by ,o/]rei*is*e ,nationalbiblio!k - ,au/rian ,national ,libr>y47 ,la ,biblio tradukita en ,,esp]anto4 ,la ,libro ,ru?4 ,el la ,orig9alo tradukis ,e4 ,,neum>k4 ,,nurnb]g4 ,presejo de ,w4 ,tummel4 #ahic4 ,antauxp>olo4 ,tiu cxi libreto e/as malgr&a1 tam5 gxi e/as konata al cxiu nacii/o1 cx> gxi e/as p>teto de l',biblio1 kiu gxis hodiaux e/as tradukita en du c5t l+voj2 kaj tial mi esp]as1 ke cxiu homo m9 bone kompr5os1 cx> en okazo de ia dubo li facile povos komp>i mian tradukon kun sia nacia4 ,la k>a leganto tam5 sciu1 ke preskaux ne e/as trovataj du tradukoj1 kiuj cxie precize kons5tu4 ,cxe mia laboro mi t5is1 ek/] la hebrea orig9alo1 la tradukoj rusan1 g]manan1 araban kaj p]san2 kaj praktike mi vnekl>ajxo ke cxiu de ili havas div]san =mon2 tial1 ne sciante1 kiun nekl>ajxo ili akurate sekvi1 mi elektis sekvi la orig9alon1 trovante1 ke en nia l+vo ni povas kompr5igi la p5son de al9acii/o pli precize1 ol en iu alia l+vo4 ,mi tradukis kons]vante kiom eble la vortojn de l'orig9alo1 kaj tam5 mi jugxas1 ke la libro p] tio ne p]dis la kl>econ por la leganto1 kaj kie mi trovis tian okazon1 mi aldonis kelkajn vortojn ensxlosante il9 en krampoj4 ,kiu iam provis traduki antikvan libron en l+vo niatempa1 scias la malfacilecon de tia laboro1 kiu n5iel povas re/i nekritikebla2 se mi skribus la tradukon lib]e 7t4 e4 kons]vante la rakonton1 ne la vortojn71 kr$eble gxi e/us pli kl>a kaj bon/ila1 s$ tiam gxi jam ne prez5tus cxiujn nuancojn de l'orig9alo precize1 kaj multaj p5soj p] tio p]dus4 ,kiam mi vidos1 ke mia laboro placxis al niaj amikoj kaj ili e/os kont5taj je gxi1 tiam mi ankaux eldonos la tradukon de ,e/h] el la ,biblio4 ,mi esp]as1 ke niaj dilig5taj amikoj m9 sekvos1 kaj pli frue aux pli malfrue ni havos en nia l+vo la tradukon de l'tuta ,biblio1 kiu alportos al nia l+vo honoron1 progresadon kaj utilegon4 ,grodno1 ,rusujo1 en ,novembro #ahib4 ,e4 ,neum>k4 ,pri l'ortografio4 ,tradukante el l+vo hebrea1 mi ne povis skribadi la nomojn p]sonajn kaj geografiajn tiel1 kiel oni kutimis skribadi en l+voj euxropaj1 cx> nia l+vo1 kiu e/as kreita por e/i int]nacia1 devas prez5ti cxion kiom eble pli precize1 ol aliaj l+voj1 kaj tial cxe l'skribado de nomoj1 kiuj havas sonojn ne havantajn lit]ojn en nia alfabeto1 ne pov9te skribi il9 precize1 mi alm5aux f>is signojn1 p] kiuj la filologo aux la ori5ta nacii/o il9 ekkonu kaj povu il9 dif]5cigi de l'sonoj proksimaj al ili4 ,kaj j5 e/as la =moj1 en kiuj mi skribis en tia okazo1 kaj tiujn cxi samajn =mojn mi proponas al niaj amikoj1 e/ontaj en tia situacio ,translit]iga tablo nia alfabeto pli ol tiuj naux1 pri kiuj mi jam p>olis1 mi p5sas1 ke tiel ni povas signi cxiujn ori5tajn sonojn4 ,la traduk9to4 ,la ,libro ,ru?4 ,,cxapitro ,i4 7#a7 ,en la tagoj1 kiam jugxis 7 regis7 la jugxi/oj1 e/is malsato en la l&o1 kaj el ,be%lehxhem ,jehuda =iris homo1 por logxi en kampoj de ,moab1 li1 lia edz9o kaj liaj du filoj4 7#b7 ,la nomo de l'homo 7e/is7 ,elimelehx--de lia edz9o1 ,naomi1 kaj la nomoj de liaj du filoj--,mahxhlon kaj ,kiljon1 ,efra%anoj de ,be%lehxhem ,jehuda1 kaj ili v5is kampojn ,moabajn kaj e/is tie4 7#c7 ,kaj ,elimelehx1 edzo de ,naomi1 mortis1 kaj re/is sxi kaj sxiaj du filoj4 7#d7 ,kaj ili edzigxis kun vir9oj moab9oj1 la nomo de l'unu ,arpa1 kaj de l'dua ,ru?1 kaj ili logxis tie cxirkaux dek j>ojn4 7#e7 ,kaj ,mahxhlon kaj ,kiljon ambaux ankaux mortis1 kaj re/is la vir9o 7sola7 po/ sxiaj du filoj kaj sxia edzo4 7#f7 ,kaj sxi kun sxiaj b(il9oj s9 levis kaj reiris de la moabaj kampoj1 cx> sxi auxdis en la kampo moaba3 ke ,dio ekmemoris sian popolon1 por doni al ili panon4 7#g7 ,kaj sxi eliris el la loko1 kie sxi e/is tie1 kaj sxiaj du b(il9oj kun sxi1 kaj ili iris en vojon1 por rev5i ,jehudujon4 7#h7 ,kaj ,naomi diris al siaj du b(il9oj3 iru reigxu cxiu al sia patr9a domo1 ,dio f>adu al vi favoron1 kiel vi f>adis al la mort9toj kaj al mi4 7#i7 ,dio donu al vi1 ke vi trovu ripozon cxiu en domo de sia edzo1 kaj sxi il9 kisis1 kaj ili levis vocxon kaj ploris4 7#aj7 ,kaj ili diris al sxi3 nur kun ,vi ni reiros al via popolo4 7#aa7 ,kaj ,naomi diris3 reiru miaj fil9oj1 kial vi irus kun mi8 cxu mi havas ankoraux filojn en m9 v5tro1 kiuj por vi e/os edzoj8 7#ab7 ,reigxu1 miaj fil9oj1 iru1 cx> mi jam tro maljunigxis por edz9igxi4 ,se mi ecx dirus1 mi havas esp]on1 ecx mi ankaux e/us nunan nokton edz9igita kaj ecx naskus filojn1-- 7#ac7 ,cxu je ili vi at5dos1 gxis ili gr&igxos8 cxu pro ili vi ret5os v91 por ne edz9igxi8 ne1 miaj fil9oj6 cx> 7se vi ne obeos7 mi e/os tre maldolcxigita pri vi1 cx> sur m9 dia mano 7 batego7 jam falis4 7#ad7 ,kaj ili levis vocxon kaj ankoraux ploris1 kaj ,arpa kisis sian bopatr9on 7por adiaux7 s$ ,ru? kunigxis je sxi4 7#ae7 ,kaj ,naomi diris3 j5 via b(rat9o reiris al sia nacio kaj ,dio1 reiru po/ via b(rat9o4 7#af7 ,kaj ,ru? r$iris3 ne petegu m91 por v9 =lasi kaj reiri de vi1 cx> ki5 vi iros1 mi 7ankaux7 iros kaj ki5 vi pasigos la noktojn mi 7ankaux7 pasigos1 via nacio e/as mia nacio kaj via ,dio e/as mia ,dio4 7#ag7 ,kie vi mortos1 mi mortos1 kaj tie oni m9 ent]igos1 tiel ,dio m9 punu kaj punegu1 se ecx la morto f>os disigon int] ni4 7#ah7 ,kaj ,naomi vidis1 ke sxi p5adas1 por iri kun sxi1 kaj sxi cxesis p>oladi al sxi4 7#ai7 ,kaj ambaux iradis1 gxis ili v5is ,be%lehxhemon1 kaj kiam ili v5is ,be%lehxhemon1 la tuta urbo ekt]urigxis je ili1 kaj diris3 ,cxu tio cxi e/as ,naomi8 7#bj7 ,kaj sxi diris al ili3 ,ne nomu m9 ,naomi 7 agrablul9o71 s$ nomu m9 ,m>a 7 maldolcxul9o71 cx> la ,cxiopova tre m9 maldolcxigis4 7#ba7 ,mi pl5a 7de bonhavo7 =iris1 s$ malpl5e ,dio m9 rev5igis2 kial vi m9 nomas ,naomi1 dum ,dio m9 miz]igis kaj la ,cxiopova malbonf>is al mi4 7#bb7 ,kaj rev5is ,naomi1 kaj sxia b(il9o ,ru? la ,moab9o1 kiu v5is de ,moabaj kampoj--kun sxi1 kaj ili v5is ,be%lehxhemon en la kom5co de rikoltado de hordeo4 ,,cxapitro ,,ii4 7#a7 ,kaj ,naomi havis p>5con de sia edzo viro grava h]oo de l'g5to de ,elimelehx1 kaj lia nomo e/is ,boaz4 7#b7 ,kaj ,ru? la moab9o diris al ,naomi3 mi iros kampon kaj els]cxados 7p]ditajn7 spikojn1 cxe kiu mi trovos favoron en liaj okuloj2 kaj sxi r$iris3 iru1 mia fil9o4 7#c7 ,kaj sxi iris kaj v5is kaj els]cxadis en la kampo po/e de l'rikoltantoj1 kaj 7ne9t5ce7 tio cxi okazis en la p>to de l'kampo 7kiu ap>t5is7 al ,boaz de l'g5to de ,elimelehx4 7#d7 ,kaj j5 ,boaz v5is de ,be%lehxhem1 kaj diris al la rikoltantoj3 ,dio kun vi6 ,kaj ili r$iris3 ,dio v9 b5u6 7#e7 ,kaj ,boaz diris al sia s]vanto1 kiu />is 7kiel e/ro7 cxe l'rikoltantoj3 kies e/as tiu cxi junul9o8 7#f7 ,kaj la s]vanto />anta1 cxe l'rikoltantoj respondis kaj diris3 sxi e/as junul9o moab9o1 kiu rev5is de moabaj kampoj kun ,naomi1 7#g7 kaj sxi diris3 mi els]cxados 7spikojn7 kaj kolektos 7f>ante7 g>bojn po/e de l'rikoltantoj1 kaj sxi v5is kaj />adas 7tie cxi7 de l'mat5o gxis nun2 sxia j5a sidado en la dometo e/as de mallonge4 7#h7 ,kaj ,boaz diris al ,ru?3 cxu vi auxdas1 mia fil9o8 ne iru els]cxadi alian kampon kaj ne =iru de tie cxi1 kaj tiel kunigxu kun miaj s]vant9oj4 7#i7 ,viaj okuloj 7rig>du7 sur la kampon1 kiun oni rikoltos1 iru il9 sekvante1 mi ordonis ja al la junul>o1 ke ili v9 ne tusxu2 kiam vi soifos1 iru al la vazoj kaj tr9ku de l' 7akvo7 kiun la junul>o cx]pas4 7#aj7 ,kaj sxi falis sur sian vizagxon kaj inkl9igxis gxis la t]o1 kaj diris al li3 kial mi trovis favoron en viaj okuloj1 por m9 ekkonatigi1 dum mi e/as ja alil&ul9o8 7#aa7 ,kaj ,boaz respondis kaj diris al sxi3 al mi e/as jam raportita cxio1 kion vi f>adis kun via bopatr9o po/ la morto de via edzo1 kaj vi =lasis vian patron1 patr9on kaj patrujon1 kaj iris al nacio1 kiun vi ne konis hi]aux kaj antauxhi]aux4 7#ab7 ,dio pagu vian f>adon1 kaj via rekomp5co e/u tuta 7kaj pl5a7 de l',cxioe/ro ,dio de ,israel1 al kiu vi v5is1 por trovi def5don sub liaj flugiloj4 7#ac7 ,kaj sxi diris3 mi trovas favoron en viaj okuloj1 mia ma/ro6 cx> vi m9 konsolis1 kaj p>olis al la koro de via s]vant9o1 dum mi ne e/as inda kiel unu el viaj s]vant9oj4 7#ad7 ,kaj ,boaz diris al sxi3 en la tempo de mangxado alv5u ti5 cxi kaj mangxu de l'mangxajxo1 kaj trempu vian panon en v9agron4 ,kaj sxi sidigxis flank5 de l'rikoltantoj1 kaj li alsxovis al sxi ro/itajn spikojn1 kaj sxi mangxis kaj satigxis kaj re/igis al si4 7#ae7 ,kaj sxi levigxis por els]cxadi1 kaj ,boaz ordonis al siaj s]vantoj1 dirante3 ankaux int] la g>boj sxi els]cxadu kaj vi ne hontigu sx94 7#af7 ,kaj de l'g>betoj vi ankaux defaligu por sxi1 kaj lasu1 ke sxi gx9 els]cxu1 kaj ne riprocxu sx94 7#ag7 ,kaj sxi els]cxadis en la kampo gxis la vesp]o kaj elbatis tion1 kion sxi els]cxis1 kaj gxi e/is cxirkaux unu efa 7mezurilo7 da hordeo4 7#ah7 ,kaj sxi gx9 portis kaj v5is la urbon1 kaj sxia bopatr9o vidis tion1 kion sxi els]cxis1 kaj sxi 7,ru?7 elpr5is 7el la posxo7 tion1 kion sxi re/igis de sia sateco kaj donis al sxi4 7#ai7 ,kaj sxia bopatr9o diris3 kie vi s]cxadis hodiaux kaj kie vi laboris1 via konanto e/u b5ata2 kaj sxi raportis al sia bopatr9o1 cxe kiu sxi laboris1 kaj diris3 la nomo de l'viro1 cxe kiu mi hodiaux laboris1 e/as ,boaz4 7#bj7 ,kaj ,naomi diris al sia b(il9o3 b5ita li e/u de ,dio1 cx> li ne =lasis sian afablon de l'vivantoj kaj 7nek7 de l'mort9toj4 ,kaj ,naomi diris3 la viro e/as proksima al ni1 li e/as el niaj p>5coj4 7#ba7 ,kaj ,ru? la moab9o diris3 li ankaux diris al mi3 kun la s]vant9oj1 kiuj e/as cxe mi1 kuniru1 gxis ili f9os la tutan mian rikoltadon4 7#bb7 ,kaj ,naomi diris al sia b(il9o ,ru?3 bone e/as1 mia fil9o1 ke vi iru kun liaj s]vant9oj1 por ke oni v9 ne r5kontu 7sev]e7 en alia kampo4 7#bc7 ,kaj ,ru? kuniris kun la s]vant9oj de ,boaz por els]cxadi 7spikojn7 gxis la f9o de l'hordea kaj tritika rikoltado1 kaj sxi sidadis cxe sia bopatr9o4 ,,cxapitro ,,iii4 7#a7 ,kaj ,naomi1 sxia bopatr9o1 diris3 mia fil9o6 mi deziras ja por vi ripozon1 kiu e/as bona por vi4 7#b7 ,kaj nun ,boaz1 nia p>5co1 kun kies junul9oj vi kune/is1 li j5 v5tumas la amason da hordeo en nuna nokto4 7#c7 ,vi banigxu kaj sxmirigxu 7p] p>fumoj7 kaj metu viajn 7plej k>ajn7 ve/ojn sur v9 kaj subiru al la amasejo1 ne konatigu v9 al la viro1 gxis li f9os mangxi kaj tr9ki4 7#d7 ,kaj kiam li kusxos1 eksciigxu la lokon1 kie li kusxigxos1 kaj v5u kaj malkovru lian pi$ujon kaj kusxigxu1 kaj li jam diros al vi1 kion vi f>u4 7#e7 ,kaj sxi r$iris al sxi3 cxion1 kion vi diros al mi1 mi f>os4 7#f7 ,kaj sxi subiris al la amasejo kaj f>adis cxion1 kiel sxia bopatr9o al sxi ordonis4 7#g7 ,kaj ,boaz mangxis kaj tr9kis1 kaj lia koro bonhumorigxis1 kaj li v5is al la r&o de l'g>b>o por kusxigxi1 kaj sxi v5is mallauxte kaj malkovris lian pi$ujon kaj kusxigxis4 7#h7 ,kaj kiam f>igxis noktomezo1 la viro ektimis1 kaj li ekpalpis kaj 7eksciigxis ke7 j5 vir9o kusxas apud lia pi$ujo4 7#i7 ,kaj li diris3 kiu vi e/as86 kaj sxi r$iris3 mi e/as ,ru?1 via sklav9o1 et5du viajn flugilojn sur vian sklav9on1 cx> vi ja e/as p>5co4 7#aj7 ,kaj li diris3 b5ata vi e/u de ,dio1 mia fil9o6 vi bonigxis vian la/an afablon pli ol la unua1 p] tio1 ke vi ne iris al la junuloj cxu malricxa cxu ricxa4 7#aa7 ,kaj nun ne timu1 mia fil9o1 cxion1 kion vi diros1 mi por vi f>os1 cx> la tuta pordego de mia popolo scios1 ke vi e/as h]oa vir9o4 7#ab7 ,kaj nun6 kvankam mi v]e e/as p>5co1 tam5 ekzi/as p>5co pli proksima ol mi4 7#ac7 ,pasigu la nokton1 kaj mat5e1 se li v9 elacxetos1 e/as bone1 li elacxetu1 kaj se li ne volos v9 elacxeti1 mi v9 elacxetos1 kiel vivas ,dio6 kusxu gxis la mat5o4 7#ad7 ,kaj sxi kusxis apud lia pi$ujo gxis la mat5o1 kaj sxi s9 levis antaux la tempo1 kiam homo povas ekkoni la duan--cx> li diris3 ne e/u sciate1 ke vir9o v5is la amasejon4 7#ae7 ,kaj li diris3 donu la tukon1 kiu e/as sur vi kaj t5u gx91 kaj sxi gx9 t5is kaj li mezuris ses 7mezurilojn da7 hordeo1 kaj metis sur sx91 kaj v5is la urbon4 7#af7 ,kaj sxi v5is al sia bopatr9o1 kiu diris2 kiu vi e/as8 cxu mia fil9o8 kaj sxi raportis al sxi cxion1 kion la viro f>is por sxi4 7#ag7 ,kaj sxi diris3 tiujn cxi ses 7mezurilojn da7 hordeo li donis al mi1 cx> li diris al mi3 ne rev5u al via bopatr9o malpl5e4 7#ah7 ,kaj 7,naomi7 diris3 sidu1 fil9o1 gxis vi scios kiel la af]o elfalos1 cx> la viro ne trankvilos1 antaux ol li hodiaux f9os la af]on4 ,,cxapitro ,,iv4 7#a7 ,kaj ,boaz iris al la pordego 7de l'urbo7 kaj sidis tie1 kaj j5 la p>5co1 pri kiu ,boaz diris1 pasas1 kaj 7,boaz vokante7 diris3 ,tiu kaj tiu6 v5u1 sidigxu tie cxi6 kaj li alv5is kaj sidigxis4 7#b7 ,kaj 7,boaz7 pr5is dek virojn el la maljunuloj de l'urbo kaj diris3 sidigxu tie cxi2 kaj ili sidigxis4 7#c7 ,kaj li diris al la p>5co3 la p>ton de l'kampo1 kiu ap>t5is al nia frato ,elimelehx1 v5das ,naomi1 kiu rev5is de moaba kampo4 7#d7 ,kaj mi diris3 mi malkovros vian orelon 7 rakontos71 dirante3 acxetu en la apudte/ado de la sidantoj kaj de la maljunul>o de mia popolo4 ,se vi elacxetos1 elacxetu6 kaj se oni 7 vi7 ne elacxetos1 diru al mi1 ke mi sciu1 cx> krom vi ekzi/as1 n5iu por elacxeti1 kaj mi 7k&idatas7 po/ vi4 ,kaj tiu r$iris3 mi elacxetos6 7#e7 ,kaj ,boaz diris3 en la tago1 kiam vi acxetos la kampon de l'mano de ,naomi1 tiam vi acxetas de ,ru? la moab9o1 edz9o de l'mort9to1 7la devon7 dauxrigi la nomon de l'mort9to sur lian h]$ajxon4 7#f7 ,kaj diris la p>5co3 mi ne povas elacxeti 7sx97 por mi1 cx> eble 7p] tio7 mi malutilos al mia h]$ajxo1 elacxetu vi mian acxetajxon1 cx> mi ne povas elacxeti4 7#g7 ,en antikveco tiu cxi moro ekzi/is cxe ,israel3 cxe l'acxetado kaj sxangxado1 por konfirmi cxiun af]on1 demetis homo sian sxuon 7ganton7 kaj gx9 donis al la dua1 kaj tio cxi e/is la ate/eco cxe ,israel4 7#h7 ,kaj la p>5co diris al ,boaz3 acxetu por vi1 kaj 7tiu7 demetis sian sxuon4 7#i7 ,kaj diris ,boaz al la maljunul>o kaj tuta popolo3 vi e/u hodiaux ate/antoj1 ke mi acxetis cxion1 kio ap>t5is al ,elimelehx kaj kio ap>t5is al ,kiljon kaj ,mahxhlon de l'mano de ,naomi4 7#aj7 ,kaj ,ru?on la moab9on1 edz9on de ,mahxhlon mi ankaux acxetis1 por ke sxi e/u mia edz9o1 por dauxrigi la nomon de l'mort9to sur lian h]$ajxon1 kaj la nomo de l'mort9to ne =trancxigxu de liaj fratoj kaj de lia loka pordego1 vi hodiaux e/u ate/antoj6 7#aa7 ,kaj r$iris la tuta popolo1 kiu e/is en la pordego1 kaj la maljunuloj3 ni e/as ate/antoj6 ,dio donu la edz9on1 kiu v5as vian domon1 kiel ,rahxhel kaj ,lea1 kiuj ambaux kon/ruis la domon ,israel1 akiru havon en ,efra%1 kaj havu bonan nomon en ,be%lehxhem4 7#ab7 ,kaj via domo e/u1 kiel la domo de ,p]ec1 kiun ,?am> naskis de ,jehuda1 de l'semo1 kiun ,dio al vi donos de tiu cxi junul9o4 7#ac7 ,kaj ,boaz pr5is ,ru?on kaj sxi f>igxis lia edz9o1 kaj li alv5is al sxi1 kaj ,dio donis al sxi grav$econ1 kaj sxi naskis filon4 7#ad7 ,kaj la vir9oj diris al ,naomi3 lauxdo al ,dio1 ke li hodiaux ne malekzi/igis por vi p>5con1 kaj lia nomo e/u nomata 7kaj ekzi/anta7 cxe ,israel4 7#ae7 ,kaj li e/os por vi agrabliganto de l'animo1 kaj nutranto de via grizeco1 cx> l9 naskis via b(il9o1 kiu v9 amas kaj e/as pli bona por vi1 ol sep filoj4 7#af7 ,kaj ,naomi pr5is la infanon kaj metis sur siajn g5uojn kaj e/is lia v>ti/9o4 7#ag7 ,kaj la najb>9oj donis al li nomon3 dirante3 cxe ,naomi naskigxis filo1 ili nomis lian nomon ,ob$ 7 laboranto1 utilanto72 li e/is la patro de ,jisxaj patro de ,david4 7#ah7 ,tiuj cxi e/as la naskigitoj de ,p]ec2 ,p]ec naskigis ,hxhecron'on4 7#ai7 ,hxhecron naskigis ,ram'on1 ,ram naskigis ,am9adab'on1 7#bj7 ,am9adab naskigis ,nahxhsxon'on1 ,nahxhsxon naskigis ,salma'on4 7#ba7 ,salma naskigis ,boaz'on1 ,boaz naskigis ,ob$'on4 7#bb7 ,ob$ naskigis ,jisxaj'on1 kaj ,jisxaj naskigis ,david'on4 ,f9o4 ,notoj de tek/prep>anto4 ,en la antauxp>olo1 du vortoj ne e/is legebla4 ,mi transskribis il9 kiel nekl>ajxo4 ,mi sxangxis cxi-subajn detalojn en la tek/o3 ,cxapitro ,v]so ,orig9altek/o ,korektajxo ,i #ai ,cu tio cxi e/as ,naomi8 ,cxu tio cxi e/as ,naomi8 ,i #bb la kom5co dcx rikoltado la kom5co de rikoltado ,,ii #bc la s]vant9oj de ,boaz la s]vant9oj de ,boaz ,,iii #aa tuta pordegxo de mia popolo tuta pordego de mia popolo