenveel beurten hebben als de andere kinderen om op straat aan mijn arm te loopen4 ,na eenige dagen liet ze elke aanmatiging varen4 ,meer en meer paste ze zich kalm aan4 ,ten slotte leefde ze de gewoonten van de andere kinderen volledig mede4 99 99 99 99 99 ,moeder had me een vinger gegeven1 ik wilde nu de geheele hand hebben4 ,ik nam voortaan het recht de leefwijze van onze ,suus mede te bedisselen4 ,het werd ,moeder langzamerhand wel duidelijk1 dat ze het beginsel het ,kind moet zich uitleven op een verkeerde wijze had toegepast4 ,ze was me heel dankbaar4 ,haar kind werd stipt gehoorzaam4 ,het genoot niettemin een veel prettiger jeugd dan de oudere kinderen4 ,suus had meer vrijheid4 99 99 99 99 99 ,we moeten met onze paedagogische voorlichtingen in de populaire bladen1 heel voorzichtig zijn tegenover het leekenpubliek1 meer en meer zien te bereiken1 dat door een deskundige uitsluitend persoonlijke voorlichting wordt gegeven aan minder ontwikkelde1 minder ervaren ,moeders4 ,paedagogische voorlichtingen kan het gros van het publiek nog niet verwerken4 99 99 99 99 99 ,naschrift4 ,ik geloof niet1 dat er in ,het ,kind ooit voorlichtingen hebben gestaan1 die tegen bovenstaand lesje indruischten4 ,red4 ,,iii ,,niet ,,preeken 99 ,volgaarne had ik voor de familie mijn vrijen tijd beschikbaar gesteld1 om bij ontstentenis der ,moeder door een of andere bijzondere omstandigheid1 haar bij de kinderen te vervangen4 ,ik was nu ter geruststelling van de ,moeder1 reeds vier weken bij ,fred gelogeerd1 voordat het nieuwe zusje arriveerde4 ,zoo lang hield ik me in hoofdzaak met de oudere kinderen bezig1 regelde hun huiswerk en ging met ze wandelen4 ,moeder bracht me intusschen op de hoogte van de nooden der kleintjes4 ,onze vierjarige ,fred was een echte slokop4 ,na de beste voorzorgen1 gebeurde het toch vaak1 dat zijn maag van streek was4 ,wanneer ,moeder 's morgens om het hoekje van de deur der kinderkamer keek1 zag ze 't dadelijk1 als het mis was met den kleinen ,fred4 ,dan lag hij1 met blauwe kringen onder de oogen en vaal bleek gezicht1 futloos in het bedje ter neer4 ,op dokters voorschrift moest ze hem dan laten liggen tot hij zelf verlangde op te staan en wanneer hij lust had hem een kopje thee en een droge beschuit geven4 ,toen ik op een morgen op het portaal naar de kinderkamer liep1 hoorde ik een druk1 opgewekt leven4 ,hoep1 fort1 klap 444 ,ik keek1 zooals moeder gewoon was te doen1 om het hoekje der deur4 ,onze ,fred zat1 als ,hollandsch welvaren1 zijn denkbeeldig paard1 wiens werkelijke leidsels hij om de spijlen van zijn bed had gehaald1 op te zweepen4 ,zoodra hij mij ontwaarde1 wierp hij zich als door een electrischen schok getroffen op het kussen neer en zette een beklagenswaardig gezicht1 den besten comediant tot eer4 ,h--h--4 ,hij zuchtte al dieper4 ,ik ging bij zijn bedje zitten en vroeg belangstellend1 wat is er ventje8 wat scheelt er aan8 ,h--he--ik geloof1 dat mijn maag weer van streek is4 ,laat u mij nog wat in bed blijven en geef u mij a4 u4 b4 een kopje thee met een droge beschuit4 ,moeder doet dat ook altijd1 onderrichtte de kleine deugniet4 7,hij wilde zoo gaarne nog wat paardje blijven rijden74 ,ik bleef hem even conscientieus waarnemen en zei toen op zijn eigen beklagenswaardigen toon4 ,jammer1 erg jammer4 --,een paar belangstellende1 levendige oogen blikten me toe4-- ,jammer toch4 ,mevrouw ,paula heeft zooeven laten vragen of je heel vroeg bij ,frieda1 7zijn liefste vriendinnetje71 komt spelen4 ,met een zelfden electrischen schok sprong hij overeind4 ,bi1 ba1 boe1 danste hij in bed rond1 de dwaaste grimassen makende1 de wildste geluiden uitstootende4 ,lekker6 lker6 ,lekker gefopt6 ,ik ben niet ziek6 ,ik maakte maar een grapje 4444 ,leuk h1 tante8 waagde de slimmerd er nog aan toe te voegen4 ,ja1 heel leuk1 erg leuk6 ,zoo toevallig4 ,ik heb jou ook lekker gefopt4 ,mevrouw ,paula heeft je niet op bezoek laten vragen 444 leuk h8 ,ik maakte ook maar een grapje4 ,in heftig schreien brak hij uit4 ,toen hij van de eerste teleurstelling bekomen was1 begon hij onder het snikken opeens te lachen en overwoog luid 4444 en toch is het leuk van tante1 heel leuk4 ,zijn kinderlijk rechtvaardigheidsgevoel deed hem beseffen1 dat hij met te bedriegen1 eerlijk verdiend had1 bedrogen te worden4 ,de straf zelf deed hem zijn vergrijp helder inzien4 ,even later keek de oolijkerd me z leuk aan1 dat we elkaar in opwelling omhelsden4 ,we deden dien morgen een heerlijke wandeling4 ,we genoten van elkars samenzijn4 ,van tijd tot tijd lachte hij mij nog even guitig toe1 waarna hij zich inniger tegen mij aandrukte4 ,fred heeft sedert geen ziek zijn meer geveinsd4 99 99 99 99 99 ,nooit heb ik ondervonden of bij anderen waargenomen1 dat preeken tegen kinderen een goed resultaat had2 tenminste geen blijvend4 ,het kind het kwaad laten ondergaan1 dat uit zijn eigen handeling voortspruit1 doet hem altijd tot het ware besef van zijn verkeerde daad komen4 ,deze behandeling is niet altijd aan te wenden om de gevaarlijke gevolgen4 ,de goede opvoedster7der7 moet ze weten te schiften4 ,,iv ,,het ,,recht ,,van ,,straffen ,,en ,,vermanen 99 ,ik was een kleuter van een jaar of zeven1 toen ik met ,moeder op een wandeling1 een blinden man op twee krukken ontmoette4 ,hij droeg den bekenden bak vol snuisterijen aan een riem om den hals4 ,met trillende1 hartroerende stem herhaalde hij steeds zijn smeekbede3 ,gedenk den lammen1 blinden man1 die geheel verlaten is4 ,een kaart1 waarop dit klaaglied met vette letters gedrukt stond1 was tegen den voorwand van den bak bevestigd4 ,moeder zag dat het treurige lot van den hulpeloozen stakkerd me aangreep4 ,ik mocht hem een dubbeltje geven1 daarna zei ,moeder3 ,de man is niet verlaten1 hij zou verlaten zijn als de menschen hem niet telkens weer wat afstonden4 ,hij heeft voor het geld1 dat hem geschonken wordt1 nu wel een goede verzorging4 ,zoo troostte ze me4 ,toch bleef het medelijden nog bij mij nawerken4 ,het jammeren van den ongelukkige wilde maar niet uit mijn gedachte4 ,den volgenden namiddag speelde ik alleen in de woonkamer4 ,de ,fransche leeraar1 die mijn broer conversatieles kwam geven1 en wat te vroeg was1 moest even bij mij wachten4 ,juist sleepte ik me met twee stokjes onder de armen en met bijna dichtgeknepen oogen voort1 het treurig refrein reciteerende3 ,gedenk den lammen1 blinden man enz41 toen ,mijnheer ,n4 ongemerkt binnentrad en me verraderlijk een klap om de ooren gaf1 ,je moogt geen gebrekkige menschen nadoen1 dat is slecht1 voegde hij er driftig aan toe4 ,heel opgewonden liep ik naar ,moeder en vertelde haar1 wat me overkomen was en hoe ik juist zoo prettig speelde4 ,ik was1 om beurten me zelf voorstellende en den blinden man1 de beschuitjes1 die ik van moeder gekregen had1 op de tagre gaan deponeeren1 en de goede gave dankbaar in ontvangst gaan nemen4 ,de vierde maal1 dat ik dit spelletje herhaalde--ik oefende me feitelijk in weldoen--had de nijdas paedagoog me zoo wreed miskend4 ,moeder suste3 ga maar met mij naar beneden1 ik zal het mijnheer wel uitleggen1 dat je niet zoo slecht gedaan hebt1 als ,mijnheer ,n4 dacht4 ,ja maar 4444 maar ,maatje 4444 en die klap dan8 snikte ik4 ,moeder schoot in een lach en nam me knusjes aan de hand4 ,ik herinner me heel goed1 dat ik het knuste vond1 dat ,moeder ,mijnheer ,n4 een welverdienden--psychischen--klap ging brengen1 al gooide ze het tegenover mij over een anderen boeg4 ,nooit heeft iemand het recht1 vreemde kinderen straffen of berispingen toe te dienen4 ,hij mag slechts1 of liever hij moet1 alleen wanneer door de handeling van het onbewaakte kind1 gevaar voor hem of voor de omgeving dreigt1 die handeling keeren4 ,bij het straffen en beschuldigen moeten we er toch voor alles rekening mede houden1 dat het kind de dingen soms1 neen dikwijls geheel anders ziet1 geheel anders toepast dan wij ouderen meenen4 ,we moeten het kind terdege rekenschap vragen van de motieven1 die hem tot de een of andere handeling geleid hebben4 ,alleen de opvoeder7ster71 die de ziel van het kind door en door kent1 zal hem zeker recht doen geschieden1 juist behandelen4 ,een schip kan slechts goed bestuurd worden1 door zijn eigen ,vader1 zijn ,kapitein1 die met de geheele inrichting daarvan bekend is4 ,het wordt daarom geen ander toevertrouwd4 99 99 99 99 99 ,ik heb helaas vele kinderen waargenomen bij wie het langen tijd1 soms onherstelbaar in de oogen weerspiegelde3 ,maar 4444 maar ,maatje 4444 en die klap dan8 ,het was in hun hart gebrand4 ,dat leed moet1 die het kind lief heeft helpen voorkomen4 ,v ,,het ,,sterken ,,van ,,den ,,wil 99 ,onze negenjarige ,robert is een zachte1 makkelijk te leiden jongen4 ,ernstige moeilijkheden hebben we tot nu toe niet met hem gehad4 ,hij is wel bijzonder eerzuchtig en zeer gesteld op eten en drinken4 ,zijn school en die zijner kleine zusjes1 zes en zeven jaar oud1 zijn naast elkaar gelegen4 ,zonder eenigen tegenstand ging hij trouw op de bepaalde uren met ,juf en de kleine meisjes heen en weer naar school4 ,hou je juffie goed aan het handje8--dat1 nog maar goedig plagen van zijn beste vriendje--krenkt zijn trots en doet eensklaps in hem opwellen niet meer met de anderen samen te willen gaan4 ,bij zijn thuiskomst maakt hij ,vader 7medicus7 zijn verlangen kenbaar4 ,ik ben toch nu al negen jaar en smalend voegt hij er aan toe1 na drie jaar zijn weg wel te weten4 ,vader voelt met hem mede en staat zijn verzoek1 om verder alleen naar school te gaan toe op voorwaarde1 dat ,rob nooit n oogenblik over den bepaalden tijd thuis komt4 --,vader vertrouwt hem heel goed en wil de zelfstandigheid van het kind voor niets ter wereld verzwakken4--,rob is wel nog wat jong en hij moet een druk stadsgedeelte door4 ,moeder zou heel bezorgd zijn1 wanneer hij te laat zou komen4 ,het gaat vele maanden goed4 ,vol enthousiasme vertelt ,rob herhaaldelijk van de aandachttrekkende gebeurtenissen1 die hij op zijn weg ontmoet heeft als3 een paard1 dat gevallen was en o zoo moeielijk op de pooten te krijgen was1 of van een dronken man1 die zich hevig verzette1 terwijl hij naar het politiebureau gebracht werd1 maar ,rob zorgde er voor1 het oponthoud door een aanloopje telkens weer in te halen4 ,het voorjaar kwam echter met zijn geijkten knikkertijd4 ,tegen zulk een groote verleiding blijkt ,rob niet bestand te zijn4 ,vader heeft hem toegestaan 's middags een half uur met zijn vriendjes op het plein voor de school te knikkeren1 doch ,rob komt steeds later thuis4 ,vader waarschuwt ,rob1 daartegen afdoende maatregelen te nemen4 ,rob moet zeker anders wer met ,juf megaan8 vraagt ,moeder bezorgd4 ,neen1 zegt ,vader streng4 ,rob moet alleen op tijd thuis komen6 ,die ernstige waarschuwing is weer voor eenige dagen bij het kind doorgedrongen4 ,daarna vergeet hij op een middag zijn tijd z ver1 dat de soep al op is1 als ,rob berouwhebbend verschijnt4 --,vader1 die van zijn leidzaamheid overtuigd is1 ziet wel heel goed waar de schoen hem wringt4 ,rob wil wel1 maar hij kan eenvoudig niet gehoorzamen4 ,het ontbreekt hem aan de noodige kracht daartoe4 ,vader vermaant ,rob ernstig en zegt hem1 dat hij elken middag1 wanneer hij n oogenblik over zijn tijd komt1 onmiddellijk zijn huiswerk maken moet en daarna zonder eten naar bed moet4 ,en acht dagen later1 het was de eerste keer1 toen hij twee minuten te laat kwam1 handhaafde ,vader die straf1 hoe wanhopig ,rob ook was4 ,nadat hij elke kans op vergiffenis had opgegeven1 berustte hij kalm4 ,men hoorde geen geluid meer van hem4 ,moeder1 innerlijk ongerust1 gaat om negen uur toch nog even kijken of de jongen slaapt4 ,ze vindt hem wakker en op haar vraag3 ,en heb je nu geen vreeselijken honger8 antwoordt ,rob snikkende3 wel vreeselijken honger1 maar geen geeuwhonger1 want ,nan--zijn driejarig zusje--was hem al de kruimeltjes komen brengen1 die voor de vogeltjes op den vensterpost waren gelegd4 ,het had zoo erg geregend1 dat de vogeltjes niet gekomen waren om ze op te pikken4 --,de arme zindelijke ,rob moet er wel heel erg aan toe zijn geweest1 toen hij die knoeierij verorberde4-- ,rob is daarna nooit meer te laat gekomen4 99 99 99 99 99 ,na den knikkertijd wandelden we eens samen en spraken over verschillende spelen4 ,h tante1 zegt hij opeens triomfantelijk1 ik ben blij dat de knikkertijd voorbij is en dat ik altijd overwonnen heb1 maar wat heeft dat een moeite gekost in het begin4 ,ik heb dien avond toch zulk een vreeselijken honger gehad en daar dacht ik altijd maar aan4 99 99 99 99 99 ,geen menschelijke straf kan ooit te streng zijn om het kind tot zelfoefening in wilskracht aan te sporen4#a ,het sterken van den wil toch is de gewichtigste taak van de opvoeding4 ,slechts met een sterken wil kan men voldoen aan de hooge bestemming ,mensch te zijn4 #a menschelijk humaan4 ,,vi ,,eerbied ,,voor ,,de ,,meeningen ,,van ,,ons ,,kind 99 ,de ,moeder is streng geloovig1 de ,vader athest4 ,bij de opvoeding der kinderen werd ,moeder wat het godsdienstige gedeelte betreft geheel vrij gelaten4 ,vader meende1 dat de kinderen eenmaal volwassen1 toch zelf hun weg zouden bepalen4 ,volgens geloofsgebruik moesten de kinderen beneden dertien jaar op ,grooten ,verzoendag een halven dag vasten1 daarna schrijft de wet een heelen dag voor4 --,het vasten is voor kleine kinderen een pretje evenals elke afwijking van het gewone1 ze voelen zelden bezwaren4-- ,meta1 juist zeventien jaar geworden1 had ,moeder verklaard zich nu niet meer aan den ,grooten ,verzoendag te willen houden4 ,ze geloofde niet en wilde niet langer huichelen4 ,moeder antwoordde1 dat ze ,meta's overtuiging niet rekende4 ,tot ze meerderjarig was1 beval ze haar naar de kerk te gaan en te vasten4 ,daarna kon ze doen zooals ze zelf verkoos4 ,dat was het eerste ernstige conflict tusschen ,moeder en dochter4 ,meta gaf oogenschijnlijk toe4 ,ze kocht echter de noodige broodjes en at ze heimelijk op4 's ,avonds viel het ,moeder op1 dat ,meta in tegenstelling van andere jaren1 er bijzonder blozend en welvarend uitzag4 ,je hebt gegeten ,meta1 zei ,moeder op beslisten toon4 ,ja ,moeder1 gaf het meisje eerlijk ten antwoord4 ,ik zou voor u liever gewild hebben1 dat u het niet gemerkt hadt1 maar nu wil ik u toch niet langer bedriegen4 ,na die vermetele bekentenis begon tusschen ,mevrouw en ,meta een verhouding te bestaan1 die allerdroevigst werd4 ,moeder verlangde bij de minste kleinigheid haar gezag gehandhaafd te zien1 ,meta wilde haar zelfstandigheid op geen enkel punt prijs geven4 ,het geheele gezin leed onder de wederkeerige plagerijen en opgewonden stemmingen4 ,moeder en dochter gaven elkar geen enkel bewijs van liefde meer4 ,meta zou ten slotte de dupe geworden zijn van ,moeders verkeerde paedagogische inzichten4 ,vader overwoog1 dat die toestand niet langer mocht voortduren1 ze moesten van elkaar4 ,meta vermagerde bij den dag4 ,vader besloot het meisje naar een kostschool in ,belgi te sturen4 ,juist bracht ik ,mevr4 ,b41 mijn naaste buurvrouw1 in deze dagen een bezoek4 ,ze zat in zak en asch4 ,toen ik binnenkwam brak ze in snikken uit4 ,op mij was haar hoop gevestigd1 de verloren dochter te doen terug keeren1 zei de wanhopige ,moeder4 ,het viel me heel gemakkelijk de ,moeder tot andere gedachten te brengen1 nadat ik de juiste toedracht van de oneenigheid vernomen had4 ,ik legde haar uit1 dat de wet alleen den meerderjarige verantwoordelijk acht voor zijne daden1 maar dat het toch zeer vaak voorkwam1 dat iemand van zeventien jaar meer competent was tot juist oordeelen en handelen dan iemand van vier en twintig4 ,dat nu hing geheel van de persoonlijkheid af4 ,ik betoogde1 dat haar moederplicht gebood1 dit kind in dezen zelf te laten beslissen4 ,geloof is een gevoel1 dat geen zelfstandig mensch mag opgedrongen worden4 ,het meisje had de ware opvoeding tot het geloof genoten1 de moeder was dus geheel vrij van alle schuld1 nu het geloof zich bij ,meta niet ontwikkeld had1 zooals ,moeder het verlangd had4 ,ze kon dat betreuren1 maar in geen geval mocht ze een dergelijk meisje dwingen tot welke overtuiging ook6 ,we moeten voorkomen1 dat onze kinderen lijden onder opgedrongen meeningen4 ,een hartelijke omhelzing tusschen ,moeder en dochter was de kroon op mijn leering4 ,,vii ,,de ,,juiste ,,straf 99 ,kees is als bijzonder hartstochtelijke jongen geboren1 luidt ,moeder's uitspraak4 ,wie zou hem beter hebben leeren kennen dan juist zij8 ,deze vrouw bezit een genialen tact om haar kind te leiden4 ,zij heeft hem zelfs zoo weten te hervormen1 dat buiten hare omgeving evenmin heftige scnes met het kind plaats hebben4 ,ik wil u haar laatste opvoedkundige prestatie mededeelen4 ,onze dertienjarige snaak dan1 heeft een zwak voor eieren1 hij is er verzot op en moet ze nu als een groote oorlogsontbering missen4 ,de idee ze niet te kunnen verkrijgen is voldoende om zijn hartstocht er voor tot het uiterste te prikkelen4 ,de huisgenooten1 er zijn er vijf1 die hun jongsten lieveling aanbidden1 beloven ,kees1 nu de eieren voor den handel weer vrij gekomen zijn1 ieder1 op hunne beurt1 hem op een ei te tracteeren1 als 4444 hij een goed rapport van de handelsschool heeft megebracht1 hij gedurende een bepaalden tijd altijd netjes aan tafel is gekomen1 op tijd naar bed is gegaan1 kortom als hij vele moeilijkheden heeft overwonnen4 ,kees' zinnenprikkel helpt hem aan de hem gestelde eischen te voldoen4 ,nadat hij met het verlangde rapport van school is gekomen1 vindt hij in het koffieuur een versierd ei op zijn waschtafel liggen4 ,een verrassing van zijn oudsten broer4 ,overgelukkig ijlt hij naar ,moeder en vraagt haar het ei meteen te bakken voor bij zijn boterham4 ,ach kom1 grappenmaker1 sust ,moeder1 je weet immers wel1 dat er nu geen gas is4 ,ik zal het ei bij het avondeten heerlijk voor je klaar maken4 ,er is wel gas1 betoogt ,kees klemmend4 ,bakt u het voor nen keer op het medisch komfoor van ,jan4 ,moeder weigert en voegt gedecideerd er aan toe dat stelletje mag uitsluitend gebruikt worden wanneer ,jan het voor zijn patinten noodig heeft4 ,onmiddellijk daarna wordt ,moeder voor een gewichtig gesprek aan de telephoon geroepen4 ,de lust van ,kees is onweerstaanbaar4 ,hij zou den hemel willen bestormen om het gebakken ei te bekomen4 ,hij waagt het1 na bij het keukenmeisje de noodige ingredinten te hebben veroverd1 het ei zelf te gaan bakken op het verboden toestelletje4 ,opgewonden door het sterk begeeren doet hij op zijn onhandigst4 ,voor dat het ei in het pannetje is1 vat een gordijntje in de nabijheid vlam2 hij had den nog half brandenden lucifer er tegen geworpen4 ,in zijn agitatie gooit ,kees een spiritusstelletje om en in een oogenblik staat de omgeving in lichte laaie4 ,een vervaarlijk geschreeuw3 brand6 brand6 ,moeder help61 doet ,mevrouw ,x4 doodelijk verschrikt naar beneden snellen4 ,het gelukt haar het vuurtje spoedig te blusschen4 ,daarna stuurt ze ,kees naar zijn kamer4 ,geheel ontdaan1 ontmoedigd1 met nergebogen hoofd sluipt hij weg4 ,bijna elke moeder zou in haar drift en ontsteltenis haar kind oogenblikkelijk het ei afgenomen hebben4 7,vele moeders1 wien ik dit vertelde1 lieten zich ook spontaan in dien geest uit47 ,deze moeder strafte op de rechte manier4 ,ze overwoog1 volgens haar gewoonte1 de straf eerst1 toen ze geheel kalm was4 ,kees had in hartstocht gehandeld1 een verzachtende omstandigheid voor het begane misdrijf4 ,zijn aangeboren hartstochtelijke natuur te hervormen is een werk van jaren3 ,ze was reeds veel gevorderd met hem en schreef dien terugval toe1 aan den moeilijken leeftijd1 waarop ,kees was gekomen en aan de buitengewone tijdsomstandigheden4 ,door te strenge straf zou ze den jongen verbitteren en veel invloed verliezen4 7,zou het toeval geholpen hebben en de jongen had in zijn angst het ei laten vallen1 dan zou de jongen het gemis1 op de juiste wijze gevoeld hebben47 ,hem het ei weg te nemen1 waarnaar hij zoo zinnelijk verlangd had en dat hij met veel inspanning had verdiend1 was een veel te hard1 ja een wreed ingrijpen4 ,het overigens normaal gehoorzame kind1 mocht ook niet in verhouding gestraft worden tot de ongehoorzaamheid1 die hij had begaan4 ,de hartstocht had de waardebepaling voor een deel in het bewustzijn weggedrongen4 ,hij heeft niet kunnen beseffen1 hoe ondeugend hij gehandeld had4 ,mevrouw ,x4 strafte hem toch streng4 ,hij mocht gedurende vier weken niet naar de club gaan1 hij moest een poos een half uur vroeger naar bed dan hij gewend was1 kortom ze strafte hem op een wijze1 waaruit ze hem liet voelen1 dat hij voor vele dingen1 die ,moeder hem toegestaan had nog te klein was4 ,voordat ,moeder hem weer in eere herstelde moest hij toonen1 zich als een flinke jongen van zijn leeftijd te kunnen gedragen en geen onhandigheden meer te begaan1 die gevaar voor hem zelf of anderen konden opleveren4 ,en dat ,moeder juist gestraft had1 bewees ,kees' reactie1 toen ze hem 's avonds experimenteerde4 ,moeder hield ,kees1 als gewoonlijk1 gezelschap toen hij het nu smakelijk gebakken ei bij de avondboterham genoot4 ,eigenlijk had je het ei niet moeten hebben1 zei moeder1 terwijl hij juist een lekker hapje nam4 ,met een gezicht1 vuurrood van opwinding1 stootte hij hijgend uit1 als u mij het ei hadt weggenomen1 dan was ik weggeloopen en zou ik me verdronken hebben4 ,weggeloopen8444 van mij8 vroeg ,moeder met die liefde in haar blik en die teerheid in de stem1 waarmede de liefhebbende moeder het onweerlegbaar bewijs gaf1 dat zij haar jongen1 noch ,kees haar kon missen4 ,als reflex slaat ,kees de armen om moeders hals1 kust haar innig en breekt in snikken uit4 ,zijn straf draagt hij met gelatenheid4 99 99 99 99 99 ,wat ,moeder zoo bij intutie gevoeld heeft1 kunnen ,ouders en opvoeders7sters7 tot op zekere hoogte aanleeren3 slechts te straffen na kalme overweging en de straf zoo te bepalen1 dat ze aan het doel1 het zwak van het kind te verbeteren1 beantwoordt1 dus in juiste verhouding tot het begane feit en in verband met den aard van het kind4 ,,viii ,,een ,,toekomstbeeld 99 ,de ouders van den pittigen ,jacques--ze woonden in de ghettobuurt--waren door onverwachte omstandigheden in goeden doen gekomen4 ,jacques leerde goed3 ,meester prees hem altijd4 ,ze wilden nu voor alles van hun eenig kind wat maken4 ,in overleg met den onderwijzer zou de jongen examen doen voor het gymnasium4 ,er waren wel bezwaren1 maar ,jacques zou ze overwinnen1 oordeelde ,mijnheer ,v4 ,jacques slaagde1 kreeg zelfs bijzonderen lof bij de toespraak van den curator4 ,dat sterkte hem1 den spot van zijn medescholieren te verdragen4--,door zijn opvoeding en erfelijkheid week ,jacques in zijn1 doen1 en denken wel eenigszins van hen af4-- ,zoo kwam hij bijv4 des ,zaterdags op school1 maar hij mocht geen schriftelijk werk meedoen4 ,bovendien verlangde ,vader1 der traditie getrouw1 dat de arme jongen dan in het veelkleurig1 haast bonte ,sabbatpak zou verschijnen4 ,jacques protesteerde even1 maar als goed geaard kind1 gaf hij1 gedachtig aan het gebod3 men moet zijn ouders eeren1 toch dadelijk toe4 ,met loome schreden ging hij naar school4 99 99 99 99 99 ,bij zijn komst in de klasse werd het kind met hoongelach en lorre1 kopjekrauwen1 klontjesdief begroet en de leeraar 4444 lachte4 ,de arme ,jacques leed4 ,geheel ontdaan kwam hij thuis en snikte het uit4 ,van den leeraar had hij het niet kunnen dragen4 99 99 99 99 99 ,de leeraar werd daarover onderhouden en bood zijn verontschuldiging aan door te zeggen3 ,nu ja1 de jongen had er z potsierlijk uitgezien4 ,men is toch maar ,mensch4 ,reeds toen1 het is een tijd geleden1 overwoog ik1--steeds met meer hoop voor de toekomst--dat eens de leeraar 7,paedagoog7 bij dergelijke voorvallen zoo zou handelen1 dat hij gerust zou kunnen verklaren3 ,men is toch gelukkig ,mensch4 ,,ix ,,de ,,sinaasappelmethode ,,van ,,jan ,,ligthart 99 ,motto3 ,wanneer wij de menschen slechts nemen zooals ze zijn1 dan maken wij ze slechter1 doch wanneer wij ze behandelen als waren zij dat wat zij moesten zijn1 zoo brengen wij hen daarheen1 waarheen zij gebracht moeten worden4 7,goethe4 ,w4 ,meisters ,lehrjare47 ,zeker6 ,ik stem met den wensch van ,jan ,ligthart in1 dat op een algemeene vergadering van ,paedagogen de motie worde voorgesteld en bij acclamatie aangenomen1 dat de sinaasappelmethode#b van ,jan ,ligthart de voortreffelijkste is1 mits444 ze uitsluitend worde toegepast door 'n ,jan ,ligthart4 #b ,de sinaasappelmethode van ,j4 ,l4 beoogt alleen door liefde en zachtheid het goede in het kind op te wekken4 ,we kunnen ons echter in 't bezit van slechts weinige ,jan ,ligtharts verheugen4 ,de methode toch is1 evenals vele opvoedkundige methoden1 gevaarlijk in verkeerde handen4 7,feit is1 dat in den loop der tijden de sinaasappelmethode door vele opvoeders7sters7 onbewust gebruikt wordt1 vooral door ,moeders74 ,ik heb de toepassing dezer methode bijna altijd tot even groot nadeel voor den opvoeder7ster7 als voor het kind zien leiden4 ,tot bespotting van den eerste1 tot met geweld moeten ingrijpen bij het laatste4 ,en telkens wer overdacht ik met weemoed ware dit kind maar dadelijk minder ideaal behandeld4 ,persoonlijk heb ik de sinaasappelmethode het meest aangewend in den vorm van een heel mooie vergulde bittere pil4 ,ik laat hier een van de gevallen volgen4 ,het gebeurde in een ,pension te ,zandvoort1 waar ik in de vacantiemaanden verblijf hield4 ,niet minder dan twintig kinderen en hun respectieve ,ouders of ,moeders hadden mede hunne tenten bij ,mevrouw ,m4 opgeslagen4--,onze hospita was vermaard door haar groote welwillendheid en door de liefde1 waarmede ze haar gasten verzorgde4 ,ook een heel zwakke oude juffrouw woonde sinds vele jaren in ditzelfde pension4 ,het was noodwer den eersten dag van ons samenzijn4 ,een hevig onwer deed allen in de conversatiezaal bijeenkruipen4 ,vele kinderen waren onrustig4 ,de vierenzestigjarige ,juffr4 ,bruin1 hyperouderwetsch zoowel in hare manieren als in hare kleeding--een ,dickensplaatje--werd voor de kinderen de gewenschte afleiding4 ,ze bekeken de stakkerd van 't hoofd tot de voeten en na haar voldoende te hebben opgenomen1 verwekte de negenjarige ,frans1 de belhamel van het troepje1 door een luide opsomming van haren lijfelijken inventaris uitbundige hilariteit4 ,het succes rechtvaardigt de daad4 ,zoo ook voelde het ,frans4 7,een haast vergoelijkende vermaning1 h ,frans6 van zijn ,moeder1 liet hij onopgemerkt voorbijgaan74 ,het kind werd steeds baldadiger4 ,hij amuseerde nu het gezelschap door op een stoel te gaan staan en de verschillende ,beilagen van 't toilet van ,juffr4 ,b41 haar reticule1 brillehuisje1 pepermuntdoosje1 waaier enz4 enz4 als projectielen uit zijn vermeende vliegmachine de zaal in te werpen4 ,juffr4 ,bruin1 hoewel zeer angstig bij dit weer in haar eentje1 wilde naar haar kamer vluchten4 ,ik vroeg haar1 liever bij mij te komen zitten3 ik zou haar beschermen4 ,het ongelukkige oudje1 vertelde me1 dat het al den tweeden zomer was1 dat die kleine bengel de kinderen zoo tegen haar ophitste4 ,waarom ze dan niet in een ander pension ging8 ,ze had het hier z goed1 ze wilde zoo gaarne blijven4 ,de dokter had haar een voortdurend rustig verblijf aan zee voorgeschreven4 ,eindelijk vertrouwde ze me onder droevig snikken toe1 dat ze in de vacantiemaanden1 in elk pension van de kinderen hetzelfde te duchten zou hebben4 ,nuchter verklaarde ze--wie kent ooit zichzelve--niet te begrijpen waaraan ze die kwelling te wijten had4 ,ze had nooit in haar leven n kind onvriendelijk bejegend4 ,ze verzette zich heelemaal niet4 ,waarom zou ze opkomen tegen iets1 wat toch niet te veranderen was8 ,ik stelde den kinderen1 ook ,frans voor1 wat met me te gaan spelen4 ,frans bleek een pittige1 kranige jongen te zijn1 een half-bloed1 een hartstochtelijke1 onbeheerschte natuur4 ,de jongen was zoo behendig en slim1 dat hij bijna elken prijs won1 dien ik op de verschillende spelletjes had gezet4 ,toch keek ,frans bedrukt4 ,tijdens het spel stelde ik alle liefde en gunsten beschikbaar voor de andere kinderen4 ,ik merkte1 dat hij1 wanneer ik zijn kant uitkwam1 beefde van verlangen en hoop4 ,ik negeerde hem geheel4 ,den volgenden dag nam ik allen mede naar het strand4 ,toen ,frans me bij den arm pakte1 drong ik hem zachtjes weg en nam een anderen jongen in de plaats4 ,zijn gelaat betrok1 pijnlijk4 ,hij1 ,frans1 weggeduwd1 vernederd1 zijn affectie versmaad1 hem toewijding geweigerd8 ,dat was voor den kleinen koning niet te dragen4 ,hij tobde er over1 waarom het juist hem niet gelukte1 de aandacht te trekken4 ,de verdachte vraag bleef dan ook niet uit4 ,juffr4 ,a41 waar 444 waarm bent u nooit lief voor mij8 ,omdat je niet lief bent voor anderen6 ,wat doe ik dan8 vroeg hij met lippen trillende van hartstocht4 ,nu je weet immers wel1 dat je het die beste juffr4 ,bruin op schandelijke wijze lastig maakt1 dat je haar kwelt4 ,voor zulk een jongen kan ik geen liefde voelen1 zei ik op minachtenden toon4 ,schreiend wierp hij zich om mijn hals en riep vol gloed uit3 ,ik zal ,juffr4 ,bruin nooit meer plagen en haar verder aardig behandelen4 --,ik merkte1 dat mijn waardeering op dit oogenblik zijn hoogste goed uitmaakte1 zooals gewoonlijk datgene1 wat onbereikbaar is4 ,frans voelde nu wel1 dat hij mijn vriendschap niet waard was4-- ,ik maakte me weer zachtjes van hem los1 zeggende ,neen1 dit alleen is niet voldoende om in mijn gunst te komen4 ,je hebt nog meer misdreven4 ,je hebt de andere kinderen tegen ,j4 ,b4 opgehitst4 ,eerst wanneer je ook hen er toe gebracht hebt1 zich goed te gedragen tegenover ,juffr4 ,bruin1 kan ik van je houden4 ,en f ,frans ijverde4 ,hij bracht voor ,juffrouw ,bruin reeds denzelfden middag beeldige bloemen mede1 gekocht van zijn eigen spaarpenningen1 schikte ze in een vaas en bracht ze haar zelf4 ,een hulde1 welke de arme juffr4 ,bruin1 die nooit eenige kinderliefde had ondervonden1 overgelukkig maakte4 ,nu begon voor de gasten een recht genoegelijk samenzijn4 ,we vormden ne groote familie4 ,elk normaal kind is tot op zekere hoogte tot het goede te leiden1 besloot onze hospita4 ,haar kleine gasten zouden het ,juffr4 ,bruin niet meer lastig maken4 ,ze zou hen op mijne wijze behandelen4 ,ik heb wel altijd diep medelijden met ,juffr4 ,bruin gehad1 ik wist alleen maar niet den jongen juist aan te pakken1 verontschuldigde ze zich4 ,ze had het ten slotte als een onverbeterlijken trek van de jeugd aanvaard4 99 99 99 99 99 ,deze jongen zou1 wanneer ik hem met de oorspronkelijke sinaasappelmethode tot het goede had willen brengen1 van kwaad tot erger zijn vervallen4 ,het was reeds door de zachtheid van de pensionhoudster1 die hem met suikertjes en lieve woordjes had willen lokken1 dien kant uit gegaan4 99 99 99 99 99 ,frans en ik sloten een hechte vriendschap4 ,dat mijn bittere pil den jongen goed bekomen is1 bewijzen nog de hartelijke brieven1 die ik van tijd tot tijd van hem ontvang4 99 99 99 99 99 ,naschrift4 ,en toch was het de sinaasappelmethode4 ,want deze bedoelt1 het kind niet te beoordeelen en te behandelen naar de ongunstige kanten1 die hij naar buiten keert1 maar naar het betere innerlijke gehalte1 dat men in hem onderstelt4 ,zij is een toepassing van het wijze paedagogische woord van ,goethe1 dat wij als motto boven dit nummer plaatsen4 ,x ,,hoe ,,deze ,,paedagoog ,,er ,,over ,,dacht 99 ,kitty 44446 ,we spraken haar naam zachter1 teederder uit dan van elk ander klasgenootje4 ,als van een heilige4 ,kitty met haar groote1 zachte1 staalblauwe oogen1 haar tenger1 smal gezichtje1 de dunne als gepenseelde lippen1 die de goed onderhouden tanden zoo op het voordeeligst deden uitkomen4 ,kitty1 onze ,joconde1 met hare slanke1 mooi gevormde handen1 en door ieder bewonderde lange kastanjebruine haren4 ,kitty was van zooveel edeler ras dan wij4 ,zoo gracieus van houding en in manieren4 ,hoe bekoorlijk trof ons haar teer gestel1 haar zachte1 vleiende stem4 ,dank je vriendelijk1 ,eetje--smeekte ze haast om vergiffenis voor hare weigering--een pepermuntje was veel te scherp voor haar keel4 ,een ander maal3 ,o1 neen ,bets1 ik kan heusch geen koekjes verdragen1 mijn maag is er dadelijk door van streek1 dank je hartelijk schat6 ,kitty was en had alles bijzonder4 ,ze was een ,amerikaansche van geboorte4 ,de ouders hadden met het kind in vele landen gezworven1 vandaar1 dat ,kitty nog op twaalfjarigen leeftijd1 bij ons negenjarigen in de klas was geplaatst4 ,de familie had zich een half jaar geleden1 juist met het oog op het leeren van hun nig kind1 blijvend te ,amsterdam gevestigd4 ,kitty was lang niet dom4 ,er was iets1 dat wij kinderen wel vreemd vonden3 ,ze was volstrekt niet de uitverkorene van onze klasse-onderwijzeres1 onze betooverende ,kitty4 ,kinderen gissen niet1 stellen vast zonder bewijsgronden4 ,de juffrouw is jaloersch op ,kitty's bekoorlijke verschijning1 was ons aller opinie4 ,op een middag1 we waren in het koffiehalfuurtje juist zoo gezellig in gesprek met den hoofdonderwijzer--die nu eens hier1 dan daar een kijkje ging nemen--kwam ,lena1 een van onze vriendinnetjes heel opgewonden1 schreiende binnenstormen4 ,ze vertelde1 dat ze1 zich even was gaan overtuigen of haar beursje met geld nog in haar mantelzak zat--de kleeren hingen aan kapstokken in de gang--en dat ze haar beursje ledig gevonden had4 ,de gulden was er vast uit gestolen1 snikte ze hartstochtelijk4 ,het kind was wanhopig4 ,arme ,lena1 het dienstmeisje zou haar 's middags van school komen halen en samen zouden ze een flesch eau-de-cologne koopen voor ,lena's ,moeder1 die den volgenden dag haar verjaardag zou vieren4 ,het kind had maanden lang gespaard1 om hare moeder bij die gelegenheid te kunnen verrassen4 ,ons hoofd vroeg dadelijk1 of er nog andere kinderen waren1 die geld in den mantelzak hadden4 ,de een had drie centen1 een ander een kwartje1 een derde 'n cent enz4 enz42 de meesten echter hadden evenals ,kitty1 niets4 ,de hoofdonderwijzer kwam spoedig dood kalm terug3 ,hier ,lena1 daar is het verloren schaap wer1 zei hij tot het overgelukkige kind1 terwijl hij haar den gulden overhandigde4 ,je moet verder maar eerst goed zoeken en je niet dadelijk zoo opwinden1 vermaande hij4 ,je zou anders den gulden dadelijk gevonden hebben4 ,hij lag haast voor het grijpen4 ,vermoedelijk heeft de werkvrouw1 toen ze vanmorgen de kapstokken schoonmaakte1 en ze den mantel verhing1 het beursje uit den mantelzak laten vallen4 ,ze zal niet bemerkt hebben1 dat het was opengegaan en dat de gulden er uit gerold is4 ,argeloos namen we dit allen voor goede munt aan4 99 99 99 99 99 ,tien jaar later1--ik zat juist met ,vader in de huiskamer1 beiden verdiept in de courant1--las ik verbaasd1 de volgende advertentie luid voor3 ,gelieve mijn huisvrouw ,kitty 4444 geen geld of goederen af te geven1 daar deze niet door mij zullen worden gehonoreerd4 ,n4,n4 ,ik kon het haast niet gelooven1 onze heilige1 edele1 potische ,kitty6 ,vader--haar dokter--vertelde me toen eerst1 dat de hoofdonderwijzer dien bewusten middag den gulden bij ,kitty in den mantelzak had gevonden4 ,de ouders hebben daarna mt den onderwijzer veel moeite gedaan om het kind tot beter gedrag op te voeden4 ,voorloopig was hun dat wel gelukt4 ,maar later was de oude praalzucht1 die ,kitty reeds vroeg tot oneerlijkheid had gedreven1 weer boven gekomen4 ,ze leidde een slecht leven4 ,kitty is na het gebeurde nog twee jaar met ons samen op school gegaan4 ,niemand van haar klasgenooten had iets van haar vergrijp gemerkt4 ,ze was dezelfde beminde1 onfeilbare ,kitty voor ons gebleven4 ,de onderwijzer had dien middag1 toen hij met den gulden terugkwam1 niet naar ,kitty gekeken1 door niets onze aandacht op ,kitty gevestigd4 ,indien het meisje zich later verbeterd zou hebben1 dan zou haar vroeger leelijk gedrag1 door onze onbekendheid daarmede1 voor goed uitgewischt zijn4 ,was dat niet zeer juist gehandeld van onzen goeden ,paedagoog8 ,,xi ,,ons ,,humeur 99 ,mevrouw ,x4 was 's middags even bij ons ingeloopen om te informeeren naar de verschillende zieken4 ,juist kwamen de kinderen van school1 ze liepen op de teenen1 fluisterend1 de woonkamer binnen1 begroetten me op hunne eigen hartelijke wijze en vroegen dadelijk1 of ik me nu wat prettiger voelde dan vanmorgen4 ,u ziet toch nog heel bleek1 oordeelde de oudste kleuter mewarig4 ,daarna beloofden ze ongevraagd1 zich frisch op te knappen en gingen meteen naar boven4 ,hun voorbeeldig gedrag had ,mevr4 ,x4 ten zeerste getroffen4 ,ze beklaagde zich er over1 dat haar kinderen1 wanneer ze ongesteld en tegen de vele moeilijkheden minder opgewassen is1 lastiger zijn dan ooit4 ,toch heb ik ook een moeilijken morgen met hen doorgebracht4 ,denkt u n oogenblik in1 met vrij erge hoofdpijn om half zeven 's morgens te staan voor een doktersgezin1 bestaande uit een zieke moeder met haar jong geboren kindje1 vier schoolgaande kleuters van zes tot tien1 een bijzonder hulpbehoevend meisje van vier jaar1 een kinderjuffrouw aan influenza lijdende te bed en het pas ontvangen bericht1 dat de werkvrouw en het dagmeisje1 beiden door ongesteldheid verhinderd zijn te komen helpen4 ,het is om wanhopig te worden1 besliste ,mevr4 ,x4 na mijn benauwende opsomming4 ,dat werd ik nu juist niet4 ,uwe reactie daartegen is de meestal onbewuste fout1 die vele moeders1 opvoedsters7ders7 begaan4 ,maar mijn humeur is bij de minste ongesteldheid van streek en dat werkt natuurlijk terug op de kinderen1 verontschuldigde ze zich4 ,ik zie daar het natuurlijke allerminst van in4 ,het is wel waar1 men kan de geestelijke reactie op het lichamelijk onwel bevinden niet keeren1 maar men kan en moet wel degelijk zijn stemmingen tegenover anderen beheerschen1 onder elken tegenslag4 ,dat is de opvoedster7der7 verplicht tegenover het kind1 dat nog minder dan de volwassene het grillig humeur verdraagt van anderen1 omdat het niet in staat is rekening te houden met verontschuldigende overwegingen4 ,we mogen van onze kinderen geen overmatige inschikkelijkheden eischen4 ,we moeten er tegen waken--de ,franschman drukt het zoo aardig uit1 de faire sortir notre me de son assiette--onze ziel te verliezen1 door te beletten1 dat het ongeduld tegenover onze kinderen ons onder welke omstandigheid ook1 ontsnapt4 ,dat geduld is een weinig algemeene deugd4 ,het is even moeielijk als noodig voor de opvoedster7der7 zich daarin te oefenen4 ,slechts door onveranderlijkheid van humeur onder moeilijke omstandigheden te doen blijken1 zullen we de vrijwillige medewerking van het kind oproepen4 ,door humeurig en lastig te zijn bewerken we het tegendeel1 maken we het ons en den kinderen des te moeilijker4 ,de opvoeder7ster7 die gewaarschuwd is1 zal1 ik ben er van overtuigd1 met de kracht der liefde voor haar kinderen daartegen strijden4 ,,xii ,,de ,,fabel 99 ,ik liet den vierjarigen ,wim even in de achterkamer van de woonsuite alleen1 om in de voorkamer den pianostemmer eenige inlichtingen te geven4 ,wim wist niet1 dat ik hem in het oog hield4 ,even te voren had het dienstmeisje een mandje met appelen binnengebracht4 ,wim had me een gevraagd4 ,ik had hem gezegd1 dat ,moeder wilde1 dat de appelen bewaard bleven4 ,nauwelijks was ik de kamer uit of ,wim sloop naar het mandje1 nam een hap uit een appel en verborg den appel daarna netjes onder de andere4 ,een poosje later1 het verteluurtje van elken morgen1 kwam ,wim als gewoonlijk op mijn schoot zitten4 ,hij sloeg zijn armpjes knusjes om mijn hals1 om als het ware1 het verhaaltje uit mijn oogen te lezen4 ,ik was kort geleden begonnen met hem fabels te vertellen4 ,hij vond het heerlijk4 ,vaak improviseerde ik er een in verband met iets1 dat met ,wim was voorgevallen4 ,zoo ook nu4 ,meer beducht voor critiek dan bij ,wim1 zal ik hier den inhoud van de fabel1 die ,wim te hooren kreeg1 slechts in proza laten volgen4 ,ik vertelde hem van een vierjarig berenzoontje1 dat zoo flink was1 dat hij1 wanneer ,moeder ,berin boodschappen deed1 op zich zelf en op alles kon passen4 ,berenzoontje zorgde er wel voor1 dat de hond niet van het vleesch1 de poes niet van de melk en het zusje niet van de appelen snoepte1 7,wims oogen sloegen neder7 ,moeder en ,vader hielden heel veel van het berenzoontje1 omdat hij een brave flinke jongen was1 waar ze zoo goed op konden vertrouwen4 ,het berenzoontje 4444 ,verder liet ,wim me niet gaan4 ,onder tranen kwam reeds de bekentenis4 ,hij smeekte me het gebeurde nooit aan een ander te vertellen4 ,hij had nu zoo goed gevoeld1 hoe slecht hij zich gedragen had4 ,hij wilde flink en braaf worden als het berenzoontje4 ,onder die belofte1 legde ik een gaven appel in de plaats4 99 99 99 99 99 ,men leze de goede fabel op elken leeftijd4 ,ze verschaft altijd genot1 doch verschillend4 ,bovendien lijkt ze mij voor het kind nuttig4 ,het is zelden1 zooals bij ,wim1 de zedeles1 die het kind treft1 noch het voorbeeld tot navolging1 maar het kind stelt belang in de eigenschappen en de karakters der dieren4 ,de kinderen herkennen daarin de zeden van den hond1 dien ze liefhebben1 van de kat1 die ze verkeerd waardeeren1 van de muis waar ze bang voor zijn1 van de geheele dierenwereld1 waarin ze zich meer amuseeren dan op school4 ,ze vinden er den wolf1 die de ondeugende kinderen bedreigt1 den vos1 die om het kippenhok sluipt1 den leeuw1 wiens moed geprezen wordt4 ,ze genieten buitengewoon van de toestanden waarin deze dieren optreden4 ,ze trekken partij voor den zwakke tegen den sterke1 voor den bescheidene tegen den trotsche1 voor den onschuldige tegen den schuldige4 ,een eerste besef van rechtvaardigheid wordt hen onbewust bijgebracht4 ,de begaafden voor wie men niets ongestraft zegt1 gaan nog verder4 ,ze maken vergelijkingen tusschen de karakters der menschen en dieren4 ,er zijn zelfs kinderen1 die meenen1 dat sommige fabels in hun ouderlijk huis zijn afgespeeld4 ,de zin tot vergelijken vormt zich onmerkbaar in hun hersenen4 ,ze leeren in de fabel hun eigen verworven indrukken kennen1 hunne herinneringen ophalen4 ,wanneer ze levendig geschilderd zijn1 oefenen ze zich levendig te voelen4 ,ze gaan beter rondzien en met meer belangstelling dan vroeger4 ,al deze te bewijzen voordeelen1 meen ik voldoende te vinden1 om de goed gekozen fabel en het juiste sprookje voor het kind te mogen aanbevelen4 99 99 99 99 99 ,naschrift4 ,met groot genoegen plaats en onderschrijf ik deze aanprijzing van de fabel4 ,ik heb het altijd een der aantrekkelijkste zijden der duitsche opvoeding gevonden1 waarmede ik1 gelijk mijn lezers weten1 waarlijk niet zonder voorbehoud dweep1 dat de fabel daar1 in gezin1 school en onderwijs1 een zoo belangrijk geerde en vaste plaats inneemt4 ,het is wel aardig hiernaast te leggen de echte spijkers-op-laag-water-zoekende critiek1 die ,rousseau in den ,emile1 boek ,,iii1 op ,lafontaine uitoefent1 daarbij opzettelijk vergetende1 dat als men fabels uit een paedagogisch oogpunt uitzoekt of maakt1 men natuurlijk anders te werk gaat als die looze verteller ,la ,fontaine4 ,overigens is bovenstaand schetsje1 waarop de schrijfster ons reeds vroeger gewezen heeft#c1 een voortreffelijk staaltje van de goede manier om kinderen indirecte zedelessen uit te deelen door verhalen omtrent anderen1 die wel op hen toepasselijk zijn1 maar zonder dat wij eenigszins laten merken1 dat wij die toepasselijkheid weten1 en nog veel minder1 dat wij daarvoor gezorgd hebben4 #c ,zie ,jeugdh4 ,,xiv1 ,metamorphose4 ,,xiii ,,oprechtheid 99 ,we logeerden eenige zomers na elkar in hetzelfde hotel4 ,lien en ik4 ,als gevolg daarvan moest ik den ,st4 ,nicolaastijd bij mijn vriendinnetje doorbrengen4 ,ik verwerkte dan haar heele verlanglijst1 die quantitatief enorm1 maar qualitatief heel gemakkelijk te vervullen was4 ,lien is een kleine vleister4 ,ze maakt het soms te bont4 ,het ontaardt dan tot een onoprechtheid1 die zeer onaangenaam aandoet en nog tot mindere karaktertrekken kan leiden4 ,ze is reeds tien jaar4 ,lien is overigens een leuke guit4 ,weken voor ,st4 ,nicolaas hebben we het beiden altijd heel druk4 ,de vooruitzichten tot de feestviering waren het eerste oorlogsjaar echter niet gunstig4 ,de prijzen stegen enorm1 zelfs van kleinigheden4 ,daarom waarschuwde ik ,lien1 dit jaar er niet zooveel voor te kunnen doen als andere jaren4 ,o1 dat hindert niets1 dan geeft u mij maar n cadeautje of niets4 ,nu1 n cadeautje wil ik wel vast beloven4 ,maak dan maar een lijstje van boeken4 ,ik kan er dan wel een uit kiezen4 ,vallen de omstandigheden mede1 dan krijg je er wel een chocoladeletter bij4 ,heerlijk6 ,zij sprong in de hoogte4 ,hoe meer ik het betreurde haar niet z te kunnen verrassen1 hoe opgewekter ,lien bij de mededeeling werd4 ,ze liet echter geen dag voorbij gaan of ze noemde iets1 dat ze zoo heel graag gehad zou hebben1 als die nare oorlog niet was gekomen4 ,eenige dagen voor strooiavond kwam ,lien uit school vroolijk bij mij binnen springen1 uitroepende3 ,de andere kinderen op school vieren gewoon ,st4 ,nicolaas als vroeger4 ,met een ernst1 waaraan niet te twijfelen viel1 zei ik3 ,jij bent een verstandig meisje4 ,je hebt het goed gevonden1 dit jaar enkel een boek te krijgen4 ,een volgend jaar dan dubbel1 h ,lien8 ,dikke tranen rolden eensklaps over haar wangen4 ,wat is er ,lien8 ,je doet me schrikken6 ,ik heb het niet echt gemeend1 snikte ze1 en heb het daarom maar goed gevonden4 ,dat is heel erg jammer4 ,die teleurstelling heb je je zelf te wijten4 ,ik kan nu niets meer verzorgen4 ,misschien kan mijn zuster nog wat lekkers uit ,amsterdam sturen4 ,ik zal het haar schrijven4 ,breng den brief dan maar dadelijk op de post4 7,hij bevatte heel andere berichten47 ,ze vloog er mede weg4 7,ik deed dit1 om het kind eenigszins uit haar waarlijk diep droevige stemming te halen47 ,st4 ,nicolaas ontving ze haar geheele mondeling opgestelde lijst4 ,lien was nu nog dankbaarder1 nog meer verrast1 nog gelukkiger bij elk pakje1 dat ze ontvouwde4 ,bij de apothose1 het hoofdcadeau pakte ze me hartelijk en zei3 ,het ware zulke nare dagen1 de laatste1 maar ik heb de straf wel verdiend4 ,ik zal voortaan oprecht zijn4 ,lien heeft woord gehouden4 ,ze is nu werkelijk een allerliefst meisje geworden4 ,,xiv ,,overbluffen 99 ,lies is een pittig ding met een frisch gezichtje1 ronde en roode wangetjes4 ,prachtige1 leuke ondeugende oogen4 ,een kind dat boeit4 ,ze is het jongste van de drie kleine meisjes in het gezin1 kinderen van tien1 negen en twee en een half jaar oud4 ,moeder zegt1 dat ze met de oudste kinderen nooit eenige moeite heeft gehad1 met ,lies des te meer4 ,het geval interesseert me4 ,lies lijkt me toch een aardig meisje1 echt beminnelijk4 ,dat is ze ook1 maar of het uit haar aard voortkomt of dat het langzamerhand een gewoonte is geworden1 ik weet het niet4 ,wanneer haar stemming door 't een of ander maar even verstoord wordt1 begint ze te huilen en blijft daarna uren lang drenzen4 ,we staan daar machteloos tegenover4 ,alles hebben we geprobeerd4 ,door hardheid raakt ze angstwekkend overstuur4 ,zachtheid helpt evenmin4 ,ze wordt steeds moeilijker op dit punt4 ,toe1 gaat u eens in de vacantie met de kinderen me uit4 ,u zult het ondervinden4 ,gaarne aanvaard ik de invitatie1 om te trachten het drensprobleem op te lossen4 ,het was een schoone ,juli-morgen1 toen we om negen uur op stap gingen1 beladen met alles wat kinderharte-wenschen in vervulling kan brengen4 ,nog wel naar een speeltuin1 waarachter een groot weiland4 ,een eind buiten de stad zijnde1 stevenden we arm in arm1 vroolijk zingende op ons doel aan4 ,op eens1 wee ons1 bemerkt de kleine ,lies1 dat haar poppenkind een schoentje heeft verloren4 ,angst op aller gelaat4 --,het spreekt van zelf1 dat ik niet ingreep4 ,ik wilde eerst de familie in actie zien4-- ,als gefascineerd door het uitbundig geschrei van ,liesje1 gaan allen aan het zoeken4 ,de zusjes loopen een heel eind terug4 ,het is vergeefsch4 ,het schoentje wordt verloren verklaard4 ,daarna vangt ,liesje aan met het waarlijk ondraaglijke drenzen4 ,ehe444444 he444444 het poppenschoentje444444 he4 ,je moogt mijn pop hebben als we thuis komen1 aldus het zachte oudste zusje4 ,moeder zal net zoo een paar nieuwe schoentjes morgen voor ,liesje's pop koopen1 tracht ,moeder te kalmeeren4 ,er is zooveel ander leuk speelgoed in den tuin1 troost het tweede meisje4 ,niets1 niets brengt maar eenige verandering4 ,liesje blijft onbedaarlijk drenzen4 ,ehe444444 he444444 het poppenschoentje444444 he444444 ,na een kwartier landden we bij de uitspanning4 ,zoodra we aan een tafeltje zitten om de lunch voor te bereiden1 gaat ,liesje vlak voor ons in het gras liggen444444 drenzen4 ,ehe444444 he444444 het schoentje4 ,de een brengt haar chocolade4 ,de ander suikertjes4 ,moeder zoete woordjes4 ,ze neemt alles aan en in zich op1 maar444444 blijft drenzen4 ,liesje wordt in haar idealen bakschommel gezet en er weer drenzend uitgedragen4 ,naar de caroussel gebracht en er weer drenzend vandaan gehaald4 ,moeder zegt1 dat ze een voorbeeld aan de andere kinderen moet nemen1 die zoo lief zijn4 ,dat ondervindt ze1 maar zelf blijkt ze er geen trek in te hebben4 ,ze blijft liggen drenzen4 ,ehe444444 he444444 het schoentje444444 ,nu weet ik er genoeg van4 ,heel kalm sta ik op1 en ga even kalm naar ,lies4 ,ik zet haar overeind1 leg haar pop in haar rechterarm1 neem haar linkerhandje en breng haar een heel eind verder4 ,ze was te overmand om tot het besef van verweer te komen4 ,ik leg haar meteen achter de gelagkamer in het gras4 ,ze kon ons van daar niet zien zitten4 ,ik zeg op deelnemenden toon3 ik vind het heel erg naar1 dat je zoo'n verdriet hebt ,lies4 ,we kunnen je vandaag het schoentje niet weergeven4 ,wanneer je weer vroolijk bent1 kom dan maar wer bij ons terug4 ,lies was overbluft1 door zulk een onverwachten tegenstand4 ,ze was aan zulk een wijze van behandelen niet gewend4 ,ze verroerde zich niet1 zei niets tegen4 ,bij het heengaan knikte ik haar goedig vriendelijk toe4 ,het kind wist niet1 dat ik haar uit de gelagkamer kon waarnemen en zoo noodig haar dadelijk kon bereiken4 ,na tien minuten scheen ze van den schrik bekomen te zijn4 ,daarna zette ze haar ondeugende stemming van verdriet in vermaak om4 ,niemand troostte haar meer of nam nog eenige notitie van haar4 ,de grootste prikkel tot het drenzen was weg4 ,ze was om te stelen4 ,ondeugendheid werkt zoo sympathisch4 ,ze is voor een flinken opvoeder een kracht1 om alles voor het moeielijke kind te willen doen1 zijn zware taak te verlichten4 ,helaas1 dat diezelfde kracht bij de zwakke moeder tot verwennen leidt4 ,lies doet haar eigen laag schoentje uit en bindt het met haar haarlintje om het ontbloote voetje van de pop4 ,daarna gaat ze hinkepinken in het grasveld en laat haar popje deftig naast haar wandelen4 ,alles met een triomfantelijk gezicht4 ,ze heeft haar zin4 ,popje heeft twee schoentjes aan4 ,haar vroolijkheid1 mede tengevolge van de heerlijke opwekkende landelijke omgeving stijgt ten top4 ,ze gaat grasbloempjes plukken1 tooit haar pop en zichzelve er mede4 ,ik had moeite niet op haar toe te loopen en haar in mijn armen te troetelen1 die kleine zomerfee4 ,na een kwartiertje schijnt ze honger te krijgen4 ,ze begint haar popje te voeren4 ,telkens loopt ze naar het einde van de gelagkamer1 waar ze om een hoekje het gezelschap kan zien zitten4 ,nu ga ik naar haar toe4 ,zoo1 je kijkt weer vroolijk6 ,nu gaan we een boterham eten en gezellig samen spelen4 ,ik maakte haar haren weer in orde en trok ,liesje het schoentje weer aan1 uit vrees voor een spontane verheerlijking van ,moeder en de zusjes1 die weer heel wat had kunnen bederven4 ,we bleven tot 's middags zes uur in den tuin1 zonder eenig drensincident meer te beleven4 ,op weg naar huis riepen de oudste meisjes enthousiast3 ,moeder zulk een heerlijk dagje hebben we met ,lies buiten nog nooit gehad4 ,lies liet zich gedurende de terugreis het plaatsje aan mijn hand niet ontnemen4 ,zoo trok ik nog vele vacantiedagen met het gezelschapje de stad uit4 ,moeder verklaarde me3 wanneer ,lies nog eens een enkelen keer dreigde in haar oude kwaal te vervallen1 heb ik maar te vragen3 zal ik het ,juffr4 ,e4 schrijven8 om het kind tot de orde te roepen4 ,niet er op rekenen1 zooals de moeder hoopte1 dat ze1 als ze ouder werd1 wel anders zal worden1 maar zorgen1 dat ze ouder geworden1 veranderd is4 ,daarheen moeten we het toch bij het opvoeden leiden4 99 99 99 99 99 ,naschrift4 ,het voorvalletje toont duidelijk1 hoe verkeerd het zoogenaamde afleiden is4 ,in heel enkele gevallen1 bij heel kleine kinderen1 en als hoog uitzonderingsgeval1 kan het er mee door1 soms zelfs een redmiddel zijn1 maar als 't z dikwijls aangewend wordt1 dat het kind het merkt--en dat is zeer spoedig het geval--dan is het spel verloren4 ,het behoort tot een genre maatregelen1 die ik als omkoopings-paedagogiek pleeg te karakteriseeren3 deze nu is het ware middel om bedorven kinderen te kweeken4 ,daarentegen is overbluffen1 door het kind plotseling te stellen voor de natuurlijke1 maar ongewenschte consequenties van zijn gedrag1 een uitstekend middel4 ,slechts vergete men nooit1 dat er in de opvoeding geen middelen zijn1 die altijd en overal helpen4 ,overigens herinnert dit schetsje mij zoo levendig aan de wijze waarop ,rousseau den verwenden en onhandelbaren jongen ,chenonceaux tot rede bracht1 dat ik mij voorgenomen heb dat aardige verhaal eerlang voor ons blad te vertalen4 ,,xv ,,voorzichtig ,,ingrijpen 99 ,driejarige ,han is een kleine strooper4 ,waar het hem bij het volvoeren van zijn plan dienstig is1 ontziet hij een anders eigendom niet4 ,en hij maakt plannen6 ,telkens andere4 ,vooral onverwachte4 ,hij zit bijv4 een half uur rustig bij je op den grond met zijn auto te spelen4 ,opeens krijgt hij den inval dat zijn machine over een berg moet1 en dan is de mooiste bibelot op de naastbijzijnde console niet meer veilig voor hem4 ,men vindt hem een lastigen jongen4 ,ik meen1 dat hij alle qualiteiten bezit1 om een practisch degelijk mensch te worden4 ,iemand met moed1 ijver en doorzettingsvermogen4 ,zijn onbesuisdheid vind ik op dien leeftijd natuurlijk1 vooral voor een kind van zijn aanleg4 ,als elk kind onderzoekt ,han alles wat hij in handen krijgt1 maar met nog meer durf om het uit elkaar te halen4 ,geen enkele spoortrein1 overigens zijn lievelingsspeelgoed1 houdt het langer dan hoogstens vier dagen bij hem uit1 't zij hij van hout1 van blik of van ijzer gemaakt is4 ,een uitkomst4 ,perry kondigt als reclame1 den zwaren onbreekbaren spoortrein aan4 ,gegarandeerd4 ,hij is wel kostbaar1 maar moeder schaft er toch een aan4 ,ze redeneert3 duurkoop1 goedkoop4 ,han bevestigt den regel door de uitzondering4 ,na twee dagen hebben de spiegel en het behang het reeds moeten ontgelden4 ,en uit gegronde vrees voor de kleine zusjes laat moeder de tank verwijderen4 ,eenig beeld van mijn neef ,han1 zult u hoop ik wel gekregen hebben4 ,han en ik zijn hartsvrienden4 ,zijn vader moet er eens uit4 ,dokter heeft een drukke influenzapraktijk achter den rug4 ,het ouderpaar besluit tot een vierweeksch reisje naar ,zwitserland4 ,juf en de twee kleine meisjes worden bij grootvader gestald1 zooals grootvader het betitelde4 ,ik krijg het vereerend verzoek1 zoolang de ouderlijke plichten bij ,han waar te nemen4 ,verschillende moeders hebben hem liever niet4 ,vader heeft mij als medicus zoo vaak uit den nood geholpen2 dat ik me gaarne bereid verklaar4 ,zijn oom ,jan1 van moeders zijde1 een nog jonge man1 houdt dol veel van den kleinen woesteling4 ,hij snoeft er niet weinig op1 dat hij zoo goed met het vrindje kan omgaan4 ,hij verwent hem echter onzinnig4 ,dat moet spaak loopen4 ,uren mag hij bij hem op zijn kantoor komen spelen4 ,han vindt daar alles van zijn gading4 ,klosjes1 pennetjes1 gespen1 knoopjes1 kistjes enz4 enz4 ,hij heeft daar ook zijn volledig ingericht magazijn4 ,oom vraagt me1 of ik tijdens de afwezigheid van de ouders 's morgens maar dikwijls met hem op 't kantoor wil komen spelen4 ,hij is toch meest in zijn particulier kantoor4 ,den eersten morgen dwingt ,han reeds om er heen te gaan4 ,hij is al gauw genstalleerd4 ,bedrijvig loopt hij in zijn speelhoek heen en weer1 terwijl oom mij een geheel nieuwe machine1 zoo juist aangekomen1 verklaart4 ,drie1 viermaal wordt onderwijl kort na elkar van de fabriek boven1 door de spreekbuis gefloten4 ,ja1 als het goed maar om tien uur beneden is om ingepakt te worden4 ,een ander maal driehonderd leesten tegelijk4 ,zoo wisselen de antwoorden af4 ,opeens loopt ,han naar de buis4 ,een noodgefluit blaast hij4 ,de meesterknecht komt aangesneld en krijgt natuurlijk een verward antwoord op zijn vraag en wie4 ,dertien leest gauw ja6 ,han doet de fluit er weer op4 ,even later informeert de meesterknecht wat dat beteekent4 ,oom antwoordt lachend een opdracht van onzen driejarigen bezoeker4 ,meteen verbiedt hij ,han1 weer te fluiten4 ,han zwijgt3 in gedachten verzonken keert hij naar zijn magazijn terug4 ,een paar minuten later1 hetzelfde tooneeltje4 ,de meesterknecht verzoekt nu dringend er voor te zorgen1 dat het kind het fluiten laat4 ,het stoort hem in zijn werk4 ,oom1 reeds eenigszins opgewonden1 zegt ,han1 dat hij niet meer naar de spreekbuis mag gaan4 ,haast op hetzelfde oogenblik holt ,han opnieuw naar de fluit1 maar voordat hij ze te pakken heeft1 loopt ,oom driftig op hem toe en geeft hem een flinken klap in het gezicht4 ,ik weet niet wie meer verontwaardigd was1 ,han of ik4 ,hij trapte1 beet4 ,ik riep hem dadelijk tot me1 nam het schreiende kind in mijn armen4 ,daarna bracht ik hem gauw tot kalmte4 ,maar ventje1 berisp ik nu1 ,oom had toch gezegd dat je niet meer fluiten mocht4 ,maar1 maar1 snikt hij nog1 ik heb niet gefloten4 ,je hebt niet gefloten8 ,nee444444e1 ik was toch immers ,oom1 ik speelde toch magazijntje6 ,oom heeft diep berouw over zijn onrechtvaardig ingrijpen4 ,hij heeft het kind hartelijk lief4 ,hij wil hem met weldaden overladen om zijn fout wer goed te maken4 ,han wil niets meer van hem weten4 ,het kind wilde niet langer blijven en was ook later niet meer te bewegen er heen te gaan4 ,han bleef ,oom haten#d4 #d ,wanneer dit woord niet te sterk is gekleurd1 dan pleit het niet voor ,han4--,red4 ,deze had de liefde van het kind verspeeld4 ,,xvi ,,schaamte ,,is ,,een ,,machtige ,,hulp ,,tot ,,verbetering 99 ,reeds een paar jaar lang geef ik ,riekje ,zondagmorgen van elf tot twaalf pianoles4 ,op verlangen van de beide kinderen1 mijn leerlingetje van tien jaar en een driesten knaap van ruim zeven1 blijf ik dan bij hen koffiedrinken4 ,daarna gaan we en familie naar ,artis4 ,dat vinden we allemaal echt genoegelijk4 ,vader is een ingewijde4 ,hij leert ons de belangrijkste kleinigheden omtrent de daar aanwezige dieren en planten4 ,en op zoo een gezellige wijze4 ,het eene dienstmeisje1 dat dan niet haar vrijen dag heeft1 mag toch 's middags een paar uren uitgaan4 ,de familie eet maar wat later dan gewoonlijk en meestal eenvoudig4 ,een kind met thuis blijven te straffen is dus niet mogelijk1 zonder een ander eveneens te treffen4 ,dat doorvoelt ons baasje heel goed4 ,hij vreest dien dag niets en neemt het waar4 ,hij doet heelemaal zijn best niet4 ,huug is een robbedoes4 ,wanneer het weer het maar eenigszins toelaat1 is hij 's morgens in den tuin4 ,hij leeft daar geheel vrij4 ,hij klimt in den boom1 spit1 wroet1 harkt in zijn tuintje1 en is dan geen goede kleeren nut4 ,voor de koffie frischt ,moeder hem zver op1 dat hij daarna nog zelf op zijn kamer andere kousen en schoenen heeft aan te doen en zich in het wandel-matrozenpak moet steken1 werk1 dat een flinke jongen als hij1 keurig in tien minuten verrichten kan4 ,ik ben nu reeds zes ,zondagen getuige geweest van de moeite1 die de jongen den ouders veroorzaakt4 ,allen staan gelaarsd en gespoord bij de voordeur als ,huug gewoonlijk nog bezig is met zijn toilet4 ,dreigen1 straffen1 niets heeft geholpen4 ,ik kn heusch niet gauwer1 verdedigt hij zich met een overtuiging1 die een ander kan doen gelooven1 dat het hem nooit zou lukken4 ,moeder zegt nu voor het eerst1 dat hij bij ,johanna thuis moet blijven1 wanneer hij niet binnen vijf minuten klaar is4 ,huug gelooft er blijkbaar niets van4 ,hij gaat zich quasi haasten1 maar schiet niet op4 ,ik ben op ,moeder's verzoek in de kamer bij hem gebleven4 ,ze hoopt1 dat ik het op eene of andere manier met hem zal klaar spelen4 ,arme jongen6 ,je moet je zoo haasten4 ,ik geloof wel1 dat je je werkelijk niet gauwer knt aankleeden4 ,weet je in hoeveel tijd nze ,nol zich verkleedt na de koffie8 vraag ik4 ,hij1 nieuwsgierig3 nu8 ,zonder te wasschen1 in vijf minuten4 ,maar ,nol is ook al acht4 ,jij bent nog maar zeven en een half4 ,jij bent nog maar een kleine jongen4 ,neen1 je kunt het nog niet4 ,in hveel1 vraagt hij verachtelijk1 in vijf minuten8 ,peuh6 ,ik kan het wel in vier4 ,na vier minuten geniet ik het voorrecht ,huug1 tir quatre pingles1 ,moeder en ,vader bij de voordeur te presenteeren4 ,daarna houdt ,huug aan mijn arm1 onderweg een kleine nabetrachting4 ,acht1 en zeven en een half is eigenlijk even groot niet waar1 net eendere jongens8 ,ja1 dat heb ik vandaag nu ook gemerkt4 ,den vorigen ,zondag geloofde ik het nog niet4 ,ik hield je nog voor klein4 ,dat vond ik z naar1 want ik kn het toch wel4 ,het was alleen maar vervelend je zoo te haasten4 ,ook door zijn verdere vragen en opmerkingen kreeg ik de stellige overtuiging1 dat zijn eigen minderwaardigheidsgevoel1 gewekt door mijn verontschuldigend medelijden1 ,huug veel dieper getroffen had1 dan de verwijten en straffen door anderen hem toebedeeld4 ,hij voelde zich gekleineerd1 iets wat een flinke jongen niet dulden kan4 ,we hebben daarna geen enkelen ,zondag meer last met hem gehad4 ,schaamte is een machtige hulp tot moreele verbetering4 99 99 99 99 99 ,de opvoeder zij er voor gewaarschuwd1 dat1 voor het toepassen van de bovengenoemde behandeling noodig is1 dat het kind beschikt over de kracht1 tot het uitvoeren van de hem opgelegde taak en het niet-voldoen er aan1 uitsluitend op onwil1 ongehoorzaamheid1 wilszwakte1 kortom op zijn onmacht berust4 ,anders zou het kind1 door op zijn minderwaardigheid te worden gewezen1 zich ontmoedigd kunnen gaan voelen dat tot mindere inspanning leidt1 of het zou door de zucht om net zoo te zijn als de geprezene1 tot naijver kunnen geprikkeld worden en zich daarom bovenmatig gaan inspannen4 ,het middel zou dan erger zijn dan de kwaal4 ,,xvii ,,de ,,genoegens ,,voor ,,het ,,kind 99 ,vierjarig ,truusje noemt het gewoon weg taartjesdag4 ,ze geniet hem of beter gezegd1 ze ondergaat hem1 behoudens buitengewone gevallen1 gemiddeld eens per week4 ,de verjaardagen van de ,grootouders1 ooms en tantes1 alsmede de herdenking van hunne trouwdagen1 de verjaardagen van nichtjes en neefjes1 van ,moeders intiemste vriendin1 van het getrouwde dienstmeisje van ,grootmoeder1 het factotum in de familie1 de verjaardagen en den trouwdag van het eigen gezin4 ,want ,moeder neemt ,truusje alle dagen mede op hare wandelingen en bezoeken4 ,truusje is toch bij niemand zoo veilig1 meent ze4 ,iets1 dat ik niet gaarne onderschrijf4 ,moeder laat het kind hare leefwijze volgen1 terwijl ze juist in hoofdzaak rekening moest houden met de belangen en de behoeften van 't kind1 die geheel verschillend zijn4 ,ieder op zijn beurt vindt1 dat ,truusje bij zoo een bijzondere gelegenheid wel een taartje extra mag hebben4 ,ik ben aan de familie verwant en daardoor van tijd tot tijd in de gelegenheid ,truusje op zoo een receptie waar te nemen4 ,ze gedraagt zich zeer bescheiden4 ,meestal in een crapaud gedoken zet ze een gezicht alsof ze overdenkt1 dat ze de taartjes wel heel lekker vindt1 maar de menschen toch erg vervelend4 ,vanmiddag bracht het kind zelf1 de ,moeder van hare dwaze behandeling terug4 ,het dienstmeisje van ,grootmoeder1 dat zeer veel van kinderen houdt en waarschijnlijk geen critiek van haar jeugdige gast verwachtte1 loopt1 terwijl nog aller oogen ter begroeting op ,truusje gevestigd zijn1 als hare hulde1 met een glaasje limonade1 waaronder een klein badje1 onmiddellijk op het kind af4 ,met een afkeurenden zijwaartschen blik1 vergezeld van een wegwijzend handgebaar1 stuurt ,truusje haar terug1 zonder een woord te zeggen4 ,haar mimiek1 zoo goed uitgevoerd1 doet ,moeder in een lach schieten4 ,zij alleen begrijpt de oorzaak van deze weigering1 die ze het gezelschap nu verklaart4 ,moeder heeft kort geleden een nieuw dienstmeisje gekregen1 wier netheid bij het bedienen nog vaak te wenschen overlaat4 ,ze heeft haar reeds eenige malen1 wanneer er bezoek was1 op dezelfde wijze als ,truus nu1 met een kopje of glaasje teruggestuurd4 ,nadat het bezoek vertrokken was1 had ze het meisje haar fout onder het oog gebracht4 ,truusje is daar meestal bij tegenwoordig geweest4 ,het kind had de handeling van ,moeder zoo volleerd nagebootst2 dat ze die maar al te goed gevat moet hebben4 ,ze moet er zich op getraind hebben om haar bij de eerst voorkomende gelegenheid toe te passen1 zoo natuurlijk was haar vergoelijkende1 berispende uitdrukking bij de terugwijzing4 ,men merkt daaruit ook weer1 hoe verkeerd het is1 kleine tekortkomingen van ondergeschikten in het bijzijn van kinderen te releveeren4 ,we moeten het kind slechts op het goede in zijn huisgenooten wijzen4 ,het zal daardoor welwillend jegens hen worden en hen achten4 ,dat is ook noodzakelijk voor het kind tegenover de oudere1 die1 in welke betrekking hij ook tot hem staat1 altijd zijn meerdere is1 die gehoorzaamd moet worden4 ,truusje werd verlegen onder het algemeen gelach1 dat op ,moeders uitlegging volgde4 ,ze huilde bijna4 ,om zich een houding te geven1 zette ze haar pop op den schoot rechtop voor zich en gaf haar den troostkus1 waaraan ze zelve behoefte had4 ,je bent een flink lief meisje1 suste ik haar en leidde haar af door met haar te gaan spelen4 ,truusje verschijnt voorloopig niet op de recepties4 ,moeder en ik hebben een poosje samen gesproken4 ,moeder heeft een ontwikkeld1 liefhebbend meisje van zeventien jaar bij ,truus tot gezelschap genomen4 ,het kind is sedert dien tijd veel normaler1 veel vroolijker geworden1 en minder critisch4 ,dergelijke genietingen1 als recepties1 mogen een heel enkele maal plaats hebben4 ,het gewone eigen doen is een eisch voor het kind4 ,bovendien moeten de genoegens voor het kind onverdeeld zijn4 ,dat kunnen ze niet1 wanneer ze voor groote menschen n kinderen tegelijk bestemd zijn4 ,deze hebben verschillende eischen4 ,ze zullen het kind zeker nadeel toebrengen4 ,het kind wordt1 eigenwijs1 veeleischend1 onvoldaan1 kortom het gaat in elk opzicht physiek en moreel achteruit4 ,,xviii ,,op ,,het ,,kleine ,,kind ,,valt ,,nimmer ,,te ,,rekenen 99 ,het is met groote ,hansen lastig kersen eten1 maar met kleine kinderen niet minder4 ,corrie is bijna drie jaar1 een slimmerdje4 ,ik ben bij het kleine meisje gelogeerd4 ,volgens ,moeder leert ze alles met een merkwaardig gemak4 ,corrie kan dit jaar nu wel zonder hulp kersen eten1 ik doe er de pitten niet meer voor haar uit4 ,theoretisch zoo mooi4 ,ze leert haar3 ,steeltje in de hand nemen1 daarna de kers in den mond brengen1 voorzichtig de helft der vrucht van de pit eten1 de kers uit den mond halen1 het steeltje er uit doen en op het schoteltje leggen1 de ontvleeschde pit in het handje nemen en de rest oppeuzelen4 ,moeder doet het eenige malen voor en ,corrie zegt het keurig na4 --,moeder is blijkbaar nog niet doordrongen van het groote onderscheid tusschen kennen en kunnen4 ,ze schijnt ook niet te weten dat het een verkeerd en dus ongeoorloofd middel is1 kinderen door bang maken1 tot een juiste handeling te brengen1 anders zou ze stellig haar volgend commentaar achterwege hebben gelaten4-- ,je moogt de pit nooit in den mond hebben zonder ze vast te houden en ook niet afzuigen1 nadat je de vrucht ervan hebt gegeten1 want ze kan naar binnen glijden en dan gaat er een kerseboom in je buikje groeien1 plaagt ze4 ,corrie zet een onverschillig en tegelijk ernstig gezicht4 ,ze gelooft er niet zoo heel veel van1 maar444444 ,moeder zei het zoo rustig444444 ,moedertje weet het altijd wel1 dat had ze ervaren4 ,en groote menschen dan1 ,moedertje1 die doen toch ook de kers in den mond zonder haar vast te houden4 ,als je groot bent1 dan kun je dat ook6 --,moeder liet haar eenige kersen eten1 ging weer aan het werk in de kamer en liet ,corrie zich oefenen1 in wat ,moeder haar reeds eigen dacht4-- ,en444444 ,corrie probeerde444444 de hartstochtelijke begeerte van het kind te bevredigen3 ook groot te zijn1 met het haast natuurlijke gevolg1 dat de pit1 den slokdarm binnenvloog4 ,ze schreeuwde het uit1 doodsangst beving het kind1 ze wilde wegvluchten1 maar werd door ,moeder tegengehouden4 ,het was aangrijpend het kind in die hevige opwinding te zien1 die ,moeder niet tot bedaren wist te brengen4 ,ze had het immers zelf verklaard er zou een kerseboom in haar buikje groeien4 ,bij ingeving liep ik op het kind toe met een kers in de hand1 slikte die in n oogenblik met de pit naar binnen1 uitroepende lekker gefopt1 dom kind1 lekker gefopt66 en begon uitbundig te lachen4 ,mijn comediespel bracht plotseling de gewenschte reactie4 ,corrie lachte zenuwachtig mede4 ,daarna bracht ik het kind1 door het af te leiden1 spoedig tot geheele kalmte4 ,laten opvoeders7sters7 altijd bedenken1 dat ze zelfs op het meest intelligente kleine kind in ernstige zaken nooit rekenen mogen vanwege het ongelijkmatige1 het onverwachte1 het impulsieve1 dat elk kind in meerdere of mindere mate eigen is4 ,we moeten het kind bewaken van oogenblik tot oogenblik en bovenstaande leering1 waar we dit kunnen1 vooral de ,moeders uit het volk trachten bij te brengen4 ,vele ongelukken1 in onbewaakte oogenblikken1 zouden niet meer plaats vinden1 wanneer het bovenstaande door haar bedacht werd1 door deze ,moeders1 die het kind als alle ,moeders liefhebben4 99 99 99 99 99 ,naschrift4 ,ik vind in dit schetsje het schrikaanjagen en dan nog wel met zoo'n ouderwetsch middel1 het ergste4 ,een kersepit doorslikken is zoo verschrikkelijk niet4 ,de kinderen altijd en overal bewaken1 kunnen we eenvoudig niet4 ,maar wie het kind wat leeren wil1 moet altijd iets wagen4 ,taak van den opvoeder is1 te weten wat hij 7zij7 waagt en of dat niet te veel is4 ,voorts komt het mij voor dat moeders misrekening vooral daarin school1 dat zij niet genoeg rekening had gehouden met de natuurlijke zucht van het kind om groot te worden en al vast groot te doen1 en niet begrepen had1 dat zij door haar domme vermaning die zucht juist opwekte en prikkelde4 ,,xix ,,wat ,,hielp 99 ,op zijn zesde jaar kreeg onze ,tom de eerste pet van zijn ,moeder en op zijn dertiende1 de tweede4 ,daartusschen1 heeft hij alle1 en het waren er vele1 als zondeboeten uit zijn spaarpot moeten betalen4 ,pet ,i1 was in de gracht gewaaid4 ,pet ,,ii was onder het woeste vechten1 door den vijand verscheurd4 ,no4 #c1 had hij1 gebukt over het portier van den trein1 die in volle vaart reed1 laten vallen enz4 enz4 ,en wat had hij niet al meer moeten vergoeden6 ,het repareeren van de pendule1 nadat hij om den verplichten tijd van het pianostudeeren wat te bekorten1 den grooten wijzer een te fikschen draai had gegeven1 een gegoten paraplustandaard1 dien hij voor zijn acrobatentoeren had misbruikt enz41 te veel om op te noemen4 ,bij elken verjaardag en voor een goed schoolrapport1 werd zijn spaarpot wel weer wat aangevuld1 maar deze werd allengs voelbaar lichter4 ,om de illusie voorloopig gaande te houden1 verhielp hij dit gebrek1 door het zilvergeld te verkoperen4 ,zoo rammelde zijn spaarpot zelfs nog meer dan die van de andere kinderen1 hoewel arme ,tom met zijn scherp ontwikkelde zintuigen1 het klankverschil daarbij pijnlijk opmerkte4 ,edoch1 terecht overdacht ,tom hier1 zoolang er leven is1 is er hoop4 ,nog meer optimistisch tegenover de toekomst dan het doorsnee-kind1 vergat ,tom na elke uitbetaling heel gauw1 dat zijn bezit kwijnde4 ,hij bekommerde zich slechts om den spaarpot op het oogenblik1 dat er een schadebetaling plaats had4 ,ze waren werkelijk droeve momenten voor ,tom1 vol spijt en goede voornemens4 ,luchthartige naturen als hij1 moeten ter genezing van hun defect1 tot meer intense gevoelens gewekt worden door de straf4 ,na zes jaar kreeg ,vader ten slotte die aanwijzing4 ,moeders veertigste verjaardag was op handen4 ,reeds een maand tevoren vergaderden de kinderen van zes1 acht1 negen en onze elfjarige ,tom elk vrij oogenblik1 om dien dag extra te vieren4 ,ze waren vol ideen4 ,ze wisten zoo goed1 waarmede ze hun lief ,moedertje blij zouden maken4 ,tom1 de aanvoerder1 had de meest royale voorstellen4 ,hij wilde bloemen n een cadeautje geven4 ,ze mochten van ,vader alles zelf bedisselen4 ,op een middag1 toen ,moeder was uitgegaan1 trokken ze gezamenlijk naar ,vader om voorschot en de geheele financieele questie met hem te regelen1 want de plannen stonden nu vast4 ,stelt u ,tom's grooten schrik voor1 toen hij na alle krachten beproefd te hebben op het door hem in opwinding ten slotte ontzielde varken1 daaruit slechts dertien en een halven cent vermocht te putten1 terwijl de zusjes en het broertje maar hadden te grasduinen in hun overvloed4 ,vader maakte van dit voorval gebruik4 ,hij vond het van zelfsprekend1 dat ,tom ,moeder op geenerlei wijze kon verrassen4 ,de zusjes mochten hem niet bijstaan4 ,trouwens onze fiere ,tom1 zou dat niet geduld hebben4 ,moeder een cadeautje geven van een andermans geld4 ,hij liep eenige dagen in zak en asch rond en kon geen uitkomst vinden4 7,moeder was door ,vader inmiddels ingewijd74 ,op een avond1 toen ,tom reeds op bed lag1 riep hij ,vader bij zich4 ,onder heete tranen vroeg hij hem om raad4 ,je kunt het alleen nog door een groot offer goed maken1 opperde vader4 ,over veertien dagen moet ik f #b4ej betalen voor een kwartaal lidmaatschap van de korfbalclub4 ,ontzeg je dat genoegen en geef ,moeder van dat geld een cadeautje4 ,zeg den jongens1 dat ik het geschikter vind1 dat je een poos niet medespeelt4 ,het was een offer zoo groot1 haast niet om te dragen voor een jongen van elf jaar en sportliefhebber als onze ,tom4 ,zonder te aarzelen nam hij het voorstel echter aan4 ,na dien tijd is er een ernstige verbetering ingetreden in zijn onbesuisd gedrag4 ,de spaarpot wordt nog maar alleen aangesproken voor zijn genoegens4 ,we mogen nooit laksheid bij de opvoeding betrachten4 ,vinden we niet spoedig het juiste pad1 laten we verschillende bewandelen en geen sleurgangetje gaan4 ,die zoekt1 die vindt4 99 99 99 99 99 ,naschrift4 ,dit laatste is zeer waar4 ,intusschen zou ik wel gaarne het oordeel van anderen over het hier geschetste opvoedingssysteem vernemen1 dat mij1 zoo oppervlakkig beschouwd1 niet vrij schijnt te zijn van een zeker mercantilisme4 ,alhoewel het mij toch ook herinnerde aan het volgend voorval uit mijn eigen leven4 ,mijn twee bengels van #aa en #ab jaar1 met wie ik1 destijds weduwnaar1 de slaapkamer deelde1 hadden de gewoonte hun schoenen altijd zoo slordig buiten de deur te zetten1 dat ik er iederen avond over struikelde4 ,vermaningen noch straffen hielpen1 zelfs niet het in den slaap wekken en uit hun bed halen van de beide boosdoeners4 ,totdat ik mij op een dag in een bui van gemelijkheid liet ontvallen3 als het nu nog eens gebeurt1 zal ik inhouden van je weekgeld 7dat niet meer dan eenige centen bedroeg674 ,het was mij geheel ondoordacht ontvallen1 maar het merkwaardige feit was1 dat het euvel plotseling en voor goed ophield4 ,tot op den huidigen dag heb ik niet begrepen1 wat eigenlijk die miraculeuze werking veroorzaakt heeft4 7,sedert ik dit schreef1 verzekerde mij een ervaren opvoeder1 dat 't geld inderdaad vaak een merkwaardigen1 haast mysterieuzen indruk op kinderen maakt1 en dat hij ook in zijn eigen huis met zeer kleine boeten wonderbare resultaten bereikt4 ,hebben meer lezers ervaringen op dit gebied87 ,,xx ,,twee ,,vliegen ,,in ,n ,,klap 99 ,twee vliegen in n klap6 ,juffie is eigenlijk nog maar een groot kind4 ,waarschijnlijk juist daarom zoo geschikt voor onze kleine peuters4 ,met ons schattig1 tweejarig vrouwtje kan ze het best vinden4 ,zus en ziekelijk broertje1 kinderen van vijf en zeven1 aanbidden haar4 ,maar aan onzen oersterken ,ab heeft ze een broertje dood4 ,ze zijn dan ook twee contrasten4 ,juf teer1 kalm1 zwaartillend1 het knaapje beweeglijk1 impulsief1 luchthartig4 ,de eenige eigenschap1 die ze gemeen hebben is3 heerschzucht4 ,dat is jammer4 ,juf kan zijn rechtmatige kinderlijke vrijheid niet respecteeren4 ,met alle kracht1 waarover ,ab beschikt1 komt de kleine geweldenaar steeds daar tegen op4 ,juf ziet ook niet in1 dat ze het kind wel offers moet brengen1 die lijnrecht met haar gevoelens in strijd zijn4 ,tot ,ab's voordeel is ,juf physiek heelemaal niet tegen hem opgewassen4 ,toch loopt het nog vaak spaak tusschen hen beiden4 ,we willen1 dat ,ab in zijn vrijen tijd met het broertje en de zusjes samen speelt4 ,dat achten we om vele redenen goed voor den jongen4 ,het geeft telkens heftige scnes tusschen ,juf en ,ab1 die we1 als we thuis zijn dadelijk vermogen te keeren4 ,moeder en ik durven echter nooit tegelijk van huis gaan en ,ab bij ,juf achter laten4 ,dat is heel lastig4 ,wat nu8 ,juf wegsturen1 de arme achttienjarige wees1 met hare vele goede eigenschappen8 ,we kunnen er niet toe besluiten4 ,ab brengen1 waar we hem hebben willen is een werk van langen tijd4 ,dus moeten we ,juf trachten om te vormen4 ,ze voelt zich thuis bij ons en is ons innig genegen4 ,twee flinke hulpmiddelen bij de opvoeding van een pupil4 ,we beginnen met nog eens ernstig na te gaan1 waar de zieltjes in conflict komen1 om daarna te pogen voorloopig den onmiddellijken vrede te verzekeren1 wanneer ze samen zijn4 ,het gaat in hoofdzaak om de volgende verschillen4 ,ab1 een jongen uit n stuk1 wil absoluut zijn 7rechtvaardige7 afhankelijkheid van ons dragen1 maar hij kan ze in het minst niet van ,juf ondergaan4 ,juf wil ons in alles volgen1 maar kan zich op geen enkel punt van ,ab de wet laten stellen1 zooals zij het noemt4 7,wij verklaarden dit boven anders47 ,welnu4 ,we dienen het dus zoo te regelen1 dat beiden niets in te brengen hebben4 ,hun omgang wordt tot in de kleinste dtails volgens vaste wetten1 van hoogerhand1 door ,moeder in overleg met mij bepaald4 ,er moet een macht regeeren1 die boven hun rechtstreeksch afzonderlijk willen uitgaat4 ,ze gehoorzamen nu direct ons1 die hun beider belangen zoo goed mogelijk hebben vereenigd4 ,we leeren tegelijk ,juf1 ,ab's kinderlijke persoonlijkheid eerbiedigen en ,ab zich onderwerpen aan degene1 die boven hem gesteld is4 ,het was een moeilijke taak1 waarbij de omstandigheden ons hielpen4 ,alle te voorziene questies zijn door ons behandeld1 als3 ,ab moet in de kinderkamer spelen1 ,juf wil hem dit altijd toestaan1 maar hij zal streng gestraft worden1 wanneer hij het 7volgens ons althans7 ,juf lastig maakt4 ,juf zal hem toestaan elk spel voor den dag te halen1 waarmede hij wil spelen4 ,ab is verplicht vr zijn vertrek weer alles keurig op zijn plaats te bergen enz4 enz4 ,we hebben ,juf duidelijk gemaakt1 dat ze op den duur niet bij ons zal kunnen blijven1 wanneer ze zich niet met ,ab verdragen kan4 ,ab kent ook zijn boeten4 ,het gaat een tijdlang bijzonder goed4 ,ze scharrelen rond zonder ooit onze inmenging te verlangen4 ,moeder en ik wagen het hoe langer hoe meer samen afwezig te zijn4 ,we gaan nu zelfs heen1 zonder een enkele waarschuwing te geven4 ,op een middag bij onze thuiskomst is echter weer ,holland in last4 ,de deur wordt haastig opengedaan door het keukenmeisje1 die ,ab doodsbleek met gezwollen oogleden aan den arm heeft hangen4 ,jufs behandeling had den jongen zoo overstuur gemaakt1 dat het kind tot vandalisme was overgegaan4 ,we waren nauwelijks vertrokken1 toen de impulsieve ,ab1 gesuggereerd door het zien van een plaat in ,de ,prins1 opeens in het hoofd kreeg een ,stadion te formeeren4 ,de beide zusjes1 met wie ,juf zoo rustig kralen zat te rijgen1 werden door hem opgeischt en opgewonden4 ,alle stoelen1 de tafel1 de naaimachine--wat is er niet noodig om een grootsch stadion te bouwen1 gereed voor den a4 s4 wielerwedstrijd6--werden overhoop gehaald4 ,zelfs zijn fiets van den zolder4 ,dat was voor de kalme1 ordelijke ,juf opeens te veel4 ,ze ontsteekt in drift1 en op het oogenblik1 dat ,ab voor de deur staat1 grijpt ze hem onverwachts beet en sluit hem buiten4 ,in blinde woede bombardeert ,ab de deur en schreeuwt4 ,zonder resultaat4 ,het keukenmeisje1 afgekomen op het tumult1 vleit ,juf1 belooft haar hulp1 smeekt ,juf den jongen toe te laten4 ,juf blijft onverbiddelijk4 ,om haar onrechtmatige overmacht te wreken1 haalt hij een nieuw1 voor haar kostbaar1 blousje uit de kast1 sleurt het door de modderige goot en werpt het voor de deur van de kinderkamer4 ,ze ontdekt het bij onze thuiskomst1 als ze de deur ontsluit4 ,juf verlangde een schadevergoeding uit ,ab's spaarpot4 ,we meenden zulks niet te moeten toestaan4 ,het verlies van de blouse1 was het gevolg van haar eigen onverantwoordelijk handelen4 ,de jongen was haar in onze afwezigheid speciaal toevertrouwd4 ,ze wist heel goed op welke wijze ze ,ab tot rede had kunnen brengen4 ,haar was geleerd hem af te leiden door zelf mede te spelen4 ,ze had den laatsten tijd steeds ervaren1 dat ze hem dan tot haar vrijwilligen medewerker van het goede kreeg4 ,maar in een minder evenwichtig1 wilszwak oogenblik had ze haar oude methode gevolgd en ,ab geheel bebaasd4 ,dat was haar onmogelijk gebleken4 ,ab voelde dat als een onrecht4 ,ab moest er geleidelijk toe komen haar te gehoorzamen4 ,dat waren we overeengekomen4 ,ze kreeg geen schadevergoeding4 ,haar werd de keuze gelaten daar zonder te blijven of er mede op tijd te vertrekken4 ,ze besloot tot het eerste voorstel4 ,ab moest voorloopig zijn eigen kamertje missen4 ,dat was een groot verlies voor hem4 ,zoodra wij er zeker van waren1 dat hij waardevolle zaken wist te ontzien en een anders bezit te respecteeren1 zou hij het weer mogen betrekken4 ,om te voorkomen1 dat ,ab wrok tegen ,juf ging koesteren1 lieten we haar1 ze had het wel noodig na de verwikkelingen1 dien avond na het eten naar bed gaan4 ,we zeiden1 dat ,juf vanmiddag al heel ziek was geweest4 ,ze zou hem vast nooit meer buiten de kamer zetten4 ,ze zou ons liever zeggen1 wanneer ze zich minder goed voelde1 dan mocht ze rust gaan nemen4 ,ab zag1 toen hij kalm was1 heel goed in1 welke wandaad hij begaan had1 door in woede eigen rechter te spelen4 ,het ging daarna best tusschen hen4 ,ze hadden beiden ter waarschuwing van het geweten een verlies te overdenken4 ,ze waren door schade wijs geworden4 ,,xxi ,,eentonige ,,arbeid 99 ,vader1 die zijn minder bedeelde patinten meestal slechts kon bereiken1 langs steile1 vettige1 afgesleten trappen1 had zich in het hoofd gezet1 niet anders te moeten dragen1 dan witte katoenen kousen4 ,ik wil zien1 of ze besmeurd zijn1 was zijn verontschuldiging4 ,want elke groote wasch die thuiskwam1 verschrikte ,moeder en de kinderen1 door haar onbeschaamden stapel gehavende kousvoeten4 ,ze vertegenwoordigden voor ons1 kleine meisjes1 zoowat de plak4 ,ik geloof nu nog1 dat mijn ,moeder1 naarmate de waschuitkomst op kousengebied grooter was1 onbewust overging1 tot spoediger en veelvuldiger straffen met3 ,je breit morgen maar eens een halven of heelen voet aan1 vr je moogt gaan spelen4 ,of zou ze bij intutie gevoeld hebben1 de nuttige les1 die ik er later uit mocht trekken1 dat men het kind reeds jong moet wennen aan vervelenden arbeid1 dien nu eenmaal elke levensloopbaan met zich brengt8 ,nog heden valt me het meest eentonige werk licht1 vergeleken bij den onmetelijken witten voet1 die mij1 door mijn aard1 meer dan den anderen zusjes ter reparatie deelachtig is geworden4 ,stelt u voor1 de zon hoog1 de bloemen in ons tuintje1 in hare sobere steedsche pracht1 terwijl de uitgelatenheid der zusjes weergalmde1 met aangeboren blijden levenslust1 op achtjarigen leeftijd te moeten zitten in het kajuitlage strafkamertje1 met die gemelijke1 zeurderige1 centimeterslange 4444 ,en of ik maar steeds losser breidde en mijn werk met alle macht in de lengte rekte1 ,moeder wist1 door het monster een andere richting in te sturen1 me telkens weer aanschouwelijk te maken1 dat de voet in werkelijken zin1 nog maar even breed als lang was en me met klem te overtuigen1 dat het opgegeven aantal naadjes de juiste maat inhield4 ,niet zoodra was de taak volbracht of ik spoedde me naar buiten en speelde uitgelaten vroolijk met de kinderen mede4 ,pennen en naadjes waren vergeten4 ,daarom juist kunnen we het kind met een gerust geweten aan het vervelendste werk zetten4 ,het laat geen deprimeerende sporen achter4 ,maar toch blijft er iets voor latere jaren de herinnering1 die je eerst diep doet beseffen1 het vroeger doorgestane leed4 ,je ervaart1 dat het je voor je leven sterker heeft gemaakt4 ,ik geef u in overweging het bij uwe opvoedelingen toe te passen4 ,laten we hopen1 met dezelfde goede resultaten4 ,,xxii ,,geen ,,wijze ,,redeneeringen 99 ,ik was ongeveer acht jaar oud1 toen ,moeder met een harer zusters over borgstelling sprak4 ,een borgstelling8 ,wat is dat ,maatje1 vroeg ik als elk weetgierig kind4 ,en diepzinnig door redeneerende bij hare verklaring1 kwamen we tot de juiste beteekenis van het borgen zelf1 waarbij ,moeder mij de noodige moralistische waarschuwingen gaf1 die allerminst tot mij doordrongen4 ,de onmiddellijke idee borgen had me toch z verrukt4 ,het trof mij1 die daar vroeger nooit van gehoord had1 als een uiterst prettige en practische schikking bij een voorkomende gelegenheid4 ,je koopt maar1 neen1 je borgt maar1 wat je wenscht te bezitten4 ,je kunt het toch immers later wel betalen4 ,de wereld behoorde mij6 ,ik had het altijd zoo bindend1 zelfs drukkend gevonden1 van ,vrijdagmiddag tot ,zondagmorgen niets te kunnen koopen4 ,juist op den vrijen dag1 wanneer je de ,luilekkerlandswinkeltjes zoo eens op je gemak kon raadplegen om rouwkoop te beletten4 ,zaterdag was mijn kooplust het sterkst4 ,dat ligt voor de hand4 ,de dief vindt een gelegenheid4 ,mijn jongste zusje1 wat te zwak om geregeld de lagere school te bezoeken1 werd op haar vijfde jaar op een voorbereidend schooltje van de dames ,kroon geplaatst4 ,vader kon nu speciaal rekening houden met de gezondheid van het kind4 ,ze mocht daar op tijden gebracht en gehaald worden1 die ,vader goed dacht en444444 als ,moeder haar personeel kon missen4 ,dit laatste was niet officieel overeengekomen4 ,ik kreeg in opdracht ,vrijdagsmiddags1 wanneer ik van de ,joodsche lagere school om twee uur vrij had1 en ,moeder niet in de gelegenheid was met ons uit te gaan1 het twee jaar jongere zusje uit school te halen4 ,de scholen lagen vlak bij elkaar4 ,ik mocht dan1 tot het schooltje uitging1 bij de dames ,kroon het onderwijs blijven volgen of het spel der kinderen medespelen4 ,heerlijk bij die schattige kindertjes6 ,en ,moeder wist haar kinderen daar goed verzorgd4 ,het was nog maar kort na mijn inwijding in de borgwetenschap1 dat ik bij het verlaten van de dames ,kroon1 vol blijden moed en met de meest eerlijke beginselen in het hart1 gemagnetiseerd werd door het fonkelnieuw1 hel opgeschilderde buurwinkeltje1 met zijn bijzonder prikkelende kleur- en geurrijke talage4 ,wat een hrlijke1 roode appeltjes1 riep het kleine teere ,jetje opgetogen uit4 ,ik heb wel geld in mijn portemonneetje1 vier centen4 ,maar we mogen niet meer koopen1 h ,eetje8 ,van onzen lieven ,heer niet1 lispelde het kleine slangetje schuchter en verleidelijk444444 ,niet koopen1 maar wel borgen flitste plots door mijn brein1 en als een ware ,eva bezweek ik4 ,uit instinctmatige vrees1 dat ik aan mijn kordate uitspraak zou gaan tornen1 sleepte ik ,jetje1 die ik braaf aan de hand hield1 meteen het winkeltje binnen4 --,we waren voor de eigenares goede bekenden2 we kochten er dikwijls drop voor het kleine verkouden zusje4-- ,bevende voerde ik het woord4--,de daad toch is eerst de voltrekking van het voornemen4 ,zij beslist4 ,juffrouw wilt u ons voor vier centen wat borgen8 vroeg ik geheel buiten mezelve4 ,koopen mogen we niet op ,zaterdag4 ,maandagochtend voor den schooltijd zal zus het u komen betalen4 --,nooit heb ik in mijn later leven scherper accent op twee tegenstellingen gelegd4-- ,zoek maar uit lieve kinderen6 ,als de ,nederlandsche bank1 uitdrukking die ik eerst later begreep1 wenkte ze haar vraagblikkenden echtgenoot toe4 ,buiten het winkeltje werd ik ontnuchterd4 ,toen ik nog bovendien tot de ontdekking kwam1 dat ik1 overstuur door den angst1 een gevolg van mijn slecht geweten1 het verkeerde lekkers had gekozen1 en dat ,jetje maar drie in plaats van vier centen in haar portemonneetje had1 overviel me een diepe weemoed4 ,straks de plechtige inwijding van den ,sabbat te vieren1 ,vaders zegen en ,moeders hartelijken kus te ontvangen1 met een schuldig geweten1--dat was voor mij niet te dragen4 ,op een drafje holde ik naar huis en nauwelijks binnengekomen1 bekende ik ,moeder mijn stoutmoedige1 stoute daad4 ,je krijgt den cent niet1 die je tekort hebt1 een agent komt je straks halen1 plaagde de een4 ,van borgen komt stelen1 vernielde een andere paedagoog me4 ,als een gevallen menschje stond ik benepen in een hoekje van de kamer te snikken4 ,een moeder kan haar kind niet lang in zulke droevige omstandigheden laten4--,bovendien zag mijn verstandige1 flinke ,moeder dadelijk in1 dat ze te wijs met me had geredeneerd dezen keer4 ,dat leidt onvermijdelijk tot verkeerde gevolgtrekkingen bij het kleine kind4 ,het is niet vatbaar voor een diepzinnige beschouwing van de zedenwet of voor welke beschouwing ook4 ,je moogt nooit meer iets koopen zonder het onmiddellijk te betalen1 anders krijg je geen geld meer om er zelf over te beschikken4 ,wees nu maar weer vroolijk4 ,aaltje zal het ,maandagmorgen wel betalen4 ,wat borgen is kunt je eigenlijk eerst goed begrijpen1 wanneer je grooter bent4 ,dat had mijn lieve ,moeder eerder moeten hebben ingezien4 ,,xxiii ,,de ,,gevoelens ,,van ,,het ,,kind 99 ,ik had een eigen kastje gekregen4 ,wel heel caduc en leelijk maar4444441 met dat zalige sleuteltje kon ik ieder beletten in mijn heiligdom te komen4 ,natuurlijk niet ,ma1 ,pa en ,aal6 ,nu ja1 die deden toch altijd alles1 wat lief en goed voor ons was4 ,zij zouden geen misbruik maken4--,wanneer een kind aldus voelt1 is de opvoeder oppermachtig in zijn rijk4 ,ik had nu rechten1 onbetwistbare rechten444444 als ik het sleuteltje maar op zak hield4 ,in ,januari leerde ik op school haken4 ,ik kende 't gauw en kreeg opeens den inval1 voor ,moeder van eenvoudige sterren een sprei te maken1 als ,st4-,nicolaascadeau4 ,dat wil wat zeggen voor 'n klein zevenjarig meisje4 ,daar ben je nog te jong voor1 zei de handwerkjuffrouw na mijn gewichtige mededeeling4 ,hoe zul je aan al die katoen komen8 ,van ons kindermeisje4 ,en waar zul je werken om de sprei klaar te krijgen1 zonder dat ,ma het merkt8 ,op ,aal's kamertje1 ,aaltje wil ons altijd helpen4 ,je kunt in elk geval beginnen4 ,einde ,augustus had ik van de zestig sterren dertien aan elkar4 ,een ongeluksgetal4 ,z zul je er niet komen1 spoorde de juffrouw aan1 die het toch wel een aardig succes zou vinden4 ,en nu eerst werd ik met een ongelooflijken ijver bezield4 ,ik haakte vr schooltijd1 in het tusschenuur1 na schooltijd4 ,zelfs op mijn wandelingen langs stille wegen4 ,het stapeltje in mijn kast verborgen beloofde steeds meer den goeden uitslag4 ,einde ,october moesten er nog dertig klaar gestoomd worden4 ,daar zag ik geen kans toe4 ,en ik liet me bepraten door ,aaltje4 ,zij zou medehelpen4 ,zelfs wanneer het uit zou komen1 dan zou ,ma het nog vlijtig vinden en heel blij zijn met zulk een verrassing4 ,wat beteekent nu vijftien sterren op de zestig8 ,de sprei kon best vijf en veertig sterren groot zijn4 ,ik stond toe1 dat het kindermeisje er vijftien met een gedeelte van den kant voor hare rekening nam4 ,ze kreeg mijn sleuteltje4 ,de avond van ,st4 ,nicolaas kwam4 ,het verging me als ,blauwbaard's vrouw4 ,moeder was aangedaan1 verrast1 ze kuste me hartelijk1 toen juist het keukenmeisje--dat wegens brutaliteit tegen haar zin was opgezegd--met een pakje binnenkwam4 ,onze intimiteit met het andere meisje ziende1 ontbrandde ze in jaloezie en stootte eensklaps venijnig uit3 ,kind laat je maar niets wijs maken2 je ,ma heeft de sterren en den kant zelf gehaakt6 ,en444444 ,moeder moest bekennen1 dat het meisje waarheid had gesproken4 ,ik was verslagen1 en kon dien avond niet meer vroolijk worden4 ,ma vermocht me niet te troosten4 ,een ondraaglijke desillusie1 die lang nawerkte4 ,toch heeft ,moeder hier terecht kunnen aanvoeren1 dat ze onwaar was geweest uit hartelijke liefde en goedheid voor haar kind4 ,het was niet te verwachten dat het dienstmeisje zich op deze wijze zou wreken4 ,aaltje had den tijd niet de ontbrekende sterren af te maken4 ,moeder begreep1 welk een teleurstelling het voor me zijn zou1 haar die groote verrassing1 waarvoor ik zoo lang geijverd had1 niet te kunnen bereiden4 ,ze had reeds den tweeden dag bemerkt1 dat ik met de sprei bezig was4 ,voor moeder1 die haar kinderen zoo goed waarnam1 kn het geheim niet verborgen blijven4 ,overtuigd zijnde1 dat het toch nooit zou uitkomen1 vond ze het dus niet bezwaarlijk1 het restje voor ,aaltje te werken4 ,we moeten het met de kinderlijke gevoelens heel nauw nemen4 ,ze zijn heilig1 als de onze4 ,we mogen nimmer onwaar tegen kinderen zijn1 al is het nog zoo goed bedoeld4 ,alles komt uit1 vaak onverhoeds4 ,het geloof in den opvoeder kan hevig geschokt worden4 ,en het gevoelige kind daar zeer onder lijden4 ,,xxiv ,,de ,,rechten ,,van ,,het ,,kind 99 ,dus je wilt het wel voor me doen8 ,ik zal het heerlijk vinden4 ,het geeft me rust tijdens de reis1 te weten1 dat je voor hem zorgt4 ,o1 hij is heelemaal niet lastig4 ,maar het kind te begrijpen is voor een ander dan de ,moeder zoo moeilijk4 's ,morgens bijv4 laat hij me na half zes niet n oogenblik meer slapen1 tot hij om zeven uur door het meisje weggehaald wordt4 ,het mooiste speelgoed kan hem niet bekoren4 ,hij eischt me geheel4 ,dat is zijn recht4 ,oho ,mevrouwtje6 99 99 99 99 99 ,kukelekuku6444 ,kukelekuku6444 ,ik is het haantje van de buren6444 ,kukelekuku6444 ,ku-ke-le-ku-ku6444 ,kukelekuuuuuuu444 ,kukelekuuuuuu,u,w6444444 ,als gehypnotiseerd lag ik tegenover hem4 ,bob bracht nu zijn ne beentje over den dicht geknipten neerslag van zijn ledikant1 hield zich met de mollige knuistjes om den rand stevig vast en hoonde 444,kijk us1 ik klim444 ik gao faole444 ,je moet toch op me passe444 ,eetje444 ,niet n willekeurige spier van mijn lichaam bewoog zich4 ,behalve n oog lichtelijk om hem te kunnen volgen4 ,ik overtrof me zelf bij dien leuken snuiter4 ,plots ligt hij op de mollige vacht4 ,onder hevig angstgeschrei had hij zich voorzichtig laten afglijden en kermde nu of hij zoowat al zijn ledematen had gebroken4 ,en werd u niet boos8 ,boos8 ,welneen4 ,hij was in zijn recht1 juist6 ,want ik moest hem toch eerst leeren1 dat wij1 die ons met veel opoffering en liefde aan onze kinderen wijden1 ook het recht hebben op de noodige rust1 zonder welke we trouwens onze taak bij hen niet behoorlijk kunnen vervullen4 ,ook1 dat in het leven zijn recht eens niet geteld zou kunnen noch moeten worden1 waar de meer belangrijke rechten van anderen in het spel waren4 ,na zich een poosje vergeefs vermoeid te hebben1 nam hij een stoel1 klom zeer behoedzaam in zijn bedje en ging liggen uitrusten van zijn krijgsverrichtingen4 ,allerlei verschillende geluiden1 als van den spoortrein1 de auto1 de stoomboot1 de vliegmachine1 liet hij verder van tijd tot tijd met grooter tusschenpoozen en al mindere krachtsverheffing hooren4 ,om zes uur genoot ,bob den gezonden slaap1 waaraan hij tot zeven uur nog behoefte scheen te hebben4 ,den volgenden morgen probeerde hij het nog met verschillende korte dialogen1 als3 ,ik ben zoet1 jij ,eetje is een slaapmuts4 ,de latere dagen merkende1 dat mijn standvastigheid grooter was dan zijn hardleerschheid1 bleef hij doorslapen of rustig liggen tot het appl4 ,het was na drie weken een teeder afscheid tusschen den driejarigen ,bob en mij4 ,daarom beloofde ik1 als ,moeder 's morgens vroeg tevreden over hem was1 ik hem nog eenige malen ,zaterdagmorgen om twaalf uur van de frbelschool zou komen halen en dat hij dan tot ,maandagochtend bij mij mocht logeeren4 ,moeder verklaarde me dankbaar1 dat ze nog nimmer een z afdoend succes met eene of andere behandeling bij hare kinderen had ondervonden4 ,,xxv ,,muziek ,,leeren 99 ,keesje wil graag leeren pianospelen4 ,als kindje van anderhalf jaar luisterde hij reeds met gespannen aandacht naar de liedjes1 die ik voor hem zong en speelde4 ,en1 hij houdt veel van mij1 zijn muziekonderwijzeres1 want al kan hij mij niet als zijn suikertante waardeeren1 toch wel als zijn suikertjestante1 daar ik gewoonlijk de feesten1 als1 zijn verjaardag1 ,st4 ,nicolaas1 vacantiepretjes onder mijn presidium heb4 ,mijn taak lijkt gemakkelijk4 ,keesje wil graag leeren pianospelen4 ,maar kan de stakkerd het helpen1 dat ,moeder genoodzaakt is1 de piano1 zoover mogelijk verwijderd van ,vaders kantoor1 te plaatsen1 juist aan de zijde van zijn paradijs8 ,zijn paradijs6 ,een zeldzaam groote stadstuin1 waarvan het voorgedeelte door de volle zon beschenen1 den aanblik levert eener keur van bloemen en planten4 ,daarin een afgescheiden tuintje voor ,keesje4 ,het einde van de laan1 zoo mag ik waarlijk den langen tuin noemen1 een lommerrijk plekje onder de eeuwenoude kastanje-1 eike- en vruchtboomen4 ,en last not least 444 het duivenpaleis1 dat een woning biedt aan verschillende soorten1 wel dertig4 ,dr is voor ,keesje het al4 ,ieder der beestjes1 heeft naar aard en uiterlijk een naam van hem gekregen4 ,hij laat ze in zijn fantasie heel wat beleven4 ,geestdriftige verhalen krijg ik steeds te hooren over zijn uitverkorenen4 ,maar ,keesje wil graag leeren pianospelen4 ,en daar gaat het dan toch maar1 vol moed4 ,ene1 twe1 dri1 ene1 twe1 dri1 dat al gauw in een lijzig1 verveeld accent overslaat4 ,ene1 twie1 drie1 ne1 twie1 drie444444 ,plots wordt mijn hals half omgedraaid1 onder den uitroep3 kijk us1 tntetje1 grijs doffertje is alleen uitgevlogen6 ,gedeelde vreugde is dubbele vreugde4 ,ik heb ,doffertjes behouden ,heimkehr medegenoten4 ,langzaam1 hem vriendelijk toelachend1 draai ik mijn ,keesje1 door middel van de pianokruk wer op zijn plaats4 ,na een diepen zucht voor het doffertje en een hartelijken kus aan mij1 hoor ik wer gauw ,ene1 twe1 dri1 ene1 twe1 dri444444 ,leelijk beest6 ,fort6 ,weg6 ,rood van opwinding en met gebalde vuistjes is ,keesje naar het andere venster gestormd1 toen hij het schrikbarende tumult hoorde4 ,aan zijn kant had ik reeds geprobeerd het gordijn neer te laten4 ,verbeeldt u toch1 daar staat buurpoes met gekromden rug uit alle macht te blazen1 tegen de angstig kirrende jongen1 die door hare moeder in de til waren achtergelaten4 ,buurmans waakhond versterkt het orkest4 ,ik stel ,keesje gerust1 door hem er aan te herinneren1 dat de til zoo geplaatst is1 dat de duifjes onmogelijk door een hond of een poes te bereiken zijn4 ,nog grimmende onder den indruk van zijn pas ondervonden woede1 laat het kind toe1 dat ik hem1 met mijn arm om zijn lijfje geslagen1 op de kruk terugbreng4 ,meteen zeg ik bij ingeving3 ,nu benoem ik jou tot hoofdofficier4 ,gauw hebben we de vingers naar mindere grootte1 in afdalende rangen ingedeeld4 ,het wordt nu voor ,keesje een eerezaak1 dat niemand deserteert of zelfs uit den pas gaat4 ,binnen korten tijd hebben de vingertjes onder zijn1 door mij benvloed commando1 de verplichte houding aangenomen4 ,en na eenige weken speelt ,keesje die ,wacht am ,rhein--stukje uit een ,liederkrans voor pasbeginnenden--zonder fout1 met alleraardigste voordracht1 uit het hoofd4 ,door het voortdurend inspecteeren van zijn troep1 gingen de oogen maar steeds van het blad op de vingertjes4 ,zoo oefende hij zich in 't van het blad lezen1 en uit het hoofd spelen4 ,de lessen werden voor ,keesje een verheugenis4 ,kort daarop haalde ik hem van een partijtje bij een zijner vriendjes4 ,wat speelde ,keesje vanmiddag kranig het ,duitsche volkslied4 ,zoo heelemaal zonder fout uit het hoofd6 ,de gastvrouw kwam me reeds in de gang tegemoet om haar opgetogenheid te uiten4 ,dat moet u ,jan ook eens trachten te leeren4 ,hij is vandaag zeven jaar geworden en wil nu ook graag beginnen met muziekles te nemen4 ,ik beloofde het de ,moeder4 ,ik kon dat met goed vertrouwen doen4 99 99 99 99 99 ,kees is een concertliefhebber4 ,ik heb uit den aard der zaak van niet vele leerlingen een pianist7e7 kunnen maken4 ,maar ik heb ze toch alle1 behalve een paar abnormale uitzonderingen1 muzikaal ontwikkeld4 ,dat is de opvoeder7ster7 verplicht tegenover zijn 7haar7 pupil1 om te voorkomen1 dat deze1 ouder geworden zijnde1 een levensgenot zou missen1 een tijdpasseering1 die hem voor geestelijke en moreele afdwalingen zal kunnen behoeden4 ,bij het onderricht geven is het noodig1 dat men bij het kind belangstelling wekt voor de onvermijdelijke1 vaak eentonige oefeningen4 ,en daartoe is ht middel1 gebeurtenissen aanknoopen aan hunne persoonlijke waarnemingen en idealen4 ,,xxvi ,,iets ,,moeten ,,doen ,,en ,,iets ,,willen ,,doen 99 ,kleine ,milly liet zich van aanleg als bijzonder zacht en volgzaam kennen4 ,plotseling1 ze is nu twee en een half jaar1 uit zich haar eerste ernstig verzet4 ,milly wil 's morgens niet meer slapen gaan4 ,moeder geeft voorloopig toe4 ,telkens blijkt weer1 dat het kind wel degelijk behoefte heeft aan een ochtenddutje4 ,wanneer ze 's middags met haar op de wandeling even stilstaat voor een winkel1 dommelt de kleine vaak onverwachts in4 ,maar is er 's morgens sprake van het bedje1 dan windt ,milly zich z op1 dat het geheele gezin er bij te pas komt en daarna is aan slapen geen denken meer4 ,moeder begint er de laatste dagen niet over1 want het kind raakt er door van streek en is den geheelen dag voor niemand en niets meer toegankelijk4 ,op mijn raad wil ze toch nog maar eens een poging wagen en ik laat ,milly's tegenstribbelingen eenige dagen onbemerkt langs me gaan4 ,den derden morgen stel ik de hummel voor1 samen huisje te gaan spelen1 in de groote kamer1 waar bij dag haar ledikantje gezet wordt4 ,deze kamer is rustig gelegen4 ,we halen zoowat haar geheelen speelinboedel voor den dag en het vrije gedeelte van den vloer wordt als huis ingedeeld4 ,een keurig salonameublementje is dadelijk in het centrum smaakvol gearrangeerd4 ,poppenbadje krijgt zijn plaats in de gefingeerde badkamer1 waar geen onderdeel1 al is het maar van papier geknutseld1 gemist wordt4 ,een comfortabel ingerichte slaapkamer mag toch in geen enkele woning ontbreken1 zou ik meenen4 ,de aanwezige ,indische stoel gauw maar tot mijn1 respectievelijk ,moeders bed gemetamorphoseerd en we hebben ,milly's ledikantje vooral ook niet vergeten4 ,wat een werken en zorgen6 ,h444 ,we zuchten er beiden van4 ,alleen al de dagelijksche beurt1 die ,mina gewoon is te geven1 heeft zooveel in4 ,kan het anders dan dat we moe worden1 heel moe4 ,pseudomoedertje wel z erg1 dat ze om half elf reeds naar bed verlangt4 ,nu wil het kleine aapje ook zoo graag gaan slapen4 ,zonder te mopperen1 laat ze zich uitkleeden en in haar eigen bedje leggen4 ,ik haast me op de sofa4 ,ze koekeloert nog een poosje door de spijltjes naar me en valt in een rustigen slaap1 waaruit ze na anderhalf uur wakker wordt1 verkwikt voor den geheelen dag4 ,al korter duurt de volgende dagen mijn medespelen4 ,ten slotte voert ,milly de komedie op haar eigen houtje op en gaat nog maanden daarna1 op tijd1 vol animo haar nuttig slaapje spelen4 99 99 99 99 99 ,iets moeten doen en iets willen doen1 kan dezelfde bezigheid tot een hel en een hemel maken4 ,zeker voor het kleine kind1 dat nog geen plichtsbesef kent1 de voor- of nadeelen van een handeling niet weet te overwegen en dat slechts rekening houdt met de lust- en onlustgevoelens1 die door een of andere opdracht gewekt worden4 ,de taak1 die ons redelijk en gewoon toeschijnt1 kan voor het kind soms onoverkomelijk zijn4 ,onze waardebepaling staat vaak lijnrecht tegenover elkar4 ,wanneer we bij het normale kind een plotseling ernstig verzet1 door verzet trachten te breken1 bereiken we het tegendeel4 ,we verbitteren onzen kleinen opstandeling1 hij voelt zich miskend1 onrechtvaardig behandeld en stelt zijn slechtst humeur er tegenover4 ,laten we hem1 door geduld en liefde leeren de opgegeven taak te willen volvoeren4 ,met een beetje tact lukt het elke opvoeder7ster74 ,bij het abnormale absoluut onhandelbare kind1 rest ons helaas vaak niet anders1 dan het verzet1 door het verzet te compenseeren4 ,doch ook bij hen slechts1 mogen we daartoe overgaan1 nadat we alle zachtere middelen vergeefs hebben beproefd4 ,deze gevallen zijn gelukkig de uitzonderingen voor mijn overweging4 99 99 99 99 99 ,naschrift4 ,dit is een staaltje van de paedagogiek van met een zoet lijntje1 onderdeel der omkoopings-paedagogiek1 die ik voor mij--in het algemeen gesproken--voor een gevaarlijk falsifikaat houd4 ,,xxvii ,,de ,,kunst ,,van ,,bevelen 99 ,mevr4 ,x4 deelde eenige dagen mijn kamer in plaats van twee kleine nichtjes van acht en tien jaar4 ,hoe is het mogelijk6 riep ze verbaasd uit1 toen we 's avonds van een concert thuiskwamen4 ,er lag op mijn nachtkastje van ieder kind een briefje1 met een trouw verslag van hun doen en laten dien avond4 ,ze hadden er zelfs een stukje van haar avondlekkers ingerold4 ,die billets-doux deponeerden de kinderen vaker1 ofschoon ik ze daar nooit om gevraagd had4 ,ik copieer het briefje van de kleinste3 ,lieve ,tant6 ,om zeven uur mijn lesje gekend4 ,tot half acht met ,mies geknikkerd4 ,bij ,truitje in het kuiltje van de keuken4 ,even krijgertje gespeeld in de gang4 ,niet met ,truitje4 ,uitgegleden4 ,knie een pukkebeetje geschaafd4 ,geeneens gehuild4 ,acht uur in bed4 ,hartelijk gekust4 ,melk opgedronken6 ,nan4 ,hoe besefte dit kind warm1 waarmede ze me voldoen kon4 ,eerst het werk maken1 daarna spelen1 flink zijn bij een kleinen tegenslag1 op tijd naar bed gaan1 kortom haar plicht4 ,haar gehoorzaamheid kwam voort uit eigen energie1 uit innerlijke kracht4 ,hoe is het mogelijk61 herhaalde ,mevr4 ,x4 nog steeds4 ,zou ik dat mijn kinderen eens kunnen leeren6 ,ik heb in mijn aanwezigheid al zooveel moeite om ze tot hun plicht te dwingen4 ,wanneer ik uit wil gaan1 moet ik zorgen1 dat het schoolwerk voor dien tijd in orde is4 ,ik reken er dan maar op1 dat niet n van de kinderen op tijd naar bed gaat1 dat444 ja eigenlijk1 zoowat alles in het honderd loopt4 ,ik1 die ,mevr4 ,x4 in den omgang met haar kinderen kende1 zou niet anders verwacht hebben4 ,ze was een goedhartige1 doch wilszwakke persoonlijkheid4 ,ze wist niet te bevelen4 ,ze miste den sterken wil voor het onmerkbare inwerken op hare omgeving4 ,ze had dien wil ook nimmer geoefend1 als verwend1 eenig kind4 ,haar optreden was niet in staat de vrijwillige gehoorzaamheid van de kinderen te wekken4 ,ze bracht nu vaak uit onmacht den dril in praktijk1 waarbij het innerlijke van den opvoedeling niets wint4 ,ze soebatte1 commandeerde1 dreigde1 strafte4 ,het laatste zelden1 maar meest onredelijk4 ,wanneer ze au bout de son latin kwam1 ze door haar onmacht het meest noodige voor het kind1 niet wist gedaan te krijgen4 ,dan was ze door de opgewondenheid1 te hard en onredelijk1 waarom de kinderen1 met hun aangeboren zin voor rechtvaardigheid1 haar minder liefhadden4 ,in hare aanwezigheid kreeg ze daarmede wel wat gedaan1 maar dra was de folterstoel veilig achter slot1 of alles vloog uit den band4 ,ze verlangde1 dat ik haar leerde1 hare kinderen even ver te brengen als de onze1 die ons liefhadden1 vertrouwden1 die voelden1 dat hun geluk1 ons geluk was4 ,dat mijn ziel en hart in hun opging4 ,wat bij ,moeder ,x4 werkelijk evenzeer het geval was4 ,ik raadde haar vr alles1 den wil te sterken4 ,slechts met een sterken wil kan men anderen bevelen inwerken op hun wil4 ,ze zou zelf 's middags stipt op tijd thuiskomen van de wandeling1 geen voorgenomen werk noodeloos uitstellen1 op tijd opstaan1 in alles ongevenaarde stiptheid betrachten4 ,nimmer schreeuwen of heftig worden4 ,haar opdracht slechts nmaal geven en kalm4 ,daarvoor heeft het kind respect4 ,het was voor haar een zeer moeielijke raad om op te volgen4 ,ik werd nog dikwijls geroepen om bij te springen4 ,maar mocht tot mijn groote voldoening al weer gauw constateeren3 ,waar een wil is1 is een weg4 ,,xxviii ,,hun ,,altru,,sme 99 ,mijnheer ,frackers plotseling overleden6 ,het geheele gezin loopt samen op het schokkende bericht en is verslagen4 ,en roep hooren we1 van wat hij voor ons allen geweest is1 de trouwe1 eerlijke1 hartelijke vriend4 ,wat een zuchten1 wat een klagen1 wat een loftuitingen van alle kanten1 ook van het personeel1 waarvoor hij altijd zoo gul en minzaam was4 ,zelfs ons vijfjarig jongste baasje is er stil van4 ,dat treft ons4 ,we oordeelen hem gevoelig1 aanhankelijk4 ,hij wordt geknuffeld1 getroost4 ,na het eten komt de kleine ,remy als gewoonlijk een half uur bij mij spelen voor dat hij naar bed gaat4 ,huilt ,u omdat ,mijnheer ,frackers dood is8 vraagt hij belangstellend4 ,dat moet ,u niet doen1 broertje vindt het zoo naar1 zegt hij op een ontstemden toon4 ,ik herstel me spoedig en ga hem opgewekte verhaaltjes vertellen4 --,het kind is nog te jong1 om onder den indruk te mogen blijven van een diep zieleleed4-- ,op tijd komt ,juf hem halen4 ,bij het afscheid pakt hij mij nog eens innig en zegt dankbaar3 ,nacht1 zoete1 lieve tante444 ga nou maar weer huilen1 animeert ,remy1 terwijl hij van mijn schoot springt4 99 99 99 99 99 ,we mogen niet te gauw victorie kraaien bij het beoordeelen van de karaktertrekken onzer kleine kinderen en zeker nooit in hun bijzijn4 ,wat maar al te vaak gedaan wordt4 ,geef het kind slechts wat het toekomt4 ,waar noodig1 eer minder dan meer4 ,hun altrustische neigingen zijn meest in dienst van hun egosme4 ,we zouden door niet diep genoeg in hun wezen te dringen1 het egosme bevorderen4 ,we willen het tegendeel4 ,,xxix ,,het ,,korte ,,woord 99 ,een fiere jongen1 onze oudste444 'n ,baasje eigenlijk4 ,het is de eenige bijzondere aanmerking1 die we op het kind maken4 ,misschien tilt ,moeder hem wel wat over het paard1 door hem reeds in vele ernstige zaken in te wijden4 ,piet is heel verstandig1 maar toch pas tien jaar4 ,hij spreekt zijn meestal goed oordeel te beslist uit en ,moeder hecht er veel waarde aan4 ,wat hij merkt4 ,rrrrrrrrrt444444 gaat de bel1 zoolang tot er opengedaan wordt4 ,een opgewonden troepje stormt binnen4 ,en een penkalapotlood van ,rob1 een fleschje kleurinkt van ,bert1 een pak chocolade van444 alle kinderen schreeuwen door elkaar4 ,op een verjaardag wordt door ons veel getolereerd4 ,de twee prentbriefkaarten1 die hij van zijn onderwijzer gekregen heeft zijn voor ,piet wel het meest waardevolle geschenk4 ,hij ziet er gemeenlijk niet naar om1 maar deze kaarten streelen zijn eigenwaarde4 ,nu komt nog de lekkerste verrassing1 grapt ,moeder in haar vreugderoes4 ,het maakt de kinderen gulzig4 ,ze vallen haast aan1 op het groote stuk taart1 dat de ledige boterhammetjes1 tot een koningsmaal verhoogt4 ,zie toch eerst eens hoe leuk1 zegt ,moeder argeloos en nadat ,piet het opschrift van de taart gelezen heeft--,aan den jarigen zoon van mijn ,dokter1 uit dankbaarheid1 ,bakker ,n41 in sierlijke suikerletters als gecalligrapheerd op het plateau--is hij doodsbleek en roept gekrenkt uit3 ,maar ik had ze zelf mogen deelen1 de taart is van mij6 ,moeder1 uit het veld geslagen1 verweert zich 7zeer onhandig7 met van jou is niets1 ik heb over alles te beschikken4 ,piet loopt weg met tranen in de oogen1 nog driftig uitstootende ik wil niets van de taart eten6 ,hij spoedt zich naar zijn kamertje4 ,moeder1 wij allen1 zijn ontdaan4 --,toen ,vader vanmorgen bij een zijner patinten binnenkwam1 liep het jarige kind met een feeststrik op den schouder rond4 ,het ventje was pas hersteld van een ernstige ziekte4 ,h1 vertelt de dokter1 mijn oudste jongen viert vandaag ook zijn geboortedag4 ,de ,vader van het patintje grijpt blijde de gelegenheid aan om zijn dokter te verrassen4-- ,ga jij eens met hem spreken4 ,je kunt hem wel kalmeeren1 stelt ,moeder me voor4 ,nu liever niet6 ,met een opgewonden kind is niet te praten4 ,hij kan best een maaltje overslaan4 ,piet gaat stellig op tijd naar school4 ,daar zal hij kalm worden4 ,ik zal hem vanmiddag aan de deur opwachten4 ,dag tante1 zegt ,piet gemaakt vroolijk1 als hij 's middags uit school komt4 ,is er al bezoek in de huiskamer8 ,de tantes zijn er en ,mevr4 ,x4444444 ,hij aarzelt444444 ,je kunt het toch wel zacht tot ,moeder zeggen1 dat het vanzelf sprak1 dat zij de taart zou verdeelen4 ,dat is haar taak6 ,wanneer ik als huisgenoote een taart krijg1 zou ik ze immers ook door ,moeder laten deelen4 ,maar hij is tch van mij1 streeft hij tegen4 ,nu ja444 krijg jij een geschenk van iemand die je heelemaal niet kent8444 ,waarvoor is bakker ,n4 je zoo dankbaar8444 het was een attentie aan ,vader bewezen1 het gezin ter eere van je verjaardag te tracteeren1 dat voel je nu wel4 ,zoo vatte ,moeder het op4 ,als uit een droom ontwaakt1 kijkt ,piet me met opengesperde oogen verhelderd aan4 ,maar ,moeder zei dan toch1 dat zij altijd over alles beschikken mocht en ik nooit zelf iets mocht bezitten4 ,je deedt ,moeder onrecht en daarnaar antwoordde ze4 ,heb je ooit ervaren1 dat ,moeder iets van je weggenomen heeft6 ,je moogt de chocolade1 die je krijgt1 toch altijd zelf deelen4 ,heeft ,moeder ooit zonder je toestemming een ander kind met je speelgoed laten spelen8 ,verruimd vliegt ,piet naar ,moeder en maakt het voorgevallene op zijn eigen innemende wijze bij haar goed4 ,het was treffend1 's middags aan tafel1 terwijl hij het bijzondere portie taart zat te smullen1 ,piet te hooren uitroepen3 ,lekker ,moes6444 dank ,u vriendelijk6444 fijn ,moes6444 ,allen waren heel tevreden en opgewekt4 ,moeder1 ,vader1 ,piet1 de zusjes en broertjes en444 ik niet het minst4 99 99 99 99 99 ,geen lange redeneeringen1 waarbij het kind altijd wel iets vindt1 om zijn inzicht te verdedigen4 ,met het korte woord1 dat aansluit aan zijn innerlijke ervaring heb ik altijd mijn opvoedelingen tot een juist inzicht weten te brengen4 ,dat woord moet slechts aangebracht worden wanneer het kind kalm is4 99 99 99 99 99 ,naschrift4 ,de geachte inzendster schrijft mij hierbij nog het volgende3 ,ik heb het geval als beschreven behandeld4 ,daarna debatteerden we er nog met velen over1 w4o4 medici en juristen4 ,de moraal verlangt natuurlijk1 dat we aan de waarheid niets toevoegen of veranderen om voor haar te getuigen4 ,wat ik tot het kind zeg omtrent den bezitter van de taart is wel juist1 maar juridisch is de taart zeker van het kind4 ,in dat geval had ,moeder wel kunnen wachten tot het kind thuis is en dan zeggen3 ,nu1 je vindt het zeker wel goed1 dat ik ze verdeel of zoo iets4 ,bij mijn redeneering tot het kind laat ik weg1 dat de taart van hem is4 ,ik zeg wel3 nu ja444 waarmede ik bedoel3 de taart is wel van jou1 maar eigenlijk van ,vader4 ,is mijn redeneering1 die hier succes had1 uit een paedagogisch-moraal oogpunt juist8 ,en dan vraagt zij mij1 hoe ik er over denk en wat ik c4q4 zou gezegd hebben4 ,mijn antwoord is3 als ik iets op dit verhaaltje aan te merken heb1 dan is het zeker niet op de redeneering1 waarmede ,piet overwonnen werd4 ,want die acht ik volkomen juist4 ,eerder zou ik twijfel kunnen koesteren of ,piet's gedrag wel volkomen historisch juist is voorgesteld4 ,want een zoo sterk juridisch begrip van eigendom is bij kinderen zeldzaam4 ,zij hebben wel een zeker begrip van eigendom1 maar juridisch getint is het niet4 ,het is veel naiever1 veel ruimer1 hoe zal ik zeggen8 veel vloeiender4 ,ook al gebruiken zij1 bij gebrek aan andere1 daarvoor dezelfde woorden1 die wij voor den juridischen eigendom gebruiken4 ,dat hoort van mij beteekent in hun mond zoo iets als3 daarop heb ik een bijzondere betrekking1 meer dan iemand anders4 ,daarover heb ik dus ook meer te zeggen dan iemand anders4 ,wanneer er op een verjaardag een taart op tafel komt1 dan gevoelt de jarige al heel licht daarop zulk een bijzondere betrekking1 ook al staat er geen opdracht aan hem op4 ,een betrekking van juridischen eigendom is dat echter niet2 mogelijk evenwel1 dat het feit1 dat er een opdracht op staat1 er een ietwat meer juridischen tint aangeeft1 vooral bij een kind1 dat daarvoor aanleg en temperament heeft4 ,maar1 de hoofdzaak is toch altijd1 dat de taart in nauwere betrekking staat tot hem dan tot n van de anderen4 ,aan dat gevoel zal in de meeste gevallen voldaan zijn1 wanneer bij de verdeeling de jarige het eerste stuk krijgt1 wat geloof ik iedereen van zelf zal doen1 zoo natuurlijk is het4 ,voor zelf-uitdeelen komt een taart uit den aard der zaak niet in aanmerking4 ,dat is goed voor een doos flikjes of confituren1 die het kind op zijn verjaardag krijgt4 ,die is inderdaad van hem en daarvan deelt hij dan uit2 dat is een deel--en als het goed is1 niet het kleinste deel--van het genot1 dat hij ervan heeft4 ,maar een taart in stukken deelen behoort niet tot de functies van een kind1 en bovendien1 wat belangrijker is3 een taart is per se bestemd om te dienen als een tractatie voor de gansche familie4 ,dat weet ieder kind heel goed en daarom kan er ook geen sprake zijn van een juridisch eigendoms- en verdeelingsrecht over een taart1 ook al staat er honderdmaal een opdracht op1 en een kind1 dat daarop aanspraak maakt1 heeft m4i4 ongelijk4 ,in het onderhavige geval kwam er bij1 dat de taart feitelijk een dankbetuiging was aan den vader1 zooals dan ook zeer terecht ,piet onder het oog wordt gebracht4 ,dat alles neemt niet weg1 dat ,piet1 in den bovenbedoelden zin1 een zekere bijzondere betrekking had op de taart1 en in zooverre is ongetwijfeld1--indien werkelijk 7het verhaal is op dit punt niet overmatig duidelijk7 de taart nog vr dat die bijzondere betrekking tot haar recht was gekomen1 reeds door moeder was in stukken gedeeld--een inbreuk gemaakt op het kinderlijk gevoel4 ,niet echter op het eigendomsgevoel 7ook al gebruikte ,piet zulke uitdrukkingen7 maar op het gevoel1 dat bij kinderen1 gelijk ,mej4 ,asscher ook weet1 bijzonder sterk ontwikkeld is en altijd met verstand ontzien moet worden3 het gevoel van recht en gerechtigheid4 ,er is dan zeker een fout begaan1 die verergerd werd door ,moeders onhandig antwoord 7als ook dit historisch is74 ,maar dat gaf ,piet natuurlijk niet het recht om op te spelen4 ,nu hij het toch deed1 moest hij terecht gebracht worden4 ,hoe8 ,wel1 daarvoor zou ik geen betere manier weten dan de hier geschilderde1 die m4 i4 in de slotopmerking ook volkomen juist wordt gemotiveerd4 ,,xxx ,,snoepen 99 ,vermicellitaart was nu eenmaal een zwak van ,prop en hij mocht er maar weinig van hebben1 omdat de jongen te zwaar werd4 ,waar de hartstocht spreekt1 zwijgt het weinige verstand van het kind4 ,het handelt verkeerd4 ,als regel is bij ons de provisiekast niet gesloten4 ,we hebben betrouwbare dienstmeisjes1 die reeds vele jaren bij ons in betrekking zijn4 ,nooit werd nog iets vermist4 ,toen de vermicellitaart voor den tweeden middag op tafel kwam1 vertoonde ze duidelijke sporen van sabotage4 ,moeder schrikte er van4 ,prop's hevig protest1 terwijl niemand hem beschuldigde1 was voor allen een duidelijke aanwijzing1 dat hij het delict gepleegd had4 ,met klem herhaalde hij steeds3 ik heb de taart sedert gisteren niet gezien6 ,daar we er kat noch hond op na houden1 beslis ik1 met den blik van verstandhouding1 die gezinsleden onderling zoo goed verstaan1 ,moeder1 de muizen hebben stellig ervan gesnoept1 gooi de taart maar weg2 en terwijl ik doe alsof ik de daad bij het woord wil voegen1 grijpt ,prop mijn arm en roept schreiend uit3 ,ik ben er aan geweest1 en ik zal het nooit1 nooit weer doen6 --,de begeerte naar de taart1 had het schaamtegevoel verdrongen4-- ,ik zal de taart toch maar tot morgen wegzetten1 nu heeft er zeker niemand lust in1 stelde ik voor1 ten einde tijd te winnen om te overdenken1 hoe ,prop moest aangepakt worden4 99 99 99 99 99 ,we waren nauwelijks met ons beiden alleen of het jonge moedertje riep wanhopig uit3 maar die ontdekking is vreeselijk1 ,prop oneerlijk6 ,ze is heelemaal niet vreeselijk1 stel ik gerust4 ,prop is pas zes jaar4 ,hij heeft zich niet beheerscht4 ,we zullen hem nog moeten leeren weerstand te bieden aan een dergelijke verzoeking4 ,zijn leugen was een gevolg van de vrees niets meer van de heerlijke taart te krijgen1 als zijn vergrijp ontdekt werd4 ,dat bleek toen hij bekende4 ,maar ik heb als kind toch niet gesnoept1 jammert ,moeder voort4 ,misschien herinner je je het niet meer4 ,o vast niet1 ik werd er zelfs om geprezen4 ,zie je wel1 dat het niet snoepen bij een klein kind als bijzonder wordt aangemerkt4 ,hij mag nu van de taart niets meer hebben4 ,ik zou hem wel wat geven4 ,het kind heeft beterschap beloofd1 laten we hem vertrouwen4 ,en dan voortaan alles angstvallig te moeten afsluiten4 ,juist alles openlaten1 als vroeger4 ,je taak is toch niet het kind het snoepen te beletten1 maar hem er toe te brengen1 het snoepen te laten4 ,ik geloof sterk in de macht van het vertrouwen4 ,door hem het vertrouwen te ontzeggen1 vervalt hij van kwaad tot erger4 ,dat leert de ervaring4 ,ik kreeg het patintje in behandeling4 ,eenige dagen later zitten we samen gemoedelijk zijn ,humpty ,dumpty te spelen4 ,niet zoo gauw valt de domme ,august van zijn paard1 of een clown rijdt er op weg4 ,hier1 beveelt ,prop4 ,ik zal je wel helpen1 troost ,prop ,august en wipt hem meteen wer op zijn eigendom1 terwijl hij den dief in het zand doet tuimelen4 ,mag de clown ook niet eens rijden8 ,ja-e1 maar niet op ,august zijn paard6 ,maar ,pierre heeft er geen4 ,dan moet hij ,august vragen of hij mag4 ,zijn overtuigd oordeel is zeer aanmoedigend voor mijn voorgenomen experiment4 99 99 99 99 99 ,wat hoest je1 merkt ,prop op4 ,jammer1 dat ik mijn witte dropjes heb vergeten mede te nemen4--,prop versmaadt ze lang niet4--,ik aarzel444 ,wil jij het doosje misschien voor me uit mijn kast halen8 ,zou je het kunnen8 ,maar breng vooral den sleutel wer mede1 en draag het doosje heel voorzichtig1 dat de dropjes niet op den grond rollen4 ,je bent nu wel groot genoeg om zoo iets klaar te spelen4 ,met majestueuze langzaamheid1 het sleutelbosje voor zich uit houdende1 stapt hij weg4 ,de kast is goed gesloten4 ,ik heb het doosje stevig dichtgedrukt en er nog een papier om heengedaan1 stelt ,prop me gerust4 ,als een slotvoogd aan zijn ,heer en ,meester1 zoo plechtig overhandigt ,prop me de sleutels weer4 ,wij blijven allen in ,prop bijzonder vertrouwen stellen4 ,juist hem worden de gewichtige postjes opgedragen4 ,hij heeft zich sedert vier jaar niet vergrepen4 ,prop zal later1 even als zijn ,moeder1 kunnen uitroepen3 ,men heeft mij er zelfs om geprezen6 ,,xxxi ,,waaghalzerij ,des middags ging ik dikwijls een kleinen neef tegemoet1 die bij den heer ,s4 op de ,reguliersgracht school ging4 ,een ander neefje1 ruim zes jaar1 hij zat in de tweede klas1 vertrouwde zijn ,moeder gewoonlijk toe aan een dienstmeisje4 ,het gebeurde wel dat dit meisje te laat kwam1 dan holde ,dirk maar vast naar buiten4 ,eens bemerkte ik bij mijn komst een heele opschudding dicht bij de school4 ,een vrouw uit het volk werd besprongen door een kleinen woesteling1 die haar uit alle macht sloeg en schopte1 tot leedvermaak van zijn vriendjes en de omstanders4 ,zij allen toch vonden dat het kind onrecht aangedaan werd4 ,zoodra ,dirk mij in het oog kreeg1 vloog hij op me af1 klampte zich aan mijn rokken vast en brak in snikken uit4 ,daarop vertelde mij de vrouw1 nog geheel overstuur1 de oorzaak van zijn driftaanval4 ,de arme ,moeder1 diep bewogen bij het ophalen van hare pas geleden groote smart1 overtuigde me1 werkelijk haar plicht gedaan te hebben4 ,drie maanden geleden was haar eenig kind1 een jongen in den leeftijd van ,dirk1 dood thuis gebracht4 ,spelende langs het smalle1 blauwe randje van de kade1 was hij in de gracht gegleden en jammerlijk verdronken4 ,bij het plotseling ontwaren van ,dirks waaghalzerij1 had ze in moederlijke opwelling1 den jongen naar het midden van de kade gesleept en hem een klap gegeven4 ,ik kalmeerde ,dirk door hem te doen begrijpen1 waarm die vreemde vrouw hem aldus behandeld had4 ,hij voelde nu wel1 dat het hier geen machtsmisbruik was4 ,ik liet het kind de vrouw beloven1 dat hij nooit meer op het kantje van de kade zou spelen4 ,ook ,dirk had niets misdaan4 ,bestaat er n echte jongen1 die niet telkens weer de moeilijkheden en het gevaar zoekt8 ,het is zijn natuurlijke oefening in zelfvertrouwen1 moed1 zelfbeheersching1 in zedelijke krachten4 ,maar ik wil er voor waken1 dat hij de juiste grens niet overschrijdt1 n' en dplaise ,jan ,ligthart1 die het begaan van elke gekozen waaghalzerij1 een onmisbare factor acht voor het winnen in willen en kunnen4 ,ik raad u1 uw kleine jongens niet toe te staan langs de leuning van de trappen naar beneden te glijden1 waar de afgrond gaapt1 langs de dakgoot te wandelen of op het randje van de kade te balanceeren4 ,evenals ik onzen achtjarigen ,jo1 die met een stalen gezicht zijn lepeltje chinine slikt--terwijl hij tegen zijn zusjes er op snoeft1 dat ze zoo lekker smaakt--belet1 de geheele flesch te ledigen4 ,hij beweerde het gaarne te willen4 ,,xxxii ,,de ,,kleine ,,kunstenaar 99 ,johnney1 aardig ventje1 met lange dikke1 blonde krullen is meest in het artistieke fluweelen pakje gestoken1 waarop de antieke kanten kraag4 ,hij wordt in de wandeling de kleine ,lord genoemd4 ,daarbij zingt hij mooi4 ,zelfs exploiteerde men hem onlangs op een weldadigheidsmatine en moest het kind1 na het zingen van een sentimenteel liedje1 een ommegang doen voor de uitgehongerde oorlogskinderen4 ,ik zou dat niet toegestaan hebben1 maar het was mijn zaak niet4 ,wat wel mijn zaak was en er mede verband houdt1 is het volgende4 ,ik ben bij mijn neefje in ,den ,haag gelogeerd4 ,john weet1 dat ik veel van muziek houd4 ,en elken morgen ontplooit nu het nachtegaaltje1 zonder nige aankondiging1 om half vijf1 in mijn nchste ,nhe1 zijn stem4 ,meegesleept door zijn enthousiasme en in navolging van zijn groote zus1 werpt hij zich op de meest vermetele modulaties1 volgt de nieuwste en populairste liedjes1 het zijn cadenzen om er den adem bij te verliezen4 ,opeens hoor ik de klanken dalen en in het diepst van zijn keel murmelen1 als het stroomen van een beekje4 ,wat me hoop geeft op ons beider weer indommelen4 ,eilacie1 even spoedig hoor ik zijn stem zich weer verheffen1 meer en meer zwellen en ze is voor goed in mijn gehoorsfeer4 ,ze zingt opvolgend zacht1 helder1 schitterend1 aandoenlijk1 maar welk karakter ze ook wergeeft1 de zang prikkelt me ondraaglijk na mijn vermoeiende dagreisjes4 ,daar moet ik een stokje voor steken1 't koste wat het wil4 ,reeds aan het ontbijt stel ik zijn ,moeder smeekend voor3 ,zou ,u misschien willen zorgen1 dat ,john 's morgens wat later begint te zingen1 om zeven uur is wel vroeg genoeg en444444 ,ik zou het niet durven1 valt ze me angstig in de rede1 hij is er zoo trotsch op4 ,dat zou juist iets voor jou zijn om het hem te vragen4 ,ik stel het elken dag uit4 ,na veel en ernstig nadenken zet ik 's avonds eer hij naar bed gaat1 met mijn liefste accent in1 als wijlen ,la ,fontaine's vos3 ,john1 wat zing je 's morgens toch beeldig mooi6--zijn borstje zwelt4--,maar ,john1 ik ben elken morgen nog zoo moe4 ,begin wat later en zing dan wat langer1 dan heb ik er meer aan4 ,hoogst beleedigd1 verontwaardigd slingert hij me nasaal terug3 ,maar ,nicht1 dan knt u nog niet uit logeeren gaan1 ik zing 's morgens vroeg4 99 99 99 99 99 ,dat komt er van als je kleine jongens als volwassen menschen waardeert4 ,op hun talenten valt nog allerminst te rekenen4 ,meestal worden bij zulk een behandeling dergelijke kinderen in hun later leven teleurgesteld4 ,,xxxiii ,,het ,,sprak ,,vanzelf 99 ,willy zit met haar popje te spelen4 ,tot mijn groote verbazing1 doet het zachtaardige ,moedertje niet anders dan haar kindje bestraffen4 ,maar popje is vandaag ook heel lastig4--,althans op de wijze zooals kinderen ook meestal lastig zijn1 wanneer je het onmogelijke van ze verlangt4--,popje weigert haar dikke beentjes in de te nauwe kousjes te schieten1 ze wil met haar te slappen lendenen absoluut niet rechtop blijven zitten1 ze wil zelfs door een defect aan het mechaniek1 niet meer ,mm1 ,pp roepen1 welke moeite ,willy zich er ook voor geeft4 ,je bent een echte nare pop1 daarmede sluit ,wil haar onwaardige sance en gooit vernederend haar telg in een hoek4 ,ja zeker1 nu wil ik een poosje met ,zusje spelen1 zeg ik4 ,ze zet zich lievig op mijn schoot4 ,oef6 ,weg6 ,je bent veel te zwaar1 vinnig ik en ik zet haar meteen op den grond4 ,dat kan ik toch niet helpen1 zegt ze pruilend4 ,maar ,wil1 ,popje kon het ook niet helpen1 dat haar beentjes te dik waren voor de kousjes1 dat haar ruggetje niet sterk genoeg was1 om zich recht op te houden enz4 enz4 ,nu doe ik nog liever met jou1 dan jij met je eigen kindje deedt1 want ik gooi je niet in een hoek6 ,o ja maar dat is nog al duidelijk1 ,u bent ook tante ,e4 en ik speelde1 ik was juf4 ,,xxxiv ,,liefde 99 ,ik heb ,nicht ,tina vanmorgen beloofd1 dat je ,lotje voorloopig elken ,zaterdagmiddag komt halen om met haar te wandelen4 ,ze mag dan bij ons blijven eten4 ,goed ,ma1 antwoordde ik uit de volheid van mijn hart4 ,lotje was het oudste1 kreupele dochtertje van ,tina1 ,moeders petekind1 dat in de week van haar geboorte ouderloos geworden was4 ,moeder had zich als jonge tante1 ze was zelve toen nog maar dertien jaar1 het lot van het weesje bijzonder aangetrokken4 ,na haar huwelijk was ,tina in ,den ,haag gaan wonen en twaalf jaar later kwam zij zich in ,amsterdam vestigen4 ,haar elfjarig dochtertje ,lotje1 een meisje van mijn leeftijd1 was dus voor ons een vreemde4 ,we krijgen morgen weer een nieuwertje in ons clubje1 een achternichtje van me1 zoo kondigde ik ,lotje 's middags bij mijn vriendinnetjes aan4 ,een leukerd8 vroeg bazige ,ro dadelijk4 ,eerst toen werd me de moeilijkheid bewust van mijn instemming met ,moeders belofte4 ,geprikkeld kaatste ik terug3 ,ze is mank1 maar ze wordt tch lid4 ,kan ze dan een verre wandeling doen8 ,en me krijgertje spelen en stuivertje wisselen8 ,spelletjes die we gewoonlijk als halve wilden uitvoerden4 ,dan doen we eens wat kortere wandelingen4 ,in ,artis kan ze op een bank zitten terwijl wij om haar heen spelen4 ,dat is gezellig voor het kind4 ,o1 voor haar1 maar ik vind het suf door zulk een stumperd aan banden gelegd te worden4 ,hoeft ze dan lid van een club te zijn8444 ,wat gaat jou dat vreemde kind aan8444 ,je moet haar toch niet menemen van je ,ma8444 ,bespttelijk6 ,ro's woorden wonden me steeds meer op4 ,meer suggestibel dan een ander kind1 begon ik nu toch ook wel iets onrechtvaardigs te vinden in ,moeders eisch3 een dergelijke opoffering voor een dartel kind4 ,heel ontstemd ging ik naar huis1 onderweg steeds nijdiger repeteerende3 ,ik heb ,nicht beloofd444 ik heb nicht beloofd444 ,,ik heb nicht beloofd444 ,zou ,ma gaarne met ,lotje wandelen81 vroeg ik me heftig af4 ,mijn opstand werd al wilder tegen ,moeder's afspraak tot444 ik bij het binnentreden van onze huiskamer plotseling door een gevoel van wijding werd bevangen4 ,de sabbathlichten brandden1 de ceremonien waren voorbereid en ,moeder trad me in de met bloemen versierde feestkamer als ,gods beeld van liefde en zachtheid tegemoet4 ,met een van blijde aandoening trillende stem1 fluisterde ze me als een zoet geheimpje toe4 ,jij moogt dit mooie naaikistje zelf aan ,lotje brengen morgen1 ze is geslaagd voor de industrieschool4 ,heerlijk6 ,die arme ,nicht ,tina heeft de hulp van de kinderen zoo noodig1 nu haar man ziekelijk is4 ,mijn opstand was overwonnen4 ,ik zou niet n woord van ontheiliging in die liefdevolle zaak1 niet n woord van tegenspraak1 niet n woord ter verdediging van eigen belang meer hebben kunnen te berde brengen1 omdat444 de gedachten er aan eenvoudig uit mijn hart verbannen waren4 ,na eenige malen bedekte spotzucht en onwil bij ,ro tegenover de arme ,lotje te hebben bemerkt1 sloot ik als ,presidente met algemeen goedvinden1 ,ro buiten ons clubje ,om der vriendschaps wille4 ,en sedert dien tijd nam ik het zachte ,lotje in het slot van mijn ,nachtgebed op3 ,dat wensch ik ,ma1 ,pa1 ,aal1 broer1 de zusjes1 ,lotje444 en ik bleef mijn woord in daad getrouw4 ,het kreupele kind mocht nog meer in mijn liefde deelen1 dan ze ooit zonder mijn vuurproef zou hebben gedaan4 99 99 99 99 99 ,we kunnen niet iedereen helpen4 ,maar wanneer het lot ons met misdeelden tezamen brengt en een wensch tot steunen in ons harte opwelt1 mogen we niet versagen1 welken tegenstand we ook te overwinnen hebben4 ,dat moet ook het kind leeren4 ,waar het beeld der broederschap wordt verlevendigd als in ,moeders gezin1 zal het kind nimmer versagen4 ,elke ,moeder wil haar kinderen die kracht bijbrengen4 ,,xxxv ,,eerlijkheid 99 ,het is een eenig figuurtje onder de andere kinderen1 mooi en gracieus4 ,er gaat een bekoorlijke invloed van het kleine meisje uit1 die aanstekelijk werkt4 ,waar ,til verschijnt is animo4 ,daarom wordt ze veel op kinderpartijtjes uitgenoodigd4 ,ze speelt mooi piano1 draagt parmantig voor en bij de moeilijkste spelletjes gaat ze met het prijsje strijken4 ,til wordt er niet om benijd1 maar gefteerd1 het popje4 ,vreemd lijkt 't mij1 dat dit kind1 ondanks haar onhandigheid--ze is wat spierzwak--ook bij de verschillende behendigheidsspelletjes steeds no4 #a is4 ,stel u mijn ontstemming voor1 als ik op een middag1 toen ik wat te vroeg voor de pianoles kwam1 zie1 dat onze tienjarige ,tilly bezig is1 zich te oefenen in de verschillende kunsttoeren als3 een lepel waarop rollende aardappelen1 met een flinken pas veilig naar den overkant brengen1 of een boordevol glas water zonder morsen vlug op een andere plaats zetten4 ,maar kndje6 roep ik teleurgesteld uit4 ,begrijpend1 bloost ze hevig en ze verontschuldigt zich met3 ,een voetballer oefent zich toch ook4 ,dat doet elke sportsman4 ,wanneer hij het beste speelt verdient hij den eersten prijs4 ,maar dan weten de mededingers1 dat hij zich geoefend heeft1 werp ik tegen4 ,ieder kind heeft er toch het recht toe1 houdt ze nog aarzelend aan4 ,maar ,til1 ze denken er niet aan4 ,bovendien is de verdienste hier te beschouwen als die1 van de oplossing van een raadsel1 de berekening van een som uit het hoofd1 dus het meten van den aangeboren aanleg4 ,de een is sierlijk1 een ander is slim1 een derde behendig4 ,zoo heeft elk mensch een of andere gave1 die hem voordeel aanbrengt4 ,ze fronst het voorhoofd4 ,hoe zou je het vinden1 wanneer je vanmiddag voor ,moeder1 een beeldig bloemvaasje1 in een winkel duur betaalde4 ,je merkt echter onderweg dat er een barst in is en je hoort later1 dat de winkelier dat geweten heeft1 toen hij het je verkocht4 ,jij geeft toch ook niet de werkelijke waarde voor den prijs4 ,zul je noit aan iemand vertellen1 dat ik geoefend heb1 smeekt ze opeens bleek van hartstocht4 --,de dwaling die erkend wordt1 is op den weg der waarheid4-- ,haar plotselinge hevige angst gaf me de overtuiging1 dat eerst nu het verkeerde van hare handeling bij haar was doorgedrongen4 ,ik wil er over nadenken1 wat we verder doen zullen1 ,til4 --,dat was niet gemakkelijk1 daar het kind al goed geoefend was in de spelletjes4 ,haar te zeggen doe maar eens niet je best1 dat was olie in het vuur werpen4 ,ze moest eerlijk handelen4 ,haar te laten bekennen aan de kinderen1 dat ze zich geoefend had1 dat was te veel verlangd van haar gevoel van eigenwaarde4-- ,we spraken af1 met ,til's volkomen instemming dat ze haar best zou doen als vroeger en de eventueel behaalde prijsjes bestemmen zou voor het ,st4 ,nicolaas-schoolfeest4 ,ik had bij het voornemen1 me te oefenen1 hier wel iets naars gevoeld1 ze wees op haar hart1 maar toen ,u zoo opeens zei ,maar kindje6 kreeg ik een pijnlijken steek1 biechtte ze4 ,ik zal voortaan voorzichtig nadenken over elke lichte waarschuwing1 beloofde ze uit eigen beweging4 ,onze kinderen zondigen vaak ernstig1 terwijl ze de porte van hun daad niet juist kennen4 ,de opvoeder hoede zich er voor1 hier met heftige verwijten in te grijpen4 ,waar je het kind1 het vergrijp in haar wezen1 liefdevol doet inzien1 lijdt de correctie zelden chec en opvoeder en kind winnen slechts4 ,de opvoeder7ster7 mag het kind niet het goede opdringen1 maar moet trachten hem er toe te inspireeren4 ,,xxxvi ,,rechtvaardigheid 99 ,elsje is een aardig1 guitig meisje van negen jaar1 doch teer van gestel4 ,de onderwijzeres van de derde klas1 waarin ,elsje nu zit1 is de eerste1 die opmerkt1 dat het kind veel meer intellectueel dan physiek ontwikkeld is4 ,elsje is onhandig4 ,ze vertelt ,mej4 ,n41 met wie zij evenals elk kind vertrouwelijk is1 dat ze op vijfjarigen leeftijd aan spierrheumatiek geleden heeft1 dat ze toen eenige maanden met koorts te bed had gelegen en dat sedert dien tijd de stijfheid in hare handen en voeten maar niet wilde verdwijnen4 ,moeder vreesde1 dat ik gebrekkig zou blijven4 ,langzamerhand is het beter gegaan4 ,toch ben ik nog altijd gauw moe4 ,juffrouw ,n4 zag toen1 dat haar oordeel omtrent de gezondheid van het kind juist was geweest4 ,ze hield daarmede rekening in de handwerkles4 ,ze stelde aan ,elsje mindere eischen dan aan de andere kinderen4 ,drie weken voor ,st4 ,nicolaas1 terwijl de kinderen de laatste hand legden aan den merklap1 die op den #asten ,december ingeleverd moest worden1 maakte ,juffrouw ,n4 de kinderen blij door te zeggen1 dat ze tot ,st4 ,nicolaas in de handwerkles op school haar geschenkjes voor de huisgenooten mochten afmaken4 ,elsje was in de wolken4 ,die handwerkjes1 hoe eenvoudig ook1 hadden haar dwars gezeten4 ,er moest geknipt1 geplakt1 gestreken worden4 ,nu was ze uit haar zorgen4 ,ze vloog in opwelling ,juffrouw ,n4 om den hals4 ,even later kwam het hoofd der school binnen4 ,ze wilde de merklappen inspecteeren1 voordat ze ingeleverd werden4 ,bij ,elsje gekomen zegt ze scherp3 wat een broddellap6 ,die merklap moet overgemerkt worden4 ,ik kan ze zoo niet inleveren4 ,smeekend verzoekt ,elsje het toch te probeeren4 ,ze zou voortaan meer haar best doen4 ,onverbiddelijk klinkt het3 ,de merklap moet voor #a ,december klaar zijn4 ,dan moet ,elsje in de handwerklessen merken en 's avonds1 het gedeelte1 dat ze dien dag niet klaar heeft gekregen1 afmaken4 ,de klasse-onderwijzeres is bleek van opwinding1 doch beheerscht zich4 ,het verdriet van het kind is onmetelijk4 ,elsje is geheel uit haar evenwicht4 ,ze snikt nog terwijl ze de school verlaat4 ,de klasgenootjes hebben allen diep medelijden met haar4 ,den volgenden morgen komt ,elsje treurig en bleek het schoollokaal binnen4 ,ze had den vorigen avond nog een uur gemerkt1 maar ze was weinig gevorderd4 ,bij het openen van haar lessenaar1 vindt ,elsje een pakje met het opschrift3 ,aan het lieve ,elsje van ,st4 ,nicolaas4 ,het bevat een geheel bewerkte merklap1 die ,elsje zoo maar heeft in te leveren4 ,de ,juffrouw had den vorigen avond daar eenige uren aan opgeofferd4 ,ja waarlijk1 ,mej4 ,n4 beging eene groote theoretische fout1 eene ergerlijke fout4 ,toch is ze de meest beminde onderwijzeres op school1 die bijzonder goed orde heeft in haar klas4 ,de kinderen hebben op school de zaak geheim gehouden4 ,ze voelden instinctief1 dat dit voor hare beminde onderwijzeres1 het geschiktste was4 ,ze hebben1 ook onze kinderen1 thuis het gebeurde verteld4 ,ze waren in aanbidding voor ,juffrouw ,n4 ,mejuffrouw ,n4 geeft in elk opzicht blijk van een goede paedagoge te zijn4 99 99 99 99 99 ,naschrift4 ,dit geval heeft eenige overeenkomst met het veelbesproken door ,edw4 ,peeters aan de orde gesteld geval1 waar hij zich uit een paedagogische impasse had gered door een onwaarheid1 waarvan hij zijn leerlingen medeplichtigen had gemaakt4 ,ook hier is een zeker complot van kinderen en onderwijzeres1 gericht tegen een ander1 met een edel doel4 ,maar dit geval staat m4i4 veel hooger en zuiverder dan dat van ,edw4 ,peeters en laat zich veel beter rechtvaardigen4 ,toch is er iets in wat onbevredigd laat1 en dat is weer hetzelfde als bij ,peeters4 ,men kan nl4 de vraag niet onderdrukken3 ,was er geen andere--en openhartiger--uitweg8 ,in dit geval3 ,was dat hoofd zoo'n barribal1 zoo'n paedagogische nul1 dat de onderwijzeres niet de zaak met haar bespreken en in het reine had kunnen brengen8 ,,xxxvii ,,zelfverbetering 99 ,midden in den strengen winter voor een poos naar een gehucht te verhuizen1--ik zag er eigenlijk niet veel in4 ,ik was kouwelijk1 en er was niet veel comfort4 ,tante moest een poosje wat rustiger leven hebben4 ,ze was afgemat4 ,ze kon haar zeven verwende deugnieten niet meer aan4 ,ik gaf dus toch maar aan haar smeekbede gehoor om een week of zes haar moederlijke zorgen over te nemen4 --,de tijd1 dien ik in het gezin heb doorgebracht heugt mij als een der heerlijkste vacanties1 die ik beleefd heb4 ,het was een leven vol belangstelling1 vol huiselijkheid1 vol blijheid1 vrede en geluk1 in 't kort1 vol waarde4-- ,ik mocht de kinderen nu niet verwennen4 ,eerlijk moet ik bekennen1 het was een heele toer4 ,de kinderen waren zoo goedhartig1 zoo pienter1 zoo guitig1 zoo vroolijk4 ,van het oudste van veertien tot het jongste van anderhalf1 waren ze alle even bekoorlijk4 ,helaas1 daardoor juist niet goed opgevoed1 door de moeder1 die een zwakkelinge was4 ,de vijfjarige ,frits1 een rekeltje1 was nimmer tevreden met hetgeen hij kreeg4 ,in het gezin kwam er wekelijks een taart of pudding op tafel1 die voor ,vrijdag- en ,zaterdagmiddag moest dienen1 als nagerecht4 ,den eersten ,vrijdagavond hoorde ik reeds van ,frits3 wat klein nog eer hij zijn portie voor zich had4 ,die ontevreden opmerking maakt hij nu al elken ,vrijdagavond van dat hij spreken kan1 vertelde de moeder4 ,zou het daar nog maar bij blijven8 ,meestal drenst hij zoo lang1 totdat ik er nog wat bij doe4 ,maar waarom1 wendde ,frits zich tot mij1 waarom moeten we dan altijd twee dagen haast niets hebben8 ,groote menschen krijgen veel meer1 zooveel ze lusten4 ,laat ,moeder ons dan liever n keer een heel groot stuk geven en dan ,zaterdag niets4 ,o1 dat wil ,moeder best1 zoo nam ik al vast den teugel in handen4 ,dan zul je de volgende week n dag wat rijst na hebben en den anderen dag een dubbel stuk taart4 ,we gaven er elkaar de hand op4 ,toen ik den volgenden ,vrijdagavond de taart ging deelen1 werd er een vol bordje met rijst binnengebracht voor ,frits4 ,ik heb zelden een onoprechte verklaring zoo vastberaden hooren uitspreken als het juist tante van den kleinen deugniet4 --,de stakkerd had1 toen ik het voorstel deed1 geen nota genomen van mijn rangschikking omtrent de taart en de rijst4-- ,zijn gezichtje sprak zijn instemming zoo hopeloos tegen4 ,hij was vuurrood geworden1 woede straalde uit zijn oogjes over de schaamte van er zoo te zijn ingeloopen4 ,tegen heug en meug werkte hij kordaat de rijst naar binnen en zei nog lekker h1 nu heb ik morgen nog een groot stuk taart1 tot de kinderen1 die hem spotlachend aankeken4 ,wat had ik hem gaarne een extra stukje gegeven maar444444 ik wilde1 ik moest flink zijn4 ,van minuut tot minuut werd hij liever tegen me4 ,hij heeft het niet tot ,vrijdag uitgehouden4 ,reeds ,dinsdagmiddag wenkte hij mij naar een andere kamer en onder vier oogen verzocht hij deemoedig3 ,tamp1 wilt u mij a4 u4 b4 ,vrijdag- n ,zaterdagmiddag een stukje taart geven als aan de andere kinderen8444 ,het staat anders zoo gek4 ,ik zal ook verder altijd tevreden zijn4 ,we pakten elkar eens lekker4 ,zoo er daarna in den beginne nog eenige sprake van verwende lastigheid is geweest bij een van de andere kinderen1 ,frits gedroeg zich bij mij1 als een flinke1 heerlijke jongen4 ,er is soms zoo heel weinig toe noodig om ernstige fouten van onze kinderen te verbeteren4 ,de liefde en daaraan gepaarden eerbied1 behoudt de opvoeder7ster7 het stelligst1 wanneer ze door indirecte vermaningen of het indirect toebrengen van leed oorzaak is1 dat de kinderen hunne fouten van zelf verbeteren4 99 99 99 99 99 ,naschrift4 ,dit aardige verhaaltje kan ook dienen als illustratie van de leer1 die ik practisch zoowel als theoretisch van mijn ,moeder gekend heb1 dat men een kind soms het beste straft door444444 hem zijn zin te geven4 ,,xxxviii ,,eerbied ,het is zijn eenige lieveling1 de jolige spring-in-het-veld4 ,vader en ,beppie zijn zeer ami4 ,ventje1 jij en jou zijn niet van de lucht4 ,ik waarschuw vader daar steeds tegen4 ,op een namiddag zit ik voor het open venster te kijken naar het tennissen van ,beppie4 ,ze doet het buitengewoon goed4 ,althans voor een negenjarig meisje4 ,ze steekt juf de loef af4 ,ik moet de punten aanteekenen4 ,onderwijl komt vader van kantoor huiswaarts1 het avondblad steekt in zijn jaszak1 en hij loopt1 bij het zien van zijn schat1 op ,beppie toe4 ,volgt een stoeien en pretmaken1 dat beiden opwindt4 ,nu is het genoeg1 het is genoeg1 waarschuwt vader eindelijk en op het oogenblik1 dat hij naar binnen wil gaan1 haalt ,bep grappend de courant uit zijn zak en holt er mede weg4 ,vader begeesterd1 haar achterna4 ,er volgt een nieuwe stoeipartij4 ,ten slotte doodop1 beveelt vader terug4 ,het kind in haar brooddronkenheid gaat weer aan den haal4 ,geen vermaning1 geen bedreiging helpt hier4 ,hij is immers haar speelkameraadje4 ,bep vaardig en vlug wint het krijgertjesspel maar steeds van den bedaagden vader4 ,plotseling zie ik hem vuurrood van toorn worden en op hetzelfde oogenblik1 waarin ,bep uitdagend met de courant voor hem staat1 grijpt hij het kind beet en geeft haar den eersten gevoeligen tik4 ,ontsteld breekt ,beppie in hartstochtelijk snikken uit4 ,het kind is daarna eenige dagen zeer gedeprimeerd gebleven1 niettegenstaande vader al het mogelijke deed om zijn misgreep goed te maken4 ,ik acht het noodzakelijk1 dat tusschen het kind en ouders en opvoeders7sters7 een zeker respect bestaat1 waarvan de grens niet mag worden overschreden4 ,die grens sluit nimmer de hoogste liefde en vertrouwelijkheid uit4 ,integendeel4 ,,xxxix ,,veeleischendheid ,treesje1 goedhartig kindje1 heeft een moeielijke karaktereigenschap4 ,ze is veeleischend4 ,ik durf beweren1 dat die trek door haast elke ,moeder verkeerd behandeld wordt4 ,deels om in het gezin den vrede te bewaren1 deels ter geruststelling van het kind zelf1 deels uit gemakzucht1 in hoofdzaak echter uit slapheid4 ,ik heb de veeleischendheid meest tot droeve gevolgen zien leiden4 ,een mijner vriendjes moest op vijftienjarigen leeftijd in een andere omgeving geplaatst worden om door een ijzeren1 doch liefdevolle hand1 geschikt te worden gemaakt voor zijn eigen thuis4 ,dat had kunnen voorkomen worden4 ,wanneer we ,treesje nauwkeurig waarnemen1 is haar veeleischendheid in al haar handelingen merkbaar4 --,vader ,medicus vindt niet goed1 dat de kinderen als regel brood bij het middagmaal eten1 daarom wordt het niet op tafel gezet4 ,is er nog wat brood over2 dan mogen ze bij de soep nog wel eens een stukje hebben4 ,treesje is er dol op4 ,maar wordt het toegestaan1 dan wacht ze altijd1 totdat ze ,karel ziet gaan1 om het te halen en roept hem dan haastig toe3 voor mij ook een boterhammetje a4 u4 b4 ,de kinderen zullen met ,juf naar een speeltuin gaan4 ,herbert pakt allerlei dingen in zijn tasch4 ,treesje vraagt roerend lieftallig1 mijn springtouw en bal mogen er ook wel in1 ,heppie8 ,dan behoeft zij weer niets te dragen4 ,wanneer de zusjes en broertjes reeds beneden zijn om naar school te gaan1 vindt ,moeder het toch beter1 dat ze jas en mantel aantrekken4 ,het weer valt niet mee4 ,kareltje breng je mijn mantel ook mede1 hooren we dadelijk4 ,het zijn kleinigheden1 ja6 ,maar begint het daarmede niet bijna altijd8 ,heftige verontwaardiging van ,treesje1 wanneer een van de anderen in een korzelige bui1 het eens waagt haar fleemend bevel te negeeren4 ,dan springt ,moeder dadelijk bij en sust3 het zou je toch ook niets gehinderd hebben1 je ging toch naar boven4 ,ze overreedt soms zoover1 dat ,treesje's gezant--heel onrechtvaardig trouwens--het werk nog eens gaat doen4 ,ik zie het kind steeds verergeren4 ,ze heeft het beste plaatsje aan tafel1 wordt het eerst door ,juf 's morgens geholpen1 palmt elk jaar den mooisten kalender in1 die ,vader toegezonden wordt1 haar bedje staat vlak voor het raam1 het gezelligste plaatsje in de kamer1 ze pikt altijd den mooisten boezelaar uit het waschje enz4 enz4 ,treesje is lang niet gelukkig4 ,de volksmond zegt3 ,doet de een er wat bij1 dan doet een ander er wat af4 ,verschillende huisgenooten en bekenden houden niet van ,treesje om haar voorrechten4 ,moeder begint nu wel in te zien1 dat haar schipperen1 voor ,treesje even onrechtvaardig is als voor de anderen4 ,om het kind geen ingrijpend verdriet te doen1 nemen we ons voor1 wanneer ,treesje niet gewoon medegaat1 voorloopig den zak in plaats van het ezeltje te slaan4 ,we zitten aan tafel4 --,moeder heeft er voor gezorgd1 dat er nog maar een boterhammetje in de trommel is4 ,het gewone tooneeltje volgt4 ,karel hoeft bij zijn terugkeer niet te deelen4 ,het is zoo dun4 ,zoodra ,treesje wil gaan huilen1 hoort ze3 ,ja1 kindje1 die het eerste komt1 het eerst maalt4 ,moet je verder zorgen1 dat je er bij bent4 ,ze weet niets tegen te werpen4 ,den volgenden middag verschijnen ze tegelijk met hun boterhammetje aan tafel4 ,zus ,molly1 haar hartediefje1 is wat verkouden4 ,wanneer ,treesje 's middags uit school komt1 ziet ze haar bed verplaatst4 ,en dat blijft zoo1 zegt ,moeder gedecideerd4 ,vader vindt het beter1 dat ,molly voorloopig aan den zonnekant slaapt4 ,treesje zou zich wel schamen1 daartegen te pruttelen4 ,zoo worden alle reeds begane fouten handig hersteld en nieuwe met beleid voorkomen4 ,het kind voelt de strengheid van de opvoedster niet4 ,dat is voor beiden1 de meest prettige wijze van correctie4 ,treesje uit haar veeleischendheid niet meer1 omdat ze geen gelegenheid heeft1 ze ingewilligd te krijgen4 ,zoo heeft ze er langzamerhand routine in gekregen hare bovenmatige verlangens weg te cijferen4 ,dat is noodzakelijk1 wijl de maatschappij later ook geen rekening houdt met des vreemden hinderlijke fouten4 ,ze zou als outsider een treurig lot moeten lijden4 ,we mogen reeds bij het kleine kind geen slapheid toonen4 ,het kind1 dat van natuur te veel eischt1 moet reeds vroeg de rechten van anderen leeren billijken1 vooral ook zich leeren schikken in het terzijde stellen van zijn eischen ten opzichte van de omstandigheden1 waarin het geplaatst is4 ,,xl ,,jaloerschheid ,kleine ,jenny is jaloersch6 ,treurige eigenschap1 die streng veroordeeld wordt1 doordat ze dikwijls tot onbeminnelijke1 ja zelfs tot onmenschelijke daden voert4 ,de jaloersche wordt veracht4 ,is er pijnlijker reactie denkbaar8 ,jaloerschheid is niet een eigenschap1 die den mensch is aangeboren4 ,we mogen dit afleiden uit de ervaring1 die leert1 dat dezelfde persoon1 onder verschillende omstandigheden1 die eigenschap meer of minder1 al of niet bezit4--,zoo vertoont het mismaakte kind1 dat de ware liefde in zijn omgeving ondervindt1 die gehate eigenschap zelden tegenover zijn zooveel beter bedeelde zusjes en broertjes4-- ,daarom is het mogelijk1 dat we reeds bij het jonge kind de kiem er van1 door een juiste behandeling uitroeien4 ,arme ,jen4 ,ze heeft schijnbaar wel redenen om jaloersch te zijn4 ,ze is minder aanvallig dan het n jaar jonger zusje en ziet er ook niet zoo lief uit4 ,jen is wat slap en rustig1 ,lous zoo een echte hupsche mol4 ,maar ,jen is bijzonder pienter en heeft een heel gevoelig hartje4 ,voorwaar toch goede gaven om in het leven tevreden te kunnen zijn4 ,haar leeftijd leidt er echter toe1 dat haar gemis haar duidelijker wordt gemaakt1 dan haar bezit4 ,troetelen de ooms en tantes dan niet altijd ,lous en nooit eens haar8 ,wordt ,lous door de vreemde kinderen niet gevraagd om mede te spelen1 terwijl ze haar passeeren8 ,zijn jullie zusjes8 wordt zoo beteekenisvol verbaasd1 het kind telkens toegevoegd4 ,jen krijgt wer denzelfden smartelijken trek om het mondje4 ,dan voel ik me 't hart toenijpen4 ,zesjarige ,jen leeft onder een druk4 ,we nemen ons ernstig voor1 dat leed van het lieve kind af te wenden4 ,aanvankelijk door een te veel1 om tot den juisten middenweg te komen4 ,bij ,loutje wordt1 voor zoover haar belang het meebrengt1 voldaan aan elken eisch1 dien ze als kind stellen mag2 maar ,jenny krijgt van ons1 huisgenooten1 een opmerkelijk surplus4 ,waarom mag ,jen nu altijd naast ,paatje zitten8 ,jij zit toch immers naast ,moeder8 ,nu heeft ,jen weer dat mooie potlood van ,maatje gekregen6 ,jij kreeg toch gisteren een potloodje van ,els6 ,waarom mag ,jen nu weer met ,pa mede naar de zieke menschen rijden8 ,vader kan toch maar n kindje tegelijk meenemen4 ,een volgend keer ben jij aan de beurt4 ,loutje gelooft in ons en is uit haar eigen persoontje z stralend gelukkig dat ze niet dieper doordringt1 terwijl de tobberige ,jenny zich hoe langer hoe meer1 door ons begint uitverkoren te voelen4 ,dat geeft haar kracht4 ,ze vindt eigenlijk dat ze verwend wordt door ons1 die haar zooveel waard zijn2 en ze voelt zich door de wreede andere menschen onbillijk behandeld4 ,ze wijt haar achterstelling niet meer aan zichzelf4 ,daarheen wilden we het leiden4 ,het is meestal het gemis aan eigenwaarde1 wat een mensch op anderen1 bevoorrechten1 jaloersch doet zijn4 ,het eenige redmiddel is dan1 zijn eigenwaarde te versterken1 op welke wijze ook4 ,het doel heiligt de middelen4 ,jen gaat zich voelen4 ,ze wordt wat laatdunkend4 ,dat opent haar den weg tot begeerd worden4 ,we hebben die behandeling lang moeten volhouden4 ,zoolang tot haar verstand gerijpt was en ze zelve het leven1 juister wist te benaderen4 ,ze is ons dankbaar4 ,ze uitte het nog deze week1 het jonge vrouwtje1 in den brief1 die ze me na haar huwelijksreis schreef4 ,,xli ,,eenkennig ,als het kindje binnenkomt1 juicht heel het huisgezin4 ,heel prettig voor het kindje en voor het huisgezin4 ,maar uit mijn intutieve rangschikking van het kindje en het huisgezin blijkt reeds1 dat die uitbundige begroeting vaak bedenkelijk kan zijn1 vooral voor het nakomertje4 ,van mijn idee uitgaande1 dat bijna elk kind tot een normaal maatschappelijk mensch kan opgevoed worden in het juiste milieu1 zoo meen ik het nakomertje even in bescherming te moeten nemen4 ,onze kleine1 een kindje van veertien maanden1 is een beauty4 ,daarover is ieder het eens4 ,jammer dat ze eenkennig is4 ,of jammer1 ,moeder constateert het eigenlijk op een toon vol trots1 want haar kindje is er des te bekoorlijker om4 's ,middags komen de tantes1 kennissen1 vriendinnetjes en vriendjes van de grootere zussen en broers op het theeuurtje samen1 om de kleine ,emma haar betooverende kunstjes te zien uitvoeren4 ,de medespelers zijn ook uitgenoodigd of beter gezegd besteld4--,de hulde is het kind nog wel onbewust1 maar haar kunsten4444448 ,ik merk al gauw waar het ondeugende schoentje haar wringt4 ,emmaatje is schuw voor444 personen die het kind niet lijken4 ,een tanige oude juffrouw1 een oude man met een langen baard1 die zich eveneens elke opoffering1 als een groote pop1 of een heerlijke doos chocolade getroosten om een beetje wederliefde bij de kleine te wekken4 ,voor wie haar bevalt1 is ,emma een aanhalig poezelig dotje4 ,maar komt er iemand van boven genoemd kaliber in haar flank1 dan knijpt ze onmiddellijk haar groote oogen stijf dicht en vouwt de handjes op den rug samen4 ,zoo is ze tegen een mogelijken geestelijken en lichamelijken aanval gewapend4 ,kijk tante nu eens even aan4 ,geef oom dan eens een handje4 ,het wordt doovemans oortjes gevraagd4 ,maar zegt de te licht bevonden tante onverwachts3 ,kijk eens wat een mooie pop ik meegebracht heb voor het lieve kindje1 dan steekt ,emma1 met n luikje nauwelijks open1 haar grijphandjes uit en palmt het lokaas vlug in4 ,en zoodra tante een quasi beweging tot vertrek maakt1 of het nest hoort1 nu ,mevrouw ik ga maar eens1 spert ,emma de oogen wijd open om nog de zalige vreugde van den aftocht te genieten4 ,ik moet het toegeven1 die oogopslag is een filmplaatje waardig en een verrukking voor de kinderliefhebster4 ,als kinderkenster tevens1 waarschuw ik de ,moeder toch dit spelletje te staken4 ,het werkelijk eenkennige kind is onomkoopbaar4 ,het verzet zich tegen elke mogelijke tegemoetkoming4 ,zijn onwelwillendheid komt voort uit angst4 ,waar echter zijn onvriendelijkheid willekeur insluit1 dient ze gefnuikt te worden4 ,zijn naasten liefhebben1 al wat ademt en leeft een goed hart toedragen1 moet het kind reeds jong bijgebracht worden4 ,het kind mag dier noch plant bij zijn koesterende liefde uitsluiten4 ,emma zal dus iedereen vriendelijk begroeten4 ,reeds bij het eerstvolgende dlict1 weer ik streng af3 ,neen tante1 ,emma mag de pop niet hebben1 alvorens ze ,u vriendelijk aangekeken en lief een handje gegeven heeft4 ,emma blijft als verstijfd zitten4 ,maar1 als tante bij haar heengaan1 op mijn aanraden de pop medeneemt1 slaan ,emma's oogjes even plotseling op1 doch nu deemoedig en met een da-a1 da-a1 steekt ze haar handje uit tot afscheidsgroet4 ,we hadden het pleit voor goed gewonnen4 ,,xlii ,,de ,,kleine ,,paedagoog ,ik logeerde in een mijner vacanties in een van de voormalige landhuizen1 thans als hotel ingericht1 zoo prachtig te midden der ,betuwe gelegen4 ,bosschen omgaven het vroegere landgoed4 ,de tuinbaas met zijn talrijk gezin1 bestaande uit vrouw en elf kinderen1 bewoonde een schamel huisje vlak bij het hotel4 ,het was een vroom katholiek gezin1 waarin vrede en opgewektheid heerschten2 een kolfje naar mijn hand4 ,de kinderen kregen een goede opvoeding4 ,ik voelde me dadelijk bijzonder tot de kleuters aangetrokken4 ,binnen de woning1--ik werd reeds den tweeden morgen op de koffie genoodigd--had ik het gevoel me te gedragen als een burgerjuffrouw1 die voor 't eerst aan het hof verschijnt4 ,ik vreesde1 uit onbekendheid1 elk oogenblik inbreuk te maken op hun etiquette4 ,bij zulke kinderen ben je echter gauw thuis4 ,na eenige dagen noemden ze me reeds tante1 een onderscheiding1 die volgens ,moeder1 nog nimmer eenigen gast ten deel was gevallen4 ,ik was er trotsch op en gelukkig in het vooruitzicht van een heerlijke vacantie4 ,elken morgen1 voordat ik mijn lui reisgezelschap mede op weg kreeg1 sloot ik me bij de kinderen aan1 die vol ijver ,vader bij zijn tuinarbeid hielpen4 ,de kleinste kinderen1 van twee1 drie en vijf1 speelden om ons heen4 ,ook deze kinderen waren ongedisciplineerd als alle kleine kinderen4 ,ik bemerkte gauw den invloed1 dien mijn liefde hier had4 ,ik gebruikte dien invloed om den kinderen het een en ander bij te brengen4 ,tevens leerde ik van hen4 ,ze gaven me veel te denken4 ,zoo eens ,wim4 ,de tuinen1 die langs de veranda om ons hotel lagen1 liepen terrasgewijze af naar een dal1 dat1 aan de achterzijde van ons huis1 leidde naar een fontein1 omgeven door wilgen4 ,daar begon het bosch4 ,op dat heerlijke plekje ging ik elken middag na de lunch me in het belangrijkste nieuws van den dag verdiepen4 ,op een keer1 nauwelijks daar gezeten1 hoorde ik een droevig kindergeschrei4 ,ik zag den vijfjarigen ,wim1 met den twee en een halfjarigen ,jacob aan de hand1 die naderbij kwamen4 ,wim bekommerde zich heelemaal niet om het hartsverdriet van het lieve broertje4 ,hij floot er een deuntje bij4 ,bij ondervraging verneem ik1 dat ze samen een paar uur kastanjes geraapt hadden4 ,jacob had de zijne in zijn petje geborgen4 ,toen ze bij het naar huis gaan langs den vijver liepen1 had ,jacob1 zijn voor hem te zwaren pet1 laten vallen en de vruchten--in werkelijken zin--van zijn moeizamen arbeid waren jammerlijk verdronken4 ,ik poogde ,jacob te troosten1 maar zijn verdriet bleek te groot4 ,daarom verzocht ik ,wim vriendelijk wat van zijn kastanjes aan het broertje af te staan4 ,wim weigert koppig4 ,waarom dan niet1 ventje8 ,dat is toch niet lief van je1 tracht ik te overreden4 ,hie hat daorveur moete oppassen444 ,jaop had se bter in de haande motte draoge444 't ,bosch leet er vol van4 ,hie kan aandere haole1 as wie strakkies verom gaon1 paedagogiseert ,wim wijselijk4 ,ik vraag beteekenisvol3 ,heb jij nooit eens1 7het was juist dien morgen gebeurd7 per ongeluk een kopje koffie over het tafelzeil laten vallen4 ,heeft ,moeder je dan voor dezen eenen keer niet het kopje opnieuw gevuld1 op je belofte1 dat je voortaan voorzichtiger zoudt zijn8 ,jao-e1 mar--mar 't kupke koffie was van ,moeke1 mar de kastanjes zain van m'n eige1 verdedigt hij zich uit de eerlijkheid van zijn hart4 ,het was de kleine1 nog ongevormde paedagoog1 die rechtte4 ,en gaat het dan zeer vele ,opvoeders niet als onzen kleinen ,wim8 ,zoodra eigenbelang in het spel komt1 laten ze elke juiste theorie varen1 en wegen lang niet voldoende de belangen van hunne pupillen4 ,het instinct verdringt de rede4 ,de kinderen zullen daar in mindere of meerdere mate onder lijden4 ,laten we ons bij de behandeling onzer pupillen het zielsverdriet van den kleinen ,jacob voor oogen houden4 ,het zijn juist deze schijnbare kleinigheden in het leven1 die een kind zooveel leed kunnen berokkenen4 ,,xliii ,,weelde ,vacantie1 moeder6 ,vacantie6 riepen de kinderen opgewonden1 terwijl ze naar binnen stormden4 ,toch was er niet die vreugde in hun blik1 die zaligheid van andere jaren4 ,ze wisten1 dat ze1 in tegenstelling met gewoonlijk1 's middags niet naar ,zandvoort zouden vertrekken4 ,grootmoeder1 die bij ons inwoonde1 kon wegens zwakte het bed niet meer verlaten en mocht ook niet vervoerd worden4 ,we wilden nu bij haar blijven4 ,de kinderen hadden waarlijk vol liefde elke opoffering voor haar over1 maar dit offer viel hun toch heel zwaar4 ,jammer6 zuchtte ,hans--onze tienjarige oudste--niet naar ,zandvoort4 ,ja1 heel1 heel erg jammer6 ,grootmoeder had er zich kort geleden nog zoo op verheugd en nu zal ze maar altijd ziek te bed moeten liggen1 hernam ik droevig4 ,hans kleurde sterk1 dat merkten zelfs zijn kleine zusjes4 ,allen probeerden nu opgewekt te doen en onverschillig voor het gemis te lijken en dat werden ze daardoor ook in werkelijkheid al heel gauw4 ,ze juichten het plan toe1 dat ik voorstelde4 ,ik rekende op hun kinderlijke fantasie1 waarin ik zou trachten innig me te leven en zoo bestemde ik het opgehoogde gedeelte--terrein ,zuid--tot ons ,zandvoort4 ,ja1 moeder6 gaven de kinderen dadelijk vroolijk toe4 ,daar kan het ook zoo lekker waaien6 ,na eenige oogenblikken waren ze als altijd reeds enthousiast bezig met het pakken van de zaken1 die elken morgen om negen uur door de drie oudste jongens naar het strand zouden gekruid worden4 ,de twee jongsten1 meisjes van vier en vijf jaar1 aangeboren ,montessoriaantjes1 beloofden de huishoudelijke zorgen binnen de mooie ,perrytent voor hare rekening te nemen4 ,we stelden ons voor elken middag tot zes uur daar te blijven4 ,juf en ik zouden om beurten ,grootmoeder verzorgen4 ,en gaan we daar dan echt lunchen1 net als in het ,pension in ,zandvoort1 van het porceleinen ontbijt-serviesje van ,greetje en melk uit glazen8 ,met vleesch en koek en jam8 ,die vragen1 van onzen achtjarigen ,bob--waarin een zekere zucht tot weelde niet te ontkennen viel1 deden me minder prettig aan4 ,den volgenden morgen zochten we op het strand de meest afgelegen plek uit en in minder dan geen tijd prijkte onze tent met vlaggen en wimpels in volle glorie4 ,we waren nog niet lang daar1 toen een troepje havelooze jongens van vijf tot elf jaar--zestien in getal--zich dicht bij ons nederplantten4 ,ook de ,jordanertjes stelden hun tent op4 ,wel niet op zoo grootsche wijze1 maar zeer zeker op grootere wijze dan onze kinderen waardoor de arme jongens al dadelijk hunne militaire overmacht--hun hoogste verlangen voor den geheelen dag--danig voelden4 ,vijf ruwe houten latten1 voor een gedeelte met oude lakens en voor de rest met een bijna versleten vloerkleed bespannen1 vormden hun heiligdom4 ,toch maakte hun kamp1 bewaaid door de daarop aangebrachte oranjewimpels en vlaggen--relequin van de onafhankelijkheidsviering--een zeer aardig effect4 ,de oorlogsmaterialen waren hun door ouders en buren zoo gaarne afgestaan1 bij de gedachte1 dat ook zij--ondanks bittere armoede--in staat waren1 de kinderen in de frissche buitenlucht1 hun kampleven te laten spelen4 ,de moeders wisten bij ervaring1 dat de stumperds1 gesterkt door de weelde1 die ze nu zoo volop genoten1 de ontbering1 die hun thuis wachtte1 minder zwaar viel te dragen4 ,zij zijn straks geen ,lunch zooals in het pension te wachten in hun tent1 maar de oorlogsboterhammen uit de zelf vervaardigde ransels en het water uit het blikken werkmanskruikje als veldflesch doen het voor hen niet minder4 ,vandaag is elke ontbering eene vreugde1 die hun de fantasie van het kampleven als werkelijkheid doet beleven4 ,zij willen geen koekjes1 geen jam hebben4 ,het is oorlog6 ,het zijn echte ,hildebrandtsche ,hollandsche jongens444 ze zijn zalig4 ,de oude kolenschop is niet in staat hun werklust te verflauwen bij het uitgraven van het hol1 waaruit ze straks den vijand zullen beschieten1 evenmin als de afgetrapte schoenen een beletsel zijn om in stormloop op den vijand aan te rennen4 ,de houten stokken tot degens gefatsoeneerd1 doen hen den stoot bij den aanval niet minder ernstig overwegen4 ,ze blazen in den ingedeukten fietshoorn met het meeste entrain de verschillende signalen en de papieren uniformen doen hun de verplichting tot het stipt nakomen der bevelen van den aanvoerder niet minder sterk gevoelen4 ,de guitige ,jan ,hemert heeft thuis zulk een schitterend plan de campagne opgesteld4 ,aan een spannend auditorium wordt door hem alles tot de minste bijzonderheid verklaard en ieder zijn taak aangewezen4 ,er heerscht een gewilde volgzaamheid1 die door een verplichte aan een werkelijken opperbevelhebber niet kan worden overtroffen4 ,de opmarsch geschiedt dan ook in eene orde1 het best gedisciplineerde bataljon waardig4 ,eenigen van den troep brengen onvermoeid in de houten kistjes op wieltjes--als ammunitiewagens--de gevonden steenen1 lompen enz4 aan1 om ze straks tot barricaden op te werpen4 ,onweerstaanbaar boeit onzen kinderen hun spel4 ,ze volgen vol smeekend verlangen om mede te doen1 de ,jordanertjes in al hun bewegingen4 ,met heilig ontzag blikken ze op tot den kranigen aanvoerder4 ,moeder's roepen is vergeefsch1 ze zijn er voor niet n oogenblik vandaan te krijgen4 ,en444 geheel verlaten staat op twintig passen afstand onze mooie ,perrytent met de lunch van het ,pension1 het porceleinen ontbijt-servies van ,greetje1 de doozen met prachtig afgewerkte soldaten van vele nationaliteiten en al het andere schitterende oorlogsspeelgoed1 hun bij verschillende gelegenheden geschonken door familieleden en kennissen4 ,de kinderen zouden hun geheele bezit hebben willen geven om in de vreugde van de ,jordanertjes te mogen deelen4 ,moeder had wer een les gekregen4 ,ze benutte het juiste oogenblik1 de les zou de kinderen nu in het hart grijpen--om hen er van te doordringen1 dat men met het meest eenvoudige verheugd kan zijn en dat weelde geen vereischte is voor geluk4 ,dat het leven was1 zooals je het van uit je binnenste zelf inrichtte4 ,de pas beleefde ervaring spoorde moeder aan1 de kinderen op nog eenvoudiger wijze te laten leven1 dan ze het tot nu toe gewoon was geweest4 ,,xliv ,,doorzetten ,onze zesjarige ,nan is een wildebras4 ,het meisje is te zorgeloos4 ,de stemming in het gezin lijdt er evenzeer onder als het kind4 ,nan is altijd een nummer op het programma van onze ernstige overwegingen4 ,nu is zorgeloosheid wel een trek der kinderen eigen1 die langzamerhand terecht komt4 ,maar is een of andere eigenschap meer dan gewoon bij onze opvoedeling aanwezig1 dan dienen we daartegen bijzondere maatregelen te nemen4 ,bij ,nan uit zich de zorgeloosheid in schier al haar handelingen4 ,in een wip is de eerste boterham met al het lekkers opgesmuld4 ,daarna zit ze vol spijt de leege boterhammetjes te kieskauwen4 ,ze werpt pardoes haar wassen popje in het heete bad1 voor haarzelf bestemd4 ,tot haar groot verdriet smelten onmiddellijk de trekken uit het aangebeden gezichtje en verdwijnen de roode wangetjes4 ,in een plotselinge liefdesopwelling beurt ze poes van den stoel1 die1 zijn zonnekoestering verkiezende1 het kind snoode krabt4 ,gaan er van het zusje hoogstens drie boezelaars per week in de wasch1 ,nan lukt het met veel moeite1 ze tot zeven te beperken4 ,maar kijk toch eerst uit1 denk toch eerst na1 dit is schering en inslag4 ,ze ondervindt wel vaak de nadeelige gevolgen van haar verkeerd gedrag4 ,maar haar diepgaande zorgeloosheid doet haar elk leed weer gauw vergeten4 ,de strijd is zoo moeilijk voor een kind4 ,toch moet ze veranderen4 ,invroolijk trekt het gezin 's morgens naar het pension in ,baarn4 ,voor1 een prachtige tuin aan een rustigen weg4 ,ideaal voor onze wildzangen4 ,we kunnen gemakkelijk het oog op hen houden4 ,we zijn nauwelijks aangekomen of ons vijftal is in frisch buiten-ornaat aan het stoeien4 ,levendige ,nan niet het minst4 ,pats1 daar ligt ze in den eenigen modderplas1 dien er te bespeuren valt4--,een verstopt gootje1 zijwaarts het huis1 had haar dat onheilsplekje bezorgd4-- ,dat kan ik nu toch heusch niet helpen1 jammert ze1 angstwekkend4 ,om ,vaders vacantie-stemming niet dadelijk te bederven1 trek ik haar schoone kleertjes aan4 ,dat was 's morgens halftien4 ,daar is de slager6 ,daar is de slager6 galmt ze even later door den tuin4 ,geef mij maar de mand om naar de juffrouw te brengen4 ,vol smerige vlekken van het bloederige1 vette hengsel1 dat ze tegen zich aan had gedrukt1 betreurt ze al gauw haar gedienstigheid4 ,er volgt een ernstige vermaning van ,vader1 en444 de tweede schoone jurk4 ,daarna gaat ze met den knecht kersen schudden4 ,ze klimt argeloos tegen den boom op en komt van onder tot boven met vochtig mos besmeurd naar beneden4 ,de onvermijdelijke schoone jurk ,no4 #c wordt haar aangetrokken4 ,op het punt van vertrek voor onze groote middagwandeling1 ziet ze er zoo schandalig uit1 dat ze gewoon belachelijk was4--,ze had ,broer zijn fiets helpen schoonmaken met olie en pommade4-- ,en zoo gaat ze mede1 zegt ,vader streng4 ,wanhopig snikt het kind het uit4 ,doorzetten6 ,het valt ,opvoeders vaak moeilijk4 ,vooral ,moeders4 ,deze behandeling is ,vader1 met zijn teeder hart1 volkomen toevertrouwd4 ,hij zorgt er wel voor1 een eenzamen weg te kiezen1 waar we geen kans hebben iemand te ontmoeten4 ,we mogen het kind niet tegenover vreemden vernederen1 als we 't willen opheffen4 ,de overige kinderen zijn keurig gekleed4 ,den geheelen middag loopt de gemerkte met neergebogen hoofd slenterend achter ons aan4 ,ze is daarna veel verbeterd4 ,ze is zelfs minder onbezonnen dan de andere kinderen4 ,ik houd er stellig voor1 zegt het lieve nog zeer jonge meisje1 dat juist bij mij op bezoek is1 dat ik mijn tegenwoordige gewichtige betrekking aan die behandeling te danken heb4 ,ze is chef in een belangrijke zaak4 ,het boven beschrevene is haar als een levendige herinnering bijgebleven4