,,jan ,,amos  ,,kom5sk4  7,,johano      
,,amos ,,com5ius47      ,,boheme ,,v]kis
 ,,pr(4 ,,dro4 ,,jan ,,nov,k4           
,,tradukis  ,,rondeto ,,de              
,,esp]anti/9oj  ,,en ,,praha4           
#a #i #b #a4  ,,eldonis ,,rondeto ,,de  
,,esp]anti/9oj8  ,,en ,,praha4          
,,anta,,p>olo4      ,e/as af]o konata1  
ke la malgr&aj nacioj tre atas e/i      
fi]aj pro siaj gr&aj homoj kaj ke ili   
tre volonte at5tigas la  int]nacian     
publikon pri la fakto1 ke la p5so       
ekbrulig9ta korojn kaj  kapojn de hom>o 
dev5is de filo de ilia t]o kaj ilia     
nacio4    ,la in/ruo pri la int]nacia   
solid>eco1 e/u i disva/iinta  kiom ajn1 
n5iam =pelos el homaj koroj la sanktan  
flamon de speciala  amo al homoj        
naskiintaj en la sama regiono kaj       
l]n9taj de la  patr9o la saman idiomon1 
amon de la propra nacio4 ar la kazo de  
tiu  i amo e/as la plej es5ca kvalito de
 hom>o3 i e/as kr$o je =to  de la homa  
p5so1 je povo p] la homecaj ideoj regi  
la sorton de si  mem kaj sorton de la   

tuta hom>o4    ,kaj la plej altaj1 la   
plej idealaj kaj sekve la plej efikaj   
ideoj progresigi la hom>on e/as tiuj de 
mi1 simpla1 s5pova kaj  s5signifa membro
 de sia nacio1 s$ =ta tiam1 se koroj de 
iuj miaj  samnacianoj ekbatas por la    
samaj savontaj ideoj4    ,kaj kun ojega 
miro mi adas1 ke1 kio e/is idealo kaj   
savonta  vorto por mi1 e/as same idealo 
kaj devizo de la cet]aj samnacianoj2  e 
ke la ideoj de la cet]aj e/as pli kl>aj 
kaj ke la ilia koro  batas pro ili      
ankora pli brue ol la mia2 kaj ke       
ekzi/as int] la  samnacianoj homoj1 kiuj
 scias diri miajn idealojn p] tiaj      
vortoj kaj  montri al ili tiel ireblajn 
vojojn1 ke la kapo fl>ante poveblecon   
realigi idealojn p5sitajn n]ealigeblaj  
sv5as pro feliego4 ,tio  e/as la tasko  
de la gr&aj animoj4 u d oni ne devas    
fi]ii pro  nacia p>5ceco kun la gr&a    
spirita korifeo8 u e/as honto tia  fi]o8
    ,j5 la argum5to1 kial la eoslovaka  
nacio fi]iz pro ,jan  ,amos ,kom5sk     
7,com5ius7 kaj kial ni eldonas en       

esp]anta traduko  brouron priskribantan 
liajn vivon kaj laboron4    ,jan ,amos  
,kom5sk e/as speciale k>a al koro de iu 
eoslovako1 ar li e/as unu de la tri     
homoj1 kiuj plej es5ce  reprez5tas      
int]nan ideon de la eoslovaka nacio1    
s5con de ia  hi/orio1 kiun dum la la/aj 
j>dekoj tre kurae esploradis niaj       
filoz(oj kaj hi/orii/oj precipe ,t4 ,g4 
,mas>yk 7nuna prezidanto de  la         
respubliko74 ,lia teorio trovis multan  
aprobon kaj mult5ombrajn  kr$antojn4 ,j5
 ia es5co4    ,s5co kaj celo de ekzi/o  
de la eoslovaka nacio1 la int]na  ideo  
de ia evoluo1 e/as montrita en ia       
hi/orio4 ,el i sekvas1 ke  la nacio e/is
 en la plej fruktodona evoluo de siaj   
kapablecoj tiam1  kiam i luktis         
ekskluzive por celoj ab/raktaj1         
spiritaj1 idealaj1  kiuj ne povis efiki 
je lia mat]ia situacio4 ,tio e/is dum   
epoko de  ,hus 7bruligita en j4 #adae7  
kaj de ,husanoj4    ,la p>olo de ,hus   
,s]u la v]on kaj re/u en la konita v]o68
  kiu e/is de ,mas>yk montrita kiel la  

precipa in/igilo de la ,husa  celado kaj
 f>iis devizo de la progresema movado1  
e/as mallongigo de  la plej arde        
dezirata idealo nacia3 povi klopodi por 
koni la v]on kaj  por efektivigi        
po/ulojn kaj ordonojn de la v]o en la   
praktika  vivo4 ,kio e tio e/as speciale
 sub/rek9da e/as la efektivigo de la    
v]o en la praktiko1 p5ado1 ke la iutaga1
 nefe/5a1 laborpl5a vivo  f>iu enkorpio1
 realio1 efektivio de la v]ecaj idealoj4
 ,la  konkretaj f>oj povas e/i e        
kontraaj1 s$ tiu i p5smani]o e/as       
komuna al iuj gr&aj ap]aoj de la spirita
 vivo eoslovaka4    ,la dua fi]o de nia 
hi/orio e/as ,petr ,*elick1 samtempulo  
de ,hus kaj de la ,husanoj4 ,la ,husanoj
 decidis batali por sia v]o1 por  sia   
v]o de ,dio1 ili entuziasmigis por la   
,dia milito8 la plimulton de  la nacio1 
ili jam en j>o #adbj ricevis gravan     
v5kon kontra la nelea  reo ,zigmundo4   
,s$ tiam ,*elick havas kuraon kontra/>i 
la  en]alan humoron de la tempo kaj     
ekpr$ikas op9ion elp5sitan en  sil5to de

 la sudbohemaj kampoj3 ia ajn milito    
e/as malp]mesita al  ,kri/ano p] la     
unus5ca ordono ,dia3 ,nemortigu6 ,n5iam 
decas al  ,kri/ano uzi la p]=ton84 ,kaj 
kiam la efurbo pl5a de esp]oj je        
militaj v5koj kaj v5kaj pr(itoj ne havis
 orelon por askulti l91  li rev5is en   
sian kamp>on1 ne por v]ki simple novajn 
librojn--s$  por organizi homojn1 kiuj  
ekkr$9te liajn v]ojn e/is kapablaj vivi 
la ili4 ,kaj li efektivigis tion kun    
tiela sukceso1 ke fondiis multaj        
komunumoj de homoj vivantaj la la       
pr9cipoj de la orig9a kri/aneco1  kiel 9
 ,*elick pr$ikis4 ,ili n5iam uzis       
p]=ton1 amis s9  reciproke1 laboris     
hone/e ne sole por sia propra pr(ito s$ 
por  bonf>to de iuj komunumanoj4 ,ilia  
nomo e/is eaj ,fratoj8 kaj la  influo de
 organiza laboro de revulo8 ,*elick     
daris tri j>c5tojn6  ,dum tiel longa    
epoko kreskis kaj floris komunumoj de   
eaj ,fratoj kiel  modeloj de la bona    
ma/rumado kaj dokum5to1 ke e utopioj    
e/as  realigeblaj4    ,jan ,amos ,kom5sk

 e/is la la/a episkopo de la eaj        
,fratoj4 ,s$ lia v]o e/is jam alia v]o4 
,la mezepokaj =moj e/as e  li jam tute  
pl5igitaj p] la mod]na enhavo de        
r5esanca kulturo1 la  du polusoj de la  
hom>a celado3 idealo mat]ia kaj idealo  
spirita1 la  bezono agi kaj la uo m$iti1
 e/as e li en h>monia kuns5to4 ,li  e/as
 efektive kr$anta membro de la eklezio  
de la eaj ,fratoj1 li  malb5as kaj      
kondamnas militon1 s$ anta io li scias1 
ke lia propra  nacio devas e/i lib]a por
 povi pl5umi taskojn de ,dio  donatajn4 
,samtempe kun li vivis la glora filoz(o 
franca  ,desc>tes4 ,lia p5s- kaj        
agadmani]o e/is tute kontraa al tiu de  
,kom5sk4    ,desc>tes dum la tuta vivo  
sidis en salono sur kus5oj  mal=ta1     
malsaneta viro1 kaj la tutan vivon      
m$itis1 u li ekzi/as  a ne4    ,al      
,kom5sk e ne v5is p5seto1 ke li povus ne
 ekzi/i1 ar  iam af]oj gravegaj e/is    
f>otaj4 ,li1 politika ekzilito el sia   
patrujo1 iam sciis1 ke anta io la       
malju/a kaj malbona uzurpatoro  de la   

rea trono e/as =igota4 ,kaj li tial     
vagadis tra la tuta  ,eropo1 s]ante     
monon1 soldatojn1 asociojn1 kiuj        
povebligus =igi la  malhone/ulon        
,habsburgan1 la despoton1 la            
kontrare=maciulon4 ,e kun  ,turkoj li   
e/us e/9ta asoci9ta por ekmiliti la     
,habsburgojn4    ,kaj kiam io montriis  
vana1 li ne malesp]is s$ iujn siajn     
laborkapablojn li d$iis al la re=mo de  
p$agogio al la organizado  de pli bonaj 
l]nejoj ol nun4 ar se la junaj homoj    
eliros el l]nejoj  pli bone in/ruitaj   
pri la homecaj virtoj1 tiam n5iam e/os  
poveble1  ke ekzi/u tiomaj malju/ecoj1  
tiom da f>oj kontra la leo de ,dio1     
kiom li vidis kaj travivis4    ,tia     
konkreta1 praktika laboro por la ideala 
v]o1 por la  morala po/ulo1 por si/emo  
de ,dio1 tio e/as la plej k>akt]iza     
kvalito de la eoslovaka m5so4    ,tial  
kompr5u1 fremdnaciaj legantoj de nia    
libreto1 kial ni  kun tia f]voro        
propag&as la scion pri ,jan ,amos       
,kom5sk1 kaj helpu  n9 propag&ante kun  

ni4    ,,bratislava1 #ac4 m>ton #aiba4  
,dr4 ,/an4 ,kam>yt4        ,,jan ,,amos 
,,kom5sk1  ,,in/rui/o ,,de ,,la         
,,nacioj1 ,,fond9to  ,,de ,,la          
,,novoepoka ,,in/ruado4      ,anka mi   
kr$as al ,dio1 ke is pasos la uragano de
 la kol]o  pro niaj pekoj s5dita sur    
niajn kapojn1 la regado de viaj af]oj al
  vi rev5os1 ho1 popolo bohema68    ,p] 
tiuj i vortoj1 (te nun ripetataj1       
inaguraciis la unua  prezidanto de la   
eoslovaka respubliko ,tom ,g4 ,mas>yk   
sian unuan  komunikon al la ,nacia      
,kunv5o4 ,kaj la pr(eto ,jan ,amos      
,kom5sk1 kies  plumo il9 la unuan fojon 
skribis1 tiam il9 skribis1 kiam montriis
  vantaj la la/aj esp]oj de bohemaj     
ekzilitoj je politika helpo1 po/        
ratifikacio de la int]kons5toj de paco  
,we/fala en ,nr5b]g  7kom5con de la j>o 
#afej7 kaj kiam la turm5tata eropa      
popolo d5ove  lib]e ekspiris po/ la     
longa suf]ado pro la plej kruela eklezia
  milito4 ,por li kaj liaj samreligianoj
 tiu trankvilo b$ar9de ne  ekzi/is1 al  

ili e/is de/9ite darigi la vagadon tra  
la nega/ema  fremdl&o1 kaj trovi tie e  
la f9an ripozon4    ,kaj tam5 ,kom5sk1  
la la/a efpa/ro de la ,frata ,unuio     
7,j$nota bratrsk71 nia plej nacia       
eklezio1 s5lace laboris preska  duonon  
da j>c5to por la bono de la hom>o       
d$iante la amon al sia  patrujo1 kiam li
 devis 9 =lasi en ao da #ce j>oj1 p5ante
 is sia  la/a spiro helpi al i el la    
morala miz]o p] disva/io de la  kl]eco  
en iujn klasojn kaj p] la konv9kado pri 
bezono de la paco4    #a4 ,ria je sciaoj
 li rev5is el fremdl&o1 por d$ii iujn   
siajn =tojn al la s]vo de la ,frata     
,eklezio2 s$ jam kiel /ud5to  li        
ekkurais konatigi al siaj saml&anoj     
elp5saojn de la samtempaj  natursci5coj 
kaj p] helpo de la detala eolat9a vort>o
 ebligi al  ili la scion de la sci5coj4 
,s$ b$ar9de lia trankvila laboro por la 
utilo de liaj  eklezianoj e/is          
int]rompita p] eksplodo de ribelo1      
f9iinta p]  v5ko de la reo ,f]d9&o ,i,ia
 sup] la bohema nacio la #h;an novembron

  #afbj4    ,en tiu tempo e/is anka     
v]kita lia fama ,labir9to de la  mondo  
kaj p>adizo de la koro8 7#afbc71 kiun   
libron oni ankora hodia  vicigas int] la
 popul>ajn librojn de la pli malnova ea 
lit]aturo4    #b4 ,s$ anka pri la       
e/onteco de la patrujo zorgis ,kom5sk   
dum i tiuj suf]opl5aj j>oj4 ,li e/is    
pl5e konv9kita1 ke ne e/as  malproksima 
la tempo1 kiam f9os la suf]ado pro la   
kr$o kaj eke/os  la nova regno1 pri kiu 
iutage prez ,kri/anoj p] vortoj de la   
preo  ,patro nia4 ,v5u regno ,via86     
,zorgante tiel1 ke lia nacio ne e/u     
surprizita p] la subita r5v]so1 li      
prep>is por i proponon de la  nova      
reguligo de la eklezio kaj samtempe la  
v]kon1 kiu g>antiis lian  gloron por la 
tuta e/onteco4 ,la v]kon li nomis       
,didaktiko18  t4 e4 arto de la arta     
in/ruado8 kaj en i li montris pli frue  
al la  saml&anoj1 pli po/e en la lat9a  
traduko de la v]ko al la tuta  hom>o1   
kiamani]e eduki la junul>on al la noblaj
 moroj kaj pieco kaj  in/rui al i       

utilajn sciojn4 ,en la libro oni po/ulas
 d$ii por la  p]fekta eduko pl5ajn #bd  
j>ojn de la juneca ao1 kiun oni dividu  
je  kv> p]iodoj2 la infanao1 knabao1 ao 
de la maturiado kaj  junulao4 ,por iu ao
 li volis />igi ap>tan l]nejon1         
prep>ante  por iu specialajn librojn4   
,al la infana ao li d$iis la faman      
,in=matorio de la patr9a l]nejo81 kiu   
f>iis evangelio de la  in/rui/>o ne nur 
de lia propra nacio1 s$ anka de iuj     
kl]aj  nacioj same kiel la ,didaktiko84 
,b$ar9de i tiujn signifopl5ajn  fruktojn
 de lia spirito povis utiligi pli frue  
la fremdl&o1 liaj  saml&anoj ekuzis il9 
nur po/ la nacia r5askio4    #c4 ,en    
ekzilon en la urbon ,leszno =iris       
,kom5sk je kom5co  de la j>o #afbh kaj  
tie li kom5cis in/rui l]nantojn de la   
lat9a  l]nejo4 ,li v]kis por ili negr&an
 l]nolibron de la lat9a l+vo  nomata    
,janua l+u>um res]ata8 7#afca71 kiu     
disva/iis dum kelkaj  j>oj en la tuta   
,eropo kaj konatigis la nomon de ,kom5sk
 e en la  plej malproksimaj l&oj de     

,azio4 ia praktika arano ek9t]esis la   
tutan in/ruitan mondon4 ,kom5sk deziris 
p] tiu i l]nosi/emo ne  sole =igi       
malfacilaojn de la l]nado de la l+vo    
lat9a1 s$ li  celis samtempe doni al la 
junul>o konon de la plej gravaj af]oj en
  la mondo4 ,tial li kon/ruis en #ajj   
al9eoj 7#ajjj frazoj7 tabelon de  enhavo
 de la tuta mondo1 kom5cante de ia kreo 
kaj f9ante p] la  la/aj af]oj de la     
homo2 en tio iu objekto devis e/i       
signita p]  sia orig9a nomo4 ,la        
praktika signifo de tia libro e/is al iu
  evid5ta kaj tial i e/is en la tuta    
,eropo en div]sajn l+vojn  tradukata4   
,la v]k9to mem ekmiris pri la sukceso   
kaj aprobo de sia  libro4 ,la provo f>is
 l9 tuj mondkonata int] iuj tiamaj      
kl]uloj4 ,s$ tam5 en sia f]vora p5ado   
helpi al la hom>o1  skuianta pro la     
malpaco kaj maltrankvilo1 li konsid]is  
tion kvaza  signon de la ,provid5co1 ke 
li provu ion pli signifan4 ,li rim>kis1 
ke  kazo de iuj malfacilaoj sur la mondo
 e/as celado al af]oj  supraaj s5 at5to 

de ilia int]no kaj enhavo kaj la homa   
facilkr$emeco4 ,anta nelonge e/is       
at5data savo de la klasikismo1 la  rev5o
 al beleco de la malnovaj =moj          
lit]aturaj1 s$ la p5ado  haltis e       
s55havaj =moj1 ar al la efektiva kono1  
ne alkondukis la  junul>on e la legado  
de la malnovaj v]ki/oj4 ,kaj tam5 e/is  
en la  l]nejoj1 tiom da tempo kaj zorgoj
 d$iita al la lat9a l+vo sole  por ke la
 l]nantoj sciu v]ki let]ojn kaj v]sojn  
la la malnovaj  modeloj4 u e/as utila   
por la vivo1 dem&as ,kom5sk1 labori pri 
tiaj af]oj1 kiam u dume at5tigas pri sia
 rajto nove prosp]antaj  natursci5coj   
precipe fiziko1 emio kaj a/ronomio8     
,tial op9ias  ,kom5sk1 ke e/as necese   
arani d5ove la in/ruadon la novaj       
metodoj kaj pr9cipoj1 kiel oni f>is e   
l+vo lat9a4 ,e/as jam por  la komp>o de 
iuj objektoj necese tiujn pr9cipojn     
trovi4 ,ke e/as  eble f>i tion1         
konkludas ,kom5sk la vortoj de ,sankta  
,skribo 7,saeco  #aa1 #ba71 ke ,dio ion 
ordigis la la nombro1 mezuro kaj pezo4  

,se iuj  vortoj de iu l+vo havas sian   
analogion1 ke oni povas il9 ordigi en   
nemultaj reguloj1 sammani]e klasifiki   
oni povas la objektojn kaj  dif9i la iom
 da pr9cipoj4 ,e/us sole nur necese     
kon/rui ,pordegon  de la objektoj81     
memkompr5eble tiel kon/ruitan1 ke la    
junul>o s5  malfacilaoj eniru en la     
templon de la sci5coj4 ,kaj se e/us tiel
  poveble de la juneco iujn homojn      
enkonduki en la v]an konon1  malap]us   
c]te p] si mem iuj iniciatoj de la      
malkons5to kaj  malpaco kaj an/ata      
malamikeco ekregus en la mondo agrabla  
paco4 ,kaj  pri paco klopodis ,kom5sk   
des pli multe kun aliaj same p5santaj   
viroj1 ju pli pr(unde influis la ean    
l&on1 lian patrujon1 kaj  preska la     
tutan ,eropon la malfeliaj sekvoj de la 
religiaj  malpacoj4 ,se la v]a scio     
disva/iu int] iuj homoj1 u ne  proksimiu
 la pl5umo de la vortoj de ,kri/o1 ke   
e/os unu afejo kaj  unu pati/o8    #e4  
,ke oni iam sukcesos v]ki tian libron1  
,kom5sk ne  dubis4 ,anka u/an nomon li  

el libroj samtempaj por i trovis3       
,pans(io84 ,kompr5eble por ke iuj frazoj
 en 9 akceptitaj e/u v]e  fid9daj       
konitaoj1 oni devus tra/udi tutan       
sci5can mat]ialon kaj  p] sp]toj kaj    
esplorado pruvi la v]econ de iu ia      
frazo4 ,s$ tio  e/us gr&a kaj malfacila 
laboro1 ke sole s5laca kaj dilig5ta     
laboro de unuopulo sukcesus 9 v5ki4     
#f4 ,la ideojn1 en i koncize donitajn1  
pritraktis ,kom5sk  detale en la let]o1 
kiun li s5dis al sia amiko ,samuel      
,h>tlib en  ,london1 en la duono de     
tridekaj j>oj de la ,,xvii4 j>c5to4 ,al 
,h>tlib  io i tre plais1 ar anka la fama
 angla filoz(o lordo ,francis  ,bacon1  
anta ne longe mort9ta 7#afbh71 pr$ikis  
la bezonon de nova  metodo de ia        
esplorado sur la pr9cipo de indukcio1   
pri kiu tiam  klopodis la natursci5coj4 
,e/as tiel kl>igeble1 ke ,h>tlib s5     
p]meso de ,kom5sk s5dis la let]on al la 
,ox=da univ]sitato por  bontrovo kaj kun
 ia kons5to li 9 e prese eldonis kiel   
,conatuum  ,com5ianorum praeludia8      

7,antaludo de entrepr5oj de  ,kom5sk74  
,kom5sk e/is v]e surprizita ricev9te    
subite el ,londono  an/ata respondo     
presitajn ekzempl]ojn de sia  let]o4    
,memkompr5eble1 ke ne tute konv5is al   
,kom5sk anta la mondo  entrepr5i ion1   
kion li atus labori kae en sia laborejo1
 s$  kuraigis l9 d5ove la kons5to kun   
lia propono de la tuta sci5ca  mondo4   
,balda e/is proponite al li ne nur la   
mat]iala helpo por lia  laboro1 s$ anka 
la sci5culoj de div]saj fakoj proponis  
sian helpon  kiel kunlaborantoj1 por ke 
la v]ko e/u pli frue preta4    #g4      
,unuan mat]ialan helpon proponis al     
,kom5sk la juna  pos$anto de ,leszno    
,grafo ,bohuslav ,leszczynski1 kiu volis
 anka liajn  helpantojn vivt5i4 ,tio    
okazis en la j>o #afdj1 po/ gr&a sukceso
 de  la l]neja teatrao ,pri ,diog5es el 
,kynike81 kiun li at+is e/ante  rektoro 
de la leszna l]nejo4 ,la grafo ee/is kun
 siaj amikoj la  prez5tadon4 ,al li d   
,kom5sk prez5tis unuan detalan proponon1
 kiel  e/us eble pans(ion si/emi kaj    

kiuj helpaj v]koj e/as bezonaj4 i  e/is 
precipe ,panhi/orio81 hi/orio de sci5ca 
esplorado kaj s]ado  de la v]oj kaj la  
,p&ogmatio81 resumo de iuj op9ioj kaj   
skismoj  p] kiuj la hom>o iradis al la  
scio4    #h4 ,s$ pli frue ol i tiu      
propono e/is decidita1 ricevis  ,kom5sk 
de ,h>tlib 7som]o #afda7 inviton1 ke li 
v5u ,anglion por  signifopl5a laboro1   
gloranta kaj honoranta ,dion4 ,alv59te  
,londonon  ,kom5sk nur tiam eksciis de  
la amikoj1 ke li e/is invitita de la    
p>lam5to mem1 por fondi pans(ian        
kolegion1 en kiu li kun #ab  sci5culoj  
laborus je la progreso de la sci5coj4   
,tiun sukceson  at+is ,h>tlib helpe de  
pot5caj amikoj e la nove kunvokitaj     
p>lam5tanoj1 e kiuj tiam ap]is =te la   
emo1 ne nur plibonigi  ekzi/antajn      
malordojn en la regno1 s$ anka subt5i la
 progresemajn  ideojn1 kiuj tiam e/is   
s5nombraj4 ,b$ar9de1 la ribelo de       
katolikaj  ,irl&anoj kontra ,angloj     
prokra/is la tujan efektivigon de la    
gr&ioza propono de ,h>tlib4    #i4      

,kom5sk uzis lib]an tempon en ,londono  
dum v9tro #afda-b  prep>ante detalan    
planon nomitan ,via ,lucis8 7,vojo de la
 lumo7 por la  int5cita kolegio4 ,li    
montras en i kiamani]e p5is la hom>o    
lib]ii el la mallumo de la er>doktr9oj1 
en kiuj i kvaza droniis  po/ p]do de la 
kr$o je la v]a ,dio4 ,la/aj kaj plej    
efikaj rim$oj1  la op9io de ,kom5sk1    
e/as la arto de libropresado kaj vojaado
  trans m>oj4 ,s$ anka i tio ne sufiz   
por ke la hom>o retrovu la  lumon4 ,por 
at+i 9 oni efe bezonas disva/igi la     
kl]econ p]  tagaj rim$oj4 ,tiuj rim$oj  
povas e/i elem5taj l]nejoj por la tuta  
hom>o1 en kiuj i akiradus la konon el   
univ]salaj libroj1 v]kitaj  de sci5ca   
kolegio4 ,anka univ]salan l+von povus   
iam tiuj i viroj  krei4 ,havante sian   
c5tron en ,londono1 kvaza foirejo de la 
tuta mondo  kom]ca1 ili povus at5te     
obs]vi la evoluon de la tutmonda        
kulturo1  in=mi s9 reciproke pri novaj  
eltrovoj de monda signifo kaj e/i       
samtempe int]naciaj juantoj en af]oj    

politikaj4 ,al ilia juorajto  e/us anka 
la reoj submetataj kaj kiu kontra/>us   
il91 tiu povus  e/i =igita p] la komuna 
int]v5o de iuj aliaj4 ,tiamani]e e/us   
g>antiita la s5esa progresado de la     
hom>o kaj la et]na paco en la  tuta     
mondo4    #aj4 ,b$ar9de1 la gr&ioza     
projekto ne efektiviis1 la  politika    
paco ne eke/is en ,anglio e dum la      
sekv9taj j>oj kaj la  ribelo kontra la  
malnovaj ordoj ekkulm9aciis p] =igo de  
la reeco  kaj enkonduko de protektorato 
de ,cromwell4 ,anka religia radikala    
p>tio sukcesis valori en la politiko4   
,kom5sk povis tiam n5ion  alian f>i ol  
=lasi konfuzitan ,anglion kaj akcepti   
novan proponon el  ,sv$io1 ke li        
organizu por ,sv$oj la librojn por      
l]nado de lat9a  l+vo kaj komp5se ke li 
ricevos helpon por la prep>ata pans(io4 
#aa4 ,el simpla ,janua l+u>um res]ata8  
evoluis dum kelke da  j>oj trip>ta      
metodo de lat9aj l]nolibroj1 kiuj e/is  
sukcese  enkondukataj en tiamajn        
l]nejojn4 ,krom la ,janua l+u>um8 e/is  

ankora ,antapordejo8 7,ve/ibulum7 kaj   
ambro8 7,atrium7 al iu grado  de la     
gramatiko kaj vort>o4 ,kom5sk nevolonte 
=lasis atatajn jam  ideojn pans(iajn1 en
 kiuj li vidis sian propran vivocelon1  
precipe1  kiam liaj anglaj amikoj l9 pro
 tio riprois1 s$ li esp]is balda  f9i la
 laboron en ,sv$io kaj kom5ci tiun1 kiu 
plej multe l9  allogis4 ,anka pro       
politikaj kazoj li volis pl5umi deziron 
de  ,sv$oj1 kiuj kiel la plej pot5caj   
kontraloj de ,habsburgoj p5is  helpi    
liajn saml&anojn kaj samkr$anojn kaj    
ebligi la rev5on en  ,bohemion4    #ab4 
,trans ,hol&io1 kie li anka r5kontiis   
kun la fama  filoz(o ,desc>tes1 ,g]manio
 kaj ,danio li rapidis ,sv$ion1 por     
prez5ti s9 al la malav>a subt5anto de   
subpremataj homoj1 al  hol&a gr&kom]ci/o
 ,ludoviko de ,ge]1 militi/>a sv$a      
liv]anto1  de kiu la propono dev5is4    
,tiu1 volante havi sian int5con         
aprobitan  de la politika pot5co1 s5dis 
l9 en ,/ockholmon al regna  gr&kanceli]o
 ,axel ,ox5/]n4 ,la kanceli]o1 jam de   

longe konscianta  bezonon de la re=mo de
 la in/ruado1 askultis la konkludojn de 
,kom5sk kun gr&a int]eso1 li e proponis 
al li sup]an inspekton  de re=mo de la  
tuta in/ruado en ,sv$io4 ,ne malpli     
ojigadis l91  kiam ,kom5sk argum5tis al 
li el la ,sankta ,skribo la proksimecon 
de  la regno de ,kri/o kun la pligr&igo 
de komuna kulturo4 ,nur po/ la  kv>taga 
int]p>olado =iris ,kom5sk1 promes9te1 ke
 li pli frue1  kiel af]on pli uran1     
prilaboros librojn l+vajn1 kaj po/e     
kom5cos  solvadi la pans(ion 7ioscion74 
,anka al reino ,kri/9o e/is tiam        
,kom5sk de kanceli]o prez5tita4    ,kiel
 lolokon por la kom5cotaj laboroj1      
rekom5dis al li la  kanceli]o           
trankvilan1 tol]eman urbon ,elb+1 apud  
frea limano de la  riv]o ,vi/ulo1 en la 
ori5ta ,prusio4 ,tie anka eklois ,kom5sk
 kun  sia familio1 en atuno de la j>o   
#afdb1 havante kelkajn junajn           
helpantojn el ,frata ,unuio1 kun kiuj li
 esp]is sukcese pl5umi la  tutan taskon 
dum kelke da monatoj4    #ac4 ,s$ d5ove 

prilabori tutan si/emon de l]nolibroj   
kaj  samtempe meti il9 en p]fektan      
h>monion1 po/ulis multon da laboro  kaj 
paci5co precipe1 kiam ,kom5sk1 dezirante
 p]fekte koni la tutan  problemon1 ree  
tra/udis iujn samtempajn l+vajn         
in/rumetodojn kaj  e analitike relaboris
 tutan in/ruan teorion entute1 kaj nur  
sur i  tiu fundam5to li traktis1 la lia 
op9io1 multsignifan por la tuta  kl]o   
teorion de u/a in/ruado de l+voj en     
enkonduka v]ko al la  l]nolibroj nomita 
,l+u>um me?odus novissima8 7,plej nova  
l+va  metodo1 eld4 en j>o #afdi74       
#ad4 ,s$ malgra tiuj i tiom uraj        
laboroj1 li ne =gesadis  sian pans(ion1 
eldon9te tuj en la j>o #afdc ,planon de 
pans(io8  7,pansophiae diatyposis7 kaj  
#b j>ojn pli po/e li kom5cis esplori la 
p5son de komuna univ]sala re=mo de iu   
homa g5to p] si/emo de  la libroj1 int] 
kiuj anka lia pans(io e/us nur unusola  
v]ko4 ,li  int5cis plej frue prez5ti la 
proponon al ,eropa kl]ul>o por          
prikonsid]o kaj li nomis 9 en]ala       

int]konsilo pri la re=mo de  la af]oj   
homaj8 7,de r]um human>um em5datione    
consultatio  ca?olica74 ,la efektivio de
 tiu i int5co ne okazis1 ar ,ludoviko de
  ,ge] s5ese insi/is je la f9laborado de
 la pr5ita tasko kaj li ne  kais e sian 
malplaon1 se ,kom5sk deflankiis = la    
laboro al tiu1  kiu l9 pli allogis1 a se
 li ie reprez5tis sian eklezion1 kaj f9e
  li e rifuzadis promesitan subt5on1    
kiam la libroj ne e/is balda  prep>itaj 
por preso4 ,kaj tiel ni trovas e ,kom5sk
 u en tiuj j>oj  #afdb-dh (te hezitadon1
 s5kulpiadon kaj reu/iadon kaj d5ove    
skuetadon p] la kat5oj de devoj kiuj l9 
tiom premis4    #ae4 ,cet]e1 lia        
maltrankvilo gr&iis ju pli proksimiis la
  decido de militaj int]kons5toj1 kio   
signifis anka decidon pri la  sorto de  
eaj ekzilitoj kaj tam5 v]dire ,kom5sk   
sole por eoj  laboris1 akcept9te la     
taskon por li tiom s5dankeman4 ,s$ la   
traktado  e/is prokra/ata1 la esp]oj    
malap]adis kaj ju pli nec$ema  montriis 
la imp]ie/ro ,f]d9&o ,i,i,ia rilate la  

dem&on de la  religia unueco en bohemaj 
l&oj1 des pli volonte p]mesadis en      
,g]manio la aprobon de evangeliaj       
eklezioj4 ,jam anta la ratifikacio  de  
pacaj int]kons5toj en la j>o #afdh petas
 ,kom5sk la reinon kaj  sv$ajn          
kanceli]on1 ke ili protektu kompat9dajn 
bohemajn ekzilitojn  kaj ne submetu tiom
 da s5kulpe suf]antaj homoj kaj iliaj   
eklezioj al  la c]ta ru9igo4 ,s$ io e/is
 vana4 ,sup]iis la politikaj  konsid]oj1
 ar iuj militantaj p>tioj e/is jam      
lacaj1 elerpitaj  kaj eoj e/is tam5     
(]donitaj4 ,kaj al ,kom5sk ne re/is ol  
ankora s5kulpigadi s9 pro sia insi/ado4 
#af4 ,la saman j>on li =lasas ,elb+on   
por adm9i/ri sian  eklezion1 de kiu li  
e/is elektita kiel episkopo--juanto4 ,en
 ,lezsno  li po/e presigis du librojn1  
kiujn li dum antaaj j>oj v]kis por      
,sv$oj1 nome la ,metodon de l+voj8 kaj  
,didaktikon81 sian plej  gravan v]kon4  
#ag4 ,anka i tie li ne re/is longe4 ,jam
 la duan j>on po/  sia transloio en     
,lesznon li ricevis honoran inviton de  

pr9coj  ,rkczi1 ke li en arysk ,potok   
sup] ,bodrogo1 en loko de ilia          
som]loado aranu l]nejon la siaj pans(iaj
 planoj4 ,anta sia  =veturo en          
,hung>ion1 ki5 l9 sekvis lia eklezio en 
pr9tempo de la  j4 #afej1 li ankora     
v]kis1 por ojigi la korpremitajn fratojn
 tie  loantajn1 ,te/am5ton de la        
mortanta patr9o de la ,frata ,unuio18   
v]keton de alegoria k>akt]o1 en kiu lia 
eklezio adiaz sur la  mortlito kun siaj 
filoj kaj po/lasas al ili siajn         
trezorojn4 ,el i  dev5as anka nia       
enkonduka s5t5co1 kiu sonas al ni kvaza 
pr(etao4 ,s$ anka alimani]e ni kompr5as 
la emocion de la  filantropo1 kiu ne    
povas rezigni je la esp]o en f9an v5kon 
de bono1  kvankam la plej proksiman     
e/ontecon kovras netraigeblaj nuboj4    
#ah4 ,en ,slovakio 7,uh]sk ,skalice7 li 
e/is je pasko de tiu  j>o tre oje       
bonv59ta2 el ,uh]sk ,skalice li vizitis 
anka aliajn  ekleziojn fratajn pli      
malproksim54 ,iom hezitante1 li po/e    
iris  ori5ton kaj en ,potok pl5e/ime    

akceptis l9 precipe la grafo  ,zikmundo 
,rkczi4 ,s$ por pli longa re/ado li     
eklois tie en atuno  de la sama j>o1 po/
 longa traktado kun la eklezio1 kiu     
hezitis en  tiu kritika tempo lasi =iri 
sian efpa/ron4 ,f9e la politikaj        
konsid]oj decidis4    #ai4 ,en sia nova 
agadloko ,kom5sk tuj prez5tis al la     
pr9co  planon de la sepklasa l]nejo1    
kies #c elem5taj klasoj e/us l+vaj1  #d 
sup]aj klasoj objektaj 7filoz(iaj74 ,la 
malsup]aj klasoj e/is  balda malf]mitaj 
kaj ,kom5sk relaboris por ili anka siajn
 l+vajn  librojn je tria fojo1 s$ la    
sup]aj klasoj ne efektiviis pro la tro  
frua morto de pr9co ,zikmundo           
7#d4_/;,,ii4 #afeb474 ,kom5sk volis nome
  transmeti la taskon lib]igi eajn      
ekzilitojn al ,zikmundo1 ar tiu i       
edziis kun ,eliso1 fil9o de la iama reo 
,fr$]iko el ,pfalz1 kiun  v]e felian    
ge$zion ,kom5sk mem b5is4 ,tial li anka 
laboris kun  tia komplezemo por la      
l]nejo1 kiun la juna pr9co tiom  atis4  
,b$ar9de1 e tie e/is ,kom5sk balda      

s5iluziita1 ar la  situacio ne e/is     
ankora matura por liaj projektoj kaj la 
rim$oj1  p] kiuj li int5cis ion         
rebonigi1 ne kondukis al la celo4 ,tial 
li  f9e ellaboris la enhavon de nova    
,janua l+u>um8 en ok l]nejaj  teatraoj  
je ,/udo-ludo81 7,s*ola ludus871 en kiu 
trovis efektivan  plaon nur la nobela   
junul>o de la l]nejo4 ,po/ la laboro1   
dar9ta  #c kaj #a_/b da j>o rev5is      
,kom5sk alte e/imata al sia eklezio en  
som]o de la j>o #afed4    #bj4 ,lian    
u/an kaj praktikan op9ion pri la        
realeco1 pruvas  anka #b libroj ap]9taj 
en ,hung>io3 ,tio e/as precipe lia fama 
,orbis pictus81 7,mondo en bildoj71 en  
kiu la konciza enhavo de la  ,janua     
l+u>um8 e/as kl>igata p] multaj bildoj1 
kiuj e/as tie e  la efa temo4 ,la       
ilu/raoj an/ataz tie empirian ap]cipon1 
kiun  oni ne povis ie akiri1 kiel       
ekzemple en ,hung>io por div]saj        
metioj4 ,po/e1 =irante el ,hung>io1     
donacis ,kom5sk al la pr9co  ,georgo    
,,ii41 frato de ,zikmundo1 v]keton de   

ekonomia enhavo1 nomitan  ,g5tis        
felicitas8 7,felio de nacio71 en kiu    
,kom5sk montras1 sur kio  bazas la u/a  
signifo de la nacia felio kaj kiel      
malproksime de i  e/as la hung>aj       
loantoj1 kaj kiamani]e al i proksimii4  
,tio c]te  e/is la plej bela danko por  
la favoro de ,rkczi4    #ba4 ,la        
cirkon/ancoj1 kiam ,kom5sk la trian     
fojon alv5is en  ,lesznon1 e/is tre     
kritikaj1 ar e/is at5dita la sv$o-pola  
milito1  kiu anka v]e la sekvantan j>on 
furioze eksplodis4 ,pri i ni scias  pli 
detale el la romano de ,si5kiewicz ,la  
inundo48 ,la sv$an enm>on  konv5e       
komp>as la poeto kun la inundo1 ar la   
malamika militi/>o  alproksimiis is al  
,krak[1 ke e la reo ,jan ,kazimir mem   
e/is  devigata =kuri fremdl&on4 ,leszno 
akceptis la sv$an kaval]ian  g>nizonon4 
,la fremduloj1 en la urbo loantaj1 la   
religio skismuloj1  e/is amataj nek de  
la popolo el la irkaao1 nek de la       
nobel>o4 ,kiam d1 en unuopaj lokoj de la
 regno leviis ribelo kontra  la fremda  

regado1 v5is anka vico je ,leszno1 eble 
anka la sopiro je  abunda rabao en la   
ria kom]ca urbo tiam decidis4 ,en aprilo
 de la  j>o #afef la kamp>a popolo1     
gvidata de la nobel>o1 =te atakis la    
urbon1 kiu po/ la =iro de la sv$a       
g>nizono e/is prirabita kaj             
ekbruligita4 ,kom5sk re/is malgra iu    
m9acanta danero e sia  p>oo kaj =iris el
 la urbo nur en la/a mom5to1 et9te p>ton
 de  siaj manuskriptoj en la kaejon sub 
sia /udoambro4 ,tie ili e/is  anka      
trovitaj kaj r$onitaj al li dek tagojn  
po/ la  brulego4 ,b$ar9de1 tio e/is sole
 la malgr&a re/ao de lia  multj>a s5laca
 laboro4 ,krom tio p]dis ,kom5sk sian   
tutan havaon1  la mat]ialon pans(ian kaj
 precipe gr&an eolat9an vort>on jam  por
 la preso prep>itan4 ,la p]don de tiu i 
vort>a trezoro ,kom5sk  plej multe      
b$aris kaj tio e/as anka la plej gr&a   
p]do1 kiu  trafis nian nacion je ia     
spirita pos$ao de la pli malnova  tempo4
 ,pri la valoro de la v]ko ate/as ia    
negr&a re/ao ,l+uae  ,bohemicae !saurus8

 de ,v4 ,jan ,rosa1 kiun (te uzadis     
,josef ,jungmann1  v]kante sian vort>on4
    #bb4 ,la malfelia sorto de la urbo  
pr(unde tuis koron precipe  de la       
samtempa evangelia mondo1 same kiel la  
p]doj de la fama  pans(i/o liajn        
multnombrajn amikojn4 ,li volis kun sia 
familio plej  frue transloii en         
,frankfurton a4 ,m41 s$ volonte li      
akceptis inviton  de ,laur5te de ,ge]1  
filo de ,ludoviko1 transloii al li en   
,am/]odamon kaj tie en trankvilo d$ii s9
 al la pref]ata  pans(io4 ,loant>o de la
 urbo bonv5igis l9 plej e/ime1 kiel     
mondfaman p]sonon kaj e/is anka al li   
proponita helpo por diskonigo  de liaj  
v]koj4    #bc4 ,li akceptis 9 plej unue 
por la eldono de la kolektitaj  v]koj   
p$agogiaj ,op]a didactica omnia8        
7#afeg71 kiujn li aranis la  la tempo de
 ilia dev5o 7en ,leszno1 ,elb+ kaj en   
,potok7 en tri  gr&aj volumoj kaj       
aldonis al ili kv>an p>ton de           
int]p>oloj1  v]kitan en ,am/]odamo4     
,tiuj v]koj ekmirigis la tutan in/ruitan

  mondon2 ajnis1 ke iuj mi/]oj de la u/a
 in/ruado e/as  malkovritaj kaj nur de  
tiu unusola viro4 ,la aprobo de la urbo1
 en kiu  ,kom5sk lois kaj al kiu e/is   
tuta v]ko d$iita1 e/is precipe  grava4  
#bd4 ,kontrae la eldono de la lat9a     
traduko de politikaj pr(etaoj  dev5antaj
 de tri viziuloj1 kun kiuj ,kom5sk      
p]sone int]rilatis1  vekis kontra li    
at5t9dan opozicion kaj maltrankviligis  
liajn  la/ajn j>ojn4 ,kaj tam5 anka p]  
tiu i libro1 nomita ,lux 9  t5ebris8    
7,lumo en mallumoj7 volis ,kom5sk utili 
al sia nacio1 kaj  d5ove va/e pritrakti 
la dem&on de ekzilitoj kaj at5tigi pri  
la  malju/aoj f>itaj al lia nacio4 ,kion
 pr(etis liaj pr(etoj ,kott]  kaj ,k4   
,poatovska pri la unuaj tempoj de la    
tridek-j>a milito e/is  ja po/ la f9io  
de la bataloj plejp>te decidite4 ,krom  
tio ne esis  in/igi ,kom5sk-on lia iama 
kunl]nanto kaj malbonfama pr(eto el     
,l$nice ,nikolao ,drabk al novaj kaj    
novaj politikaj dekl>oj1 kvankam  liaj  
vizioj e/is nur s5ese ripetianta atakado

 je la ,habsburga  familio1 je ,a/rio   
kaj je papismo1 de kiuj ru9ion en la    
plej  proksima tempo li pr(etis4 ,la    
malfelia rezultato de la militi/a       
int]v5o en ,polio1 kiun provis pr9co    
,georgo ,i,ia ,rkczi je f9o de  la      
sv$o-pola milito1 e/is c]te unu el kazoj
 de kon/anta insi/ado  de ,drabk4       
,kom5sk e/is tiam anka p]anto de la     
diplomataj sciigoj  de la pr9ca korto   
kun la fremdl&o4 ,sian p]sonan honoron  
kaj sian  n]iproeblecon li def5dis p]   
eldono de la pr(etaoj ,lux e  t5ebris8  
7,lumo el la malumo1 #affe71 kiujn li   
s5dis p]e de speciala  kuri]o al korto  
de ,ludoviko ,,xiv4 esp]ante je         
kom5cianta aluzeco  int] ,habsburgoj kaj
 franca rea d9a/io4    #be4 ,s$ malgra  
la p5o por la bono de la subpremitaj    
saml&anoj ,kom5sk is la la/aj mom5toj ne
 =gesis1 kion li  promesis al la mondo1 
la pans(ion4    ,el promesitaj          
,int]konsiloj univ]salaj pri la re=mo de
 la  homaj af]oj8 li eldonis nur du     
enkondukajn volumojn3 en]ala            

vekio8--7,paneg]sio7 kaj en]ala         
kl]igo8--7,panaugiio #affb71 s$  li     
s5dis detalan alvokon al iuj eropaj     
sci5culoj1 volante in/igi  kl]ul>on al  
f]vora agado por la levio de la kulturo1
 s5 kiu  ajnis al li la homa felio      
neebla4 ,krom tio li s5ese prim$itadis1 
kiamani]e f>i la sci5cojn alireblajn por
 iuj klasoj4 ,tion pruvas  la plano de  
,i,i,ia p>to de la ,pans(io kons]vita   
bone en lia  po/lasao1 kiun li f9e volis
 disvolvi en #ajj dialogoj4 ,el la pluaj
  v]koj ni konas precipe la nomojn3 p>to
 ,i,va ,pampa$ia81 en]ala  kulturo81 kiu
 e/is enhavonta iujn efajn ideojn de la 
in/ruado1  p>to ,va3 ,panglottia82      
,univ]sala kulturado de la l+voj81      
enhavonta krom la efaj l+vaj reguloj    
anka ideojn pri la nova  p]fekta l+vo   
por kulturado de la sci5co1 p>to ,v,ia3 
,panor?osia18  ,univ]sala plibonio81 en 
kiu li volis priskribi la /aton de la   
hom>o1 kiam io e/os ladezire pl5umita1  
p>to ,v,i,ia3 ,pannu!sia18  ,univ]sala  
admono8 e/is in/igonta la hom>on1 ke i  

v]e pri io i  klopodu4 ,krom tio ,kom5sk
 s5ese ali=madis ,trairejon al la       
objektoj8 por la junul>o kaj li f9is la 
v]kon en la/a j>o de sia  vivo1 kiel    
maljunulo preska okdekj>a4 ,al ,trairejo
 al la objektoj8  li aldonis kiel       
praktikan konsekv5con ,tri]tium         
ca?olicum8  7,univ]sala tri>to71 en kiu 
li absolute teorie provis solvi la      
gr&an problemon pri korespondo de la    
p5sado1 p>olado kaj  agado4 ,tiun v]kon 
li f9skribis kom5ce de la oktobro en    
#afgj1 #f  semajnojn anta sia morto4    
#bf4 ,anka por la re/aoj de lia eklezio 
e/as la am/]odama  tempo pl5a je        
fruktodona laboro3 ,kom5sk ree eldonis  
tie la efajn  v]kojn kl]igajn1 s$ krom  
tio anka aliajn1 ankora nepresitajn1    
kiel ,manualon8 7mallongigita ,sankta   
,skribo71 kant>on1 kateismon kaj  la    
konfesion4    #bg4 ,kaj kiam li eldonis 
en la j>o #affh al la mondo ate/on  pri 
sia vivoagado ,unum necess>ium8 7,unu   
necesa71 li povis  kont5tiinta argum5ti1
 ke li felie trapasis iujn labir9tojn1  

tra  kiuj l9 lia kortua vivo kondukis4  
,li ne sole malgra multaj t5toj         
kons]vis la nefuitan kr$on de la        
antauloj h]$itan1 li ne sole  d$iis     
gr&an p>ton de sia spirita en]gio al sia
 mallevianta  eklezio1 s$ li donis al la
 tuta mondo kaj precipe al sia nacio    
brilan  ekzemplon1 kiamani]e kaj e dum  
la plej malojaj cirkon/ancoj1 kiam  ajne
 io la homon kon/ra/>as1 oni povas krei 
la v]kon de  s5morta signifo por la tuta
 e/onteco4 ,pli ol #aej v]kojn de       
,kom5sk  oni kalkulas1 el kiuj ni tie   
tuis nur kelkajn la pli signifajn1 s$   
iuj pruvas la n]ompeblan intelektecon de
 la m5so1 s5lacan klopodon  kl>igi ion  
simple kaj kl>e4 ,malmulte de tiel      
p5santaj kapoj ni  trovas int] la       
sci5culoj de iuj epokoj kaj g5toj4      
#bh4 ,kom5sk e/as nomata anka in/rui/o  
de la nacioj1 ar  p] sia ,didaktiko8 li 
montris novajn vojojn de la tuta        
in/ruado kaj  krom tio1 li mem1 p]sone  
p>topr5is je la nova re=mo de la        
l]nejoj de kelkaj fremdaj nacioj1 kiel  

de ,poloj1 ,g]manoj1 ,sv$oj1  ,hung>oj  
kaj ,hol&anoj4 ,kaj tam5 ,kom5sk mem    
aldonas1 ke ion i  tion li volis        
entrepr5i nur por la bono de sia patrujo
 ,bohemio1 kiun  li amis p] la amo1 kiun
 ne malgr&igis e la longj>a ekzilo kaj  
al  kiu li volis helpi is la la/a spiro 
de sia vivo4    #bi4 ,el la aoso de     
tiama tempo ap]as al ni is nun la maje/a
  /aturo de viro de deziro 7vir         
desid]ii7 /aturo de la pr(eto de la  pli
 bona e/onteco de la hom>o1 kiam iu     
ekkonos sian bonon kaj  ekkompr5os1 ke  
la rajtoj ekzi/as ne sole por li kaj lia
 nacio1  provizita p] nombra pot5co kaj 
militi/a =to s$ por la tuta  hom>o1 kaj 
ke por iu nacio1 u gr&a1 u malgr&a same 
valoras  privilegio ,nihil de nobis s9e 
nobis8 7,n5io por ni s5 ni74 ,kaj       
,kom5sk deziris1 ke h]oldo de tiu i     
devizo e/u iu kl]ulo1 s$  precipe la    
in/rui/o4 ,anka la paca ligo de la      
nacioj sub inspekto de  la plej gr&aj   
sci5culoj1 de v]aj amikoj de la hom>o1  
e/is ideo  de ,kom5sk4 ,s$ la kulturo ne

 e/u privilegio de iu klaso4 ,kom5sk    
deziris disva/igi 9 el ia eropa lulilo  
en la plej malproksimajn  l&ojn de la   
t]o1 por ke iam iuj eks5tu ian b5on4