,,de ,,n$]l&s*e ,,nationale ,,kle$]dra*t5 ,,door ,,?4 ,,molk5bo] ,,met #ha ,,afbeeld+5 ,,na> ,,photographis*e ,,opnam5 ,,uitgegev5 ,,door ,j4 ,m4 ,,meul5h(f ,,aan ,,het ,,damrak #hh ,,te ,,am/]dam ,,9 ,,het ,,ja> ,,mcmxvii ,,voorwoord4 ,dit boekje b$oelt niets &]s dan e5 kort ov]zi*t te gev5 van de nationale ,n$]l&s*e kle$]dra*t5 die h$5 7#aiaf7 nog 9 de v]s*ill5de prov9cin 9 w]kelijkheid door de bevolk+ g$rag5 word54 ,de hi]bij gevoegde plaatjes gev5 e5 afbeeld+ van de voornaam/e di] dra*t5 en de wijze wa>op zij g$rag5 word54 ,de hi] afgebeelde p]son5 zijn ge5 aangekle$e figurant51 ma> de w]kelijke en gewoonlijke drag]s van hun co/umes1 zoodat deze afbeeld+5 d]halve e5 volkom5 indruk van de betreff5de nationale kle$ij gev54 ,de be/a&e realiteit af te beeld5 en te bes*rijv51 0 mijn e5ig doel1 ik /reefde na> e5 korte inv5t>ise]+ van datg5e wat er1 ?ans 9 #aiaf1 nog van die zoo bek5de ,holl&s*e inheems*e dra*t5 is ov] geblev54 ,dit is dus e5 h&boekje1 wa>uit zi* l&g5oot en vreemdel+ op e5 makkelijke wijze e5ige1 zoo noodig geblek51 k5nis van de wel ze] bek5de1 ma> zoo we9ig gek5de nationale kle$ij kan v]s*aff54 ,uit d5 a>d van dez5 opzet volgt dat hi] sle*ts die dra*t5 besprok5 word5 die h$5 79 #aiaf7 nog w]kelijk g$rag5 word5 en dat van deze sle*ts e5 ze] korte bes*rijv+ zond] me] gegev5 wordt4 ,alle m$$eel+5 ( bespiegel+5 ov] de hi/oris*e word+1 blijv5 hi] a*t]wege4 ,alle5 is van dit plan afgewek5 voor de prov9cie ,friesl&1 wa> de nationale dra*t5 wel niet me] dagelijks door het volk g$rag5 word51 ma> e5 ze] belangrijke rol spel5 zoodra de ,friez5 zi* als ,friez5 will5 do5 k5n51 en deze kle$ij dus nog bij h]haalde geleg5h$5 g$rag5 wordt1 zoodat ook deze co/umes hi] moe/5 word5 besprok5 en afgebeeld4 ,de gegev5s die 9 dit boekje zijn bije5gebra*t1 zijn door mij s9ds #aiab v]zameld4 ,de e]/e aanleid+ tot deze /udie gaf het ,fee/ 9 ,nationale kle$]dra*t51 dat op d5 #ab ,septemb] #aiac te ,am/]dam1 op mijn initiatief en ond] mijn leid+ geh\d5 w]d4 ,op dat fee/ w>5 ongeve] ze%ond]d p]son5 9 ongeve] hond]d v]s*ill5de dra*t5 bije54 ,to5 b5 ik begonn5 de da> v]zameld5 te photographe]51 en ik heb de mee/e van h51 lat]1 9 h]haalde rondreiz5 door ,n$]l& 9 hun eig5 won+1 bezo*t4 ,uit hun mond heb ik de v]s*ill5de gegev5s en wet5swa>digh$5 omtr5t alle ond]d$5 van hun co/umes v]nom5 en opgeteek5d4 ,de mee/ uite5loop5de p]soonlijkh$51 van elk5 /& en rang1 /ond5 mij bij mijn vrag5 om inli*t+5 te woord4 ,wa> ik e*t] mijn vrag5 niet na> mijn w5s* ( niet duidelijk1 voll$ig ( zakelijk g5oeg door de drag]s van die nationale dra*t5 zelf beantwoord kreeg1 da> vroeg ik belang/ell5d5 om inli*t+54 ,en het viel mij da>bij op hoe vel5 9 d5 l&e1 vooral 9 de prov9cie1 en dat niet alle5 ond] d5 bo]5/&1 ma> ond] alle rang5 en /&51 nog zoo veel belang/ell+ 91 en k5nis van e5 ( &]e locale dra*t bew>54 ,hi] 0 het e5 burgemee/]1 da> de geme5te-secret>is1 we] eld]s e5 gewone bo] ( bo]91 soms e5 heel e5v\dige w9keli]1 e5 s*oolmee/] ( e5 naai/] ( muts5maak/]1 die mij te woord /ond4 ,en zij all5 wi/5 ze] veel bijzond]h$5 van e5 ( &r5 dra*t te v]tell51 die e*t] 9 het be/ek van dit boekje niet alle kunn5 word5 opg5om54 ,ma> hun k5nis pleitte voor de groote plaats die de nationale kle$ij nog 9 veel /rek5 van ons l& 9 de volks-psy*e inneemt4 ,aan all51 die mij bij het ko/b>e en tijdroov5de v]zamel5 van deze gegev5s hun b]eidwillige m$ew]k+ v]le5d51 mijn bijzond]5 dank4 ,alles wat ik v]nam1 kon hi] e*t] niet word5 meeg$eeld4 ,dit boekje beoogt sle*ts e5 kort ov]zi*t van heel de ,n$]l&s*e volks-kle$ij te gev54 ,mo*t5 onnauwkeurigh$5 ( /or5de onvoll$igh$5 word5 opgem]kt1 dan h\d ik mij voor v]d]e inli*t+51 voor photo's en bes*rijv+51 van welk5 kant ze ook kom5 mog51 ga>ne aanbevol54 ,die nieuwe gegev5s zull5 het dan miss*i5 mogelijk mak51 lat] uitvo]ig] dit hoog/ belangrijke ond]w]p me] voll$ig te beh&el54 ,vooral ook omdat de k5nis van onze nationale kle$]dra*t5 e5 heel nieuw veld van /udie is1 en niets 9 deze door mij1 t5 behoeve van dit w]kje1 uit litt]atuur kon word5 gecompile]d4 ,da> dit dus geheel uit eig5 ond]zoek+5 is saamge/eld1 hoop ik dat bij de beoordeel+ van dit w]k deze om/&igh$5 9 aanm]k+ zull5 g5om5 word54 ,nog altijd hebb5 onze nationale kle$]dra*t5 de bijzond]e belang/ell+ van ons volk en van het buit5l&1 (s*oon die belang/ell+ ze] v]s*ill5d 9 soort is4 ,e5 deel van de bevolk+ onz] voornaam/e c5tra van mod]ne bes*av+1 bes*\wt die m]kwa>dige co/umes niet &]s dan als v]a*telijke ov]blijfsels van e5 v]\d]de1 a*t]lijke cultuur4 ,zij erg]5 er zi* aan1 en me55 dat die blijk5 van bo]s*heid en onbes*aafdheid nu ma> zoo spo$ig mogelijk moet5 v]dwijn51 omdat zij l&g5oot en vreemdel+ niet &]s dan het lev5de bewijs gev5 van de in]tie van onz5 volksgee/4 ,&]e ,n$]l&]s1 die me] gevoel voor het eig5dommelijke en pitoresque hebb51 en nog iets eig5s wet5 te wa>de]51 en die1 ondanks de alles v]plett]5de nivele]+swo$e van wat m5 de hoogg]oemde mod]ne bes*av+ noemt1 nog e5ige zelfbewu/heid hebb5 ov]geh\d51 zi5 9 die nationale kle$ij nog de laat/e re/5 van onze e5maal zoo groote en eig5 ,n$]l&s*e cultuur1 en wa>van zij de laat/e manife/atie 9 deze volks-dra*t5 erk5n54 ,voor h5 zijn die dra*t5 dan ook e5 bewijs dat ons volk nog iets eig5 ,holl&s* heeft4 ,ma> voor vele buit5l&]s1 die ons l& vlieg5svlug doorreisd51 en niet &]s dan na> opp]vlakkige indrukk5 oordeel51 en dus niet het wez5 van ons volk1 no* van onze nationale kle$]dra*t5 gezi5 hebb51 zijn die co/umes e5 middel geword5 om heel ons volk bela*elijk voor te /ell54 ,zij v]b9d5 de idee van de ,holl&s*heid aan het logge uit]lijk van e5 grove1 wijdgebroekte viss*]sk]el1 die zij op zijn bre$e klomp5 ov] het asphalt onz] ho(d/$5 zag5 /app51 als n logge klos-klomp van lev5sdomheid4 ,en veel ,holl&]s me55 bes*aafd te zijn door die buit5l&s*e misk5n+ uit domheid te billijk5 en na te volg54 ,die v]ke]de beoordeel+ bij l&g5oot en vreemdel+1 v9dt e*t] 9 ho(dzaak zijn grond 9 gebrek aan k5nis van het wez5 zo[el als van de v]s*ill5de vorm5 van onze nationale kle$ij4 ,bov5di5 hebb5 de v]ke]de afbeeld+5 en bes*rijv+5 de wa>de]+ nog me] ges*aadt4 ,en 444 dat is tot op zek]e hoogte de s*uld van de ,holl&]s zelf4 ,zij hebb5 de afbeeld+ en de bes*rijv+ van het nationale monum5t dat 9 hun inheems*e kle$]dra*t be/aat1 voor het all]groot/e deel aan buit5l&]s ov]gelat51 die er niets &]s dan het vreemde1 het r>e1 dikwijls sle*ts het bela*elijke 9 zag54 ,me] en bet] k5nis van het wez51 van de b$oel+ en van d5 vorm van onze nationale kle$]dra*t5 zal 9 het b9n5- en buit5l& niet alln die co/umes1 ma> ook heel ,n$]l& t5 go$e kom54 ,die me]d]e en bet]e k5nis is me] dan noodzakelijk4 ,9 deze het mijne bij te drag5 is het doel van dit h&boekje1 dat1 het zij nog e5s h]haald1 ge5sz9s aanspraak maakt op voll$igheid1 ma> sle*ts met de mij hi] t5 di5/e /a&e middel5 e5 algeme5 en kort ov]zi*t ov] deze nationale dra*t5 gev5 wil1 ma> met jui/e m$$eel+5 aan de h& van e*te en w>e afbeeld+54 ,?4 ,,molk5bo]4 ,am/]dam1 ,juli #aiaf4 ,i4 ,,inleid+4 ,a4 ,,ov] ,,kle$]dra*t5 ,,9 ,,het ,,algeme54 ,het moet als e5 door de an?ropologie en de cultuurges*i$5is bewez5 wa>heid geld5 dat de r$551 wa>om zi* d5 m5s* kle$t1 niet gevond5 moet5 word5 9 climatologis*e ( z$ekundige grond51 ma> 9 d5 wil om zi* te ond]s*eid54 ,v]si]+ is de e]/e grondg$a*te van de primitieve m5s*elijke kle$ij gewee/1 v]si]+ van zijn eig5 lijfelijke p]soonlijkheid om zi* van zijn m$e-m5s*5 te ond]s*eid51 v]si]+ als middel om zijn eig5 plaats ond] de m5s*5 9 te nem51 als middel dus tot zelfbe/aan4 ,de kon+smantel is de uit]/e consequ5tie van deze e5v\dige grondg$a*te4 ,lat]1 to5 d5 m5s* zi* me] en me] van de natuur/aat v]wijd]de en de geheele a>dbol g+ bewon51 hebb5 zi* de wissel+ 9 temp]atuur1 de bodemge/eldheid en all]lei &]e om/&igh$51 die met de geologie en geographie 9 v]b& /ond51 d5 a>d van de kle$+ 9 de v]s*ill5de l&5 bepaald4 ,rass5-eig5a>digh$51 godsdi5/ige opvatt+5 en t5 slotte nationale en politieke oorzak5 hebb5 da>na invlo$ op d5 vorm1 de kleur en het algeme5 aspect van de kle$+ gehad4 ,en zoo ont/ond5 de nationale kle$]dra*t51 die 9 hun grondg$a*te niet &]s b$oel5 dan de drag]s re$s dadelijk1 door hun kle$+1 als uit dit ( dat l& afkom/ig1 als bij dit ( dat volk behoor5de1 te do5 k5n5 4444 door ond]s*eid+4 ,opm]kelijk is da>bij1 dat e5zelfde soort kle$+/uk 9 v]s*ill5de l&51 9 bijna gelijk5 vorm voorkomt1 omdat het zijn r$5 9 dezelfde climatologis*e ( gebruiks-grond5 v9dt4 ,wa> dan de ho(dvorm ov]al dezelfde is1 zelfs de /( wa>uit zoo'n kle$+/uk 9 de v]s*ill5de l&5 is gemaakt1 dezelfde blijft1 is de kleur en vooral de v]si]+ voor i$] l& ( /reek v]s*ill5d1 zoodat het nationale1 het eig5e1 het ond]s*eid5de nog ze] duidelijk op d5 voorgrond tre$t1 ondanks de algeheele ov]e5kom/ 9 het wez5 en d5 vorm van zoo'n /uk kle$ij4 ,als voorbeeld moge de veel gesmade1 veel uitgela*5 wijde broek van onze ,vol5damm]s geld51 welk o]-type van be5bekle$+ voor mann5 9 bijna i$]e ,europees*e1 ,we/-,aziatis*e en ,noord-,afrikaans*e volksdra*t--ja zelfs 9 de ,*9ees*e--t]ug te v9d5 is4 ,to* zal 9 i$] l& dit kle$+/uk1 om de eig5a>dige kleur ( bijzond]e v]si]+1 zijn ze] eig5 ca*et hebb5 en d5 drag] al dadelijk van zijn m$e-m5s*5 do5 ond]s*eid51 hem als uit dit ( dat l& afkom/ig do5 k5n54 ,en zoo is het met i$] ond]deel van de m5s*elijke kle$ij1 omdat i$] dez] deel5 tot e5 pa> ho(d-typ5 t]ug te vo]5 z\d5 zijn1 die ov]al t]ug kom51 alln 9 i$] l& op ze] k5m]k5de1 ond]s*eid5de wijze v]vormd en v]si]d4 ,b4 ,,ov] ,,nationale ,,kle$]dra*t54 ,het e]/e beg9sel van de nationale dra*t5 is dus de bewon]s uit e5 zek] l& van die1 uit e5 &] gewe/1 te do5 ond]s*eid54 ,het is begrijpelijk1 dat da>om het wez5 van de nationale dra*t5 t5 nauw/e sam5hangt met het nationaliteits-gevoel4 ,/]k] nog4 ,het v9dt zelfs zijn oorsprong 9 gewe/elijke conc5tratie1 soms zelfs 9 d5 wil van e5 /ad ( dorp om zi* geheel van de buit5w]eld af te s*eid51 te ond]s*eid54 ,het wez5 van e5 nationale kle$ij is d]halve geheel teg5ov]ge/eld aan het wez5 van de mode4 ,want de mode voorond]/elt e5 int]nationale idee1 ( al?ans e5 idee wa>9 d5 wil zi* als l& ( /ad 9 zi*zelf te ond]s*eid51 is opgehev54 ,de mode voorond]/elt e5 gelijkheid 9 nationaliteit51 /$5 en bewon]s1 en uit zi* 9 gelijkvormigheid4 ,de nationale kle$ij be/reeft jui/ het teg5ov]ge/elde1 de zoo /]k mogelijke individualise]+ van e5 l&1 e5 /ad1 zijn bewon]s1 wa>van zij de p]soonlijkheid acc5tre]t4 ,9 zoo v]re is ook de idee van e5 nationale kle$ij geheel teg5ov]ge/eld aan die van het uni=m4 ,want e5 uni=m b$oeld e5 uit]lijke gelijkvormig mak+ met de volkom5 t]zijde zett+ van de p]soonlijkheid4 ,9 zoov]re is dus de idee van e5 uni=m gelijk aan het wez5 van de mode4 ,ma> e5 uni=m wordt g$rag5 op bevel1 de mode volgt i$] individu uit eig5 keuze4444 als m5 't t5m9/e zoo noem5 mag4 ,ma> bij de mode is al?ans nog sprake van p]soonlijkheid1 te me] ook da> i$] individu1 na> eig5 smaak1 de mode v]&]5 kan1 niet alln voor zoov] het zijn eig5 kle$+ betreft1 ma> ook zelfs op de kle$+ van &]5 invlo$ kan uitoef554 ,9 de nationale kle$+ e*t] tre$t de p]soonlijkheids-idee van het volk--als volk--op1 ze vormt er het wez5 van1 d4w4z4 ze br5gt de p]soonlijkheids-idee van e5 geme5s*ap tot uit+4 ,en aangezi5 e5 geme5s*ap niet spo$ig nieuwe ideen1 nieuwe uit+svorm5 aanneemt1 is het logis*1 dat het beg9sel van de nationale kle$]dra*t5 t5 nauw/e sam5hangt met het begrip cons]vatisme--ma>1 9 d5 go$5 z9 van dit woord4 ,c4 ,,ov] ,,de ,,nationale ,,kle$]dra*t5 ,,en ,,de ,,vooruitga&e ,,bes*av+4 ,dt v]wijt5 de zoog5aamde bes*aafd5 de nationale kle$]dra*t5 het mee/1 dat ze e5 k5teek5 z\d5 zijn van a*t]lijkheid1 van onbes*aafdheid en1 deze twee v]e5igd1 van bo]s*heid4 ,da> z\ iets voor dit argum5t te zegg5 zijn1 als datg5e1 wat die nieuwli*t]s voor die oude dra*t5--die de resultante zijn van e5 eeuw5heug5de cultuur--9 de plaats z\d5 will5 /ell51 zooveel bet] 0 dan die oud]wets*e kle$ij4 ,ma> dat is ge5z9s het geval4 ,zij1 die deze oude dra*t5 z\d5 will5 do5 v]dwijn51 z\d5 er niets &]s voor 9 de plaats will51 kunn5 /ell51 dan de zoog5aamde univ]seele mode4 ,behalve1 dat dit de ae/hetica niet t5 go$e z\ kom51 miss*i5 e*t] e5ig5 grond 9 de gezondheidsle] z\ kunn5 v9d51 z\ die v]&]+ psy*ologis* no* aan het geheel1 no* aan het individu t5 go$e kom54 ,t5zij--ma> dat is voorloopig nog niet mogelijk--9 de plaats van die oude dra*t5 e5 nieuwe kle$ij ge/eld kon word51 die 9 zijn vorm51 kleur51 v]si]+5 en veel-soortige beteek5is ev5 algeme5 wa>devol is1 als die oude kle$+swijze4 ,die nationale kle$+ dus met opzet te will5 do5 v]dwijn51 omdat ze zoog5aamd de uit+ is van onbes*aafdheid1 z\ gelijk /aan zi* aan de volksp]soonlijkheid te v]grijp54 ,en 9 deze tijd van algeme5e v]nivelle]+1 van gebrek aan p]soonlijkheids-gevoel1 z\ dat gelijk /aan met de w]kelijke cultuur aan te r&51 door ha> uit]lijk met geweld te will5 v]nietig54 ,de nationale kle$]dra*t5 behoor5 tot de monum5t5 die ons het voorgesla*t liet1 als e5 uit+ van ha> p]soonlijkheids-gevoel1 ha> p]soonlijkheids-wez51 ha> eig5 bes*av+ en ideal54 ,en al deze monum5t51 de oude ka/eel51 ka!dral5 en huiz51 de oude meubel5 en ook die oude kle$ij1 moet m51 als e5 deel van d5 gee/ van het v]l$51 hun eig5 dood do5 /]v54 ,il faut laiss] m\rir les monum5ts4 ,het z\ ev5 zoo dwaas zijn die oude kle$ij met geweld te will5 v]bi$51 als ze1 da> wa> ze uit zi* zelf v]dw55 is1 we] te will5 do5 h]lev54 ,en dit geldt voor alles wat ons het voorgesla*t liet4 ,sle*ts datg5e wa>9 de algeme5e wa>heid leeft1 blijft1 en krijgt op zijn tijd zijn nieuwe kle$1 kan zi*1 op zijn tijd1 opnieuw v]jong5 en zi* dan we] do5 ond]s*eid54 ,de nationale kle$]dra*t5 nu zijn e5 ze] bijzond]e uit+ van het p]soonlijkheids-bewu/zijn van e5 l&1 van e5 /reek1 van e5 /ad4 ,en zoolang dat bewu/zijn 9 de bewon]s van dat l& lev5 blijft1 zoolang blijft hun nationale1 eig5e kle$+ be/aan4 ,zoodra zij zi* e*t] int]-nationaal1 ( zond] zelf/&igheid gaan voel51 v]dwijnt hun eig5e kle$+4 ,als zoodanig ligt er dus wel e5ige wa>heid 9 het v]wijt van die zoog5aamd bes*aafd51 dat 9 /rek5 wa> nog e5 nationale kle$]dra*t gevond5 wordt1 nog e5 zek]e a*t]lijkheid be/aat4 ,ma> dan moet dit aldus v]/aan word51 dat ond] a*t]lijkheid1 p]soonlijkheid v]/aan wordt4 ,ma> s9ds wanne] is dan p]soonlijkheid gelijk aan a*t]lijkheid4 ,t5zij dat m5 9 het va/h\d5 aan die van oud%] ov]gelev]de vorm-gev+1 aan dat p]soonlijkheidsgevoel e5 /> en dood va/he*t5 aan de uit]lijkheid ziet4--,9 dat geval is het w]kelijk e5 gebrek aan vooruitgang1 e5 a*t]lijkheid4--,ma> 4444 zoo is het 9 w]kelijkheid niet4 ,het is ge5sz9s wa> dat die oude kle$ij sle*ts door domme bo]5 en onbes*aafde buit5lui g$rag5 wordt uit sleur1 omdat ze niet bet] wet54 ,moge dit voor d5 /ads-m5s* zoo s*ijn51 de wa>heid is &]s4 ,zek] 9 de /rek5 en bij de bo]5 die de nationale dra*t nog 9 zijn geheel na> het oude model drag54 ,dit getuigt de wijze wa>op en de geleg5heid wa>bij die bo]5 hun oude kle$+ drag54 ,zij zi5 hun eig5 ideaal 9 die bijzond]e kle$ij1 die kleurige /(f51 l9t51 /rikk51 g\d5 si]ad5 en kantw]k4 ,voor h5 is die kle$ij w]kelijk mooi] en bet] dan de /adskle$+ ( de mode4 ,en dit bewij/ niet de a*t]lijkheid van deze m5s*51 ma> het pleit voor hun onb$orv5heid1 voor de opre*!id van hun gevoel en hun smaak4 ,en zoo deze dan al niet van de mee/ v]fijnde soort moge zijn1 ze is 9 i$] geval e*t4 ,en zij word5 9 hun voorliefde volkom5 9 het gelijk ge/eld door kun/5a>s en ae/hetici1 die de typis*e s*oonheid van de w>e1 nog intact geblev5 oude dra*t5 bov5 de gemiddelde mod]ne modekle$ij zull5 /ell51 er het me]d]e k>akt]1 de groot] eig5heid van erk5n54 ,is die aanhankelijkheid aan het oude1 die zoog5aamde a*t]lijkheid1 niet heel wat bet] dan ov] te gaan tot e5 sle*t g$rag5 mod]ne kle$ij1 die 9 d5 regel voor de nationale dra*t 9 de plaats wordt ge/eld8 ,m5 kan dus niet zegg5 dat het uit sleur is dat die nationale dra*t5 nog g$rag5 word5 444 ( dat hun eig5dommelijke s*oonheid niet e5 nog lev5de s*oonheid z\ zijn1 die door de drag]s niet duidelijk als zoodanig z\ word5 gek5d4 ,zelfs de mode heeft 9 die nationale co/umes de eig5e s*oonheid wet5 te wa>de]51 en veel motiev5 en kleur-comb9aties zijn aan die dra*t5 door de mod]ne vr\w5kle$+ ontle5d4 ,zelfs de kant5 mutsjes1 die m5 nog voor kort--door hun ov]drev5 /ijfgeplooidheid--nog zoo grootmo$]lijk vond1 v9d5 ?ans bij de mod]ne dameskapsels navolg+4 ,zoodat p] slot het bo]s*e en het onbes*aafde niet ligt bij die nationale dra*t51 ma> 9 de onkunde die er omtr5t h5 he]s*t1 en bij de mod]ne modes die alle go$5 smaak b$]v51 en er e]d] ov] g$a*t z\ moet5 word5 tot de oude volkskle$ij t]ug te ke]5 dan ze af te s*aff54 ,al?ans als er sprake z\ zijn van cultuur en w>e go$e smaak en1 indi5 t]ug-gaan als zoodanig ooit te v]d$ig5 z\ zijn4 ,intuss*5 is no* het e51 no* het &] het w>e4 ,de tijd zal 9 deze ook op het gebi$ d] kle$ij e5 nieuw p]soonlijkheids-idee do5 ont/aan1 die bij de oude nationale dra*t5 zoo lev5d en zoo k5ba> 01 en die 9 de mod]ne co/ume]+ sle*ts bij ze] hooge uitzond]+ tot uit+ komt en b]eikt wordt4 ,en1 p]soonlijkheid1 ook 9 kle$+1 is to* imm]s sle*ts het e5ige k5m]k van w>e cultuur--dat is1 van e5 van b9n5-uit gekom5 zelf-ontwikkel+1 zelf-opheff+1 zelf-v]bet]+4 ,,ii4 ,,de ,,n$]l&s*e ,,nationale ,,kle$]dra*t54 ,a4 ,,algeme5 ,,ov]zi*t4 ,?ans1 9 #aiaf--;en re$s 9 #aiab op het fee/ 9 ,nationale kle$]dra*t5 te ,am/]dam1 moet gecon/ate]d word5 dat van de ,n$]l&s*e-eig5-volks-kle$ij niet veel me] ov] is1 en dat wat er nog is1 zi5d]oog5 en jamm]lijk v]&]t en v]dwijnt4 ,en het gaat met dat v]dwijn5 i$] ja> snell]4 ,op zi*zelf z\ m5 hi] niet ov] moet5 treur51 omdat met het v]dwijn5 van dat1 wat afg$aan heeft1 de plaats vrij wordt voor nieuw lev54 ,ma> erg] is het dat vele dra*t5 zoo de]lijk v]&]d word51 zoo v]knoeid word5 moet m5 zegg51 door toevoegsels ( v]&]+5 die enkele drag]s 7ma> vooral draag/]s7 aan deze kle$ij aanbr5g54 ,dat v]&]5 heeft er me] toe bijg$rag5 dat algeme5 wanbegrip dat ond] het groote publiek ov] die co/umes he]s*t te do5 ont/aan1 dan de w]kelijke co/umes zelf4 ,aan het orig9eel erk5t m5 t5m9/e het w>e1 al v9dt m5 het niet mooi4 ,de eig5-g]eide v]&]+ wordt 9 d5 regel e*t] sle*ts la*wekk5d4 ,ik d5k hi] aan de bek5de capotte-ho$jes--e5 ov]blijfsel van de ,frans*e-,dames-,modes van om/reeks #ahhj--;die 9 het ,n$]l&s*e nationale co/ume zijn ov]gegaan1 ond] d5 naam van de kiep 7,we/-,friesl&74 ,deze kiep wordt ov] de bo]5-muts g$rag51 met b&5 ond] de k9 va/geknoopt1 en is e5 toonbeeld van v]rega&e onr$elijkheid en smakeloo%eid4 ,zoo'n toevoegsel maakt het geheele co/ume en de draag/] zelf w]kelijk bela*elijk4 ,d]gelijke v]&]+5 maakt5 het nationale co/ume bespottelijk4 ,ma> &]e wijzig+5 kwam5 de mod]ne smaak me] 9 het gevlei1 (s*oon ze ev5ze] teg5 het wez5 van de nationale dra*t /r$54 ,zoo drag5 de ,zeeuws*e vr\w5 op ,wal*]5 s9ds e5ige j>5 e5 corset1 en mak5 zij hun vele rokk5 niet me] van zoo dikke woll5 /(f54 ,het gevolg is dat er veel me] teek5+ 9 hun figuur kwam1 en bijna e5zelfde lijn als de mod]ne dames-co/umes w]d v]kreg54 ,voeg da>bij dat de van nature zoo wel geb\wde ,wal*]5s*e vr\w5 al re$s uit zi*zelf e5 me] mod]ne v]s*ijn+ hebb5 dan bijvoorbeeld de ,m>k] vr\w51 dan begrijpt m5 hoe op ,wal*]5 de nationale dra*t voor de vr\w5 zoolang en zoo algeme5 mode kon blijv54 ,ze flatte]de 9 hooge mate1 ze kwam de lijn van het mod]ne vr\w5-co/ume nabij1 en ze bleef to* s*ijnba> nationaal zond] dit e*t] 9 w]kelijkheid geheel te zijn4 ,zi$a> e5 voorbeeld van v]&]+1 die al?ans niet ae/hetis* /or5d w]kt en da>om het uit]lijk van het nationaal co/ume als zoodanig niet geheel t5 nadeele komt4 ,ma> behalve de v]&]+5 die i$]e draag/]1 na> eig5 smaak1 aan ha> eig5 dra*t aanbr5gt1 zijn er &]e factor5 die op het v]dwijn5 van de nationale co/umes van groot5 invlo$ zijn4 ,want 4444 ze v]dwijn5 langzaam ma> zek]--al die bonte1 typis*e1 nationale ,n$]l&s*e-volks-eig5 dra*t51 met zoo eig5 s*oonheid en *>me4 ,de groote en uitgebreide correspond5tie1 die ik s9ds #aiab met belang/ell5d5 ov] dit ond]w]p vo]1 bewij/ dit4 ,geme5telijke autoriteit5 zo[el als priv-p]son51 uit alle deel5 van ons l&1 zij all5 zijn het er ov] e5s dat die dra*t5 zi5d]oog5 v]m9d]54 ,en--komt m5 t] plaatse zelf--dan zull5 het u alle oude vr\wtjes v]hal5 hoe 9 hun jeugd all5 m9/5s nog muts5 droeg51 t]wijl ?ans 7#aiaf7 de jeugd1 9 diezelfde /rek51 ge5 enkel spoor van nationale dra*t me] 9 ha> kle$+ toont4 ,de oud]5 h]9n]5 zi*1 dat 9 hun jeugd bijna all5 9 nationale kle$ij g+51 al?ans met de muts en de re/ van de kle$+ 0 dan al?ans van oud]wets*e /(1 snit en kleur4 ,de m5s*5 van middelb>5 leeftijd van ?ans 7#aiaf7 tooi5 zi* nu en dan nog met de muts en het oorijz] ( de g\d5 si]ad51 die van de oud]s zijn gerfd1 en dan nog alln uit piteit voor hun voorzat54 ,ma> de jeugd van dez5 tijd 7#aiaf7 is volkom5 mod]n4 ,dit geldt voor het all]groot/e deel van ,n$]l&1 en 9 de all]e]/e plaats de groote /$5 en hun omgev+1 zelfs 9 /rek5 als ,zeel&1 op ,m>k51 ,urk en 9 &]e plaats51 wa> de dra*t nog vrij algeme5 is1 v9dt m5 al huisgez9n51 wa> sle*ts e5 deel van de k9d]5 9 nationaal co/uum gaan1 de &]5 beke]d zijn1 zooals ik e5s e5 jong meisje van #ac ja>1 79 ,huiz57 die mod]n droeg1 hoorde zegg54 ,de mod]ne jeugd is zoog5aamd te v]/&ig1 en na dit gesla*t zal 9 het volg5de welli*t alle h]9n]+ aan de nationale kle$ij 9 ,n$]l& v]lor5 zijn1 met uitzond]+ van e5 pa> /rek51 wa> ?ans nog de oude dra*t algeme5 en 9 zijn geheel g$rag5 wordt4 ,ma> die /rek5 word5 hoe lang] hoe kle9]4 ,want e5 &]e oorzaak van het v]&]51 en da>door v]dwijn5 van de nationale kle$ij1 is de ko/ba>heid van die dra*t4 ,en ook v]eis*5 de mee/e van die co/umes ze] veel k5nis om ze te v]va>dig51 ze zijn la/ig 9 het drag51 en ko/ba> 9 ond]h\d1 vooral de kant5 muts5 en kapp51 die mee/al door speciale /rijk/]s moet5 beh&eld word54 ,ook dit zijn ongemakk51 die de mod]ne jeugd ga>ne ontgaan wil1 vooral omdat de nieuw]wets*e kle$+ zooveel e5v\dig] en loss] 9 het drag5 is en geheel g]e$ 9 w9kels kan word5 geko*t4 ,ma> da> /aat teg5ov]1 dat vele van die oude dra*t5 zooze] flatte]54 ,en 4444 welke vr\w z\ dat niet zi5 4444 en wa>de]51 en ha> veel moeit5 do5 v]get54 ,zoo die ijdelheid dan--voor zoov] de vr\w5co/umes betreft--voor e5 deel oorzaak z\ kunn5 zijn1 dat enkele van die oude dra*t5 lang] z\d5 kunn5 blijv5 voortbe/aan1 niet aldus met de mann5dra*t4 ,da> geeft het practis*e d5 doorslag1 (s*oon hi] en da> nog e5 kle9 gevoel voor de geboorteplaats en e5 koppig va/h\d5 aan oude gebruik5 tot de in/&h\d+ van de plaatselijke dra*t zal blijv5 m$ew]k54 ,ov] het algeme5 moet e*t] va/ge/eld word51 dat de nationale ,n$]l&s*e kle$ij langzaam ma> zek] v]dwijnt1 en dat vooral dit nu lev5de gesla*t 7#ahgj-aibj71 de groot/e v]&]+5 op dit gebi$ mee maakt4 ,b4 ,,wa> ,,word5 ,,de ,,n$]l&s*e ,,nationale ,,kle$]dra*t5 ,,g$rag58 ,9 i$] van de elf ,n$]l&s*e prov9cin wordt de nationale dra*t op ze] v]s*ill5de wijze 9 /& geh\d54 ,9 enkele /rek5 komt ze ?ans 7#aiaf7 nog veelvuldig voor en wordt ze 9 ha> geheel1 9 ond]- en bov5kle$+1 zo[el door de mann5 als de vr\w5 en de k9d]5 9 e]e geh\d54 ,9 &]e g$eelt5 van ons l&1 en dat is wel het groot/e deel1 v9dt m5 er nog sle*ts de g$eeltelijke ov]blijfsel5 van4 ,die g$eeltelijke dra*t bepaalt zi* dan ho(dzakelijk tot de vr\w5-kle$+1 wa>bij alle5 de kap en het oorijz] en e5ige bijzond]e g\d5 en blo$koral5 lijfsi]ad5 beh\d5 blev54 ,het v]d]e g$eelte van de kle$+ di] vr\w5 is dan e5 soort /adsdra*t1 wa>9 zek]e vorm5 en v]si]+swijz5 van de oude dra*t5 zijn ov]geblev51 ma> 9 heel &]e /(f51 heel &]e 7mee/al eff57 kleur5 zijn uitgevo]d1 e5 en &] v]vormd door d5 invlo$ van mod$ra*t5 van bijna e5 g5]atie t]ug4 ,dit halve nationale kle$ heeft dus 9 i$] geval e5 bijzond] ca*et1 ma> zij is de bij uit/ek smakelooze1 bo]s*e en onbes*aafde en is de erg/e vij& van de voll$ige nationale dra*t geword51 omdat ze zoo voor i$] 9 het oog vall5d duali/is* v]ke]d1 da>door zoo leelijk en da>om zoo bela*elijk is4 ,en 9 het ov]ige deel van ,n$]l& zijn zelfs alle spor5 van de oud]wets*e dra*t v]lor5 gegaan4 ,dit is vooral zoo 9 de groote /$5 en c5tra van indu/rie1 en dan voornamelijk ond] de bevolk+ die van deze indu/rie leeft4 ,de bo]5 hebb5 9 die /rek5 soms nog hun eig5 dra*t--geheel ( g$eeltelijk--beh\d54 ,e5 m]kwa>dig voorbeeld van di5 v]d]felijk5 invlo$ van de indu/rie op onze nationale kle$]dra*t5 ziet m5 9 ,vliss+51 dat geheel gemod]nise]d is1 t]wijl op het ov]ige g$eelte van het onvolprez5 s*oone ,wal*]51 tot zelfs ond] de poort5 van ,vliss+5 zelf1 de inheems*e dra*t 9 zoo bijzond]e e] wordt geh\d54 ,zoo m5 de /rek5 wa> de nationale kle$ij veel1 m9d] ( 9 't geheel niet me] g$rag5 wordt1 op de ka>t van ,n$]l& aanteek5t1 dan zal het opvall51 hoe de voll$ige kle$ij alln nog ma> voorkomt 9 twee s*]p afges*eid5 c5tra 7zie bl4 #a74 ,het e5e omvat ,zeel&1 en dan nog ho(dzakelijk alle5 de eil&5 ,wal*]5 en ,zuid-,bevel&1 en e5 deel van ,/aats-,vla&]54 ,het &]e /rekt zi* uit langs de ku/ van de ,zuid]zee1 van ,/aphor/ 79 ,ov]ijsel7 9 het ,noord51 tot ,huiz5 79 ,noord-,holl&7 9 het ,zuid54 ,de eil&5 ,urk1 ,m>k5 en ,vol5dam 7dat zoo go$ als e5 eil& op het l& is7 moet m5 ook tot dat c5trum rek554 ,buit5 deze twee zi* ze] duidelijk afteek55de /rek51 wordt het nationale co/uum 9 ,n$]l& n]g5s me] compleet g$rag54 ,9 alle &]e /rek5 komt het g$eeltelijk voor1 zelfs 9 de dorp5 langs de ,noordzee1 wa> voor ,s*ev5+51 wat de vr\w5kle$+ betreft1 e5 soort uitzond]+ gemaakt z\ kunn5 word54 ,de /rek51 wa> de nationale dra*t g$eeltelijk voorkomt1 /rekk5 zi* om deze c5tra uit1 ook 9 de groote /$5 zijn de dra*t5 zoo go$ als geheel v]dw551 zoo m5 t5m9/e niet de ze] enkele oud]e vr\w die nog alle5 e5 e5v\dige muts 7de gewone ,holl&s*e hulle7 draagt1 ( enkele weez5-co/umes mee wil rek554 ,9 het algeme5 kan m5 e*t] zegg5 dat dit g$eeltelijk co/ume 9 het groot/e 7we/elijke7 deel van de ,prov9cie ,friesl& nog g$rag5 wordt1 op enkele van de ,noordzee eil&51 9 ,noord-,holl& 79 ho(dzaak ,we/-,friesl&71 op het plattel& 9 ,zuid-,holl& en ,utre*t1 de noordelijke ,zeeuws*e eil&51 langs d] ,geld]s*5 ,i,jsel 9 d5 a*t]hoek van ,geld]l&1 9 het l& tuss*5 ,maas en ,waal en 9 het noordelijk en we/elijk deel van ,noord-,brabant4 ,9 ,gron+51 e5 groot deel van ,dr5! en ,ov]ijsel1 9 zuid-oo/elijk ,noord-,brabant en 9 ,limburg is e*t] de dra*t geheel v]dw551 bijna i$] spoor is er van uitgewis*t4 ,de ov]gangs-p]iode van heele op g$eeltelijke dra*t1 die het gesla*t dat ?ans 7#aiaf7 ongeve] vijftig ja> is1 heeft meegemaakt1 wordt door de jeugd uit dez5 tijd 7#aiaf7 ov]geslag54 ,zelfs 9 c5tra wa> de dra*t5 om veel r$55 nog 9 ze] groote e]e zijn1 beg9n5 enkele jong]5 direct met algeheel5 af/& van het nationale co/ume te do5 en kle$5 zi*1 niet alle5 op zijn /ads* ma> zelfs na> de laat/e buit5l&s*e mode1 nu deze nieuw]e vorm5 en opvatt+5 zooveel spo$ig] tot de l&elijke bevolk+ doordr+5 dan dit e5 gesla*t gel$5 gebeurde4 ,en1 wa> deze voll$ige v]&]+ van co/ume]+1 zoo zond] ov]gangsproces1 plaats grijpt1 is het begrijpelijk dat voor de nationale dra*t5 het groot/e geva> dreigt om 9 betrekkelijk ze] kort5 tijd volkom5 te v]dwijn54 ,c4 ,,ov] ,,d5 ,,invlo$ ,,van ,,d5 ,,godsdi5/1 ,,ras1 ,,rang1 ,,/& ,,en ,,b]oep ,,op ,,de ,,n$]l&s*e ,,nationale ,,kle$]dra*t54 ,de invlo$ van d5 godsdi5/ op de nationale dra*t5 is e5 ze] bijzond]e4 ,niet alle5 dat de vorm van het co/ume ook zelfs na> d5 godsdi5/ v]s*ill5d wordt1 zooals dit ze] /]k is op ,zuid-,bevel&1 ma> het blijkt dat de godsdi5/ ook van invlo$ is op het beh\d onz] nationale dra*t54 ,ov] het algeme5 heb ik opgem]kt dat 9 me] or?odoxe /rek5--zo[el prote/ants*e als rooms*-ka?olieke--de dra*t5 lang] bewa>d blijv5 dan 9 m9d] godsdi5/ige1 zoodat dus de godsdi5/ige factor als e5e t5 go$e voor de dra*t5 moet word5 aangem]kt4 ,de invlo$ van het ,ras laat zi* ook 9 d5 vorm van de co/umes nawijz5 zooals ik dat re$s hi] en da> 9 dez5 text doe4 ,hi]ov] hebb5 ook ,dr4 ,jos4 ,s*rijn51 9 zijn hoog/ belangrijk boek ov] ,n$]l&s*e volkskunde1 ,pr(4 ,j4 ,h4 ,gallee 9 zijn w]k ov] ,het bo]5huis 9 ,n$]l& en zijn bewon]s1 en ,pr(4 ,l4 ,bolk 9 zijn v]h&el+ ov] ,de bevolk+ van ,n$]l& 9 ha> an?ropologis*e sam5/ell+1 hun zi5swijz5 en de resultat5 van hun /udin ne]gelegd4 ,de rang en /& 9 de maats*appij heeft 9 zoov]re ook ha> invlo$ op de nationale dra*t5 do5 geld51 dat de co/ume]+ rijk] en fraai] w]d1 na>mate de drag] 9 bet]e sociale om/&igh$5 v]ke]de4 ,op d5 vorm van de dra*t _h dit sle*ts we9ig invlo$1 m5 0 niet gew5d bijzond]e k5teek551 om de /&5 te ond]s*eid51 te drag54 ,om deze r$55 zijn dus onze n$]l&s*e nationale dra*t5 e*te volks-dra*t54 ,&]s is dit met de geleg5heids-kle$ij4 ,niet alle5 dat de vorm en de kleur van de kle$+ d] k9d]5 dikwijls van de dra*t van de volwass55 ond]s*eid5 is1 ma> voornamelijk wordt het ond]s*eid groot tuss*5 daags*e1 fee/elijke ( r\w-kle$ij4 ,dit is bij al onze nationale dra*t5 m9 ( me] het geval1 ma>--begrijpelijk]wijze--da> het /]k/1 wa> de dra*t5 nog voll$ig door mann5 en vr\w5 g$rag5 word51 omdat ook de oude z$51 met die oude dra*t51 beh\d5 blev54 ,de invlo$ van die z$5 en gebruik51 doet zi* dan ze] /]k op de kle$+ geld51 en komt 9 de v]s*eid5heid van die kle$ij bij vele geleg5h$5 tot uit+4 ,opm]kelijk is da>bij vooral de bijzond]e fraaiheid en +ewikkeldheid van de tr\w-co/umes1 en--hoe z\ het &]s kunn5--vooral van deze geleg5heids-kle$+ van de vr\w54 ,ov]al wordt bij de co/ume]+ van de bruid e5 ze] bijzond]e pra*tliev5dheid1 zo[el 9 kleur als 9 bew]k+ van het co/ume1 t5 toon gespreid4 ,ma> ook het v]s*il 9 b]oep bra*t v]s*il 9 kle$ij1 zond] dat er e*t] van e5 consequ5t doorgevo]de b]oeps-kle$+ kan gesprok5 word54 ,zoo is er1 bijvoorbeeld op ,s*ev5+51 v]s*il 9 de kle$+ tuss*5 de viss*]s en de dorps-bewon]s 7die &]e bezigh$5 hebb574 ,ma> ov] het algeme5 is de afwijk+ van het algeme5e type d] locale kle$+ t5gevolge van b]oep ( /& niet ze] groot4 ,de groot/e v>iatie wordt v]oorzaakt door de geleg5heid wa>bij het co/uum g$rag5 wordt4 ,t5 slotte z\ nog e5 afzond]lijk ho(d/uk te wijd5 zijn aan de weez5-co/umes4 ,(s*oon deze1 als uni=m51 niet tot de eig5lijke nationale kle$ij g]ek5d kunn5 word51 /aat da> teg5ov]1 dat het wez5 en de vorm van vele dez] dra*t5 to* zoo nauw bij de eig5lijke volksdra*t5 aansluit51 er zoo ze] uit voortkom5 en er zi* zoodanig mee hebb5 v]m5gd1 dat deze mee/al to* ook oud]wets*e co/ume]+5 hi] noodzakelijk 9 het kort besprok5 moet5 word54 ,enkele van deze co/umes zijn hi] 9 dit boekje afgebeeld en bes*rev51 om to* vooral ook niet deze zoo type]5de kle$ij te v]get51 die door e5 groot deel van het publiek zoo go$ gek5d wordt1 en die1 naa/ de w]kelijke nationale dra*t51 to* ook veel a>digs en eig5s aan de lokale kleur van enkele ,holl&s*e /$5 hebb5 bijgezet4 ,de mooie ,am/]dams*e burg]weesjes1 die uit ,ha>lem1 uit ,leeuw>d5 en zoovele &]e /$51 mo*t5 9 dit be/ek ook niet v]get5 word54 ,d4 ,,ov] ,,de ,,beteek5is ,,van ,,onze ,,n$]l&s*e ,,nationale ,,kle$]dra*t5 ,,uit ,,e5 ,,e?is* ,,en ,,ae/hetis* ,,oogpunt4 ,het w>e ze] v]ke]d onze nationale volks-kle$]dra*t5 de maat/af van e5 hoog] s*oonheidsbeg9sel aan te legg54 ,zij behoor51 als e5 van de vele monum5t5 van oude ges*i$5is en kun/1 geheel gelijk ge/eld te word5 met de kle9kun/1 de gebruikskun/1 die uit het volk1 uit zijn a>d1 z$5 en gewoont5 voortkwam1 zond] 9 wez5lijk ( direct v]b& met de hoog/e intellectueele wa>de en gee/elijke ideal5 van dat 7ons7 volk te /aan4 ,en omdat ons ,n$]l&s*e volk zi* 9 ha> kun/uit+51 zelfs 9 die van ha> be/e p]iod51 /e$s me] e5 volk van p>ticul>ise]5d gevoel dan van v]algeme55de v]/&elijkheid heeft betoond1 moet het ook niet v]wond]5 dat ha> volks-kun/1 wa>ond] onze nationale kle$]dra*t5 te rek55 zijn1 nooit belangrijk] wordt dan wat met wat go$e ma> bo]tige smaak1 veel w]k-kra*t en e5 vroolijke ma> opp]vlakkige lev5sbes*\w+ b]eikt kon word54 ,v]heff5d s*oon zijn da>om onze nationale kle$]dra*t5 niet1 ma> ze zijn lev5svol1 soms rijk1 soms fijn1 ma> ov] 't algeme5 me] a>dig1 m]kwa>dig en type]5d dan inspire]5d4 ,zij behoor51 gelijk zoovele opm]kelijke ma> &]s ge5 hoog]e pr9ciep5 uitdrukk5de meubelkun/ en kle9-ar*itecteur1 tot dat zelfde soort monum5t5 van onze groote voorges*i$5is g]ek5d te word51 wa>van de ov]blijfsel5 nog voor e5 deel 9 enkele /rek5 van ons l& te v9d5 zijn is 9 oude buurtjes en gra*tjes1 huisjes en hoekjes4 ,als zoodanig hebb5 zij dus 9 het w]kelijke h$5daags*e lev5 van ons volk ge5 beteek5is me] dan die van curieuse bezi5swa>digheid4 ,sle*ts 9 die g$eelt5 van ons l& wa> nog oude ( oud]wets*e z$5 en gewoont5 he]s*51 hebb5 en beh\d5 zij e*t] allesz9s hun r$5 van be/aan1 en 4444 zijn zij nog de drag]s van het lev5de volks-ideaal4 ,de s*oon/e van deze dra*t5 zijn voornamelijk die welke door d5 ,fries*5 /am g$rag5 word51 te wet5 de co/umes 9 ,friesl&1 ,urk1 ,vol5dam en 9 ,zeel&4 ,bij deze alle moet e5 v]fijn+ van vorm en kleur5keus gecon/ate]d word51 die op iets hoog]s dan het gemiddelde volks-ideaal wij/1 die me] gee/elijke ontwikkel+ en aspiraties v]raadt4 ,ook de me]d]e voortreffelijkheid en s*oonheid van dit ras bov5 de &]e bewon]s van ,n$]l& v]kla>t de me]d]e belangrijkheid en groot] s*oonheid van deze dra*t5 bov5 de &]e4 ,behalve de ari/ocratis*e allure die vooral het ,fries*e co/ume ha> draag/]s geeft1 het bijzond] groot-burg]lijke van de ,h9deloop]dra*t1 de lev5s-volheid en natuurkra*t1 wa>van de ,urk] en ,vol5damm] kle$ij getuigt1 wordt 9 deze het toppunt van ev5wi*tigheid b]eikt 9 het ,zeeuws*e co/ume1 dat me] natuurlijk dan zoovele &]e dra*t5 7bijv4 ,m>k51 ,/aphor/ enz47 alle voordeel5 van de eig5heid van het volk1 van het ras1 op zijn be/ en het s*oon/ tot uit+ br5gt en als ond]/reept4 ,9 de ,zeeuws*e dra*t5 7vooral die van ,zuid-,bevel& en van ,wal*]57 komt d5 wil zi* van &]5 te ond]s*eid51 hoog]e1 me] intellectueele ideal5 uit te drukk51 diep] lev5skijk te hebb5 zoo volmaakt en zoo h>monieus tot zijn re*t 9 e5 ev5 smaakvolle als /ijlvolle kle$ij1 die als genspire]d en gecompone]d s*ijnt op de bijzond]e li*amelijke s*oonheid van dit zeeuws*-fries*e ras1 dat ongetwijfeld het s*oon/e1 en na> d5 b\w van het li*aam het mee/ algeme5-m5s*elijk-normale deel van het n$]l&s*e volk is4 ,w]kt d5 aanblik van het ,n$]l&s*e nationale co/ume dan niet altijd v]heff5d1 is het 9 zi* zelf niet altijd ev5 hyginis*1 lijkt het soms me] vreemd en gezo*t dan orig9eel1 soms me] bont dan kleur-rijk1 soms me] m]kwa>dig dan mooi1 het geeft 9 zijn groote v]s*eid5heid e5 ze] jui/5 blik op de ,n$]l&s*e volkspsy*e4 ,de kle9-burg]lijkheid1 die e5 ho(dk5m]k van ons volk is1 en die dikwijls tot bo]s*heid wordt1 komt 9 enkele van die dra*t5 t5 ze]/e uit1 zooals die van ,m>k51 ,geld]l& en ,noord-,brabant4 ,aan d5 &]5 kant e*t] zijn er elem5t5 9 die volks-kle$ij1 die zi* bijna bov5 de groot-burg]lijkheid tot e5 soort reg5t5-ari/ocratie v]heff51 zooals de prov9ciale 7oude7 dra*t 9 ,friesl& en ,zeel&1 wa> door v]fijnd5 smaak 9 kleur5 en vorm5 iets hoog]s b]eikt wordt1 al wordt die me] ae/hetis*e w]k+ van deze dra*t5 dan voor e5 groot deel v]oorzaakt door de groot]e rass*oonheid van de drag]s1 en--speciaal van de draag/]s4 ,wil m5 deze hi/oris*e dra*t51 en wat er ?ans nog van ov] is1 op deze wijze bes*\w51 dan blijk5 ze ev5 wa>devol voor de k5nis van de ,n$]l&s*e volks-ziel als de oude meubel51 ar*itectuur en het all]groot/e deel van onze nationale s*ild]s*ool4 ,ze zull5 altijd hun wa>de aan hun opre*!id en wa>heidsz9 blijv5 ontle551 zo[el ae/hetis* als e?is*1 ze zull5 aldoor als e5 w]kelijke afspiegel+ van d5 gee/ en de ideal5 van ons volk moet5 word5 erk5d4 ,en 4444 /aan zij 9 dat opzi*t lag]1 ( zijn zij m9d] belangrijke ( m9d] hooge kun/ dan al het &]e1 wat ons van het voorgesla*t bleef8 ,ik betwijfel het4 ,de be/e uit+5 van onz5 ,n$]l&s*5 volksa>d1 op het gebi$ van welke kun/ van het v]l$5 ( van het h$5 m5 het dan ook neme1 zijn en blijv51 voorzoov] het specifiek ,holl&s*e wat er aan is1 to* imm]s niets &]s dan uit+5 van bo]51 burg]s en buit5lui4 ,en onze nationale kle$]dra*t5 behoor5 w]kelijk niet tot de m9/-belangrijke van die uit+5 van bo]5-kun/6-- ,e4 ,,litt]atuur ,,ov] ,,de ,,n$]l&s*e ,,nationale ,,kle$]dra*t54 ,alvor5s tot e5 korte bes*rijv+ van die nationale dra*t51 zooals zij ?ans 7#aiaf7 zijn1 ov] te gaan1 moge hi] e5 kort ov]zi*t volg5 van de publicaties die--voor dez5--ov] dit ond]w]p zijn v]s*554 ,e5 blik op de go$e1 ( go$ b$oelde bes*rijv+5 en afbeeld+5 van deze dra*t51 hoe zij w>5 en zijn1 en tev5s e5 woord ov] de sle*te en niet go$e afbeeld+51 kan hi] h51 die omtr5t dit ond]w]p me] will5 wet51 e5 korte leiddraad gev54 ,want beide soort publicaties ov] onze zooveel bewond]de en tegelijk zoo ze] gesmade en bela*elijk gemaakte nationale dra*t51 moge hi] e5ige critiek v9d54 ,9 't algeme5 mag gezegd1 dat de go$-b$oelde1 zo[el als de sle*te bes*rijv+5 en afbeeld+5 van deze co/umes1 i$] het hunne hebb5 bijg$rag5 om de k5nis en wa>de]+ 9 de w> te br5g54 ,enkele go$e1 en me] wet5s*appelijke1 d4 w4 z4 me] jui/e bes*rijv+5 da>gelat51 moet het mee/e van wat ov] dit hoog/ belangrijke ma> uit]/ omvangrijke ond]w]p w]d gepublice]d1 tot de romantis*e en lyris*e proza en pozie g]ek5d word54 ,bijna /e$s w>5 het sle*ts phantasien die m5 gaf1 pr5t-v]beeld+51 plaatjes1 groepjes die wel het s*ild]a*tige1 het a>dige1 lieve en type]5de van het uit]lijke dez] dra*t5 gav51 ma> me] ook niet4 ,zoo is e5 van de e]/e publicaties op dit gebi$1 de uitgave van ,j4 le ,francq van ,b]khey uit #aggc1 me] bez+5d dan bes*rijv5d4 ,behalve e5 ze] objectief boekje ov] ,h9deloop51 dat 9 #ahee te ,leeuw>d5 v]s*e51 zijn de publicaties van ,e4 ,maaskamp uit #ahjc en de ,k>akt]-s*ets51 kle$]dra*t51 enz4 9 #ahdb door de ,n$]l&s*e ,maats*appij van ,s*oone ,kun/5 9 ,d5 ,haag gepublice]d1 niet &]s dan pr5t5boek5 te noem51 wa>bij d5 text me] lyris*e ontboezem+5 zijn1 dan bes*rijv+54 ,zoo is het ook met de li?ographis*e plat5 van ,val5tijn ,b+ en ,braet von ,ueb]feldt1 9 #aheg uitgegev51 (s*oon hi] e5 pa> pr5t5 met go$e dtails aan zijn toegevoegd4 ,de vele atlass51 die 9 de biblio!ek van het ,rijks ,museum1 en 9 de v]s*ill5de oudheidkundige g5oots*app5 bije5gebra*t zijn1 wa>ond] de v]zamel+ van ,f4 ,mull] 7,am/]dam #ahgi7 wel e5 van de voornaam/e is1 bevatt5 sle*ts losse plat51 met ge5 ( te we9ig bes*rijv5d5 text4 ,de voor/ell+5 uit d5 tijd vr dat de photographie 9 di5/ van deze wet5s*appelijke ond]zoek+5 w]d ge/eld1 zijn all5 te arti/iek1 gev5 te k5nelijk sle*ts d5 p]soonlijk5 indruk van d5 li?ograaph ( teek5a> we]4 ,de mee/e van deze voor/ell+5 zijn dan ook ge5 objectieve afbeeld+5 van bepaalde co/umes1 het zijn sle*ts tafreel53 e5 bo]1 e5 di5/meid1 zond] v]d] te praecise]54 ,de ges*i$5is van de nationale kle$]dra*t51 die uit dit mat]iaal alln z\ moet5 word5 sam5ge/eld1 z\ d]halve e5 ze] twijfela*tige wet5s*appelijke wa>de krijg54 ,lat] begon m5 e*t] jui/] bes*rijv+5 van de nationale dra*t5 te gev51 to5 ook de photographis*e afbeeld+ besprek+ van dit ond]w]p 9 v]s*ill5de tijds*rift5 toeliet4 ,e5 van de e]/5 die /elsel-matig 9 dez5 te w]k g+1 0 ,mr4 ,j4 ,e4 van ,som]5 ,br&4 ,re$s 9 #ahic v]s*55 op/ell5 van zijn h& ov] speciale dtails van dit omvangrijke /udie-vak1 9 ,elsevi]s ma&s*rift4 ,bijzond] mooi gellu/re]de op/ell5 v]s*55 lat] 9 ditzelfde tijds*rift1 9 ,buit51 en &]e p]iodiek54 ,het mee/ complete en het mee/ als e5 wet5s*appelijke v]h&el+ b$oelde w]k1 is e*t] de re$s hi]bov5 g5oemde /&a>d-uitgave van ,pr(essor ,j4 ,h4 ,galle1 ov] het ,bo]5huis 9 ,n$]l& en zijn bewon]s4 ,e5 geheel zelf/&ige s]ie plat5 en e5 op/el van ,pr(essor ,galle zelve1 en e5 ov] de ,an?ropologis*e sam5/ell+ van de bevolk+ van ,n$]l&1 van de h& van ,pr(4 ,l4 ,bolk1 is aan deze uitgave--die eig5lijk 9 ho(dzaak ov] de bo]5won+5 gaat--toegevoegd4 ,hoe voortreffelijk dit w]k e*t] ook moge zijn1 moet to* betreurd1 dat ,pr(essor ,galle wa>s*ijnlijk niet ov] de noodige bladzijd5 voor text en illu/ratie kon bes*ikk51 om niet alle5 het uit]lijk aspect van enkele onz] nationale dra*t5 af te beeld5 en t globaal te bes*rijv51 ma> om ook de ond]kle$+ te hebb5 kunn5 beh&el54 ,bov5di5 miss5 deze pr5t51 die alle na> photographie g5om5 zijn1 de kleur4 ,en1 die kleur is e5 zoo belangrijke factor 9 die kleurvolle en kleurige volks-kle$ij1 dat ze1 zond] deze1 niet 9 afbeeld+5 9 zw>t te begrijp5 is4 ,voor ,zeel& publice]d5 ,dr4 ,j4 ,c4 de ,man en ,j4 ,a4 ,fr$]iks 9 #ahid e5 bes*rijv+ van de ,zeeuws*e dra*t54 ,ook v]s*e5 e5 plaat 9 kleur5 wa>op alle ,zeeuws*e kle$]dra*t51 tot e5 s*ild]a*tige groep v]e5igd1 /aan afgebeeld4 ,deze plaat w]d uitgegev5 ond] leid+ van ,mr4 ,j4 ,e4 van ,som]5 ,br&1 d5 bije5br5g] van e5 hoog/ belangrijke collectie co/umepopp54 ,(s*oon deze pr5t1 na> om/&igh$51 7li?ographie 9 kleur5 na> e5 kleurlooze photo7 ze] belangrijk is1 is ze niet voldo5de4 ,het is ond]tuss*5 te bejamm]51 dat van de &]e prov9cies niet d]gelijke pr5t-v]beeld+5 zijn gemaakt4 ,deze plaat w]d uitgegev5 door de ,uitgev]s ,mij4 ,elsevi]1 9 #ahid4 ,e5 nog altijd niet ges*rev5 /&a>dw]k ov] onze nationale kle$]dra*t5 zal niet alln de bov51 ma> ook de ond]kle]5 9 al ha> dtails moet5 bes*rijv5 en afbeeld51 niet alln 9 zw>t1 ma> ook 7en vooral7 9 kleur4 ,en niet alln zal het effect dat deze dra*t5 op d5 bes*\w] mak51 moet5 word5 we]gegev51 ma> vr alles het wez51 de w>e vorm1 de con/ructie van die kle$ij 9 s*ematis*e v]beeld+5 moet5 word5 va/gelegd1 ond]/eund door photo's na> de drag]s en draag/]s zelf1 opdat ook de wijze van drag51 de habitus d] bevolk+1 hun uit]lijke ras-eig5a>digh$5 voor het nagesla*t duidelijk bewa>d mog5 blijv54 ,tot zoov] ov] de go$-b$oelde en go$e publicaties ov] onze nationale dra*t54 ,?ans ov] de sle*te1 de v]ke]de1 zelfs de leug5a*tige4 ,en tot deze laat/e moet5 vooral de duiz5de pr5tbriefka>t5 g]ek5d word5 die 9 de laat/e ti5 j>51 9 d5 h&el zijn gebra*t4 ,behalve dat deze pr5tjes sle*ts kiekjes1 plaatjes te zi5 gev51 zijn de gekleurde uitgav51 die 9 deze be/aan1 mee/al 9 het buit5l& v]va>digd1 en da>door 9 d5 regel hopeloos v]ke]d4 ,ze acc5tue]5 het bonte1 bo]s*e1 onbes*aafde1 door f\tieve op-kleur+ nog me]1 zoodat deze v]ke]de s]ies veel misv]/& omtr5t onze nationale kle$ij 9 de w]eld gebra*t hebb54 ,ma> niet m9d] zijn da> de vele reclameplat5 s*uld aan1 en de wijze1 wa>op zi* 7vooral de ,am]ikaans*e7 reclame van e5 zoo dankba> en dut*y 7lees3 mal7 motief heeft mee/] gemaakt als de ,holl&s*e nationale dra*t5 d5 niet begrijp5d5 boodt4 ,die v]ke]de1 en dikwijls opzettelijk v]ke]delijk aang$ikte voor/ell+5 hebb5 onze nationale kle$]dra*t5 9 het oog van d5 buit5l&] 7en--t]ugw]k5d1 9 het oog van vele ,holl&]s7 e5 ze] sle*t5 roep bezorgd4 ,zelfs g+ e5 deel van deze v]ke]de g$a*t5 op ,holl& en de ,holl&]s ov]4 ,dit kon des te makkelijk]1 omdat de k5nis van de algeme5e a>drijkskunde1 en speciaal van het kle9e ,n$]l&1 9 de groote l&5 7vooral ,am]ika1 ,engel&1 ,frankrijk7 ond] het bes*aafde publiek niet bijzond] ontwikkeld is4 ,m5 is to51 9 dat groote buit5l&1 die bo]s*heid1 onbes*aafdheid en la*wekk5de logheid1 die m51 door die v]ke]de voor/ell+51 g$wong5 w]d te zi51 voor d5 gee/ van ,holl& en zijn bewon]s gaan h\d54 ,en dit heeft e5 jui/ begrip omtr5t en k5nis van het w>e ,holl& 9 de w]eld niet bevord]d4 ,en to*--dit alles _h voor e5 deel v]m$5 kunn5 word51 zoo er e5 go$ /&a>dw]k ov] onze nationale kle$]dra*t5 be/aan _h4 ,ma> tot nog toe hebb5 onze nationale kle$]dra*t51 (s*oon zij ev5ze] e5 lev5de uit+ van d5 gee/ d] vad]5 zijn1 nog niet die a&a*t d] (ficieele en wet5s*appelijke w]eld tot zi* getrokk51 die zij om zooveel r$55 w]kelijk v]di5d54 ,hi] blijft ?ans nog de collectie aangekle$e popp5 te v]meld51 die 9 de v]s*ill5de musea 9 d5 l&e de h]9n]+ aan die nationale dra*t5 lev5dig zull5 h\d51 als die dra*t5 zelf dan niet me] door de bevolk+ zull5 word5 g$rag51 en 4444 als die popp5 en hun kle$ij teg5 di5 tijd niet door de mot en &]e oorzak5 zull5 zijn v]gaan4 ,re$s 9 #ahih w]d door ,mr4 ,j4 ,e4 van ,som]5 ,br&1 to5maals ,directeur van het ,/$elijk ,museum te ,am/]dam1 e5 v]zamel+ van ongeve] hond]d v]s*ill5de nationale co/umes tezam5 gebra*t1 die 9 hooge mate m]kwa>dig is4 ,deze belangrijke collectie1 die tot ,septemb] #aiaf 9 het ,rijks ,museum te ,am/]dam te zi5 0 en wa> zij1 om zooveel r$551 op de e5ige ha> toekom5de plaats 01 is s9ds di51 jamm] g5oeg1 na> het op5lu*t ,museum te ,arnhem uitgewez54 ,behalve deze collectie zijn m9d] omvangrijke v]zamel+5 van me] plaatselijke co/umes1 op popp5 gemonte]d1 9 de musea van ,middelburg1 ,leeuw>d51 ,h9deloop5 en &]e /$5 opge/eld4 ,en behalve deze popp51 word5 9 m5ige familie enkele oud]wets*e dra*t5 9 hun geheel ( 9 g$eelt5 als ko/b>e--ma> doode--h]9n]+5 aan het voorgesla*t bewa>d4 ,vooral is dit het geval 9 ,friesl&1 wa> e*t] nu en dan d5 gewe/elijk5 gee/ we] lev5d wordt1 zoodat bij bijzond]e fee/elijkh$5 deze co/umes nog wel voor d5 dag kom51 om te getuig51 dat het gevoel van eig5heid nu en dan nog wakk] kan word54 ,ma> behalve deze hi] 9 't kort opgesomde bes*rijv+5 en plaatjesa*tige v]beeld+51 deze pr5t-briefka>t5 en popp5 9 nationaal co/ume en die enkele1 9 oude ka/5 en /(fige dooz5 bewa>de kle$+/ukk51 is van de nationale dra*t5 9 ons l& niets ov]1 dan wat er 9 de v]s*ill5de /rek5 nog g$rag5 wordt1 heele1 halve1 v]&]de en onjui/e kle$+1 die zoo is1 omdat ze zoo is1 wa> moeielijk e5ige jui/e en wet5s*appelijke critiek op gegev5 kan word5 en die de e5ige reele bron is voor onze k5nis van dit bijzond]e monum5t van e*t ,holl&s*e ges*i$5is en kun/4 ,e5 korte inv5t>ise]+1 van dat1 wat h$5 7#aiaf7 nog van die nationale volks-kle$ij 9 w]kelijkheid ov] is1 beoogt dit boekje4 ,f4 ,,wat ,,w]d ,,en ,,wordt ,,er ,,voor ,,de ,,in/&h\d+1 ,,de ,,belang5 ,,en ,,de ,,k5nis ,,van ,,de ,,n$]l&s*e ,,nationale ,,kle$]dra*t5 ,,g$aan4 ,t5 laat/e moge hi] nog e5 korte bes*\w+ volg5 ov] wat er voor onze zoo b]oemde ,n$]l&s*e volksdra*t5 g$aan w]d4 ,9 de mee/e l&5 wa> ev5e5s zoo'n belangrijk monum5t uit het v]l$51 als wij 9 onze nationale dra*t5 hebb51 is ov]geblev51 en dat bov5di5 e5 monum5t is1 9 zi* zelf zoo m]kwa>dig1 en dat zveel tot de wa>de]+ van ons ,holl&s*e l&1 vooral bij d5 vreemdel+1 heeft bijg$rag51 wordt van ov]heidswege alles 9 het w]k ge/eld om die volkseig5heid te be/ude]51 te do5 voortdur51 en ze op all]lei wijze te bes*]m54 ,9 ,n$]l& ev5wel1 de lib]ale leuze getr\w van laiss] faire1 laiss] all]1 e5 l&1 wa> t5gevolge van die idee kun/ ge5 rege]+szaak is en dus niet bes*]md wordt1 w]d en wordt (ficieel nog niets voor die nationale kle$ij g$aan4 ,alle pog+5 9 deze t5 go$e1 g+5 en gaan uit van p>ticuli]54 ,de v]zamel+ popp51 die tot ,septemb] #aiaf 9 het ,rijks ,museum op zijn eig5lijke plaats 01 w]d door p>ticuli] initiatief1 door p>ticuli] geld bije5gebra*t4 ,ook 0 het zoo met de v]zamel+5 9 de prov9cin1 wa> zi* p>ticuli]51 v]e5ig+5 ( g5oots*app5 te w]k /eld54 ,en deze laat/5 hebb5 ze] go$ w]k g$aan4 ,ma> de rege]+ de$ niets4 ,ook dat moge e5 van de vele factor5 zijn1 dat de nationale dra*t5 9 ,n$]l&1 om 't zoo te zegg51 aan zi* zelf ov]gelat51 zoodanig v]vormd1 v]&]d en gehav5d w]d51 en p] slot geheel zull5 v]dwijn51 omdat het drag5 er van niet van hoog] h& w]d aangemo$igd1 ( op e5 ( &]e wijze beloond4 ,de pog+5 die 9 dez5 van priv-p]son5 en v]e5ig+5 uitgaan1 kunn5 e*t] nooit dat gezag en die ov]tuig5de ern/ hebb51 die e5 l&s-be/uur aan zijn v]ord5+5 ( w5s*5 gev5 kan4 ,en al de$ en doet de v]e5ig+ ,nehil5nia 9 ,middelburg ook nog zoo ha> be/ 79 e5 /reek tr\w5s wa> 't nog niet zoo heel erg noodig is7 deze en d]gelijke v]e5ig+5 zull5 to* niet bij ma*te zijn met go$ gevolg teg5 de wass5de wansmaak en vooroordeel5 van de zoog5aamde /ads-bes*av+ te /rijd54 ,e5 van de be/e middel5 9 deze e*t]1 wordt wel door die ,zeeuws*e v]e5ig+ toegepa/4 ,zij specule]t op de ijdelheid van de drag]s 7me] speciaal van de draag/]s7 van het nationaal co/ume4 ,ge5 bet] middel _h zij kunn5 b$5k51 dan e5ige p]son5 9 nationale dra*t1 en da>na diezelfde p]son5 7e5ige k9d]57 9 /ads-kle$ij te lat5 photographe]51 ,het ond]s*eid is z /]k1 dat het de mee/ van smaak ontbloote m5s* treff5 moet4 ,het is1 om 't zoo te noem51 e5 afs*rikwekk5d voorbeeld4 ,zoo a>dig en zoo geheel met e5 eig5 ca*et als die k9d]5 er uit zi5 9 hun nationale dra*t1 zoo leelijk1 zoo on-eig51 zoo onbes*aafd zi5 zij er uit 9 het /ads*4 ,wa>lijk1 de bo]s*heid komt 9 die k9d]5 dan e]/ w]kelijk uit als ze zoog5aamd bes*aafd1 dat is3 op zijn /ads*1 gekle$ zijn1 t]wijl ze er 9 hun nationale dra*t er heel wat m9d] bo]a*tig1 m9d] onbes*aafd uitzi54 ,met het v]&]5 van kle$+ wordt dus door de bo]5bevolk+ jui/ het teg5ov]ge/elde b]eikt van wat zij b$oelt4 ,en dt is het wat van ov]heidswege aan d5 volke _h moet5 en kunn5 g$emon/re]d word51 dat het niet v]n$]5d ( v]a*telijk is om de nationale kle$ij te drag51 dat ze niet leelijk1 niet onbes*aafd is en niet a*t]lijk maakt1 ma> dat jui/ het on-oordeelkundig en smakeloos drag5 van de mod]ne /ads-kle$ij de drag]s en draag/]s bela*elijk en leelijk maakt4 ,indi5 dit aan het volk g$emon/re]d 0 geword51 z\ dit aans*\welijk ond]ri*t van ze] veel invlo$ op de nationale dra*t5 geblek5 zijn4 ,want1 vooral bij de vr\w5 is de indruk1 die zij 9 hun co/uum mak51 to* nog ma> altijd de ho(dzaak4 ,en die ijdelheidsfactor komt de nationale dra*t t5 go$e4 ,vooral de mooi/e1 natuurlijk/e en mee/ rationeele dra*t51 zooals de ,fries*e en de ,zeeuws*e4 ,zoolang de vr\w5 zelf zull5 blijv5 inzi5 dat die kapp5 en muts5 van kant1 die g\d5 si]ad51 die keurig geplooide doek5 en kleurige beuk51 die korte m\w5 en lage-halsjes-dra*t ha> go$ kle$t1 flatte]t2 4444 en zoolang er mann5 zull5 zijn1 die deze s*oonheid zull5 opm]k5 4444 en het de vr\w5 zull5 zegg5 4444 zal de nationale dra*t 9 e]e blijv54 ,het bewijs wordt imm]s re$s door de praktijk gelev]d4 ,ge5 dame die 9 ,middelburg ( ,goes gaat loge]5 v]zuimt het zi* 9 de zoo flatte]5de ,zeeuws*e dra*t te do5 photographe]54 ,en1 indi5 e5 ,fries* meisje al de fijnheid en de +ebor5 ari/ocratis*e allure van ha> ras op het voordeelig/ wil do5 uitkom5 4444 dan zet ze e5 oorijz] op1 met e5 fijne kap en de diamant5 speld op het voorho(d1 dan doet ze kleurigzijd5 jurk5 aan1 het pra*tige kant5 s*ortje voor1 en witte k\s5 met lage s*o5tjes aan4 ,de nationale dra*t v9dt op die wijze e5 bes*]m/] 9 zi* zelf en 9 de vr\w4 ,ma> wat ha> het mee/ t5 nadeel komt1 is dat ze kun/matig 9 het lev5 wordt geh\d5 t5 bate van het vreemdel+5v]ke]4 ,dan v]laagt ze zi* 9 ha> drag]s en draag/]s tot b$el5de com$iant54 ,en1 omdat dit door buit5l&]s re$s ze] duidelijk is opgem]kt1 heeft dit soort propag&a van de nationale kle$ij1 die nationale dra*t5 zelf1 ha> drag]s en ook heel ,n$]l&1 9 het buit5l& ze] veel kwaad g$aan4 ,er z\ van ov]heidswege teg5 geage]d moet5 word54 ,want met de gebruikelijke onkunde omtr5t de ,n$]l&s*e ges*i$5is en a>drijkskunde1 die 9 het buit5l& zelfs ond] de mee/ ontwikkelde /&5 he]s*t1 heeft deze v]ke]de reclame tot de mee/ onwelwill5de uitlegg+5 aanleid+ gegev54 ,zoo w]d mij 9 ,am]ika's ho(d/ad1 ,wa%+ton ,d4 ,c41 door e5 dame1 e5 kun/-kritiek5-s*rijf/]1 v]wet51 dat het ,n$]l&s*e volk het b$el-eil& ,m>k51 tot e5 s*&e voor heel de ,holl&s*e natie 9 /& hield4 ,volg5s ha> 0 dat eil&1 met huiz51 bewon]s en kle$ij en al1 opzettelijk gemaakt om het d5 vreemdel+5 la/ig te mak5 met b$el>ij54 ,m5 moge1 9 ,n$]l&1 zegg5 dat die dame niet ze] go$ op de hoogte 01 ma> dat v]helpt de zaak niet4 ,dat exploite]5 van de nationale kle$]dra*t als vreemdel+5 trekk5de curiositeit kan niet &]s dan tot misbruik51 en tot de da>bij behoor5de misvatt+5 bij d5 vreemdel+1 leid54 ,en op die wijze z\d5 de nationale kle$]dra*t5 e5 middel word5 om ,n$]l& 9 het buit5l&1 ev5als ,itali1 d5 naam te bezorg51 dat het zijn oude monum5t5 alln exploite]t als middel om te b$el54 ,ma> er is iets &]s4 ,dat wat het mee/ voor de nationale kle$]dra*t5 noodig 01 nog /e$s het mee/ noodig is1 zo[el voor tijdg5oot51 l&g5oot51 en vreemdel+51 voor h$5 en vooral voor de toekom/1 dat is e5 voll$ige afbeeld+ en bes*rijv+ van die dra*t54 ,en het blijkt1 dat e5 p>ticuli] zi* da> niet toe zett5 kan1 t5zij hij e5 kle9 =tu9 en e5 belangrijk aantal j>5 en ze] veel moeit5 aan deze inv5t>ise]+ t5 ko/e legt4 ,wa> de rege]+1 de geme5s*ap 9 dez5 niet het initiatief neemt en royaal 7dat is de e5ige go$e en mogelijke mani]7 dit w]k zelf t] h& neemt ( aan e5 p]soon opdraagt1 da> zull5 de nationale dra*t5 tev]geefs op d5 rijk51 ma> tegelijk kundig5 dol5d5 ridd] wa*t51 die zijn geld1 tijd en inzi*t gev5 wil om de s*oonheid van deze /]v5de pr9ces 4444 zooals m5 met e5 beetje go$5 wil de nationale kle$]dra*t5 van ,n$]l& metaphoris* noem5 kan1 9 woord en beeld aan het nagesla*t ov] te drag54444 ,( zal die (ficieele en p>ticuli]e belang/ell+ en dat initiatief 4444 e*t ,holl&s*1 ook we] zoo lang op zi* lat5 wa*t51 totdat het te boek /ell5 van al die gegev5s 44444 niet me] mogelijk zal zijn64444 ,,iii4 ,,de ,,bes*rijv+ ,,van ,,de ,,n$]l&s*e ,,nationale ,,kle$]dra*t5 ,,9 ,,de ,,v]s*ill5de ,,prov9ci,n4 ,,noord-,,holl&4 ,noord-,holl& heeft drie c5tra van nationale kle$ij1 die geheel van elka> ges*eid5 zijn4 ,dit zijn3 ,m>k5 en ,vol5dam1 ,we/-,friesl&1 en het ,gooi4 ,9 het ov]ige deel van deze prov9cie--en vooral 9 ,am/]dam en omgev+1 is de dra*t zoo go$ als geheel v]dw55 (s*oon m5 hi] en da> oude vr\wtjes ziet met e5 kant5-muts1 die mee/al de ze] e5v\dige ,holl&s*e hul is1 om enkele wee%uisdra*t5 niet te v]get54 ,langs de ku/ van de ,noordzee en op de eil&5 is ook niet veel opm]kelijks1 behalve op ,t]s*ell+4 ,a4 ,,m>k54 ,van al de nationale kle$]dra*t5 9 ,n$]l&1 zijn die van ,m>k5 het mee/ m]kwa>dig1 omdat ze het mee/ zond]l+ zijn4 ,zij vorm5 e5 type op zi* zelf1 die van al de &]e dra*t5 ze] afwijkt1 zooals ook de ,h9deloop] dra*t 9 ,friesl&4 ,ma> ze zijn door de groote v]s*eid5heid van co/ume]+5 voor mann51 vr\w5 en k9d]51 de mee/ +ewikkelde kle$ij1 die m5 bijna kan d5k54 ,opm]kelijk is1 dat zi* deze dra*t 9 al zijn v]s*eid5heid tot op onz5 tijd zoo voll$ig heeft kunn5 h&hav51 en dat op e5 eil&1 dat zoo ze] van de zee te lijd5 heeft1 uit sle*ts e5 pa> buurtjes van h\t5 huisjes be/aat1 9 zijn geheel ev5 ov] de duiz5d inwon]s telt1 en dat--'t erg/ van al--zoo di*t bij e5 groot mod]n w]eld-c5trum--als ,am/]dam is1--ligt1 en dat zooveel door vreemdel+5 wordt bezo*t4 ,alle dra*t5 die op ,m>k5 voorkom51 hi] te besprek51 is onmogelijk4 ,de voornaam/e zijn deze3 #a4 ,de zuigel+ 7zie bl4 #f7 7van beide gesla*t57 wordt op bijzond]e wijze 9 hemdjes1 jakjes1 mutsjes en woll5 dek5s1 als e5 /ijve pop +ebak]d4 ,de kleur5 van deze kle$ij zijn ze] lev5dig1 mee/ all5 met rood tot ho(dkleur4 ,de /(f5 zijn van gewev5 ( g$rukte kato5 7sits ( cretonne7 en de v]si]+5 be/aan uit kant1 7e*te ( ma*9ale-l9n5 kant7 ( uit bordur+5 9 kruis/eek4 ,de muts51 die deze jonge k9d]5 word5 opgezet1 be/aan uit drie ( vi] witte en gekleurde kapjes ov]elka>1 met e5 b&je ond] de k9 va/geh\d54 #b4 ,de jong5s en meisjes tot zes j>51 zijn hetzelfde gekle$1 9 kleurige rokjes1 die na> ond] wijd uit/aan4 ,beide drag5 muts5 van gebloemde /( 7mee/ rood7 ov] witte ond]muts54 ,het e5ige v]s*il 9 de dra*t van jong5s ( meisjes1 en wa>door m5 h5 van elka> kan ond]s*eid51 is de vorm van het kleurige ov]mutsje1 dat bij d5 jong5 me] e5 rond kalotje is en van bov51 op de kru91 met e5 rozet is v]si]d4 ,de muts5 d] meisjes zijn uit drie /ukk51 n midd5baan met twee zijp&51 en miss5 de kru9-v]si]+4 ,ov]ig5s hebb5 de jong5s zo[el als de meisjes beide gekrulde ha>vle*t5 langs de slap5 en 9 d5 nek4 #c4 ,de meisjes-dra*t blijft aldus tot hun zesde ja>4 ,dan krijg5 zij e5 corset ( rijglijf1 7zooals het op ,m>k5 heet7 e5 ze] dik en /ijf kle$+/uk van mee/al bru9e baai1 rijk geborduurd met bloem5 9 /]ke kleur5 7zie bl4 #g74 ,dit rijglijf sluit1 met e5 lange witte fet] van a*t]4 ,het is zoo /ijf1 7door de vele balijn57 dat de meisjes-figur5 7zie bl4 #h7 er die eig5a>dige h\t]ige1 /ijve vorm door krijg51 die ook de figur5 van de volwass5 vr\w5 op ,m>k5 k5m]kt4 #d4 ,de jong5s krijg5 op hun zesde ja> e5 broek1 7zie bl4 #e7 9 plaats van hun rokk54 ,die broek is van donk] blauwe ( bru9e baai1 9 dezelfde wijde vorm als die van de volwass5 mann54 ,het bov5lijf van d5 jong5 is e*t] nog ongeve] gekle$ als van het meisje1 en hij draagt nog het mutsje met de lange krull54 #e4 ,op zev5j>ige leeftijd krijgt de jong5 volkom5 mann5kle]5 aan1 be/a&e uit e5 baaitje van blauwe /(1 halsdoekje1 twee knoop5 9 de kraag1 en e5 pet ( ho$je op4 #f4 ,de jonge meisjes krijg5 op hun ze/i5de ja> de kle]5 van volwass5 vr\w54 ,de voll$ige bes*rijv+ van e5 dagelijks* ,m>k] vr\w5co/uum volgt hi]3 7zie bl4 #b1 #c1 #d1 #e47 ,zij draagt1 ov] het bloote lijf1 e5 l9n5 7ongebleekt kato557 hemd met lange m\w54 ,aan d5 hals is e5 /a&e boord1 die met kruis/eek 9 zw>te wol1 met geometris*e figur5 is v]si]d4 ,e5 d]gelijk5 r& si]t ook het e9d van de m\w51 om de pols54 ,dit halskraagje heet beffie4 7,zie bl4 #a47 ,deze ornam5t5 blijv5 /e$s bij het ,m>k] co/ume te zi51 zelfs ook als de vr\w geheel aangekle$ is4 7,zie bl4 #a1 #b47 ,ov] het hemd komt de ond]broek met b&jes1 van wit kato51 met dikke 7blauwe7 woll5 k\s51 die ond] de knie word5 opgebond54 ,ov] het hemd gaat e5 m\w-ve/ van wit kato51 ev5 ov] de taille reik5d1 zond] boord1 van vor5 sluit5d1 met m\w5 van ge/reept 7rood en wit7 kato54 ,dit m\wve/ heet m\w54 ,ov] deze m\w5 komt het rijglijf 7zie fig4 #d7 ( het corset1 al?ans e5 kle$+/uk dat de di5/ doet van keurs ( corset4 ,het is van bijzond] zw>e en dikke con/ructie1 van donk] blauwe baai ( wol1 gevo]d met witte woll5 /(4 ,tuss*5 deze vo]+ zijn van vor5 en van a*t] 7niet op zij7 balijn5 aangebra*t4 ,de vorm is die van e5 keurslijf1 het gaat ov] de s*\d]s1 heeft armsgat51 rijkt ev5 ov] de taille en is van vor5 iets uitgesn$54 ,het wordt--van vor5--di*t gesno]d met e5 lange witte fet]4 ,het opm]kelijke van dit kle$+/uk1 is de rijke ornam5te]+ met geometris*e bloem5 9 ze] /]ke kleur54 ,om de heup5 word5 roll5 aangebra*t1 langw]pige kuss5s1 die de rokk5 wijd-uit moet5 do5 /aan en het figuur van de draag/] moet5 v]br$54 7,zie bl4 #b47 ,ov] dit rijglijf komt1 van vor51 de bor/lap1 e5 /uk vurig roode baai1 vi]kant1 dat met speld5 wordt va/gezet4 ,da>ov] kom5 de voorp&51 e5 soort bol]o-vormig jakje1 van vor5 van vuur-roode baai1 t]wijl het a*t]p& van 7mee/ pa>s*e7 sat9et is4 ,ov] de broek heeft de ,m>k] vr\w e]/ de ond]rok aangelegd1 e5 ze] dikke rok van ruig 7bru9-rood7 baai1 van ond] afgezet met e5 gel5 b&1 van vor5 sluit5d1 met e5 groot5 zak1 re*ts*4 ,deze rok heet het ruigje4 ,ov] dit ruigje komt het s*ort1 e5 groote wijde donk]blauwe rok van baai1 lak5 ( s]ge4 ,het is ze] di*t-ine5 geplooid van a*t]1 van vor5 hangt het re*t]1 zoodat het1 na> ond]1 het figuur van de draag/] ze] omvangrijk maakt4 ,ov] dit s*ort komt het boezel1 de boezela>1 van donk]blauw kato51 van bov5 v]si]d met e5 /uk van gewev51 g]uite 7blauw-witte7 kato54 ,ov] de voorp&5 komt de b\w1 het si]aad van de ,m>k]-vr\w5dra*t4 ,het be/aat uit e5 vi]kant lapje1 gebloemde sits ( sat9et1 en wordt op de ond]kle$+ va/gespeld4 7,zie bl4 #a47 ,ov] de m\w5 kom5 nog halve ov]m\w51 die van d5 pols tot d5 elleboog rijk51 van 7mee/al7 pa>s*e sat9et1 met gele boordsels4 ,om d5 hals komt dan nog het halsdoekje1 e5 vi]kant1 van 9 blok-v]si]+ gewev5 7mee/al rood7 kato55 doekje1 dat op bijzond]e wijze wordt geplooid1 en aan de punt5 v]si]d is1 met zilv]5 en koral5 kwa/jes 7ak]tjes74 ,bij dit co/ume draagt de ,m>k] vr\w 9 huis1 ( zondags1 muil5 7van zw>t le]71 9 de week klomp54 ,gaat zij met sle*t we] 7( 's w9t]s7 uit1 dan heeft zij ov] dit co/uum nog e5 jakje van donk]blauw baai ( lak51 met lange m\w5 en s*ootje 7( taille71 aan d5 hals vi]kant uitgesn$54 ,de ho(db$ekk+ is niet m9d] +ewikkeld4 ,de h>5 word5 van a*t] afgeknipt1 de re/ wordt tot twee vle*t5 g$raaid1 die1 langs de slap51 van ond] de muts uitkom54 ,van vor5 draagt zij ponny1 gelijk afgeknipt ha>1 dat met de v+]s aldoor na> bov5 wordt gekruld1 als e5 luifeltje bov5 de oog54 7,zie bl4 #a47 ,ov] de h>5 gaat e]/ e5 wit kato55 muts met platt5 bol4 ,om d5 bol van die muts wordt e5 /ijve b& gelegd om d5 vorm te bew>54 ,ov] deze ond]muts word5 twee /rok5 van rood baai gewikkeld1 en e5 &] l9t1 wa>op zw>te ornam5t5 9 kruis/eek4 ,die drie /rok5 moet5 i$] op hun jui/e plaats geh\d5 word5 door speld54 ,ov] deze ond]laag komt de ov]kap van fijn balli/ en 7van vor57 e5 /rook van kant1 z1 dat de roode baai en de zw>te ornam5t5 door die dunne /(f5 he5 s*ijn54 ,de geheele vorm van deze muts wordt door de v]s*ill5de plooing51 /ijve /(f5 en speld5 9 e5 cil9d]a*tig5 vorm geh\d54 ,aldus is1 9 het kort oms*rev51 de gewone ,m>k]-vr\w5dra*t4 ,de kleur is ov] het algeme5 voor de rokk5 donk]blauw1 het bov5g$eelte van de kle$+1 vanaf de heup51 v]toont niet dan ze] /]ke kleur51 wa>bij rood 9 alle nuances de ho(dkleur is4 ,bij r\w v]dwijnt al dat rood1 het wordt pa>s* bij li*te r\w ( blauw1 en zw>t bij zw>e r\w4 ,de vorm d] kle$+ blijft 9 al zijn ond]deel5 ev5wel dezelfde4 ,bij tr\wple*tigh$5 is het co/ume van de bruid1 wat de vorm betreft1 wl gelijk aan dat van de gewone vr\w5dra*t1 ma> is de kleur 9 ho(dzaak ge/emd op wit4 ,wit is de fee/kleur bij de ,m>k]-vr\w5dra*t1 en bij dat alles wordt het bijzond]e van die geleg5heidsdra*t nog v]hoogd door de bijzond]e zorg die er be/e$ wordt aan de plooing5 van de 7witte7 boezela>4 ,die plooing5 word5 bij de mee/e nationale kle$]dra*t5 bijzond] v]zorgd1 ook door de ,m>k]-vr\w54 ,zelfs 9 hun gewone daags*e dra*t is de 7donk]blauwe7 boezel mee/al ze] zorgvuldig op de /rijkplank bew]kt4 #g4 ,de mann5-dra*t op het eil& ,m>k5 7zie bl4 #e7 wijkt 9 zoov]re van de dra*t van het nabije ,vol5dam af1 dat1 (s*oon het baaitje ongeve] gelijk is1 de das &]s is1 niet de eig5a>dige bont5 muts van de ,vol5damm]s g$rag5 wordt1 ma> /e$s de ronde vilt5 ho$1 en dat de baai5 broek niet zoo wijd 7(s*oon to* nog wijd g5oeg7 ma> niet zoo lang is4 ,bij de ,vol5damm]s vall5 de wijde broekspijp5 ne] tot bij de grond4 ,op ,m>k5 word5 de mans-broek5 bij de knien nauw]1 en rijk5 niet v]d] dan ev5 ov] de knie1 zoodat ze de ond]be55 en de blauwe k\s5 do5 zi54 ,het opm]kelijke van deze nationale ,m>k]-dra*t is1 dat ze ov] het algeme5 niet d5 indruk van w]kelijke s*oonheid maakt1 ho(dzakelijk omdat het m5s*elijke figuur er 9 zoo hooge mate 9 door wordt ont/eld4 ,die platte bov5lijv51 da>door lang lijk5de arm51 uit]mate bre$e heup51 betrekkelijk korte rokk51 en da> ond]uit de dunne be5544444 dat alles w]kt niet ze] ae/hetis*1 ma> het is 9 hooge mate eig5dommelijk en s*ild]a*tig door de kleur4 ,da> komt bij1 dat het ,m>k]-m5s*5ras niet tot het fraai/e van ,n$]l& behoort4 ,het s*ijnt1 dat zij 9 ov]daad van opvall5de kle$+ will5 go$ mak51 wat de natuur h5 ontzegde4 ,de k9d]5 e*t] zi5 er ze] pitoresk uit1 ma> 't is e5 ze] vreemd-a&o5de1 onwez5lijke s*ild]a*tigheid1 da> m5 aan w5n5 moet4 ,bijzond] is het e*t] ze] zek] dat deze dra*t 9 heel ha> +ewikkeldheid1 la/ige snit1 moeilijk te v]w]k5 mat]iaal1 en veelvuldige v]si]+ met borduurw]k geheel door de ,m>k]-vr\w5 zelf v]va>digd wordt1 voor zi*zelf zo[el als voor ha> k9d]54 ,die bijzond]e moeizaamheid1 bij het mak51 zal dan ook de r$5 zijn1 dat zij het e5maal v]kreg5 resultaat met zooveel zorg bew>54 ,9 i$] ,m>k]-huisje is e5 zoog5aamde pronkkam]1 wa> 9 e5 hoek1 mee/al bov5 e5 laag ka/je1 e5 aantal span5 dooz51 met kant5 dekkle$jes b$ekt1 /aan opge/apeld1 wa>9 die kle]5 word5 bewa>d4 ,i$] k9d1 i$] meisje1 i$]e vr\w heeft zoo'n pa> van die dooz51 en de huisvr\w h\dt alles netjes1 door di5 /apel van ha> rijkdom soms met kop]w]k1 doekjes met kant en bloem5 te v]si]54 ,er spreekt uit die d+5 bewijs g5oeg1 hoe ze] die nationale kle$ij op ,m>k51 zelfs h$5 t5 dage 7#aiaf71 nog uit d5 volkswil voortkomt4 ,b4 ,,vol5dam4 ,teg5ov] ,m>k51 aan de va/5 wal1 ma> to* zelf zoo go$ als e5 eil&1 ligt ,vol5dam1 dat tot vr vijf-en-tw9tig ja> we9ig bek5d1 we9ig bezo*t en als afgeslot5 van de buit5w]eld 04 ,opm]kelijk is dat1 (s*oon zoo di*t bij ,m>k51 alles 9 ,vol5dam &]s is1 ook de volksdra*t4 ,voornamelijk zal dit ligg5 9 het v]s*il van godsdi5/4 ,op ,m>k5 is m5 prote/ant1 heel ,vol5dam is rooms*-ka?oliek4 ,zelfs wordt het nationale co/ume 9 ,vol5dam uitsluit5d door de rooms*5 g$rag54 ,op ,m>k5 treft het /ijve1 bijna fanatieke van het volk en zijn dra*t1 9 ,vol5dam is het e5 en al zwi]ige lev5slu/1 9 het volk zo[el als 9 zijn kle$ij1 z$5 en gewoont54 ,ongetwijfeld is de ,vol5damm]-dra*t het mee/ van alle ,n$]l&s*e dra*t5 9 het buit5l& bek5d4 7,zie bl4 #h-i-aj-aa47 ,de ,vol5damm]-dra*t is als het type van d5 ,holl&] en de ,holl&s*e idee geword51 natuurlijk ze] t5 onre*te4 ,ma> de buit5gewone gezonde /o]heid die uit de kle$ij spreekt1 en vooral ook uit zijn drag]s1 de lev5s-volheid bij de vr\w51 de quasi ironis*e ong5e]dheid bij de mann51 hebb5 miss*i5 9 het buit5l& tot die g5]alise]+ aanleid+ gegev54 ,hoe het zei1 de ,vol5damm]-dra*t is heel wat m5s*elijk] dan die van ,m>k54 ,en be/aat hi] ge51 ( ge5 m]kba> v]s*il tuss*5 de dra*t d] k9d]5 en die van de volwass558 ,de vr\w is gekle$ 9 lang )emd met korte m\w54 ,da>ov] komt de woll5 half lange bor/rok4 ,da>ov] het rompje1 zond] m\w51 ev5 ov] de taille rijk5d1 van vor5 sluit5d met haak en oog54 ,e5 corset draagt de ,vol5dams*e niet1 en1 omdat ze tot e5 /evig1 gezond ras behoord1 blijft ha> figuur1 de vorm van taille1 bu/e en heup5 normaal1 ondanks de 7dikwijls7 te dikke rokk5-tooi4 ,ov] het rompje komt de kra-lap ( krop-lap4 ,deze be/aat uit twee vi]kante lapp51 met e5 uitsnijd+ voor d5 hals1 ov] de s*\d]s aan e5 kant met haak en oog5 va/gezet1 van ond]1 door b&5 aan de punt51 om het lijf va/gebond54 ,deze krop-lap is van gebloemde /(1 mee/ kato54 ,de ornam5tjes zijn e*t] ze] kle91 mee/al kle9e bloemetjes op e5 witt5 ond]grond4 ,ov] deze krop-lap komt het kletje1 e5 kort jakje van donk]blauwe /(1 met half lange m\w51 vi]kante uitsnijd+ aan d5 hals 7wa>door vr en a*t] de krop-lap te zi5 komt7 en van vor5 sluit5d4 's ,zondags wordt het effect nog v]hoogd door e5 dunn5 doek van 7witte ( gebloemde7 tule1 die tuss*5 het kletje en de krop-lap ge/ok5 wordt4 7,zie bl4 #aa47 ,ov] het hemd komt de ond]broek1 da>ov] de ge/reepte rok 7van ge/reept kato571 da>ov] de donk]blauwe baainrok1 dan de dikke woll5 /reep-rok1 dan de bov5rok4 7,zie bl4 #h1 #i47 ,deze laat/e is 's ,zondags van witte1 ze] dikke baai1 met v]tikale /rep5 9 fel rood en gro5 v]si]d4 7,zie bl4 #i47 ,alle rokk5 gaan re*ts di*t4 ,ov] dit alles komt de boezela> van dezelfde /( als het kletje1 met e5 r& van bov51 van g]uit-gewev5 kato55 /(1 welke zondags van zijde is en all]lei kleurige v]si]+5 heeft4 ,ook dit s*ort wordt mooi 9 de plooi ge/rek51 zooals bij de ,m>k] vr\w54 ,de rokk5 van de ,vol5dams*e zijn niet zoo kort als die van de ,m>k] vr\w4 ,zij loopt 9 huis 7ov] de matt57 op ha> donk]-blauwe k\s51 op /raat 7zondags7 op muil5 van le]1 door de week op klomp54 ,de ho(db$ekk+ be/aat uit het hulletje1 van witte kant1 dat ov] e5 zw>te ond]kap is getrokk54 ,de h>5 zijn geheel afgeknipt als bij e5 jong54 ,van a*t] komt1 9 d5 nek1 e5 opkrull5d r&je ha> ond] de muts uit4 ,soms draagt de ,vol5dams*e dan nog om d5 hals e5 woll5 das met 7blauwe7 blokk5 gewev54 ,ook de hals-sno] van blo$koral5 met g\d5 slot1 dat van vor5 sluit1 wordt niet v]get54 ,het ,vol5dams*e vr\w5 en meisjes co/ume is 9 de week e5v\dig]4 ,dan wordt1 9 de plaats van het kletje1 e5 ge/reept woll5 jakje g$rag51 mee/al grijs-pa>s* ( blauw van kleur1 met kle9e ornam5tjes4 ,de boezela> is dan dikwijls wit 4444 dit laat/e is re$s e5 v]ba/]+ van de w>e dra*t4 ,het mann5-co/ume van de ,vol5dams*e viss*]s 7zo[el als van de e5d5fokk]s en kaasbo]57 be/aat uit e5 rood baai hemd met m\w51 tot de knien rijk5d4 ,van vor5 heeft dit hemd e5 boordje1 g5aamd het befje1 wa>9 twee g\d5 knoop5 word5 g$rag54 ,da>ov] e5 ge/reept baaitje tot de heup54 ,da>ov] de gezondheid1 e5 soort buikgordel1 die met bretels1 g5aamd galg5'1 wordt opgeh\d54 ,dit kle$+/uk is mee/al van blauwe wol ( baai4 ,e5 ond]broek van gekleurd kep]1 sluit5d met knoop1 en b&jes ond] de knie1 die de zw>te k\s5 oph\d54 ,da>ov] komt de bov5broek van zw>te pij1 met drie zakk51 en twee groote zilv]5 knoop5 van vor51 g5aamd klap/ukk54 ,ov] dit co/ume draagt hij 9 de week het polka-baaitje1 e5 kort hesje met m\w54 's ,zondags draagt de ,vol5damm] ov] de gezondheid de ge/reepte baai1 e5 ve/ zond] m\w51 met dubbel5 ov]slag4 ,om d5 hals e5 doek1 g5aamd k>was1 7zie bl4 #h7 die tuss*5 de ge/reepte baai wordt ge/ok54 ,da>ov]he5 het blempje1 e5 jas met m\w51 dat van vor5 sluit4 ,9 d5 w9t] gaat da>ov] de blauwbaai1 e5 zw>t jasje met m\w5 en dubbel5 ov]slag4 ,de lapel is blauw1 omdat dit de omgeslag5 blauwe vo]+ is4 ,om de kraag en de lapel is e5 fluweel boordje1 g5aamd het katje4 ,da>bij word5 's zondags s*o55 g$rag51 door de week klomp54 ,op het ho(d e5 pet ( ruige muts1 met gro5e l9tjes van a*t]4 7,zie fig4 #h1 #i47 ,al deze kle$+/ukk5 word5 door de ,vol5damm] vr\w5 gemaakt4 ,c4 ,,we/-,,friesl&4 ,van de ,we/-,fries*e dra*t is niets me] ov]geblev51 dan de kap en het oorijz]1 en e5ige type]5de lijfssi]ad51 die door de vr\w5 g$rag5 word51 b5ev5s e5 algeme5e co/ume]+1 die niet heelemaal /ads*1 no* heelemaal bo]s* is1 niet nieuw]wets1 no* w]kelijk antiek4 ,zij lev]t e5 van de be/e voorbeeld5 hoe de nationale kle$ij v]&]5 kan tot iets wat niet te qualifice]5 is1 en het w]kelijk nationale nog alln 9 de ho(db$ekk+ be/aat4 7,zie bl4 #ab1 #ac47 ,deze dra*t v9dt m5 9 ,we/-,friesl&1 ,dre*t]l& en de ,/reek tuss*5 ,hoorn en ,enkhuiz54 ,9 ,zaanl& is niets me] van de oude dra*t5 ov]1 da> getuig5 nog sle*ts de oude h\t5 huisjes en hun bij uit/ek m]kwa>dige gro5e kleur van de vroeg]e eig5heid van dit l&4 ,de kap1 g5aamd de ,noord-,holl&s*e 7zie pl4 #ab71 wordt g$rag5 ov] het door e5 b&je bije5gebond5 ha>4 ,e]/ e5 zw>te en dan e5 witte ond]muts1 deze laat/e van kant en met zw>t l9t geboord4 ,da>ov] gaat het oorijz]1 e5 ongeve] vijf-c5timet] bre$e /rook van g\d1 e9dig5d 9 vi]kante met filigraan bew]kte zij/ukk51 g5aamd3 de poot54 ,da>ov] komt de bov5muts1 ze] dikwijls van e*te kant1 van vor5 e5 bre$e /rook1 na> a*t] e5 nog bre$]e1 ze] /]k en mooi regelmatig geplooide ,kappekant-/rook4 ,de bol wordt gevormd door ze] fijne blauwe tule4 ,het oorijz] en de ond]kap s*ijn5 dus door de blauwe tule he51 wat e5 ze] rijk effect maakt4 ,het oorijz] wordt va/geh\d51 en aan de bov5muts gespeld door de kapspeld51 die a*t] de poot5 zitt54 ,naa/ de poot51 op het voorho(d1 kom5 de ve]tjes1 kromme g\d5 naald51 die ond] de bov5muts ge/ok5 word5 en g$eeltelijk het voorho(d b$ekk54 ,naa/ deze /eekt m5 zw>te to]tjes1 vals*e1 zw>te1 kle9e krulletjes4 ,op het voorho(d drag5 de oud]e vr\w5 e5 voornaald1 van g\d1 rijk met diamant5 bezet4 ,om d5 hals komt de kett+ van ze] dikke blo$koral51 met g\d5 slot van vor54 ,bij d5 hals wordt e5 g\d5 doekspeld g$rag5 en om d5 hals1 na> b5$5 afhang5d met e5 kruisje1 de kruize-kett+4 7,zie bl4 #ab1 #ac47 ,bov5di5 drag5 vel5 e5 g\d5 horlogekett+ die tot aan het middel rijkt4 ,het geheele kapsel is e5 ze] fijne en +ewikkelde con/ructie van kant1 naald5 en ve]51 rijk bezet met diamant54 ,9 de oor5 draagt m5 g\d5 hang]s 7bagge74 ,deze dra*t is ze] ko/ba>4 ,de e5v\dig] ,we/-,fries*e dra*t be/aat uit de gewone ,holl&s*e hul1 7zie bl4 #ac7 die ov] e5e zw>te ond]muts wordt g$rag54 ,deze muts lijkt veel op de gewone ,vol5dams*e muts1 de punt5 word5 e*t] na> vor5 g$rag51 9 ,vol5dam hang5 die me] na> b5$5 ( na> op zijde4 ,ov] deze ,holl&s*e hul draagt m5 9 heel ,we/-,friesl& de bo]5-ho$1 het s*uit-ho$je4 7,zie bl4 #ac47 ,het is van ze] bijzond]1 s*uitvormig model1 van ze] fijn wit /roo1 heeft zondags e5 witte 7zijd57 r&1 9 de r\w e5 zw>te1 door de week e5 r& 9 alle kleur5 7roze74 ,deze ,we/-,fries*e kap wordt weliswa> ?ans 7#aiaf7 nog vrij veel g$rag51 ma> de wijze van drag5 is v]s*ill5d4 ,de oud]e vr\w5 lat5 de a*t]/e /rook me] hang51 de jong]e zett5 deze me] na> bov51 dat /aat vlugg]4 ,vele jonge vr\w5 drag5 die kap e*t] re$s niet me]1 ( alle5 's zondags4 ,d4 ,,het ,,gooi4 ,het ,gooi vormt1 zo[el geographis* als volks-kundig e5 ze] bijzond] deel van de prov9cie ,noord-,holl&4 ,wat de kle$]dra*t5 betreft1 sluit het zi* niet direct bij ,holl&1 ma> me] bij ,geld]l& en ,utre*t aan1 t]wijl op de gr5s-s*eid+ tuss*5 deze v]s*ill5de /rek51 het me] dan bijzond]e viss*]sdorp ,spak5burg e5 oase op zi*zelf is1 die tot ge5 van deze gewe/5 te rek55 is4 ,het eig5lijke ,gooi e*t]1 be/aat1 voor zoov] de kle$]dra*t5 betreft1 uit de drie dorp51 ,l>51 ,bl>icum en ,huiz54 ,hilv]sum1 dat geographis* wl tot het ,gooi behoort1 telt 9 dez5 e*t] niet mee1 omdat m5 er ge5 re/5 van e5 nationale dra*t v9dt4 ,des te belangrijk] zijn de drie e]/g5oemde dorp54 ,i4 ,,l>54 ,we9ig plekjes van ons l& zijn 9 de int]nationale arti/5-w]eld zooze] bek5d1 als ,l>54 ,ma> ( die v]ma>dheid1 zelfs ook ma> voor e5 deel1 te dank5 is aan de opm]kelijke kle$]dra*t en het eig5e van de oorspronkelijke bevolk+ van dit dorp1 z\ te bezi5 /aan4 ,zek] is het1 dat ,antoon ,mauve1 to5 hij om gezondheids-r$55 dit oord van gezonde lu*t noodg$wong5 ontdekte1 da> niet kwam om de eig5heid van de bevolk+1 ma> het mee/ door de s*oonheid van het l&s*ap w]d aangetrokk54 ,zijn nakomel+5 en navolg]s zijn--mee/ all5--ev5 bl9d voor die volkseig5heid geblev5 als hun groot5 mee/]4 ,v&a> dat ook 9 ,l>5 zi* het bijzond]e v]s*ijnsel voorde$ dat1 te midd5 van e5 kun/5a>skolonie1 e5 bevolk+ leefde wa>van het uit]lijk i$]e begrijp5de kun/5a> z\ hebb5 genspire]d4 ,voor de ,la>d] arti/5 blev5 de ,la>d] inboorl+5 e*t] niets dan plekk5-kleur4 ,het m5s*elijke en de diep]e beteek5is1 de psy*ologies*e r$55 voor de bijzond]e uit]lijke v]s*ijn+ van die l&elijke bevolk+1 is blijkba> aan deze mod]ne arti/5 voorbijgegaan4 ,en to*1 hoe m]kwa>dig is niet die ,la>d] inheems*e kle$ij1 hoe m]kwa>dig is niet het ras dat ze draagt1 hoe opm]kelijk zijn niet de typ51 en is niet heel dit volk dat zooze] zijn eig5heid bleef bew>51 ondanks de /e$s /]k] word5de ov]/room+ van mod]ne-villab\w1 ,somm]fris*l] en int]-nationali/is* kun/-snobbisme met al zijn v]d]felijk5 en onnatuurlijk5 aankleve4 ,dat ,la>d] volk heeft e5 ze] bijzond] ,holl&s* type4 ,het pa>t de gemo$elijkheid en kra*t van het ,holl&s*e elem5t aan het fi]e1 en bijna ari/ocratis*e van het ,fries*e ras4 ,dat blijkt vooral uit de burg]lijke voornaamheid van de oud]e vr\w51 met hun zielvolle gezi*t51 hun hooge ge/alte1 en de pra*tige ma> e5v\dige deftigheid van d5 vorm en de kleur van hun eig5a>dige dra*t1 de g\d5 kett+51 de geplooide doek51 en het geheel bekroond door de vi]kante muts1 die het eig5a>dig ras-type nog te me] acc5tue]t4 ,en dat bijzond]e ca*et wordt nog des te me] gecons]ve]d1 omdat sle*ts de ,rooms*e bevolk+ dit co/ume draagt4 ,er is dus wisselw]k+ tuss*5 lev5sopvatt+-uit-gelo( en volks-dra*t1 zooals dat tr\w5s bij alle nationale dra*t5 9 ,n$]l& en eld]s duidelijk op te m]k5 is4 ,de kle$ij van e5 ,la>d] vr\w 7zie bl4 #ah1 #ai7 be/aat uit3 ,e5 hemd met heel lange m\w51 da>ov] bor/rok van kep]1 da>ov] romp ( corset van blauw-kep]1 van vor5 di*t1 zond] e5ige v]dikk+ 7met kuss5tjes7 aan de heup54 ,da>ov] komt de gewone krop-lap 7kralap74 ,ov] de 7op57 broek met b&jes 7ond] de knie7 komt de blauw baai5rok1 da>ov] de zw>te 7kato57 moir-rok1 da>ov] de zw>te bov5rok en het 7lange7 jak van dezelfde /(1 beide soms van zijde1 satijn ( ?ibet1 9 eff5 zw>t1 blauw ( bru94 ,de rokk5 zijn alle van vor5 plat1 op zij twee platte plooi51 van a*t] met rimpels4 7kle9e plooitjes47 ,dan komt de boezela>1 die heelemaal rond het li*aam gaat1 van a*t] teg5 elka> sluit4 ,ze is mee/al van zijde1 aan de kant5 geboord met satijnl9t4 's ,w9t]s en 's zom]s is het co/ume hetzelfde4 ,het jak is aan d5 hals uitgesn$51 zoodat de kroplap te zi5 komt1 en de m\w5 zijn wijd1 met hooge p(f5 aan de s*\d]s4 ,da>ov] gaat de ov]doek1 van zw>te ( blauwe zijde1 met bonte kleur5 met franje1 netjes geplooid1 van vor5 en van a*t] va/gespeld 9 de taille4 ,om d5 hals komt e5 kett+ van vi] rij5 blo$koraal1 het g\d5 vi]kante slot 9 d5 nek1 van a*t]4 ,en dan de muts1 be/a&e uit zw>te ond]muts ov] het ha>1 dat niet afgeknipt is1 ma> plat is weggekamd4 ,da>ov] het oorijz] van zilv] ( g\d1 9 ho(dvorm gelijk aan d5 oorijz]-vorm van ,/aphor/ tot ,nunspeet1 en z g$rag5 dat de speld ond] aan de wang komt1 zijdel+s van d5 mond1 zooals op ,urk en op ,/aphor/4 ,da>ov] de vi]kante muts1 e5 v]groot-soort ,holl&s*e hulle1 wa>van e*t] de punt5 niet afhang51 ma> we] naa/ het ho(d1 na> bov51 zijn opgespeld1 wa>door het geheel e5 vi]kant5 vorm krijgt1 het geheele ho(d als 9 e5 cubus-vorm van kant v]vat s*ijnt1 e5 ze] mooie en eig5a>dige vorm-gev+4 's ,w9t]s wordt ov] dit co/ume e5 s*\d]mantel g$rag51 7s*oe-mantel7 van zw>t ?ibet1 met blauw baai gevo]d1 en e5 na> a*t]uit/a&e1 /ijve kraag1 met haak en oog ond] de k91 soms met l9t5 va/ge/rikt4 ,de vorm doet aan de s*oormantels van de ,s*ev5+s*e vr\w5 d5k54 7,zie alda>47 ,dat is het typis*e1 e*te1 ,la>d] vr\w5-co/ume1 dat 9 zijn e5v\dige vorm5 en mee/al op zw>t1 donk]-blauw ( pa>s* en bru9 gekleurde ho(d-t9t5 sle*ts v]lev5digd wordt door de g\d5 7kruize7 kett+1 de blo$koral5 om d5 hals en de eig5a>dige vi]kante muts4 ,ma> dat alles v]krijgt e]/ zijn w>e eig5dommelijkheid1 door het bijzond]e m5s*5-ras1 dat deze dra*t getr\w blijft1 e5 ras dat niet uitmunt door li*amelijke s*oonheid1 zooals het ,zeeuws*e1 ,urk] ( ,fries*e1 ma> dat vooral d5 indruk van burg]lijke deugdelijkheid geeft4 ,er wordt 9 ,l>5 nog e5 &] soort muts g$rag51 de me] nieuw]wets*e1 de zoog5aamde ronde muts1 die niet &]s is dan de ,holl&s*e hul1 wa>van de punt5 e5 we9ig me] na> bov5-vor5 /ek51 en de kromm+ bov5 het voorho(d wat rond] is dan bij de ,holl&s*e hul4 ,ov]ig5s is ze van hetzelfde type4 ,bij de ronde muts wordt het gewone v]bo]s*te /ads-co/ume g$rag54 ,de mann5-dra*t van ,l>5 heeft niets opm]kelijks4 ,,ii4 ,,bl>icum4 ,ook 9 ,bl>icum is de dra*t tweel$ig4 ,enkel5 drag5 nog het oud]wets*e jak met de kroplap1 zi*tba> op de bor/ 7zie fig4 #bj7 en de vi]kante muts1 zooals 9 ,l>54 ,&]5 drag5 de /adskle$+ en de kap4 ,die kap is bijna van dezelfde con/ructie als de ,we/-,fries*e4 7,zie fig4 #ab47 ,opm]kelijk is ook we]1 dat 9 ,bl>icum sle*ts de ,rooms*5 de nationale dra*t nog drag51 ev5als 9 ,l>54 ,9 het nabije ,huiz5 ev5wel1 dat geheel prote/ant is1 drag5 de ,rooms*5 ge5 nationaal co/ume4 ,ook 9 ,eemnes1 dat prote/ant is1 wordt de ronde muts &]s 7/rakk]7 g$rag5 dan 9 ,bl>icum4 ,de kap zit aldus 9 elka>3 ,ov] het gesplet5 ha>--d4w4z4 het ha> dat met e5 s*eid+ 9 het midd5 is gekamd1 komt de zw>t zijd5 ond]muts4 ,da>op word5 aan de voorzijde drie zw>te vals*e krulletjes 7aan i$]5 kant7 gespeld1 aan e5 ela/iek dat om het ho(d gaat en de zw>te ond]muts va/h\dt4 ,da>ov] word5 de 7g\d57 naald5--met e5 ela/iekje--va/gezet4 ,dan wordt aan de ov]muts 7kap7 het oorijz] va/gespeld aan de boek51 tuss*5 de muts en de blauw zijd5 bol1 7zie ,we/-,fries*e kap7 en dit wordt 9 zijn geheel zoo op het ho(d gezet4 ,dan word5 de naald5 a*t] de boek5 ge/ok5 en de speld5 er +ezet4 ,bijzond] opm]kelijk is bij die dra*t al het g\d wat erbij hoort4 ,de kapspeld5 en naald5 en de oorbell5 zijn alle zond] diamant51 alln van 9 filigraan bew]kt g\d 79 teg5/ell+ met ,we/-,friesl&74 ,om d5 hals komt de koral5 kett+1 bij de vi]kante trek-muts e5 vi]kant slot 7pukkel-slot7 ( 7plaatjes-slot71 met vi] rij5 blo$koral51 het slot van vor54 ,bij de kap is het slot rond4 ,dan draagt m5 e5 bro*e 7van g\d71 g5aamd de bor/-speld4 ,dan e5 g\d5 kett+1 wa>aan g\d5 kruisje1 dat tot midd5 op de bor/ komt1 dikwijls met e5 s*uifje1 g5aamd boot4 ,dan da>bij nog e5 lange losse 7horloge7 kett+ van g\d1 en het horloge 9 de ce9ture1 welke laat/e e5 gesp heeft4 ,ook op de s*o55 zijn gesp54 ,deze word5 e*t] ?ans niet me] 9 ,bl>icum g$rag54 ,het co/ume dat1 na> d5 vorm1 7bij de kant5 kap7 v]bo]s*te /adsdra*t is1 heeft v]s*ill5de kleur51 v>ie]5d tuss*5 blauw1 bru91 geel en gro51 en zw>t 9 de r\w1 altijd van eff5 /(4 ,,iii4 ,,huiz54 ,ze] bijzond] zijn de dra*t5 9 het geheel prote/ants*e ,huiz51 het viss*]sdorp aan de ,zuid]zee4 7,zie bl4 #ba1 #bb1 #bc47 ,het is ze] zek] e5 nationale dra*t1 die 9 ,huiz5 g$rag5 wordt1 ma> het is er e5 die niet van oud5 vorm ( snit is1 ma> welli*t nog niet zoolang gel$5 oud]e modell5 heeft v]drong54 ,da> ze e*t] ze] algeme5 is1 en ze] getr\w wordt 9 /& geh\d51 is het e5 nationale dra*t1 d5 ,huiz]s 7( liev] de ,huiz]9n57 eig54 ,het e5ige e*te oude van dit co/ume is e*t] sle*ts de kap1 die 9 wez5 en vorm volkom5 van alle &]e ,n$]l&s*e muts5-vorm5 afwijkt4 ,dus ook 9 ,huiz5 is 9 ho(dzaak sle*ts het vr\w5-co/ume belangrijk1 (s*oon de dra*t d] ,huiz]-viss*]s niet zoo /ads-bo]s* is als die van de plattel&s-bo]51 en me] k5m]k5d dan deze4 ,de invlo$ van ,m>k51 ,vol5dam en ,urk is op die mann5dra*t m]kba>1 ze behoort tot dezelfde familie van deze viss*]s-kle$ij4 ,ma> de wijde broek ontbreekt teg5woordig1 ze is me]1 wat de pijp5 betreft1 van het gewone model4 ,ov]ig5s is ze van d5 bek5d5 vorm met e5 klep1 en v]si]d met zilv]5 knoop51 jui/ zooals de mann5 op ,urk die drag54 7,zie bl4 #bc47 ,het vr\w5-co/ume van ,huiz5 kan aldus bes*rev5 word53 7,zie bl4 #bb1 #bc73 ,ov] het hemd komt e5 bor/rok en e5 lijfje1 da>ov] e5 jak1 9 de laat/e tw9tig j>5 met ze] wijde m\w51 die p(f51 bov5 de s*\d]s uit1 hebb54 ,dat jak is ze] bijzond] van vorm1 met ze] fijne plooitjes 9 de taille1 aan de armsgat51 aan de pols51 en ze] kort1 ev5 ov] de taille rijk5d4 7,zie bl4 #bb1 #bc47 ,het is van eff5 kleur 9 e5 /( wa> bloemetjes 9 zijn gewev51 mee/al bru91 bru9-pa>s* ( zw>t4 7,zie bl4 #bd47 ,de rokk5 be/aan uit3 ge/reepte ond]rok1 7soms twee /uks71 n witte rok1 e5 zw>te bov5rok4 ,alle rokk5 gaan l9ks di*t2 de bov5rok is van ?ibet 7(3 p>amat71 van ze] dunne /(1 van vor5 re*t1 van a*t] met ze] vele 7rimpels7 plooitjes4 ,van ond] wordt er e5 /rook van #be cm4 bre$te teg5g5aaid4 ,da>ov] gaat de boezela> 7s*ulk71 van gewoon fries* 7blauw7 bont1 's zondags pa>s* ( &]e kleur4 ,da>ov] komt e5 losse ce9ture met losse b&51 die van vor5 ov] het s*ulk afhang54 ,die ce9ture gaat met haak en oog van vor5 di*t4 7,zie bl4 #bb1 #bc47 ,m5 draagt 's zondags lage v]lakte s*o551 en 9 de week muil5 ( klomp54 ,door de week word5 de m\w5 opge/roopt1 zoodat de meisjes en vr\w5 bloote arm5 hebb51 's zondags draagt m5 de m\w5 lang4 ,dit co/ume1 dat voor meisjes en vr\w5 gelijk is1 wordt niet door de k9d]5 g$rag54 ,de meisjes1 tot hun vijfti5de ja>1 drag5 jurk5 met korte m\w51 die van bov5 ze] /]k geplooid zijn4 ,dit noemt m5 pijpm\w54 ,tot aan d5 hals wordt dan ov] de kle$+ he5 e5 wit boezela> g$rag54 7,zie bl4 #ba47 ,ov] de arm51 gebreide pols-m\w54 ,om d5 hals draagt m5 e5 slot met #e rij5 granat5-koral54 ,het slot van vor54 ,soms komt da> nog e5 gekleurd zijd5 das bij1 dat e*t] ond] de koral5 en het slot g$rag5 wordt4 ,de uit/ek5de puntjes1 van vor51 zijn dan het voornaam/e dat m5 9 't oog wil do5 vall54 ,de muts5 van de ,huiz] k9d]5 en vr\w5 zijn het mee/ v>ier5d4 ,de k9d]5 drag51 9 de week1 tot hun #ad ( #ae;de ja> e5 pik-muts1 dat is e5 soort cornet ( tip-muts1 die geheel gehaakt ( gebreid is van witte kato5 ( wol1 en van a*t] ov] d5 nek1 afhangt4 ,deze muts5 word5 ge/rek51 zoodat ze e5igz9s /ijf /aan1 en 9 de eig5a>dige golv5de plooing5 blijv5 beh\d5 die m5 h5 heeft gegev54 ,het ha> wordt da>bij door deze meisjes los g$rag54 ,ze drag5 's zondags e5 rond /rooin 7zw>t7 ho$je1 v]si]d met e5 pluim1 die als e5 hane-kam ov] d5 bol van de ho$ is gelegd4 ,van vor5 twee speld5 ( bro*es4 7,zie bl4 #ba47 ,tuss*5 hun ve]ti5de en a*tti5de ja> drag5 de jonge meisjes e5 plooi-muts1 be/a&e uit e5 bol van witte kant1 r+s-om v]si]d met e5 r& 7van e5 h& bre$te7 van plooitjeskant1 die fijn geplooid is om het gezi*t1 9 d5 nek 9 groot]e plooi5 afhangt4 ,die plooitjeskant omsluit en ov]huift het gezi*t1 wat nog erg] het geval is met de oorijz]-muts1 die de meisjes en vr\w5 bov5 de a*tti5 ja> drag54 7,zie bl4 #bd47 ,het ha> wordt gesplet5--dat is met e5 s*eid+ 9 het midd5 gekamt1 en bije5gebond5 tot e5 knotje a*t] 9 d5 nek4 ,da>ov] gaat e5 zw>te ond]muts1 da>ov] de witte ov]- ( oorijz]-muts4 ,soms wordt 's ,zondags e5 witte ond]muts g$rag51 gew]kt met zw>te zijde4 ,ov] de ond]muts komt het oorijz]1 van gelijk5 vorm als langs de heele ,zuid]zee-ku/ van ,/aphor/ af tot hi] 7,huiz57 toe g$rag5 wordt4 ,de speld5 kom5 aan de slap5--dus we] &]s dan 9 ,l>51 ma> zooals 9 ,nunspeet4 ,de oorijz]-muts zelf is van witte tulle met r&5 van kant1 en de lange kant5 slipp5 word5 l9ks en re*ts aan het oorijz] bij de slap5 opgespeld4 ,v&a> dat deze muts1 van vor5 gezi51 e5 ze] bijzond]e lijn-vorm+ geeft1 en1 van t]zijde bekek51 zoo groot en vooruit/ek5d is1 dat het gezi*t van de draag/] er als het w>e 9 wegs*uilt4 ,dit is ev5wel van ze] bijzond] ae/hetis*e w]k+4 7,zie bl4 #bd47 ,opm]kelijk is nog--vooral voor de z$5 en gewoont5 van de ,huiz]s1 dat e5 bruid 7zie bl4 #bb7 e5 japon draagt van bru9e /(1 ma> dat ha> wijde s*ort van hemelsblauwe fijne wol is1 met e5 l9t van zijde1 ook 9 die kleur4 ,dit blauwe s*ort wordt ma> nmaal g$rag51 nl4 bij het aanteek55 t5 /adhuize4 ,bij het tr\w5 is de bruid geheel 9 het zw>t1 ook ha> s*ort is aldus4 ,ma> het blauwe s*ort blijft bewa>d totdat het e]/e k9dje gebor5 is4 ,dan wordt het tot e5 doopjurk gemaakt1 wa>m$e het k9d ook nog 's ,zondags t] k]ke gaat1 ( die bij volg5de doop-ple*tigh$5 gebruikt wordt4 ,e4 ,,de ,,noordzee-,,ku/ ,,en ,,de ,,eil&54 ,veel bijzond]s valt er niet op te m]k5 van de viss*]sdorp5 langs de ,noordzee-ku/1 behalve van ,s*ev5+54 ,ook 9 ,z&voort1 dat e5 oud]e plaats is1 bleef e5 we9ig van de nationale dra*t ov] 9 de ,holl&s*e hul1 wa>van e*t] de badga/5 e5 soort v]mod]nise]de imitatie gaan drag51 nu ze door de eig5lijke viss*]sbevolk+ afges*aft s*ijnt4 ,de w]eld v]&]t66644444 ,i,jmuiden en ,wijk aan ,zee1 zijn geheel mod]ne plaats54 ,9 ,egmond en ,b]g5 draagt m5 de ,we/-,fries*e dra*t4 ,op ,texel is niets van de oude dra*t5 ov]1 zoom9 als op ,wi]+5 ( op ,vliel&4 ,op ,t]s*ell+ e*t] bleef e5 oude dra*t geh&haafd1 die nog ze] m]kwa>dig is1 al be/aat ze bijna uitsluit5d uit e5 ho(db$ekk+ van eig5a>dig5 vorm1 met afhang5de /rok54 7,zie bl4 #ad47 ,die kap noemt m5 zw>te kap1 da>ond] draagt m5 e5 witte1 g5aamd3 het mutske4 ,de v]d]e kle$ij be/aat er uit e5 lijf met s*oot 9 oud]wets*5 vorm1 9 all]lei kleur1 jak g5aamd4 ,da>ond] komt de rok van m]9os 7vroeg] ?ibet74 ,het voors*oot noemt m5 s*eldoek4 7,zie ,h9deloop574 ,deze dra*t1 die ho(dzakelijk m]kwa>dig is om ha> geheel1 wordt ?ans nog alle5 door de vr\w5 van middelb>5 leeftijd g$rag52 de jeugd doet dit niet me]4 ,vroeg] droeg m5 op dit eil& e5 zilv]5 oorijz]1 met g\d5 voor- en zij-naald54 ,f4 ,,de ,,me]5 ,,en ,,pold]s4 ,9 de drooggelegde ,me]5 en ,pold]s van ,noord-,holl&1 wordt ge5 nationaal co/ume g$rag54 ,to5 na de drooglegg+ van de ,ha>lemm]me] v]s*ill5de families uit alle deel5 van ,n$]l& zi* da> kwam5 ve/ig51 droeg5 zij de kle$ij van hun geboorte/reek4 ,?ans zijn die--zoo v]s*eid5e--co/umes geheel v]dw554 ,g4 ,,de ,,groote ,,/$54 ,9 ,ha>lem en ,am/]dam is het nationale co/ume geheel v]dw554 ,dat neemt niet weg dat zelfs ond] d5 rook van ,am/]dam1 aan de ,am/elve5s*5 ,weg1 ond] ,slot51 en aan d5 ov]kant van het ,,ij1 de ,holl&s*e hul to* nog vrij veel door de oorspronkelijke bo]5bevolk+ g$rag5 wordt4 ,het e5ige1 wat w]kelijk oud is1 wat 9 de /ad1 9 deze ov]bleef1 nu zelfs ook de oud]wets*e bak]s niet me] be/aan1 is het zoo b]oemde co/ume van de ,am/]dams*e burg]weez54 ,ma> ook die dra*t1 hoe s*ild]a*tig1 hoe v]fijnd en hoe gracieus ook1 zal miss*i5 spo$ig v]dwijn51 da>m$e nog me] ,am/]dam's eig5 ca*et ontnem5d4 ,en niet t5 onre*te is die dra*t ze] bek5d1 want ze behoort tot de mooi/e die uit het v]l$5 tot ons kwam4 7,zie bl4 #af1 #ag47 ,het co/ume voor de k9d]51 de jong]e meisjes1 en de volwass55 7#ag ja>7 is v]s*ill5d1 ho(dzakelijk door de kap1 die bij de oud]5 van doorzi*tige tule ( kant is1 en het oorijz] 7van zilv]7 te zi5 geeft4 ,v]d] hebb5 de oud]5 e5 omslagdoek1 wa>van de eig5a>dige plooing en wijze van drag51 bijna volkom5 ov]e5kom/ heeft met de doek van de ,zeeuws*e dra*t54 ,als zoodanig k5m]kt dit co/ume zi* dan ook als bij uit/ek van ,holl&s* maaksel4 ,tot voor kort droeg5 de meisjes m]kwa>dige kapjes en omslagdoek51 die ?ans door me] mod]ne1 ma> m9d] fraaie capes v]vang5 zijn4 ,de kle9]e meisjes drag5 witte s*ort51 wa>van het model 9 de laat/e tijd5 ook v]&]+ ond]g+4 ,die eig5-g]eide v]vorm+5 zijn erg] voor e5 nationale dra*t1 dan de totale afs*aff+4 ,da> komt bij1 dat de meisjes zelf 9 de laat/e j>51 9 de week1 deze dra*t niet met de noodige zorg drag51 en zi* da>door m9d] aantrekkelijk voordo5 dan ze z\d5 hebb5 kunn5 zijn4 ,zij ook hebb5 meegew]kt deze dra*t 9 discr$iet te br5g54 ,de hoog/ onr$elijke critiek van buit5/a&]s ov] het gevang5is-pak van deze arme k9d]5 heeft het &]e g$aan4 ,teg5 domheid ve*t5 zelfs de god5 te v]geefs4 ,mo*t dit zoo bijzond] aantrekkelijke co/ume e*t] uit ,am/]dam's /rat5 v]dwijn51 dan zull5 zij veel miss51 die nooit1 op e5 mooie ,zondagmorg51 dat rijtje rood-wit-zw>te meisjes 9 hun uit]/ ae/hetis*e kle$ij1 dat typis*e poortje 9 dit /ukje ,oud-,am/]dam hebb5 zi5 uits*reid54 ,de jong5s-dra*t is1 half zw>t1 half rood1 door ha> snit e*t] we9ig opm]kelijk4 ,ook ,ha>lem heeft zijn burg]weez51 ook 9 e5 oude dra*t1 ook rood1 zw>t en wit1 ma> ze is niet zoo fraai als de ,am/]dams*e1 ze is ietwat /ijv]1 vooral de muts en de omslag-doek van de meisjes4 7,zie bl4 #ae47 ,behalve het ,burg]wee%uis heeft ,am/]dam nog e5 pa> &]e wee%uiz51 de ,oranje-appel1 het ,maagd5huis enz41 wa> de dra*t van de v]pleegd5 e5 zek]e hi/oris*e oorsprong heeft1 ma> ?ans te veel ont/eld is4 ,,utre*t4 ,9 ,utre*t is alln iets van de nationale kle$ij ov]1 9 de /rek5 die aan het ,gooi en ,geld]l& gr5z54 ,de groote /reek wa> nog de nationale dra*t 9 e]e is1 en die zi* langs de ku/ van de ,zuid]zee van ,/aphor/ tot ,huiz5 uit/rekt1 gaat ook ov] de noord-oo/elijke hoek van de prov9cie ,utre*t4 ,da> v9dt m5 dan ook 9 ,soe/ en omgev+1 ,hoogel&1 en vooral 9 ,spak5burg en ,buns*ot5 nog ze] belangrijke re/5 van de oude kle$ij4 ,soe/ en ,hoogel& 7zie bl4 #be7 sluit5 zi* bij ,l>5 aan1 en vorm5 e5 groep ap>t1 wa> de zoog5aamde vi]kante muts 7zie bl4 #bf7 het voornaam/e k5m]k van is4 ,ov]ig5s is de kle$ij met omslagdoek5 9 7soms7 kleurige zijd51 en de g\d5 7kruize7 kett+5 ongeve] gelijk aan wat m5 9 ,l>5 ziet4 ,ma> opm]kelijk en ze] bijzond] is de dra*t 9 ,spak5burg4 ,,spak5burg4 ,die twee dorp51 ,buns*ot5 en ,spak5burg1 ligg5 als e5 eil& 9 e5 wijd plat uitge/rekte l&/reek1 bijna zond] boom51 zi* tuss*5 ,nijk]k en ,eemnes uit/rekk5d1 de ,eem-vlakte1 t5 noord5 begr5sd door de zee1 t5 zuid5 door het l& en de boss*5 van ,ba>n1 l9ks door het ,gooi en re*ts door de z&grond5 van ,geld]l&4 ,9 die kale uitge/rek!id1 teg5 d5 ze$ijk1 ligt het oude viss*]dorp ,spak5burg1 wa> de traditie van de oude kle$]dra*t nog zoo fraai is bewa>d geblev54 ,9 ho(dzaak zijn het wliswa> de vr\w5 en k9d]5 wi] kle$+ belangrijk is1 ma> to* ook hebb5 de mann5 nog niet geheel hun oude dra*t v]get51 welke--wat ze] begrijpelijk is--ze] aan die van ,m>k51 ,urk en ,vol5dam doet d5k51 (s*oon veel m9d] dan de dra*t die de mann5 van ,huiz5 drag54 ,de vr\w5-kle$+ geeft1 op het e]/e gezi*t1 het mee/ d5 indruk van die van ,m>k51 voornamelijk omdat ze zoo kleurig is4 ,ma> het blijkt dat ze1 wat con/ructie betreft1 zi* to* geheel bij de dra*t5 van de ,zuid]zee-ku/ aansluit1 zo[el wat de lijfs-kle$+ als de muts aangaat4 ,opgem]kt di5t1 dat de twee dorp51 ,buns*ot5 en ,spak5burg1 n geheel vorm51 en dat de dra*t5 en de huiz5 da> volkom5 gelijk zijn4 ,spak5burg is het viss*]sdorp dat met e5 kanaaltje van e5 pa> hond]d met] met ,buns*ot51 dat me] 9 het l& ligt1 v]bond5 is4 ,de dra*t van e5 ,spak5burgs*e 7( ,buns*ot5s*e7 kan aldus oms*rev5 word53 7,zie bl4 #bg1 #bh1 #bi47 ,het ha> wordt opge/ok51 met e5 zw>t b&je va/gebond51 dat van bov5 het voorho(d tot ond] het a*t]ho(d gaat4 ,da>ov] komt de zw>te ond]muts1 da>ov] de witte gehaakte ( gebreide ond]muts1 die plat teg5 het ho(d aanligt1 en niet uit/eekt4 7,zie bl4 #bh1 #bi47 ,da>ov] de witte kant5 muts1 die ietwat na> vor5 /eekt1 e5 r&je van kant heeft1 en van ond] e5 we9ig wordt omgebog54 7,zie bl4 #bg en #bi47 ,dit soort muts lijkt op de 7oorijz]7 muts5 van ,huiz51 7zie alda>7 ma> is veel kle9]1 en ze lijkt ev5e5s op de muts van ,h>d]wijk en ,nunspeet1 ma> iets groot]4 ,het type is bijna hetzelfde4 ,oorijz] en belletjes word5 niet g$rag54 7,zie bl4 #bg en #bi47 ,de lijfs-kle$+ be/aat uit e5 hemd met korte m\w51 e5 hemdrok van zelf-g]eide /(1 7zie ,/aphor/7 zw>t met blauwe vo]+1 rijk5d tot het middel4 ,da>ov] d5 slipp5-kold]1 e5 soort buis met s*ootjes1 ge5 m\w54 ,ond] deze kold] e5 witte ond]doek1 om d5 hals4 ,de hemdrok is voorzi5 van half lange m\w51 die van fries* 7rood7 bont zijn1 en te zi5 blijv5 als de kle$+ geheel voltooid is4 7,zie bl4 #bg1 #bh1 #bi47 ,da>ov] komt de krap-lap1 9 ,buns*ot5 die van ze] bijzond] model is4 ,ze is kort] dan gewoonlijk1 gaat niet tot de taille1 zooals gewoon1 ma> sle*ts tot halv]wege de bor/1 ma> ze is ze] bre$1 zoodat ze buit5 de s*\d]s uit/eekt1 en da>door als het w>e kapp5 om de s*\d]s vormt1 die het geheele figuur bre$ en vi]kant mak51 en het bijzond]e van de geheele dra*t vorm51 omdat er de a&a*t zoo dadelijk door getrokk5 wordt4 7,zie bl4 #bg47 ,ov] die krap-lap1 die van witte /(1 7kato57 met ze] kleurige 7roode7 bloem5 v]si]d1 gemaakt is1 komt de roode doek1 de halsdoek1 die niet bre$ uitg$rag5 wordt1 zooals bij de &]e dra*t51 ma> /ijf om d5 hals zit1 en ev5 smal ov] de bor/ gaat1 en 9 de taille wordt va/gezet4 ,deze doek is altijd rood1 van fries* bont1 en wordt met speld5 va/gezet4 ,bij de bruid is die doek wit4 ,de ond]kle$+ be/aat uit e5 7op57 broek en e5 ond]rok van ge/reept kato51 die door de heup51 driekante kuss5tjes1 die 9 de taille t] zijde word5 gelegd1 om de rokk5 te do5 uit/aan1 word5 opgeh\d54 ,da>ov] gaan twee roode baai5 rokk5 en e5 ge/reepte kato55 rok4 's ,zondags komt er nog1 ov] die roode rokk51 e5 d]de bij4 ,da>ov] de zw>te plooitjes-rok1 van vor5 glad1 van a*t] geplooid4 ,door de week is deze geheel eff51 zond] plooi54 ,ook deze rokk5 zijn van zelf-gebreide /(4 ,da>ov] komt de boezela>--g5aamd3 de s*ulk1 7zie ,huiz51 ,/aphor/ enz47 van blauw kato51 met e5 /ukje van fries* 7rood7 bont1 het patroon 't zelfde als van de halflange m\w54 ,dit s*ort wordt va/gemaakt met blauwe l9t54 ,ze] opm]kelijk is bij deze dra*t1 de wijze1 wa>op deze rokk5 en boezela> van a*t] word5 va/gemaakt en opgeh\d5 door e5 kop]5 haak1 die aan de slipp5-kold] is va/gehe*t4 ,de rokk5 en boezela> word5 all5 op die wijze 9 de hoogte--om 't zoo te zegg5--opgehang51 zoodat plooi5 en lijn5 van de ,buns*ot5 vr\w5-dra*t1 van a*t]1 all5 na> n punt 7die haak71 ev5 bov5 de taille te sam5 kom51 ev5 ond] de krap-lap4 ,die con/ructie is ze] opm]kelijk4 ,ze] bijzond] is ook nog het tr\w-co/ume1 dat alle jonge meisjes 9 voorraad s*ijn5 te hebb51 zelfs re$s vr dat zij v]lo(d zijn1 en wa>m$e zij 's zondags na> de k]k gaan4 ,het be/aat 9 ho(dzaak uit e5 jak1 g5aamd3 het brung-jak1 van mee/al bru9e /(1 v]si]d met e5 motief van kle9e appeltjes4 ,die /( heet dan ook appeltjes-brung4 ,de vorm van dat jak is zoo1 dat van vor5 e5 lage uitsnijd+ komt1 9 h>t-vorm1 van a*t] vele plooi5 te sam5 kom5 ond] twee knoopjes1 die ev5 bov5 de taille 7tuss*5 de s*\d]blad57 zijn aangebra*t4 ,dit jak wordt ov] de gewone kle$+1 met krap-lap n al1 aangetrokk54 ,de krap-lap is dan ev5wel niet /ijf1 en de doek1 die &]s altijd rood is1 is bij de bruid wit4 ,ov] dit jak wordt e5 zw>t zijd5 s*ort g$rag51 dat van a*t] opgebond5 wordt1 de b& ov] de twee knoopjes 7op d5 rug7 ga&e4 's ,zondags draagt m5 ook wel dit zelfde jak van kor5-blauw1 ook met appeltjes1 en dan soms ook e5 woll5 s*olk1 met bont zijd5 /uk en zijd5 l9t54 ,door de week e*t]1 zijn alle vr\w5 7zie bl4 #bh7 hetzelfde gekle$1 met groote1 wijde1 witte s*olk en de roode halsdoek4 ,de s*o55 zijn ze] bre$e1 zw>t le]5 pant(fel vormige sl(f51 met groote1 bre$e zilv]5 gesp54 ,door de week1 draagt m5 mee/al klomp54 ,de k9d]5 zijn e5v\dig] gekle$1 (s*oon de kleur ev5 /]k is--mee/al ge/emd op rood4 ,zij drag5 e5 bont rokje 7gekleurd kato57 en da>ov] e5 fries* bont 7mee/ rood7 s*olkje4 ,de ho(db$ekk+ be/aat uit e5 gebreide muts van witte ( donk]e wol1 met witte mopjes1 ( uit e5 zw>te mutse1 op de wijze zooals de k9d]5 op de ,veluwe drag54 7,zie ,hi]d51 ,nunspeet1 ,/aphor/47 ,ze heeft dezelfde vorm1 be/aat uit e5 nauw-sluit5de muts1 met e5 dikke r& van vor51 g5aamd3 de zw>te pluim4 ,aan de l9k]kant van het ho(d is e5 /rikje1 aan de re*t]kant e5 g\d krapje1 e5 gesp ( &] soortige v]si]+4 ,de bevolk+ van deze twee dorp5 is geheel g]e=me]d4 ,ka?oliek5 ( jod5 zijn er niet4 ,ook die e5heid van godsdi5/--dat cons]vatisme--komt het voort-be/aan van deze eig5a>dige dra*t t5 go$e1 zooals ov]al d]gelijke e5heids-godsdi5/-toe/&5 de nationale eig5dommelijkheid help5 bew>54 ,bijzond] ae/hetis* is deze dra*t niet4 ,de vorm5 die de to* al niet al te fraaie vr\w5li*am5 aannem51 zijn1 zooals die van ,m>k51 h\t]ig en log4 ,ma> het eig5dommelijke van de dra*t is des te opm]kelijk]4 ,9 de &]e deel5 van de prov9cie ,utre*t1 is de nationale dra*t zoo go$ als geheel v]dw551 t5zij dat hi] en da> oud]e vr\w5 nog e5 hulle drag54 ,die is dan e*t] mee/al niet van specifiek ,utre*ts*e vorm4 ,,zuid-,,holl&4 ,9 de prov9cie ,zuid-,holl&1 is niet veel me] van de nationale dra*t5 ov]geblev54 ,al wordt1 door de geheele prov9cie1 vooral 9 ,s*ie en ,rijnl&1 de ,holl&s*e muts nog wel g$rag51 en al v9dt m5 op de eil&5 nog ov]blijfsel5 van die oude co/umes1 zooals ook langs de ku/ van de ,noordzee1 to* is er ge5 enkel c5trum wa> de dra*t nog zoo compleet g$rag5 wordt als op ,m>k51 ,vol5dam ( 9 het ,gooi4 ,te ,katwijk 7zie bl4 #ca7 en ,noordwijk 7zie bl4 #cj7 heeft de viss*]sbevolk+ nog e5 zek] ca*et1 vooral de vr\w51 met hun eig5a>dige muts5 en g\d5 si]ad54 ,ma> 't belangrijk/e van wat 9 deze prov9cie gevond5 wordt1 ziet m5 9 ,s*ev5+54 7,zie bl4 #cb1 #cc47 ,,s*ev5+54 ,het is alwe] ze] opm]kelijk1 hoe 9 e5 dorp1 zoo vlak bij e5 groote /ad1 en naa/ e5 /e$s groot] word5de int]nationale badplaatsbevolk+1 e5 &]e bevolk+ ha> oude gebruik5 z /]k bew>5 kan1 als be/ond die /ad en dat int]nationale v]ke] niet4 ,twee uit]/5 lev5 en be/aan hi] naa/ elka>1 zond] elka> te benvlo$54 ,en niet alle5 dat de ,s*ev5+s*e dra*t1 vooral ond] de vr\w51 zoo algeme5 blijft1 het is ook zoo eig5a>dig dat ze we9ig v]&]t4 ,de groot/e v]&]+5 zijn er e5 gesla*t t]ug al 9 aangebra*t1 9 de groote p]iode1 wa>9 de bo]5-bevolk+ ond] d5 invlo$ van de bes*av+ d] /$5 kwam4 ,de ,s*ev5+s*e vr\w5-dra*t is aldus te oms*rijv53 ,zij draagt vijf rokk5 ov] elka> van v]s*ill5de kleur en /(1 wa>van de bov5/e van zw>t ?ibet ( m]9os is4 ,da>ov] draagt zij e5 zw>t s*ort1 des ,zondags van zijde4 ,de bekle$+ van het bov5lijf be/aat uit e5 jak van gewone kato55 /(1 grijs van kleur1 ( bru91 ( blauw4 ,da>ov] komt e5 s*\d]doek1 vi]kant1 ma> dubbel gev\w5 tot e5 groote driehoek1 en alzoo omgeslag51 en va/gemaakt 9 de taille4 ,deze doek is van wol1 en gro51 bru9 ( blauw4 ,op het ho(d draagt m5 de mop-muts1 g5aamd3 de moppes1 met oorijz]1 wa>9 de p>el-speld51 na> bov5 /ek5de speld51 van g\d3 die aan het ,s*ev5+s*e co/ume zoo bijzond] opm]kelijk zijn4 ,het oorijz] e9digd 9 de /ukk51 mooi bew]kte oval5 g\d5 si]ad51 9 de vorm van e5 bro*e4 ,aan de zijkant van de muts zijn plooi51 g5aamd3 de klapp54 ,deze muts5 zijn 's ,zondags van kant4 ,als m5 9 de r\w is zijn ze van eff5 batti/ ( van kam]doek4 ,de doek wordt bij d5 hals1 saamgeh\d5 door e5 g\d5 bro*e4 ,om d5 hals komt de halskett+1 met g\d5 slot van vor54 ,ov] dit co/ume wordt 's w9t]s de s*oor-mantel 7s*\d]-mantel7 g$rag51 die 's ,zondags van all]lei kleur5 is1 van b9n5 met witte baai is gevo]d4 ,de kraag is ze] /ijf en v]si]d met opgeplooid l9t4 ,9 de r\w ( op gewone w]kdag51 is deze s*oor-mantel van zw>te /(1 rood gevo]d1 met /ijve kraag1 met fluweel geboord4 ,deze dra*t wordt door de ,prote/ants*e vr\w5 g$rag51 en alln door de viss*]sbevolk+4 ,de ,rooms*e vr\w5 drag5 om d5 hals1 9 plaats van de bro*e1 e5 kruisje1 en1 indi5 het burg]vr\w5 zijn1 drag5 zij aan de muts niet de rijk bew]kte oval5 /ukk51 ma> boek51 vi]kante g\d5 plaatjes1 die soms e5igsz9s cil9dris* omgebog5 zijn4 ,het mann5-co/ume be/aat uit e5 blauwe trui van wol1 en e5 wijde broek1 met e5 pet op4 ,als h]9n]+ aan oude tijd5 wordt1 bij geleg5h$51 de hooge ho$ g$rag54 7,zie bl4 #cc47 ,de kle$ij op de ,z4-,h4 eil&51 vooral op ,go]ee en ,ov]flakkee1 sluit zi* bij de dra*t5 van ,zeel& aan1 speciaal die van ,noord-,bevel&4 ,zij geeft dezelfde lange1 wijde muts te zi5 met de kurketrekk]s van g\d langs de slap51 die m5 krull5 noemt4 ,de wijde flodd]muts5 van deze ,z4-,h4 eil&51 zijn e*t] niet zoolang en groot als die van ,noord-,bevel&4 ,bov5di5 zijn de g\d5 si]ad5 iets &]s4 ,,zeel&4 ,m5 kan g]u/ zegg51 dat de ,n$]l&]1 die ,zeel& nooit bezo*t heeft1 niet alle5 het mooi/e1 ma> ook het m]kwa>dig/e deel van zijn l& niet k5t4 ,da> waait 9 dit eil&5-domijn e5 heel &]e w9d dan 9 het ov]ige deel van ,n$]l&4 ,het is als( m5 da> 9 e5 heel &]e cultuur-/aat v]plaat/ wordt1 het is &]s dan heel het ov]ige ,holl& bij elka>1 het is me] algeme5 m5s*elijk1 me] natuurvol1 me] inspire]5d1 me] tot d5 m5s* sprek5d dan al het &]e1 wat 9 het feitelijke ,holl& en 9 de &]e prov9cin het eig5lijke ,holl&s*e van ,holl& maakt4 ,dat komt door het l&1 d5 bodem1 door het m5s*5-ras en door de kle$+1 die alle drie1 deze buit5gewone sfe] s*epp51 die niet alle5 e5ig is voor ,n$]l&1 ma> ook 9 dit deel van ,europa zijns gelijke niet heeft4 ,zeel& is nog het ,natuur-l& 9 het ov]ig5s geheel v]-civilise]de ,holl&1 het is de tu9 van ,n$]l&4 ,en de bloem uit di5 tu9 is ,wal*]54 ,a4 ,,wal*]54 ,welk e5 s*oonheid4 ,s*oonheid van l&1 b\wl&1 p>k51 boss*51 du95 en zee1 s*oonheid van oude /$51 oude ar*itectuur1 s*amele re/5 van e5 cultuur1 z eig5 als 9 ge5 van de &]e deel5 van ,holl& gevond5 wordt1 en die nog w]kelijk voortleeft1 ondanks de mod]ne tijd51 ondanks dat dw>s door dit eil&5rijk het w]eldv]ke] voortijlt4 ,dat is het m]kwa>dige van ,wal*]51 dat is zijn pra*t1 omdat het zuiv]-m5s*elijk en natuurlijk-volmaakte wat da> te zi5 is1 tot het gevoel van het h>t1 en tot het begrip van de objectieve s*oonheid spreekt4 ,en dat natuur-s*oon van l& en ras spiegelt zi* da> 9 de kle$ij1 ( omgeke]d1 de bevolk+ compone]de zi* e5 kle$ij1 wa>door zijn eig5dommelijke rass5s*oon zooze] uit komt en gecc5tue]d wordt4 ,en dat geldt niet alle5 voor de vr\w5 en meisjes met hun pra*tige b\w1 hun mooie li*aams-lijn5 en fijn besn$5 gezi*t51 de donk]e oog51 de pra*tige arm5 en de mooie halz54 ,ma> dat geldt ook voor de mann51 die typ5 te zi5 gev5 vol van w]eldwij%eid en m5s*5k5nis1 als( e5 cultuur van gesla*t5 oud al deze gewone bo]51 die 9 ho(dzaak de l&b\w b$rijv51 hun int]essante gezi*t5 geteek5d heeft4 ,en de kle$ij is er jui/ op b]ek5d om d5 opm]k] dat alles nog me] te do5 beseff54 ,want zo[el de mann5- als de vr\w5-kle$+ op ,wal*]5 is hoog/ e5v\dig4 ,moge ze vroeg] rijk]1 kleurig] gewee/ zijn1 zooals e5 pa> ze] fraaie voorbeeld5 9 het museum van ,middelburg getuig51 ze 0 to5 to* re$s wat ze nu 01 niet &]s dan dat wat e5 go$e1 rationeele kle$+ uit ha> wez5 zijn moet1 het middel om de p]soonlijke s*oonheid van het individu nog me] te do5 uitkom51 te do5 opm]k54 ,en wa> z\ dat me] g]e*tva>digd zijn1 tot mooi] geheel hebb5 kunn5 vo]5 dan jui/ op ,wal*]54 ,de vr\w5-dra*t is voor de k9d]5 en de volwass55 hetzelfde4 ,zij be/aat uit de gewone ond]kle$+ en e5 aantal rokk51 wa>van de bov5/e1 zooals ook het van vor5 met e5 coeurtje uitgesn$5 lijfje1 van zw>te /( is4 ,deze w]d 9 de laat/e tijd5 /e$s dunn]1 zoodat de figur5 van de draag/]s slank] w]d54 ,zelfs w]d het corset te hulp g5om5 om de natuurlijke fraaie li*aamsb\w nog me] te do5 uitkom54 ,vroeg] w]d dit corset natuurlijk niet g$rag54 ,de arm5 zijn bloot tot bov5 d5 elleboog4 ,van vor5 en van a*t] iets m9d]1 komt de witte beuk1 het ,zeeuws*e kle$+/uk p> excell5ce1 te zi54 ,deze is op ,wal*]5 mee/al wit1 soms met kant en plooi51 welke laat/e v]fraaing5 toevoegsels en v]&]+5 van d5 nieuw]5 tijd zijn4 7,zie bl4 #cd47 ,de ho(db$ekk+ be/aat uit e5 witte ond]muts en witte bov5- ( trekmuts1 vrij e5v\dig van model1 ma> bijzond] gemaakt door de eig5a>dige veelvuldige kle9e plooitjes1 en door de g\d5 si]ad5 die aan de slap51 naa/ en bijna voor de oog5 hang54 ,het ha> is op ze] bijzond]e wijze gekruld1 z1 dat het van vor5 met e5 ze] regelmatige wrong 7( krul7 ond] de muts uitkomt4 7,zie bl4 #cd1 #ce1 #cf1 #cg1 #ch47 ,om d5 hals1 die dikwijls 7vooral 9 d5 zom]7 vrij laag geheel bloot is1 7als de beuk wat me] na> b5$5 is getrokk57 wordt e5 blo$koral5 kett+ g$rag5 van rij5 kral51 met e5 dikwijls ze] mooi g\d5 slot 7van oude bew]k+7 van vor54 ,de s*o55 zijn lage muil51 op het l& draagt m5 klomp54 ,9 d5 w9t] trotse]t de gezonde ,zeeuws*e de b>re k\de1 ondanks ha> /e$s bloote arm51 7die dan e*t] met zw>t-woll5 pols-m\w5 zijn bekle$7 alln met e5 7mee/ zw>t7 woll5 omslagdoekje van betrekkelijk ze] g]+e afmet+4 ,op het ho(d wordt e5 kle9 wit /rooi5 ho$je g$rag51 geboord met e5 kleurig 7mee/ blauw7 ( zw>t l9t1 dat 9 ze] bijzond]e plooing1 van a*t]1 tot e5 soort roset wordt4 ,dit l9t hangt bij de vr\w51 uit het ,middelburg] ,amba*t1 langs het ho(d1 na> vor51 ov] de bor/ ne]4 ,dit ho$je v]dwijnt e*t] hoe lang] hoe me]1 zooals de groote platte ho$51 die m5 tot voor e5 gesla*t t]ug nog droeg1 en die re$s geheel v]dw55 zijn4 ,de k9d]5 op ,wal*]51 drag5 aan de muts lange kant5 /ukk51 die tot op d5 rug afhang54 ,dat is de k9d]muts1 zooals die op heel ,wal*]5 voorkomt4 ,ze is ook de dra*t van de vr\w5 uit het ,middelburg] ,amba*t1 dat is de /reek direct om de /ad ,middelburg he54 ,deze muts is veel e5v\dig] van vorm dan de trek-muts1 die de gewone ,wal*]5s*e dra*t is4 ,ze is niet zoo fijn geplooid--ko/ dus veel m9d] van opdo51 ma> heeft e5 afhang5de /rook van a*t] 7zie bl4 #ch7--;die bij de k9d]51 vooral als ze kle9 zijn1 soms tot aan het middel valt4 7,zie bl4 #cg47 ,de ,middelburg]-amba*t-muts wordt da>om ook door vele vr\w5 uit het volk g$rag51 omdat ze m9d] ko/ba> is4 7,zie bl4 #ch47 ,dit co/ume wordt op ,wal*]5 nog ze] veel g$rag51 zelfs 9 de /$51 behalve ,vliss+51 wa> alle h]9n]+ aan het oude1 door de zeg5+5 787 van de mod]ne indu/rie1 zijn g$ood4 ,niets m]kwa>dig] dan e5 m>ktdag op ,dond]dag 9 ,middelburg1 voor het mooie ,/adhuis ( op de s*ild]a*tige ,bot]m>kt1 wa> m5 e5 gekrioel van de mee/ v]s*eid5e ,zeeuws*e dra*t5 wa> kan nem54 ,dit is e5 w]kelijk e5ig s*\wspel 9 dit g$eelte van ,europa1 omdat het niet alln zoo bijzond] eig5dommelijk is1 ma> tegelijk w]kelijke s*oonheid te zi5 geeft1 s*oonheid van m5s*5-ras1 en buit5gewone ae/hetis*e kle$ij4 7,zie bl4 #bf47 ,vooral de k9d]5 zijn e5 lu/ d] oog54 ,n]g5s ziet m5 k9d]5 met zoo mooi gevormde ge/alte1 zoo fijn besn$5 gezi*tjes1 zoo /ijl-volle allure als op dit m]kwa>dige eil&4 ,en wa> m51 op e5 ( &] afgeleg5 dorp e5 s*ool ziet uitgaan1 moet het treff51 dat vele van deze kle9tjes1 7vooral de meisjes7 e5 v]s*ijn5 hebb5 als( het aangekle$e /adsk9d]5 z\d5 zijn1 als m5 die qualificatie al?ans als e5 oms*rijv+ van bes*aafdheid z\ will5 do5 geld54 ,ma> die bo]5 k9d]tjes van het plattel& van ,wal*]51 hebb5 me] cultuur dan de /ads-k9d]51 want ze zijn natuurlijk]4 ,bij h5 is de mooie h\d+1 de vri5delijkheid en de liefheid niet e5 gevolg van aangele]dheid1 ma> ze zit 9 het ras1 zooals ook hun geheel on-bo]s*e s*oonheid uit hun ras voortkomt4 ,het zijn gecultive]de-natuur-m5s*54 ,wal*]5 be/aat eig5lijk uit twee deel51 die 9 de laat/e eeuw5 e*t] sle*ts n eil& vorm54 ,het l& van ,arnemuid5 en ,nieuwl&1 dat t5 oo/5 van het kanaal van ,wal*]5 ligt1 heeft da>om ook e5 eig5 kle$]dra*t4 ,deze lijkt 9 veel opzi*t1 wat de vorm aangaat1 op de ,zuid-,bevel&s*e1 en sluit zi* bij deze aan4 ,ma> het v]s*il zit 9 de muts4 7,zie bl4 #dj1 #da47 ,die kap is &]s dan de ,zuid-,bevel&s*e en &]s dan de ,wal*]5s*e4 ,ze is niet zoo groot als de e]/e1 en groot] dan de laat/e1 ma> van a*t] is ze &]s geplooid dan e5 van deze kapp51 ook om d5 hals zit ze &]s4 ,ze is e*t] buit5gewoon fraai van model1 zelfs voor de k9d]51 die ha> niet van kant1 ma> van batti/ ( neteldoek drag54 7,zie bl4 #db47 ,wat de kle$ij van de ,wal*]5s*e bo]5 betreft1 deze is1 zooals die van de &]e deel5 van ,zeel& nog wel eig5a>dig1 ma>1 op e5 pa> bl9k5de ,zeeuws*e knoop5 na1 en e5 beetje eig5a>dige snit1 niet veel &]s dan alle bo]5-dra*t54 ,het m]kwa>dige ligt me] 9 d5 drag] dan 9 zijn co/ume1 en1 door het bijzond]e uit]lijk--d5 niet te oms*rijv5 w]eld-wijz5 kop van d5 ,zeeuws*5 bo]--v]krijgt zijn heele v]s*ijn+ iets ze] ap>ts1 dat to* ma> voor e5 ze] kle9 deel door het co/ume v]oorzaakt wordt4 ,b4 ,,zuid-,,bevel&4 ,het ,zuid-,bevel&s*e co/ume is het rijk/e van alle ,zeeuws*e dra*t51 (s*oon het ,axels*e 7uit ,zeeuws*-,vla&]57 het mee/ eig5a>dige en bijzond]e is4 ,het ,wal*]5s*e is ongetwijfeld het mee/ natuurlijke en m5s*elijk/e4 ,ze] opm]kelijk is het nogal belangrijke ond]s*eid dat er tuss*5 de ,rooms*e en ,prote/ants*e dra*t5 op het eil& be/aat1 7zie bl4 #dd1 #de71 welk ond]s*eid het mee/ uit de kle$ij van de vr\w5 spreekt4 ,en 9 ho(dzaak ligt het v]s*il 9 de muts4 ,de ,prote/ant5 drag5 e5 ronde muts1 d4w4z4 e5e wa>van de groote vleugels l9ks en re*ts van het ho(d regelmatig rond ombuig51 en zi* van a*t] 9 d5 hals v]e5ig54 ,da>door moet het slot van de halskett+ van vor5 g$rag5 word54 ,de ,rooms*e vr\w5 hebb5 da>5teg5 e5 muts1 die me] vi]kant van model is1 al?ans van a*t] op ze] bijzond]e wijze 9 re*?oekig5 vorm bije5 is gebra*t4 ,de zij-kant5 langs het ho(d vall5 niet na> a*t]1 ma> 9 na> ond] re*t 7vi]kant7 afgew]kte vleugels na> vor51 zoodat d5 nek vrij komt en alda> het g\d5 slot van de halskett+ g$rag5 wordt4 7,zie bl4 #df1 #dg47 ,bov5di5 is de beuk1 ht b]oemde ,zeeuws*e kle$+/uk1 bij de ,rooms*5 rondom d5 hals v]si]d met e5 r&je kant en kral54 ,de ,prote/ant5 hebb5 dat niet1 de beuk is niet v]si]d4 7,v]gelijk bl4 #df1 #dg1 #dh met bl4 #ej1 #ea47 ,e5 ,zuid-,bevel&s* co/ume kan alsdus word5 oms*rev54 7,zie bl4 #dc tot en met #ea47 ,ov] het algeme5 draagt m5 drie rokk54 ,de rok heet op z'n zeeuws* keus1 zoodat er gesprok5 wordt van e5 lief-keus1 7lijf-rok71 dat is e5 rok wa>aan e5 lijfje va/ is1 en van e5 r&-keus1 e5 rok wa>aan1 van ond]1 e5 r& beve/igd is4 ,die rokk5 zijn 's w9t]s en 's zom]s v]s*ill5d van /( en van kleur4 ,ov] die rokk5 komt e5 d(-bl9k5d zw>t s*ort1 van zijde ( sat9et4 ,de rokk5 sluit5 aan d5 zij-kant1 met hak5 en oog51 de plooing5 vall5 aan d5 zij-kant en van a*t]4 ,van vor5 zijn ge5 plooi54 ,ov] het bov5lijf e5 wit kato55 hemd1 da>ov] e5 hemd-rok met kort5 m\w51 van vor5 sluit5d4 ,da>ov] drag5 de ,prote/ants*e vr\w5 e5 corset1 de ,rooms*e da>5teg5 niet4 ,de ,prote/ants*e drag5 bov5di5 e5 broek1 de ,rooms*e vr\w5 niet4 ,ov] dit hemd-rok komt de beuk4 ,dit zoo b]oemde en belangrijke kle$+/uk be/aat uit twee bijna vi]kante lapp51 ongeve] #ce bij #de cm4 groot4 ,ze zijn aan d5 e55 kant aane5 gehe*t1 met e5 uits*ulp+1 om d5 hals door te lat54 ,die twee vi]kante /ukk5 b$ekk5 dus1 de e5e de bor/1 de &]e d5 rug1 ze word5 va/geh\d51 op de e5e s*\d] met haakjes en oog51 van ond] met b&54 ,de beuk is e5 kle$+/uk dat 9 bijna alle ,n$]l&s*e nationale dra*t5 e5 voorname rol speelt4 ,9 ,zeel& heet het de beuk1 ma> 9 de &]e deel5 van ,n$]l& wa> het voorkomt1 ,vol5dam1 ,spak5burg1 op de ,veluwe1 ,/aphor/ enz41 enz41 heet ditzelfde kle$+/uk de krap-lap ( kra-lap ( krop-lap4 ,de vorm wijzigt zi* soms ze]1 7zooals te ,spak5burg71 ma> de idee en de b$oel+ blijft /e$s dezelfde4 ,deze beuk wordt van gebloemd kato5 ( zijde gemaakt1 i$] ja> van e5 &]e /(1 na> de mode en de nieuwe smaak1 dat aangeeft1 en deze wordt op d5 ,paas*dag v]toont4 ,paas*5 is de mode-datum 4444 en 4444 niet alln 9 ,zeel&4 ,de rijkdom van m5ig zeeuws* meisje wordt ook na> het aantal v]s*ill5de beuk5 en doek5 die zij heeft1 afgemet51 7afgezi5 nog van de kap1 de /ukk5 en de halskett+47 ,ma> m5ige zeeuws*e s*oone heeft ka/5 vol beuk5 en doek51 7soms #cj /uks en me]7 wa>van erbij zijn van ze] groote ko/ba>heid1 omdat de duur/e zijde er voor gebruikt wordt4 ,de kleur van deze beuk5 is niet te bepal54 ,alle kleur5 word5 gebruikt1 en bij de ,rooms*5 wordt het effect nog v]hoogd door de kant5 en kraaltjes om d5 hals4 7,zie bl4 #df1 #dg1 #dh47 ,de doek is e5 vi]kante lap 7doek71 van ongeve] #a4ej met] l5gte en e5 #a met] bre$te1 die diagonaals-gewijze gev\w5 wordt1 ze] zorgvuldig wordt geplooid1 welke plooi5 door speld5 9 b$wang geh\d5 word54 ,deze doek wordt om de s*\d]s omgeslag51 van vor5 ov] elka> gelegd1 en 9 de taille wordt ze 7met speld57 va/gemaakt4 ,deze doek is van all]lei /( en kleur1 dikwijls zelfs van fluweel1 soms van zijde1 door de week ook wel van kato54 7,zie bl4 #df1 #dg1 #dh1 #di1 #ej1 #ea47 ,aan de voet5 draagt m5 lage s*o55 van le]4 ,de ho(db$ekk+ is ze] +ewikkeld4 ,het ha> wordt mee/al kort geknipt1 behalve van vor5 om de krul te mak51 de ha>krul die van vor5 ond] de muts uit1 te zi5 komt4 ,de k9d]5 drag5 ponny1 g5aamd3 de bles4 7,zie bl4 #dc47 ,ov] het ha> gaat de g\d5 beugel van ze] bijzond]5 vorm1 die 9 twee vi]kante blad5 e9digt1 die van vor5 met lijn-ornam5t zijn begrave]d1 van a*t] glad4 ,die heele v]si]+ heet de /ukk5 en ze is altijd geheel van g\d4 ,da>ov] komt de tip-muts1 e5 wit mutsje met e5 plooi-kantje r+som1 e5 bol1 en met e5 b&je op het ho(d geh\d54 ,van vor5 e5 kle9 kantje4 ,ov] deze tip-muts drag5 de ,rooms*e vr\w5 e5 blauw-zijd5-mutsje1 dat alle5 d5 bol van het ho(d b$ekt4 7,zie bl4 #dh47 ,de ,prote/ants*e hebb5 dit niet4 ,da> is dit mutsje wit1 (1 9 d5 r\w1 zw>t4 ,da>ov] komt dan de bov5-muts1 bij ,rooms*5 zo[el als bij ,prote/ant54 ,de vorm is het be/ op de photographie te zi54 7,zie bl4 #df1 #ea47 ,de muts5 d] ,rooms*5 word5 ietwat met blauwsel ge/rek51 die van de ,prote/ants*5 zijn wit4 ,de e]/5 /rijk5 en mak5 hun muts5 niet zelf1 dat doet de muts5-opdo5/]4 ,de laat/5 /rijk5 de muts5 zelf4 ,naa/ de /ukk51 die nu ond] de bov5-muts uitkom5 en door de draai 9 de g\d5 spang die h5 va/h\dt1 na> l9ks en re*ts van het voorho(d uit/aan1 zijn de cantille-speld5 9 de tip-muts ge/ok54 7,zie bl4 #df47 ,da>bov5 /eekt m5 de bov5-speld51 kle9]1 massiev] van vorm dan de op5gew]kte cantille-speld54 ,dan komt da> nog de blo$koral5 halskett+ en het g\d5 slot bij4 ,m5 draagt vijf rij5 vrij groote koral51 's zondags zelfs zes rij54 ,het slot 7bij de ,rooms*5 van a*t]1 bij de ,prote/ant5 van vor57 heeft door de week drie oog51 's zondags vijf4 7,zie bl4 #df1 #dg1 #dh en bl4 #ej1 #ea47 ,al deze si]ad5 v]teg5woordig5 dikwijls e5 heele wa>de1 zoodat het begrijpelijk is1 dat zij1 die e5maal deze dra*t hebb51 ze 9 e]e h\d51 zij die ze niet hebb51 ha> niet gemakkelijk aans*aff54 ,ma> de mee/e ,zuid-,bevel&s*e vr\w51 zo[el ,prote/ants*5 als ,rooms*51 blijv5 die nationale kle$ij tot nogtoe ze] getr\w1 wat vooral bewez5 wordt door het feit dat zij de jeugd1 zelfs het kle9/e k9dje1 dagelijks 9 die dra*t tooi54 7,zie bl4 #dc47 ,en dat zegt wat1 als de jeugd er nog aan he*t de nationale dra*t te drag56444 ,dan is het voortbe/aan van die dra*t voore]/ gewa>borgd4 ,de bloote arm5 word5 9 d5 w9t]1 zo[el op ,wal*]5 als op ,zuid-,bevel&1 teg5 de k\de bes*]md door pols-m\w5 ( mita9es1 die de m]kwa>dige naam van ,lab$i/5 drag51 afkom/ig van d5 godsdi5/ig5 dwep] ,jean de la ,badie1 die 9 #afff te ,middelburg pr$ikaties hield teg5 de 9 zijn oog5 onz$ige gewoonte van de vr\w51 om de arm5 bloot te drag54 ,zooals gezegd1 wordt de ,zuid-,bevel&s*e dra*t re$s door de ze] jonge k9d]5 g$rag51 ook door de jong5tjes4 ,bij de meisjes zijn dan de s*ort5 mee/al van zoog5aamd fries* bont--7met blauwe ruit5 gewev5 kato547 7,zie bl4 #dc47 ,9 d5 r\w zijn alle ond]deel5 van deze kle$ij1 ook bij de k9d]51 zw>t1 de vorm e*t] blijft /e$s hetzelfde4 ,ook nog is e5 ze] bijzond]e vr\w5-dra*t 9 ,zeel& opm]kelijk1 die 9 de oe/]-putt5 bij ,i]seke g$rag5 wordt4 ,het co/ume be/aat dan1 voor het bov5lijf en het ho(d geheel uit de gewone dra*t1 alln de rokk5 zijn v]vang5 door e5 hooge1 wijde1 le]5 broek met wat]la>z54 ,ae/hetis* w]kt ov] 't algeme5 deze dra*t niet1 ma> ze ont/ond uit de behoeft5 van het b$rijf4 ,ze behoort dus me] tot de b]oeps-dra*t5 dan tot de nationale kle$+4 ,c4 ,,zeeuws*-,,vla&]54 ,9 ,zeeuws*-,vla&]5 is e5 /reek1 die zi* tuss*5 ,axel1 ,zaamslag en ,hul/ uit/rekt1 wa> het ,axels*e co/ume g$rag5 wordt4 ,ge5 me] biz>re1 me] on-,holl&s*e dra*t dan deze1 nietteg5/a&e ha> eig5lijke con/ructieve deel5 ze] kla>blijkelijk van zuiv] ,holl&s*-,zeeuws*e afkom/ zijn4 ,ma> er zijn e5ige details d]mate 9 ov]drev5 en gecc5tue]d dat het geheel1 op het e]/e gezi*t1 ze] exotis* a&oet1 en welli*t 7als ik deze ond]/ell+ wag5 mag7 is ont/aan ond] d5 invlo$ van de madonna-beeld5 met hun 7zie bl4 #ed1 #ee7 v]si]+5 zooals die 9 het nabije ,vla&]5-l& 9 de ,rooms*e k]k51 moge zijn opgem]kt4 ,zooveel is zek]1 dat d5 indruk die deze dra*t maakt1 vooral als ze door k9d]5 en half-volwass55 g$rag5 wordt1 die van e5 ui!ems*-afgodbeeld maakt1 wond]lijk van vorm en kleur1 ma> 9 ze] hooge mate eig5dommelijk en ze] zek] van bijzond]e w]k+ op de ae/hetis*e v]beeld+4 ,deze dra*t wordt 9 die /reek nog ze] veel g$rag54 ,de mann5-dra*t is tot de gebruikelijke zw>te bo]5-kle$ij t]uggebra*t1 ma> die d] vr\w5 en k9d]5 is des te rijk]4 ,de algeme5e con/ructie van dit co/ume komt ov]e5 met het ,zuid-,bevel&s*e1 dat is1 het be/aat uit e5ige rokk51 7keuz57 wa>van de ond]/e twee van baai zijn1 dan n van moir1 en da>ov] e5 van zw>t satijn ( frans* m]9os4 ,het bov5lijf is gekle$ 9 het m\w-lijfje1 wa>van de korte1 ev5 bov5 de ellebog5 e9dig5de m\w51 geboord zijn met kant4 ,dan volgt de bek5de beuk en de doek4 ,de bijzond]heid bij deze dra*t ligt ho(dzakelijk 9 de ze] rijke koral5-v]si]+ aan d5 hals1 die op de beuk1 zo[el van vor5 als van a*t] is aangebra*t4 7,zie bl4 #ed1 #ee1 #ef47 ,bov5di5 is de doek1 die /e$s van gebloemde1 gekleurde zijde is1 op ze] eig5a>dige wijze met groote punt5 op de s*\d]s opgeplooid4 ,deze punt51 die naa/ het ho(d na> bov5 /ek51 word5 9 de doek geh\d5 door /ijfpapi]5 opvulsels4 ,da>bij komt1 dat de boezela> ev5e5s van kleurige gebloemde zijde is1 en bov5di5 van vor5 9 de taille e5 groote /rik van bre$e zijd5 l9t51 rijk met kleurige bloem5 v]si]d1 g$rag5 wordt4 7,zie bl4 #ed1 #ef47 ,voeg da>bij de koral5 kett+ met g\d5 slot 7van vor57 en e5ige g\d5 kett+5 en bro*es 7speld57 wa>van de voornaam/e de groote zijd5 /rik 9 de taille va/he*t4 ,het geheel krijgt da>door dat ze] rijke1 kleurige en zond]l+e uit]lijk wat de ,axels*e dra*t van alle &]e n$]l&s*e dra*t5 ond]s*eidt1 zo[el door vorm als door kleur4 7,zie bl4 #ed1 #ee1 #ef47 ,opm]kelijk is1 dat de ho(db$ekk+ bij zooveel rijkdom van de li*aams-kle$+1 ze] e5v\dig is4 ,niets dan e5 witte ond]-muts en e5 kant5 ov] 7trek7 muts1 en lange g\d5 speld5 en krull51 alles vrij nauw aan het ho(d aansluit5d4 ,de teg5/ell+ 9 deze met het ,zuid-,bevel&s*e co/ume is ze] groot1 wa> de a&a*t vooral getrokk5 wordt door de groote kant5 kapp51 zij het dan ook dat de afmet+ van die kapp5 9 de laat/e kw>t eeuw aanm]kelijk is toeg5om54 ,het ,axels*e co/ume wordt 9 dit deel van ,zeeuws*-,vla&]5 sle*ts door de ,prote/ant5 g$rag52 de ,rooms*5 gaan 9 gewone burg]-dra*t1 d4w4z4 niet 9 nationaal co/ume4 ,9 het we/elijk deel van ,zeeuws*-,vla&]51 v9dt m5 nog e5 m]kwa>dige re/ van e5 oude dra*t1 te ,bresk5s1 teg5ov] ,vliss+54 ,da> be/aat het co/ume 7van de vr\w57 9 e5 soort cornet-muts met ornam5t van bijzond]5 a>d 7roset-vorm+74 ,de re/ van het co/ume is e5 oud]wets* jak1 dat tot aan de knien rijkt1 ov] e5 ze] wijd geplooide rok en s*ort4 ,dit jak1 rok en s*ort zijn 7mee/7 all5 van dezelfde kleur--bru91 grijs ( zw>t--en van e5 7mee/7 glimm5de /( 7zijd51 satijn1 sat9et7 ( van kato54 ,het geheel van dit co/ume maakt me] e5 oud]wets*e 7,ov]ijsels*e7 indruk1 uit de p]iode #ahcj-fj1 dan van e5 w]kelijk nationale ,zeeuws*e dra*t4 ,9 de nabije en oud-tijds zoo belangrijke ve/+/ad ,sluis zijn wel e5 pa> ze] mooie oude geb\w5 uit de v]vlog5 glorie-tijd ov]geblev51 ma> van e5 nationale kle$ij is er ge5 spoor4 ,d4 ,,noord-,,bevel&4 ,t5 slotte bi$5 de ,noord-,zeeuws*e eil&5 e5 bijzond] type van nationale dra*t 9 het ,noord-,bevel&] co/ume1 dat ook op ,?ol51 ,s*\w51 ,duivel& en de ,zuid-,holl&s*e eil&5 nog g$rag5 wordt1 (s*oon 9 e5igsz9s &]5 vorm4 ,de mann5 hebb5 op die eil&5 ge5 eig5 dra*t me]1 en voor de vr\w5 be/aat dat alln uit e5 ze] omvangrijke en lange flodd]-muts1 die ov] e5 witte ond]-muts1 soms ook zond] deze1 g$rag5 wordt1 met de bek5de g\d5 kurke-trekk]s 7krull57 aan de slap51 en e5 ze] bijzond]e wijze van ha>-dra*t ov] het voorho(d4 ,twee kun/ig g$raaide krull5 kom5 ond] de muts uit1 9 e5 vorm1 die doet d5k5 aan e5 slakk5huis4 ,deze muts rijkt1 9 ,noord-,bevel&1 op d5 rug1 tot 9 de taille1 en plooit direct aan de slap5 bre$ uit4 ,ze is voor het groot/e deel van ze] fijne tule ( kant1 met e5 bre$5 geornam5te]d5 r&4 ,de muts5 op de &]e eil&5 hebb5 ongeve] d5zelfd5 vorm1 ma> zijn kle9]4 7,zie ,zuid-,holl&47 ,,friesl&4 ,opm]kelijk is het1 dat 9 ,friesl&1 dat to* met de prov9cin ,holl&1 ,zeel&1 ,utre*t en ,geld]l& de oude k]n van het eig5lijk ,holl& uitmaakte1 en welks volks/am van zoo ov]weg5d5 invlo$ op de ov]ige bevolk+ van ons l& 01 gn ( ze] we9ig spor5 van e5 eig5 nationale kle$ij gevond5 word51 t]wijl jui/ 9 de &]e deel5 van ,n$]l&1 de af/ammel+5 van diezelfde ,friez51 de nationale dra*t getr\w blev54 ,wat hi]van de oorzaak zij1 di5t hi] niet te word5 ond]zo*t1 sle*ts als e5 bijzond]heid te word5 aangewez54 ,het zij g5oeg te v]meld5 dat jui/ dit volk1 dat zi* als ge5 deel van het ,n$]l&s*e volk1 zooze] e5 eig5 volks/am gevoeld1 ha> eig5 kle$ij 9 de praktijk van het h$5daags*e lev5 v]loor1 ma> er tegelijk bijzond] trots op blijft zi* 9 die kle$ij te /ek51 zoodra zij zi* als ,friez5 9 het op5ba> lev5 wil v]toon54 ,het eig5a>dige v]s*ijnsel doet zi* hi] dus voor dat de oude dra*t1 die wel is wa> door alle /&51 9 hooge e]e geh\d5 wordt44444 ma> 9 hun ka/5 en dooz5 go$ wordt opgeborg544444 ma> zeld5 wordt g$rag54 ,9 de &]e prov9cin bleef m5 het oude co/ume getr\w44444 ( ze v]dwe5 9 ha> geheel1 zo[el uit het w]kelijke lev5 als uit de rommelkam]s en oude k(f]s4 ,het mod]ne gesla*t he*t niet me] aan familie-/ukk54 ,hoe eig5a>dig deze toe/& ook is1 m5 v9dt ze ook e5igsz9s t]ug 9 de ,zaan/reek4 ,ma> wat er van de fries*e dra*t 9 het w]kelijke lev5 bleef1 0 niets dan het b]oemde oorijz]1 wa>9 e*t]1 9 d5 vorm wa>9 het teg5woordig nog g$rag5 wordt1 moeilijk het o]-type van de ho(d-v]si]+ te erk5n5 is1 wa>toe alle oorijz]-vorm51 die 9 dez5 tijd nog 9 de v]s*ill5de /rek5 van ,n$]l& g$rag5 word51 wa>s*ijnlijk t]ug te br5g5 zijn4 ,9 het ,fries*-museum te ,leeuw>d5 zijn de v]s*ill5de v]word+s-vorm5 van het fries*e oorijz] bije5gebra*t en 9 de catalogus1 door d5 cons]vator ,mr4 ,p4 ,c4 ,j4 ,a4 ,boeles1 7uitgave ,meij] en ,s*aafsma1 ,leeuw>d5 #aiji7 uitvo]ig afgebeeld en oms*rev54 ,uit deze s]ie blijkt 9 i$] geval--om hi] zoo m9 mogelijk op hi/oris* t]re9 te kom51 dat het fries*e oorijz] ?ans belangrijk bre$] is dan het vroeg] 01 dan e5 van de &]e oorijz]s die 9 ,n$]l& ooit gewee/ zijn4 ,bov5di5 is het fries*e van g\d1 t]wijl de 7zooveel kle9]e7 oorijz]s 9 de &]e deel5 van ons l& 7,s*ev5+51 ,/aphor/1 ,zeel& enz47 mee/al van zilv] zijn4 ,dit wij/ op groot] rijkdom bij de ,friez51 wat ev5e5s blijkt uit het nationale co/ume dat bij het oorijz] hoort1 al?ans1 wat er ?ans bijg$rag5 wordt door dames die zi* 9 nationale kle$ij w5s*5 te /ek54 ,die co/umes be/aan 9 ho(dzaak uit nogal wijde jakk5 7tot de knie7 en rokk51 mee/al 9 zijde van all]lei kleur51 wa>ov] de doek 7op de bor/ gekrui/7 en het s*ort g$rag5 word54 7,zie bl4 #eg1 #eh1 #ei47 ,deze doek en s*ort1 zijn ev5als de witte flodd]-muts van dikwijls ze] ko/b>e1 si]lijke en fijne kant4 7,zie bl4 #ei47 ,de ho(d-tooi1 wa>uit ?ans e*t] het heele fries*e nationale co/ume be/aat1 en die nog 9 e5 groot deel van deze prov9cie g$rag5 wordt1 7(s*oon /e$s m9d]5d71 be/aat uit de witte tip-muts ov] het ha>4 ,da>ov] de zw>te muts4 ,da>ov] het oorijz] en da>ov] de flodd]-muts1 met de twee g\d5 knopp5 aan we]szijd5 van de slap51 bov5 het kant van de flodd]-muts uitkom5d4 ,dat1 wat m5 e*t] ?ans1 bij geleg5h$51 als het orig9eele fries*e nationale co/ume wil zi5 aangem]kt1 heeft e*t] veel ov]e5kom/ met de mode-kle$ij van de p]iode #ahcj-fj1 v]m5gd met a*ti5d' eeuws*e h]9n]+54 ,de mann5-dra*t5 die m5 da>bij rek5t1 hebb5 met hun driekante /ek5 en korte kuitbroekjes te ze] e5 ietwat a*tti5d'eeuws* ca*et4 ,dat neemt niet weg dat het geheel van dit niet zoo zuiv] hi/oris*e co/ume1 e5 bijzond] ae/hetis*5 indruk maakt4 ,vooral de ho(dv]si]+ is ze] *>mant door het bijzond]e dat de vr\w5 van het fries*e ras eig5 is1 zoodat het geheel allesz9s aan d5 eis* voldoet die e5 w]kelijke nationale kle$+ ge/eld mag word51 en dat is3 dat ze k5m]k5d1 ond]s*eid5d1 voor dt ras en dat l& zij4 ,,h9deloop54 ,e5 ze] bijzond]e groep vorm5 de ,h9deloop5-dra*t54 7,zie bl4 #fa1 #fb1 #fc47 ,ook deze word5 ?ans niet me] 9 het w]kelijke lev5 g$rag51 (s*oon e5ige p]son5 9 die dra*t1 9 de e5ige /raat van het oude ,h9deloop5 gezi51 ze] zek] ge5 oneig5lijke indruk mak54 ,alles 9 dat oude /ille plaatsje is nog jui/ zoo geblev5 als het 9 de tijd5 0 to5 die ,h9deloop]-dra*t nog algeme5 w]d g$rag54 ,dat moet op zijn laat/1 ongeve] 9 het beg9 van de neg5ti5de eeuw1 gewee/ zijn4 ,?ans lev5 er nog oud]5 van dag51 die zi* h]9n]5 hoe 9 hun jeugd enkele p]son51 uit gehe*!id aan het oude1 die bijzond] s*ild]a*tige kle$ij nog dagelijks droeg54 ,ma> 't w>5 to5 ook re$s ze] we9ig54 ,?ans ziet m5 ze 9 de zoovele ,h9deloop] b9n5kam]s die 9 het midd5 van de neg5ti5de eeuw1 9 de ,romantis*e p]iode1 als lev5de s*ild]ijtjes 9 elka> zijn gezet4 ,het ,h9deloop] co/ume be/aat1 voor zoov] de mann5 betreft1 uit e5 ze] /]k a*tti5d'eeuws*e lange jas met vele knoop51 korte kuitbroek1 lage s*o55 en op het ho(d e5 drie/eek4 7,zie bl4 #fb1 #fc47 ,belangrijk] e*t] is de kle$ij van de vr\w5 en van de k9d]51 vooral omdat de con/ructie van deze dra*t1 9 de v]s*ill5de ov] elka> g$rag5 lag51 en d5 vorm van de ond]deel51 alsook hun oud-fries*e b5am+5 e5 w]kelijk voll$ige nationale en van oud%] ov]gelev]de kle$+s-wijze zijn4 ,de ,h9deloop]-dra*t 7d] vr\w57 be/aat uit e5 wit l9n5 hemd 7ge5 ond]broek7 en drie ond]rokk54 ,de bov5/e rok is zw>t en heet de skoote en is van h>de woll5 /(4 ,ov] het hemd komt e]/ e5 keurs-lijf van lak51 met s*\d]b&54 ,ov] dit keurs-lijf kom5 twee oel(s 7 ov]-lijf74 ,het ond]/e van gekleurd lak5 met m\w5 van gebloemde zijde1 het bov5/e van zw>te /(4 ,te zam5 heet5 deze twee ov]-lijv5 het geweid 7het gewaad74 ,dit bov5/e oel( 7ov]lijf7 wordt van vor5 met e5 vet]1 9 de r\w gro5 ( zw>t1 &]s rood1 rose ( vlees*kleur bije5 g]eg54 ,die vet] is #h #aj el lang1 de rygp5 hangt bij getr\wd5 re*ts1 bij ongetr\wd5 l9ks4 ,de bor/ wordt b$ekt met e5 vi]kant doekje1 g5aamd voorspeld-doek1 dat ond] het oel( wordt ge/ok54 ,da>ov]he5 wordt het mee/ bijzond]e ,h9deloop] kle$+/uk g$rag5 de w5tke1 de lange getaille]de mantel ( jak1 met lange m\w51 van gekleurde sits1 en welk kle$+/uk de eig5lijke ov]kle$+ vormt4 7,zie bl4 #fa1 #fb1 #fd47 ,is het wat kort] van maaksel 7tot aan de knien zooals e5 jak7 dan heet het kassakijntje4 ,de kleur van deze w5tke is ze] v]s*ill5d1 m5 gebruikte er all]lei soort sits voor1 de bek5de uit ,voor-,indi en ,p]zi aangevo]de b$rukte kato5 9 dikwijls ze] fanta/is*e ma> mee/al ze] mooie1 kleurige en rijke patron54 ,deze w5tke /aat van vor5 op5 als e5 jas1 zoodat ze de met d5 vet] di*tg]eg5 oel( zi5 laat1 en ook het s*ort1 dat van ,oo/-,indis* bont weefsel is 79 vi]kante weefpatron57 en mee/al rood is 9 alle nuances 79 d5 r\w is het soms blauw74 ,om d5 hals komt de zijd5 doek1 ook uit g]uit bont weefsel1 bij elka> geh\d5 door d5 /rijk]1 e5 r+ ( speld van g\d4 ,deze das wordt door de getr\wde vr\w5 l9ks tuss*5 de oel( ge/ok51 door de ongehuwde meisjes re*ts 7t5 teek5 dat ha> h>t 7l9ks7 nog vrij is74 ,dan si]t zi* de ,h9deloop] vr\w1 aan ha> gordel1 l9ks met de prak1 be/a&e uit naald5kok]1 speld5kuss51 s*a> en haakp5 7van zilv]74 ,re*ts draagt zij de kleurige koral5 beugeltas* met slot4 ,de ho(d-tooi is niet m9d] +ewikkeld en kleurig4 ,e]/ wordt het ha> bije5gebond51 da>ov] v]s*ill5de ond]muts5 g$aan met e5 /uk g\ddraad-l9t ov] de kru91 welk l9t m5 de de bl9k] noemt4 ,da>ov] komt het eig5a>dige1 kapvormige1 cil9dris*e ho$je 7als m5 't zoo noem5 mag7 van /ijf l9n51 ov]trokk5 met &]e /(1 gevo]d met rood baai1 welk hoog/ eig5a>dig kle$+/uk de fo> fle*t] heet 7(3 huidje ho$je74 ,da>ov] komt de flip en de zondook1 de eig5lijke groote1 vi]kante1 ma> 9 bijzond]e vorm geplooide en ge/rek51 do* van 7mee/al7 roode bonte /(1 die van vor5 teg5 de fo> fle*t] met e5 speld beve/igd wordt1 zoodat de vleugels na> a*t] afhang5 en d5 curieus5 vorm aan d5 heel5 ho(dtooi gev5 die e5ig is ond] alle nationale dra*t5 9 ,n$]l&4 ,deze zondook is bij de jong]e meisjes &]s van vorm dan bij de vr\w51 te me] omdat deze e]/5 ge5 fo> fle*t] drag54 ,ook de w5tke krijg5 de meisjes e]/ op hun tw9tig/e ja>4 ,de bruid5 7zie bl4 #fc7 drag5 bov5di5 ov] dez5 re$s zoo +ewikkeld5 ho(dtooi--die hi] sle*ts ze] 9 't kort is bes*rev5--e5 witt5 slui]1 het witmo] geheet51 welke van dunne tulle is en tot aan de taille van a*t] en aan de zijd5 afhangt4 ,bov5di5 komt om de fo> fle*t] e5 bruids-fri/el1 e5 van geel1 zw>t en wit gevlo*t5 wrong van ongeve] e5 v+] dikte4 ,deze buit5gewoon si]lijke en rijke dra*t heeft1 na> m5 wil1 vooral ook zijn oorzaak gehad 9 de e5zame ligg+ van het oude /adje ,h9deloop54 ,de mann5 w>5 mee/5tijds op hun reiz51 de vr\w5 blev5 alle5 ?uis1 w]d5 e5zelvig en zo*t5 hun afleid+ en v]maak 9 het zoo rijk en bont mogelijk opsi]5 van eig5 huis en kle$ij4 ,hoe dit zij1 zij v]kreg5 e5 geheel dat e5ig is 9 zijn soort1 vooral ook omdat m5 de wa>de en de beteek5is van deze zond]l+e kle$]dra*t niet ov]zi5 kan zond] ze 9 ha> eig5 milieu1 het kleurige ,h9deloop] b9n5huis1 te hebb5 bewond]d4 ,v]d] di5t nog de a&a*t gevraagd voor de bijzond]e dra*t van twee ,leeuw>d] wee%uiz51 welke dra*t5 ?ans ook re$s--jamm] g5oeg--zijn afges*aft4 7,zie bl4 #fd47 ,,gron+54 ,(s*oon ook ,gron+5 e5 oude ges*i$5is heeft1 is er1 zoo go$ als niets van de prov9ciale en nationale kle$ij ov]geblev54 ,op het fee/ 9 nationale kle$]dra*t5 9 #aiac te ,am/]dam geh\d51 0 het mij niet mogelijk ook ma> n pa> 7man en vr\w7 9 e*t1 h$5 nog g$rag5 ,gron+] kle$ij te kunn5 v9d54 ,de hi/oris*e dra*t1 wa>9 to5 e5 he] en dame v]s*551 heeft ook bij-lange die beteek5is voor de ,gron+]s niet als de ,fries*e dra*t voor de ,friez54 ,het is opm]kelijk dat 9 e5 deel van ons l& als ,gron+51 met ha> zoo eig5 hi/orie1 de traditie zoo volkom5 v]lor5 kon gaan4 ,,dr5!4 ,ook ,dr5! is niet ze] rijk aan nationale dra*t54 ,wat als zoodanig nog kan geld5 is de 7,fries*e7 kap en het oorijz] dat 9 zek]e /rek5 van deze prov9cie nog g$rag5 wordt 7zie bl4 #fe74 ,de ov]ige kle$ij is dat bek5de hybridis*e half oud]wets*e co/ume dat 9 heel ons l& ond] de platte-l&s-bevolk+ de w]kelijke nationale dra*t5 v]vang5 heeft4 ,het is e5 imitatie van de /ads-dra*t1 9 vorm en v]si]+ tot ongeve] ge5 enkele p]iode te rek551 9 kleur soms nog--als 't op zijn 's ,zondags--erg mooi moet zijn1 opvall5d door p]soonlijke wansmaak4 ,de muts en het oorijz] zijn dan het e5ige ov]geblev5e1 ma> die e5ige re/ van die w]kelijk nationale dra*t wordt dan niet we9ig ontsi]d door de ,kiep 7zooals m5 het 9 ,we/-,friesl& noemt71 e5 soort van vrije fantasie door middel van all]lei gitt51 bloem5 en /rikk5 op het zoog5aamd capot-ho$je1 dat om/reeks #ahhe le d]ni] cri van de ,p>ijs*e mode 7wansmaak7 04 ,9 de ve5/rek5 v9dt m5 ge5 nationale dra*t1 omdat het 9 lat] tijd aangelegde kolonies zijn4 ,,ov]ijsel4 ,9 ,ov]ijsel zijn de tradities bet] bewa>d1 (s*oon 9 hun volheid sle*ts 9 ,/aphor/ en op ,urk4 ,9 de re/ van de prov9cie v9dt m5 veel de halve nationale dra*t1 ho(dzakelijk de muts1 ma> de eig5lijke nationale dra*t is v]dw551 vooral hoe me] m5 na> het ,oo/5 gaat4 ,a4 ,,het ,,eil& ,,urk4 ,van ze] bijzond]e belangrijkheid is de kle$ij en ha> drag]s en draag/]s op het eil& ,urk4 ,het is niet te zegg5 wat van deze het belangrijk/ is1 het ras van m5s*5 dat ,urk bewoont1 ( hun kle$+4 ,ma> beide zijn ze 9 hooge mate int]essant4 ,zooals 9 ,zeel& 7vooral ,wal*]57 won5 er op ,urk nog ras-m5s*51 iets wat m5 van de &]e /rek5 van ons l& niet zegg5 kan--en 't m9/ van de groote /$54 ,ma> de ,urk]s zijn fraai en gezond van b\w en er zijn bijzond] s*oone vr\w5typ5 7zooals op ,wal*]57 en ze] kra*tige mann5ge/alt54 ,hun kle$+ sluit1 wat de algeme5e vorm5 aangaat1 bij de gewone ,holl&s*e nationale dra*t5 aan4 ,bij de mann5 de wijde broek5 en de nauw-aangeslot5 baaitjes1 jui/ zooals op ,vol5dam en ,m>k51 (s*oon e5igsz9s &]s van dtails1 ma> 9 b$oel+ hetzelfde1 omdat die kle$+ voor e5 groot deel bepaald is door de practijk van het viss*]sb$rijf en het lev5 op zee4 7,zie bl4 #ff1 #fg74 ,wat de vr\w5 betreft be/aat de dra*t uit het noodige aantal rokk5 van v]s*ill5de /( en kleur1 de kroplap1 de doek en op het ho(d de kap ( hulle4 ,9 zoov]re is alles1 wat de con/ructie betreft1 gewoon4 ,ma> het ond]s*eid 9 deze dra*t met die van dezelfde soort 9 de &]e deel5 van het l& ligt 9 de wijze wa>op de v]s*ill5de dtails g$rag5 word51 en4444 wie ze draagt4 7,zie bl4 #ff en #fh74 ,dit laat/e is1 voor zoov] de ae/hetis*e w]k+ betreft1 bij i$]e kle$+ to* ma> de ho(dzaak4 ,want al ligt er veel wa>heid 9 het oude gezegde de kle$+ maakt d5 man1 de mee/e kle$+ e*t] doet d5 drag] zi* sle*ts van de &]e m5s*5 ond]s*eid5 na> afkom/1 rang ( positie1 niet na> s*oonheid ( ae/hetis*e w]k+4 ,m5 moet e5 kle$+ kunn5 drag54 ,en1 zoo er vr\w5 zijn die de ,holl&s*e dra*t wet5 te drag51 dan zijn het die van ,urk4--,dat moet gezegd zijn4 ,want de ,urk]-dra*t ond]s*eidt zi* niet door kleur ( veel ops*ik4 ,ze is ze] e5v\dig1 ze heeft ge5 on-noodige dtails1 ma> ha> w]kelijk ae/hetis*e wa>de ligt 9 het ras dat ze draagt4 ,de kleur5 zijn mee/ alle donk]1 gebloemde zijde1 donk]e wol en lak51 hi] en da> sle*ts met e5 kle9 w]kje4 ,de ho(dzaak is e*t] dat het natuurlijke figuur 7van de vr\w57 ze] door deze dra*t tot zijn re*t komt1 en de ,urk]-vr\w5 alles do5 om hun natuurlijke gav5 9 deze nog me] te do5 uitkom54 ,er is wisselw]k+ tuss*5 d5 vorm van het li*aam dat de kle$+ draagt en d5 vorm van die kle$ij zelf1 geleid door het natuurlijk in/9ct van de draag/] zelf1 die ziet hoe ze e5 co/ume drag5 moet1 om de a&a*t door middel van ha> co/ume op zi*zelf te do5 vall54 ,nog duidelijk] blijkt die wil om zelf gezi5 te word5--en niet hun kle$ij--7die ook zooze] bij de vr\w5 op ,wal*]5 be/aat7 uit de wijze wa>op de ,urk]-vr\w ha> kle9e ma> pra*tig hulletje draagt4 ,de heele ho(d-v]si]+ is ze] nauw aan het ho(d aansluit5d1 zoodat het gezi*t--dat dikwijls ze] s*oon is--duidelijk uitkomt4 ,opm]kelijk is da>bij het e*t vr\welijke raff9em5t wa>mee het oorijz] g$rag5 wordt4 ,de knop1 wa> dat nationale kle9ood 9 e9digt1 komt bij de ,urk]-meisjes midd5 op de wang1 di*t bij d5 mond4 ,ma> doordat 9 het oorijz] zek]e ve]+ zit1 drukt die knop kuiltjes 9 de wang1 om op die wijze de natuurlijke *>me van het gezi*t nog me] te do5 uitkom54 ,m5 behoeft w]kelijk niet na> ,p>ijs te gaan1 om zek]e geheim5 van het vr\w5-toilet te le]5 doorgrond54 ,e5 ,p>isi5ne z\ van e5 ,urk]s* viss*]s-meisje nog heel wat kunn5 le]544444 ,om e5 korte opsomm+ te gev5 van de ,urk] kle$ij van de vr\w1 moge dit hi] volg53 ,de kap ( hulle be/aat uit zw>te ond]muts1 da>ov] het oorijz] 7van zilv]71 da>ov] de de hulle 7ov]muts71 van vor5 met e5 7zelfgemaakt7 kantje4 ,van a*t] v]si]t e5 vr\w 9 d5 r\w die hulle met e5 dasje1 dat is e5 zw>t zijd5 /rook1 met e5 b&je en speld5 va/geh\d54 ,van vor5 komt ond] de hul de top uit1 zoo heet het ha> dat als ponny re*t is afgeknipt tot ev5 bov5 de oog54 ,om d5 hals de kett+ van roode granat51 het g\d5 slot van a*t]4 ,de lijf-kle$+ be/aat uit e5 hemd met korte m\w51 e5 7op57 ond]broek1 zw>te k\s51 bor/rok van zw>te baai met half lange m\w5 van zijde1 fluweel ( ?ibet4 ,deze m\w5 blijv5 bij de voll$ige kle$+ te zi54 ,da>ov] komt het middelde1 e5 soort corset1 e5igsz9s gelijk5d op het rijglijf wat de ,m>k]-vr\w5 drag54 ,het is e*t] niet zoo v]si]d met ornam5t51 ma> van blauw 7( rood7 dama/1 van vor5 met e5 vet] di*t g]eg5 die door 7kop]57 r+5 gaat4 ,van ond] 7a*t]7 aan de taille zijn e5ige roll5 aangebra*t1 bij wijze van queu de ,p>is om de rokk5 wijd] te do5 uit/aan4 ,ond] het corset draagt m5 de bor/lap van roode baai4 ,het aantal rokk5 be/aat uit d5 ond]/5 rok1 e5 tuss*5rok1 d5 zev5kleurig5 rok 7rood1 wit1 zw>t1 gro51 ongeve] zooals die 's ,zondags te ,vol5dam wordt g$rag57 en da>ov] de bov5rok1 's w9t]s van baai ( duffel1 zw>t ( li*t blauw1 's zom]s van ?ibet1 lak5 ( lu/]4 ,dan de kroplap1 van vor5 e*t] mee/al v]si]d met e5 ornam5t 9 kruis/eek 7het h>tje7 dat soms de initial5 van de draag/] v]toont4 ,da>ov] de bor/rok1 ( het lijfje--( lifi51 's w9t]s van zw>te woll5 /(1 's zom]s van ?ibet4 ,dit lifi5 is e5 jakje met korte m\w51 laag uitgesn$5 aan d5 hals1 e5 s*ootje en e5 /rik van gebloemde zijde1 dat is boordsel langs d5 hals4 ,da>ov] gaat de doek van donk]kleurige gebloemde zijde1 mee/al donk]-rood ( pa>sa*tig van nuance4 ,deze doek heeft 7teg5woordig7 mee/al franje4 ,da>ov] de boezel1 ( s*ort1 met e5 /rik van gebloemde zijde1 zijnde e5 horizontale /rook van e5 h&bre$te aan de taille4 ,dit boezel is van zw>t ?ibet ( zijde4 ,m]kwa>dig is nog dat de ,urks*e vr\w5 want5 ( pols-m\w5 drag5 ov] hun van bov5 d5 elleboog bloote arm54 ,het zijn niet de lab$i/5 van de ,zeeuws*e s*oon51 ma> gewone pols-b$ekk+5 van gebreide 7zw>te7 wol4 ,v]d] be/aat het s*oeisel uit zw>t-le]5 muil54 ,opm]kelijk is v]d] hoe die dra*t v]&]t1 niet van vorm ma> van kleur1 voor w$uw51 bruid51 en voor k9d]54 ,voor de w$uwe is ze geheel zw>t1 voor de bruid iets kleurig]1 7en nieuw]71 voor de k9d]5 e5v\dig]1 vooral wat het s*ort en de rokjes aangaat4 ,veel wit wordt dan ook door de k9d]5 g$rag51 (s*oon de vorm--van de dra*t--ook voor de k9d]51 dezelfde blijft4 7,zie bl4 #fh74 ,b4 ,,/aphor/4 ,de ,/aphor/]-dra*t ond]s*eidt zi* van de &]e dra*t5 door ha> bijzond]e complee!id1 zo[el voor mann51 vr\w5 als k9d]54 ,ze sluit e*t]1 wat ha> vorm5 aangaat1 geheel bij de dra*t5 aan die m5 aan de ku/ van de ,zuid]zee v9dt1 vanaf ,/aphor/ tot aan ,huiz5 9 ,noord-,holl&4 ,vooral vanaf ,h>d]wijk tot aan ,/aphor/ ond]s*eid5 zi* de dra*t5 7van de vr\w7 door kle9e ho(d-tooi1 plat-mak5de bor/ 7en torso7 bekle$+ en ze] bre$ en plat mak5de heup-b$ekk+4 ,de kleur5 zijn ov] 't algeme5 ze] /]k1 veel rood1 bij de ,/aphor/]-vr\w5 ook veel blauw4 ,zelfs zijn de ov]muts5 79 ,nunspeet en ,old5broek7 bont1 d4 w4 z4 van /( met kleurige ornam5t5 v]si]d4 ,het oorijz]1 dat 9 deze heele /reek e5zelfde eig5a>dige haak-vormige zilv]5 beugel is1 wordt e*t] van ,huiz5 na> ,/aphor/1 oo/wa>ts ga&e1 zoo g$rag51 dat de knop 7krul 9 d5 vorm van e5 kurketrekk]7 bij de vr\w5 van ,h>d]wijk1 ,hi]d51 ,nunspeet1 ,hul%or/1 ,elburg en ,old5broek aan de slap5 komt1 /e$s me] zakt1 totdat ze bij de ,/aphor/]-vr\w5 geheel tot de kaak reikt4 7,zie ,urk47 ,ook is bij de ,/aphor/]-vr\w5 het oorijz] bre$] dan bij die 9 ,geld]l&1 en het ond]/eunt niet me] de ha>vle*t a*t] teg5 het ho(d1 ma> ligt bov5 op de kru91 9 s*u9e ri*t+4 ,ook zijn er &]e afwijk+5 9 de ,/aphor/] dra*t1 zoodat de geheele vorm van de ho(db$ekk+ &]s wordt4 ,het ,/aphor/]-vr\w5 co/ume kan aldus word5 bes*rev53 7zie bl4 #gb en #gc47 ,ov] het bloote lijf komt het kato55 hemd1 zond] kraag1 da>ov] de bor/rok van vijfs*aft1 met m\w5 tot aan de ellebog54 ,dit vijfs*aft ( viefs*aft is e5 woll5 /(1 gemaakt van het wol van de s*ap51 die de ,/aphor/]s zelf teel54 ,die wol wordt de door ,/aphor/] vr\w5 zelf gesponn5 en 9 bepaalde kleur51 door w]kli$5 9 de buurt van ,/aphor/ gekleurd1 en volg5s bepaalde patron5 door e5 pa> h&-wev]s tot de /( gewev51 wa>van de kle$ij d] ,/aphor/]-vr\w5 voor e5 groot deel gemaakt wordt4 ,het is 9 /rep5 gewev51 zw>t en donk]blauw1 met rood hi] en da>1 9 bepaalde dess9s die i$] hun beteek5is hebb5 7wit-/reept1 rood-/reept1 enz474 ,ov] die bor/rok komt het lijfje1 ( de kraplap zooals die bij de &]e dra*t5 voorkomt4 ,deze kraplap is van wol ( gebloemde zijde ( kato54 ,da>ov] de v]s*ill5de rokk5 7ge5 ond]broek71 e5 pa> van baai en de bov5/e van vijfs*aft4 ,dan de omslagdoek van g]uite 7mee/ roode7 kato5 ( zijde1 e5 s*ort 7s*ulk7 van donk]blauw wol1 dat somtijds ev5e5s als het vijfs*aft zelf gesponn5 en gewev5 is4 ,de b&5 van dit s*ort zijn altijd hel-blauw1 de /rik hangt met lange e9d5 van vor5 ne]4 ,nog v]di5t v]meld+ dat de rokk5 opgeh\d5 word51 en bre$ gemaakt1 door kuss5tjes die aan de bor/-rok beve/igd zijn1 ma> welke v]dikk+5 alle5 aan de zijkant51 dus niet van a*t]1 word5 aangebra*t4 ,da>door heeft het figuur van de ,/aphor/]-vr\w nog on-gracelijk] voorkom54 ,de doek wordt wel niet zoo /ijf ov] de bor/ gesno]d als 9 ,kamp5 en 9 ,nunspeet gewoonte is1 ma> het figuur wordt /elselmatig plat en bre$ gemaakt door die kuss5tjes4 ,ook door d5 eig5a>dig5 vorm van de muts wordt het bijzond]e van de dra*t nog v]hoogd4 ,de heele ho(dtooi wordt gevormd door3 e5 b&je dat het ha> va/b9dt1 wa>ov] de zw>te ond]-muts met toet4 ,die toet van /ijf papi] geeft e5 soort hoorn--bov5 het voorho(d4 ,da>ov] komt de muts van gebloemde zijde met zijd5 boordb&5 die ond] de k9 9 wijd uit/a&e1 /ijve1 lange dunne /rikk5 word5 saamgebond54 ,da>ov] gaat het oorijz]1 va/geh\d5 door e5 zw>te b&4 ,da>ov] de witte toet-muts van kant1 die ma> ze] zeld5 gewass*5 wordt1 omdat ze &]s te spo$ig v]slet5 z\ zijn4 ,ook deze muts wordt ond] de k9 beve/igd met e5 b&je4 ,door de ze] nauwe aansluit+ van de ho(dtooi1 en het wijde van de s*\d]s 7door de doek7 het saamg5ep5e van de bor/kas1 de wijde plooi5 aan de heup51 de ze] korte rokk51 en da>ond] uit de be55 7ongeve] #ae c4,m4 te zi57 en de 7nogal7 logge sl(f51 met ze] bre$e neuz5 en groote zilv]5 gesp51 dat alles 9 donk]blauwe en hel-roode kleur51 met de /]kblauwe lange l9t5 van het s*ort1 geeft die ,/aphor/] dra*t e5 ietwat bo]s* uit]lijk1 wat to* ook wel zijn ze] bijzond]e eig5heid heeft4 ,9 dat bo]s*e1 ongracelijke1 komt het ov]e5 met de ,m>k]1 ,buns*ot] en ,noord-,veluws*e dra*t51 die alle ze] kleur-rijk zijn ma> de natuurlijke vorm5 van het li*aam geweld a&o54 7,zie bl4 #gb74 's ,w9t]s wordt ov] die dra*t e5 buisje met lange m\w5 g$rag51 zond] s*ootje4 's ,zondags e*t] heeft dit kle$+/uk e5 s*ootje en is met bont 7blauw en wit g]uit7 gevo]d1 zoog5aamd ,fries* bont1 dat m5 e*t] 9 ,friesl& ,oo/-,indis* bont noemt4 ,dit lang]e buisje heet kas*ijn1 wat ov]e5 komt met het ,h9deloop] kassekijntje1 e5 kle$+/uk van hetzelfde soort4 ,de k9d]5 hebb5 hetzelfde co/ume1 ma> v]e5v\digd4 ,de /(f5 zijn niet van molton1 baai ( lak5 ma> mee/ van ,fries* bont4 ,de doek is e*t] /e$s rood1 zooals bij de volwass5 m5s*54 ,het groote v]s*il ligt e*t] 9 de ho(dtooi4 ,k9d]5 b5$5 de zes ja> drag5 nog ge5 oorijz]1 ma> e5 zw>t kapje van vor5 met e5 dikk5 r& a/rakan4 ,dit kapje heet de nette1 het is1 behalve de a/rakan-/rook1 van zw>te /( met g>ne]+54 ,l9ks van het ho(d komt e5 /rik 7rozet7 van zw>t zijd5 l9t1 re*ts e5 haak1 e5 soort gesp van zilv]4 7,zie ditzelfde kle$+/uk van de k9d]5 op de ,veluwe wa> het poets ( poete heet en de haak soms van g\d is1 het a/rakan van ve]tjes74 ,bov5di5 neemt de ,/aphor/]-vr\w1 's zondags1 na> de k]k1 e5 mooi met zilv] beslag5 bijbel mee1 met kett+51 enz4 ,de mann5-dra*t is ze] e5v\dig1 (s*oon me] orig9eel dan de bo]5-dra*t 9 &]e /rek54 ,het bleef me] e5 e*t nationaal co/ume1 vooral door de korte jekk]1 g5aamd kamizool1 met twee rij5 knoop54 ,opm]kelijk is ook dat het hemd /e$s van bov5 aan d5 hals zi*tba> blijft1 met de twee b]oemde ,/aphor/] 7bolle7 g\d5 knoop54 ,kle9e jong5s drag5 dezelfde dra*t als hun volwass5 dorps-g5oot54 ,t5 slotte zij nog opgem]kt dat de ,/aphor/]-vr\w buit5gewoon netjes op h>e nationale kle$ij is1 dat deze /e$s1 als ze niet g$rag5 wordt1 9 altijd dezelfde en ze] mooie plooi5 wordt opgeborg51 aan welke plooi5 /e$s bijzond]e zorg be/e$ wordt4 ,v]gelijk 9 deze de ne!id en nauwkeurigheid wa>m$e alle nationale dra*t51 op ,m>k51 9 ,zeel& en ,h9deloop5 beh&eld word54 ,ov]al word5 die dra*t5 9 mooie1 da>voor speciale gemaakte dooz5 opgeborg54 ,en 444 zoolang de ,/aphor/]-vr\w5 nog z zu9ig op hun bijzond]e dra*t zijn1 zoolang zull5 ze deze nog 9 e]e h\d54 ,v]d] blijft 9 de prov9cie ,ov]ijsel de /rook1 langs de ,i,jssel en ,tw5!4 ,9 ,kamp5 zo[el als 9 ,zwolle is de complete nationale dra*t v]dw551 ma> door de vr\w5 uit de volks-klass5 wordt nog vrij veel de neepjes-muts en de plooi-muts de drie-plooitjes g$rag54 ,de re/ van de co/ume]+ be/aat dan mee/al uit het jak1 e5 tot aan de knien wijd-afhang5d kle$+/uk met m\w51 op dezelfde wijze zooals dat door de vr\w5 van ,bresk5s 7,zeeuws*-,vla&]51 ,texel1 enz4--zie alda>7 g$rag5 wordt4 ,da>bij behoort dan de ze] wijd geplooide rok1 en het wijde boezela>1 e5 en &] van zw>t ?ibet1 de boezela> ook wel van grijze1 bru9e ( gro5e zijde4 7,zie bl4 #gj47 ,om d5 hals draagt m5 da>bij e5 ge/rikt ze] bont5 7zijd57 dasje1 g5aamd het knuppeldoekje4 7,zie bl4 #fi47 ,da>bij komt dan de neepjes-muts1 met de g\d5 bell5 die 9 de fijne plooitjes van de muts gehaakt zijn1 en niet 9 de oor5 hang54 ,deze muts wordt ov] het zw>t 7sat9et7 ond]mutsje g$rag51 en heeft van a*t] e5 ongeve] #bj cm4 lange afhang5de reeks /ijve plooi51 g5aamd de /rook4 ,de muts wordt met e5 b&je ond] de k9 va/geh\d54 ,om d5 hals roode blo$koral51 vijf /r5g1 met g\d5 slot van vor54 ,9 d5 r\w zijn de koral5 van git4 ,uit deze ond]deel5 be/aat het mooie ( zondags*e co/ume4 ,de algeme5e indruk is die van oud]wets*heid1 zond] die van e5 w]kelijke nationale kle$ij te gev54 ,het is dan ook eig5lijk niet &]s dan e5 mode-dra*t die1 d5kelijk om/reeks #ahfj1 de w]kelijke oude en nationale dra*t v]vang5 heeft4 ,dit geldt niet alln voor ,ov]ijsel ( voor de hi] besprok5 dra*t1 ma> voor heel ,n$]l&4 ,de twe$e v]&]+s-p]iode z\ dan miss*i5 om/reeks #ahij te /ell5 kunn5 zijn1 to5 die mode van het jak v]vang5 w]d door de imitatie van de /ads-modes uit di5 tijd4 ,zoo al?ans lijkt het1 na> wat de dra*t van de plattel&sbevolk+ 9 ,we/-,friesl&1 ,dr5!1 ,ov]ijsel1 de ,zuid-,holl&s*e en ,zeeuws*e eil&5 en &]e /rek5 te zi5 geeft4 ,da>bij e*t] is--bij veel vr\w5--de nationale kap ( muts 7soms met het oorijz]7 bewa>d geblev54 ,de totale afs*aff+ van die muts is dan de laat/e phase van het v]dwijn5 van de all]laat/e ov]blijfsel5 van de nationale dra*t4 ,om na deze kle9e hi/oris*e bespiegel+1 die ik ga>ne voor bet] geef1 tot ,ov]ijsel t]ug te kom51 zij opgem]kt dat deze neepjes-muts ook 9 de &]e deel5 van de prov9cie g$rag5 wordt1 alsook 9 e5 deel van d5 a*t]hoek van ,geld]l&4 7,zie bl4 #ga47 ,opm]kelijk voor ,zwolle1 ,kamp5 en die /reek1 is de plooi-muts die de daags*e dra*t uitmaakt4 7,zie bl4 #fi47 ,da>bij wordt dan w]kelijk de nationale dra*t van krop-lap en doek g$rag51 welke laat/e1 niet zooals 9 ,zeel&1 op ,urk en op &]e plaats5 van ons l& 9 de taille wordt va/gehe*t1 ma> 9 de armsgat51 ond] de oksels wordt ge/ok51 wa>door die doek e5 kruis hoog ov] de bor/ vormt4 7,zie bl4 #gd en #gf47 ,deze wijze van d5 doek te drag5 is aan alle dra*t5 geme5 van ,/aphor/ tot en met ,h>d]wijk4 ,ze is1 (s*oon miss*i5 practis*1 ze] we9ig ae/hetis*1 want ze maakt het effect ( de bor/kas van bov5--da> wa> ze uit de natuur bij e5 vr\w jui/ bewelfd behoort te zijn--met alle geweld 9 elka> geknep5 wordt4 ,fraai is het niet1 ma> het is ze] k5m]k5d4 7,zie bl4 #gd1 #ge en #gf47 ,die plooi-muts nu is van ze] bijzond]5 vorm1 van a*t] met e5 niet na> ond]1 ma> /ijf na> a*t] /a&e /rook van zw>e plooi54 ,e5 ze] m]kwa>dig soort muts1 e5ig 9 ha> soort1 (s*oon bij ,nijk]k 7,geld]l&1 zie alda>7 e5 d]gelijk soort muts1 ond] d5 naam van drie-/rook ( drie-plooi g$rag5 wordt4 7,zie bl4 #fi74 ,ook draagt de vr\w uit ,kamp5 het oorijz]1 ma> dan op de wijze van de ,/aphor/] vr\w51 d4 w4 z4 de krul 7kurketrekk]7 niet naa/ de slap51 ma> ond] aan de wang 7k974 ,deze muts51 plooi-muts zo[el als neepjes-muts1 zijn van kant ( 79 d5 r\w7 van fijn neteldoek4 ,ze word5 door de draag/]s zelf opg$aan 7 ge/rek574 ,,geld]l&4 ,9 de prov9cie ,geld]l&1 die het geographis*e midd5 van ons l& uitmaakt1 word5 de nationale kle$]dra*t5 nog 9 vele /rek5 9 groote e]e geh\d54 ,m5 kan deze prov9cie 9 drie deel5 splits53 ,a4 ,de ,veluwe4 ,b4 ,de ,a*t]hoek4 ,c4 ,het l& tuss*5 ,rijn en ,maas4 ,a4 ,,de ,,veluwe4 ,tot de ,veluwe moet1 al?ans voorzoov] de nationale kle$ij betreft1 niet alln het geographis*e gebi$ van di5 naam g]ek5d word51 ma> de heele ku//rook langs de ,zuid]zee vanaf ,/aphor/ 9 ,ov]ijsel tot en met ,huiz5 9 het ,gooi 9 ,noord-,holl&4 ,al de dra*t5 9 die /reek zijn van hetzelfde type1 sle*ts we9ig van elka> afwijk5d1 en voorzoov] de v>iaties betreft 9 elka> ov]ga&e4 ,zoo lijkt bijvoorbeeld de dra*t 9 ,old5broek soms op die van ,/aphor/1 t]wijl ze zi* e*t] ook bij die van ,nunspeet aansluit4 ,het oorijz] wordt e*t] 79 ,old5broek7 soms &]s g$rag51 me] op de wijze zooals op ,/aphor/1 dat is1 met de krul b5$5 aan d5 wang4 ,het opm]kelijke van de ,veluws*e dra*t5 is e*t] dat de doek niet 9 de taille bije5 wordt gespeld1 zooals dat bij de mee/e ,holl&s*e dra*t5 het geval is1 ma> ond] de oksels tuss*5 de kroplap wordt ge/ok54 7,zie bl4 #gd1 #ge1 #gf74 ,dat geeft aan de figur5 die on-ae/hetis*e pla!id en h\t]igheid die e5 ho(dk5m]k is van dit m9d] fraaie ras1 wa>aan dan de kl$]dra*t nog de laat/e re/ van natuurlijkheid ontneemt4 ,e5 go$ en normaal geb\wd ras z\ uit zi*zelf re$s zon kle$ij1 die de natuur zoo ont/elt1 v]w]p54 ,de bewijz5 da>voor v9dt m5 op ,wal*]51 ,urk en ,vol5dam4 ,de muts 9 ,nunspeet en ,old5broek is van e5 &]5 vorm dan die van ,/aphor/1 zond] de spitse punt bov5 het voorho(d1 ov] 't algeme5 me] na> a*t] dan na> bov5 zi* vorm5d1 met e5 witte ond]kap1 aan de slap5 uitges*ulpt1 het heele ho(d omvatt5d1 en geboord met e5 fijn plooi-r&je4 ,da>ov] komt de bonte muts1 9 /]ke kleur51 e5 soort kalotje dat e5 deel van de witte muts laat zi54 ,da>ov] het oorijz]1 met e5 b&je va/geh\d5 en met de krul aan de slap54 ,van het ha> komt niets te zi51 ook zelfs niet bov5 het voorho(d4 ,de indruk van deze ,nunspet] bonte-muts is ze] fraai4 ,jamm] dat ze het ho(d zoo kle9 en nietig maakt bov5 d5 plat-g5ep5 romp en de wijd-uit/a&e rokk54 7,zie bl4 #gd en #ge47 ,het mann5-co/ume 9 deze /reek is zoo go$ als geheel mod]n4 ,het mi/ alle eig5e ca*et1 zooals de ,/aphor/] mann5-dra*t die nog heeft4 ,tot voor zek]5 tijd droeg5 de vr\w5 van ,hi]d5 nog groote /rooi5 ho$5 79 d5 zom]7 met eig5a>dige l9t5 en boor-g>ne]sels 7zooals op bl4 #gc te zi5 is74 ,ook ziet m5 bij begraf5isple*tigh$5 nog m]kwa>dige dra*t51 de mann5 9 lange jas en hoog5 ho$1 zooals dat ook 9 ,/aphor/ nog het geval is4 7,zie bl4 #gc47 ,al die groote /rooi5 ho$5 die de vr\w5 zo[el 9 ,friesl& als 9 ,hi]d51 ,/aphor/ en op ,wal*]5 tot voor e5 g5]atie t]ug nog bov5 hun muts5 en oorijz]s droeg5 zijn uit de mode gegaan4 ,zoo v]&]t 444 en v]dwijnt ga&eweg de ,nationale ,kle$ij4 ,9 ,ermelo en ,putt5 is de dra*t we] &]s4 ,m5 draagt er bijna ge5 oorijz] me]4 ,ook ge5 bonte-muts ov] de witte ond]muts1 de krop-lap is soms wit1 de doek eff5 7niet bont7 de boezela> zond] /uk4 ,me] we/elijk van ,putt5 is van die hi]bov5 oms*rev5 7,geld]s*-,fries*e7 dra*t niets me] te zi5 en g+ ze ov] 9 e5 &] type1 dat van het ,utre*ts*e en van het ,gooi4 ,buns*ot5 en ,spak5burg vorm5 we] e5 klasse op zi* zelf4 ,9 ,nijk]k1 het oude en m]kwa>dige /adje1 ziet m5 niets dan muts51 de b]oemde cornet-muts1 met de lange a*t]/rook en de vele kle9e plooitjes die het ho(d omgev54 ,dit is de ,zondags*e muts1 die soms nog v]fraaid wordt door e5 bre$ 7li*t blauw7 zijd5 ov]l9t1 dat om d5 bol en van a*t] om het a*t]ho(d gaat1 en dat ond] de k9 wordt va/ge/rikt4 ,de re/ van de kle$+ is oud]wets* en /ads*4 ,bov5di5 wordt 9 ,nijk]k nog e5 daags*e plooi-muts g$rag51 van vor5 met drie /rookjes ov] elka>1 van a*t] met e5 zond]l+ geplooide /rook4 ,deze muts draagt d5 naam van drie /rookjes4 ,soms draagt m5 ond] deze muts e5 zw>te ond]muts1 ma> mee/al zet m5 ze1 direct1 op het bije5 gebond5 ha>4 ,b4 ,,de ,,a*t]hoek4 ,9 d5 ,a*t]hoek1 9 het ,graafs*ap ,zutph5 en 9 de ,lijm]s 7het l& rond ,zev5a>71 is niet veel van e5 nationale kle$]dra*t ov]geblev54 ,wat er nog van te zi5 is1 be/aat uit de neepjes-muts die de vr\w5 drag51 van d5zelfd5 vorm als 9 ,ov]ijsel 7zie bl4 #gj en #ga7 7,zwolle7 welk oud]wets* kle$+/uk zoog5aamd gemod]nise]d wordt door het kapo?o$je1 7dat 9 ,friesl& de kiep heet71 het smakelooze ond+ van /rikk51 bloem5 en gitt5 7alles 9 het zw>t7 dat ov] die muts g$rag5 wordt4 ,de kle$+ d] mann5 heeft niets opm]kelijks me]4 ,c4 ,,de ,,betuwe1 ,,en ,,het ,,l& ,,tuss*5 ,,maas ,,en ,,waal4 ,9 de ,betuwe zelf is de nationale dra*t ev5e5s zoo go$ als v]dw551 al?ans 9 het l& van ,tiel en 9 de ,n$]-,betuwe is er niets van ov]4 ,9 het l& van ,maas en ,waal e*t]1 9 de ,bommel]-,wa>d en 9 het l& van ,nijmeg5 sluit zi* het we9ige wat er nog van de nationale dra*t ov] is aan bij de eig5a>dige ho(d-tooi die 9 ,noord-,brabant1 en speciaal 9 de ,meij]ei van d5 ,bos*1 nog veel voorkomt4 7,zie bl4 #gh en #hj74 ,de mann5-dra*t 9 die /rek5 heeft niets wat deze van de gewone bo]s*e /ads-kle$+ ond]s*eidt1 ma> de vr\w5 drag5 de groote1 bre$e1 witte muts5 met bre$e lange l9t51 en e5 soort v]/$elijkt niet-oud1 niet-mod]ne co/ume1 wa>bij m5 vele mal5 e5 soort pel]9e ( cape-vorm ziet toegepa/1 die 9 het ,noordelijk] deel van ,n$]l& onbek5d is1 ma> 9 het l& van ,maas en ,waal1 9 het l& van 's ,h]tog5bos*1 en vooral ,zuidelijk] 79 ,belgi7 e5 m]kwa>dig ca*et aan de bevolk+ geeft4 ,deze capes ( pel]9es word5 alle5 door de vr\w5 g$rag54 ,ze do5 d5k5 aan e5 oud]wets*5 mode-vorm en zijn van zw>te /( gemaakt en geg>ne]d met plooi5 en belegsels4 ,ze zijn half lang1 ma> somtijds ook tot d5 grond rijk5d1 met e5 capu*on ov] het ho(d4 ,van dit laat/e type ziet m5 somtijds nog oud]e vorm5 9 's ,h]tog5bos*4 ,de witte muts nu1 die m5 9 het l& tuss*5 de ,maas en de ,waal draagt heet knipmuts4 ,ze be/aat uit tule-kant1 aan de voorzijde geplooid met behulp van fijn kop]draad1 hetwelk met e5 blauwe /( omwond5 is4 ,dit is het ,k>ekas4 ,bij zw>e r\w be/aat de muts geheel uit neteldoek1 bij li*t5 r\w uit tule4 ,de me] gego$5 drag5 ov] deze knipmuts e5 krans van gemaakte bloem51 aan de uite9d5 voorzi5 van bre$e zijd5 l9t54 ,deze bloem5 en l9t5 te sam5 heet5 de p(f]1 en ze gev5 het uit]lijk van de draag/] e5 ze] bijzond] ca*et omdat de heele ho(dtooi da>door ze] bre$ wordt4 7,zie bl4 #gh74 ,bij de rijke bo]5 wordt de zoog5aamde bodem van de knipmuts 9 plaats van met bloem5 gew]kte tule1 uit e*te kant gemaakt4 ,dat zijn dan de baan-muts54 ,deze muts5 die geheel wit zijn1 zijn1 door hun grootte en bew]kelijkheid1 soms ze] ko/ba>4 ,ond] de knipmuts wordt e5 ond]muts van zw>t m]9os g$rag51 gevo]d en opgevuld met watt54 ,ook dat draagt er toe bij deze ho(dtooi buit5gewoon bre$ en zwa> te do5 s*ijn54 ,de algeme5e indruk heeft dan ook niet veel ,holl&s* me]4 ,e5 k5nelijk zuidelijk]1--,belgis*e--smaak1 heeft blijkba> deze ho(dtooi ontworp54444 (3 ha> v]vormd4 ,ze lijkt al?ans ze] veel op wat m5 9 deze 9 ,vla&]5 en het l& van ,brussel ziet4 ,,noord-,,brabant4 ,de groote prov9cie ,noord-,brabant vormt1 9 het zuidelijk deel van ons l& e5 soort geographis*1 an?ropologis* en cultuur-hi/oris* ov]gangs- en gr5sgebi$ tuss*5 ,noord en ,zuid4 ,het is het t]re9 wa> de ,noordelijke 7,g]maans*e7 en de ,zuidelijke 7,romaans*e en ,gallis*e7 ideal5 elka> ontmoet5 en 9 elka> v]smelt54 ,en dat komt ze] duidelijk 9 de kle$]dra*t5 uit die 9 deze /reek g$rag5 word54 ,wat er van die oude volks-eig5 dra*t5 nog ov] is1 is niet veel me] dan de bo]5-muts1 zooals die door de plattel&s-bo]9n5 g$rag5 wordt4 ,dat is jui/ zooals 9 zooveel &]e /rek5 van ons l&1 wa> die muts5 de e5ige re/5 van de oude dra*t5 zijn4 ,ma> behalve die muts5 is--9 ,noord-,brabant--de ov]ige lijfskle$+1 en dan vooral van de vr\w51 me] opm]kelijk dan 9 e5ige &]e ,n$]l&s*e prov9cie1 al moet die lijfs-kle$+1 die ?ans 7#aiaf7 ond] die bo]5-bevolk+ nog vrij algeme5 is1 dan niet geheel tot de eig5lijke hi/oris*e nationale volksdra*t g]ek5d word51 en al blijkt ze me] ond] de v]vormde mode-navolg+5 te moet5 word5 g]angs*ikt4 ,ma> ze is er niet m9d] bijzond] k>akt]i/iek om4 ,en dit zal voor e5 groot deel het gevolg zijn van het hi]bov5 re$s g5oemde feit1 dat 9 ,noord-,brabant de ,noordelijke en ,zuidelijke ideal5 9 elka> ov]gaan4 ,en1 dat getuigt die kle$+ on-we]legba>4 ,want geheel ,holl&s* is die kle$+ niet1 no* 9 ha> wez51 no* 9 vorm1 no* 9 kleur1 en ze is ook niet geheel on-,holl&s* 7,belgis*1 ,vlaams*1 ,waals* ( ,frans*7 ma> ze h\dt het midd5 tuss*5 deze twee1 en ze v]toont de k5nelijke invlo$ van het ,noordelijke zo[el als van het ,zuidelijke ideaal4 ,re$s bij de besprek+ van de &]e prov9cin _h ik de geleg5heid op te m]k5 hoe groot 7dikwijls7 die invlo$ van de ,godsdi5/ op het voortbe/aan van e5 nationale kle$+ is4 ,de gehe*!id aan e5 e5-maal algeme5 bel$5 ,godsdi5/ wa>borgt1 9 e5 bepaalde /reek1 het voortbe/aan van oude z$5 en gewoont51 en da>door het voortbe/aan van de1 uit die z$5 voortkom5de1 volkskle$+4 ,ook is er wel ge5 /reek 9 ons l& wa> de bevolk+ z cons]vatief is en zoo gehe*t aan ha> oude gelo( en z$51 als 9 ,noord-,brabant1 welk cons]vatisme op zi* zelf zoo lang /& kan h\d5 omdat er e5 bijna absolute e5heid van godsdi5/ is4 ,om deze toe/& te help5 be/5dig51 mo$igt 7o4a47 de ,rooms*e gee/elijkheid de bo]5bevolk+ aan1 hun oude kle$+ getr\w te blijv51 om zoodo5de met de kle$+1 de oude z$51 en da>door de oude godsdi5/ te kunn5 h&hav54 ,en uit die wisselw]k+ tuss*5 gelo(1 z$5 en kle$+--en uit die algeme5e v]spreidheid van die e5e ,godsdi5/1 moge het v]kla>d word5 dat die oude dra*t51 ( liev] die oud]wets*e dra*t5 nog zoo veelvuldig 9 deze prov9cie voorkom5 en voortbe/aan4 ,ma> e5 &]e1 ze] belangrijke factor1 voor de v]kl>+ van en het v]krijg5 van e5 jui/] k5nis en inzi*t 9 die bijzond]e--niet oude1 ma> oud]wets*e--dra*t5 9 deze bijzond]e prov9cie1 lijkt mij d5 invlo$ die het ras van m5s*51 dat ,noord-,brabant bewoont1 op ha> eig5 kle$ij _h4 ,hi]vor5 _h ik al geleg5heid op de wisselw]k+ te wijz5 die er--na> mijn oordeel--be/aat tuss*5 de drag] en zijn co/ume1 tuss*5 de li*aamsvorm van d5 m5s* en zijn kle$4 ,nu behoor5 de bewon]s van ,noord-,brabant ze] zek] niet tot de mooi/e specim9a van het g5us homo dat ons l& bewoont4 ,het lijkt wel ( de zw>e klei en de dorre1 drooge z&- en heide-grond5 die--geologis*--deze prov9cie vorm51 de bevolk+ van die /rek5 tot dat kle9e1 bre$e1 s*onkige1 bre$ho(dige ras heeft gemaakt met dat h>de1 v]bet5e en /ugge uit]lijk dat d5 opm]k] dadelijk opvalt4 ,omdat de li*aamsb\w van de ,noord-,brab&]s zoo leelijk is1 moet het niet v]wond]5 dat die zelfde plompheid en traagheid die uit hun ongracelijke v]s*ijn+ spreekt1 ook als het ho(dk5m]k van d5 vorm1 de snit en de kleur van hun kle$ij geld5 moet4 ,want deze is gr( van detail1 niet oud ma> oud]wets*1 zond] phantasie1 zond] uit+ van lev5slu/1 ma> kle9zielig van g$a*te1 zond] vreugde1 b5ep5 en bo]s*4 ,e5 dra*t van oude mannetjes en oude vr\wtjes14444 ma> met dat al1 ( liev] jui/ da>om1 ze] int]essant voor d5 /ud5t 9 volkspsy*e1 zoo dan al m9d] aantrekkelijk voor d5 eclectis*5 ae/heticus4 ,i$] volk1 i$] ras1 i$] m5s* heeft de kle$+ die hij v]di5t4444 en die sle*ts e5 uit+ is van het eig5 innig/e wez51 ideal5 en lev5sopvatt+4 ,e5 mooie1 ae/hetis* w]k5de kle$+ kan sle*ts door e5 mooi1 na> gee/ en li*aam beide h>monis* ontwikkeld m5s*5ras word5 saamge/eld4 ,getuige de kle$+ van de ,griek54 ,en die kle$ij kan sle*ts go$ en wa>1--dus3 ae/hetis* w]k5d1 door p]son5 g$rag5 word5 die niet alle5 dezelfde ideal5 hebb5 als het volk 7het ras7 dat die kle$ij sam5/elde1 ma> die ook de li*aamsvorm5 hebb5 wa>op deze kle$ij is gecompone]d4 ,dan e]/ is er h>monie tuss*5 d5 drag] en zijn co/ume1 dan e]/ kan er w]kelijke s*oonheid b]eikt word5 omdat ze op de w]kelijkheid en de wa>heid b]u/4 ,als e5 kle$ij1 die op e5 welgeb\wd li*aam gecompone]d is door e5 m5s* g$rag5 wordt wi5s li*aamsb\w m9d] h>monis* is1 dan wordt zeld5 e5 volkom5 ae/hetis* geheel v]kreg54 ,soms zelfs is het bela*elijk4 ,het is niet bij toeval dat de he]5mode 9 ,engel&1 het l& van de welgeb\wde mann51 wordt ontworp54 ,en het is niet zond] oorzaak dat de dames-modes uit ,p>ijs kom51 wa> de s*oongevormde ,p>isi5nes de ae/hetis* aangelegde mode-ontw]p]s het be/ geleg5heid gev5 e5 vr\w5-kle$ij te compone]5 die het s*oone van de vr\w doet uitkom54 ,ziet ma> hoe e5 sle*tgeb\wde man ( e5 leelijke vr\w e5 go$ ,lond5s* ( ,p>ijs* toilet /aat4444 ,het is al te k5nelijk niet voor h5 gemaakt1 dus3444 /aat het leelijk6-- ,er zal altijd e5 wisselw]k+1 dus ook e5 contra/e]+ tuss*5 d5 m5s* en zijn kle$ij blijv54 ,e5 mooie dra*t maakt e5 mooi m5s* mooi]4444 ma> e5 leelijk m5s* leelijk]4 ,het s*oone doet sle*ts het s*oone uitkom51 re*t w$]v>54 ,i$] m5s* kan sle*ts de kle$ij die hemzelf1 zijn eig5 inn]lijke en uit]lijke wez5 toont1 go$ drag54 ,al het &]e is masqu]ade1 one*!id1 leug54 ,zoo is het ook met de nationale kle$]dra*t54 ,zoo is het met de ,zeeuws*e vr\w5-kle$+1 die mooi is en ae/hetis* w]kt1 omdat ze op e5 welgeb\wd ras is gecompone]d4 ,da>om w]kt de dra*t van het eil& ,m>k5 wl picturaal1 arti/iek1 ma> niet ae/hetis*4 ,da>om is de w]k+ van de dra*t5 9 ,noord-,brabant ze] on-ae/hetis*1 ma> ze wekt de belang/ell+1 de nieuwsgi]igheid1 door het oud]wets*e1 bo]s*e1 ongewone4 ,die ,brabants*e kle$+ vraagt de a&a*t1 niet voor en om zi* zelf1 ma> voor de z$5 en gewoont5 wa> zij de uit+ van zijn4 ,en dat is het ze] bijzond]e van de volkskle$+ 9 deze prov9cie4 ,deze kle9e uitwijd+ ov] de oorzak51 die d5 a>d van de volkskle$ij 9 ,noord-,brabant bepal51 01 tot duidelijk] oms*rijv+ van die kle$ij zelf--noodzakelijk4 ,me] dan bij de bes*rijv+ van de volkskle$ij 9 &]e prov9cin4 ,want de inv5t>ise]+ van die volksdra*t5 9 ,noord-,brabant z\ 9 ho(dzaak de bes*rijv+ van de z$5 en gewoont5 van die /reek moet5 zijn4 ,de kle$ij zelf is1 als kle$ij1 niet zoo heel belangrijk1 no* om de snit1 no* om de /(1 vorm ( kleur4 ,9 ho(dzaak is de muts van de bo]9n5 het voornaam/e4 ,die heeft nog de van ouds-h] ov]gelev]de vorm54 ,ma> de &]e lijfs-kle$ij is me] curieus dan fraai4 ,de mann5kle$+ heeft niets bijzond]s4 ,ma> vooral de muts5 zijn ze] belangrijk1 te me] da> er zooveel v]s*ill5de soort5 muts5 g$rag5 word54 ,bijna i$] dorp heeft ha> eig5 vorm1 en de afwijk+5 zijn soms ze] bijzond]4 ,en die afwijk+5 v9d5 mee/al hun grond 9 plaatselijke z$5 en gewoont54 ,/aatkundig be/aat deze prov9cie uit drie deel54 ,i$] van deze heeft e5 eig5 volks-kle$]dra*t4 ,het groot/e en belangrijk/e deel vormt het ,oo/elijk deel van de ,prov9cie1 de ,mei]ij van 's-,h]tog5bos*4 ,9 het midd5 is de ,b>onie van ,br$a4 ,9 het ,we/5 ligt het ,m>kgraafs*ap van ,b]g5-op-,zoom4 ,9 i$] van deze gewe/5 zijn we] afzond]lijke /rek5 aan te wijz5 wa> de dra*t belangrijk van die van de &]e /rek5 afwijkt1 ma> het ho(d-type blijft1 voor i$] van deze gewe/51 b9n5 ha> gr5z51 hetzelfde4 ,a4 ,,de ,,mei]ij ,,van 's-,,h]tog5bos* ,vooral t5 ,zuid5 en t5 ,oo/5 van 's-,h]tog5bos*1 en 9 het ,l& van ,boxtel1 ,liempt1 ,rooy1 ,ve*el1 ,os*1 ,rosmal51 ,helvoirt en ,be/ is de ,mei]ij's*e dra*t het mee/ zuiv]4 ,ze be/aat uit e5 ze] groote1 wijde muts met lange /rook ( vleugel die zo[el na> a*t] als na> de zijkant5 7half ov] de s*\d]7 bre$ uitplooit4 ,deze muts wordt ov] e5 zw>te ond]muts g$rag51 ov] het ha> dat afgeknipt ( bije5gebond5 is1 al na> de p]soonlijke smaak4 ,de groote1 eig5lijke bov5-muts1 de eig5lijke ,mei]ij's*e ( oud ,noord-,brabants*e muts heeft van vor51 bov5 het voorho(d1 e5 aantal v]tikale plooitjes1 7kneepjes7 e5 wijde bol ov] het ho(d 7de kru9 ( bodem7 en van a*t] de lange afhang5de /rook4 ,gewoonlijk is deze muts van 7e*te7 kant gemaakt1 wa>door ze1 ook door ha> grootte1 ze] ko/ba> wordt4 ,9 d5 r\w is ze van r\wdoek1 zoog5aamd org&9e4 ,da>ov]he5 gaat de p(f]4 ,dat is de eig5lijke v]si]+ van de muts1 het hoog/ eig5a>dig sam5/el van uit kant en witte /(1 koral5 en franjes gemaakte dikke r& van bloem51 die als e5 7arm-dikke7 zw>e wrong ov] het voorho(d 7op de muts7 wordt gelegd en met e5 b&je van a*t] om het ho(d wordt va/geh\d54 ,aan deze p(f] zijn groote bre$e 7witte7 zijd5 l9t5 beve/igd1 die tot bijna 9 de taille na> a*t] afhang51 van franje zijn voorzi5 en deze geheele muts met de uitwaai5de /rook van a*t] e5 ze] wijd en bre$ aanzi5 gev54 ,het ho(d van de draag/] wordt er ongewoon bre$ en log door1 te me] da> het v]d]e van de figuur 9 d5 regel gehuld is 9 e5 zoog5aamde kapmantel1 e5 pel]9e ( omhang] van oud]wets*5 snit1 die het lijf tot aan de taille omsluit1 soms zelfs tot de knien ( d5 grond afhangt4 ,de groote muts met de pompeuze p(f] is dan bre$] dan de s*\d]s1 en het lijf lijkt small] door de kapmantel4 ,deze p(f]s zijn dikwijls ze] v]s*ill5d van maaksel1 niet alle5 na> de v]s*ill5de /rek5 van de ,mei]ij1 ma> ook na> d5 rijkdom van de draag/]1 het m9 ( me] bijzond]e van de geleg5heid wa>bij ze wordt g$rag51 enz4 ,ze is niet altijd geheel wit4 ,soms zijn de bloem5 met blauw doorw]kt1 ( de bre$e l9t5 li*t blauw4 ,het is begrijpelijk dat dit e5 ze] dure dra*t is1 te me] ook da> het opmak5 van deze muts5 door speciale muts5-maak/]s g$aan moet word54 ,niet altijd e*t] draagt de ,noord-,brabants*e vr\w deze bijzond]e muts4 ,ook wordt ze1 9 de ,mei]ij sle*ts op het platte l& g$rag54 ,9 de /ad 's-,h]tog5bos* ziet m5 sle*ts de zoog5aamde ,boss*e di5/bod5muts1 die van ze] e5v\dige con/ructie is1 van vor5 drie rij5 plooitjes bov5 het voorho(d heeft1 en met e5 lange b& en /rik ond] de k9 va/gemaakt wordt4 ,die tot e5 dikke massa saam-gebra*te plooitjes bov5 het voorho(d heet de tuil4 ,soms draagt de vr\w uit het volk 9 ,d5 ,bos* ook e5 zw>te muts1 die e*t] e5 v]vorm+ moet heet5 van het b]u*te1 hi] re$s me]mal5 g5oemde capot-ho$je4 ,op het l&1 bij de bo]5 e*t] drag5 de jonge meisjes tot hun ti5de ja> e5 zw>te woll5 muts1 met groote1 dikke wrong bov5 het voorho(d4 ,die muts heet kap]4 ,na hun ti5de ja>1 ( teg5 d5 tijd dat de k9d]5 t] e]/e communie gaan 7vroeg] ongeve] op het twaalfde ja>7 krijg5 de meisjes zw>te bo]5 muts51 e5 muts met e5 vorm1 die aan de muts5 met p(f] van de volwass5 vr\w5 doet d5k54 ,het zijn bre$e1 zw>e1 ze] rijk en ov]dadig v]si]de muts5 met bre$e /rikk5 en ve]5 en gitt5 en gesp51 van a*t] met twee afhang5de bre$e l9t54 ,het effect van deze muts5 is dat ze het ho(d van het k9d ze] bre$ en zwa> do5 s*ijn54 ,9 deze k9d]muts5 is 9 de ,mei]ij ze] veel v>iatie4 ,9 ,ve*el maakt m5 9 d5 r& soms zelfs zw>t-glaz5 belletjes1 die r9kel5 als de k9d]5 loop54 ,deze k9d]-muts5 word5 door de jonge meisjes tot hun #bj;e #bc;e ja> g$rag51 ( totdat zij v]lo(d zijn4 ,sommige van ha> zett5 die muts al vroeg] af1 om oud] te s*ijn54 ,dan--als zij v]lo(d ( getr\wd zijn--( dit will5 s*ijn51 zett5 zij de groote1 witte ,noord-,brabants*e muts op4 ,bij die muts draagt de ,noord-,brabants*e vr\w nog bijzond]e g\d5 v]si]+51 ma> ge5 oorijz]4 ,9 de oor5 heeft zij bijzond] groote bell5 van filigraan-g\d met blo$koraal v]si]d1 9 waai]vorm1 zoodat ze waai]bell5 heet54 ,om d5 hals soms e5 hals-kett+ van roode1 zw>te ( witte koral5 met g\d5 slot 7van vor574 ,da>ov] ze] dikwijls e5 kle9 halsdoekje van ze] /]ke kleur51 op de wijze als het knuppeldoekje van de vr\w5 9 ,kamp5 7zie alda>74 ,de re/ van de lijfskle$+ is niet &]s dan oud]wets* te noem54 ,ze hangt bijzond] smakeloos van vorm om het dikwijls gr( en bre$ geb\wde li*aam1 wa>ov] de kapmantel ( de pel]9e1 welke e5 soort v]vormd ov]blijfsel van e5 oud]wets*e mod$ra*t van #ahhj is4 ,9 ,d5 ,bos* ziet m5 e*t] nog sporadis* oud]e vr\wtjes met ze] bijzond] soort kapmantels die tot op d5 grond afhang51 en e5 capu*on ov] het ho(d4 ,deze dra*t1 die e5 ze] oude is1 waag ik het te voorond]/ell5 dat ze van oude kloo/]-kle$ij1 van monnikspij ( nonn5-habijt is afgeleid4 ,9 i$] geval is de oorsprong niet ,holl&s*1 zooals ook de halflange pel]9es met franjes en kant5 na> ,frans*e en ,belgis*e modell5 zijn nagevolgd4 ,de smaak en het ideaal van het ,noord-,brabants*e volk betoont zi* ook 9 deze me] zuidelijk dan noordelijk4 ,ma> behalve deze word5 ?ans door de bo]5-bevolk+1 en vooral t5 platt5 l&e nog veel de oud]wets*e doek5 g$rag51 de ,ka%mire-%awls die ond] het twe$e ,keiz]rijk 9 ,frankrijk zooze] 9 de mode w>54 ,die dra*t is ?ans voor die ,noord-,brabants*e oude bo]9n5 de gewone1 wa>bij ze dan de van ouds-h] /amm5de muts drag51 e5 hybridis* sam5/el van re/5 van oude volks-dra*t en mode-namaak1 dat alles te sam5 d5 indruk maakt van e5 soms wel s*ild]a*tige en typis*e1 ma> ze] a*t]lijke1 cons]vatieve en on-ae/hetis*e kle$ij4 ,er mag hi] ev5 word5 opgem]kt dat iets wel ze] eig5dommelijk1 k>akt]i/iek1 en zelfs mooi van kleur comb9atie1 en da>door ze] pittoresk kan zijn1 ma> dat het geheel dan nog ze] wel teg5 de ae/hetica1 dat is1 teg5 de wett5 van e5 objectief s*oonheidsbegrip kan /rijd54 ,ma> er zijn nog me] re/5 van w]kelijk oude dra*t5 9 de ,mei]ij4 ,en da>toe behoort de falie e5 langw]pig vi]kante doek van ongeve] drie met] l5gte1 bij n met] bre$te1 met franje aan de smalle e9d54 ,deze1 van zw>te /( gemaakte groote lap 7want &]s is het niet7 wordt ov] het ho(d g$rag51 zoodat de lange plooi5 het geheele li*aam van de vr\w inhull54 ,e5 ze] bijzond] kle$+/uk dat ook al we] alle5 zijn beh\d aan de gehe*!id aan oude z$5 dankt1 want het wordt alle5 bij r\w1 k]kgang ( doop g$rag54 ,ma> behalve deze co/ume-ond]deel5 en de g5oemde muts5 wordt 9 de ,mei]ij e5 soort muts door de bo]5-bevolk+ g$rag5 die het midd5 h\dt tuss*5 de /ads-7di5/bod57muts1 en de groote ,noord-,brabants*e muts met p(f]4 ,dat is de buit5-muts4 ,dat is e5 muts die1 ev5 als alle muts5 uit de ,mei]ij de t5d5z v]toont van het ho(d bre$ te will5 mak51 ma> het is e5 muts uit n /uk1 met niet zoo'n lange kant5 /rook van a*t]1 ma> met e5 kort]1 /ijve plooing1 g5aamd de luif4 ,van vor5 zijn drie rij5 plooitjes1 op de bol2 van vor5 na> a*t] loop5d1 aan i$]5 kant e5 takje met uit neteldoek gemaakte bloemetjes1 en van a*t] twee bre$e1 witte l9t52 ond] de k9 e5 7va/e7 witte /rik4 ,de muts heet buit5-muts omdat ze door de m5s*5 van buit5 g$rag5 wordt1 9 teg5/ell+ met de /ads-m5s*54 ,v]volg5s word5 9 de ,mei]ij 79 ,helvoirt7 nog /rikke-muts5 door k9d]5 g$rag51 en 9 ,e9dhov5 nog cornett51 en z\d5 er nog vele details m$e te deel5 zijn ov] de p(f] die zoo'n bijzond] ca*et1 zoo'n onholl&s*1 zoo'n v]bet51 koppig1 en vooral zoo'n bo]s* uit]lijk aan de ,noord-,brabants* vr\w5 van het l& geeft1 als ze da> met hun korte bre$e1 lijv51 en groote ho(d51 op groote s*o551 met groote pass5 langs de zonnige1 z&ige weg5 van het met zwa> h\t begroeide l&s*ap ( naa/ e5 ov] de dikke kei5 rammel5de groote bo]5wag5 sjokk51 wa>voor het zw>e pa>d langzaam voort/apt4 ,b4 ,,de ,,b>onie ,,van ,,br$a4 ,het e]/e wat van de muts51 die door de bo]5-vr\w5 9 de ,b>onie van ,br$a g$rag5 word51 9 teg5/ell+ met die van de ,mei]ij van ,d5 ,bos*1 opvalt1 is1 dat de afmet+5 van die ,br$as*e muts5 zooveel kle9] zijn4 ,ma> to* zijn ze nog groot en wijd1 9 v]gelijk+ met de muts5 die 9 de &]e deel5 van ons l& word5 g$rag51 vooral groot en wijd en dik bov5 het voorho(d4 ,dat wordt 9 ,br$a niet v]oorzaakt door de volum9euze p(f] ma> door de kroon1 ( de kroesel ( de krans4 ,de muts van de vr\w5 uit de ,b>onie be/aat uit e5 r& ze] dun geplooide ( /rakke kant1 die om het ho(d gaat en langs de oor5 na> a*t] afbuigt tot 9 d5 nek1 tot bijna op de s*\d]s4 ,die eff5 kant5 /rook heeft van a*t] e5 bodem ( kru91 e5 na> a*t] afhang5de1 opg5om5 bre$e lap kant-/(1 tot op s*\d]s afhang5d4 ,het geheel wordt +]eg5 met e5 b&je tuss*5 de voor-/rook en de bodem 7( kru97 en op die wijze op het ho(d va/geh\d54 ,dit is de e5v\dig/e soort van het algeme5e type van de muts 9 de ,b>onie4 ,dit is de /rakke muts1 die van tulle ( gaas is 9 de r\w en door de week en 's ,zondags van kant4 ,ze wordt ov] e5 zw>te ond]muts g$rag5 en van vor51 op het voorho(d1 hebb5 de vr\w5 twee kle9e krulletjes ha> 7vals* ( e*t7 aangebra*t1 die ev5 ond] d5 r& van de muts uitkom54 ,9 deze e5v\dig/e vorm heeft deze ,b>onie-muts veel ov]e5kom/ met de groote flodd]muts5 die op de ,zuid-,holl&s*s*e eil&5 word5 g$rag54 ,ze is als het w>e het ov]gangs-type tuss*5 de ,noord-,brabants*e1 /]k-,belgis*e vorm5 en de zuiv] ,holl&s*e vorm5 van ,zuid-,holl& en ,zeel&4 ,deze /rakke muts wordt e*t] veelvuldig gev>ie]d 9 e5 mooi] en rijk] bew]k+4 ,dan wordt het de dubbele muts4 ,de ho(dvorm blijft dezelfde4 ,de voor/e /rook kant1 die het gezi*t omsluit1 wordt e*t] dubbel1 9 twee gel$+5 ov] elka>4 ,9 d5 regel zijn deze dubbele muts5 /e$s van kant en do5 alle5 's ,zondags di5/4 ,behalve dat be/aat er nog e5 v]e5v\digde soort van deze /rakke muts51 veel kle9]1 m9d] omvangrijk1 zond] afhang5de bodem1 met sle*ts e5 ze] smal /rookje kant rond het gezi*t1 en met dunne b&jes ond] de k9 va/geh\d54 ,dat is het oud]wets*e mutsje1 g5aamd het ongelukske1 dat oud]e vr\w5 ?ans nog drag51 en dat alln bij 't w]k di5/ doet4 ,m5 ziet hi]uit1 dat ook hi]1 ev5als 9 ,zeel&1 9 d5 laat/5 tijd de t5d5z be/aat de muts5 /e$s groot] te do5 word54 ,ov] die /rakke en dubbele muts komt nu de kroon1 ( de bloemkrans ( de kroesel1 e5 dikke wrong van kle9e bloemetjes 9 tulle uitgevo]d en met kral5 opgesi]d1 mee/al geheel wit van kleur1 ma> soms ook met blauwe bloemetjes en kral5 v]fraaid4 ,deze kroon ligt vlak op de muts1 bov5 het voorho(d1 en gaat van de e5e slaap na> de &]e1 en is va/gehe*t op e5 7mee/al7 li*tblauw zijd5 l9t dat van a*t]1 ond] de afhang5de bodem1 a*t] het ho(d is va/gezet met haak en oog4 ,bij deze muts5 behoor51 ev5als 9 de ,mei]ij1 lange1 groote g\d5 oorhang]s1 halskett+5 van koraal1 en e5 kle9 kleurig doekje1 ca*e-nez dat met kle9e puntjes l9ks en re*ts ond] de k9 uit/aat1 naa/ de groote witte /rikk5 die de /rakke ( dubbele muts ond] de k9 va/h\dt4 ,de v]d]e lijfs-kle$+ is1 vooral voor de bo]9n5 van het platte l&1 de ook 9 de ,mei]ij bek5de kapmantel1 ( ook nog ze] dikwijls de oude ,ka%mire-%awl4 ,m]kwa>dig is 9 dit deel van ,noord-,brabant de ze] k5nelijke invlo$ van de ,belgis*e nationale dra*t51 vooral 9 de dorp5 langs de ,belgis*e gr5s 9 het zuid5 van de ,b>onie en 9 het l& van ,b]g5-op-,zoom4 ,9 die /rek5 drag5 de ,brabants*e vr\w5 twee soort5 muts51 e5 ,holl&s*e 7,br$as*e7 en e5 ,belgis*e4 ,deze laat/e als zij ov] de ,belgis*e gr5s 7vr d5 oorlog7 's ,zondags t] k]ke g+54 ,soms e*t] drag5 zij die muts ook als ze 9 ,br$a na> de m>kt gaan4 ,deze ,belgis*e muts is betrekkelijk kle91 geheel van ine5geplooid wit l9t1 m9 ( me] vi]kant van ho(dvorm1 e5 we9ig na> de zijkant5 en na> a*t] uit/ek5d1 ,ma> op die muts zijn groote /rikk5 van bre$1 gekleurd l9t aangebra*t1 geel1 rood1 gro51 pa>s*1 9 alle kleur54 ,twee van die lange1 bre$e l9t5 word5 ond] de k9 va/ge/rikt1 twee hang5 lang af na> a*t]1 op d5 rug4 ,er is ge5 bijzond]e kleur van deze l9t5 voor bijzond]e geleg5h$5 va/ge/eld1 t5zij zw>t voor d5 r\w4 ,bij deze ,belgis*e muts5 behoort e5 kapmantel ( pel]9e van me] pompeus maaksel dan de gewone1 me] kant1 tulle1 l9t5 en /rikk51 (s*oon de ho(dvorm dezelfde is als de &]e pel]9es4 ,dit kle$+/uk is e5 ze] k5nelijke v]bo]s*te imitatie van de ,p>ijs*e mode van om/reeks #ahhj4 ,behalve deze muts5 wordt 9 de ,b>onie1 na> de kant van ,zund]t1 e5 soort muts g$rag5 die veel ov]e5kom/ heeft met de buit5-muts van de ,mei]ij4 ,9 ,zev5b]g5 is de vorm we] &]s1 da> wordt de kroon niet me] g$rag51 ( sle*ts ze] kle91 ma> v]vang5 door e5 rijk geplooid bre$ l9t1 dat ook na> a*t] afhangt--zoo ook 9 de ,zev5b]gs*e hoek1 wa> de vorm zi* ga&eweg me] bij de ,zuid-,holl&s*e muts5-vorm5 aansluit4 ,c4 ,,het ,,m>k-,,graafs*ap ,,van ,,b]g5 ,,op ,,zoom ,t5 slotte de muts5 9 het l& dat aan ,zeel& en ,zuid-,holl& gr5/4 ,de algeme5e vorm is die van de ,br$as*e muts1 ma> zond] de kroon1 dus e5v\dig]1 small]1 platt]4 ,v]d] is 9 deze /reek de invlo$ van de ,belgis*e en ,zeeuws*e dra*t5 me] k5ba>1 en vormt ze e5 ov]gangsgebi$ na> de eig5lijke ,holl&s*e dra*t54 ,v&a> dat m5 sle*ts we9ig van e5 eig5 dra*t 9 deze /reek m]kt1 al?ans niet 9 de /$51 ,de plattel&sbevolk+ blijft het lang/ de bo]5dra*t getr\w4 ,de mee/e vr\w5 drag5 re$s ho$51 dat wil zegg5 oud]wets*e ho(ddeksels1 die tot ge5 l& en ge5 tijd behoor51 en1 zooals gewoonlijk bij d]gelijke soort kle$ij1 ze] smakeloos zijn4 ,,limburg4 ,9 de prov9cie ,limburg zijn sle*ts we9ig spor5 van e5 eig5 nationale kle$ij te v9d54 ,9 d5 noord-we/elijk5 hoek1 9 het l& van de ,peel en bij ,mook1 9 ,v5raaij en 9 ,we]t zijn de dra*t5 aan die van ,noord-,brabant v]want4 ,behalve deze dra*t 9 het ,noord5 van de prov9cie is 9 de buurt5 van ,sitt>d nog e5ige re/5 van e5 eig5 volks-dra*t te h]k5n54 ,oude vr\w5 drag5 da> nog het halflange jak ov] e5 dikke1 bre$e rok die held] violet is en van zoog5aamd tirtei is gemaakt--ze drag5 drie van die rokk5 ov] elka> van dezelfde /( ma> van v]s*ill5de kleur4 ,die rokk5 zijn1 aan de taille /]k gefronsd 7d4 w4 z4 geplooid7 wa>door de heup5 ze] bre$ word54 ,de /( van die rokk5 is ze] zwa>4 ,ze drag5 da>bij ge5 corset1 ma> e5 ond]lijfje1 en da> ov] het jak1 dat van vor5 di*t gaat4 ,ze loop5 op klomp54 ,de m\w5 van het jak zijn wijd1 saamg]eg5 aan de pols54 ,het jak is van sat9et 7's zom]s7 en 's w9t]s van woll5 /(1 en bru9 van kleur4 ,dit jak heeft ge5 halsboordje4 ,om de hals wordt dan e5 vi]kante doek geknoopt1 die e]/ driehoekig 7diagonaal7 is gev\w51 op de gewone mani]4 ,die doek1 die van met /]ke kleur5 b$rukte wol is gemaakt1 heet de plak4 ,nog zoo'n doek van dezelfde kleur1 gaat1 ev5e5s diagonaal gev\w51 ov] het ho(d1 en wordt ond] de k9 va/geknoopt1 ,om de hals gaat e5 zw>t l9t wa>aan e5 kruisje1 dat op de bor/ hangt4 ,het s*ort1 dat deze vr\w5 drag51 is 's ,zondags als ze na> de ,k]k gaan1 zw>t4 ,?uis en 9 de week is het blauw4 ,deze kle$+ heeft niets ,holl&s*1 (s*oon de omslag-doek om de hals en s*\d]s e5 wijze van kle$5 is1 die 9 de ,holl&s*e dra*t5--ma> ook bij zooveele &]e co/umes--nog al veel voorkomt4 ,ma> de doek ov] het ho(d is wa>s*ijnlijk van ,duits*e oorsprong4 ,ook de kleurigheid van deze doek5 doet1 zo[el door de v]si]+s-motiev5 als door de kleurcomb9atie1 zelfs aan russis*e kle$+swijz5 d5k54 ,9 ,zuid-,limburg1 9 het l& tuss*5 ,maa/ri*t en ,k]krade en ,vaals1 is niets van e5 nationale eig5 dra*t te bek5n54 ,het is ze] de vraag ( 9 die /rek5 ooit e5 eig5 ,n$]l&s*e nationale ( gewe/elijke kle$ij be/aan heeft1 wa> dit l& altijd zoo direct ond] invlo$ van ,duits*e en ,belgis*e 7,waals*e7 cultuur gewee/ is4 ,de bijzond]e dra*t5 van de mijnw]k]s uit de buurt5 van ,he]l5 zijn sle*ts b]oepskle$ij1 en kunnn5 dus--ook om hun int]nationale g$a*te--niet tot de ,n$]l&s*e volkseig5 dra*t5 g]ek5d word54 ,,nas*rift4 ,ik heb d5 text voor dit boekje 9 d5 zom] van #aiaf saamge/eld4 ,e]/ 9 #aiag kon ik de proev5 corrige]5 en me5 ?ans nog de volg5de bem]k+5 te mog5 mak54 ,de invlo$ die de oorlog ook op de ,n$]l&s*e nationale kle$]dra*t5 ?ans re$s heeft zal e*t] pas duidelijk lat] ov]zi5 kunn5 word54 ,het bleek mij bij de ond]zoek+5 die ik 9 deze laat/e j>5 de$1 dat ook de grond/(f5 wa>uit die nationale dra*t5 v]va>digd word5 ga&eweg gaan ontbrek51 omdat van deze zooveel uit het buit5l& moet word5 aangevo]d4 ,zoo v]nam ik van e5 muts5-maak/] 9 de ,mei]ij dat de bloem51 die voor de p(f]s gebruikt word51 niet me] word5 +evo]d4 ,de e*te 7,belgis*e7 kant is ook niet me] te krijg51 ( ze wordt te duur4 ,da>door wordt de inheems*e dra*t e5 onb]eikb>e luxe voor vel5 die nog ga>ne de oude traditie getr\w z\d5 will5 blijv54 ,m5 moet wel tot de gewone /ads-kle$ij ov]gaan4 ,zoo kwam mij ev5e5s t] oore dat 9 de ,b>onie veel bo]9n5 te v] van plaats5 won5 wa> muts5-opdo5/]s won54 ,ze kunn5 hun muts5 niet me] ge/rek5 krijg51 het loont niet me] dit vak te beoef554 ,v]s*eid5e gewev5 /(f51 zooals voor de dra*t5 van ,vol5dam en ,m>k5 word5 s*a>s*4 ,ook heeft de groote wat]vlo$ die 9 het voorja> van #aiaf ,noord-,holl&1 en speciaal ,m>k5 en ,vol5dam tei/]de1 het aspect van de huiz5 v]&]d1 ze me] mod]n gemaakt1 wa>door de oude dra*t niet me] 9 ov]e5/emm+ met de nieuw]e won+5 is4 ,en er is e5 on-misk5b>e wisselw]k+ tuss*5 de huiz5 wa>9 de m5s*5 won5 en de vorm en kleur van hun kle$ij4 ,zoo v]dwijnt langzaam-aan de volks-eig5 dra*t door all]lei oorzak51 en1 9 deze oorlog/ijd zelfs teg5 d5 wil d] bevolk+ 94 ,?ans1 9 deze j>51 0 het d5 tijd de complete gegev5s omtr5t deze co/umes te v]zamel51 vr dat miss*i5 nog erg] gevolg5 van d5 w]eldoorlog ons l& treff5 en er voor%&s voor be/ude]+ van het oude ge5 tijd en geld en en]gie me] bes*ikba> zal zijn1 als welli*t de h]nieuw+ en de omvorm+ van het h$5 en het opb\w5 van e5 &]-soorts*e toekom/ alle kra*t5 van all5 v]g5 zal4 ,het bleek mij dat deze ze] veel tijd rov5de en bijzond] ko/b>e /udin niet lang] als privaat-ond]nem+ kond5 word5 voortgezet1 en da>om ook me5de ik zelfs 9 deze tijd5 e5 pog+ te mog5 wag5 om de belang/ell+ van 's ,rijks ,rege]+ voor de ,n$]l&s*e nationale kle$]dra*t5 te wekk54 ,9 het beg9 van #aiaf ri*tte ik e5 v]zoek tot ,z4 ,ex4 d5 ,m9i/] van ,b9n5l&s*e ,zak5 om het bije5br5g5 van gegev5s en afbeeld+5 van die dra*t5 te will5 subsidie]54 ,de m9i/] vroeg om advies bij de ,kon9klijke ,academie van wet5s*app54 ,deze advise]de gun/ig4 ,de ,rege]+ /elde mij da>op e5 subsidie 9 uitzi*t en mijn plann5 als zoodanig ond]vond5 s*ijnba> e5 veelzijdige sympa?ie4 ,to* kwam van al deze go$e b$oel+5 en go$5 wil niets t]e*t4 ,dr4 ,a4 ,pit1 ,directeur van het ,n$]l&s* ,museum van ,ges*i$5is en ,kun/ te ,am/]dam1 ond] wi5s ,directie de zoo fraaie v]zamel+ van popp5 9 nationale kle$ij uit het ,rijksmuseum 0 uitgewez51 en die door d5 m9i/] 0 opg$rag5 toezi*t op mijn w]k te h\d51 heeft de uitvo]+ van deze plann51 nog vr ze begonn5 w>51 langs d5 bureaucratis*-adm9i/ratiev5 weg onmogelijk gemaakt4 ,( het lat] aan iem& &]s dan aan mij v]gund zal word5 deze /udin1 met /eun van de ,rege]+ te do51 wil ik ?ans niet uitmak54 ,ma> het is wl absoluut zek] dat ?ans e5 ko/b>5 tijd en mogelijkh$5 v]lor5 gaan1 die niet t]ug te w9n5 zull5 zijn1 zelfs niet met nog zoo veel geld 4444 om van d5 go$5 wil en zek]e &]e voordeel5 niet te sprek51 die hi] te niet g$aan w]d54 ,ik voor mij b5 da>om d5 uitgev] dankba>--en vel5 zull5 met mij hem dankba> zijn--omdat hij mij 9 de geleg5heid /elde dit korte ov]zi*t van het mat]iaal dat ik ov] de mee/ belangrijke van deze dra*t5 v]zamelde1 op deze wijze te publice]54 ,dit is lang niet alles1 4444 en ze] zek] niet compleet 4444 ma> het is miss*i5 e5 beg9 ( e5 aanleid+ om lat] voll$ig] bes*rijv+5 te boek te /ell54 ,lat] 4444 als het dan t5m9/e nog kan 4444 ,want het is ?ans1 op elk gebi$1 de groote tijd wa>9 alles v]&]d1 de tijd1 wa>9 het oude v]dwijnt1 om 9 de toekom/ welli*t ge5 enkel spoor na te lat54 ,zoodat i$] ja>1 dat de bes*rijv+ en afbeeld+ van onze ,n$]l&s*e nationale kle$]dra*t51 t5 pleizi]e van welke groep1 welk groepje ( wi5s p]soon1 omdat het niet van h5 uitgaat1 ( om welke r$55 dan ook1 v]traagd ( onmogelijk gemaakt wordt1 e5 v]grijp is teg5 de ,hi/orie van ,n$]l&1 e5 v]grijp ook teg5 e5 r$elijke wet5s*appelijkheid1 teg5 e5 w]kelijke lev5de beoef5+ van e5 practis*e--en da>door wa>devolle--kun/hi/orie4 ,juni #aiag4 ,?4 ,,molk5bo]4 ,,inh\d ,voorwoord ,i4 ,inleid+ ,a4 ,ov] kle$]dra*t5 9 het algeme5 ,b4 ,ov] nationale kle$]dra*t5 ,c4 ,ov] de nationale kle$]dra*t5 en de vooruitga&e bes*av+ ,,ii4 ,de ,n$]l&s*e nationale kle$]dra*t5 ,a4 ,algeme5 ov]zi*t ,b4 ,wa> word5 de ,n$]l&s*e nationale kle$]dra*t5 g$rag5 ,c4 ,ov] d5 invlo$ van d5 godsdi5/1 ras1 rang1 /& en b]oep op de ,n$]l&s*e nationale kle$]dra*t5 ,d4 ,ov] de beteek5is van onze ,n$]l&s*e nationale kle$]dra*t5 uit e5 e?is* en ae/hetis* oogpunt ,e4 ,litt]atuur ov] de ,n$]l&s*e nationale kle$]dra*t5 ,f4 ,wat w]d en wordt er voor de in/&h\d+1 de belang5 en de k5nis van de ,n$]l&s*e nationale kle$]dra*t5 g$aan ,,iii4 ,de bes*rijv+ van de ,n$]l&s*e nationale kle$]dra*t5 9 de v]s*ill5de prov9cin ,ka>t van ,n$]l& ,noord-,holl& ,a4 ,m>k5 ,b4 ,vol5dam ,c4 ,we/-,friesl& ,d4 ,het ,gooi ,i4 ,l>5 ,,ii4 ,bl>icum ,,iii4 ,huiz5 ,e4 ,de ,noordzee-ku/ en de eil&5 ,f4 ,de ,me]5 en ,pold]s ,g4 ,de groote /$5 ,utre*t ,spak5burg ,zuid-,holl& ,s*ev5+5 ,zeel& ,a4 ,wal*]5 ,b4 ,zuid-,bevel& ,c4 ,zeeuws*-,vla&]5 ,d4 ,noord-,bevel& ,friesl& ,h9deloop5 ,gron+5 ,dr5! ,ov]ijsel ,a4 ,het eil& ,urk ,b4 ,/aphor/ ,geld]l& ,a4 ,de ,veluwe ,b4 ,de ,a*t]hoek ,c4 ,de ,betuwe1 en het l& tuss*5 ,maas en ,waal ,noord-,brabant ,a4 ,de ,mei]ij van 's ,h]tog5bos* ,b4 ,de ,b>onie van ,br$a ,c4 ,het ,m>k-,graafs*ap van ,b]g5 op ,zoom ,limburg ,nas*rift ,regi/] ,inh\d