,de heele wereld rond4     ,een         
,leesboek tot bevordering van ,natuur-1 
,landen- en ,volkenkennis1              
,ten dienste der ,volksschool           
,door                            ,j4 ,j4
 ,a4 ,goeverneur4                       
,tweede stukje4--,derde druk4           
,groningen4--,noordhoff  ,smit4--#ahhc4 
#a4 ,de ,kazanskerk te ,petersburg4     
,mijn eerste bezoek gold de kerk der    
,moeder ,gods van ,kazan1 die als de    
kathedraalkerk van het geheele rijk in  
de oogen van elken ,rus eene bijzondere 
heiligheid bezit4 ,de ,moeder ,gods is  
een beeld der ,heilige ,maagd1 dat in   
het midden van de kerk hangt en met     
paarlen en edelgesteenten bezaaid is4   
,oorspronkelijk bevond het zich in eene 
kerk te ,kazan2 doch om zijne bijzondere
 heiligheid werd het eerst naar ,moskou 
verplaatst1 van waar ,peter de ,groote  
het naar zijne nieuwe residentie aan de 
oevers der ,newa medenam4 ,de kerk ligt 
in de ,nevski-prospect en is niet in den
 ,russischen stijl1 maar naar het model 

der ,pieterskerk te ,rome gebouwd4 ,een 
halfrond van kolommen leidt naar de     
beide hoofdingangen met bronzen deuren1 
en inwendig wordt het dak door          
zevenenvijftig stoute pilaren gedragen4 
,de ikonostas #a in deze kerk is        
waarschijnlijk de rijkste in geheel     
,rusland2 want alles is van massief     
zilver1 zelfs de lijsten der            
schilderijen1 en blinkt als een spiegel4
 ,er moeten vele centenaars van dat edel
 metaal aan verbruikt zijn4 ,een groot  
gedeelte van die schatten is uit        
westelijk ,europa herkomstig1 daar de in
 #ahac en #ahad huiswaarts keerende     
,kozakken een gedeelte van hun' buit aan
 't vereerde heiligenbeeld ten geschenke
 aanboden4 ,daar de kerk in ,rusland nog
 eene groote rol in het staats- en      
volksleven speelt1 worden de in den     
oorlog behaalde tropheen niet slechts in
 de arsenalen en paleizen1 maar ook in  
de kerken opgehangen1 en die der ,moeder
 ,gods van ,kazan is daar natuurlijk het
 rijkst mede bedacht4 ,de vermelde      

zeven-en-vijftig pilaren zijn met       
veroverde vaandels1 sleutels van        
ingenomen vestingen en allerlei         
zegeteekens behangen4 ,hoeveel          
veldslagen de ,moskovieten geleverd1    
hoeveel gewesten zij bij hun onmetelijk 
rijk ingelijfd hebben1 wordt door deze  
tropheen verkondigd4 ,adrianopel1       
,leipzig en ,parijs liggen ver genoeg   
van elkander2 doch hier in de kathedraal
 hangen de sleutels dier drie steden    
vreedzaam aan dezelfde kolom4           
,perzische1 ,turksche1 ,fransche en     
,duitsche vaandels1 maarschalksstaven1  
door ,napoleon ,i aan zijne             
uitverkorenen verleend1 driedubbele     
paardestaarten op ,turksche pacha's     
veroverd1 ziet men in bonte mengeling   
bijeen4  ,bij de godsdienstoefening1    
welke ik in deze kerk bijwoonde1 vernam 
ik voor 't eerst1 dat de liturgie der   
,russische kerk in 't oud-,slavonisch   
was1 eene taal1 voor het tegenwoordig   
levend volk geheel onverstaanbaar4 ,maar
 hoe minder de geest der geloovigen zich

 behoeft in te spannen1 des te meer     
wordt er van hun lichaam gevergd3 hun   
onophoudelijk kruisen1 buigen en knielen
 zou ieder ander buiten adem brengen4   
,de ,rus bepaalt zijn godsdienstig      
vertoon niet tot de kerk1 maar strekt   
dat ook daar buiten uit4 ,voor elke     
kerk1 die hij maar van verre in het oog 
krijgt1 al is 't eene ,catholieke of    
,protestantsche1 buigt en kruist hij    
zich2 aan elk heiligenbeeld1 die in de  
huizen bij dozijnen voorhanden zijn en  
zelfs in de armste hut niet ontbreken1  
bewijst hij op gelijksoortige wijze eer4
      #b4 ,de overstroomingen van de    
,weichsel4   ,evenals de ,oder1 en bij  
ons in ,nederland de ,maas en de ,waal1 
stroomt ook de ,weichsel tendeele door  
laag land1 waar de omliggende streken   
door hooge dijken tegen hare vloeden    
beschut moeten worden4 ,als zulk een    
dijk doorbreekt1 richten de wateren in  
wijden omtrek de vreeselijkste          
verwoestingen aan4 ,doorgaans hebben    
zulke doorbraken in het voorjaar en ten 

tijde van den ijsgang plaats4 ,met      
bezorgdheid zien dus de omwoners van de 
,weichselmonden sterke ijsgangen te     
gemoet en nemen alle mogelijke          
maatregelen1 om doorbraken te verhoeden 
of althans hunne have te redden4 ,reeds 
in ,maart worden de vereischte          
wachtposten op verschillende punten der 
dijken uitgezet en balken1 palen1       
takkebossen en zandzakken gereed        
gehouden4 ,soms echter zijn alle        
voorzorgen nutteloos4 ,de dijken kunnen 
de drukking der ontzettende watermassa  
en het schuren der ijsschotsen1 die wel 
vaak tot eene hoogte van veertig voet op
 elkaar worden geschoven1 niet          
weerstaan4 ,schuimend en bruisend       
storten zich dan de geweldige water- en 
ijsmassa's over de vruchtbare velden der
 vlakte uit4 ,in allerijl moeten de     
menschen op de zolders hunner woningen  
vluchten1 om het naakte leven te bergen4
 ,maar het gebeurt ook wel1 dat huizen1 
schuren1 stallingen en boomen1 soms met 
den grond1 waarop zij stonden1 mee      

weggespoeld worden en zelfs nog een'    
tijdlang in het water ronddrijven1      
voordat de ijsschollen er tegen         
aanstooten en ze te gronde doen gaan4   
,ontzettend is dan de toestand der      
bewoners van zulk een huis1 als het     
drijvend ijs het onmogelijk maakt1 hun  
bijtijds met vaartuigjes te hulp te     
komen4 ,slechts als bij toeval gelukt   
het soms1 het leven1 dat zich op zulk   
een vlottenden dakstoel nog bevindt1 aan
 den wissen ondergang te ontrukken4 ,in 
wilden warhoop ziet men planken1 posten1
 huisraad1 meubelstukken1 ontwortelde   
boomen op en tusschen de ijsschotsen met
 razende snelheid voorbij drijven4 ,eene
 akelige vertooning is het1 als op een  
in snelle vaart meegevoerd ijsveld nog  
menschen om hulp kermen1 en men toch    
niets voor hen doen kan4 ,schrikwekkend 
is ook de toestand van de mogelijk op   
een der dijken gevluchten1 als boven en 
beneden hen eene doorbraak ontstaat1 als
 voor en achter hen de vloed raast en   
nog alleen het stuk dijk1 waarop zij    

staan1 als een klein eilandje opsteekt  
uit het water1 waarin het elk oogenblik 
wegzinken kan4--,niet alleen1 dat zulke 
dijkbreuken al 't winterzaad ten volle  
vernielen en talrijke menschen in       
armoede dompelen1 maar daarbij ook laten
 zij soms uitgestrekte landstreken zoo  
verzand achter1 dat zij eerst na jaren  
weer vrucht kunnen dragen4      #c4     
,klein-,rusland en ,west-,rusland4      
,volhyni1 ,podoli en de ,oekraine       
behooren tot ,ruslands beste provincin4 
,podoli is het land der herders en      
akkerbouwers4 ,tusschen groote blauwe   
meren en uitgestrekte eiken- en         
beukenwouden liggen dorpen en           
landhoeven1 door rijke korenvelden en   
boomgaarden omgeven4 ,volhyni heeft wel 
zijne schilderachtige1 maar ook zijne   
sombere streken met donker dennenwoud en
 wilde rotspartijen4 ,uit de bergen     
ontspringen heldere beken1 zij kronkelen
 zich door beemd en akker4 ,dorpen en   
heerenhuizen liggen aan de vele meren of
 liever troebele1 verpestende dampen    

uitwasemende poelen en moerassen1 waarin
 breede dammen zijn opgehoogd1 om tot   
wegen te dienen4 ,de ,oekraine is een   
liefelijk1 houtrijk heuvelland1 dat     
uitgestrekte vruchtbare vlakten1 maar   
ook kale bergen1 barre1 zandige steppen1
 stille meren en snelvlietende stroomen 
heeft4 ,podoli en de ,oekraine zijn     
,ruslands onuitputtelijke korenschuren2 
in den oogsttijd staan de tarweschooven 
er tot bergen opgehoopt4 ,het vele vlas 
wordt door de vrouwen versponnen1       
terwijl de uitgestrekte beetwortel- en  
aardappelvelden er de grondstoffen voor 
de fabrieken en branderijen leveren4    
,runderen en geiten worden den geheelen 
zomer door in de bosschen gedreven1     
waaruit zij tegen den avond naar hun    
dorp terugkeeren4 ,ook paardenkudden    
grazen in het bosch2 deze dieren zijn   
klein1 maar onvermoeid en verwonderlijk 
vlug4 ,aanzienlijken rijden er doorgaans
 met een span van vier tot zes1 terwijl 
de boeren zich van de telega met en of  
meer paarden bedienen1 die onder een van

 den gaffelvormigen dissel uitgaand     
houten juk zijn aangespannen4  ,diep in 
de bosschen treft men dikwijls groote   
bijentuinen aan4 ,de boer weet nochtans 
ook zeer goed den honig der wilde bijen 
in de holle boomstammen op te sporen1 of
 tapt berkenwijn en richt zijn' hond op 
het opgraven van truffels af4           
,eigenlijken boschbouw kent men niet1   
ofschoon men uit het naaldhout veel pek 
en teer trekt4  ,het klimaat is als in  
,zuid-,duitschland2 doch de winter is   
strenger4 ,de rivieren blijven langer   
bevroren2 de sneeuw ligt hooger en      
vaster4 ,alsdan is rijk en arm in dikke 
pelzen gehuld en ontelbare sleden       
glijden pijlsnel over de spiegelgladde  
wegen4 ,in ,maart wordt alles weer      
groen1 maar spoedig komen dan ook de    
voorjaarsregens1 die bij het smelten van
 sneeuw en ijs de rivieren buiten hare  
oevers drijven1 dijken en wegen         
vernielen en den grond onbegaanbaar     
maken4 ,nu ontwikkelt zich de           
plantengroei en groent de beuk1 tot in  

,juli ook de linde in bloei komt4 ,dan  
volgen heete dagen2 ook de nachten zijn 
warm en bijna geheel zonder dauw4 ,het  
steppenzand stuift in dikke wolken over 
de opene vlakten2 het loof wordt vaal1  
het gras geel4 ,de rivieren worden      
ondiep en droog1 de meren en plassen    
verslijken en wasemen giftige dampen    
uit4 ,de muskieten zijn voor den        
wandelaar eene onuitstaanbare plaag en  
dringen zelfs overal in de huizen door4 
,in ,september beginnen zware onweders  
te woeden en gieren wilde stormen door  
het woud2 doch na deze komen de heldere 
herfstdagen1 wanneer nieuw groen de     
weideplaatsen bekleedt en de late       
herfstbloemen bloeien4 ,zwaluwen en     
ooievaars aanvaarden hunne reis1 en de  
donkerblauwe hemel spiegelt zich in     
binnenwateren en stroomen4 ,alsdan      
echter vagen de ,novemberstormen al de  
schoonheden der natuur binnen korte     
dagen weg1 ontbladeren de bosschen en   
doen de wolven hunne toevlucht in de    
nabijheid der dorpen zoeken1 terwijl de 

diepe sneeuw het land weer wijd en zijd 
overdekt4      #d4 ,de ,russische       
boeren4   ,de ,klein-,russen in de      
,oekraine zijn een schrander1 begaafd   
menschenras1 leerzaam1 inschikkelijk en 
gewillig1 maar ook snel opbruisend en   
met veel zucht tot onafhankelijkheid4   
,opmerkelijk is hun talent voor alle    
beeldende kunsten1 vooral het snijden in
 hout1 en voor muziek4 ,de ,oekraine is 
rijk aan nationale liederen1 waarin de  
vijandelijke ,kozak en het trouwe paard 
de hoofdrol spelen en tevens de groene  
vlakte1 de zonnige steppe en de         
schoonheid van het landschap worden     
bezongen4  ,de boer in ,rusland         
onderscheidt zich over het geheel door  
zijne hartstochtelijkheid4 ,met omarmen1
 kussen1 tranen storten is hij dadelijk 
gereed2 maar even schielijk vergeet hij 
ook alle indrukken weder4 ,hij is altijd
 vergenoegd1 zingt den ganschen dag1    
danst1 lacht1 snapt en verzuimt niet1   
zich bij iedere voorkomende gelegenheid 
een roes te drinken4 ,eene volle flesch 

en eene viool doen hem alle aardsche    
leed en kommer vergeten4 ,de            
boerenhuizen hebben hooge rieten daken  
en kleine vensteropeningen4 ,een groote 
breede oven dient tegelijk tot          
slaapstee1 waarop de gansche familie    
door elkander heen ligt4 ,al 't verdere 
huisraad bestaat in eene houten tafel1  
een paar banken en een' voorraad aarden 
potten en pannen4 ,koolsoep1 haverbrij  
en zuurachtig bier zijn de alledaagsche 
kost4 ,aan den ingang van het dorp staat
 de lage1 doch ruime herberg1 waar      
trouwens slechts paardenvoeder1 brood en
 brandewijn te bekomen zijn4 ,voor deze 
herberg ziet men baardige boeren1       
voerlieden met teerkarren1              
handeldrijvende ,joden1 rusthoudende    
soldaten1 ellendige plompe karren nevens
 de lichte wagentjes van doorreizende   
officieren1 enz4 ,buiten het dorp of ook
 wel midden daarin staat de kleine witte
 kerk met drie groene koepels en        
daarnaast de klokkenstoel1 waar eenige  
malen op een' dag geluid wordt4         

,bezijden af ligt het kerkhof met bont  
beschilderde kruisen1 waarheen men soms 
eene lijkstaatsie met bonte vanen1      
heiligenbeelden en den priester in      
koorgewaad ziet optrekken4 ,in de       
nabijheid staat het kleine huis van den 
pope1 die zelf aan zijn lang1 zwart     
gewaad1 langen baard en hoofdhaar en aan
 zijne vreemdsoortige muts kenbaar is4  
,de kleeding der boeren bestaat des     
zomers in een grof wollen kaftan met    
eene kap1 welke zij als het regent over 
het hoofd opslaan en 's winters in dikke
 schaapspelzen met hooge mutsen en      
stevels1 die zwaar met bont zijn        
gevoerd4 ,ook de vrouwen dragen 's      
winters pelzen en in den zomer een'     
kaftan2 slechts op feestdagen           
verschijnen zij in jak en rok4 ,om 't   
hoofd slaan zij een groven linnen doek1 
terwijl daarentegen de meisjes het haar 
onbedekt in lange met lint omwonden     
vlechten dragen4 ,bij de boeren in het  
binnenland zijn haar en baard korter    
afgesneden4 ,hunne gelaatskleur is      

bloeiend en frisch1 hun oog helder en   
open4 ,de vrouwen zijn net en zindelijk 
gekleed1 dragen wijde1 bonte1 met       
gekleurd lint bezette rokken1 bonte of  
zwarte jakjes1 lange haarvlechten en een
 klein zilveren of gouden kroontje boven
 't voorhoofd4      #e4 ,de             
steurvisscherij in de ,oeral4   ,de     
rivier ,oeral is bijzonder rijk aan     
visschen van het steurengeslacht4 ,deze 
visschen gaan in het begin des jaars uit
 de ,kaspische ,zee de ,oeral op1 om    
daar hunne kuit te schieten1 waaruit men
 de bekende kaviaar wint4 ,daar hun     
vleesch zeer smakelijk is1 staan de     
grootere soorten hoog in prijs en legt  
de vangst dezer visschen den grondslag  
tot den rijkdom der ,donsche ,kozakken4 
,daar wij vernamen1 dat de jaarlijksche 
wintervisscherij op de rivier over      
eenige dagen in de nabijheid zou plaats 
hebben1 begaven wij ons tijdig daarheen4
 ,onderweg zagen wij reeds een aantal   
,kozakkensleden1 beladen met eene       
menigte deels korte1 deels lange witte  

stokken1 die aan het dikste einde met   
eene sterke en spitse ijzeren punt      
gewapend waren4 ,op de plaats zelve     
waren meer dan #djjj ,kozakken bijeen1  
en op den hoogen rivieroever had men een
 klein stuk geschut geplant4 ,te negen  
uur 's morgens liet de commandeerende   
officier schoten doen tot sein1 dat de  
visscherij een begin zou nemen4 ,nu     
snelden de ,kozakken van alle kanten    
toe4 ,zij stelden zich op het ijs1 juist
 op eene plaats1 waar men wist1 dat de  
visschen zich verzamelden1 dwars over de
 rivier in vier gelederen op4 ,elk gelid
 drie- tot vierhonderd passen van 't    
ander verwijderd4 ,ieder man was van    
eene bijl voorzien1 en hiermede werden  
nu1 't eene een paar meters van het     
andere1 ronde gaten van ongeveer een'   
voet in doorsnede in het ijs gekapt4    
,bij elk gat stonden twee of drie       
,kozakken1 en toen dit alles in weinig  
minuten gereed was1 werd in iedere bijt 
een haak tot op ongeveer een' voet van  
den grond neergelaten4 ,daar de vele    

witte stokken1 die als 't ware vier     
heiningen dwars door de rivier vormen1  
den visch schrik aanjagen1 zoekt deze   
naar eene der zijden te ontsnappen1 of  
misschien wordt hij ook door            
nieuwsgierigheid gelokt en stoot daarbij
 tegen den een of anderen haak4 ,zoodra 
de ,kozak dezen stoot voelt1 beweegt hij
 den haak op en neder en draait den stok
 langzaam in de handen rond1 om         
zoodoende met de spits van den weerhaak 
het lijf van den visch te treften4      
,merkt hij1 dat de weerhaak gevat heeft1
 dan roept hij zijne kameraden te hulp4 
,deze verbreeden de bijt1 die gewoonlijk
 niet wijd genoeg is1 om den zwaren     
visch er door te krijgen1 terwijl hij   
zelf al zijne krachten inspant1 om den  
spartelenden visch onder water vast te  
houden4 ,heeft de haak het dier dicht   
bij den kop of bij den staart gegrepen1 
dan wordt het door de vereende krachten 
van drie mannen opgetrokken2 doch dit is
 niet mogelijk1 als de haak in 't midden
 van het lijf is vastgeraakt4 ,hij1 die 

den visch houdt1 haalt alsdan den stok  
naar de eene zijde van de bijt1 terwijl 
een handlanger met een anderen haak op  
de tegenovergestelde zijde pogingen     
doet1 om zijne spits op eene andere     
plaats in het lichaam van den visch1    
nader bij kop of staart1 in te boren4   
,zoo eindelijk wordt de visch door de   
opening en op het ijs getrokken4--,in   
minder dan twee uren tijds had men nu   
zoo1 volgens het zeggen van den         
officier1 voor meer dan #djj1jjj roebels
 visch gevangen4 ,vele ,russische       
kooplieden en kramers stonden met hunne 
sleden op het ijs en kochten de zwaarste
 steuren1 om1 zoodra zij hunne volle    
lading hadden1 terstond naar ,moskou en 
,petersburg te vertrekken4 ,de ,russen  
houden namelijk de kaviaar voor niet zoo
 fijn en goed meer1 als zij boven de    
acht dagen oud is4 ,de losse eitjes zijn
 van de grootte eener middelmatige erwt1
 helder en doorzichtig1 doch met een    
klein grauwachtig stipje op de eene     
zijde4 ,de kuit wordt in een' trog      

gelegd2 een weinig fijn zout daarop     
gestrooid en voorzichtig omgeroerd1     
waarna men haar na eenige dagen         
gebruiken kan4 ,zij is aangenamer van   
smaak dan de fijnste en vetste groene   
haring1 zoodat men haar dan ook op de   
ontbijttafel van elken welgestelden ,rus
 vindt4      #f4 ,de natuur in ,siberi4 
,onafzienbare sneeuwvelden en met ijs   
bedekte rotsen begrenzen den horizont2  
de natuur ligt in de boeien van een     
schier eindeloozen winter geslagen4 ,het
 leven is er een aanhoudende kamp met   
ontberingen van allerlei aard en de     
verschrikkingen der koude en des        
hongers4 ,de menschen en zelfs de sneeuw
 wasemen uit1 en oogenblikkelijk        
veranderen deze uitwasemingen in        
millioenen ijssplinters1 die met een    
gerucht1 alsof men zijde of taf scheurt1
 door de lucht ruischen4 ,de rendieren  
zoeken schuil in de bosschen en dringen 
dicht opeen1 om zich te verwarmen4      
,alleen de donkere wintervogel1 de raaf1
 doorklieft nog met trage vlerken de    

lucht4 ,de dikste boomstammen splijten  
met luid gekraak1 rotsblokken worden van
 hunne plaats gerukt1 en in den bodem   
der dalen openen zich gapende spleten en
 kloven1 waaruit onderaardsche wateren  
opborrelen1 die eene dampwolk opzenden1 
om dan terstond tot ijs te stollen4 ,de 
honden der ,siberirs wroeten zich onder 
in de sneeuw en hun dof huilen klinkt   
door de stille winterlucht4             
,niettegenstaande de zon zich in de     
noordelijkste deelen langen tijd schuil 
houdt1 zijn deze streken gelukkig toch  
niet aan de diepste donkerheid          
overgelaten4 ,de heldere glans der      
sterren en het oplichten van de sneeuw  
doen eene soort van schemering ontstaan1
 die door het prachtig schijnsel van het
 noorderlicht wordt afgewisseld4  ,in de
 zuidelijker deelen van ,siberi brengen 
de krachtige stralen der zomerzon eene  
schier tooverachtige verandering te     
weeg4 ,pas is de sneeuw verdwenen1 of   
het aardrijk is ook reeds met groen en  
bonte bloemen bekleed1 die zaad dragen1 

doch na weinige maanden verwelken1 daar 
alsdan de barre winter zijn' troon weer 
inneemt4 ,een ng korter durende         
plantengroei bedekt de vlakten in het   
hooge noorden1 en aan de kusten der     
,i,jszee komt het rendiermos            
ternauwernood nog voor4 ,wegens den     
rijkdom aan pelsdragende dieren hebben  
de ,russen in de minder barre deelen des
 lands kolonies gevestigd en steden     
gebouwd4 ,jakoetsk aan de rivier de     
,lena is mogelijk de koudste stad der   
aarde4 ,de bodem is daar voortdurend tot
 eene aanzienlijke diepte bevroren1     
waarvan in den zomer eene niet meer dan 
drie voet hooge laag ontdooit4 ,in      
sommige streken tooit de lariks zich dan
 ook met nieuw groen en geven weit en   
rogge twintig- tot veertigvoudigen      
oogst4  ,in den winter wordt het eene   
kunst1 in ,siberi te reizen4 ,in dikke  
pelzen gehuld1 met groote ruige mutsen  
en in laarzen uit rendierenvel1 die     
bijna tot aan den gordel reiken1 met    
maskers voor het gezicht1 zitten de     

reizigers onbewegelijk op hunne         
,jakoeten-zadels4 ,de lucht is donker en
 dik4 ,de morgen breekt nauwelijks aan1 
of eene bloedige streep van het         
uchtendrood breekt aan den              
gezichtseinder door den nevel4 ,de zon  
gaat op als een vurige kogel1 en op eens
 spelen duizenden kleine regenbogen op  
de sneeuw1 op de beijsde biezen en      
riethalmen en op de takken der struiken4
 ,de schaduwen der boomen1 door den     
nevel teruggekaatst en vergroot1 rijzen 
als reuzen omhoog en nemen de grillige  
vormen van torens1 zuilen1 koepels1 ja  
van gansche kasteelen aan4 ,dit prachtig
 schouwspel duurt echter slechts een    
oogenblik4 ,de zon daalt weder en met   
haar verdwijnt de tooververschijning en 
breidt zich de lijkw der sneeuw opnieuw 
heinde en ver uit4  ,eindelijk is1 naar 
de merkteekens te oordeelen1 de         
legerplaats voor den nacht niet ver     
meer2 de drijvers sporen hunne rossen   
aan2 zwart verkoolde boomstammen steken 
uit de sneeuw op2--dat is de rustplaats4

 ,de voorste ruiters laten zich van     
hunne paarden glijden1 die terstond     
worden afgeladen1 waarna men naar weide 
voor hen omziet1 d4 i4 naar plekken1    
waar zij nog eenig mos uit de sneeuw    
kunnen opkrabben4 ,eenig brandhout wordt
 aangesleept4 ,men heeft moeite om dat  
vuur te doen vatten1 en als eindelijk de
 vlam opslaat1 legeren de kooplieden    
zich er om toe en gaan aan het          
theekoken4 ,aller kleeding is wit van de
 bevroren dampen2 de maskers zijn stijf 
van ijs en moeten worden afgenomen1 om  
te drogen4--,niet zelden steekt in den  
nacht een sneeuwstorm op en breidt over 
het gansche gezelschap een wit dek uit4 
,dikwijls moeten het de reizigers in    
dien treurigen toestand etmalen         
achtereen uithouden en dan aan hunne    
uitgehongerde paarden een even langen   
tijd gunnen1 om van de vermoeienis te   
bekomen4      #g4 ,de ,thibetanen en    
hunne hoofdstad4   ,de hoofdstad1       
,lha-sa1 heeft bij de twee uren gaans in
 omtrek en geene ringmuren4 ,buiten de  

voorsteden liggen vele tuinen met       
prachtig geboomte1 die een groenen      
gordel om de stad slaan4 ,de            
hoofdstraten zijn recht1 breed en vrij  
zindelijk2 doch de voorsteden boven alle
 beschrijving morsig4 ,de huizen zijn   
uit gehouwen of gebakken steen of ook   
wel uit leem opgetrokken4 ,in eene      
voorstad ligt eene wijk1 waarvan alle   
huizen uit ossen- en ramshorens zijn    
gebouwd3 wonderlijke1 maar zeer hechte  
gebouwen1 die eene goede vertooning     
maken4 ,de openingen tusschen die horens
 zijn met cement aangevuld4 ,de meeste  
opmerking verdienen nochtans de tempels1
 die grooter en met meer goud versierd  
zijn1 dan men ze ergens anders in       
,midden-,azi aantreft4  ,het paleis van 
den dalai-lama #b verdient zijnen over  
eene halve wereld verbreiden roem4 ,ten 
noorden van de stad verheft zich een    
kegelvormige rotsheuvel1 die den naam   
van ,boeddha la1 d4 i4 ,boeddha's berg1 
,godsberg1 draagt4 ,op dit geweldig     
voetstuk hebben de vereerders van den   

dalai-lama hem een prachtvol paleis     
gebouwd4 't ,bestaat uit eene           
vereeniging van onderscheiden grootere  
en kleinere tempels1 waarvan de         
middenste vier verdiepingen heeft en    
boven alles uitsteekt4 ,de koepels en   
zuilen van het voorportaal zijn verguld4
 ,in dit hooge heiligdom troont de      
dalai-lama en ziet op hooge feestdagen  
op de ontelbare scharen van geloovigen  
neer1 die uit de vlakte optrekken1 om   
zich aan den voet des gewijden bergs ter
 aarde te werpen4 ,de overige tempels   
worden door eene menigte lama's of      
priesters van alle klassen bewoond1 die 
den levenden ,boeddha bedienen moeten en
 op zijne minste wenken vliegen4  ,in de
 stad zelve heerscht voortdurende onrust
 en gedrang2 alles tiert en schreeuwt1  
koopt en verkoopt4 ,vroomheid en        
handelszaken trekken onafgebroken       
vreemden aan en ,lha-sa is daardoor eene
 verzamelplaats voor menschen uit alle  
,aziatische volken geworden4 ,de vaste  
bewoners1 de ,thibetanen1 behooren tot  

het groote ,mongoolsche ras2 zij hebben 
zwart haar1 schralen baard1 kleine1 fijn
 gespleten oogen1 uitstekende           
wangbeenderen1 korten neus en dunne     
lippen4 ,ze zijn van middelmatige       
grootte1 even vlug en roerig als de     
,chineezen1 en daarbij zoo krachtig en  
sterk als de ,tataren4 ,op straat neurin
 zij bijna altijd een gebed of een of   
ander volksliedje4 ,hun karakter is open
 en hooghartig4 ,op reinheid zijn ze    
niet bijzonder gesteld1 maar wel op     
praal1 weelde en prachtige kleederen4   
,het hoofdhaar scheren zij niet af1 maar
 laten zij op de schouders neerhangen4  
,zij dragen eene muts met breede klep1  
doch op feestdagen een ronden hoed1 aan 
de randen met lange wolachtige franje   
bezet4 ,een lange rok wordt op de       
rechterzijde door middel van vier haken 
opgehouden en met een rooden gordel om  
het lijf vastgesnoerd2 de laarzen zijn  
van rood of violetkleurig fluweel4 ,aan 
den gordel hangen gewoonlijk een zakje  
van geel taf1 waarin het onmisbare      

houten drinknapje steekt1 en twee       
langwerpige1 rijk geborduurde beurzen1  
die enkel tot sieraad dienen4--,de      
vrouwen kleeden zich op soortgelijke    
manier als de mannen2 slechts hebben zij
 nog een kort overkleedje en dragen het 
haar in twee vlechten1 die op den nek   
neerhangen4  ,in ,thibet heerscht een   
gebruik1 dat zeker nergens elders op    
aarde voorkomt4 ,de vrouwen namelijk    
maken zich1 zoo vaak zij het huis       
verlaten1 het gezicht zwart met een     
kleverig vernis1 dat men op het oog voor
 vlierstroop zou houden en maken zich   
daardoor opzettelijk zoo leelijk1 dat   
men haar eer voor apen1 dan voor        
menschen aanzien zou4 ,dit walgelijk    
gebruik is in ,opper-,azi zeer oud en   
zie hier1 wat er de oorsprong van moet  
zijn4 ,voor een paar honderd jaren was  
de nomi-khan of opperlama een uiterst   
streng en nauwgezet man4 ,toenmaals     
maakten de ,thibetaansche vrouwen zich  
nog niet zoo leelijk1 maar waren zoo op 
pronk en opschik verzot1 dat het alle   

perk en paal te buiten ging4 ,om nu die 
toenemende buitensporige weelde met     
kracht en geweld te keer te gaan1 gaf de
 nomi-khan eene verordening1 dat geen   
vrouwspersoon zich in het openbaar mocht
 laten zien1 zonder het gezicht op de   
vermelde manier ontoonbaar gemaakt te   
hebben4 ,tot het nemen van zulk een     
besluit werd zeker vrij wat moed        
vereischt1 doch het vreemdst is1 dat de 
vrouwen er zich gedwee en gewillig aan  
onderwierpen en het in 't zwart maken   
spoedig tot zulk eene hoogte brachten1  
dat de mannen verschrikt voor haar op de
 vlucht gingen4 ,tegenwoordig wordt die 
ontsiering voor eene soort van          
godsdienstige verplichting gehouden2 hoe
 foeileelijker eene vrouw zich maken    
kan1 voor des te deugdzamer gaat zij    
door4 's ,lands wijs1 's lands eer4     
#h4 ,de kameel bij de ,mongolen4   ,in  
de woeste bergstreken van ,mongoli en   
,thibet1 waar het gebrek aan goede      
weiden en versch water de veeteelt      
belet1 is alleen nog de kameel op zijne 

plaats en bewijst aan de arme           
woestijnbewoners onberekenbare diensten4
  ,de kameel draagt een' last van zeven 
tot acht centenaars en legt daarmede    
dagreizen van meer dan tien uren gaans  
af4 ,opzettelijk tot snelloopen         
afgerichte dieren1 welke men tot het    
overbrengen van tijdingen gebruikt en   
die niet anders dan den ruiter te dragen
 hebben1 moeten menigmaal tachtig uren  
gaans afleggen4 ,in sommige ,mongoolsche
 landen wordt de kameel door koningen en
 vorsten ook als trekdier voor den wagen
 gespannen4 ,de africhting van het jonge
 dier vereischt groote zorgvuldigheid4  
,in de eerste acht dagen na de geboorte 
kan het nog niet op de pooten staan2 de 
lange hals is dan nog zoo slap en zwak1 
dat hij gesteund moet worden4 ,overigens
 schijnt het dier al vroeg te voelen1   
hoe zwaar het juk is1 dat het zijn leven
 lang zal te torsen hebben4 ,men ziet de
 jonge kameelen nooit vroolijk spelen1  
zooals veulens en kalveren doen4 ,bij   
nacht en soms ook over dag laat de      

kameel klagende tonen hooren4 ,het jong 
groeit slechts langzaam op1 kan eerst in
 het derde jaar een' ruiter dragen en   
heeft zijne volle kracht eerst met het  
achtste jaar4 ,dan worden hem zware     
lasten opgelegd1 en het geldt voor een  
bewijs1 dat hij die op reis kan dragen1 
als hij in staat is1 er mede van den    
grond op te staan4 ,hij behoudt zijne   
krachten lang en kan wel vijftig jaren  
goede diensten doen1 als men hem van    
tijd tot tijd rust gunt en op de weide  
laat gaan4 ,de natuur heeft hem geen    
verdedigingswapen gegeven2 hij slaat    
slechts zelden achteruit1 en de slag met
 den weeken1 vliezigen hoef doet        
doorgaans weinig schade4 ,zijn eenig    
verweermiddel is1 dat hij zijn'         
beleediger uit muil en neus een' gulp   
troebel spog in het gezicht spuwt4  ,de 
kameel heeft een afstootend uiterlijk2  
zijn adem is stinkend2 de vooruitstaande
 en gespleten neus en de vele           
eeltknobbels op de verschillende deelen 
des lichaams maken een onaangenamen     

indruk4 ,daarentegen is hij             
verwonderlijk sober en matig1 leerzaam  
en gedwee4 ,hij kan niettegenstaande    
zijne weeke pooten zonder zich te       
beschadigen op spitse steenen1 doornen  
en wortels gaan2 maar op langdurige     
tochten moet men hem dikwijls eenige    
rustdagen gunnen1 daar hij anders de    
zolen doorloopt1 zoodat het rauwe       
vleesch zichtbaar wordt4 ,in zulk een   
geval trekken de ,mongolen hem schoenen 
van schaapsleder aan4 ,ieder voorjaar   
verliest hij al zijn haar en is ruim    
drie weken lang van den kop tot aan het 
einde van zijn' staart als              
kaalgeschoren4 ,langzamerhand komt het  
haar terug2 aanvankelijk is het een dun 
wollig dons van de uiterste fijnheid2   
later bekomt hij een langen1 dikken     
pels1 waarin hij de strengste koude     
trotseert4 ,de ,mongolen gebruiken dit  
kemelshaar niet1 schoon het langer dan  
schapenwol en bij vele dieren zoo fijn  
als zijde is4 ,de reiziger ziet het in  
menigte in het rond liggen1 doorgaans   

door den wind tot reusachtige klompen   
saamgepakt4 ,de melk van het dier is    
voortreffelijk1 en men bereidt er boter 
en kaas uit2 het vleesch is taai en     
slecht van smaak4 ,de ,mongolen houden  
den bult nochtans voor eene lekkernij1  
snijden daar stukken van af en werpen   
die in plaats van boter in hunne thee4  
,men moet ,mongool zijn1 om in dat      
walgelijk kooksel smaak te vinden4      
#i4 ,de ,chineezen4   ,de diepe eerbied1
 dien de ,chineezen tot op den huidigen 
dag aan den dag leggen voor alles1 wat  
hun door het voorgeslacht is            
overgeleverd1 brengt van zelf mee1 dat  
zij in hunne wetenschappelijke          
ontwikkeling ver bij andere volken zijn 
achtergebleven4 ,hunne aartsvaderlijke  
verhouding1 die hen den staat als eene  
familie in 't groot en1 omgekeerd1 de   
familie als een staat in het klein doet 
beschouwen1 heeft echter in het volks-  
en familieleven nevens veel1 dat ons    
belachelijk voorkomt1 toch ook veel zeer
 loffelijke karaktertrekken en soms ook 

voortreffelijke inrichtingen in het     
leven geroepen4 ,men zou dus verkeerd   
doen met uit den lageren trap van       
beschaving te besluiten1 dat de         
,chineezen eene ontaarde1 diep bedorven 
natie zijn4  ,de ,chineezen zijn een    
uiterst matig volk2 dronkenschap behoort
 tot de grootste zeldzaamheden2 na negen
 of uiterlijk tien uur 's avonds ziet   
men in de steden zelden meer iemand op  
straat4 ,eene bijzonder in het oog      
vallende eigenaardigheid der ,chineezen 
is hoffelijkheid4 ,wanneer een ,chinees 
bezoek ontvangt1 zal hij zijne plaats   
aan de rechter zijde van den gast nooit 
innemen1 voordat deze aan de zijde van  
zijn hart is gezeten1 en mocht de gast  
zich in de hitte van 't gesprek slechts 
even oprichten1 dan zal de huisheer     
terstond hetzelfde doen en eerst weer   
gaan zitten1 als de gast zijne plaats   
heeft ingenomen4--,bij elk bezoek wordt 
thee voorgediend1 die echter niet       
bestemd is om dadelijk te worden        
gedronken1 maar als men de hand aan de  

theeschaal slaat1 is dit een teeken1 dat
 het tijd tot opbreken is4 ,van         
dergelijke beleefdheidsvormen zou men   
nog eene menigte kunnen aanvoeren4  ,de 
toestand der vrouwen is niet zoo        
treurig1 als men doorgaans meent4 't ,is
 waar1 dat die uit den armeren stand    
voor het dagelijksch voedsel1 dat bijna 
uitsluitend uit kool en rijst bestaat1  
hard te arbeiden hebben2 maar toch niet 
meer dan eene vrouw van dezelfde klasse 
in andere streken4 ,niettegenstaande den
 man in enkele gevallen macht over leven
 en dood is toegestaan1 moet het toch   
zelden voorkomen1 dat een man zijne     
vrouw slaat1 integendeel staat de man   
dikwijls onder den pantoffel4 ,het getal
 dergenen1 die werkelijk van honger en  
kou hebben te lijden1 is betrekkelijk   
veel geringer1 dan b4v4 in ,engeland en 
in dit opzicht hebben de arbeidende     
vrouwen in ,china boven hare zusters in 
het ,westen veel vooruit4  ,eene hoogst 
verblijdende gebeurtenis in eene        
,chineesche familie is de geboorte van  

een' zoon1 zonder dat die van eene      
dochter daarom als een ongeluk wordt    
beschouwd4 ,dat de geboorte van een'    
zoon bovenal zoo met blijdschap begroet 
wordt1 zal men natuurlijk vinden1       
wanneer men het ,chineesch gebruik kent1
 volgens hetwelk de zoon tot na zijn    
trouwen in het huis der ouders blijft en
 die in hun ouderdom ondersteunt1       
terwijl de dochter f het ouderlijke huis
 verlaat f er de kosten der huishouding 
gevoelig verzwaart4--,voor een hoogen   
ouderdom betoonen de ,chineezen groote  
achting2 een bejaard man beschouwt het  
als eene eer1 dat men hem naar zijn     
leeftijd vraagt wat trouwens op eene    
vrij kluchtige wijze geschiedt3 ,en hoe 
is 't met uwe tanden gesteld8  ,bij het 
overlijden van een' keizer legt het     
gansche land den zwaren rouw aan1       
waaraan men zich veel strenger houdt dan
 bij ons in ,europa1 want honderd dagen 
lang dragen het hof en de hoogere       
standen witte kleeding met wit bont     
bezet 7wit is in ,china de rouwkleur71  

en gedurende al dien tijd mag geen      
mannelijk wezen zich den baard laten    
afscheren en moeten de vrouwen den      
hoofdtooi1 waarop zij anders zoo trotsch
 zijn1 afleggen4 ,na verloop van den    
zwaren rouwtijd wordt eene zwarte of    
althans donkere dracht aangenomen en    
verder een vol jaar gedragen4 ,onder de 
hoogere standen mogen gedurende zekeren 
tijd geen huwelijken worden gesloten1   
terwijl voor het volk hiervoor honderd  
dagen zijn voorgeschreven4 ,alle feesten
 en openbare vermakelijkheden zijn voor 
den duur van een rond jaar streng       
verboden4 ,de tonen van fluit en        
guitarre worden in geen huis gehoord2 de
 visitekaarten1 anders rood1 moeten nu  
donkerbruin zijn2 ook schrift en zegel  
op briefpapier1 anders ook rood1 nemen  
eene donkerblauwe kleur aan2 onder      
gewone omstandigheden houdt men het in  
,china voor eene beleediging1 iemand op 
wit papier met blauwen inkt te          
schrijven4 ,enkele standen worden       
derhalve door zulk een algemeenen rouw  

zwaar getroffen3 alle badhouders zijn   
voor nagenoeg honderd dagen1 al de leden
 eener komedie of van een soortgelijk   
gezelschap voor een rond jaar van hun   
bestaan beroofd4 ,nagenoeg evenals de   
rouw van het geheele land wordt door    
bijzondere personen die over een        
gestorven familielid in acht genomen en 
hierbij weer bijzondere eerbied en      
achting voor den ouderdom betoond4      
#aj4 ,china en zijne nijverheid4        
,china is een ongemeen vruchtbaar1 aan  
voortbrengselen van allerlei aard       
onmetelijk rijk land1 en zijne bewoners 
zijn in den hoogsten graad bedrijvig en 
ondernemend4 ,hunne industrie is        
inderdaad bewonderenswaardig in alles1  
wat algemeen nuttige dingen en de       
gemakken des levens betreft4 ,reeds in  
de hoogste oudheid verstonden de        
,chineezen het gebruik van het spinsel  
van den zijdeworm en kwamen kooplieden  
diep uit ,azi bij hen zijden stoffen    
halen4 ,de vervaardiging van het        
porselein bereikte bij hen zulk een'    

trap van volmaaktheid1 dat men in       
,europa alle moeite heeft gehad1 om die 
slechts van verre te evenaren1 zonder   
dat men het echter ooit tot de vastheid 
en goedkoopheid der ,chineesche werken  
heeft kunnen brengen4 ,uit bamboes      
vervaardigt de ,chinees duizend         
verschillende dingen2 de ,chineesche    
katoenen stof1 het nanking1 is door de  
geheele wereld beroemd2 hun gebloemd    
atlas is in elk opzicht uitstekend1 want
 zij kunnen op hun eenvoudigen weefstoel
 alle bedenkelijke patronen leveren1 en 
de ,chineesche krippen zijn tot heden   
onovertroffen gebleven4 ,buiten hunne   
zeer goede hennepfabrikaten vervaardigen
 zij ook eene uiterst duurzame stof uit 
eene soort van klimop1 welke zij ko     
noemen2 hunne meubels1 vazen1 werktuigen
 en gereedschappen onderscheiden zich   
door doelmatige eenvoudigheid4  ,reeds  
tweeduizend vijfhonderd jaren vor onze  
tijdrekening heeft men in ,china de     
kracht van de magneetnaald waargenomen1 
hoewel daaruit nog geen nut voor de     

zeevaart werd getrokken4 ,buskruit en   
andere licht ontvlambare                
samenstellingen1 bij vuurwerken van zeer
 verrassende werking1 waren hun zeer    
vroeg bekend1 en men houdt het er voor1 
dat de bombarden en steenwerpers1 welke 
de ,mongolen in de dertiende eeuw door  
de ,chineezen leerden kennen1 in ,europa
 de eerste modellen voor het            
geschutwezen hebben geleverd4 ,de       
,chineezen leggen zich van ouds op de   
verwerking der metalen toe1 maken       
muziekinstrumenten1 snijden en polijsten
 harde steenen4 ,houtsnijkunst en het   
drukken met onbewegelijke letters       
dagteekenen onder hen uit de elfde eeuw2
 borduurwerken1 ververij en de          
verlakkunst staan bij hen op eene       
aanzienlijke hoogte4 ,de ,europeers     
kunnen vele artikelen der ,chineesche   
kunstvlijt slechts zeer gebrekkig       
namaken2 wij zijn deze b4 v4 nog altijd 
ver ten achteren in hare levendige en   
duurzame kleuren1 haar tegelijk fijn en 
stevig papier1 hare inkten en           

verschillende andere bereidingen1 die   
tegelijk geduld1 zorgvuldigheid en      
handigheid vereischen4 ,de ,chineezen   
volgen gaarne vreemde modellen na en dat
 wel met slaafsche nauwgezetheid2 zij   
leveren ook1 enkel ten behoeve der      
,europeers1 eene menigte dingen1 die in 
dezer smaak vallen figuren uit          
speksteen1 hout1 ivoor1 enz4 ,alle      
handenarbeid is bij hen ongemeen        
goedkoop4      #aa4 ,de witte olifanten 
in ,siam4   ,nadat wij bij den koning   
van ,siam ter audintie waren geweest1   
bracht men ons in de stallen der witte  
olifanten1 die1 daar deze bij de        
,siameezen hoogelijk vereerd worden1    
zich in den binnensten omtrek van het   
paleis van ,bangkok bevinden1 in de     
onmiddellijke nabijheid der vertrekken  
des konings1 die geen' dag verzuimt1 hun
 een bezoek te brengen4 ,van die witte  
olifanten bezat de koning toen tien1 en 
't is een hoogst zeldzaam geval1 dat men
 er zoo velen tegelijk bij elkaar heeft2
 hunne tegenwoordige talrijkheid wordt  

voor een gelukkig voorteeken gehouden4  
,een witte olifant wordt bij de         
,siameezen voor onschatbaar gehouden en 
alle moeite aangewend1 om een dusdanigen
 meester te worden1 zoodra hij ergens   
toevallig wordt ontdekt4 ,de onderdanen 
van zijne ,siameesche majesteit kunnen  
zich onmogelijk verdienstelijker maken  
dan door er een op te sporen2 ze zijn1  
als alle olifanten in het algemeen1 't  
bijzonder eigendom des konings4 ,de     
witte dieren in de stallen van het      
paleis worden met de grootste           
oplettendheid behandeld en ieder witte  
olifant heeft zijne bijzondere          
oppassers4 ,versch gras ligt overvloedig
 voor hen en zij staan op een' met zorg 
geschrobden vloer2 een wit laken ligt   
voor hen uitgespreid1 en tijdens ons    
bezoek werden zij met klein gesneden    
suikerriet en pisang gevoederd4  ,reeds 
de oude ,grieksche schrijver ,strabo    
verhaalt1 dat men in vele deelen van    
,indi het diepst ontzag voor witte      
olifanten koestert en hun alle mogelijke

 eer bewijst4 ,dit is nog heden ten dage
 in ,siam het geval4 ,wie er n ontdekt1 
wordt als de gelukkigste onder alle     
stervelingen beschouwd4 't ,is eene     
gebeurtenis van zoo groot gewicht1 dat  
ze onder trompetgeschal door 't gansche 
land wordt bekend gemaakt en den        
historieschrijver van ,siam1 die tot den
 hofstoet behoort1 tot opteekening in de
 rijksjaarboeken uitdrukkelijk          
aanbevolen4 ,de gelukkige ontdekker     
wordt met eene zilveren kroon en met    
eene zoo groote uitgestrektheid lands   
begiftigd1 als waarover een olifant     
zijne stem kan laten hooren4 ,hij en    
zijne familie zijn tot in het derde     
geslacht van alle opbrengsten1          
belastingen en dienstplichtigheden aan  
den koning vrij4 ,naar 't beweren der   
,siameesche schriftgeleerden kunnen de  
booze geesten een witten olifant        
geenerlei schade toebrengen en is het   
dier dus als heilig te beschouwen4      
#ab4 ,de ,himalaja4   ,als men de       
vlakten van ,hindostan naar het noorden 

heen langs de uitmuntend aangelegde     
wegen doortrekt1 begint eindelijk een   
langzaam klimmen van het land4 ,de weg  
loopt door bosschen1 die het            
hooggebergte1 dat het groote hoogland   
van ,achter-,azi omwalt1 langs zijn     
ganschen zuidelijken voet omzoomen4 ,de 
door duizenden bronnen bevochtigde bodem
 brengt er overal prachtig geboomte     
voort4 ,bloeiende kruip- en             
slingerplanten van allerlei soort       
verbinden die reuzen der plantenwereld  
met bonte en groene festoenen tot een   
schilderachtig geheel4 ,statig ruischt  
het in de hooge toppen1 en men ademt    
verkwikkende1 geurige woud- en berglucht
 in4 ,deze woudgordel van den ,himalaja 
is dun bevolkt4 ,de meeste bewoners zijn
 herders1 die hunne kudden in de        
bosschen drijven en honig1 vruchten en  
gom inzamelen1 om die tegen de          
voortbrengselen der vlakte te verruilen4
  ,deze woudstreek heeft eene breedte   
van vijf tot vijftien mijlen4 ,naar den 
kant van het gebergte toe wordt zij     

minder dicht1 maar beginnen zich ook al 
spoedig rotsen te vertoonen en doen de  
sterke hellingen diepe kloven en        
afgronden ontstaan4 ,heldere            
bergstroomen komen u tegenruischen2 de  
streek wordt meer bebouwd en op de met  
rotsklompen bezaaide weiden en driften  
staan steenen woningen1 met kleine      
tuinen en korenvelden omringd4--,met    
elken voetstap ontwikkelt zich nu echter
 meer de natuur van het alpenlandschap4 
,evenals in de benedenste streken op de 
zuidzijde der ,zwitsersche ,alpen1      
vertoont zich hier overal een rijke     
plantengroei4 ,verderop1 met #d tot     
#e1jjj voet hoogte1 begint de wasdom van
 een kouder klimaat4 ,op de hoogte      
liggen ook de welbebouwde dalen van     
,nepl en ,assam1 die eene               
onuitputtelijke vruchtbaarheid bezitten 
en met volkrijke steden en dorpen bezet 
zijn4 ,langs de zonnige wanden rankt de 
met zorg gekweekte wijnstok en rondom de
 woningen strekken zich plantsoenen van 
kerse-1 pere- en abrikozeboomen nevens  

tierige graanakkers uit4 ,de verweerde  
rotsblokken zijn bekleed met aardbezin1 
die het gansche jaar door tegelijk      
bloesem en vrucht dragen4 ,deze streek1 
wier hoogste bergtoppen tot ongeveer    
#i1jjj voet gaan1 vormt den derden      
gordel om den eigenlijken ,himalaja4    
,eerst als men de middelste bergketen1  
waar het landschap met meren1           
watervallen1 stortbeken en al de        
wonderen der alpenwereld prijkt1 heeft  
beklommen1 valt de eigenlijke ,himalaja1
 het sneeuwgebergte van ,thibet1 weder  
in het oog2 maar de vertooning1 die deze
 nog #ab tot #af1jjj voet zich          
verheffende bergkegels opleveren1 is    
indrukwekkend en hare pracht en         
majesteit laat zich met geene woorden   
beschrijven4 ,noch de ,zwitsersche      
,alpen1 noch ,noorwegens verheven       
bergnatuur geven een' maatstaf voor de  
pracht der groepeering en het           
reusachtige van al de verhoudingen4 ,in 
een halven kring van ongeveer dertig    
duizend mijlen vertoont zich aan 't oog 

een beeld des doods en der              
verschrikking4 ,gletschers stapelen zich
 op gletschers1 sneeuwvelden op         
sneeuwvelden1 en uit deze rijzen de     
schrikbarende bergreuzen omhoog1 om in  
het helder blauw des hemels nevelachtig 
te verdwijnen4 ,wel veertig toppen van  
den ,himalaja1 die eene onafzienbare    
reeks van de geweldigste bergen der     
aarde vertoonen1 overtreffen in hoogte  
nog ver den ,chimborasso4 ,nooit echter 
heeft een menschelijke voet die nog     
betreden4 ,zelfs de meeste passen over  
den ,himalaja zijn hooger nog dan de    
toppen van den hoogsten berg in ,europa1
 zoodat de moeiten en bezwaren1 waarvan 
zulk een overtocht vergezeld gaat1 dan  
ook onbeschrijfelijk zijn4      #ac4    
,batavia4   ,de eerste kennismaking met 
de hoofdstad van ,nederlandsch-,indi is 
ons wel wat tegengevallen4 ,weinig      
levendigheid op de reede1 en binnen de  
stad zelve gemis van dat gewoel in de   
straten en op de pleinen1 waardoor de   
,europeesche handelsplaatsen zich       

onderscheiden4  ,dat komt1 omdat        
,batavia niet meer is wat het vroeger   
was4 ,de tegenwoordige bevolking bestaat
 nagenoeg geheel uit inlanders2 wel     
hebben de ,nederlandsche handelaars en  
ambtenaren er hunne kantoren1 maar tegen
 den avond1 wanneer de bezigheden zijn  
afgeloopen1 verlaten zij die1 en begeven
 zij zich naar hun woning1 in eene der  
buitenwijken gelegen4 ,batavia bestaat  
uit de oude stad1 door onze voorouders  
regelmatig aangelegd naar het model     
eener oud-,nederlandsche1 met straten en
 grachten en marktplaatsen1--en de      
nieuwe1 zijnde een aantal groepen       
prachtige villa's en doelmatige         
woonhuizen1 omgeven door tuinen en      
voorzien van al wat het leven in die    
luchtstreek kan veraangenamen4  ,eene   
ouderwetsche poort verleent toegang tot 
de stad2 na die poort te zijn           
doorgereden1 zien wij vr ons het        
,raadhuis1--een gebouw dat er uitziet   
alsof het zoo pas uit de eene of andere 
,hollandsche stad door tooverslag hier  

heen is overgebracht4 ,verderop zien wij
 eene breede straat1 met fraaie rijen   
boomen beplant1 en aan weerszijden bezet
 met huizen van twee verdiepingen1 vrij 
smal en met muren van roode klinkers1   
precies als ware men hier in ,nederland4
 ,sommige dier huizen worden bewoond    
door ,europeesche en inlandsche         
handwerkslieden1 andere dienen den      
handelaars tot kantoren2 zij bevinden er
 zich van des morgens negen tot des     
avonds vier uur1 en laten er alleen een 
inlandschen huisbewaarder achter4 ,ook  
hebben verscheiden ,chineesche          
handwerkslieden hier hun werkplaatsen4  
,voorts aanschouwen wij nog een aantal  
straten en grachten1 die hier en daar   
eenige zeer fraaie winkels aanbieden1 en
 dan krijgen we weer open plaatsen1 met 
boomen bezet1 die ons zouden doen       
denken1 dat de stad hier ophoudt4 ,dat  
is echter zoo niet2 er volgen nog meer  
groepen woningen1 maar de regelmatige   
aanleg begint plaats te maken voor meer 
grilligen bouwtrant2 de huizen staan    

niet langer dicht opeengedrongen en zijn
 door tuinen afgewisseld1 en spoedig    
betreden wij de buitenwijken1 het       
zoogenaamde ,nieuw ,batavia4  ,oudtijds 
was de stad door zestien grachten in    
regelmatige blokken verdeeld4 ,die      
grachten liepen uit in de ,tjiliwong en 
hadden ook met andere riviertjes        
gemeenschap1 zoodat zij steeds van      
versch water voorzien waren4 ,sommige er
 van1 zooals de ,tijgergracht vooral1   
waren prachtig2 en de bewoners konden   
zich 's avonds1 als zij op hunne hooge  
stoepen of gemetselde banken zaten1     
verbeelden1 dat zij te ,amsterdam waren4
 ,batavia stond toen hoog in aanzien2 op
 het kasteel hield de                   
,gouverneur-generaal zijn verblijf1 en  
alle hooggeplaatste ambtenaren woonden  
er4 ,het werd dan ook meermalen de      
,koningin van het ,oosten genoemd4      
,daarbij was de stad door stevige       
vestingwerken omgeven1 om haar tegen    
vijandelijke aanvallen te dekken4       
,later veranderde dit4 ,de riviertjes1  

waarvan wij zooeven spraken1 stroomen   
van de zuidelijker gelegen bergen af2   
zij hebben eene smalle1 ondiepe bedding1
 en voeren zeer veel slib mede4 ,dicht  
bij de kust wordt het terrein vlak1 de  
stroom verflauwt1 en het slib bezinkt4  
,daarbij werd in #affi door eene        
vulkanische uitbarsting en eene         
aardbeving de mond van de ,tjiliwong    
verstopt1 en sedert hoopten zich        
slijkmassa's op in de grachten1 hetgeen 
schadelijke uitwasemingen te weeg       
bracht1 die oorzaak waren van           
kwaadaardige ziekten4 ,de sterfte werd  
zoo groot1 dat ,batavia den naam kreeg  
van het graf der ,europeanen4 ,men heeft
 dit zoeken te verhelpen door de        
grachten te dempen1 voor een groot deel 
ten minste1 en in #ahaa heeft de        
,gouverneur-generaal ,daendels de       
vestingwerken laten sloopen1 om aan de  
frissche luchtstroomen uit het ,zuiden  
meer vrijen toegang te verschaffen1 maar
 nog altijd bleef oud-,batavia den naam 
houden dat het er ongezond is1 en       

vestigen zij1 wier middelen het         
toelieten1 zich wat verder van de       
zeekust4 ,dat verklaart ons de menigte  
open plekken1 die wij hebben            
aangetroffen4  ,nu de buitenwijken eens 
bekeken4 ,zij zijn nog al talrijk en    
dragen deels ,nederlandsche1 deels      
,indische namen4 ,het eerst rijden wij  
door ,molenvliet1 daarna door ,rijswijk3
 wij zien hier het ,htel van den        
,gouverneur-generaal1 een heel eenvoudig
 gebouw1 dat de landvoogd evenwel niet  
bewoont1 maar dat hij alleen bezigt voor
 feesten en audintin1 wanneer hij zich  
te ,batavia bevindt4 ,vervolgens gaan   
wij naar het ,koningsplein1 eene        
uitgestrekte vlakte1 rondom door de     
prachtigste villa's omgeven3 het prijkt 
bovendien met eene renbaan1 terwijl er  
ook1 wanneer de gelegenheid zulks       
medebrengt1 openbare vermakelijkheden   
worden gehouden1 als wanneer het        
,koningsplein wel eenigszins aan eene   
,nederlandsche kermis doet denken4      
,belangrijk is de dieren- en            

plantentuin1 sedert kort hier ingericht4
  ,een weinig zuidwaarts van het        
,koningsplein ligt de wijk ,tanah       
,abang1 met het kerkhof der ,europeanen1
 door een fraai ijzeren hek omgeven4    
,het prijkt met menig gedenkteeken1     
opgericht ter eere van mannen1 die zich 
jegens ,indi verdienstelijk hebben      
gemaakt4  ,wij moeten nu weder naar     
,rijswijk terug1 om van daar            
,weltevreden te bereiken4 ,eerst krijgen
 wij nog ,noordwijk en vervolgens komen 
wij alweer aan eene ruime open plaats1  
en ,waterlooplein geheeten4 ,het heeft  
dien naam te danken aan een gedenkteeken
 ter herinnering aan den bekenden       
veldslag1 die voorgoed over ,napoleons  
lot besliste4 ,mooi is het monument     
niet3 wanneer we het van onderen op     
bekijken1 zien wij eerst een houten     
voetstuk1 daarna een wit gekalkt        
zuiltje1 eindelijk een houten leeuw1    
die1 ware hij wat kleiner1 wel uit een  
draaimolen afkomstig kon zijn4 ,den     
vreemdeling1 die weten wil wat dat alles

 beteekent1 wordt door een opschrift    
verhaald1 dat in #ahae de ,hollanders de
 ,franschen hebben verslagen4 ,net of de
 ,engelschen en de ,pruisen er volstrekt
 geen deel aan hadden6  ,nog een weinig 
verder1 en wij staan voor het paleis van
 ,weltevreden1 dat in #ahji begonnen1 in
 #ahbg voltooid is1 en eveneens als     
woning voor den ,gouverneur-generaal was
 aangewezen4 ,ook dit gebouw geniet de  
eer niet1 door ,z4 ,exc4 betrokken te   
worden3 het bevat nu slechts de bureau's
 van algemeen bestuur1 en de            
vergaderzaal van den ,raad van ,indi4   
,batavia bezit nog veel meer openbare   
gebouwen4 ,onder de voornaamste noemen  
wij de ,willemskerk op het              
,koningsplein1 het gebouw van het       
,bataviasche genootschap van ,kunsten en
 ,wetenschappen1 met fraaie musums van  
,indische oudheden1 voorwerpen1 die     
betrekking hebben op de kennis van het  
volksleven1 en eene flinke              
boekverzameling4 ,vervolgens de         
societeit ,harmonie1 die des avonds druk

 bezocht wordt door officieren1         
ambtenaren en gegoede particulieren4    
,eindelijk het ziekenhuis1 geen gebouw  
op zichzelf1 maar eene gansche reeks van
 kleine gebouwen1 aan weerszijden van   
een' tuin omgeven1 elk slechts twee of  
drie kamers bevattende4 ,het is zoo     
ingericht om besmetting te vermijden4   
,batavia is door een' spoorweg verbonden
 aan ,buitenzorg1 ruim dertien uren     
gaans verder landwaarts gelegen4 ,de    
bewoners der buitenwijken kunnen van    
dien spoorweg gebruik maken om naar de  
oude stad te gaan4 ,voor het overige    
geschiedt de tocht van de nieuwe stad   
naar de oude met rijtuig1 terwijl zij1  
die zoo gelukkig niet zijn eigen        
equipage te bezitten1 meestal gebruik   
maken van den tram of paardenspoorweg1  
een vervoermiddel ook hier te lande niet
 onbekend1 daar het reeds in verscheiden
 steden wordt aangetroffen4      #ad4   
,om en in eene ,javaansche woning4   ,de
 ,europeanen zijn gewoon1 een dorp op   
,java eene dessa te noemen4 ,wij zullen 

dit ook maar doen1 doch moeten hierbij  
opmerken1 dat in de verschillende deelen
 van het groote eiland drie             
afzonderlijke talen door de inlandsche  
bevolking worden gesproken1 namelijk    
,javaansch1 ,soenda'sch en ,madoereesch1
 zoodat het ,javaansche woord1 dat      
eenigszins verbasterd als dessa klinkt1 
zeker wel niet overal zal worden        
verstaan4  ,meestal bezit elk dorp een  
eigen hoofd1 die de gemeenschappelijke  
belangen der bevolking bestuurt3 hij    
wordt gekozen door de volwassen         
mannelijke ingezetenen4 ,in het         
westelijk deel van ,java zijn vaak      
verscheidene kleine dorpen tot ne       
gemeente onder hetzelfde hoofd          
vereenigd1--eene regeling die wel       
eenigszins gelijkt op hetgeen men in    
onze provincie ,friesland aantreft4     
,bij het naderen der dessa bespeurt men 
van de gebouwen zoo goed als niets4 ,de 
weg voert geruimen tijd langs           
onafzienbare rijstvelden1 zich          
uitstrekkende tot op de helling van het 

gebergte in het verschiet1 en           
afgewisseld nu en dan door bloeiende    
koffietuinen4 ,in de verte stuit het oog
 op een dicht bosch1 gelijkende op een  
eiland te midden van een meer van groene
 halmen1--welke overeenkomst nog grooter
 wordt1 als het rijstveld onder water   
staat4  ,naar ne dier donkere plekken   
richten we onze schreden4 ,de smalle    
voetpaden1 die het rijstveld            
doorsnijden1 wijzen ons den weg3 na den 
oogsttijd kunnen we ook over den        
stoppeligen bodem gaan1 en alzoo de     
wandeling verkorten4 ,verderop worden de
 akkers kleiner1 en zijn met meer       
verscheidenheid van gewassen beplant1   
soms doorsneden van fraaie lanen met    
hoogopgaand geboomte4 ,vervolgens komen 
we aan eene dichte heg van bamboe1 die  
het geheele terrein der dessa omringt1  
als een levende muur1 waarin hier en    
daar openingen zijn gelaten voor den    
toegang4 ,eerst nu kunnen we een' blik  
slaan in het dorp zelf3 het bestaat uit 
een zeker aantal sterk begroeide erven4 

,te midden dier stukken grond zijn de   
hutten der inlanders gebouwd4  ,ook het 
erf van den dessa-bewoner is van dat van
 zijn' buurman gescheiden door eene haag
 van bamboe1 waarin eene opening1 groot 
genoeg om eene kar met een paar buffels 
bespannen1 door te laten4 ,zoodra we    
door deze omsluiting heen zijn1 treft   
ons de prachtige aanblik van de talrijke
 en in ons oog vreemdsoortige           
vruchtboomen1 die de woning omringen4   
,we bereiken deze langs het smalle      
voetpad1 dat het erf doorsnijdt4 ,we    
treffen het gezin aan het middagmaal1   
dat zeer weinig verschilt van den       
tweeden maaltijd1 waarmede na           
zonsondergang de dag wordt besloten1 en 
die hoofdzakelijk bestaat uit rijst1    
eenige vruchten1 en reepjes gedroogd    
vleesch4  ,eerst moeten we ons een      
weinig aan de duisternis trachten te    
gewennen3 de deuropening is de eenige   
plaats1 langs welke het licht kan       
binnendringen4 ,doch dat hindert dezen  
lieden volstrekt niet2 binnenshuis      

hebben zij bijna geene bezigheden te    
verrichten1--al wat zij te doen hebben  
geschiedt op het erf4 ,zelfs voor het   
gereedmaken der spijzen is aan de       
buitenzijde eene stookplaats onder een  
afdak gemaakt4 ,het met bladeren belegde
 dak loopt verder dan de voorwand van   
bamboe1 en rust op palen1 waardoor eene 
veranda wordt gevormd1 onder welker     
beschutting de vrouwen haar huiselijke  
werkzaamheden verrichten4 ,en deze zijn 
waarlijk niet gering4 ,op de dagen1 dat 
zij niet mede naar het veld moeten om   
rijst te planten of te oogsten1 hebben  
zij drukte genoeg met het spinnen1 weven
 en verven der katoenen stoffen1 waaruit
 grootendeels de kleeding der inlanders 
bestaat1 het raspen van kokosnoten1 om  
uit de fijngemaakte pit de olie te      
kunnen trekken1 die bij haar de plaats  
van boter en vet vervult4 ,onder        
datzelfde afdak wordt dikwijls de       
maaltijd genuttigd2 het binnenhuis wordt
 voornamelijk gebruikt om te slapen of  
om des middags1 beschut voor de hitte1  

eene koele rustplaats te vinden4 ,de    
inwendige ruimte is meestal in twee     
vertrekken verdeeld1 waarvan een voor de
 kinderen dient4 ,kijk nauwelijks hebben
 ze ons zien komen1 of ze springen op   
uit hunne zittende houding--met de      
beenen vr het lichaam gekruist--en maken
 zich uit de voeten1 echter niet z gauw1
 of we hebben nog wel kunnen bespeuren  
dat hun donkergeel lichaam door         
bijzonder weinig kleeding is bedekt4    
,de huisvader maakt1 zittende op zijn'  
stoel van hout1 gespleten bamboe en     
rotting1 eene beleefde buiging voor de  
,europeesche bezoekers2 op onze vraag1  
of we even mogen rondzien1 staat hij    
dadelijk op1 om ons van dienst te zijn4 
,daar ginds in den hoek is de           
slaapplaats1 alleen bestaande uit eene  
kleine verhevenheid1 waarop eene mat    
ligt en eenige kussens met kapok gevuld1
 alles half weggeborgen achter een      
katoenen gordijn als onmisbaar scherm   
voor de muskieten4 ,niet ver van daar   
staat eene groote rustbank4 ,maar wat   

het meest onze aandacht trekt1 is eene  
vrij groote doos of bak met een aantal  
kleine voorwerpen er in1 die de         
verschillende bestanddeelen bevatten1   
welke de ,javaan zoowel als zijne vrouw 
noodig hebben1 om hun sirih of          
betelpruim gereed te maken4  ,wat dat   
is8    ,als we straks het erf           
opwandelen1 zullen we een paar rechte en
 slanke palmboomen zien1 met kleine1    
roodachtige vruchten beladen4 ,dat zijn 
pinang- of betelnootpalmen4 ,ook treffen
 we daar een stengelgewas aan1 dat tegen
 een anderen boom wordt opgeleid1 en    
welks bladeren sirih of betel genoemd   
worden4 ,welnu1 aanstonds als onze      
,javaansche vriend een beetje op zijn   
gemak gaat zitten1 neemt hij uit een    
hoog vierkant bakje1 dat in de doos     
staat1 een betelblad2 uit een ander     
bakje een stukje van eene pinangnoot1   
dat nu erg hard is geworden1--de noot   
werd aan stukken geknipt1 toen zij      
versch was geplukt1--dan1 uit een rond  
doosje1 een stukje gambir1 welke stof   

wordt getrokken uit het sap van een op  
,java weinig1 maar op ,sumatra des te   
meer voorkomend struikgewas1--eindelijk1
 uit een kleiner potje1 een veegje fijne
 natte kalk4 ,deze laatste strijkt hij  
op het blad1 rolt er pinang en gambir   
in1 en steekt dat alles in den mond3    
dikwijls voegt hij er nog wat tabak aan 
toe4 ,nu gaat hij lustig aan het kauwen3
 het sap kleurt zijn speeksel rood en   
zijne tanden zwart2 daarbij moet hij    
telkens zijne toevlucht nemen tot het   
spuwbakje of kwispedoor dat naast zijne 
doos staat4 ,het betelkauwen is over    
geheel ,indi verspreid1 en als twee     
inlanders elkander bezoeken1 begint men 
met de aanbieding van de sirih-doos4    
,gelooft ook niet1 dat zij zwarte tanden
 als iets leelijks beschouwen2          
integendeel4 ,bovendien worden de tanden
 der meisjes tot kleine puntjes         
afgevijld1 hetgeen in ons oog een       
afschuwelijk gebruik is4 ,doch de smaken
 verschillen3 de ,javanen vinden dat het
 bezit van groote blanke tanden onzen   

,europeeschen mond doet gelijken op den 
muil van een' tijger of van een' hond4  
,laat ons nu de kleeding van onze       
luidjes eens bekijken4 ,veel onderscheid
 tusschen die der mannen en vrouwen     
bestaat er niet3 beiden dragen om het   
middel een lang stuk katoen1 dat eenige 
malen het lichaam omgeeft en van        
achteren met het uiteinde is ingestoken1
 en zoo eene soort van rok gelijkt1 die 
bij de mannen even over de knien1 bij de
 vrouwen op de voeten afhangt4 ,dit     
voornaamste kleedingstuk heeft niet     
overal dezelfde afmetingen en draagt    
onderscheiden namen3 gemakshalve wordt  
het door de ,europeanen sarong genoemd4 
,dikwijls wordt de stof door de         
,javanen1 meestal door de vrouwen1 op   
hun eigen weefgetouwen vervaardigd en   
vervolgens gekleurd3 ook worden veel    
katoenen stoffen uit ons werelddeel     
aangevoerd4  ,in ,west-,java is de      
sarong gewoonlijk het eenig kleedingstuk
 der vrouwen3 de mannen hebben daaronder
 nog eene korte wijde broek4 ,meer      

oostwaarts vinden wij bij de eersten    
eene strook linnen of wit katoen om het 
bovenlijf gewonden1 bij de laatsten een 
katoenen borstrok met zeer korte mouwen 
en daarover een baadje 7badjoe7 van     
gestreept katoen1 van boven aan den hals
 met een' knoop nauwsluitend vastgemaakt
 en verder loshangend3 de mouwen zijn   
wijd en reiken maar even over den       
elleboog4  ,omtrent den hoofdtooi merken
 wij op1 dat een haarsnijder bij de     
inlandsche bevolking weinig bezigheid   
zou vinden4 ,het haar der kleine        
tweejarige jongens wordt afgeschoren1 op
 twee lokjes na3 verder laat men het    
ongehinderd groeien4 ,de ,javaan steekt 
zijne lange zwarte haren door middel van
 een halfronden schildpadden kam in eene
 wrong samen en bedekt het door een'    
doek1 die1 om het hoofd gewonden1 door  
het insteken van het uiteinde wordt     
vastgehouden4 ,over dien hoofddoek wordt
 bij den veldarbeid een verbazend groote
 stroohoed gedragen1 die hoofd en       
schouders beschermt en zoowel door      

vrouwen als door mannen wordt gebezigd4 
,de eersten zijn anders blootshoofds3   
het lange haar wordt in een kunstigen   
knoop op het achterhoofd bevestigd1 en  
met fraaie haarnaalden en welriekende   
bloemen versierd4  ,de voeten zijn      
doorgaans onbedekt3 soms ziet men       
geringe lieden gebruik maken van houten 
zolen1 waaraan van boven een pennetje1  
dat tusschen de teenen wordt            
vastgehouden4 ,wij zouden ons zeker wel 
eene poos mogen oefenen eer we met die  
dingen terecht konden4 ,aanzienlijke    
lieden bezigen binnenshuis nette        
pantoffels1 en de voornaamste hoofden   
dragen1 als zij in dienst zijn1 laarzen4
 ,beide laatste soorten van schoeisel   
zijn door de ,europeanen in zwang       
gekomen4  ,als de ,javaan uitgaat1 is   
hij steeds gewapend1 en wel met eene    
kris1 eene soort van platten dolk1      
meestal eenigszins gegolfd4 ,hij wordt  
aan de linkerzijde gedragen in eene     
scheede1 of in den gordel gestoken1 of  
aan een' ring hangend4 ,de krissen van  

aanzienlijke personen hebben dikwijls   
prachtige gevesten1 kunstig bewerkt en  
met goud en diamanten versierd4 ,als    
kostbare erfstukken worden zij hoog in  
eere gehouden4    ,laat ons thans1 na   
rustig de heetste uren van den dag te   
hebben afgewacht1 het erf opwandelen4   
,de verschillende soorten van boomen en 
gewassen1 die we hier opmerken1 moeten  
tot eene latere kennismaking bewaard    
blijven3 het is ons heden voornamelijk  
om de huishoudelijke inrichting te doen4
  ,daar ginds1 niet ver van het huis    
verwijderd1 staat het rijstblok3 de     
stamper ligt er boven op4 ,deze         
onmisbare voorwerpen doen nagenoeg      
dagelijks dienst voor het pellen van de 
rijst2 somtijds ook 's nachts1 als er   
onraad is1 en men door slaan op het     
rijstblok zijne buren tracht te wekken4 
,onder een afdak1 ter zijde van de      
woning1 staan twee paarden1 klein van   
stuk maar vrij gespierd en lenig4 ,onze 
man behoort tot de meest welvarende     
onder zijne dorpsgenooten1 want het     

bezit van paarden is lang niet algemeen4
 ,de hond van het erf houdt hun         
gezelschap3 't is een mager1            
onvriendelijk dier1 met steile ooren1   
vaalgrijs haar en een langen1 kalen     
staart4 ,de hond is dan ook bij de      
,javanen weinig in tel1 slechts iets    
meer dan het varken1 dat door de        
,mohammedanen als onrein wordt veracht  
en men dus hier te vergeefs zou zoeken4 
,nog andere gebouwen trekken onze       
aandacht4 ,vooreerst de rijstschuur1    
die1 van boven langer en breeder dan van
 onder1 eene vreemde vertooning maakt4  
,de deur is in het schuine dak1 en om de
 afgesneden aren er in te brengen moet  
men langs eene bamboeladder naar boven  
klimmen4 ,verder zien we een dak op     
palen1 door dwarshouten verbonden en met
 eene deur van bamboe gesloten4 ,daar   
binnen is de grond met eene dikke laag  
modder bedekt4 ,dat is het verblijf van 
de buffels of karbouwen1 de trouwe      
helpers bij den veldarbeid4 ,ook zien   
we1 onder een afdak1 een groot rijtuig  

staan3 't lijkt wel eene soort van      
huisje op een paar lompe schijfvormige  
wielen4 ,het heet pedati en wordt door  
buffels getrokken om                    
landbouwvoortbrengselen naar elders te  
vervoeren4 ,nog vinden wij daar de      
landbouwgereedschappen3 den ploeg en de 
egge4 ,beide zijn zeer eenvoudig en zoo 
licht1 dat de gebruiker ze op zijne     
schouders naar het veld kan dragen4 ,de 
ploeg bestaat uit drie stukken hout3 een
 langen boom1 waaraan de karbouwen met  
een' strik rechts en links worden       
gespannen1--achteraan een gebogen roer  
om hem te sturen1 en van onderen den    
schoen met ijzeren punt4 ,de egge is    
niets anders dan eene groote hark1      
waarboven een zitbankje3 door de zwaarte
 van zijn lichaam doet de landman de    
tanden van het door buffels getrokken   
werktuig diep genoeg in den lossen grond
 dringen4  ,nu we dit alles hebben      
bezichtigd wordt het tijd om aan de     
terugreis te denken1 willen we niet door
 de duisternis overvallen worden4       

,zoodra toch de zon onder is1 wordt het 
plotseling donker2 schemering kent men  
in de nabijheid van den evenaar schier  
niet4 ,we nemen dan afscheid van onzen  
geleider en wandelen langs het pad door 
de sawah 7het rijstveld7 terug naar de  
plaats1 waar we ons rijtuig hebben      
achtergelaten4      #ae4 ,de k'ratons   
der ,indische vorsten4   ,behalve de    
oude tempels zijn de paleizen der       
inlandsche vorsten de eenige gemetselde 
werken van eenig belang1 welke men op   
,java en ,sumtra aantreft4  ,die        
paleizen1 onder welke dat van den sultan
 van ,atjeh in den laatsten tijd zulk   
eene voor ons treurige vermaardheid     
heeft verkregen1 heeten k'raton of      
k'daton1 welk woord letterlijk beteekent
 woonplaats van den vorst4 't ,zijn     
inderdaad bemuurde steden1 in wier      
midden het paleis staat1 naar alle      
zijden door de woningen der leden van   
het vorstelijk huis en van de           
voornaamste hofbeambten omgeven4 ,de    
open ruimten bevatten de tuinen1        

waterkommen en badplaatsen van den      
vorst4 ,het geheel is doorsneden met een
 aantal muren1 die het als 't ware tot  
een' doolhof maken1 en wordt door dichte
 bosschages van allerlei geboomte aan   
het oog onttrokken4  ,de hoofdpoort van 
den k'raton ligt altijd op het noorden4 
,daarachter is de aloen-aloen of 't     
groote plein1 waarop de vorst zich      
eenmaal in de week aan zijn volk        
vertoont4 ,hier worden ook de tornooien1
 optochten en tijgergevechten gehouden1 
en terwijl de edelen bij den vorst ten  
gehoore worden toegelaten1 wacht hier   
hun talrijk gevolg4 ,aan weerszijden is 
altijd eene rij ,indische vijgeboomen   
7waringins71 en zoo ook staan altijd    
twee dezer boomen midden op het plein1  
iedere boom door een' muur omgeven4     
,tusschen die boomen is de plek1 waar de
 openbare strafoefeningen worden        
gehouden4 ,deze boomen gelden als heilig
 en zijn sporen van het ,boeddhismus4   
,men kan bijna met zekerheid aannemen1  
dat1 waar deze boomen groeien1 vroeger  

een vorstelijk verblijf was4 ,aan de    
zuidzijde van den k'raton is een        
dergelijk plein1 doch kleiner4  ,als men
 het voorplein over gaat1 komt men aan  
den passeban3 een op pilaren rustend    
afdak1 dat bestemd is voor den adel1 die
 daar het oogenblik afwacht1 waarop hij 
voor den vorst zal worden geroepen4 ,van
 den passeban leidt eene zeer breede    
trap naar den sitingil 7letterlijk3     
hooge grond71 een fraai terras1 te      
midden waarvan zich eene gewone pendpo  
verheft4 ,de pendpo is grooter dan de   
passeban1 maar ongeveer op dezelfde     
wijze ingericht3 een dak op pilaren1    
waaronder bij plechtige gelegenheden de 
vorst zelf audintie houdt4 ,van den     
sitingil daalt men langs eene trap naar 
de verschillende paleizen af1 die allen 
klinkende namen hebben4 ,men moet       
daartoe langs een aantal bochtige paden 
en door verschillende poorten gaan4  ,de
 bemuring der meeste oude k'ratons was  
van onbehouwen steen4 ,zoo vindt men er 
te ,prambanan4 ,later werden ze van zeer

 goede mortel en nog later van behouwen 
zandsteen opgetrokken4 ,die uit den     
jongeren tijd zijn van gewonen baksteen4
 ,de muren der oudste k'ratons waren    
alleen door torens verdedigd4           
,tegenwoordig zijn ze1 in navolging der 
,europeesche versterkingen1 van glacis1 
grachten1 bastions1 wallen1             
borstweringen en schietgaten voorzien4  
,van de uitgestrektheid van sommige     
k'ratons kan men zich eenig denkbeeld   
vormen1 als men weet1 dat die te        
,soerakarta vroeger een' omtrek van drie
 mijlen had en #aj1jjj inwoners binnen  
zijne muren bevatte4 ,de grootste van   
allen 7op ,java7 was die van            
,madjapahit4 ,de afstand tusschen beide 
poorten1 waarvan men nog de bouwvallen  
ziet1 was drie mijlen4 ,was deze k'raton
 een vierkant1 dan zou de omtrek #ab    
mijlen zijn geweest en had hij #afj1jjj 
inwoners kunnen bevatten4      #af4 ,de 
menschenroof in de ,zuidzee4   ,op de   
eilanden der ,zuidzee1 vooral op de     
,fidzji-eilanden1 hebben zich talrijke  

blanken neergezet1 die daar boomwol en  
andere tropische gewassen verbouwen4    
,dat is eene winstgevende zaak en zou   
dit nog meer zijn1 als het niet zoo aan 
arbeidskrachten ontbrak4 ,hoe gaarne    
zouden die blanke planters daar den     
slavenhandel weer invoeren6 ,evenwel    
zoekt men de wetten te ontduiken en de  
hedendaagsche ,koelieshandel1 de        
invoering van vrije kleurlingen uit     
,azi1 is weinig beter dan vroeger de    
menschonteerende handel in ,negerslaven4
 ,arbeiders moeten wij hebben6 roepen de
 blanke planters in de ,zuidzee1 en zij 
gaan op menschenroof uit4  ,een schip   
wordt uitgerust1 vaart naar een         
,zuidzee-eiland en zoekt daar tegen loon
 arbeiders aan te werven4 ,volgen de    
ongelukkige inboorlingen niet           
vrijwillig1 dan worden zij eenvoudig    
geroofd4 ,een bijzonder treffend geval  
van dien aard kwam in den zomer van     
#ahgb aan het licht1 toen de rechtbank  
te ,sydney in ,australi zekeren ,john   
,armstrong1 kapitein van de ,engelsche  

brik ,charles1 wegens menschenroof en   
moord veroordeelde4 ,dit schip was van  
de ,fidzji-eilanden uitgezeild1 om met  
vergunning van den ,britschen consul    
arbeidskrachten aan te werven4 't ,ging 
naar het eiland ,malikolo1 waar de      
zwarte inboorlingen1 om handel te       
drijven1 in hunne kanoes toekwamen4 ,men
 ontving hen dadelijk met geweervuur1   
waarop zij in het water sprongen en     
twaalf hunner door eene sloep van de    
,charles opgevischt en aan boord        
gesleept werden4 ,zoo was dan de eerste 
menschenvangst gelukt4 ,de brik zeilde  
nu naar de ,salomonseilanden1 waar men  
weer tien of twaalf slachtoffers opdeed1
 en zoo ging het van eiland tot eiland1 
tot men eindelijk bij ,bougainville met 
en' slag tachtig in handen kreeg4 ,alle 
vroegeren hadden zich klagend maar stil 
in hun hard lot geschikt2--zij waren    
weggesleept van hunne fraaie eilanden1  
uit de armen van vrouwen en kinderen1   
die zij jammerend en weeklagend aan het 
strand achterlieten4 ,deze mannen van   

,bougainville waren nochtans niet zoo   
gedwee4 ,toen de avond kwam1 trachtten  
zij door de wanden van hun' kerker heen 
te breken2 zij beproefden hunne         
vereenigde kracht tegen de luiken1 en   
toen deze niet toegaven1 begonnen zij   
vuur te maken1 om zichzelven en het     
schip te verbranden4 't ,was een        
vreeselijk tooneel4 ,onder in het       
tusschendek de woedende zwarten1 in     
hunne onverstaanbare taal de            
gruwelijkste verwenschingen uitbrullend 
tegen hunne vervolgers en beulen1 die1  
met geweren1 revolvers en sabels tot de 
tanden gewapend1 boven op het dek       
stonden4 ,toen de zwarten brand wilden  
stichten1 begon de slachting4 ,den      
ganschen nacht door vuurden de monsters 
door de luiken heen op den wilden       
warhoop der ongewapende zwarten in het  
ruim4 ,de blanken dorstten als wilde    
beesten naar bloed1 werd door den       
scheepsdokter ,murray1 die in deze zaak 
als getuige optrad1 voor de rechtbank   
verklaard4--,toen de morgen aanbrak1 was

 het stil geworden in het ruim4 ,men    
ging er monstering houden4 ,daar lagen  
in hun bloed niet minder dan zeventig   
doode en gekwetste inboorlingen1 die nu 
op het dek werden gesleept4 ,en het     
gruwelijkste volgde nog2 want niet de   
dooden alleen1 maar ook de nog levenden 
werden over boord geworpen en aan de    
haaien ten prooi gegeven4  ,zoo rooft en
 moordt heden de blanke mensch zijne    
medemenschen in de ,zuidzee2 zoo gaat   
het nu al jaren lang1 en de ,engelsche  
machthebbers hielden zich altijd maar   
liefst ziende blind1 daar men toch      
volstrekt arbeiders moet hebben4 ,nu    
eindelijk schijnt de hooge regeering met
 nadruk tegen dien menschenroof te      
willen optreden en met voldoening hooren
 wij1 dat die kapitein van de ,charles  
den #bj ,november #ahgb te ,sydney door 
de rechtbank ter dood werd veroordeeld4 
#ag4 ,de kokospalm4   ,overal in de     
,zuidzee en in de ,indische wateren1    
waar de kokospalm voorkomt1 begroet hij 
in kleiner of grooter groepen reeds uit 

de wijde verte den naderenden           
zeevaarder1 en in zijne schaduw ziet men
 de eerste1 verstrooid liggende hutten  
der eilanders wegschuilen4 ,in          
,oost-,indi echter liggen geheele steden
 in het midden van uitgestrekte         
kokosbosschen1 ja1 op ,ceilon kent men  
een woud van zulke palmen1 dat1 zich    
langs de zeekust uitstrekkend1 zes en   
twintig ,eng4 mijlen lang en verscheiden
 uren breed is4 ,nog onder het          
,hollandsch bestuur werden uit dit woud 
jaarlijks zes duizend vaten arak1 drie  
millioen pond touwwerk en eene          
ontzettende menigte olie gewonnen4      
,onberekenbaar is de zegen1 die in dezen
 enen boom besloten ligt1 wiens wasdom  
met den bouw eener statige hooge zuil is
 te vergelijken4  ,in de natuur is deze 
slanke1 veertig tot vijftig voet hooge  
zuil met hare wiegelende groene         
bladerkroon1 alleen staand zoowel als in
 groepen1 het grootste sieraad van het  
landschap4 ,naar het zeggen des volks   
dient de kokosboom tot negen en negentig

 dingen4 ,de stam1 die soms honderd voet
 hoog wordt1 is wel sponsachtig en dun1 
maar toch vast en bruikbaar tot balken1 
latten en masten voor huizen en schepen4
 ,de holle palmstammen dienen tot goten 
en waterleidingen2 uit de wortels vlecht
 men korven en wannen het netweefsel aan
 iederen bladwortel wordt tot           
kinderwiegen en paklinnen verbruikt4 ,de
 vezels van de schors alsmede het       
buitenste omkleedsel van de noot leveren
 strikken en touwwerk4 ,het loof is het 
hoofdvoedsel der tamme olifanten van    
,ceilon en ,ava4 ,het malsche hart van  
de bladkroon1 de zoogenaamde palmkool1  
weegt van twintig tot dertig pond en is 
eene lekkernij voor iedere tafel1 door  
het uitsnijden waarvan men echter den   
boom voor altijd te gronde richt4 ,de   
kroon zelve bestaat uit een dozijn      
groote bladeren2 elk blad is twee tot   
drie voet breed1 twaalf tot veertien    
voet lang1 en dient tot het dekken der  
daken1 tot zonne-schermen1 tot vlecht-  
en mandewerk1 tot papier1 waarop men met

 griffels schrijft1 gedraaid tot        
fakkels1 verbrand tot loog en           
uitmuntende zeep4 ,jong zijn de bladeren
 doorschijnend en dienen den            
,cingaleezen tot lantaarns2 van de      
sterke bladribben worden vischfuiken1   
stokken en bezems gemaakt4 ,de          
gelijktijdige bloesems en vruchten zijn 
als voedsel en drank onschatbaar4 ,de   
noten1 zoo groot als een menschenhoofd1 
eirond en driekantig1 worden ook groen  
en onrijp in de ,indische keuken op de  
meest verschillende wijze toebereid1 en 
eene knappe huisvrouw zegt het          
spreekwoord1 moet daar eene maand lang  
iederen dag een nieuw gerecht van weten 
op tafel te brengen4 ,het vocht in de   
noten1 de kokosmelk1 is een             
verfrisschende en gezonde drank4  ,de op
 velerlei wijze gebruikte olie wordt    
licht ranzig en neemt een voor den      
,europeer walgenden reuk aan2 maar in   
den jongsten tijd heeft men toch        
geleerd1 haar beter te behandelen en    
voor kunst en nijverheid dienstbaar te  

maken4 ,de uitgeperste kern geeft dan   
nog het beste veevoeder en mest den     
akker4 ,de harde kokosschil is bij de   
ruwere stammen de gewone drinknap4 ,de  
zeer taaie1 bruinachtig roode vezels der
 buitenste schil wordt tot de fijnste en
 kostbaarste tapijten en weefsels       
verwerkt2 maar hoofdzakelijk dient deze 
harde1 veerkrachtige vezel tot het maken
 van koorden en touwen1 die vooral voor 
de ankers in de stormachtige ,indische  
zeen van onschatbare waarde en in vele  
opzichten boven die van hennep te       
verkiezen zijn4 ,uit den nog niet geheel
 ontwikkelden bloesem wordt door        
insnijding het sap getapt1 dat men      
palmwijn 7toddy7 noemt4 ,versch         
gebruikt1 is het frisch en verkoelend2  
na korten tijd gist het en wordt        
bedwelmend2 later wordt het zuur en     
geeft den besten wijnazijn1             
gedistilleerd den besten ,indischen arak
 en ingekookt suiker 7dzjaggeri74 ,om   
zoo vele en groote zegeningen staat de  
boom overal bij de ,indische volken in  

het hoogste aanzien3 bij de geboorte van
 een kind op ,ceilon wordt een kokos    
geplant1 en de ringen1 die zich bij het 
groeien rondom den stam vormen1 dienen  
tot aanduiding van den terugkeerenden   
geboortedag en zijn zoo eene soort van  
tijdwijzer voor de inboorlingen4 ,de    
vrome ,hindoe verkeert in het geloof1   
dat op zijn roepen de kokosnoot van zelf
 voor zijne voeten neervallen moet1 en  
eene vergulde kokosnoot wordt1 volgens  
overoud gebruik1 telken jare in de haven
 van ,bombay1 als de gunstige wind      
7moeson7 invalt1 aan de zee ten offer   
gebracht1 en dan eerst worden de schepen
 n den stormtijd weder zeilree gemaakt4 
,zoo is deze boom in de plantenwereld   
voor de kusten en talrijke eilanden der 
groote ,indische wereldzee een even     
sprekend getuige van de goddelijke macht
 en goedertierenheid1 als in de         
dierenwereld de kameel dat voor         
,afrika's en ,azi's woestijnen is1 en   
kan 't ons niet meer bevreemden1 als de 
reizigers ons verzekeren1 dat           

kokospalmen alle hutten van ,indi en de 
,zuidzee-eilanden overschaduwen1 en dat 
meer bewoners dier streken van de       
palmvrucht dan van graan leven4         
#ah4 ,het brood der ,zuidzee-eilanders4 
,de broodboom is eene der uitstekendste 
voedingsplanten voor de volken der heete
 luchtstreek1 vooral van de in de       
nabijheid van den evenaar liggende      
eilanden van den ,grooten ,oceaan1 waar 
zijn eigenlijk vaderland is4 ,onder     
zijne lommerrijke takken slaan de       
inwoners nog tegenwoordig bij voorkeur  
hunne luchtige hutten op4 ,de geheele   
vorm van den broodboom is fraai en geen 
onzer woudboomen kan zich daarin met hem
 meten4 ,hij wordt wel niet hooger dan  
veertig voet2 maar zijne wijde en dichte
 kroon is met het fraaiste groene loof  
versierd4 ,de afzonderlijke bladeren    
zijn bij de anderhalf voet lang en tien 
tot elf c,m4 breed4 ,het kostelijkst    
sieraad en geschenk van den broodboom is
 echter zijne groote1 melige1 ronde     
schijnvrucht1 die1 geschild en          

vervolgens geroosterd of gebakken1 bijna
 als tarwebrood smaakt4 ,rauw is zij    
onsmakelijk en wordt zij alleen in geval
 van hoogen nood gegeten4 ,de gewone    
wijze1 waarop de broodvrucht eetbaar    
gemaakt wordt1 beschrijft de reiziger   
,forster in de volgende woorden3 ,men   
legt de vruchten1 voordat zij tot volle 
rijpheid zijn gekomen1 na verwijdering  
van hare schil in een met steenen       
bevloerden kuil en bedekt ze met        
bladeren en aarde1 tot zij tot eene zure
 gisting zijn overgegaan4 ,van dezen    
voorraad neemt men dagelijks zoo veel1  
als men noodig heeft1 maakt er klompen  
van1 zoo dik als eene vuist1 wikkelt die
 in bladeren en bakt ze tusschen        
verhitte steenen4 ,deze broodklompen    
blijven weken lang goed en zijn1 ook op 
reis1 een kostelijk voedsel4 ,ook       
gedurende de drie of vier maanden1 dat  
de boom niet draagt1 leeft de           
,zuidzee-eilander van dezen voorraad4   
,en daarbij levert deze voedingsplant   
zoo rijkelijk vrucht1 dat drie boomen   

toereikend zijn1 om een' mensch acht    
maanden lang behoorlijk te voeden4 ,de  
groote reiziger ,cook weet dezen boom   
dan ook niet genoeg te roemen4 ,heeft   
daar iemand in zijn leven maar tien     
broodboomen geplant1 zegt hij1 dan heeft
 hij voor zichzelf1 de zijnen en voor   
een volgend geslacht even veel gedaan1  
als een bewoner onzer ruwe luchtstreek1 
die zijn leven lang in het koude        
wintertij geploegd1 in den heeten zomer 
geoogst en niet alleen zijne            
tegenwoordige huishouding van brood     
voorzien1 maar ook nog een kleinen      
spaarpenning voor zijne kinderen op zij 
gelegd heeft4      #ai4 ,een heete wind 
in ,australi4   ,het is vroeg in den    
morgen2 men kijkt het venster uit en    
ziet boven 't ver liggend woud een      
witten nevel opstijgen4 ,de schapen     
dringen zich onder de boomen op elkaar2 
de koeien staan tot de knien in het     
troebele water1 dat van de rotsen       
neersijpelt4 ,wie deze voorteekens al   
eens meer gezien heeft1 weet1 wat ze te 

beduiden hebben2 hij weet1 dat vor het  
invallen van den lentetijd een heete    
wind in aantocht is4 ,deze komt2 hij    
strijkt over de witte aarde heen1 die   
barst en klinkt1 alsof een glazen kogel 
er door krachtige hand over heen gerold 
werd4 ,de lucht is heet en verzengend1  
als die van een vurigen oven2 aan de    
boomen en wijnstokken verdorren de      
vruchten en vallen af4 ,een gelijk lot  
hebben de vogels1 die1 als door eene    
beroerte getroffen1 uit de takken naar  
beneden tuimelen4 ,op den weg liggen de 
honden dood2 de verdroogde tong hangt   
hun ver uit den bek4  ,de thermometer   
klimt hooger en hooger1 tot hij op #adg 
graden ,fahrenheit staat4 ,men stopt    
elke reet1 elk sleutelgat toe1 om den   
gloeienden sirocco buiten te houden2 men
 neemt een boek en wil lezen1 maar na   
weinig minuten al dansen sterretjes voor
 de oogen en slaan de polsen als        
smidshamers4 ,men laat zijn boek vallen 
en ziet1 of men slapen kan2 doch deze   
slaap brengt geene verkwikking aan1 daar

 hij vergezeld gaat van droomen1 die al 
de verschrikkingen van de pijnbank doen 
voelen4 ,er is maar en middel1 om zich  
eenige verlichting te verschaffen3 men  
steke eene pijp aan1 menge een glas wijn
 met ijswater1 en rooke en drinke1 tot  
verandering komt4  ,die vurig gewenschte
 verandering komt altijd met den avond4 
,eene dichte stofwolk1 die zich als een 
muur over het land voortbeweegt1 is haar
 voorbode4 ,in eene enkele minuut daalt 
de temperatuur om de #ej tot #fj graden1
 en deze plotselinge afkoeling tast het 
menschelijk gestel zoo hevig aan1 dat   
heete rumgrog de plaats van ijswater met
 wijn moet vervangen1 dat men zich in   
dekens en mantels pakt en zich haast1   
een goed haardvuur aan te leggen4 ,kijkt
 men nu weer den kant uit1 van waar men 
dien morgen den witten nevel zag        
opstijgen1 dan biedt zich daar een      
schrikwekkend1 verheven schouwspel het  
oog aan4 ,mijlen ver staan de bosschen  
in vlammen4 ,de vuurstaart verliest zich
 verder en verder naar het binnenland1  

tot hij langs de heuvelvlakten al       
flauwer en dunner wordt en eindelijk    
geheel verdwijnt4  ,in de nabijheid     
echter is dat schouwspel ontzettend     
grootsch4      #bj4 ,de ,kaaba te       
,mekka4   ,in een smal1 door kale bergen
 ingesloten dal ligt ,mekka1 de heilige 
stad1 de geboortestad van den ,profeet1 
de algemeene bedevaartplaats van alle   
,moslemin1 welke ieder geloovige althans
 eenmaal in zijn leven bezocht moet     
hebben1 zal hij het hoofd rustig tot    
sterven neerleggen4 ,in de zuidelijke   
helft der stad1 waar het dal het breedst
 is1 verheft zich de groote moskee van  
,mekka met de wereldberoemde kaaba1 die 
aan den tempel eerst zijn hoog gewicht  
bijzet4 ,van de buiten omloopende       
zuilengangen der moskee leiden zeven    
bevloerde wegen naar de in 't midden van
 het geheel staande kaaba--naar het     
heilig huis4 ,dit is een klein massief  
gebouw van achttien passen lengte1      
veertien breedte en bij de veertig voet 
hoogte4 ,de ,mohammedanen gelooven1 dat 

,abraham de eerste bouwer der kaaba     
geweest is1 en dat zijn zoon ,ismal hem 
daarbij de steenen heeft toegereikt1 die
 door een wonder der goddelijke almacht 
dadelijk vierkant gehouwen uit het      
aardrijk te voorschijn kwamen4 ,daar het
 dak der kaaba geheel plat is1 vertoont 
zij zich van verre als een teerling     
7cubus74 ,in den noordoostelijken hoek  
van het gebouw ligt1 vier of vijf voet  
boven den grond1 de beroemde zwarte     
steen4 ,de ,mohammedanen beweren1 dat   
deze steen uit den hemel neergedaald en 
aan ,abraham als een bijzonder teeken   
van goddelijke genade door den engel    
,gabril geschonken is4 ,zij zeggen1 dat 
hij1 oorspronkelijk zuiver en           
doorschijnend1 door de aanraking eener  
booze vrouw zwart en ondoorzichtig is   
geworden4 ,door de millioenen van kussen
 en aanrakingen1 die hij te lijden had1 
is hij geheel afgesleten4  ,alle vier   
buitenzijden van de kaaba zijn met eene 
zwartzijden stof bekleed4 ,daar zijn    
verschillende gebeden in geweven1 die   

men echter1 omdat zij van dezelfde kleur
 als de stof zelve zijn1 slechts met    
moeite kan lezen4 ,een weinig boven het 
midden loopt rondom het gansche gebouw  
een ander opschrift uit gouddraad4 ,voor
 den zwarten steen zijn openingen       
gelaten1 zoodat hij bij den omgang      
gemakkelijk kan worden aangeraakt4 ,daar
 de bekleeding nergens vast aansluit1   
wordt zij door het minste koeltje in    
eene golvende beweging gebracht4 ,de    
vrome pelgrims houden dit voor een      
teeken van de tegenwoordigheid der de   
kaaba bewakende zeventigduizend engelen1
 wier vleugels1 zeggen zij1 deze        
trillingen voortbrengen4 ,wanneer de    
bazuin des laatsten oordeels klinkt1    
zullen zij de kaaba in het paradijs     
dragen4  ,onder de verdere kleinere     
gebouwen1 die de kaaba binnen het groote
 vierkant omgeven1 verdient nog dat     
opmerking1 waarin zich de beroemde      
heilige bron ,zemzem bevindt4 ,deze     
voorziet de geheele stad van water1 en  
er is nauwelijks eene familie1 die er   

niet dagelijks eene kruik vol van haalt4
 't ,wordt echter alleen tot drinken en 
tot godsdienstige afwasschingen         
gebruikt3 er zich tot koken van te      
bedienen zou voor goddeloos gelden4 ,het
 wordt ook als een onfeilbaar middel    
tegen alle krankheden beschouwd1 en de  
vrome ,mohammedanen gelooven1 dat zij   
door er veel van te drinken hun gebed   
,gode dubbel behagelijk zullen maken4   
,naar men weten zal1 zijn de            
,mohammedanen overtuigd1 dat de bron    
dezelfde is1 welke ,jehovah op het gebed
 van ,hagar in de woestijn deed         
ontspringen1 om haar versmachtenden zoon
 ,ismal te drenken4 ,bij den kansel1    
waarop de ,vrijdags-predikatie gehouden 
wordt1 moeten de pelgrims1 voordat zij  
den omgang van de kaaba volbrengen1 hun 
schoeisel uittrekken en laten staan4    
,zoodra men1 na de intrede door den     
zuilengang1 het heilig gebouw voor het  
eerst in het oog krijgt1 zegt men zekere
 gebeden op1 werpt zich viermaal op den 
grond neer en betuigt ,gode daardoor    

zijn' dank1 dat men de gewijde plaats   
gelukkig bereikt heeft4 ,hierop treedt  
men langs een der bevloerde wegen op de 
kaaba toe1 plaatst zich tegenover den   
zwarten steen en werpt zich andermaal   
viermaal neer1 waarop de steen met de   
rechterhand wordt aangeraakt4 ,nu begint
 de pelgrim den plechtigen omgang om de 
kaaba1 doch zoo1 dat deze bestendig     
links van hem blijft4 ,deze gang moet   
zeven maal herhaald worden1 de eerste   
drie malen met snelle treden1 in        
navolging van den ,profeet1 die1 om het 
door zijne vijanden uitgestrooide       
gerucht1 dat hij gevaarlijk ziek lag1 te
 weerleggen1 ook driemaal snel om de    
kaaba liep4 ,bij iederen omloop moeten  
bepaalde gebeden opgezegd en aan 't eind
 daarvan de heilige en nog een andere   
steen gekust worden4 ,ten laatste treedt
 de pelgrim dicht aan den muur van het  
gebouw1 tusschen den zwarten steen en de
 hoofddeur1 drukt zijne borst daar vast 
tegen aan en smeekt zoo ,god met        
wijduitgestrekte armen om vergiffenis   

voor zijne zonden4      #ba4 ,de        
,fellahs in ,egypte4   ,een deel der    
bevolking van ,egypte zijn de ,fellahs1 
d4 i4 van buiten ingekomen ,arabieren1  
die zich in vroeger tijd als            
akkerbouwers langs den ,nijlstroom      
hebben neergezet4 ,evenwel is 't land1  
dat zij bebouwen1 grootendeels niet meer
 hun eigendom1 maar in 't bezit van den 
onderkoning overgegaan1 wiens arbeiders 
en huurlingen zij thans zijn4 ,alles1   
wat zij op het veld verbouwen1 moeten   
zij tegen bepaalde prijzen aan den      
regent overdoen2 wat zij tot hun        
levensonderhoud noodig hebben1 kunnen   
zij hem dan weder afkoopen4 ,die niet   
arbeiden willen1 worden er door         
zweepslagen toe gedwongen4 ,in hunne    
ellendige1 morsige hutten is de pest een
 regelmatige gast2 de honger staat hun  
op het gezicht geschreven1 en de gansche
 bevolking is door de langdurige        
slavernij--als vroeger de               
,israelieten--ontzenuwd en verstompt4   
,de hoogstens twee ,m4 hooge hutten zijn

 uit leem en stroo opgetrokken en boven 
alle beschrijving morsig4 ,een dadelstam
 strekt tot dakstoel1 en daarop geworpen
 en met aarde bedekte dadelboomtakken en
 -bladeren dienen tot zoldering4 ,met   
gekruiste beenen zit de ,fellah op zijne
 palmenmat1 die tevens hem en zijne     
gansche familie tot slaapplaats dient4  
,tusschen de ellendige hutten der       
,fellah-dorpen ziet men de naakte of    
slechts met een hemd bekleede1          
donkerbruine kinderen in het zand       
wroeten en dwalen hier en daar eenige   
magere gestalten in blauwe boomwollen   
hemden om4 ,zorgvuldig dekken de vrouwen
 haar gelaat met eene soort van smallen1
 zwarten sluier1 en geen man vertoont   
zich zonder den tulband of de roode fez1
 ofschoon hem dikwijls alle overige     
kleedingstukken ontbreken4 ,alleen een  
mensch1 die naar lichaam en geest geheel
 verstompt is1 kan het in zulk een door 
afschuwelijke uitwasemingen verpesten   
omtrek op den duur uithouden4   ,daar de
 ,fellahs afkeerig van alle nieuwigheden

 zijn1 willen zij van de doelmatige1    
gemak en voordeel aanbrengende          
,europeesche akkergereedschappen niets  
weten en tobben zich met hun trekvee1   
hunne ossen en kameelen nog voortdurend 
af1 om met den voorvaderlijken ploeg de 
aarde om te woelen4 ,zoo worden de      
rijst- en maisvelden1 de indigo-1       
suiker- en boomwolplantsoenen bewerkt4  
,het voornaamste moet trouwens de ,nijl 
daarbij doen1 die van ,juli tot ,october
 door zijn overstroomen den             
uitgedroogden bodem bevochtigt1 en het  
overvloedige zout uit de bovenste       
aardlagen naar den ondergrond voert4    
,nog voor ,pinksteren valt de oogst in2 
doch de arme ,fellah heeft weinig       
voldoening en genot van de opbrengst    
zijner velden1 daar de ambtenaren der   
kroon overal gereed staan1 om zich die  
des noods met geweld toe te eigenen4    
#bb4 ,eene ,moorsche stad4   ,tunis     
bestond reeds vor ,carthago1 maar kan   
toch geen spoor van oudheden meer       
aanwijzen4 ,de stijl der huizen is      

algemeen de ,moorsche en de straten zijn
 vrij breed4 ,bij al hare               
uitgestrektheid is de stad slechts klein
 in verhouding tot de bevolking1 die op 
#abe1jjj zielen wordt geschat4 ,de      
betrekkelijk geringe ruimte is echter   
voldoende1 omdat een derde der inwoners 
dag en nacht op de straten huist1 zonder
 een dak te bezitten4 ,twee muren1 de   
buitenste met negen1 de binnenste met   
zeven poorten1 omringen de stad2 doch   
daar die poorten niet tegen elkaar over 
staan1 moet men tusschen de beide muren 
altijd een goed eind loopen1 om naar    
buiten te komen4 ,dat gedeelte tusschen 
de muren biedt den vreemdeling echter   
menig belangwekkend tooneel aan2 want   
hier zijn de karavansera's1 hier komen  
de beladen kameelen in lange karavanen  
uit alle gedeelten van ,afrika aan en   
van hier vertrekken zij ook weer        
derwaarts4 ,het ontbreekt er niet aan   
druk bezochte koffiehuizen1 voor wier   
deuren men dikwijls de schilderachtigste
 groepen waarneemt1 die naar de klagende

 tonen der guitarre met drie snaren     
luisteren4 ,hier ziet men ook nu en dan 
een inlandschen groote in eene          
afgedankte ,europeesche koets met vier  
muildieren rondrijden1 of ontmoet men   
den bey van ,tunis in zijn rijtuig met  
acht paarden1 door soldaten bewaakt4    
,in de stad zelve kan men zich om de    
drukte van geen rijtuig bedienen1 maar  
moet te voet gaan1 een paard of muildier
 berijden of zich in een' palankijn     
laten dragen4 ,van vroeg tot laat       
heerscht op de straten een              
onbeschrijfelijk gedrang4 ,bedoenen1    
,maltezers1 ,joden1 ,negers1 ,turken    
golven voorbij4 ,daartusschen dringen   
kudden geiten1 beladen kameelen1        
muildieren en ezels heen4 ,later op den 
dag heerscht de grootste drukte in de   
gewelfde bazars4 ,elke koopwaar heeft   
haar afzonderlijken bazar en in de      
kleinste winkeltjes treft men dikwijls  
de kostbaarste artikels aan4 ,laarzen en
 pantoffels1 zadelmakerswerk1 zijden    
stoffen1 wapens1 reukwerken1 de roode   

mutsen1 wier vervaardiging hier wel     
#bj1jjj menschen bezig houdt1 pijpen1   
snoeren1 enz41 alles heeft zijn eigen   
gebouw4 ,ik zag hier costumes van       
donkerkleurig fluweel1 kunstig met fijn 
goud geborduurd1 die tot duizend gulden 
kostten4 ,ook aan eetwaren ontbreekt het
 niet4 ,net gekleede1 ongesluierde      
,moorinnen houden met uitgestrekten arm 
op de vlakke hand eene piramide van     
brooden1 die men elk oogenblik denkt te 
zullen zien ineenzakken2 jongens met    
waterzakken bieden den dorstige een     
verfrisschenden dronk aan2 anderen      
venten oranjeappelen1 kleine witte      
kazen1 oliekoeken1 allerlei vruchten en 
andere versnaperingen uit4 ,tegen den   
avond vermindert het gewoel en kan men  
zonder gevaar van kwetsuren             
rondwandelen1 om de hoefijzervormige    
poorten1 de gedraaide kolommen1 de      
kleurenpracht aan verscheiden ,moorsche 
huizen1 het paleis van den bey en de    
vele moskeen met hare slanke minarets te
 bewonderen4  ,dat paleis van den bey is

 een sierlijk gebouw met marmeren       
binnenpleinen1 fonteinen1 kolommen en   
kleurige tegels4 ,de wanden zijn met    
versiersels van pleister bekleed1 die   
door hunne fijnheid aan kantwerk doen   
denken2 de zolderingen vertoonen        
arabesken in goud1 blauw en rood4 ,de   
schoonste moskeen zijn uit kolommen en  
andere deelen der runen van ,carthago en
 ,utica saamgesteld1 en men vindt er    
menig bezienswaardig gebouw onder2 doch 
de ,mohammedanen dulden ongaarne1 dat   
het oog van een' ongeloovige het        
inwendige van die heiligdommen ziet4    
,behalve eenige fraaie en ruime kazernes
 bevat ,tunis verder weinig aanzienlijke
 gebouwen1 en slechts de huizen der     
,europeesche consuls in de wijk der     
,maltezers1 alwaar ook de               
minister-resident van ,frankrijk 7thans 
de wezenlijke beheerscher van ,tunis7   
verblijf houdt1 steken boven de massa   
der kleine ,moorsche woningen uit4      
#bc4 ,natuur en volken van              
,west-,midden-,afrika4   ,de ruimte1    

welke wij hier op het oog hebben1 strekt
 zich van de kust ongeveer vijftig      
,duitsche mijlen in het binnenland uit  
en ligt tusschen den eersten en tweeden 
graad ,z4 ,b4 ,het grootste gedeelte is 
met woud of met rietvelden bedekt1      
waartusschen zich grootere of kleinere  
grassteppen als oasen uitstrekken4 ,dit 
boschland breidt zich om de twee of drie
 graden ten zuiden en ten noorden van   
den evenaar uit4 ,opmerkelijk is het    
gering dierlijk leven1 dat in deze      
wildernis heerscht4 ,tevergeefs zoekt   
men er paard1 kameel1 ezel of rund4 ,de 
mensch is er veeleer zijn eigen en zijn 
eenig lastdier2 geiten en hoenders      
alleen vertegenwoordigen er de          
huisdieren4 ,maar ook van de wilde      
dieren van ,afrika mist men leeuwen1    
neushorens1 giraffen1 struisen1 gazellen
 en antilopen4 ,van verscheurend        
gedierte zijn alleen luipaarden1 hyena's
 en sjakals aan te treffen4 ,des te     
talrijker zijn de slangen1 onder welke  
de meesten giftig zijn2 ook hagedissen  

vertoonen eene groote verscheidenheid4  
,zij en de vele soorten van spinnen     
dienen tot beteugeling van het          
insectenleven1 dat door de vochtige     
boschlucht buitengewoon wordt           
begunstigd4 ,de acht hier voorhanden    
soorten van apen hebben na den mensch1  
die hen met pijlen1 kogels en vallen    
vervolgt1 geen gevaarlijker vijand dan  
een grooten arend1 dien de inboorlingen 
niet ongepast den luipaard der lucht    
noemen4 ,gedurig wordt de doodelijke    
stilte in het woud afgebroken door den  
angstkreet van een' aap1 op wien een    
arend neerschoot1 om hem in zijne       
klauwen weg te dragen4 ,de aap is een   
gezocht wildbraad en ook ,europeers     
stellen1 na den eersten afkeer          
overwonnen te hebben1 het vleesch van   
een vetten aap boven elk ander vleesch4 
,met vogels is deze streek zo dun       
bevolkt1 dat de stilte in de bosschen   
drukkend is2 uren lang kan men die      
doortrekken1 zonder den kreet eens      
vogels1 den tred eener gazelle of het   

gonzen van insecten te vernemen4  ,van  
de weersgesteldheid moet vermeld worden1
 dat aan de kust de regentijd in        
,september invalt en in ,mei eindigt1   
terwijl de droge tijd slechts in de drie
 maanden van ,juni tot ,augustus invalt4
 ,de oostenwinden brengen dus regen1 de 
westenwinden daarentegen1 die toch uit  
de ,atlantische ,zee waaien1 droogte    
aan4  ,de bewoners van dit boschland    
vormen een groot aantal stammen1 die    
verschillende talen spreken4 ,bij deze  
stammen zijn de afzonderlijke horden    
dikwijls weer geheel onafhankelijk en   
voeren druk oorlog met elkaar4 ,hunne   
rechtsbegrippen steunen op het beginsel3
 tand om tand1 oog om oog4 ,ieder heer  
kan straffeloos zijn' slaaf dooden2 maar
 wordt een vrij man verslagen1 zij 't   
ook geheel onopzettelijk1 zooals b4v4   
bij het vellen van een' boom gebeuren   
kan1 dan moet de dader met zijn leven   
daarvoor boeten4 ,deze gestrengheid is  
hieraan toe te schrijven1 dat de ,negers
 elk onnatuurlijk of onverwacht         

sterfgeval aan de werking eener booze   
betoovering toeschrijven4 ,wie hun in   
dit opzicht verdacht voorkomt1 moet den 
giftbeker drinken en zoo een godsgericht
 over zijne schuld of onschuld laten    
beslissen4 ,hoogst zelden komt het      
intusschen voor1 dat familiehoofden tot 
het drinken van vergift gedwongen       
worden2 zij kunnen zich aan die         
verplichting onttrekken door een'       
plaatsvervanger te stellen1 die zich    
voor hen aan de gevaarlijke proef       
onderwerpt4  ,de ,islam is natuurlijk   
nog niet tot deze volken doorgedrongen2 
zij gelooven dus aan de macht van       
afgoden1 fetischen en vooral aan de     
mogelijkheid van betoovering door hunne 
medemenschen4 ,een eigenaardig gebruik  
is de oprichting van zoogenaamde        
alumbihutten4 ,in deze huisjes1 die     
tusschen of achter de woonhuizen staan1 
worden een paar kisten met kalk of oker 
bewaard1 waarmee de bezitter zich de    
huid inwrijft zoo vaak hij op de jacht1 
uit visschen of op reis gaat4 ,zij      

gelooven namelijk1 hierdoor beter tegen 
gevaar te zijn beschut4 ,gewoonlijk     
bevatten die kalkkisten ook nog de      
schedels der voorvaders of aanverwanten 
van den eigenaar4 ,hoe meer de          
beensplinters daarvan zich allengs met  
de kalk vermengen1 voor des te heiliger 
en krachtiger wordt deze gehouden4 ,komt
 nu een gast in huis1 van wiens         
welwillendheid men zich wil verzekeren1 
dan schaaft de eigenaar een weinig kalk 
van de schedels en mengt dat onder de   
spijs1 die hij hem voorzet1 in 't       
geloof1 dat de bezoeker hem meer genegen
 zal worden1 als iets van 't stoffelijk 
overschot zijner voorvaderen in hem is  
overgegaan4      #bd4 ,aan het          
,njassa-meer4   ,nergens in             
,afrika--verzekert ,livingstone--heb ik 
eene zoo dichte bevolking aangetroffen  
als langs de oevers van het             
,njassa-meer4 ,in 't zuiden zagen wij   
eene bijna onafgebroken reeks van       
dorpen4 ,aan den oever stonden telkens  
dichte zwarte drommen1 om de groote     

nieuwigheid1 onze zeilende boot1 aan te 
gapen2 en bij ons landen waren wij in   
een ommezien door honderden mannen1     
vrouwen en kinderen omringd1 die de     
chironbo 7wilde dieren7 kwamen zien4    
,over 't geheel waren zij zeer beleefd  
en eischten van ons geene geschenken4   
,zij oefenen ook den landbouw op eene   
vrij groote schaal uit en telen rijst1  
mais1 enz4 ,meer noordwaarts is mais ook
 het hoofdproduct4 ,gedurende een       
gedeelte des jaars komt daar nog eene   
vrij zonderlinge toespijs bij4 ,toen wij
 die streken naderden1 zagen wij in het 
verschiet wolken als de rook van        
brandend gras4 ,den volgenden morgen    
stuurden wij door die wolken1 die toen  
bleken1 niet uit rook of nevel te       
bestaan1 maar uit millioenen kleine     
muggen1 die hier koengo genoemd worden4 
,zij vervulden de lucht tot eene        
onmetelijke hoogte en krioelden op het  
water1 daar zij te licht zijn om er in  
te zinken4 ,terwijl wij door deze       
levende wolk voeren1 moesten wij mond en

 oogen dicht houden1 om ze niet vol van 
die insecten te krijgen4 ,de inlanders  
verzamelen groote hoeveelheden van die  
muggen en bakken er een' koek van1 die  
eene lekkernij voor hen is en natuurlijk
 millioenen diertjes bevat4 ,men bood er
 ons een aan2 hij was donker van kleur  
en smaakte--zoo zoo4  ,de oeverbewoners 
zijn geen schoon menschenras4 ,de       
vrouwen zijn van natuur reeds leelijk en
 maken zich ten volle afzichtelijk door 
de vreemde schoonheidsmiddelen1 die zij 
aanwenden4 ,algemeen dragen zij den     
pelele of lipring4 ,de kostbaarste zijn 
van zuiver tin1 in den vorm van een     
schoteltje gehamerd2 andere zijn van wit
 kwarts1 zoodat het er uitziet1 of de   
draagster een stuk van eene waskaars    
door hare lip had gestoken4 ,met dien   
ring in de bovenlip nog niet voldaan1   
steken sommige vrouwen er ook nog een'  
in de onderlip4 ,de voor verreweg 't    
mooist gehouden pelele's zijn van roode 
pijpaarde vervaardigd en maken het      
gezicht zoo verfoeielijk leelijk1 dat   

wij er ons telkens met zeker afgrijzen  
van afkeerden4  ,al de inboorlingen zijn
 van het hoofd tot de voeten getatoeerd1
 en wel met figuren1 waardoor de        
verschillende stammen zich              
onderscheiden4 ,over het geheel zijn zij
 mild2 als een van ons eens naar het    
ophalen der netten ging zien1 boden zij 
hem altijd een' visch aan4 ,ook in      
andere opzichten gedroegen zij zich zeer
 voorkomend jegens ons4 ,in andere      
streken1 waar de slavenhandel in zwang  
is zijn de inwoners daarentegen         
onvriendelijk1 valsch en oneerlijk4  't 
,verwonderde ons1 goed aangelegde en    
zorgvuldig onderhouden begraafplaatsen  
bij hen te vinden4 ,dit viel ons vooral 
in een dorpje op de zuidkust van het    
meer in het oog4 ,men had er breede en  
zindelijke paden aangelegd en hier en   
daar stond een zware vijgeboom1 wiens   
wijd uitgestrekte takken hunne schaduw  
op de rustplaatsen der dooden wierpen4  
,men zag er grafheuvels gelijk in       
,europa1 doch alle van het noorden naar 

het zuiden gericht4 ,de grafsteden der  
beide geslachten waren kenbaar aan de   
verschillende daarop geplaatste         
voorwerpen1 waarvan de overledenen zich 
bij hun leven bediend hadden1 doch die  
alle verbroken waren1 als ten teeken1   
dat zij niet meer zouden worden         
gebruikt4 ,een stuk van een vischnet en 
een gebroken roeiriem duidden aan1 waar 
een visscher rustte4 ,op de graven van  
vrouwen stond de houten vijzel met den  
zwaren stamper tot het fijnstooten van  
graan4 ,dat het toekomstige leven op het
 tegenwoordige zou gelijken1 schijnt men
 hier niet aan te nemen2 doch bij       
verscheiden graven was een banaanboom   
geplant1 alsof diens vrucht nog te pas  
zou kunnen komen4      #be4 ,droogte en 
mieren4   ,in #ahdj had de held van     
,afrika1 ,livingstone1 zich aan de      
rivier ,kolobeng in het land der        
,beetsjoeanen of ,boschjesmannen eene   
woning gebouwd4 ,zijne vrouw maakte     
kleeren1 zeep en kaarsen1 hij zelf was  
prediker1 dokter1 tuinman1 timmerman1   

smid en nog honderd dingen meer4 ,de    
eerste jaren waren zeer zwaar1 vertelt  
hij1 omdat lange droogten invielen4 ,in 
het tweede jaar viel geen enkele droppel
 regen1 in het derde geen tien c,m4 en  
de ,kolobeng droogde uit4 ,er stierven  
zooveel visschen1 dat de hyena's van 't 
gansche land1 die op het maal afkwamen1 
de menigte niet overweldigen konden4    
,het vierde jaar was even ongunstig1    
daar er niet regen genoeg viel om het   
graan tot rijpheid te brengen4 ,wij     
groeven in de rivierbedding al dieper   
kuilen1 om althans water te krijgen1 om 
onze vruchtboomen tot beter tijd in het 
leven te houden4 ,naalden1 die maanden  
lang in de open lucht lagen1 roestten   
niet4 ,alle bladeren der inlandsche     
boomen hingen verwelkt en ingekrompen   
neer4 ,midden in deze akelige dorheid   
maakte de levendigheid1 waarmee de      
mieren rondliepen1 eene vreemde         
vertooning4 ,als men enkele kevers op de
 oppervlakte van den bodem zette1 kropen
 zij een paar seconden rond en waren dan

 dood4 ,deze gloeiende hitte had bij de 
mieren alleen de uitwerking1 dat zij de 
bewegelijkheid harer lange pooten       
verhoogde4 ,vanwaar kregen die diertjes 
de vochtigheid1 waaraan zij behoefte    
hadden8  ,wij hadden onze woning op een 
harden grond gebouwd1 wijl wij daar     
geen' last van de mieren dachten te     
zullen hebben2 maar deze kwamen toch en 
waren in dit droge weer in staat1 den   
bodem de vastheid van cement te geven1  
zoodat zij er hare lange gangen in      
konden bouwen4  ,tot hare               
cementbereiding hadden zij vocht noodig1
 en als men hare binnenkamers open      
legde1 waren die ook bevreemdend        
vochtig4 ,toch viel geen dauw1 en dus   
blijft wel geene andere verklaring over1
 dan dat de mieren de begaafdheid       
hebben1 om de zuurstof en de waterstof  
van haar plantenvoedsel in dier voege in
 zich te vereenigen1 dat er vocht uit   
ontstaat4  ,er trokken wolken over zijn'
 omtrek heen1 zonder een' droppel water 
te laten vallen2 maar twee mijlen verder

 viel regen in toereikende mate4        
,livingstone kwam hierdoor in verdenking
 van den omtrek betooverd te hebben en  
vooral zijn kerkklokje kreeg een kwaden 
naam4 ,gij zijt de eenige blanke1 zei   
het opperhoofd der ,beetsjoeanen1 met   
wien wij vrede kunnen houden2 maar laat 
dat eeuwige preeken en bidden1 waarmee  
wij geen vrede hebben4 ,gij ziet immers 
zelf1 dat het bij ons nooit regent1     
terwijl de stammen1 die nooit bidden1   
regen krijgen in overvloed4 ,men kwam   
evenwel dien tijd van droogte te boven1 
zonder dat ,livingstone om zijne        
voorgewende tooverij werd lastig        
gevallen4      #bf4 ,zuid-,afrika's     
planten- en dierenwereld4               
,zuid-,afrika is omringd door           
kustgebergten1 die zich trapsgewijs tot 
eene hoogte van achtduizend voet rondom 
een binnenland met wijde vlakke         
dalkommen en uitgestrekte hooglanden    
verheffen4 ,het ergste kwaad1 waarmee   
dit land te kampen heeft1 is het gebrek 
aan regen4 ,gewoonlijk volgt er na vier 

tot zes jaren een tijd van aanhoudende  
droogte1 die bij de ,negers hongersnood 
en bij de ,europeesche kolonisten       
althans zwaar verlies aan vee na zich   
sleept4  ,nadat een jaar door regen     
gezegend was1 heeft het                 
,zuid-,afrikaansche landschap een geheel
 ander aanzien1 dan als er zoolang      
droogte heerschte4 ,als de wolken den   
bodem toereikend besproeid hebben1 dan  
vertoonen zich wijde streken in ware    
bloemtuinen herschapen4 ,zwaardlelies en
 vele andere bolgewassen staan na weinig
 dagen in vollen bloei4 ,heidekruiden   
7erica's7 in ontelbare soorten1         
pelargoniums1 geraniums1 enz4 tooien    
zich met nieuw blad en ontsluiten de    
kleurige bloesems4 ,in de zandstreken   
schiet zelfs jong gras op en wordt      
spoedig zoo hoog1 dat het een' ruiter   
tot het hoofd reikt4 ,vreemd gevormde   
kevers gonzen door de lucht2 prachtige  
vlinders azen op den bloemenhonig2 fraai
 gevederde honigvogels fladderen om     
heesters en struik4 ,vele gewassen zijn 

zoo rijk aan honig1 dat deze er bij de  
minste aanraking in droppels bij        
neervloeit4  ,in sommige jaren          
vermenigvuldigen de sprinkhanen zich op 
ontzettende wijze4 ,als zij in ene      
streek al het groen hebben weggeknaagd1 
dwingt de honger hen tot opbreken4 ,zij 
trekken dan in zwermen1 die als donkere 
wolken den hemel bedekken1 en al de     
landstreken1 waarop zij neervallen1     
verwoesten zij4 ,kleine vogels trekken  
in dichte zwermen achter de sprinkhanen 
aan en verteren die4 ,ook de menschen   
worden door den nood gedwongen1 zich met
 sprinkhanen te voeden4 ,zuid-,afrika is
 zeer rijk aan gevogelte4 ,langs de     
wateren wemelt het van zwem- en         
boschvogels4 ,de gezellige weversvogels 
vlechten uit riethalmen groote          
schutdaken in de takken der acacia's en 
hangen daaronder hunne nesten bij       
honderden op4  ,op aan kruiden rijke    
plaatsen verzamelt het wild zich4       
,kleine knaagdieren1 vooral langbeenige 
springmuizen en springhazen1 wroeten    

daar naar knollen en wortels4 ,zeer     
talrijk zijn vooral antilopensoorten en 
wilde tijgerpaarden3 de zebra's en de   
quagga's4 ,waar deze laatsten zijn1     
komen ook struisvogelkudden voor4 ,in   
dorre jaren1 als gebrek aan voeder hen  
tot rondzwerven dwingt1 zijn de         
springbokken niet te tellen4 ,zij vormen
 soms legers van honderdduizenden en    
worden dan door leeuwen1 luipaarden1    
hyena's en sjakals gevolgd1 die zich met
 hun vleesch mesten4 ,evenals de hen in 
de lucht begeleidende roofvogels3       
gieren1 arenden en valken1 hebben dan   
ook de menschen overvloed van wild4     
,eene opvolging van dorre jaren heeft   
een even groot gebrek tot nasleep4      
,runderen1 schapen1 wild komen om van   
honger en de menschen hebben dikwijls   
geen beter lot4 ,de zwarte inboorlingen 
en de ,kaffers van de oostkust1 de      
,boschjesmannen van het binnenland en de
 ,hottentotten van het zuiden leven     
hoofdzakelijk van de veeteelt en van de 
jacht4      #bg4 ,kaapstad4   ,eenige   

wagens met twaalf tot zestien ossen     
bespannen1 die zich op het strand       
vertoonden1 brachten het eerste leven in
 het landschap1 dat alom nog scheen te  
sluimeren1 en voordat de zon hooger aan 
den hemel steeg1 bracht de sloep ons    
naar den wal4 ,daar lag een hoop        
kleurlingen1 vuil1 morsig en in         
havelooze lompen1 zich in de nog niet al
 te heete zonnestralen te koesteren4    
,dit waren de eerste vrije burgers der  
stad1 op welke mijn oog rustte4 ,verder 
herinnerde alles mij dadelijk aan de    
eerste bouwheeren van ,kaapstad1 wier   
nakomelingen nog tegenwoordig het       
grootste gedeelte der blanke bevolking  
uitmaken4 ,overal valt de nette         
regelmatigheid in het oog1 en zelfs aan 
grachten ontbreekt het niet in deze     
breede rechte straten1 ofschoon zij hier
 niet noodig zijn4 ,van de              
landingsplaats loopt eene dezer straten 
recht zuidwaarts de stad in en verbreedt
 zich op de helft harer lengte tot den  
zoogenaamden ,stadstuin1 die de geliefde

 wandelplaats der vroegere ,hollandsche 
kooplieden was en vier groote lanen van 
eiken1 populieren1 enz4 heeft4 ,hier    
hebben zij rechts en links in de        
nabijheid hunne kerken gebouwd2 hier    
staat het paleis van den gouverneur1 en 
ook een botanische tuin mocht niet      
ontbreken4 ,de citadel met het          
paradeplein ligt natuurlijk dicht aan de
 zee1 waar ook aan de rechterzijde      
dadelijk de oude koopstad begint4 ,op   
vele plaatsen ziet men nog de           
ouderwetsche puntgevels en lage deuren1 
ja tot zelfs de uithangborden en        
windwijzers van het voorgeslacht4 ,de   
oude stad bevat twee pleinen3 het       
,marktplein en het ,hottentottenplein2  
doch tegenwoordig is een viermaal       
grooter plein buiten de stad tot markt  
bestemd en hier ontbreekt het het       
geheele jaar door niet aan vruchten4    
,neemt men in aanmerking1 dat de stad om
 hare gezonde lucht en haar zuiver      
drinkwater zeer veel als badplaats door 
rijke ,engelschen uit ,britsch-,indi    

bezocht wordt2 dat de ,amerikaansche    
walvischvaarders hier proviand kunnen   
innemen2 dat honderden                  
,oost-,indivaarders hier het anker      
werpen2 dat de weg naar ,china en       
,australi hier voorbij loopt1 dan kan   
men zich voorstellen1 dat hier bijna    
alle talen der aarde gehoord worden4    
,jaarlijks doen #ejj tot #fjj groote    
schepen ,kaapstad aan1 om zich van het  
benoodigde te voorzien2 doch in ,juni1  
,juli en ,augustus moeten zij wegens de 
gevaarlijke winden de ,tafelbaai mijden4
  ,wat den vreemdeling hier bovenal     
aantrekt is de kolossale ,tafelberg van 
#cehb voet hoogte1 wiens kruin altijd   
door nevelen en wolken omhuld is4 ,als  
men het geluk heeft1 eene heldere lucht 
te treffen1 is het uitzicht daar boven  
verrassend schoon4 ,ginds ligt de stad1 
verderop de ,tafelbaai met hare schepen1
 die zich als notedoppen voordoen en    
daar achter de onbegrensde zee4 ,rondom 
zich heeft men aan alle zijden het      
uitgestrekte landschap met zijne bergen1

 links den platten ,leeuwenberg en      
rechts den spitsen ,duivelsberg2 ver in 
het zuiden ligt de ,valsche ,baai1 aan  
wier westzijde het oog zich verliest in 
het zand van de ,simonsbaai4 ,in die    
richting liggen ook de beroemde         
wijnbergen van ,constantia1 die zich    
niet ver van den voet des bergs         
uitstrekken4      #bh4 ,new-,york4      
,als men te ,new-,york den voet aan wal 
zet1 ontvangt men al dadelijk een diepen
 indruk van de macht en levenskracht der
 ,noord-,amerikaansche ,unie4           
,new-,york1 na ,londen de eerste        
handelstad der wereld1 ligt op de       
zuidpunt van het eiland ,manhattan1 dat 
een langwerpigen driehoek uitmaakt en   
door de ,hudson1 de ,oost- en de        
,haarlemrivier bespoeld wordt4 ,de stad 
,hoboken aan de overzijde van de ,hudson
 en de steden ,brooklyn en ,williamsburg
 aan de overzijde van de ,oost-rivier1  
die men als voorsteden van ,new-,york   
kan beschouwen1 zijn daarmede door een  
aantal stoombootveren verbonden2 met    

,brooklyn is ,new-,york nu ook verbonden
 door de nieuwe1 onvergelijkelijke      
reuzenbrug4 ,in #afab door de           
,nederlanders onder den naam van        
,nieuw-,amsterdam gesticht1 telde       
,new-,york1 in #affd in de handen der   
,engelschen overgaande1 slechts #aejj   
inwoners1 terwijl de bevolking thans    
bijna een en een vierde millioen zielen 
bedraagt4 ,door de ligging op een       
eiland1 waar rivieren en zeearmen       
samenkomen1 bezit de stad eene          
kolossale1 veilige baai1 en de grootste 
schepen kunnen nagenoeg onmiddellijk bij
 de stad aanleggen4  ,de schoonste      
openbare plaats is de zoogenaamde       
,battery met haar park1 waar men de     
geheele1 door stoombooten en zeilschepen
 verlevendigde baai met hare            
schilderachtige eilanden en groene      
oevers overziet4 ,de fraaiste en drukste
 straat1 de ,broadway of ,brestraat1    
loopt recht door het midden der stad4   
,in deze straat komt de ,wallstreet uit1
 die het middelpunt van den handel en   

het verkeer is2 want men vindt daar     
bijna al de bankierskantoren en         
dagbladbureaux1 alsmede de beurs en het 
postkantoor4 ,dit laatste is van wit    
marmer in navolging van het ,parthenon  
te ,athene opgebouwd4 ,onder de         
belangrijke gebouwen verdienen het      
stadhuis1 het gerechtshof en de         
universiteit nog vermelding4  ,new-,york
 telt een zeer groot aantal kerken1     
waaronder de in ,gothischen stijl       
opgetrokken ,nederduitsche kerk in      
schoonheid uitmunt4 ,de menigte der     
kerken1 die men in alle ,amerikaansche  
steden opmerkt1 is niet slechts een     
gevolg van den levendigen godsdienstzin 
der ,amerikanen1 maar ook en vooral van 
de veelheid der secten4 ,ook voor het   
onderwijs wordt er veel gedaan3 buiten  
de universiteit telt men te ,new-,york  
een groot aantal inrichtingen voor      
hooger en lager onderwijs en            
verschillende openbare museums en       
bibliotheken4      #bi4 ,de             
,niagaravallen4   ,om het schouwspel der

 ,niagaravallen uit de verte te         
genieten1 plaatsten wij ons eerst op de 
over de duizend voet lange ijzeren      
handbrug1 waar wij niets anders dan eene
 wilde1 woeste en dreigende watermassa  
te zien kregen4 ,des te geduchter1      
verhevener en indrukwekkender was echter
 het dof1 sedert duizenden jaren        
onafgebroken donderend ruischen en      
klateren4 ,reeds heeft het geweld des   
waters de kalkrots tot anderhalve mijl  
lengte1 een half uur breedte en #ejj tot
 #fjj voet diepte weggeschuurd4 ,van    
hier begaven wij ons in de nabijheid en 
op de hoogte der wereldberoemde vallen4 
,de eerste paar mijlen van het ,eriemeer
 is de ,niagara ongeveer #cjj ,m4 breed1
 en diep genoeg om negen tot tien voet  
diep gaande vaartuigen te dragen2 doch  
de stroom is uiterst onregelmatig en    
snel1 en het vaarwater door de talrijke 
klippen zoo gevaarlijk1 dat slechts     
vaartuigen met vlakken bodem er zich op 
wagen kunnen4 ,verder benedenwaarts     
verbreedt zich de rivier en vloeit het  

water1 alhoewel de stroom zeer sterk is1
 vrij effen en zacht voort4 ,zoo        
vervolgt de rivier rustig haar' loop tot
 aan het fort ,chippeway1 dat nagenoeg  
drie mijlen boven de vallen ligt4 ,hier 
wordt de bedding rotsachtig en het water
 door verschillende stroomingen in      
geweldige beweging gebracht4 ,de golven 
slaan hier met zoo vreeselijk geweld    
tegen de rotsen1 dat het gezicht alleen 
den toeschouwer eene rilling aanjaagt4  
,het water is intusschen slechts aan de 
beide zijden der rivier zoo bewogen2 in 
het midden is de branding niet zoo      
gevaarlijk1 of goed bestuurde booten    
kunnen een eiland naderen1 dat de rivier
 bij de vallen zelve in tween deelt4    
,de stroom wringt zich bij het naderen  
der vallen met verdubbelde onstuimigheid
 tusschen de rotsen door1 bereikt       
eindelijk den rand des schrikwekkenden  
afgronds en stort1 zonder door rotsen   
opgehouden te worden1 in de diepte neer4
 ,de breedte der vallen is aanmerkelijk 
grooter dan die der rivier1 een weinig  

beneden hare neerploffing gemeten4 ,men 
kan hieruit zien1 dat de stroom zich    
niet in zijn geheel en ongebroken       
neerstort2 maar dat hij zich in drie    
vallen1 de een naast den ander1         
verdeelt4 ,de geweldigste daarvan is aan
 den noordwestelijken of ,britschen     
oever en wordt de groote of             
,hoefijzersval genoemd4 ,de lengte van  
dezen val is slechts #adb voet1 terwijl 
die der beide andere op #afj voet       
geschat wordt4 ,daar de bedding hier    
lager is dan aan de andere zijde1 zoo   
neemt verreweg het grootste gedeelte des
 waters zijn' weg door deze zijde en    
stort met vreeselijk geweld naar        
beneden4 't ,is ook uit het midden van  
den ,hoefijzersval1 dat de verbazende   
dampwolk opstijgt1 die op verren afstand
 gezien kan worden4 ,de uitgestrektheid 
van dezen val kan slechts met het oog   
gemeten worden4 ,men houdt het er       
algemeen voor1 dat hij niet minder dan  
#ejj ,m4 in de monding heeft4 ,de       
breedte van het eiland1 dat dezen val   

van den naasten scheidt1 wordt op #cej  
,m4 geschat4 ,de tweede val is omtrent  
#e ,m41 het dan volgend eiland #cj ,m4  
breed1 en de derde val wordt voor       
althans zoo breed gehouden als het      
gansche eiland4 ,de gansche             
uitgestrektheid der vallen is dus1 de   
eilanden meegerekend1 #acce ,m41 en de  
watermassa1 die zich over de vallen     
neerstort1 moet1 volgens tamelijk zekere
 berekeningen1 #fgb1jjj ton in iedere   
minuut bedragen4      #cj4 ,de          
dierenwereld op de ,noord-,amerikaansche
 prairin4   ,de buffel of bison is onder
 al de dieren van het prairieland het   
belangrijkste4 ,grooter dan de gewone   
stier bereikt hij soms het gewicht van  
wel tweeduizend halve ,,kg4 ,millioenen 
dezer dieren worden jaarlijks gedood en 
hunne huiden verkocht1 en toch kan het  
nog jaren duren1 voordat deze talrijke  
diersoort geheel is uitgeroeid4 ,de door
 den ,indiaan zoo geliefde buffeljacht  
is intusschen met velerlei gevaren      
verbonden4  ,nevens den buffel doolt op 

de wijde prairie de mustang of het wilde
 paard insgelijks in groote kudden rond4
 ,waarschijnlijk stamt hij van de       
vroeger door de ,spanjaarden ingevoerde 
paarden af4 ,aan de tucht ontsnapt1 is  
hij verwilderd en slechts met groote    
moeite weer tam te maken4 ,men vangt hem
 met den lasso1 een met een' strik      
voorzienen riem1 die het paard over den 
kop wordt geworpen4 ,onder den zadel    
verliest het spoedig veel van zijne     
schoonheid4 ,slechts daar1 waar het met 
honderden zijner makkers geheel vrij    
omdartelt1 vertoont het zich welgevormd 
en van fraaien lichaamsbouw4 ,schuw     
wijkt de vluchtige antilope voor hem uit
 den weg1 bescheiden treedt het hert ter
 zijde1 als het met den buffel          
wedrennend op de gemeenzame drenkplaats 
toesnelt2 doch loerend houdt de wolf    
zich achter de struiken schuil1 of hij  
ook onvoorziens een jong kalf of veulen 
buit kan maken4 ,de coyote of           
prairiewolf zwerft op de grassteppe in  
groote troepen rond en is hier een      

grotbewoner geworden4  ,even zoo leeft  
ook de prairiehond met duizenden van    
zijnsgelijken in holen onder de aarde4  
,op eene uitgestrektheid van verscheiden
 mijlen ziet men dikwijls hol aan hol en
 voor elk daarvan een' hond op zijne    
achterpooten zitten en zich in de zon   
koesteren4 ,zij gelijken wel eenigszins 
een hamster of een mormeldier1 hebben   
geelbruin haar1 korte ooren en scherpe1 
tot graven geschikte tanden4 ,bij het   
naderen van menschen heffen zij een luid
 gejank aan1 bewegen hunne korte        
staarten en nemen de houding aan1 alsof 
zij zich te weer wilden stellen1        
ofschoon zij1 zoodra men op hen toekomt1
 dadelijk in hunne holen wegkruipen4    
,aan vogels is de prairie arm4 ,alleen  
het prairiehoen en de wilde kalkoen1 die
 men bij honderden vangt1 als hij op    
zijne tochten aan de oevers van den     
,ohio1 ,missouri en ,mississippi        
aankomt1 zijn er in groote scharen1     
schoon doorgaans slechts in de nabijheid
 der wouden4 ,deze zijn over het geheel 

met allerlei gevogelte opgevuld4 ,een   
vogel1 als de struis1 heeft ,amerika    
niet aan te wijzen4 ,in het algemeen    
worden de hoogere dierklassen der       
nieuwere wereld door die der oude ver   
overtroffen4 ,de geweldige dikhuiden van
 ,afrika komen in ,amerika niet dan veel
 zwakker en kleiner als tapirs voor2 de 
kameel wordt op de hoogvlakten van      
,zuid-,amerika slechts door de veel     
zwakkere en kleinere lama vervangen4 ,de
 laffe jaguar is slechts een flauw      
afbeeldsel van den leeuw in de oude     
wereld4 ,wat de huisdieren betreft1 deze
 zijn eerst na de ontdekking van dit    
werelddeel er overgebracht4 ,toenmaals  
was er paard noch rund1 hond noch schaap
 te vinden1 terwijl daarentegen het rijk
 der insecten en amphibin in talrijkheid
 en verscheidenheid alles overtrof1 wat 
men tot daartoe kende4  ,vreeselijk is  
de aanblik der prairie1 als het vuur er 
zijn vernielenden adem overheen doet    
gaan4  ,een oneindig gordijn van zwarten
 rook en donkerroode vlammen beperkt den

 gezichteinder1 en in de verte doet zich
 een zonderling loeiend geruisch hooren4
 ,maar geene minuut later1 is die       
gansche massa van plaats veranderd3 zij 
rolt voort1 met onstuimig geweld1 als   
eene vuurzee door den storm opgezweept4 
,daar stuift een woeste troep dieren    
voorbij3 eerst de mustangs1 met manen en
 staart omhoog1 door angst geheel       
verwilderd1--op den voet gevolgd door   
honderden bisons1 ingelijks door de     
vlammen opgedreven1 en in toomelooze    
vaart te vergeefs eene schuilplaats     
zoekende4 ,want al bewegen de vlugge    
viervoetige prairiebewoners zich met nog
 zooveel spoed1 de vlammenzee overtreft 
hunne snelheid3 straks worden zij door  
de rookwolken ingesloten1 vallen half   
verstikt ter aarde1 en laten slechts    
hunne verkoolde overblijfselen achter te
 midden van het tooneel van verwoesting4
 ,wee den reiziger1 den rondzwervenden  
inboorling of de karavane1 die door het 
prairievuur wordt overvallen3 meestal   
zijn zij verloren1 tenzij het hun       

gelukken mocht het gevaar vroeg genoeg  
te zien om1 of een niet met gras bedekte
 plaats te vinden1 of1 voor zich uit1 in
 de richting van den wind1 ook eene     
plaats in brand te steken ten einde daar
 straks1 als de naderende vlammen zijn  
aangekomen1 op het inmiddels kaal       
gebrand terrein eene schuilplaats te    
vinden4 ,gewoonlijk woeden de vlammen   
voort tot zij door een water in haar'   
voortgang gestuit of door den regen     
gebluscht worden4  ,wat is de oorzaak   
van het uitbreken van een' prairiebrand8
  ,als men nagaat1 dat eene langdurige  
droogte het hooge gras geheel heeft doen
 verdorren1 zoodat het1 in eene vrij    
dikke en luchtige laag den harden bodem 
bedekt1 dan behoeft er niet lang naar   
oorzaken gezocht te worden4 ,eene enkele
 vonk1 achteloos weggeworpen bij het    
aansteken der pijp2 het niet zorgvuldig 
uitdooven van het kampvuur van een      
reisgezelschap1 dat daarvoor wel is waar
 eene brandvrije plek koos1 doch bij    
zijn vertrek niet zorgde de             

overblijfselen te blusschen1 die daarna 
door den wind naar gevaarlijke plekken  
worden gevoerd2 somtijds ook moedwil1   
als eene ,europeesch jager op eene      
gemakkelijke wijze bisons wilde         
bemachtigen of zich wreken op een       
,indiaanschen vijand2 het blakeren van  
de gloeiende middagzon1 die gemakkelijk 
de uitgedroogde bladeren en grashalmen  
vlam kan doen vatten1--zietdaar keus    
genoeg uit de oorzaken1 die zich bij    
herhaling voordoen4  ,de prairiebrand   
laat niets achter dan een verkoolden of 
met asch bedekten grond4 ,maar kort     
daarna1 als de regen is nedergedaald1   
ziet men te midden dier verwoesting     
nieuwe groene spruitjes4 ,het gras      
vertoont zich weder1 en op den bodem1   
gemest door de overblijfselen van den   
brand1 schiet het malscher en weliger   
op4 ,nog enkele maanden1 en zoover het  
oog reikt golft eene groene vlakte1     
schooner dan zij voorheen was1 en biedt 
aan nieuwe bewoners de gaven harer milde
 gastvrijheid aan4      #ca4 ,de mais4  

,de mais is oorspronkelijk alleen in    
,amerika inheemsch4 ,men heeft hem nooit
 in een graf of sarcophaag gevonden en  
op geen oud schilder- of beeldhouwwerk  
is hij voorgesteld1 behalve in dt       
werelddeel4 ,daar echter waren1 volgens 
de oude ,peruviaansche geschiedboeken1  
de paleistuinen der ,inca's in ,peru met
 mais versierd1 die met stengels1       
bladen1 kolven en korrels in goud en    
zilver was nagemaakt4 ,in een' dezer    
tuinen was een veld van aanzienlijke    
grootte met zulke stengels bezet3 een   
bewijs van den rijkdom der ,inca's niet 
alleen1 maar ook van hunne achting voor 
dit belangrijke gewas4 ,bij den         
zonnetempel1 op een eiland in het       
,titicacameer1 werd de mais1 ofschoon   
niet zonder moeite1 verbouwd1 om den    
zonnegod als offer te worden aangeboden 
en om de zaden van het nuttig graan daar
 onder het gansche volk uit te deelen4  
,als een verder bewijs voor den         
,amerikaanschen oorsprong van den mais  
kan de omstandigheid gelden1 dat hij van

 de ,rotsgebergten in ,noord-,amerika   
tot in de vochtige bosschen van         
,paraguay in het wild wassend gevonden  
wordt4 ,ook weet men1 dat de            
inboorlingen op ,cuba hem reeds         
verbouwden1 toen dit eiland door        
,columbus ontdekt werd4  ,de eerste     
gelukkige proef1 om dit graan in        
,noord-,amerika te verbouwen1 namen de  
,engelschen in #afjh in ,virgini aan de 
,jamesrivier4 ,toen droeg ieder korrel  
daar tweehonderd- tot duizendvoudig4 ,de
 mais wordt tegenwoordig in geheel      
,amerika in de heete en in de gematigde 
zone geteeld4  ,de maiskorrel heeft een 
zeer voedzaam meel1 vooral geschikt tot 
het koken van pap en het bakken van     
kleine koeken1 die men heet of versch   
verteert4 ,tot broodbakken is het       
maismeel minder geschikt1 daar het de   
gisting weerstaat en niet bindend genoeg
 is4 ,zonder een toereikenden voorraad  
geroosterde maiskorrels gaat geen       
pakkendrager over de ,andes2 de ,indiaan
 heeft in zijne hut1 al bezit hij geen  

anderen voorraad1 toch althans een      
aantal maiskolven hangen1 welke zijne   
vrouw dagelijks tot meel fijnstampen    
moet2 geen' maaltijd voor negers of     
blanken zonder mais1 't zij men de      
halfrijpe kolven roostert of ze in water
 opkookt1 of maiskoeken bakt1 of het    
meel in de soep gebruikt4 ,van niet     
minderen dienst is het maiskoren tot het
 mesten van het pluimgedierte1 de       
varkens1 ja van alle huisdieren4 ,de    
spitsen der stengels van de maisplant1  
de zoogenaamde tops1 en de gedroogde    
bladen1 het maishooi1 zijn om de        
suikerachtige deelen1 die zij inhouden1 
een uitmuntend voeder voor paarden en   
rundvee4 ,uit de dekhuiden der          
maiskolven worden matrassen1 matten en  
papier gemaakt en1 gelijk wij uit onze  
gerst1 rogge en tarwe bier en brandewijn
 trekken1 brouwen de ,amerikanen uit den
 mais ook hun' wijn en verschillende    
geestrijke dranken4      #cb4 ,de       
roodhuid op het krijgspad4   ,geen      
,indiaan kan gedwongen worden1 aan een' 

krijgstocht deel te nemen2 hij is altijd
 vrijwilliger4 ,wie het krijgsgezang    
aanheft1 den krijgsdans opvoert en een' 
troep bijeen brengt1 die zich aan hem   
aansluit1 is aanvoerder4 ,voordat de    
bende oprukt1 vast zij2 in zijn         
krijgsgezang verzekert de aanvoerder1   
dat de geesten in de hoogte zijn' naam  
spoedig met roem noemen zullen4 ,als    
oorlogsverklaring zendt men den vijand  
een rooden gordel of een' bundel in     
bloed gedoopte rietstengels toe4  ,van  
de voorzichtigheid1 welke de ,indiaan in
 acht nemen moet1 om niet overvallen te 
worden1 kan de ,europeer zich geen      
begrip vormen4 ,een afgebroken tak1 het 
minste spoor van een' voetstap verwekt  
bezorgdheid en is van beteekenis2 niet  
minder zijn dat teekens aan den hemel1  
vogelvlucht en de droomen van den       
medicijnman1 die den geheiligden buidel 
draagt4 ,des ,indiaans voornaamste      
toeleg is1 den vijand uit eene          
hinderlaag te verrassen en zonder gevaar
 voor zichzelf te vellen4 ,groote       

gevechten zijn zeldzaam2 het blijft     
doorgaans bij schermutselingen en       
overrompelingen4 ,de roode krijger zoekt
 eenige vijanden te dooden en hun dan in
 allerijl de schedelhuid af te stroopen1
 om dan thuis met dit zegeteeken bij den
 skalpdans te pronken4 ,de door den     
kogel of met de strijdbijl gevelde stort
 neer2 met de eene hand pakt de roodhuid
 hem bij de haren1 dan zet hij hem de   
knie op de borst trekt met de andere    
hand het skalpeermes uit de scheede1    
maakt de huid rondom den haarbos los en 
scheurt dien met de tanden af4 ,in een  
paar minuten is dat alles gedaan2 de    
afgetrokken schedelhuid wordt over een' 
hoepel uitgespannen1 in de zon gedroogd 
en met roode oker ingewreven4  ,soms    
bestaat eene krijgsbende slechts uit    
dertig1 twintig1 tien en minder mannen4 
,eens braken twee ,irokeezen op1 gingen 
door ,pennsylvani1 ,virgini en nog      
verder naar 't zuiden1 zwierven daar    
geruimen tijd rond en kwamen eerst na   
maanden met skalps beladen bij hun' stam

 terug4 ,in werkelijke oorlogen1 als een
 gansch volk tegen een ander over stond1
 trokken natuurlijk wel eens kleine     
legers te velde4 ,de overwonnenen werden
 gedood of ook wel bij de zegepralende  
natie ingelijfd4 ,vreeselijk echter was 
het lot der tot krijgsoffers bestemde   
gevangenen4 ,het schijnt wel1 dat de    
wreedheid1 waarmee men deze folterde en 
martelde1 in een of ander bijgeloof     
haar' grond had4 ,zoo werd in #ahdh     
tusschen de ,pawnees1 ten westen van den
 ,mississippi1 en de ,sioux een bloedige
 krijg gevoerd4 ,een veertienjarig      
,siouxmeisje was onder de gevangenen4   
,dit werd noch gedood1 noch1 gelijk     
anders gebruikelijk is1 tot slavin      
gemaakt1 maar met de meeste             
zorgvuldigheid gevoed en verpleegd4 ,in 
,april1 toen zeventig dagen verloopen   
waren1 hielden de hoofden der ,pawnees  
raad en besloten1 de gevangene aan den  
geest van het maiskoren te offeren4 ,men
 bracht haar in de vergadering en leidde
 haar van de eene hut in de andere4 ,zij

 moest eenig hout en allerlei           
verfstoffen in de hand nemen1 waarop    
krijgers en hoofden in een' kring om    
haar gingen zitten4 ,het meisje bood nu 
hout en verven den aanzienlijksten man  
aan1 deze voegde daar1 blijkbaar als    
offergave1 nog eenig hout en verfstof   
bij en reikte alles aan zijn' buurman   
toe1 die datzelfde deed4 ,en zoo ging   
het den geheelen kring langs4 ,toen     
eindelijk leidde men de ongelukkige1 die
 nog niets van haar lot scheen te       
vermoeden1 naar een stuk weideland4     
,daarnaast was een met mais bezaaid     
veld1 waarop eenige boomen stonden4     
,tusschen twee daarvan werd van dat     
opgegaarde offerhout een vuur aangelegd4
 ,het meisje moest nu op een boven dat  
vuur aangebracht getimmerte klimmen1    
terwijl aan beide zijden een krijger    
stond en haar met eene vlammende        
harsfakkel de huid van het lichaam      
schroeide4 ,nadat zij deze marteling    
eene poos lang verduurd had1 schoot     
ieder der aanwezige krijgers een' pijl  

op haar af4 ,terstond werd het nog niet 
ontzielde lichaam nu in kleine stukken  
gesneden1 waarvan ieder een nam1 om met 
het daaruit gedrukte bloed het maisveld 
te besprenkelen4 ,een blanke was hier   
ooggetuige van1 maar kon de barbaarsche 
daad niet verhinderen4      #cc4 ,in de 
hoofdstad van onze ,west4   ,van het    
vrij aanzienlijk ,amerikaansch          
grondgebied1 dat indertijd door de      
,west-,indische ,compagnie onder        
,nederlandsche heerschappij werd        
gebracht1 is ons niet veel overgebleven4
  ,van de reeks eilanden1 die als een   
wijde boog daar1 waar de beide groote   
vastlanden van ,amerika samenkomen1 de  
,carabische zee afsluit1 en den naam    
dragen van de ,kleine ,antillen1 zijn er
 bijna #e #a_/b in ons bezit1 en wel    
drie beneden den wind1 in de richting   
van west naar oost1--namelijk ,aruba1   
,curaao en ,bonaire1--en boven den wind1
 van zuid naar noord1 ,st4 ,eustatius1  
,saba en een stuk van ,st4 ,martin4     
,het voornaamste dier eilanden is het in

 de tweede plaats genoemde ,curaao1 dat 
reeds twee en eene halve eeuw in ons    
bezit is4 ,daar1 onder een gezond doch  
warm klimaat1 door den frisschen zeewind
 getemperd1 leeft eene arbeidzame       
inlandsche bevolking1 die ondanks de    
tegenwerking van een schralen1 rotsigen 
bodem en dikwijls terugkeerend gebrek   
aan drinkwater1 met behulp van eenigen  
invoer van de nabijgelegen kust van     
,zuid-,amerika1 in haar behoeften weet  
te voorzien2 bovendien wordt er voor den
 handel vee aangefokt en zout gewonnen4 
,de hoofdplaats1 ,willemstad1 waar de   
gouverneur der ,nederlandsche ,antillen 
woont1 met een nabijgelegen fort        
,amsterdam1 ziet er echt ,hollandsch    
uit1 en is niet ontbloot van            
levendigheid2 doordien op het gansche   
eiland geen invoerrechten worden        
geheven1 is er vrij wat handel4  ,maar  
ons koloniaal bezit in ,amerika bepaalt 
zich niet tot de eilanden alleen4  ,als 
we ten westen van de ,antillen de kust  
van ,zuid-,amerika volgen1 bereiken we  

spoedig ,guiana4 ,het kustgebied1 een   
grootendeels aangeslibd land1 gevormd   
door de rivieren1 die van het zuidelijk 
hoogland naar zee vloeien1 doch door de 
zee aanhoudend bestookt1 biedt over het 
algemeen geen al te veilig verblijf aan2
 doch langs de boorden dier stroomen1   
waar men de aanvallen van den ,oceaan   
niet behoeft te vreezen1 is de bij      
uitstek vruchtbare grond ongemeen       
geschikt om een weelderigen plantengroei
 te voorschijn te brengen4 ,daar hebben 
zich dan ook meest de ,europeesche      
kolonisten gevestigd4  ,guiana behoort  
gedeeltelijk aan de westwaarts gelegen  
republiek ,venezuela1 gedeeltelijk aan  
het keizerrijk ,brazili1 dat het ten    
zuiden begrenst4 ,het kustgebied is door
 twee naar het noorden stroomende       
rivieren1 de ,corentijn en de ,marowyne1
 in drie stukken van nagenoeg gelijke   
breedte verdeeld3 het middelste heet    
,suriname en behoort aan ,nederland4    
,van dat schoone1 in den laatsten tijd  
niet vooruitgaand gewest1 zullen we     

eenig denkbeeld trachten te geven4      
,eerst een woord over de bevolking4  ,de
 oorspronkelijke bewoners1 van het      
,amerikaansche ras1 of zoogenaamde      
,indianen1 hebben zich naar het         
binnenland teruggetrokken1 en leven in  
dat bergachtig en boschrijk oord        
hoofdzakelijk van de jacht4 ,meestal    
noemt men ze ,bokken4 ,voor den arbeid  
waren zij weinig geschikt1 en daarom    
hebben eerst de ,spaansche veroveraars1 
daarna hunne ,nederlandsche opvolgers   
,negers1 uit ,afrika afkomstig1 aan het 
werk gezet4 ,deze waren slaven1 geheel  
aan de willekeur hunner meesters        
overgeleverd4 ,dikwijls gebeurde het1   
dat een aantal slaven de vlucht namen1  
en in de zuidelijke wildernis niet      
achterhaald konden worden3 zij vormden  
daar als het ware een nieuwen volksstam1
 en worden ,boschnegers genoemd4  ,in   
#ahfc werd de slavernij afgeschaft3 nog 
tien jaren bleven de slaven onder       
toezicht1 daarna waren zij geheel       
meester over hun' persoon4 ,velen       

voegden zich bij de boschnegers1 anderen
 bleven op de cacao- of katoenplantage1 
of den suikerstaat van hun vroegeren    
meester als loonarbeider werken4 ,maar  
er is toch groot gebrek aan             
werkkrachten1 en dat is de voorname     
reden1 waarom ,suriname niet meer       
voorspoed heeft4 ,de neger is juist geen
 groote vriend van het werk3 een kleine 
hoek gronds1 met eene heel eenvoudige   
woning er op1 levert voor zijne geringe 
behoeften genoeg1 en als hij zich dat   
kan verschaffen zonder in dienst van    
een' ,europeaan te gaan1 blijft hij     
liever zijne volle vrijheid genieten4   
,sinds eenige jaren is er in het gebrek 
aan werklieden te gemoet gekomen door   
,chineesche arbeiders en door koelies   
uit ,britsch-,indi4 ,deze worden door   
tusschenkomst van het ,engelsch bestuur 
voor vasten tijd aangenomen2 de planter 
die van hunne diensten gebruik maakt1   
moet ook zorgen1 dat zij kosteloos      
terugkeeren naar hun vaderland1 of      
anders1 dat zij na verloop van hun'     

diensttijd op geschikte voorwaarden in  
,suriname kunnen achterblijven4  ,voegt 
men nu hierbij de ,europeanen1 waaronder
 natuurlijk de ,nederlanders de eerste  
plaats innemen1 dan ziet men wel1 dat de
 bevolking gemengd genoeg is4  ,doch    
thans laten we een schrijver aan het    
woord1 die van de hoofdstad der kolonie 
iets zal vertellen4    ,wanneer men met 
de mailboot uit ,europa komende1 de     
,suriname1 eene der hoofdrivieren der   
kolonie ,suriname1 opvaart1 is het fort 
,amsterdam de eerste plaats1 waar men   
door de rood-wit-en-blauwe vlag gewaar  
wordt op ,nederlandsch grondgebied te   
zijn gekomen4 ,indien men zich dit fort 
denkt als eene ,europeesch versterkte   
plaats met veel zichtbaar metselwerk en 
misschien wel met verscheiden torens1   
dan zou men zich een zeer verkeerd      
denkbeeld er van maken4 ,daar1 waar de  
,commewijne in de ,suriname vloeit1 is  
in tegenstelling met het omliggende     
land1 dat met laag geboomte dicht       
begroeid is1 eene opene ruimte1 waar    

verscheiden houten gebouwen1 een        
seinpaal1 eene vlag en een paar         
palmboomen te zien zijn1 terwijl de     
vestingwerken niet van buiten           
onderscheiden kunnen worden4 ,van het   
midden der rivier zijn zelfs geene      
schildwachten waar te nemen1 en de      
doodsche kalmte welke daar heerscht1    
doet veeleer denken aan een plantage in 
,zondagsrust1 dan aan een versterkte    
plaats vanwaar oog gehouden wordt op    
alles1 wat de kolonie uit- en ingaat4   
,bij het opstoomen der ,suriname vaart  
men steeds tusschen vlakke1 zooals ik   
zeide1 met laag geboomte dicht bedekte  
oevers4 ,hier en daar komt een rookende 
schoorsteen van eene suikerfabriek1 of  
de directeurswoning eener plantage uit  
het groen te voorschijn1 ten bewijze1   
dat men in eene bewoonde streek is4  ,de
 rivier is vrij breed1 en wanneer men op
 het midden vaart1 zijn de oevers te ver
 verwijderd om te kunnen onderscheiden  
aan bladvorm en stand der boomen en     
heesters1 of men hier te doen heeft met 

,europeeschen1 dan wel met tropischen   
plantengroei2 en bij het aanschouwen van
 dit platte land kan men zich zeer goed 
voorstellen op ne onzer ,hollandsche    
rivieren verplaatst te zijn2 de troepen 
groene papepaaien en roode flamingo's1  
die nu en dan over de boot heenvliegen1 
zijn de eenige levende bewijzen dat wij 
in eene andere luchtstreek zijn4  ,een  
uur stoomens van haren mond1 waar de    
,suriname een grooten bocht maakt1 ligt 
op vlak terrein de stad ,paramaribo4    
,van de rivier af bespeurt men weinig   
van de eigenlijke stad1 daar langs den  
waterkant slechts pakhuizen en steigers 
en werven te zien zijn4 ,ik had mij van 
de ligging van ,paramaribo dus ook niet 
heel veel voorgesteld en was zeer       
verrast1 toen ik de stad voor 't eerst  
in 't oog kreeg4 ,de gouverneurswoning1 
half verscholen achter tamarindeboomen  
en van de rivier door een park          
gescheiden1 het torentje van de         
gouvernementsgebouwen1 eene reeks       
witgeschilderde huizen van een of twee  

verdiepingen die1 hier en daar verborgen
 achter zoogenaamde amandelboomen       
7alleen dus geheeten wegens zekere      
overeenkomst van de pitten der vrucht   
met die van den ,europeeschen boom van  
dien naam71 de geheele bocht der        
,suriname langs stonden1 het wachtschip 
en de enkele koopvaardijschepen1 die met
 de ,hollandsche en ,engelsche vlag in  
top op de rivier verspreid lagen1       
maakten een' indruk1 zooals ik dien niet
 had verwacht4  ,die1 welken men bij    
nadere kennismaking van de stad         
ontvangt1 is echter veel minder gunstig4
 ,daar zij gedeeltelijk op eene         
schelpbank1 gedeeltelijk op zandgrond is
 gebouwd1 doen de ongeplaveide wegen aan
 een ,hollandsch zeedorp denken4 ,de    
stad is zeer ruim aangelegd met flinke1 
breede straten1 maar alles is slecht    
onderhouden4 ,met enkele uitzonderingen 
zijn er voor het afloopen van het       
regenwater langs de huizen slechts      
greppels gegraven2 de grond dien men    
daaruit gedolven heeft ligt aan den kant

 en is begroeid met allerhande onkruid2 
aan beide zijden der straat zijn        
tusschen de huizen en deze greppels1    
voetpaden2 en de overige ruimte1 voor   
zoover die niet ingenomen wordt voor de 
passage van rijtuigen1 die zeer         
schaarsch zijn1 is dicht met gras       
begroeid1 zoodat de wegen hier en daar  
meer doen denken aan eene gemeenteweide 
dan aan eene stadsstraat4 ,de huizen1   
met enkele uitzonderingen van hout      
gebouwd1 zijn over 't algemeen zeer     
verveloos1 ja soms z1 dat men niet kan  
gelooven1 dat zij ooit met een' verf    
kwast in aanraking zijn geweest4 ,bijna 
alle rusten op min of meer boven den    
grond uitstekende pilaren of geheele    
fundeeringen van baksteen1 hier en daar 
ziet men balkons en veranda's1 en de    
meeste huizen1 zelfs in de              
achterbuurten1 kunnen zich beroemen op  
meer of minder hooge trapstoepen1 soms  
met1 soms zonder leuning4 ,zouden de    
vroegere bewoners der kolonie bij het   
bouwen dezer stoepen soms aan de        

grachten der hoofdstad van het          
moederland gedacht hebben8 ,buitendien  
staan in de meeste straten de huizen    
geheel naast elkander1 enkele malen     
slechts door eene schutting gescheiden2 
dit alles samen genomen geeft een       
steedsch voorkomen1 waardoor de toestand
 der wegen1 iets wat bij ons alleen in  
arme1 verwaarloosde dorpen voor kan     
komen1 zooveel te meer in 't oog valt4  
,beneden in de huizen vindt men in      
plaats van glasvensters slechts de      
gewone venster-openingen door groene    
luiken gesloten1 terwijl buitendien meer
 binnenwaarts heele of halve jaloezien  
zijn aangebracht1 om zoo noodig de      
zonnestralen te kunnen buitensluiten of 
onbescheiden blikken te weren4 ,op de   
verdiepingen zijn gewoonlijk glazen     
schuiframen van buiten voorzien van     
halve jaloezien1 ter hoogte van de      
onderste ruiten4 ,deze schuiframen1 die 
van boven niet kunnen geopend worden1   
zeer ondoelmatig in een klimaat waar    
luchtverversching meer dan elders       

vereischte is1 zijn zeker ook een       
herinnering aan onze ,hollandsche       
vensters1 door de eerste bewoners       
ingevoerd en oudergewoonte steeds       
behouden4 ,de meeste huizen komen aan   
den achterkant op een' tuin of eene     
plaats uit1 waar men een aantal kleine  
woningen vindt1 die aan arbeiders       
verhuurd worden en waarschijnlijk nog   
een overblijfsel zijn uit den           
slaventijd1 toen ieder gezeten burger   
ter bediening een vrij aanzienlijk getal
 slaven moest huisvesten en onderhouden4
  ,de stad heeft ongeveer #bc1jjj       
inwoners en beslaat toch1 naar men mij  
verzekert1 eene bijna even groote       
oppervlakte als ,den ,haag4 ,als        
middelpunt kan men dat gedeelte van     
,paramaribo aannemen1 waar de           
gouvernementsgebouwen staan4 ,de        
gouverneurswoning ziet onder eene       
prachtige dubbele tamarindenlaan over   
eene grasvlakte op de rivier uit4       
,rechts daarvan zijn de                 
gouvernements-secretarie en het         

gerechtshof1 twee steenen gebouwen1     
terwijl links en aan de rivier het fort 
,zeelandia1 reeds in #afdj aangelegd1   
gevonden wordt4  ,wanneer men naar      
telegraaf- en postkantoor zoekt1 zal men
 het eene niet1 het tweede slechts zeer 
moeilijk vinden4 ,een telegraaf toch    
bestaat er niet2 ik durf ten minste een 
signaalpaal1 die op het fort ,zeelandia 
staat en berichten naar het fort        
,amsterdam over moet seinen1 dien naam  
niet geven1 hoewel hij hier met dien    
weidschen naam bestempeld wordt4        
,ofschoon er langs de zeekust een       
telegraafkabel ligt1 welke ,demerary met
 ,cayenne verbindt1 7,britsch- en       
,fransch-,guiana1 tusschen welke        
,suriname of ,nederlandsch-,guiana      
ligt17 is onze kolonie niet in deze     
verbinding opgenomen en hier kunnen de  
telegrammen dus slechts op maildagen    
ontvangen en verzonden worden1 tenzij er
 toevallig eene scheepsgelegenheid      
voorkomen mocht4  ,het postkantoor is   
een klein onaanzienlijk gebouwtje4      

,eenige malen per maand is daar vol     
leven en beweging2 drie maal bij het    
vertrek der mail naar ,europa en even   
dikwijls wanneer zij de brieven uit     
,europa aanbrengt4 ,twee uur nadat het  
schot1 op het fort ,zeelandia gelost1 de
 aankomst der mail gemeld heeft1 kan    
ieder zijne brieven komen afhalen2      
bezorgd worden zij alleen1 nadat zij een
 paar dagen op het kantoor gelegen      
hebben1 en ieder is te verlangend om het
 nieuws1 dat hier zoo zeldzaam komt1 te 
weten te komen om niet zoo spoedig      
mogelijk zijn deel in ontvangt te gaan  
nemen4  ,de overige openbare gebouwen   
zijn spoedig genoemd2 hun aantal is niet
 groot en bestaat voornamelijk uit de   
bedehuizen der verschillende            
godsdienstige gezindten3 ,hervormden1   
,lutherschen1 ,hernhutters1 ,roomschen  
en ,joden1 in welke de bevolking zich   
splitst2 vooral de kerk der             
,portugeesche ,joden steekt door hare   
netheid en haar smaakvollen tuin gunstig
 af bij de omliggende huizen4 ,achter de

 gebouwen van het oude ,ziekenhuis in de
 ,gravenstraat staat het nieuwe         
,hospitaal in een ruimen tuin4 ,in een  
verveloos gebouw1 dat mij als           
,schouwburg werd aangewezen1 worden van 
tijd tot tijd voorstellingen gegeven4   
,toen ik eenige dagen in de stad geweest
 was1 begon ik eenigszins gewend te     
raken aan den verwaarloosden toestand   
van straten en huizen1 en maakte het    
geheel niet meer zulk een onaangenamen  
indruk op mij1 als toen ik voor 't eerst
 voet aan wal zette4 ,maar al is het    
voor 't oog niet bekoorlijk1 dat straten
 en pleinen met gras en bloemen en      
boomen als bedekt zijn1 alles te zamen  
genomen herinnert het mij toch meer aan 
eene stad in verval dan aan de hoofdstad
 eener kolonie1 die zoo rijk zou kunnen 
zijn4 ,op reis hierheen werd ,suriname  
mij meermalen door verscheidene         
niet-,nederlanders als eene der         
vruchtbaarste streken van ,west-,indi   
genoemd1 en waarlijk men behoeft slechts
 even een kijkje te nemen1 om door dien 

weelderigen plantengroei overtuigd te   
worden welke schatten hier nog te       
verkrijgen zijn4 ,maar des te meer is   
het daarom te betreuren en te           
verwonderen1 dat in uiterlijke welvaart 
,paramaribo zoo zeer achterstaat bij    
enkele steden van ,britsch ,west-,indi4 
,eene bijzondere merkwaardigheid biedt  
de nieuwe wijk aan1 die in het          
westelijkste deel der stad ligt en het  
,plein van #ab ,mei heet4 ,in #ahgd werd
 op dien dag het #be;jarig gedenkfeest  
van de regeering van ,neerlands koning  
gevierd1 en de gouverneur had1 om die   
gebeurtenis te herdenken1 prijzen       
uitgeloofd aan de negerwerklieden1 die  
het meest zouden uitmunten in het       
aanleggen der wegen en het graven der   
slooten van bedoelde voorstad4 ,deze    
werd op den dag zelf met groote praal en
 plechtigheid en met uitreiking van     
belooningen door den gouverneur in      
persoon geopend en tegelijkertijd       
afgestaan aan de tegenwoordige bewoners1
 vrije en welvarende lieden1 die er     

hunne hutten en tuinen netjes           
onderhouden4      #cd4 ,de              
,zuid-,amerikaansche wouden4   ,reeds   
als wij hier in een onzer vaderlandsche 
bosschen eenzaam ronddwalen1 bekruipt   
ons een eigenaardig gevoel2 doch hoeveel
 meer gevoelt hij zich door bewondering 
en ontzag overweldigd1 wiens voet voor  
de eerste maal in gindsche majestueuze  
wildernissen zoekt door te dringen1 die1
 b4v4 in ,zuid-,amerika1 zoo groot in   
omvang als bijna ons geheele ,nederland 
den bodem bedekken6 ,in dezen wilden    
natuurstaat ontwikkelt het rijk der     
planten een' rijkdom en eene            
verscheidenheid1 waarbij al1 wat de     
menschelijke hand vermag tot stand te   
brengen1 als in het niet wegzinkt4      
,gelijk in het algemeen in wouden       
bevruchtende wateren ontstaan1 zoo is   
inzonderheid in het binnenste dier      
ongerepte bosschen een verbazende       
rijkdom van bronnen aanwezig1 en de     
vochtigheid van den bodem1 verbonden met
 de warmte der lucht1 geeft in deze     

streken aan de plantenwereld eene       
weligheid en kracht1 als geen andere    
bodem in staat is voort te brengen4     
,jaar uit jaar in blijft er de          
plantengroei in voortdurende            
werkzaamheid en alleen de schakeeringen 
in het groen der bladeren laten er een  
verschil van jaargetijden ontwaren4 ,een
 nieuwe dos vult al spoedig weer de     
plaats aan1 waar het verdorde loof is   
afgevallen4 ,de met gewassen overladen  
bodem heeft nauwelijks ruimte1 om de    
krachtig opschietende planten alle te   
dragen4 ,ze vinden geene plaats om zich 
te ontwikkelen1 en dringen zich op en   
over elkander en groeien de eene op de  
andere4 't ,is bijna onmogelijk1 in dit 
dichte plantengedrang een' voet         
voorwaarts te zetten1 zonder zich met de
 bijl een' weg te hebben gebaand4       
,slechts met moeite kan men zich een pad
 breken door het welig opgeschoten      
kreupelhout1 door 't warnet van         
kruipende gewassen1 door het dichte riet
 en de slinger- en leschplanten1 die    

overal de ruimten tusschen het hoog     
geboomte aanvullen4 ,onder het groene   
kleed verborgen1 liggen tallooze        
omgevallen en vermolmde boomen2 als     
zuilen en pijlers steken de reusachtige 
stompen uit den grond op4 ,niet zelden  
wordt men dan ook door diepe kloven en  
afgronden gestuit1 waarover men eerst   
met dunne stammen en daarop gelegde     
takken eene waggelende brug moet slaan4 
,de boomen bereiken hier eene verbazende
 hoogte en zwaarte4 ,hunne dichte kronen
 doen in de diepte van het woud een     
flauw schemerdonker heerschen en het    
groene loover is een ondoordringbaar    
schutdak tegen de stralen der zon en    
tegen den zwaarsten regen4 ,tegen deze  
eeuwenoude reuzenstammen klimmen        
allerlei slingerplanten op1 waarvan onze
 klimop en kamperfoelie slechts eene    
flauwe voorstelling kunnen geven4 ,zij  
omgorden de stammen1 winden zich om de  
takken1 kruipen tusschen de bladeren    
door en weven een dicht netwerk in de   
hoogste kronen4 ,te vergeefs zoekt men  

daar in de toppen echter de uiteinden   
dezer vreemde gewassen4 ,van hier gaan  
zij op andere boomen over of keeren1    
geen steunpunt vindende1 de los         
neerhangende festoenen naar den grond   
terug1 om zich met behulp hunner        
luchtwortels opnieuw bij een anderen    
boom op naar boven te werken4 ,zelfs de 
geoefende plantenkenner is nauwelijks in
 staat1 om in zulk een dichten warklomp 
van door elkander gevlochten twijgen1   
bladeren1 bloemen en vruchten de        
verschillende soorten der gewassen nog  
te onderscheiden4        ,inhoud4       
#a4  ,de ,kazanskerk te ,petersburg     
bl4  #c  #b4  ,de overstroomingen van de
 ,weichsel                         #e   
#c4  ,klein-,rusland en ,west-,rusland  
#f  #d4  ,de ,russische boeren          
#i  #e4  ,de steurvisscherij in de      
,oeral                            #ab   
#f4  ,de natuur in ,siberi              
#ad  #g4  ,de ,thibetanen en hunne      
hoofdstad                          #ag  
#h4  ,de kameel bij de ,mongolen        

#ai  #i4  ,de ,chineezen                
#bb #aj4  ,china en zijne nijverheid    
#be #aa4  ,de witte olifanten in ,siam  
#bg #ab4  ,de ,himalaja                 
#bi #ac4  ,batavia                      
#ca #ad4  ,om en in eene ,javaansche    
woning                           #cg    
#ae4  ,de k'ratons der ,indische vorsten
                          #dd #af4  ,de 
menschenroof in de ,zuidzee             
#dg #ag4  ,de kokospalm                 
#di #ah4  ,het brood der                
,zuidzee-eilanders                      
#eb #ai4  ,een heete wind in ,australi  
#ed #bj4  ,de ,kaaba te ,mekka          
#ee #ba4  ,de ,fellahs in ,egypte       
#eh #bb4  ,eene ,moorsche stad          
#fa #bc4  ,natuur en volken van         
,west-,midden-,afrika                   
#fc #bd4  ,aan het ,njassa-meer         
#fg #be4  ,droogte en mieren            
#fh #bf4  ,zuid-,afrika's planten- en   
dierenwereld                    #gj #bg4
  ,kaapstad                             
#gb #bh4  ,new-,york                    

#ge #bi4  ,de ,niagaravallen            
#gf #cj4  ,de dierenwereld op de        
,noord-,amerikaansche prairin        #gi
 #ca4  ,de mais                         
#hb #cb4  ,de roodhuid op het krijgspad 
#hd #cc4  ,in de hoofdstad van onze     
,west                           #hf #cd4
  ,de ,zuid-,amerikaansche wouden       
#id        ,aanteekeningen   #a ,eene   
soort van beschot met drie doorgangen1  
dat het altaar in de ,russische kerken  
van het ruim afscheidt4  #b ,de         
dalai-lama is het burgerlijk en         
kerkelijk opperhoofd der gezamenlijke   
,thibetaansche landen4 ,wanneer hij in  
een ander lichaam overgaat1 d4 i4       
gestorven is1 wordt tot zijn' opvolger  
een knaap verkozen1 in wien de          
onvergankelijke persoonlijkheid van     
,boeddha voortleeft4