,,de ,,nederlandsche                    
,,nationale                             
,,kleederdrachten                       
,,door                           ,,th4  
,,molkenboer                       ,,met
 #ha ,,afbeeldingen ,,naar              
,,photographische ,,opnamen             
,,uitgegeven ,,door ,j4 ,m4 ,,meulenhoff
 ,,aan ,,het            ,,damrak #hh    
,,te ,,amsterdam ,,in ,,het ,,jaar      
,,mcmxvii        ,,voorwoord4   ,dit    
boekje bedoelt niets anders dan een kort
 overzicht te geven van de nationale    
,nederlandsche kleederdrachten die heden
 7#aiaf7 nog in de verschillende        
provincin in werkelijkheid door de      
bevolking gedragen worden4 ,de hierbij  
gevoegde plaatjes geven een afbeelding  
van de voornaamste dier drachten en de  
wijze waarop zij gedragen worden4 ,de   
hier afgebeelde personen zijn geen      
aangekleede figuranten1 maar de         
werkelijke en gewoonlijke dragers van   
hun costumes1 zoodat deze afbeeldingen  
derhalve een volkomen indruk van de     

betreffende nationale kleedij geven4 ,de
 bestaande realiteit af te beelden en te
 beschrijven1 was mijn eenig doel1 ik   
streefde naar een korte inventariseering
 van datgene wat er1 thans in #aiaf1 nog
 van die zoo bekende ,hollandsche       
inheemsche drachten is over gebleven4   
,dit is dus een handboekje1 waaruit zich
 landgenoot en vreemdeling op een       
makkelijke wijze eenige1 zoo noodig     
gebleken1 kennis van de wel zeer        
bekende1 maar zoo weinig gekende        
nationale kleedij kan verschaffen4 ,uit 
den aard van dezen opzet volgt dat hier 
slechts die drachten besproken worden   
die heden 7in #aiaf7 nog werkelijk      
gedragen worden en dat van deze slechts 
een zeer korte beschrijving zonder meer 
gegeven wordt4 ,alle mededeelingen of   
bespiegelingen over de historische      
wording1 blijven hier achterwege4       
,alleen is van dit plan afgeweken voor  
de provincie ,friesland1 waar de        
nationale drachten wel niet meer        
dagelijks door het volk gedragen worden1

 maar een zeer belangrijke rol spelen   
zoodra de ,friezen zich als ,friezen    
willen doen kennen1 en deze kleedij dus 
nog bij herhaalde gelegenheden gedragen 
wordt1 zoodat ook deze costumes hier    
moesten worden besproken en afgebeeld4  
,de gegevens die in dit boekje zijn     
bijeengebracht1 zijn door mij sinds     
#aiab verzameld4 ,de eerste aanleiding  
tot deze studie gaf het ,feest in       
,nationale kleederdrachten1 dat op den  
#ab ,september #aiac te ,amsterdam1 op  
mijn initiatief en onder mijn leiding   
gehouden werd4 ,op dat feest waren      
ongeveer zeshonderd personen in ongeveer
 honderd verschillende drachten bijeen4 
,toen ben ik begonnen de daar           
verzamelden te photographeeren1 en ik   
heb de meeste van hen1 later1 in        
herhaalde rondreizen door ,nederland in 
hun eigen woning1 bezocht4 ,uit hun mond
 heb ik de verschillende gegevens en    
wetenswaardigheden omtrent alle         
onderdeden van hun costumes vernomen en 
opgeteekend4 ,de meest uiteenloopende   

persoonlijkheden1 van elken stand en    
rang1 stonden mij bij mijn vragen om    
inlichtingen te woord4 ,waar ik echter  
mijn vragen niet naar mijn wensch of    
niet duidelijk1 volledig of zakelijk    
genoeg door de dragers van die nationale
 drachten zelf beantwoord kreeg1 daar   
vroeg ik belangstellenden om            
inlichtingen4 ,en het viel mij daarbij  
op hoe velen in den lande1 vooral in de 
provincie1 en dat niet alleen onder den 
boerenstand1 maar onder alle rangen en  
standen1 nog zoo veel belangstelling in1
 en kennis van een of andere locale     
dracht bewaren4  ,hier was het een      
burgemeester1 daar de                   
gemeente-secretaris1 weer elders een    
gewone boer of boerin1 soms een heel    
eenvoudige winkelier1 een schoolmeester 
of een naaister of mutsenmaakster1 die  
mij te woord stond4 ,en zij allen wisten
 zeer veel bijzonderheden van een of    
andren dracht te vertellen1 die echter  
in het bestek van dit boekje niet alle  
kunnen worden opgenomen4 ,maar hun      

kennis pleitte voor de groote plaats die
 de nationale kleedij nog in veel       
streken van ons land in de volks-psyche 
inneemt4  ,aan allen1 die mij bij het   
kostbare en tijdroovende verzamelen van 
deze gegevens hun bereidwillige         
medewerking verleenden1 mijn bijzonderen
 dank4  ,alles wat ik vernam1 kon hier  
echter niet worden meegedeeld4 ,dit     
boekje beoogt slechts een kort overzicht
 van heel de ,nederlandsche             
volks-kleedij te geven4 ,mochten        
onnauwkeurigheden of storende           
onvolledigheden worden opgemerkt1 dan   
houd ik mij voor verdere inlichtingen1  
voor photo's en beschrijvingen1 van     
welken kant ze ook komen mogen1 gaarne  
aanbevolen4 ,die nieuwe gegevens zullen 
het dan misschien mogelijk maken1 later 
uitvoeriger dit hoogst belangrijke      
onderwerp meer volledig te behandelen4  
,vooral ook omdat de kennis van onze    
nationale kleederdrachten een heel nieuw
 veld van studie is1 en niets in deze   
door mij1 ten behoeve van dit werkje1   

uit litteratuur kon worden gecompileerd4
 ,daar dit dus geheel uit eigen         
onderzoekingen is saamgesteld1 hoop ik  
dat bij de beoordeeling van dit werk    
deze omstandigheden in aanmerking zullen
 genomen worden4    ,nog altijd hebben  
onze nationale kleederdrachten de       
bijzondere belangstelling van ons volk  
en van het buitenland1 ofschoon die     
belangstelling zeer verschillend in     
soort is4  ,een deel van de bevolking   
onzer voornaamste centra van moderne    
beschaving1 beschouwt die merkwaardige  
costumes niet anders dan als            
verachtelijke overblijfsels van een     
verouderde1 achterlijke cultuur4 ,zij   
ergeren er zich aan1 en meenen dat die  
blijken van boerschheid en              
onbeschaafdheid nu maar zoo spoedig     
mogelijk moeten verdwijnen1 omdat zij   
landgenoot en vreemdeling niet anders   
dan het levende bewijs geven van de     
inertie van onzen volksgeest4 ,andere   
,nederlanders1 die meer gevoel voor het 
eigendommelijke en pitoresque hebben1 en

 nog iets eigens weten te waardeeren1 en
 die1 ondanks de alles verpletterende   
niveleeringswoede van wat men de        
hooggeroemde moderne beschaving noemt1  
nog eenige zelfbewustheid hebben        
overgehouden1 zien in die nationale     
kleedij nog de laatste resten van onze  
eenmaal zoo groote en eigen             
,nederlandsche cultuur1 en waarvan zij  
de laatste manifestatie in deze         
volks-drachten erkennen4  ,voor hen zijn
 die drachten dan ook een bewijs dat ons
 volk nog iets eigen ,hollandsch heeft4 
,maar voor vele buitenlanders1 die ons  
land vliegensvlug doorreisden1 en niet  
anders dan naar oppervlakkige indrukken 
oordeelen1 en dus niet het wezen van ons
 volk1 noch van onze nationale          
kleederdrachten gezien hebben1 zijn die 
costumes een middel geworden om heel ons
 volk belachelijk voor te stellen4 ,zij 
verbinden de idee van de ,hollandschheid
 aan het logge uiterlijk van een grove1 
wijdgebroekte visscherskerel1 die zij op
 zijn breede klompen over het asphalt   

onzer hoofdsteden zagen stappen1 als n  
logge klos-klomp van levensdomheid4 ,en 
veel ,hollanders meenen beschaafd te    
zijn door die buitenlandsche miskenning 
uit domheid te billijken en na te       
volgen4  ,die verkeerde beoordeeling bij
 landgenoot en vreemdeling1 vindt echter
 in hoofdzaak zijn grond in gebrek aan  
kennis van het wezen zoowel als van de  
verschillende vormen van onze nationale 
kleedij4 ,bovendien hebben de verkeerde 
afbeeldingen en beschrijvingen de       
waardeering nog meer geschaadt4  ,en 444
 dat is tot op zekere hoogte de schuld  
van de ,hollanders zelf4 ,zij hebben de 
afbeelding en de beschrijving van het   
nationale monument dat in hun inheemsche
 kleederdracht bestaat1 voor het        
allergrootste deel aan buitenlanders    
overgelaten1 die er niets anders dan het
 vreemde1 het rare1 dikwijls slechts het
 belachelijke in zagen4  ,meer en beter 
kennis van het wezen1 van de bedoeling  
en van den vorm van onze nationale      
kleederdrachten zal in het binnen- en   

buitenland niet alln die costumes1 maar 
ook heel ,nederland ten goede komen4    
,die meerdere en betere kennis is meer  
dan noodzakelijk4  ,in deze het mijne   
bij te dragen is het doel van dit       
handboekje1 dat1 het zij nog eens       
herhaald1 geenszins aanspraak maakt op  
volledigheid1 maar slechts met de mij   
hier ten dienste staande middelen een   
algemeen en kort overzicht over deze    
nationale drachten geven wil1 maar met  
juiste mededeelingen aan de hand van    
echte en ware afbeeldingen4  ,th4       
,,molkenboer4  ,amsterdam1 ,juli #aiaf4 
,i4 ,,inleiding4    ,a4 ,,over          
,,kleederdrachten ,,in ,,het ,,algemeen4
   ,het moet als een door de            
anthropologie en de cultuurgeschiedenis 
bewezen waarheid gelden dat de redenen1 
waarom zich den mensch kleedt1 niet     
gevonden moeten worden in               
climatologische of zedekundige gronden1 
maar in den wil om zich te              
onderscheiden4 ,versiering is de eerste 
grondgedachte van de primitieve         

menschelijke kleedij geweest1 versiering
 van zijn eigen lijfelijke              
persoonlijkheid om zich van zijn        
mede-menschen te onderscheiden1         
versiering als middel om zijn eigen     
plaats onder de menschen in te nemen1   
als middel dus tot zelfbestaan4 ,de     
koningsmantel is de uiterste            
consequentie van deze eenvoudige        
grondgedachte4  ,later1 toen den mensch 
zich meer en meer van de natuurstaat    
verwijderde en de geheele aardbol ging  
bewonen1 hebben zich de wisseling in    
temperatuur1 de bodemgesteldheid en     
allerlei andere omstandigheden1 die met 
de geologie en geographie in verband    
stonden1 den aard van de kleeding in de 
verschillende landen bepaald4           
,rassen-eigenaardigheden1 godsdienstige 
opvattingen en ten slotte nationale en  
politieke oorzaken hebben daarna invloed
 op den vorm1 de kleur en het algemeen  
aspect van de kleeding gehad4 ,en zoo   
ontstonden de nationale kleederdrachten1
 die in hun grondgedachte niet anders   

bedoelen dan de dragers reeds dadelijk1 
door hun kleeding1 als uit dit of dat   
land afkomstig1 als bij dit of dat volk 
behoorende1 te doen kennen 4444 door    
onderscheiding4  ,opmerkelijk is        
daarbij1 dat eenzelfde soort            
kleedingstuk in verschillende landen1 in
 bijna gelijken vorm voorkomt1 omdat het
 zijn reden in dezelfde climatologische 
of gebruiks-gronden vindt4 ,waar dan de 
hoofdvorm overal dezelfde is1 zelfs de  
stof waaruit zoo'n kleedingstuk in de   
verschillende landen is gemaakt1        
dezelfde blijft1 is de kleur en vooral  
de versiering voor ieder land of streek 
verschillend1 zoodat het nationale1 het 
eigene1 het onderscheidende nog zeer    
duidelijk op den voorgrond treedt1      
ondanks de algeheele overeenkomst in het
 wezen en den vorm van zoo'n stuk       
kleedij4  ,als voorbeeld moge de veel   
gesmade1 veel uitgelachen wijde broek   
van onze ,volendammers gelden1 welk     
oer-type van beenbekleeding voor mannen 
in bijna iedere ,europeesche1           

,west-,aziatische en                    
,noord-,afrikaansche volksdracht--ja    
zelfs in de ,chineesche--terug te vinden
 is4 ,toch zal in ieder land dit        
kleedingstuk1 om de eigenaardige kleur  
of bijzondere versiering1 zijn zeer     
eigen cachet hebben en den drager al    
dadelijk van zijn mede-menschen doen    
onderscheiden1 hem als uit dit of dat   
land afkomstig doen kennen4  ,en zoo is 
het met ieder onderdeel van de          
menschelijke kleedij1 omdat ieder dezer 
deelen tot een paar hoofd-typen terug te
 voeren zouden zijn1 die overal terug   
komen1 alln in ieder land op zeer       
kenmerkende1 onderscheidende wijze      
vervormd en versierd4    ,b4 ,,over     
,,nationale ,,kleederdrachten4   ,het   
eerste beginsel van de nationale        
drachten is dus de bewoners uit een     
zeker land van die1 uit een ander       
gewest1 te doen onderscheiden4 ,het is  
begrijpelijk1 dat daarom het wezen van  
de nationale drachten ten nauwste       
samenhangt met het                      

nationaliteits-gevoel4 ,sterker nog4    
,het vindt zelfs zijn oorsprong in      
gewestelijke concentratie1 soms zelfs in
 den wil van een stad of dorp om zich   
geheel van de buitenwereld af te        
scheiden1 te onderscheiden4  ,het wezen 
van een nationale kleedij is derhalve   
geheel tegenovergesteld aan het wezen   
van de mode4 ,want de mode              
vooronderstelt een internationale idee1 
of althans een idee waarin den wil zich 
als land of stad in zichzelf te         
onderscheiden1 is opgeheven4 ,de mode   
vooronderstelt een gelijkheid in        
nationaliteiten1 steden en bewoners1 en 
uit zich in gelijkvormigheid4 ,de       
nationale kleedij bestreeft juist het   
tegenovergestelde1 de zoo sterk         
mogelijke individualiseering van een    
land1 een stad1 zijn bewoners1 waarvan  
zij de persoonlijkheid accentreert4  ,in
 zoo verre is ook de idee van een       
nationale kleedij geheel                
tegenovergesteld aan die van het        
uniform4 ,want een uniform bedoeld een  

uiterlijke gelijkvormig making met de   
volkomen terzijde zetting van de        
persoonlijkheid4 ,in zooverre is dus de 
idee van een uniform gelijk aan het     
wezen van de mode4 ,maar een uniform    
wordt gedragen op bevel1 de mode volgt  
ieder individu uit eigen keuze4444 als  
men 't tenminste zoo noemen mag4  ,maar 
bij de mode is althans nog sprake van   
persoonlijkheid1 te meer ook daar ieder 
individu1 naar eigen smaak1 de mode     
veranderen kan1 niet alln voor zoover   
het zijn eigen kleeding betreft1 maar   
ook zelfs op de kleeding van anderen    
invloed kan uitoefenen4  ,in de         
nationale kleeding echter treedt de     
persoonlijkheids-idee van het volk--als 
volk--op1 ze vormt er het wezen van1    
d4w4z4 ze brengt de                     
persoonlijkheids-idee van een           
gemeenschap tot uiting4 ,en aangezien   
een gemeenschap niet spoedig nieuwe     
ideen1 nieuwe uitingsvormen aanneemt1 is
 het logisch1 dat het beginsel van de   
nationale kleederdrachten ten nauwste   

samenhangt met het begrip               
conservatisme--maar1 in den goeden zin  
van dit woord4    ,c4 ,,over ,,de       
,,nationale ,,kleederdrachten ,,en ,,de 
,,vooruitgaande ,,beschaving4   ,dt     
verwijten de zoogenaamde beschaafden de 
nationale kleederdrachten het meest1 dat
 ze een kenteeken zouden zijn van       
achterlijkheid1 van onbeschaafdheid en1 
deze twee vereenigd1 van boerschheid4   
,daar zou iets voor dit argument te     
zeggen zijn1 als datgene1 wat die       
nieuwlichters voor die oude             
drachten--die de resultante zijn van een
 eeuwenheugende cultuur--in de plaats   
zouden willen stellen1 zooveel beter was
 dan die ouderwetsche kleedij4 ,maar dat
 is geenzins het geval4 ,zij1 die deze  
oude drachten zouden willen doen        
verdwijnen1 zouden er niets anders voor 
in de plaats willen1 kunnen stellen1 dan
 de zoogenaamde universeele mode4       
,behalve1 dat dit de aesthetica niet ten
 goede zou komen1 misschien echter      
eenigen grond in de gezondheidsleer zou 

kunnen vinden1 zou die verandering      
psychologisch noch aan het geheel1 noch 
aan het individu ten goede komen4       
,tenzij--maar dat is voorloopig nog niet
 mogelijk--in de plaats van die oude    
drachten een nieuwe kleedij gesteld kon 
worden1 die in zijn vormen1 kleuren1    
versieringen en veel-soortige beteekenis
 even algemeen waardevol is1 als die    
oude kleedingswijze4  ,die nationale    
kleeding dus met opzet te willen doen   
verdwijnen1 omdat ze zoogenaamd de      
uiting is van onbeschaafdheid1 zou      
gelijk staan zich aan de                
volkspersoonlijkheid te vergrijpen4 ,en 
in deze tijd van algemeene              
vernivelleering1 van gebrek aan         
persoonlijkheids-gevoel1 zou dat gelijk 
staan met de werkelijke cultuur aan te  
randen1 door haar uiterlijk met geweld  
te willen vernietigen4  ,de nationale   
kleederdrachten behooren tot de         
monumenten die ons het voorgeslacht     
liet1 als een uiting van haar           
persoonlijkheids-gevoel1 haar           

persoonlijkheids-wezen1 haar eigen      
beschaving en idealen4 ,en al deze      
monumenten1 de oude kasteelen1          
kathedralen en huizen1 de oude meubelen 
en ook die oude kleedij1 moet men1 als  
een deel van den geest van het verleden1
 hun eigen dood doen sterven4 ,il faut  
laisser mourir les monuments4  ,het zou 
even zoo dwaas zijn die oude kleedij met
 geweld te willen verbieden1 als ze1    
daar waar ze uit zich zelf verdwenen is1
 weer te willen doen herleven4 ,en dit  
geldt voor alles wat ons het            
voorgeslacht liet4 ,slechts datgene     
waarin de algemeene waarheid leeft1     
blijft1 en krijgt op zijn tijd zijn     
nieuwe kleed1 kan zich1 op zijn tijd1   
opnieuw verjongen en zich dan weer doen 
onderscheiden4  ,de nationale           
kleederdrachten nu zijn een zeer        
bijzondere uiting van het               
persoonlijkheids-bewustzijn van een     
land1 van een streek1 van een stad4 ,en 
zoolang dat bewustzijn in de bewoners   
van dat land leven blijft1 zoolang      

blijft hun nationale1 eigene kleeding   
bestaan4 ,zoodra zij zich echter        
inter-nationaal1 of zonder              
zelfstandigheid gaan voelen1 verdwijnt  
hun eigene kleeding4  ,als zoodanig ligt
 er dus wel eenige waarheid in het      
verwijt van die zoogenaamd beschaafden1 
dat in streken waar nog een nationale   
kleederdracht gevonden wordt1 nog een   
zekere achterlijkheid bestaat4 ,maar dan
 moet dit aldus verstaan worden1 dat    
onder achterlijkheid1 persoonlijkheid   
verstaan wordt4 ,maar sinds wanneer is  
dan persoonlijkheid gelijk aan          
achterlijkheid4 ,tenzij dat men in het  
vasthouden aan die van oudsher          
overgeleverde vorm-geving1 aan dat      
persoonlijkheidsgevoel een star en dood 
vasthechten aan de uiterlijkheid        
ziet4--,in dat geval is het werkelijk   
een gebrek aan vooruitgang1 een         
achterlijkheid4--,maar 4444 zoo is het  
in werkelijkheid niet4    ,het is       
geenszins waar dat die oude kleedij     
slechts door domme boeren en            

onbeschaafde buitenlui gedragen wordt   
uit sleur1 omdat ze niet beter weten4   
,moge dit voor den stads-mensch zoo     
schijnen1 de waarheid is anders4 ,zeker 
in de streken en bij de boeren die de   
nationale dracht nog in zijn geheel naar
 het oude model dragen4 ,dit getuigt de 
wijze waarop en de gelegenheid waarbij  
die boeren hun oude kleeding dragen4    
,zij zien hun eigen ideaal in die       
bijzondere kleedij1 die kleurige        
stoffen1 linten1 strikken1 gouden       
sieraden en kantwerk4 ,voor hen is die  
kleedij werkelijk mooier en beter dan de
 stadskleeding of de mode4 ,en dit      
bewijst niet de achterlijkheid van deze 
menschen1 maar het pleit voor hun       
onbedorvenheid1 voor de oprechtheid van 
hun gevoel en hun smaak4 ,en zoo deze   
dan al niet van de meest verfijnde soort
 moge zijn1 ze is in ieder geval echt4  
,en zij worden in hun voorliefde        
volkomen in het gelijk gesteld door     
kunstenaars en aesthetici1 die de       
typische schoonheid van de ware1 nog    

intact gebleven oude drachten boven de  
gemiddelde moderne modekleedij zullen   
stellen1 er het meerdere karakter1 de   
grooter eigenheid van erkennen4 ,is die 
aanhankelijkheid aan het oude1 die      
zoogenaamde achterlijkheid1 niet heel   
wat beter dan over te gaan tot een      
slecht gedragen moderne kleedij1 die in 
den regel voor de nationale dracht in de
 plaats wordt gesteld8  ,men kan dus    
niet zeggen dat het uit sleur is dat die
 nationale drachten nog gedragen worden 
444 of dat hun eigendommelijke          
schoonheid niet een nog levende         
schoonheid zou zijn1 die door de dragers
 niet duidelijk als zoodanig zou worden 
gekend4 ,zelfs de mode heeft in die     
nationale costumes de eigene schoonheid 
weten te waardeeren1 en veel motieven en
 kleur-combinaties zijn aan die drachten
 door de moderne vrouwenkleeding        
ontleend4 ,zelfs de kanten mutsjes1 die 
men nog voor kort--door hun overdreven  
stijfgeplooidheid--nog zoo              
grootmoederlijk vond1 vinden thans bij  

de moderne dameskapsels navolging4      
,zoodat per slot het boersche en het    
onbeschaafde niet ligt bij die nationale
 drachten1 maar in de onkunde die er    
omtrent hen heerscht1 en bij de moderne 
modes die alle goeden smaak bederven1 en
 er eerder over gedacht zou moeten      
worden tot de oude volkskleedij terug te
 keeren dan ze af te schaffen4 ,althans 
als er sprake zou zijn van cultuur en   
ware goede smaak en1 indien terug-gaan  
als zoodanig ooit te verdedigen zou     
zijn4  ,intusschen is noch het een1 noch
 het ander het ware4 ,de tijd zal in    
deze ook op het gebied der kleedij een  
nieuw persoonlijkheids-idee doen        
ontstaan1 die bij de oude nationale     
drachten zoo levend en zoo kenbaar was1 
en die in de moderne costumeering       
slechts bij zeer hooge uitzondering tot 
uiting komt en bereikt wordt4  ,en1     
persoonlijkheid1 ook in kleeding1 is    
toch immers slechts het eenige kenmerk  
van ware cultuur--dat is1 van een van   
binnen-uit gekomen zelf-ontwikkeling1   

zelf-opheffing1 zelf-verbetering4       
,,ii4 ,,de ,,nederlandsche ,,nationale  
,,kleederdrachten4    ,a4 ,,algemeen    
,,overzicht4   ,thans1 in #aiaf--;en    
reeds in #aiab op het feest in          
,nationale kleederdrachten te           
,amsterdam1 moet geconstateerd worden   
dat van de                              
,nederlandsche-eigen-volks-kleedij niet 
veel meer over is1 en dat wat er nog is1
 zienderoogen en jammerlijk verandert en
 verdwijnt4  ,en het gaat met dat       
verdwijnen ieder jaar sneller4  ,op     
zichzelf zou men hier niet over moeten  
treuren1 omdat met het verdwijnen van   
dat1 wat afgedaan heeft1 de plaats vrij 
wordt voor nieuw leven4 ,maar erger is  
het dat vele drachten zoo deerlijk      
veranderd worden1 zoo verknoeid worden  
moet men zeggen1 door toevoegsels of    
veranderingen die enkele dragers 7maar  
vooral draagsters7 aan deze kleedij     
aanbrengen4  ,dat veranderen heeft er   
meer toe bijgedragen dat algemeen       
wanbegrip dat onder het groote publiek  

over die costumes heerscht te doen      
ontstaan1 dan de werkelijke costumes    
zelf4 ,aan het origineel erkent men     
tenminste het ware1 al vindt men het    
niet mooi4 ,de eigen-gereide verandering
 wordt in den regel echter slechts      
lachwekkend4 ,ik denk hier aan de       
bekende capotte-hoedjes--een            
overblijfsel van de                     
,fransche-,dames-,modes van omstreeks   
#ahhj--;die in het ,nederlandsche       
nationale costume zijn overgegaan1 onder
 den naam van de kiep                   
7,west-,friesland74 ,deze kiep wordt    
over de boeren-muts gedragen1 met banden
 onder de kin vastgeknoopt1 en is een   
toonbeeld van verregaande onredelijkheid
 en smakeloosheid4 ,zoo'n toevoegsel    
maakt het geheele costume en de         
draagster zelf werkelijk belachelijk4   
,dergelijke veranderingen maakten het   
nationale costume bespottelijk4 ,maar   
andere wijzigingen kwamen de moderne    
smaak meer in het gevlei1 ofschoon ze   
evenzeer tegen het wezen van de         

nationale dracht streden4  ,zoo dragen  
de ,zeeuwsche vrouwen op ,walcheren     
sinds eenige jaren een corset1 en maken 
zij hun vele rokken niet meer van zoo   
dikke wollen stoffen4 ,het gevolg is dat
 er veel meer teekening in hun figuur   
kwam1 en bijna eenzelfde lijn als de    
moderne dames-costumes werd verkregen4  
,voeg daarbij dat de van nature zoo wel 
gebouwde ,walcherensche vrouwen al reeds
 uit zichzelf een meer moderne          
verschijning hebben dan bijvoorbeeld de 
,marker vrouwen1 dan begrijpt men hoe op
 ,walcheren de nationale dracht voor de 
vrouwen zoolang en zoo algemeen mode kon
 blijven4 ,ze flatteerde in hooge mate1 
ze kwam de lijn van het moderne         
vrouwen-costume nabij1 en ze bleef toch 
schijnbaar nationaal zonder dit echter  
in werkelijkheid geheel te zijn4        
,ziedaar een voorbeeld van verandering1 
die althans niet aesthetisch storend    
werkt en daarom het uiterlijk van het   
nationaal costume als zoodanig niet     
geheel ten nadeele komt4    ,maar       

behalve de veranderingen die iedere     
draagster1 naar eigen smaak1 aan haar   
eigen dracht aanbrengt1 zijn er andere  
factoren die op het verdwijnen van de   
nationale costumes van grooten invloed  
zijn4  ,want 4444 ze verdwijnen langzaam
 maar zeker--al die bonte1 typische1    
nationale ,nederlandsche-volks-eigen    
drachten1 met zoo eigen schoonheid en   
charme4 ,de groote en uitgebreide       
correspondentie1 die ik sinds #aiab met 
belangstellenden over dit onderwerp     
voer1 bewijst dit4  ,gemeentelijke      
autoriteiten zoowel als priv-personen1  
uit alle deelen van ons land1 zij allen 
zijn het er over eens dat die drachten  
zienderoogen verminderen4 ,en--komt men 
ter plaatse zelf--dan zullen het u alle 
oude vrouwtjes verhalen hoe in hun jeugd
 allen minstens nog mutsen droegen1     
terwijl thans 7#aiaf7 de jeugd1 in      
diezelfde streken1 geen enkel spoor van 
nationale dracht meer in haar kleeding  
toont4  ,de ouderen herinneren zich1 dat
 in hun jeugd bijna allen in nationale  

kleedij gingen1 althans met de muts en  
de rest van de kleeding was dan althans 
van ouderwetsche stof1 snit en kleur4   
,de menschen van middelbaren leeftijd   
van thans 7#aiaf7 tooien zich nu en dan 
nog met de muts en het oorijzer of de   
gouden sieraden1 die van de ouders zijn 
gerfd1 en dan nog alln uit piteit voor  
hun voorzaten4 ,maar de jeugd van dezen 
tijd 7#aiaf7 is volkomen modern4  ,dit  
geldt voor het allergrootste deel van   
,nederland1 en in de allereerste plaats 
de groote steden en hun omgeving1 zelfs 
in streken als ,zeeland1 op ,marken1    
,urk en in andere plaatsen1 waar de     
dracht nog vrij algemeen is1 vindt men  
al huisgezinnen1 waar slechts een deel  
van de kinderen in nationaal costuum    
gaan1 de anderen bekeerd zijn1 zooals ik
 eens een jong meisje van #ac jaar1 7in 
,huizen7 die modern droeg1 hoorde       
zeggen4  ,de moderne jeugd is zoogenaamd
 te verstandig1 en na dit geslacht zal  
in het volgende wellicht alle           
herinnering aan de nationale kleedij in 

,nederland verloren zijn1 met           
uitzondering van een paar streken1 waar 
thans nog de oude dracht algemeen en in 
zijn geheel gedragen wordt4 ,maar die   
streken worden hoe langer hoe kleiner4  
,want een andere oorzaak van het        
veranderen1 en daardoor verdwijnen van  
de nationale kleedij1 is de kostbaarheid
 van die dracht4 ,en ook vereischen de  
meeste van die costumes zeer veel kennis
 om ze te vervaardigen1 ze zijn lastig  
in het dragen1 en kostbaar in onderhoud1
 vooral de kanten mutsen en kappen1 die 
meestal door speciale strijksters moeten
 behandeld worden4  ,ook dit zijn       
ongemakken1 die de moderne jeugd gaarne 
ontgaan wil1 vooral omdat de            
nieuwerwetsche kleeding zooveel         
eenvoudiger en losser in het dragen is  
en geheel gereed in winkels kan worden  
gekocht4 ,maar daar staat tegenover1 dat
 vele van die oude drachten zoozeer     
flatteeren4 ,en 4444 welke vrouw zou dat
 niet zien 4444 en waardeeren1 en haar  
veel moeiten doen vergeten4 ,zoo die    

ijdelheid dan--voor zoover de           
vrouwencostumes betreft--voor een deel  
oorzaak zou kunnen zijn1 dat enkele van 
die oude drachten langer zouden kunnen  
blijven voortbestaan1 niet aldus met de 
mannendracht4 ,daar geeft het practische
 den doorslag1 ofschoon hier en daar nog
 een klein gevoel voor de geboorteplaats
 en een koppig vasthouden aan oude      
gebruiken tot de instandhouding van de  
plaatselijke dracht zal blijven         
medewerken4  ,over het algemeen moet    
echter vastgesteld worden1 dat de       
nationale ,nederlandsche kleedij        
langzaam maar zeker verdwijnt1 en dat   
vooral dit nu levende geslacht          
7#ahgj-aibj71 de grootste veranderingen 
op dit gebied mee maakt4    ,b4 ,,waar  
,,worden ,,de ,,nederlandsche           
,,nationale ,,kleederdrachten           
,,gedragen8   ,in ieder van de elf      
,nederlandsche provincin wordt de       
nationale dracht op zeer verschillende  
wijze in stand gehouden4  ,in enkele    
streken komt ze thans 7#aiaf7 nog       

veelvuldig voor en wordt ze in haar     
geheel1 in onder- en bovenkleeding1     
zoowel door de mannen als de vrouwen en 
de kinderen in eere gehouden4  ,in      
andere gedeelten van ons land1 en dat is
 wel het grootste deel1 vindt men er nog
 slechts de gedeeltelijke overblijfselen
 van4 ,die gedeeltelijke dracht bepaalt 
zich dan hoofdzakelijk tot de           
vrouwen-kleeding1 waarbij alleen de kap 
en het oorijzer en eenige bijzondere    
gouden en bloedkoralen lijfsieraden     
behouden bleven4  ,het verdere gedeelte 
van de kleeding dier vrouwen is dan een 
soort stadsdracht1 waarin zekere vormen 
en versieringswijzen van de oude        
drachten zijn overgebleven1 maar in heel
 andere stoffen1 heel andere 7meestal   
effen7 kleuren zijn uitgevoerd1 een en  
ander vervormd door den invloed van     
modedrachten van bijna een generatie    
terug4 ,dit halve nationale kleed heeft 
dus in ieder geval een bijzonder cachet1
 maar zij is de bij uitstek smakelooze1 
boersche en onbeschaafde en is de ergste

 vijand van de volledige nationale      
dracht geworden1 omdat ze zoo voor ieder
 in het oog vallend dualistisch         
verkeerd1 daardoor zoo leelijk en daarom
 zoo belachelijk is4  ,en in het overige
 deel van ,nederland zijn zelfs alle    
sporen van de ouderwetsche dracht       
verloren gegaan4 ,dit is vooral zoo in  
de groote steden en centra van          
industrie1 en dan voornamelijk onder de 
bevolking die van deze industrie leeft4 
,de boeren hebben in die streken soms   
nog hun eigen dracht--geheel of         
gedeeltelijk--behouden4  ,een           
merkwaardig voorbeeld van dien          
verderfelijken invloed van de industrie 
op onze nationale kleederdrachten ziet  
men in ,vlissingen1 dat geheel          
gemoderniseerd is1 terwijl op het       
overige gedeelte van het onvolprezen    
schoone ,walcheren1 tot zelfs onder de  
poorten van ,vlissingen zelf1 de        
inheemsche dracht in zoo bijzondere eer 
wordt gehouden4    ,zoo men de streken  
waar de nationale kleedij veel1 minder  

of in 't geheel niet meer gedragen      
wordt1 op de kaart van ,nederland       
aanteekent1 dan zal het opvallen1 hoe de
 volledige kleedij alln nog maar        
voorkomt in twee scherp afgescheiden    
centra 7zie bl4 #a74  ,het eene omvat   
,zeeland1 en dan nog hoofdzakelijk      
alleen de eilanden ,walcheren en        
,zuid-,beveland1 en een deel van        
,staats-,vlaanderen4  ,het andere strekt
 zich uit langs de kust van de          
,zuiderzee1 van ,staphorst 7in          
,overijsel7 in het ,noorden1 tot ,huizen
 7in ,noord-,holland7 in het ,zuiden4   
,de eilanden ,urk1 ,marken en ,volendam 
7dat zoo goed als een eiland op het land
 is7 moet men ook tot dat centrum       
rekenen4  ,buiten deze twee zich zeer   
duidelijk afteekenende streken1 wordt   
het nationale costuum in ,nederland     
nergens meer compleet gedragen4 ,in alle
 andere streken komt het gedeeltelijk   
voor1 zelfs in de dorpen langs de       
,noordzee1 waar voor ,scheveningen1 wat 
de vrouwenkleeding betreft1 een soort   

uitzondering gemaakt zou kunnen worden4 
,de streken1 waar de nationale dracht   
gedeeltelijk voorkomt1 strekken zich om 
deze centra uit1 ook in de groote steden
 zijn de drachten zoo goed als geheel   
verdwenen1 zoo men tenminste niet de    
zeer enkele oudere vrouw die nog alleen 
een eenvoudige muts 7de gewone          
,hollandsche hulle7 draagt1 of enkele   
weezen-costumes mee wil rekenen4  ,in   
het algemeen kan men echter zeggen dat  
dit gedeeltelijk costume in het grootste
 7westelijke7 deel van de ,provincie    
,friesland nog gedragen wordt1 op enkele
 van de ,noordzee eilanden1 in          
,noord-,holland 7in hoofdzaak           
,west-,friesland71 op het platteland in 
,zuid-,holland en ,utrecht1 de          
noordelijke ,zeeuwsche eilanden1 langs  
der ,gelderschen ,i,jsel in den         
achterhoek van ,gelderland1 in het land 
tusschen ,maas en ,waal en in het       
noordelijk en westelijk deel van        
,noord-,brabant4 ,in ,groningen1 een    
groot deel van ,drenthe en ,overijsel1  

in zuid-oostelijk ,noord-,brabant en in 
,limburg is echter de dracht geheel     
verdwenen1 bijna ieder spoor is er van  
uitgewischt4    ,de overgangs-periode   
van heele op gedeeltelijke dracht1 die  
het geslacht dat thans 7#aiaf7 ongeveer 
vijftig jaar is1 heeft meegemaakt1 wordt
 door de jeugd uit dezen tijd 7#aiaf7   
overgeslagen4 ,zelfs in centra waar de  
drachten om veel redenen nog in zeer    
groote eere zijn1 beginnen enkele       
jongeren direct met algeheelen afstand  
van het nationale costume te doen en    
kleeden zich1 niet alleen op zijn       
stadsch maar zelfs naar de laatste      
buitenlandsche mode1 nu deze nieuwere   
vormen en opvattingen zooveel spoediger 
tot de landelijke bevolking doordringen 
dan dit een geslacht geleden gebeurde4  
,en1 waar deze volledige verandering van
 costumeering1 zoo zonder               
overgangsproces1 plaats grijpt1 is het  
begrijpelijk dat voor de nationale      
drachten het grootste gevaar dreigt om  
in betrekkelijk zeer korten tijd        

volkomen te verdwijnen4    ,c4 ,,over   
,,den ,,invloed ,,van ,,den             
,,godsdienst1 ,,ras1 ,,rang1 ,,stand    
,,en ,,beroep ,,op ,,de ,,nederlandsche 
,,nationale ,,kleederdrachten4   ,de    
invloed van den godsdienst op de        
nationale drachten is een zeer          
bijzondere4 ,niet alleen dat de vorm van
 het costume ook zelfs naar den         
godsdienst verschillend wordt1 zooals   
dit zeer sterk is op ,zuid-,beveland1   
maar het blijkt dat de godsdienst ook   
van invloed is op het behoud onzer      
nationale drachten4 ,over het algemeen  
heb ik opgemerkt dat in meer orthodoxe  
streken--zoowel protestantsche als      
roomsch-katholieke--de drachten langer  
bewaard blijven dan in minder           
godsdienstige1 zoodat dus de            
godsdienstige factor als eene ten goede 
voor de drachten moet worden aangemerkt4
  ,de invloed van het ,ras laat zich ook
 in den vorm van de costumes nawijzen   
zooals ik dat reeds hier en daar in     
dezen text doe4 ,hierover hebben ook    

,dr4 ,jos4 ,schrijnen1 in zijn hoogst   
belangrijk boek over ,nederlandsche     
volkskunde1 ,prof4 ,j4 ,h4 ,gallee in   
zijn werk over ,het boerenhuis in       
,nederland en zijn bewoners1 en ,prof4  
,l4 ,bolk in zijn verhandeling over ,de 
bevolking van ,nederland in haar        
anthropologische samenstelling1 hun     
zienswijzen en de resultaten van hun    
studin neergelegd4  ,de rang en stand in
 de maatschappij heeft in zooverre ook  
haar invloed op de nationale drachten   
doen gelden1 dat de costumeering rijker 
en fraaier werd1 naarmate de drager in  
betere sociale omstandigheden verkeerde4
 ,op den vorm van de dracht had dit     
slechts weinig invloed1 men was niet    
gewend bijzondere kenteekenen1 om de    
standen te onderscheiden1 te dragen4    
,om deze redenen zijn dus onze          
nederlandsche nationale drachten echte  
volks-drachten4  ,anders is dit met de  
gelegenheids-kleedij4 ,niet alleen dat  
de vorm en de kleur van de kleeding der 
kinderen dikwijls van de dracht van de  

volwassenen onderscheiden is1 maar      
voornamelijk wordt het onderscheid groot
 tusschen daagsche1 feestelijke of      
rouw-kleedij4 ,dit is bij al onze       
nationale drachten min of meer het      
geval1 maar--begrijpelijkerwijze--daar  
het sterkst1 waar de drachten nog       
volledig door mannen en vrouwen gedragen
 worden1 omdat ook de oude zeden1 met   
die oude drachten1 behouden bleven4  ,de
 invloed van die zeden en gebruiken1    
doet zich dan zeer sterk op de kleeding 
gelden1 en komt in de verscheidenheid   
van die kleedij bij vele gelegenheden   
tot uiting4  ,opmerkelijk is daarbij    
vooral de bijzondere fraaiheid en       
ingewikkeldheid van de trouw-costumes1  
en--hoe zou het anders kunnen--vooral   
van deze gelegenheids-kleeding van de   
vrouwen4  ,overal wordt bij de          
costumeering van de bruid een zeer      
bijzondere prachtlievendheid1 zoowel in 
kleur als in bewerking van het costume1 
ten toon gespreid4  ,maar ook het       
verschil in beroep bracht verschil in   

kleedij1 zonder dat er echter van een   
consequent doorgevoerde beroeps-kleeding
 kan gesproken worden4  ,zoo is er1     
bijvoorbeeld op ,scheveningen1 verschil 
in de kleeding tusschen de visschers en 
de dorps-bewoners 7die andere bezigheden
 hebben74 ,maar over het algemeen is de 
afwijking van het algemeene type der    
locale kleeding tengevolge van beroep of
 stand niet zeer groot4 ,de grootste    
variatie wordt veroorzaakt door de      
gelegenheid waarbij het costuum gedragen
 wordt4    ,ten slotte zou nog een      
afzonderlijk hoofdstuk te wijden zijn   
aan de weezen-costumes4 ,ofschoon deze1 
als uniformen1 niet tot de eigenlijke   
nationale kleedij gerekend kunnen       
worden1 staat daar tegenover1 dat het   
wezen en de vorm van vele dezer drachten
 toch zoo nauw bij de eigenlijke        
volksdrachten aansluiten1 er zoo zeer   
uit voortkomen en er zich zoodanig mee  
hebben vermengd1 dat deze meestal toch  
ook ouderwetsche costumeeringen hier    
noodzakelijk in het kort besproken      

moeten worden4  ,enkele van deze        
costumes zijn hier in dit boekje        
afgebeeld en beschreven1 om toch vooral 
ook niet deze zoo typeerende kleedij te 
vergeten1 die door een groot deel van   
het publiek zoo goed gekend wordt1 en   
die1 naast de werkelijke nationale      
drachten1 toch ook veel aardigs en      
eigens aan de lokale kleur van enkele   
,hollandsche steden hebben bijgezet4 ,de
 mooie ,amsterdamsche burgerweesjes1 die
 uit ,haarlem1 uit ,leeuwarden en       
zoovele andere steden1 mochten in dit   
bestek ook niet vergeten worden4    ,d4 
,,over ,,de ,,beteekenis ,,van ,,onze   
,,nederlandsche ,,nationale             
,,kleederdrachten ,,uit ,,een ,,ethisch 
,,en ,,aesthetisch ,,oogpunt4   ,het    
ware zeer verkeerd onze nationale       
volks-kleederdrachten de maatstaf van   
een hooger schoonheidsbeginsel aan te   
leggen4 ,zij behooren1 als een van de   
vele monumenten van oude geschiedenis en
 kunst1 geheel gelijk gesteld te worden 
met de kleinkunst1 de gebruikskunst1 die

 uit het volk1 uit zijn aard1 zeden en  
gewoonten voortkwam1 zonder in wezenlijk
 of direct verband met de hoogste       
intellectueele waarde en geestelijke    
idealen van dat 7ons7 volk te staan4    
,en omdat ons ,nederlandsche volk zich  
in haar kunstuitingen1 zelfs in die van 
haar beste perioden1 steeds meer een    
volk van particulariseerend gevoel dan  
van veralgemeenende verstandelijkheid   
heeft betoond1 moet het ook niet        
verwonderen dat haar volks-kunst1       
waaronder onze nationale kleederdrachten
 te rekenen zijn1 nooit belangrijker    
wordt dan wat met wat goede maar        
boertige smaak1 veel werk-kracht en een 
vroolijke maar oppervlakkige            
levensbeschouwing bereikt kon worden4   
,verheffend schoon zijn daarom onze     
nationale kleederdrachten niet1 maar ze 
zijn levensvol1 soms rijk1 soms fijn1   
maar over 't algemeen meer aardig1      
merkwaardig en typeerend dan            
inspireerend4 ,zij behooren1 gelijk     
zoovele opmerkelijke maar anders geen   

hoogere princiepen uitdrukkende         
meubelkunst en klein-architecteur1 tot  
dat zelfde soort monumenten van onze    
groote voorgeschiedenis gerekend te     
worden1 waarvan de overblijfselen nog   
voor een deel in enkele streken van ons 
land te vinden zijn is in oude buurtjes 
en grachtjes1 huisjes en hoekjes4 ,als  
zoodanig hebben zij dus in het          
werkelijke hedendaagsche leven van ons  
volk geen beteekenis meer dan die van   
curieuse bezienswaardigheid4 ,slechts in
 die gedeelten van ons land waar nog    
oude of ouderwetsche zeden en gewoonten 
heerschen1 hebben en behouden zij echter
 alleszins hun reden van bestaan1 en    
4444 zijn zij nog de dragers van het    
levende volks-ideaal4  ,de schoonste van
 deze drachten zijn voornamelijk die    
welke door den ,frieschen stam gedragen 
worden1 te weten de costumes in         
,friesland1 ,urk1 ,volendam en in       
,zeeland4 ,bij deze alle moet een       
verfijning van vorm en kleurenkeus      
geconstateerd worden1 die op iets       

hoogers dan het gemiddelde volks-ideaal 
wijst1 die meer geestelijke ontwikkeling
 en aspiraties verraadt4 ,ook de        
meerdere voortreffelijkheid en          
schoonheid van dit ras boven de andere  
bewoners van ,nederland verklaart de    
meerdere belangrijkheid en grooter      
schoonheid van deze drachten boven de   
andere4  ,behalve de aristocratische    
allure die vooral het ,friesche costume 
haar draagsters geeft1 het bijzonder    
groot-burgerlijke van de                
,hindelooperdracht1 de levens-volheid en
 natuurkracht1 waarvan de ,urker en     
,volendammer kleedij getuigt1 wordt in  
deze het toppunt van evenwichtigheid    
bereikt in het ,zeeuwsche costume1 dat  
meer natuurlijk dan zoovele andere      
drachten 7bijv4 ,marken1 ,staphorst     
enz47 alle voordeelen van de eigenheid  
van het volk1 van het ras1 op zijn best 
en het schoonst tot uiting brengt en als
 onderstreept4  ,in de ,zeeuwsche       
drachten 7vooral die van ,zuid-,beveland
 en van ,walcheren7 komt den wil zich   

van anderen te onderscheiden1 hoogere1  
meer intellectueele idealen uit te      
drukken1 dieper levenskijk te hebben zoo
 volmaakt en zoo harmonieus tot zijn    
recht in een even smaakvolle als        
stijlvolle kleedij1 die als genspireerd 
en gecomponeerd schijnt op de bijzondere
 lichamelijke schoonheid van dit        
zeeuwsch-friesche ras1 dat ongetwijfeld 
het schoonste1 en naar den bouw van het 
lichaam het meest                       
algemeen-menschelijk-normale deel van   
het nederlandsche volk is4  ,werkt den  
aanblik van het ,nederlandsche nationale
 costume dan niet altijd verheffend1 is 
het in zich zelf niet altijd even       
hyginisch1 lijkt het soms meer vreemd en
 gezocht dan origineel1 soms meer bont  
dan kleur-rijk1 soms meer merkwaardig   
dan mooi1 het geeft in zijn groote      
verscheidenheid een zeer juisten blik op
 de ,nederlandsche volkspsyche4 ,de     
klein-burgerlijkheid1 die een           
hoofdkenmerk van ons volk is1 en die    
dikwijls tot boerschheid wordt1 komt in 

enkele van die drachten ten zeerste uit1
 zooals die van ,marken1 ,gelderland en 
,noord-,brabant4 ,aan den anderen kant  
echter zijn er elementen in die         
volks-kleedij1 die zich bijna boven de  
groot-burgerlijkheid tot een soort      
regenten-aristocratie verheffen1 zooals 
de provinciale 7oude7 dracht in         
,friesland en ,zeeland1 waar door       
verfijnden smaak in kleuren en vormen   
iets hoogers bereikt wordt1 al wordt die
 meer aesthetische werking van deze     
drachten dan voor een groot deel        
veroorzaakt door de grootere            
rasschoonheid van de dragers1           
en--speciaal van de draagsters4  ,wil   
men deze historische drachten1 en wat er
 thans nog van over is1 op deze wijze   
beschouwen1 dan blijken ze even         
waardevol voor de kennis van de         
,nederlandsche volks-ziel als de oude   
meubelen1 architectuur en het           
allergrootste deel van onze nationale   
schilderschool4 ,ze zullen altijd hun   
waarde aan hun oprechtheid en           

waarheidszin blijven ontleenen1 zoowel  
aesthetisch als ethisch1 ze zullen      
aldoor als een werkelijke afspiegeling  
van den geest en de idealen van ons volk
 moeten worden erkend4  ,en 4444 staan  
zij in dat opzicht lager1 of zijn zij   
minder belangrijke of minder hooge kunst
 dan al het andere1 wat ons van het     
voorgeslacht bleef8 ,ik betwijfel het4  
,de beste uitingen van onzen            
,nederlandschen volksaard1 op het gebied
 van welke kunst van het verleden of van
 het heden men het dan ook neme1 zijn en
 blijven1 voorzoover het specifiek      
,hollandsche wat er aan is1 toch immers 
niets anders dan uitingen van boeren1   
burgers en buitenlui4  ,en onze         
nationale kleederdrachten behooren      
werkelijk niet tot de minst-belangrijke 
van die uitingen van boeren-kunst6--    
,e4 ,,litteratuur ,,over ,,de           
,,nederlandsche ,,nationale             
,,kleederdrachten4   ,alvorens tot een  
korte beschrijving van die nationale    
drachten1 zooals zij thans 7#aiaf7 zijn1

 over te gaan1 moge hier een kort       
overzicht volgen van de publicaties     
die--voor dezen--over dit onderwerp zijn
 verschenen4 ,een blik op de goede1 of  
goed bedoelde beschrijvingen en         
afbeeldingen van deze drachten1 hoe zij 
waren en zijn1 en tevens een woord over 
de slechte en niet goede afbeeldingen1  
kan hier hen1 die omtrent dit onderwerp 
meer willen weten1 een korte leiddraad  
geven4  ,want beide soort publicaties   
over onze zooveel bewonderde en tegelijk
 zoo zeer gesmade en belachelijk        
gemaakte nationale drachten1 moge hier  
eenige critiek vinden4  ,in 't algemeen 
mag gezegd1 dat de goed-bedoelde1 zoowel
 als de slechte beschrijvingen en       
afbeeldingen van deze costumes1 ieder   
het hunne hebben bijgedragen om de      
kennis en waardeering in de war te      
brengen4  ,enkele goede1 en meer        
wetenschappelijke1 d4 w4 z4 meer juiste 
beschrijvingen daargelaten1 moet het    
meeste van wat over dit hoogst          
belangrijke maar uiterst omvangrijke    

onderwerp werd gepubliceerd1 tot de     
romantische en lyrische proza en pozie  
gerekend worden4 ,bijna steeds waren het
 slechts phantasien die men gaf1        
prent-verbeeldingen1 plaatjes1 groepjes 
die wel het schilderachtige1 het        
aardige1 lieve en typeerende van het    
uiterlijke dezer drachten gaven1 maar   
meer ook niet4 ,zoo is een van de eerste
 publicaties op dit gebied1 de uitgave  
van ,j4 le ,francq van ,berkhey uit     
#aggc1 meer bezingend dan beschrijvend4 
,behalve een zeer objectief boekje over 
,hindeloopen1 dat in #ahee te           
,leeuwarden verscheen1 zijn de          
publicaties van ,e4 ,maaskamp uit #ahjc 
en de ,karakter-schetsen1               
kleederdrachten1 enz4 in #ahdb door de  
,nederlandsche ,maatschappij van        
,schoone ,kunsten in ,den ,haag         
gepubliceerd1 niet anders dan           
prentenboeken te noemen1 waarbij den    
text meer lyrische ontboezemingen zijn1 
dan beschrijvingen4  ,zoo is het ook met
 de lithographische platen van          

,valentijn ,bing en ,braet von          
,ueberfeldt1 in #aheg uitgegeven1       
ofschoon hier een paar prenten met goede
 dtails aan zijn toegevoegd4  ,de vele  
atlassen1 die in de bibliotheek van het 
,rijks ,museum1 en in de verschillende  
oudheidkundige genootschappen           
bijeengebracht zijn1 waaronder de       
verzameling van ,f4 ,muller 7,amsterdam 
#ahgi7 wel een van de voornaamste is1   
bevatten slechts losse platen1 met geen 
of te weinig beschrijvenden text4 ,de   
voorstellingen uit den tijd vr dat de   
photographie in dienst van deze         
wetenschappelijke onderzoekingen werd   
gesteld1 zijn allen te artistiek1 geven 
te kennelijk slechts den persoonlijken  
indruk van den lithograaph of teekenaar 
weer4 ,de meeste van deze voorstellingen
 zijn dan ook geen objectieve           
afbeeldingen van bepaalde costumes1 het 
zijn slechts tafreelen3 een boer1 een   
dienstmeid1 zonder verder te            
praeciseeren4  ,de geschiedenis van de  
nationale kleederdrachten1 die uit dit  

materiaal alln zou moeten worden        
samengesteld1 zou derhalve een zeer     
twijfelachtige wetenschappelijke waarde 
krijgen4  ,later begon men echter       
juister beschrijvingen van de nationale 
drachten te geven1 toen ook de          
photographische afbeelding bespreking   
van dit onderwerp in verschillende      
tijdschriften toeliet4  ,een van de     
eersten die stelsel-matig in dezen te   
werk ging1 was ,mr4 ,j4 ,e4 van ,someren
 ,brand4 ,reeds in #ahic verschenen     
opstellen van zijn hand over speciale   
dtails van dit omvangrijke studie-vak1  
in ,elseviers maandschrift4 ,bijzonder  
mooi gellustreerde opstellen verschenen 
later in ditzelfde tijdschrift1 in      
,buiten1 en andere periodieken4 ,het    
meest complete en het meest als een     
wetenschappelijke verhandeling bedoelde 
werk1 is echter de reeds hierboven      
genoemde standaard-uitgave van          
,professor ,j4 ,h4 ,galle1 over het     
,boerenhuis in ,nederland en zijn       
bewoners4  ,een geheel zelfstandige     

serie platen en een opstel van          
,professor ,galle zelve1 en een over de 
,anthropologische samenstelling van de  
bevolking van ,nederland1 van de hand   
van ,prof4 ,l4 ,bolk1 is aan deze       
uitgave--die eigenlijk in hoofdzaak over
 de boerenwoningen gaat--toegevoegd4    
,hoe voortreffelijk dit werk echter ook 
moge zijn1 moet toch betreurd1 dat      
,professor ,galle waarschijnlijk niet   
over de noodige bladzijden voor text en 
illustratie kon beschikken1 om niet     
alleen het uiterlijk aspect van enkele  
onzer nationale drachten af te beelden  
en t globaal te beschrijven1 maar om ook
 de onderkleeding te hebben kunnen      
behandelen4 ,bovendien missen deze      
prenten1 die alle naar photographie     
genomen zijn1 de kleur4 ,en1 die kleur  
is een zoo belangrijke factor in die    
kleurvolle en kleurige volks-kleedij1   
dat ze1 zonder deze1 niet in            
afbeeldingen in zwart te begrijpen is4  
,voor ,zeeland publiceerden ,dr4 ,j4 ,c4
 de ,man en ,j4 ,a4 ,frederiks in #ahid 

een beschrijving van de ,zeeuwsche      
drachten4 ,ook verscheen een plaat in   
kleuren waarop alle ,zeeuwsche          
kleederdrachten1 tot een schilderachtige
 groep vereenigd1 staan afgebeeld4 ,deze
 plaat werd uitgegeven onder leiding van
 ,mr4 ,j4 ,e4 van ,someren ,brand1 den  
bijeenbrenger van een hoogst belangrijke
 collectie costumepoppen4 ,ofschoon deze
 prent1 naar omstandigheden1            
7lithographie in kleuren naar een       
kleurlooze photo7 zeer belangrijk is1 is
 ze niet voldoende4 ,het is             
ondertusschen te bejammeren1 dat van de 
andere provincies niet dergelijke       
prent-verbeeldingen zijn gemaakt4 ,deze 
plaat werd uitgegeven door de ,uitgevers
 ,mij4 ,elsevier1 in #ahid4  ,een nog   
altijd niet geschreven standaardwerk    
over onze nationale kleederdrachten zal 
niet alln de boven1 maar ook de         
onderkleeren in al haar dtails moeten   
beschrijven en afbeelden1 niet alln in  
zwart1 maar ook 7en vooral7 in kleur4   
,en niet alln zal het effect dat deze   

drachten op den beschouwer maken1 moeten
 worden weergegeven1 maar vr alles het  
wezen1 de ware vorm1 de constructie van 
die kleedij in schematische             
verbeeldingen moeten worden vastgelegd1 
ondersteund door photo's naar de dragers
 en draagsters zelf1 opdat ook de wijze 
van dragen1 de habitus der bevolking1   
hun uiterlijke ras-eigenaardigheden voor
 het nageslacht duidelijk bewaard mogen 
blijven4    ,tot zoover over de         
goed-bedoelde en goede publicaties over 
onze nationale drachten4 ,thans over de 
slechte1 de verkeerde1 zelfs de         
leugenachtige4 ,en tot deze laatste     
moeten vooral de duizende               
prentbriefkaarten gerekend worden die in
 de laatste tien jaren1 in den handel   
zijn gebracht4 ,behalve dat deze        
prentjes slechts kiekjes1 plaatjes te   
zien geven1 zijn de gekleurde uitgaven1 
die in deze bestaan1 meestal in het     
buitenland vervaardigd1 en daardoor in  
den regel hopeloos verkeerd4 ,ze        
accentueeren het bonte1 boersche1       

onbeschaafde1 door foutieve op-kleuring 
nog meer1 zoodat deze verkeerde series  
veel misverstand omtrent onze nationale 
kleedij in de wereld gebracht hebben4   
,maar niet minder zijn daar de vele     
reclameplaten schuld aan1 en de wijze1  
waarop zich 7vooral de ,amerikaansche7  
reclame van een zoo dankbaar en dutchy  
7lees3 mal7 motief heeft meester gemaakt
 als de ,hollandsche nationale drachten 
den niet begrijpenden boodt4  ,die      
verkeerde1 en dikwijls opzettelijk      
verkeerdelijk aangedikte voorstellingen 
hebben onze nationale kleederdrachten in
 het oog van den buitenlander           
7en--terugwerkend1 in het oog van vele  
,hollanders7 een zeer slechten roep     
bezorgd4 ,zelfs ging een deel van deze  
verkeerde gedachten op ,holland en de   
,hollanders over4  ,dit kon des te      
makkelijker1 omdat de kennis van de     
algemeene aardrijkskunde1 en speciaal   
van het kleine ,nederland1 in de groote 
landen 7vooral ,amerika1 ,engeland1     
,frankrijk7 onder het beschaafde publiek

 niet bijzonder ontwikkeld is4  ,men is 
toen1 in dat groote buitenland1 die     
boerschheid1 onbeschaafdheid en         
lachwekkende logheid1 die men1 door die 
verkeerde voorstellingen1 gedwongen werd
 te zien1 voor den geest van ,holland en
 zijn bewoners gaan houden4 ,en dit     
heeft een juist begrip omtrent en kennis
 van het ware ,holland in de wereld niet
 bevorderd4  ,en toch--dit alles had    
voor een deel vermeden kunnen worden1   
zoo er een goed standaardwerk over onze 
nationale kleederdrachten bestaan had4  
,maar tot nog toe hebben onze nationale 
kleederdrachten1 ofschoon zij evenzeer  
een levende uiting van den geest der    
vaderen zijn1 nog niet die aandacht der 
officieele en wetenschappelijke wereld  
tot zich getrokken1 die zij om zooveel  
redenen werkelijk verdienden4    ,hier  
blijft thans nog de collectie           
aangekleede poppen te vermelden1 die in 
de verschillende musea in den lande de  
herinnering aan die nationale drachten  
levendig zullen houden1 als die drachten

 zelf dan niet meer door de bevolking   
zullen worden gedragen1 en 4444 als die 
poppen en hun kleedij tegen dien tijd   
niet door de mot en andere oorzaken     
zullen zijn vergaan4  ,reeds in #ahih   
werd door ,mr4 ,j4 ,e4 van ,someren     
,brand1 toenmaals ,directeur van het    
,stedelijk ,museum te ,amsterdam1 een   
verzameling van ongeveer honderd        
verschillende nationale costumes tezamen
 gebracht1 die in hooge mate merkwaardig
 is4 ,deze belangrijke collectie1 die   
tot ,september #aiaf in het ,rijks      
,museum te ,amsterdam te zien was en    
waar zij1 om zooveel redenen1 op de     
eenige haar toekomende plaats was1 is   
sinds dien1 jammer genoeg1 naar het     
openlucht ,museum te ,arnhem uitgewezen4
  ,behalve deze collectie zijn minder   
omvangrijke verzamelingen van meer      
plaatselijke costumes1 op poppen        
gemonteerd1 in de musea van ,middelburg1
 ,leeuwarden1 ,hindeloopen en andere    
steden opgesteld4  ,en behalve deze     
poppen1 worden in menige familie enkele 

ouderwetsche drachten in hun geheel of  
in gedeelten als kostbare--maar         
doode--herinneringen aan het            
voorgeslacht bewaard4 ,vooral is dit het
 geval in ,friesland1 waar echter nu en 
dan den gewestelijken geest weer levend 
wordt1 zoodat bij bijzondere            
feestelijkheden deze costumes nog wel   
voor den dag komen1 om te getuigen1 dat 
het gevoel van eigenheid nu en dan nog  
wakker kan worden4  ,maar behalve deze  
hier in 't kort opgesomde beschrijvingen
 en plaatjesachtige verbeeldingen1 deze 
prent-briefkaarten en poppen in         
nationaal costume en die enkele1 in oude
 kasten en stoffige doozen bewaarde     
kleedingstukken1 is van de nationale    
drachten in ons land niets over1 dan wat
 er in de verschillende streken nog     
gedragen wordt1 heele1 halve1 veranderde
 en onjuiste kleeding1 die zoo is1 omdat
 ze zoo is1 waar moeielijk eenige juiste
 en wetenschappelijke critiek op gegeven
 kan worden en die de eenige reele bron 
is voor onze kennis van dit bijzondere  

monument van echt ,hollandsche          
geschiedenis en kunst4  ,een korte      
inventariseering1 van dat1 wat heden    
7#aiaf7 nog van die nationale           
volks-kleedij in werkelijkheid over is1 
beoogt dit boekje4    ,f4 ,,wat ,,werd  
,,en ,,wordt ,,er ,,voor ,,de           
,,instandhouding1 ,,de ,,belangen ,,en  
,,de ,,kennis ,,van ,,de ,,nederlandsche
 ,,nationale ,,kleederdrachten ,,gedaan4
   ,ten laatste moge hier nog een korte 
beschouwing volgen over wat er voor onze
 zoo beroemde ,nederlandsche            
volksdrachten gedaan werd4  ,in de      
meeste landen waar eveneens zoo'n       
belangrijk monument uit het verleden1   
als wij in onze nationale drachten      
hebben1 is overgebleven1 en dat         
bovendien een monument is1 in zich zelf 
zoo merkwaardig1 en dat zveel tot de    
waardeering van ons ,hollandsche land1  
vooral bij den vreemdeling1 heeft       
bijgedragen1 wordt van overheidswege    
alles in het werk gesteld om die        
volkseigenheid te bestudeeren1 te doen  

voortduren1 en ze op allerlei wijze te  
beschermen4  ,in ,nederland evenwel1 de 
liberale leuze getrouw van laisser      
faire1 laisser aller1 een land1 waar    
tengevolge van die idee kunst geen      
regeeringszaak is en dus niet beschermd 
wordt1 werd en wordt officieel nog niets
 voor die nationale kleedij gedaan4     
,alle pogingen in deze ten goede1 gingen
 en gaan uit van particulieren4  ,de    
verzameling poppen1 die tot ,september  
#aiaf in het ,rijks ,museum op zijn     
eigenlijke plaats was1 werd door        
particulier initiatief1 door particulier
 geld bijeengebracht4 ,ook was het zoo  
met de verzamelingen in de provincin1   
waar zich particulieren1 vereenigingen  
of genootschappen te werk stelden4 ,en  
deze laatsten hebben zeer goed werk     
gedaan4 ,maar de regeering deed niets4  
,ook dat moge een van de vele factoren  
zijn1 dat de nationale drachten in      
,nederland1 om 't zoo te zeggen1 aan    
zich zelf overgelaten1 zoodanig         
vervormd1 veranderd en gehavend werden1 

en per slot geheel zullen verdwijnen1   
omdat het dragen er van niet van hooger 
hand werd aangemoedigd1 of op een of    
andere wijze beloond4 ,de pogingen die  
in dezen van priv-personen en           
vereenigingen uitgaan1 kunnen echter    
nooit dat gezag en die overtuigende     
ernst hebben1 die een lands-bestuur aan 
zijn verordeningen of wenschen geven    
kan4 ,en al deed en doet de vereeniging 
,nehilennia in ,middelburg ook nog zoo  
haar best 7in een streek trouwens waar  
't nog niet zoo heel erg noodig is7 deze
 en dergelijke vereenigingen zullen toch
 niet bij machte zijn met goed gevolg   
tegen de wassende wansmaak en           
vooroordeelen van de zoogenaamde        
stads-beschaving te strijden4  ,een van 
de beste middelen in deze echter1 wordt 
wel door die ,zeeuwsche vereeniging     
toegepast4 ,zij speculeert op de        
ijdelheid van de dragers 7meer speciaal 
van de draagsters7 van het nationaal    
costume4 ,geen beter middel had zij     
kunnen bedenken1 dan eenige personen in 

nationale dracht1 en daarna diezelfde   
personen 7eenige kinderen7 in           
stads-kleedij te laten photographeeren1 
,het onderscheid is z sterk1 dat het de 
meest van smaak ontbloote mensch treffen
 moet4 ,het is1 om 't zoo te noemen1 een
 afschrikwekkend voorbeeld4 ,zoo aardig 
en zoo geheel met een eigen cachet als  
die kinderen er uit zien in hun         
nationale dracht1 zoo leelijk1 zoo      
on-eigen1 zoo onbeschaafd zien zij er   
uit in het stadsch4 ,waarlijk1 de       
boerschheid komt in die kinderen dan    
eerst werkelijk uit als ze zoogenaamd   
beschaafd1 dat is3 op zijn stadsch1     
gekleed zijn1 terwijl ze er in hun      
nationale dracht er heel wat minder     
boerachtig1 minder onbeschaafd uitzien4 
,met het veranderen van kleeding wordt  
dus door de boerenbevolking juist het   
tegenovergestelde bereikt van wat zij   
bedoelt4  ,en dt is het wat van         
overheidswege aan den volke had moeten  
en kunnen gedemonstreerd worden1 dat het
 niet vernederend of verachtelijk is om 

de nationale kleedij te dragen1 dat ze  
niet leelijk1 niet onbeschaafd is en    
niet achterlijk maakt1 maar dat juist   
het on-oordeelkundig en smakeloos dragen
 van de moderne stads-kleedij de dragers
 en draagsters belachelijk en leelijk   
maakt4 ,indien dit aan het volk         
gedemonstreerd was geworden1 zou dit    
aanschouwelijk onderricht van zeer veel 
invloed op de nationale drachten        
gebleken zijn4  ,want1 vooral bij de    
vrouwen is de indruk1 die zij in hun    
costuum maken1 toch nog maar altijd de  
hoofdzaak4 ,en die ijdelheidsfactor komt
 de nationale dracht ten goede4 ,vooral 
de mooiste1 natuurlijkste en meest      
rationeele drachten1 zooals de ,friesche
 en de ,zeeuwsche4 ,zoolang de vrouwen  
zelf zullen blijven inzien dat die      
kappen en mutsen van kant1 die gouden   
sieraden1 die keurig geplooide doeken en
 kleurige beuken1 die korte mouwen en   
lage-halsjes-dracht haar goed kleedt1   
flatteert2 4444 en zoolang er mannen    
zullen zijn1 die deze schoonheid zullen 

opmerken 4444 en het de vrouwen zullen  
zeggen 4444 zal de nationale dracht in  
eere blijven4  ,het bewijs wordt immers 
reeds door de praktijk geleverd4 ,geen  
dame die in ,middelburg of ,goes gaat   
logeeren verzuimt het zich in de zoo    
flatteerende ,zeeuwsche dracht te doen  
photographeeren4 ,en1 indien een        
,friesch meisje al de fijnheid en de    
ingeboren aristocratische allure van    
haar ras op het voordeeligst wil doen   
uitkomen 4444 dan zet ze een oorijzer   
op1 met een fijne kap en de diamanten   
speld op het voorhoofd1 dan doet ze     
kleurigzijden jurken aan1 het prachtige 
kanten schortje voor1 en witte kousen   
met lage schoentjes aan4  ,de nationale 
dracht vindt op die wijze een           
beschermster in zich zelf en in de      
vrouw4  ,maar wat haar het meest ten    
nadeel komt1 is dat ze kunstmatig in het
 leven wordt gehouden ten bate van het  
vreemdelingenverkeer4 ,dan verlaagt ze  
zich in haar dragers en draagsters tot  
bedelende comedianten4  ,en1 omdat dit  

door buitenlanders reeds zeer duidelijk 
is opgemerkt1 heeft dit soort propaganda
 van de nationale kleedij1 die nationale
 drachten zelf1 haar dragers en ook heel
 ,nederland1 in het buitenland zeer veel
 kwaad gedaan4 ,er zou van overheidswege
 tegen geageerd moeten worden4  ,want   
met de gebruikelijke onkunde omtrent de 
,nederlandsche geschiedenis en          
aardrijkskunde1 die in het buitenland   
zelfs onder de meest ontwikkelde standen
 heerscht1 heeft deze verkeerde reclame 
tot de meest onwelwillende uitleggingen 
aanleiding gegeven4  ,zoo werd mij in   
,amerika's hoofdstad1 ,washington ,d4   
,c41 door een dame1 een                 
kunst-kritieken-schrijfster1 verweten1  
dat het ,nederlandsche volk het         
bedel-eiland ,marken1 tot een schande   
voor heel de ,hollandsche natie in stand
 hield4 ,volgens haar was dat eiland1   
met huizen1 bewoners en kleedij en al1  
opzettelijk gemaakt om het den          
vreemdelingen lastig te maken met       
bedelarijen4 ,men moge1 in ,nederland1  

zeggen dat die dame niet zeer goed op de
 hoogte was1 maar dat verhelpt de zaak  
niet4 ,dat exploiteeren van de nationale
 kleederdracht als vreemdelingen        
trekkende curiositeit kan niet anders   
dan tot misbruiken1 en tot de daarbij   
behoorende misvattingen bij den         
vreemdeling1 leiden4 ,en op die wijze   
zouden de nationale kleederdrachten een 
middel worden om ,nederland in het      
buitenland1 evenals ,itali1 den naam te 
bezorgen1 dat het zijn oude monumenten  
alln exploiteert als middel om te       
bedelen4  ,maar er is iets anders4 ,dat 
wat het meest voor de nationale         
kleederdrachten noodig was1 nog steeds  
het meest noodig is1 zoowel voor        
tijdgenooten1 landgenooten1 en          
vreemdelingen1 voor heden en vooral voor
 de toekomst1 dat is een volledige      
afbeelding en beschrijving van die      
drachten4 ,en het blijkt1 dat een       
particulier zich daar niet toe zetten   
kan1 tenzij hij een klein fortuin en een
 belangrijk aantal jaren en zeer veel   

moeiten aan deze inventariseering ten   
koste legt4 ,waar de regeering1 de      
gemeenschap in dezen niet het initiatief
 neemt en royaal 7dat is de eenige goede
 en mogelijke manier7 dit werk zelf ter 
hand neemt of aan een persoon opdraagt1 
daar zullen de nationale drachten       
tevergeefs op den rijken1 maar tegelijk 
kundigen dolenden ridder wachten1 die   
zijn geld1 tijd en inzicht geven wil om 
de schoonheid van deze stervende princes
 4444 zooals men met een beetje goeden  
wil de nationale kleederdrachten van    
,nederland metaphorisch noemen kan1 in  
woord en beeld aan het nageslacht over  
te dragen4444  ,of zal die officieele en
 particuliere belangstelling en dat     
initiatief 4444 echt ,hollandsch1 ook   
weer zoo lang op zich laten wachten1    
totdat het te boek stellen van al die   
gegevens 44444 niet meer mogelijk zal   
zijn64444      ,,iii4 ,,de              
,,beschrijving ,,van ,,de               
,,nederlandsche ,,nationale             
,,kleederdrachten ,,in ,,de             

,,verschillende ,,provinci,n4           
,,noord-,,holland4   ,noord-,holland    
heeft drie centra van nationale kleedij1
 die geheel van elkaar gescheiden zijn4 
,dit zijn3 ,marken en ,volendam1        
,west-,friesland1 en het ,gooi4  ,in het
 overige deel van deze provincie--en    
vooral in ,amsterdam en omgeving1 is de 
dracht zoo goed als geheel verdwenen    
ofschoon men hier en daar oude vrouwtjes
 ziet met een kanten-muts1 die meestal  
de zeer eenvoudige ,hollandsche hul is1 
om enkele weeshuisdrachten niet te      
vergeten4 ,langs de kust van de         
,noordzee en op de eilanden is ook niet 
veel opmerkelijks1 behalve op           
,terschelling4    ,a4 ,,marken4   ,van  
al de nationale kleederdrachten in      
,nederland1 zijn die van ,marken het    
meest merkwaardig1 omdat ze het meest   
zonderling zijn4 ,zij vormen een type op
 zich zelf1 die van al de andere        
drachten zeer afwijkt1 zooals ook de    
,hindelooper dracht in ,friesland4 ,maar
 ze zijn door de groote verscheidenheid 

van costumeeringen voor mannen1 vrouwen 
en kinderen1 de meest ingewikkelde      
kleedij1 die men bijna kan denken4      
,opmerkelijk is1 dat zich deze dracht in
 al zijn verscheidenheid tot op onzen   
tijd zoo volledig heeft kunnen          
handhaven1 en dat op een eiland1 dat zoo
 zeer van de zee te lijden heeft1 uit   
slechts een paar buurtjes van houten    
huisjes bestaat1 in zijn geheel even    
over de duizend inwoners telt1 en       
dat--'t ergst van al--zoo dicht bij een 
groot modern wereld-centrum--als        
,amsterdam is1--ligt1 en dat zooveel    
door vreemdelingen wordt bezocht4  ,alle
 drachten die op ,marken voorkomen1 hier
 te bespreken1 is onmogelijk4 ,de       
voornaamste zijn deze3  #a4 ,de         
zuigeling 7zie bl4 #f7 7van beide       
geslachten7 wordt op bijzondere wijze in
 hemdjes1 jakjes1 mutsjes en wollen     
dekens1 als een stijve pop ingebakerd4  
,de kleuren van deze kleedij zijn zeer  
levendig1 meest allen met rood tot      
hoofdkleur4 ,de stoffen zijn van geweven

 of gedrukte katoen 7sits of cretonne7  
en de versieringen bestaan uit kant1    
7echte of machinale-linnen kant7 of uit 
borduringen in kruissteek4  ,de mutsen1 
die deze jonge kinderen worden opgezet1 
bestaan uit drie of vier witte en       
gekleurde kapjes overelkaar1 met een    
bandje onder de kin vastgehouden4  #b4  
,de jongens en meisjes tot zes jaren1   
zijn hetzelfde gekleed1 in kleurige     
rokjes1 die naar onder wijd uitstaan4   
,beide dragen mutsen van gebloemde stof 
7meest rood7 over witte ondermutsen4    
,het eenige verschil in de dracht van   
jongens of meisjes1 en waardoor men hen 
van elkaar kan onderscheiden1 is de vorm
 van het kleurige overmutsje1 dat bij   
den jongen meer een rond kalotje is en  
van boven1 op de kruin1 met een rozet is
 versierd4 ,de mutsen der meisjes zijn  
uit drie stukken1 n middenbaan met twee 
zijpanden1 en missen de                 
kruin-versiering4  ,overigens hebben de 
jongens zoowel als de meisjes beide     
gekrulde haarvlechten langs de slapen en

 in den nek4  #c4 ,de meisjes-dracht    
blijft aldus tot hun zesde jaar4 ,dan   
krijgen zij een corset of rijglijf1     
7zooals het op ,marken heet7 een zeer   
dik en stijf kleedingstuk van meestal   
bruine baai1 rijk geborduurd met bloemen
 in sterke kleuren 7zie bl4 #g74 ,dit   
rijglijf sluit1 met een lange witte     
feter van achter4 ,het is zoo stijf1    
7door de vele balijnen7 dat de          
meisjes-figuren 7zie bl4 #h7 er die     
eigenaardige houterige1 stijve vorm door
 krijgen1 die ook de figuren van de     
volwassen vrouwen op ,marken kenmerkt4  
#d4 ,de jongens krijgen op hun zesde    
jaar een broek1 7zie bl4 #e7 in plaats  
van hun rokken4 ,die broek is van donker
 blauwe of bruine baai1 in dezelfde     
wijde vorm als die van de volwassen     
mannen4 ,het bovenlijf van den jongen is
 echter nog ongeveer gekleed als van het
 meisje1 en hij draagt nog het mutsje   
met de lange krullen4  #e4 ,op          
zevenjarige leeftijd krijgt de jongen   
volkomen mannenkleeren aan1 bestaande   

uit een baaitje van blauwe stof1        
halsdoekje1 twee knoopen in de kraag1 en
 een pet of hoedje op4  #f4 ,de jonge   
meisjes krijgen op hun zestiende jaar de
 kleeren van volwassen vrouwen4  ,de    
volledige beschrijving van een          
dagelijksch ,marker vrouwencostuum volgt
 hier3 7zie bl4 #b1 #c1 #d1 #e47  ,zij  
draagt1 over het bloote lijf1 een linnen
 7ongebleekt katoenen7 hemd met lange   
mouwen4 ,aan den hals is een staande    
boord1 die met kruissteek in zwarte wol1
 met geometrische figuren is versierd4  
,een dergelijken rand siert ook het eind
 van de mouwen1 om de polsen4 ,dit      
halskraagje heet beffie4 7,zie bl4 #a47 
,deze ornamenten blijven steeds bij het 
,marker costume te zien1 zelfs ook als  
de vrouw geheel aangekleed is4 7,zie bl4
 #a1 #b47  ,over het hemd komt de       
onderbroek met bandjes1 van wit katoen1 
met dikke 7blauwe7 wollen kousen1 die   
onder de knie worden opgebonden4 ,over  
het hemd gaat een mouw-vest van wit     
katoen1 even over de taille reikend1    

zonder boord1 van voren sluitend1 met   
mouwen van gestreept 7rood en wit7      
katoen4 ,dit mouwvest heet mouwen4      
,over deze mouwen komt het rijglijf 7zie
 fig4 #d7 of het corset1 althans een    
kleedingstuk dat de dienst doet van     
keurs of corset4 ,het is van bijzonder  
zware en dikke constructie1 van donker  
blauwe baai of wol1 gevoerd met witte   
wollen stof4 ,tusschen deze voering zijn
 van voren en van achter 7niet op zij7  
balijnen aangebracht4 ,de vorm is die   
van een keurslijf1 het gaat over de     
schouders1 heeft armsgaten1 rijkt even  
over de taille en is van voren iets     
uitgesneden4 ,het wordt--van            
voren--dicht gesnoerd met een lange     
witte feter4  ,het opmerkelijke van dit 
kleedingstuk1 is de rijke ornamenteering
 met geometrische bloemen in zeer sterke
 kleuren4  ,om de heupen worden rollen  
aangebracht1 langwerpige kussens1 die de
 rokken wijd-uit moeten doen staan en   
het figuur van de draagster moeten      
verbreden4 7,zie bl4 #b47  ,over dit    

rijglijf komt1 van voren1 de borstlap1  
een stuk vurig roode baai1 vierkant1 dat
 met spelden wordt vastgezet4  ,daarover
 komen de voorpanden1 een soort         
bolero-vormig jakje1 van voren van      
vuur-roode baai1 terwijl het achterpand 
van 7meest paarsche7 satinet is4  ,over 
de broek heeft de ,marker vrouw eerst de
 onderrok aangelegd1 een zeer dikke rok 
van ruig 7bruin-rood7 baai1 van onder   
afgezet met een gelen band1 van voren   
sluitend1 met een grooten zak1 rechtsch4
 ,deze rok heet het ruigje4  ,over dit  
ruigje komt het schort1 een groote wijde
 donkerblauwe rok van baai1 laken of    
serge4 ,het is zeer dicht-ineen geplooid
 van achter1 van voren hangt het        
rechter1 zoodat het1 naar onder1 het    
figuur van de draagster zeer omvangrijk 
maakt4  ,over dit schort komt het       
boezel1 de boezelaar1 van donkerblauw   
katoen1 van boven versierd met een stuk 
van geweven1 geruite 7blauw-witte7      
katoen4  ,over de voorpanden komt de    
bouw1 het sieraad van de                

,marker-vrouwendracht4 ,het bestaat uit 
een vierkant lapje1 gebloemde sits of   
satinet1 en wordt op de onderkleeding   
vastgespeld4 7,zie bl4 #a47  ,over de   
mouwen komen nog halve overmouwen1 die  
van den pols tot den elleboog rijken1   
van 7meestal7 paarsche satinet1 met gele
 boordsels4  ,om den hals komt dan nog  
het halsdoekje1 een vierkant1 van in    
blok-versiering geweven 7meestal rood7  
katoenen doekje1 dat op bijzondere wijze
 wordt geplooid1 en aan de punten       
versierd is1 met zilveren en koralen    
kwastjes 7akertjes74  ,bij dit costume  
draagt de ,marker vrouw in huis1 of     
zondags1 muilen 7van zwart leer71 in de 
week klompen4  ,gaat zij met slecht weer
 7of 's winters7 uit1 dan heeft zij over
 dit costuum nog een jakje van          
donkerblauw baai of laken1 met lange    
mouwen en schootje 7of taille71 aan den 
hals vierkant uitgesneden4  ,de         
hoofdbedekking is niet minder           
ingewikkeld4  ,de haren worden van      
achter afgeknipt1 de rest wordt tot twee

 vlechten gedraaid1 die1 langs de       
slapen1 van onder de muts uitkomen4 ,van
 voren draagt zij ponny1 gelijk         
afgeknipt haar1 dat met de vingers      
aldoor naar boven wordt gekruld1 als een
 luifeltje boven de oogen4 7,zie bl4    
#a47  ,over de haren gaat eerst een wit 
katoenen muts met platten bol4  ,om den 
bol van die muts wordt een stijve band  
gelegd om den vorm te bewaren4 ,over    
deze ondermuts worden twee stroken van  
rood baai gewikkeld1 en een ander lint1 
waarop zwarte ornamenten in kruissteek4 
,die drie stroken moeten ieder op hun   
juiste plaats gehouden worden door      
spelden4  ,over deze onderlaag komt de  
overkap van fijn ballist en 7van voren7 
een strook van kant1 z1 dat de roode    
baai en de zwarte ornamenten door die   
dunne stoffen heen schijnen4  ,de       
geheele vorm van deze muts wordt door de
 verschillende plooingen1 stijve stoffen
 en spelden in een cilinderachtigen vorm
 gehouden4  ,aldus is1 in het kort      
omschreven1 de gewone                   

,marker-vrouwendracht4  ,de kleur is    
over het algemeen voor de rokken        
donkerblauw1 het bovengedeelte van de   
kleeding1 vanaf de heupen1 vertoont niet
 dan zeer sterke kleuren1 waarbij rood  
in alle nuances de hoofdkleur is4  ,bij 
rouw verdwijnt al dat rood1 het wordt   
paarsch bij lichte rouw of blauw1 en    
zwart bij zware rouw4 ,de vorm der      
kleeding blijft in al zijn onderdeelen  
evenwel dezelfde4  ,bij                 
trouwplechtigheden is het costume van de
 bruid1 wat de vorm betreft1 wl gelijk  
aan dat van de gewone vrouwendracht1    
maar is de kleur in hoofdzaak gestemd op
 wit4 ,wit is de feestkleur bij de      
,marker-vrouwendracht1 en bij dat alles 
wordt het bijzondere van die            
gelegenheidsdracht nog verhoogd door de 
bijzondere zorg die er besteed wordt aan
 de plooingen van de 7witte7 boezelaar4 
,die plooingen worden bij de meeste     
nationale kleederdrachten bijzonder     
verzorgd1 ook door de ,marker-vrouwen4  
,zelfs in hun gewone daagsche dracht is 

de 7donkerblauwe7 boezel meestal zeer   
zorgvuldig op de strijkplank bewerkt4   
#g4 ,de mannen-dracht op het eiland     
,marken 7zie bl4 #e7 wijkt in zooverre  
van de dracht van het nabije ,volendam  
af1 dat1 ofschoon het baaitje ongeveer  
gelijk is1 de das anders is1 niet de    
eigenaardige bonten muts van de         
,volendammers gedragen wordt1 maar      
steeds de ronde vilten hoed1 en dat de  
baaien broek niet zoo wijd 7ofschoon    
toch nog wijd genoeg7 maar niet zoo lang
 is4 ,bij de ,volendammers vallen de    
wijde broekspijpen neer tot bij de      
grond4 ,op ,marken worden de            
mans-broeken bij de knien nauwer1 en    
rijken niet verder dan even over de     
knie1 zoodat ze de onderbeenen en de    
blauwe kousen doen zien4    ,het        
opmerkelijke van deze nationale         
,marker-dracht is1 dat ze over het      
algemeen niet den indruk van werkelijke 
schoonheid maakt1 hoofdzakelijk omdat   
het menschelijke figuur er in zoo hooge 
mate in door wordt ontsteld4 ,die platte

 bovenlijven1 daardoor lang lijkende    
armen1 uitermate breede heupen1         
betrekkelijk korte rokken1 en daar      
onderuit de dunne beenen44444 dat alles 
werkt niet zeer aesthetisch1 maar het is
 in hooge mate eigendommelijk en        
schilderachtig door de kleur4  ,daar    
komt bij1 dat het ,marker-menschenras   
niet tot het fraaiste van ,nederland    
behoort4 ,het schijnt1 dat zij in       
overdaad van opvallende kleeding willen 
goed maken1 wat de natuur hen ontzegde4 
,de kinderen echter zien er zeer        
pitoresk uit1 maar 't is een zeer       
vreemd-aandoende1 onwezenlijke          
schilderachtigheid1 daar men aan wennen 
moet4  ,bijzonder is het echter zeer    
zeker dat deze dracht in heel haar      
ingewikkeldheid1 lastige snit1 moeilijk 
te verwerken materiaal1 en veelvuldige  
versiering met borduurwerk geheel door  
de ,marker-vrouwen zelf vervaardigd     
wordt1 voor zichzelf zoowel als voor    
haar kinderen4  ,die bijzondere         
moeizaamheid1 bij het maken1 zal dan ook

 de reden zijn1 dat zij het eenmaal     
verkregen resultaat met zooveel zorg    
bewaren4  ,in ieder ,marker-huisje is   
een zoogenaamde pronkkamer1 waar in een 
hoek1 meestal boven een laag kastje1 een
 aantal spanen doozen1 met kanten       
dekkleedjes bedekt1 staan opgestapeld1  
waarin die kleeren worden bewaard4      
,ieder kind1 ieder meisje1 iedere vrouw 
heeft zoo'n paar van die doozen1 en de  
huisvrouw houdt alles netjes1 door dien 
stapel van haar rijkdom soms met        
koperwerk1 doekjes met kant en bloemen  
te versieren4  ,er spreekt uit die      
dingen bewijs genoeg1 hoe zeer die      
nationale kleedij op ,marken1 zelfs     
heden ten dage 7#aiaf71 nog uit den     
volkswil voortkomt4    ,b4 ,,volendam4  
,tegenover ,marken1 aan de vasten wal1  
maar toch zelf zoo goed als een eiland1 
ligt ,volendam1 dat tot vr              
vijf-en-twintig jaar weinig bekend1     
weinig bezocht en als afgesloten van de 
buitenwereld was4 ,opmerkelijk is dat1  
ofschoon zoo dicht bij ,marken1 alles in

 ,volendam anders is1 ook de            
volksdracht4 ,voornamelijk zal dit      
liggen in het verschil van godsdienst4  
,op ,marken is men protestant1 heel     
,volendam is roomsch-katholiek4 ,zelfs  
wordt het nationale costume in ,volendam
 uitsluitend door de roomschen gedragen4
  ,op ,marken treft het stijve1 bijna   
fanatieke van het volk en zijn dracht1  
in ,volendam is het een en al zwierige  
levenslust1 in het volk zoowel als in   
zijn kleedij1 zeden en gewoonten4       
,ongetwijfeld is de ,volendammer-dracht 
het meest van alle ,nederlandsche       
drachten in het buitenland bekend4 7,zie
 bl4 #h-i-aj-aa47 ,de                   
,volendammer-dracht is als het type van 
den ,hollander en de ,hollandsche idee  
geworden1 natuurlijk zeer ten onrechte4 
,maar de buitengewone gezonde stoerheid 
die uit de kleedij spreekt1 en vooral   
ook uit zijn dragers1 de levens-volheid 
bij de vrouwen1 de quasi ironische      
ongeneerdheid bij de mannen1 hebben     
misschien in het buitenland tot die     

generaliseering aanleiding gegeven4     
,hoe het zei1 de ,volendammer-dracht is 
heel wat menschelijker dan die van      
,marken4  ,en bestaat hier geen1 of geen
 merkbaar verschil tusschen de dracht   
der kinderen en die van de volwassenen8 
,de vrouw is gekleed in lang withemd met
 korte mouwen4 ,daarover komt de wollen 
half lange borstrok4 ,daarover het      
rompje1 zonder mouwen1 even over de     
taille rijkend1 van voren sluitend met  
haak en oogen4  ,een corset draagt de   
,volendamsche niet1 en1 omdat ze tot een
 stevig1 gezond ras behoord1 blijft haar
 figuur1 de vorm van taille1 buste en   
heupen normaal1 ondanks de 7dikwijls7 te
 dikke rokken-tooi4  ,over het rompje   
komt de kra-lap of krop-lap4 ,deze      
bestaat uit twee vierkante lappen1 met  
een uitsnijding voor den hals1 over de  
schouders aan een kant met haak en oogen
 vastgezet1 van onder1 door banden aan  
de punten1 om het lijf vastgebonden4    
,deze krop-lap is van gebloemde stof1   
meest katoen4 ,de ornamentjes zijn      

echter zeer klein1 meestal kleine       
bloemetjes op een witten ondergrond4    
,over deze krop-lap komt het kletje1 een
 kort jakje van donkerblauwe stof1 met  
half lange mouwen1 vierkante uitsnijding
 aan den hals 7waardoor vr en achter de 
krop-lap te zien komt7 en van voren     
sluitend4  's ,zondags wordt het effect 
nog verhoogd door een dunnen doek van   
7witte of gebloemde7 tule1 die tusschen 
het kletje en de krop-lap gestoken      
wordt4 7,zie bl4 #aa47  ,over het hemd  
komt de onderbroek1 daarover de         
gestreepte rok 7van gestreept katoen71  
daarover de donkerblauwe baainrok1 dan  
de dikke wollen streep-rok1 dan de      
bovenrok4 7,zie bl4 #h1 #i47  ,deze     
laatste is 's ,zondags van witte1 zeer  
dikke baai1 met vertikale strepen in fel
 rood en groen versierd4 7,zie bl4 #i47 
,alle rokken gaan rechts dicht4  ,over  
dit alles komt de boezelaar van dezelfde
 stof als het kletje1 met een rand van  
boven1 van geruit-geweven katoenen stof1
 welke zondags van zijde is en allerlei 

kleurige versieringen heeft4  ,ook dit  
schort wordt mooi in de plooi gestreken1
 zooals bij de ,marker vrouwen4  ,de    
rokken van de ,volendamsche zijn niet   
zoo kort als die van de ,marker vrouw4  
,zij loopt in huis 7over de matten7 op  
haar donker-blauwe kousen1 op straat    
7zondags7 op muilen van leer1 door de   
week op klompen4  ,de hoofdbedekking    
bestaat uit het hulletje1 van witte     
kant1 dat over een zwarte onderkap is   
getrokken4 ,de haren zijn geheel        
afgeknipt als bij een jongen4 ,van      
achter komt1 in den nek1 een opkrullend 
randje haar onder de muts uit4  ,soms   
draagt de ,volendamsche dan nog om den  
hals een wollen das met 7blauwe7 blokken
 geweven4  ,ook de hals-snoer van       
bloedkoralen met gouden slot1 dat van   
voren sluit1 wordt niet vergeten4  ,het 
,volendamsche vrouwen en meisjes costume
 is in de week eenvoudiger4 ,dan wordt1 
in de plaats van het kletje1 een        
gestreept wollen jakje gedragen1 meestal
 grijs-paarsch of blauw van kleur1 met  

kleine ornamentjes4 ,de boezelaar is dan
 dikwijls wit 4444 dit laatste is reeds 
een verbastering van de ware dracht4    
,het mannen-costume van de ,volendamsche
 visschers 7zoowel als van de           
eendenfokkers en kaasboeren7 bestaat uit
 een rood baai hemd met mouwen1 tot de  
knien rijkend4 ,van voren heeft dit hemd
 een boordje1 genaamd het befje1 waarin 
twee gouden knoopen worden gedragen4    
,daarover een gestreept baaitje tot de  
heupen4 ,daarover de gezondheid1 een    
soort buikgordel1 die met bretels1      
genaamd galgen'1 wordt opgehouden4  ,dit
 kleedingstuk is meestal van blauwe wol 
of baai4  ,een onderbroek van gekleurd  
keper1 sluitend met knoop1 en bandjes   
onder de knie1 die de zwarte kousen     
ophouden4  ,daarover komt de bovenbroek 
van zwarte pij1 met drie zakken1 en twee
 groote zilveren knoopen van voren1     
genaamd klapstukken4  ,over dit costume 
draagt hij in de week het polka-baaitje1
 een kort hesje met mouwen4  's ,zondags
 draagt de ,volendammer over de         

gezondheid de gestreepte baai1 een vest 
zonder mouwen1 met dubbelen overslag4   
,om den hals een doek1 genaamd karwas1  
7zie bl4 #h7 die tusschen de gestreepte 
baai wordt gestoken4 ,daaroverheen het  
blempje1 een jas met mouwen1 dat van    
voren sluit4 ,in den winter gaat        
daarover de blauwbaai1 een zwart jasje  
met mouwen en dubbelen overslag4  ,de   
lapel is blauw1 omdat dit de omgeslagen 
blauwe voering is4 ,om de kraag en de   
lapel is een fluweel boordje1 genaamd   
het katje4  ,daarbij worden 's zondags  
schoenen gedragen1 door de week klompen4
  ,op het hoofd een pet of ruige muts1  
met groene lintjes van achter4 7,zie    
fig4 #h1 #i47  ,al deze kleedingstukken 
worden door de ,volendammer vrouwen     
gemaakt4    ,c4 ,,west-,,friesland4     
,van de ,west-,friesche dracht is niets 
meer overgebleven1 dan de kap en het    
oorijzer1 en eenige typeerende          
lijfssieraden1 die door de vrouwen      
gedragen worden1 benevens een algemeene 
costumeering1 die niet heelemaal        

stadsch1 noch heelemaal boersch is1 niet
 nieuwerwets1 noch werkelijk antiek4    
,zij levert een van de beste voorbeelden
 hoe de nationale kleedij veranderen kan
 tot iets wat niet te qualificeeren is1 
en het werkelijk nationale nog alln in  
de hoofdbedekking bestaat4 7,zie bl4    
#ab1 #ac47  ,deze dracht vindt men in   
,west-,friesland1 ,drechterland en de   
,streek tusschen ,hoorn en ,enkhuizen4  
,in ,zaanland is niets meer van de oude 
drachten over1 daar getuigen nog slechts
 de oude houten huisjes en hun bij      
uitstek merkwaardige groene kleur van de
 vroegere eigenheid van dit land4  ,de  
kap1 genaamd de ,noord-,hollandsche 7zie
 pl4 #ab71 wordt gedragen over het door 
een bandje bijeengebonden haar4 ,eerst  
een zwarte en dan een witte ondermuts1  
deze laatste van kant en met zwart lint 
geboord4 ,daarover gaat het oorijzer1   
een ongeveer vijf-centimeter breede     
strook van goud1 eindigend in vierkante 
met filigraan bewerkte zijstukken1      
genaamd3 de pooten4 ,daarover komt de   

bovenmuts1 zeer dikwijls van echte kant1
 van voren een breede strook1 naar      
achter een nog breedere1 zeer sterk en  
mooi regelmatig geplooide               
,kappekant-strook4 ,de bol wordt gevormd
 door zeer fijne blauwe tule4  ,het     
oorijzer en de onderkap schijnen dus    
door de blauwe tule heen1 wat een zeer  
rijk effect maakt4 ,het oorijzer wordt  
vastgehouden1 en aan de bovenmuts       
gespeld door de kapspelden1 die achter  
de pooten zitten4 ,naast de pooten1 op  
het voorhoofd1 komen de veertjes1 kromme
 gouden naalden1 die onder de bovenmuts 
gestoken worden en gedeeltelijk het     
voorhoofd bedekken4 ,naast deze steekt  
men zwarte toertjes1 valsche1 zwarte1   
kleine krulletjes4  ,op het voorhoofd   
dragen de oudere vrouwen een voornaald1 
van goud1 rijk met diamanten bezet4  ,om
 den hals komt de ketting van zeer dikke
 bloedkoralen1 met gouden slot van      
voren4 ,bij den hals wordt een gouden   
doekspeld gedragen en om den hals1 naar 
beneden afhangend met een kruisje1 de   

kruize-ketting4 7,zie bl4 #ab1 #ac47    
,bovendien dragen velen een gouden      
horlogeketting die tot aan het middel   
rijkt4  ,het geheele kapsel is een zeer 
fijne en ingewikkelde constructie van   
kant1 naalden en veeren1 rijk bezet met 
diamanten4  ,in de ooren draagt men     
gouden hangers 7bagge74 ,deze dracht is 
zeer kostbaar4  ,de eenvoudiger         
,west-,friesche dracht bestaat uit de   
gewone ,hollandsche hul1 7zie bl4 #ac7  
die over eene zwarte ondermuts wordt    
gedragen4 ,deze muts lijkt veel op de   
gewone ,volendamsche muts1 de punten    
worden echter naar voren gedragen1 in   
,volendam hangen die meer naar beneden  
of naar op zijde4  ,over deze           
,hollandsche hul draagt men in heel     
,west-,friesland de boeren-hoed1 het    
schuit-hoedje4 7,zie bl4 #ac47 ,het is  
van zeer bijzonder1 schuitvormig model1 
van zeer fijn wit stroo1 heeft zondags  
een witte 7zijden7 rand1 in de rouw een 
zwarte1 door de week een rand in alle   
kleuren 7roze74  ,deze ,west-,friesche  

kap wordt weliswaar thans 7#aiaf7 nog   
vrij veel gedragen1 maar de wijze van   
dragen is verschillend4 ,de oudere      
vrouwen laten de achterste strook meer  
hangen1 de jongere zetten deze meer naar
 boven1 dat staat vlugger4 ,vele jonge  
vrouwen dragen die kap echter reeds niet
 meer1 of alleen 's zondags4    ,d4     
,,het ,,gooi4   ,het ,gooi vormt1 zoowel
 geographisch als volks-kundig een zeer 
bijzonder deel van de provincie         
,noord-,holland4  ,wat de               
kleederdrachten betreft1 sluit het zich 
niet direct bij ,holland1 maar meer bij 
,gelderland en ,utrecht aan1 terwijl op 
de grens-scheiding tusschen deze        
verschillende streken1 het meer dan     
bijzondere visschersdorp ,spakenburg een
 oase op zichzelf is1 die tot geen van  
deze gewesten te rekenen is4  ,het      
eigenlijke ,gooi echter1 bestaat1 voor  
zoover de kleederdrachten betreft1 uit  
de drie dorpen1 ,laren1 ,blaricum en    
,huizen4 ,hilversum1 dat geographisch wl
 tot het ,gooi behoort1 telt in dezen   

echter niet mee1 omdat men er geen      
resten van een nationale dracht vindt4  
,des te belangrijker zijn de drie       
eerstgenoemde dorpen4    ,i4 ,,laren4   
,weinig plekjes van ons land zijn in de 
internationale artisten-wereld zoozeer  
bekend1 als ,laren4 ,maar of die        
vermaardheid1 zelfs ook maar voor een   
deel1 te danken is aan de opmerkelijke  
kleederdracht en het eigene van de      
oorspronkelijke bevolking van dit dorp1 
zou te bezien staan4  ,zeker is het1 dat
 ,antoon ,mauve1 toen hij om            
gezondheids-redenen dit oord van gezonde
 lucht noodgedwongen ontdekte1 daar niet
 kwam om de eigenheid van de bevolking1 
maar het meest door de schoonheid van   
het landschap werd aangetrokken4 ,zijn  
nakomelingen en navolgers zijn--meest   
allen--even blind voor die              
volkseigenheid gebleven als hun grooten 
meester4 ,vandaar dat ook in ,laren zich
 het bijzondere verschijnsel voordeed   
dat1 te midden van een                  
kunstenaarskolonie1 een bevolking leefde

 waarvan het uiterlijk iedere           
begrijpende kunstenaar zou hebben       
genspireerd4 ,voor de ,laarder artisten 
bleven de ,laarder inboorlingen echter  
niets dan plekken-kleur4 ,het           
menschelijke en de diepere beteekenis1  
de psychologiesche redenen voor de      
bijzondere uiterlijke verschijning van  
die landelijke bevolking1 is blijkbaar  
aan deze moderne artisten voorbijgegaan4
  ,en toch1 hoe merkwaardig is niet die 
,laarder inheemsche kleedij1 hoe        
merkwaardig is niet het ras dat ze      
draagt1 hoe opmerkelijk zijn niet de    
typen1 en is niet heel dit volk dat     
zoozeer zijn eigenheid bleef bewaren1   
ondanks de steeds sterker wordende      
overstrooming van moderne-villabouw1    
,sommerfrischler en                     
inter-nationalistisch kunst-snobbisme   
met al zijn verderfelijken en           
onnatuurlijken aankleve4  ,dat ,laarder 
volk heeft een zeer bijzonder           
,hollandsch type4 ,het paart de         
gemoedelijkheid en kracht van het       

,hollandsche element aan het fiere1 en  
bijna aristocratische van het ,friesche 
ras4 ,dat blijkt vooral uit de          
burgerlijke voornaamheid van de oudere  
vrouwen1 met hun zielvolle gezichten1   
hun hooge gestalte1 en de prachtige maar
 eenvoudige deftigheid van den vorm en  
de kleur van hun eigenaardige dracht1 de
 gouden kettingen1 de geplooide doeken1 
en het geheel bekroond door de vierkante
 muts1 die het eigenaardig ras-type nog 
te meer accentueert4  ,en dat bijzondere
 cachet wordt nog des te meer           
geconserveerd1 omdat slechts de         
,roomsche bevolking dit costume draagt4 
,er is dus wisselwerking tusschen       
levensopvatting-uit-geloof en           
volks-dracht1 zooals dat trouwens bij   
alle nationale drachten in ,nederland en
 elders duidelijk op te merken is4  ,de 
kleedij van een ,laarder vrouw 7zie bl4 
#ah1 #ai7 bestaat uit3 ,een hemd met    
heel lange mouwen1 daarover borstrok van
 keper1 daarover romp of corset van     
blauw-keper1 van voren dicht1 zonder    

eenige verdikking 7met kussentjes7 aan  
de heupen4 ,daarover komt de gewone     
krop-lap 7kralap74 ,over de 7open7 broek
 met bandjes 7onder de knie7 komt de    
blauw baaienrok1 daarover de zwarte     
7katoen7 moir-rok1 daarover de zwarte   
bovenrok en het 7lange7 jak van dezelfde
 stof1 beide soms van zijde1 satijn of  
thibet1 in effen zwart1 blauw of bruin4 
,de rokken zijn alle van voren plat1 op 
zij twee platte plooien1 van achter met 
rimpels4 7kleine plooitjes47 ,dan komt  
de boezelaar1 die heelemaal rond het    
lichaam gaat1 van achter tegen elkaar   
sluit4 ,ze is meestal van zijde1 aan de 
kanten geboord met satijnlint4  's      
,winters en 's zomers is het costume    
hetzelfde4 ,het jak is aan den hals     
uitgesneden1 zoodat de kroplap te zien  
komt1 en de mouwen zijn wijd1 met hooge 
poffen aan de schouders4 ,daarover gaat 
de overdoek1 van zwarte of blauwe zijde1
 met bonte kleuren met franje1 netjes   
geplooid1 van voren en van achter       
vastgespeld in de taille4 ,om den hals  

komt een ketting van vier rijen         
bloedkoraal1 het gouden vierkante slot  
in den nek1 van achter4  ,en dan de     
muts1 bestaande uit zwarte ondermuts    
over het haar1 dat niet afgeknipt is1   
maar plat is weggekamd4 ,daarover het   
oorijzer van zilver of goud1 in         
hoofdvorm gelijk aan den oorijzer-vorm  
van ,staphorst tot ,nunspeet1 en z      
gedragen dat de speld onder aan de wang 
komt1 zijdelings van den mond1 zooals op
 ,urk en op ,staphorst4 ,daarover de    
vierkante muts1 een vergroot-soort      
,hollandsche hulle1 waarvan echter de   
punten niet afhangen1 maar weer naast   
het hoofd1 naar boven1 zijn opgespeld1  
waardoor het geheel een vierkanten vorm 
krijgt1 het geheele hoofd als in een    
cubus-vorm van kant vervat schijnt1 een 
zeer mooie en eigenaardige vorm-geving4 
's ,winters wordt over dit costume een  
schoudermantel gedragen1 7schoe-mantel7 
van zwart thibet1 met blauw baai        
gevoerd1 en een naar achteruitstaande1  
stijve kraag1 met haak en oog onder de  

kin1 soms met linten vastgestrikt4 ,de  
vorm doet aan de schoormantels van de   
,scheveningsche vrouwen denken4 7,zie   
aldaar47 ,dat is het typische1 echte1   
,laarder vrouwen-costume1 dat in zijn   
eenvoudige vormen en meestal op zwart1  
donker-blauw of paarsch en bruin        
gekleurde hoofd-tinten slechts          
verlevendigd wordt door de gouden       
7kruize7 ketting1 de bloedkoralen om den
 hals en de eigenaardige vierkante muts4
  ,maar dat alles verkrijgt eerst zijn  
ware eigendommelijkheid1 door het       
bijzondere menschen-ras1 dat deze dracht
 getrouw blijft1 een ras dat niet       
uitmunt door lichamelijke schoonheid1   
zooals het ,zeeuwsche1 ,urker of        
,friesche1 maar dat vooral den indruk   
van burgerlijke deugdelijkheid geeft4   
,er wordt in ,laren nog een ander soort 
muts gedragen1 de meer nieuwerwetsche1  
de zoogenaamde ronde muts1 die niet     
anders is dan de ,hollandsche hul1      
waarvan de punten een weinig meer naar  
boven-voren steken1 en de kromming boven

 het voorhoofd wat ronder is dan bij de 
,hollandsche hul4 ,overigens is ze van  
hetzelfde type4 ,bij de ronde muts wordt
 het gewone verboerschte stads-costume  
gedragen4  ,de mannen-dracht van ,laren 
heeft niets opmerkelijks4    ,,ii4      
,,blaricum4  ,ook in ,blaricum is de    
dracht tweeledig4 ,enkelen dragen nog   
het ouderwetsche jak met de kroplap1    
zichtbaar op de borst 7zie fig4 #bj7 en 
de vierkante muts1 zooals in ,laren4    
,anderen dragen de stadskleeding en de  
kap4  ,die kap is bijna van dezelfde    
constructie als de ,west-,friesche4     
7,zie fig4 #ab47  ,opmerkelijk is ook   
weer1 dat in ,blaricum slechts de       
,roomschen de nationale dracht nog      
dragen1 evenals in ,laren4 ,in het      
nabije ,huizen evenwel1 dat geheel      
protestant is1 dragen de ,roomschen geen
 nationaal costume4  ,ook in ,eemnes1   
dat protestant is1 wordt de ronde muts  
anders 7strakker7 gedragen dan in       
,blaricum4  ,de kap zit aldus in elkaar3
  ,over het gespleten haar--d4w4z4 het  

haar dat met een scheiding in het midden
 is gekamd1 komt de zwart zijden        
ondermuts4 ,daarop worden aan de        
voorzijde drie zwarte valsche krulletjes
 7aan iederen kant7 gespeld1 aan een    
elastiek dat om het hoofd gaat en de    
zwarte ondermuts vasthoudt4 ,daarover   
worden de 7gouden7 naalden--met een     
elastiekje--vastgezet4 ,dan wordt aan de
 overmuts 7kap7 het oorijzer vastgespeld
 aan de boeken1 tusschen de muts en de  
blauw zijden bol1 7zie ,west-,friesche  
kap7 en dit wordt in zijn geheel zoo op 
het hoofd gezet4 ,dan worden de naalden 
achter de boeken gestoken en de spelden 
er ingezet4  ,bijzonder opmerkelijk is  
bij die dracht al het goud wat erbij    
hoort4 ,de kapspelden en naalden en de  
oorbellen zijn alle zonder diamanten1   
alln van in filigraan bewerkt goud 7in  
tegenstelling met ,west-,friesland74 ,om
 den hals komt de koralen ketting1 bij  
de vierkante trek-muts een vierkant slot
 7pukkel-slot7 of 7plaatjes-slot71 met  
vier rijen bloedkoralen1 het slot van   

voren4 ,bij de kap is het slot rond4    
,dan draagt men een broche 7van goud71  
genaamd de borst-speld4 ,dan een gouden 
ketting1 waaraan gouden kruisje1 dat tot
 midden op de borst komt1 dikwijls met  
een schuifje1 genaamd boot4 ,dan daarbij
 nog een lange losse 7horloge7 ketting  
van goud1 en het horloge in de ceinture1
 welke laatste een gesp heeft4 ,ook op  
de schoenen zijn gespen4 ,deze worden   
echter thans niet meer in ,blaricum     
gedragen4  ,het costume dat1 naar den   
vorm1 7bij de kanten kap7 verboerschte  
stadsdracht is1 heeft verschillende     
kleuren1 varieerend tusschen blauw1     
bruin1 geel en groen1 en zwart in de    
rouw1 altijd van effen stof4    ,,iii4  
,,huizen4   ,zeer bijzonder zijn de     
drachten in het geheel protestantsche   
,huizen1 het visschersdorp aan de       
,zuiderzee4 7,zie bl4 #ba1 #bb1 #bc47   
,het is zeer zeker een nationale dracht1
 die in ,huizen gedragen wordt1 maar het
 is er een die niet van ouden vorm of   
snit is1 maar wellicht nog niet zoolang 

geleden oudere modellen heeft           
verdrongen4 ,daar ze echter zeer        
algemeen is1 en zeer getrouw wordt in   
stand gehouden1 is het een nationale    
dracht1 den ,huizers 7of liever de      
,huizerinnen7 eigen4 ,het eenige echte  
oude van dit costume is echter slechts  
de kap1 die in wezen en vorm volkomen   
van alle andere ,nederlandsche          
mutsen-vormen afwijkt4  ,dus ook in     
,huizen is in hoofdzaak slechts het     
vrouwen-costume belangrijk1 ofschoon de 
dracht der ,huizer-visschers niet zoo   
stads-boersch is als die van de         
plattelands-boeren1 en meer kenmerkend  
dan deze4 ,de invloed van ,marken1      
,volendam en ,urk is op die mannendracht
 merkbaar1 ze behoort tot dezelfde      
familie van deze visschers-kleedij4     
,maar de wijde broek ontbreekt          
tegenwoordig1 ze is meer1 wat de pijpen 
betreft1 van het gewone model4          
,overigens is ze van den bekenden vorm  
met een klep1 en versierd met zilveren  
knoopen1 juist zooals de mannen op ,urk 

die dragen4 7,zie bl4 #bc47  ,het       
vrouwen-costume van ,huizen kan aldus   
beschreven worden3 7,zie bl4 #bb1 #bc73 
,over het hemd komt een borstrok en een 
lijfje1 daarover een jak1 in de laatste 
twintig jaren met zeer wijde mouwen1 die
 poffen1 boven de schouders uit1 hebben4
 ,dat jak is zeer bijzonder van vorm1   
met zeer fijne plooitjes in de taille1  
aan de armsgaten1 aan de polsen1 en zeer
 kort1 even over de taille rijkend4     
7,zie bl4 #bb1 #bc47 ,het is van effen  
kleur in een stof waar bloemetjes in    
zijn geweven1 meestal bruin1            
bruin-paarsch of zwart4 7,zie bl4 #bd47 
,de rokken bestaan uit3 gestreepte      
onderrok1 7soms twee stuks71 n witte    
rok1 een zwarte bovenrok4 ,alle rokken  
gaan links dicht2 de bovenrok is van    
thibet 7of3 paramat71 van zeer dunne    
stof1 van voren recht1 van achter met   
zeer vele 7rimpels7 plooitjes4 ,van     
onder wordt er een strook van #be cm4   
breedte tegengenaaid4 ,daarover gaat de 
boezelaar 7schulk71 van gewoon friesch  

7blauw7 bont1 's zondags paarsch of     
andere kleur4 ,daarover komt een losse  
ceinture met losse banden1 die van voren
 over het schulk afhangen4 ,die ceinture
 gaat met haak en oog van voren dicht4  
7,zie bl4 #bb1 #bc47  ,men draagt 's    
zondags lage verlakte schoenen1 en in de
 week muilen of klompen4  ,door de week 
worden de mouwen opgestroopt1 zoodat de 
meisjes en vrouwen bloote armen hebben1 
's zondags draagt men de mouwen lang4   
,dit costume1 dat voor meisjes en       
vrouwen gelijk is1 wordt niet door de   
kinderen gedragen4  ,de meisjes1 tot hun
 vijftiende jaar1 dragen jurken met     
korte mouwen1 die van boven zeer sterk  
geplooid zijn4 ,dit noemt men           
pijpmouwen4 ,tot aan den hals wordt dan 
over de kleeding heen een wit boezelaar 
gedragen4 7,zie bl4 #ba47 ,over de      
armen1 gebreide pols-mouwen4  ,om den   
hals draagt men een slot met #e rijen   
granaten-koralen4 ,het slot van voren4  
,soms komt daar nog een gekleurd zijden 
das bij1 dat echter onder de koralen en 

het slot gedragen wordt4 ,de uitstekende
 puntjes1 van voren1 zijn dan het       
voornaamste dat men in 't oog wil doen  
vallen4  ,de mutsen van de ,huizer      
kinderen en vrouwen zijn het meest      
varierend4  ,de kinderen dragen1 in de  
week1 tot hun #ad of #ae;de jaar een    
pik-muts1 dat is een soort cornet of    
tip-muts1 die geheel gehaakt of gebreid 
is van witte katoen of wol1 en van      
achter over den nek1 afhangt4 ,deze     
mutsen worden gestreken1 zoodat ze      
eenigzins stijf staan1 en in de         
eigenaardige golvende plooingen blijven 
behouden die men hen heeft gegeven4 ,het
 haar wordt daarbij door deze meisjes   
los gedragen4 ,ze dragen 's zondags een 
rond strooin 7zwart7 hoedje1 versierd   
met een pluim1 die als een hane-kam over
 den bol van de hoed is gelegd4 ,van    
voren twee spelden of broches4 7,zie bl4
 #ba47  ,tusschen hun veertiende en     
achttiende jaar dragen de jonge meisjes 
een plooi-muts1 bestaande uit een bol   
van witte kant1 rings-om versierd met   

een rand 7van een hand breedte7 van     
plooitjeskant1 die fijn geplooid is om  
het gezicht1 in den nek in grootere     
plooien afhangt4 ,die plooitjeskant     
omsluit en overhuift het gezicht1 wat   
nog erger het geval is met de           
oorijzer-muts1 die de meisjes en vrouwen
 boven de achttien jaar dragen4 7,zie   
bl4 #bd47 ,het haar wordt gespleten--dat
 is met een scheiding in het midden     
gekamt1 en bijeengebonden tot een knotje
 achter in den nek4 ,daarover gaat een  
zwarte ondermuts1 daarover de witte     
over- of oorijzer-muts4 ,soms wordt 's  
,zondags een witte ondermuts gedragen1  
gewerkt met zwarte zijde4  ,over de     
ondermuts komt het oorijzer1 van        
gelijken vorm als langs de heele        
,zuiderzee-kust van ,staphorst af tot   
hier 7,huizen7 toe gedragen wordt4 ,de  
spelden komen aan de slapen--dus weer   
anders dan in ,laren1 maar zooals in    
,nunspeet4  ,de oorijzer-muts zelf is   
van witte tulle met randen van kant1 en 
de lange kanten slippen worden links en 

rechts aan het oorijzer bij de slapen   
opgespeld4 ,vandaar dat deze muts1 van  
voren gezien1 een zeer bijzondere       
lijn-vorming geeft1 en1 van terzijde    
bekeken1 zoo groot en vooruitstekend is1
 dat het gezicht van de draagster er als
 het ware in wegschuilt4 ,dit is evenwel
 van zeer bijzonder aesthetische        
werking4 7,zie bl4 #bd47  ,opmerkelijk  
is nog--vooral voor de zeden en         
gewoonten van de ,huizers1 dat een bruid
 7zie bl4 #bb7 een japon draagt van     
bruine stof1 maar dat haar wijde schort 
van hemelsblauwe fijne wol is1 met een  
lint van zijde1 ook in die kleur4 ,dit  
blauwe schort wordt maar nmaal gedragen1
 nl4 bij het aanteekenen ten stadhuize4 
,bij het trouwen is de bruid geheel in  
het zwart1 ook haar schort is aldus4    
,maar het blauwe schort blijft bewaard  
totdat het eerste kindje geboren is4    
,dan wordt het tot een doopjurk gemaakt1
 waarmede het kind ook nog 's ,zondags  
ter kerke gaat1 of die bij volgende     
doop-plechtigheden gebruikt wordt4      

,e4 ,,de ,,noordzee-,,kust ,,en ,,de    
,,eilanden4   ,veel bijzonders valt er  
niet op te merken van de visschersdorpen
 langs de ,noordzee-kust1 behalve van   
,scheveningen4 ,ook in ,zandvoort1 dat  
een oudere plaats is1 bleef een weinig  
van de nationale dracht over in de      
,hollandsche hul1 waarvan echter de     
badgasten een soort vermoderniseerde    
imitatie gaan dragen1 nu ze door de     
eigenlijke visschersbevolking afgeschaft
 schijnt4  ,de wereld verandert66644444 
,i,jmuiden en ,wijk aan ,zee1 zijn      
geheel moderne plaatsen4 ,in ,egmond en 
,bergen draagt men de ,west-,friesche   
dracht4  ,op ,texel is niets van de oude
 drachten over1 zoomin als op ,wieringen
 of op ,vlieland4  ,op ,terschelling    
echter bleef een oude dracht            
gehandhaafd1 die nog zeer merkwaardig   
is1 al bestaat ze bijna uitsluitend uit 
een hoofdbedekking van eigenaardigen    
vorm1 met afhangende stroken4 7,zie bl4 
#ad47 ,die kap noemt men zwarte kap1    
daaronder draagt men een witte1 genaamd3

 het mutske4 ,de verdere kleedij bestaat
 er uit een lijf met schoot in          
ouderwetschen vorm1 in allerlei kleur1  
jak genaamd4 ,daaronder komt de rok van 
merinos 7vroeger thibet74 ,het          
voorschoot noemt men scheldoek4 7,zie   
,hindeloopen74  ,deze dracht1 die       
hoofdzakelijk merkwaardig is om haar    
geheel1 wordt thans nog alleen door de  
vrouwen van middelbaren leeftijd        
gedragen2 de jeugd doet dit niet meer4  
,vroeger droeg men op dit eiland een    
zilveren oorijzer1 met gouden voor- en  
zij-naalden4    ,f4 ,,de ,,meeren ,,en  
,,polders4  ,in de drooggelegde ,meeren 
en ,polders van ,noord-,holland1 wordt  
geen nationaal costume gedragen4 ,toen  
na de drooglegging van de               
,haarlemmermeer verschillende families  
uit alle deelen van ,nederland zich daar
 kwamen vestigen1 droegen zij de kleedij
 van hun geboortestreek4 ,thans zijn    
die--zoo verscheidene--costumes geheel  
verdwenen4    ,g4 ,,de ,,groote         
,,steden4  ,in ,haarlem en ,amsterdam is

 het nationale costume geheel verdwenen4
 ,dat neemt niet weg dat zelfs onder den
 rook van ,amsterdam1 aan de            
,amstelveenschen ,weg1 onder ,sloten1 en
 aan den overkant van het ,,ij1 de      
,hollandsche hul toch nog vrij veel door
 de oorspronkelijke boerenbevolking     
gedragen wordt4 ,het eenige1 wat        
werkelijk oud is1 wat in de stad1 in    
deze overbleef1 nu zelfs ook de         
ouderwetsche bakers niet meer bestaan1  
is het zoo beroemde costume van de      
,amsterdamsche burgerweezen4 ,maar ook  
die dracht1 hoe schilderachtig1 hoe     
verfijnd en hoe gracieus ook1 zal       
misschien spoedig verdwijnen1 daarmede  
nog meer ,amsterdam's eigen cachet      
ontnemend4  ,en niet ten onrechte is die
 dracht zeer bekend1 want ze behoort tot
 de mooiste die uit het verleden tot ons
 kwam4 7,zie bl4 #af1 #ag47  ,het       
costume voor de kinderen1 de jongere    
meisjes1 en de volwassenen 7#ag jaar7 is
 verschillend1 hoofdzakelijk door de    
kap1 die bij de ouderen van doorzichtige

 tule of kant is1 en het oorijzer 7van  
zilver7 te zien geeft4 ,verder hebben de
 ouderen een omslagdoek1 waarvan de     
eigenaardige plooing en wijze van       
dragen1 bijna volkomen overeenkomst     
heeft met de doek van de ,zeeuwsche     
drachten4  ,als zoodanig kenmerkt dit   
costume zich dan ook als bij uitstek van
 ,hollandsch maaksel4  ,tot voor kort   
droegen de meisjes merkwaardige kapjes  
en omslagdoeken1 die thans door meer    
moderne1 maar minder fraaie capes       
vervangen zijn4 ,de kleinere meisjes    
dragen witte schorten1 waarvan het model
 in de laatste tijden ook verandering   
onderging4 ,die eigen-gereide           
vervormingen zijn erger voor een        
nationale dracht1 dan de totale         
afschaffing4 ,daar komt bij1 dat de     
meisjes zelf in de laatste jaren1 in de 
week1 deze dracht niet met de noodige   
zorg dragen1 en zich daardoor minder    
aantrekkelijk voordoen dan ze zouden    
hebben kunnen zijn4 ,zij ook hebben     
meegewerkt deze dracht in discrediet te 

brengen4 ,de hoogst onredelijke critiek 
van buitenstaanders over het            
gevangenis-pak van deze arme kinderen   
heeft het andere gedaan4 ,tegen domheid 
vechten zelfs de goden te vergeefs4     
,mocht dit zoo bijzonder aantrekkelijke 
costume echter uit ,amsterdam's straten 
verdwijnen1 dan zullen zij veel missen1 
die nooit1 op een mooie ,zondagmorgen1  
dat rijtje rood-wit-zwarte meisjes in   
hun uiterst aesthetische kleedij1 dat   
typische poortje in dit stukje          
,oud-,amsterdam hebben zien             
uitschreiden4  ,de jongens-dracht is1   
half zwart1 half rood1 door haar snit   
echter weinig opmerkelijk4  ,ook        
,haarlem heeft zijn burgerweezen1 ook in
 een oude dracht1 ook rood1 zwart en    
wit1 maar ze is niet zoo fraai als de   
,amsterdamsche1 ze is ietwat stijver1   
vooral de muts en de omslag-doek van de 
meisjes4 7,zie bl4 #ae47  ,behalve het  
,burgerweeshuis heeft ,amsterdam nog een
 paar andere weeshuizen1 de             
,oranje-appel1 het ,maagdenhuis enz41   

waar de dracht van de verpleegden een   
zekere historische oorsprong heeft1 maar
 thans te veel ontsteld is4             
,,utrecht4   ,in ,utrecht is alln iets  
van de nationale kleedij over1 in de    
streken die aan het ,gooi en ,gelderland
 grenzen4 ,de groote streek waar nog de 
nationale dracht in eere is1 en die zich
 langs de kust van de ,zuiderzee van    
,staphorst tot ,huizen uitstrekt1 gaat  
ook over de noord-oostelijke hoek van de
 provincie ,utrecht4 ,daar vindt men dan
 ook in ,soest en omgeving1 ,hoogeland1 
en vooral in ,spakenburg en ,bunschoten 
nog zeer belangrijke resten van de oude 
kleedij4  ,soest en ,hoogeland 7zie bl4 
#be7 sluiten zich bij ,laren aan1 en    
vormen een groep apart1 waar de         
zoogenaamde vierkante muts 7zie bl4 #bf7
 het voornaamste kenmerk van is4        
,overigens is de kleedij met            
omslagdoeken in 7soms7 kleurige zijden1 
en de gouden 7kruize7 kettingen ongeveer
 gelijk aan wat men in ,laren ziet4     
,maar opmerkelijk en zeer bijzonder is  

de dracht in ,spakenburg4               
,,spakenburg4  ,die twee dorpen1        
,bunschoten en ,spakenburg1 liggen als  
een eiland in een wijd plat uitgestrekte
 landstreek1 bijna zonder boomen1 zich  
tusschen ,nijkerk en ,eemnes            
uitstrekkend1 de ,eem-vlakte1 ten       
noorden begrensd door de zee1 ten zuiden
 door het land en de bosschen van       
,baarn1 links door het ,gooi en rechts  
door de zandgronden van ,gelderland4 ,in
 die kale uitgestrektheid1 tegen den    
zeedijk1 ligt het oude visscherdorp     
,spakenburg1 waar de traditie van de    
oude kleederdracht nog zoo fraai is     
bewaard gebleven4  ,in hoofdzaak zijn   
het wliswaar de vrouwen en kinderen wier
 kleeding belangrijk is1 maar toch ook  
hebben de mannen nog niet geheel hun    
oude dracht vergeten1 welke--wat zeer   
begrijpelijk is--zeer aan die van       
,marken1 ,urk en ,volendam doet denken1 
ofschoon veel minder dan de dracht die  
de mannen van ,huizen dragen4  ,de      
vrouwen-kleeding geeft1 op het eerste   

gezicht1 het meest den indruk van die   
van ,marken1 voornamelijk omdat ze zoo  
kleurig is4 ,maar het blijkt dat ze1 wat
 constructie betreft1 zich toch geheel  
bij de drachten van de ,zuiderzee-kust  
aansluit1 zoowel wat de lijfs-kleeding  
als de muts aangaat4  ,opgemerkt dient1 
dat de twee dorpen1 ,bunschoten en      
,spakenburg1 n geheel vormen1 en dat de 
drachten en de huizen daar volkomen     
gelijk zijn4 ,spakenburg is het         
visschersdorp dat met een kanaaltje van 
een paar honderd meter met ,bunschoten1 
dat meer in het land ligt1 verbonden is4
  ,de dracht van een ,spakenburgsche 7of
 ,bunschotensche7 kan aldus omschreven  
worden3 7,zie bl4 #bg1 #bh1 #bi47  ,het 
haar wordt opgestoken1 met een zwart    
bandje vastgebonden1 dat van boven het  
voorhoofd tot onder het achterhoofd     
gaat4 ,daarover komt de zwarte          
ondermuts1 daarover de witte gehaakte of
 gebreide ondermuts1 die plat tegen het 
hoofd aanligt1 en niet uitsteekt4 7,zie 
bl4 #bh1 #bi47 ,daarover de witte kanten

 muts1 die ietwat naar voren steekt1 een
 randje van kant heeft1 en van onder een
 weinig wordt omgebogen4 7,zie bl4 #bg  
en #bi47 ,dit soort muts lijkt op de    
7oorijzer7 mutsen van ,huizen1 7zie     
aldaar7 maar is veel kleiner1 en ze     
lijkt eveneens op de muts van           
,harderwijk en ,nunspeet1 maar iets     
grooter4 ,het type is bijna hetzelfde4  
,oorijzer en belletjes worden niet      
gedragen4 7,zie bl4 #bg en #bi47  ,de   
lijfs-kleeding bestaat uit een hemd met 
korte mouwen1 een hemdrok van           
zelf-gereide stof1 7zie ,staphorst7     
zwart met blauwe voering1 rijkend tot   
het middel4 ,daarover den               
slippen-kolder1 een soort buis met      
schootjes1 geen mouwen4 ,onder deze     
kolder een witte onderdoek1 om den hals4
 ,de hemdrok is voorzien van half lange 
mouwen1 die van friesch 7rood7 bont     
zijn1 en te zien blijven als de kleeding
 geheel voltooid is4 7,zie bl4 #bg1 #bh1
 #bi47 ,daarover komt de krap-lap1 in   
,bunschoten die van zeer bijzonder model

 is4 ,ze is korter dan gewoonlijk1 gaat 
niet tot de taille1 zooals gewoon1 maar 
slechts tot halverwege de borst1 maar ze
 is zeer breed1 zoodat ze buiten de     
schouders uitsteekt1 en daardoor als het
 ware kappen om de schouders vormt1 die 
het geheele figuur breed en vierkant    
maken1 en het bijzondere van de geheele 
dracht vormen1 omdat er de aandacht zoo 
dadelijk door getrokken wordt4 7,zie bl4
 #bg47 ,over die krap-lap1 die van witte
 stof1 7katoen7 met zeer kleurige       
7roode7 bloemen versierd1 gemaakt is1   
komt de roode doek1 de halsdoek1 die    
niet breed uitgedragen wordt1 zooals bij
 de andere drachten1 maar stijf om den  
hals zit1 en even smal over de borst    
gaat1 en in de taille wordt vastgezet4  
,deze doek is altijd rood1 van friesch  
bont1 en wordt met spelden vastgezet4   
,bij de bruid is die doek wit4  ,de     
onderkleeding bestaat uit een 7open7    
broek en een onderrok van gestreept     
katoen1 die door de heupen1 driekante   
kussentjes1 die in de taille ter zijde  

worden gelegd1 om de rokken te doen     
uitstaan1 worden opgehouden4 ,daarover  
gaan twee roode baaien rokken en een    
gestreepte katoenen rok4 's ,zondags    
komt er nog1 over die roode rokken1 een 
derde bij4 ,daarover de zwarte          
plooitjes-rok1 van voren glad1 van      
achter geplooid4 ,door de week is deze  
geheel effen1 zonder plooien4 ,ook deze 
rokken zijn van zelf-gebreide stof4     
,daarover komt de boezelaar--genaamd3 de
 schulk1 7zie ,huizen1 ,staphorst enz47 
van blauw katoen1 met een stukje van    
friesch 7rood7 bont1 het patroon 't     
zelfde als van de halflange mouwen4 ,dit
 schort wordt vastgemaakt met blauwe    
linten4  ,zeer opmerkelijk is bij deze  
dracht1 de wijze1 waarop deze rokken en 
boezelaar van achter worden vastgemaakt 
en opgehouden door een koperen haak1 die
 aan de slippen-kolder is vastgehecht4  
,de rokken en boezelaar worden allen op 
die wijze in de hoogte--om 't zoo te    
zeggen--opgehangen1 zoodat plooien en   
lijnen van de ,bunschoten               

vrouwen-dracht1 van achter1 allen naar n
 punt 7die haak71 even boven de taille  
te samen komen1 even onder de krap-lap4 
,die constructie is zeer opmerkelijk4   
,zeer bijzonder is ook nog het          
trouw-costume1 dat alle jonge meisjes in
 voorraad schijnen te hebben1 zelfs     
reeds vr dat zij verloofd zijn1 en      
waarmede zij 's zondags naar de kerk    
gaan4  ,het bestaat in hoofdzaak uit een
 jak1 genaamd3 het brung-jak1 van       
meestal bruine stof1 versierd met een   
motief van kleine appeltjes4 ,die stof  
heet dan ook appeltjes-brung4  ,de vorm 
van dat jak is zoo1 dat van voren een   
lage uitsnijding komt1 in hart-vorm1 van
 achter vele plooien te samen komen     
onder twee knoopjes1 die even boven de  
taille 7tusschen de schouderbladen7 zijn
 aangebracht4  ,dit jak wordt over de   
gewone kleeding1 met krap-lap n al1     
aangetrokken4  ,de krap-lap is dan      
evenwel niet stijf1 en de doek1 die     
anders altijd rood is1 is bij de bruid  
wit4  ,over dit jak wordt een zwart     

zijden schort gedragen1 dat van achter  
opgebonden wordt1 de band over de twee  
knoopjes 7op den rug7 gaande4  's       
,zondags draagt men ook wel dit zelfde  
jak van koren-blauw1 ook met appeltjes1 
en dan soms ook een wollen scholk1 met  
bont zijden stuk en zijden linten4 ,door
 de week echter1 zijn alle vrouwen 7zie 
bl4 #bh7 hetzelfde gekleed1 met groote1 
wijde1 witte scholk en de roode         
halsdoek4  ,de schoenen zijn zeer       
breede1 zwart leeren pantoffel vormige  
sloffen1 met groote1 breede zilveren    
gespen4 ,door de week1 draagt men       
meestal klompen4  ,de kinderen zijn     
eenvoudiger gekleed1 ofschoon de kleur  
even sterk is--meestal gestemd op rood4 
,zij dragen een bont rokje 7gekleurd    
katoen7 en daarover een friesch bont    
7meest rood7 scholkje4  ,de             
hoofdbedekking bestaat uit een gebreide 
muts van witte of donkere wol1 met witte
 mopjes1 of uit een zwarte mutse1 op de 
wijze zooals de kinderen op de ,veluwe  
dragen4 7,zie ,hierden1 ,nunspeet1      

,staphorst47 ,ze heeft dezelfde vorm1   
bestaat uit een nauw-sluitende muts1 met
 een dikke rand van voren1 genaamd3 de  
zwarte pluim4 ,aan de linkerkant van het
 hoofd is een strikje1 aan de           
rechterkant een goud krapje1 een gesp of
 ander soortige versiering4  ,de        
bevolking van deze twee dorpen is geheel
 gereformeerd4 ,katholieken of joden    
zijn er niet4 ,ook die eenheid van      
godsdienst--dat conservatisme--komt het 
voort-bestaan van deze eigenaardige     
dracht ten goede1 zooals overal         
dergelijke                              
eenheids-godsdienst-toestanden de       
nationale eigendommelijkheid helpen     
bewaren4  ,bijzonder aesthetisch is deze
 dracht niet4 ,de vormen die de toch al 
niet al te fraaie vrouwenlichamen       
aannemen1 zijn1 zooals die van ,marken1 
houterig en log4 ,maar het              
eigendommelijke van de dracht is des te 
opmerkelijker4    ,in de andere deelen  
van de provincie ,utrecht1 is de        
nationale dracht zoo goed als geheel    

verdwenen1 tenzij dat hier en daar      
oudere vrouwen nog een hulle dragen4    
,die is dan echter meestal niet van     
specifiek ,utrechtsche vorm4            
,,zuid-,,holland4   ,in de provincie    
,zuid-,holland1 is niet veel meer van de
 nationale drachten overgebleven4 ,al   
wordt1 door de geheele provincie1 vooral
 in ,schie en ,rijnland1 de ,hollandsche
 muts nog wel gedragen1 en al vindt men 
op de eilanden nog overblijfselen van   
die oude costumes1 zooals ook langs de  
kust van de ,noordzee1 toch is er geen  
enkel centrum waar de dracht nog zoo    
compleet gedragen wordt als op ,marken1 
,volendam of in het ,gooi4  ,te ,katwijk
 7zie bl4 #ca7 en ,noordwijk 7zie bl4   
#cj7 heeft de visschersbevolking nog een
 zeker cachet1 vooral de vrouwen1 met   
hun eigenaardige mutsen en gouden       
sieraden4 ,maar 't belangrijkste van wat
 in deze provincie gevonden wordt1 ziet 
men in ,scheveningen4 7,zie bl4 #cb1    
#cc47    ,,scheveningen4   ,het is      
alweer zeer opmerkelijk1 hoe in een     

dorp1 zoo vlak bij een groote stad1 en  
naast een steeds grooter wordende       
internationale badplaatsbevolking1 een  
andere bevolking haar oude gebruiken z  
sterk bewaren kan1 als bestond die stad 
en dat internationale verkeer niet4     
,twee uitersten leven en bestaan hier   
naast elkaar1 zonder elkaar te          
benvloeden4  ,en niet alleen dat de     
,scheveningsche dracht1 vooral onder de 
vrouwen1 zoo algemeen blijft1 het is ook
 zoo eigenaardig dat ze weinig          
verandert4 ,de grootste veranderingen   
zijn er een geslacht terug al in        
aangebracht1 in de groote periode1      
waarin de boeren-bevolking onder den    
invloed van de beschaving der steden    
kwam4  ,de ,scheveningsche              
vrouwen-dracht is aldus te omschrijven3 
,zij draagt vijf rokken over elkaar van 
verschillende kleur en stof1 waarvan de 
bovenste van zwart thibet of merinos is4
 ,daarover draagt zij een zwart schort1 
des ,zondags van zijde4 ,de bekleeding  
van het bovenlijf bestaat uit een jak   

van gewone katoenen stof1 grijs van     
kleur1 of bruin1 of blauw4 ,daarover    
komt een schouderdoek1 vierkant1 maar   
dubbel gevouwen tot een groote driehoek1
 en alzoo omgeslagen1 en vastgemaakt in 
de taille4 ,deze doek is van wol1 en    
groen1 bruin of blauw4 ,op het hoofd    
draagt men de mop-muts1 genaamd3 de     
moppes1 met oorijzer1 waarin de         
parel-spelden1 naar boven stekende      
spelden1 van goud3 die aan het          
,scheveningsche costume zoo bijzonder   
opmerkelijk zijn4 ,het oorijzer eindigd 
in de stukken1 mooi bewerkte ovalen     
gouden sieraden1 in de vorm van een     
broche4 ,aan de zijkant van de muts zijn
 plooien1 genaamd3 de klappen4 ,deze    
mutsen zijn 's ,zondags van kant4 ,als  
men in de rouw is zijn ze van effen     
battist of van kamerdoek4  ,de doek     
wordt bij den hals1 saamgehouden door   
een gouden broche4 ,om den hals komt de 
halsketting1 met gouden slot van voren4 
,over dit costume wordt 's winters de   
schoor-mantel 7schouder-mantel7         

gedragen1 die 's ,zondags van allerlei  
kleuren is1 van binnen met witte baai is
 gevoerd4 ,de kraag is zeer stijf en    
versierd met opgeplooid lint4 ,in de    
rouw of op gewone werkdagen1 is deze    
schoor-mantel van zwarte stof1 rood     
gevoerd1 met stijve kraag1 met fluweel  
geboord4  ,deze dracht wordt door de    
,protestantsche vrouwen gedragen1 en    
alln door de visschersbevolking4  ,de   
,roomsche vrouwen dragen om den hals1 in
 plaats van de broche1 een kruisje1 en1 
indien het burgervrouwen zijn1 dragen   
zij aan de muts niet de rijk bewerkte   
ovalen stukken1 maar boeken1 vierkante  
gouden plaatjes1 die soms eenigszins    
cilindrisch omgebogen zijn4  ,het       
mannen-costume bestaat uit een blauwe   
trui van wol1 en een wijde broek1 met   
een pet op4  ,als herinnering aan oude  
tijden wordt1 bij gelegenheden1 de hooge
 hoed gedragen4 7,zie bl4 #cc47    ,de  
kleedij op de ,z4-,h4 eilanden1 vooral  
op ,goeree en ,overflakkee1 sluit zich  
bij de drachten van ,zeeland aan1       

speciaal die van ,noord-,beveland4 ,zij 
geeft dezelfde lange1 wijde muts te zien
 met de kurketrekkers van goud langs de 
slapen1 die men krullen noemt4 ,de wijde
 floddermutsen van deze ,z4-,h4         
eilanden1 zijn echter niet zoolang en   
groot als die van ,noord-,beveland4     
,bovendien zijn de gouden sieraden iets 
anders4     ,,zeeland4   ,men kan gerust
 zeggen1 dat de ,nederlander1 die       
,zeeland nooit bezocht heeft1 niet      
alleen het mooiste1 maar ook het        
merkwaardigste deel van zijn land niet  
kent4  ,daar waait in dit               
eilanden-domijn een heel andere wind dan
 in het overige deel van ,nederland4    
,het is alsof men daar in een heel      
andere cultuur-staat verplaatst wordt1  
het is anders dan heel het overige      
,holland bij elkaar1 het is meer        
algemeen menschelijk1 meer natuurvol1   
meer inspireerend1 meer tot den mensch  
sprekend dan al het andere1 wat in het  
feitelijke ,holland en in de andere     
provincin het eigenlijke ,hollandsche   

van ,holland maakt4  ,dat komt door het 
land1 den bodem1 door het menschen-ras  
en door de kleeding1 die alle drie1 deze
 buitengewone sfeer scheppen1 die niet  
alleen eenig is voor ,nederland1 maar   
ook in dit deel van ,europa zijns       
gelijke niet heeft4 ,zeeland is nog het 
,natuur-land in het overigens geheel    
ver-civiliseerde ,holland1 het is de    
tuin van ,nederland4 ,en de bloem uit   
dien tuin is ,walcheren4    ,a4         
,,walcheren4   ,welk een schoonheid4    
,schoonheid van land1 bouwland1 parken1 
bosschen1 duinen en zee1 schoonheid van 
oude steden1 oude architectuur1 schamele
 resten van een cultuur1 z eigen als in 
geen van de andere deelen van ,holland  
gevonden wordt1 en die nog werkelijk    
voortleeft1 ondanks de moderne tijden1  
ondanks dat dwars door dit eilandenrijk 
het wereldverkeer voortijlt4 ,dat is het
 merkwaardige van ,walcheren1 dat is    
zijn pracht1 omdat het                  
zuiver-menschelijk en                   
natuurlijk-volmaakte wat daar te zien   

is1 tot het gevoel van het hart1 en tot 
het begrip van de objectieve schoonheid 
spreekt4 ,en dat natuur-schoon van land 
en ras spiegelt zich daar in de kleedij1
 of omgekeerd1 de bevolking componeerde 
zich een kleedij1 waardoor zijn         
eigendommelijke rassenschoon zoozeer uit
 komt en geccentueerd wordt4  ,en dat   
geldt niet alleen voor de vrouwen en    
meisjes met hun prachtige bouw1 hun     
mooie lichaams-lijnen en fijn besneden  
gezichten1 de donkere oogen1 de         
prachtige armen en de mooie halzen4     
,maar dat geldt ook voor de mannen1 die 
typen te zien geven vol van             
wereldwijsheid en menschenkennis1 alsof 
een cultuur van geslachten oud al deze  
gewone boeren1 die in hoofdzaak de      
landbouw bedrijven1 hun interessante    
gezichten geteekend heeft4  ,en de      
kleedij is er juist op berekend om den  
opmerker dat alles nog meer te doen     
beseffen4 ,want zoowel de mannen- als de
 vrouwen-kleeding op ,walcheren is      
hoogst eenvoudig4 ,moge ze vroeger      

rijker1 kleuriger geweest zijn1 zooals  
een paar zeer fraaie voorbeelden in het 
museum van ,middelburg getuigen1 ze was 
toen toch reeds wat ze nu was1 niet     
anders dan dat wat een goede1 rationeele
 kleeding uit haar wezen zijn moet1 het 
middel om de persoonlijke schoonheid van
 het individu nog meer te doen uitkomen1
 te doen opmerken4 ,en waar zou dat meer
 gerechtvaardigd zijn1 tot mooier geheel
 hebben kunnen voeren dan juist op      
,walcheren4  ,de vrouwen-dracht is voor 
de kinderen en de volwassenen hetzelfde4
 ,zij bestaat uit de gewone             
onderkleeding en een aantal rokken1     
waarvan de bovenste1 zooals ook het van 
voren met een coeurtje uitgesneden      
lijfje1 van zwarte stof is4 ,deze werd  
in de laatste tijden steeds dunner1     
zoodat de figuren van de draagsters     
slanker werden4 ,zelfs werd het corset  
te hulp genomen om de natuurlijke fraaie
 lichaamsbouw nog meer te doen uitkomen4
 ,vroeger werd dit corset natuurlijk    
niet gedragen4 ,de armen zijn bloot tot 

boven den elleboog4 ,van voren en van   
achter iets minder1 komt de witte beuk1 
het ,zeeuwsche kleedingstuk par         
excellence1 te zien4  ,deze is op       
,walcheren meestal wit1 soms met kant en
 plooien1 welke laatste verfraaingen    
toevoegsels en veranderingen van den    
nieuweren tijd zijn4 7,zie bl4 #cd47    
,de hoofdbedekking bestaat uit een witte
 ondermuts en witte boven- of trekmuts1 
vrij eenvoudig van model1 maar bijzonder
 gemaakt door de eigenaardige           
veelvuldige kleine plooitjes1 en door de
 gouden sieraden die aan de slapen1     
naast en bijna voor de oogen hangen4    
,het haar is op zeer bijzondere wijze   
gekruld1 z1 dat het van voren met een   
zeer regelmatige wrong 7of krul7 onder  
de muts uitkomt4 7,zie bl4 #cd1 #ce1    
#cf1 #cg1 #ch47 ,om den hals1 die       
dikwijls 7vooral in den zomer7 vrij laag
 geheel bloot is1 7als de beuk wat meer 
naar beneden is getrokken7 wordt een    
bloedkoralen ketting gedragen van rijen 
kralen1 met een dikwijls zeer mooi      

gouden slot 7van oude bewerking7 van    
voren4  ,de schoenen zijn lage muilen1  
op het land draagt men klompen4  ,in den
 winter trotseert de gezonde ,zeeuwsche 
de barre koude1 ondanks haar steeds     
bloote armen1 7die dan echter met       
zwart-wollen pols-mouwen zijn bekleed7  
alln met een 7meest zwart7 wollen       
omslagdoekje van betrekkelijk zeer      
geringe afmeting4  ,op het hoofd wordt  
een klein wit strooien hoedje gedragen1 
geboord met een kleurig 7meest blauw7 of
 zwart lint1 dat in zeer bijzondere     
plooing1 van achter1 tot een soort roset
 wordt4 ,dit lint hangt bij de vrouwen1 
uit het ,middelburger ,ambacht1 langs   
het hoofd1 naar voren1 over de borst    
neer4 ,dit hoedje verdwijnt echter hoe  
langer hoe meer1 zooals de groote platte
 hoeden1 die men tot voor een geslacht  
terug nog droeg1 en die reeds geheel    
verdwenen zijn4  ,de kinderen op        
,walcheren1 dragen aan de muts lange    
kanten stukken1 die tot op den rug      
afhangen4  ,dat is de kindermuts1 zooals

 die op heel ,walcheren voorkomt4 ,ze is
 ook de dracht van de vrouwen uit het   
,middelburger ,ambacht1 dat is de streek
 direct om de stad ,middelburg heen4    
,deze muts is veel eenvoudiger van vorm 
dan de trek-muts1 die de gewone         
,walcherensche dracht is4 ,ze is niet   
zoo fijn geplooid--kost dus veel minder 
van opdoen1 maar heeft een afhangende   
strook van achter 7zie bl4 #ch7--;die   
bij de kinderen1 vooral als ze klein    
zijn1 soms tot aan het middel valt4     
7,zie bl4 #cg47  ,de                    
,middelburger-ambacht-muts wordt daarom 
ook door vele vrouwen uit het volk      
gedragen1 omdat ze minder kostbaar is4  
7,zie bl4 #ch47  ,dit costume wordt op  
,walcheren nog zeer veel gedragen1 zelfs
 in de steden1 behalve ,vlissingen1 waar
 alle herinnering aan het oude1 door de 
zegeningen 787 van de moderne industrie1
 zijn gedood4  ,niets merkwaardiger dan 
een marktdag op ,donderdag in           
,middelburg1 voor het mooie ,stadhuis of
 op de schilderachtige ,botermarkt1 waar

 men een gekrioel van de meest          
verscheidene ,zeeuwsche drachten waar   
kan nemen4 ,dit is een werkelijk eenig  
schouwspel in dit gedeelte van ,europa1 
omdat het niet alln zoo bijzonder       
eigendommelijk is1 maar tegelijk        
werkelijke schoonheid te zien geeft1    
schoonheid van menschen-ras1 en         
buitengewone aesthetische kleedij4 7,zie
 bl4 #bf47  ,vooral de kinderen zijn een
 lust der oogen4  ,nergens ziet men     
kinderen met zoo mooi gevormde gestalte1
 zoo fijn besneden gezichtjes1 zoo      
stijl-volle allure als op dit           
merkwaardige eiland4 ,en waar men1 op   
een of ander afgelegen dorp een school  
ziet uitgaan1 moet het treffen1 dat vele
 van deze kleintjes1 7vooral de meisjes7
 een verschijnen hebben alsof het       
aangekleede stadskinderen zouden zijn1  
als men die qualificatie althans als een
 omschrijving van beschaafdheid zou     
willen doen gelden4 ,maar die boeren    
kindertjes van het platteland van       
,walcheren1 hebben meer cultuur dan de  

stads-kinderen1 want ze zijn            
natuurlijker4 ,bij hen is de mooie      
houding1 de vriendelijkheid en de       
liefheid niet een gevolg van            
aangeleerdheid1 maar ze zit in het ras1 
zooals ook hun geheel on-boersche       
schoonheid uit hun ras voortkomt4 ,het  
zijn gecultiveerde-natuur-menschen4     
,walcheren bestaat eigenlijk uit twee   
deelen1 die in de laatste eeuwen echter 
slechts n eiland vormen4 ,het land van  
,arnemuiden en ,nieuwland1 dat ten      
oosten van het kanaal van ,walcheren    
ligt1 heeft daarom ook een eigen        
kleederdracht4 ,deze lijkt in veel      
opzicht1 wat de vorm aangaat1 op de     
,zuid-,bevelandsche1 en sluit zich bij  
deze aan4  ,maar het verschil zit in de 
muts4 7,zie bl4 #dj1 #da47 ,die kap is  
anders dan de ,zuid-,bevelandsche en    
anders dan de ,walcherensche4 ,ze is    
niet zoo groot als de eerste1 en grooter
 dan de laatste1 maar van achter is ze  
anders geplooid dan een van deze kappen1
 ook om den hals zit ze anders4 ,ze is  

echter buitengewoon fraai van model1    
zelfs voor de kinderen1 die haar niet   
van kant1 maar van battist of neteldoek 
dragen4 7,zie bl4 #db47    ,wat de      
kleedij van de ,walcherensche boeren    
betreft1 deze is1 zooals die van de     
andere deelen van ,zeeland nog wel      
eigenaardig1 maar1 op een paar blinkende
 ,zeeuwsche knoopen na1 en een beetje   
eigenaardige snit1 niet veel anders dan 
alle boeren-drachten4 ,het merkwaardige 
ligt meer in den drager dan in zijn     
costume1 en1 door het bijzondere        
uiterlijk--den niet te omschrijven      
wereld-wijzen kop van den ,zeeuwschen   
boer--verkrijgt zijn heele verschijning 
iets zeer aparts1 dat toch maar voor een
 zeer klein deel door het costume       
veroorzaakt wordt4    ,b4               
,,zuid-,,beveland4   ,het               
,zuid-,bevelandsche costume is het      
rijkste van alle ,zeeuwsche drachten1   
ofschoon het ,axelsche 7uit             
,zeeuwsch-,vlaanderen7 het meest        
eigenaardige en bijzondere is4 ,het     

,walcherensche is ongetwijfeld het meest
 natuurlijke en menschelijkste4  ,zeer  
opmerkelijk is het nogal belangrijke    
onderscheid dat er tusschen de ,roomsche
 en ,protestantsche drachten op het     
eiland bestaat1 7zie bl4 #dd1 #de71 welk
 onderscheid het meest uit de kleedij   
van de vrouwen spreekt4 ,en in hoofdzaak
 ligt het verschil in de muts4  ,de     
,protestanten dragen een ronde muts1    
d4w4z4 eene waarvan de groote vleugels  
links en rechts van het hoofd regelmatig
 rond ombuigen1 en zich van achter in   
den hals vereenigen4 ,daardoor moet het 
slot van de halsketting van voren       
gedragen worden4  ,de ,roomsche vrouwen 
hebben daarentegen een muts1 die meer   
vierkant van model is1 althans van      
achter op zeer bijzondere wijze in      
rechthoekigen vorm bijeen is gebracht4  
,de zij-kanten langs het hoofd vallen   
niet naar achter1 maar in naar onder    
recht 7vierkant7 afgewerkte vleugels    
naar voren1 zoodat den nek vrij komt en 
aldaar het gouden slot van de           

halsketting gedragen wordt4 7,zie bl4   
#df1 #dg47  ,bovendien is de beuk1 ht   
beroemde ,zeeuwsche kleedingstuk1 bij de
 ,roomschen rondom den hals versierd met
 een randje kant en kralen4 ,de         
,protestanten hebben dat niet1 de beuk  
is niet versierd4 7,vergelijk bl4 #df1  
#dg1 #dh met bl4 #ej1 #ea47 ,een        
,zuid-,bevelandsch costume kan alsdus   
worden omschreven4 7,zie bl4 #dc tot en 
met #ea47  ,over het algemeen draagt men
 drie rokken4 ,de rok heet op z'n       
zeeuwsch keus1 zoodat er gesproken wordt
 van een lief-keus1 7lijf-rok71 dat is  
een rok waaraan een lijfje vast is1 en  
van een rand-keus1 een rok waaraan1 van 
onder1 een rand bevestigd is4  ,die     
rokken zijn 's winters en 's zomers     
verschillend van stof en van kleur4     
,over die rokken komt een dof-blinkend  
zwart schort1 van zijde of satinet4  ,de
 rokken sluiten aan den zij-kant1 met   
haken en oogen1 de plooingen vallen aan 
den zij-kant en van achter4 ,van voren  
zijn geen plooien4  ,over het bovenlijf 

een wit katoenen hemd1 daarover een     
hemd-rok met korten mouwen1 van voren   
sluitend4  ,daarover dragen de          
,protestantsche vrouwen een corset1 de  
,roomsche daarentegen niet4 ,de         
,protestantsche dragen bovendien een    
broek1 de ,roomsche vrouwen niet4  ,over
 dit hemd-rok komt de beuk4  ,dit zoo   
beroemde en belangrijke kleedingstuk    
bestaat uit twee bijna vierkante lappen1
 ongeveer #ce bij #de cm4 groot4 ,ze    
zijn aan den eenen kant aaneen gehecht1 
met een uitschulping1 om den hals door  
te laten4 ,die twee vierkante stukken   
bedekken dus1 de eene de borst1 de      
andere den rug1 ze worden vastgehouden1 
op de eene schouder met haakjes en      
oogen1 van onder met banden4  ,de beuk  
is een kleedingstuk dat in bijna alle   
,nederlandsche nationale drachten een   
voorname rol speelt4 ,in ,zeeland heet  
het de beuk1 maar in de andere deelen   
van ,nederland waar het voorkomt1       
,volendam1 ,spakenburg1 op de ,veluwe1  
,staphorst enz41 enz41 heet ditzelfde   

kleedingstuk de krap-lap of kra-lap of  
krop-lap4 ,de vorm wijzigt zich soms    
zeer1 7zooals te ,spakenburg71 maar de  
idee en de bedoeling blijft steeds      
dezelfde4  ,deze beuk wordt van gebloemd
 katoen of zijde gemaakt1 ieder jaar van
 een andere stof1 naar de mode en de    
nieuwe smaak1 dat aangeeft1 en deze     
wordt op den ,paaschdag vertoont4       
,paaschen is de mode-datum 4444 en 4444 
niet alln in ,zeeland4  ,de rijkdom van 
menig zeeuwsch meisje wordt ook naar het
 aantal verschillende beuken en doeken  
die zij heeft1 afgemeten1 7afgezien nog 
van de kap1 de stukken en de            
halsketting47 ,maar menige zeeuwsche    
schoone heeft kasten vol beuken en      
doeken1 7soms #cj stuks en meer7 waarvan
 erbij zijn van zeer groote             
kostbaarheid1 omdat de duurste zijde er 
voor gebruikt wordt4  ,de kleur van deze
 beuken is niet te bepalen4 ,alle       
kleuren worden gebruikt1 en bij de      
,roomschen wordt het effect nog verhoogd
 door de kanten en kraaltjes om den     

hals4 7,zie bl4 #df1 #dg1 #dh47  ,de    
doek is een vierkante lap 7doek71 van   
ongeveer #a4ej meter lengte en een #a   
meter breedte1 die diagonaals-gewijze   
gevouwen wordt1 zeer zorgvuldig wordt   
geplooid1 welke plooien door spelden in 
bedwang gehouden worden4 ,deze doek     
wordt om de schouders omgeslagen1 van   
voren over elkaar gelegd1 en in de      
taille wordt ze 7met spelden7           
vastgemaakt4 ,deze doek is van allerlei 
stof en kleur1 dikwijls zelfs van       
fluweel1 soms van zijde1 door de week   
ook wel van katoen4 7,zie bl4 #df1 #dg1 
#dh1 #di1 #ej1 #ea47  ,aan de voeten    
draagt men lage schoenen van leer4  ,de 
hoofdbedekking is zeer ingewikkeld4 ,het
 haar wordt meestal kort geknipt1       
behalve van voren om de krul te maken1  
de haarkrul die van voren onder de muts 
uit1 te zien komt4 ,de kinderen dragen  
ponny1 genaamd3 de bles4 7,zie bl4 #dc47
 ,over het haar gaat de gouden beugel   
van zeer bijzonderen vorm1 die in twee  
vierkante bladen eindigt1 die van voren 

met lijn-ornament zijn begraveerd1 van  
achter glad4 ,die heele versiering heet 
de stukken en ze is altijd geheel van   
goud4 ,daarover komt de tip-muts1 een   
wit mutsje met een plooi-kantje ringsom1
 een bol1 en met een bandje op het hoofd
 gehouden4 ,van voren een klein kantje4 
,over deze tip-muts dragen de ,roomsche 
vrouwen een blauw-zijden-mutsje1 dat    
alleen den bol van het hoofd bedekt4    
7,zie bl4 #dh47  ,de ,protestantsche    
hebben dit niet4 ,daar is dit mutsje    
wit1 of1 in den rouw1 zwart4  ,daarover 
komt dan de boven-muts1 bij ,roomschen  
zoowel als bij ,protestanten4 ,de vorm  
is het best op de photographie te zien4 
7,zie bl4 #df1 #ea47  ,de mutsen der    
,roomschen worden ietwat met blauwsel   
gestreken1 die van de ,protestantschen  
zijn wit4 ,de eersten strijken en maken 
hun mutsen niet zelf1 dat doet de       
mutsen-opdoenster4 ,de laatsten strijken
 de mutsen zelf4  ,naast de stukken1 die
 nu onder de boven-muts uitkomen en door
 de draai in de gouden spang die hen    

vasthoudt1 naar links en rechts van het 
voorhoofd uitstaan1 zijn de             
cantille-spelden in de tip-muts         
gestoken4 7,zie bl4 #df47 ,daarboven    
steekt men de boven-spelden1 kleiner1   
massiever van vorm dan de opengewerkte  
cantille-spelden4  ,dan komt daar nog de
 bloedkoralen halsketting en het gouden 
slot bij4 ,men draagt vijf rijen vrij   
groote koralen1 's zondags zelfs zes    
rijen4 ,het slot 7bij de ,roomschen van 
achter1 bij de ,protestanten van voren7 
heeft door de week drie oogen1 's       
zondags vijf4 7,zie bl4 #df1 #dg1 #dh en
 bl4 #ej1 #ea47  ,al deze sieraden      
vertegenwoordigen dikwijls een heele    
waarde1 zoodat het begrijpelijk is1 dat 
zij1 die eenmaal deze dracht hebben1 ze 
in eere houden1 zij die ze niet hebben1 
haar niet gemakkelijk aanschaffen4 ,maar
 de meeste ,zuid-,bevelandsche vrouwen1 
zoowel ,protestantschen als ,roomschen1 
blijven die nationale kleedij tot nogtoe
 zeer getrouw1 wat vooral bewezen wordt 
door het feit dat zij de jeugd1 zelfs   

het kleinste kindje1 dagelijks in die   
dracht tooien4 7,zie bl4 #dc47 ,en dat  
zegt wat1 als de jeugd er nog aan hecht 
de nationale dracht te dragen6444 ,dan  
is het voortbestaan van die dracht      
vooreerst gewaarborgd4  ,de bloote armen
 worden in den winter1 zoowel op        
,walcheren als op ,zuid-,beveland1 tegen
 de koude beschermd door pols-mouwen of 
mitaines1 die de merkwaardige naam van  
,labedisten dragen1 afkomstig van den   
godsdienstigen dweper ,jean de la       
,badie1 die in #afff te ,middelburg     
predikaties hield tegen de in zijn oogen
 onzedige gewoonte van de vrouwen1 om de
 armen bloot te dragen4  ,zooals gezegd1
 wordt de ,zuid-,bevelandsche dracht    
reeds door de zeer jonge kinderen       
gedragen1 ook door de jongentjes4 ,bij  
de meisjes zijn dan de schorten meestal 
van zoogenaamd friesch bont--7met blauwe
 ruiten geweven katoen47 7,zie bl4 #dc47
  ,in den rouw zijn alle onderdeelen van
 deze kleedij1 ook bij de kinderen1     
zwart1 de vorm echter blijft steeds     

hetzelfde4    ,ook nog is een zeer      
bijzondere vrouwen-dracht in ,zeeland   
opmerkelijk1 die in de oester-putten bij
 ,ierseke gedragen wordt4 ,het costume  
bestaat dan1 voor het bovenlijf en het  
hoofd geheel uit de gewone dracht1 alln 
de rokken zijn vervangen door een hooge1
 wijde1 leeren broek met waterlaarzen4  
,aesthetisch werkt over 't algemeen deze
 dracht niet1 maar ze ontstond uit de   
behoeften van het bedrijf4 ,ze behoort  
dus meer tot de beroeps-drachten dan tot
 de nationale kleeding4    ,c4          
,,zeeuwsch-,,vlaanderen4   ,in          
,zeeuwsch-,vlaanderen is een streek1 die
 zich tusschen ,axel1 ,zaamslag en      
,hulst uitstrekt1 waar het ,axelsche    
costume gedragen wordt4 ,geen meer      
bizarre1 meer on-,hollandsche dracht dan
 deze1 niettegenstaande haar eigenlijke 
constructieve deelen zeer               
klaarblijkelijk van zuiver              
,hollandsch-,zeeuwsche afkomst zijn4    
,maar er zijn eenige details dermate in 
overdreven en geccentueerd dat het      

geheel1 op het eerste gezicht1 zeer     
exotisch aandoet1 en wellicht 7als ik   
deze onderstelling wagen mag7 is        
ontstaan onder den invloed van de       
madonna-beelden met hun 7zie bl4 #ed1   
#ee7 versieringen zooals die in het     
nabije ,vlaanderen-land in de ,roomsche 
kerken1 moge zijn opgemerkt4 ,zooveel is
 zeker1 dat den indruk die deze dracht  
maakt1 vooral als ze door kinderen en   
half-volwassenen gedragen wordt1 die van
 een uitheemsch-afgodbeeld maakt1       
wonderlijk van vorm en kleur1 maar in   
zeer hooge mate eigendommelijk en zeer  
zeker van bijzondere werking op de      
aesthetische verbeelding4  ,deze dracht 
wordt in die streek nog zeer veel       
gedragen4 ,de mannen-dracht is tot de   
gebruikelijke zwarte boeren-kleedij     
teruggebracht1 maar die der vrouwen en  
kinderen is des te rijker4 ,de algemeene
 constructie van dit costume komt       
overeen met het ,zuid-,bevelandsche1 dat
 is1 het bestaat uit eenige rokken1     
7keuzen7 waarvan de onderste twee van   

baai zijn1 dan n van moir1 en daarover  
een van zwart satijn of fransch merinos4
  ,het bovenlijf is gekleed in het      
mouw-lijfje1 waarvan de korte1 even     
boven de ellebogen eindigende mouwen1   
geboord zijn met kant4  ,dan volgt de   
bekende beuk en de doek4  ,de           
bijzonderheid bij deze dracht ligt      
hoofdzakelijk in de zeer rijke          
koralen-versiering aan den hals1 die op 
de beuk1 zoowel van voren als van achter
 is aangebracht4 7,zie bl4 #ed1 #ee1    
#ef47 ,bovendien is de doek1 die steeds 
van gebloemde1 gekleurde zijde is1 op   
zeer eigenaardige wijze met groote      
punten op de schouders opgeplooid4 ,deze
 punten1 die naast het hoofd naar boven 
steken1 worden in de doek gehouden door 
stijfpapieren opvulsels4 ,daarbij komt1 
dat de boezelaar eveneens van kleurige  
gebloemde zijde is1 en bovendien van    
voren in de taille een groote strik van 
breede zijden linten1 rijk met kleurige 
bloemen versierd1 gedragen wordt4 7,zie 
bl4 #ed1 #ef47  ,voeg daarbij de koralen

 ketting met gouden slot 7van voren7 en 
eenige gouden kettingen en broches      
7spelden7 waarvan de voornaamste de     
groote zijden strik in de taille        
vasthecht4 ,het geheel krijgt daardoor  
dat zeer rijke1 kleurige en zonderlinge 
uiterlijk wat de ,axelsche dracht van   
alle andere nederlandsche drachten      
onderscheidt1 zoowel door vorm als door 
kleur4 7,zie bl4 #ed1 #ee1 #ef47        
,opmerkelijk is1 dat de hoofdbedekking  
bij zooveel rijkdom van de              
lichaams-kleeding1 zeer eenvoudig is4   
,niets dan een witte onder-muts en een  
kanten over 7trek7 muts1 en lange gouden
 spelden en krullen1 alles vrij nauw aan
 het hoofd aansluitend4  ,de            
tegenstelling in deze met het           
,zuid-,bevelandsche costume is zeer     
groot1 waar de aandacht vooral getrokken
 wordt door de groote kanten kappen1 zij
 het dan ook dat de afmeting van die    
kappen in de laatste kwart eeuw         
aanmerkelijk is toegenomen4 ,het        
,axelsche costume wordt in dit deel van 

,zeeuwsch-,vlaanderen slechts door de   
,protestanten gedragen2 de ,roomschen   
gaan in gewone burger-dracht1 d4w4z4    
niet in nationaal costume4    ,in het   
westelijk deel van                      
,zeeuwsch-,vlaanderen1 vindt men nog een
 merkwaardige rest van een oude dracht1 
te ,breskens1 tegenover ,vlissingen4    
,daar bestaat het costume 7van de       
vrouwen7 in een soort cornet-muts met   
ornament van bijzonderen aard           
7roset-vorming74 ,de rest van het       
costume is een ouderwetsch jak1 dat tot 
aan de knien rijkt1 over een zeer wijd  
geplooide rok en schort4 ,dit jak1 rok  
en schort zijn 7meest7 allen van        
dezelfde kleur--bruin1 grijs of         
zwart--en van een 7meest7 glimmende stof
 7zijden1 satijn1 satinet7 of van       
katoen4  ,het geheel van dit costume    
maakt meer een ouderwetsche             
7,overijselsche7 indruk1 uit de periode 
#ahcj-fj1 dan van een werkelijk         
nationale ,zeeuwsche dracht4  ,in de    
nabije en oud-tijds zoo belangrijke     

vestingstad ,sluis zijn wel een paar    
zeer mooie oude gebouwen uit de         
vervlogen glorie-tijd overgebleven1 maar
 van een nationale kleedij is er geen   
spoor4    ,d4 ,,noord-,,beveland4   ,ten
 slotte bieden de ,noord-,zeeuwsche     
eilanden een bijzonder type van         
nationale dracht in het                 
,noord-,bevelander costume1 dat ook op  
,tholen1 ,schouwen1 ,duiveland en de    
,zuid-,hollandsche eilanden nog gedragen
 wordt1 ofschoon in eenigszins anderen  
vorm4  ,de mannen hebben op die eilanden
 geen eigen dracht meer1 en voor de     
vrouwen bestaat dat alln uit een zeer   
omvangrijke en lange flodder-muts1 die  
over een witte onder-muts1 soms ook     
zonder deze1 gedragen wordt1 met de     
bekende gouden kurke-trekkers 7krullen7 
aan de slapen1 en een zeer bijzondere   
wijze van haar-dracht over het          
voorhoofd4 ,twee kunstig gedraaide      
krullen komen onder de muts uit1 in een 
vorm1 die doet denken aan een           
slakkenhuis4 ,deze muts rijkt1 in       

,noord-,beveland1 op den rug1 tot in de 
taille1 en plooit direct aan de slapen  
breed uit4 ,ze is voor het grootste deel
 van zeer fijne tule of kant1 met een   
breeden geornamenteerden rand4  ,de     
mutsen op de andere eilanden hebben     
ongeveer denzelfden vorm1 maar zijn     
kleiner4 7,zie ,zuid-,holland47         
,,friesland4   ,opmerkelijk is het1 dat 
in ,friesland1 dat toch met de provincin
 ,holland1 ,zeeland1 ,utrecht en        
,gelderland de oude kern van het        
eigenlijk ,holland uitmaakte1 en welks  
volksstam van zoo overwegenden invloed  
op de overige bevolking van ons land    
was1 gn of zeer weinig sporen van een   
eigen nationale kleedij gevonden worden1
 terwijl juist in de andere deelen van  
,nederland1 de afstammelingen van       
diezelfde ,friezen1 de nationale dracht 
getrouw bleven4 ,wat hiervan de oorzaak 
zij1 dient hier niet te worden          
onderzocht1 slechts als een             
bijzonderheid te worden aangewezen4 ,het
 zij genoeg te vermelden dat juist dit  

volk1 dat zich als geen deel van het    
,nederlandsche volk1 zoozeer een eigen  
volksstam gevoeld1 haar eigen kleedij in
 de praktijk van het hedendaagsche leven
 verloor1 maar er tegelijk bijzonder    
trots op blijft zich in die kleedij te  
steken1 zoodra zij zich als ,friezen in 
het openbaar leven wil vertoonen4  ,het 
eigenaardige verschijnsel doet zich hier
 dus voor dat de oude dracht1 die wel is
 waar door alle standen1 in hooge eere  
gehouden wordt44444 maar in hun kasten  
en doozen goed wordt opgeborgen44444    
maar zelden wordt gedragen4 ,in de      
andere provincin bleef men het oude     
costume getrouw44444 of ze verdween in  
haar geheel1 zoowel uit het werkelijke  
leven als uit de rommelkamers en oude   
koffers4 ,het moderne geslacht hecht    
niet meer aan familie-stukken4  ,hoe    
eigenaardig deze toestand ook is1 men   
vindt ze ook eenigszins terug in de     
,zaanstreek4  ,maar wat er van de       
friesche dracht in het werkelijke leven 
bleef1 was niets dan het beroemde       

oorijzer1 waarin echter1 in den vorm    
waarin het tegenwoordig nog gedragen    
wordt1 moeilijk het oer-type van de     
hoofd-versiering te erkennen is1 waartoe
 alle oorijzer-vormen1 die in dezen tijd
 nog in de verschillende streken van    
,nederland gedragen worden1             
waarschijnlijk terug te brengen zijn4   
,in het ,friesch-museum te ,leeuwarden  
zijn de verschillende verwordings-vormen
 van het friesche oorijzer              
bijeengebracht en in de catalogus1 door 
den conservator ,mr4 ,p4 ,c4 ,j4 ,a4    
,boeles1 7uitgave ,meijer en ,schaafsma1
 ,leeuwarden #aiji7 uitvoerig afgebeeld 
en omschreven4  ,uit deze serie blijkt  
in ieder geval--om hier zoo min mogelijk
 op historisch terrein te komen1 dat het
 friesche oorijzer thans belangrijk     
breeder is dan het vroeger was1 dan een 
van de andere oorijzers die in          
,nederland ooit geweest zijn4 ,bovendien
 is het friesche van goud1 terwijl de   
7zooveel kleinere7 oorijzers in de      
andere deelen van ons land              

7,scheveningen1 ,staphorst1 ,zeeland    
enz47 meestal van zilver zijn4 ,dit     
wijst op grooter rijkdom bij de         
,friezen1 wat eveneens blijkt uit het   
nationale costume dat bij het oorijzer  
hoort1 althans1 wat er thans bijgedragen
 wordt door dames die zich in nationale 
kleedij wenschen te steken4 ,die        
costumes bestaan in hoofdzaak uit nogal 
wijde jakken 7tot de knie7 en rokken1   
meestal in zijde van allerlei kleuren1  
waarover de doek 7op de borst gekruist7 
en het schort gedragen worden4 7,zie bl4
 #eg1 #eh1 #ei47  ,deze doek en schort1 
zijn evenals de witte flodder-muts van  
dikwijls zeer kostbare1 sierlijke en    
fijne kant4 7,zie bl4 #ei47  ,de        
hoofd-tooi1 waaruit thans echter het    
heele friesche nationale costume        
bestaat1 en die nog in een groot deel   
van deze provincie gedragen wordt1      
7ofschoon steeds minderend71 bestaat uit
 de witte tip-muts over het haar4       
,daarover de zwarte muts4 ,daarover het 
oorijzer en daarover de flodder-muts1   

met de twee gouden knoppen aan          
weerszijden van de slapen1 boven het    
kant van de flodder-muts uitkomend4     
,dat1 wat men echter thans1 bij         
gelegenheden1 als het origineele        
friesche nationale costume wil zien     
aangemerkt1 heeft echter veel           
overeenkomst met de mode-kleedij van de 
periode #ahcj-fj1 vermengd met achtiend'
 eeuwsche herinneringen4 ,de            
mannen-drachten die men daarbij rekent1 
hebben met hun driekante steken en korte
 kuitbroekjes te zeer een ietwat        
achttiend'eeuwsch cachet4 ,dat neemt    
niet weg dat het geheel van dit niet zoo
 zuiver historische costume1 een        
bijzonder aesthetischen indruk maakt4   
,vooral de hoofdversiering is zeer      
charmant door het bijzondere dat de     
vrouwen van het friesche ras eigen is1  
zoodat het geheel alleszins aan den     
eisch voldoet die een werkelijke        
nationale kleeding gesteld mag worden1  
en dat is3 dat ze kenmerkend1           
onderscheidend1 voor dt ras en dat land 

zij4    ,,hindeloopen4   ,een zeer      
bijzondere groep vormen de              
,hindeloopen-drachten4 7,zie bl4 #fa1   
#fb1 #fc47  ,ook deze worden thans niet 
meer in het werkelijke leven gedragen1  
ofschoon eenige personen in die dracht1 
in de eenige straat van het oude        
,hindeloopen gezien1 zeer zeker geen    
oneigenlijke indruk maken4 ,alles in dat
 oude stille plaatsje is nog juist zoo  
gebleven als het in de tijden was toen  
die ,hindelooper-dracht nog algemeen    
werd gedragen4 ,dat moet op zijn laatst1
 ongeveer in het begin van de           
negentiende eeuw1 geweest zijn4 ,thans  
leven er nog ouderen van dagen1 die zich
 herinneren hoe in hun jeugd enkele     
personen1 uit gehechtheid aan het oude1 
die bijzonder schilderachtige kleedij   
nog dagelijks droegen4 ,maar 't waren   
toen ook reeds zeer weinigen4 ,thans    
ziet men ze in de zoovele ,hindelooper  
binnenkamers die in het midden van de   
negentiende eeuw1 in de ,romantische    
periode1 als levende schilderijtjes in  

elkaar zijn gezet4  ,het ,hindelooper   
costume bestaat1 voor zoover de mannen  
betreft1 uit een zeer sterk             
achttiend'eeuwsche lange jas met vele   
knoopen1 korte kuitbroek1 lage schoenen 
en op het hoofd een driesteek4 7,zie bl4
 #fb1 #fc47  ,belangrijker echter is de 
kleedij van de vrouwen en van de        
kinderen1 vooral omdat de constructie   
van deze dracht1 in de verschillende    
over elkaar gedragen lagen1 en den vorm 
van de onderdeelen1 alsook hun          
oud-friesche benamingen een werkelijk   
volledige nationale en van oudsher      
overgeleverde kleedings-wijze zijn4  ,de
 ,hindelooper-dracht 7der vrouwen7      
bestaat uit een wit linnen hemd 7geen   
onderbroek7 en drie onderrokken4 ,de    
bovenste rok is zwart en heet de skoote 
en is van harde wollen stof4 ,over het  
hemd komt eerst een keurs-lijf van      
laken1 met schouderbanden4  ,over dit   
keurs-lijf komen twee oelofs 7          
over-lijf74 ,het onderste van gekleurd  
laken met mouwen van gebloemde zijde1   

het bovenste van zwarte stof4 ,te zamen 
heeten deze twee over-lijven het geweid 
7het gewaad74  ,dit bovenste oelof      
7overlijf7 wordt van voren met een      
veter1 in de rouw groen of zwart1 anders
 rood1 rose of vleeschkleur bijeen      
geregen4 ,die veter is #h  #aj el lang1 
de rygpen hangt bij getrouwden rechts1  
bij ongetrouwden links4  ,de borst wordt
 bedekt met een vierkant doekje1 genaamd
 voorspeld-doek1 dat onder het oelof    
wordt gestoken4  ,daaroverheen wordt het
 meest bijzondere ,hindelooper          
kleedingstuk gedragen de wentke1 de     
lange getailleerde mantel of jak1 met   
lange mouwen1 van gekleurde sits1 en    
welk kleedingstuk de eigenlijke         
overkleeding vormt4 7,zie bl4 #fa1 #fb1 
#fd47  ,is het wat korter van maaksel   
7tot aan de knien zooals een jak7 dan   
heet het kassakijntje4  ,de kleur van   
deze wentke is zeer verschillend1 men   
gebruikte er allerlei soort sits voor1  
de bekende uit ,voor-,indi en ,perzi    
aangevoerde bedrukte katoen in dikwijls 

zeer fantastische maar meestal zeer     
mooie1 kleurige en rijke patronen4      
,deze wentke staat van voren open als   
een jas1 zoodat ze de met den veter     
dichtgeregen oelof zien laat1 en ook het
 schort1 dat van ,oost-,indisch bont    
weefsel is 7in vierkante weefpatronen7  
en meestal rood is in alle nuances 7in  
den rouw is het soms blauw74  ,om den   
hals komt de zijden doek1 ook uit geruit
 bont weefsel1 bij elkaar gehouden door 
den strijker1 een ring of speld van     
goud4  ,deze das wordt door de getrouwde
 vrouwen links tusschen de oelof        
gestoken1 door de ongehuwde meisjes     
rechts 7ten teeken dat haar hart 7links7
 nog vrij is74  ,dan siert zich de      
,hindelooper vrouw1 aan haar gordel1    
links met de prak1 bestaande uit        
naaldenkoker1 speldenkussen1 schaar en  
haakpen 7van zilver74 ,rechts draagt zij
 de kleurige koralen beugeltasch met    
slot4  ,de hoofd-tooi is niet minder    
ingewikkeld en kleurig4  ,eerst wordt   
het haar bijeengebonden1 daarover       

verschillende ondermutsen gedaan met een
 stuk gouddraad-lint over de kruin1 welk
 lint men de de blinker noemt4          
,daarover komt het eigenaardige1        
kapvormige1 cilindrische hoedje 7als men
 't zoo noemen mag7 van stijf linnen1   
overtrokken met andere stof1 gevoerd met
 rood baai1 welk hoogst eigenaardig     
kleedingstuk de foar flechter heet 7of3 
huidje  hoedje74 ,daarover komt de flip 
en de zondook1 de eigenlijke groote1    
vierkante1 maar in bijzondere vorm      
geplooide en gestreken1 doch van        
7meestal7 roode bonte stof1 die van     
voren tegen de foar flechter met een    
speld bevestigd wordt1 zoodat de        
vleugels naar achter afhangen en den    
curieusen vorm aan den heelen hoofdtooi 
geven die eenig is onder alle nationale 
drachten in ,nederland4  ,deze zondook  
is bij de jongere meisjes anders van    
vorm dan bij de vrouwen1 te meer omdat  
deze eersten geen foar flechter dragen4 
,ook de wentke krijgen de meisjes eerst 
op hun twintigste jaar4  ,de bruiden    

7zie bl4 #fc7 dragen bovendien over     
dezen reeds zoo ingewikkelden           
hoofdtooi--die hier slechts zeer in 't  
kort is beschreven--een witten sluier1  
het witmoer geheeten1 welke van dunne   
tulle is en tot aan de taille van achter
 en aan de zijden afhangt4 ,bovendien   
komt om de foar flechter een            
bruids-fristel1 een van geel1 zwart en  
wit gevlochten wrong van ongeveer een   
vinger dikte4  ,deze buitengewoon       
sierlijke en rijke dracht heeft1 naar   
men wil1 vooral ook zijn oorzaak gehad  
in de eenzame ligging van het oude      
stadje ,hindeloopen4 ,de mannen waren   
meestentijds op hun reizen1 de vrouwen  
bleven alleen thuis1 werden eenzelvig en
 zochten hun afleiding en vermaak in het
 zoo rijk en bont mogelijk opsieren van 
eigen huis en kleedij4  ,hoe dit zij1   
zij verkregen een geheel dat eenig is in
 zijn soort1 vooral ook omdat men de    
waarde en de beteekenis van deze        
zonderlinge kleederdracht niet overzien 
kan zonder ze in haar eigen milieu1 het 

kleurige ,hindelooper binnenhuis1 te    
hebben bewonderd4    ,verder dient nog  
de aandacht gevraagd voor de bijzondere 
dracht van twee ,leeuwarder weeshuizen1 
welke drachten thans ook reeds--jammer  
genoeg--zijn afgeschaft4 7,zie bl4 #fd47
    ,,groningen4   ,ofschoon ook        
,groningen een oude geschiedenis heeft1 
is er1 zoo goed als niets van de        
provinciale en nationale kleedij        
overgebleven4 ,op het feest in nationale
 kleederdrachten in #aiac te ,amsterdam 
gehouden1 was het mij niet mogelijk ook 
maar n paar 7man en vrouw7 in echt1     
heden nog gedragen ,groninger kleedij te
 kunnen vinden4  ,de historische dracht1
 waarin toen een heer en dame           
verschenen1 heeft ook bij-lange die     
beteekenis voor de ,groningers niet als 
de ,friesche dracht voor de ,friezen4   
,het is opmerkelijk dat in een deel van 
ons land als ,groningen1 met haar zoo   
eigen historie1 de traditie zoo volkomen
 verloren kon gaan4    ,,drenthe4   ,ook
 ,drenthe is niet zeer rijk aan         

nationale drachten4 ,wat als zoodanig   
nog kan gelden is de 7,friesche7 kap en 
het oorijzer dat in zekere streken van  
deze provincie nog gedragen wordt 7zie  
bl4 #fe74  ,de overige kleedij is dat   
bekende hybridische half ouderwetsche   
costume dat in heel ons land onder de   
platte-lands-bevolking de werkelijke    
nationale drachten vervangen heeft4 ,het
 is een imitatie van de stads-dracht1 in
 vorm en versiering tot ongeveer geen   
enkele periode te rekenen1 in kleur soms
 nog--als 't op zijn 's ,zondags--erg   
mooi moet zijn1 opvallend door          
persoonlijke wansmaak4  ,de muts en het 
oorijzer zijn dan het eenige            
overgeblevene1 maar die eenige rest van 
die werkelijk nationale dracht wordt dan
 niet weinig ontsierd door de ,kiep     
7zooals men het in ,west-,friesland     
noemt71 een soort van vrije fantasie    
door middel van allerlei gitten1 bloemen
 en strikken op het zoogenaamd          
capot-hoedje1 dat omstreeks #ahhe le    
dernier cri van de ,parijsche mode      

7wansmaak7 was4  ,in de veenstreken     
vindt men geen nationale dracht1 omdat  
het in later tijd aangelegde kolonies   
zijn4     ,,overijsel4   ,in ,overijsel 
zijn de tradities beter bewaard1        
ofschoon in hun volheid slechts in      
,staphorst en op ,urk4 ,in de rest van  
de provincie vindt men veel de halve    
nationale dracht1 hoofdzakelijk de muts1
 maar de eigenlijke nationale dracht is 
verdwenen1 vooral hoe meer men naar het 
,oosten gaat4    ,a4 ,,het ,,eiland     
,,urk4   ,van zeer bijzondere           
belangrijkheid is de kleedij en haar    
dragers en draagsters op het eiland     
,urk4 ,het is niet te zeggen wat van    
deze het belangrijkst is1 het ras van   
menschen dat ,urk bewoont1 of hun       
kleeding4 ,maar beide zijn ze in hooge  
mate interessant4  ,zooals in ,zeeland  
7vooral ,walcheren7 wonen er op ,urk nog
 ras-menschen1 iets wat men van de      
andere streken van ons land niet zeggen 
kan--en 't minst van de groote steden4  
,maar de ,urkers zijn fraai en gezond   

van bouw en er zijn bijzonder schoone   
vrouwentypen 7zooals op ,walcheren7 en  
zeer krachtige mannengestalten4 ,hun    
kleeding sluit1 wat de algemeene vormen 
aangaat1 bij de gewone ,hollandsche     
nationale drachten aan4 ,bij de mannen  
de wijde broeken en de nauw-aangesloten 
baaitjes1 juist zooals op ,volendam en  
,marken1 ofschoon eenigszins anders van 
dtails1 maar in bedoeling hetzelfde1    
omdat die kleeding voor een groot deel  
bepaald is door de practijk van het     
visschersbedrijf en het leven op zee4   
7,zie bl4 #ff1 #fg74  ,wat de vrouwen   
betreft bestaat de dracht uit het       
noodige aantal rokken van verschillende 
stof en kleur1 de kroplap1 de doek en op
 het hoofd de kap of hulle4 ,in zooverre
 is alles1 wat de constructie betreft1  
gewoon4 ,maar het onderscheid in deze   
dracht met die van dezelfde soort in de 
andere deelen van het land ligt in de   
wijze waarop de verschillende dtails    
gedragen worden1 en4444 wie ze draagt4  
7,zie bl4 #ff en #fh74  ,dit laatste is1

 voor zoover de aesthetische werking    
betreft1 bij iedere kleeding toch maar  
de hoofdzaak4 ,want al ligt er veel     
waarheid in het oude gezegde de kleeding
 maakt den man1 de meeste kleeding      
echter doet den drager zich slechts van 
de andere menschen onderscheiden naar   
afkomst1 rang of positie1 niet naar     
schoonheid of aesthetische werking4 ,men
 moet een kleeding kunnen dragen4 ,en1  
zoo er vrouwen zijn die de ,hollandsche 
dracht weten te dragen1 dan zijn het die
 van ,urk4--,dat moet gezegd zijn4      
,want de ,urker-dracht onderscheidt zich
 niet door kleur of veel opschik4 ,ze is
 zeer eenvoudig1 ze heeft geen          
on-noodige dtails1 maar haar werkelijk  
aesthetische waarde ligt in het ras dat 
ze draagt4 ,de kleuren zijn meest alle  
donker1 gebloemde zijde1 donkere wol en 
laken1 hier en daar slechts met een     
klein werkje4  ,de hoofdzaak is echter  
dat het natuurlijke figuur 7van de      
vrouwen7 zeer door deze dracht tot zijn 
recht komt1 en de ,urker-vrouwen alles  

doen om hun natuurlijke gaven in deze   
nog meer te doen uitkomen4 ,er is       
wisselwerking tusschen den vorm van het 
lichaam dat de kleeding draagt en den   
vorm van die kleedij zelf1 geleid door  
het natuurlijk instinct van de draagster
 zelf1 die ziet hoe ze een costume      
dragen moet1 om de aandacht door middel 
van haar costume op zichzelf te doen    
vallen4 ,nog duidelijker blijkt die wil 
om zelf gezien te worden--en niet hun   
kleedij--7die ook zoozeer bij de vrouwen
 op ,walcheren bestaat7 uit de wijze    
waarop de ,urker-vrouw haar kleine maar 
prachtig hulletje draagt4  ,de heele    
hoofd-versiering is zeer nauw aan het   
hoofd aansluitend1 zoodat het           
gezicht--dat dikwijls zeer schoon       
is--duidelijk uitkomt4 ,opmerkelijk is  
daarbij het echt vrouwelijke raffinement
 waarmee het oorijzer gedragen wordt4   
,de knop1 waar dat nationale kleinood in
 eindigt1 komt bij de ,urker-meisjes    
midden op de wang1 dicht bij den mond4  
,maar doordat in het oorijzer zekere    

veering zit1 drukt die knop kuiltjes in 
de wang1 om op die wijze de natuurlijke 
charme van het gezicht nog meer te doen 
uitkomen4  ,men behoeft werkelijk niet  
naar ,parijs te gaan1 om zekere geheimen
 van het vrouwen-toilet te leeren       
doorgronden4 ,een ,parisienne zou van   
een ,urkersch visschers-meisje nog heel 
wat kunnen leeren44444  ,om een korte   
opsomming te geven van de ,urker kleedij
 van de vrouw1 moge dit hier volgen3    
,de kap of hulle bestaat uit zwarte     
ondermuts1 daarover het oorijzer 7van   
zilver71 daarover de de hulle           
7overmuts71 van voren met een           
7zelfgemaakt7 kantje4 ,van achter       
versiert een vrouw in den rouw die hulle
 met een dasje1 dat is een zwart zijden 
strook1 met een bandje en spelden       
vastgehouden4 ,van voren komt onder de  
hul de top uit1 zoo heet het haar dat   
als ponny recht is afgeknipt tot even   
boven de oogen4  ,om den hals de ketting
 van roode granaten1 het gouden slot van
 achter4  ,de lijf-kleeding bestaat uit 

een hemd met korte mouwen1 een 7open7   
onderbroek1 zwarte kousen1 borstrok van 
zwarte baai met half lange mouwen van   
zijde1 fluweel of thibet4 ,deze mouwen  
blijven bij de volledige kleeding te    
zien4  ,daarover komt het middelde1 een 
soort corset1 eenigszins gelijkend op   
het rijglijf wat de ,marker-vrouwen     
dragen4 ,het is echter niet zoo versierd
 met ornamenten1 maar van blauw 7of     
rood7 damast1 van voren met een veter   
dicht geregen die door 7koperen7 ringen 
gaat4 ,van onder 7achter7 aan de taille 
zijn eenige rollen aangebracht1 bij     
wijze van queu de ,paris om de rokken   
wijder te doen uitstaan4 ,onder het     
corset draagt men de borstlap van roode 
baai4  ,het aantal rokken bestaat uit   
den ondersten rok1 een tusschenrok1 den 
zevenkleurigen rok 7rood1 wit1 zwart1   
groen1 ongeveer zooals die 's ,zondags  
te ,volendam wordt gedragen7 en daarover
 de bovenrok1 's winters van baai of    
duffel1 zwart of licht blauw1 's zomers 
van thibet1 laken of luster4  ,dan de   

kroplap1 van voren echter meestal       
versierd met een ornament in kruissteek 
7het hartje7 dat soms de initialen van  
de draagster vertoont4 ,daarover de     
borstrok1 of het lijfje--of lifien1 's  
winters van zwarte wollen stof1 's      
zomers van thibet4 ,dit lifien is een   
jakje met korte mouwen1 laag uitgesneden
 aan den hals1 een schootje en een strik
 van gebloemde zijde1 dat is boordsel   
langs den hals4  ,daarover gaat de doek 
van donkerkleurige gebloemde zijde1     
meestal donker-rood of paarsachtig van  
nuance4 ,deze doek heeft 7tegenwoordig7 
meestal franje4  ,daarover de boezel1 of
 schort1 met een strik van gebloemde    
zijde1 zijnde een horizontale strook van
 een handbreedte aan de taille4 ,dit    
boezel is van zwart thibet of zijde4    
,merkwaardig is nog dat de ,urksche     
vrouwen wanten of pols-mouwen dragen    
over hun van boven den elleboog bloote  
armen4  ,het zijn niet de labedisten van
 de ,zeeuwsche schoonen1 maar gewone    
pols-bedekkingen van gebreide 7zwarte7  

wol4  ,verder bestaat het schoeisel uit 
zwart-leeren muilen4  ,opmerkelijk is   
verder hoe die dracht verandert1 niet   
van vorm maar van kleur1 voor weduwen1  
bruiden1 en voor kinderen4 ,voor de     
weduwe is ze geheel zwart1 voor de bruid
 iets kleuriger1 7en nieuwer71 voor de  
kinderen eenvoudiger1 vooral wat het    
schort en de rokjes aangaat4 ,veel wit  
wordt dan ook door de kinderen gedragen1
 ofschoon de vorm--van de dracht--ook   
voor de kinderen1 dezelfde blijft4 7,zie
 bl4 #fh74    ,b4 ,,staphorst4  ,de     
,staphorster-dracht onderscheidt zich   
van de andere drachten door haar        
bijzondere compleetheid1 zoowel voor    
mannen1 vrouwen als kinderen4 ,ze sluit 
echter1 wat haar vormen aangaat1 geheel 
bij de drachten aan die men aan de kust 
van de ,zuiderzee vindt1 vanaf          
,staphorst tot aan ,huizen in           
,noord-,holland4 ,vooral vanaf          
,harderwijk tot aan ,staphorst          
onderscheiden zich de drachten 7van de  
vrouw7 door kleine hoofd-tooi1          

plat-makende borst 7en torso7 bekleeding
 en zeer breed en plat makende          
heup-bedekking4  ,de kleuren zijn over  
't algemeen zeer sterk1 veel rood1 bij  
de ,staphorster-vrouwen ook veel blauw4 
,zelfs zijn de overmutsen 7in ,nunspeet 
en ,oldenbroek7 bont1 d4 w4 z4 van stof 
met kleurige ornamenten versierd4  ,het 
oorijzer1 dat in deze heele streek      
eenzelfde eigenaardige haak-vormige     
zilveren beugel is1 wordt echter van    
,huizen naar ,staphorst1 oostwaarts     
gaande1 zoo gedragen1 dat de knop 7krul 
in den vorm van een kurketrekker7 bij de
 vrouwen van ,harderwijk1 ,hierden1     
,nunspeet1 ,hulshorst1 ,elburg en       
,oldenbroek aan de slapen komt1 steeds  
meer zakt1 totdat ze bij de             
,staphorster-vrouwen geheel tot de kaak 
reikt4 7,zie ,urk47  ,ook is bij de     
,staphorster-vrouwen het oorijzer       
breeder dan bij die in ,gelderland1 en  
het ondersteunt niet meer de haarvlecht 
achter tegen het hoofd1 maar ligt boven 
op de kruin1 in schuine richting4 ,ook  

zijn er andere afwijkingen in de        
,staphorster dracht1 zoodat de geheele  
vorm van de hoofdbedekking anders wordt4
    ,het ,staphorster-vrouwen costume   
kan aldus worden beschreven3 7zie bl4   
#gb en #gc47  ,over het bloote lijf komt
 het katoenen hemd1 zonder kraag1       
daarover de borstrok van vijfschaft1 met
 mouwen tot aan de ellebogen4  ,dit     
vijfschaft of viefschaft is een wollen  
stof1 gemaakt van het wol van de        
schapen1 die de ,staphorsters zelf      
teelen4 ,die wol wordt de door          
,staphorster vrouwen zelf gesponnen en  
in bepaalde kleuren1 door werklieden in 
de buurt van ,staphorst gekleurd1 en    
volgens bepaalde patronen door een paar 
hand-wevers tot de stof geweven1 waarvan
 de kleedij der ,staphorster-vrouwen    
voor een groot deel gemaakt wordt4 ,het 
is in strepen geweven1 zwart en         
donkerblauw1 met rood hier en daar1 in  
bepaalde dessins die ieder hun          
beteekenis hebben 7wit-streept1         
rood-streept1 enz474  ,over die borstrok

 komt het lijfje1 of de kraplap zooals  
die bij de andere drachten voorkomt4    
,deze kraplap is van wol of gebloemde   
zijde of katoen4 ,daarover de           
verschillende rokken 7geen onderbroek71 
een paar van baai en de bovenste van    
vijfschaft4  ,dan de omslagdoek van     
geruite 7meest roode7 katoen of zijde1  
een schort 7schulk7 van donkerblauw wol1
 dat somtijds eveneens als het          
vijfschaft zelf gesponnen en geweven is4
  ,de banden van dit schort zijn altijd 
hel-blauw1 de strik hangt met lange     
einden van voren neer4  ,nog verdient   
vermelding dat de rokken opgehouden     
worden1 en breed gemaakt1 door          
kussentjes die aan de borst-rok         
bevestigd zijn1 maar welke verdikkingen 
alleen aan de zijkanten1 dus niet van   
achter1 worden aangebracht4 ,daardoor   
heeft het figuur van de                 
,staphorster-vrouw nog on-gracelijker   
voorkomen4  ,de doek wordt wel niet zoo 
stijf over de borst gesnoerd als in     
,kampen en in ,nunspeet gewoonte is1    

maar het figuur wordt stelselmatig plat 
en breed gemaakt door die kussentjes4   
,ook door den eigenaardigen vorm van de 
muts wordt het bijzondere van de dracht 
nog verhoogd4  ,de heele hoofdtooi wordt
 gevormd door3 een bandje dat het haar  
vastbindt1 waarover de zwarte onder-muts
 met toet4 ,die toet van stijf papier   
geeft een soort hoorn--boven het        
voorhoofd4 ,daarover komt de muts van   
gebloemde zijde met zijden boordbanden  
die onder de kin in wijd uitstaande1    
stijve1 lange dunne strikken worden     
saamgebonden4 ,daarover gaat het        
oorijzer1 vastgehouden door een zwarte  
band4  ,daarover de witte toet-muts van 
kant1 die maar zeer zelden gewasschen   
wordt1 omdat ze anders te spoedig       
versleten zou zijn4 ,ook deze muts wordt
 onder de kin bevestigd met een bandje4 
,door de zeer nauwe aansluiting van de  
hoofdtooi1 en het wijde van de schouders
 7door de doek7 het saamgenepene van de 
borstkas1 de wijde plooien aan de       
heupen1 de zeer korte rokken1 en        

daaronder uit de beenen 7ongeveer #ae   
c4,m4 te zien7 en de 7nogal7 logge      
sloffen1 met zeer breede neuzen en      
groote zilveren gespen1 dat alles in    
donkerblauwe en hel-roode kleuren1 met  
de sterkblauwe lange linten van het     
schort1 geeft die ,staphorster dracht   
een ietwat boersch uiterlijk1 wat toch  
ook wel zijn zeer bijzondere eigenheid  
heeft4 ,in dat boersche1 ongracelijke1  
komt het overeen met de ,marker1        
,bunschoter en ,noord-,veluwsche        
drachten1 die alle zeer kleur-rijk zijn 
maar de natuurlijke vormen van het      
lichaam geweld aandoen4 7,zie bl4 #gb74 
's ,winters wordt over die dracht een   
buisje met lange mouwen gedragen1 zonder
 schootje4  's ,zondags echter heeft dit
 kleedingstuk een schootje en is met    
bont 7blauw en wit geruit7 gevoerd1     
zoogenaamd ,friesch bont1 dat men echter
 in ,friesland ,oost-,indisch bont      
noemt4  ,dit langere buisje heet        
kaschijn1 wat overeen komt met het      
,hindelooper kassekijntje1 een          

kleedingstuk van hetzelfde soort4  ,de  
kinderen hebben hetzelfde costume1 maar 
vereenvoudigd4 ,de stoffen zijn niet van
 molton1 baai of laken maar meest van   
,friesch bont4 ,de doek is echter steeds
 rood1 zooals bij de volwassen menschen4
  ,het groote verschil ligt echter in de
 hoofdtooi4 ,kinderen beneden de zes    
jaar dragen nog geen oorijzer1 maar een 
zwart kapje van voren met een dikken    
rand astrakan4 ,dit kapje heet de nette1
 het is1 behalve de astrakan-strook1 van
 zwarte stof met garneeringen4 ,links   
van het hoofd komt een strik 7rozet7 van
 zwart zijden lint1 rechts een haak1 een
 soort gesp van zilver4 7,zie ditzelfde 
kleedingstuk van de kinderen op de      
,veluwe waar het poets of poete heet en 
de haak soms van goud is1 het astrakan  
van veertjes74  ,bovendien neemt de     
,staphorster-vrouw1 's zondags1 naar de 
kerk1 een mooi met zilver beslagen      
bijbel mee1 met kettingen1 enz4  ,de    
mannen-dracht is zeer eenvoudig1        
ofschoon meer origineel dan de          

boeren-dracht in andere streken4 ,het   
bleef meer een echt nationaal costume1  
vooral door de korte jekker1 genaamd    
kamizool1 met twee rijen knoopen4       
,opmerkelijk is ook dat het hemd steeds 
van boven aan den hals zichtbaar blijft1
 met de twee beroemde ,staphorster      
7bolle7 gouden knoopen4 ,kleine jongens 
dragen dezelfde dracht als hun volwassen
 dorps-genooten4  ,ten slotte zij nog   
opgemerkt dat de ,staphorster-vrouw     
buitengewoon netjes op hare nationale   
kleedij is1 dat deze steeds1 als ze niet
 gedragen wordt1 in altijd dezelfde en  
zeer mooie plooien wordt opgeborgen1 aan
 welke plooien steeds bijzondere zorg   
besteed wordt4  ,vergelijk in deze de   
netheid en nauwkeurigheid waarmede alle 
nationale drachten1 op ,marken1 in      
,zeeland en ,hindeloopen behandeld      
worden4  ,overal worden die drachten in 
mooie1 daarvoor speciale gemaakte doozen
 opgeborgen4 ,en 444 zoolang de         
,staphorster-vrouwen nog z zuinig op hun
 bijzondere dracht zijn1 zoolang zullen 

ze deze nog in eere houden4    ,verder  
blijft in de provincie ,overijsel de    
strook1 langs de ,i,jssel en ,twenthe4  
,in ,kampen zoowel als in ,zwolle is de 
complete nationale dracht verdwenen1    
maar door de vrouwen uit de             
volks-klassen wordt nog vrij veel de    
neepjes-muts en de plooi-muts de        
drie-plooitjes gedragen4  ,de rest van  
de costumeering bestaat dan meestal uit 
het jak1 een tot aan de knien           
wijd-afhangend kleedingstuk met mouwen1 
op dezelfde wijze zooals dat door de    
vrouwen van ,breskens                   
7,zeeuwsch-,vlaanderen1 ,texel1         
enz4--zie aldaar7 gedragen wordt4       
,daarbij behoort dan de zeer wijd       
geplooide rok1 en het wijde boezelaar1  
een en ander van zwart thibet1 de       
boezelaar ook wel van grijze1 bruine of 
groene zijde4 7,zie bl4 #gj47  ,om den  
hals draagt men daarbij een gestrikt    
zeer bonten 7zijden7 dasje1 genaamd het 
knuppeldoekje4 7,zie bl4 #fi47  ,daarbij
 komt dan de neepjes-muts1 met de gouden

 bellen die in de fijne plooitjes van de
 muts gehaakt zijn1 en niet in de ooren 
hangen4  ,deze muts wordt over het zwart
 7satinet7 ondermutsje gedragen1 en     
heeft van achter een ongeveer #bj cm4   
lange afhangende reeks stijve plooien1  
genaamd de strook4 ,de muts wordt met   
een bandje onder de kin vastgehouden4   
,om den hals roode bloedkoralen1 vijf   
streng1 met gouden slot van voren4 ,in  
den rouw zijn de koralen van git4  ,uit 
deze onderdeelen bestaat het mooie of   
zondagsche costume4 ,de algemeene indruk
 is die van ouderwetschheid1 zonder die 
van een werkelijke nationale kleedij te 
geven4 ,het is dan ook eigenlijk niet   
anders dan een mode-dracht die1         
denkelijk omstreeks #ahfj1 de werkelijke
 oude en nationale dracht vervangen     
heeft4  ,dit geldt niet alln voor       
,overijsel of voor de hier besproken    
dracht1 maar voor heel ,nederland4 ,de  
tweede veranderings-periode zou dan     
misschien omstreeks #ahij te stellen    
kunnen zijn1 toen die mode van het jak  

vervangen werd door de imitatie van de  
stads-modes uit dien tijd4  ,zoo althans
 lijkt het1 naar wat de dracht van de   
plattelandsbevolking in                 
,west-,friesland1 ,drenthe1 ,overijsel1 
de ,zuid-,hollandsche en ,zeeuwsche     
eilanden en andere streken te zien      
geeft4  ,daarbij echter is--bij veel    
vrouwen--de nationale kap of muts 7soms 
met het oorijzer7 bewaard gebleven4 ,de 
totale afschaffing van die muts is dan  
de laatste phase van het verdwijnen van 
de allerlaatste overblijfselen van de   
nationale dracht4    ,om na deze kleine 
historische bespiegeling1 die ik gaarne 
voor beter geef1 tot ,overijsel terug te
 komen1 zij opgemerkt dat deze          
neepjes-muts ook in de andere deelen van
 de provincie gedragen wordt1 alsook in 
een deel van den achterhoek van         
,gelderland4 7,zie bl4 #ga47            
,opmerkelijk voor ,zwolle1 ,kampen en   
die streek1 is de plooi-muts die de     
daagsche dracht uitmaakt4 7,zie bl4     
#fi47 ,daarbij wordt dan werkelijk de   

nationale dracht van krop-lap en doek   
gedragen1 welke laatste1 niet zooals in 
,zeeland1 op ,urk en op andere plaatsen 
van ons land in de taille wordt         
vastgehecht1 maar in de armsgaten1 onder
 de oksels wordt gestoken1 waardoor die 
doek een kruis hoog over de borst vormt4
 7,zie bl4 #gd en #gf47  ,deze wijze van
 den doek te dragen is aan alle drachten
 gemeen van ,staphorst tot en met       
,harderwijk4 ,ze is1 ofschoon misschien 
practisch1 zeer weinig aesthetisch1 want
 ze maakt het effect of de borstkas van 
boven--daar waar ze uit de natuur bij   
een vrouw juist bewelfd behoort te      
zijn--met alle geweld in elkaar geknepen
 wordt4 ,fraai is het niet1 maar het is 
zeer kenmerkend4 7,zie bl4 #gd1 #ge en  
#gf47  ,die plooi-muts nu is van zeer   
bijzonderen vorm1 van achter met een    
niet naar onder1 maar stijf naar achter 
staande strook van zware plooien4 ,een  
zeer merkwaardig soort muts1 eenig in   
haar soort1 ofschoon bij ,nijkerk       
7,gelderland1 zie aldaar7 een dergelijk 

soort muts1 onder den naam van          
drie-strook of drie-plooi gedragen      
wordt4 7,zie bl4 #fi74  ,ook draagt de  
vrouw uit ,kampen het oorijzer1 maar dan
 op de wijze van de ,staphorster        
vrouwen1 d4 w4 z4 de krul 7kurketrekker7
 niet naast de slapen1 maar onder aan de
 wang 7kin74  ,deze mutsen1 plooi-muts  
zoowel als neepjes-muts1 zijn van kant  
of 7in den rouw7 van fijn neteldoek4 ,ze
 worden door de draagsters zelf opgedaan
 7  gestreken74     ,,gelderland4   ,in 
de provincie ,gelderland1 die het       
geographische midden van ons land       
uitmaakt1 worden de nationale           
kleederdrachten nog in vele streken in  
groote eere gehouden4  ,men kan deze    
provincie in drie deelen splitsen3 ,a4  
,de ,veluwe4 ,b4 ,de ,achterhoek4 ,c4   
,het land tusschen ,rijn en ,maas4      
,a4 ,,de ,,veluwe4   ,tot de ,veluwe    
moet1 althans voorzoover de nationale   
kleedij betreft1 niet alln het          
geographische gebied van dien naam      
gerekend worden1 maar de heele          

kuststrook langs de ,zuiderzee vanaf    
,staphorst in ,overijsel tot en met     
,huizen in het ,gooi in ,noord-,holland4
  ,al de drachten in die streek zijn van
 hetzelfde type1 slechts weinig van     
elkaar afwijkend1 en voorzoover de      
variaties betreft in elkaar overgaande4 
,zoo lijkt bijvoorbeeld de dracht in    
,oldenbroek soms op die van ,staphorst1 
terwijl ze zich echter ook bij die van  
,nunspeet aansluit4 ,het oorijzer wordt 
echter 7in ,oldenbroek7 soms anders     
gedragen1 meer op de wijze zooals op    
,staphorst1 dat is1 met de krul beneden 
aan den wang4  ,het opmerkelijke van de 
,veluwsche drachten is echter dat de    
doek niet in de taille bijeen wordt     
gespeld1 zooals dat bij de meeste       
,hollandsche drachten het geval is1 maar
 onder de oksels tusschen de kroplap    
wordt gestoken4 7,zie bl4 #gd1 #ge1     
#gf74  ,dat geeft aan de figuren die    
on-aesthetische platheid en houterigheid
 die een hoofdkenmerk is van dit minder 
fraaie ras1 waaraan dan de klederdracht 

nog de laatste rest van natuurlijkheid  
ontneemt4 ,een goed en normaal gebouwd  
ras zou uit zichzelf reeds zon kleedij1 
die de natuur zoo ontstelt1 verwerpen4  
,de bewijzen daarvoor vindt men op      
,walcheren1 ,urk en ,volendam4  ,de muts
 in ,nunspeet en ,oldenbroek is van een 
anderen vorm dan die van ,staphorst1    
zonder de spitse punt boven het         
voorhoofd1 over 't algemeen meer naar   
achter dan naar boven zich vormend1 met 
een witte onderkap1 aan de slapen       
uitgeschulpt1 het heele hoofd omvattend1
 en geboord met een fijn plooi-randje4  
,daarover komt de bonte muts1 in sterke 
kleuren1 een soort kalotje dat een deel 
van de witte muts laat zien4 ,daarover  
het oorijzer1 met een bandje            
vastgehouden en met de krul aan de      
slapen4 ,van het haar komt niets te     
zien1 ook zelfs niet boven het          
voorhoofd4  ,de indruk van deze         
,nunspeter bonte-muts is zeer fraai4    
,jammer dat ze het hoofd zoo klein en   
nietig maakt boven den plat-genepen romp

 en de wijd-uitstaande rokken4 7,zie bl4
 #gd en #ge47  ,het mannen-costume in   
deze streek is zoo goed als geheel      
modern4 ,het mist alle eigene cachet1   
zooals de ,staphorster mannen-dracht die
 nog heeft4  ,tot voor zekeren tijd     
droegen de vrouwen van ,hierden nog     
groote strooien hoeden 7in den zomer7   
met eigenaardige linten en              
boor-garneersels 7zooals op bl4 #gc te  
zien is74 ,ook ziet men bij             
begrafenisplechtigheden nog merkwaardige
 drachten1 de mannen in lange jas en    
hoogen hoed1 zooals dat ook in          
,staphorst nog het geval is4 7,zie bl4  
#gc47  ,al die groote strooien hoeden   
die de vrouwen zoowel in ,friesland als 
in ,hierden1 ,staphorst en op ,walcheren
 tot voor een generatie terug nog boven 
hun mutsen en oorijzers droegen zijn uit
 de mode gegaan4 ,zoo verandert 444 en  
verdwijnt gaandeweg de ,nationale       
,kleedij4  ,in ,ermelo en ,putten is de 
dracht weer anders4 ,men draagt er bijna
 geen oorijzer meer4 ,ook geen          

bonte-muts over de witte ondermuts1 de  
krop-lap is soms wit1 de doek effen     
7niet bont7 de boezelaar zonder stuk4   
,meer westelijk van ,putten is van die  
hierboven omschreven                    
7,geldersch-,friesche7 dracht niets meer
 te zien en ging ze over in een ander   
type1 dat van het ,utrechtsche en van   
het ,gooi4 ,bunschoten en ,spakenburg   
vormen weer een klasse op zich zelf4    
,in ,nijkerk1 het oude en merkwaardige  
stadje1 ziet men niets dan mutsen1 de   
beroemde cornet-muts1 met de lange      
achterstrook en de vele kleine plooitjes
 die het hoofd omgeven4 ,dit is de      
,zondagsche muts1 die soms nog verfraaid
 wordt door een breed 7licht blauw7     
zijden overlint1 dat om den bol en van  
achter om het achterhoofd gaat1 en dat  
onder de kin wordt vastgestrikt4  ,de   
rest van de kleeding is ouderwetsch en  
stadsch4  ,bovendien wordt in ,nijkerk  
nog een daagsche plooi-muts gedragen1   
van voren met drie strookjes over       
elkaar1 van achter met een zonderling   

geplooide strook4  ,deze muts draagt den
 naam van drie strookjes4 ,soms draagt  
men onder deze muts een zwarte          
ondermuts1 maar meestal zet men ze1     
direct1 op het bijeen gebonden haar4    
,b4 ,,de ,,achterhoek4   ,in den        
,achterhoek1 in het ,graafschap ,zutphen
 en in de ,lijmers 7het land rond       
,zevenaar71 is niet veel van een        
nationale kleederdracht overgebleven4   
,wat er nog van te zien is1 bestaat uit 
de neepjes-muts die de vrouwen dragen1  
van denzelfden vorm als in ,overijsel   
7zie bl4 #gj en #ga7 7,zwolle7 welk     
ouderwetsch kleedingstuk zoogenaamd     
gemoderniseerd wordt door het           
kapothoedje1 7dat in ,friesland de kiep 
heet71 het smakelooze onding van        
strikken1 bloemen en gitten 7alles in   
het zwart7 dat over die muts gedragen   
wordt4  ,de kleeding der mannen heeft   
niets opmerkelijks meer4    ,c4 ,,de    
,,betuwe1 ,,en ,,het ,,land ,,tusschen  
,,maas ,,en ,,waal4   ,in de ,betuwe    
zelf is de nationale dracht eveneens zoo

 goed als verdwenen1 althans in het land
 van ,tiel en in de ,neder-,betuwe is er
 niets van over4  ,in het land van ,maas
 en ,waal echter1 in de ,bommeler-,waard
 en in het land van ,nijmegen sluit zich
 het weinige wat er nog van de nationale
 dracht over is aan bij de eigenaardige 
hoofd-tooi die in ,noord-,brabant1 en   
speciaal in de ,meijerei van den ,bosch1
 nog veel voorkomt4 7,zie bl4 #gh en    
#hj74  ,de mannen-dracht in die streken 
heeft niets wat deze van de gewone      
boersche stads-kleeding onderscheidt1   
maar de vrouwen dragen de groote1       
breede1 witte mutsen met breede lange   
linten1 en een soort verstedelijkt      
niet-oud1 niet-moderne costume1 waarbij 
men vele malen een soort pelerine of    
cape-vorm ziet toegepast1 die in het    
,noordelijker deel van ,nederland       
onbekend is1 maar in het land van ,maas 
en ,waal1 in het land van 's            
,hertogenbosch1 en vooral ,zuidelijker  
7in ,belgi7 een merkwaardig cachet aan  
de bevolking geeft4  ,deze capes of     

pelerines worden alleen door de vrouwen 
gedragen4 ,ze doen denken aan een       
ouderwetschen mode-vorm en zijn van     
zwarte stof gemaakt en gegarneerd met   
plooien en belegsels4 ,ze zijn half     
lang1 maar somtijds ook tot den grond   
rijkend1 met een capuchon over het      
hoofd4 ,van dit laatste type ziet men   
somtijds nog oudere vormen in 's        
,hertogenbosch4  ,de witte muts nu1 die 
men in het land tusschen de ,maas en de 
,waal draagt heet knipmuts4 ,ze bestaat 
uit tule-kant1 aan de voorzijde geplooid
 met behulp van fijn koperdraad1 hetwelk
 met een blauwe stof omwonden is4 ,dit  
is het ,karekas4  ,bij zware rouw       
bestaat de muts geheel uit neteldoek1   
bij lichten rouw uit tule4  ,de meer    
gegoeden dragen over deze knipmuts een  
krans van gemaakte bloemen1 aan de      
uiteinden voorzien van breede zijden    
linten4 ,deze bloemen en linten te samen
 heeten de poffer1 en ze geven het      
uiterlijk van de draagster een zeer     
bijzonder cachet omdat de heele         

hoofdtooi daardoor zeer breed wordt4    
7,zie bl4 #gh74  ,bij de rijke boeren   
wordt de zoogenaamde bodem van de       
knipmuts in plaats van met bloemen      
gewerkte tule1 uit echte kant gemaakt4  
,dat zijn dan de baan-mutsen4  ,deze    
mutsen die geheel wit zijn1 zijn1 door  
hun grootte en bewerkelijkheid1 soms    
zeer kostbaar4  ,onder de knipmuts wordt
 een ondermuts van zwart merinos        
gedragen1 gevoerd en opgevuld met       
watten4 ,ook dat draagt er toe bij deze 
hoofdtooi buitengewoon breed en zwaar te
 doen schijnen4  ,de algemeene indruk   
heeft dan ook niet veel ,hollandsch     
meer4 ,een kennelijk                    
zuidelijker1--,belgische--smaak1 heeft  
blijkbaar deze hoofdtooi ontworpen4444  
of3 haar vervormd4 ,ze lijkt althans    
zeer veel op wat men in deze in         
,vlaanderen en het land van ,brussel    
ziet4     ,,noord-,,brabant4   ,de      
groote provincie ,noord-,brabant vormt1 
in het zuidelijk deel van ons land een  
soort geographisch1 anthropologisch en  

cultuur-historisch overgangs- en        
grensgebied tusschen ,noord en ,zuid4   
,het is het terrein waar de ,noordelijke
 7,germaansche7 en de ,zuidelijke       
7,romaansche en ,gallische7 idealen     
elkaar ontmoeten en in elkaar           
versmelten4 ,en dat komt zeer duidelijk 
in de kleederdrachten uit die in deze   
streek gedragen worden4  ,wat er van die
 oude volks-eigen drachten nog over is1 
is niet veel meer dan de boeren-muts1   
zooals die door de plattelands-boerinnen
 gedragen wordt4 ,dat is juist zooals in
 zooveel andere streken van ons land1   
waar die mutsen de eenige resten van de 
oude drachten zijn4  ,maar behalve die  
mutsen is--in ,noord-,brabant--de       
overige lijfskleeding1 en dan vooral van
 de vrouwen1 meer opmerkelijk dan in    
eenige andere ,nederlandsche provincie1 
al moet die lijfs-kleeding1 die thans   
7#aiaf7 onder die boeren-bevolking nog  
vrij algemeen is1 dan niet geheel tot de
 eigenlijke historische nationale       
volksdracht gerekend worden1 en al      

blijkt ze meer onder de vervormde       
mode-navolgingen te moeten worden       
gerangschikt4 ,maar ze is er niet minder
 bijzonder karakteristiek om4  ,en dit  
zal voor een groot deel het gevolg zijn 
van het hierboven reeds genoemde feit1  
dat in ,noord-,brabant de ,noordelijke  
en ,zuidelijke idealen in elkaar        
overgaan4 ,en1 dat getuigt die kleeding 
on-weerlegbaar4 ,want geheel ,hollandsch
 is die kleeding niet1 noch in haar     
wezen1 noch in vorm1 noch in kleur1 en  
ze is ook niet geheel on-,hollandsch    
7,belgisch1 ,vlaamsch1 ,waalsch of      
,fransch7 maar ze houdt het midden      
tusschen deze twee1 en ze vertoont de   
kennelijke invloed van het ,noordelijke 
zoowel als van het ,zuidelijke ideaal4  
,reeds bij de bespreking van de andere  
provincin had ik de gelegenheid op te   
merken hoe groot 7dikwijls7 die invloed 
van de ,godsdienst op het voortbestaan  
van een nationale kleeding is4 ,de      
gehechtheid aan een een-maal algemeen   
beleden ,godsdienst waarborgt1 in een   

bepaalde streek1 het voortbestaan van   
oude zeden en gewoonten1 en daardoor het
 voortbestaan van de1 uit die zeden     
voortkomende1 volkskleeding4  ,ook is er
 wel geen streek in ons land waar de    
bevolking z conservatief is en zoo      
gehecht aan haar oude geloof en zeden1  
als in ,noord-,brabant1 welk            
conservatisme op zich zelf zoo lang     
stand kan houden omdat er een bijna     
absolute eenheid van godsdienst is4 ,om 
deze toestand te helpen bestendigen1    
moedigt 7o4a47 de ,roomsche             
geestelijkheid de boerenbevolking aan1  
hun oude kleeding getrouw te blijven1 om
 zoodoende met de kleeding1 de oude     
zeden1 en daardoor de oude godsdienst te
 kunnen handhaven4  ,en uit die         
wisselwerking tusschen geloof1 zeden en 
kleeding--en uit die algemeene          
verspreidheid van die eene ,godsdienst1 
moge het verklaard worden dat die oude  
drachten1 of liever die ouderwetsche    
drachten nog zoo veelvuldig in deze     
provincie voorkomen en voortbestaan4    

,maar een andere1 zeer belangrijke      
factor1 voor de verklaring van en het   
verkrijgen van een juister kennis en    
inzicht in die bijzondere--niet oude1   
maar ouderwetsche--drachten in deze     
bijzondere provincie1 lijkt mij den     
invloed die het ras van menschen1 dat   
,noord-,brabant bewoont1 op haar eigen  
kleedij had4 ,hiervoren had ik al       
gelegenheid op de wisselwerking te      
wijzen die er--naar mijn                
oordeel--bestaat tusschen de drager en  
zijn costume1 tusschen de lichaamsvorm  
van den mensch en zijn kleed4  ,nu      
behooren de bewoners van ,noord-,brabant
 zeer zeker niet tot de mooiste         
specimina van het genus homo dat ons    
land bewoont4 ,het lijkt wel of de zware
 klei en de dorre1 drooge zand- en      
heide-gronden die--geologisch--deze     
provincie vormen1 de bevolking van die  
streken tot dat kleine1 breede1         
schonkige1 breedhoofdige ras heeft      
gemaakt met dat harde1 verbetene en     
stugge uiterlijk dat den opmerker       

dadelijk opvalt4  ,omdat de lichaamsbouw
 van de ,noord-,brabanders zoo leelijk  
is1 moet het niet verwonderen dat die   
zelfde plompheid en traagheid die uit   
hun ongracelijke verschijning spreekt1  
ook als het hoofdkenmerk van den vorm1  
de snit en de kleur van hun kleedij     
gelden moet4 ,want deze is grof van     
detail1 niet oud maar ouderwetsch1      
zonder phantasie1 zonder uiting van     
levenslust1 maar kleinzielig van        
gedachte1 zonder vreugde1 benepen en    
boersch4 ,een dracht van oude mannetjes 
en oude vrouwtjes14444 maar met dat al1 
of liever juist daarom1 zeer interessant
 voor den student in volkspsyche1 zoo   
dan al minder aantrekkelijk voor den    
eclectischen aestheticus4  ,ieder volk1 
ieder ras1 ieder mensch heeft de        
kleeding die hij verdient4444 en die    
slechts een uiting is van het eigen     
innigste wezen1 idealen en              
levensopvatting4 ,een mooie1 aesthetisch
 werkende kleeding kan slechts door een 
mooi1 naar geest en lichaam beide       

harmonisch ontwikkeld menschenras worden
 saamgesteld4 ,getuige de kleeding van  
de ,grieken4 ,en die kleedij kan slechts
 goed en waar1--dus3 aesthetisch        
werkend1 door personen gedragen worden  
die niet alleen dezelfde idealen hebben 
als het volk 7het ras7 dat die kleedij  
samenstelde1 maar die ook de            
lichaamsvormen hebben waarop deze       
kleedij is gecomponeerd4  ,dan eerst is 
er harmonie tusschen den drager en zijn 
costume1 dan eerst kan er werkelijke    
schoonheid bereikt worden omdat ze op de
 werkelijkheid en de waarheid berust4   
,als een kleedij1 die op een welgebouwd 
lichaam gecomponeerd is door een mensch 
gedragen wordt wiens lichaamsbouw minder
 harmonisch is1 dan wordt zelden een    
volkomen aesthetisch geheel verkregen4  
,soms zelfs is het belachelijk4 ,het is 
niet bij toeval dat de heerenmode in    
,engeland1 het land van de welgebouwde  
mannen1 wordt ontworpen4 ,en het is niet
 zonder oorzaak dat de dames-modes uit  
,parijs komen1 waar de schoongevormde   

,parisiennes de aesthetisch aangelegde  
mode-ontwerpers het best gelegenheid    
geven een vrouwen-kleedij te componeeren
 die het schoone van de vrouw doet      
uitkomen4 ,ziet maar hoe een            
slechtgebouwde man of een leelijke vrouw
 een goed ,londensch of ,parijsch toilet
 staat4444 ,het is al te kennelijk niet 
voor hen gemaakt1 dus3444 staat het     
leelijk6--  ,er zal altijd een          
wisselwerking1 dus ook een              
contrasteering tusschen den mensch en   
zijn kleedij blijven4 ,een mooie dracht 
maakt een mooi mensch mooier4444 maar   
een leelijk mensch leelijker4 ,het      
schoone doet slechts het schoone        
uitkomen1 recht wedervaren4  ,ieder     
mensch kan slechts de kleedij die       
hemzelf1 zijn eigen innerlijke en       
uiterlijke wezen toont1 goed dragen4 ,al
 het andere is masquerade1 onechtheid1  
leugen4  ,zoo is het ook met de         
nationale kleederdrachten4 ,zoo is het  
met de ,zeeuwsche vrouwen-kleeding1 die 
mooi is en aesthetisch werkt1 omdat ze  

op een welgebouwd ras is gecomponeerd4  
,daarom werkt de dracht van het eiland  
,marken wl picturaal1 artistiek1 maar   
niet aesthetisch4 ,daarom is de werking 
van de drachten in ,noord-,brabant zeer 
on-aesthetisch1 maar ze wekt de         
belangstelling1 de nieuwsgierigheid1    
door het ouderwetsche1 boersche1        
ongewone4 ,die ,brabantsche kleeding    
vraagt de aandacht1 niet voor en om zich
 zelf1 maar voor de zeden en gewoonten  
waar zij de uiting van zijn4 ,en dat is 
het zeer bijzondere van de volkskleeding
 in deze provincie4    ,deze kleine     
uitwijding over de oorzaken1 die den    
aard van de volkskleedij in             
,noord-,brabant bepalen1 was1 tot       
duidelijker omschrijving van die kleedij
 zelf--noodzakelijk4 ,meer dan bij de   
beschrijving van de volkskleedij in     
andere provincin4 ,want de              
inventariseering van die volksdrachten  
in ,noord-,brabant zou in hoofdzaak de  
beschrijving van de zeden en gewoonten  
van die streek moeten zijn4 ,de kleedij 

zelf is1 als kleedij1 niet zoo heel     
belangrijk1 noch om de snit1 noch om de 
stof1 vorm of kleur4 ,in hoofdzaak is de
 muts van de boerinnen het voornaamste4 
,die heeft nog de van ouds-her          
overgeleverde vormen4 ,maar de andere   
lijfs-kleedij is meer curieus dan fraai4
 ,de mannenkleeding heeft niets         
bijzonders4  ,maar vooral de mutsen zijn
 zeer belangrijk1 te meer daar er       
zooveel verschillende soorten mutsen    
gedragen worden4 ,bijna ieder dorp heeft
 haar eigen vorm1 en de afwijkingen zijn
 soms zeer bijzonder4 ,en die           
afwijkingen vinden meestal hun grond in 
plaatselijke zeden en gewoonten4        
,staatkundig bestaat deze provincie uit 
drie deelen4 ,ieder van deze heeft een  
eigen volks-kleederdracht4 ,het grootste
 en belangrijkste deel vormt het        
,oostelijk deel van de ,provincie1 de   
,meierij van 's-,hertogenbosch4 ,in het 
midden is de ,baronie van ,breda4 ,in   
het ,westen ligt het ,markgraafschap van
 ,bergen-op-,zoom4 ,in ieder van deze   

gewesten zijn weer afzonderlijke streken
 aan te wijzen waar de dracht belangrijk
 van die van de andere streken afwijkt1 
maar het hoofd-type blijft1 voor ieder  
van deze gewesten1 binnen haar grenzen1 
hetzelfde4    ,a4 ,,de ,,meierij ,,van  
's-,,hertogenbosch   ,vooral ten ,zuiden
 en ten ,oosten van 's-,hertogenbosch1  
en in het ,land van ,boxtel1 ,liempt1   
,rooy1 ,vechel1 ,osch1 ,rosmalen1       
,helvoirt en ,best is de ,meierij'sche  
dracht het meest zuiver4  ,ze bestaat   
uit een zeer groote1 wijde muts met     
lange strook of vleugel die zoowel naar 
achter als naar de zijkanten 7half over 
de schouder7 breed uitplooit4  ,deze    
muts wordt over een zwarte ondermuts    
gedragen1 over het haar dat afgeknipt of
 bijeengebonden is1 al naar de          
persoonlijke smaak4  ,de groote1        
eigenlijke boven-muts1 de eigenlijke    
,meierij'sche of oud ,noord-,brabantsche
 muts heeft van voren1 boven het        
voorhoofd1 een aantal vertikale         
plooitjes1 7kneepjes7 een wijde bol over

 het hoofd 7de kruin of bodem7 en van   
achter de lange afhangende strook4      
,gewoonlijk is deze muts van 7echte7    
kant gemaakt1 waardoor ze1 ook door haar
 grootte1 zeer kostbaar wordt4 ,in den  
rouw is ze van rouwdoek1 zoogenaamd     
organdine4  ,daaroverheen gaat de       
poffer4 ,dat is de eigenlijke versiering
 van de muts1 het hoogst eigenaardig    
samenstel van uit kant en witte stof1   
koralen en franjes gemaakte dikke rand  
van bloemen1 die als een 7arm-dikke7    
zware wrong over het voorhoofd 7op de   
muts7 wordt gelegd en met een bandje van
 achter om het hoofd wordt vastgehouden4
 ,aan deze poffer zijn groote breede    
7witte7 zijden linten bevestigd1 die tot
 bijna in de taille naar achter         
afhangen1 van franje zijn voorzien en   
deze geheele muts met de uitwaaiende    
strook van achter een zeer wijd en breed
 aanzien geven4 ,het hoofd van de       
draagster wordt er ongewoon breed en log
 door1 te meer daar het verdere van de  
figuur in den regel gehuld is in een    

zoogenaamde kapmantel1 een pelerine of  
omhanger van ouderwetschen snit1 die het
 lijf tot aan de taille omsluit1 soms   
zelfs tot de knien of den grond afhangt4
 ,de groote muts met de pompeuze poffer 
is dan breeder dan de schouders1 en het 
lijf lijkt smaller door de kapmantel4   
,deze poffers zijn dikwijls zeer        
verschillend van maaksel1 niet alleen   
naar de verschillende streken van de    
,meierij1 maar ook naar den rijkdom van 
de draagster1 het min of meer bijzondere
 van de gelegenheid waarbij ze wordt    
gedragen1 enz4  ,ze is niet altijd      
geheel wit4 ,soms zijn de bloemen met   
blauw doorwerkt1 of de breede linten    
licht blauw4 ,het is begrijpelijk dat   
dit een zeer dure dracht is1 te meer ook
 daar het opmaken van deze mutsen door  
speciale mutsen-maaksters gedaan moet   
worden4  ,niet altijd echter draagt de  
,noord-,brabantsche vrouw deze          
bijzondere muts4 ,ook wordt ze1 in de   
,meierij slechts op het platte land     
gedragen4 ,in de stad 's-,hertogenbosch 

ziet men slechts de zoogenaamde ,bossche
 dienstbodenmuts1 die van zeer          
eenvoudige constructie is1 van voren    
drie rijen plooitjes boven het voorhoofd
 heeft1 en met een lange band en strik  
onder de kin vastgemaakt wordt4 ,die tot
 een dikke massa saam-gebrachte         
plooitjes boven het voorhoofd heet de   
tuil4  ,soms draagt de vrouw uit het    
volk in ,den ,bosch ook een zwarte muts1
 die echter een vervorming moet heeten  
van het beruchte1 hier reeds meermalen  
genoemde capot-hoedje4  ,op het land1   
bij de boeren echter dragen de jonge    
meisjes tot hun tiende jaar een zwarte  
wollen muts1 met groote1 dikke wrong    
boven het voorhoofd4 ,die muts heet     
kaper4  ,na hun tiende jaar1 of tegen   
den tijd dat de kinderen ter eerste     
communie gaan 7vroeger ongeveer op het  
twaalfde jaar7 krijgen de meisjes zwarte
 boeren mutsen1 een muts met een vorm1  
die aan de mutsen met poffer van de     
volwassen vrouwen doet denken4 ,het zijn
 breede1 zware1 zeer rijk en overdadig  

versierde mutsen met breede strikken en 
veeren en gitten en gespen1 van achter  
met twee afhangende breede linten4 ,het 
effect van deze mutsen is dat ze het    
hoofd van het kind zeer breed en zwaar  
doen schijnen4  ,in deze kindermutsen is
 in de ,meierij zeer veel variatie4  ,in
 ,vechel maakt men in den rand soms     
zelfs zwart-glazen belletjes1 die       
rinkelen als de kinderen loopen4 ,deze  
kinder-mutsen worden door de jonge      
meisjes tot hun #bj;e  #bc;e jaar       
gedragen1 of totdat zij verloofd zijn4  
,sommige van haar zetten die muts al    
vroeger af1 om ouder te schijnen4       
,dan--als zij verloofd of getrouwd      
zijn--of dit willen schijnen1 zetten zij
 de groote1 witte ,noord-,brabantsche   
muts op4 ,bij die muts draagt de        
,noord-,brabantsche vrouw nog bijzondere
 gouden versieringen1 maar geen         
oorijzer4  ,in de ooren heeft zij       
bijzonder groote bellen van             
filigraan-goud met bloedkoraal versierd1
 in waaiervorm1 zoodat ze waaierbellen  

heeten4  ,om den hals soms een          
hals-ketting van roode1 zwarte of witte 
koralen met gouden slot 7van voren74    
,daarover zeer dikwijls een klein       
halsdoekje van zeer sterke kleuren1 op  
de wijze als het knuppeldoekje van de   
vrouwen in ,kampen 7zie aldaar74 ,de    
rest van de lijfskleeding is niet anders
 dan ouderwetsch te noemen4 ,ze hangt   
bijzonder smakeloos van vorm om het     
dikwijls grof en breed gebouwde lichaam1
 waarover de kapmantel of de pelerine1  
welke een soort vervormd overblijfsel   
van een ouderwetsche modedracht van     
#ahhj is4  ,in ,den ,bosch ziet men     
echter nog sporadisch oudere vrouwtjes  
met zeer bijzonder soort kapmantels die 
tot op den grond afhangen1 en een       
capuchon over het hoofd4 ,deze dracht1  
die een zeer oude is1 waag ik het te    
vooronderstellen dat ze van oude        
klooster-kleedij1 van monnikspij of     
nonnen-habijt is afgeleid4 ,in ieder    
geval is de oorsprong niet ,hollandsch1 
zooals ook de halflange pelerines met   

franjes en kanten naar ,fransche en     
,belgische modellen zijn nagevolgd4 ,de 
smaak en het ideaal van het             
,noord-,brabantsche volk betoont zich   
ook in deze meer zuidelijk dan          
noordelijk4  ,maar behalve deze worden  
thans door de boeren-bevolking1 en      
vooral ten platten lande nog veel de    
ouderwetsche doeken gedragen1 de        
,kashmire-shawls die onder het tweede   
,keizerrijk in ,frankrijk zoozeer in de 
mode waren4 ,die dracht is thans voor   
die ,noord-,brabantsche oude boerinnen  
de gewone1 waarbij ze dan de van        
ouds-her stammende muts dragen1 een     
hybridisch samenstel van resten van oude
 volks-dracht en mode-namaak1 dat alles 
te samen den indruk maakt van een soms  
wel schilderachtige en typische1 maar   
zeer achterlijke1 conservatieve en      
on-aesthetische kleedij4  ,er mag hier  
even worden opgemerkt dat iets wel zeer 
eigendommelijk1 karakteristiek1 en zelfs
 mooi van kleur combinatie1 en daardoor 
zeer pittoresk kan zijn1 maar dat het   

geheel dan nog zeer wel tegen de        
aesthetica1 dat is1 tegen de wetten van 
een objectief schoonheidsbegrip kan     
strijden4  ,maar er zijn nog meer resten
 van werkelijk oude drachten in de      
,meierij4 ,en daartoe behoort de falie  
een langwerpig vierkante doek van       
ongeveer drie meter lengte1 bij n meter 
breedte1 met franje aan de smalle       
einden4 ,deze1 van zwarte stof gemaakte 
groote lap 7want anders is het niet7    
wordt over het hoofd gedragen1 zoodat de
 lange plooien het geheele lichaam van  
de vrouw inhullen4 ,een zeer bijzonder  
kleedingstuk dat ook al weer alleen zijn
 behoud aan de gehechtheid aan oude     
zeden dankt1 want het wordt alleen bij  
rouw1 kerkgang of doop gedragen4  ,maar 
behalve deze costume-onderdeelen en de  
genoemde mutsen wordt in de ,meierij een
 soort muts door de boeren-bevolking    
gedragen die het midden houdt tusschen  
de stads-7dienstboden7muts1 en de groote
 ,noord-,brabantsche muts met poffer4   
,dat is de buiten-muts4  ,dat is een    

muts die1 even als alle mutsen uit de   
,meierij de tendenz vertoont van het    
hoofd breed te willen maken1 maar het is
 een muts uit n stuk1 met niet zoo'n    
lange kanten strook van achter1 maar met
 een korter1 stijve plooing1 genaamd de 
luif4 ,van voren zijn drie rijen        
plooitjes1 op de bol2 van voren naar    
achter loopend1 aan iederen kant een    
takje met uit neteldoek gemaakte        
bloemetjes1 en van achter twee breede1  
witte linten2 onder de kin een 7vaste7  
witte strik4  ,de muts heet buiten-muts 
omdat ze door de menschen van buiten    
gedragen wordt1 in tegenstelling met de 
stads-menschen4    ,vervolgens worden in
 de ,meierij 7in ,helvoirt7 nog         
strikke-mutsen door kinderen gedragen1  
en in ,eindhoven nog cornetten1 en      
zouden er nog vele details mede te      
deelen zijn over de poffer die zoo'n    
bijzonder cachet1 zoo'n onhollandsch1   
zoo'n verbeten1 koppig1 en vooral zoo'n 
boersch uiterlijk aan de                
,noord-,brabantsch vrouwen van het land 

geeft1 als ze daar met hun korte breede1
 lijven1 en groote hoofden1 op groote   
schoenen1 met groote passen langs de    
zonnige1 zandige wegen van het met zwaar
 hout begroeide landschap of naast een  
over de dikke keien rammelende groote   
boerenwagen sjokken1 waarvoor het zware 
paard langzaam voortstapt4    ,b4 ,,de  
,,baronie ,,van ,,breda4   ,het eerste  
wat van de mutsen1 die door de          
boeren-vrouwen in de ,baronie van ,breda
 gedragen worden1 in tegenstelling met  
die van de ,meierij van ,den ,bosch1    
opvalt1 is1 dat de afmetingen van die   
,bredasche mutsen zooveel kleiner zijn4 
,maar toch zijn ze nog groot en wijd1 in
 vergelijking met de mutsen die in de   
andere deelen van ons land worden       
gedragen1 vooral groot en wijd en dik   
boven het voorhoofd4 ,dat wordt in      
,breda niet veroorzaakt door de         
volumineuze poffer maar door de kroon1  
of de kroesel of de krans4  ,de muts van
 de vrouwen uit de ,baronie bestaat uit 
een rand zeer dun geplooide of strakke  

kant1 die om het hoofd gaat en langs de 
ooren naar achter afbuigt tot in den    
nek1 tot bijna op de schouders4 ,die    
effen kanten strook heeft van achter een
 bodem of kruin1 een naar achter        
afhangende1 opgenomen breede lap        
kant-stof1 tot op schouders afhangend4  
,het geheel wordt ingeregen met een     
bandje tusschen de voor-strook en de    
bodem 7of kruin7 en op die wijze op het 
hoofd vastgehouden4 ,dit is de          
eenvoudigste soort van het algemeene    
type van de muts in de ,baronie4 ,dit is
 de strakke muts1 die van tulle of gaas 
is in de rouw en door de week en 's     
,zondags van kant4 ,ze wordt over een   
zwarte ondermuts gedragen en van voren1 
op het voorhoofd1 hebben de vrouwen twee
 kleine krulletjes haar 7valsch of echt7
 aangebracht1 die even onder den rand   
van de muts uitkomen4  ,in deze         
eenvoudigste vorm heeft deze            
,baronie-muts veel overeenkomst met de  
groote floddermutsen die op de          
,zuid-,hollandschsche eilanden worden   

gedragen4 ,ze is als het ware het       
overgangs-type tusschen de              
,noord-,brabantsche1 sterk-,belgische   
vormen en de zuiver ,hollandsche vormen 
van ,zuid-,holland en ,zeeland4  ,deze  
strakke muts wordt echter veelvuldig    
gevarieerd in een mooier en rijker      
bewerking4 ,dan wordt het de dubbele    
muts4 ,de hoofdvorm blijft dezelfde4 ,de
 voorste strook kant1 die het gezicht   
omsluit1 wordt echter dubbel1 in twee   
geledingen over elkaar4 ,in den regel   
zijn deze dubbele mutsen steeds van kant
 en doen alleen 's ,zondags dienst4     
,behalve dat bestaat er nog een         
vereenvoudigde soort van deze strakke   
mutsen1 veel kleiner1 minder omvangrijk1
 zonder afhangende bodem1 met slechts   
een zeer smal strookje kant rond het    
gezicht1 en met dunne bandjes onder de  
kin vastgehouden4 ,dat is het           
ouderwetsche mutsje1 genaamd het        
ongelukske1 dat oudere vrouwen thans nog
 dragen1 en dat alln bij 't werk dienst 
doet4 ,men ziet hieruit1 dat ook hier1  

evenals in ,zeeland1 in den laatsten    
tijd de tendenz bestaat de mutsen steeds
 grooter te doen worden4  ,over die     
strakke en dubbele muts komt nu de      
kroon1 of de bloemkrans of de kroesel1  
een dikke wrong van kleine bloemetjes in
 tulle uitgevoerd en met kralen         
opgesierd1 meestal geheel wit van kleur1
 maar soms ook met blauwe bloemetjes en 
kralen verfraaid4 ,deze kroon ligt vlak 
op de muts1 boven het voorhoofd1 en gaat
 van de eene slaap naar de andere1 en is
 vastgehecht op een 7meestal7 lichtblauw
 zijden lint dat van achter1 onder de   
afhangende bodem1 achter het hoofd is   
vastgezet met haak en oog4  ,bij deze   
mutsen behooren1 evenals in de ,meierij1
 lange1 groote gouden oorhangers1       
halskettingen van koraal1 en een klein  
kleurig doekje1 cache-nez dat met kleine
 puntjes links en rechts onder de kin   
uitstaat1 naast de groote witte strikken
 die de strakke of dubbele muts onder de
 kin vasthoudt4  ,de verdere            
lijfs-kleeding is1 vooral voor de       

boerinnen van het platte land1 de ook in
 de ,meierij bekende kapmantel1 of ook  
nog zeer dikwijls de oude               
,kashmire-shawl4 ,merkwaardig is in dit 
deel van ,noord-,brabant de zeer        
kennelijke invloed van de ,belgische    
nationale drachten1 vooral in de dorpen 
langs de ,belgische grens in het zuiden 
van de ,baronie en in het land van      
,bergen-op-,zoom4  ,in die streken      
dragen de ,brabantsche vrouwen twee     
soorten mutsen1 een ,hollandsche        
7,bredasche7 en een ,belgische4 ,deze   
laatste als zij over de ,belgische grens
 7vr den oorlog7 's ,zondags ter kerke  
gingen4 ,soms echter dragen zij die muts
 ook als ze in ,breda naar de markt     
gaan4  ,deze ,belgische muts is         
betrekkelijk klein1 geheel van          
ineengeplooid wit lint1 min of meer     
vierkant van hoofdvorm1 een weinig naar 
de zijkanten en naar achter uitstekend1 
,maar op die muts zijn groote strikken  
van breed1 gekleurd lint aangebracht1   
geel1 rood1 groen1 paarsch1 in alle     

kleuren4 ,twee van die lange1 breede    
linten worden onder de kin vastgestrikt1
 twee hangen lang af naar achter1 op den
 rug4 ,er is geen bijzondere kleur van  
deze linten voor bijzondere gelegenheden
 vastgesteld1 tenzij zwart voor den     
rouw4  ,bij deze ,belgische mutsen      
behoort een kapmantel of pelerine van   
meer pompeus maaksel dan de gewone1 meer
 kant1 tulle1 linten en strikken1       
ofschoon de hoofdvorm dezelfde is als de
 andere pelerines4 ,dit kleedingstuk is 
een zeer kennelijke verboerschte        
imitatie van de ,parijsche mode van     
omstreeks #ahhj4  ,behalve deze mutsen  
wordt in de ,baronie1 naar de kant van  
,zundert1 een soort muts gedragen die   
veel overeenkomst heeft met de          
buiten-muts van de ,meierij4 ,in        
,zevenbergen is de vorm weer anders1    
daar wordt de kroon niet meer gedragen1 
of slechts zeer klein1 maar vervangen   
door een rijk geplooid breed lint1 dat  
ook naar achter afhangt--zoo ook in de  
,zevenbergsche hoek1 waar de vorm zich  

gaandeweg meer bij de ,zuid-,hollandsche
 mutsen-vormen aansluit4    ,c4 ,,het   
,,mark-,,graafschap ,,van ,,bergen ,,op 
,,zoom   ,ten slotte de mutsen in het   
land dat aan ,zeeland en ,zuid-,holland 
grenst4 ,de algemeene vorm is die van de
 ,bredasche muts1 maar zonder de kroon1 
dus eenvoudiger1 smaller1 platter4      
,verder is in deze streek de invloed van
 de ,belgische en ,zeeuwsche drachten   
meer kenbaar1 en vormt ze een           
overgangsgebied naar de eigenlijke      
,hollandsche drachten4 ,vandaar dat men 
slechts weinig van een eigen dracht in  
deze streek merkt1 althans niet in de   
steden1 ,de plattelandsbevolking blijft 
het langst de boerendracht getrouw4 ,de 
meeste vrouwen dragen reeds hoeden1 dat 
wil zeggen ouderwetsche hoofddeksels1   
die tot geen land en geen tijd behooren1
 en1 zooals gewoonlijk bij dergelijke   
soort kleedij1 zeer smakeloos zijn4     
,,limburg4   ,in de provincie ,limburg  
zijn slechts weinig sporen van een eigen
 nationale kleedij te vinden4 ,in den   

noord-westelijken hoek1 in het land van 
de ,peel en bij ,mook1 in ,venraaij en  
in ,weert zijn de drachten aan die van  
,noord-,brabant verwant4  ,behalve deze 
dracht in het ,noorden van de provincie 
is in de buurten van ,sittard nog eenige
 resten van een eigen volks-dracht te   
herkennen4  ,oude vrouwen dragen daar   
nog het halflange jak over een dikke1   
breede rok die helder violet is en van  
zoogenaamd tirtei is gemaakt--ze dragen 
drie van die rokken over elkaar van     
dezelfde stof maar van verschillende    
kleur4 ,die rokken zijn1 aan de taille  
sterk gefronsd 7d4 w4 z4 geplooid7      
waardoor de heupen zeer breed worden4   
,de stof van die rokken is zeer zwaar4  
,ze dragen daarbij geen corset1 maar een
 onderlijfje1 en daar over het jak1 dat 
van voren dicht gaat4 ,ze loopen op     
klompen4  ,de mouwen van het jak zijn   
wijd1 saamgeregen aan de polsen4 ,het   
jak is van satinet 7's zomers7 en 's    
winters van wollen stof1 en bruin van   
kleur4 ,dit jak heeft geen halsboordje4 

,om de hals wordt dan een vierkante doek
 geknoopt1 die eerst driehoekig         
7diagonaal7 is gevouwen1 op de gewone   
manier4 ,die doek1 die van met sterke   
kleuren bedrukte wol is gemaakt1 heet de
 plak4 ,nog zoo'n doek van dezelfde     
kleur1 gaat1 eveneens diagonaal         
gevouwen1 over het hoofd1 en wordt onder
 de kin vastgeknoopt1 ,om de hals gaat  
een zwart lint waaraan een kruisje1 dat 
op de borst hangt4  ,het schort1 dat    
deze vrouwen dragen1 is 's ,zondags als 
ze naar de ,kerk gaan1 zwart4 ,thuis en 
in de week is het blauw4  ,deze kleeding
 heeft niets ,hollandsch1 ofschoon de   
omslag-doek om de hals en schouders een 
wijze van kleeden is1 die in de         
,hollandsche drachten--maar ook bij     
zooveele andere costumes--nog al veel   
voorkomt4 ,maar de doek over het hoofd  
is waarschijnlijk van ,duitsche         
oorsprong4 ,ook de kleurigheid van deze 
doeken doet1 zoowel door de             
versierings-motieven als door de        
kleurcombinatie1 zelfs aan russische    

kleedingswijzen denken4  ,in            
,zuid-,limburg1 in het land tusschen    
,maastricht en ,kerkrade en ,vaals1 is  
niets van een nationale eigen dracht te 
bekennen4 ,het is zeer de vraag of in   
die streken ooit een eigen              
,nederlandsche nationale of gewestelijke
 kleedij bestaan heeft1 waar dit land   
altijd zoo direct onder invloed van     
,duitsche en ,belgische 7,waalsche7     
cultuur geweest is4  ,de bijzondere     
drachten van de mijnwerkers uit de      
buurten van ,heerlen zijn slechts       
beroepskleedij1 en kunnnen dus--ook om  
hun internationale gedachte--niet tot de
 ,nederlandsche volkseigen drachten     
gerekend worden4     ,,naschrift4   ,ik 
heb den text voor dit boekje in den     
zomer van #aiaf saamgesteld4 ,eerst in  
#aiag kon ik de proeven corrigeeren en  
meen thans nog de volgende bemerkingen  
te mogen maken4 ,de invloed die de      
oorlog ook op de ,nederlandsche         
nationale kleederdrachten thans reeds   
heeft zal echter pas duidelijk later    

overzien kunnen worden4  ,het bleek mij 
bij de onderzoekingen die ik in deze    
laatste jaren deed1 dat ook de          
grondstoffen waaruit die nationale      
drachten vervaardigd worden gaandeweg   
gaan ontbreken1 omdat van deze zooveel  
uit het buitenland moet worden          
aangevoerd4  ,zoo vernam ik van een     
mutsen-maakster in de ,meierij dat de   
bloemen1 die voor de poffers gebruikt   
worden1 niet meer worden ingevoerd4 ,de 
echte 7,belgische7 kant is ook niet meer
 te krijgen1 of ze wordt te duur4       
,daardoor wordt de inheemsche dracht een
 onbereikbare luxe voor velen die nog   
gaarne de oude traditie getrouw zouden  
willen blijven4 ,men moet wel tot de    
gewone stads-kleedij overgaan4  ,zoo    
kwam mij eveneens ter oore dat in de    
,baronie veel boerinnen te ver van      
plaatsen wonen waar mutsen-opdoensters  
wonen4 ,ze kunnen hun mutsen niet meer  
gestreken krijgen1 het loont niet meer  
dit vak te beoefenen4  ,verscheidene    
geweven stoffen1 zooals voor de drachten

 van ,volendam en ,marken worden        
schaarsch4  ,ook heeft de groote        
watervloed die in het voorjaar van #aiaf
 ,noord-,holland1 en speciaal ,marken en
 ,volendam teisterde1 het aspect van de 
huizen veranderd1 ze meer modern        
gemaakt1 waardoor de oude dracht niet   
meer in overeenstemming met de nieuwere 
woningen is4  ,en er is een             
on-miskenbare wisselwerking tusschen de 
huizen waarin de menschen wonen en de   
vorm en kleur van hun kleedij4  ,zoo    
verdwijnt langzaam-aan de volks-eigen   
dracht door allerlei oorzaken1 en1 in   
deze oorlogstijd zelfs tegen den wil der
 bevolking in4 ,thans1 in deze jaren1   
was het den tijd de complete gegevens   
omtrent deze costumes te verzamelen1 vr 
dat misschien nog erger gevolgen van den
 wereldoorlog ons land treffen en er    
voorshands voor bestudeering van het    
oude geen tijd en geld en energie meer  
beschikbaar zal zijn1 als wellicht de   
hernieuwing en de omvorming van het     
heden en het opbouwen van een           

ander-soortsche toekomst alle krachten  
van allen vergen zal4  ,het bleek mij   
dat deze zeer veel tijd rovende en      
bijzonder kostbare studin niet langer   
als privaat-onderneming konden worden   
voortgezet1 en daarom ook meende ik     
zelfs in deze tijden een poging te mogen
 wagen om de belangstelling van 's      
,rijks ,regeering voor de ,nederlandsche
 nationale kleederdrachten te wekken4   
,in het begin van #aiaf richtte ik een  
verzoek tot ,z4 ,ex4 den ,minister van  
,binnenlandsche ,zaken om het           
bijeenbrengen van gegevens en           
afbeeldingen van die drachten te willen 
subsidieeren4  ,de minister vroeg om    
advies bij de ,koninklijke ,academie van
 wetenschappen4 ,deze adviseerde        
gunstig4 ,de ,regeering stelde mij      
daarop een subsidie in uitzicht en mijn 
plannen als zoodanig ondervonden        
schijnbaar een veelzijdige sympathie4   
,toch kwam van al deze goede bedoelingen
 en goeden wil niets terecht4  ,dr4 ,a4 
,pit1 ,directeur van het ,nederlandsch  

,museum van ,geschiedenis en ,kunst te  
,amsterdam1 onder wiens ,directie de zoo
 fraaie verzameling van poppen in       
nationale kleedij uit het ,rijksmuseum  
was uitgewezen1 en die door den minister
 was opgedragen toezicht op mijn werk te
 houden1 heeft de uitvoering van deze   
plannen1 nog vr ze begonnen waren1 langs
 den bureaucratisch-administratieven weg
 onmogelijk gemaakt4  ,of het later aan 
iemand anders dan aan mij vergund zal   
worden deze studin1 met steun van de    
,regeering te doen1 wil ik thans niet   
uitmaken4 ,maar het is wl absoluut zeker
 dat thans een kostbaren tijd en        
mogelijkheden verloren gaan1 die niet   
terug te winnen zullen zijn1 zelfs niet 
met nog zoo veel geld 4444 om van den   
goeden wil en zekere andere voordeelen  
niet te spreken1 die hier te niet gedaan
 werden4  ,ik voor mij ben daarom den   
uitgever dankbaar--en velen zullen met  
mij hem dankbaar zijn--omdat hij mij in 
de gelegenheid stelde dit korte         
overzicht van het materiaal dat ik over 

de meest belangrijke van deze drachten  
verzamelde1 op deze wijze te            
publiceeren4  ,dit is lang niet alles1  
4444 en zeer zeker niet compleet 4444   
maar het is misschien een begin of een  
aanleiding om later vollediger          
beschrijvingen te boek te stellen4      
,later 4444 als het dan tenminste nog   
kan 4444  ,want het is thans1 op elk    
gebied1 de groote tijd waarin alles     
veranderd1 de tijd1 waarin het oude     
verdwijnt1 om in de toekomst wellicht   
geen enkel spoor na te laten4 ,zoodat   
ieder jaar1 dat de beschrijving en      
afbeelding van onze ,nederlandsche      
nationale kleederdrachten1 ten pleiziere
 van welke groep1 welk groepje of wiens 
persoon1 omdat het niet van hen uitgaat1
 of om welke redenen dan ook1 vertraagd 
of onmogelijk gemaakt wordt1 een        
vergrijp is tegen de ,historie van      
,nederland1 een vergrijp ook tegen een  
redelijke wetenschappelijkheid1 tegen   
een werkelijke levende beoefening van   
een practische--en daardoor             

waardevolle--kunsthistorie4  ,juni      
#aiag4 ,th4 ,,molkenboer4      ,,inhoud 
,voorwoord  ,i4  ,inleiding     ,a4     
,over kleederdrachten in het algemeen   
,b4  ,over nationale kleederdrachten    
,c4  ,over de nationale kleederdrachten 
en de vooruitgaande         beschaving  
,,ii4 ,de ,nederlandsche nationale      
kleederdrachten     ,a4  ,algemeen      
overzicht     ,b4  ,waar worden de      
,nederlandsche nationale kleederdrachten
         gedragen     ,c4  ,over den    
invloed van den godsdienst1 ras1 rang1  
stand en         beroep op de           
,nederlandsche nationale kleederdrachten
     ,d4  ,over de beteekenis van onze  
,nederlandsche nationale                
kleederdrachten uit een ethisch en      
aesthetisch oogpunt     ,e4             
,litteratuur over de ,nederlandsche     
nationale kleederdrachten     ,f4  ,wat 
werd en wordt er voor de instandhouding1
 de belangen         en de kennis van de
 ,nederlandsche nationale               
kleederdrachten         gedaan  ,,iii4  

,de beschrijving van de ,nederlandsche  
nationale kleederdrachten      in de    
verschillende provincin          ,kaart 
van ,nederland         ,noord-,holland  
,a4  ,marken             ,b4  ,volendam 
,c4  ,west-,friesland             ,d4   
,het ,gooi                 ,i4          
,laren                 ,,ii4            
,blaricum                 ,,iii4        
,huizen             ,e4  ,de            
,noordzee-kust en de eilanden           
,f4  ,de ,meeren en ,polders            
,g4  ,de groote steden         ,utrecht 
,spakenburg         ,zuid-,holland      
,scheveningen         ,zeeland          
,a4  ,walcheren             ,b4         
,zuid-,beveland             ,c4         
,zeeuwsch-,vlaanderen             ,d4   
,noord-,beveland         ,friesland     
,hindeloopen         ,groningen         
,drenthe         ,overijsel             
,a4  ,het eiland ,urk             ,b4   
,staphorst         ,gelderland          
,a4  ,de ,veluwe             ,b4  ,de   
,achterhoek             ,c4  ,de        

,betuwe1 en het land tusschen ,maas en  
,waal         ,noord-,brabant           
,a4  ,de ,meierij van 's ,hertogenbosch 
,b4  ,de ,baronie van ,breda            
,c4  ,het ,mark-,graafschap van ,bergen 
op ,zoom         ,limburg               
,naschrift     ,register     ,inhoud