,,de ,,w]eld ,v,r ,,de ,,s*epp+ ,,van ,,d5 ,,m5s*4 ,,na> ,,flamm>ion ,,voor ,,n$]l& ,,bew]kt ,,door ,,dr4 ,b4 ,c4 ,,g\dsmit4 ,le]a> aan de ,h4 ,b4 ,s4 en het ,gymnasium te ,zutph54 ,,met ,,me] ,,dan #cjj ,,gravures ,,en ,,gekleurde ,,plat54 ,,zutph54--,w4 ,j4 ,,?ieme ,cie4 snelp]sdruk van ,h4 ,c4 ,a4 ,,?ieme1 te ,nijmeg54 ,,inh\d4 ,inleid+4 #a ,,e]/e ,,boek4 ,de geboorte d] a>de4 #bb ,,twe$e ,,boek4 ,het azos*e tijdp]k4 ,,ho(d/uk ,i4 ,blo$v]wants*ap en af/amm+4 ,beg9 van het lev54 ,de e]/e organism54 #da ,,ho(d/uk ,,ii4 ,ontwikkel+ van het lev54 #gg ,,ho(d/uk ,,iii4 ,e]/e plant5 en e]/e di]54 #abf ,,d]de ,,boek4 ,het primaire tijdp]k4 ,,ho(d/uk ,i4 ,de tijdp]k5 9 de s*epp+4 ,de =maties1 h>e v]deel+4 #aga ,,ho(d/uk ,,ii4 ,de v]&]+5 van d5 bodem 9 onz5 tijd4 #aij ,,ho(d/uk ,,iii4 ,de devonis*e p]iode4 #bdi ,,ho(d/uk ,,iv4 ,de /e5koolp]iode4 #bfi ,,ho(d/uk ,v4 ,de ,p]mis*e p]iode4 #cab ,,vi]de ,,boek4 ,het secundaire tijdp]k4 ,,ho(d/uk ,i4 ,de triasp]iode4 #cbg ,,ho(d/uk ,,ii4 ,de ,jurap]iode4 #cfi ,,ho(d/uk ,,iii4 ,de krijtp]iode4 #dde ,,vijfde ,,boek4 ,het t]tiaire tijdp]k4 ,,ho(d/uk ,i4 ,de ,eoc5e p]iode4 #dhd ,,ho(d/uk ,,ii4 ,de ,mioc5e p]iode4 #ebi ,,ho(d/uk ,,iii4 ,de ,plioc5e p]iode4 #eef ,,zesde ,,boek4 ,het quat]naire tijdp]k4 ,,ho(d/uk ,i4 ,het vi]de tijdp]k van het lev5 op a>de en de e]/e dag5 van het teg5woordige tijdp]k4 #ega ,,ho(d/uk ,,ii4 ,de s*epp+ van d5 m5s*4 #eii ,,gekleurde ,,plat54 ,,plaat ,i4 ,de e]/e eeuw5 d] m5s*heid4 ,titelplaat4 ,,plaat ,,ii4 ,e5 bos* uit de /e5koolp]iode4 ,teg5ov]4 #bgb ,,plaat ,,iii4 ,tooneel uit de secundaire p]iode4 ,teg5ov]4 #cfe ,,plaat ,,iv4 ,europees* l&s*ap d] t]tiaire p]iode4 ,teg5ov]4 #dhi ,,de ,,w]eld ,v,r ,,de ,,s*epp+ ,,van ,,d5 ,,m5s*4 ,,inleid+4 ,de e]/e dag5 d] a>de4 ,er 0 e5 tijd1 dat de m5s*heid nog niet be/ond4 ,de a>de bood to5 e55 aanblik aan1 die geheel afweek van di51 welk5 zij ?ans aanbi$t4 ,9 de plaats van het v]/&ige1 nijv]e en w]kzame lev51 dat ?ans op h>e opp]vlakte he]s*t2 9 de plaats van die bevolkte /$51 dorp5 en won+51 van die beb\wde akk]s1 die wijnga>d5 en tu951 van die weg51 die spoorban51 s*ep51 fabriek5 en w]kplaats52 van die paleiz51 tempels en monum5t52 9 de plaats van die voortdur5de w]kzaamheid1 die teg5woordig alle natuurkra*t5 aan zi* di5/ba> maakt1 9 de diept5 d] a>de doordr+t1 de raadsel5 des hemels ontslui]t1 de wond]5 van het heelal be/ude]t en de geheele ges*i$5is d] s*epp+ 9 zi* s*ijnt te v]e5ig53 be/ond5 er sle*ts woe/e en ondoordr+b>e w\d51 rivi]51 die 9 de doods*e /ilte /roomd5 tuss*5 e5zame oev]s1 nooit beklomm5 b]g51 vallei5 zond] hutt51 avond5 zond] droom51 /]r5rijke na*t5 zond] wa>nem]s4 ,er be/ond ge5 wet5s*ap en ge5e lett]kunde2 ge5e s*oone kun/5 en ge5e nijv]heid2 ge5e politiek en ge5e ges*i$5is2 ge5 taal1 ge5 v]/&1 ge5e g$a*te4 ,9 di5 tijd w>5 de treur- en klu*tspel5 van het m5s*elijk lev5 op a>de onbek5d4 ,g5eg5heid en haat1 liefde en nijd1 deugd en boo%eid1 zelfop(f]+1 gee/drift en toewijd+1 9 n woord alle h>t/o*t51 die het /rami5 van het weefsel des m5s*elijk5 lev5s vorm51 be/ond5 nog niet4 ,de bewon]s d] a>de be/ond5 zond] het te wet5 en arbeidd5 zond] doel4 ,hi] 0 het de logge ma/odon1 die ond] zijne voet/app5 de bloem5 v]trad1 die re$s te voors*ijn gekom5 w>51 ( het ontzaglijke mega!rium1 dat met zijn5 snuit de wortel5 d] boom5 opdolf1 ( de mylodon robu/us1 die knaagde aan de lage takk5 d] c$]51 ( het ,d9o!rium ,giganteum1 het groot/e van de zoogdi]51 die ooit be/aan hebb51 dat zijne lange slagt&5 9 de diepe wat]5 ond]dompelde om er de bezonk5 plant5 uit te voors*ijn te hal52 da> w>5 het de voorw]eldlijke ap51 die hunne kromme sprong5 maakt5 op de heuvel5 van het voorw]eldlijke ,griek5l& en hun gesla*t voortplantt5 op de hoogt5 van het ,p>!non4 ,9 die v]vlog5 tijd5 sluim]de ,n$]l& nog 9 e5e onbek5de toekom/4 ,e5 oud bos* _h zijn5 donk]5 mantel ov] ,frankrijk1 ,belgi en ,duits*l& uitge/rekt2 viss*51 die ?ans niet me] be/aan1 v]volgd5 elk&] 9 de bre$e wat]52 ?ans uitge/orv5 vogels zong5 9 de eil&52 voorw]eldlijke kruip5de di]5 bewog5 zi* ov] de rots54 ,&]e plant5 en di]5 w>5 ov] het a>drijk v]spreid1 er he]s*te e5e &]e temp]atuur1 e5 &] klimaat1 e5e geheel &]e w]eld4 ,gaan wij nog v]d] t]ug 9 de ges*i$5is d] a>de1 dan kom5 wij op e5 tijd/ip1 wa>op de opp]vlakte van ,europa nog veel me] afweek van h>e teg5woordige g$aante1 e5 tijd/ip1 wa>op plant5 en di]5 zze] van de teg5woordige v]s*ild51 dat miss*i5 de bewon]s van ,v5us ( ,m>s me] met ons ov]e5kom5 dan deze4 ,reusa*tige vleugelv+]ig5 met bre$e vleugels sprong5 door de lu*t1 en die vlieg5de drak51 die ontzaglijke vle]muiz51 w>5 to5 de vor/5 van d5 dampkr+4 ,de ,dimorphodon ,macronyx1 de ,ramphoryn*us1 en &]e di]51 nog b>ba>s*] dan hunne nam51 zett5 zi* op de boom5 n$] en klomm5 met h&5 en voet5 tot bov5 op de rots51 wi]p5 zi* 9 de lu*t1 t]wijl zij hunne vliezige vals*]m5 op5d51 en wi]p5 zi* als amphibin 9 de wat]54 ,9 di5 tijd ook1 lev]d5 de reusa*tige vis*hag$iss51 de ,i*?yosaurus en ,plesiosaurus slag 9 de bewog5 wat]51 de lu*t v]vull5de met hun woe/ gebrul1 bre$koppige mon/]s met ontzaglijke kak51 van ti5 tot twaalf met]s l5gte1 en somtijds met twe$uiz5d t&5 9 hunn5 bek4 ,de ,iguanosaurus en de ,megalosaurus bewoond5 de w\d51 wa>9 reusa*tige boom51 v>5s en duiz5d5 kegeldrag5de boom5 hunne pyramidale topp5 v]hiev54 ,de ,iguanodon1 e5 mon/]1 dat op onz5 ,kanguro gelijkt1 _h e5e l5gte van ve]ti5 met]s3 met de poot5 teg5 onze teg5woordige huiz5 /a&e1 z\ hij tot bov5 de bov5/e v]diep+ reik54 ,wat v]baz5de massa's1 v]gelek5 met die van onz5 tijd6 ,wel ov]treff5 die fanta/is*e wez5s die1 welke de m5s*elijke v]beeld+ heeft uitgevond51 zooals de ,c5taur1 de ,*ima]a1 de ,draak1 de ,griffio51 de ,c]b]us1 de ,vampyr3 en zij hebb5 w]kelijk geleefd 9 de oorspronkelijke w\d52 zij hebb5 de ,alp5 en de ,pyr5en zi5 oprijz5 uit de zee en zi* tot bov5 de wolk5 zi5 v]heff5 en da>uit zi5 n$]dal54 ,groots*e l&s*app5 van v]vlog5 eeuw56 ge5 m5s*5blik heeft u aans*\wd1 ge5 oor heeft uwe h>monin begrep51 uwe toov]a*tige panorama's hebb5 ge5e enkele g$a*te opgewekt4 ,des daags v]li*tte de zon alle5 de geve*t5 en spel5 van het di]lijk lev52 des na*ts bes*e5 de maan d5 slaap d] zi* onbewu/e natuur4 ,s$]t de geboorte d] a>de1 s$]t het tijd/ip1 wa>op zij1 losg]ukt van de zonn5evelvlek1 als planeet e5 zelf/&ig be/aan v]kreeg1 en zi* tot e55 bol v]di*tte1 afkoelde1 va/ en bewoonba> w]d1 zijn zvele millio55 j>5 voorbijgegaan1 dat de geheele ges*i$5is d] m5s*heid bij di5 ontzaglijk5 tijdkr+ 9 het niet v]z9kt4 ,de vijfti5- tot tw9tigduiz5d j>5 ges*i$5is d] m5s*heid zijn zelfs sle*ts e5 kle9 g$eelte van de teg5woordige geologis*e p]iode4 ,indi5 wij sle*ts hond]dduiz5d j>5 rek55 7en dit is matig b]ek5d7 voor d5 duur d] teg5woordige p]iode1 het quat]naire tijd/ip g5aamd1 de vi]de s$]t het ont/aan d] a>de1 dan moet de t]tiaire p]iode driehond]dduiz5d j>5 g$uurd hebb51 de secundaire p]iode twaalfhond]dduiz5d en de primaire p]iode me] dan drie millio5 j>54 ,dit is dus te zam5 vi]millio5 zev5hond]dduiz5d j>5 s$]t d5 oorsprong van betrekkelijk re$s ontwikkelde plant5 en di]54 ,do* die p]iod5 w>5 re$s voorafgegaan door e5e azos*e p]iode1 wa>9 het ont/a&e lev5 alle5 wordt voorge/eld door lag]e soort5 van zeewi]1 s*aaldi]51 weekdi]51 ongew]velde di]5 ( koplooze gew]velde di]51 en die azos*e p]iode s*ijnt #ec hond]d/5 van de dikte d] geologis*e =maties uit te mak51 en dus alle5 re$s me] dan vijfmillio5 j>5 g$uurd te hebb56 ,die ti5millio5 j>5 /ell5 dus d5 oud]dom van het lev5 op a>de voor4 ,ma> de voorb]eid+ tot die word+sges*i$5is heeft nog heel wat lang] g$uurd4 ,de p]iode1 vrdat e5ig lev5d wez5 op onze planeet v]s*e51 ov]treft 9 duur v]reweg de p]iode1 wa>9 zi* de v]s*ill5de soort5 hebb5 opgevolgd4 ,met zorg en oordeelkundig g$ane proefnem+5 hebb5 het wa>s*ijnlijk gemaakt1 dat onze a>de m9/5s driehond]dvijftig millio5 j>5 noodig _h1 om van twe$uiz5d tot tweehond]d grad5 af te koel54 ,hoe belangrijk is de ges*i$5is e5] w]eld6 ,hoe l(felijk is de e]zu*t1 om +ewijd te word5 9 de belangrijke geheim5 d] natuur1 om te will5 doordr+5 tot d5 raad d] oude god51 die het be/uur van het heelal ond] elk&] v]deeld hadd54 ,en moet m5 ge5 belang /ell5 9 die s*itt]5de v]ov]+5 d] mod]ne wet5s*ap1 die de grav5 d] a>de opdelv5de1 onze v]dw55 voor\d]s heeft wet5 te do5 h]lev58 ,op de roep/em van het m5s*elijke g5ie hebb5 die voorw]eldlijke mon/]s gesidd]d 9 hunne donk]e grav51 en vooral s$]t e5e halve eeuw zijn zij n voor n uit hunne grav5 v]rez51 te voors*ijn getr$5 uit de /e5groev51 de mijn5 en de tunnels1 om w$] het dagli*t te aans*\w54 ,van alle zijd5 hebb5 die oude lijk51 die re$s 9 d5 tijd van d5 zondvlo$ v]/e5d w>51 en die tot /ukk5 w>5 v]brijzeld1 de kop hi]1 &]e deel5 g9ds1 het bazu+es*al gehoord van het g]i*t1 het g]i*t d] wet5s*ap1 en zijn zij uit d5 doode opge/aan1 en hebb5 zij zi* v]bond5 als e5 leg]1 sam5ge/eld uit vreemde legio55 van alle l&5 en alle eeuw51 en trekk5 zij 9 gel$]5 voor ons voorbij1 vreemdsoortig1 wond]lijk1 l9ks1 onh&ig1 mon/]a*tig1 als kwam5 zij uit e5e &]e w]eld1 ma> da>bij kra*tig1 /]k1 zelfvoldaan1 als( zij zi* van hunne wa>de bewu/ w>51 en ons wild5 to]oep53 ,hi] zijn wij1 wij1 uwe voor\d]s1 wij1 die u het aanzijn ges*onk5 hebb54 ,ziet ons aan en zoekt 9 ons d5 oorsprong van uw be/aan4 ,uwe oog51 wa>m$e gij het one9dig groote peilt en het one9dig kle9e uitmeet1 gij v9dt ze bij ons 9 word+ en n$]ig1 ma> to* belangrijk1 want indi5 die e]/e pog+5 bij ons niet gelukt w>51 z\dt gij bl9d zijn4 ,ziet na> uwe h&51 zoo si]lijk en zoo knap1 en aans*\wt dan onze klauw51 wa>van zij de volmak+ zijn2 la*t niet te ze] ov] onze klauw51 indi5 gij uwe h&5 nuttig en aang5aam v9dt4 ,uw mond1 uwe tong1 uwe t&51 dat alles is fijn1 si]lijk1 lief1 ma> het zijn onze muil51 onze snuit51 onze bekk51 die uw mond geword5 zijn4 ,uwe h>t5 slaan za*t1 geheimz9nig1 en die klopp+5 van het m5s*5h>t1 die wij niet k5n51 v]s*aff5 u1 zooals m5 zegt1 zulke diepe a&o5+51 dat gij somtijds de geheele w]eld z\dt will5 gev51 om aan de nietig/e di] a&o5+5 te kunn5 voldo52 welnu1 ziet hi]1 hoe de blo$somloop begonn5 is1 ziet hi] het e]/e h>t1 dat geklopt heeft6 ,en 9 uwe h]s5s bewond]t gij d5 zetel d] ziel en d] g$a*te1 en zze] wa>de]t gij hunne onv]gelijkelijke gevoeligheid1 dat gij nauwelijks hunn5 fijn5 b\w durft doorgrond52 ma> b$5kt1 dat uwe h]s55 ons ruggem]g is1 het m]g onz] w]vel51 dat zi* ontwikkeld1 volmaakt1 gezuiv]d heeft1 en b$5kt1 dat zond] ons de natuurkundige1 de geoloog1 de a/ronoom1 de wijsge]1 de di*t] niet z\d5 be/aan4 ,ja1 hi] zijn wij1 begroet 9 ons uwe voor\d]s6 ,zoo z\d5 die v]/e5de wez5s1 de ap51 de halfap51 de buideldi]51 de vogels1 de kruip5de di]51 de slang51 de amphibin1 de viss*51 de weekdi]5 sprek51 en t]e*t1 want de m5s* is de hoog/e tak van d5 /amboom d] natuur1 zijne wortels zijn va/gehe*t aan d5 geme5s*appelijk5 bodem1 en de boom1 welke die s*oone vru*t draagt1 is gevormd uit al die soort51 die 9 s*ijn zoo v]s*ill5d zijn1 ma> 9 w]kelijkheid zoo nauw v]want4--,zij zijn uit d5 doode opge/aan1 en de beoef5a> d] natuur rangs*ikt ze4 ,en welk d5k5d en belang/ell5d wez51 welke d5k]1 ja zelfs welk e5v\dig lez] van m5gelw]k en romans1 z\ niet bov5 onvru*tb>e lectuur het groote boek d] natuur v]kiez51 dat voor e5 i$] geop5d is1 en dat door zijne op5b>+5 zoo belangrijk1 door zijne v]rass+5 zoo boei5d en zoo v]hev5 is bov5 alle v]di*tsel5 en sprok58 ,wie z\ niet will5 +ewijd word5 9 het groote geheim van d5 oorsprong van d5 m5s*1 van de geboorte d] a>de en de wieg van het heelal8 ,is er n ond]w]p1 dat ons me] van nabij raakt1 en onze belang/ell+ me] kan opwekk58 ,de ges*i$5is d] a>de be/ude]51 beteek5t ev5e5s het heelal en d5 m5s* be/ude]51 want de a>de is e5e /] 9 het heelal1 en de m5s* is het voortbr5gsel van a>ds*e kra*t54 ,hij is niet de vru*t van e5 wond]1 hij is het k9d d] natuur4 ,de di]5 zijn niet plotsel+ op de roep/em van d5 ,s*epp] geheel gevormd en volwass5 voortgekom5 en pa>sgewijze1 van d5 olifant tot de vloo en tot de mikroskopis*e mikrob52 het e]/e pa>d is niet plotsel+ van e55 heuvel afgesprong52 de e]/e eik is niet als e5 hond]dj>ige ges*ap54 ,ne51 de ?ans be/a&e di]5 zijn voorafgegaan door oorspronkelijke1 ze] v]s*ill5de soort52 i$]e5 weet1 dat onze a>de ze] oud is1 en dat h>e geologis*e lag5 de v]/e5+5 bevatt5 van v]vlog5 tijd52 i$]e5 weet1 dat uit e5 anatomis* oogpunt het li*aam van d5 m5s* hetzelfde is als dat d] zoogdi]52 i$]e5 weet1 dat wij nog spor5 van organ5 bezitt51 die ons tot niets di551 en die de spor5 zijn van die1 welke nog be/ond5 bij onze voor\d]s2 i$]e5 weet1 dat wij vr de geboorte1 9 de e]/e ma&5 na de bevru*t+ 9 d5 mo$]s*oot2 weekdi]1 vis*1 kruip5d di]1 vi]voetig di] gewee/ zijn1 da> de natuur 9 het kle9 h>5 groot5 arbeid d] oude tijd5 sam5vat2 i$]e5 weet e9delijk1 dat alle lev5de soort5 aan elk&] v]bond5 zijn als de s*akels van e55 zelfd5 ket51 die onm]kba> 9 elk&] ov]gaan2 dat het lev5 op a>de begonn5 is met de e5v\dig/e wez5s1 met plant51 die no* blad]51 no* bloem51 no* vru*t5 hadd5 en nauwelijks d5 naam van plant5 kond5 drag51 met di]51 die no* kop1 no* z9tuig51 no* spi]51 no* maag1 no* beweg+sorgan5 hadd51 en dus nauwelijks tot het di]5rijk kond5 g]ek5d word51 en dat de wez5s langzaam1 ja zelfs onm]kba>1 trapsgewijze1 9 ov]e5/emm+ met d5 toe/& van d5 dampkr+ en het wat]1 de temp]atuur1 de omgev+ en de vo$+1 me] lev5d1 gevoelig]1 k>akt]i/iek]1 volmaakt] geword5 zijn1 om e9delijk uit te loop5 op die s*itt]5de en welriek5de bloem51 die het si]aad onz] veld5 zijn1 op de vogels1 die 9 de boss*5 z+5 444 op d5 m5s* e9delijk1 die het hoog/ van all5 /aat 9 de rei d] lev5de wez5s4 ,me5 e*t] niet1 dat de m5s*1 de kon+ d] s*epp+1 zoo afges*eid5 en zoo los is van zijne voor\d]s1 en ook zoo hoog ontwikkeld als hij wel s*ijnt4 ,op de ve]ti5hond]d millio5 m5s*elijke wez5s1 die op a>de be/aan1 zijn er zoovel51 die nooit e5ig bewijs van v]/&elijke ontwikkel+ gev51 en dat niet alle5 bij de /amm5 van ,c5traal-,afrika1 de ,samoj$5 ( de bewon]s van ,vuurl&1 ma> zelfs bij de bes*aafde natin3 m5s*51 die niet d5k51 die zi* nooit rek5s*ap gegev5 hebb5 van hunne be/emm+1 die hoeg5aamd ge5 belang /ell5 9 hun eig5 lev5sdoel1 9 de ges*i$5is d] m5s*heid1 9 die onz] planeet1 die niet wet51 wa> zij zijn1 en er zi* ook niet om bekomm]51 9 n woord1 die geheel als r$elooze di]5 lev54 ,zij1 die w]kelijk d5k5 en e5 gee/eslev5 leid51 vorm5 de m9d]heid ond] de m5s*heid4 ,to* neemt hun aantal van dag tot dag toe en ontwaakt en ontwikkelt zi* het gevoel van belang/ell+4 ,de vooruitgang1 die zi* langzaam geop5ba>d heeft 9 de volmak+ d] z9tuig5 en d] h]s55 van het di]5rijk1 gaat ge/adig voort1 en wij zi5 di5 aan het w]k bij onze eig5 soort1 die e]tijds ruw1 gr(1 onbes*aafd1 en ?ans gevoelig]1 fijn] en v]/&ig] is4 ,de m5s* v]&]t1 en wa>s*ijnlijk snell] dan e5ige &]e soort4 ,indi5 iem& ov] hond]dduiz5d j>5 op a>de kon t]ugke]51 z\de hij de m5s*heid niet me] h]k5n54 ,indi5 wij d5 toe/& van het m5s*dom v]gelijk5 met di5 uit het /e55 tijdp]k1 dan bespeur5 wij re$s e55 m]kb>5 vooruitgang1 niet alle5 moreel1 ma> ook li*amelijk4 ,het zijn dezelfde m5s*5 niet me]4 ,de fijnheid van v]nuft en van vorm5 is toeg5om54 ,de spi]5 zijn m9d] kra*tig1 de z5uw5 zijn me] ontwikkeld4 ,de mod]ne man is m9d] log en ruw2 onm]kba> hebb5 de h]s55 de ov]h& v]kreg54 ,de mod]ne vr\w is fijn] en heeft me] kun/gevoel2 zij is blank]1 ha> ha> is lang] en me] zijdea*tig1 ha> blik is held]d] en h>e h& is kle9]4 ,somtijds s*ijnt de ontwikkel+ /il te /aan 9 tijd5 van omw5tel+5 en b]o]+51 als de h>t/o*t5 ontket5d zijn4 ,do* die /il/& is sle*ts s*ijnba>4 ,het geheel wordt m$egesleept 9 het onbewu/e zoek5 na> het hoog]e1 9 het /rev5 na> het ideaal4 ,m5 zoekt en ta/ en /reeft1 en dat /rev5 vo]t de m5s*heid1 die nooit bevr$igd is1 /e$s vooruit na> e55 hoog]5 trap van gee/esontwikkel+4 ,de s*$el modelle]t de h]s552 het li*aam modelle]t d5 gee/4 ,de oef5+ d] l$emat5 ontwikkelt jui/ die1 welke het mee/ gebruikt word51 t]wijl die1 welke we9ig geoef5d word51 v]m9d]51 om e9delijk weg te /]v54 ,m5 kan da>om ov] de z$5 van e5e bepaalde p]iode oordeel5 uit d5 li*aamsb\w d] individu54 ,hoewel m5 ook 9 onz5 tijd nog dikwijls ziet1 dat ma*t bov5 re*t gaat1 to* is m5 ?ans ov]tuigd1 dat dit e5 vals* beg9sel is4 ,de dag zal aanbrek51 wa>op de m5s* zi* er ov] s*am5 zal1 dat er nog oorlog5 gevo]d word51 en wa>op hij zi* het oorlogsbudget1 di5 mantel van dwaa%eid en laagheid1 van de s*\d]s zal w]p54 ,ne51 hij1 die ov] hond]dduiz5d j>5 op a>de z\ t]ugke]51 z\ het m5s*dom niet me] h]k5n54 ,ge5 onz] tal5 zal me] gesprok5 word54 ,ge5e onz] natin zal me] be/aan4 ,e5e s*itt]5de bes*av+ zal ,c5traal-,afrika v]li*t hebb54 ,de dampkr+ zal doorploegd zijn met lu*ts*ep54 ,nieuwe natuurkra*t5 zull5 b$wong5 zijn 444 en miss*i5 zal de e5 ( &]e photophonis*e telegraaf ons do5 sprek5 met de bewon]s d] naburige planet54 ,de a>de v]&]t onoph\delijk4 ,hi] knaagt de zee aan de /]ke ku/5 en dr+t zij tot 9 het b9n5l& door2 g9ds da>5teg5 drag5 de zeen z& aan1 vorm5 zij delta's en baai52 reg5 en w9d do5 de b]g5 afdal5 na> de /room5 en d5 ,oceaan2 ond]a>ds*e kra*t5 heff5 &]e b]g5 op2 vulkan5 v]woe/5 en b\w5 op2 zee/room+5 en /room+5 9 d5 dampkr+ wijzig5 het klimaat2 de ja>getijd5 v]&]5 p]iodiek2 de plant5 wijzig5 h>5 vorm1 niet alle5 door kweek+1 ma> ook door v]&]+ d] om/&igh$52 /$5 ont/aan1 kom5 tot bloei en /]v52 alles beweegt zi* met duizel+wekk5de va>t voorwa>ts2 9 de natuur is nooit ru/1 /e$s e5 h>monis*e1 eeuwigdur5de arbeid2 de a>de moge onbewegelijk s*ijn53 zij vo]t ons 9 de ruimte voort met e5e snelheid van #ajfjjj kilomet]s 9 het uur2 de /]r5 s*ijn5 ons toe va/ te zijn3 i$] van deze vliegt vooruit met e5e duizel+wekk5de snelheid2 de /room aan onze voet5 moge kalm s*ijn5 als e5 spiegel3 hij /roomt /e$s voort en vo]t onoph\delijk het reg5wat] 9 d5 ,oceaan1 dat /e$s ne]valt uit de wolk51 welke zi* /e$s vorm5 uit de damp5 van d5 ,oceaan1 die zi* altijd v]heff52 het gras1 wa>op wij gezet5 zijn1 s*ijnt sle*ts e5 lev5loos tapijt te zijn3 het groeit en neemt toe1 en dag en na*t1 zond] e5 oog5blik van v]pooz+ be/rijd5 elk&] ( v]b9d5 zi*2 de molecul5 wat]/(1 zuur/( en koolzuur 9 voortdur5de w]kzaamheid2 en wij zelf1 die droom5de dat groote s*\wspel d] natuur aans*\w51 wij wan5 ons 9 ru/ en v]beeld5 ons1 dat de natuur 9 ons g$ur5de onz5 slaap ev5e5s slaapt1 do* dit is e5e dwal+3 ons h>t klopt1 en z5dt bij i$]5 slag het blo$ door onze slagad]52 onze long5 w]k51 en h]nieuw5 onoph\delijk onze lev5skra*t1 de molecul51 wa>uit i$] deel van ons li*aam is sam5ge/eld1 leg]5 zi* naa/ elk&]1 v]e5ig5 zi*1 v]jag5 elk&]1 tr$5 onoph\delijk 9 elk&]s plaats1 en1 indi5 wij ond] d5 mikroskoop de weefsels onz] organ51 onz] spi]51 onz] z5uw51 van ons blo$1 ons ruggem]g kond5 be/ude]51 en voornamelijk de gi/+ 9 onze h]s5s1 dan z\d5 wij e5e voortdur5de inw5dige w]k+ bijwon51 die i$] deel van ons li*aam dag en na*t doet trill51 van het oog5blik af1 dat wij v]wekt zijn1 tot onz5 laat/5 ademto*t--en nog da>na2 imm]s na onz5 dood ke]t ons li*aam w$] molecule voor molecule 9 d5 kr+loop d] natuur t]ug1 om deel uit te mak5 van de plant51 de di]5 en de m5s*51 die na ons kom53 niets gaat v]lor5 ( wordt nieuw ges*ap51 wij be/aan uit het /( onz] voor\d]s1 onze kle9k9d]5 zull5 uit ons /( sam5ge/eld word54 ,alles v]&]t en neemt e5e &]e g$aante aan4 ,m5 wane niet1 dat teg5woordig de s*epp+ tot ru/ is gekom54 ,de natuur is eeuwig en one9dig en /e$s 9 word+4 ,nog ?ans ontbr&5 w]eld5 9 word+ aan d5 hemel en word5 &]e uitg$o(d4 ,zw]v5de komet51 zi* van /elsel tot /elsel beweg5d1 zaai5 op h>5 weg de vall5de /]r51 de as* van v]woe/e w]eld51 en de kool/(1 de kiem van de toekom/ige organism54 ,i$]e planeet heeft h>e jeugd1 h>5 rijp5 leeftijd1 h>5 oud]dom1 h>5 dood/rijd4 ,de dag zal kom51 wa>op de reizig] te v]geefs zal zoek5 na> de plaats1 wa> ,am/]dam1 ,lond51 ,p>ijs1 ,rome1 ,new-,york g$ur5de zoovele eeuw5 ges*itt]d hebb5 als de ho(dplaats5 van bloei5de natin1 ev5als de oudheidk5n] ?ans de plaats zoekt1 wa> ,n9ive1 ,babylon1 ,tyrus1 ,sidon en ,memphis s*itt]d5 te midd5 d] w]kzaamheid en d] weelde4 ,zoo zal ook de dag aanbrek51 wa>op de m5s*heid na het z5i? h>] ontwikkel+ b]eikt te hebb51 zal uitdoov5 tegelijk met de laat/e lev5selem5t5 d] planeet1 en d5 doodslaap zal intr$5 op e5e voortaan v]lat5 en woe/e a>de1 wa>op de vogel niet me] zal z+51 de bloem niet me] zal bloei51 het wat] niet me] zal /room51 de w9d niet me] zal waai51 wa>op de witte lijkwade van sneeuw en ijs zi* zal uit/rekk5 van de pol5 tot d5 ev5a>4 ,en z zal ook de zon zelf word5 uitg$o(d te midd5 van ha> /elsel4 ,de wet van d5 ,vooruitgang behe]s*t alles4 ,hoewel wij er ons ge5 rek5s*ap van gev51 to* gaan wij met snelheid vooruit1 en wij hebb5 ge5 r$51 ontevr$5 te zijn ov] d5 afgelegd5 weg4 ,wat is twee1 drie eeuw5 9 v]gelijk+ met d5 tijd van het be/aan van het m5s*dom4 ,en 9 di5 tijd is to* de vrijheid van gewet5 voor go$ voor d5 vooruitgang v]ov]d4 ,ja1 de w]eld beweegt zi* voortdur5d na> e5 hoog] ideaal2 de z$5 v]liez5 h>e ru:eid1 de gee/ wordt v]li*t1 de m5s*heid gaat 9 ha> geheel en 9 h>e ond]deel5 vooruit4 ,de ges*i$5is d] a>de lev]t de s*oon/e en welsprek5d/e getuig5is voor de wet van d5 vooruitgang4 ,zij is als het w>e de vooruitgang zelf1 beli*aamd 9 het lev51 van het erts af tot d5 m5s* toe4 ,onze planeet is begonn5 als e5e vormelooze nevelvlek1 die zi* langzam]h& tot e55 bol v]di*t heeft4 ,die gasvormige nevelvlek1 veel ijl] dan de lu*t die wij inadem51 0 gevormd uit e5 gas1 veel li*t] dan wat]/(4 ,de w$]zijds*e aantrekk+ van alle molecul5 na> het middelpunt1 de v]di*t+1 die da>van het gevolg 01 de wrijv+ en de omzett+ van die beweg+ na> het middelpunt 9 w>mte2 de e]/e s*eikundige v]b9d+51 die ont/ond5 uit die w>mteontwikkel+1 de invlo$ d] electriciteit1 de veelzijdige w]k+ d] natuurkra*t51 die als het w>e uit elk&] voortvloeid51 vormd5 de e]/e elem5t51 wat]/(1 zuur/(1 kool/(1 /ik/(1 natrium1 ijz]1 calcium1 silicium1 alum9ium1 magnesium en de v]s*ill5de ov]ige m9]al51 die alle 9 bepaalde meetkundige vorm5 gegot5 s*ijn51 als( zij veelv\d5 zijn van de oorspronkelijke grond/(1 die het e]/ tot wat]/( v]di*t s*ijnt te zijn4 ,diezelfde /(f51 die onze oorspronkelijke planeet uitmaakt51 to5 zij als nevela*tige /] s*itt]de2 die zuur/(1 die wat]/(1 dat natrium1 to5 9 gloei+ v]ke]5d1 zooals die /(f5 nu nog gloei5 9 de zon1 hebb5 zi* op geheel &]e wijze v]bond51 nadat de a>de als /] is uitg$o(d4 ,het vuur is wat] geword54 ,uit e5 natuurkundig oogpunt zijn vuur en wat] uit]/51 uit e5 s*eikundig oogpunt zijn zij dezelfde4 ,de oceaan1 die nog ?ans zijne golv5 doet roll5 rondom de a>de1 be/aat uit wat]/(1 zuur/( en natrium4 ,e5 wa>nem]1 buit5 de a>de geplaat/1 z\de onze a>de e]/ hebb5 kunn5 zi5 s*ijn5 als e5e bleeke nevelvlek1 da>op zi5 s*itt]5 als e5e zon1 dan e5e roode1 da>na e5e donk]e en e9delijk e5e v]&]lijke /] zi5 word5 met telk5s &]5 glans1 om t5 slotte ha> li*t en h>e w>mte te v]liez5 en 9 e55 d]gelijk5 toe/& te kom51 als wa>9 wij ?ans ,jupit] zi54 ,re$s to5 w5telde de a>de om e5e z en om de zon4 ,to5 de oorspronkelijke temp]atuur 0 afg5om51 to5 de damp5 9 de atmosfe] zi* v]di*tt5 en de oorspronkelijke zee zi* ov] de geheele a>de uit/rekte1 vormd5 zi* te midd5 d] vulkanis*e s*okk5 d] nog jonge a>de1 ond] bliksems*i*t5 en dond]slag51 9 het lauwe en vru*tb>e wat]1 de e]/e plant5 en di]5 uit kool/(v]b9d+51 half va/1 half vloeiba>1 slijmig1 kne$ba>1 bewegelijk en v]&]lijk4 ,die e]/e wez5s zijn niets &]s dan cell5 ( groep5 van cell51 wi]1 zeegras1 r+worm51 geleia*tige li*am51 weekdi]53 het zijn nog ev5ze] m9]al5 als plant5 en di]51 het zijn plantdi]51 koral51 sponz51 /]koral51 s*aaldi]54 ,de e]/e di]5 zijn niets &]s dan plant5 zond] wortels4 ,door de langzame v]bet]+ d] lev5svoorwa>d5 op de planeet1 door de trapsgewijze ontwikkel+ van enkele organ5 9 word+1 v]bet]t1 v]rijkt en volmaakt zi* het lev54 ,g$ur5de het azos*e tijdvak ziet m5 sle*ts ongew]velde di]51 drijv5de 9 de nog lauwe wat]5 d] oorspronkelijke zeen4 ,op het e9de di] p]iode1 g$ur5de het siluris*e tijdvak1 ziet m5 de e]/e viss*5 v]s*ijn51 ma> dan nog sle*ts de kraakbe5a*tige2 de &]e viss*5 kom5 e]/ veel lat]4 ,g$ur5de de primaire p]iode ont/aan de grove amphibin1 de logge kruip5de di]51 de langzame s*aaldi]54 ,eil&5 heff5 zi* uit de wat]5 op en word5 met e5 s*itt]5d plant5kle$ b$ekt4 ,ma> het di]5rijk is nog uit]/ arm4 ,g$ur5de millio55 j>5 zijn alle bewon]s d] a>de do(/om gewee/2 de e]/e op a>de v]s*55 di]51 zij1 die ?ans b5$5 op de rei /aan1 miss5 /emorgan52 de /em ont/aat e]/ 9 het midd5 d] secundaire p]iode1 en het oor ont/aat nog veel lat]4 ,ook zijn g$ur5de millio55 j>5 plant5 en di]5 gesla*tloos gewee/4 ,do* trapsgewijze gaat het lev5 vooruit4 ,spo$ig split/ zi* het di]5rijk 9 afzond]lijke en talrijke soort54 ,de kruip5de di]5 ontwikkel5 zi*2 de vleugel vo]t d5 vogel hemelwa>ts2 de e]/e zoogdi]51 de buideldi]51 bewon5 de w\d54 ,g$ur5de de t]tiaire p]iode s*eid5 de slang5 zi* af van de kruip5de di]5 en v]liez5 zij h>e poot5 7wa>van de oorspronkelijke aanhe*t+5 nog ?ans m]kba> zijn72 de ar*eopt]yx1 half kruip5d di]1 half vogel1 v]dwijnt1 de voor\d]s d] ap5 ontwikkel5 zi* op het va/e l&1 tegelijk met de kra*tige di]soort54 ,ma> de m5s* be/aat nog niet4 ,deze komt e9delijk te voors*ijn1 wat zijn' b\w betreft1 gelijk5de op het di]1 ma> hoog] /a&e op d5 trap van d5 vooruitgang en be/emd om de w]eld te behe]s*5 door de grootte van zijn5 gee/4 ,de v]s*ill5de geologis*e lag5 d] a>de1 die wij 9 onz5 tijd kunn5 omslaan als de blad5 van e5 boek1 toon5 ons duidelijk de opvolg+ d] begrav5 v]/e5de soort54 ,die soort5 zijn elk&] opgevolgd1 t]wijl zij zi* /ap voor /ap ontwikkeld5 als de takk5 van e5zelfd5 boom4 ,zij zijn uit dezelfde bron voortgekom5 en behoor5 tot e5e zelfde orde van zak54 ,ma> laat ons niet vooruitloop5 op de tooneel51 die zi* voor onze oog5 zull5 ontroll54 ,nu wij e55 voorloopig5 blik geslag5 hebb5 9 die groots*e vraag/ukk51 moet5 wij dadelijk 9 het h>t d] vraag b9n5dr+54 ,9 de ,wond]5 des ,hemels #a hebb5 wij ov] het ont/aan d] w]eld5 9 het algeme5 geh&eld1 t]wijl wij da>1 zo[el als 9 het ,rijk d] ,/]r5 #b ov] de v]s*ill5de typ5 van w]eld5 uitvo]ig gesprok5 hebb54 ,wij a*t5 het dus ov]bodig1 hi]op t]ug te kom54 ,wij zull5 dan ook dadelijk ons ond]zoek aanvang5 met de bes*\w+ d] a>de1 van het oog5blik af1 dat zij h>e mo$]1 de zonn5evelvlek _h v]lat54 ,,e]/e ,,boek4 ,de geboorte d] ,a>de4 ,de zonn5evelvlek v]spreidde aan d5 donk]5 one9dig5 hemel e5 flauw li*t1 en t]wijl zij zi* ge/adig na> ha> middelpunt v]di*tte1 gaf de a>ds*e nevelvlek1 uit ha> voortgekom51 e5 ev5 flauw li*t1 t]wijl zij 9 d5 tijd van e5 ja> om de zon he5w5telde4 ,onze planeet 0 to5 geheel gasvormig1 zij _h to5 nog ge5e va/e k]n ( ge5e vloei/(laag2 zij be/ond to5 als het w>e alle5 uit e55 dampkr+1 die veel li*t] 0 dan de lu*t1 die wij inadem54 ,h>e oorspronkelijke temp]atuur 0 ev5 hoog als die van d5 zonnegordel1 wa>uit zij 0 voortgekom54 ,die temp]atuur nam nog toe door h>e eig5 v]di*t+4 ,gehoor gev5d aan de wett5 d] zwa>tekra*t1 v]di*tt5 de molecul5 zi* nog /]k] na> het middelpunt toe4 ,h>e bolvormige g$aante w]d hoe lang] hoe duidelijk] zi*tba>4 ,e9delijk w]d de nevelvlek zon en v]spreidde zij e5 s*itt]5d li*t4 ,de me*anis*e w>mtele] le]t ons1 dat alle5 de v]di*t+ onz] nevelvlek tot bol e5e v]w>m+ moet hebb5 v]oorzaakt van #hihh grad5 7,celsius74 ,9 di5 tijd s*itt]de dus de a>de 9 de ruimte als e5e zon1 door e55 flauw5 nevel omgev54 ,e5 wa>nem]1 to5 9 het heelal geplaat/1 z\ e5e dubbel/] gezi5 hebb51 be/a&e uit twee /]r5 van v]s*ill5de grootte2 de groot/e 0 onze eig5 zon1 de kle9/e 0 onze a>de4 ,ongetwijfeld 0 dit /elsel veelv\dig1 da> v]s*eid5e &]e planet5 tegelijk]tijd met de a>de zonn5 w>54 ,do* wa>s*ijnlijk w>5 ,m]curius en ,v5us nog nevelvlekk51 to5 de a>de re$s tot zon v]di*t 01 zoodat tuss*5 de a>de en de zon ge5e &]e /] me] gezi5 w]d4 ,eeuw5 lang s*itt]de de a>de als e5e gl9/]5de zon1 als het br&punt van kra*tige s*eikundige w]k+51 en gaf zij het aanzijn aan vlekk5 en reusa*tige uitb>/+51 ov]e5kom5de met die1 welke wij ?ans op de opp]vlakte d] zon wa>nem54 ,na> alle wa>s*ijnlijkheid 0 zij to5 niet zoo groot als ?ans de zon is2 do* zek] 0 zij veel groot] dan nu1 en /rekte zij zi* uit tot voorbij de loopbaan d] maan2 zij 0 to5 niet alle5 geheel gasvormig1 do* ook uit]/ ijl4 ,ma> de ruimte1 wa>9 zi* de w]eld5 beweg51 is k\d en donk]4 ,h>e normale temp]atuur ligt op #bgc ond] nul4 ,die temp]atuur is z laag1 dat de lu*t/e55 die temp]atuur inw5dig beh\d51 nietteg5/a&e zij aan hunne opp]vlakte /]k v]hit word5 bij hunne snelle beweg+ door onz5 dampkr+2 indi5 m5 ze na hunn5 val opneemt1 br&t m5 zi* de v+]s1 indi5 m5 ze aanraakt1 ma> als m5 ze doorslaat1 zijn zij van b9n5 z k\d1 dat m5 zi* da>aan nog hevig] br&t dan aan de buit5zijde4 7,dit is ond] &]5 opgem]kt bij d5 meteoor van ,dhurmsalla1 d5 #ad;d5 ,juli #ahfj74 ,bij die k\de /raalde de a>de h>e w>mte langzam]h& geheel uit2 no* de voortga&e v]di*t+1 no* de s*eikundige v]b9d+51 no* de val van kosmis*e /(1 die op ha> ne]kwam van de zonn5evelvlek en van de v]s*ill5de deel5 d] ruimte1 w>5 voldo5de om te h]/ell51 wat zij door die uit/ral+ v]loor4 ,de a>de w]d van gasvormig vloeiba>1 wel nog gloei5d1 ma> nog /e$s m9d] li*tgev5d4 ,9 /$e van wit en s*itt]5d w]d zij e]/ g\dgeel1 da>na oranjekleurig1 rossig en donk]rood4 ,e5 dikke1 zw>e1 9 b]o]+ zijnde dampkr+ omgaf ha>4 ,e9delijk do(de zij uit4 ,als zon _h zij uitg$i5d1 ma> om zi* te koe/]5 aan d5 morg5/ond van het lev54 ,9 deze p]iode ont/ond de maan1 do*t] d] a>ds*e nevelvlek1 ev5als de a>de 0 voortgekom5 uit d5 mo$]s*oot d] zon4 ,de maan behoort bij de a>de1 zooals de a>de bij de zon behoort4 ,zij draait om ons he5 9 #bg #a_/c dag1 zooals wij om de zon draai5 9 #cfe #a_/d dag2 als e5 tr\we wa*t] v]gezelt zij ons op onze reis om de zon2 zij w5telt om ons he5 9 dezelfde ri*t+ als wa>9 wij ons beweg51 d4i4 van het we/5 na> het oo/5 en bijna 9 het vlak d] a>dbaan 7de hell+ b$raagt #e72 h>e geboorteakte draagt zij bij h>e beweg+ met zi*1 en ha> a>ds*e oorsprong tre$t 9 al h>e k>akt]trekk5 voor d5 dag2 zij is ta*tigmaal li*t] en vijftigmaal kle9] dan de a>de1 zoodat h>e di*!id #f_/aj van die d] a>de is4 ,zij heeft zi* van de zonn5evelvlek losgemaakt op e5 tijd/ip1 wa>op de beweg+ d] a>de om h>e z veel snell] 0 dan ?ans het geval is2 de maan to* is z di*t bij ons1 en h>e aantrekk+ is z aanzi5lijk1 dat zij aanzi5lijke vlo$5 teweegbr5gt2 deze vlo$5 w]kt5 de beweg+ d] a>de om h>e z teg51 zooals zij dit ?ans nog do51 ma> to5 9 veel /]k]e mate4 ,nauwkeurige b]ek5+51 door d5 zoon van d5 groot5 ,d>w9 g$aan1 s*ijn5 tot de gevolgtrekk+ te leid51 dat de maan ongeve] vijftig millio5 j>5 gel$5 van de a>de is losg]ukt1 9 e55 tijd1 wa>9 de a>de zi* 9 drie ur5 om e5e z bewoog4 ,re$s vr de geboorte van de maan ond]vond de a>de vlo$51 die het gevolg w>5 van de aantrekk+ d] zon en die onze a>dnevelvlek d$5 zwell5 9 het vlak van d5 equator4 ,bov5di5 v]oorzaakte de snelle beweg+ onz] planeet om e5e z 9 het vlak van d5 ev5a> e5e kra*tige middelpuntvli$5de kra*t1 zoodat de m9/e kra*t voldo5de 01 om e5 betrekkelijk groot g$eelte van de nevelvlek los te rukk54 ,die kra*t g+ uit van de zon4 ,e5 kra*tige vlo$1 zijn5 invlo$ voeg5de bij de middelpuntvli$5de kra*t1 heeft e5 g$eelte van de a>de vrijgemaakt van de aantrekk+2 de a>de heeft h>5 bolvorm h]nom5 en de losg]ukte massa heeft zi* v]zameld tot ne massa1 die op h>e beurt w$] aantrekk+ uitoef5de op h>e sam5/ell5de deel51 t]wijl de losg]ukte gordel zijne oorspronkelijke beweg+ behield en om de a>de bleef w5tel54 ,z ont/ond de maan4 ,9 de e]/e tijd5 nadat zij gevormd 01 0 zij 9 de onmiddellijke nabijheid d] a>de en w5telde zij om ha> he5 9 e5e p]iode van drie ur54 ,onze vlo$golv5 zijn sle*ts e5 flauw ov]blijfsel van wat zij 9 d5 e]/5 tijd na de vorm+ d] maan w>54 ,9 de e]/e plaats 0 de wa*t] veel di*t] bij de planeet1 en m5 weet1 dat de aantrekk+ to5eemt 9 de r$5 van het vi]kant van d5 af/&1 zoodat op d5 dubbel5 af/& de aantrekk+ vi]maal zwakk]1 op d5 driev\dig5 af/& neg5maal zwakk] wordt4 ,9 de twe$e plaats 0 de a>de niet zooals ?ans v]deeld 9 l& en zee1 ma> 0 zij geheel vloeiba>2 de vlo$ w]kte dus op de geheele massa en de$ e55 kr+ van wat] om ha> he5 draai54 ,?ans1 nu onze onb$uid5de vlo$golv5 9 teg5ge/elde ri*t+ loop5 van de omw5tel+sri*t+ d] a>de en alzoo die beweg+ teg5h\d51 v]l5gt zij d5 dag met #bb secund5 9 e5e eeuw4 ,9 di5 tijd da>5teg5 w]kt5 de reusa*tige vlo$51 die de geheele a>de tweemaal daags doorliep51 de beweg+ d] a>de veel kra*tig] teg51 zoodat de tijd h>] omw5tel+ van drie tot vi]1 vijf1 twaalf en e9delijk tot vi] en tw9tig ur5 to5am4 ,de v]trag+ 9 de beweg+ d] a>de gaat gepa>d met die d] maan1 en da>door ook met e5e langzame v]wijd]+ van onz5 wa*t]4 ,de vlo$1 door de a>de op de maan uitgeoef5d1 0 heel wat hevig]1 dan die door de maan op de a>de uitgeoef5d2 de planeet imm]s is #hj maal zwa>d] dan de wa*t]4 ,hij heeft z lang gew]kt1 totdat hij de maan om h>e z de$ w5tel5 9 d5zelfd5 tijd1 wa>9 zij zi* om de a>de beweegt1 zoodat zij ?ans /e$s dezelfde helft na> ons toeke]t4 ,bov5di5 is zij niet volkom5 bolvormig1 ma> e5 we9ig g]ekt 9 de ri*t+ d] a>de4 ,er zijn ?ans ge5 getijd5 me] op de maan2 zelfs indi5 de maan nog met wat] b$ekt 01 z\ dit to* niet het geval zijn1 nu de maan /e$s h>e zelfde zijde na> de a>de toeke]t4 ,s$]t h>e geboorte heeft zi* dus de maan langzaam van de a>de v]wijd]d1 al langzam] en langzam] rondw5tel5d2 ev5zoo is ook w$]ke]ig de omw5tel+ssnelheid d] a>de afg5om54 ,nog /e$s do5 de getijd5 hunne remm5de w]k+ op de a>de gevoel54 ,wa>s*ijnlijk zal e5s de dag aanbrek51 wa>op ook de maan de beweg+ d] a>de om h>e z zze] zal v]traagd hebb51 dat deze ev5 lang zal dur5 als de beweg+ d] maan om de a>de1 zoodat dan ook de a>de /e$s h>e zelfde zijde na> de maan zal ke]54 ,indi5 de zeen op a>de z lang zull5 blijv5 be/aan1 dat de getijd5 e5 zoodanig gevolg zull5 hebb51 zal de maan 9 #eh dag5 om ons he5 w5tel51 en z\d5 wij sle*ts #f dag5 9 het ja> hebb51 i$] van #adjj ur54 ,welk5 invlo$ z\ dit niet moet5 uitoef55 op onze z$5 en gewoont56 ,er zijn 9 het zonne/elsel twee planet51 die ons e5 beeld kunn5 gev5 van die lang v]vlog5 tijd52 hoewel zij imm]s lang vr de a>de gebor5 zijn en dus veel oud] zijn dan zij1 hebb5 zij zi* veel langzam] v]di*t1 en zijn zij dus betrekkelijk jong] dan ?ans onze a>de is4 ,wij b$oel5 de groot/e li*am5 van het zonne/elsel1 ,jupit] en ,saturnus4 ,de man5 van ,saturnus zijn nog 9 de onmiddellijke nabijheid van de planeet geleg51 wa>uit zij zijn voortgekom52 zij zijn dan ook betrekkelijk nog e]/ kort gel$5 ont/aan4 ,bov5di5 be/aan de r+51 die om ,saturnus he5w5tel51 uit kle9e li*am51 tot e5 kr+ v]bond51 t]wijl de deeltjes1 wa>uit die r+5 be/aan1 en die met groote snelheid om de planeet he5w5tel51 9 bepaalde ri*t+5 opgehoopt zijn tot di*te b&51 en 9 &]e ri*t+5 v]spreid en v]dund zijn4 ,m5 v9dt zelfs e5e volkom5 l$ige /rook1 die de r+5 9 twee afzond]lijke deel5 s*eidt4 ,m5 mag aannem51 dat die vreemdsoortige r+5 de kiem5 zijn van twee toekom/ige wa*t]s1 wa>door het aantal gezell5 van ,saturnus tot ti5 z\ /ijg54 ,wa>s*ijnlijk is het1 dat de maan1 ev5als de wa*t]s d] ov]ige planet51 gevormd is uit e55 gordel1 die van de planeet is losg]aakt1 en die door de aantrekk+ h>] sam5/ell5de deel5 langzam]h& 9 e55 bol is ov]gegaan4 ,de duur van de p]iode1 wa>9 zi* e5e planeet heeft gevormd1 hangt af van de hoeveelheid /(1 wa>uit zij be/aat1 t]wijl de tijd1 wa>9 zij is afgekoeld1 afhangt van de temp]atuur van d5 oorspronkelijk5 bol1 van zijn volume en zijne opp]vlakte2 hi]bij moet nog gevoegd word5 de a>d van de /(f51 wa>uit de planeet be/aat1 en de a>d van d5 dampkr+2 de laat/e to* zal1 na>mate hij de w>mte/ral5 me] ( m9d] teg5h\dt1 9 me]d]e ( m9d]e mate de planeet teg5 afkoel+ bes*]m54 ,e5e planeet koelt natuurlijk aan de buit5opp]vlakte af1 en da> het volume d] a>de #di maal groot] is dan dat d] maan1 ma> h>e opp]vlakte sle*ts d]ti5maal groot] is1 zoo is het afkoel5d v]mog5 d] maan bijna vi]maal groot] dan dat d] a>de1 en ind]daad is zij ook snell] dan de a>de v]koeld4 ,onze planeet moet1 zooals uit de wijze van ha> ont/aan volgt1 e5e temp]atuur gehad hebb51 ov]e5kom5de met die d] zon2 langzam]h& moet zij begonn5 zijn af te koel51 t]wijl zij zi* nog /e$s v]di*tte2 da>op is zij van gasvormig vloeiba> geword51 en moet het tijd/ip zijn aangebrok51 wa>op h>e opp]vlakte begon va/ te word54 ,de a>de koelde dus van eeuw tot eeuw af van de buit5zijde na> b9n54 ,is die afkoel+ ?ans geindigd1 ( is er nog inw5dige w>mte v]borg5 9 d5 s*oot d] a>de8 ,is zij niet van b9n5 ijsk\d geword51 nu zij zi* eeuw5 lang heeft voortbewog5 9 e5e ruimte van #bgc ond] het nulpunt8 ,wat is ?ans de inw5dige temp]atuur d] a>de8 ,deze vraag is van het hoog/e gewi*t1 en da>om zull5 wij deze 9 bijzond]h$5 be/ude]5 en da>aan e5 afzond]lijk ho(d/uk wijd51 wa>9 wij alle gegev5s zull5 m$$eel51 die door de wet5s*ap zijn v]zameld omtr5t d5 inw5dig5 toe/& d] a>de1 omtr5t de temp]atur5 9 mijn51 tunnels1 w>me bronn51 vulkan51 enz4 enz4 wa>g5om54 ,ma> de ges*i$5is d] a>de h\dt ons ?ans bezig1 en wij zijn ?ans g5ad]d tot n d] besliss5de ov]gang5 9 ha> be/aan4 ,e5 i$] weet1 dat de drie toe/&51 wa>9 de /( kan voorkom51 de va/e1 vloeib>e en gasvormige toe/&1 alle5 het gevolg zijn van temp]atuursv]s*ill54 ,indi5 b4v4 e5 blok ijs gebra*t wordt tot de temp]atuur van het smeltpunt 7#j ,celsius71 h\dt het op va/ te zijn en gaat het 9 d5 vloeib>5 toe/& ov]2 de molecul5 zull5 zi* op &]e wijze s*ikk5 en zi* rangs*ikk51 zooals dit ond] d5 invlo$ d] zwa>tekra*t noodzakelijk is4 ,wordt dit wat] v]hit tot het kookpunt 7#ajj ,celsius7 dan gaat het 9 damp ov]4 ,9 alle drie toe/&5 is het wat] s*eikundig niet v]&]d2 het is nog /e$s wat]2 ma> het natuurkundig voorkom5 is geheel gewijzigd2 9 het e]/e geval is het e5e va/e /(1 9 het twe$e geval e5e vloei/(1 9 het d]de geval e5 gas1 dat snel onzi*tba> wordt4 ,zoo zal e5 /uk ijz] bij #aejj smelt51 e5 /uk z9k bij #dgj1 t]wijl het bij #acjj gasvormig wordt4 ,de v]s*ill5de /(f51 wa>uit de a>de be/aat1 zijn e]/ vloeiba> en va/ geword51 to5 zij voldo5de w>5 afgekoeld4 ,de s*eikundige v]b9d+51 wa>uit de sam5ge/elde li*am5 gevormd zijn1 kond5 e]/ ont/aan nadat de oorspronkelijke temp]atuur aanm]kelijk 0 afgekoeld4 ,de damp5 9 d5 dampkr+ begonn5 als reg5s ne] te vall54 ,bij #cej begon de kwikreg51 de wat]reg5 0 e]/ mogelijk bij #ajj4 ,wanne] viel5 de ov]ige /(f5 n$]1 zo[el de enkelv\dige als de sam5ge/elde8 ,welke w>5 te midd5 van die ongelijksoortige be/&deel5 de s*eikundige w]k+5 9 dat uitge/rekte laboratorium1 aan d5 ev5a>1 de pol5 en de tuss*5ligg5de plaats58 ,langzam]h& w]d de opp]vlakte van de a>de door afkoel+ va/ en dik g5oeg1 om tot bekk5 te di55 voor de wat]5 en vloei/(f51 die voor go$ d5 dampkr+ v]liet51 om de zeen te vorm54 ,deze vloeib>e ne]slag w]kte ev5als de dampkr+ zelf op de br&b>e ( z\tvorm5de /(f5 van het va/e g$eelte4 ,door voortgezette afkoel+ van de k]n en door h>e inkrimp+1 brak de omr+5de kor/1 die om e5e te nauwe k]n sloot1 op v]s*ill5de tijd/ipp5 door1 welke doorbrak5 zeldzam] w]d51 nadat de kor/ dikk] en /evig] w]d4 ,niet alle gasvormige be/&deel5 onz] planeet g+5 g$ur5de die langzame afkoel+ 9 vloei/(f5 ( va/e /(f5 ov]4 ,om d5 bol bleef e5 uitge/rekt gasvormig omhulsel ov]1 be/a&e uit e5 m5gsel van zuur/( en /ik/(4 ,dit is de lu*t1 die wij inadem54 ,de dampkr+1 die zi* e]tijds tot aan de maan uit/rekte 7die to5 tr\w5s niet zoo v] als ?ans van ons v]wijd]d 071 en die bezwang]d 0 met v]baz5de hoeveelh$5 wat]damp1 die zi* lat] tot ocean5 en zeen v]di*tt51 en bov5di5 met damp5 en gass5 van toekom/ige m9]al51 is van eeuw tot eeuw v]&]d en gezuiv]d1 en z hebb5 wij ?ans het voorre*t1 die doors*ijn5de lu*t te kunn5 inadem51 die ons het pra*tige blauw des hemels v]s*aft1 ons de s*oonh$5 van het lu*tp]spectief doet bewond]51 het dagli*t temp]t1 de plant5 en di]5 vo$t1 en wi] slui]1 di*t g5oeg om de volkom5 afkoel+ 9 d5 na*t en d5 w9t] te belett51 ijl g5oeg is om ons de /]r5 te do5 zi5 en het heelal te do5 be/ude]54 ,wij gev5 er ons niet voldo5de rek5s*ap van1 dat indi5 de dampkr+ sle*ts we9ig &]s w>e1 wij door e55 eeuwigdur5d5 nevel z\d5 omgev5 zijn1 en dat zulk e5 ondoors*ijn5d omhulsel van enkele kilomet]s voldo5de z\de zijn1 om ons van het ov]ige deel van het heelal af te zond]54 ,de opp]vlakte d] a>de moet to5 vuurrood gewee/ zijn4 ,de atmosfe] van damp51 die op ha> drukte1 0 de zetel van uitwasem+51 van op/ijg5de /room51 van diluviaans*e reg5s en nieuwe v]damp+51 die eeuw5 lang van onze a>de e5e reusa*tige s*eikundige w]kplaats maakt51 wa> alle elem5t5 oorspronkelijk door elk&] gem5gd w>54 ,de ontzaglijke electris*e ontlad+51 die het gevolg w>5 van die omzett+5 van w>mte en beweg+1 v]vuld5 d5 dampkr+ met h>e bliksems*i*t5 en dond]slag54 ,miss*i5 0 9 di5 tijd de maan bewoond1 miss*i5 zijn h>e bewon]s zelfs getuig5 gewee/ van die titanis*e wor/el+ d] elem5t51 die met elk&] w$ijv]d5 om de he]s*appij ov] e5e nieuwe w]eld te v]ov]54 ,ma> de maan1 di*t] bij de a>de geleg5 dan ?ans1 v]oorzaakte door h>e ma*tige aantrekk+ v]baz5de getijd51 die hoog] w>51 na>mate1 bij afwezigheid van va/ l&1 de vloeib>e ( weeke bodem geheel gehoorzaamde aan d5 gezam5lijk5 invlo$ van zon en maan4 ,de ontzaglijke vlo$golf liep van het we/5 na> het oo/5 om de geheele a>de1 t]wijl de zw>e dampkr+ zelf nog geweldig] getijd5 ond]vond4 ,het 0 nog ge5 w]eld1 ma> e5 oceaan van vuur1 vlamm51 rook1 damp51 /orm5 en onw$]s4 ,do* door zi* voort te beweg5 9 de ijsk\de ruimte1 koelde de planeet zelf langzam]h& af4 ,de dag brak aan1 wa>op de opp]vlakte van di5 vloeib>5 en nog br&5d5 bol begon va/ te word52 dit ges*i$de het e]/ aan de pol51 wa> de getijd5 het m9/ heftig w>5 en het spo$ig/ ophield51 wa> de dagelijks*e beweg+ en de middelpuntvli$5de kra*t1 die da>van het uitvloeisel is1 het zwak/ zijn1 wa> dus e5e betrekkelijke kalmte de natuur 9 /aat /elde1 te h]adem54 ,de pol5 hadd5 to5 dezelfde temp]atuur als de ev5a>4 ,de w>mte d] a>de ov]tr( v]re die1 welke zij van de zon v]kreeg2 zij b$roeg e5ige hond]d5 grad51 en 0 voor alle deel5 d] a>de dezelfde4 ,er w>5 to5 no* klimat51 no* ja>getijd51 hoewel de /& d] a>de met betrekk+ tot de zon en h>e hell+ niet veel v]s*ild5 met die van onze dag54 ,ma> de ov5 kookte 9 zijne eig5 w>mte4 ,de e]/e va/e lag51 die 9 de pool/rek5 ont/ond51 kond5 re$s e5ig5 tijd dur54 ,ma> die1 welke 9 de &]e /rek5 d] a>de gevormd w]d51 en vooral die 9 de trop5 en aan d5 ev5a>1 w]d5 lang5 tijd door de getijd5 opgehev5 en v]brok54 ,zij vormd5 slakk51 op de vuurzee drijv5de1 die beurtel+s afnam51 smolt5 en w$] gevormd w]d54 ,to* w]d de opp]vlakte tot op e5e bepaalde diepte brija*tig2 zij 0 niet me] vloeiba> als wat]1 ma> kreeg e5e zek]e va/heid1 zooals pek ( zooals het ijz]1 dat uit d5 ov5 komt4 ,na v]loop van eeuw5 nam5 die drijv5de slakk5 9 aantal toe1 groeid5 zij aan elk&]1 nam5 zij 9 uitgebreidheid toe en w]d de e]/e va/e bodem gevormd4 ,do* niet voor lang5 tijd4 ,nauwelijks gevormd1 w]d de bodem w$] v]brok5 en ges*eurd door de damp5 en gass51 die zi* 9 d5 inw5dig5 ov5 ontwikkeld51 t]wijl de getijd5 d5 bodem ond] de opp]vlakte 9 golv5de beweg+ bra*t54 ,hoe z\de die e]/e kor/ we]/& hebb5 kunn5 bi$5 aan de golv5 van die vuurzee8 ,wie kan zi* e5e voor/ell+ mak5 van de vreeselijke v]woe/+51 ov]/room+5 en b]o]+5 9 die e]/e tijd58 ,9 d5 vurig5 helleglo$ be/r$5 elk&] reusa*tige titan51 tot waanz9 g$rev5 door d5 gloei5d5 dampkr+4 ,de vloeib>e /room51 die zi* e55 uitweg ba&5 door de e]/e breuk5 9 de oorspronkelijke kor/ en da>buit5 va/ w]d51 w>5 /room5 van graniet4 ,zoo ont/ond5 de e]/e b]g54 ,to5 de afkoel+ zv] gevord]d 01 dat wat] 9 vloeib>5 toe/& kon be/aan1 begonn5 de damp5 te v]di*t5 en viel5 de e]/e wat]druppels n$]4 ,ma> bij die temp]atuur 7welke door de groot]e dampkr+sdrukk+ #ajj ov]tr(7 v]dampte de nauwelijks ne]gevall5 reg5 w$]4 ,er 0 to5 e5e langdurige p]iode van reg5 van kok5d wat]4 ,de v]damp+ bra*t het wat] w$] 9 dampvormig5 toe/& 9 de hoog]e lag5 van d5 dampkr+1 wa> de temp]atuur veel lag] 0 door uit/ral+ 9 de ijsk\de ruimte1 en da> w]d het w$] tot wolk5 v]di*t1 om w$] als reg5 n$] te vall5 en alzoo di5 eeuwigdur5d5 kr+loop voort te zett54 ,die /rijd van wat] en vuur duurde eeuw5 en eeuw5 te midd5 van electris*e ontlad+51 /orm51 dond] en bliksem4 ,da>door w]d ook de afkoel+ v]haa/4 ,z brak de dag aan1 wa>op e5e wat]laag van v]s*eid5e kilomet]s dikte zi* ov] de geheele a>dopp]vlakte uit/rekte1 nadat het groot/e g$eelte d] damp5 v]di*t 04 ,de e]/e va/e a>dkor/1 die d5 bodem d] e]/e w]eldzee vormde1 en die door h>e opheff+5 het aanzijn s*onk aan de e]/e eil&5 en de e]/e b]g51 be/ond uit graniet4 ,dit ge/e5te heeft zijn5 naam ontle5d aan zijne korrelige /ructuur 7van het ,italiaans*e grano1 korrel74 ,het be/aat uit veldspaat1 kw>ts en glimm]4 ,het wat]1 zo[el k\d als w>m1 en het koolzuur d] lu*t1 ontl$5 gemakkelijk het veldspaat1 dat uit e5 kiezelzuur z\t be/aat1 wa>9 alum9ium1 kalium en natrium voorkom54 ,die kiezelzure z\t5 v]w]5 gemakkelijk ond] d5 s*eikundig5 en me*anis*5 invlo$ van het 9 beweg+ zijnde wat]1 en zoo w]d de bodem d] zee b$ekt met z& en klei1 dat zi* 9 oorspronkelijk horizontale lag5 uit/rekte4 ,het graniet en het gneiss1 de oorspronkelijke ge/e5t51 w]d5 dus op deze wijze voor het e]/ gewijzigd4 ,de invlo$ d] w>mte op die e]/e lag5 is duidelijk zi*tba>4 ,de zoo afgezette klei kreeg ond] d5 invlo$ d] w>mte e5e blad]ige /ructuur1 en be/ond to5 uit gemakkelijk te s*eid5 horizontale lag51 ev5als de lei/e54 ,die e]/e afzett+5 ligg5 onmiddellijk bov5 de t]re95 van vulkanis*5 oorsprong4 ,9 die e]/e p]iode van ha> be/aan 0 onze a>de ov]al b$ekt met e5e laag lauw en modd]ig wat]1 wa>9 zi* die product5 d] v]w]+ van het graniet ne]zett54 ,de e]/e opheff+5 d$5 het graniet als e5zame eil&5 bov5 d5 wat]spiegel uit/ek51 t]wijl dit graniet v]we]de ond] d5 invlo$ van reg51 w9d en onw$]4 ,die oorspronkelijke bodem1 di5 m5 ond] alle geologis*e lag5 v9dt1 be/aat gewoonlijk uit vi] op elk&] ligg5de lag53 geheel b5$5 het graniet2 da>bov5 gneiss1 dat sle*ts e5e wijzig+ van het graniet is1 wa>9 glimm] de ov]h& heeft2 da>na het micas*ief]2 en da>bov5 e5e ope5volg+ van lag54 ,9 die lag5 heeft m5 nooit e5ige v]/e5+1 ( s*elp ( plant gevond54 ,het lev5 be/ond nog niet op de opp]vlakte d] a>de4 ,door de splet5 en de s*eur51 die 9 deze p]iode gevormd zijn1 hebb5 zi* metal51 ond] d5 invlo$ d] inw5dige w>mte gesmolt51 9 dikk]e ( dunn]e lag5 e55 weg geba&4 ,m5 v9dt da>9 ijz]1 g\d1 zilv]1 kop]1 t9 en edelge/e5t51 zooals granaat en robijn4 ,wa>s*ijnlijk bev9d5 zi* ond] het graniet 9 het inw5dige d] a>de onmetelijke hoeveelh$5 ijz] en ze] di*te metal54 ,de ond]/e lag51 die onmiddellijk op het graniet ru/51 zijn blauw1 en die welke zi* lat] op de e]/e afzett51 zijn gro5 7lei/e574 ,die lag5 hebb5 zi* natuurlijk horizontaal op d5 bodem d] wat]5 afgezet4 ,als m5 hell5de lag5 v9dt1 dan moet5 zij f door ond]a>ds*e kra*t5 opgehev5 zijn1 f wel zij zijn door ha> eig5 gewi*t ne]ge/ort1 to5 zi* door afkoel+ en sam5trekk+ l$ige ruimt5 9 het inw5dige d] a>de gevormd hadd54 ,zoo dikwijls m5 bij het do5 bor5 van e5e rij hell5de lag5 op het graniet komt1 is m5 ev5 zek]1 de opp]vlakte van dat laat/e ge/e5te 9 dezelfde ri*t+ hell5d te v9d51 als m5 uit het feit1 dat alle meubels e5] kam] hell51 het besluit mag trekk51 dat de vlo] 9 dezelfde ri*t+ helt4 ,ja zelfs1 de lag51 die m5 bov5 het graniet van e55 b]g v9dt1 duid5 het tijdp]k zijn] opheff+ aan4 ,indi5 m5 bij voorbeeld alle5 blauwe lag5 v9dt zond] het gro5e lei/e51 dan is dit e5 bewijs1 dat de opheff+ van het graniet heeft plaats gevond5 onmiddellijk na de e]/e bez9k+ en vr de twe$e4 ,indi5 zi* lei/e5lag5 bov5 de blauwe lag5 bev9d51 dan heeft de opheff+ lat] plaats gehad4 ,het ond]zoek d] ,alp5 en d] ,pyr5en bewij/1 dat die b]g5 v]s*eid5e rijz+5 en dal+5 hebb5 ond]gaan4 ,somtijds zijn het niet de vorige lag51 die met het graniet 9 aanrak+ zijn1 ma> bez9ksels van veel lat]e dagteek5+4 ,indi5 e5 granieteil& zi* uit de oorspronkelijke zee heeft opgehev5 vr de vorm+ d] lag51 wa>ov] wij gesprok5 hebb51 en het da>na w$] gezonk5 is 7die afwissel5de beweg+5 zijn 9 d5 ,grieks*5 ,ar*ipel en 9 ,itali niet zeldzaam71 dan is het granieteil& alle5 b$ekt met bez9ksels van lat]5 tijd4 ,m5 v9dt de blauwe lag51 wa>van wij zooev5 sprak51 9 sommige g$eelt5 van ,frankrijk 7,f9i/re1 ,v5de72 dit zijn de oud/e grond5 van ,europa en wa>s*ijnlijk van de geheele a>de4 ,m5 v9dt ze ook 9 ,cumb]l& 9 ,engel&4 ,de gro5e lei v9dt m5 niet 9 ,bretagne1 ma> wel 9 ,wales en 9 ,noord-,am]ika4 ,gneiss en glimm]s*ief] v9dt m5 bij ,lyon1 ,limoges1 de ,cev5nes1 ,auv]gne1 ,bretagne1 de ,v5de4 ,die t]re95 lev]5 we9ig op voor d5 l&b\w]1 ma> zijn da>5teg5 vru*tba> voor d5 mijnw]k]4 ,de p]iode1 wi] ges*i$5is wij 9 groote trekk5 ges*et/ hebb51 /rekt zi* ov] millio55 j>5 uit4 ,de g$5kboek5 d] a>de zijn ko/ba> en welsprek5d4 ,de s*]pz9nige ond]zoek+5 d] geolog5 hebb5 zelfs v]/e5de afdrukk5 van reg5druppels voor d5 dag gebra*t1 zooals fig4 #ad aanwij/4 ,die droppels w>5 op z& gevall51 dat tot z&/e5 v]h>d is4 ,m5 v9dt 9 ,*al9drey 7,haute-,m>ne7 e5e /e5groeve1 wa>9 m5 ov] e5e groote opp]vlakte de spor5 v9dt van e5e golv5de beweg+ van het wat] 7fig4 #ae74 ,d]gelijke v]/e5+5 zijn bij ,b\logne-sur-,m] gevond54 ,g$ur5de al de eeuw5 di] e]/e p]iode zijn wij op e5e planeet1 die uit e5 a/ronomis* en geologis* oogpunt belangrijk is1 ma> op e5e planeet zond] lev54 ,ge5 di]1 ge5 plant6 ,sle*ts e5e woe/5ij1 wat] ( rots54 ,ge5 mos op die rots54 ,ge5 weekdi] 9 die wat]54 ,is het de a>de wel8 ,tev]geefs z\ m5 de g$aante1 die ha> ?ans k5m]kt1 will5 t]ugv9d54 ,no* ,am]ika1 no* ,europa1 no* ,azi1 no* ,afrika4 ,alle5 de zee1 ov]al de zee met enkele granieteil&54 ,e5 onmetelijke vlo$golf beweegt zi* tweemal5 daags om de a>de4 ,bijna ov]al1 bijna altijd is de lu*t b$ekt4 ,de reg5 valt1 de dond] rolt1 bliksems*i*t5 doorkliev5 de wolk51 de w9d blaa/ en de /orm beweegt de wat]54 ,ma> de lev5selem5t5 zijn 9 word+4 ,9 de ur5 van ru/ z\ e5 held]zi5d pr(eet re$s 9 de diepte d] lauwe wat]5 enkele spor5 van e5e vru*tb>e gelei ontdekk51 die re$s niet me] geheel lev5loos is4 ,,twe$e ,,boek4 ,het azos*e tijdp]k4 ,,e]/e ,,ho(d/uk4 ,blo$v]wants*ap en af/amm+4 ,beg9 van het lev54 ,de e]/e organism54 ,te midd5 d] one9dige e5zaamheid s*ijnt de natuur h>e kra*t5 te v]zamel5 voor de s*epp+ van het lev54 ,nog is er ge5 enkel lev5d wez5 op de opp]vlakte d] a>de3 no* m5s*51 no* di]51 no* plant54 ,ov]al en altijd wat]4 ,9 zijn5 s*oot zal het lev5 ontkiem54 ,ond] de w]eldzee zijn de m9]al5 ge/old tot e5e dunne laag1 die voortdur5d opgehev5 wordt en w$] n$]daalt ond] d5 invlo$ d] getijd51 e5e laag1 beweeglijk1 ve]kra*tig1 van v]s*ill5de di*!id1 die re$s g$urig gesplet5 en w$] va/ geword5 is en de e]/e uitb>/+5 van graniet1 de e]/e eil&5 heeft doorgelat54 ,die laag is nog /e$s e5 drijv5d vlot op de vloeib>e a>de4 ,ma> van eeuw tot eeuw neemt h>e va/heid toe4 ,de afkoel+ doet h>e dikte to5em54 ,de oorspronkelijke eil&5 ond]gaan nu ook d5 invlo$ van dampkr+1 w9d1 reg51 afwissel+ van dag en na*t1 en t]wijl zij langzaam v]w]51 do5 zij op d5 bodem d] zee de e]/e bez9ksels ont/aan4 ,de temp]atuur is nog ze] hoog4 ,nog nauwelijks kan m5 v]s*il 9 temp]atuur wa>nem5 tuss*5 zom] en w9t]1 dag en na*t4 ,langzam]h& e*t] beg9n5 de ja>getijd5 en op5ba>t zi* het v]s*il tuss*5 dag en na*t4 ,de zon is nog /e$s omslui]d door d5 dampkr+1 die met damp51 wolk5 en reg5 bezwang]d is2 zij zelf is nog niet 9 die p]iode gekom51 wa>9 h>e s*ijf s*]p begr5sd is2 nog /e$s is zij omgev5 door e55 neveldampkr+1 die e5 g$eelte h>] /ral5 opslorpt1 en da>5bov5 /rekt zij zi* wa>s*ijnlijk uit tot voorbij de baan van ,v5us1 en heeft zij dus e5e tweehond]d maal groot]e middellijn dan ?ans4 ,ma> onm]kba> nad]t zij van eeuw tot eeuw tot d5 toe/& van li*t5de /]1 van br&punt d] planet51 van /eun van het w]eld/elsel4 ,de dampkr+ d] a>de wordt zuiv]d] en 9 e5e nog v]wijd]de toekom/ zal het hemelsblauw te voors*ijn tr$54 ,de w]eld 0 to5 ze] v]s*ill5d van wat zij nu is4 ,ge5 m5s*5oog 0 nog 9 /aat ha> te aans*\w52 ge5 wez5 kon h>e geheim5 doorgrond54 ,de eil&51 uit de golv5 te voors*ijn getr$51 w>5 dor en naakt3 ge5 boom1 ge5 /ruik1 ge5 grassprietjes1 ge5 zeemos4 ,grijze rots51 uit het wat] uit/ek5de1 we]kaat/5 het li*t1 en ontv+5 de reg5vlag5 en de bliksems*i*t51 die ha> des na*ts v]li*tt51 en die wel tr(f51 ma> niets kond5 dood51 t]wijl de onmetelijke maan1 die nog ge5e s*ijnge/alt5 _h1 ma> ha> eig5 li*t afgaf1 op de golv5 h>e vaalroode /ral5 v]spreidde4 ,wat is het lev58 ,hoe zijn de ontelb>e di]soort5 en plant5soort5 op de a>de v]s*558 ,hoe lang be/aan zij re$s8 ,zijn zij aan elk&] v]want en afgeleid uit enkele oorspronkelijke vorm58 ,m5 me5de vroeg]1 dat de soort5 alle van elk&] v]s*ild5 en onv]&]lijk w>51 do* dit is e5e dwal+4 ,niet alle5 is de soort ge5 ho(dfactor bij de inri*t+ van het lev5 op a>de1 ma> zelfs kan m5 zegg51 dat er ge5e soort5 be/aan4 ,9 de natuur k5t m5 sle*ts individu52 deze individu5 v]&]5 na> gelang van de lev5svoorwa>d51 wa>aan zij ond]worp5 zijn1 en die v]&]+5 zett5 zi* van gesla*t tot gesla*t voort1 en word5 erfelijk4 ,het di]5- en het plant5rijk hangt met elk&] sam5 door hunn5 geme5s*appelijk5 oorsprong en vorm5 i$] ne enkele nheid4 ,dit is de groote wa>heid1 re$s voor twe$uiz5d j>5 door ,ari/oteles v]mo$1 en vele eeuw5 lang be/r$51 totdat ,lam>ck ha> 9 het beg9 onz] eeuw 9 e55 wet5s*appelijk5 vorm goot1 t]wijl zij lat] door ,d>w91 ,wallace en &]5 op va/e grondslag5 geve/igd w]d4 ,onze v]deel+ van het plant5- en di]5rijk is noodzakelijk voor de /udie1 ma> is volkom5 kun/matig en be/aat niet 9 de natuur zelf4 ,zij komt ons sle*ts da>om onv]&]lijk voor1 omdat wij sle*ts n oog5blik k5n5 9 d5 onmetelijk5 duur d] eeuw54 ,indi5 het m5s*elijke lev51 zoo zeide re$s ,lam>ck1 zi* sle*ts ne secunde uit/rekte1 dan z\de i$] individu onz] soort1 de wijz]s van e5 uurw]k bes*\w5de1 deze niet van plaats zi5 v]&]54 ,de wa>nem+5 van d]tig gesla*t5 z\ nog we9ig le]5 omtr5t de v]plaats+ di] wijz]s1 want deze is 9 e5e halve m9uut nog niet noem5swa>d1 en indi5 oud]e wa>nem+5 ons le]d51 dat die wijz] w]kelijk van plaats v]&]d is1 dan z\d5 wij het niet geloov5 en aan e5e v]giss+ d5k51 da> i$] die wijz]s /e$s op dezelfde plaats van de wijz]plaat gezi5 heeft4 ,als wij met e5 opp]vlakkig oog de zoo ongelijksoortige lev5s bes*\w51 die onze planeet bewon51 dan s*ijnt het als( zij elk&] en ons volkom5 vreemd zijn4 ,indi5 wij de voorw]eldlijke di]5 bes*\w51 die d5 m5s5 zijn voorafgegaan en die ?ans uit hunne grav5 v]rijz51 s*ijn5 zij ons mon/]s toe2 en to* zijn zij aan ons v]bond5 door b&51 die 9 onz5 tijd hoe lang] zoo me] aan het li*t kom51 nu m5 d5 invlo$ weet1 door de omgev+ uitgeoef5d op d5 vorm en d5 b\w d] wez5s4 ,de invlo$ van het wat]1 de lu*t1 het li*t en de w>mte op de bew]ktuig+ d] di]5 en plant51 is niet te loo*554 ,do* indi5 de omgev+ de ontwikkel+ van bepaalde organ5 bepaalt1 die 9 volume to5em5 door aanh\d5d gebruik1 en van gesla*t tot gesla*t /e$s volmaakt] word51 niet m9d] wa> is het1 dat diezelfde organ5 9 volume afnem51 weg/]v5 ( geheel v]dwijn51 indi5 door wijzig+ d] om/&igh$5 het orgaan niet me] gebruikt wordt4 ,de plantkundig5 hadd5 re$s vr de zolog5 het groote gewi*t di] rudim5taire organ5 begrep54 ,re$s de ,c&olle wijdde 9 zijne elem5taire !orie d] plantkunde e5 afzond]lijk ho(d/uk aan de mislukk+ d] organ54 ,de dor5s d] boom5 en hee/]s zijn mislukte takk54 ,ond] d5 invlo$ van e55 sle*t5 bodem1 van droogte ( van de nabijheid van e55 ov]vlo$ van &]e plant51 blijv5 zij kort1 h>d en puntig4 ,br5g d5 doorna*tig5 pruimeboom e5] haag na> e55 tu9 ov]1 beme/ hem en kweek hem1 en gij zult zi51 dat de dor5s lang] word5 en d5 vorm van geblad]de takjes aannem51 t]wijl er ge5e nieuwe dor5s me] ont/aan4 ,elke jonge tak e5] s]+ e9digt 9 drie knopjes2 ma> /e$s ontwikkel5 zi* de twee zijdel+s*e knopp51 t]wijl de middel/e1 die tuss*5 de beide &]e +eslot5 is1 niet aangroeit1 zoodat de tak zi* sle*ts 9 twee1 niet 9 drie takk5 v]deelt4 ,bij de di]5 kom5 de r$55 van weg/]v+ veel duidelijk] aan het li*t dan bij de plant51 da> is het e5v\dig het gebrek aan oef5+ van e5 orgaan1 het gevolg van gewijzigde lev5som/&igh$5 van het di]4 ,niets is uit dit oogpunt le]zam] dan de invlo$ van het li*t op het gezi*tsorgaan4 ,e5 di]1 dat /e$s 9 de dui/]nis v]ke]t1 beweegt zi* niet lang] met behulp van zijne oog51 ma> op het gevoel2 de oog5 nem5 dan 9 grootte af1 gaan diep] 9 de kass5 ligg51 word5 door de huid b$ekt en e9dig5 met weg te /]v5 en te v]dwijn54 ,dit is erfelijk van de oud]s op hun kroo/1 en m5 ziet di]soort5 die van oog5 voorzi5 zijn zoolang zij 9 het li*t lev51 bl9d word51 als zij lat] 9 de dui/]nis kom54 ,wat wij van het oog gezegd hebb51 geldt van alle organ51 wat ook de a>d hunn] v]ri*t+5 wez5 moge1 zij word5 door oef5+ ontwikkeld1 en gebrek aan oef5+ doet ze weg/]v51 t]wijl die wijzig+5 erfelijk zijn4 ,wij gebruik5 gewoonlijk d5 l9k]>m veel m9d] dan d5 re*t]>m2 da>door is de laat/e dan ook zwa>d] en zijne be5d]51 spi]51 ad]5 en z5uw5 zijn dan ook kra*tig] dan die van d5 l9k]>m2 die v]s*ill5 be/aan re$s bij d5 jonggebor5e4 ,bij de /ruisvogels1 di]5 die te zwa> zijn1 om zi* 9 de lu*t te v]heff51 zijn de poot5 kra*tig] en lang]1 de vleugels da>5teg5 kort] geword52 deze laat/e do5 alle5 di5/ als zeil51 als de vogel 9 de ri*t+ van d5 w9d loopt4 ,bij d5 casu>is zijn de vleugels t]uggebra*t tot e5 onnut deel1 dat ond] de ve]5 v]borg5 ligt1 omdat het di] niet lang] vliegt1 ma> loopt4 ,zoo heeft m5 bij wat]vogels1 zooals de vetganz51 gezi51 dat de vleugels 9 v9n5 v]&]d zijn1 en omgeke]d bij de vlieg5de viss*51 dat de bor/v9n5 z wijd zijn1 dat de di]5 zi* e5ig5 tijd 9 de lu*t 9 ev5wi*t kunn5 h\d54 ,da>5teg5 ziet m5 bij de al5 en de lamprei51 wi] langw]pig li*aam zi* gemakkelijk 9 het wat] beweegt1 dat de bor/- en buikv9n5 v]dwijn51 da> de /a>tv9n5 voor het zwemm5 volkom5 voldo5de zijn4 ,bij vele insect5 be/aan de vleugels alle5 bij het mannetje1 t]wijl zij bij het wijfje onvolkom5 ( mislukt zijn4 ,uit al deze feit5 blijkt1 wa>om de zoloog1 zoo hij zi* nauwkeurig wil uitdrukk51 altijd zegt3 de vogels vlieg51 omdat zij vleugels hebb51 en niet3 de vogels hebb5 vleugels om te vlieg54 ,de e]/e uitdrukk+ drukt e5 e5v\dig1 duidelijk en onw$]legba> feit uit2 de twe$e uitdrukk+ da>5teg5 ond]/elt e5e voorbes*ikk+ van e5 bepaald di] tot e5e bepaalde lev5swijze4 ,de lev5som/&igh$5 bepal5 de ontwikkel+ ( het weg/]v5 d] organ52 zij zijn w]kzaam ( buit5 w]k+ na> gelang van de om/&igh$5 en lev5svoorwa>d5 van het di]4 ,e5e algeme5e wet van vooruitgang1 ontwikkel+1 volmak+1 opklimm+1 van v]&]+ d] lev5looze /( 9 lev5de en d5k5de organism51 is gegrift 9 het k>akt] d] geheele natuur2 aan die wet zijn de wez5s ond]worp51 hun be/aan br5gt re$s hunne wijzig+ en ontwikkel+ m$e4 ,do* zett5 wij ons ond]zoek voort4 ,bij de kruip5de di]5 v]dwijn5 de poot54 ,de krokodill5 en de hag$iss5 hebb5 er vi]2 bij enkele zijn deze ze] kort1 &]e hebb5 alle5 vr- ( a*t]poot51 bij nog &]e v9dt m5 alle5 spor5 van a*t]/e l$emat54 ,bij enkele slang5 v9dt m5 spor5 van bekk5be5d]51 wat aan het beg9 van d5 /a>t door de aanwezigheid van e5 pa> hoorna*tige punt5 m]kba> is4 ,lam>ck v]kla>t het v]dwijn5 d] l$emat5 uit de gewoonte van het kruip51 die re$s bij de hag$iss5 be/aat1 hij m]kt op1 dat e5 li*aam1 z uitg]ekt als dat van e5e slang niet voldo5d ond]/eund z\de zijn door vi] poot51 welk aantal bij ge5 d] gew]velde di]5 ov]tr(f5 wordt4 ,e5e slang kruipt door middel van h>e ribb5 voort4 ,de bov5matige v]l5g+ van het li*aam heeft de v]m9d]+ van n d] long5 te voors*ijn g]oep51 t]wijl de &]e zi* tot 9 d5 buik voortzet4 ,zelfs bij de zoogdi]5 zijn mislukte en onnutte organ5 niet zeldzaam2 z hebb5 de mee/e zoogdi]5 de drie typ5 van t&51 namelijk snijt&51 hoekt&5 en kiez54 ,re$s vroeg] _h m5 opgem]kt1 dat bij de walvis*1 wa> de t&5 v]vang5 zijn door bale951 de spor5 d] mislukte t&5 bij de ongebor5 vru*t aanwezig zijn2 ev5zoo bij de vogels4 ,de h]kauw5de di]5 hebb5 9 de plaats van de bov5/e snijt&5 e55 eeltvormig5 r+1 ma> 9 de ongebor5 vru*t kom5 de spor5 di] t&5 voor4 ,de zeekoei5 hebb5 9 het geheel ge5 snijt&52 da> zij zi* alle5 met zeeplant5 vo$d51 gebruikt5 zij ze niet1 en da>door zijn deze langzam]h& v]dw554 ,de mislukte organ51 die de m5s* bezit1 en wa>van hij dagelijks het nuttelooze kan inzi51 w]d5 e]tijds bes*\wd als e5 bewijs voor de e5heid van het s*epp+splan4 ,ev5als1 zoo me5de m51 e5 b\wmee/] op symmetrie ge/eld1 vals*e ram5 aanbr5gt1 ( op de zijvleugels van e5 geb\w het grondd5kbeeld van d5 ho(dgevel doet uitkom51 zoo ontslui]t ons de ,s*epp] 9 die organ5 het plan1 dat hij met de s*epp+ heeft gevolgd4 ,de aanwezigheid e*t] van die spor5 van organ5 bij d5 m5s*1 voor wi5 zij geheel nutteloos zijn1 bewij/ alle51 dat zijn b\w nauw v]bond5 is met di5 van het di]5rijk1 wa>van hij het volmaakt/e uitvloeisel is4 ,aan de zijd5 van d5 hals hebb5 wij e5e niet volkom5 ontwikkelde huidspi]2 bij de pa>d5 doet die spi] de huid trill51 wanne] zij de vlieg5 will5 v]jag52 bij ons mak5 de kle$]51 bij de wild5 de huid51 ( het vet1 wa>m$e zij zi* besm]51 die spi] ov]bodig2 zij is dan ook z dun geword51 dat zij aan de huid niet de m9/e beweg+ gev5 kan4 ,hetzelfde is het geval met de spi]51 die de oor5 van het pa>d1 d5 hond en &]e di]5 beweg52 ook wij bezitt5 ze1 ma> zij di55 ons tot niets4 ,zoo m]kt m5 aan d5 b9n5hoek van ons oog e5e kle9e plooi op2 deze is het ov]blijfsel van het d]de ooglid d] ro(vogels1 wa>door zij1 zond] hunne oog5 te sluit51 9 de ri*t+ d] zon kunn5 zi54 ,het is zelfs mogelijk1 dat rudim5taire organ5 niet alle5 nutteloos1 ma> zelfs s*adelijk zijn4 ,de kuit wordt gevormd door kra*tige spi]51 die door de ,a*illespees aan d5 hiel v]bond5 zijn2 da>naa/ bev9dt zi* e5e lange1 dunne spi]1 onges*ikt tot e5ig5 kra*tig5 arbeid1 de voetzoolspi]4 ,die spi] gelijkt op e55 dunn5 kato5draad va/gehe*t aan e5 dik kabelt\w2 als zij s*eurt1 hetge5 ges*i$5 kan bij het spr+5 ( iets d]gelijks1 is e5e langdurige ru/ voor de g5ez+ noodig4 ,bij de kat1 d5 tijg]1 d5 pant]1 d5 luipa>d en v]wante gesla*t51 is die spi] ev5 /]k als de beide ov]ige1 en /elt zij die di]5 9 /aat1 hunne v]baz5de sprong5 te volvo]54 ,zoo bezitt5 de plant5et5de di]51 het pa>d1 de koe en enkele knaagdi]5 e5 toevoegsel bij d5 groot5 d>m1 dat d5 naam draagt van coecum3 bl9de d>m2 dit toevoegsel hangt sam5 met de planta>dige vo$+ di] di]52 bij d5 m5s*1 wi5s vo$+ niet zuiv] planta>dig is1 be/aat die bl9de d>m alle5 uit e5 kle9 cil9d]vormig li*aam1 wa>van de op5+ ze] nauw is4 ,hij is voor de spijsv]t]+ van ge5e wa>de1 da> het vo$sel er niet 9 b9n5 kan dr+52 hij kan zelfs geva>lijk word51 indi5 e5 h>d li*aam1 zooals e5e pit ( e5e vis*graat er bij ongeluk 9 g]aakt2 da>door wordt ont/ek+ v]oorzaakt1 en somtijds doorbor+ van het d>mkanaal1 wa>van dikwijls buikvliesont/ek+ het gevolg is4 ,deze voorbeeld5 zijn voldo5de1 om de beteek5is van afge/orv5 organ5 aan te toon54 ,bij d5 m5s* en de hoog]e zoogdi]5 zijn die rudim5taire organ5 h]9n]+5 aan di]51 lag] op de ladd] geplaat/2 ma> bij de lag]e gew]velde di]5 zijn zij somtijds e5e aanwijz+ voor toekom/ige volmak+4 ,9 n woord1 het geheele di]5rijk1 zo[el het lev5de als het fossiele1 doet ons dezelfde v]s*ijnsel5 zi51 als de ontwikkel+ d] vru*t1 die1 beg9n5de uit de cel1 zi* trapsgewijze v]heft tot aan de sport1 wa>op de beide wez5s /aan1 die ha> het aanzijn ges*onk5 hebb54 ,diezelfde ontwikkel+ op5ba>t zi* 9 de rij d] di]51 wa>van de geologis*e lag5 ons de ov]blijfsel5 bewa>d hebb54 ,de ond]/e lag5 bevatt5 sle*ts ongew]velde di]5 en viss*52 da>op volg5 de kruip5de di]51 de vogels en de zoogdi]51 t]wijl de m5s* die opklimm5de reeks sluit4 ,de fabelle] van alle tijd5 en van alle natin heeft de voortzett+ d] reeks voorzi51 door engel5 te s*epp51 wez5s volmaakt] dan de m5s*1 /a&e tuss*5 dez5 en zijn5 ,s*epp]4 ,9 mee/]lijke bewoord+5 heeft re$s ,goe! hetzelfde betoogd4 ,hij zegt ongeve] het volg5de3 ,de di]5 zijn gevormd na> eeuwige wett51 en i$]e vorm v]b]gt het oorspronkelijke type 9 zi*4 ,de b\w van het di] bepaalt zijne gewoont51 en de lev5swijze w]kt we] t]ug op de vorm54 ,aan al die organism5 ligt e5 geme5s*appelijke oorsprong t5 grondslag1 t]wijl het v]s*il 9 vorm5 het gevolg is van de betrekk+ d] organism5 tot de buit5w]eld4 ,wij mog5 bew]51 dat de volmaakt/e vorm5 d] organis*e natuur1 zooals de viss*51 de amphibin1 de vogels1 de zoogdi]51 en bov5 all5 de m5s*1 gevormd zijn na> e5 oorspronkelijk type1 wa>van de s*ijnba> onv]&]lijke deel5 sle*ts b9n5 enge gr5z5 v]&]51 en dat die vorm5 zi* nog dagelijks ontwikkel5 en zi* bij hunne voortplant+ wijzig54 ,indi5 m5 de plant5 en di]5 bes*\wt1 die b5$5 op de ladd] d] organism5 geplaat/ zijn1 dan kan m5 ze nauwelijks van elk&] ond]s*eid52 wij mog5 dus zegg51 dat de wez5s1 die oorspronkelijk z nauw aan elk&] v]want w>51 dat zij niet van elk&] ond]s*eid5 kond5 word51 langzam]h& plant5 en di]5 geword5 zijn1 t]wijl zij zi* 9 twee teg5ge/elde ri*t+5 volmaakt51 de e]/e om te e9dig5 9 d5 onbewegelijk5 boom1 de twe$e 9 d5 m5s*1 die het type is van d5 hoog/5 graad van bewegelijkheid en vrijheid4 ,d>w9 heeft de le] van de langzame v]&]+ d] soort5 en h>e af/amm+ van e55 geme5s*appelijk5 oorsprong uitgew]kt1 en d5 naam van natuurlijke teeltkeus gegev5 aan de wijze1 wa>op de natuur da>bij te w]k gaat4 ,9 zijn ,orig9 ( species 7de oorsprong d] soort57 heeft hij de algeme5e en onw$]legb>e wet van de v]wants*ap all] wez5s sam5gevat4 ,de v]s*ill5de vorm5 d] wez5s zijn het resultaat van uit]/ langzame wijzig+54 ,het is 9 het groot hetzelfde1 wat 9 het kle9 ges*i$t met het uit]lijk en de gewoont5 van de m5s*5 na> gelang van hunne lev5swijze en hunne bijzond]e v]mog5s4 ,e5 d5k]1 e5 gele]de1 e5 di*t]1 e5 kun/5a>1 e5 ambt5a>1 e5 koopman1 e5 militair1 e5 w]kman1 e5 monnik1 e5 losbol1 e5 spel]1 e5 dief1 e5 boosdo5]1 drag5 all5 op hun gelaat en 9 hunne wijze van zijn1 de ondubbelz9nige uitdrukk+ van hunne plaats 9 de maats*appij4 ,dikwijls v9dt m5 9 de maats*appij wez5s1 wi] h]s55 afge/orv5 s*ijn54 ,de d5k] draagt het ho(d gewoonlijk iets voorov]gebog51 als het w>e iets zoek5de2 hij wi5s h]s5kas l$ig is1 draagt het ho(d re*top en neemt e5e kun/matige h\d+ aan1 als e5 pauw4 ,de w]kman heeft spi]51 de di*t] en de musicus z5uw51 de wa>nem] oog51 en op i$]s gelaat spiegelt zi* de ziel 9 h>e op5b>+5 af4 ,lat5 die kle9e s*ake]+5 zi* eeuw5 lang ov]]v5 en ontwikkel51 en gij hebt e5 beeld van de v]&]+ d] soort54 ,het ond]zoek d] v]/e5+51 die de v]s*ill5de lag5 d] geologis*e t]re95 k>akt]ise]51 toont aan1 dat de bew]ktuigde wez5s e5v\dig] van maaksel zijn1 na>mate m5 diep] afdaalt en m5 oud]e lag5 v9dt4 ,wel is wa> zijn nog niet alle vorm5 van v]/e5+5 gevond54 ,de opdelv+5 uit de a>dkor/ zijn als het w>e m$ailles uit v]s*ill5de eeuw52 m5 heeft er enkele gevond51 ma> er ontbrek5 e5 groot aantal4 ,to* zijn zij voldo5de1 om d5 loop d] ontwikkel+ w$] t]ug te v9d51 en i$]e nieuwe v9d+ v9dt h>e plaats tuss*5 de l$ige ruimt5 die nog ov]geblev5 zijn1 en di5t tot v]b9d5de s*akel tuss*5 twee soort51 die te v] van elk&] v]wijd]d s*554 ,en indi5 m5 afdaalt tot de oorspronkelijke lag51 dan v9dt m5 ge5e v]/e5+5 van plant5 ( di]51 die gelijk5 op ?ans be/a&e soort51 ma> wel hoog/ e5v\dige typ51 laag /a&e op de ladd]1 en die als het w>e sle*ts v]zamel+5 van niet georganise]de cell5 voor/ell54 ,de v]s*ill5de soort5 vorm5 e5e aane5geslot5 ket54 ,niet alle5 dat m5 van de ne soort na> de &]e kan ov]gaan1 zo[el bij plant5 als bij di]51 zond] ooit groote sprong5 behoev5 te mak51 m5 kan ook aanwijz51 hoe de mee/ volmaakte soort5 v]bond5 zijn met de e5v\dig/e1 ev5als m5 van de uite9d5 d] takk5 van e55 reusa*tig5 boom afdaalt tot de lag]e takk51 wa>aan de &]e hunn5 oorsprong ontle554 ,do* er is me]4 ,indi5 m5 afdaalt tot de mee/ e5v\dige di]5 en plant51 dan ziet m51 dat deze ond]l+ niet z v] van elk&] ligg5 als de hoog]e di]5 van de hoog]e plant5 v]wijd]d zijn1 en dat zij da>5teg5 zze] tot elk&] nad]51 dat m5 niet me] weet1 ( m5 ze di]5 ( plant5 moet noem54 ,het zijn tuss*5vorm51 die no* tot het di]5rijk no* tot het plant5rijk behoor51 ma> zelfs tot de delf/(f5 nad]54 ,wij wijz5 sle*ts op de koral51 de spons51 en e5 groot aantal zophyt54 ,m5 ziet dus1 hoe alles ons op de e5heid van d5 gesla*tsboom van het lev5 wij/1 en op de natuurlijke s*akels1 die zelfs de a>dworm5 met d5 m5s* v]b9d54 ,de embryologie1 die ons d5 m5s* le]t k5n51 zooals hij zi* ontwikkeld heeft uit e5 ei1 9 ov]gang51 die ov]e5kom5 met de di]vorm51 wa>uit zijne voor\d]s zijn voortgekom52 de v]gelijk5de ontle$kunde1 die aantoont1 dat zijn g]aamte ov]e5komt met dat d] hoog]e gew]velde di]52 de physiologie1 die ons 9 de h]s5s de ge/adige ontwikkel+ uit het ruggem]g doet k5n51 en 9 i$] orgaan de vru*t van de oef5+ van /e$s aangroei5de v]mog5s2 de natuurlijke ges*i$5is 9 h>e volle uitgebreidheid1 die ons bij plant5 en di]5 de v]&]+ d] organ5 doet zi51 v]oorzaakt door wijzig+ d] omgev+1 d] vo$+1 d] ademhal+1 van li*t1 temp]atuur enz42 de paleontologie1 die ons de v]/e5+5 le]t k5n51 die zi* van tijdp]k tot tijdp]k opvolg51 van de e5v\dig/e tot de me] sam5ge/elde1 en e55 langzam5 en voortdur5d5 vooruitgang 9 de ontwikkel+ d] soort5 aanwij/2 de delf/(kunde1 die ons de ov]e5/emm+ doet zi5 tuss*5 de p]iod5 en de soort51 die to5 be/ond53 dat alles is voor ons het bewijs van die groots*e e5heid1 die algeme5e v]bro$]+4 ,de le] van de v]&]+ d] soort5 niet te will5 aannem51 /aat gelijk met de oog5 te sluit5 voor het li*t4 ,indi5 gij 9 onz5 tijd iem& de v]wants*ap tuss*5 m5s* en aap en de ov]ige di]soort5 hoort bela*elijk mak51 wees dan ov]tuigd1 dat gij e5 weetniet voor u hebt1 ( iem&1 die t] kwad] tr\w is1 ( e55 bevooroordeelde1 en neem u de moeite niet1 hem te will5 ov]tuig54 ,zoodanige p]son5 zoek5 d5 adel1 wa> hij niet is1 en wel 9 d5 a*t]uitgang van e5 m9 ( me] volmaakt oorspronkelijk type1 9 plaats van di5 te erk5n51 te bewond]5 en te begroet5 9 d5 ,vooruitgang4 ,zoo zijn wij dan g5ad]d tot e5e hoog/belangrijke vraag4 ,wij mog5 na al het voorga&e aannem51 dat de gesla*tsboom5 van plant5 en di]5 dezelfde wortels hebb52 ma> gaan wij /e$s v]d] en v]d] t]ug 9 de afkom/ d] georganise]de wez5s1 dan kom5 wij e9delijk tot e5 tijd/ip1 wa>op het lev5 moet begonn5 zijn4 ,het lev5 kon niet be/aan1 zelfs niet 9 kiem1 to5 de a>de nog zon 01 en li*t gaf 9 de e5zame ruimte4 ,er kond5 to5 no* kiem5 van plant5 ( van di]5 be/aan1 no* molecul5 organis*e /(4 ,zelfs kond5 er to5 ge5e s*eikundige v]b9d+5 gevormd word54 ,vrdat onze planeet zon 01 0 zij 9 gasvormig5 toe/& en maakte zij deel uit van de zonn5evelvlek4 ,nog v]d] t]ugga&e1 kom5 wij tot e5 tijd/ip1 wa>op de /(1 wa>uit de a>de lat] z\ be/aan1 zze] v]dund 01 dat het mee/ volkom5 lu*tl$ig van onze lu*tpomp5 9 v]gelijk+ da>m$e als lood z\de zijn4 ,9 die om/&igh$5 is het onmogelijk1 zi* kiem5 van het lev5 voor te /ell51 t5zij m5 aanneme1 dat de oorspronkelijke kiem5 van het lev5 bijzond]e1 lev5de atom5 zijn4 ,m5 neemt 9 de s*eikunde aan1 dat de atom5 niet v]nietigd kunn5 word54 ,is dit zoo1 dan mag m5 ev5ze] aannem51 dat zij eeuwig be/aan hebb54 ,indi5 de oorsprong van het lev5 geleg5 is 9 de eig5s*ap van het lev5de atoom1 om &]e atom5 aan te trekk5 en da>uit organis*e molecul5 te vorm51 dan z\ de e]/e organis*e cel gevormd zijn1 zoodra de voorwa>d5 voor die vorm+ aanwezig w>54 ,ma> deze ond]/ell+ is ze] onwa>s*ijnlijk4 ,hoog/ wa>s*ijnlijk be/aan er ge5e atom5 wat]/(1 zuur/(1 kool/(1 ijz]1 ma> alle5 molecul5 di] li*am51 d4w4z4 bepaalde groepe]+5 van oorspronkelijke atom51 die zelf no* wat]/(1 no* zuur/(1 no* ijz] zijn4 ,de li*am51 9 de s*eikunde enkelv\dig g5oemd1 zijn wa>s*ijnlijk sam5ge/eld uit groep5 van grondatom54 ,is dit wa>1 dan z\de er sle*ts ne soort van oorspronkelijke atom5 be/aan4 ,de oorspronkelijke kosmis*e /( moet be/aan uit gelijksla*tige atom54 ,de li*am51 die wij enkelv\dig noem51 moet5 be/aan uit groep5 van atom51 uit molecul51 die ond]l+ v]s*ill5 9 volume1 vorm en gewi*t4 ,e5e molecule wat]/( weegt #h maal m9d] dan e5e molecule zuur/(1 #ad maal m9d] dan /ik/(1 #ajj maal m9d] dan kwik4 ,ma> dit zijn wa>s*ijnlijk molecul5 en ge5 atom51 en hun v]s*il 9 eig5s*app5 komt voort uit v]s*il 9 atomi/is*5 b\w4 ,die molecul5 vorm5 w$] deeltjes van li*am51 die vroeg] als enkelv\dig bes*\wd w]d5 en wa>van m5 ?ans weet1 dat zij sam5ge/eld zijn4 ,twee volum9a wat]/(1 v]bond5 met n volume wat]/(1 vorm5 wat]1 #ba deel5 zuur/(1 v]m5gd met #gi deel5 /ik/(1 vorm5 de lu*t4 ,alle li*am51 die ons omgev51 hetzij organis*1 hetzij anorganis*1 zijn sam5ge/eld1 en be/aan uit molecul5 gevormd uit de /(f51 die m5 9 de s*eikunde enkelv\dige /(f5 noemt4 ,ov]al en altijd klimt de natuur van het enkelv\dige tot het sam5ge/elde op4 ,wij moet5 dus bij ons ond]zoek na> d5 oorsprong d] d+5 tot d5 mee/ e5v\dig5 toe/& afdal54 ,bij d5 oorsprong van het zonne/elsel be/ond de kosmis*e /( uit gelijksla*tige atom52 de teg5woordige toe/& van het heelal is e5 gevolg van de lat]e s*ikk+ di] atom5 ond]l+4 ,wij nem5 v]d] aan1 dat de molecul5 d] li*am51 die wij ?ans nog enkelv\dig noem51 uit atom5 be/aan1 en dat de v]s*ill5 9 de li*am5 het gevolg zijn van de rangs*ikk+ di] atom5 tot molecul54 ,die rangs*ikk+ is niet willekeurig1 ma> het gevolg van de natuurkra*t51 zooals de aantrekk+skra*t d] /( 7wat die ook wez5 moge71 de w>mte1 het li*t1 de electriciteit1 het magnetisme en de &]e vorm5 van beweg+ d] atom54 ,het is dus niet te v]wond]51 dat dezelfde comb9aties van atom5 voorkom5 op v]s*ill5de w]eld/elsels1 en dat de spectraalanalyse de aanwezigheid van ijz]1 wat]/(1 natrium1 magnesium1 zuur/( en kool/(1 en van &]e op a>de voorkom5de elem5t5 heeft aangewez5 op de zon1 de /]r51 de planet5 en de komet54 ,de wett5 d] natuur zijn ov]al dezelfde1 al zijn ook de om/&igh$51 wa>ond] zij optr$51 v]s*ill5d4 ,do* diezelfde oorspronkelijke atom5 kunn5 zi* tot &]e soort5 van molecul5 v]bond5 hebb51 die op a>de niet be/aan4 ,zoo wij/ ons de spectroskoop 9 ,saturnus1 9 ,uranus en 9 enkele nevelvlekk51 op li*am51 die op a>de niet voorkom54 ,9 het zonnespectrum toon5 de /rep5 van het helium aan1 dat er op de zon li*am5 zijn1 welke niet ov]e5kom5 met die1 welke wij op a>de k5n54 ,de meetkundige groepe]+ van atom5 heeft het aanzijn ges*onk5 aan de oorspronkelijke molecul5 d] organis*e /(f51 zooals wat]/(1 zuur/(1 /ik/(1 kool/(1 ijz]1 zwavel1 phosphorus1 ars5icum1 zilv]1 g\d1 lood1 z9k1 enz4 ,de v]e5ig+ d] molecul51 wa>toe 9 de e]/e plaats de kool/(1 het wat] en de lu*t behoor51 heeft de e]/e organis*e /( gevormd4 ,de kra*t1 die oorspronkelijk 9 de beweg+ d] elem5taire atom5 zuiv] me*anis* is1 wordt v]wants*ap1 physis*-*emis*e kra*t 9 de v]b9d+ d] molecul51 lev5skra*t 9 d5 b\w d] plant5- en di]5organism51 en lat] d5kkra*t bij de di]5 en m5s*54 ,er be/aat ongetwijfeld sle*ts ne kra*t1 zooals er sle*ts ne soort van atom5 be/aat4 ,ma> die kra*t op5ba>t zi* op v]s*ill5de wijz51 en die v]s*ill5de uit+5 kunn5 van de ne 9 de &]e ov]gaan1 zond] dat het arbeidsv]mog5 d] /( v]nietigd wordt4 ,het s*eikundig ond]zoek d] planta>dige en di]lijke weefsels bewij/1 dat zij uit anorganis*e molecul5 be/aan4 ,alle lev5de wez5s be/aan uit anorganis*e molecul51 wa>ond] de wat]/(1 de zuur/(1 de kool/( en de /ik/( de ov]h& hebb54 ,indi5 m5 nu die weefsels nauwkeurig] ond]zoekt1 dan blijkt het1 dat zij be/aan uit aan elk&] v]bond5 slijmige bolletjes4 ,deze eiwita*tige bolletjes1 cell5 g5aamd1 zijn mikroskopis*e eitjes1 wa>9 m5 alles ond]s*eid5 kan1 wat i$] ei k5m]kt3 e5 omhulsel1 e5e vloei/( en e5e k]n4 ,dit is het mat]iaal1 wa>uit alle lev5de wez5s zijn opgeb\wd1 zo[el plant5 als di]54 ,all5 7de m5s* ev5ze]7 ont/aan nog ?ans uit e5 mikroskopis* eitje1 e5e cel4 ,wij word5 er dus van zelf toe gebra*t1 aan te nem51 dat het lev5 op a>de begonn5 is uit elem5taire cell54 ,ma> hoe en wa>uit zijn die cell5 gevormd8 ,deze vraag is van zveel belang1 dat zij /e$s all5 heeft beziggeh\d51 die belang/ell5 9 de k5nis d] wa>heid4 ,m5 heeft de oploss+ dikwijls ze] v] gezo*t4 ,zoo heeft ,sir ,william ,?omson de ond]/ell+ geuit1 dat de e]/e kiem5 van het lev5 op onze planeet kond5 gebra*t zijn door de vall5de /]r5 en de meteor54 ,de /ell+ is ze] oorspronkelijk do* niet wa>s*ijnlijk1 hoewel het niet onmogelijk is1 dat e5 /uk van e5e doode planeet uit d5 hemel valt en ons e5e nog niet onvru*tba> geword5 kiem br5gt4 ,ma> de voorwa>d5 van bewoonba>heid d] v]s*ill5de w]eld5 v]s*ill5 ond]l+ zooze]1 dat zelfs indi5 zoo iets plaats vond1 het nog niet gezegd is1 dat de plek 9 zee ( op het va/e l&1 wa> e5 zoodanige /e5 z\ ne]kom51 da>om ges*ikt z\ zijn1 om de bov5a>ds*e kiem te do5 ontkiem54 ,do* e5e zoodanige ond]/ell+ v]plaat/ bov5di5 sle*ts de moeilijkheid4 ,imm]s indi5 het lev5 zijn5 oorsprong _h op e5e &]e w]eld1 dan z\ nog altijd de vraag ov]blijv51 hoe dat lev5 op die &]e w]eld ont/aan is1 en z z\de m5 e9deloos voort kunn5 gaan4 ,do* kom5 wij op de vraag zelf t]ug2 om ha> op te loss5 hebb5 wij de volg5de gegev5s3 t5 e]/e het ond]zoek d] v]/e5+51 tot de oud/e lag5 behoor5de2 dan d5 /amboom d] plant- en di]soort51 en bov5di5 het ond]zoek van d5 teg5woordig5 b\w d] bew]ktuigde wez5s en van de /(f51 wa>uit zij gevormd zijn4 n d] m]kwa>dig/e resultat5 d] mod]ne wet5s*ap is1 zooals wij zooev5 opm]kt51 dat er ge5e afzond]lijke organis*e /( be/aat1 omdat plant5 en di]5 uit bek5de anorganis*e elem5t5 zijn sam5ge/eld1 wa>van de belangrijk/e zijn3 kool/(1 wat]/(1 zuur/(1 /ik/(1 kalk1 kiezel1 phosphorus1 zwavel4 ,alle lev5de wez5s1 van d5 m5s* tot de mee/ e5v\dige plant1 be/aan uit anorganis*e b\w/(f54 ,wat h5 van de delf/(f5 ond]s*eidt1 is niet de sam5/ell+1 de /(1 ma> de wijze van rangs*ikk+1 die er no* va/e1 no* vloei/(f51 no* gass5 van maakt1 zooals bij de anorganis*e li*am51 ma> half va/e1 half vloeib>e /(f52 die bijzond]e toe/& is voornamelijk toe te s*rijv5 aan het wat]1 dat 9 groote hoeveelheid 9 alle bew]ktuigde li*am5 aanwezig is1 en dat door zijne v]b9d+ met de ho(delem5t5 d] /( de voornaam/e rol speelt 9 de v]kl>+ d] v]s*ijnsel5 van het lev54 ,dit is e5 ze] belangrijk feit voor de oploss+ van het groote vraag/uk4 ,e5 twe$e1 niet m9d] belangrijk feit is1 dat die wez5s zi* voortplant54 ,ma> m5 moet dit v]mog5 kunn5 v]kl>51 en zi* niet door d5 s*ijn lat5 v]bl9d54 ,m5 gelo(t gewoonlijk1 dat alle lev5de wez5s1 m5s*51 di]51 plant51 teg5woordig gebor5 word5 uit e55 vad] en e5e mo$]1 en m5 ziet da>9 e5 onov]komelijk bezwa> teg5 de vorm+ van het e]/e lev5de wez54 ,dit is e5e dwal+4 ,alle5 de hoog]e wez5s plant5 zi* langs sexueel5 weg voort4 ,de lag]e wez5s plant5 zi* door deel+ voort4 ,nem5 wij b4 v4 de mon]51 de zophyt51 de amoeb51 de polyp5 en &]e4 ,wat zi5 wij bij e5 groot aantal van deze8 ,e5v\dig dit3 het li*aam v]deelt zi* 9 twee gelijke helft51 zoodra het door groei e5 zek] volume gekreg5 heeft2 da>na groeit i$] d] twee helft5 aan en wordt w$] e5 voll$ig wez54 ,dezelfde wijze van voortplant+ ontmoet m5 bij sommige gel$e di]54 ,dit is dan ook de gewone to$ra*t bij de cel1 het grondli*aam d] bew]ktuigde wez5s4 ,oorspronkelijk w>5 er no* delf/(f51 no* di]51 ma> alle5 cell51 ( miss*i5 nog m9d]1 de mon]5 van ,haeckel4 ,de mon]5 zijn de e5v\dig/e li*am51 die tot nu toe zijn wa>g5om54 ,zij zijn 9 #ahfd 9 de ,middell&s*e zee ontdekt1 9 de pra*tige baai van ,villafranca bij ,nizza1 en wel door ,haeckel1 hoogle]a> 9 de di]kunde aan de hooges*ool te ,j5a2 het zijn kle9e slijma*tige bolletjes1 met het bloote oog onzi*tba> ( ze] kle91 7zeld5 groot] dan #a millimet] 9 middellijn74 ,zij be/aan uit e5e eiwita*tige kool/(v]b9d+ en zijn aan elk&] v]bond5 als de molecul5 van e5 blad1 m5 v9dt ze 9 d5 vorm van kle9e geleia*tige li*am5 op de rots5 en 9 de zee4 ,het is e5 wez5 zond] organ51 kop1 l$51 maag1 h>t1 z5uw/elsel ( spi]54 ,het is /( zond] b\w1 gelijksla*tig en e5v\dig1 zo[el plant als di]4 ,het heeft e5e ongelo(elijke lev5svatba>heid1 en m5 heeft het gevond5 tot op #hjjj ,met]s ond] de opp]vlakte d] zee4 ,het is bolvormig en bewegelijk4 ,als het zi* gaat beweg51 vorm5 zi* op de opp]vlakte v+]vormige uit/eeksels1 die het 9 /aat /ell5 zi* te v]plaats54 ,het vo$t zi* zond] mond1 zond] d>mkanaal door endosmose1 ev5als de plant52 het vo$sel1 dat moet word5 opg5om51 dr+t dus door aanrak+ b9n5 9 het li*aam4 ,het plant zi* voort1 door v]deel+ 9 twee deel51 die zi* door insno]+ vorm51 zooals m5 kan wa>nem5 door het bes*\w5 d] vorige figuur4 ,deze wijze van voortplant+ is niets &]s dan e5 ov]maat van groei van het organisme1 dat zijne normale grootte ov]treft4 ,de voortplant+ door deel+ is eig5lijk de mee/ v]spreide wijze van voortplant+2 op deze wijze to* plant5 zi* de cell5 voort1 uit wi] ope5hoop+ de mee/e organism51 en ook het m5s*elijke li*aam gevormd is4 ,bes*\w5 wij bijvoorbeeld e5 eitje van e5 zoogdi]4 ,het is niets dan e5e enkele cel4 ,de buit5/e omtrek is e5 vlies1 dat de geleia*tige massa omgeeft1 wa>9 m5 e5e kle9e k]n ( e5 kiemblaasje opm]kt4 ,9 het e]/e tijdp]k d] vorm+ van het lev5de wez5 v]deelt zi* dat kiemblaasje 9 twee k]n5 en volgt de cel/(1 de dooi] van het ei1 de beweg+ 7fig4 #be1 ,a74 ,zoo v]deel5 de twee cell5 zi* w$] 9 vi] 7,b71 deze 9 a*t 7,c71 9 ze/i5 enz41 en e9delijk komt da>uit voort e5 bolvormige hoop1 op e5e framboos gelijk5d 7,d74 ,zoo beg9t nog ?ans i$] lev5d wez51 ook de m5s*4 ,deze zelfde wijze van voortplant+ kan ook bij e5e groote m5igte afgietseldi]tjes word5 wa>g5om51 zooals fig4 #bf aantoont4 ,9 d5 tijd van e5ige dag5 ziet m5 9 e5 glas zeewat] millio55 wez5s ont/aan1 langs dez5 e5v\dig5 weg voortgebra*t4 ,9 nauw v]b& met de voortplant+ door v]deel+ /aat de voortplant+ door knopvorm+1 die ze] v]spreid is 9 het plant5rijk en 9 enkele lag]e klass5 van het di]5rijk1 zooals bij worm51 polyp5 en &]e4 ,ma> t]wijl 9 het e]/e geval de twee wez5s1 ont/aan uit de splits+ d] oorspronkelijke cel1 aan elk&] gelijk zijn1 is bij de voortplant+ door knopvorm+ het twe$e wez5 e5 product van het e]/e2 het is kle9]1 en moet e]/ nog groei51 vrdat het aan het e]/e gelijk wordt4 ,z 0 het beg9 van het lev54 ,de lag]e organism51 zo[el plant5 als di]51 zijn gesla*tloos4 ,g$ur5de millio55 j>5 plantt5 zij zi* voort door deel+1 door knopvorm+ en v]volg5s door kiem54 ,het be/aan van gesla*t5 en de s*eid+ 9 twee v]s*ill5de wez5s is e]/ van veel lat]e dagteek5+4 ,de tweesla*tigheid be/ond lang vr de s*eid+ d] gesla*t52 zij be/aat nog bij de mee/e plant5 en enkele lag]e di]5 7de slak1 de pi] en v]s*eid5e &]e worm574 ,da>5teg5 be/aat de s*eid+ d] gesla*t5 bij de hoog]e plant51 de mimosen1 de or*iden1 de wilg51 de peppels1 de ka/anjes en &]e4 ,de voortplant+ zond] gesla*t gr5/ tr\w5s aan de gesla*tsvoortplant+1 en de twe$e komt uit de e]/e voort1 langs d5 weg d] afwissel5de voortplant+4 ,de p>!nog5esis be/aat bij e5 groot aantal volkom5 insect5 7i$]e5 k5t de bladluiz574 ,zoo br5g5 bij de bij51 de ei]5 d] kon+9 mannelijke wez5s voort1 als zij niet bevru*t zijn1 en vr\welijke zoo dit wel het geval is gewee/4 ,hi]uit volgt1 dat de oude b$5k+1 gegrond op het d5kbeeld1 dat alle lev5de wez5s voortkom5 uit voortbr5g5de oud]s1 ge5e wet5s*appelijke wa>de heeft1 omdat g$ur5de e5e lange rij van eeuw5 de oorspronkelijke bewon]s d] a>de zond] oud]s gebor5 zijn4 ,de moeilijkheid1 om de vorm+ van organis*e cell5 aan te nem51 is niet me] z groot1 als to5 m5 de w]eld 9 e55 te nauw5 kr+ insloot4 ,die vorm+ s*ijnt nauwelijks +ewikkeld]1 dan die d] m9]al51 die 9 pra*tige1 meetkun/ige vorm5 kri/allise]51 ( die d] s*eikundige voortbr5gsel51 die ond] bepaalde voorwa>d5 van v]zadig+ en temp]atuur1 het aanzijn gev5 aan die pra*tige rangs*ikk+ van molecul51 wa>van de mikroskoop ons de s*oonheid en h>monie heeft le]5 k5n54 ,de mon]5 van ,haeckel zijn de e5v\dig/e organism51 die m5 ooit heeft wa>g5om54 ,m5 kan hi] nog aan toevoeg5 de mikroskopis*e wez5s1 die m5 e]/ als s*immel heeft bes*\wd1 do* welke langs s*eikundig5 weg de opgelo/e suik] omzett51 om de azijnmo] te vorm51 9 n woord3 om de organis*e /(f5 te do5 gi/54 ,die organis*e korrel+5 drag5 d5 naam van micrococcus4 ,zij zijn niet groot] dan duiz5d/5 van millimet]s4 ,de a>d van die organism5 /aat nog niet volkom5 va/1 ma> hetzij zij het onv]nietigb>e lev5 9 zi* drag51 zooals door sommig5 bewe]d wordt1 hetzij zij alle5 di55 voor d5 b\w d] wez5s1 zij moe/5 hi]1 al is het sle*ts opp]vlakkig1 aange/ipt word54 ,ma> mon]51 cell51 micrococci1 zij alle zijn uit iets gevormd4 ,dat iets bezit e5e zek]e w]kzaamheid1 dat de delf/(f5 miss54 ,welnu6 dat is de e]/e lev5de /(1 en de e5v\dig/e3 zij draagt d5 naam van protoplasma1 de physiolog5 toon5 aan1 dat dit aan alle weefsels1 hetzij di]lijke hetzij planta>dige t5 grondslag ligt4 ,het protoplasma is e5e /(1 die behoort tot de groep d] eiwitv]b9d+51 dat wil zegg51 het is sam5ge/eld uit kool/(1 wat]/(1 /ik/( en zuur/(4 ,da>bij kom5 nog dikwijls 9 v]&]lijke hoeveelheid zwavel1 ijz] en phosphorus4 ,dat protoplasma leeft1 wordt gebor51 groeit aan1 plant zi* voort1 /]ft1 is gevoelig1 beweegt zi* en reage]t teg5 prikkels4 ,de /( di5t1 t]wijl zij zi* op v]s*ill5de wijz5 wijzigt1 tot opb\w+ d] weefsels en d] organ5 van alle lev5de wez5s4 ,als de lev5de wez5s /]v51 dan ontle$t het protoplasma1 en ke]t het t]ug tot de anorganis*e w]eld1 wa>aan het ontle5d 04 ,de gevoeligheid is het uitgangspunt van het lev5 gewee/4 ,plant51 zo[el als di]51 zijn gevoelig2 het protoplasma is gevoelig1 en dit is jui/ het groote v]s*il tuss*5 die /( en de anorganis*e /(f51 die het mee/ er op gelijk54 ,de mon]51 die nog ?ans het z\te wat] bewon51 be/aan alle5 uit e5e klont protoplasma4 ,het zijn de e5v\dig/e wez5s1 die wij k5n54 ,het lev5 is begonn5 9 e55 tijd1 to5 de a>dbol geheel omr+d 0 door het lauwe wat] van d5 oorspronkelijk5 oceaan4 ,de e]/e lev5de wez5s1 die ze] wa>s*ijnlijk ov]e5kwam5 met de teg5woordige mon]51 w>5 bewon]s d] zee4 ,da>uit zijn de l&- en wat]plant5 voortgekom51 de wez5s1 die ?ans alle5 sle*ts kunn5 lev5 9 het zoetwat] van m]51 rivi]5 en /room51 en de geheele plant5- en di]5w]eld1 die ?ans het va/e l& v]si]t en lev5 s*5kt4 ,nog ?ans be/aan alle wez5s voornamelijk uit wat]4 ,de /udie d] natuur geeft dus e5 antwoord op de zooev5 ge/elde vraag4 ,wij wet51 dat de e]/e organism5 gevormd zijn 9 het lauwe wat] d] oorspronkelijke zee en sle*ts geleia*tige1 vormlooze li*am5 gewee/ zijn zond] /ructuur1 s*eikundige li*am51 wa>9 de bijzond]e eig5s*app5 d] kool/(1 en vooral de halfvloeiba>heid en de onbegr5sde buigzaamheid d] eiwitbe/&deel51 e5e splits+ hebb5 do5 ont/aan met de uitsluit5d m9]ale li*am5 en de v]s*ijnsel5 van het lev5 hebb5 voortgebra*t4 ,hunne nog weifel5de vorm5 zijn als het w>e het beeld d] weifel5de s*r$5 van het jui/ ont/ane lev54 ,bij h5 be/aat zelfs de cel nog niet met h>e k]n en ha> vlies4 ,de protoplasma/(1 weifel5d en vormloos1 geeft ons nauwelijks e5 d5kbeeld van w]kelijke wez5s4 ,to5 m5 d5 e]/5 kabel 9 d5 ,atlantis*5 oceaan legde1 vond m5 v]m5gd met het grijze slib1 op d5 bodem geleg51 e5e vormlooze geleia*tige massa1 die kalkli*aampjes bevatte4 ,die gelei w]d 9 alcohol bewa>d4 ,huxley h]k5de da>9 het vormlooze protoplasma1 de laag/ /a&e mon]e1 d5 ,ba?ybius ,haeckelii4 ,de m]kwa>dige ond]zoek+5 9 #ahfh en #ahfi door ,?ompson en ,c>p5t] g$aan op de s*ep5 ,lightn+ en ,porcup9e1 die al de vroeg] algeme5 aang5om5 d5kbeeld5 omv]wi]p5 omtr5t de afwezigheid van het lev5 9 de diepte d] zee1 d$5 op e5e diepte van drie- tot vi] duiz5d met]s op d5 bodem d] zee dat protoplasma k5n51 dat uit e5e groote hoeveelheid geleia*tige1 organis*e /( be/ond1 en dat 9 z groote hoeveelheid voorkwam1 dat het aan het slib e5e zek]e klev]igheid m$$eelde4 ,indi5 m5 dit slib met v]dund5 wijngee/ s*udt1 zett5 zi* ze] fijne vlokk5 af1 die het voorkom5 hebb5 van e5e slijm]ige eiwit/(4 ,indi5 m5 e5 we9ig van dat slib 9 e55 druppel zeewat] ond] d5 mikroskoop br5gt1 dan ziet m5 gewoonlijk na e5ig5 tijd e5 onregelmatig net van eiwita*tige /( met s*]p begr5sde omtrekk51 dat zi* niet met het wat] v]m5gt2 m5 kan zi51 hoe die /( langzam]h& van g$aante v]&]t1 en hoe de op zi* zelf /a&e korreltjes en de vreemde li*am5 ond]l+ van plaats v]&]54 ,die /( is dus 9 /aat zi* e5igsz9s te beweg51 en het is niet twijfela*tig1 ( zij v]toont v]s*ijnsel5 van e55 nog we9ig ontwikkeld5 vorm van het lev5 7,fig4 #bg74 ,lang5 tijd bleef m5 twijfel5 aan de jui/heid d] hi] m$eg$eelde resultat54 ,da> de s*eikundig5 hadd5 aangetoond1 dat alcohol1 9 zeewat] ge/ort1 e5 slijm]ig ne]slag gaf1 me5de m51 dat de zooev5 g5oemde /( e5zelfde ne]slag 04 ,do* 9 #ahge w]d5 dezelfde wa>nem+5 h]haald door d5 ,duits*5 natuurond]zoek] ,bossels bij e5e ,noordpool-exp$itie1 op e5e diepte van #ib vadem54 ,de to5 gevond5 /( 0 w]kelijk protoplasma1 wa>9 toevallig enkele kalkli*aampjes voorkwam54 ,de mon]5 zijn niet &]s dan protoplasma4 ,e5 klont] gelei is het e5ige1 wat onze kra*tig/e mikroskop5 ons do5 zi52 ma> die gelei leeft1 m5 ziet ha> i$] oog5blik van vorm v]&]51 zi* mee/] mak5 van &]e infusi$i]tjes1 ze oploss5 en ze opnem5 9 ha> eig5 /(4 ,9 de omr+5de vloei/( gelijk5 zij op die dunne /rep51 die 9 e5 glas wat] ont/aan bov5 e5 /ukje suik]1 dat oplo/4 ,de mon]5 zijn kle9e bolletjes4 ,moet5 zij zi* v]plaats51 dan groei5 er /ral5 aan1 die als poot5 di5/ do54 ,m5 k5t re$s v]s*ill5de soort54 ,zij hebb51 zooals wij zeid51 trilh>51 die als poot5 di5/ do51 do* kort en onregelmatig zijn1 9 alle ri*t+5 uitspr+51 zi* inkort5 en na> b9n5 tr$51 als het wez5 ze niet me] noodig heeft4 ,de beweg+ is als het w>e e5e soort van kruip51 hetwelk ges*i$t door het uitrekk5 van e5 trilha>1 dat met zijn uite9de e5 /eunpunt zoekt1 zi* da>na inkort en z het geheele li*aam m$etrekt1 dat zi* beweegt als e5 oli$roppel1 dat op e5 /ukje glas voortgeblaz5 wordt4 ,als e5 zonne/raal het vat treft1 dat n di] wez5s bevat1 dan beweegt het zi* /e$s na> het li*t toe4 ,de ve]kra*t van het lev5de protoplasma1 zijne uitzett+ en sam5trekk+ ond] d5 invlo$ d] w>mte1 zijn voldo5de om rek5s*ap te gev5 van de wijze van beweg+4 ,wij noem5 t5 slotte ond] de mon]5 het myxodictyum sociale 7fig4 #bh74 ,da> be/aat het protoplasma uit afzond]lijke wez5s1 kle9e m9 ( me] bolvormige klont]s1 die van alle zijd5 omgev5 zijn van v]takte en /raalvormige trilh>5 en zi* door deel+ voortplant51 ma> to* 9 kolonin v]e5igd blijv5 door hunne vezels4 ,dit zijn de oorspronkelijke wez5s4 ,het organis*e komt uit het anorganis*e voort4 ,de lev5skra*t is uit de physis*-*emis*e kra*t ont/aan4 ,de electriciteit is wa>s*ijnlijk niet vreemd gewee/ aan di5 vooruitgang d] /(2 9 d5 toe/&1 door de w>mte1 de drukk+ van het wat]1 en &]e factor5 voorb]eid1 heeft zij nog +ew]kt door aan de molecul5 inw5dige beweg+5 m$e te deel54 ,nog ?ans speelt zij e5e belangrijke1 nog niet g5oeg doorgronde rol 9 de hoog]e lev5sv]s*ijnsel54 ,de bevru*t+ d] planeet is e*t] ge5 gewoon s*eikundig proces1 ev5m9 als e5e s*eikundige v]b9d+ e5 gewoon me*anis* proces is1 het is iets me]4 ,het lev5 is e5 nieuwe vorm van beweg+2 het is e5e nieuwe s*epp+1 voortgebra*t door de s*eikundige v]h\d+51 die het bepaald hebb54 ,door de voortdur5de v]&]+5 9 sam5/ell+1 door de beweg+51 wa>van het de zetel is1 door zijn v]mog5 om zi* te vo$51 zi* 9 afzond]lijke wez5s te v]deel51 en zi* voort te plant51 ond]s*eidt zi* het protoplasma van alle s*eikundige /(f5 en vormt het e5e klasse van li*am5 op zi* zelf4 ,de af/& tuss*5 de lev5de /( en de s*eikundige v]b9d+5 is groot1 ma> to* weet m5 ?ans1 dat het lev5 met al zijne k5m]k5 9 e5e soort /( aanwezig is1 die ev5 e5v\dig van b\w is als de s*eikundige v]b9d+54 ,voor d5 d5k]1 die de geheim5 d] natuur tra*t te ontw>r51 is het niet vreemd]1 de kool/(v]b9d+5 het aanzijn te zi5 s*5k5 aan geleia*tige li*aampjes1 dan de kri/all5 uit e5e z\toploss+ te zi5 aangroei5 na>mate het wat] v]dampt1 ( d5 loodboom te zi5 aangroei51 die ont/aat1 indi5 m5 e5e z9k/aaf 9 e5e oploss+ van azijnzuur lood hangt1 ( d5 wat]damp hee/]s te zi5 teek55 op de glaz5 van e5 bevror5 v5/]1 ( de sneeuwkri/all5 te zi5 vorm5 9 de lu*t1 ( d5 zwavel te zi5 kri/allise]51 ( het bismu?1 het g\d en het kop]4 ,het v]s*il tuss*5 de organis*e en de anorganis*e /(f5 be/aat niet 9 h>e sam5/ell+1 want de lev5de wez5s zijn alle sam5ge/eld uit dezelfde elem5t5 als de anorganis*e /(f52 het v]s*il be/aat alle5 9 de l5igheid d] weefsels1 9 ha> v]mog51 om de omr+5de midd5/( te kunn5 opnem5 en van b9n5 aan te groei51 t]wijl de kri/all5 aangroei5 door uitw5dige aanzett+1 en 9 ha> v]mog51 om zi* te v]l5g51 te v]kort5 en te beweg54 ,het k5m]k5d ond]s*eid s*uilt voornamelijk 9 het v]mog5 van voortplant+1 ma> zooals wij zeid51 oorspronkelijk op5ba>de zi* dat v]mog5 door e5v\dige v]deel+ van het aangegroeide voorw]p4 ,m5 kan e5 organis* li*aampje1 dat z we9ig ontwikkeld is als e5 protoplasmakorrel1 no* ond] de di]51 no* ond] de plant5 rangs*ikk51 ma> to* v]s*ilt het 9 wez5 van de ov]ige s*eikundige voortbr5gsel5 en is het de kiem van het lev51 dat zi* lat] ov] de opp]vlakte d] a>de v]spreid heeft4 ,voor de natuur be/aat er ge5e s*eikunde ( natuurkunde1 ( w]ktuigkunde1 ( /]r5kunde1 ( plant- en di]kunde1 ev5m9 als er zuiv]e soort5 van plant51 di]5 ( delf/(f5 be/aan4 ,dit zijn v]deel+51 door de m5s*5 uitg$a*t om de /udie te v]gemakkelijk5 en de voorw]p5 van /udie te kunn5 splits54 ,hoewel e5 groot aantal gele]d5 zi* illusin s*epp5 en hunne eig5e v9d+5 als feit5 aannem51 is het w5s*elijk1 niet het sla*t(f] te word5 van e5e dwal+1 die voor onz5 gee/ d5 pra*tig5 e5v\d d] natuur z\ v]woe/54 ,voor ha> is het bew]ktuigde wez51 ev5als de onbew]ktuigde w]eld de ontwikkel+ van e5 zelfde wez52 de geheele w]eld wordt door e5e onmetelijke nheid behe]s*t4 ,het heelal be/ond lang5 tijd 9 e55 zuiv]5 me*anis*5 toe/&1 als 9 w]k+ zijnde nevelvlek1 als e5e v]zamel+ van beweg5de atom51 als ond]worp5 aan de algeme5e aantrekk+skra*t4 ,de w>mte1 het li*t1 de electriciteit1 de vorm+ d] molecul51 hebb5 het aanzijn ges*onk5 aan d5 natuurkundig5 toe/&1 tijd5s welk5 de planeet ha> k>akt] als nevelvlek v]loor4 ,de v]b9d+51 de v]wants*ap d] /(f5 hebb5 d5 s*eikundig5 toe/& do5 gebor5 word52 de voorwa>d5 voor het lev5 w]d5 gun/ig4 ,op die drie tijdp]k51 die uit elk&] voortvloeid51 is de organis*e toe/& gevolgd1 die we] het noodzakelijk gevolg 0 van het vorige tijdp]k4 ,van d5 dag af1 wa>op de voorwa>d5 van het lev5 alle aanwezig w>51 moe/ zi* het protoplasma ev5 zek] vorm5 als e5e s*eikundige v]b9d+ het gevolg is van de voorwa>d51 die ha> bepal54 ,en van d5 dag af1 wa>op het lev5 v]s*55 is met zijne k>akt]i/ieke eig5s*ap van eeuwigdur5de voortplant+1 moe/ het zi* uitbreid5 en v]m5igvuldig5 ov] de geheele opp]vlakte d] a>de4 ,ev5als het li*t1 de w>mte1 de v]wants*ap1 de moleculaire beweg+1 zoo ook w]kt het lev5 onoph\delijk voort en wordt het nooit me] uitg$o(d4 ,tot aan d5 laat/5 dag van het be/aan d] a>de zal het de natuur beziel51 /e$s van vorm v]&]5 en nooit v]nietigd word54 ,welke onwe]/aanb>e kra*t6 ,zoodra e5 organisme tot d5 volwass5 leeftijd gekom5 is1 dan gevoelt het oog5blikk5 van wellu/1 zond] welk5 de /room des lev5s 9 zijn5 loop z\de ge/uit word54 ,het is niet g5oeg te lev51 het lev5 moet word5 voortgeplant4 ,van dit tijd/ip af is onze planeet van vorm v]&]d4 ,tot nu toe behoorde zij tot het rijk d] delf/(f51 do(1 bl9d1 zi* zelf niet bewu/2 van nu af aan draagt zij het lev51 en het e]/e flauwe begrip van p]soonlijk be/aan1 dat zi* bij de vorm+ d] e]/e wez5s op5ba>t1 ontwikkelt zi* en neemt toe1 totdat het e9delijk d5 trap b]eikt1 wa>op v]/& en z$elijkheidsbegripp5 ha> behe]s*54 ,9 de zee is het lev5 begonn52 en da> is het /e$s het vru*tba>/ gewee/4 ,de wat]5 bezitt5 veel me] bewon]s dan het va/el&4 ,ov]al zijn de zeen bewoond2 ov]al1 tot op d5 bodem van d5 afgrond1 beweg5 zi* s*epsel51 die met elk&] 9 h>monie zijn2 ov]al v9dt de natuurond]zoek] /( tot le]+ en de wijsge] /( tot nad5k54 ,de diept5 van d5 oceaan1 zijne b]g5 en dal51 zijne vallei5 en dui/]niss51 zelfs zijne pu9hoop5 zijn bezield en v]si]d met ontelb>e bew]ktuigde wez5s4 ,het zijn e5zame ( sam5lev5de plant51 zi* tot weid5 uit/rekk5d ( tot onmetelijke boss*5 v]b9d5d4 ,die plant5 bes*]m5 en vo$5 duiz5d5 di]51 die kruip51 loop51 zwemm51 vlieg51 zi* b$elv5 9 het z&1 zi* aan rots5 va/he*t51 9 ravijn5 won51 elk&] zoek5 en ontvlu*t51 be/rijd5 ( v]volg51 elk&] m9n5d liefkooz5 ( me$oog5loos v]s*eur54 ,onze w\d5 op het va/e l& bevatt5 lang niet zooveel di]5 als die d] zee4 ,de oceaan1 wa>9 de m5s* het lev5 niet kan beh\d51 is voor duiz5d5 di]5 de bron van lev5 en gezondheid4 ,op groote diept5 is de temp]atuur van het wat] op alle bre$t5 ongeve] dezelfde 7#j7 van d5 aequator tot aan de pol54 ,de mee/e b]o]+5 h>] opp]vlakte dr+5 niet diep] door dan #be met]s1 wa>van het gevolg is1 dat de plant5 en di]51 door me] ( m9d] diep af te dal51 /e$s e5e omgev+ kunn5 v9d51 die hun pa/4 ,de mon/]s1 die m5 9 de zee v9dt1 de walvis*1 de potvis*1 de dolfijn1 de haai1 mak5 niet het belangrijk/e deel uit van de bevolk+ d] zee4 ,de oceaan is bevolkt met ontelb>e1 one9dig kle9e wez5s1 mikroskopis*e afgietseldi]tjes1 z kle91 dat e5 droppel vloei/( er millio55 bevat4 ,alle wat]5 zijn er vol van1 zo[el het rivi]- als het zeewat]1 bij hooge en bij lage temp]atuur4 ,de groote /room5 vo]5 /e$s one9dige hoeveelh$5 na> zee4 ,alle5 re$s de ,ganges vo]t 9 e5 ja> tijds e5e hoeveelheid na> zee1 die zes- tot a*tmaal groot] is1 dan de massa d] hoog/e pyramide van ,egypte4 ,9 de nabijheid d] pol51 wa> groote organism5 niet z\d5 kunn5 be/aan1 v9dt m5 nog duiz5d5 infusi$i]tjes4 ,zelfs 9 de ov]blijfsel5 van het gesmolt5 ijs1 dat op #gj bre$te drijft1 heeft m5 me] dan vijftig v]s*ill5de soort5 gevond54 ,op plaats5 d] zee1 diep] geleg5 dan de hoogte d] hoog/e b]g5 b$raagt1 lev5 9 i$]e wat]laag ontelb>e s*>5 van bijna onzi*tb>e bewon]s4 ,da> is de bak]mat van het lev51 en da> zijn de e]/e lev5de wez5s gewee/4 ,de oceaan is hun wieg gewee/1 en de geleia*tige /(1 wa>uit de afgietseldi]tjes be/aan1 is de vru*tb>e /( gewee/1 wa>uit zi* het lev5d organisme heeft ontwikkeld4 ,nog ?ans zijn de infusi$i]tjes de talrijk/e di]5 d] natuur1 en die wi] lev5skra*t het groot/ is4 ,lett5 wij b4v4 op de amoeb5 7fig4 #ca74 ,/elt u voor e5 droppel1 half-va/e1 half-doors*ijn5de1 half-geleia*tige1 gelijksla*tige /(1 tot willekeurige beweg+ 9 /aat4 ,zij beweegt zi* 9 v]s*ill5de ri*t+51 zet zi* uit ( krimp we] 91 en neemt de mee/ onregelmatige1 mee/ onv]wa*te g$aant5 aan4 ,als m5 het di]tje plaat/ op het voorw]pglaasje van e55 mikroskoop1 glijdt het voort als e5 oli$roppel en v]&]t het telk5s van g$aante4 ,als e5 w>e ,proteus is het nu e5s rond1 dan we] langw]pig1 ( ge/]d1 ( gelobd4 ,al die infusi$i]tjes zijn van trilh>5 voorzi51 die hun voor alles di551 zo[el voor de beweg+1 als voor de vo$+ en de ademhal+4 ,deze wez5s hebb5 als het w>e het lev5 9 i$] hunn] deel54 ,m5 kan somtijds e5 zoodanig di]tje zi* zi5 oploss5 9 deel51 die voortzwemm5 als w>e er niets ges*i$4 ,nad]t m5 het wat]1 wa>9 zij zwemm51 met e5' p5neve] 9 ammoniak g$ompeld1 dan /aat het di]tje /il1 ma> blijft het de trilh>5 beweg54 ,plotsel+ ont/aat er e5e insnijd+ op e5 punt van d5 omtrek2 deze wordt langzam]h& groot]1 totdat het geheele di] als het w>e opgelo/ is4 ,voegt m5 hi] e55 droppel zuiv] wat] bij1 dan h\dt de ontl$+ plotsel+ op1 en wat er van het di] nog ov] is1 beg9t zi* we] te beweg5 en te zwemm51 als w>e er niets ges*i$4 ,er zijn van die organism51 die na g$ur5de j>5 op e55 zold] v]get5 en v]droogd te zijn1 na bevo*tig+ w$] h]lev54 ,al die kle9e wez5s kunn5 tot de oud/e d] planeet g]ek5d word54 ,op alle bre$t5 en op i$]e diepte v9dt m5 9 onmetelijke bank5 v]/e5de =am9if]54 ,de /e5groev5 van ,g5tilly bevatt5 er wel #bj milli>d op e55 cubiek5 met]6 ,indi5 wij e5 huis voorbijgaan1 dat afgebrok51 ( e5 geb\w1 dat opgetrokk5 wordt1 dan adem5 wij 9 de /(wolk1 die ons tegemoet waait1 duiz5d5 van die di]tjes 94 ,die one9dig kle9e wez5s hebb5 eil&5 en b]g5 geb\wd1 en e5e me] belangrijke rol gespeeld bij de vorm+ d] a>de dan de groot/e en s*ijnba> belangrijk/e di]54 ,die kle9e wez5s zull5 ons 9 het volg5de ho(d/uk ond]ri*t5 ov] de ges*i$5is van het lev5 op onze planeet2 ?ans 0 het ons sle*ts te do51 d5 oorsprong van het lev5 va/ te /ell54 ,gev5 wij dus 9 korte trekk5 het vorige we]3 ,wij k5n5 ?ans d5 oorsprong van het lev5 op a>de2 wij wet51 dat alle lev5de wez5s1 en ook de m5s*1 met elk&] v]want zijn en aan di5 oorsprong hun be/aan ontle552 wij wet5 ook1 dat die oorsprong e5e n$]ige organis*e /( is1 het gevolg van de physis*-*emis*e om/&igh$51 die ha> het aanzijn ges*onk5 hebb52 wij wet5 t5 slotte1 dat de wet van d5 vooruitgang de geheele s*epp+ behe]s*t4 ,,twe$e ,,ho(d/uk ,ontwikkel+ van het lev54 ,t5 gevolge van d5 reusa*tig5 arbeid d] laat/e tijd5 zijn wij door v]b9d+ en v]gelijk+ van al de wet5s*appelijke v]ov]+51 die elk&] aanvull51 zv] gekom51 dat wij e55 tip van d5 slui] kunn5 opheff51 die het geheim v]borg1 dat zoovele eeuw5 b$olv5 0 ond] de m5igte s*ijnba> ondoordr+b>e raadsel5 d] natuur2 wij hebb5 e5 blik geslag5 9 de vorm+ d] e]/e organis*e /(f51 die w$] uit de v]b9d+ van vroeg]e /(f5 zijn afgeleid1 welke zelf we] ont/aan w>5 uit de v]s*ill5de groepe]+5 d] molecul52 wij hebb5 9 g$a*te de trapsgewijze g$aantev]wissel+ d] a>dnevelvlek gevolgd1 van d5 gasvormig51 als het w>e onweegb>5 toe/& af tot aan d5 b\w van de molecul5 d] als enkelv\dig bes*\wde li*am51 en tot aan de v]s*ill5de v]b9d+51 de omzett+5 van kra*t en /(1 de bak]mat van het lev5 en de e]/e bew]ktuigde wez5s1 plant5 en di]54 ,die oorspronkelijke organis*e /( blijft na h>e vorm+ niet onvru*tba>4 ,gehoorzam5de aan de wet van d5 vooruitgang1 ond]gaat zij zelf v]vorm+51 die de trapsgewijze ontwikkel+ van het lev51 de v]s*eid5heid 9 organism51 de volmak+ d] wez5s t5 gevolge heeft4 ,mog5 al sommige gele]d5 bewe]d hebb51 dat de hoeveelheid lev5 op a>de /&va/ig is1 dit is e5e dwal+4 ,bij d5 oorsprong van het lev5 0 er niet de m9/e v]s*eid5heid en ge5 v]s*il 9 soort54 ,het aantal soort5 is van eeuw tot eeuw toeg5om5 door splits+ 9 de vorm+ d] bew]ktuigde wez5s1 en ook het aantal lev5de wez5s is van gesla*t tot gesla*t toeg5om54 ,s$]t de e]/e vorm+ van het protoplasma is de hoeveelheid lev51 het aantal en de v]s*eid5heid d] lev5de wez5s1 /e$s toeg5om54 ,van d5 dag af1 wa>op zi* de e]/e hoeveelheid protoplasma gevormd heeft1 heeft het lev5 iets aan de a>de toegevoegd1 iets onweegba>s1 ma> to* e55 nieuw5 vorm van w]kzaamheid1 iets wat de planeet voorhe5 niet bezat3 het lev51 het gevoel1 en lat] de g$a*te4 ,de volmak+ van het lev5 heeft voortdur5d iets aan de natuur toegevoegd4 ,de invlo$ van het li*t en de vorm+ van de gezi*tsz5uw2 de invlo$ van het geluid en de vorm+ van de gehoorz5uw2 de langzame ontwikkel+ d] vijf z9tuig51 de vorm+ en de ontwikkel+ van het z5uw/elsel1 het ont/aan d] e]/e indrukk51 het zelfbewu/zijn1 e]/ nog dui/] en onbepaald1 langzam]h& bet] ontwikkeld1 de g$a*te1 het geheug51 zi$a> langzame v]ov]+5 d] lev5de wez5s4 ,niets hi]van be/ond op onze planeet vr het ont/aan van het lev54 ,het is dus ind]daad de ges*i$5is e5] doorloop5de s*epp+1 welke wij hi] bes*rijv54 ,de gele]d51 die op het voorbeeld van ,haeckel me551 dat het lev5 sle*ts e5e me*anis*e functie is1 e5 bepaalde vorm van beweg+1 behoor5de tot het gebi$ d] natuur- en s*eikunde1 ta/5 mis4 ,de ontwikkel+ van het ei1 dat e5 zoogdi]1 e5' vogel ( e5' vis* zal voortbr5g51 behoort niet uitsluit5d tot het gebi$ di] wet5s*app54 ,de w]kzaamheid van plant ( di]1 dat 9 zi* de lu*tmolecul5 opneemt1 ( wat]1 kool/( en &]e /(f5 aan de omgev+ onttrekk51 wa>door het organisme 9 zijne kra*t en s*oonheid ond]h\d5 wordt1 behoort niet uitsluit5d tot het gebi$ d] natuur- en s*eikunde1 hoewel de lev5sv]s*ijnsel5 er door behe]s*t word54 ,er is nog iets me]4 ,de kra*t1 die de plant1 het di]1 d5 m5s* doet lev51 is e5e omzett+ d] natuurkra*t51 die 9 de anorganis*e w]eld w]kzaam zijn4 ,s$]t ,lavoisi] is de oude v]gelijk+ van het lev5 met e5e br&5de vlam w]kelijkheid geword54 ,dezelfde s*eikundige process51 die het vuur 9 de onbew]ktuigde natuur ond]h\d51 ond]h\d5 het lev5 9 de organis*e natuur2 de zuur/( oef5t da>bij h>e w]k+ uit4 ,ma> ev5m9 als het zuur 9 het galvanis* elem5t1 ( het z9k en het kop]1 het electris* uurw]k de ur5 doet aanwijz51 ev5m9 br5gt de /( de v]s*ijnsel5 voort1 die zi* 9 het lev5 op5b>51 de /( is sle*ts de draag/] van het lev54 ,de s*eikundige v]b9d+5 en de v]wants*ap d] molecul5 zijn ont/aan na de zuiv] me*anis*e p]iode van de geboorte d] a>de1 en zijn het gevolg van d5 toe/&1 wa>9 kra*t en /( to5 v]ke]d54 ,ook zij hadd5 re$s iets nieuws toegevoegd aan d5 *aos d] azos*e p]iode4 ,de e]/e vorm+ van het protoplasma1 ont/aan uit de vroeg]e s*eikundige v]b9d+51 0 tev5s het beg9 van het lev54 ,er 0 to5 no* ziel1 no* g$a*te4 ,de g$a*te is bij de lag]e di]51 de insect51 en de e]/e gew]velde di]53 viss*5 en kruip5de di]51 ongetwijfeld het uitvloeisel gewee/ van de ontwikkel+ d] z9tuig54 ,het lev5 is begonn5 met e5e e5v\dig sam5ge/elde /(1 die nauwelijks de eig5s*app5 bezat1 die wij ?ans als uit+5 van het lev5 k5n51 en de kiem1 de voortbr5g/] di] oorspronkelijke organism51 is niets &]s gewee/1 dan e5e gelukkige v]e5ig+ van elem5t51 wa>door die nieuwe vorm van w]kzaamheid 9 het w]k d] s*epp+ bepaald is4 ,ev5als de electriciteit te voors*ijn tre$t uit e5e da>toe ges*ikt gemaakte batt]ij1 zoo is ook de lev5skra*t voortgekom5 uit de groote w]kplaats d] natuur4 ,het protoplasma ond]v9dt op zijne beurt d5 invlo$1 wa>door het zi* langzam]h& bov5 zijn5 n$]ig5 oorsprong v]heft4 ,door zijn v]mog51 om zi* te vo$51 ontwikkelt het zi* en v]deelt het zi*3 dit is de e]/e wijze van voortplant+ gewee/4 ,wel is het nog ge5e plant1 ma> het leeft1 h]nieuwt zijn weefsel en plant zi* voort4 ,die eiwit/(1 die geleia*tige v]b9d+ van kool/(1 /ik/( en zuur/(1 zal weldra &]e /(f51 zooals zwavel1 phosphorus1 ijz]1 z\t51 9 zi* opnem51 en van vorm en eig5s*app5 v]&]54 ,zoo zal het protoplasma1 na zi* v]deeld te hebb5 9 v]s*ill5de li*am51 die 9 eig5s*app5 v]s*ill51 het aanzijn s*5k5 aan de mon]51 de =am9if]51 de e]/e cryptogam51 de myxomycet51 de spons51 het wi]1 enz4 ,wij hebb5 re$s k5nis gemaakt met de v]s*ill5de mon]5 en gezi51 dat er e5 aantal v]s*ill5de soort5 be/aan1 die zi* bijna alle voortplant5 door v]deel+ van hun li*aam 9 twee gelijke deel54 ,er zijn er e*t] enkele1 zooals de protomonas1 de vampyrilla en de protomyxa1 die zi* op e5e &]e wijze voortplant54 ,op e5 bepaald tijd/ip van hun lev5 trekk5 zij hunne kle9e trilh>5 91 die hun voor de beweg+ en als grijporgan5 di551 en v]&]5 zij 9 bolletjes4 ,de buit5/e laag di] bolletjes wordt taai] dan die van het protoplasma en vormt e5e soort van omhulsel1 wa>b9n5 het protoplasma zi* v]deelt 9 e5 groot aantal kle9e bolvormige massa's4 ,da>na breekt het omhulsel en kom5 de nieuw gevormde li*am5 na> buit54 ,zoo vorm5 zi* de zospor54 ,de microb51 wa>van m5 vooral 9 de laat/e j>5 zooveel spreekt1 s*ijn5 ook niets &]s dan mon]5 te zijn4 ,m5 heeft gewoonlijk ge5 d5kbeeld1 hoe groot het aantal wez5s is1 dat ov]al 9 de lu*t en 9 het wat] krioelt4 ,gemiddeld bevat e5 cubieke met] lu*t 9 e5e volkrijke /ad van drie- tot vi]duiz5d4 ,ma> deze zijn e]/ van jong]5 datum1 da> zij als p>asiet5 bij sam5hoop+5 van m5s*5 gevond5 word5 en 9 volle zee en op de b]g5 v]dwijn54 ,hunne lev5svatba>heid is v]baz5d1 ev5als die van de mee/e afgietseldi]tjes4 ,e5e enkele bact]ie kan 9 #bd ur5 me] dan #ae millio5 bact]in voortbr5g56 ,sommige afgietseldi]tjes kunn5 als het w>e niet /]v54 ,spallanzani heeft door bevo*tig+ rotif]5 do5 h]lev51 die d]tig j>5 lang uitg$roogd w>54 #c ,de /amboom van het di]5rijk heeft zi* ev5m9 als die van het plant5rijk1 gemakkelijk en spo$ig ontwikkeld4 ,er 0 e5e v]baz5de ontwikkel+ noodig1 e] bepaalde mon]51 die hun geheele lev5 het omhulsel behield51 dat het protoplasma van enkele hunn] tijdelijk bes*]mt1 9 /aat geword5 w>51 om onmiddellijk van het wat] en de lu*t1 die me] ( m9 met m9]ale /(f5 bezwang]d w>51 de grond/(f5 voor hunn5 b\w te v]krijg54 ,van di5 dag af is het plant5rijk op de a>de v]s*55 lang5 tijd w>5 de mon]5 de e5ige bewon]s d] a>de1 en da>uit zijn langzam]h& naa/ elk&] te voors*ijn getr$5 de wez5s1 die lat] de a>de z\d5 b$ekk5 met ha> gro5 kle$ ( aan de weid5 en de boss*5 hunne tallooze bewon]s z\d5 v]s*aff54 ,de plant5 zijn niet de voor\d]s d] di]54 ,het zijn twee v]s*ill5de w]eld51 die alle5 d5zelfd5 oorsprong hebb54 ,het z\ mogelijk gewee/ zijn1 dat alle5 di]5 be/ond51 hetge5 het geval z\ gewee/ zijn1 als ge5 d] oorspronkelijke organism5 zi* aan d5 bodem _h va/gehe*t4 ,ook z\ het mogelijk gewee/ zijn1 dat alle5 plant5 gevormd w>51 hetge5 het geval gewee/ w>e1 indi5 alle oorspronkelijke organism5 uit d5 bodem gevormd w>51 hetzij 9 de vrije lu*t1 hetzij 9 de diepte d] wat]54 ,ook _h het kunn5 zijn1 dat het di]5rijk ev5als het plant5rijk zi* geheel &]s _h ontwikkeld1 dan het geval gewee/ is2 da>toe hadd5 sle*ts de om/&igh$51 zooals de elem5t51 de w>mte1 de zwa>tekra*t1 de di*!id1 het li*t en &]e moet5 v]s*ill5 van die1 wa>ond] de organism5 ?ans gevormd zijn4 ,de vorm51 wa>ond] het lev5 op de ov]ige w]eld5 optre$t1 moet5 geheel v]s*ill5d zijn van die op a>de4 ,hoe moet5 wij ons deze e*t] d5k58 ,z\d5 wij ons boom51 vru*t5 en bloem5 kunn5 voor/ell51 indi5 er ge5 plant5w]eld op onze planeet be/ond8 ,wat ons het mee/e treff5 moet bij onze /udie d] e]/e bew]ktuigde wez5s op a>de1 zijn hunne bijzond] kle9e afmet+53 de mee/e zijn mikroskopis* kle94 ,de e]/e uit+ d] lev5skra*t 0 hoog/ bes*eid51 als( de natuur e]/ h>e kra*t5 beproev5 wilde1 vrdat zij zi* te v] van het onbew]ktuigde rijk v]wijd]de4 ,m9]va is niet 9 volle wap5ru/+ uit het ho(d van ,jupit] te voors*ijn getr$54 ,ma> al zijn die wez5s kle91 zij zijn ontelba> 9 aantal4 ,enkele t]re95 be/aan uitsluit5d uit mikroskopis*e v]/e5+5 van die oude wez5s1 wa>van e5 groot aantal soort5 nog 9 onz5 tijd voorkom54 ,ehr5b]g heeft 9 n5 cubiek5 c5timet] krijt vijfhond]dduiz5d v]/e5de =am9if]5 gevond52 ,max-,s*ultze s*atte het aantal van die skelett5 9 #cj gramm5 z& van de hav5 van ,gaeta op #a #a_/b millio54 ,zij vorm5 dikwijls geheele b]g54 ,geheele eil&51 zooals ,b>bados1 be/aan uitsluit5d da>uit4 ,het krijt be/aat uit de ov]blijfsel5 van mikroskopis*e di]5 en plant52 ge5 /amp] is fijn g5oeg om de kle9e wez5s te v]brijzel54 ,fig4 #dj is e5 deel van het opp]vlak van e5 geglace]d visiteka>tje1 tweehond]d mal5 v]groot1 zooals dit door ,ehr5b]g re$s 9 #ahdb is wa>g5om54 ,=am9if]51 diatomen en &]e lag]e di]tjes zijn bij duiz5d5 opgehoopt 9 de krijt- en kiezelrijke t]re952 volg5s ,ehr5b]g kan e5 cubieke duim #dj millio5 di]tjes bevatt54 ,ook hi] zijn de molecul5 meetkundig g]angs*ikt4 ,de =am9if]51 zoo g5oemd omdat hunne s*aal van kiezel tallooze gaatjes bevat2 de rhizopod5 7wortelpootig571 die /ral51 /ekels1 ha>tjes om zi* he5 hebb51 be/aan ev5als de mon]5 alle5 uit protoplasma1 en hun skelet be/aat uit kiezel ev5als het b]gkri/al4 ,de organis*e drad5 van deze di]5 h\d5 re$s door hunne aanrak+ de afgietseldi]tjes ( de kle9e s*aaldi]5 teg51 die om h5 he5 drijv52 zij grijp5 ze va/1 omr+5 ze met hun slijm]ig net1 loss5 ze op en vo$5 zi* er m$e4 ,de =am9if]5 zijn mikroskopis*e di]tjes2 de rhizopod5 kunn5 somtijds de grootte van e55 speldeknop b]eik54 ,de e]/e onttrekk5 het kiezel aan het omr+5de wat]2 de twe$e s*eid5 koolzure kalk af4 ,beide lev5 nog /e$s 9 de diepte d] zee4 ,deze oorspronkelijke wez5s zijn niet uitsluit5d uit de anorganis*e w]eld voortgekom54 ,de koolzure kalk kri/allise]t bij de rhizopod5 9 meetkundige vorm51 die gewijzigd word5 ond] d5 s*eikundig5 invlo$ van het eiwita*tige protoplasma1 ma> to* 9 meetkundige vorm51 ev5als de sneeuw1 het ijs1 de kri/all5 enz4 ,beide soort5 van di]5 kom5 9 tallooze vorm5 voor4 ,zij zijn gesla*tloos en plant5 zi*1 ev5als vele plant51 door insno]+ voort4 ,ge5e enkele d] voorwa>d5 voor vooruitgang is 9 ha> aanwezig1 ge5 /rijd om het be/aan ( w$ijv]1 want zij hebb5 eeuw5 be/aan zond] te v]&]51 en zijn dus niet de /amvad]s geword5 van e5e volmaakt] soort4 ,die kle9e wez5s v]di55 re$s d5 naam van di]54 ,de amoeb51 wa>m$e wij re$s vroeg] k5nis gemaakt hebb51 die niets &]s zijn dan protoplasma1 en die zi* e5v\dig voortplant5 door e5e v]deel+ 9 twee deel51 v]di5d5 ev5m9 di5 naam1 als di5 van plant54 ,e5 e]/e /ap voorwa>ts 0 het1 to5 het protoplasma ges*ikt w]d1 om e5 vliezig omhulsel af te s*eid51 wa>b9n5 het zi* 9 me] ( m9d] deel5 v]deel5 kon4 ,is het omhulsel van eiwita*tig5 a>d1 dan is het wez51 dat dit omhulsel voortbra*t1 van di]lijk5 a>d2 is het da>5teg5 cel/(1 dan nad]t het wez5 tot het plant5rijk4 ,de eiwit/(f5 zijn me] ( m9 buigzaam1 de cel/( is dit niet2 hi]uit volgt1 dat 9 het e]/e geval de beweg+5 van het protoplasma zi* na> buit5 kunn5 op5b>52 9 het twe$e geval da>5teg5 niet4 ,da>om zijn de di]5 9 /aat zi* te beweg51 t]wijl het groot/e aantal plant5 ha> geheele lev5 onbewegelijk zijn4 ,vr di5 /ap voorwa>ts1 w>5 de organism5 no* plant51 no* di]51 hoewel zij re$s sam5ge/eld] w>5 dan de mon]5 en de amoeb54 ,er be/aan nog h$5 talrijke af/ammel+5 van die wez5s1 die e5 i$] kan be/ude]54 ,de zweepdrag5de afgietseldi]tjes1 zoo g5oemd1 omdat zij gewoonlijk e5e soort zweep aan hun uite9de drag51 behoor5 tot die tuss*5vorm51 die proti/51 die no* plant no* di] zijn4 ,zij nem5 alle mogelijke vorm5 aan4 ,enkele zijn eivormig en rooda*tig1 &]e zijn bladvormig plat2 we] &]e zijn uitg]ekt 9 d5 vorm van /aafjes2 nog &]e lev5 9 kok]s1 die 9 boomvormige kolonin v]takt zijn4 ,die organism5 zijn dikwijls de oorzaak van het roodkleur5 van d5 reg5 ( de sneeuw1 welk v]s*ijnsel e]tijds door het bijgelo( van het ang/ige volk aan blo$ w]d toeges*rev54 ,tot dezelfde klasse van tuss*5vorm5 behoort ook de ,magospha]a planula1 9 #ahfi door ,haeckel 9 de ,noordzee ontdekt4 ,het is e5 li*aam be/a&e uit #cb pyramid51 met h>e topp5 ond]l+ v]bond5 7fig4 #db n4 #a2 n4 #b is e5e doorsn$e door het middelpunt ga&e74 ,met behulp d] trilh>5 zwemt het ev5als de volvox ronddraai5d voort4 ,op e5 bepaald oog5blik valt het li*aam uite51 de vrijgeword5 cell5 gaan weg1 v]s*ill5de groott5 en vorm5 aannem5d 7n4 #c1 #d en #e71 da>na nem5 zij d5 bolvorm aan en gelijk5 zij op kle9e ei]5 7n4 #f74 ,die ei]5 behoev5 niet bevru*t te word54 ,i$] van deze v]deelt zi* w$] 9 #b1 #d1 #h1 #af en #cb cell5 7n4 #g7 en br5gt w$] e5 wez5 voort1 dat ov]e5komt met dat1 wa>uit het is voortgekom54 ,wij zeid5 re$s1 dat die organism5 ge5 d] k>akt]i/ieke k5teek55 van het plant5- ( di]5rijk bezitt54 ,tot dezelfde soort van wez5s behoor5 ook de myxomycet51 die zi* des zom]s 9 m5igte ontwikkel5 op de eik5krull54 ,het zijn slijma*tige1 oranjekleurige massa's1 die v]l5gsels bezitt5 ev5als de pseudopod5 d] amoeb51 en die zi* kunn5 v]plaats5 en zi* vo$5 door vreemde /(f5 op te nem54 ,het zijn ongetwijfeld de voor\d]s d] padde/oel51 die re$s tot het plant5rijk behoor54 ,de ,noctiluca mili>is 7zeevonk7 en het ,p]id9ium1 wa>aan groot5deels het phosphoresce]5 d] zee moet word5 toeges*rev51 zijn ev5e5s tuss*5vorm54 ,all51 die e5 tijd lang des zom]s aan het /r& d] zee hebb5 doorgebra*t1 k5n5 dit s*oone v]s*ijnsel4 ,voornamelijk na w>me en na /orma*tige dag5 tre$t het ze] /]k op4 ,het zeewat] bevat somtijds #bejjj van die wez5s 9 #cj cub4 c5timet]s wat]4 ,de zee s*ijnt dan v]li*t1 als( e5e ,najade ov] de golv5 glijdt en het phosphoresce]5de li*t ont/eekt4 ,die proti/ is als het w>e sle*ts e5 bolletje doors*ijn5d gelei4 ,indi5 m5 het wat] beweegt1 spatt5 er duiz5d5 vonk5 uit3 als m5 de arm5 dompelt 9 e55 emm] zeewat]1 dan ziet m5 het vuur langs de huid opkruip54 ,dit zijn de w>e zophyt51 plantdi]51 de e]/e pog+5 d] natuur1 om aan het lev5 vorm te gev54 ,v]d] ontwikkeld dan de vorige organism5 zijn de spons51 die nog op de gr5s geleg5 zijn van beide rijk52 zij zijn aan d5 grond beve/igd als plant51 ma> vo$5 zi* op de wijze d] di]54 ,de spons is e5e v]zamel+ van amoeb5 en zweepdrag5de afgietseldi]tjes1 die hunne p]soonlijkheid v]liez51 om op te gaan 9 de geme5s*appelijke massa4 ,deze massa leeft1 ond]v9dt indrukk51 kan zi* sam5trekk5 ( uitzett51 ontvangt het wat]1 dat ha> vo$t1 doet het door ha> li*aam /room5 en v]jaagt het we]4 ,het plant zi* zelf voort1 s*5kt het aanzijn aan amoeb5cell51 die 9 het wat] drijv5 en zi* va/he*t5 aan oneff5h$5 van d5 bodem1 om e5e nieuwe spons te vorm54 ,er is e*t] nog ge5e gesla*tsvoortplant+1 en dus nog ge5e va//a&e soortk5m]k54 ,die k5m]k5 kom5 e]/ voor d5 dag bij de hydra's4 #d ,hi] tre$t de p]soonlijkheid veel /]k] op d5 voorgrond dan bij de vorige organism54 ,de hydra's ( zoetwat]polyp5 word5 9 poel5 gevond54 ,het vo$sel tre$t we] uit dezelfde op5+1 wa>door het is b9n5getr$54 ,om zi* te v]plaats5 buigt het di] zijn li*aam 9 e55 boog1 he*t het d5 mond va/ teg5 het voorw]p1 wa>teg5 het /eunt1 maakt d5 voet los1 trekt di5 we] na> d5 mond1 plaat/ d5 mond we] wat v]d] en zoo v]volg5s4 ,gewoonlijk volbr5g5 zij die beweg+51 om 9 het li*t te kom51 hoewel zij ge5e oog5 bezitt51 somtijds ook om hunne prooi te zoek54 ,en to*1 wat vreemde wez5s6 ,m5 kan ze 9 /ukk5 snijd51 zond] ze te dood52 integ5deel3 uit ne enkele hydra kan m5 er twee1 drie1 ja zelfs ti5 mak54 ,m5 kan ze ook als e5 h&s*o5 omke]51 zond] dat dit invlo$ heeft op h>e spijsv]t]+3 de buit5opp]vlakte wordt dadelijk maag4 ,m5 kan ze aan elk&] va/mak51 ze ent5 als boomtakk5 enz4 ,is e5e hydra ov]langs 9 twee helft5 gesn$51 dan zal i$]e helft 9 m9d] dan vi]-en tw9tig ur5 zi* we] sluit5 en zoo e5e nieuwe hydra vorm51 9 /aat e5e prooi te grijp54 ,indi5 m5 ha> ov]dw>s doorsnijdt1 dan zal de voor/e helft 9 twee dag5 w$] e55 voet v]krijg51 en de a*t]/e helft we] nieuwe arm54 ,indi5 m5 e5e hydra e]/ ov]langs doorsnijdt1 en da>na elk d] helft5 ov]dw>s1 dan heeft m5 na v]loop van a*t dag5 vi] hydra's4 ,zoo heeft ,trembley uit ne hydra vijftig nieuwe wez5s gevormd4 ,m5 kan ook1 zoools wij zooev5 opm]kt51 dat vreemde di] omke]54 ,t]wijl bij de spons51 het endod]m 7de b9n5/e cellaag7 ze] veel van het ectod]m 7de buit5opp]vlakte7 v]s*ilt1 kom5 beide bij de hydra's bijna geheel ov]e54 ,m5 kan van het ectod]m na> willekeur endod]m mak5 en omgeke]d4 ,da>voor behoeft m5 de polyp sle*ts om te ke]54 ,dan moet de vroeg]e buit5opp]vlakte het vo$sel kunn5 v]t]51 en de vroeg]e b9n5opp]vlakte het bes*]m5de en gevoelige deel van het li*aam word54 ,to* heeft dat omke]5 niet de m9/e s*adelijke uitw]k+4 ,e5ige ur5 lang s*ijnt het di] m9d] op zijn gemak en doet het pog+51 7die dikwijls gelukk571 om 9 zijn5 vroeg]5 toe/& t]ug te ke]54 ,ma> gelukt dit niet1 dan weet het zi* 9 zijn5 nieuw5 toe/& te s*ikk51 en ziet m5 het de arm5 uit/rekk5 om e5 ruim maal te do5 en d5 v]lor5 tijd 9 te hal54 ,indi5 m5 e5e hydra omke]t en dan door e5e &]e laat inslikk51 dan rak5 de beide b9n5opp]vlakt5 elk&] aan1 en zull5 deze zi* zdanig aan elk&] va/he*t51 dat de twee di]5 na v]loop van enkele dag5 n wez5 vorm56 ,m5 ziet1 hoe die weefsels zi* s*ikk5 9 de v]&]+ hunn] omgev+1 en v]&]54 ,hunne physiologis*e eig5s*app51 hunne s*eikundige sam5/ell+ word5 me] ( m9d] gewijzigd1 en dit is dan ook n d] vru*tba>/e bronn5 voor de splits+ van het di]5rijk4 ,de hydra's plant5 zi* voort door knopvorm+2 e5e kle9e hydra groeit op bet li*aam d] e]/e en ontwikkelt da>2 na e5ig5 tijd g]aakt zij los en leeft zij afzond]lijk4 ,somtijds drag5 zij tot vijf jong5 op v]s*ill5de trapp5 van ontwikkel+4 ,er zijn nog ge5e gesla*t53 de jong5 groei5 na>mate van het vo$sel1 dat de polyp heeft opg5om51 en de temp]atuur4 ,ma> re$s op5ba>t zi* de neig+ tot gesla*tsvoortplant+4 ,9 het laat/ van d5 zom] ziet m5 dikwijls bij de ,cordylophora e5e wijze van voortplant+1 die van de vorige v]s*ilt4 ,de jeugdige polyp5 v]&]51 9 /$e van zi* tot individu5 te ontwikkel51 9 bolronde zakjes1 wa>van sommige eitjes en &]e mannelijke organ5 bevatt54 ,dit is e5 nieuwe /ap d] natuur op het gebi$ d] uit+5 van het lev54 ,die /ap tot de vorm+ d] gesla*t5 vormt d5 ov]gang tuss*5 de polyp5 en de m$us51 die vreemdsoortige s*ijv5 gelei1 die i$]e5 dikwijls aan het /r& gezi5 heeft1 ( 9 d5 vorm van halve boll5 9 het wat] heeft zi5 drijv54 ,lang5 tijd hebb5 de beoef5a>s d] di]kunde gezo*t na> de wijze van ont/aan van die wez5s2 m5 _h ze zorgvuldig van de polyp5 ond]s*eid51 t]wijl zij ind]daad do*t]s da>van zijn4 ,zij ont/aan uit bepaalde polyp51 ,scyphi/om51 langs e5 rij van vreemdsoortige ov]gang51 die m5 aldus kan sam5vatt53 de scyphi/oma1 die ze] veel op de &]e zoetwat]hydra's gelijkt1 v]&]t 9 e5e geheel &]e polyp1 ,/robila g5aamd2 deze v]&]t 9 e5e reeks segm5t51 die m5 niet bet] v]gelijk5 kan dan met e55 /apel bord51 die n voor n losrak5 en nieuwe m$us5 word54 ,deze word5 groot]1 ha> s*]m neemt toe1 krijgt insnijd+5 en vang>m54 ,volwass5 geword51 v]krijg5 zij ei]5 en mannelijke organ51 en die ei]5 gev5 w$] het aanzijn aan wat]polyp51 wa>uit nieuwe m$us5 ont/aan4 ,dit zijn ge5e g$aantev]wissel+5 als bij de insect5 7die to5 tr\w5s nog niet be/ond571 het zijn m]kwa>dige voortbr5gsel5 van wissel5de voortplant+4 ,wat zijn de oorzak5 di] wissel+58 ,de hydra's ont/aan uit bevru*te ei]51 de m$us5 uit hydra's zond] voorafga&e bevru*t+1 door e5v\dige v]deel+ van het li*aam1 door knopvorm+ en loslat+4 ,niet alle m$us5 gelijk5 op elk&]4 ,er zijn e5 aantal v]s*ill5de vorm51 en hoewel alle door h>e geboorte aan de hydra's v]want zijn1 ont/aan zij niet op dezelfde wijze4 ,de kle9e klokvormige m$us5 ont/aan niet als de groote padde/oelvormige m$us5 door deel+ uit e5e /robila2 zij groei5 als bloem5 op hydra's1 die 9 boomvormige kolonin lev52 &]e ont/aan 9 d5 vorm van tross5 ( kraagjes1 en rak5 los en drijv5 9 het wat]4 ,zij gelijk5 volkom5 op zeeplant51 takk51 knopp5 en vru*t54 ,de m$usa v]h\dt zi* tot de hydra als de bloem tot d5 tak2 ha> s*]m is als het w>e e5e bloemkroon4 ,ev5als de bloem gevormd is uit gewijzigde blad]51 die zi* /raalsgewijze g]angs*ikt hebb5 om de z1 die ze draagt1 zoo is ook de m$usa gevormd uit gewijzigde wat]polyp51 die zi* /raalsgewijze g]angs*ikt hebb5 door v]kort+ van d5 oorspronkelijk5 af/&4 ,to* hebb5 de polyp51 9 fig4 #dh afgebeeld1 ge5e &]e ov]e5kom/ met de plant51 dan dat zij aan e5 va/ punt zijn va/gehe*t1 op de wijze d] koral54 ,die plantdi]51 wi] vorm en wez5 zooze] v]s*ill5 na> gelang d] vo$+1 d] temp]atuur en &]e om/&igh$51 zijn e5e belangrijke les d] natuur4 ,de zoetwat]hydra1 die gewoonlijk e5zaam is1 /i*t kolonin1 als m5 ha> plaat/ 9 e5e omgev+ van e5e hooge temp]atuur en rijk aan vo$+s/(f54 ,is dit niet e5 kra*tig bewijs voor de v]&]lijkheid d] soort58 ,de wat]polyp5 mak5 ons duidelijk1 hoe e5 e5v\dig organisme de mee/ v]s*ill5de vorm5 kan aannem51 de ladd] d] bew]ktuig+ kan afdal5 en opklimm52 zij do5 ons nog h$5 /ap voor /ap die wond]lijke g$aantev]wissel+ volg54 ,d5zelfd5 naam van plantdi] kan m5 gev5 aan de koraalpolyp51 die 9 de zee geb\w5 van s*itt]5de bloem5 optrekk5 en b\wmat]iaal afs*eid51 zoodat geheele eil&5 uitsluit5d da>uit gevormd zijn4 ,het zijn me] ( m9d] talrijke kolonin1 wa>van i$] inwon] zijn eig5 huis b\wt en bewoont4 ,die ontelb>e koraaltakk5 w>5 lang5 tijd e5 raadsel voor de wet5s*ap1 en de s*oonheid hunn] kleur5 heeft de s*oon/e bes*rijv+5 9 het lev5 g]oep54 ,?ans weet m51 dat het polyp5kolonin zijn1 wi] v]s*eid5heid 9 vorm en wi] organis*e eig5s*app5 niet m9d] welsprek5d zijn dan die d] vorige wez5s4 ,ev5als zij be/aan zij uit e5e buis1 wi] uite9de bes*\wd kan word5 als e5 mond en wa>van de b9n5zijde als de maag kan word5 aangem]kt4 ,e5 aantal vang>m5 zijn aanwezig2 de kop ontbreekt nog4 ,gehoor- en gezi*tsorgan5 word5 nog gemi/4 ,van de vijf z9tuig5 be/aat nog sle*ts alle5 de ta/z92 dat van d5 smaak beg9t e]/4 ,enkele spi]5 word5 gevond52 de z5uw5 v]ke]5 nog 9 rudim5tair5 toe/&1 en zijn we9ig gevoelig4 ,i$]e kle9e polyp leeft afzond]lijk1 ma> ha> lev5 smelt ine5 met het doods*e be/aan van de kolonie1 wa>van zij deel uitmaakt1 ,ev5als bij de m$us5 heeft de voortplant+ plaats door middel van ei]5 en kle9e bevru*t5de li*am51 hetge5 het beg9 d] gesla*tsvoortplant+ is1 do* sle*ts 9 sluim]5d5 toe/&4 ,die wez5s zijn tweesla*tig1 do* onbewu/4 ,gevoel5 zij zelfs iets van het lev58 ,zek] is het1 dat zij er geheel onv]s*illig voor s*ijn54 ,somtijds slorpt de ne polyp de &]e op zond] dat deze d5 m9/5 teg5/& bi$t4 ,somtijds /]ft de polyp 9 h>e won+ en wordt zij dadelijk w$] v]vang5 door e5e &]e1 door die won+ zelf voortgebra*t3 de won+ zelf br5gt h>e eig5e bewon]s voort4 ,als( de natuur langzam]h& h>e kra*t5 beproefde bij de ontwikkel+ van het lev51 /aan naa/ de vorige wez5s1 do* iets hoog] 9 ontwikkel+1 de tunicata 7manteldi]51 huidzakdi]571 wi] omhulsel ev5als bij de plant5 uit cellulose be/aat1 wi] spijsv]t]+skanaal twee op5+5 heeft1 ne voor het intr$5 van het vo$+swat]1 de &]e voor het uit/room51 en die behalve de spijsv]t]+s- en voortplant+sorgan5 e5 beg9 van e5 h>t en van blo$somloop bezitt54 ,die kle9e weekdi]5 zijn als het w>e niets &]s dan lev5de zakk51 ma> hun lev5 is re$s iets ontwikkeld] dan dat d] vorige4 ,het vreemd/e is1 dat 9 dit beg9sel van e5 h>t1 zond] klepp51 zond] h>tkam]s1 het blo$ nog ge5e bepaalde ri*t+ volgt3 het h>t slaat e5 tijdlang 9 de ne ri*t+1 /aat /il1 slaat dan 9 teg5ge/elde ri*t+1 zoodat de blo$vat51 die 9 het e]/e geval de rol van slagad]5 v]vuld51 9 het twe$e geval als ad]5 di5/ do54 ,het di] ademt en zijne ademhal+sw]ktuig5 7kieuw57 zijn gevormd t5 ko/e van het voor/e g$eelte van de spijsv]t]+sorgan54 ,het s*ijnt1 dat deze van alle ongew]velde di]5 het di*t/ aan de gew]velde di]5 gr5z51 en hunne /amvad]s zijn4 ,nog altijd zijn het de trilh>51 die het wat]1 dat de vo$+s/(f5 bevat1 na> d5 mond vo]54 ,hunne g$aante en afmet+5 bi$5 de groot/e v]s*eid5heid aan4 ,v]s*ill5de soort5 zijn mikroskopis*2 enkele s*eid5 kle9e s*elp5 af2 &]e1 zooals de ,pyrosoma 7vuurli*aam71 zijn phosphoresce]5d1 en v]spreid5 zelfs1 indi5 zij hunne volle lev5skra*t hebb51 e5 held]1 rood li*t2 sommige zijn geheel vrij en br5g5 hun lev5 zwemm5de door2 &]e he*t5 zi* aan de rots5 va/ op het oev]z&3 het zijn de ,ascidin1 die 9 groot5 getale op onze ku/5 voorkom5 en somtijds de grootte van kipp5ei]5 b]eik52 zij he*t5 zi* ond] de /e55 va/ als /ukk5 gelei1 en indi5 m5 d5 /e5 omke]t1 w]p5 zij wat] om zi* he54 ,bij die wez5s is de voortplant+ ev5 onregelmatig1 en als het w>e nog ev5 weifel5d als de blo$somloop4 ,zij zijn tweesla*tig1 gev5 het aanzijn aan ei]51 die zij bevru*t51 en uit het ei komt niet de zoon1 ma> de kle9zoon voort van het di]1 dat het heeft voortgebra*t1 da> de zoon 9 het ei alle5 ont/aat om zi* da>9 voort te plant5 en dadelijk te /]v56 ,het ei br5gt e5 wez5 voort1 dat nooit het dagli*t zal zi51 het omhulsel van dat ei is tegelijk]tijd de wieg en het graf van e5 wez51 dat zi* da>b9n5 voortplant als ongebor5 vru*t1 en wa>van de ov]blijfsel5 tot vo$sel di55 voor het nieuwe gesla*t1 dat het e5ige is dat be/emd is1 na> buit5 te tr$54 ,dit m]kwa>dige en vreemde feit is van groot gewi*t voor de ontwikkel+sle]4 ,het toont ons aan1 dat die wez5s behoor5 tot die p]iode 9 de ges*i$5is d] natuur1 wa>9 de lev5skra*t na duiz5d5 pog+5 en a>zel+5 de gr5s _h ov]s*r$51 die de weekdi]5 ond]s*eidt van de di]51 door e5 g]aamte ge/eund1 de ongew]velde van de gew]velde di]54 ,re$s heeft de natuur e55 lang5 weg doorloop5 9 de ontwikkel+ d] bew]ktuigde wez5s4 ,to* hebb5 wij tot nu toe nog sle*ts vormelooze wez5s bes*\wd1 die lev5 9 de diept5 d] zee4 ,sommige zijn kle9e geleia*tige bolletjes1 die door middel van hunne trilh>51 die hun voor alles di551 voortzwemm52 &]e zijn tot kolonin v]bond5 en vorm5 als het w>e lev5de boom54 ,wel hebb5 zij e5 spijsv]t]+sorgaan1 voortplant+sorgan5 en organ5 voor d5 blo$somloop1 z5uw5 en spi]51 ma> ge5 spoor van symmetrie4 ,ov]bodig is het1 hi]bij te voeg51 dat zij nog ge5 ho(d hebb54 ,tot nu toe zijn al die wez5s bl9d1 do( en /om4 ,e5 beg9 van e5 kop en e5 beg9 van symmetrie op5ba>t zi* bij de worm51 wi] voor\d]s 9 het slijk van zeen en rivi]5 woond54 ,die weekdi]5 ond]s*eid5 zi* van de vorige door twee eig5s*app53 zij zijn g]ekt en zij v]plaats5 zi*4 ,bes*\w5 wij b4v4 d5 e5v\dig5 a>dworm4 ,het feit re$s1 dat hij kruipt1 geeft hem me]d]e voortreffelijkheid4 ,hij be/aat uit gelijke r+5 en zijne to5ame 9 l5gte wordt alle5 v]kreg5 door e5e to5ame 9 het aantal di] r+51 wa>van elke zo[el kop als /a>t kan word54 ,ma> het feit alle51 dat de voor/e r+ tot taak heeft het e]/ het vo$sel op te nem51 dat d5 geheel5 worm moet doorloop51 plaat/ di5 r+ 9 zoodanige om/&igh$51 dat zijn bevatt+sv]mog5 g$urig w]kzaam is en zi* ontwikkel5 moet4 ,het is e5 mond1 die zi* vooruit beweegt1 die e5e zek]e v]antwoordelijkheid draagt teg5ov] de geheele kolonie1 die altijd vooraan moet /aan 9 het gelid1 om het be/e uit d5 grond te zoek51 en re$s da>door v]oorzaakt1 dat 9 dat di] e5e buikzijde1 e5e rugzijde1 e5 voor/e g$eelte1 e5 l9ks en e5 re*ts be/aat4 ,de kop krijgt e5e afzond]lijke taak4 ,hij zal h9d]niss5 ontmoet51 zal van tijd tot tijd g]oep5 word5 tot d5 /rijd en somtijds aan groote gev>5 zijn blootge/eld4 ,zijne kra*t en zijn we]/&sv]mog5 zull5 langzam]h& to5em54 ,to* is dat orgaan nog niet van zoo groot gewi*t1 ( het kan1 indi5 het v]m9kt is1 van zelf we] aangroei54 ,indi5 m5 van e55 worm d5 kop afsnijdt1 dan groeit hij w$] aan2 snijdt m5 e55 worm 9 tween1 dan word5 beide deel5 w$] aangevuld 7ook het a*t]/e deel1 dat w$] organ5 voor d5 blo$somloop en h]s55 moet v]krijg574 ,er be/aan zelfs r+worm51 die m5 9 zoovele deel5 kan snijd5 als m5 v]kie/1 en wa>bij dan i$] deel we] e55 kop en e55 /a>t zal krijg5 en e5 di] zal word51 dat volkom5 lev5svatba> is4 ,sommige r+worm5 kunn5 e5e l5gte van #a #a_/b met] teg5 e5e dikte van #c c5timet] b]eik51 en be/aan uit hond]d5 r+54 ,m5 v9dt 9 zee dikwijls r+worm51 die z lang zijn1 dat de /a>t als het w>e niet me] 9 betrekk+ /aat tot d5 kop1 zoodat zij zi* kunn5 bijt51 zond] het zelf te gevoel54 ,enkele soort51 zooals de ,nad951 plant5 zi* door knopvorm+ voort2 ve]tig tot ze/ig r+5 groei5 na elk&] aan1 en da>na v]deelt het di] zi* van zelf 9 twee deel51 t]wijl aan het voor/e deel van het nieuwe wez5 e5 kop groeit2 ma> m]kwa>dig is het1 dat 9 d5 h]f/ die wijze van voortplant+ plaats maakt voor gesla*tsvoortplant+4 ,sommige ,n]ed5 zijn nog m]kwa>dig]3 zij be/aan uit twee wez5s1 met hunne uite9d5 aan elk&] gehe*t1 het ne van gesla*tsdeel5 voorzi51 het &]e niet4 ,hetzelfde is het geval bij de ,sylliden 7fig4 #ea74 ,het is1 als( de natuur niet gemakkelijk e5e keuze heeft kunn5 do5 tuss*5 de v]s*ill5de wijz5 van voortplant+4 ,lat]1 bij de insect51 zal de voortplant+ alle5 ges*i$5 bij het volmaakte wez51 de kapel uit de pop voortgekom51 t]wijl de l>v5 zi* niet kunn5 voortplant54 ,hi] e*t] plant5 de l>v5 zi* wel voort4 ,de ond]l+e onafhankelijkheid d] r+5 is somtijds z groot1 dat bij e5zelfde di] enkele r+5 mannelijk1 &]e vr\welijk1 we] &]e van gesla*tsdeel5 voorzi5 zijn1 &]e niet4 7,spirorb51 ,autolit574 ,de kop vormt zi* onm]kba>4 ,het beg9sel d] h]s55 is geleg5 9 d5 e]/5 r+ bij de r+worm51 9 d5 d]d51 somtijds 9 d5 vi]d51 bij de reg5 worm52 bij de r+worm5 ligt de mond aan d5 twe$5 r+4 ,de trilh>5 zijn voelhor5s1 grijporgan51 geword54 ,de oog51 nog 9 rudim5tair5 toe/&1 kom5 voor d5 dag2 het zijn z5uw51 gevoelig voor het li*t1 die zi* beg9n5 te ontwikkel51 en dat wel aan de beide uite9d51 aan de uit]/e r+54 ,de ,nematon]es contorta1 de ,oria arm&i1 de ,fabricia hebb5 gewoonlijk twee oog5 op het a*t]g$eelte2 de ,amphicor9a1 de ,myxicola hebb5 er vi]1 de ,amphigl5a m$it]ranea zes ( a*t4 ,de l9tworm51 p>asiet51 die zi* aan e5 &] organisme va/he*t51 en die dus hun vo$sel nooit behoev5 te zoek51 dat zij van zelf b9n5 hun b]eik hebb51 hebb5 9 het geheel ge5 kop1 ma> alle5 e5 soort zuiggat1 wa>uit het li*aam van het di] zi* ontwikkelt door de vorm+ van nieuwe r+54 ,ook de gehoorw]ktuig5 beg9n5 voor d5 dag te kom51 nu e5s op d5 e]/5 r+1 dan w$] op e5 volg5d54 ,do* langzam]h& beg9n5 zi* de v]s*ill5de z9tuig5 te bep]k5 tot het voor/e g$eelte van het li*aam4 ,zoo won5 wij van /ap tot /ap de ontwikkel+ en d5 vooruitgang van het lev5 bij1 t]wijl i$]e bijzond]heid van de vorm+ van nieuwe organism5 zi* aan onze blikk5 v]toont als e5e op5b>+ van d5 oorsprong1 wa>uit alle ?ans lev5de s*epsel5 zijn voortgekom54 ,als wij aan de insect5 kom51 dan zi5 wij ook da> d5zelfd5 oorspronkelijk5 b\w3 me] ( m9d] met elk&] v]bond5 r+54 ,de duiz5dpoot5 hebb5 gewoonlijk bij hun uittr$5 uit het ei sle*ts neg5 r+52 de ov]ige r+5 groei5 na elk&] aan het a*t]deel van het li*aam2 ma> deze insect5 tr$5 re$s me] als afzond]lijke individu5 op3 wel kunn5 de twee helft5 e5] ,scolop5dra1 die dw>s doorgesn$5 is1 e5ig5 tijd blijv5 lev5 en zi* beweg51 ma> zij e9dig5 to* met beide te /]v5 zond] te zijn aangegroeid4 ,de gesla*tsvoortplant+ tre$t me] op d5 voorgrond4 ,bij alle insect5 be/aat het li*aam uit drie k5m]k5de deel53 kop1 bor//uk en a*t]lijf2 de kop be/aat uit aan elk&] gehe*te r+51 het bor//uk uit drie en het a*t]lijf uit zes tot twaalf r+54 ,bij de sp9n5 zijn de r+5 alle5 wa> te nem5 9 de vru*t4 ,do* de e5heid van oorsprong d] gel$e di]5 is duidelijk aan te toon54 ,ma> wij moet5 niet te snel vooruitgaan1 opdat wij met oordeel d5 gang van zak5 kunn5 volg5 bij die langzame en groots*e ontwikkel+ van het lev54 ,ev5 laag op de trap d] organis*e wez5s /aan de ,e*9od]m5 ( /ekelhuidig51 cr9oden1 zeegels1 holo?urin1 enz4 ,zij hebb5 nog beide soort5 van voortplant+1 dat wil zegg51 zij hebb5 e5sdeels ei]5 en &]deels v]m5igvuldig5 zij zi* door knopvorm+4 ,viss*]s1 die dikwijls la/ig gevall5 word5 door zee/]r51 snijd5 ze 9 /ukk51 indi5 zij zi* va/he*t5 aan hunne nett51 do* v]get51 dat zij zoodo5de vi] ( vijf voor ne 9 de plaats krijg54 ,zij kunn5 zi* door middel van hunne kle9e voelhor5s langzaam beweg54 ,de zee/]r5 en zeegels hebb5 rudim5taire oog53 het zijn roode vlekk51 geleg5 aan de b5$5zijde d] /ral51 vlak ond] de uit]/e voelhor5s4 ,het li*t wordt /]k da>9 gebrok54 ,zij v]di55 nauwelijks d5 naam van oog51 ma> to* zijn zij het re$s4 ,de zee/]r5 zijn oorspronkelijk polyp51 met d5 kop va/gehe*t aan het midd5 van de /]4 ,de arm e5] /]1 losgemaakt van de midd5s*ijf1 groeit w$] tot e5 geheel li*aam aan4 ,de vijf arm5 7bij sommige soort5 zelfs me]7 groei5 ev5e5s w$] aan4 ,i$]e arm leeft en kan op zijne beurt het lev5 s*5k5 aan e5' knop1 die w$] midd5s*ijf wordt en zi* zoo tot e5e zee/] vormt4 ,er is nog ge5 kop en ev5m9 zijn er ademhal+sw]ktuig54 ,de weekdi]5 9 eng]5 z91 de ,cephalopod51 koppootig51 die op hun' kop loop51 de ,ga/]opod51 buikpootig51 die op d5 buik voortgaan1 s*elpslakk5 en &]e1 de ,acephal51 koplooz51 oe/]s1 mossels enz4 s*ijn5 af te /amm5 van de r+worm54 ,volg5s ,p]ri] to* beweg5 zi* al die weekdi]5 op e5 aanhangsel van hunn5 kop en z\d5 de arm5 van de cephalopod51 de afgeplatte voet d] ga/]opod5 en de tongvormige voet d] acephal5 aanhangsels zijn van het weekdi]2 hunne vorm5 z\d5 alle5 de vru*t zijn van de omgev+1 wa>9 zij moe/5 lev54 ,de weekdi]5 en de cephalobran*iat5 7kopkieuwig57 z\d5 beide af/ammel+5 zijn van wez5s1 die 9 kok]s won51 en die 9 ge5e betrekk+ tot de buit5w]eld /aan dan door de op5+5 9 die kok]s en voornamelijk door de voor/e op5+4 ,de koplooz5 z\d5 onta>de buikpootig5 zijn1 bij wie de kop geatrophie]d is1 to5 hij ge5e taak me] te v]ri*t5 _h4 ,de bra*iopod5 7armpootig571 die ev5als de koplooz51 9 e5e tweekleppige s*elp zijn opgeslot51 ma> van de e]/e uit e5 anatomis* oogpunt ze] v]s*ill51 z\d5 van de r+worm5 langs e55 &]5 tak af/amm51 en het di*t/ bij d5 geme5s*appelijk5 oorsprong geblev5 zijn4 ,bij de weekdi]5 is het z5uw- en spi]/elsel nog sle*t ontwikkeld4 ,het z5uw/elsel be/aat uit knoop5 en /r5g51 en deze c5trale deel5 zijn ond] het d>mkanaal geleg54 ne d] bijzond]e eig5s*app5 van het bekle$sel d] weekdi]5 is1 dat het va/e /(f5 afs*eidt1 die de zoo v]s*ill5de s*elp5 vorm51 en die voor h5 /eunsels vorm51 onafhankelijk van het spi]/elsel4 ,de z9tuig5 beg9n5 zi* /]k te ontwikkel54 ,de ta/z9 is re$s v] gevord]d4 ,de reuk ond]s*eidt zi* langzam]h& van d5 smaak4 ,het gehoor heeft tot z9tuig blaasjes1 wa>9 re$s gehoor/e5tjes gevond5 word54 ,het oog bezit e5 netvlies1 e5e kri/all5s1 e5 reg5boogvlies1 e55 oogrok en glasa*tig vo*t4 ,het g$eelte van het li*aam1 wa>op de oog5 gevond5 word51 is gewoonlijk de aanhe*t+splaats d] voelhor5s2 dikwijls zijn zij aan de uite9d5 geleg54 ,zij hebb5 alle e5 h>t ( e5 orgaan voor d5 blo$somloop1 dat de plaats da>van inneemt4 ,zij zijn van gesla*tsorgan5 voorzi5 en plant5 zi* door ei]5 voort1 ma> de gesla*t5 zijn niet altijd ges*eid5 9 twee individu53 bij de koppootig5 zijn de gesla*t5 ges*eid51 de buikpootig5 zijn bijna alle tweesla*tig4 ,de slakk5 zijn tweesla*tig1 dat wil zegg53 i$] individu bezit beide organ51 ma> de innige v]e5ig+ van twee wez5s is voor de voortplant+ noodig1 da> i$] tegelijk]tijd als mannetje en wijfje optre$t4 ,op de gr5s d] gew]velde en ongew]velde di]5 ontmoet m5 d5 ,amphyoxus1 lancetvis*je1 d5 e]wa>dig5 amphyoxus1 zooals ,haeckel hem begroet1 die nog me] van de viss*5 v]s*ilt1 dan de viss*5 van d5 m5s54 ,het is e5 gew]veld di] zond] kop4 ,de amphyoxus leeft op de z&ige oev]s d] zee1 g$eeltelijk 9 het z& begrav51 m5 v9dt hem aan de ,noordzee1 aan de ku/5 van ,engel&1 die d] ,middell&s*e zee1 9 ,brazili1 ,p]u1 ,borneo1 ,*9a1 bijna ov]al4 ,het g]aamte be/aat uit e5e kraakbe5ige rugge/r5g2 e5 cil9d]vormige buis vormt de z van het li*aam1 da>9 ligt het c5trale z5uw/elsel4 ,e5 kle9e vlek aan het uite9de van de rugge/r5g is het beg9 van e5 oog1 ook het reukorgaan komt 9 primitiev5 toe/& voor1 het gehoor be/aat nog niet2 h]s5s zijn nog niet te ontdekk54 ,de anatomis*e eig5s*app5 wijz5 er op1 dat hij de wa>s*ijnlijke /amvad] is van de gew]velde di]51 de laat/e af/ammel+ van het oude ras d] koplooze gew]velde di]51 de v]b9d+ss*akel tuss*5 de gew]velde en de ongew]velde di]54 ,onmiddellijk a*t] dez5 /amvad] kunn5 de ,cyclo/om5 7rondbekk57 g]angs*ikt word51 wa>toe de prik ( lamprei behoort4 ,hun li*aam is wormvormig1 zond] l$emat52 hun bek bevat ge5e t&51 hunne huid is naakt en zond] s*ubb54 ,zij miss5 e5 be5ig skelet1 ma> hebb5 re$s e5 beg9 van kieuw5 en van h]s554 ,na>mate wij 9 ons ond]zoek vooruitgaan1 zull5 wij het lev5 me] bep]kt zi5 tot bepaalde organ51 en de be/&deel51 wa>uit de di]5 be/aan1 hunne oorspronkelijke eig5s*app5 zi5 v]liez51 om zi* ov] te gev5 aan de leid+ van het met h]s55 voorzi5e wez54 ,de gew]velde di]51 zooals de zoogdi]51 vogels1 kruip5de di]51 viss*51 be/aan 9 ho(dzaak uit e5 geb\w van w]vels1 dat het ruggem]g bes*]mt1 en e9digt 9 e55 s*$el1 die zelf uit gewijzigde w]vels be/aat1 en de h]s55 bevat1 die niets &]s zijn dan de oorsprong van het ruggem]g4 ,gebor5 uit de ongew]velde di]51 en ongetwijfeld voortgekom5 uit de laag/e dez] di]51 de r+worm51 wi] anatomis*e b\w de mee/e ov]e5kom/ heeft met de lag]e gew]velde di]51 v]toon5 zij zi* aan ons als de mee/ volmaakte ontwikkel+ van het lev5 op onze planeet4 ,het is hi]uit1 dat m5 zi* niet alle5 d5 vorm d] wez5s kan v]kl>51 ma> ook de s*ikk+ van i$] orgaan 9 het li*aam4 ,het ho(d1 de zoo fijne organ5 van het gezi*t en het gehoor1 het h>t1 de long51 de ni]5 hebb5 zi* langzaam gevormd4 ,de vorm van i$] wez51 zo[el 9- als uitw5dig1 is de vru*t van zijne lev5swijze en die zijn] voor\d]s4 ,wij zag51 dat g$ur5de e5e reeks van eeuw5 de organism5 zi* hebb5 voortgeplant door knopvorm+ en v]deel+4 ,da>na hebb5 wij bij wez5s1 die zi* nog /e$s op die wijze voortplantt51 organ5 zi5 ont/aan1 die het aanzijn s*onk5 aan kle9e ei]5 ( aan kli]54 ,van to5 af begon de gesla*tsvoortplant+1 bij dezelfde wez5s met de vorige wijze van voortplant+ afwissel5de1 en die optrad bij di]51 die beide gesla*tsorgan5 bezat5 en tweesla*tig w>54 ,da>na tre$t de voortplant+ op door de v]b9d+ van twee v]s*ill5de wez5s1 die1 om het voortbe/aan d] soort te v]zek]51 tot elk&] moet5 nad]5 en zi* tijdelijk tot n li*aam moet5 v]e5ig51 en jui/ door deze wijze van voortplant+ splits5 zi* de wez5s tot v]s*ill5de soort54 ,de ligg+ d] voortplant+sorgan5 9 de nabijheid van de organ51 die di55 tot de afs*eid+ van /(f51 die ge5 nut me] hebb5 voor het organisme1 is niet ze] gelukkig1 zij is het gevolg van d5 b\w d] a>dworm51 bij welke de oorspronkelijke organ5 voor de voortplant+ v]bond5 zijn met de organ5 tot afs*eid+4 ,bij de r+worm5 v9d5 de eitjes1 die zi* 9 alle kanal5 van het li*aam vorm51 9 die afs*eid+skanal5 e55 doorgang na> buit54 ,de langzame volmak+ van het di]5rijk heeft di5 oorsprong nog niet uitgewis*t4 ,de voortplant+ door ei]5 heeft voortg$uurd tot d5 dag1 wa>op lev5de jong5 w]d5 voortgebra*t4 ,i$] lev5d wez5 kwam van to5 af voort uit e5 bevru*t ei1 en heeft e55 vad] en e5e mo$]4 ,deze behoev5 elk&] e*t] da>om niet te k5n54 ,de viss*5 legg5 h>e ei]5 9 het wat]2 op d5 e55 ( &]5 tijd word5 die ei]5 bevru*t1 zond] dat de vis*1 die zi* da>toe le5t1 ooit de mo$] di] ei]5 gek5d heeft4 ,hi]op mak5 de rogg5 en &]e e5e uitzond]+2 deze ligg5 tuss*5 de lev5d b>5d5 en de ei]5 legg5de di]5 91 da> het ei uitgebro$ wordt 9 d5 mo$]s*oot4 ,9 &]e gevall51 zooals bij de kikvors*51 de wat]salam&]s en &]e di]51 nad]5 de oud]s tot elk&] zond] elk&] aan te rak51 en to* word5 de ei]5 bevru*t vrdat zij gelegd zijn1 ( op het oog5blik van het legg54 ,de innige v]e5ig+ van twee wez5s1 het huwelijk1 hetzij tijdelijk1 hetzij duurzaam1 is de vru*t van d5 vooruitgang4 ,die te$]e b&1 re$s opm]kelijk bij e5 groot aantal vogels1 is begonn5 bij de ei]legg5de di]51 wa>ond] m5 e5 groot aantal vi]voetige di]5 v9dt4 ,de s*ildpadd51 de krokodill51 de kikvors*51 de slang51 de vogels legg5 ei]54 ,m5 kan de ontwikkel+ d] voortplant+ door ei]5 volg5 van de laag/e insect5 tot aan de zoogdi]54 ,deze br5g5 wel lev5de jong5 voort1 ma> i$]e5 weet1 dat ook da> 9 d5 mo$]s*oot i$] lev5d wez5 als ei begonn5 is4 ,het b>5 van lev5de jong5 is de tot volkom5heid gebra*te voortplant+ door ei]52 de e]/e wijze van voortplant+ is zelfs nog weifel5d bij de e]/e zoogdi]51 de buideldi]51 die h>e jong5 drag5 9 e55 uitw5dig5 zak1 en vooral bij de vogelbekdi]5 7orni?orhyn*us p>adoxus74 ,van welk oogpunt wij dus ook de zaak bes*\w51 wij zi5 9 het lev5 op a>de /e$s de ontwikkel+ uit n5 zelfd5 /amboom4 ,de ei]legg5de vi]voetige di]5 vorm5 d5 ov]gang tuss*5 de voortplant+ door ei]5 en door het b>5 van lev5de jong52 m5 weet zelfs nu nog niet1 ( de orni?orhyn*us altijd ei]5 legt ( somtijds ook lev5de jong5 voortbr5gt4 ,de buideldi]51 zooals de kango]oe's en &]e1 s*ijn5 met de vogelbekdi]5 de oud/e zoogdi]5 d] w]eld te zijn4 ,die wez5s1 die 9 de ontwikkel+ van het lev5 zijn blijv5 /il/aan1 br5g5 jong5 voort1 die zi* e]/ ontwikkel5 na hunne geboorte4 ,de mo$] grijpt met de lipp5 h>e jong51 die op zi* zelf nog niet lev5svatba> zijn1 en legt ze 9 d5 zak1 di5 zij vr h>5 buik draagt4 ,da> he*t5 zij zi* va/1 i$] aan e55 tepel1 en blijv5 da>aan va/1 totdat hunne l$emat5 en organ5 voldo5de ontwikkeld zijn4 ,die buidelzak is als het w>e e5e twe$e ba>mo$]1 wa>9 de ontwikkel+ d] vru*t t5 e9de gebra*t wordt4 ,indi5 de jong5 alle5 kunn5 loop51 v]get5 zij to* dat ne/ niet en vlu*t5 zij da>9 bij het e]/e al>m2 zij br5g5 da>9 e5 groot g$eelte van hunne k9d%eid door4 ,m5 ziet1 hoe wij geleidelijk de ontwikkel+ van alle organ5 bijwon54 ,m5 kan /ap voor /ap de vorm+ van d5 boezem volg51 te beg9n5 met de vogelbekdi]5 tot aan de s*itt]5de ,v5us van ,milo2 de volmak+ van d5 kop1 van d5 e5v\dig5 worm tot di5 van ,apollo ( ,ant9os1 en zoo v]d] van het geheele li*aam en van i$] orgaan1 h&1 oog1 oor enz4 ,/ap voor /ap beg9t elk orgaan1 ontwikkelt het zi* en wordt het volmaakt]4 ,de lev5skra*t1 e]/ 9 het geheele organisme v]spreid1 bep]kt zi* langzam]h& 9 enkele organ54 ,wij zag5 re$s1 dat m5 e55 r+worm 9 zooveel deel5 kan snijd5 als m5 wil1 zond] dat het di] zijn lev5 v]lie/4 ,m5 kan to* het di] bes*\w5 als e5e v]zamel+ van kle9e deel51 die i$] hunne eig5e lev5svatba>heid bezitt53 de rug/ukk5 e5] nad9e vorm5 e5v\dig d]tig di]52 elk deel v]krijgt e55 kop1 e55 /a>t en nieuwe r+54 ,zoo ook zag5 wij1 dat enkele lange r+worm5 zi* 9 hunn5 eig5 /a>t bijt5 zond] dat zij het zelf bem]k52 dat m5 e5e hydra 9 /ukk5 kan snijd51 kan omke]51 twee hydra's op elk&] kan ent51 enz4 ,de a>dworm heeft niet me] die v]baz5de lev5svatba>heid 9 i$] zijn] deel52 to* groeit de kop we] aan1 als deze afgesn$5 is4 ,*>les ,bonnet v]haalt1 hoe hij van e55 zelfd5 worm twaalf mal5 d5 kop heeft afgesn$51 en hoe deze twaalf mal5 w$] aangroeide4 ,i$]e /raal van e5e zee/] vormt w$] e5e nieuwe zee/]4 ,na>mate wij v]d] kom5 9 ons ond]zoek na> de ontwikkel+ d] wez5s1 bep]kt zi* de lev5skra*t me] en me]4 ,bij de salam&]s groei5 zo[el de poot5 als de /a>t we] aan en zelfs ook de oog5 en e5 deel van d5 kop4 ,ond] de insect5 bezitt5 de spr9khan5 e5e v]baz5de lev5svatba>heid4 ,van #ca on?o(de spr9khan5 leefd5 alle nog na twee dag5 en w>5 zij nog ev5 vlug als vr de op]atie1 #bi leefd5 drie dag51 #bc vi] dag51 #aj vijf dag51 #d zes dag51 #b zev5 dag54 ,de laat/e leefde nog vijfti5 dag5 na de on?o(d+4 ,die zelfde di]5 kunn5 9 het lev5 blijv51 als alle organ5 er uit g5om5 zijn1 7en zelfs ook als zij da>na opgevuld word573 leeggemaakt vijf dag51 leeggemaakt en on?o(d vi] dag54 ,de enkele kop leeft nog vi] en tw9tig ur54 ,de kop met d5 e]/5 r+ kan #cj ur5 lev54 ,de kop met de twee e]/e r+5 drie dag54 ,de e]/e r+1 van d5 kop en het li*aam ges*eid51 leeft nog v]s*eid5e ur54 ,de d]de r+ met het a*t]deel van het li*aam /]ft dadelijk4 ,het blijkt dus1 dat de lev5sc5tra 9 d5 kop en de twee e]/e r+5 geleg5 zijn4 ,opm]kelijk is het1 dat die di]5 niet de m9/e /uiptrekk5de beweg+ op5b>5 als m5 ze d5 kop afsnijdt1 ( de +ew&5 uitneemt4 ,e5 spr9khaan1 wi5 de kop is afgesn$51 m]kt da> wa>s*ijnlijk niets van4 ,zoo ziet m5 ook1 dat de twee helft5 van e55 doorgesn$5 kikvors* niet dadelijk /]v53 de voor/e helft1 de kop en de twee voorpoot51 loopt weg1 t]wijl de a*t]/e helft h>e gevoeligheid beh\dt2 niet zeld5 kan m5 9 e5 laboratorium e55 on?o(d5 kikvors* met d5 poot de tang zi5 wegduw51 die hem doet lijd54 ,ook ziet m5 dikwijls e5 on?o(d ho5 wegvlieg51 e5 spoor van blo$ op zijn5 weg a*t]lat5d4 ,e5 gevilde en 9 /ukk5 gesn$5 pal+ beweegt zi* nog lang5 tijd4 ,het h>t van e5e s*ildpad1 uit het li*aam v]wijd]d1 blijft nog e5ige ur5 klopp54 ,vroeg] hebb5 wij re$s gezi51 dat m5 bij de lag]e di]5 de h]s55 kan wegnem51 en dat deze w$] aangroei52 diezelfde proef kan ook bij duiv5 g5om5 word54 ,indi5 m5 bij e5e duif de h]s55 wegneemt1 v]lie/ het di] onmiddellijk het gebruik zijn] z9tuig5 en het v]mog51 om zijn vo$sel te zoek54 ,do* indi5 m5 het di] vo$sel +iet1 kan het blijv5 lev51 omdat de vo$+sfuncties onge/oord blijv51 als m5 de da>m$e sam5hang5de z5uwc5tra niet ges*ond5 heeft4 ,langzam]h& groei5 de h]s55 w$] aan1 en na>mate die aangroei+ voortgaat1 ziet m5 het gebruik d] z9tuig51 het bewu/zijn en het in/9ct van het di] w$] t]ugke]54 ,indi5 de lez] ons wel heeft will5 volg5 9 ons ond]zoek ov] de ontwikkel+ en d5 vooruitgang van het lev51 dan zal hij doordrong5 zijn van het d5kbeeld1 dat er e5 nauw v]b& be/aat tuss*5 de v]s*ill5de ond]deel5 d] natuur1 van de ge/e5t5 tot aan d5 m5s*2 wij h]hal5 het1 van de ge/e5t5 af4 ,zoo zal e5 /uk gebrok5 kri/al we] ev5ze] aangroei51 als( het e5 planta>dig ( di]lijk weefsel w>e4 ,pa/eur heeft aangetoond1 dat indi5 m5 e5 gebrok5 kri/al 9 de vloei/( plaat/1 wa>uit het gekri/allise]d is1 m5 het kri/al 9 alle ri*t+5 ziet aangroei5 door e5 afzetsel van kri/allijne deeltjes1 ma> dat m5 tev5s e5e /]ke w]k+ wa>neemt aan het gebrok5 g$eelte1 zoodat het v]m9kte deel na v]loop van enkele ur5 we] zijne regelmatige g$aante heeft h]wonn54 ,9 die onafgebrok5 reeks op5b>+5 d] s*epp5de natuur1 heeft er van de me*anis*e1 physis*e en *emis*e p]iode vr het lev51 tot aan onz5 tijd1 zoo rijk aan de vru*t5 van v]/& en g$a*te1 ge5e v]brek+ plaats gehad 9 d5 sam5hang1 ge5e enkele gap+1 ge5e v]&]+ van plan1 ge5 onov]komelijke afgrond1 ge5e spontane s*epp+4 ,de geheele natuur op a>de is na> e5 zelfde plan geb\wd en v]toont ov]al de uitdrukk+ van e5zelfde grondd5kbeeld4 ,komt m5 e9delijk tot d5 m5s51 dan /aat m5 niet me] teg5ov] e55 onov]komelijk5 afgrond4 ,de m5s5 is het k9d d] natuur1 ev5als alle voorga&e voortbr5gsel54 ,hij is door onv]breekb>e b&5 v]bond5 aan de wez5s1 die hem zijn voorgegaan1 aan de ge/e5t51 de plant5 en de di]54 ,lat] zull5 wij ond]zoek51 wie zijn onmiddellijke /amvad] gewee/ is4 ,ma> t]wijl wij dit ond]zoek sluit51 moet5 wij duidelijk die v]wants*ap van d5 m5s* met de geheele natuur d] a>de v]/aan4 ,de gee/ zo[el als het li*aam zijn de product5 van de lev5skra*t1 zooals zij langzam]h& ontwikkeld is4 ,wel bep]kt zi* het lev5 me] en me] 9 het h>t en 9 de h]s551 wel bep]kt zi* het bewu/zijn me] en me] 9 de h]s551 ma> da>om is dit nog ge5e nieuwe w]eld1 het is sle*ts de voortzett+ en ontwikkel+ van oude vorm54 ,wij m]kt5 zooev5 op1 dat het h>t van e5e s*ildpad nog blijft klopp51 nadat het uit het li*aam van het di] v]wijd]d is2 hezelfde is met het h>t van d5 m5s* het geval4 ,indi5 m5 het h>t van e55 t] dood gebra*te enkele m9ut5 na de t]e*t/ell+ uitneemt1 kan m5 de klopp+51 t5 getale van #dj tot #de 9 de m9uut1 nog wel e5 uur lang wa>nem51 zelfs indi5 de lev]1 de maag1 de +ew&5 v]wijd]d zijn4 ,e5ige j>5 gel$5 zag e5 betr\wba> en bekwaam ooggetuige bij e5e t]e*t/ell+ 9 ,japan1 hoe de oog5 van het ho(d van d5 on?o(de1 nadat het op het z& gevall5 01 hem /rak aan/a>d51 en hem #ae tot #bj second5 lang bij zijne beweg+5 volgd54 ,m5 h\de 9 het oog1 dat het ho(d met de s*eid+svlakte dadelijk op het z& 0 ne]gekom51 zoodat er bijna ge5 blo$v]lies _h plaats gegrep54 ,de l$emat51 de organ5 van d5 m5s* h]nieuw5 zi* niet1 zooals dit met de lag]e di]5 het geval 02 de weefsels e*t] h]/ell5 zi* we] vanzelf1 wond5 heel51 het vlees* sluit zi* w$]2 door aanhe*t+ van &]e weefsels heeft m5 enkele deel5 van organ5 w$] kunn5 h]/ell51 en bek5d is het1 hoe de transfusie van blo$ re$s 9 vele gevall5 het lev5 g]$ heeft4 ,na>mate de c5tralisatie duidelijk] uitkomt1 word5 e5 aantal beweg+5 onwillekeurig v]ri*t4 ,het h>t klopt1 de long5 adem51 de maag v]te]t het vo$sel1 zond] dat de wil zi* op5ba>t4 ,langzam]h& heeft de g$a*te zi* tot de h]s55 bep]kt1 langzam]h& v]krijgt het individu het bewu/zijn zijn] p]soonlijkheid4 ,die p]soonlijkheid1 dat bewu/zijn is re$s begonn5 op de laag/e trapp5 van het di]5rijk #e4 ,de weekdi]51 de viss*51 de kruip5de di]51 zij all5 wet51 dat zij be/aan1 zij all5 v]d$ig5 hun lev5 en br5g5 de geheele w]eld 9 v]b& met hunne p]soonlijkheid4 ,zij beg9n5 re$s te d5k54 ,de g$a*te ontwikkelt zi* met het zelfbewu/zijn4 ,niem& trekt teg5woordig het v]/& d] di]5 me] 9 twijfel4 ,de wa>nem+ d] gewoont51 de ontl$+ d] willekeurige h&el+5 en van de gevoelsuit+5 d] ap51 d] hond51 mi]51 katt51 olifant51 bij5 enz4 toon5 onw$]legba> aan1 dat naa/ en bov5 het erfelijk in/9kt de ziel d] di]5 begaafd is met al de eig5s*app51 wa>op zi* de m5s*elijke ziel v]hoova>digt1 hoewel dan ook gewoonlijk 9 m9d]e mate4 ,wij zegg5 gewoonlijk1 omdat het niet zeld5 voorkomt1 zelfs bij bes*aafde volk51 dat de oud]s door hunne dad5 toon51 dat hunne liefde en (f]va>digheid voor hunne k9d]5 v]re b5$5 die d] katt51 leeuw5 en tijg]s /aat4 ,niet zeld5 ontmoet5 wij m5s*51 m9d] v]/&ig dan mi]51 m9d] go$a>dig dan hond51 m9d] slim dan ap54 ,de ,bosjesmann51 ,hott5tott5 en ,papoea's /aan op e55 z lag5 trap van ontwikkel+1 dat m5 z\de me551 dat zij 9 het geheel niet d5k54 ,e5 groot aantal van die /amm5 hebb5 ge5 woord voor het begrip di]1 plant1 geluid1 kleur1 t]wijl zij wel uitdrukk+5 hebb51 om i$] di]1 i$]e plant1 i$]5 toon1 i$]e kleur te ond]s*eid54 ,zij miss5 volkom5 het v]mog5 om te ab/rahe]54 ,zij kunn5 tot vijf tell52 v]d] dan vijf hebb5 zij ge5e voor/ell+ me] van e5 getal4 ,&]e wilde volk5 kunn5 tot ti5 tell51 ( tot tw9tig3 sommige di]5 hebb5 het wel v]d] gebra*t4 ,m5 v9dt 9 ,zuid-,azi en ,oo/-,afrika /amm51 die ev5als de ap5 sle*ts tijdelijke v]e5ig+5 vorm51 zond] dat zij nog e5 begrip hebb5 van familielev5 ( huwelijk1 de grondslag5 d] m5s*elijke bes*av+4 ,de halfaapa*tige neg]s1 die 9 de hoog]e ,nijl/rek5 lev51 zijn volg5s de b]i*t5 van vele z5del+5 niet vatba> voor e5ig begrip2 niet alle5 dat zij niet kunn5 nad5k51 zij hebb5 zelfs ge5 begrip van dankba>heid en /aan dus 9 dat opzi*t b5$5 de hond54 ,m5 behoeft sle*ts de v]hal5 na te lez5 van reizig]s1 die deze primitieve volks/amm5 hebb5 gadegeslag51 om e5 oordeel te kunn5 vell5 ov] d5 lag5 trap van hunne z$elijke en v]/&elijke ontwikkel+4 ,indi5 wij de zielkundige process5 be/ude]51 door de di]5 9 toepass+ gebra*t bij het op5b>5 van hunn5 wil en hun gevoel1 dan zi5 wij1 dat zij ev5als wij langs inductiev5 en d$uctiev5 weg besluit5 trekk54 ,het is sle*ts e5 v]s*il 9 hoeveelheid1 niet 9 a>d4 ,ook het k9d gaat sle*ts uit]/ langzaam vooruit 9 het ov]weg51 en zijne e]/e r$5e]+5 b]u/5 ev5e5s sle*ts op v]gelijk+4 ,e5 k9d van e5 ja> is uit dat oogpunt bes*\wd nog e5 kle9 di]2 zijne v]/&elijke v]mog5s zijn nog 9 kiem en zull5 zi* e]/ trapsgewijze ontwikkel54 ,9 het e]/ zal het als e5 jonge aap alles will5 naboots51 en dit is de e]/e /ap tot vooruitgang4 ,da>na e]/ beg9t het te oordeel5 ov] oorzak5 en gevolg51 en gewoonlijk zal dat oordeel ze] jui/ zijn4 ,e]/ lat] wordt het door onze vals*e maats*appelijke opvo$+ met dwal+5 en vooroordeel5 omgev5 en da>door v]h9d]d1 op d5 weg van d5 vooruitgang voort te s*rijd54 ,ev5 zek] als de e]/e s*eikundige v]b9d+5 ont/aan zijn uit de sam5voeg+ d] molecul5 ond]l+1 en ev5 zek] als de s*eikundige v]wants*ap afgeleid is uit de v]b9d+51 en de oorspronkelijke organism5 met hunne lev5skra*t uit die v]wants*ap gebor5 zijn1 ev5 zek] is de m5s*elijke ziel e5e volmak+ van die van het di]4 ,to* z\de ge5 enkele onz] lez]s voldaan zijn1 indi5 wij dit ho(d/uk ov] de ontwikkel+ en d5 vooruitgang van het lev51 dat ons /ap voor /ap van het protoplasma tot d5 m5s* vo]de1 hi]m$e e9digd54 ,en wa>om8 omdat i$] onz] gevoelt1 dat hij nog iets &]s is dan e5 di]1 ev5ze] als het di] ge5e planta>dige /(1 ( de plant iets &]s is dan e5 voorw]p uit het delf/(f5rijk4 ,re$s bij het di]1 en vooral bij het hoog]e di]1 is de ziel e5e leid5de kra*t en niet e5e eig5s*ap4 ,de /(1 die het li*aam vormt1 heeft s*eikundige en natuurkundige eig5s*app51 en die eig5s*app5 zijn voortdur5d 9 het organisme w]kzaam4 ,e5 lev5d wez5 is ev5als alle li*am5 ond]worp5 aan de zwa>tekra*t1 en de wett5 d] me*anica zijn ev5ze] van toepass+ bij de beweg+ van de spi]1 die d5 arm opheft1 als bij de beweg+ van het vo$sel van d5 mond na> de maag4 ,ma> die eig5s*app5 d] /( gev5 e5 lev5d wez5 niet zijn5 vorm1 zijne lev5skra*t1 zijne p]soonlijkheid4 ,m5 moet de eig5s*app5 d] /(1 zoo s*reef ,claude ,b]n>d1 niet v]w>r5 met de functies1 die v]ri*t word54 ,z\de m5 het niet ong]ijmd v9d51 als m5 hoorde zegg51 dat de /emb&5 de eig5s*ap hebb5 van te sprek5 en te z+51 ( het middelrif de eig5s*ap heeft van te adem58 ,zoo is het ook met de h]s5cell53 m5 kan niet zegg51 dat zij de eig5s*ap hebb5 van te gevoel51 te d5k5 ( te will56 ,het lev5 heeft de g$a*te voortgebra*t4 ,ook de g$a*te be/aat2 het is e5e kra*t1 die zelfbewu/ is1 die gevoelt1 wil en h&elt4 ,zij is ge5 /(4 ,het li*aam en de beweg+ zijn zuiv] v]s*ijnsel53 het e]/e is het beeld d] /(1 het twe$e het beeld d] h&el+2 ma> beide zijn de gevolg5 d] kra*t4 ,op d5 bodem van ons ond]zoek is de kra*t geleg54 ,wij hebb5 ha> zi5 ont/aan1 n$]ig1 zwak1 onbewu/ 9 het protoplasma4 ,wij hebb5 ha> langzaam zi5 to5em51 zi* beve/ig5 en he]s*5 bij de ontwikkel+ van het di]5rijk4 ,wij zi5 ha> op ha> toppunt bij d5 m5s*4 ,de m5s*elijke g$a*te is het e9dresultaat van alle natuurkra*t51 omdat zij die alle 9 zi* heeft opg5om54 ,het wez5 d] kra*t is ons onbek5d4 ,wij h\d5 e55 /e5 9 de h&3 hij valt2 wa> is de onzi*tb>e b&1 die hem na> de a>de heeft toegetrokk54 ,onze planeet draait met groote snelheid om de zon3 wa> is de sl+]1 die ha> aan het draai5 gebra*t heeft8 ,hi] is e5 regelmatig veelvlak1 e5e /] van sneeuw1 e5e ijsbloem1 wa> is de h&1 die de molecul5 9 bepaalde vorm5 rangs*ikt8 ,hi] zijn twee zaadkorrels2 uit e5 natuur- en s*eikundig oogpunt zijn zij gelijk2 de n zal e*t] het aanzijn s*5k5 aan e5 plantje1 dat 9 d5 h]f/ niet me] zal lev51 de &]e aan e55 reusa*tig5 boom1 die j>5 en eeuw5 zal voortbe/aan3 wa>9 ligt het v]s*il d] beide kiem58 9 e5e onzi*tb>e kra*t1 die de ontwikkel+ d] plant van h>e geboorte tot aan h>5 dood behe]s*t4 ,het wez5 d] d+5 is dus niet de /(1 ma> de kra*t4 ,de wet5s*ap v]oordeelt dus niet ons gevoel1 onze hoop1 onze neig+54 ,ha> doel is integ5deel1 ze te v]kl>5 en te re*tva>dig54 ,de wet5s*ap is nog zoo jong1 en laat dus nog zoovele raadsel5 onopgelo/4 ,ma> na>mate zij me] vooruitgaat1 zal zij ons me] li*t v]s*aff54 ,de wet5s*ap is e*t] niet de slav9 van e5e secte ( van e5 /elsel2 zij br5gt ons voortdur5d nad] tot het ideaal1 om ons 9 de natuur wett5 en kra*t5 te do5 bewond]51 wa>van het wez5 ons v]borg5 is en tot het gebi$ van het onzi*tb>e en one9dige behoort4 ,,d]de ,,ho(d/uk4 ,e]/e plant5 en e]/e di]54 ,de oud/e v]/e5+54 ,laur5tis*e1 ,cambris*e en ,siluris*e tijdp]k54 ,wij moet51 nadat wij 9 groote trekk5 de ontwikkel+ van het lev5 op a>de besprok5 hebb51 ?ans h>e geologis*e ges*i$5is be/ude]54 ,wij hebb5 d5 oorsprong1 de langzame ontwikkel+ en de s*itt]5de vord]+5 van het lev5 bijgewoond1 van het n$]ige protoplasma tot aan de m5s*elijke ziel4 ,wij zull5 9 de v]/e5+51 die bij i$]e laag behoor51 de onwraakb>e getuig5is v9d5 van d5 vooruitgang van het lev51 van de oud/e tijd5 af tot op onz5 tijd4 ,re$s zag5 wij1 dat de a>dbol1 die zi* uit de zonnevlek v]di*t heeft1 eeuw5 lang 9 gloei5d5 toe/& gewee/ is1 langzaam is afgekoeld en aan de opp]vlakte h>d is geword52 9 di5 tijd 0 er ge5 lev5 op de a>de mogelijk4 ,do* to5 de dampkr+1 die de a>de omr+de1 zi* v]di*t _h1 to5 de afgekoelde damp5 vloeiba> geword5 w>51 en de zoo ont/ane wat]5 de zeen gevormd hadd51 to5 de temp]atuur van het wat] tot #fj 0 afgekoeld1 to5 gav5 de kool/(v]b9d+5 en de /(f5 die 9 dat wat] drev51 het aanzijn aan de e]/e organism54 ,die eiwitrijke1 geleia*tige organism5 kond5 niet v]/e55 en dus niet bewa>d blijv5 tot le]+ voor toekom/ige eeuw54 ,de e]/e fossiel5 zijn die van wez5s1 die op d5 bodem d] zee onttrokk5 w>5 aan d5 v]niel5d5 invlo$ van de de/ijds lev5de di]51 het wat] en de lu*t1 en die zi* 9 e55 zoodanig5 grond bev9d51 dat zij da>9 kond5 v]/e554 ,9 e55 doordr+b>5 grond1 zooals van z& ( z&/e51 heeft de v]/e5+1 die h& aan h& gaat met de v]h>d+ van d5 grond1 niet op dezelfde wijze plaats als 9 ondoordr+b>e lag51 zooals klei4 ,somtijds ont/aat er alle5 e5 getr\we afdruk van het di]2 9 &]e gevall5 maakt i$] d] molecul5 plaats voor e5e delf/(molecule1 door de laag gelev]d1 die op het lijk1 het g]aamte1 de s*elp drukt4 ,somtijds ook word5 de s*elp5 tegelijk]tijd omgev5 en doordrong5 met kalk2 ook ges*i$t het wel1 dat er als het w>e e5e aantrekk+ van zwavelijz] rondom ( 9 de v]/e5+ plaats grijpt4 ,/e$s dus ond]gaan de li*am5 me] ( m9d] belangrijke wijzig+54 ,indi5 het bes*]m5de afzetsel volkom5 ondoordr+ba> w>e1 dan z\d5 zij eeuw5 en eeuw5 onges*ond5 bewa>d kunn5 blijv54 ,dit is het geval met het /e$s bevror5 slijk van ,sib]i1 wa> geheele lijk5 van mamm\?s geheel onv]&]d zijn t]uggevond51 zond] dat het vlees* ( de h>5 iets van hunne fris*heid v]lor5 hadd52 ook ziet m5 dit bij de insect51 die 9 de h>s en het b>n/e5 zijn opgeslot54 ,hoe hebb5 zi* de lag5 gevormd8 ,de oorspronkelijke a>dbol be/aat ongetwijfeld voornamelijk uit ijz]4 ,de di*!id d] planeet 7#e1e maal zoo groot als wat]7 bewij/1 dat zij be/aat uit elem5t51 die zwa>d] zijn1 dan die welke 9 de kor/ voorkom54 ,het graniet weegt tuss*5 #b1f en #b1g2 zoo ook gneiss1 kw>ts en s*ief]4 ,de di*!id van lei is van #b1f tot #b1i1 van bazalt van #b1h tot #c1a1 van z&/e5 #b1b1 van m>m] #b1f tot #b1h1 van gips #b1b4 ,deze getall5 zijn veel kle9] dan de gemiddelde di*!id d] a>de1 en indi5 onze planeet ho(dzakelijk be/ond uit graniet1 z\ zij nauwelijks driemaal zooveel weg5 als e5 ev5 groote bol wat]1 t]wijl zij ?ans #e1e maal zooveel weegt4 ,dit z\de e5e reeks van m]kwa>dige gevolg5 hebb54 ,wij zelf z\d5 m9d] weg52 met dezelfde spi]kra*t z\d5 wij li*t] zijn1 de maan z\de langzam] om ons he5 draai51 de ma&5 z\d5 dus lang] zijn enz4 ,de groote hoeveelh$5 ongem5gd ijz]1 somtijds 7zooals 9 ,sib]i7 uit de diept5 d] a>de na> de opp]vlakte gebra*t1 de v]s*ijnsel5 van het a>dmagnetisme1 de sam5/ell+ d] meteoor/e551 zijn ev5 zoovele getuig5iss51 die gevoegd bij het feit1 dat de di*!id d] a>de zoo aanzi5lijk is1 ons er toe leid5 aan te nem51 dat het ijz] n d] ho(dbe/&deel5 onz] a>de is4 ,zijne di*!id 7#g1b7 is jui/ zoo groot1 dat wij voor het soortelijk gewi*t d] geheele a>de #e1e v9d54 ,lat5 wij nog ev5 t]ugke]5 tot d5 tijd1 to5 de a>de1 na ha> li*t en h>e w>mte v]lor5 te hebb51 h>e eig5s*app5 als zon v]lor5 _h1 en 9 d5 toe/& van planeet ov]g+1 nog /e$s vloeiba>1 ma> afkoel5de4 ,de li*t/e g$eelt5 d] gesmolt5 massa1 die door hun g]+ soortelijk gewi*t tot de opp]vlakte moe/5 nad]51 w>5 tev5s sam5ge/eld uit de moeilijk/ smeltb>e /(f51 en indi5 enkele li*te metal5 da>m$e v]m5gd w>51 dan w>5 het metal51 die gemakkelijk zuur/( opnam5 en zi* ook gemakkelijk met kiezel en alum9ium kond5 v]b9d54 ,na>mate dus het w>mtev]lies door uit/ral+ to5am1 begon die soort kiezels*uim g$eeltelijk va/ te word54 ,da> de ge/e5t5 bij het va/ word5 9 het algeme5 e5 groot] soortelijk gewi*t v]krijg51 begonn5 de e]/e va/e /ukk5 e]/ te z9k51 ma> niet ze] diep2 da> imm]s de /(f5 9 gesmolt5 toe/& op elk&] lag5 9 de volgorde h>] di*!id1 vond i$] /uk spo$ig e5e gesmolt5 laag om zi* he5 van dezelfde di*!id4 ,de /ukk5 begonn5 to5 geheel ( g$eeltelijk w$] opnieuw te smelt51 ma> t5 ko/e van de w>mte d] omr+5de /(f54 ,dit v]s*ijnsel1 zi* tegelijk]tijd op de geheele a>dopp]vlakte h]hal5d1 _h t5 gevolge1 dat er e5e bolvormige kor/ ont/ond1 be/a&e uit e5 m5gsel van de li*t/e /(f5 en &]e1 die behoord5 tot iets zwa>d]e lag54 ,het gesmolt5 graniet w]d va/1 to5 de temp]atuur d] a>dopp]vlakte tot #aejj g$aald 04 ,vrdat die kor/ va/ geword5 01 0 al het wat] onz] zeen 9 dampvormig5 toe/& 9 d5 oorspronkelijk5 dampkr+1 wi5s drukk+ #bej tot #cjj maal groot] 0 dan ?ans1 zoodat ook deze e55 groot5 invlo$ uitoef5de op de wijze van va/ word5 van de kiezelmassa4 ,met d5 wat]damp v]m5gd vond m5 v]s*ill5de vlu*tige zelf/&igh$51 die ?ans 9 d5 oceaan ( 9 de a>ds*ors gebond5 zijn1 voornamelijk alcalis*e *loor- en fluorium-v]b9d+54 ,nauwelijks 0 de kor/ gevormd1 ( de vlu*tige /(f51 van nu af aan afgeslot5 van de w>mtebron1 die ze 9 gasvormig5 toe/& hield1 begonn5 te v]di*t54 ,m5 kan zi* gemakkelijk voor/ell51 hoe v]baz5d de kra*t 01 wa>m$e 9 di5 e]/5 oceaan1 die bijna de temp]atuur van het kookpunt _h1 de /(f5 kri/allise]d54 ,v&a> dus e5e zo[el s*eikundige als me*anis*e v]vorm+ d] /(f51 wa>uit de nauwelijks va/ geword5 a>ds*ors be/ond4 ,bov5di5 kond5 de m9]al5 d] s*ors1 die e5e soort van klev]ig deeg vormd51 zi* niet onttrekk5 aan de v]s*ijnsel5 van moleculaire sam5trekk+1 die /e$s optr$5 9 alle ongelijksla*tige /(f51 die niet volkom5 onbewegelijk zijn4 ,het is dus mogelijk1 dat er op die wijze e5e me] ( m9d] volkom5 s*eid+ heeft plaats gevond5 van de v]s*ill5de elem5t51 en dat wel bij voorkeur 9 d5 vorm van l5svormige 9 horizontal5 z9 g]ekte /rook54 ,da> e9delijk die e]/e kor/ 9 het beg9 we9ig we]/& kon bi$5 aan uitw5dige kra*t51 zoo moe/5 de /(f51 die da>ond] 9 vloeib>5 ( week5 toe/& geleg5 w>51 zi* als ad]5 ( als massieve /ukk5 da> door he5 v]spreid5 en zoo door h>e aanrak+ de omr+5de deel5 wijzig54 ,zoo kunn5 wij ons de om/&igh$5 d5k51 wa>ond] zi* die s*ors moet gevormd hebb51 die als voet/uk moe/ di55 voor de s$im5tlag54 #f ,die a>dkor/1 die oorspronkelijke =matie1 be/aat1 zooals wij re$s vroeg] zag51 uit graniet1 gneiss1 micas*ief] en ge/e5t51 wa>9 kw>ts1 veldspaat en mica de ho(drol v]vull5 7,plutonis*e =matie74 ,m5 v9dt die oorspronkelijke =matie ov]al1 op alle bre$t5 t]ug1 als grondslag voor de s$im5tlag51 die zi* lat] 9 het wat] hebb5 gevormd en op die oorspronkelijke =matie hebb5 afgezet4 ,t]wijl die s$im5tlag5 ze] v]s*ill5d zijn en niet ov]al gevond5 word51 be/aat de oorspronkelijke =matie ov]al 9 de diept5 van d5 bodem4 ,die =matie is dus zond] twijfel de opp]vlakte onz] planeet1 op het tijd/ip to5 de wat]5 zi* v]di*tt54 ,op die oorspronkelijke ge/e5t51 wi] opp]vlakte ze] gewijzigd is door uitw5dige v]s*ijnsel51 zooals de drukk+ van het wat]1 de zuur/( d] lu*t en &]e1 op dat voet/uk1 dat re$s be/ond vrdat er nog lev5 op a>de 01 hebb5 zi* de =maties afgezet1 die gelijktijdig be/ond5 met het lev54 ,de oorsprong van die s$im5tlag5 v]s*ilt t5 e55male van di5 d] vorige4 ,het zijn bez9ksels en /(f51 die van &]e plaats5 zijn aangebra*t en die onafhankelijk zijn van de inw5dige sam5/ell+ d] planeet4 ,reg51 w9d1 zonne/ral51 k\de1 ontl$5 langzam]h& alles wat da>aan is blootge/eld4 ,nauwelijks w>5 de e]/e rotsa*tige eil&51 die nog elk5 plant5groei mi/51 uit de w]eldzee opge/eg51 nauwelijks w>5 de e]/e graniet- ( gneissrots5 uit het wat] te voors*ijn getr$51 nauwelijks v]hiev5 zi* de e]/e b]g5 9 de lu*t1 ( die v]w]+ nam e5 aanvang4 ,de reg5 gaf het aanzijn aan bronn51 de bronn5 aan bek51 de bek5 aan /room51 en lat] aan de groote rivi]54 ,de wat]5 v]brijzeld5 de /e551 en v]&]d5 ze 9 kei5 en 9 z&4 ,de zee1 die aan de ku/5 knaagde1 de vlo$ en de eb1 v]&]d5 tweemal5 daags de gr5z5 en de vorm5 d] ku/54 ,da>door hebb5 de elem5t5 d] a>dopp]vlakte1 me] ( m9d] v]deeld1 zi* ne]gezet op d5 bodem van d5 oceaan1 van de /room5 en de m]51 alle ov]blijfsel5 met zi* m$e vo]5de1 wa>m$e zij v]m5gd w>54 ,wij zeid5 re$s1 dat de v]s*ill5de s$im5t=maties ond]l+ ze] v]s*ill54 ,enkele zijn gevormd uit ze] fijn z&1 dat zweefde 9 de kalme wat]51 en dat zi* ze] langzaam ne]zette op e55 horizontal5 bodem4 ,&]e1 als het z&/e51 zijn de vru*t van het sam5klev5 van z& met de ne ( &]e b9d5de /(3 m5 ond]s*eidt kw>tsz&/e51 ijz]z&/e51 leemz&/e51 kalkz&/e5 enz4 ,nog &]e1 en deze word5 bijna ov]al gevond51 zijn bezonk5 ope5hoop+5 van kei/e551 kiezel1 ijz]oxyde enz4 door het wat] m$egevo]d4 ,we] &]e zijn kleia*tige afzetsels1 ( kalk=maties1 be/a&e uit koolzure kalk1 en die ze] dikwijls uitsluit5d ont/aan uit ope5gehoopte s*elp54 ,da>toe behoort het krijt1 e5 broos ge/e5te1 dat be/aat uit e5e v]zamel+ van protozon3 m5 v9dt da>9 /ukk5 van =am9if]51 met ov]blijfsel5 van polyp51 /ekelhuidig51 weekdi]51 v]bond5 met kiezelrijke ov]blijfsel5 van /raaldi]51 spons5 en diatomen4 ,sommige kalk=maties be/aan geheel en al uit e5e ope5hoop+ van kle9e s*ild5 van zoetwat]s*aaldi]54 ,de kri/allisatie d] kalk/e55 br5gt het m>m] voort4 ,tripela>de be/aat geheel uit diatomen1 mikroskopis* kle9e kiezelrijke wi]51 bacill5 enz4 ,de /e5kool is e5e s$im5t=matie1 be/a&e uit ov]blijfsel5 van di*t ope5gehoopte plant51 ond] e5e v]baz5de drukk+ begrav54 ,die lag5 hebb5 zi* 9 volgorde op elk&] g]angs*ikt4 ,de ov]blijfsel5 van di]5 en plant51 die m5 er ontmoet1 behoord5 tot wez5s1 die leefd5 op de tijd/ipp51 wa>op die lag5 gevormd zijn1 en die beh\d5s enkele uitzond]+5 niet v] van de plaats5 leefd51 wa> m5 ze v9dt2 want groote v]plaats+5 kunn5 zij niet zond] nadeel we]/aan4 ,mee/tijds is het li*aam bewa>d geblev5 door 9 de plaat/r$+ van &]e molecul51 zoodat het geheel v]/e5d is1 en van de /( zelf niets is ov]geblev51 ma> de vorm1 zo[el 9- als uitw5dig1 geheel is beh\d5 geblev54 ,de bez9k+ groeit van bov5 aan1 zoodat zij oud] is1 na>mate zij diep] ligt4 ,t]e*t noemt m5 de oorspronkelijke ge/e5t51 graniet1 gneiss1 micas*ief]1 die de kri/allijn5 /(f5 voor/ell5 van de k]n d] a>de1 to5 deze nog gloei5d 0 en het lev5 ontbrak1 azos* 7zond] lev571 en de e]/e s$im5t=maties1 die ont/aan zijn na de v]di*t+ van het wat]1 paleozos* 7oud/e lev574 ,de wet5s*ap d] fossiel5 is nog jong4 ,eeuw5 lang heeft m5 ge/r$5 teg5 de me5+1 als z\d5 die ov]blijfsel5 van di]5 en plant5 w]kelijk aan lev5de wez5s behoord hebb54 ,m5 zeide1 dat het spel+5 d] natuur w>51 ont/aan ond] d5 invlo$ d] /]r5beeld51 de zon1 maan en planet51 door e5e geheimz9nige kra*t1 aan de a>de eig54 ,e]/ 9 de e]/e helft d] ze/i5de eeuw begonn5 de geologis*e v]s*ijnsel5 de a&a*t te trekk54 ,to5 ontbr&de e5 hevige /rijd 9 ,itali ov] d5 w>5 a>d en d5 oorsprong d] zees*elp5 en &]e bew]ktuigde v]/e5+51 die m5 9 m5igte 9 de =maties van dat l& v9dt4 ,de b]oemde s*ild] ,leon>do de ,v9ci1 die 9 zijne jeugd de plann5 _h gemaakt voor v]s*eid5e beva>b>e kanal5 9 het noord5 van ,itali1 die door hem w]d5 uitgevo]d1 0 n d] e]/51 die op gezonde en logis*e wijze ov] dit ond]w]p oordeelde4 ,het slijk d] rivi]51 zoo sprak hij1 heeft de fossiele s*elp5 b$ekt en is da> 9 b9n5g$rong51 to5 zij nabij de ku/5 op d5 bodem d] zee lag54 ,m5 bewe]t1 dat die s*elp5 gevormd zijn op de heuvels1 ond] d5 invlo$ d] /]r51 ma> dan vraag ik1 ( m5 ?ans nog de /]r5 op de heuvels s*elp5 ziet vorm5 van v]s*ill5de tijd5 en soort54 ,hoe z\d5 da>5bov5 de /]r5 d5 oorsprong van het gr9t kunn5 v]kl>51 dat m5 op v]s*ill5de hoogt5 v9dt1 en dat be/aat uit kei/e551 die door de beweg+ van het /room5de wat] afg]ond s*ijn58 ,hoe e9delijk is op deze wijze op die heuvels de v]/e5+ te v]kl>5 van de blad]51 de plant5 en de zeekrabb58 ,de opgrav+51 9 #aeag g$aan t5 behoeve van de h]/ell+sw]k5 van ,v]ona1 bra*t5 e5 aantal m]kwa>dige v]/e5+5 aan het li*t en lev]d5 aan v]s*ill5de s*rijv]s /( op voor bespiegel+54 ,zoo zeide o4a4 ,frascatoro1 dat de fossiele s*elp5 alle aan wez5s hadd5 behoord1 die moe/5 geleefd hebb5 op de plaats51 wa> m5 hunne ov]blijfsel5 gevond5 _h4 ,hij toonde aan1 hoe dwaas het 01 zijne toevlu*t te nem5 tot de pla/is*e kra*t d] natuur1 die het v]mog5 z\de gehad hebb51 om organis*e vorm5 aan de /e55 te gev51 en bewees met tal van on w$]legb>e bewijz51 dat het bespottelijk 01 om de ligg+ d] s*elp5 toe te s*rijv5 aan d5 zondvlo$1 zooals sommig5 volhield54 ,do* deze v]/&ige d5kbeeld5 w]d5 niet begrep51 en drie eeuw5 lang duurde de /rijd voort1 ( de fossiele ov]blijfsel5 e]tijds hadd5 toebehoord aan lev5de wez5s1 en (1 als dit e5maal va//ond1 alle v]s*ijnsel5 niet kond5 v]kla>d word5 uit d5 zondvlo$4 ,tot di5 tijd to* me5de m5 algeme51 dat s$]t de s*epp+ de zondvlo$ de e5ige oorzaak 01 dat e5e belangrijke v]&]+ op de opp]vlakte d] a>de _h plaats gegrep54 ,m5 v9dt dan ook 9 de bespiegel+5 d] oude geolog5 ov]al toespel+5 op d5 invlo$ van d5 zondvlo$ en op de spo$ige nad]+ van d5 ond]gang d] w]eld1 die e]/ re$s teg5 het ja> #ajjj voorspeld 04 ,wat d5 oud]dom d] a>de betr(1 bleef de me5+ d] gele]d5 eeuw5 lang ongewijzigd4 ,de e]/e pog+1 om door middel van natuurkundige bewijz5 e5 zoo algeme5 v]spreid gelo(s>tikel af te brek51 v]wekte e5e v]baz5de ops*udd+2 ma> door de v]draagzaamheid d] ,italiaans*e gee/elijkheid 0 het v]oorlo(d dat ond]w]p volkom5 vrij te besprek54 ,zelfs de prie/]s nam5 deel aan het twi/g$+ en nam5 da>bij zelfs niet all5 hetzelfde /&punt 94 ,te betreur5 is het1 dat d]gelijke vraagpunt5 niet w]d5 ge/eld met het doel om de wa>heid te zoek51 ma> voornamelijk om de h&igheid d] /ell]s 9 het debat te do5 uitkom54 ,elke !orie1 hoe dwaas ook1 vond aanhang]s1 zoodra zij op het groote publiek indruk kon mak54 ,zoo v]d$igde ,mattioli1 e5 uitnem5d plantkundige1 de /ell+1 dat e5e vette zelf/&igheid1 9 gi/+ gebra*t door de w>mte1 het aanzijn s*onk aan fossiele organis*e vorm54 ,en to* hadd5 hem zijne eig5e wa>nem+5 gele]d1 dat poreuze li*am51 zooals be5d]5 en s*elp51 9 /e55 kond5 v]&]51 da> zij doordr+ba> w>5 voor wat hij het v]/e55de sap noemde4 ,zoo bewe]de ,faloppio1 van ,padua1 dat v]/e5de s*elp5 door gi/+ ont/ond5 op de plaats5 wa> m5 ze v9dt1 ( dat zij 9 bepaalde gevall5 h>e vorm5 v]kreg5 hadd5 door de b]o]+5 van a>ds*e uitwasem+54 ,hoewel zelf e5 v]di5/elijk hoogle]a> 9 de ontle$kunde1 bewe]de hij to*1 dat sommige slagt&5 van olifant51 9 zijn5 tijd opgegrav51 niets &]s w>5 dan v]h>d+5 d] a>de4 ,zoo bewe]de m5 zelfs1 dat de munts*elp5 7nummulit571 9 ,egypte gevond51 l9z5 w>51 door de ,ph>ao's opgehoopt tot vo$sel voor de slav51 die gebruikt w]d5 voor d5 b\w d] pyramid56 ,e9delijk e*t] brak de wa>heid door4 ,e5 e5v\dig pott5bakk]1 ,b]n>d ,palissy1 neemt de natuur zelf wa> en heeft d5 mo$ te ,p>ijs te v]kondig51 t5 aanhoore van alle doctor51 dat de fossiele s*elp5 niets &]s w>5 clan gewone s*elp51 e]tijds door de zee ne]gelegd op de plaats51 wa> zij gevond5 w]d51 dat di]51 en vooral viss*5 aan de /e55 hunne v]s*ill5de vorm5 gegev5 hadd51 en hij t>tte de geheele ,ari/otelis*e s*ool1 zijne bewijz5 te we]legg54 ,en al v9dt m5 /e551 met s*elp5 gevuld op de topp5 d] hoog/e b]g51 zoo sprak hij1 da>om me5e m5 niet1 dat de s*elp5 gevormd zijn op zoodanige vreemde wijze1 als sommig5 me554 ,ge5 enkele /e5 kan d5 vorm van e5e s*elp ( van e5 di] aannem51 als niet het di] zelf di5 vorm geb\wd heeft4 ,vrdat dus die s*elp5 v]/e5d w>51 leefd5 de viss*51 die ze gevormd hebb51 9 het wat]1 en de viss*5 en het wat] zijn gelijktijdig v]/e5d4 ,to* bleef m5 twijfel54 ,hoewel re$s ,/5o 9 #affi e5e v]kl>+ gegev5 _h van de s$im5t=maties en de fossiel51 twijfel5 ,font5elle1 ,buffon en &]5 nog aan d5 a>d d] fossiel51 en hebb5 zij ge5 d5kbeeld van de wijze van ont/aan d] s$im5t=maties4 ,do* langzam]h& trekt het geheimz9nig waas weg1 dat altijd de fossiel5 b$ekt _h4 ,de ond]zoek+5 van ,/5o1 ,pallas1 ,saussure1 ,w]n]1 ,deluc1 ,hutton1 ,playfair1 ,smi?1 ,humboldt1 ,cuvi]1 ,lyell1 ,elie de ,beaumont en &]5 v]hiev5 de le] d] fossiel5 tot de positieve wet5s*ap1 die e5 belangrijk ond]deel d] a>dkunde uitmaakt4 ,cuvi] 0 9 wa>heid de s*epp] d] paleontologie4 ,na hem durfde niem& me] te twijfel5 aan het wez5 d] fossiel51 en moe/ i$]e5 erk5n51 dat zij de ov]blijfsel5 w>5 van di]5 en plant51 die geleefd hadd5 9 e55 tijd1 to5 de m5s* nog niet op a>de v]s*55 01 en die bewa>d geblev5 w>5 9 de s$im5t=maties1 die zi* a*t]e5volg5s hadd5 afgezet4 ,to* _h re$s ,ovidius ges*rev53 ,vidi1 ego1 quod fu]at quondam solidissima tellus ,esse fretum2 vidi factas ex quore t]ras2 ,et procul a pelago con* jacu]e m>9 ,et vetus inv5ta e/ 9 montibus an*ora summis4 #g ,ma> de wa>heid breekt e]/ langzam]h& baan2 het oog gew5t e]/ geleidelijk aan het li*t4 ,na> aanleid+ van dit ov]zi*t is het niet van belang ontbloot1 op te m]k51 hoe groote gee/5 e55 eig5a>dig5 lui/] gev5 aan i$] ond]w]p1 door h5 beh&eld4 ,somtijds wel breid5 zij hunn5 horizon zze] uit1 dat zij het doel nooit b]eik51 ma> op hunn5 weg v9d5 zij e55 z ruim5 oog/1 dat die oog/1 oorspronkelijk bijzaak1 z belangrijk is1 dat deze ho(dzaak wordt4 ,zoo w]d aan ,leibnitz 9 #afhj door h]tog ,ern/ ,augu/ van ,brunswijk opg$rag51 de ges*i$5is van het huis van ,hannov] en het h]togdom ,brunswijk te s*rijv51 en hij wilde die ges*i$5is beg9n5 met die van d5 bodem zelf2 zoo kwam hij tot di5 van d5 geheel5 a>dbodem4 ,aldus ont/ond zijn ges*rift ov] de vorm+5 en omw5tel+5 van d5 a>dbodem1 als inleid+ tot de ges*i$5is van ,hannov]4444 en kwam hij zelfs niet tot aan d5 zondvlo$4 ,to* is dit boekje onv]gelijkelijk belangrijk] dan de ges*i$5is e5] dyna/ie van h]tog51 ( keiz]s1 en zoo 0 ,leibnitz zijn5 tijd twee eeuw5 vooruit4 ,do* ke]5 wij tot ons ond]w]p t]ug4 ,de oud/e s$im5t=maties zijn die1 welke op de oorspronkelijke ge/e5t5 ru/54 ,zij zijn de bez9k+5 9 de azos*e p]iode en kunn5 9 drie lag5 v]deeld word54 ,zij hebb5 h>5 oorspronkelijk5 horizontal5 vorm niet beh\d51 ma> zijn door v]s*ill5de oorzak5 telk5s veel v]vormd geword54 ,de doorsn$e van d5 a>dbol 9 figuur #fj is dan ook me] !oretis*1 dan dat zij 9 w]kelijkheid zoo be/aat4 ,de diep/e =matie heet de ,laur5tis*e4 ,zij is h>5 naam v]s*uldigd aan de opgrav+5 oan de ,s9t-,laur5srivi] 9 ,canada2 de twe$e =matie1 de ,cambris*e1 heet na> ,wales 7,cambria7 9 ,engel&1 wa> die lag5 bijzond] be/ude]d zijn2 de d]de1 de ,siluris*e1 heet na> de ,celtis*e volks/am de ,silurirs1 die 9 ,%rop%ire woond5 tijd5s d5 inval d] ,rome95 9 ,engel&1 wa> die s$im5t=maties ze] v]spreid zijn4 ,de betrekkelijke dikte di] drie lag5 kan e5 d5kbeeld gev5 van de v]h\d+ van d5 duur d] p]iod51 wa>9 zij gevormd zijn4 ,de ,laur5tis*e =matie is neg5 kilomet]s dik1 de ,cambris*e zes kilomet]s1 de ,siluris*e a*t kilomet]s1 te zam5 dus #bc kilomet]s1 geheel gevormd door de bez9k+ 9 de zee4 ,alle nieuw]e =maties1 op de &]e geleg51 en behoor5de tot de volg5de p]iod51 de primaire1 secundaire1 t]tiaire en quat]naire p]iode1 zijn sle*ts #bj kilomet]s dik4 ,hi]uit volgt re$s1 dat de azos*e p]iode lang] g$uurd heeft dan de vi] nieuw]e p]iod5 te zam54 ,uit de wa>nem+5 van d5 tijd1 di5 reg5 en w9d noodig hebb5 om de bov5 het wat] uit/ek5de deel5 d] a>de te v]w]51 van d5 tijd1 wa>9 de /room5 en rivi]5 de ontl$e /(f5 na> zee vo]51 en wa>9 de 9 het wat] zwev5de /(f5 bez9k51 kan m5 zi* bij b5ad]+ e5 d5kbeeld vorm5 van d5 duur di] praehi/oris*e tijd54 ,ons lev5 is z kort1 de ges*i$5is d] volk5 gaat z snel voort1 dat wij /e$s de neig+ hebb51 de w]k5 d] natuur t]ug te br5g5 tot de s*aal van onz5 mikrokosmos1 en da> ne eeuw ons ze] lang toes*ijnt1 me55 wij ook1 dat dit w]kelijk ook voor de natuur e5e lange p]iode is4 ,ma> de /udie van het heelal en zijne beweg+5 en v]vorm+5 le]t ons1 dat 9 de ges*i$5is van het heelal de eeuw5 m9d] zijn dan secund5 9 ons lev54 ,to* nem5 wij als grondslag voor onze r$5e]+ e5e nauwe do* voor ons te bevatt5 gr5s aan4 ,onze hi/oris*e h]9n]+ is z kort1 dat indi5 wij voor het quat]naire tijdp]k1 het tijdp]k1 wa>9 de m5s* leefde1 hond]dduiz5d j>5 nem51 wij vreez5 te ov]drijv51 en to* is het zek]1 dat dit cijf] b5$5 de w]kelijkheid is4 ,de m5s*heid heeft re$s onmetelijke tijd5 be/aan1 vrdat de ges*i$5is begon1 vrdat zij kon sprek5 en s*rijv51 vrdat zij zi* v]e5igde tot volk54 ,do* nem5 wij als grondslag voor de teg5woordige p]iode s$]t d5 oorsprong d] m5s*heid hond]dduiz5d j>5 aan4 ,9 dat geval heeft de t]tiaire p]iode #dfj #jjj j>51 de secundaire #b #cjj #jjj j>51 de primaire p]iode #f #dbj #jjj j>51 de azos*e p]iode #aj #gbj #jjj j>5 g$uurd1 zooals blijkt uit de volg5de tabel3 ,v]h\d+ van de di*!id d] lag5 en m9imumduur d] p]iod53 ,dikte4 ,v]h\d+4 ,duur4 7#ajj #jjj j>5 voor de quat]naire p]iode g]ek5d74 ,azos*e p]iode4 #bc #jjj ,met]s #ec1f #aj #gbj #jjj j>54 ,primaire p]iode4 #ad #jjj ,met]s #cb1a #f #dbj #jjj j>54 ,secundaire p]iode4 #e #jjj ,met]s #aa1e #b #cjj #jjj j>54 ,t]tiaire p]iode4 #a #jjj ,met]s #b1c #dfj #jjj j>54 ,quat]naire p]iode4 #bjj ,met]s #j1e #ajb #jjj j>54 #dc #bjj ,met]s #ajj #bj #jjb #jjj j>54 #h ,wij hebb5 als grondslag voor deze getall5 de gegev5s van ,haeckel omtr5t de dikte d] =maties g5om54 ,de cijf]s1 door v]s*ill5de geolog5 gegev51 wijk5 9 enkele opzi*t5 af1 ma> het e9dresultaat blijft ongeve] hetzelfde4 ,laat ons ?ans de azos*e p]iode wat nad] bes*\w5 en de spor5 van plant5 en di]5 ond]zoek51 die m5 da>9 aantreft4 ,de azos*e p]iode wordt 9 de a>dkunde v]teg5woordigd door drie =maties1 die 9 de volgorde h>] vorm+ op elk&] ligg5 en de volg5de betrekkelijke dikte hebb53 ,=maties4 ,dikte4 ,azos*e p]iode laur5tis* #i #jjj ,met]s1 cambris* #f #jjj ,met]s1 siluris* #h #jjj ,met]s4 ,9 de laur5tis*e =matie heeft m5 tot nu toe niets met volkom5 zek]heid gevond54 ,v]s*eid5e geolog51 vooral ,dawson en ,c>p5t]1 me5d51 dat die lag5 9 ,canada be/ond5 uit organis*e ov]blijfsel52 m5 heeft aan die ge/e5t5 d5 naam gegev5 van ,eozon ,canad5se 7organisme van d5 dag]aad74 ,m5 me5t diezelfde organism5 ook gevond5 te hebb5 9 ,i]l&1 ,zw$51 ,boheme en ,bei]54 ,hoewel nu het be/aan van die organism5 niet volkom5 zek] is1 zoo /aat het to* va/1 dat de e]/e organism5 9 die p]iode gevormd zijn4 ,wij mog5 dus aannem51 dat wij op d5 drempel /aan van het geb\w des lev5s4 ,da> de geologis*e ond]zoek+5 zi* nog nauwelijks uit/rekk5 ov] het duiz5d/e deel van de opp]vlakte d] a>de1 zoo is het niet vreemd1 dat m5 zoo we9ig fossiel5 gevond5 heeft1 behoor5de tot de e]/e tijd5 van het lev5 op a>de2 da>5bov5 zijn die oorspronkelijke =maties zze] v]hit en zze] gewijzigd door de inw5dige w>mte d] a>de1 dat de groote me]d]heid van de ov]blijfsel5 van lev5de wez5s ond] die om/&igh$5 v]woe/ zijn4 ,to* behoeft m5 niet te wanhop51 dat er me] bewijs/ukk5 voor d5 dag zull5 kom51 na>mate de geolog5 hun ond]zoek v]d] zull5 uit/rekk51 en dat zij met zek]heid zull5 aantoon51 dat het lev5 begonn5 is 9 de ,laur5tis*e p]iode4 ,het is niet ov]bodig1 hi]bij op te m]k51 dat de e]/e geleia*tige organism5 nog niet g5oeg va/heid bezat51 om te v]/e552 hunne omzett+ en bew>+ z\d5 t5 m9/e moet5 plaats gegrep5 hebb5 ond] ze] moeilijk te v]wez5lijk5 om/&igh$51 zoodat het niet vreemd is1 dat de bewijs/ukk5 voor het be/aan van organis*e li*am5 zeldzam] word51 na>mate de lag5 oud] zijn4 ,die laur5tis*e laag v]teg5woordigt e5e langdurige p]iode van bez9k+ op d5 bodem d] wat]52 zij is imm]s neg5 kilomet]s dik4 ,de laag/e s*att+ geeft voor die p]iode e55 duur van v]s*eid5e millio55 j>54 ,die rek5+ kan niet volkom5 nauwkeurig zijn1 da> die bez9k+ snell] ( langzam] plaats v9dt na> gelang van d5 af/& tot de ku/51 van de diepte van het wat] en van de rijz+5 en de dal+5 van d5 bodem4 ,9 de a>dkunde is m5 lang niet op zulk e5 bek5d t]re9 als 9 de /]r5kunde4 ,de e]/e zek]e spor5 van organis*e wez5s zijn 9 de cambris*e lag5 gevond51 ho(dzakelijk 9 ,engel& en ,zw$54 ,het zijn afdruksels van ze] laag /a&e zeeplant5 en ze$i]51 wi]51 r+worm51 weekdi]51 spons51 polyp51 zeegels4 ,bij het aans*\w5 van die e]/e afdruksels a>zelt m5 te besliss51 ( het wi]5 ( buiz5 van r+worm5 zijn1 ja zelfs ( het miss*i5 /rep5 zijn van zuiv] lev5looze voorw]p51 door de golv5 voortbewog5 langs d5 slibbig5 bodem4 ,alles s*ijnt geheimz9nig1 en to* gevoelt m51 dat m5 die niet te ontcijf]5 teek5s niet aan het toeval kan toes*rijv51 en dat m5 da> de spor5 van de e]/e plant5 en de e]/e di]5 vr zi* heeft4 ,de raadsela*tige wez5s d] oude zeen1 de bilobiet51 de gyroli!n1 de vexillen1 die m5 v]/e5d 9 de oud/e =maties1 voornamelijk 9 de siluris*e v9dt1 en wa>9 enkele geolog5 en natuurkundig5 sle*ts v]/e5de spor5 zi5 van voet/app5 van di]51 zijn na> de uit/ek5de ond]zoek+5 van d5 m>kies de ,saporta w]kelijke organism51 die wel ze] laag /aan1 do* het k>akt] v]toon5 van plant5 en de voor\d]s zijn d] wi]54 ,m5 mag aannem51 dat die e]/e zeeplant51 hetzij plat ligg5de1 hetzij s*u9 geplaat/ teg5 d5 bodem d] zee1 op het slijk elk&] kruis5de hoop5 vormd51 als het w>e om elk&] kruip5de kolonin4 ,ev5als m5 het mee/ vaatcryptogam5 v9dt ond] de e]/e plant5 op a>de2 ev5als m5 de kraakbe5ige viss*5 ziet optr$5 vr de &]e2 ev5als m5 kan nagaan1 dat de kruip5de di]5 de ov]ige gew]velde di]51 door long5 adem5d1 zijn voorafgegaan1 en de buideldi]5 de ov]ige lev5d b>5de gew]velde di]51 zoo moet5 op d5 bodem d] oude zeen de ncellige wi]5 als oud/e plant5vorm5 zijn voorgekom54 ,de wi]5 word5 re$s spo$ig z talrijk1 dat m5 somtijds de azos*e p]iode het wi]5tijdp]k noemt4 ,zijn het plant58 ,zij zijn nog we9ig ontwikkeld4 ,enkele drad5 gaan uit van e5 c5traal punt 7fig4 #fh74 ,zoodra v]s*eid5e van die plant5 zi* v]e5ig51 vormt zi* e5e soort van weefsel1 e5e soort van klev]ig slijk1 dat half-doors*ijn5d is en ond] d5 mikroskoop gezi5 zi* v]deelt 9 e5e m5igte voor het bloote oog onzi*tb>e drad54 ,het zeegras1 dat de zee nog ?ans 9 groote hoeveelheid bevat1 is veel /evig]4 ,nog altijd zijn het aane5ge/r5gelde1 wortellooze cell51 ma> die door h>e ope5hoop+ 9 zee e5 z di*t weefsel vorm51 dat e5 s*ip somtijds moeite heeft er door he5 te kom54 ,die e]/e plant5 zijn bijzond] e5v\dig4 ,het zijn als het w>e niets &]s dan platte buiz51 zond] blad]51 zond] bloem5 en zond] vru*t54 ,zij leefd5 en ontwikkeld5 zi* 9 het lauwe wat] d] oorspronkelijke zeen4 ,er 0 nog ge5 va/ l&2 nauwelijks begonn5 enkele eil&5 te voors*ijn te tr$5 uit de wat]54 ,er w>5 to5 no* seizo551 no* klimat51 da> de a>ds*ors nog w>m] 0 dan de temp]atuur1 die zij van de zon kon v]krijg52 de lev5svoorwa>d5 w>5 aan de pool dezelfde als aan d5 ev5a>4 ,zelfs gav5 de getijd51 die het /]k/ w>5 9 de ri*t+ van zon en maan1 aan de /rek51 die wij ?ans de trop5 noem51 e5e beweg+1 die na> de pol5 afnam4 ,de pool/rek5 w>5 dus uit dat oogpunt me] bevoorre*t dan de ke]kr+51 te me] wa> diezelfde aantrekk+ van zon en maan1 die met me] kra*t w]kte op de vloeib>e k]n aan d5 ev5a> dan aan de pool/rek51 de a>ds*ors aan d5 ev5a> m9d] va/heid gaf4 ,de e]/e lev5de organism5 moet5 zi* dus gevormd hebb5 9 de ru/ige pool/rek51 die to5 door e5e reusa*tige zon v]li*t w]d54 ,het is zelfs hoog/ wa>s*ijnlijk1 dat de zon zi* g$ur5de de laur5tis*e p]iode1 wa>9 het lev5 zijne intr$e op a>de g$aan heeft1 nog niet v] b9n5 de loopbaan van ,v5us v]di*t _h4 ,het is te v]wa*t51 dat m5 de e]/e organism51 hetzij plant51 hetzij di]51 nog niet gevond5 heeft1 en dat m5 die v9d5 zal 9 de nog niet ond]zo*te laur5tis*e lag54 ,de e]/e di]5 zijn ev5e5s ze$i]54 ,m5 heeft 9 de cambris*e ge/e5t5 r+worm5 gevond51 die ev5ze] gelijk5 op voortbr5gsel5 van het plant5rijk als van het di]5rijk3 het zijn niets &]s dan gel$e buiz51 die 9 het wat] drijv54 ,ook v9dt m5 9 groot5 getale graptoli!n1 e5v\dige polyp51 be/a&e uit get&e en sam5g]olde buiz51 monograpt51 ra/rit51 phyllograpt54 ,het zijn e5v\dige protozon1 v]zamel+5 van aan elk&] va/gehe*te vakk54 ,zij zijn het beg9 d] polyp51 en m5 v]baa/ er zi* ov]1 dat het lev5 zoo vreemdsoortige vorm5 heeft kunn5 aannem54 ,dezelfde lag5 bevatt5 ook kle9e s*elp51 wa>aan m5 d5 naam van l+ulae gegev5 heeft 7de e]/e armpootige weekdi]57 en mosdi]51 opgeslot5 9 cell54 ,re$s hebb5 de cambris*e lag5 e5 vijftigtal soort5 van plant5 en di]5 opgelev]d1 wa>ond] 9 de e]/e plaats voorkom5 ncellige wi]51 r+worm51 armpootig51 spons5 en polyp54 ,9 de siluris*e lag5 vorm5 de graptoli!n en trilobiet5 de me]d]heid4 ,e5e m5igte nieuwe wez5s tre$t imm]s op en v]spreidt zi* wijd en zijd3 het zijn s*aaldi]51 bek5d ond] d5 naam van trilobiet51 en die re$s s$]t lang5 tijd zijn uitge/orv53 zij zijn v]dw55 9 de /e5koolp]iode1 millio55 j>5 gel$54 ,de trilobiet5 kwam5 9 m5igte voor 9 de oorspronkelijke zeen1 en m5 v9dt ze gemakkelijk1 indi5 m5 er e5ige ur5 na> zoekt op klipp5 ( 9 b]gtunnels 9 de t]re951 die ze bevatt54 ,zij zijn ze] v]spreid 9 ,ma9e-et-,loire1 en 9 de siluris*e lag5 van de mijngroev5 van ,trlaz bij ,ang]s4 ,uit dez5 tijd dagteek5t ook de koraalpolyp1 die zulk e5e belangrijke rol gespeeld heeft bij de vorm+ d] a>de1 en wi] eeuw5\de kolonin groote eil&5 hebb5 gevormd4 ,ond] de plantdi]5 v9dt m5 de pe]vormige hemicosmit51 /ekelhuidig51 zeekomkomm]s 7holo?urin74 ,nauwelijks v]di55 die wez5s d5 naam van di]54 ,v]s*eid5e hebb5 nog ge5 kop en kunn5 zi* niet beweg51 ev5als de oe/]s1 wi] voorvad]5 m5 da>ond] v9dt2 &]e hebb5 e5e soort van kop en e5 beg9 van e5 spijsv]t]+skanaal2 ma> het vo$sel wordt door dezelfde op5+ +ebra*t en v]wijd]d1 ev5als bij de /ekelhuidig52 nog &]e1 zooals de worm51 hebb5 e5 beg9 van bew]ktuig+1 hoewel de mee/e z9tuig5 nog afwezig zijn en zij zi* alle5 kruip5d kunn5 voortbeweg51 door hunne r+5 beurtel+s 9 te trekk5 en uit te rekk54 ,deze azos*e p]iode heeft1 zooals wij zag51 millio55 j>5 g$uurd4 ,g$ur5de di5 lang5 tijd v]toond5 de e]/e di]soort51 hoe laag zij ook /ond51 re$s spor5 van vooruitgang4 ,wel is er nog ge5 enkel gew]veld di] en be/ond5 er zelfs nog ge5e insect51 viss*51 kruip5de di]51 vogels ( zoogdi]54 ,ma> ond] de ongew]velde di]5 is er vooruitgang4 ,wij hebb5 niet me] alle5 het oorspronkelijke protoplasma en de plat5 gelei1 die 9 het wat] drijv51 en de e5v\dige cell5groep51 de wi]5 en de r+worm54 ,de trilobiet5 hebb5 re$s e55 kop1 e55 /a>t en wa>s*ijnlijk poot51 de laat/e e*t] t5g] en dun1 want zij zijn niet v]/e5d2 op d5 kop v9dt m5 de spor5 van oog54 ,het zijn de e]/e oog51 die op onze a>de be/aan hebb51 nog niet ontwikkeld en nauwelijks wa>d di5 naam te drag51 ma> re$s v9d5 wij oogz5uw en netvlies4 ,die oorspronkelijke ar?ropod51 7gel$e di]57 veel lag] /a&e dan onze krabb5 en kreeft51 nem5 de voornaam/e plaats 9 ond] de ze$i]5 d] siluris*e p]iode2 het aantal soort5 en families neemt e]/ v]baz5d toe1 do* plotsel+ v]dwijn5 zij tijd5s de /e5koolp]iode1 en ?ans word5 zij nauwelijks v]teg5woordigd door d5 limulus4 ,m5 heeft nog twee &]e s*aaldi]5 gevond51 die betrekkelijk ev5 hoog /aan op d5 trap d] ontwikkel+1 d5 pt]ygotus bilobus1 en d5 eurypt]us remipes2 ook deze hadd5 e55 kop1 wa>9 oog5 aanwezig w>51 en miss*i5 w>5 zij de e]/e zoetwat]di]54 ,het zoetwat]1 uit d5 reg5 ont/aan1 ont/ond tegelijk met de b]g51 de bronn5 en de e]/e rivi]54 ,9 de siluris*e p]iode w]d5 de s*aaldi]5 nog door &]e soort5 v]teg5woordigd4 ,behalve alle soort5 van trilobiet5 vond m5 de dalmanit51 d5 tr9ucleus enz42 behalve d5 pt]ygotus en d5 eurypt]us1 z\ m5 nog d5 peltoc>is1 d5 c]atioc>is1 de ari/ozo1 de beyri*ia e4a4 kunn5 noem54 ,ma> wij s*rijv5 ge5 le]boek ov] paleontologie en mog5 dus de ho(dtrekk5 van de ges*i$5is d] a>de niet v]get51 door 9 de bijzond]h$5 te v]dwal54 ,to* moet5 wij nog opm]k51 dat 9 het twe$e g$eelte dez] p]iode de koppootig5 e5e v]baz5de uitbreid+ v]krijg53 m5 v9dt me] dan #afjj soort5 di] di]51 wa>ond] de ,nautilid5 belangrijk zijn4 ,enkele dez] 7o4a4 or?oc]as7 zijn tot twee met]s lang4 ,de v9pootig51 7pt]opoda7 buikpootig5 en armpootig5 zijn ze] talrijk1 wij gev5 9 nev5sga&e teek5+ enkele typ5 7fig4 #gh74 ,ook v9dt m5 polyp51 spons5 en m$us54 ,de /ekelhuidig5 word5 v]teg5woordigd door de cr9od51 7zeelelin7 m]kwa>dige wez5s1 wa>van de mee/e door e55 buigzam51 re*t5 /eel aan d5 grond v]bond5 zijn4 ,die /eel be/aat uit e5 groot aantal op elk&] ge/apelde s*ijv5 en hoewel oorspronkelijk kort1 heeft hij tijd5s de jurap]iode e5e groote ontwikkel+ v]kreg54 ,fig4 #gi geeft twee m]kwa>dige typ51 d5 i*?yocr9us uit de siluris*e p]iode en d5 apiocr9us uit de jurap]iode4 ,de v]/e5de zeelelin alle5 vorm5 somtijds re$s uitgebreide /e5lag52 9 de oorspronkelijke zeen w>5 zij buit5gewoon talrijk en bekle$d5 zij d5 bodem d] zee met pra*tige lev5de weil&54 ,bijna alle zeelelin uit di5 tijd w>5 aan d5 bodem va/gehe*t3 e5 lange1 buigzame1 gel$e /eel droeg e55 bundel ev5e5s gel$e aanhangsels1 die dikwijls nog tot 9 het one9dige v]takt w>5 en die zi* bov5 d5 /eel uitspreidd5 als de blad]5 van enkele palm51 ( die teg5 elk&] slot5 en ine5g]old w>5 als de bloemblad]5 van e5e slap5de bloem4 ,enkele zeelelin w>5 me] dan e5 met] lang2 de /eel van sommige ,p5tacr95 0 me] dan vijftig voet lang4 ,de ges*i$5is d] zeelelin beg9t tegelijk met de ges*i$5is d] a>de4 ,de e]/e rudim5taire vorm5 zijn v]want met die1 wa>uit de holo?urin1 de encr9id5 en de zee/]r5 ont/aan zijn4 ,nadat zij g$ur5de de secundaire p]iode e5 tijdp]k van buit5gewon5 bloei gehad hadd51 zijn de zeelelin 9 de volg5de p]iod5 langzaam a*t]uitgegaan2 to* v9dt m5 ?ans nog enkele soort51 zooals de comatulid51 de p5tacr9id51 de ba?ycr9id5 e4a4 ,de zeelelin lev5 op groote diept53 de ,p5tacr9us ,caput ,m$usae op #djj tot #ejj ,met]s ond] d5 wat]spiegel1 de ,rhyzocr9us ,lafot5sis op #afj tot #aejj ,met]s1 de ,ba?ycr9us gracilis op #djjj ,met]s4 ,op die diept51 wa> de /orm niet me] wo$t1 wa> de v]&]+5 9 temp]atuur niet me] gevoeld word51 wa> de zon nauwelijks h>e /ral5 w]p5 kan1 wa> alle5 phosphoresce]5de wez5s e55 flauw5 li*ts*ijn v]spreid51 is het lev5 niet me] ond]worp5 aan de zoo v]&]lijke om/&igh$51 die da>op aan de opp]vlakte van invlo$ zijn4 ,het is dan ook 9 de diepte d] wat]51 dat de wez5s zijn blijv5 voortlev5 ond] die om/&igh$51 wa>ond] zij oorspronkelijk optrad54 ,de moeilijkheid om de bewon]s di] donk]e afgrond5 te b]eik5 heeft ze lang5 tijd aan onze naspor+ onttrokk51 do* ?ans weet m51 dank zij vooral de ond]zoek+5 van ,agassiz en zijne le]l+51 dat zij ze] talrijk zijn1 en dat de p5tacr9id5 d5 bodem d] zee b$ekk5 met e5e nieuwe soort van lev54 ,zij zijn 9 de millio55 j>5 van hun be/aan we9ig v]&]d1 omdat de voorwa>d5 van het lev5 op die diepte we9ig gewijzigd zijn4 ,alle5 die wez5s1 die 9 de nabijheid d] ku/5 ( de opp]vlakte langzam]h& zijn gaan lev5 9 e5e &]e midd5/(1 en van wat]di]5 l&di]5 geword5 zijn1 kunn5 zi* wijzig54 ,kond5 zij zi* niet 9 de gewijzigde lev5svoorwa>d5 s*ikk51 dan zijn zij v]dw554 ,gelijktijdig met de /ekelhuidig5 kom5 9 de siluris*e p]iode de weekdi]5 en de s*aaldi]5 9 groot5 getale voor4 ,de trilobiet5 en de nautilid5 met e55 re$s gevormd5 en tamelijk volkom5 kop hebb5 de ov]h&4 ,de vooruitgang neemt /e$s toe4 ,de e]/e viss*5 v]s*ijn5 9 het wat] op het e9de di] p]iode1 bij d5 ov]gang tot de devonis*e p]iode1 en op de uit de zee v]rez5 eil&51 die re$s met plant51 voornamelijk met wolfsklauw5 b$ekt zijn1 zull5 gelijktijdig de e]/e di]51 9 de lu*t adem5d1 v]s*ijn51 9 de g$aante van s*orpio554 ,door opheff+5 van de a>ds*ors zijn de cambris*e en siluris*e lag5 op v]s*ill5de punt5 van ,europa bloot g]aakt en da>door het voorw]p geword5 van belangrijke ond]zoek+54 ,9 ,engel& is de cambris*e laag me] dan #fjjj ,met]s dik en de siluris*e #hjjj ,met]s4 ,9 ,zw$5 da>5teg5 is de siluris*e laag sle*ts #fjj ,met]s dik4 ,9 ,bohem5 da>5teg5 is zij geleg5 tuss*5 eruptiefge/e5t54 ,opm]kelijk is het1 dat dezelfde lev5de wez5s1 ?ans v]/e5d1 gelijktijdig v]s*55 zijn 9 alle siluris*e =maties4 ,dezelfde soort5 word5 gevond5 9 ,zw$51 ,engel&1 ,boheme1 de ,v]e5igde ,/at51 de ,kaap de ,go$e ,hoop en 9 ,b>r[/raat en ,melville-eil& op #gf noord]bre$te2 enkele soort51 zooals graptoli?us ,mur*isonii e4a4 kom5 voor op plaats51 die aan v]s*ill5de uite9d5 van de middellijn d] a>de geleg5 zijn4 ,ov]al he]s*te dezelfde temp]atuur4 ,zeld5 zijn de siluris*e lag5 horizontaal4 ,zij hebb5 alle rijz+5 en dal+5 m$egemaakt1 die 9 de a>ds*ors s$]t di5 tijd hebb5 plaats gevond52 m5 heeft h>e fossiel5 9 de ,&es 9 ,am]ika gevond5 op #ejjj ,met]s hoogte4 ,g$ur5de die langdurige azos*e p]iode /rekk5 de zeen zi* bijna ov] de geheele a>de uit4 ,bijna geheel ,europa b4v4 van ,spanje tot aan het ,ural-geb]gte lag ond] wat]4 ,e5 deel van ,bretagne /ak bov5 wat] uit1 zoo ook ,auv]gne1 de ,alp51 de ,jura en enkele eil&5 9 de ,pyr5en2 ma> de plaats51 wa> ,p>ijs1 ,r\aan1 ,havre1 ,orleans1 ,bordeaux1 ,m>seille1 ,nizza1 ,tur91 ,g5ve1 ,brussel geleg5 zijn1 lag5 to5 nog ond] de golv5 d] siluris*e zee4 ,bre/1 ,nantes1 ,autun w>5 re$s uit de wat]5 te voors*ijn getr$54 ,i,jsland1 gevormd uit eruptiefge/e5t5 d] azos*e p]iode1 ,lapl&1 ,f9l&1 e5 deel van ,zw$5 en ,noorweg51 e5 deel van ,s*otl& en ,i]l&1 van ,spanje1 ,zwits]l&1 ,corsica1 ,s>d9i1 ,boheme1 ,turkije1 /ak5 bov5 de zee uit2 ma> ,lond51 ,am/]dam1 ,p>ijs1 ,madrid1 ,pet]sburg lag5 op d5 bodem van d5 ,oceaan1 en da>bov5 bewog5 zi* 9 de wat]5 onze planta>dige en di]lijke voor\d]s d] siluris*e p]iode1 die het vru*tb>e w]k van het toekom/ige lev5 voorb]eidd54 ,hoe welsprek5d is dit s*\wpel voor hem1 die het kan bevatt56 ,op d5 e]/5 oogopslag doet het ons d5 betrekkelijk5 oud]dom d] b]g5 k5n54 ,de ,alp5 zijn oud] dan de ,pyr5en4 ,to5 de ,mont-,blanc1 de ,s9t-,go?>d1 de ,jungfrau re$s hunne kru95 bov5 de wolk5 v]hiev51 ru/t5 de ,pyr5en nog op d5 bodem van het wat]2 zij zijn de do*t]s d] secundaire p]iode en millio55 j>5 jong] dan de ,alp54 ,to5 v]hiev5 zi* sle*ts enkele topp5 d] ,pyr5en als kle9e eil&51 bov5 de golv52 ma> het wat] /roomde vrij door d5 ar*ipel1 en ,spanje 0 nog ev5m9 s*]p begr5sd als ,frankrijk4 ,de ,middell&s*e zee be/ond ev5m9 als de ,caspis*e1 de ,zw>te zee1 de ,baltis*e zee ( het ,kanaal3 ne enkele w]eldzee /rekte zi* ov] d5 a>dbol uit4 ,de ,alp5 w>5 wa>s*ijnlijk veel hoog] dan nu2 zij s*ijn5 t5 m9/e w$] gezakt te zijn1 en zelfs v]s*eid5e mal5 te zijn ge/eg5 en g$aald4 ,9 die zeen he]s*t5 de phalangiet5 7ba/a>dsp9n57 en tallooze trilobiet54 ,gewap5d met zijn drielobbig s*ild1 0 dit het e]/e s*aaldi]1 dat zi* vrij durfde beweg51 &]e plaats5 durfde opzoek5 en nieuwe ku/5 tot woonplaats durfde te kiez54 ,het 0 ook het e]/e di]1 dat oog5 _h1 ges*ikt om te zi54 ,vr di5 tijd w]d i$] wez5 bl9d gebor5 en bleef het bl9d1 als( de vormelooze natuur zi* s*aamde voor h>e omgev+4 ,tot nu toe kond5 de di]5 alle5 li*t en dui/]nis1 dag en na*t ond]s*eid51 zij kond5 de plaats1 die zij innam51 alle5 voel5 en niet zi54 ,do* nu tre$t de trilobiet op2 hij heeft e5 w]kelijk gezi*tsorgaan1 niet lang] 9 rudim5tair5 toe/&4 ,en wat zag dat e]/e oog1 met bult5 ov]dekt8 ,kle9e drijv5de weekdi]51 nog ge5 viss*51 ( kruip5de ( gew]velde di]51 ma> tallooze plantdi]51 koral51 zeelelin1 zee/]r54 ,om zijne vij&5 te ontkom51 rolde hij zi* tot e55 bal sam5 en liet hij zi* door d5 ,oceaan m$evo]54 ,hij zal lang g5oeg lev51 om e9delijk het bijna volkom5 gevormde oog d] koppootige weekdi]5 te aans*\w52 het geheele gezi*tsorgaan heeft zi* ontwikkeld en geleidelijk volmaakt1 van de gekleurde /ip d] zon?>in tot aan de groote oog5 d] ammoniet5 en belemniet54 ,de lev5de natuur is niet lang] bl9d4 ,de trilobiet1 de voorvad] d] s*aaldi]51 0 ook e5 d] e]/e wez5s1 die van de zi* ontwikkel5de a>de v]dw554 ,zijn s*ild met drie lobb5 heeft hem niet kunn5 bes*]m5 teg5 d5 t& des tijds2 hij v]kondigt de v]&]lijkheid d] vorm51 die zi* ev5als de a>de voortdur5d wijzig52 hij v]kondigt1 hoe niet alle5 individu51 ma> ook soort5 en gesla*t5 /]v54 ,ge5 s*epsel heeft zi* nog buit5 de lauwe wat]5 gewaagd2 hi] en da> w]p5 de /orm5 e5e ontwortelde wi]1 e5e tweekleppige s*elp op de ku/1 do* deze word5 w$] door de golv5 m$egevo]d en aan d5 ,oceaan t]uggegev54 ,ge5 wez5 heeft nog gepoogd op het va/e l& te lev52 ge5 enkele getuige heeft nog het ho(d bov5 de zee durv5 uit/ek5 en het heelal durv5 aans*\w53 alle5 de wat]5 zijn bewoond4 ,v]heff5d d5kbeeld6 ,de m5s*51 die ons zijn voorgegaan1 k5d5 sle*ts de bew]ktuigde wez5s van hunn5 tijd1 zond] te v]mo$51 dat er ooit &]e be/aan hebb54 ,hun horizon bep]kte zi* tot de teg5woordige natuur4 ,zij v]mo$d5 niet1 dat er e5e zi*tb>e1 v]/e5de eeuwigheid a*t] h5 lag4 ,( indi5 zij v]mo$d51 dat ooit &]e vorm5 op de a>de be/aan hadd51 w>5 het voor h5 *ima]51 c5taur5 en d]gelijke mon/]s1 door de v]beeld+ gewro*t4 ,de /]r5kunde de$ ons de ruimte1 de a>dkunde1 d5 tijd k5n54 ,do* zie6 ,da> le]5 wij e5 nieuw heelal k5n54 ,voor ons op5t zi* e5 onmetelijk v]l$51 bewoond met s*epsel51 wa>van wij ge5 d5kbeeld hadd54 ,de visio55 d] di*t]s en pr(et5 zijn door de w]kelijkheid ov]tr(f54 ,zij nem5 voor ons e5' vorm aan en heet5 pt]odactyl5 7vleugelv+]ig571 plesiosaur51 d9o!riums enz4 ,welk e55 invlo$1 zegt ,edg>d ,qu9et1 moet5 d]gelijke v]&]+5 9 onze bes*\w+51 e5 zoodanige rijkdom1 bij d5 re$s aanwezig5 rijkdom gevoegd1 de gift van e5e geheel nieuwe natuur1 9 d5 dood bewa>d1 uitgeoef5d hebb5 op onze voor/ell+5 van lev5 en dood1 van het h$5 en de toekom/1 van onze plaats aan de spits d] bew]ktuigde s*epsel56 ,indi5 de kruip5de di]5 9 het secundaire tijdp]k hadd5 kunn5 sprek51 dan z\d5 zij gezegd hebb53 ,wij zijn de kon+5 d] s*epp+4 ,ge5 wez5 /aat bov5 ons1 niem& dan wij is 9 /aat te kruip54 ,tev]geefs tra*t e5 troep lag]e wez5s1 /raaldi]51 weekdi]51 viss*5 zi* met ons te met54 ,het kruip5de di] is het uitv]kor5 s*epsel1 de goddelijke vorm2 met hem e9digt de w]eld h>5 vooruitgang en hij is de kroon d] s*epp+4 ,indi5 de groote zoogdi]5 van het t]traire tijdp]k hunne /em hadd5 do5 hoor51 dan z\d5 zij gezegd hebb53 ,het heelal heeft e55 /ap voorwa>ts g$aan1 wij /aan op de hoog/e tr$e d] ontwikkel+4 ,hoe is het mogelijk1 dat de kruip5de di]5 ooit hebb5 kunn5 geloov51 dat met h5 de w]eld voltooid 04 ,zij zijn 9 /aat op d5 buik voor te gaan2 ma> wij hebb5 het ho(d opgehev54 ,wij zijn de wettige he]s*]s1 hoe kunn5 er nog hoog] bew]ktuigde wez5s be/aan8 ,al die ov]gangsvorm51 die zi* oef5d5 tot het lev51 ontwikkeld5 zi* geleidelijk tot onze g$aante4 ,ma> wij hebb5 het e9dpunt b]eikt1 zond] vrees1 dat ooit e5ig &] wez5 ons van onz5 troon v]jaagt2 wij kunn5 van eeuw tot eeuw ru/ig de a>de afweid5 en ons ond]l+ v]s*eur54 ,do* zie6 ,da> beg9t het quat]naire tijd/ip2 de m5s* v]s*ijnt en zegt3 ,tot nu toe heeft i$]e5 zi* v]gi/1 wij alle5 niet4 ,de kruip5de di]5 gelo(d5 aan de goddelijke he]s*appij d] kruip5de di]51 de zoogdi]5 aan die d] zoogdi]54 ,dwal+1 v]metelheid van het lag]e volk d] s*epp+4 ,ik alle5 b5 de wettige he]s*]4 ,om voor mij plaats te mak51 zijn al die kon+5 van n5 dag t] a>de ge/ort1 van de trilobiet5 en de kon9klijke ammoniet5 tot de groote gew]velde di]54 ,ik alle5 b5 de he]s*]1 9 wi5 het lev5 zijn5 volmaakt/5 vorm heeft v]kreg52 ( jui/] gezegd1 er is ge5e enkele s*akel tuss*5 de vroeg]e vorm5 en d5 mijn54 ,het heelal is voltooid1 de tijd5 zijn v]vuld4 ,9 mij heeft ,god zi* uitgeput1 ik b5 de laat/e zoon van zijn5 oud]dom4 ,dat gezi*tspunt is dagelijks moeilijk] vol te h\d52 zoo talrijke organis*e dyna/in moet5 d5 m5s* e9delijk ov]tuig51 dat hij zelf e5e soort van ne dag is1 en dat het oog5blik kom5 zal1 wa>op ook hij zal word5 onttroond4 ,wanne] ik di5 langzam5 vooruitgang zie1 van d5 trilobiet1 d5 e]/5 v]baasd5 getuige van de word5de w]eld tot aan het m5s*5gesla*t1 dan is het mij onmogelijk1 te geloov51 dat de opklimm+ bij mij e9digt en dat die one9dige arbeid zi* niet v]d] uit/rekt dan tot d5 horizon1 di5 ik ov]zie4 ,dan kan ik mij niet lang] tevr$5 /ell5 met wat ik b54 ,dan v]lang ook ik vleugel5 en s*ep ik mij 9 mijne v]beeld+ toekom/ige1 nu nog onbek5de rij5 van vorm5 en wez5s1 die mij 9 kra*t en 9 li*t ev5veel zull5 ov]treff51 als ik uitmunt bov5 het e]/e wez51 9 de oude w]eldzee ges*ap54 ,dan kan ik mij dat wond] van hoogmo$ en n$]igheid v]kl>51 m5s* g5oemd2 hoogmo$ig teg5ov] de vroeg]e wez5s1 die langzaam tot hem opklimm52 ma> n$]ig teg5ov] de hoog]e wez5s1 wa>van hij de kiem 9 zi* omdraagt en wa>van hij de hoog]e aspiraties 9 zi* voelt4 #i ,langzaam en regelmatig groeit en ontwikkelt zi* de boom des lev5s4 ,de ontwikkel+ van het plant5rijk loopt ev5wijdig met die van het di]5rijk4 ,de oud/e plant5 zijn de laag/e zeeplant51 ev5als de oud/e di]5 ze$i]5 w>54 ,opm]kelijk is het1 dat plant5- en di]5rijk ontwikkeld zijn 9 de volgorde1 door de physiologie aangegev53 dit is e5 belangrijk en tev5s onw$]legba> feit4 ,indi5 de ge/e5t51 9 de laur5tis*e1 cambris*e en siluris*e lag5 bewa>d geblev51 ons hoog]e plant51 boom51 bloem5 ( vru*t5 hadd5 le]5 k5n51 aan de onze gelijk1 dan _h m5 grond gehad1 de beg9sel5 9 dit boek ne]gelegd te be/rijd54 ,ma> beide rijk5 hebb5 nauwkeurig d5 weg gevolgd1 di5 onze lez]s bij deze ond]zoek+5 hebb5 le]5 k5n54 ,de e5v\dig/e plant51 de cryptogam51 zijn de oud/e2 m5 v9dt deze alle5 9 de geologis*e lag5 d] azos*e p]iode2 de me] volkom5 plant51 de phan]ogam5 zijn e]/ veel lat] t5 tooneele v]s*554 ,de cryptogam5 zijn 9 de ges*i$5is d] planeet ev5als 9 de plant5physiologie1 de oorsprong en het uitgangspunt van alle plant54 ,aan d5 oorsprong van alle plant5 ontmoet5 wij het vormelooze protoplasma1 dat e*t] re$s de k5m]k5 van het lev5 bezit4 ,het is dezelfde /(1 wa>uit ook de e]/e di]5 be/aan1 en 9 de mee/ volmaakte plant v9dt m5 nog de h]9n]+ aan di5 toe/& t]ug4 ,b9n5 de plant5cell5 trekt het protoplasma zi* sam5 en ademt het1 zooals de di]lijke /(4 ,de vlees*et5de plant5 h]9n]5 ons aan di5 toe/&1 ev5ze] als het kruidje-ro]-mij-niet1 dat d5 invlo$ van v]doov5de middel5 ond]v9dt4 ,de e]/e plant51 de ncellige wi]51 de padde/oel51 de kor/moss51 zijn sle*ts ope5hoop+5 van protoplasmacell54 ,t]e*t heeft m5 aan de azos*e p]iode d5 naam van de p]iode d] wi]5 gegev51 want spo$ig hebb5 zij zi* 9 de oorspronkelijke zeen v]spreid1 en het zijn ook de e]/e plant51 die zi* aan de ku/5 e5 we9ig gewijzigd hebb51 om zond] veel wat] te kunn5 lev5 ( zelfs 9 vo*tige lu*t4 ,die wi]51 welke op d5 bodem van het wat] geblev5 zijn1 ond] ongewijzigde om/&igh$51 behoefd5 zi* niet te v]vorm51 en zooals zij dan ook voor millio55 j>5 be/ond51 zoo v9d5 wij ze nog h$5 t]ug4 ,die e]/e plant5 7protophyt57 v]toon5 e*t] op het e9de d] siluris*e p]iode e5e groote v]s*eid5heid van vorm5 en afmet+54 ,bij de vroeg] g5oemde soort5 kan m5 nog voeg5 de crosso*orda1 9 de lag]e siluris*e lag5 van ,s*otl& en ,bagnols 7dp>tem5t de l',orne7 gevond51 die uit niets &]s be/aat dan uit doore5ge/r5gelde buiz52 de ar?rophycus1 op alle diept5 d] siluris*e =matie1 de eophyton en vooral de belangrijke groep d] ,*ondrit51 die beg9n5de 9 de siluris*e p]iode1 9 het midd5 d] t]tiaire p]iode v]dw55 zijn4 ,de hoog]e wi]51 fucoden1 floriden enz4 zijn e]/ veel lat] v]s*554 ,wij zull5 ?ans niet v]d] 9 bijzond]h$5 afdal54 ,ons doel 0 alle5 aan te toon51 dat het plant5- en di]5rijk begonn5 is met de laag/e zeeorganism54 ,de plant5 9 de lu*t zijn ont/aan uit de wat]plant54 ,v]s*ill5de wi]soort5 hebb5 het wat] v]lat5 om bezit te nem5 van d5 grond1 die bov5 het wat] uit/ak2 e]/ hebb5 zij zi* geleg]d op vo*tige en dikwijls ov]/roomde plaats51 do* lat] hebb5 zij zi* /ap voor /ap v]spreid met die wijzig+51 die de lev5svoorwa>d5 m$ebra*t54 ,ond] d5 invlo$ van de nieuwe omgev+ gav5 de celweefsels1 die oorspronkelijk gelijksla*tig w>51 het aanzijn aan nieuwe b$ekk+54 ,bij gewijzigde vo$+ w]d5 ook de plant5 voor dat doel gewijzigd4 ,zoo ont/ond5 e5sdeels de blad- en lev]moss51 &]deels de v>5s1 de pa>de/a>t5 en &]e4 ,de e]/e plant5 w>5 sporeplant5 7cryptogam572 de phan]ogam5 7zaadplant57 /amm5 da>van af4 ,de e]/e op het l& groei5de plant5 kom5 ev5als de e]/e 9 de lu*t adem5de di]5 e]/ voor op het e9de van het siluris*e tijdp]k4 ,9 het lei/e5 van ,ang]s heeft m5 e55 s*oon5 afdruk van e5e v>5 gevond54 ,m5 v9dt ook 9 de siluris*e lag5 van ,c9c9nati wolfsklauw5 en sigill>ia's4 ,dit zijn de oud/e plant51 buit5 het wat] lev5de en dagteek55d uit de siluris*e p]iode4 ,de re$s zoo +ewikkelde b\w d] plant bij ha> e]/e v]s*ijn5 op de opp]vlakte van d5 bodem1 doet ons v]mo$51 dat er e5e ons onbek5de p]iode moet gewee/ zijn1 wa>9 op het va/el& e5v\dig] plant5 be/aan hebb5 dan v>5s4 ,to5 de reg5s als het w>e voortdur5d op de a>de n$]viel5 en het wat] d] zee door zijne hooge temp]atuur /e$s v]dampte1 moe/5 plant5 van ze] lage ontwikkel+ d5 grond b$ekk54 ,die plant5 leefd5 ongetwijfeld op de wijze d] wi]51 die als het w>e g$ompeld blijv5 9 e5 onafgebrok5 bad4 ,e]/ na e5e reeks van eeuw5 kunn5 zij de vorm5 v]kreg5 hebb51 door de oud/e afdruksels geop5ba>d4 ,9 d5 tijd wa>9 zi* de lei-1 de kw>ts- en de kalkrots5 d] laur5tis*e1 cambris*e en siluris*e p]iode vormd51 is de lu*t gezuiv]d1 viel5 de reg5s 9 plaats van voortdur5d1 met tuss*5pooz51 en vormde de dampkr+1 nevela*tig en w>m blijv5d1 e5e twe$e zee1 ov] d5 ,oceaan hang5d4 ,to5 v]kreeg de plant5groei op a>de nieuwe vorm5 en organ51 pass5d voor de gewijzigde om/&igh$54 ,voor het e]/ v]kreg5 de plant5 blad]51 s*ot5 zij wortels uit1 en kreg5 de weefsels v]s*ill5d5 b\w en v]wi]v5 zij groot]e s*oonheid en symmetrie4 ,het wat] is e5e middel/(1 uit]/ ges*ikt voor de mee/e lag]e organism54 ,geheele afdeel+5 van plant5 en di]51 zooals wi]51 plantdi]51 de mee/e weekdi]5 en alle viss*5 lev5 9 het wat]1 dat zij niet /raffeloos kunn5 v]lat54 ,niet alle5 di5t het wat] tot vo]tuig voor de gass51 door die s*epsel5 +eademd1 ma> het doordr+t ze ook2 het wat]drag5d deel d] weekdi]5 bevat e5 geheel /elsel van op5+5 en kanal54 ,dit is zelfs n d] duidelijk/e k>akt]trekk51 wa>uit hunne betrekkelijk lage ontwikkel+ blijkt4 ,zo[el de wi]5 als de weeke di]5 drog5 uit1 zoodra zij uit het wat] kom5 en v]liez5 dan door v]damp+ het vo*t1 dat voor het beh\d van hun lev5 noodig is4 ,e5 ze] vo*tige dampkr+ e*t] kan de rol van e5e vloeib>e midd5/( v]vull54 ,zoo kunn5 blad- en kor/moss51 al zijn het l&plant51 alle5 ond] d5 invlo$ van wat] groei54 ,zoolang de lu*t droog blijft1 s*ijnt het lev5 uitg$o(d1 totdat de vo*tigheid het lev5 w$] opwekt4 ,de vo*tige lu*t is dan ook de weg gewee/1 wa>langs het lev5 zijne voortbr5gsel5 van het wat] na> de opp]vlakte d] a>de heeft ov]gebra*t4 ,de v>5s1 de oud/e d] bek5de l&plant51 ti]5 het welig/ 9 vo*tige lu*t4 ,het door long5 adem5de weekdi]1 bij hetwelk de kieuw5 v]vang5 zijn door lu*tzakk51 en dat buit5 het wat] ademt1 is e]/ na tal van voorzorg5 er toe kunn5 kom51 om op het l& voort te kruip54 ,het z\ zi*1 met e5e bloote en weeke huid1 niet ov] d5 grond kunn5 voortbeweg51 zond] het slijm te v]liez51 dat uit zijn li*aam druipt en zijn5 gang v]gemakkelijkt4 ,het bewoont da>om donk]e en vo*tige plaats51 die het alle5 des na*ts ( op reg5dag5 v]laat1 t]wijl voor dieg55 welke e5e s*elp bezitt51 het geva> om zi* aan de lu*t bloot te /ell51 z groot is1 dat zij zi* h]metis* insluit51 f door het afs*eid5 van e5 slijm]ig vo*t1 f door van e5 deksel gebruik te mak54 ,t]uggetrokk5 9 e5e nauwe1 do* zek]e s*uilplaats1 blijv5 weekdi]5 somtijds ma&5 lang slap5d1 totdat zij door de vo*tigheid ontwak52 m5 heeft zelfs somtijds di]5 uit e5e s*elp5v]zamel+ na j>5 uit hunne ru/ zi5 ontwak5 ond] d5 invlo$ van e5 bad4 ,t]wijl e*t] de plant5 en di]51 vroeg] 9 het wat] lev5d1 begonn5 zijn voor het l& ges*ikt te word5 door het wat] te zoek5 9 d5 bodem en de lu*t1 duurde het nog lang5 tijd1 en moe/ de natuur me] +ewikkelde plann5 s*epp51 e] zij voor go$ voor het l& ges*ikt w>54 ,bij de w]veldi]5 moe/5 da>toe de organ5 voor het adem5 door long5 gevormd word51 bij de plant5 e5 aantal organ51 die bij de lag]e plant5 f niet be/aan1 f niet ontwikkeld zijn1 zooals de wortels1 die di551 om de sapp5 op te zuig5 en de blad]51 die di55 voor de ademhal+4 ,tot voor e5ige j>5 twijfelde m5 nog aan het be/aan van di]51 die 9 de lu*t adem51 uit het siluris*e tijdvak4 ,9 #ahhd w]d e*t] 9 de bov5/e siluris*e lag5 van ,go?l& 7,zw$57 e5 v]/e5de s*orpio5 gevond54 ,opm]kelijk is het1 dat tegelijk]tijd de w>e a>d van e55 &]5 s*orpio5 ontdekt w]d1 9 #ahhc 9 de bov5/e siluris*e lag5 van ,s*otl& gevond54 ,deze beide exempl>5 van di]51 die ?ans alle5 lev5 9 de w>me l&51 zijn gevond5 op de hooge bre$te van ,s*otl& en ,zw$51 e5 bewijs te me]1 dat er to5 nog ge5e klimat5 be/ond54 ,zoo v]toont zi* dan het ncellige wez5 aan d5 drempel d] geheele s*epp+2 na>mate de eeuw5 bij ti5duiz5d5 voorbijgaan1 v]deel5 zi* de wez5s 9 soort51 die zi* w$] splits5 en v]takk52 al me] en me] wijk5 zij van elk&] af2 hunne lev5sv]ri*t+5 word5 met hunne organ5 +ewikkeld]2 hunne v]mog5s bep]k5 zi* tot bepaalde deel52 hunne in/9ct5 kom5 voor d5 dag2 het laat/ tre$t het v]/& op4 ,en z nad]t het indrukwekk5de drama zijne ontknoop+1 wa>bij de m5s5 optre$t1 de kroon d] s*epp+1 volkom5 bewu/ van de hem toeb$eelde rol4 ,,d]de ,,boek4 ,het primaire tijdp]k4 ,,e]/e ,,ho(d/uk4 ,de tijdp]k5 9 de s*epp+4 ,de =maties4 ,h>e v]deel+4 ,9 e5 ,arabis* h&s*rift uit de #ac;de eeuw legt de s*rijv] e5 d5kbeeldig p]soon de volg5de a>dige leg5de 9 d5 mond3 ,to5 ik mij e5s 9 e5e oude en bevolkte /ad bevond1 vroeg ik n5 d] inwon]s1 hoe lang gel$5 die /ad ge/i*t 04 ,hij antwoordde3 wij wet5 niet1 s$]t wanne] deze groote /ad be/aat1 en onze voor\d]s wi/5 het ev5m94 ,vijf eeuw5 lat] kwam ik we] op dezelfde plaats en kon ik ge5 spoor d] /ad me] ontdekk54 ,ik vroeg e55 bo]1 die op de plaats wa> de /ad ge/aan _h1 aan het maai5 01 hoe lang gel$5 de /ad v]woe/ 04 ,dit is1 antwoordde hij1 e5e vreemde vraag4 ,deze plek is nooit iets &]s gewee/1 dan zij nu is4--,ma> /ond er dan oudtijds niet e5e pra*tige /ad8--,nooit1 0 zijn antwoord1 voor zoov]re wij er t5m9/e ov] kunn5 oordeel51 en onze vad]5 hebb5 ons nooit ov] het be/aan di] /ad gesprok54 ,we] vijfhond]d j>5 lat] vond ik op dezelfde plek de zee4 ,aan de ku/ /ond e5 troep viss*]s1 die ik vroeg1 s$]t hoelang het l& ov]/roomd 04 ,hoe kunt gij ons dat vrag51 zeid5 zij4 ,die plek 0 altijd1 wat zij nog ?ans is4 ,nog e5s vijfhond]d j>5 lat] 0 bij mijne t]ugkom/ de zee v]dw552 ik vroeg iem&1 di5 ik alle5 op die plek vond1 s$]t wanne] de v]&]+ _h plaats gegrep51 en hij gaf mij hetzelfde antwoord als te vor54 ,e9delijk1 na e5e ev5 groote tijdsruimte1 kwam ik er voor het laat/1 en ik vond er e5e bloei5de /ad1 me] bevolkt en rijk] 9 monum5t51 dan de e]/e1 en to5 ik na> h>5 oorsprong vroeg1 antwoordd5 mij de inwon]s3 de tijd h>] /i*t+ v]lie/ zi* 9 de grijze oudheid2 wij wet5 niet1 hoelang zij be/aat1 en onze vad]5 wi/5 er ev5m9 iets van af4 ,zi$a> ind]daad het beeld van d5 kort5 duur van 's m5s*5 h]9n]+1 en van de bep]k!id van onz5 gezi*tskr+ 9 tijd en 9 ruimte4 ,wij zijn g5eigd te geloov51 dat de a>de altijd gewee/ is wat zij nu is2 sle*ts met moeite kunn5 wij ons de v]&]+5 voor/ell51 die zij 9 de millio55 en millio55 j>51 die het optr$5 van d5 m5s* zijn voorafgegaan1 heeft ond]gaan2 de lange duur van di5 tijd v]plett]t ons1 zooals de uitge/rek!id d] ruimte ons 9 de /]r5kunde v]plett]t4 ,9 het tijdp]k1 wa>toe wij ?ans g5ad]d zijn 9 onze ges*i$5is d] a>de1 0 het lev5 re$s ze] v]spreid 9 de wat]51 die nog bijna de geheele a>de b$ekt54 ,zij be/aat ho(dzakelijk uit laag ontwikkelde plant51 uit weekdi]5 en s*aaldi]54 ,do* zij ontwikkelt zi*4 ,de soort51 die 9 dezelfde lev5som/&igh$5 blijv51 zooals op d5 bodem d] zee1 blijv5 onv]&]d voortbe/aan1 e5 groot aantal leeft nog 9 onz5 tijd4 ,de soort51 die zi* aan de ku/5 ( op het va/el& bevond51 ond]gaan wijzig+5 9 vo$+1 temp]atuur1 li*t1 ademhal+ enz41 zij zull5 zi* s*ikk5 na> die gewijzigde om/&igh$5 door te v]&]51 ( zull5 bezwijk51 als de v]&]+ te groot ( te plotsel+ plaats heeft4 ,enkele geolog5 noem5 het tijdp]k1 dat wij ?ans gaan besprek51 ov]gang/ijdp]k2 do* t5 onre*te3 i$]e p]iode is e5e ov]gangsp]iode4 ,wij zull5 dus de geologis*e b5am+ beh\d51 die m5 er aan gegev5 heeft1 en zull5 dus de p]iode1 die beg9t onmiddellijk na de siluris*e p]iode1 het primaire ( devonis*e tijdp]k noem51 omdat m5 voor het e]/ die t]re95 nauwkeurig be/ude]d heeft 9 ,devon%ire 7#ahcg74 ,de =matie zelf wordt ook wel bonte z&/e5=matie g5oemd4 ,ma> het is van belang1 dat wij ons uit e5 geologis* /&punt rek5s*ap gev5 van die opvolg+ 9 geologis*e =maties4 ,tot nu toe hebb5 wij voornamelijk de geboorte en de ontwikkel+ van het lev5 be/ude]d en hebb5 wij de wez5s zi5 ont/aan1 die de e]/e tr$e vormd51 welke leidde tot het toppunt d] s*epp+1 d5 m5s*4 ,het is ?ans van belang na te gaan1 hoe de lag5 zi* op elk&] hebb5 g]angs*ikt1 en d5 gang te volg5 d] natuur bij het afzett5 van al die lag51 wa>9 m5 de spor5 van v]dw55 wez5s heeft gevond54 ,lat5 wij dus e]/ e5e tabel sam5/ell5 van de opvolg+ di] =maties en tijdp]k51 te beg9n5 met de oud/e1 dat zijn die1 welke wij re$s 9 het vorige ho(d/uk besprok5 hebb54 ,tabel d] groote p]iod5 van de organis*e ges*i$5is d] ,a>de4 ,i4 ,azos*e p]iode4 ,p]iode d] koplooze di]5 en d] wi]54 #a ,oud/e azos*e p]iode ( ,laur5tis*e p]iode4 #b ,middel/e azos*e p]iode ( ,cambris*e p]iode4 #c ,jong/e azos*e p]iode ( ,siluris*e p]iode4 ,,ii4 ,primaire p]iode4 ,p]iode d] ,viss*5 en ,v>5s4 #d ,oud/e primaire p]iode ( ,devonis*e p]iode4 #e ,middel/e primaire p]iode ( ,/e5kool p]iode4 #f ,jong/e primaire p]iode ( ,p]mis*e p]iode4 ,,iii4 ,secundaire p]iode4 ,p]iode d] kruip5de di]5 en d] boom5 met ov]blijv5de blad]54 #g ,oud/e secundaire p]iode ( ,trias p]iode4 #h ,middel/e secundaire p]iode ( ,jura p]iode4 #i ,jong/e secundaire p]iode ( ,krijt p]iode4 ,,iv4 ,t]tiaire p]iode4 ,p]iode d] zoogdi]5 en d] boom5 met afvall5de blad]54 #aj ,oud/e t]tiaire p]iode ( ,eoce5 p]iode4 #aa ,middel/e t]tiaire p]iode ( ,mioce5 p]iode4 #ab ,jong/e t]tiaire p]iode ( ,plioce5 p]iode4 ,v4 ,quat]naire p]iode4 ,p]iode d] m5s*51 d] gekweekte plant5 en d] huisdi]54 #ac ,oud/e quat]naire p]iode ( ,i,jsperiode4 #ad ,middel/e quat]naire p]iode ( ,po/glaciaire p]iode4 #ae ,jong/e quat]naire p]iode ( ,p]iode d] bes*av+4 ,9 dezelfde volgorde kom5 ook de lag5 voor4 ,ook deze zull5 wij gev51 met de oud/e b5$51 zooals zij ook 9 de ges*i$5is d] natuur op elk&] volg53 ,opvolg+ en *ronologis*e volgorde d] v]s*ill5de lag54 ,dikte d] lag54 #bjj m4 ,quat]nair ,opp]vlakte4 ,bov5/e quat]naire =matie4 ,middel/e quat]naire =matie4 7,po/glaciair74 ,oud/e quat]naire =matie4 7,glaciair74 #ajjj m4 ,t]tiair ,bov5/e plioc5e =matie4 ,ond]/e plioc5e =matie4 ,bov5/e mioc5e =matie4 ,ond]/e mioc5e =matie4 7,molasse74 ,bov5/e eoc5e =matie4 7,gips74 ,middel/e eoc5e =matie4 7,gr(kalk74 ,ond]/e eoc5e =matie4 7,z& en klei74 #ejjj m4 ,secundair ,bov5/e krijt=matie4 7,wit krijt74 ,middel/e krijt=matie4 7,gro5z&74 ,ond]/e krijt=matie4 7,wealdvorm+74 ,witte ,jura=matie4 7,li?ographis*e /e57 ,bru9e ,jura=matie4 7,portl& cem5t74 ,zw>te ,jura=matie4 7,lias74 ,bov5/e ,trias=matie4 7,keup]1 m]gel74 ,middel/e ,trias=matie4 7,s*elpkalk74 ,ond]/e ,trias=matie4 7,bonte z&/e574 #adjjj m4 ,primair ,bov5/e ,p]mis*e =matie4 7,ze*/e574 ,ond]/e ,p]mis*e =matie4 7,roode z&/e574 ,bov5/e /e5kool=matie4 7,zw>te lei/e574 ,ond]/e /e5kool=matie4 7,kol5kalk74 ,bov5/e devonis*e =matie4 7,roode z&/e574 ,ond]/e devonis*e =matie4 #bcjjj m4 ,azos* ,bov5/e siluris*e =matie4 ,ond]/e siluris*e =matie4 ,bov5/e cambris*e =matie4 ,ond]/e cambris*e =matie4 ,bov5/e laur5tis*e =matie4 ,ond]/e cambris*e =matie4 ,deze =maties ligg5 op d5 oorspronkelijk5 bodem d] a>de1 het graniet1 enz41 wa>9 m5 ge5 spoor van lev5 ontdekt heeft4 ,tuss*5 het graniet en de ond]/e laur5tis*e =maties ligt1 zooals wij zag53 gneiss1 micas*ief] en glimm] d4i4 wa>s*ijnlijk graniet1 gewijzigd door de drukk+1 de hitte1 het wat]1 de z\t51 de uitb>/+51 v]plaats+51 v]m5g+51 enz41 9 n woord door de omw5tel+5 9 de oorspronkelijke =matie4 ,fig4 #hd geeft e5e s*ematis*e voor/ell+ van die =maties met h>e betrekkelijke di*!id4 ,wel zijn1 zooals wij zag51 die lag5 9 w]kelijkheid niet horizontaal ( ev5wijdig1 ma> de volgorde is /e$s dezelfde4 ,i$]e5 weet1 dat ond] d5 beb\wd5 grond1 wa>op de boss*51 weid5 en b\wl&5 groei51 /e5a*tige lag5 geleg5 zijn van &]5 a>d1 me] ( m9d] h>de /e551 kalk/e51 z&1 krijt1 klei1 enz4 ,de vru*tb>e grond is nooit ze] dik2 dikwijls b$raagt de dikte sle*ts enkele decimet]s1 en 9 enkele /e5a*tige /rek5 sle*ts enkele c5timet]s4 ,de bov5/e laag van d5 bodem is het product van de ?ans nog w]kzame kra*t53 hi] is het e5e humuslaag1 die langzaam de dikte van de vru*tb>e laag doet to5em51 da> is het de m5s*elijke indu/rie1 die me//(f5 aan d5 grond toevoegt2 nog v]d] zett5 de reg5s op de lag]e /rek5 de vru*tb>e /(f5 af1 van hoog]e /rek5 toegevo]d2 eld]s w$] v]spreid5 de ov]/roomde rivi]5 ha> slib ov] de weil&52 en zoo wordt /e$s de opp]vlakte d] a>de gewijzigd4 ,ond] deze laag v9dt m5 de delf/(f5 9 de volgorde1 wa>9 zij gevormd zijn4 ,da>9 v9dt m5 bijna ov]al afwissel5d z&/e51 kalk en klei4 ,van d5 beb\wd5 grond af tot op de groot/e diept5 be/aat de a>de ho(dzakelijk uit kiezel1 koolzure kalk en alum9ium4 ,het kiezel heeft de kw>ts1 de blok/e5 en de kei/e51 het z& d] oev]s en du95 voortgebra*t2 het alum9ium1 de klei en de m]gel2 de koolzure kalk1 de kalk/e51 de /e55 uit onze /e5groev51 het krijt1 het m>m] en het z&/e54 ,dan kom5 de metal51 gewoonlijk 9 ad]54 ,die lag5 zijn uit]/ langzaam gevormd4 ,hetge5 9 /il/a& wat] ( aan de oev]s d] zee g$ur5de e5e geheele eeuw bez9kt1 vormt e5e bijna onm]kb>e laag4 ,de op elk&] geleg5 lag5 hebb5 zi* als slib op d5 bodem d] zee afgezet4 ,dat slib is langzam]h& v]/e5d2 na e5 groot aantal rijz+5 en dal+5 hebb5 die rots5 zi* tot b]g5 v]hev54 ,alle b]g51 met uitzond]+ van die van graniet en gneiss1 be/aan uit rots51 die zi* oorspronkelijk op d5 bodem d] zee gevormd hebb54 ,nog ?ans word5 er ev5als vroeg] /(f5 afgezet op d5 bodem van het wat]4 ,de w]k+ van de zuur/( d] lu*t op de h>d/e rots51 de w>mte1 die d5 grond uitdroogt en doet b>/51 de afwissel+ van w>mte en k\de1 de w9d1 de bliksem1 de reg51 ov]/room+51 dat alles ontle$t de rots51 en v]&]t de ge/e5t5 9 z&4 ,no* het graniet1 no* het ijz]1 no* de h>d/e metal5 kunn5 da>aan we]/& bi$54 ,alle5 re$s de w]k+ van d5 reg5 en van het koolzuurh\d5de wat] is v]baz5d groot4 ,/e55- en m>m]5 beeld51 e]/ e5ige eeuw5 gel$5 v]va>digd1 zijn da>door re$s nu bijna onk5ba> geword54 ,k]k5 van graniet v]w]5 aan de zijde1 die aan w9d en reg5 is blootge/eld4 ,de /e5groev51 wa>uit de /e55 van de k]k te ,limoges afkom/ig zijn1 zijn ov] e5e dikte van #a1fj met]s v]we]d4 ,al dat /(1 al dat z& wordt door d5 reg5 na> zee m$egevo]d1 wa> het zi* afzet1 v]m5gd met de planta>dige en di]lijke ov]blijfsel51 die het m$evo]t4 ,geheel &]e bez9k+5 hebb5 ?ans 9 d5 ,oceaan plaats2 de peil+5 bij het legg5 van d5 transatlantis*5 kabel hebb5 do5 zi51 dat e5e witte modd]1 be/a&e uit organis*e li*am51 ov]e5kom5de met die1 welke het krijt vorm51 en die m5 op v]s*ill5de diept5 9 bijna geheel ,europa v9dt1 ?ans bez9kt ov] e5e uitge/rek!id1 die veel groot] is dan geheel ,europa4 ,hoewel de betrekkelijke dikte d] v]s*ill5de lag5 ons bij b5ad]+ d5 betrekkelijk5 duur d] v]s*ill5de tijdp]k5 doet k5n51 zoo mag m5 to* niet besluit51 dat e5e laag van hond]d met]s ov]e5komt met e5e duiz5dmaal lang]e p]iode dan e5e laag van n decimet]1 da> de voorwa>d5 voor de vorm+ d] v]s*ill5de lag5 niet dezelfde zijn4 ,met alle5 dat e5 v]baz5de tijd noodig gewee/ is voor de vorm+ d] bez9ksels en voor hunne v]/e5+ tot h>de rots51 ma> het is ook zek]1 dat voor de opheff+5 van b]g51 zooals de ,alp51 ,pyr5en1 ,&es en ,cordill]a's1 die van vi]- tot a*tduiz5d met]s bov5 de opp]vlakte d] zee uit/ek51 onmetelijke tijd/ipp5 noodig w>54 ,behalve bij vulcanis*e w]k+5 en door plaatselijke oorzak51 moet5 die rijz+5 en dal+5 uit]/ langzaam hebb5 plaats gegrep54 ,hoe groot de onregelmatigh$5 van de a>dopp]vlakte ons ook toes*ijn51 met betrekk+ tot de grootte d] a>de zijn zij hoog/ onb$uid5d4 ,wij h]hal5 hi] nog e5s met nadruk1 dat al die s$im5t=maties gevormd zijn t5 ko/e d] oorspronkelijke a>ds*ors3 zij zijn de vru*t van langzame v]w]+4 ,indi5 zij #dcjjj met]s dik zijn1 van de laur5tis*e p]iode tot op onz5 tijd1 dan zijn dit #dcjjj met]s /ap voor /ap ontnom5 aan de opp]vlakte d] bov5 het wat] uit/ek5de rots54 ,de a>ds*ors1 t5 ko/e wa>van alle s$im5t=maties zijn gevormd1 0 dus re$s ze] dik g$ur5de di5 lang5 geologis*5 tijd4 ,s$]t de azos*e p]iode is tr\w5s de va/e a>ds*ors van twee zijd5 aangegroeid3 b5$51 door het langzaam va/ word5 t5 gevolge d] afkoel+2 van bov51 door het afzett5 d] /(f5 9 de bekk5s d] zee2 die twe$e to5ame 9 dikte moet e*t] me] bes*\wd word5 als e5e gelijkmak+ dan als e5e w]kelijke aangroei+1 da> zij plaats heeft t5 ko/e d] b]g5 en van alles1 wat blootge/eld is aan atmosf]is*e invlo$54 ,de hi] geteek5de doorsn$e 7fig4 #hf7 geeft ons e5 d5kbeeld van het ont/aan di] =maties4 ,9 e5 me] ( m9d] diep bekk51 hetzij zee ( me]1 heeft zi* het pu9 van de bov5 wat] uit/ek5de rots51 dat da>aan ontnom5 is door de g5oemde atmosf]is*e invlo$51 geleidelijk ne]gezet4 ,de sam5/ell+1 de di*!id en de dikte van die laag hang5 af van d5 a>d d] ge/e5t51 wa>uit1 en van de om/&igh$51 wa>ond] zij ont/aan is4 ,oorspronkelijk w>5 die lag5 horizontaal ( flauw hell5d4 ,ma> wij zag5 re$s vroeg]1 dat de a>de oorspronkelijk vloeiba> 01 en h>e afkoel+ begonn5 is aan de opp]vlakte1 da> de omgev+ e5e temp]atuur _h van #bgj ond] nul4 ,het e]/e vlies1 de e]/e granietlaag1 is ont/aan door het op elk&] /apel5 en het va/he*t5 van drijv5de /ukk5 h>d geword5 graniet1 en lang5 tijd bleef dat vlies uit]/ dun4 ,eeuw5 lang kon het dus gehoor gev5 aan de li*t/e sl+]+5 van d5 vloeib>5 bol en ond]g+ het d5 invlo$ van getijd51 s*ommel+51 rijz+5 en dal+54 ,to5 het vlies e*t] dikk] en /evig] w]d1 kon het niet me] zoo gemakkelijk golv51 ma> kon het ev5m9 we]/& bi$5 aan de inw5dige s*okk51 v]oorzaakt door s*eikundige w]k+51 door v]&]+5 9 het ev5wi*t1 die het gevolg w>5 d] v]di*t+1 door het opgeslot5 zijn van e55 vuurbol 9 e5e s*aal van klei1 wat] en lu*t4 ,opheff+51 g]+ 9 betrekk+ tot de grootte d] geheele a>de1 v]&]d5 langzam]h& de opp]vlakte4 ,de oude vulcanis*e rots51 nog week ( zelfs vloeiba>1 hiev5 de va/e kor/ op1 die da>op drukte1 en ba&5 zi* e55 uitweg door splet51 die dikwijls v]s*eid5e kilomet]s bre$ zijn 7fig4 #hg74 ,zoo zijn de ,alp51 de ,pyr5en1 de ,vogez5 en &]e b]g5 ont/aan4 ,hi]uit volgt1 dat s$]t het beg9 van het lev51 de geheele a>dopp]vlakte alle mogelijke v]&]+5 heeft ond]gaan4 ,er is ge5e enkele plek op a>de1 die niet g$ur5de d5 loop d] tijd5 v]s*eid5e v]vorm+5 heeft ond]gaan4 ,alle deel5 d] a>de zijn e5s ( me] met wat] b$ekt gewee/4 ,de mee/e deel5 zijn beurtel+s g]ez51 g$aald en w$] g]ez54 ,m5 v9dt hi] en da> alle soort5 van =maties bloot ligg51 zo[el primaire als secundaire1 t]tiaire en quat]naire4 ,de /e5groev5 do5 ons de ligg+ d] v]s*ill5de =maties zi5 7fig4 #hh74 ,niet alle plaats5 d] a>dopp]vlakte zijn ev5 /]k gewijzigd4 ,als regel kan m5 /ell51 dat de b]gl&5 gevormd zijn door opheff+5 d] oorspronkelijke ge/e5t52 dat de heuvela*tige t]re95 als het w>e de s*oormur5 zijn van de b]gl&51 en gevormd zijn door opheff+ d] secundaire =maties1 welke /eun5 teg5 de primaire =maties1 die aan de eruptiefge/e5t5 gr5z51 t]wijl de vlakt5 geleg5 zijn op de t]tiaire =maties1 die v]d] van de plaats van opheff+ v]wijd]d zijn 7fig4 #ij74 ,ook de vlakke t]re95 lev]5 e5e groote v]s*eid5heid op4 ,dikwijls hebb5 aanslibb+51 ont/a&e door ov]/room+5 e5] naburige rivi]1 die vlakt5 met e5e sliblaag b$ekt1 die ev5 glad is als de wat]spiegel4 ,dikwijls da>5teg5 heeft e5e rivi]1 die de vroeg] vlakke /reek door/roomt1 met h>e bij/room5 d5 grond doorwoeld1 en vooral na reg5tijd5 en /ortvlo$5 de vlakte v]vormd1 vallei5 gegrav5 en zoo het geheele t]re9 gewijzigd4 ,ma> de lag51 die d5 ond]grond van die vallei5 uitmak51 en die welke de heuvels vorm51 die ont/aan zijn door de uitgrav+ d] omligg5de t]re951 zijn horizontaal en regelmatig op elk&] g]angs*ikt geblev54 ,zoo ru/ de vlakte1 wa>op ,p>ijs geb\wd is1 op t]tiaire =maties1 be/a&e uit horizontale lag51 en diezelfde lag5 zett5 zi* voort 9 de heuvels4 ,de groote ov]/room+5 d] ,se9e 9 praehi/oris*e tijd5 hebb5 het t]re91 wa>op ?ans de /ad ru/1 uitgebagg]d en zoo van d5 ,mont-,valri5 en d5 ,montm>tre op zi* zelf /a&e heuvels gemaakt4 ,to5 m5 9 #ahcc de ,artesis*e put van ,gr5elle wilde bor51 die 9 #ahdb voltooid 01 /elde m5 zi* t5 doel1 door de v]s*ill5de =maties he5 het wat] te b]eik51 dat uit ,b\rgogne en de b]gvlakte van ,langres afkom/ig 01 welke /rek51 zooals fig4 #ia aanwij/1 tot de ,jura=matie behoor54 ,m5 moe/ dus de v]s*ill5de =maties doorbor51 die 9 d5 vorm van e5e was*kom ond] ,p>ijs doorloop51 en v]d] we] /ijg54 ,op e5e diepte van #edg met]s 0 m5 tot die =matie doorg$rong54 ,_h m5 nog v]d] doorgeboord1 dan z\de m5 door de ,jura- en trias=matie gekom5 zijn 9 de primaire1 =maties en e9delijk de lag5 d] azos*e p]iode b]eikt hebb51 die ru/5 op e55 ond]grond van gneiss1 micas*ief] en graniet4 ,zooals m5 ziet1 is ,p>ijs 9 e5e soort kom geb\wd1 op e5e b$d+1 gevormd door de t]tiaire lag51 zooals deze zi* door de golv+5 d] secundaire lag5 hebb5 moet5 v]vorm54 ,de bov5/e laag van de secundaire =matie1 de krijtlaag1 komt b4 v4 oo/wa>ts te ,troyes bloot4 ,de ,juralaag heeft o4 a4 de heuvel5 van ,b\rgogne en de b]gvlakte van ,langres gevormd4 ,fig4 #ia maakt duidelijk1 hoe het wat] d] artesis*e put gevo$ wordt door het wat]1 dat /roomt door het secundaire z&1 dat de ,jura=matie van ,langres tot ,p>ijs b$ekt4 ,de ges*i$5is d] m5s*heid hangt t5 nauw/e sam5 met d5 a>d d] =maties1 wa>op de m5s* leeft4 ,niet alle5 dat de oeconomis*e wa>de d] t]re951 uit het oogpunt van vo$+1 van de plant51 die er groei51 de di]51 die er lev51 de b\wmat]ial51 en alles wat op de lev5svoorwa>d5 van de bewon]s betrekk+ heeft1 e55 groot5 invlo$ op het k>akt] d] m5s*5 en op de lotgevall5 van het l& heeft uitgeoef5d1 ma> m5 kan bijna de geheele ges*i$5is van e5 volk uit d5 bodem le]5 k5n54 ,me]mal5 is de vraag ge/eld1 wa>om ,p>ijs de ho(d/ad van ,frankrijk is geword54 ,p>ijs ligt niet 9 het midd5 van het l&3 ,b\rges voldoet veel me] aan die voorwa>de4 ,zij is ev5m9 de oud/e /ad3 ,m>seille en ,lyon w>5 bloei5de /$5 9 het ,rome9s*e tijdvak1 to5 ,lutetia 7,p>ijs7 nog sle*ts e5 viss*]sdorp 01 en to* zijn ,m>seille en ,lyon sle*ts de voorloopige /&plaats5 d] bes*av+ gewee/4 ,de politieke rol van ,p>ijs moet no* aan het toeval1 no* aan d5 m5s*elijk5 wil word5 toeges*rev51 ma> aan de geologis*e ligg+4 ,ile de ,france is e5e oase1 omgev5 door /rek51 m9d] bevoorre*t uit het oogpunt van d5 loop d] /room5 en d5 plant5groei1 en als( de natuur alle mogelijke voorzorgsmaatregel5 wilde nem51 heeft zij da> uit/ek5de b\wmat]ial5 bijgevoegd4 ,zoo hangt alles 9 de natuur sam51 oorzak5 en gevolg5 /aan met elk&] 9 nauw v]b&1 en de m5s* met al zijne ov]treffelijke gav5 en zijne vrijheidsliefde1 is sle*ts de slaaf van het l&1 dat hem heeft voortgebra*t4 ,zoo zijn de v]s*ill5de =maties ond] d5 invlo$ van atmosf]is*e invlo$5 ont/aan1 zoo droeg i$]e laag h>e eig5 plant5 en di]51 met h>e eig5 fossiel54 ,de dikte van i$]e laag hangt af van de voorwa>d51 wa>ond] zij ont/aan is1 hi] zijn zij rijk en dik1 da> arm en dun1 eld]s ontbrek5 zij door opheff+5 en v]s*uiv+5 geheel en al1 ma> wij zag5 9 het vorige ho(d/uk1 dat to* de som van alle lag5 #dcjjj met]s b$raagt1 g]ek5d van de opp]vlakte tot aan d5 granietbodem4 ,de m5s*heid woont dus op e5 k]kh( van #dj kilomet]s dikte2 wij loop5 ov] de grav5 van ontelb>e wez5s1 die g$ur5de millio55 en millio55 j>5 da> begrav5 zijn1 op de s*epsel51 die van de grijze oudheid af da> langzaam zijn opgehoopt1 van d5 oorsprong van het lev5 tot op onz5 tijd2 het /( van v]loop5 eeuw5 v]tr$5 wij met de voet54 ,de ges*i$5is d] natuur wordt nog /e$s voortgezet4 ,nog ?ans beweegt zi* onze planeet 9 de ruimte voort1 zooals 9 de voorhi/oris*e tijd52 nog /e$s wordt 9 i$]e secunde e5 m5s* gebor52 de gesla*t5 volg5 elk&] op1 de dood5 ke]5 tot de a>de w$]1 en di55 w$] tot de vorm+ van nieuwe wez5s1 zo[el m5s*5 als plant5 en di]52 wie weet1 ( n onz] niet e5e molecule bevat1 die vroeg] behoord heeft aan ,caes> ( ,napoleon2 de wilg aan d5 oev] d] beek ademt de zuur/( uit1 die door het k9d1 dat te midd5 d] bloem5 speelt1 wordt +eademd2 de koolzuurmolecule1 door d5 /]v5d5 grijsa>d uitgeademd1 kan de s*oone roos tot vo$sel di552 van het lev5 tot d5 dood1 van d5 dood tot het lev51 wordt alles gewijzigd en v]vormd4 ,de w]eld1 door onze voor\d]s uit de vorige tijdp]k5 betr$51 0 dezelfde als de teg5woordige4 ,ge5e wond]5 zijn noodig om de vorm+ d] geologis*e lag5 te v]kl>54 ,het e]/e dunne vlies om d5 gloei5d51 vloeib>5 bol heeft alle golv+5 en trill+5 van di5 bol moet5 volg54 ,do* ook die e]/e plooi5 zijn gewijzigd4 ,de a>de koelt af en trekt sam54 ,de kor/ moet zi* dus w$] op e5e &]e wijze plooi51 om op de k]n te kunn5 blijv5 ru/52 aan de ne zijde daalt zij1 aan de &]e zijde gaat zij omhoog2 zij s*eurt1 de eruptiefge/e5t5 zoek5 e55 uitweg door de s*eur5 en kom5 bloot4 ,de wat]5 v]zamel5 zi* op de diep/e plaats54 ,b]g51 va/l&1 zeebekk5s1 dal+51 rijz+51 vulcanis*e uitb>/+51 ad]vorm+5 7fig4 #ib-ig71 het is alles e5 geop5d boek voor hem1 die het wil lez54 ,nog /e$s h]hal5 zi* die v]s*ijnsel52 nog /e$s v]&]t de g$aante d] a>de2 het ne deel rij/1 e5 &] deel daalt1 hi] knaagt de zee aan de ku/51 da> trekt zij zi* t]ug1 hi] wordt e5e vallei gevuld1 da> glijdt e5 heuvel af met al wat hij bevat4 ,dit ond]w]p1 van het hoog/e wet5s*appelijk en philosophis* belang1 zal 9 ons volg5de ho(d/uk nad] beh&eld word52 het is de grondslag d] geologie4 ,,twe$e ,,ho(d/uk4 ,de v]vorm+5 van d5 bodem 9 onz5 tijd4 ,v]&]+ d] ku/54--,mond+5 en delta's4--,w]k+ van het /room5de wat]4--,langzame s*ommel+54--,rijz+54-- ,dal+54--,het l& en de zee4--,de natuur zet h>5 arbeid voort4 ,langzam]h& v]&]t alles om ons he54 ,de grond zelf1 di5 wij gewoon zijn te bes*\w5 als het type van wat onv]&]lijk is1 v]&]t onoph\delijk4 ,het is da>om v]ke]d1 te zegg51 dat er bepaalde geologis*e p]iod5 zijn1 die de s*epp+ d] w]eld voor/ell51 en dat die s*epp+ ?ans vole9digd is4 ,ook onze p]iode is geologis*1 en zelfs niet m9d] dan de voorafga&e4 ,de opp]vlakte d] a>de1 9 ha> geheel bes*\wd1 v]&]t4 ,reg51 vor/1 w>mte1 w9d1 onwe]1 bek51 b]g/room51 v]w]5 de topp5 d] b]g51 wa>van de b\w/(f5 afg]ukt1 m$egesleept1 v]brijzeld1 tot z& v]morzeld en door de mond+5 d] rivi]5 na> zee gevo]d word54 ,ook knaagt de zee voortdur5d aan de oev]s2 da>door word5 de ku/5 /eil] en wordt de bodem v]hoogd door de losgelat5 b\w/(f54 ,bov5di5 e9delijk w]k5 nog voortdur5d de inw5dige kra*t5 d] a>de3 enkele /rek5 rijz51 t]wijl &]e dal54 ,laat ons zoo kort mogelijk de bewijz5 voor die v]&]+5 nagaan1 en die zooveel mogelijk op het t]re9 zelf be/ude]54 ,wij kunn5 uitgaan van twee algeme5e grondbeg9sel53 #a4 ,ov]al1 wa> de ku/ /eil is1 w9t de zee2 #b4 aan de mond+5 d] rivi]5 wijkt de zee t]ug4 ,9 het e]/e geval knaagt zij aan de klipp51 die tot /r&kei5 v]brijzeld word52 9 het twe$e geval draagt de zee z& aan1 dat d5 bodem d] zee v]heft en ha> doet wijk54 ,er zijn wel is wa> uitzond]+5 op die regels1 ond] &]e kunn5 de zee/room+5 en de golv5 het wat] e5 e9d b9n5wa>ts vo]5 ( de kei/e55 gebruik5 om nieuwe ku/gr5z5 te vorm51 ma> 9 het algeme5 zijn die twee oorzak5 voldo5de1 om de geheele ge/eldheid onz] planeet te v]&]51 onafhankelijk van de rijz+5 en dal+5 van d5 bodem4 ,i$]e5 b4v4 k5t ,havre4 ,m5 weet1 dat die /ad nog ge5 vi] eeuw5 oud is en 9 #aeaf door ,frans ,i is ge/i*t4 ,de geheele vlakte1 wa>op die belangrijke /ad zoo snel is opgekom51 is gevormd door aanslibb+ van de ,se9e en bez9k+ van het z&1 dat bij spr+vlo$ door de zee is uitgeworp52 de geheele plek 0 tot aan deze eeuw mo]as4 ,de ,se9e sleept het z& m$e1 dat zij langzaam ne]legt aan h>e mond+1 en tot zelfs e5 e9d v] 9 zee4 ,ma> bij spr+tij en /orm drijft de zee dat bez9ksel t]ug en wijzigt zij da>door onoph\delijk d5 ond]grond4 ,het gevolg hi]van is1 dat het gebi$ d] zee g$urig afneemt4 ,de re*t]oev] d] ,se9e wordt voorbij ,havre al lang] en lang]1 de l9k]oev] v]&]t ev5e5s1 zoodat het zee/r& bij ,tr\ville al bre$] en bre$] wordt4 ,zoo ziet m51 hoe alles om ons he5 v]&]t door nog /e$s w]k5de oorzak51 en dat da>toe vol/rekt ge5e groote omw5tel+5 9 de natuur noodig zijn4 ,fig4 #ii toont ons aan1 hoe de zee langzam]h& d5 voet d] rots/eilt5 bij ,kaap la ,hve ond]mijnt1 en wel vooral bij /orm en spr+tij1 en hoe da>door die bank5 van krijt1 m]gel en klei v]te]d word52 het gevolg hi]van is1 dat v]tikale mur5 van hond]d met]s hoog ov]hell51 en dat door het voortdur5d invret5 9 d5 voet d] rots de eeuw5\de /e5lag5 word5 uitgegrav54 ,da>door lev]t die ku/ e55 s*ild]a*tig5 aanblik op4 ,s$]t het beg9 d] elfde eeuw zijn re$s #adjj met]s door de w]k+ d] zee +evret54 ,oorspronkelijk hadd5 de ku/5 van alle zeen e5e g]+e hell+3 de v]tikale mur5 en de rots/eilt5 zijn het gevolg van het invret5 d] zee2 dat voortdur5d wegbijt5 geeft het aanzijn aan de kei/e551 die m5 op het /r& v9dt4 ,m5 kan zelfs e5 k>akt]i/iek v]s*il wa>nem5 tuss*5 het pr(iel van klipp51 die langzam]h& weggebet5 word5 door e5e zee met /&va/ig5 wat]spiegel1 zooals de ,middell&s*e zee1 wa> bijna ge5e getijd5 zijn1 en de klipp5 van d5 ,atlantis*5 ,oceaan4 ,9 het e]/e geval v]toon5 de klipp51 wa>teg5 de golv5 aanklots51 e5 enkel pr(iel 7fig4 #ajj71 9 het twe$e geval is het pr(iel dubbel3 het ne is geteek5d door d5 vlo$1 het &]e door de ebbe 7fig4 #aja74 ,beh\d5s de kle9e v]s*ill51 v]oorzaakt door de aantrekk+ van het va/e l&1 door de v]&]+5 9 lu*tdruk1 door d5 invlo$ d] getijd51 mag m5 d5 wat]spiegel d] zee als bijna /&va/ig bes*\w52 die wat]spiegel is dan ook het be/e m]kteek5 t] v]gelijk+4 ,indi5 m5 van eeuw tot eeuw aan e5e ku/ e5e v]&]+ van de wat]hoogte wa>neemt1 dan is m5 zek]1 dat niet de zee 9 hoogte v]&]d is1 ma> de grond4 ,de zee h\dt /e$s dezelfde gemiddelde hoogte1 omdat de hoeveelheid wat]1 die 9 d5 vorm van reg5 ( sneeuw ne]valt1 gelijk is aan die welke door v]damp+ d] zee op/ijgt2 dit kan tr\w5s niet &]s1 da> de wolk5 gevormd word5 door v]damp+ van het wat] d] zee en d] rivi]54 ,m5 s*at de hoogte van d5 reg51 die i$] ja> op de geheele a>de ne]valt1 op #a1ej met]4 ,dit is dus ook jui/ het b$rag1 dat v]dampt1 om de wolk5 te vorm54 ,indi5 die wat]damp buit5 de a>de kwam1 z\ de zee van ja> tot ja> lag] word54 ,ma> het wat] valt 9 d5 vorm van reg5 w$] 9 d5 ,oceaan ne]1 ( het wordt door de rivi]5 w$] na> d5 ,oceaan toegevo]d4 ,indi5 het reg5t1 ke]t e5 deel van het ne]vall5de wat] onmiddellijk w$] door v]damp+ 9 d5 dampkr+ t]ug2 het ov]blijv5de wat] dr+t 9 d5 bodem1 totdat het e5e laag ondoordr+b>e klei v9dt4 ,het glijdt dan ov] die laag he51 totdat het e9delijk e5e bron vormt1 9 de nabijheid van de opp]vlakte d] a>de4 ,dit is de oorsprong van alle bronn51 bek5 en rivi]54 ,m5 v9dt bronn5 op alle hoogt51 van de topp5 d] b]g5 af1 tot op d5 bodem d] zee4 ,die v]damp+1 die v]di*t+ tot wolk5 bov5 9 de lu*t1 en dat ne]slaan als reg51 maakt van de a>de e55 groot5 di/ille]ketel4 ,de zonnew>mte1 die noodig is1 om die hoeveelheid wat] op te heff5 tot de gemiddelde hoogte d] wolk51 komt ov]e5 met d5 arbeid1 die v]ri*t z\de word5 door #aejj milli>d pa>d51 zev5 ur5 p] dag w]k5de6 ,da> het z\t niet v]dampt1 is het wat] d] wolk51 van d5 reg51 van de bronn5 en de /room5 zoet wat]1 door de zon g$i/ille]d4 ,het normale wat]1 het zeewat]1 is z\t1 da> het be/aat uit wat]/(1 zuur/( en *loor-natrium 7keuk5z\t74 ,e5 ze] kle9 g$eelte van het reg5wat] ke]t niet tot de zee t]ug1 omdat het1 9 d5 grond dr+5de1 ge5e volkom5 ondoordr+b>e laag v9dt4 ,dat g$eelte dr+t dus diep 9 het inw5dige d] a>de door1 v]zadigt de ge/e5t51 vormt de m9]ale wat]51 daalt af tot 9 de w>me lag51 wa> het v]dampt en uitb>/+5 v]oorzaakt1 ma> 9 i$] geval niet na> de opp]vlakte t]ugke]t4 ,de zee v]m9d]t dus van eeuw tot eeuw iets2 ma> zelfs 9 dri$uiz5d j>5 is die v]m9d]+ nog niet m]kba> #aj4 ,i$]e rivi]1 hetzij zij h>5 oorsprong v9dt 9 de glets*]s1 zooals de ,rijn1 de ,rhne1 de ,po1 de ,g>onne1 ( 9 de b]g/room51 zooals de ,se9e1 de ,loire enz1 volgt e5e /]ke hell+1 die ha> 9 d5 reg5tijd e5e groote snelheid geeft1 zoodat de t]re951 wa>door zij /roomt1 /]k v]&]54 ,zij graaft vallei51 maakt ge/e5t5 los1 rolt /e55 voort1 v]brijzelt die en sleept ze m$e1 zoodat zij e5e groote hoeveelheid z& en slijk m$evo]t4 ,op het bov5g$eelte van h>5 loop bijt zij d5 bodem uit2 op het twe$e g$eelte1 wa> de /room nog kra*tig g5oeg is om de /(f5 m$e te vo]51 ma> bre$] en regelmatig]1 graaft zij h>e b$d+ niet me] uit1 do* vult zij die ev5m9 w$] aan2 op het d]de g$eelte1 wa> zij tot de zeevlakte nad]t1 wordt de hell+ flauw en zet zij de m$egevo]de /(f5 af1 zoodat da> aanslibb+ plaats v9dt4 ,zoo komt de ,rhne1 die h>5 oorsprong op #agfj met]s hoogte 9 de ,alp5 heeft1 9 het me] van ,g5ve met e5e gemiddelde hell+ van #g1dj met] p] kilomet]4 ,bij ha> b9n5tr$5 9 dat me] zet zij re$s zveel /(f5 af1 dat het me] van ,g5ve /]k 9 l5gte en diepte afneemt2 dit is re$s van gesla*t tot gesla*t m]kba>4 ,van ,g5ve tot ,lyon is de hell+ sle*ts #a met] p] kilomet]2 van ,lyon tot ,beaucaire is zij #j1dj met]1 en van ,beaucaire tot ,arles #j1ab met]2 van ,arles tot aan zee is er sle*ts e5e hell+ van #a met] op de #ej kilomet]s2 de rivi] heeft da> op sommige plaats5 e5e bre$te van v]s*eid5e kilomet]s1 h>e snelheid1 die te ,g5ve en zelfs te ,lyon nog zoo groot 01 is bijna nul en al het z& spreidt zi* da> uit ov] e5e groote uitge/rek!id1 die door de golv5 en de zee/room+5 voortdur5d gewijzigd wordt4 ,dit is de wijze1 wa>op i$]e rivi] de g$aante d] planeet wijzigt4 ,enkele rivi]51 zooals de ,se9e1 de ,gironde1 de ,!ems1 de ,hudson1 h\d5 e5e voldo5de snelheid en word5 door de zee/room+5 voldo5de uitges*uurd1 om h>e mond+ vrij te h\d51 en da>door de ve/ig+ van groote hav5plaats51 zooals ,havre1 ,bordeaux1 ,london1 ,new-,york1 mogelijk te mak52 &]e1 zooals de ,rhne1 de ,po1 de ,nijl1 de ,donau1 vo]5 ha> z& z langzaam weg1 dat langzam]h& de bodem v]hoogd wordt en de doorto*t voor s*ep5 onmogelijk wordt4 ,de geheele golf van ,lyon1 van de ,pyr5en tot ,m>seille1 lev]t bewijz5 op van de v]&]+51 die aan de mond+ e5] rivi] plaats v9d54 ,voor twe$uiz5d j>51 vr de ,rome9s*e ov]he]s*+ en g$ur5de di5 tijd1 _h m5 e5e rij van bloei5de /$5 langs die golf3 ,illib]ris1 ,rusc9o1 ,n>bonne1 ,agde1 ,aigues-,mortes1 ,/4 ,gilles1 ,h]aclea1 ,rhodanusia4 ,vi] van die bloei5de /$5 zijn geheel v]dw551 en sle*ts pu9hoop5 zijn er van ov]geblev54 ,de ov]ige zijn dood1 en ha> teg5woordige toe/& is sle*ts de s*aduw van h>e vroeg]e groo!id4 ,e]tijds w>5 de mond+5 diep en beva>ba>1 en langs de ku/5 w>5 lagun51 ev5als die van ,v5eti1 voor de s*eepva>t geop5d4 ,ma> de b$d+ d] rivi] rij/ langzaam en de /$51 e]tijds door h>e /room5 gevo$1 en als het w>e uit de lagun5 gebor51 zijn ?ans met die lagun5 ge/orv54 ,de boss*5 zijn onv]/&ig door d5 m5s* geveld4 ,de lagun5 zijn 9 poel51 de poel5 9 koortsv]wekk5de mo]ass5 v]&]d4 ,re$s eeuw5 lang tra*t m5 de groot/e opp]vlakte di] mo]ass5 droog te mak51 ma> de grond is nog /e$s niet va/ g5oeg voor d5 plant5groei4 ,m5 begrijpt1 dat de rivi]5 aan h>e mond+ de neig+ hebb51 aan het va/e l& uitbreid+ te gev5 t5 ko/e van de zee1 en om de /(f5 af te zett51 die aan de b]g5 ontrukt zijn door de b]g/room5 en die tot po$] v]brijzeld zijn4 ,dit is re$s voldo5de1 om d5 vorm d] l&5 langzam]h& te wijzig54 ,de mond+ van de ,po geeft hi]van e5 m]kwa>dig voorbeeld4 ,fig4 #ajb doet ons re$s bij d5 e]/5 oogopslag zi51 hoe de ,adriatis*e zee is afg5om5 door de aanslibb+ van de ,po4 ,de /ad ,adria 0 t5 tijde d] ,etrusk51 voor dri$uiz5d j>51 aan d5 oev] d] zee geleg54 ,zij is ?ans #bf kilomet]s van het mee/ nabijzijnde g$eelte d] zee v]wijd]d2 de ,adige en de v]s*ill5de zee>m5 van de ,po1 drijv5 d5 oev] d] zee langzaam t]ug2 de ho(dmond+ van de ,po is ?ans #ce kilomet]s van d5 m]idiaan ov] ,adria v]wijd]d4 ,de w9/ van het l& op de zee b$raagt ja>lijks zev5tig met]s4 ,ja>lijks word5 door de rivi] #db #gfj #jjj cubieke met]s slib aangebra*t1 ( #a1cf cub4 met] 9 de secunde4 ,de ,donau vo]t ja>lijks sle*ts #ce #ejj #jjj cubieke met]s slib aan4 ,de dijk5 w]d5 re$s 9 de ,x,i,i,ide eeuw aangelegd2 da>door is het l& beveiligd teg5 de ja>lijks*e ov]/room+51 ma> de b$d+ d] rivi] rij/1 zoodat de opp]vlakte van het wat] van de ,po iets hoog] is dan de bodem d] omligg5de /rek52 bij de hooge wat]/&5 van #ahgj en #ahgb /ond het van twee tot vi] met]s bov5 d5 /raatweg4 ,als e5 dijkbreuk plaats heeft na d5 reg5tijd1 dan v]oorzak5 de ov]/room+5 ov]al v]woe/+ en dood4 ,als de dijk5 niet v]woe/ word51 word5 de bewoonde /rek5 eil&53 uit onze ka>t ziet m51 dat ,rav5na voor dri$uiz5d j>5 e5e zeehav5 02 dit 0 zelfs nog het geval t5 tijde van ,augu/us1 die de hav5 uitbreidde2 ?ans ligt de /ad op #g kilomet]s van de zee4 ,dezelfde v]s*ijnsel5 neemt m5 wa>1 als m5 de mond+ van d5 ,tib] bes*\wt te ,o/ia bij ,rome4 ,o/ia beteek5t mond+4 ,die hav5 is aan de mond+ van d5 ,tib] ge/i*t door ,ancus ,m>cius4 ,?ans bev9d5 zi* de pu9hoop5 van het oude ,o/ia op #djjj met]s van de mond+4 ,de vloot van ,scipio ,africanus v]trok uit die hav5 na> ,spanje4 ,de bevolk+1 die vroeg] uit #hjjjj inwon]s be/ond1 is ?ans tot #ej g$aald1 en die #ej v]lat5 de plaats nog des zom]s om de mal>ia4 ,het teg5woordige dorp is 9 #hcj door ,gregorius ,,iv ge/i*t4 ,9 #aeif w]d aan d5 oev] d] zee de tor5 ,san ,mi*ele geb\wd2 deze is ?ans #gjj met]s van de zee geleg54 ,re$s t5 tijde d] ,rome9s*e keiz]s moe/ m5 de hav5 en het kanaal van ,fiumic9o grav51 om de v]z&e mond+ d] rivi] te v]vang54 ,s$]t #affb b$raagt de vooruits*uiv+ van de delta van d5 ,tib] gemiddeld #c1ij met]s 's ja>s4 ,fig4 #ajc geeft ons rek5s*ap van de v]plaats+ d] ku/4 ,re$s de oud5 k5d5 die v]&]+51 wa>van de aanslibb+ van d5 ,nijl 9 ,egypte e5 zoo m]kwa>dig voorbeeld oplev]t4 ,re$s voor #bdjj j>5 s*reef ,h]odotus1 dat de ,egyptis*e prie/]s hun l& bes*\wd5 als e5 ges*5k van d5 ,nijl4 ,volg5s hem z\de de delta e]/ van jeugdige dagteek5+ zijn4 ,hom]us spreekt van ,!be1 als w>e dit de e5ige /ad 9 ,egypte1 en maakt vol/rekt ge5e meld+ van ,memphis4 ,e]tijds w>5 de takk5 van de rivi]1 die zi* bij ,canope en ,pelusium 9 zee w]p51 de voornaam/e1 en de ku/ /rekte zi* bijna 9 e5e re*te lijn tuss*5 die beide plaats5 uit1 zooals uit de ka>t5 van ,ptolemaeus blijkt4 ,?ans zijn ,canope en ,pelusium nog sle*ts pu9hoop51 en zijn de ho(dmond+5 d] rivi] tot elk&] g5ad]d1 zoodat zij s$]t twe$uiz5d j>5 ha> wat] afvo]5 9 de ri*t+ van ,rosette en ,damiette1 /$5 die nog ge5 duiz5d j>5 gel$5 aan d5 oev] d] zee ge/i*t zijn en ?ans re$s a*t kilomet]s da>van v]wijd]d zijn4 ,de ,nijl zelf heeft aan de delta h>5 vorm gegev52 de opp]vlakte van de delta b$raagt ?ans #bbbgf vi]kante kilomet]s4 ,m5 heeft b]ek5d1 dat indi5 al het slib door de mond5 van d5 ,nijl aangebra*t1 regelmatig ov] de ku/ v]spreid w]d1 deze ja>lijks vi] met]s z\de vooruitgaan2 ma> die vooruitgang is ze] onregelmatig en de rivi] geeft bijna al ha> slib af aan de veld51 die aan de oev]s ligg51 wa>door de grond opgehoogd wordt2 ook de l&b\w]s wijzig5 m]kba> d5 arbeid d] natuur door /oompomp5 en &]e w]ktuigkundige toepass+5 #aa4 ,9 fig4 #ajd is op de ka>t van de mond5 van d5 ,nijl de oude ku/lijn geteek5d1 zooals ,ptolemaeus1 die als ,egypt5a> het t]re9 k5de1 die bes*rijft4 ,de ,mississipi en de ,ganges zijn nog m]kwa>dig]4 ,de e]/e heeft zijn slib tot op #dj kilomet]s 9 zee gevo]d2 de ,ganges en de ,brahmap\tra /ort5 9 de baai van ,b5gal5 ja>lijks #a milli>d #acb millio5 cubieke met]s slib6 ,wij z\d5 nog veel me] voorbeeld5 kunn5 noem54 ,wij hebb5 e*t] alle5 de mee/ sprek5de typ5 gekoz54 ,het is natuurlijk1 dat die l&aanw9n+ alle5 plaats heeft1 als er ge5e &]e factor5 9 het spel zijn2 e5 aantal mond5 v]toon5 jui/ e5 teg5ov]ge/eld v]s*ijnsel door d5 vorm d] rots51 door de zee/room+5 ( de dal+5 van d5 bodem2 het resultaat is e*t] /e$s langzame v]vorm+4 ,sle*ts we9ige plekk5 zijn 9 het geheel niet v]&]d1 zelfs van de hi/oris*e tijd5 g]ek5d4 ,door di5 arbeid van het wat] word5 de b]g5 lag] en de bodem d] zee hoog]4 ,de ,rijn vo]t 9 zijn wat] #f_/ajjj deel5 slib m$e1 de ,g>onne #aj_/ajjj1 de ,indus van #b_/ajjj tot #e_/ajjj4 ,het is natuurlijk1 dat dit maxima zijn1 die alle5 b]eikt word5 bij /]k5 04 ,er zijn dag51 wa>op de ,donau #abejjjj cubieke met]s slib na> zee vo]t4 ,elise ,rclus b]ek5t1 dat alle /room5 te zam5 ja>lijks #aj cubieke kilomet]s slib 9 zee /ort54 ,indi5 dit zi* regelmatig v]spreidde ov] d5 bodem d] zee1 dan z\de dat bez9ksel 9 #cda j>5 #a c5timet] dik zijn1 en dus 9 #cd millio5 j>5 #a kilomet]4 ,al het wat] d] rivi]5 en /room5 vormt sle*ts e5 kle9 deel van het wat] d] ocean54 ,nem5 wij aan1 dat de gemiddelde diepte d] ocean5 vijf kilomet]s b$raagt1 dan z\de de hoeveelheid wat]1 die 9 zee /roomt1 e]/ 9 #e #a_/b millio5 j>5 gelijk zijn aan al het wat]1 dat de zee bevat4 ,onv]biddelijk moet de g$aante d] a>de v]&]54 ,indi5 ge5 enkele oorzaak rijz+5 ( dal+5 van d5 bodem teweegbra*t1 dan z\de alle5 door de w]k+ van het wat] de a>de e9delijk volkom5 glad word51 en b$ekt met e5e laag wat] van e5ige hond]d5 met]s diepte4 ,ma> ook de opp]vlakte van d5 bodem wordt gewijzigd4 ,to* is van eeuw tot eeuw de invlo$ d] aanslibb+ alle5 duidelijk m]kba>4 ,zoo zal mett]tijd de ,middell&s*e zee e5e aane5s*akel+ van m]5 word51 en nog lat] e5 reusa*tige /room4 ,de zee van ,az( v]&]t langzam]h& door de nad]+ d] oev]s 9 e5e rivi]4 ,de golf van ,v5eti zal mett]tijd niets &]s zijn dan het v]l5gde van de vallei van de ,po1 en de twee groote bekk5s d] ,middell&s*e zee1 ges*eid5 door de ond]zees*e z&bank1 die ,sicili met ,afrika v]b9dt1 zull5 twee m]5 vorm51 die al nauw] en nauw] zull5 word5 en d5 groot/5 /room d] w]eld zull5 vo$54 ,dan zull5 de ,dniep]1 de ,donau en de ,po sle*ts bijrivi]5 van di5 /room zijn2 miss*i5 zelfs dat de ,nijl1 die ?ans re$s zoo we9ig beteek5t aan zijne mond+1 al zijn wat] door v]damp+ zal v]liez51 vrdat hij d5 bre$5 /room b]eikt4 ,e5 d]gelijke toe/& is w]kelijk re$s op ,m>s aanwezig1 welke planeet1 oud] dan de a>de1 ge5e w]eldzee me] bevat1 ma> alle5 b9n5zeen1 /room5 en kanal54 ,niet alle51 dat het wat] langzam]h& de g$aante d] a>de wijzigt1 het speelt tev5s e5e belangrijke rol 9 de geologis*e sam5/ell+ d] v]s*ill5de deel5 en 9 het bew>5 van de ov]blijfsel5 van lev5de wez5s4 ,9 de ,gangesdelta en die van de ,brahmap\tra1 e5e uitge/rek!id van #affdjj vi]kante kilomet]s1 wa>ov] de twee /room5 hun slib afzett5 t] dikte van #fj tot #gj c5timet]s 9 de eeuw1 v9dt m5 v]s*ill5de soort5 van krokodill54 ,die di]5 kom5 9 groot5 getale 9 het brakke wat] voor ov] de geheele lijn d] z&bank51 wa> de delta het snel/ aangroeit4 ,m5 v9dt ze bij hond]d5 bij elk&] 9 de krek51 ( zi* koe/]5d 9 de zon op de ondiept54 ,zij vall5 m5s*5 en vee aan1 w]p5 zi* op de onvoorzi*tig51 die 9 de rivi] bad5 en op de huisdi]5 ( wilde di]51 die da> kom5 dr9k54 ,dikwijls kan m5 da> e5 drijv5d lijk zi51 dat door e55 krokodil met zulk e5e drift wordt aangegrep51 dat het di]1 om zijne prooi bet] te kunn5 va/h\d51 half bov5 wat] uit/eekt4 ,de gewoont5 en de v]spreid+ di] di]5 /ell5 h5 bloot1 om 9 de horizontale lag5 van het fijne slib b$olv5 te word51 dat ja>lijks 9 de ,golf van ,b5gal5 ov] hond]d5 vi]kante kilomet]s wordt afgezet4 ,de bewon]s van het l&1 die v]dronk5 zijn 9 die /room51 word5 de prooi van die gulzige di]51 en ook de ov]blijfsel5 d] di]5 zelf word5 9 de nieuwe =maties begrav54 ,da>bij komt1 dat ja>lijks zoovele lijk5 van arme ,h9doe's 9 d5 ,ganges geworp5 word51 dat m5 /e$s 9 het vloeib>e slib e5ige be5d]5 ( e5ige ov]blijfsel5 van hun g]aamte v9dt4 ,die bez9k+5 word5 ge/e5t51 en de be5d]51 die zij bevatt51 v]/e55 ev5zoo4 ,de a>d1 de di*!id1 de dikte1 de kleur1 de h>dheid d] lag5 hang5 af van d5 a>d d] voortge/uwde /(f5 en de snelheid van het wat]4 ,de rangs*ikk+ 9 de bez9ksel5 hangt het mee/ af van de snelheid van het /room5de wat]2 indi5 dit to* e5e bepaalde snelheid heeft1 kan het alle5 deeltjes van bepaalde grootte en bepaald gewi*t m$evo]54 ,hi]uit volgt1 dat na>mate de kra*t van d5 /room to5eemt ( afneemt1 de afgezette /(f5 re$s g]angs*ikt zijn na> h>e grootte1 h>5 vorm en ha> soortelijk gewi*t4 ,v]s*ill5de om/&igh$5 wijzig5 d5 a>d d] afgezette /(f54 ,zoo wordt d5 n5 tijd van het ja> h\t m$egevo]d1 d5 &]5 tijd slijk4 ,b]eikt de /room zijne groot/e snelheid dan kan hij kei/e5an v]spreid5 ov] e5e opp]vlakte1 wa> bij laag wat] alle5 e5 fijn bez9ksel wordt afgezet4 ,ma> wij mog5 ons niet te v] lat5 m$evo]5 door die bijzond]h$51 da> het s*ade z\de do5 aan ons ov]zi*t van de v]s*ill5de oorzak51 die d5 bodem hebb5 gewijzigd4 ,wij kom5 ?ans tot e5e &]e oorzaak van wijzig+1 niet m9d] belangrijk dan de vorige1 de rijz+5 en dal+5 van d5 bodem4 ,nem5 wij bijvoorbeeld de bek5de baai van ,mont-,sa9t-,mi*el op de gr5z5 van ,bretagne en ,norm&i4 ,t5 tijde van de ,rome9s*e v]ov]+ en 9 de e]/e eeuw5 na ,*ri/us /rekte zi* e5 onmetelijk w\d ov] die /rek5 uit3 het 0 het bos* van ,scissey1 wa>9 v]s*ill5de kloo/]s ge/i*t w]d54 ,mont-,sa9t-,mi*el1 to5 ,mont-,tombe g5oemd1 lag op #bj kilomet]s van de zee 9 het midd5 van het bos*4 ,?ans ligt het 9 het midd5 van e5e naakte ku/1 die tweemal5 daags bij vlo$ b$olv5 wordt ond] de golv5 d] zee1 die tot aan de dijk5 voortgaat1 tot op twee kilomet]s da>van af en ov] e5e bre$te van #cj kilomet]s4 ,9 die geheele /reek v9dt m5 aan we]szijd5 van het /r&1 dat door d5 vlo$ b$ekt wordt1 re$s op g]+e diepte alle soort5 van boom/amm54 ,e5 h&s*rift uit de #i;de ( #aj;de eeuw v]haalt1 dat ,mont-,sa9t-,mi*el re$s lang het bos* v]lor5 heeft1 wa>m$e het omr+d 01 dat ,god die /reek v]&]d heeft om d5 di5/ van d5 heilig5 a>ts5gel voor te b]eid51 en dat de zee alles heeft weggevaagd1 om d5 pelgrims1 die van alle zijd5 kom5 toe/room51 e55 go$5 weg te v]s*aff54 ,de e]/e abdij1 aan d5 di5/ van d5 heilig5 ,mi*al gewijd1 0 9 #gji ge/i*t1 en re$s to5 /roomde de zee om d5 b]g2 de oude kroniek5 d] abdij legg5 imm]s d5 a>ts5gel de woord5 9 pelago 79 de zee7 9 d5 mond4 ,9 #ahbb1 na e55 /orm1 die het /r& _h omgewoeld1 vond m5 op ti5 voet ond] het z& e55 /raatweg1 met platte /e55 geplaveid1 de spor5 drag5de van e55 oud5 ,rome9s*5 weg1 die door d5 mo]assig5 bodem van het oude bos* gelegd 04 ,wij mog5 aannem51 dat 9 het ja> #gji de hoog/e vlo$ #ab met]s bov5 de hoogte bij laagwat] 04 ,?ans b$raagt deze #ae1ej met]4 ,de zee heeft dus 9 hoogte #c1ej met]s gewonn51 dat wil zegg51 de bodem is #c1ej met]s g$aald1 ( #cc c5timet]s 9 de eeuw4 ,volg5s e5 v]haal uit de zesde eeuw kwam5 9 de baai op d5zelfd5 dag 7#ae ,april #efe7 de twee biss*opp51 ,s9t-,pat]n en ,s9t-,scubilio1 om4 ,d5 dag vr hunn5 dood g+5 zij elk&] te gemoet4 ,het 0 de dag vr nieuwe maan en de vlo$ kwam te zes ur5 op4 ,zij w>5 door d5 vlo$ van elk&] ges*eid5 door e5e wat]vlakte van vi] kilomet]s4 ,?ans heeft de zee>m e5e bre$te van twaalf kilomet]s4 ,zoo kan m5 e5 aantal voorbeeld5 gev5 van dal+ van d5 bodem4 ,9 de nabijheid van het vorige bos* 0 e5 &] bos*1 wa>9 ,dol geleg5 is4 ,?ans /rekt zi* om ,dol e5e groote vlakte uit1 die langzam]h& daalt en alle5 door dijk5 teg5 de zee beveiligd kan word54 ,9 die mo]as v9dt m5 alle spor5 d] b$olv5 boss*53 eik51 ka/anjes1 populi]5 enz4 ,9 de twaalfde eeuw 0 de rivi] de ,rance1 die van ,d9an na> ,/4 ,malo /roomt1 #gj met]s bre$ 7bij laag wat]74 ,?ans is de bre$te 7ev5e5s bij laag wat]7 #aajj met]s4 ,die geheele vallei is ond] de golv5 ne]g$aald4 ,bij ov]lev]+ weet m51 dat het eil& ,j]sey 9 de hi/oris*e tijd5 met het va/e l& v]bond5 01 en dat t5 tijde d] e]/e biss*opp5 79 het ja> #djj7 de bewon]s van het eil& v]pli*t w>51 d5 biss*op e5e plank te br5g51 om bij laag wat] e5e rivi] ov] te /ek54 ,het ond]zoek d] zeeka>t5 beve/igt die ov]lev]+4 ,m5 kan 9 de zee e5e l&5gte t]ugv9d51 wa>door ,j]sey e5 tijd lang h>e laat/e v]b9d+ met het va/e l& geh\d5 heeft4 ,9 die ri*t+ kan m5 ov] e5e l5gte van #cb kilomet]s e5e onafgebrok5 reeks van ond]zees*e /e5a*tige hoogt5 v9d51 die ons die v]b9d+ t5 duidelijk/e aanwijz54 ,op ,j]sey en ,gu]nsey b$ekt ?ans e5e wat]massa van #ae met]s d5 bodem1 wa>op nog 9 #acdj boss*5 en weil&5 w>54 ,de zee bijt ook de klipp5 weg langs de ku/ van ,calvados4 ,bij ,ca5 heeft m5 op zes met]s ond] laag wat] ov]blijfsel5 van bootjes uit de ,x,vde eeuw gevond54 ,bij ,*]b\rg v9dt m5 op d5 bodem d] zee ov]blijfsel5 van e5 uitge/rekt bos*1 be/a&e uit ?ans nog be/a&e boomsoort54 ,enkele boom/omp5 /aan zelfs nog ov]e9d4 ,9 de baai van ,d\>n5ez 7,f9i/re7 be/ond e]tijds e5e b]oemde /ad1 ,is4 ,die /ad 0 nog bloei5d 9 de e]/e eeuw5 onz] ja>tell+1 hoewel zij to5 re$s door de zee b$reigd w]d en door dijk5 w]d bes*]md4 ,h>e v]woe/+ door de zee dagteek5t1 volg5s de ov]lev]+1 van het ja> #ddd4 ,m5 ziet ?ans nog bij laag wat] oude mur51 die d5 naam drag5 van ,mogh] ,greghi1 mur5 d] ,griek54 ,de ges*i$5is van de v]woe/+ di] /ad v]di5t e5 oog5blik onze a&a*t4 ,de ov]lev]+ v]haalt1 dat de /ad ,is teg5 d5 ,oceaan v]d$igd w]d door /evige dijk51 wa>van de sluiz5 nmaal 9 i$]e ma& ond] toezi*t van d5 kon+ geop5d w]d51 om het ov]tollige wat] af te vo]54 ,de /ad 0 pra*tig1 het paleis weeld]ig +]i*t1 en het h( z$eloos4 ,de do*t] des kon+s1 pr9ses ,dahut1 0 s*oon1 do* ze] behaagziek en onz$elijk1 zoodat zij zi*1 nietteg5/a&e ha> vad] e5 ern/ig vor/ 01 aan de groot/e b&eloo%eid ov]gaf4 ,kon+ ,gradlon1 ha> vad]1 _h belo(d1 e5 e9de te zull5 mak5 aan de losb&ige h&el+5 zijn] do*t]1 ma> hij liet zi* /e$s door zijne go$h>tigheid m$esleep54 ,de jeugdige pr9ses sme$de e5 komplot1 om het kon9klijke gezag te v]mee/]5 en de oude kon+ w]d 9 zijn eig5 paleis gevang5 geh\d54 ,de pr9ses hield nu het toezi*t ov] het op55 d] sluiz51 en vatte het dwaze plan op om ze bij spr+tij zelf te op556444 ,het 0 avond2 de kon+ zag ,/4-,gu5olu1 d5 apo/el van ,bretagne kom51 die hem de onvoorzi*tigheid zijn] do*t] m$$eelde3 de zee drong 9 de /ad door1 de /orm /uwde het wat] voort1 en da> de geheele /ad op het punt 0 te v]dwijn51 bleef hem niets ov] dan de vlu*t4 ,to* wilde de kon+ zijne do*t] nog r$d53 hij liet ha> hal51 plaat/e ha> vr zi* op zijn pa>d en begaf zi*1 gevolgd door e5ige hovel+51 na> de poort5 d] /ad4 ,to5 hij die poort5 b]eikt _h1 hoorde hij e5 akelig gebuld]2 omzi5de1 zag hij1 dat wa> vroeg] de /ad ,is ge/aan _h1 zi* e5e onmetelijke baai uit/rekte1 wa>9 de /]r5 ha> li*t we]kaat/54 ,en al me] en me] nad]d5 hem de golv54 ,re$s wild5 zij hem b]eik5 en omv]w]p51 da> hoorde hij e5e /em3 ,gradlon1 indi5 gij niet wilt omkom51 laat dan d5 demon los1 di5 gij met u vo]t4 ,v]s*rikt voelde ,dahut1 hoe h>e kra*t5 ha> v]liet51 e5 slui] b$ekte h>e oog51 h>e h&51 die /uipa*tig de bor/ ha>s vad]s omklemd51 v]/ijfd5 en viel5 langs ha> ne]3 zij /ortte 9 de golv54 ,en zie1 nauwelijks hadd5 de golv5 ha> v]zwolg51 ( het wat] bleef /il /aan4 ,de kon+ kwam beh\d5 te ,quimp] en ve/igde da> zijne resid5tie4 ,zek] is dit v]haal e5e leg5de1 ma> to* bevat het e55 grond van wa>heid3 de ov]/room+ e5] groote /ad 9 de ,vde eeuw onz] ja>tell+4 ,behalve ,is zijn ook door de zee v]zwolg53 de /ad ,h]badilla 7bij ,nantes71 9 #ehj1--,tol5te1 bij ,bre/2--,nazado1 bij ,erquy2--,g>do9e1 9 de vlakte van ,dol1 t5 tijde van ,k>el d5 ,groote4 ,van d5 mond d] ,loire tot ,f9i/re v9dt m5 ge5 enkel g$eelte1 wa> niet ov]/roomde /$5 gevond5 word51 en ge5 /r&1 wa> m5 niet spor5 v9dt1 wa>uit blijkt1 dat die plaats5 vroeg] bewoond w>54 ,op de ku/ bij ,du9k]k51 da> wa> ?ans het /r& door de zee b$ekt wordt1 w>5 e]tijds boss*54 ,het /r& te ,etaples 7bij ,montreuil7 bevatte e5 zoo groot aantal 9 het z& b$olv5 boom51 dat de /aat het re*t v]pa*tte1 om ze uit te grav54 ,belgi en ,n$]l& dal5 langzaam2 de grond d] /$51 9 de nabijheid d] ku/ geb\wd1 is b5$5 de opp]vlakte d] zee1 zelfs bij de laag/e getijd52 op v]s*eid5e plaats5 komt de zee bij hoog wat] bov5 de dak5 d] huiz54 ,indi5 die /rek5 to* bewoond zijn en tot het oude l& behoor51 dan hebb5 zij dat te dank51 niet aan de natuur1 ma> aan de door de m5s*5 v]va>digde dijk51 en dat wel s$]t de oud/e tijd5 van de ges*i$5is van ,n$]l&4 ,nog /e$s word5 die /rek5 met bewond]5swa>dige volh>d+ teg5 de zee beveiligd4 ,wij behoev5 sle*ts e5ige feit5 m$e te deel51 om e5 d5kbeeld te v]krijg5 van d5 /rijd1 di5 de inwon]s van ,n$]l& teg5 het wat] hebb5 te lev]54 ,9 de #ab;de en #ac;de eeuw v]woe/+ d] ku/3 #adj #jjj sla*t(f]s4 ,9 #abhb1 vorm+ d] ,zuid]zee1 door in/room+ van het wat] 9 het me] ,flevo4 ,9 #acba1 #ajj #jjj sla*t(f]s4 ,9 #adba1 #gb dorp5 v]zwolg5 aan d5 mond van de ,maas4 ,9 #adbg1 #ee dorp5 v]woe/4 ,9 #aegj1 doorbraak van de dijk5 aan d5 mond van de ,maas1 #aj #jjj sla*t(f]s4 ,9 #aeca1 v]groot+ van de ,ha>lemm]me]4 ,9 #agag1 nieuwe ov]/room+1 #ab #jjj sla*t(f]s1 de grond is ti5 met]s ond] de vlo$lijn g$aald4 ,9 #agge ov]/room+ en tal van ramp51 enz4 ,de kroniek5 van ,n$]l& bevatt5 de treurig/e v]hal5 van die vreeselijke w]k+ d] zee op e55 /e$s dal5d5 bodem4 ,9 de j>5 #adba1 #adbg en #addf w]d5 me] dan tweehond]d dorp5 van ,friesl& en ,zeel& v]zwolg54 ,lang5 tijd zag m5 de spits5 d] tor5s bov5 het wat] uit/ek54 ,het eil& d] ,batavi]51 re$s tijd5s ,tacitus bewoond1 ligt ?ans ond] de laagwat]lijn4 ,bij hevige we/]/orm5 /aan de golv5 op de ,holl&s*e ku/ #e #a_/b met] bov5 de /rat5 van ,am/]dam4 ,de ,zuid]zee1 die e5e opp]vlakte heeft van #aif #fgj hect>5 en e5e diepte heeft van #a tot #h met]s1 is e]/ 9 de d]ti5de eeuw ont/aan4 ,de tijd is wa>s*ijnlijk niet me] v] af1 dat m5s*5h&5 ha> zull5 droog mak5 en di5/ba> zull5 mak5 aan d5 l&b\w1 zooals dit ook ges*i$ is met de ,ha>lemm]me]1 die #ba kilomet]s lang en #aj kilomet]s bre$ 0 en #gbd millio5 cubieke met]s wat] bevatte4 ,t5 tijde van ,tacitus 0 de ,zuid]zee va/ l& met enkele m]51 wa>van het groot/e het me] ,flevo 04 ,to5 /roomde de ,i,jsel da> doorhe51 en /ortte zi* deze1 zijn5 loop v]volg5de1 tuss*5 ,vliel& en ,t]s*ell+ 9 zee4 ,dezelfde v]s*ijnsel5 als aan de ,n$]l&s*e ku/5 neemt m5 ook wa> aan d5 mond d] ,gironde4 ,m5 behoeft sle*ts de ka>t5 van het ja> #ageb met die van #ahdb te v]gelijk51 om te zi51 dat de zee da> 9 di5 tijd #abjj met]s is vooruitgegaan4 ,9 #aggd 0 de vlo$lijn te ,s\lac #iej met]s van de k]k v]wijd]d1 9 #ahfe nog sle*ts #efj met]s4 ,de rots van ,cord\an maakte e]tijds deel uit van het va/e l&2 9 het ja> #aejj 0 zij er bij laag wat] alle5 door e5e nauwe en doorwaadb>e geul van ges*eid54 ,?ans is zij zev5 kilomet]s van de ku/ v]wijd]d en m5 kan alle5 bij laag wat] d5 tor5 b]eik54 ,zelfs kan m5 wiskundig aantoon51 hoeveel de ja>lijks*e dal+ b$raagt4 ,imm]s door de dal+ van d5 bodem heeft m5 d5 vuurtor5 moet5 v]hoog51 opdat het li*t ov] dezelfde uitge/rek!id zi*tba> z\de zijn als e5e eeuw gel$54 ,de dal+ b$raagt drie met]s 9 de eeuw4 ,hi] heeft e*t] ook het inbijt5 van het zeewat] zi* met de dal+ van d5 bodem v]e5igd4 ,het eil& ,aix1 teg5ov] ,ro*e=t1 is 9 het ja> #adjj van ,ro*e=t losg]aakt2 ?ans ligt het er v]s*eid5e kilomet]s van v]wijd]d4 ,hetzelfde is het geval met ,arca*on1 en op de ku/ van ,l&es tot aan ,spanje4 ,ze] m]kba> is die vooruits*uiv+ d] zee te ,sa9t-,jean-de-,luz4 ,de /ad /rekte zi* e]tijds noordwa>ts uit3 e5 kloo/] d] ,b5$ictijn51 dat da> vroeg] /ond1 is ?ans ond] het wat] b$olv5 en v]woe/1 met uitzond]+ van twee putt51 wi] metselw]k we]/& heeft gebod5 aan het wat]1 en wa>uit m5 nog zoet wat] putt5 kan4 ,ja>lijks gaat de zee twee met]s vooruit4 ,9 de ,middell&s*e zee1 aan het uite9de d] ,adriatis*e zee1 is ,v5eti e5 voorbeeld van de langzame dal+ van d5 bodem3 deze b$raagt #j1aee met] 9 de eeuw4 ,het plaveisel van het ,m>co-ple91 dat re$s e5maal is opgehoogd1 wordt van tijd tot tijd ov]/roomd door het wat] dat bij spr+vlo$ doorsijpelt4 ,het is dus zek]1 dat de bodem van ,n$]l&1 ,belgi1 ,norm&i1 ,bretagne en e5 g$eelte van de ,frans*e ku/ van d5 ,atlantis*5 ,oceaan daalt4 ,hoeveel b$raagt die dal+8 ,sommig5 s*att5 die op #b met]s 9 de eeuw1 en bew]51 dat ,norm&i en ,bretagne 9 ti5 eeuw5 #bj met]s zull5 g$aald zijn1 dat alle hav5s aan het kanaal en aan d5 ,oceaan zull5 v]woe/ word51 en dat lat] ,p>ijs e5e zee/ad zal word51 om nog lat]1 ov] e5 tw9tigtal eeuw51 ond] het wat] te v]dwijn52 &]5 da>5teg5 zijn van me5+1 dat dit nog wel zev5maal lang] zal dur54 ,het is e*t] sle*ts e5e vraag van tijd4 ,het feit op zi*zelf is niet betwi/ba>4 ,ov] e5ige eeuw5 zal ,p>ijs zeehav5 geword5 zijn1 uitsluit5d door de kra*t5 d] natuur1 lat] zal diezelfde /reek langzaam ond] de zee v]dwijn51 t5zij t5 m9/e die dal+ oph\de en er e5e rijz+ op volgt1 wat mogelijk is1 ma> vol/rekt niet zek]4 ,de ,se9e is te ,p>ijs sle*ts #bf met]s bov5 d5 gemiddeld5 wat]spiegel d] zee geleg54 ,9 toekom/ige eeuw5 zull5 het ,pan!on1 de /]r5wa*t1 de ,triomfboog1 de toekom/ige geb\w5 van ,montm>tre1 ,pre-,la*aise en ,mont-,valri5 bov5 de zee uit/ek5 als de laat/e getuig5 van v]vlog5 eeuw54 ,ma> het is hoog/wa>s*ijnlijk1 dat die he]lijke /ad niet zoolang lev5 zal1 en dat zij ov] vi]- vijf- ( zesduiz5d j>5 re$s v]get5 zal zijn1 als de br&punt5 d] bes*av+ zi* na> g5e zijde van d5 ,atlantis*5 ,oceaan zull5 hebb5 v]plaat/4 ,wat ,holl&1 de baai ,/4-,mi*el1 ,v5eti1 ,cord\an en &]e betreft1 valt er aan het dal5 van d5 bodem niet te twijfel54 ,9 &]e gevall5 komt nog bij die dal+ de v]w]+ d] ku/5 door de golv5 d] zee4 ,somtijds ook1 zooals bij ,kaap la ,hve is de uitbreid+ van de zee alle5 het gevolg van het knag5 aan de ku/51 zond] dat de bodem g$aald is4 ,ov]al wa> de rots5 ond]mijnd word5 door het wat]1 wordt de ku/ weggebet54 ,9 ,engel& v9dt m5 da>van e5 aantal voorbeeld54 ,het eil& ,%eppey 9 ,k5t1 v]lie/ me] dan e5e hect>e 9 het ja>1 en als dit zoo voortgaat1 is de tijd niet v] me] v]wijd]d1 dat het geheele eil& v]dw55 is4 ,v]d] oo/wa>ts ziet m5 de k]k van ,reculv]1 die t5 tijde van ,h5drik ,,viii op #afjj met]s van de zee v]wijd]d 04 ,9 #agha 0 er nog e5 aanzi5lijke af/& tuss*5 d5 muur van het k]kh( en de klip2 9 #ahjd w]d e5 deel van het k]kh( b$olv52 9 #ahcd vond ,lyell m5s*5be5d]5 en e5 /uk van e5e h\t5 doodki/1 die uit de +e/orte glooi+ uit/ak1 ?ans blijft de k]k alle5 /aan door e55 kun/matig5 dijk van /e55 en pal51 die ha> bes*]mt 7fig4 #aaj en #aaa74 ,op de ku/ van ,suffolk is de /ad ,dunwi*1 e]tijds de belangrijk/e hav5 van die /reek1 door het inw]k5 van het wat] op de rots51 wa>op zij geb\wd 01 geheel v]woe/4 ,de v]woe/+ begon 9 de #aa;de en is 9 de #ah;de eeuw vole9digd4 ,te ,h>wi*1 ,folke/one1 ,/4 ,leon>d1 ,ha/+s1 ,new-,hav5 wordt de ku/ door de zee afgeknaagd1 die op v]s*ill5de punt5 me] dan hond]d met]s 9 de eeuw vooruitgaat4 ,m5 h\dt met die afnem+ d] ,engels*e ku/5 op sommige plaats5 zze] rek5+1 dat m5 ze bij koopactes s*at op #a met] 9 het ja>4 ,ook 9 ,turkije1 b4v4 te ,gallipoli1 knaagt de zee aan de rots54 ,dikwijls kan de m5s* die v]woe/+ d] klipp5 9 b$wang h\d5 door de golv5 te belett51 tot d5 voet d] /eilte door te dr+54 ,niet v] van ,dov] v]heft zi* de b]oemde klip1 die de ,engels*5 aan ,%akespe>e gewijd hebb5 t] h]9n]+ aan de s*oone bes*rijv+1 door hem da>van 9 ,k+ ,le> gegev54 ,om die hi/oris*e plek1 de rots5 en de da>op geb\wde huiz51 d5 spoortre91 te bes*]m51 heeft m5 door mijngang5 het geheele bov5/e deel d] rots1 wi] voet v]te]d 01 lat5 spr+54 ,door middel van #i #jjj kilogram kruit heeft m5 n milli>d kilogram v]brijzeld en do5 ner/ort51 welke massa e5e bank vormt van zev5 tot a*t hect>51 die door h>e glooi+ 9 de e]/e eeuw5 de v]woe/+ d] rots belet1 welke re$s g$ur5de a*tti5 eeuw5 ov] e5e l5gte van twee kilomet]s afgeknaagd 04 ,kan m5 re$s van gesla*t tot gesla*t en zelfs van ja> tot ja> dat knag5 d] zee volg5 bij klipp5 op het va/el& geleg51 des te /]k] komt dit uit op eil&54 ,enkele /]k glooi5de eil&51 die vroeg] e5e groote uitge/rek!id hadd51 zijn bijna geheel v]dw554 ,zoo kan m5 9 de ,noordzee het eil& ,helgol& noem51 dat be/aat uit bonte z&/e51 en dat ov] zijn5 geheel5 omtrek omgev5 is door e5e rots/eilte van #fj met]s hoogte4 ,9 de elfde eeuw /rekte het zi* uit ov] e5e opp]vlakte van #ijj vi]kante kilomet]s1 0 het ze] vru*tba>1 en rijk aan graan1 vee en pluimg$i]te4 ,?ans is er nog sle*ts e5e bank ov] van #b kilomet]s l5gte en #fjj met]s bre$te1 en v9dt m5 er onvru*tb>e weil&5 en enkele a>dappelveld54 ,zoo z\d5 wij nog e5 groot aantal voorbeeld5 kunn5 noem54 ,indi5 e5]zijds de zee aan het va/el& knaagt1 kunn5 wij &]zijds voorbeeld5 g5oeg v9d51 hoe het va/el& aanw9t t5 ko/e van de zee4 ,wij hebb5 re$s gesprok5 ov] de mond5 d] rivi]5 en zull5 ?ans enkele voorbeeld5 gev5 van de rijz+ van d5 bodem4 ,9 ,bretagne vormd5 het vlek ,batz tuss*5 de ,loire en de ,vila9e1 le ,croisic en ,p\ligu51 e]tijds e5 eil&4 ,langzam]h& is de ruimte tuss*5 het eil& en het va/el& 9 e5e mo]as v]&]d4 ,/rabo v]haalt1 dat dit eil& bewoond w]d door ,samnitis*e prie/]ess51 die da> e55 wre$5 en onz9nig5 godsdi5/ uitoef5d54 ,de z\tmo]ass5 zijn door de zee v]lat54 ,te ,c>nac wijkt de zee t]ug1 te ,h5nebont ev5e5s2 te ,br\age1 niet v] van ,ro*e=t1 is de zee t]uggewek5 en heeft zij plaats gemaakt voor z\tpoel54 ,de vra*tdi]5 word5 ?ans va/gemaakt aan dezelfde r+51 wa>aan tijd5s het beleg van ,la ,ro*elle 7#afbg7 de s*ep5 van ,ri*elieu beve/igd w]d54 ,het /adje ,br\age1 dat ?ans om zijne ongezonde ligg+ v]lat5 is1 krijgt 9 zijne gra*t5 alle5 bij spr+vlo$ wat]4 ,9 ,ro*e=t zijn de s*eep%ell+51 die t5 tijde van ,lodewijk ,,xiv v]va>digd zijn1 ?ans #a1be met] te hoog2 9 de z\tpoel5 da> t] plaatse bem]kt m51 dat van ja> tot ja> de bodem rij/1 en moet m51 om het wat] te do5 b9n5/room51 dat het z\t moet lev]51 me] en me] tot de ku/ nad]51 en de oude v]damp+sbekk5s lat5 ligg51 die nu e5e bre$e /rook vorm5 a*t] de ?ans 9 gebruik zijnde bekk5s4 ,t5 zuid5 van d5 mond d] ,loire v9dt m5 het eil& ,noirmonti]s1 e]tijds e5 op zi* zelf /a& eil&1 ?ans bij eb aan het l& v]bond54 ,de geme5te ,b\rgneuf heeft 9 hond]d j>5 #ejj hect>5 aangewonn54 ,de baai van ,aiguillon s*ijnt het ov]blijfsel te zijn van de oude golf van ,poit\1 die zi* tot ,niort1 ,luon en ,c\ron uit/rekte2 aanslibb+5 en miss*i5 ook e5e rijz+ van de ku/ hebb5 9 betrekkelijk kort5 tijd e5e l&aanw9/ van #ejj #jjj hect>5 gelev]d3 m5 b]ek5t1 dat de zee ja>lijks d]tig hect>5 af/aat2 blijft dit zoo voortdur51 dan is van de geheele golf van ,poit\ ov] hond]d j>5 niets me] ov]4 ,op de ku/ d] ,v5de1 bij ,aiguillon1 bezat5 de monnik5 van ,sa9t-,mi*el-en-l',h]m e5 onmetelijk t]re9 met viss*]ij5 en pa>d5/oet]ij51 die hond]dduiz5d5 guld5s ja>lijks opbra*t52 da> zij w5s*t5 de l&aanw9n+5 voor zi* te beh\d5 en vreesd51 dat de kon+ hun die v]me]d]+ z\de betwi/51 luidd5 hunne eig5dom/itels3 9 het we/5 tot aan ,am]ika4 ,m5 ziet1 dat zij de noodige voorzorgsmaatregel5 g5om5 hadd54 ,h5drik ,,iv durfde des avonds bij /ormw$] niet ov] te /ek5 na> het eil& ,noirm\ti]s1 hoewel die ov]to*t ?ans bij elk mogelijk w$] op pa>d5 ( ezels ges*i$t4 ,bij al die oorzak5 van v]&]+ d] ku/5 moet5 wij nog de z&du95 voeg51 door d5 zeew9d voortge/uwd4 ,op de ku/ van de ,l&es 9 ,gascogne br5gt de zee ja>lijks #f millio5 cubieke met]s z& aan6 ,dat z&1 door d5 w9d voortg$rev51 vormt heuvels1 somtijds b]g54 ,er zijn er van #hj tot #ij met]s hoogte4 ,9 ,afrika1 op de lage z&oev]s1 wa> de ,oceaan aan de ,sah>a gr5/1 b]eik5 de du95 van kaap ,bojador en kaap ,v]de dikwijls e5e hoogte van #abj tot #ahj met]s4 ,m5 heeft van eeuw tot eeuw dorp5 zi5 b$elv5 ond] het fijne /(4 ,9 ,gascogne zijn de dorp5 ,lislan en ,llos geheel v]dw554 ,het dorpje ,mimizan is nog bijtijds g]$ door pal5 en beplant+54 ,sommige du95 v]plaats5 zi* #bj tot #be met]s ja>lijks4 ,de m5s* h\dt ze ?ans teg5 door beplant+51 die d5 w9d ge5 vat gev54 ,indi5 de zeew9d en de l&w9d gemiddeld met elk&] ev5wi*t mak51 blijv5 de du95 op hunne plaats2 wat zij d5 n5 dag w9n51 v]liez5 zij d5 volg5d5 dag4 ,ma> indi5 de zeew9d de ov]h& heeft1 breid5 zij zi* hoe lang] zoo v]d] uit en vorm5 zij w&el5de heuvels1 die onv]biddelijk 9 het l& b9n5dr+54 ,zoo b$ekk5 de du95 van ,santec 9 de nabijheid van ,sa9t-,pol-de ,leon 7,f9i/re7 e5e /reek1 die tot 9 #afaf bewoond en vru*tba> 02 m5 kon nog 9 het beg9 dez] eeuw1 de klok van d5 tor5 en enkele s*oor/e55 bov5 het z& zi5 uit/ek54 ,de du95 g+5 ja>lijks #ecg met]s vooruit6 ,m5 heeft di5 voortgang teg5geh\d5 door beplant+4 ,9 ons l& heeft m5 dezelfde v]s*ijnsel5 wa>g5om54 ,van #adba tot #afbe is het dorp ,pett5 e5maal geheel v]nield en heeft het tweemaal zveel v]lor51 dat m5 de huiz5 l&wa>ts heeft moet5 v]plaats54 ,de ,hondsboss*e ze$ijk 0 9 de zev5ti5de eeuw nog door du95 van #cej met]s bre$te bes*]md2 s$]t di5 tijd is dat du9 weggeslag54 ,van #affj tot #ahci is de laagwat]lijn #fgj met]s oo/wa>ts v]plaat/4 ,de voet d] du95 is langs de ku/ van ,noord-,holl& van #ahdc tot #ahec gemiddeld #bj met]s gewek54 ,op sommige plaats5 is door aan/uiv+ het weggeslag5e w$] t]uggegev54 ,van ,noordwijk-buit5 en ,katwijk-buit5 is h]haaldelijk e5 deel d] huiz5 door /ormvlo$5 weggeslag54 ,het huis te ,britt51 wa>van 9 #afid nog de fundam5t5 gezi5 zijn1 lag e5 pa> duiz5d met]s van het teg5woordige /r&4 ,de k]k te ,s*ev5+5 ligt op #ahjj met]s van de plaats1 wa> de vorige ge/aan heeft4 ,op ,voorne en ,go]ee hebb5 zi* de du95 ev5e5s oo/wa>ts v]plaat/1 z zelfs dat de zee grond5 heeft v]mee/]d1 die vroeg] aan d5 b9n5kant d] du95 lag54 ,m5 ziet1 dat e5 aantal oorzak5 inw]k5 op d5 vorm d] ku/54 ,somtijds word5 de brok/ukk5 d] klipp5 als kei/e55 en z& langs de ku/5 m$egevo]d door de vlo$golv51 en word5 da>door bank5 gevormd4 ,dit is het geval op de ku/5 van het ,kanaal1 aan d5 mond van de ,somme1 op de ku/5 van ,vla&]51 ,holl& en het oo/5 van ,engel&4 ,de zee/room51 de w9dri*t+ en de loop van het z&1 dat na> de mond5 d] /room5 gevo]d wordt1 v]&]5 dus op +ewikkelde wijze de g$aante d] ku/54 ,do* ke]5 wij tot de beweg+ van d5 bodem t]ug4 ,het duidelijk/ blijkt de langzame do* zek]e v]&]+ van d5 bodem 9 ,zw$5 en het geheele ,sc&9avis*e s*i]eil&1 dat aan de ne zijde rij/1 t]wijl het aan de &]e zijde daalt4 ,re$s 9 #agcj _h de ,zwe$s*e /]r5kundige ,celsius 7bek5d door d5 hond]ddeelig5 !rmomet]7 uit de b]i*t5 van bo]5 en viss*]s afgeleid1 dat de ,bo?nis*e golf van ja> tot ja> 9 diepte en uitge/rek!id afneemt2 oud]e li$5 wez5 hem v]s*ill5de punt5 van de ku/ aan1 wa> de zee 9 hunne jeugd nog kwam2 de nam5 d] plaats51 de b9n5wa>ts*e ligg+ van vroeg]e hav5s1 de ov]blijfsel5 van boot51 v] van de zee gevond51 de volkszang51 kond5 da>omtr5t ge55 twijfel ov]lat54 ,0 het hi] de zee1 die g$aald1 ( de grond1 die g]ez5 08 ,to5 t5 tijde 0 m5 algeme5 van gevoel51 dat de bodem onv]&]lijk 01 en zo[el ,celsius als de &]e gele]d5 van zijn5 tijd s*rev5 de v]&]+ toe aan e5e v]m9d]+ van het wat] d] ,baltis*e ,zee4 ,het volg5de ja>1 9 #agca1 trok hij met ,l9naeus e5e m]klijn aan d5 voet van e5e rots op het eil& ,loeffgrund1 en d]ti5 j>5 lat] 0 het wat] #j1ah met] gezakt4 ,hij w]d door de !olog5 van ,/ockholm en ,upsala1 die bewe]d5 dat de s*epp+ onv]&]lijk 01 van onre*tz9nigheid bes*uldigd1 en zelfs w]d het ,p>lem5t g]oep51 om het vraag/uk door /emm+ te besliss54 ,de v]teg5woordig]s van het volk en d5 adel hadd5 zveel gezond v]/&1 dat zij zi* onbevoegd v]kla>d52 ma> de gee/elijkheid en de burg]ij v]kla>d5 de nieuwe me5+ kett]s*6 ,de ges*i$5is d] k]kelijke ijdelheid zal to* /e$s m]kwa>dig blijv56 ,do* de uitspraak d] ,zwe$s*e !olog5 belette de a>de niet te v]&]54 ,s$]t ,celsius en ,l9naeus heeft m5 de wa>nem+5 voortgezet1 en heeft m5 duidelijk aangetoond1 dat w]kelijk de bodem van ,zw$5 m]kba> 9 het noord5 rij/ en 9 het zuid5 daalt4 ,de s*eid+slijn loopt van de ,zwe$s*e ku/ na> die van ,sleeswijk-,hol/e91 tot voorbij ,bornholm en ,laal&4 ,volg5s de laat/e opmet+5 7#ahhd7 is de noordelijke ku/ 9 #aec j>5 #b1aj met]s ge/eg54 ,da>5teg5 daalt het zuidelijk uite9de van het ,sc&9avis* s*i]eil& en ook ,jutl& langzaam4 ,oude boss*5 aan de ku/ d] zee zijn v]zwolg5 en dal5 nog /e$s4 ,enkele /rat5 van ,trelleborg1 ,i/ad1 ,malm /aan ?ans ond] wat]3 de laat/e /ad is s$]t #agca #a1ee met]s g$aald4 ,tot op #bg met]s hoogte v9dt m5 zees*elp51 die ov]e5kom5 met die1 welke ?ans 9 die zeen gevond5 word54 ,to5 m5 de kanal5 groef1 die bij ,/ockholm het ,ml>me] met de zee v]b9d51 kwam5 oude begrav5 s*ep5 te voors*ijn4 ,to5 m5 e55 heuvel afgroef1 vond m5 e5e h\t5 won+1 op #ae met]s diepte ond] het z&1 de klei en de gr9t b$olv54 ,ook 9 ,devon%ire en 9 ,cornwall 7,engel&7 vond m5 ond] de zee begrav5 boss*52 bij laag wat] v9dt m5 e5 aantal zw>t geword5 /omp5 van boom51 en poota>de1 wa>9 hazelnot51 takk51 blad]5 en be5d]5 gevond5 word54 ,die /omp5 /aan alle v]tikaal3 de dal+ moet dus langzaam en zond] s*okk5 hebb5 plaats gehad4 ,van ,kess+ tot ,crom] 7,norfolk7 is e5 bos* van #fd kilomet]s l5gte zi*tba> bij laag wat]2 dat bos* be/aat uit boom/amm51 die nog met de wortels aan d5 grond beve/igd zijn2 er zijn er ond]1 die van #fj tot #ij c5timet]s middellijn hebb51 en de kleib$d+1 wa>9 zij gevond5 word51 bevat e5e groote hoeveelheid planta>dige /(f54 ,zij kom5 te voors*ijn1 zoo dikwijls de golv5 bij laag wat] het z& en de kei/e55 hebb5 wegg]uimd1 die ze b$ekk54 ,ook te ,plum/ead1 te ,dag5ham1 en &]e g$eelt5 van de ,!ems1 tuss*5 ,woolwi* en ,eri?1 kan m5 bij laag wat] de ov]blijfsel5 v9d5 van e5 bos*1 wa>ov] teg5woordig de ,!ems /roomt2 m5 heeft da> ond] #f tot #h voet aangeslibd5 grond1 e55 bodem gevond51 be/a&e uit takk51 blad]51 en spor5 van boom5 en be5d]5 van di]5 uit het teg5woordig tijdp]k4 ,die dal+ is van jong5 datum1 ev5als alle vorige4 ,de /ad ,lond5 is op e5 oud bos* geb\wd1 dat e]tijds bewoond w]d door di]5rass51 wa>van m5 de ov]blijfsel5 heeft we]gevond54 ,die dal+5 en rijz+5 hebb5 niet alle5 9 het teg5woordige tijdp]k plaats gehad2 ook e]tijds de$ zi* ditzelfde v]s*ijnsel voor1 en da>uit kan de v]s*eid5heid 9 de hoogte van de a>ds*ors v]kla>d word54 ,gro5l&1 ?ans ov]dekt met ijs en bezaaid met pu9hoop51 01 zooals de naam a&uidt2 e]tijds e5 vru*tba> l&4 ,na de reiz51 9 #ihc en #ihf door ,erik d5 ,roode g$aan1 w]d het l& langs de ku/5 gekolonise]d4 ,?ans b$ekt het ijs me] dan de helft van de twee milli>d vi]kante kilomet]s zijn] opp]vlakte4 ,het is na de ijsp]iode g]ez51 en die rijz+ heeft bank5 van s*elp51 ov]e5kom5de met die1 welke ?ans 9 de naburige zee gevond5 word51 tot #ej met]s opgevo]d4 ,de exp$itie van #ahgi tot #ahhc op la/ van de ,de5s*e rege]+ ond]nom51 heeft e5e rune gevond5 uit de middeleeuw51 op e5e klip geleg51 die zze] g$aald is1 dat de zee d5 voet aanraakt4 ,de we/elijke ku/ daalt langzaam ma> zek]4 ,niet v] van ,gro5l& v9dt m5 op de oude zeeka>t5 op #eg ,n4,b4 en #cj ,w4,l4 het v]dronk5 ,bussl&1 wa>van m5 ?ans ge5 spoor me] t]ugv9dt4 ,da> /aat ?ans #gdh vadem5 wat] bov5 e55 ond]zees*5 b]g1 wa>omhe5 aan we]szijd5 de diepte #abjj vadem5 b$raagt4 ,to* wez5 nog 9 #aggg de zeeka>t5 da> e5e klip aan4 ,nog v]d] t]ugga&e 9 de ges*i$5is v9dt m5 9 #achj het v]haal van twee ,v5etiaans*e edel51 ,nicola en ,antonio ,z5i1 die1 door e55 /orm ov]vall51 zijn opg5om5 door e5e ,*ri/elijke bevolk+1 die e5 groot eil& bewoonde1 wa>op hond]d /$5 en hond]d dorp5 gevond5 w]d54 ,0 dat eil& ,bussl& ( e5 deel van ,gro5l&8 ,de ges*i$5is zwijgt er ov]4 ,wa>s*ijnlijk is da> e5 v]dronk5 eil&4 ,wij mog5 na het voorga&e als zek] aannem51 dat de we/ku/ van ,gro5l&1 het zuidelijk uite9de van ,zw$51 ,pruis51 ,hannov]1 ,holl&1 ,belgi1 ,vla&]51 ,pic>di1 ,norm&i1 e5 groot deel van ,bretagne1 7de ,v5de1 ,poit\1 ,sa9tonge s*ijn5 te rijz571 de ,l&es en ,gascogne tot aan ,spanje1 de ku/ d] ,adriatis*e zee1 de ,nijldelta en de /reek van het ,suezkanaal1 de mond5 van d5 ,indus en de ,gangesdelta1 dal54 ,de oo/ku/ van ,noord-,am]ika tuss*5 ,florida en ,new-,f\ndl&1 en ,brazili van d5 mond d] ,amazon5rivi] tot aan de ,pornahyba1 de ,amazon5vallei1 die ov] #ejj kilomet]s door d5 ,oceaan b$ekt is en de ,&es1 wa>op ,quito geb\wd is1 s*ijn5 langzaam te dal54 ,da>5teg5 rijz5 ,spitsb]g51 de ,oo/ku/ van ,sib]i1 ,noorweg5 en de ,sc&9avis*e ,alp51 ,s*otl&1 ,s>d9i1 ,tunis1 de beide oev]s d] ,roode zee en ,turke/an4 ,oudtijds 0 ,engel& met ,frankrijk v]bond54 ,aan we]szijd5 van het kanaal is de geologis*e ge/eldheid van d5 bodem dezelfde2 m5 v9dt er dezelfde =maties1 en de 9 ,frankrijk wa>g5om5 rijz+5 zett5 zi* 9 ,engel&1 aan de ov]zijde van het kanaal1 voort4 ,engel& heeft ge5e enkele plant1 ge5 enkel di]1 dat niet van het va/el& afkom/ig is4 ,bij het nauw van ,calais heeft de v]e5ig+ van de wat]5 van d5 ,atlantis*5 ,oceaan met die d] ,noordzee plaats gehad3 de af/& van de ,engels*e en ,frans*e ku/ is da> nog ?ans sle*ts #bb kilomet]s en de groot/e diepte is da> #eg met]s4 ,wanne] is het nauw van ,calais ont/aan8 ,dit is moeilijk uit te mak52 zek] is het1 dat het 9 het teg5woordig tijdp]k1 en miss*i5 wel na het optr$5 van d5 m5s* moet ges*i$ zijn4 ,e5 /]ke /ormvlo$ kan voldo5de gewee/ zijn1 om d5 doorgang te op554 ,het nauw van ,calais wordt /e$s diep]4 ,e5e e]/e ka>t van d5 bodem van het kanaal van het ja> #agcg geeft #bi vadem5 voor de groot/e diepte tuss*5 ,dov] en ,calais2 zij wij/ bov5di5 e5e bank aan ov] de geheele bre$te van het nauw1 wa>bov5 sle*ts #ai vadem5 wat] /ond4 ,9 #agcg 0 dus de groot/e diepte #dg met]s4 ,de ka>t1 9 #ahgf v]va>digd1 na> aanleid+ van het plan van d5 ond]zees*5 tunnel tuss*5 ,frankrijk en ,engel&1 geeft voor dat maximum #eg met]s4 ,het kanaal z\ dus 9 #aci j>5 #aj met]s diep] geword5 zijn4 ,wel kunn5 wij op de peil+5 van de vorige eeuw niet volkom5 v]tr\w51 ma> aan de dal+ van d5 bodem valt to* niet te twijfel54 ,tuss*5 ,folk/one en kaap ,gris-,nez v9dt m5 bank51 die sle*ts vijf ( zes met]s ond] wat] ligg54 ,de l&5gte van ,dov]-,calais is dus nog zi*tba>4 ,het nauw van ,calais wordt niet alle5 diep]1 het wordt ook bre$]4 ,de rots/eilte van kaap ,gris-,nez1 het uite9de van ,frankrijk1 dat het di*t/ bij ,engel& geleg5 is1 wijkt ja>lijks #be c5timet]s t]ug4 ,ditzelfde is bij ,dov] het geval4 ,ook ,i]l& is 9 de teg5woordige geologis*e p]iode van ,engel& ges*eid54 ,ev5als ,engel& e]tijds aan ,frankrijk v]bond5 01 zoo 0 ook ,afrika aan ,europa v]bond54 ,de /raat van ,gibralt> heeft niet altijd be/aan4 ,re$s de oud5 hadd51 met het oog op d5 symmetris*5 vorm van beide ku/51 da>van e5 v]mo$53 volg5s h5 _h ,h]cules d5 doorgang tuss*5 d5 ,atlantis*5 ,oceaan en de ,middell&s*e zee geop5d4 ,sallu/ius bes*\wt het zelfs als e5e ong]ijmdheid2 dat m5 ,europa en ,afrika v]s*ill5de nam5 heeft gegev54 ,ev5als het nauw van ,calais1 zoo wordt ook de /raat van ,gibralt> wijd] ond] d5 invlo$ d] v]s*ijnsel5 9 d5 dampkr+1 de /ormvlo$5 en de zee/room+54 ,uit e5 di]kundig oogpunt kan m5 het oorspronkelijke v]b& tuss*5 ,afrika en ,europa hi]uit afleid51 dat 9 het noord5 van ,afrika ge5e enkele soort van lev5de weekdi]5 gevond5 wordt1 die niet ook 9 het zuid5 van ,spanje voorkomt4 ,de /raat van ,gibralt>1 oudtijds bek5d ond] d5 naam van de ,zuil5 van ,h]cules om de reusa*tige rots51 die beide ku/5 begr5z51 wordt van eeuw tot eeuw wijd] en diep]4 ,pl9ius1 ,pomponius ,mela1 ,avi5us sprek5 van boomrijke eil&51 die ha> doorsn$52 er z\ zelfs e5 tempel ge/aan hebb5 t] e]e van ,h]cules4 ,volg5s ,pl9ius 0 de kle9/e bre$te #aj ( #aa kilomet]s1 de groot/e bre$te #ad #a_/b kilomet]4 ,?ans is de groot/e bre$te #af kilomet]s4 ,de zee heeft de /ad ,belo v]zwolg51 op #ab kilomet]s t5 oo/5 van ,t>ifa1 en 9 de baai van ,gibralt> zelf1 e5 deel d] /ad ,c>teya4 ,hoeveel l&5 zijn s$]t het optr$5 d] m5s*heid re$s v]dw556 ,all51 die de oude lett]5 liefhebb51 hebb5 9 ,plato de s*oone bladzijd5 gelez51 gewijd aan de h]9n]+ van ,atlantis1 dat geheimz9nige l&1 dat e]tijds be/ond tuss*5 ,europa en ,am]ika1 en wa>op e5 vroeg] m5s*5gesla*t geleefd heeft4 ,zek] is het1 dat 9 de mioc5e p]iode de plant5 en di]5 van ,europa en ,am]ika dezelfde w>51 hoeze] zij ook ?ans mog5 v]s*ill54 ,wa>s*ijnlijk 0 dus 9 di5 tijd het v]dw55 va/el&1 dat zijn5 naam gegev5 heeft aan d5 ,atlantis*5 ,oceaan1 door eil&5 aan ,europa zo[el als aan ,am]ika v]bond54 ,de bewon]s d] ,can>is*e eil&5 zijn zelfs wel e5s bes*\wd als de af/ammel+5 d] oud/e m5s*heid1 die ,atlantis bewoonde4 ,het eil& ,madagasc> is ongetwijfeld e5 /uk van e5 va/l&1 ond] de golv5 g$aald4 ,hoewel niet zoo v] van ,afrika v]wijd]d1 heeft het to* geheel &]e plant- en di]soort52 er kom5 zelfs slang5 en ap5 voor1 die n]g5s &]s op de a>de gevond5 word54 ,hetzelfde is met het eil& ,ceylon het geval4 ,het behoorde ongetwijfeld met ,madagasc> en de ,sey*ell5 tot e5 oud va/l&1 ?ans 9 d5 ,indis*5 ,oceaan ond]gegaan4 ,de mee/e ,antill5 s*ijn5 te behoor5 tot e5 va/l&1 dat niet met ,noord ,am]ika 9 betrekk+ /ond4 ,i$]e5 weet1 dat ,nieuw-,zeel& e5e geheel op zi* zelf /a&e plant5- en di]5w]eld bezit4 ,no* de lev5de soort51 no* de fossiel5 kom5 ov]e5 met die van ,au/rali ( ,zuid-,am]ika4 ,na> de zoo m]kwa>dige v]/e5+51 te ,pik]mi gevond53 hipp>ion's1 antilop51 giraff51 ma/odont51 rh9oc]oss51 d9o!riums1 ma*a]odont51 te oordeel51 is ,griek5l& het ov]blijfsel van e5 oud va/l&1 dat uitge/rekte boss*5 en ov]vlo$ige weil&5 bezat1 en dat zi* tot ,afrika uit/rekte ov] de /rek51 ?ans aangewez5 door de eil&5 van d5 ,grieks*5 ,ar*ipel en de ,zee van ,k&ia4 ,alles v]&]t met groot]e ( kle9]e snelheid4 ,wie k5t niet bij "n d5 pra*tig5 wat]val van de ,niag>a6 ,deze lev]t e5 pra*tig voorbeeld van de langzame ui?oll+ e5] diepe vallei 9 het h>de ge/e5te4 ,de rivi] /roomt ov] e5e hooge b]gvlakte1 wa>9 het bekk5 van het ,erieme] e5e ui?oll+ vormt4 ,het g$eelte1 wa> de rivi] uit het me] komt1 is me] dan #afjj met]s bre$ en ligt me] dan #ajj met]s bov5 het ,ont>iome]1 dat #dh kilomet]s da>van v]wijd]d is4 ,als de ,niag>a het ,erieme] v]laat1 op de #be e]/e kilomet]s van h>5 loop1 wordt zij begr5sd door oev]s1 die bijna ev5 hoog ligg5 als het aangr5z5d l&1 t5 we/5 opp]-,canada en t5 oo/5 de /aat ,new-,york2 de oev]s zijn da> n]g5s me] dan #i ( #ab met]s bov5 de opp]vlakte van het l&4 ,de rivi]1 op sommige plaats5 #dhjj met]s bre$1 en op v]s*ill5de plaats5 doorsn$5 door lage1 en boomrijke eil&51 vormt e55 held]5 en ru/ig5 /room2 het v]val b$raagt sle*ts #d1ej met]s op e5e uitge/rek!id van v]s*eid5e kilomet]s2 de rivi] gelijkt 9 dat g$eelte van h>5 loop op e55 arm van het ,erieme]4 ,ma> spo$ig v]&]t zij van k>akt]1 en zoodra zij d5 wat]val nad]t1 loopt zij s*uim5d ov] e5e b$d+ van /e5a*tige en oneff5 kalk/e51 en doorloopt zij zoo e55 weg van om/reeks #afjj met]s1 totdat zij e9delijk1 aan d5 wat]val gekom51 v]tikaal ne]valt van e5e hoogte van #ej met]s4 ,e5 eil&1 aan d5 r& van d5 val geleg51 v]deelt de ,niag>a 9 twee wat]vlakt52 de groot/e is #ecj1 de kle9/e #ahj met]s bre$4 ,nadat het wat] zi* ge/ort heeft 9 e5 diep bekk51 /roomt het met groote snelheid 9 e5 nauw kanaal met groote hell+ ov] e5e uitge/rek!id van elf kilomet]s4 ,die b]gklo(1 die sle*ts van #bjj tot #djj met]s bre$ is1 en van #fj tot #ij met]s diep1 e9digt plotsel+ te ,que5/[n 9 e5e lange rij van rots/eilt5 teg5ov] d5 oev] van het ,ont>iome]4 ,zoodra de ,niag>a die engte voorbij is1 komt zij 9 e5e vlakte1 die z we9ig hoog] ligt dan het ,ont>iome]1 dat de elf kilomet]s1 begrep5 tuss*5 ,que5/[n en de oev]s van dat me]1 sle*ts e5 v]val hebb5 van #ab c5timet]s4 ,e5 blik op di5 wat]val wij/ re$s op e5e voortdur5de v]woe/+2 het g$eelte van het bekk51 dat 9 de laat/e #aej j>5 ont/aan is1 en dat 9 diepte1 bre$te en a>d ov]e5komt met het ov]ige deel van de engte1 die zi* b5$5 uit/rekt ov] e5e l5gte van elf kilomet]s1 doet ons besluit51 dat de geheele b]gklo( op dezelfde wijze gegrav5 is1 door t]uggang van d5 wat]val4 ,9 het ja> #ahhe heeft ,wesson nagegaan1 hoeveel de wat]val t]uggaat1 nadat re$s ,bakewell 9 #ahbi en ,lyell 9 #ahda hetzelfde hadd5 g$aan4 ,fig4 #aad geeft de m]klijn5 van di5 t]uggang aan1 volg5s de (ficieele ka>t d] ,v]e5igde ,/at5 van ,am]ika4 ,die t]uggang is niet regelmatig2 ma> van #ahdb tot #ahhc b$raagt hij #gg met]s1 ( gemiddeld #a1hh met] 's ja>s4 ,na> di5 maat/af z\de de wat]val e]/ voor #fjjj j>5 begonn5 zijn t]ug te gaan1 te beg9n5 bij ,que5/[n4 ,lyell _h ov] e5e kle9]e uitge/rek!id voor di5 t]uggang #j1cj met]s 's ja>s gevond51 hetge5 dus op e55 tijd van #cejjj j>5 z\de wijz54 ,e]tijds /roomde de rivi] 9 e5e &]e b$d+1 wa>van m5 de spor5 niet v] van de teg5woordige b$d+ t]ugv9dt4 ,deze v]&]+5 gaan ongem]kt voorbij voor d5 m5s*1 wa>nem] van n5 dag1 omdat ons lev5 te kort is en onze tijd 9 beslag wordt g5om5 door &]e1 m9d] belangrijke ond]w]p54 ,wij zag5 zooev51 dat alle b]g5 langzaam v]w]5 ond] d5 invlo$ van d5 dampkr+4 ,dit blijkt duidelijk1 zoodra wij oude hi/oris*e h]9n]+5 raadpleg54 ,zoo vraagt hij1 die voor het e]/ ,rome1 de /ad d] zev5 heuvel5 bezoekt1 wa> de zev5 heuvel5 zijn4 ,zij zijn g$aald1 hunne ov]blijfsel5 hebb5 de vallei51 die er tuss*5 lag5 7vooral het ,=um7 gevuld1 en het zijn ?ans sle*ts nietige hoogt54 ,9 praehi/oris*e tijd5 0 de ,se9e e5e veel bre$]e rivi] dan ?ans4 ,te ,p>ijs 0 zij v]s*eid5e kilomet]s bre$ en #cg met]s hoog] dan ?ans4 ,voortdur5de v]&]+6 ,hi] graaft het wat] d5 bodem uit1 da> v]hoogt het d5 bodem w$]1 door het slib af te zett51 dat bij groote ov]/room+5 is aangevo]d1 ( door e5e b$d+ te vorm5 uit de b\w/(f51 door d5 reg5 aan de b]g5 ontnom54 ,9 de s*oone golf van ,napels1 op di5 toov]a*tig5 oev]1 wa> de ges*i$kundige h]9n]+51 zi* p>5d aan de s*oonh$5 d] natuur1 ons zooveel te d5k5 gev51 v9dt m5 te midd5 d] pu9hoop5 van ,pozzuoli d5 oud5 tempel van ,jupit] ,s]apis1 e5 m]kwa>dig getuig5is van de v]&]lijkheid van d5 bodem4 ,die tempel1 om/reeks #aje vr ,*ri/us geb\wd1 aan de ku/ d] zee1 ma> v] bov5 d5 wat]spiegel1 en door ,septimius ,sev]us met ko/ba> m>m] v]si]d tuss*5 de j>5 #aid en #baa na ,*ri/us1 lat] w$] door ,sev]us ,alex&] tuss*5 #bbb en #bce v]fraaid1 w]d door ,al>ik 9 #daj en door ,g5s]ik 9 #dde v]woe/4 ,de bodem1 wa>op die tempel geb\wd is1 is ond] d5 wat]spiegel g$aald4 ,de drie pra*tige m>m]5 zuil51 die er nog van ov] zijn1 elk be/a&e uit n enkel blok van #ab1e met] hoogte1 zijn zv] g$aald1 dat zij nog sle*ts #f1cj met] hoog zijn4 ,deze dal+ heeft plaats gehad 9 de middeleeuw5 en is geindigd 9 de ,x,vde eeuw2 het bov5g$eelte van de ond]g$ompelde zuil5 is ov] e5e hoogte van #b1gj met] door /e5et5de weekdi]51 die to5 ev5als ?ans 9 zee leefd51 aangeta/1 zoodat zij bezaaid zijn met kle9e gat51 wa>9 m5 nog ?ans hunne s*elp5 v9dt4 ,die gaatjes zijn z diep1 dat zij wijz5 op e5 langdurig v]blijf van die di]tjes 9 de zuil51 want na>mate de di]5 oud] en groot] word51 v]groot5 zij hunne won+4 ,het ond]g$eelte d] zuil5 is niet aangeta/1 omdat dit 9 d5 bodem d] zee 0 +$rong51 en tot e5e hoogte van #c1fj met]s b$ekt 0 met modd] en vulkanis*e slakk54 ,op het e9de d] #ae;de eeuw begon diezelfde bodem w$] langzaam te rijz54 ,9 e5e oorkonde van ,octob] #aejc /aat ges*rev51 dat ,f]d9& en ,isabella aan de hooges*ool te ,pozzuoli e5 g$eelte af/aan van de /reek1 wa> de zee van t]ugwijkt2 na di5 tijd kan m5 9 de oorkond5 die langzame rijz+ volg54 ,9 #agdi 0 de tempel geheel uit het wat] te voors*ijn getr$51 en het omr+5de l& drooggeword54 ,9 #ahjg zag de b\wkundige1 die bela/ 0 met de h]/ell+ d] pu9hoop51 nooit wat] op de /raat1 behalve wanne] de zuidew9d hevig waaide4 ,ma> de grond begon to* we] te dal54 ,van #ahbb tot #ahch b$roeg die dal+ #be millimet]s 9 de vi] j>51 zoodat m5 9 #ahch dagelijks vis* v+ op plaats51 wa> 9 #ahjg bij /il w$] nooit e5 druppel wat] /ond4 ,9 #aheg en #aheh vond ,lyell1 dat er #j1fj met] wat] op de /raat /ond4 ,nog /e$s daalt de bodem4 ,die m]kwa>dige s*ommel+5 9 d5 bodem1 door d5 tempel van ,s]apis zoo duidelijk voor d5 dag kom5d1 zijn 9 die geheele /reek zi*tba>4 ,zoo zijn te ,pozzuoli zelf de tempel van ,neptunus en die d] ,nymf5 ond] wat]2 hetzelfde is met twee ,rome9s*e weg5 het geval2 langs de ku/ v9dt m5 ov]al s*elp51 en aan de &]e zijde van ,napels1 te ,sorr5te1 heeft m5 op e5e zek]e diepte ond] zee /ukk5 van ,rome9s*e geb\w5 gevond54 ,op het eil& ,capri 7het b]oemde ,capua d] oud57 is n d] paleiz5 van ,tib]ius door het wat] b$ekt4 ,m5 mag met ,babbage en ,lyell aannem51 dat de w>mte op de ne ( &]e wijze de oorzaak is van de v]s*ijnsel51 die de v]&]+ 9 de hoogte van d5 tempel bepal54 ,de w>me bron van di5 tempel1 de onmiddellijke nabijheid van d5 ,solfat>e en de ,monte-,nuova1 de w>me bronn5 van ,n]o1 op de teg5ov] geleg5 ku/ van de golf van ,baja1 de kok5de bronn51 de oude vulkan5 van ,is*ia en de ,vesuvius1 zi$a> e5 aantal om/&igh$51 die dit v]mo$5 wettig54 ,v]gelijkt m5 to* de dagteek5+ d] voornaam/e s*ommel+5 met de ges*i$5is dez] l&/reek1 dan is e5 zek] v]b& niet te misk5n5 tuss*5 i$]e rijz+ en e5e plaatselijke ontwikkel+ van vulkanis*e w>mte1 t]wijl i$]e p]iode van dal+ sam5valt met e55 toe/& van ru/ 9 d5 ond]a>ds*5 vuurha>d4 ,z lag bij voorbeeld1 vr onze ja>tell+1 to5 de talrijke vulkan5 van ,is*ia hunne uitb>/+5 d$5 gevoel51 en de ,phlegres*e veld5 bek5d w>5 weg5s hun vulkanis* k>akt]1 de bodem1 wa>op de tempel van ,s]apis ru/1 hoog bov5 het wat]4 ,to5 w]d de ,vesuvius als e5 uitg$o(de krat] bes*\wd2 ma> to5 9 de e]/e eeuw na ,*ri/us die vulkaan w$] tot uitb>/+ kwam1 kon m5 ge5e enkele uitb>/+ me] op het eil& ,is*ia ( 9 de golf van ,baja aanwijz54 ,to5 0 de tempel aan het dal54 ,9 de vijf eeuw51 die de groote uitb>/+ van d5 ,vesuvius van #afca voorafg+51 0 de vulkaan ze] ru/ig1 ma> to5 _h m5 uitb>/+5 te ,solfat>e 9 #aaih1 te ,is*ia 9 #acjb1 t]wijl de ,monte-,nuovo 9 #aech ont/ond4 ,9 die p]iode rees de bodem van d5 tempel w$]4 ,e9delijk begon de ,vesuvius we] te w]k51 zooals nog /e$s het geval is1 en na di5 tijd daalt de bodem van d5 tempel we]4 ,deze v]s*ijnsel5 kom5 ov]e5 met de ond]/ell+1 dat zoodra er zi* bij to5em+ d] inw5dige w>mte lava vormt1 zond] dat deze e55 gemakkelijk5 uitweg v9dt1 de omr+5de bodem rij/2 t]wijl diezelfde bodem daalt1 zoodra de rots51 da>ond] geleg51 afkoel5 en zi* sam5trekk51 en de lava langzaam va/ wordt en 9 volume afneemt4 ,de ,monte-,nuovo1 die m]kwa>dige b]g1 wi5s hoogte #acb met]s en wi5s omtrek aan d5 voet #bdjj met]s b$raagt1 en die 9 ne na*t ont/ond op de plek van het oude ,lucr9is*e me]1 is uit e5 geologis* oogpunt ze] belangrijk4 ,g$ur5de #dib j>5 0 de ,vesuvius betrekkelijk ru/ig gewee/ 7t]wijl de ,etna jui/ bijzond] kra*tig w]kzaam 07 en nog bijna hond]d j>5 da>na _h er ge5e uitb>/+ plaats4 ,d5 #bi/5 ,septemb] #aech1 rees1 na twee dag5 van aanh\d5de a>dbev+51 de ku/ zveel1 dat de zee ov] e55 weg van tweehond]d s*r$5 t]ugg+4 ,9 d5 namiddag zag m5 op de plaats1 wa> ?ans de ,monte-,nuovo /aat1 d5 grond e]/ vi] met]s inzakk5 en da>na rijz52 na e5ige ur5 op5de zi* de grond en spuwde hij vuur1 as* en /e55 uit4 ,des avonds braakte de grond1 ev5als e5 vulkaan1 met geva>lijk g]aas1 groote /e5blokk5 uit4 ,de geheele /reek w]d b$ekt ond] e55 reg5 van puim/e5 en as*4 ,twee ooggetuig51 die elk&] niet k5d51 en wi] h&s*rift5 e]/ veel lat] zijn t]uggevond51 deel5 m$e1 dat de nieuwe vulkaan tot op #bdjj met]s a>dmassa's en /e55 opwi]p zoo groot als oss54 ,d5 volg5d5 morg5 zag m51 dat e5 hooge b]g uit d5 grond 0 opg]ez54 ,de uitb>/+ duurde onafgebrok5 twee dag5 en twee na*t5 voort2 to5 m5 na afloop d] uitb>/+ d5 nieuw5 b]g be/eeg1 zag m5 op d5 top e55 krat] van #djj met]s omtrek2 de /e551 die da>9 ne]gevall5 w>51 gelek5 op blaz51 die uit kok5d wat] losrak54 ,d5 vi]d5 dag begon de uitb>/+ we]1 en d5 zev5d5 dag 0 zij z hevig1 dat v]s*eid5e p]son51 die op d5 b]g w>51 door de /e55 g$ood w]d5 ( door d5 rook v]/ikt54 ,m]kwa>dig is het1 dat de krat] inw5dig tot aan d5 voet van d5 b]g doorloopt3 het b5$5vlak1 op #abf met]s van d5 top1 ligt sle*ts op #e1gj met]s van de opp]vlakte d] zee v]wijd]d4 ,het is e5 krat]1 die ov]e5komt met die op de maan4 ,die geheele /reek is van vulkanis*5 a>d4 ,da> 01 zooals m5 weet1 volg5s ,virgilius de ond]w]eld geleg5 7,phlegres*e veld574 ,m5 v9dt da> het me] van ,av]no1 de ,solfat>e1 de ,sibyllijns*e grot1 enz4 ,ook v9dt m5 da> de b]oemde ,hondsgrot1 wa>9 e5 hond v]/ikt wordt door het onzi*tb>e koolzuur1 dat tot op n voet van d5 bodem /ijgt1 t]wijl de m5s5 gewone dampkr+slu*t ademt4 ,da> v9dt m5 ook de zweetbad5 van ,n]o1 e5 gang 9 d5 b]g1 wa>van de temp]atuur #ee b$raagt3 e5 jong5 gaat naakt met e55 leeg5 emm] en rauwe ei]5 9 de ga&]ij en komt na drie m9ut5 t]ug1 met d5 emm] vol w>m wat]1 de ei]5 gekookt1 en het li*aam zoo rood als e5 kreeft4 ,ook de ,solfat>e is z hol1 dat de grond tot op e55 groot5 af/& beeft1 als m5 er met d5 voet op trapt4 ,t5 slotte wijz5 wij nog op de v]woe/+51 door de vulkan5 en de a>dbev+5 aang]i*t2 9 het ja> #gi1 to5 ,pompeji1 ,h]culanum en ,/abia v]woe/ w]d51 en op de v]woe/+ van ,is*ia 7#ahhc74 ,bij al deze oorzak5 van v]woe/+ moet5 wij nog de /orm5 voeg54 ,onoph\delijk w]k5 zij m$e tot de v]niel+ d] ku/54 ,duidelijk komt dit uit aan de ku/5 van d5 ,atlantis*5 ,oceaan4 ,bij donk]5 hemel en hevig5 w9d1 ziet m5 het heir d] s*uim5de golv5 uit de zee opkom5 en de rots5 beuk54 ,zij /ort5 vooruit1 bots5 teg5 elk&]1 w]p5 zi* met bl9de wo$e op de klipp54 ,alles wat van de klip kan losgemaakt word51 wordt weggespoeld1 v]morzeld en m$egesleurd1 en e5 naakt g]aamte met fanta/is*e vorm5 blijft ov]4 ,de rots5 zelf word5 tot kei/e55 v]mal51 als zij het wat] niet doorlat54 ,de brok/ukk5 zelf word5 door de golv5 gebruikt als ges*ut teg5 de mur54 ,als de golv5 onmiddellijk teg5 d5 voet d] rots/eilte kunn5 aan/room51 dan rammei5 zij die rots51 zooals e]tijds de /ormramm5 de oude ve/+mur5 rammeid51 en br5g5 zij d5 b]g zelf aan het wankel54 ,de kra*t d] golv5 bij e55 /orm is v]baz5d4 ,door de klipp5 en h9d]niss5 geprikkeld1 /ijg5 zij dikwijls tot #bj1 #ej ( #ajj met]s teg5 de rots5 op als s*uim5d /(1 dat 9 de lu*t we] ne]valt4 ,m5 heeft dikwijls drukk+5 wa>g5om5 van #cejjj kilogram op n5 vi]kant5 met]4 ,ontzaglijke /e5blokk51 als bes*utt+ teg5 de dijk5 geplaat/1 die duiz5d5 kilogramm5 weg51 word5 voortg]old en zelfs weggesl+]d t5 speelbal van d5 wo$5d5 /orm2 te ,*]b\rg is het zwa>/e ve/+ges*ut v]plaat/4 ,tot op #aejj met]s af/& kan m5 met gevoelige w]ktuig5 het bev5 van d5 grond aantoon54 ,e5 i$] k5t het spreekwoord3 ,gutta cavat lapidem1 non vi1 s$ saepe cad5do1 de wat]druppel holt d5 /e5 uit1 niet met geweld1 ma> door dikwijls te vall54 ,het reg5wat] v]&]t d5 bodem1 graaft afgrond51 v]oorzaakt ophoop+5 van grond en a>ds*uiv+51 en dat alles door zijne weekmak5de en oploss5de w]k+4 ,te ,lons-le-,saulni] hebb5 aanh\d5d1 o4a4 9 #agjc1 #agab1 #agch1 #agib1 #ahad1 #ahcf en #ahdh a>d/ort+5 plaats gehad4 ,het s*ijnt1 dat e5e soort van ond]a>ds*e rivi] ond] de /ad doorloopt en langzam]h& de m]gel ond]mijnt4 ,9 #agib v]dwe5 plotsel+ e5 mol51 huiz5 daald5 9 e55 afgrond ne] en w]d5 met #ae met]s wat] b$ekt4 ,to5 m5 d5 afgrond wilde vull51 t5e9de de naburige /rat5 te beveilig51 wi]p m5 er #aegaa k>revra*t5 pu9 91 zond] hem te kunn5 vull54 ,e5 &] m]kwa>dig voorbeeld van de w]k+ van het wat] is opgem]kt 9 ,georgia bij ,mill$gevile4 ,to5 ,lyell 9 #ahdf die /reek bezo*t1 m]kte hij op1 dat het wat] 9 #bj j>5 e5e b]gklo( _h gegrav5 van #af met]s diepte teg5 #ed met]s bre$te en #cjj met]s l5gte1 en dat wel 9 e5 t]re91 dat e]tijds boomrijk1 nooit e5ige m]kb>e v]&]+ _h ond]gaan4 ,to5 de boom5 geveld w>51 ont/ond5 er splet5 van neg5 c5timet]s 9 de klei1 t5gevolge van de zom]w>mte2 9 d5 reg5tijd begon het wat] de spleet te v]wijd54 ,z w]d langzam]h& die bre$e b]gklo( gevormd4 ,e5 nauwkeurig ond]zoek1 9 het ja> #ahhe 9 de ,v]e5igde ,/at5 g$aan1 heeft aangetoond1 dat het reg5wat] ja>lijks #che kilogram p] hect>e aan de b]ghell+5 ontneemt1 om het weg te vo]5 9 de vallei51 rivi]5 en 9 de zee4 ,en wat te zegg5 van de b]g/ort+51 door het wat] v]oorzaakt8 ,/eile en voorov]hang5de rots51 die bov5 de veld5 h+51 rak5 plotsel+ los en glijd5 langs de hell+5 af2 ne]/ort5d do5 zij /(wolk5 op/ijg51 die gelijk5 op de as*1 door vulkan5 uitgeworp52 de geheele vallei is 9 dui/]nis gehuld1 de grond dreunt ond] het bots5 en /oot5 d] rotsblokk54 ,als de dui/]nis is opgetrokk51 dan ziet m5 pu9hoop5 en rotsblokk51 dr wa> e]tijds gro5e weid5 en vru*tb>e akk]s geleg5 w>52 de b]g/room is 9 e55 modd]poel v]&]d1 en de muur van rots5 heeft zijn5 oud5 vorm v]lor54 ,bek5d is de b]g/ort+1 wa>bij de oude ,rome9s*e /ad ,velleja 9 de #f;de eeuw v]zwolg5 w]d2 het groot aantal be5d]51 munt5 en ko/ba>h$51 die m5 9 de pu9hoop5 gevond5 heeft1 bewijz51 dat de bevolk+ ge55 tijd gehad heeft1 te vlu*t54 ,zoo w]d ook het ka/eel ,tauretunum en het naburige dorp1 aan d5 zuidelijk5 oev] van het me] van ,g5ve 9 #efc door e5e ne]/ort+ van rots5 v]woe/2 de golv51 die ont/ond5 door het ne]/ort5 d] /e55 9 het me]1 v]woe/t5 zelfs aan d5 &]5 oev] alle won+52 alle /$5 d] ku/ w]d5 v]woe/ en e]/ e5e halve eeuw lat] opgeb\wd3 zelfs ,g5ve w]d g$eeltelijk door het wat] b$ekt4 #ab ,vreeselijk w>5 de gevolg5 van het ne]/ort5 van e5 deel van d5 ,rossb]g1 d5 #b;d5 ,septemb] #ahjf4 ,die b]g1 t5 noord5 van de ,rigi geleg51 9 het midd5 van het s*i]eil&1 begr5sd door de m]5 van ,zug1 ,eg]i en ,l[]z1 be/aat uit lag5 van /evig sam5gepakte /(f51 op e5e kleib$d+ ru/5d1 die door het wat] ond]mijnd wordt4 ,re$s op e5 onbek5d tijd/ip 0 het dorp ,rott5 door de in/ort+ van e55 b]gw& v]woe/2 ma> 9 #ahjf 0 de v]niel+ nog veel ontzett5d]4 ,het _h lang5 tijd g]eg5d1 en de kleilag5 w>5 langzam]h& 9 e5e modd]a*tige massa v]&]d2 e9delijk begonn5 de bov5/e rots51 nu zij h>5 /eun mi/51 langs de hell+ af te glijd54 ,plotsel+ /ortte de geheele massa1 met h>e boss*51 weid51 hutt5 en bewon]s 9 de vlakte ne]2 de teg5 elk&] bots5de rots5 sloeg5 vlamm5 uit2 het wat] d] diepe lag51 plotsel+ 9 damp v]&]d1 spoot uit d5 grond1 en ontzett5de massa's /e5 en modd] w]d5 als uit d5 mond van e55 vulkaan uitgeworp54 ,de pra*tige buit5plaats5 van ,goldau en vi] dorp51 door om/reeks duiz5d m5s*5 bewoond1 v]dw55 ond] de pu9hoop51 en de wo$5de golf1 door het /ort5 van het pu9 9 het me] van ,l[]z tot e5e hoogte van tw9tig met]s opgehev51 vaagde alle won+5 weg4 ,het g$eelte van d5 b]g1 dat +e/ort 01 0 vi] kilomet]s lang1 #cbj met]s bre$ en #cb met]s hoog1 d4 i4 #dj millio5 cubieke met]s4 ,m9d] hevig 0 de b]g/ort+1 die 9 het ja> #ahha de helft van het dorpje ,elm 9 ,zwits]l& v]nielde4 ,deze ramp 0 het gevolg van onvoorzi*tigheid4 ,g$ur5de eeuw5 w>5 leigroev5 gegrav51 9 e5e vooruit/ek5de rots1 zond] dat m5 zi* de moeite gaf de rots te s*or54 ,re$s vr de in/ort+ v]wa*tte m5 het onheil3 er _h zi* 9 d5 grond bov5 de groeve e5e spleet gevormd1 die ja>lijks bre$] en diep] w]d4 ,e9delijk brak de grond door3 ti5 millio5 cubieke met]s /e5 /ortt5 zi* uit ov] het dorp ,unt]?al en /oott5 teg5 e55 da> teg5ov] geleg5 b]g aan1 die de ontzett5de massa /e55 we] 9 de vlakte t]ugkaat/e4 ,zoo zi5 wij1 hoe de v]s*ijnsel5 9 d5 dampkr+1 het ijs en de b]g/room5 de onv]moeib>e w]kli$5 zijn1 die e5 geheel net van gang51 engt51 vallei5 9 de b]g5 gevormd hebb54 ,die w]kli$5 v]lag5 nog /e$s de hooge topp5 d] b]g5 en vo]5 de b\w/(f51 aan de hell+5 ontnom51 na> de vlakt5 en na> zee4 ,ook de temp]atuur w]kt op d5 bodem2 ov] dag zett5 de /(f5 uit ond] d5 invlo$ d] zonnew>mte1 des na*ts krimp5 zij 9 door de uit/ral+1 zoodat de geheele massa rij/ en daalt2 het b$rag di] v]&]+ is dikwijls meetba>4 ,de /]r5wa*t5 te ,armagh1 9 ,i]l&1 te ,gr5ve1 te ,neu*atel /aan1 blijk5s de wa>nem+51 da> g$aan1 niet volkom5 /il1 ma> s*ommel5 na> gelang van het ja>getijde2 die te ,neu*atel helt bov5di5 langzam]h& na> het we/5 ov] door e5e v]s*uiv+ van d5 grond4 ,indi5 m5 bij /]r5wa*t5 zoodanige s*ommel+5 wa>neemt1 dan is dit niet het gevolg van m9d]e /evigheid van d5 grond1 wa>op die geb\w5 geplaat/ zijn1 ma> e5v\dig van de nauwkeurigheid d] wa>nem+51 die op zoodanige inri*t+5 word5 volbra*t1 en die d5 /]r5kundige 9 /aat /ell51 de g]+/e afwijk+5 aan te toon54 ,e5 &] voorbeeld van de rijz+5 en dal+5 van d5 grond1 wordt1 voor zoov] de bodem d] zee betreft1 door de koraaleil&5 ( atoll5 gelev]d4 ,die r+vormige eil&5 w]d5 door koral5 geb\wd1 die alle5 op g]+e diepte ond] d5 wat]spiegel kunn5 ti]5 en ev5m9 kunn5 lev5 bov5 d5 kam d] golv54 ,de hoogte d] koral5 /aat dus 9 nauw v]b& met die van d5 wat]spiegel4 ,indi5 e5 koraaleil& aan het dal5 is1 groei5 de koral5 ev5als boom5 aan1 zdanig dat zij /e$s gelijk blijv5 met d5 wat]spiegel4 ,fig4 #abj maakt dit duidelijk4 ,als het eil& daalt1 neemt de diepte van het wat] da>bov5 toe2 het is als( de wat]spiegel rees1 en het koraaleil& v]krijgt de hoogt5 ,a1 ,b1 ,c4 ,9 d5 ,/ill5 ,oceaan en 9 de ,indis*e zee v9dt m5 koraaleil&51 die e5e hoogte hebb5 van me] dan #ajjj met]s4 ,m]kwa>dige s*epp+56 ,t]wijl de golv5 met hun wit s*uim de koraalriff5 beuk51 zijn de atoll5 van b9n5 kalm als e5 me]4 ,door het doors*ijn5de wat] he5 ziet m5 het pra*tig gekleurde bos* op d5 bodem van het wat] bloei51 bij duiz5d5 en ti5duiz5d5 v]m5igvuldig5 de koraalbloem5 h>e s*itt]5de /]r52 alles is li*t en lev5 9 die nieuwe tu95 d] ,hesp]id52 zelfs het veelkleurige mos1 dat de tuss*5ruimt5 vult1 be/aat uit millio55 koraaldi]tjes4 ,de kle9e b\wli$5 lev5 en w]k5 zond] oph\d54 ,al rukt de /orm de groot/e /e5blokk5 af1 de bevolk+ h]/elt dag en na*t het v]lies4 ,ge5 mon/] uit het di]5rijk1 ge5e inspann+ door m5s*5h&51 kan ooit iets wro*t51 dat w$ijv]5 kan met de onmetelijke eil&51 door de nietige koraaldi]tjes op d5 bodem d] zee opg]i*t4 ,als wij zeid51 hoe de langzaam voortga&e w]k+ van natuurv]s*ijnsel5 de v]&]+ van d5 a>dbol v]kl>5 kan1 dan wild5 wij da>m$e niet bew]51 dat alle v]&]+5 /e$s langs ru/ig5 en langzam5 weg hebb5 plaats gehad4 ,van tijd tot tijd to* hebb5 9 de natuur1 niet m9d] dan 9 de m5s*heid1 omw5tel+5 plaats4 ,ov]/room+51 vulkanis*e uitb>/+51 a>dbev+51 cyclon51 /orm51 grondv]s*uiv+51 het krui5 van het ijs1 zi$a> e5 aantal v]s*ijnsel51 die zi* wel is wa> bep]k5 tot bepaalde /rek51 ma> die to* e55 groot5 invlo$ hebb5 op de g$aante d] a>de4 ,/$5 zijn v]woe/ door a>dbev+52 ,h]culanum1 ,/abia en ,pompeji zijn ond] de as* van d5 ,vesuvius b$olv52 ,lissabon is 9 #agee door e5e s*rikkelijke a>dbev+ getei/]d2 ,murcia is 9 #ahgi ov]/roomd2 ,is*ia is 9 #ahhc door e5e a>dbev+ v]woe/ 7#bddc dood572 de uitb>/+5 van d5 vulkaan ,krakatau heeft 9 #ahhc aan #djjjj m5s*5 het lev5 geko/2 de a>dbev+5 van ,spanje 7#ahhd7 aan #bejj sla*t(f]s2 de a>dbev+ 9 ,c5traal-,azi1 9 de vallei van ,ca%mir aan #bgjj4 ,de uitb>/+ van d5 vulkaan ,krakatau is wa>s*ijnlijk de groot/e geologis*e omw5tel+ 9 de ges*i$5is d] m5s*heid4 ,die vulkaan1 9 de ,sunda-/raat1 heeft me] dan #ahjjj milli>d kubieke met]s puim/e5 en wat] aan de +ew&5 d] a>de ontrukt1 wa>van twee d]d5 ne]gevall5 is b9n5 e55 kr+ van #ae kilomet]s /raal1 en het ov]ige d]de zi* tot zulk e5e hoogte 9 d5 vorm van wat]damp1 fijn /(1 enz4 v]spreid heeft1 dat nog e5 ja> lat] het avondrood da>van het gevolg 04 ,het g]aas d] uitb>/+ is tot op ontzett5de af/&5 gehoord2 de golv+5 9 de zee hebb5 zi* tot op onze ku/5 voortgeplant2 de ev5wi*t/oe/& 9 d5 dampkr+ is zze] v]/oord1 dat die /or+ zi* ov] d5 omtrek d] a>de 9 #ce ur5 heeft voortgeplant1 en zelfs tweemal5 d5 omtrek d] a>de heeft doorloop54 ,de geheele ,sunda-/raat is door die uitb>/+ gewijzigd en nog ?ans 7#ahhe7 zet zi* die wijzig+ voort door de zee/room+54 ,al will5 wij niet bew]51 dat e5 ontzett5de zondvlo$ de geheele a>de z\de hebb5 v]&]d1 en al kan m5 e5 groot g$eelte van de v]plaats+5 en bez9k+5 v]kl>5 door b]g/room5 en aanslibb+1 zoo kan m5 to* de ov]lev]+5 ov] d5 zondvlo$ niet geheel v]w]p54 ,de oude ov]lev]+5 /emm5 te ze] ov]e51 dan dat m5 kan twijfel5 aan e5e ov]/room+1 9 vroeg]5 tijd 9 de nabijheid van d5 b]g ,ar>at1 9 ,arm5i plaats gegrep54 ,ongetwijfeld hebb5 de e]/e m5s*5/amm51 die da> begonn5 te ontwak5 9 d5 dag]aad d] bes*av+1 e5e ov]/room+ beleefd1 v]oorzaakt door de ,caspis*e1 de ,zw>te ( de ,middell&s*e zee1 ( miss*i5 door d5 ,euphraat4 ,zek] is het1 dat d]gelijke omw5tel+5 invlo$ hebb5 gehad op d5 vorm d] a>de4 ,bij al die v]&]+5 van d5 bodem moet nog die van het klimaat gevoegd word51 die alle vorige 9 belangrijkheid ov]treft door h>5 invlo$ op het plant5- en di]5rijk4 ,de zee/room+51 die zi* wijzig5 met de v]&]+ 9 hoogte d] bekk5s en oev]s1 de doorgrav+ van l&5gt51 de v]bre$+ van zee/rat51 de v]woe/+ van kap51 de rijz+ van l&51 dat alles wijzigt re$s het klimaat d] v]s*ill5de /rek54 ,zond] d5 ,oceaan en d5 golf/room1 die met zijn lauw wat] langs de ku/5 van ,frankrijk1 ,engel&1 ,n$]l& en ,zw$5 /roomt1 z\d5 onze /rek5 veel k\d] zijn dan ?ans het geval is1 en z\d5 wij hi] het klimaat hebb5 van ,poltava ( de ,donkozakk54 ,zoo ook hangt de hoeveelheid wat]1 die ja>lijks op i$] l& valt1 van de v]damp+ d] zee af1 van de w9dri*t+1 de g$aante van d5 bodem2 en de invlo$1 da>door op het lev5 uitgeoef5d1 hangt af van de geologis*e sam5/ell+ van het l&4 ,bov5di5 v]&]t langzaam van ja> tot ja> de s*u9te d] zonne/ral5 door de v]&]+ van de hell+ d] ecliptica4 ,zoo z\d5 wij nog kunn5 sprek5 ov] mogelijke v]&]+5 9 bre$te1 ( ov] v]&]+5 van d5 wat]spiegel4444 ,ma> het voorga&e is g5oeg1 om onze lez]s te ov]tuig5 van d5 invlo$ van het klimaat op d5 toe/& d] a>de4 ,zoo hebb5 wij dan 9 dit ho(d/uk tra*t5 duidelijk te mak51 dat het w]k d] s*epp+--dat is de voortdur5de v]&]+ van wez5s en zak5--nog /e$s voortduurt2 dat zij ons door het teg5woordige ov] het v]l$5e doet oordeel51 dat zij 9 hetge5 ?ans ges*i$t1 ons de v]kl>+ s*5kt van wat heeft plaats gegrep5 s$]t het ont/aan d] a>ds*e nevelvlek1 s$]t de vorm+ van het protoplasma1 s$]t het ont/aan van de e]/e plant en het e]/e di]1 tot aan d5 teg5woordig5 toe/& d] natuur4 ,ook de toekom/ is re$s als kiem 9 het h$5 aanwezig1 zooals het h$5 9 kiem voorkwam 9 het v]l$5e4 ,ons doel is b]eikt1 zoo wij hebb5 aangetoond1 dat de w]eld vr de s*epp+ van d5 m5s* is gewijzigd door dezelfde oorzak51 die nog /e$s ond] onze oog5 w]k54 ,bij de lev5de wez5s is die v]&]+ e5e v]$el+1 e5e opklimm+ tot me]d]e volmak+4 ,de ges*i$5is d] w]eld is de /amboom van h>5 vooruitgang4 ,,d]de ,,ho(d/uk ,de ontwikkel+ van het lev54 ,de devonis*e p]iode4--,de geboorte d] viss*54 ,de talrijke bewijs/ukk51 die wij 9 het vorige ho(d/uk gegev5 hebb51 met het doel om d5 arbeid d] natuur bij de voortdur5de g$aantewissel+ d] a>de te begrijp51 mog5 ons niet uit het oog do5 v]liez51 bij welk tijdp]k wij geindigd zijn 9 onze bes*rijv+ van de w]eld vr d5 m5s54 ,het vorige ov]zi*t heeft ons 9 /aat ge/eld1 ons rek5s*ap te gev5 van d5 weg1 door de natuur gevolgd bij de vorm+ en ontwikkel+ d] a>de4 ,9 de w]kplaats d] natuur toegelat51 +ewijd 9 h>e geheim51 kunn5 wij d5 groots*5 e5v\d van h>5 arbeid op prijs /ell51 en zi5 wij de langzame opklimm+ van het plant5- en di]5rijk tot hoog] ontwikkelde vorm54 ,re$s de oud5 zeid51 dat de a>de de do*t] is van d5 ,oceaan1 en t]e*t4 ,wij zag5 9 de lauwe wat]5 d] azos*e p]iode het lev5 te voors*ijn tr$51 9 d5 vorm van e5v\dige organism51 klont]s gelei1 proti/51 afgietseldi]tjes1 diatomeen1 wi]51 bilobiet51 *ondrit51 mosdi]51 plantdi]51 poliep51 /ekelhuidig51 armpootig51 trilobiet51 enz4 ,de e]/e eil&5 kwam5 uit de zee na> bov51 en de weekdi]5 en zeeplant5 begonn5 zi* te wag5 op de e]/e oev]s1 nog laag en vo*tig1 en tra*tt5 zi* 9 te pass5 9 die gewijzigde lev5svoorwa>d54 ,9 de vo*tige lu*t1 ond] e55 zw>5 en lauw5 dampkr+1 v]krijg5 de v>5s hunn5 rijk5 blad]5dos1 en re$s ziet m5 op d5 va/5 grond r+worm51 s*aaldi]5 en sp9a*tige di]51 krabb5 en s*orpio554 ,ma> 9 al die millio55 j>5 d] laur5tis*e1 cambris*e en siluris*e p]iode be/ond er op de a>de ge5 enkel hoog] bew]ktuigd wez54 ,het plant5rijk 0 alle5 v]teg5woordigd door sporeplant51 het di]5rijk door ongew]velde di]54 ,ond] al die plant5 ge5e enkele bloem1 ge5e enkele vru*t1 ge5 enkele w]kelijke boom2 ge5e roos1 ge5e kor5bloem1 ge5e klaproos ( w9de2 ge5 wilg1 ge5 eik1 ge5 b]k ( populi]2 niets van datg5e1 wat ?ans de s*oonheid onz] l&s*app5 uitmaakt4 ,niets dan mos1 soms ze] hoog1 ma> veele] geel dan gro54 ,en ond] de di]5 ge5 enkele van die1 welke ?ans de belangrijk/e bevolk+ d] a>de uitmak51 ge5 vi]voetig di]1 ge5 vogel1 ge5 kruip5d di]1 zelfs ge5 vis*4 ,vreemde w]eld1 die re$s alles1 wat ?ans be/aat1 9 kiem bevat6 ,re$s is het de ,a>de en dus met &]e eig5s*app5 b$eeld dan de maan1 ,v5us1 ,jupit] ( ,saturnus4 ,de weg h>] ontwikkel+ is geba&4 ,tot nu toe 0 de natuur doode /(4 ,bij de trilobiet5 begon zij het e]/ te zi53 met deze op5de zi* het oog voor het li*t1 en van /ap tot /ap ontwikkelde het zi* om te word5 het oog van d5 ar5d1 d5 hond1 d5 leeuw1 die aans*\wt1 het oog van d5 man1 die d5kt ( de blik van de vr\w1 die bem9t4 ,tot nu toe w>5 ook alle lev5de wez5s do(2 de gehoorz5uw vormt zi*1 trilt voor het e]/1 geeft langzam]h& het aanzijn aan het oor2 het /rott5ho(d en de tong zijn ontwikkeld g5oeg1 zoodat ton5 kunn5 word5 voortgebra*t1 die e]/ nog onduidelijk1 langzam]h& me] ge>ticule]d word52 het zal gesis word5 bij de slang1 gebrul bij de v]s*eur5de di]51 gezang bij d5 na*tegaal1 en de spraak bij d5 m5s*1 de spraak die door h>5 rijkdom en h>e bekor+ de m5s*heid op d5 weg d] v]/&sontwikkel+ geleid heeft1 de ges*rev5 taal heeft ges*ap51 de ges*i$5is heeft ge/i*t1 dat he]lijke erfgo$ van v]vlog5 eeuw51 en het m5s*elijke ras het k>akt] van zijn5 adel en zijne groo!id heeft ges*onk54 ,het oog en het oor1 zi51 hoor51 en sprek56 ,s*itt]5de vooruitgang bij d5 tijd1 to5 de natuur1 nietteg5/a&e de optrekk5de dui/]nis en het geluid van w9d en golv51 zoovele eeuw5 bl9d en do( is geblev56 ,dankba>heid bezielt d5 natuurond]zoek] en d5 d5k] jeg5s de e]/e oog51 ?ans v]/e5d1 die hi] op a>de geop5d zijn1 jeg5s de e]/e wez5s1 die gesidd]d hebb5 bij het geluid van /orm en dond]1 en getra*t hebb5 te s*reeuw52 want aan h5 hebb5 wij onze he]lijke z9tuig5 te dank54 ,de devonis*e p]iode1 de do*t] en erfg5ame d] siluris*e p]iode1 wij/ op e55 v]baz5d5 vooruitgang 9 de organis*e w]eld3 de e]/e gew]velde di]5 v]s*ijn5 9 het wat]1 ev5als hunne ongew]velde voorgang]s3 het zijn viss*54 ,de viss*5 zijn de laag/ ontwikkelde gew]velde di]51 en hunne v]s*ijn+ aan d5 +ang d] devonis*e p]iode pleit voor de le] van de geleidelijke ontwikkel+ d] lev5de wez5s4 ,hunne h]s55 zijn kle9 en we9ig ontwikkeld2 hun w]velkolom is nog rudim5tair1 hun z5uw/elsel we9ig gevormd2 de helft hunn] ma*t zetelt 9 hunn5 bek2 de kop is tamelijk ontwikkeld1 de reuk is ze] gevoelig1 het oog ziet go$1 het oor beg9t1 v]s*eid5e viss*5 kunn5 zelfs fijne geluid5 ond]s*eid52 de /em e*t] ontbreekt3 de natuur is niet lang] do(1 do* nog /e$s /om en alle lev5de wez5s zijn /ilzwijg5d4 ,de gesla*t5 zijn ges*eid51 ma> bij die k\dblo$ige di]5 br5gt die s*eid+ nog niet de zoete wet d] aanrak+ m$e4 ,die aantrekk+skra*t is weggelegd voor de k9d]5 d] toekom/2 de zoete liefdelu/ k5n5 zij niet4 ,onbek5d met de wellu/1 is ook k9d]- ( oud]liefde hun vreemd4 ,welk e5 af/& tuss*5 vis* en vogel6 ,hoeveel tr$5 moet de natuur nog /ijg56 ,i$]e vis* /aat op zi* zelf4 ,et5 en geget5 word53 zi$a> zijne be/emm+4 ,het wijfje /rooit duiz5d5 ei]51 wa>van het groot/e g$eelte voor d5 arbeid des lev5s v]lor5 gaat2 zij laat ze los als e5 ov]tollige la/ en bekomm]t zi* niet om de toekom/2 zij word5 ha> ev5 vreemd1 als w>5 zij uit d5 hemel gevall54 ,te e5ig] tijd zwemt het mannetje ov] die ei]5 he5 en laat hij e5 bevru*t5d vo*t da>op vall52 hij k5t ze ev5m91 het zijn niet zijne k9d]51 ma> die d] natuur4 ,treurige liefde6 treurig lev56 ,en to*6 hoev] zijn de viss*5 niet vooruit bij de weekdi]51 die met moeite voortkrop5 ov] d5 bodem van het wat]6 ,hoe vrij beweg5 zij zi*6 ,gelukkig1 zegt het spreekwoord1 als e5 vis* 9 het wat]6 ,dat geluk be/aat 9 het gevoel van vrijheid4 ,de e]/e viss*5 hadd5 e*t] niet d5 fraai5 vorm1 die ons ?ans zoo bekoort4 ,ook zij zijn veel vooruitgegaan4 ,de oud/e v]/e5de viss*51 9 de devonis*e =matie #ac gevond51 zijn van be5s*ild5 voorzi51 en heet5 glanss*ubbig5 7ganoden72 hun be5d]/elsel 0 onvolkom5 en hun li*aam 0 door groote plat5 en be5ige s*ubb5 beveiligd1 die e5e s*itt]5de kleur5pra*t v]toond54 ,zijn het wel viss*51 ( zijn het niet familiel$5 van de s*aaldi]58 ,lang5 tijd is ov] die vraag getwi/1 totdat 9 het ja> #ahfc geblek5 is1 dat zij s*ubb5 bezitt54 ,het is tr\w5s niet te v]wond]51 dat uit/ek5de natuurond]zoek]s die laag ontwikkelde viss*5 tot de ongew]velde di]5 bra*t54 ,imm]s gew]velde di]5 moet5 w]vels bezitt51 en de e]/e fossiele viss*5 v]toon5 ev5m9 spor5 van w]vels als de amphyoxus uit onze zeen4 ,bij de gew]velde di]5 zijn de l$emat5 door be5d]5 aan de w]velkolom v]bond52 de e]/e fossiele viss*5 v]toon5 ge5 spoor van d]gelijke be5d]5 ( e5 inw5dig be52 zij hebb5 alle5 n ( me] plat51 die e5 s*ild vorm54 ,zoo beve/igt zi* ook hi] w$] de le] d] langzame ontwikkel+ d] wez5s4 ,wij zag5 vroeg]1 dat de amphyoxus1 koploos gew]veld di]1 d5 ov]gang vormt van de ongew]veld5 tot de gew]veld53 de paleontologie is we] 9 volmaakte ov]e5/emm+ met de physiologie3 de viss*51 de oorspronkelijke glanss*ubbig51 behoor5 tot het type van d5 amphyoxus4 ,fig4 #abc-abd /ell5 twee viss*5 voor uit die p]iode2 zij v]s*ill5 zze] van alle teg5woordige soort51 dat het moeilijk te besliss5 valt1 ( zij behoor5 tot de be5ige ( kraakbe5ige viss*54 ,zij miss5 w]vels en inw5dige be5d]54 ,tev]geefs z\de m5 9 hunn5 kop de inri*t+ d] teg5woordige viss*5 zoek53 m5 ziet e5 s*ild1 wa>9 m5 onmogelijk de v]deel+5 van de be5d]5 van d5 s*$el kan t]ugv9d52 zij gelijk5 9 hunn5 vorm op trilobiet54 ,zoo heeft de trilobiet1 de kon+ d] zeen uit de azos*e p]iode1 tot opvolg] e55 op hem gelijk5d5 vis*1 die met hem de he]s*appij ov] de primaire wat]5 deelt4 ,de pt]i*?ys 7fig4 #abd7 heeft e5e w]velkolom1 die e*t] niet v]h>d is2 de buit5/e helft van het li*aam is +eslot5 9 e5 s*ild1 en de poot5 s*ijn5 me] gevormd om te spr+5 dan om te zwemm52 de a*t]/e helft draagt s*ubb5 en v9n54 ,het is als( het vreemde di] uit twee deel5 be/ond1 e5 voor/e g$eelte1 wa>door het tot de ongew]veld5 z\ behoor51 en e5 a*t]/e g$eelte1 wa>door het gew]veld is4 ,m5 v9dt ook 9 de devonis*e =maties e5e me] ontwikkelde vis*soort1 d5 cocco/eus4 ,het a*t]/e g$eelte van het li*aam 0 bloot2 het voor/e deel met e5 /evig s*ild b$ekt4 ,gaudry me5t1 dat die vis* het a*t]/e deel van het li*aam1 dat ge5e v]d$ig+smiddel5 bezat1 9 d5 modd] v]borg1 en wij/ op d5 nog ?ans be/a&5 ,pimelodus gulio1 e5e ,indis*e vis*1 wi] li*aam naakt is en wi] kop e55 h>d5 helm draagt2 die vis* begraaft zi* 9 d5 modd]1 wa*t totdat e5 vis* ov] hem he5 gaat1 en doodt hem dan door e55 /evig5 /oot met zijn5 helm4 ,ond] de m]kwa>dig/e viss*5 van die p]iode behoort ook de ,holopty*us ,&]sonii 7fig4 #abg74 ,belangrijk is het1 de v]&]+ van d5 /a>t d] viss*5 te v]gelijk5 met die van de w]velkolom4 ,9 het e]/e type 7,a7 is de /a>t enkelv\dig en neemt de w]velkolom geleidelijk af2 9 het twe$e type 7,b7 is de w]velkolom omgebog5 en v]groot1 en is de /a>t ev5e5s onregelmatig2 9 het d]de type 7,c7 is de w]velkolom 9 twee takk5 gesplit/2 da>aan hebb5 de teg5woordige viss*5 hunne vlugheid te dank54 ,hoewel sommige soort5 van het e]/e type 9 /& geblev5 zijn tot op onz5 tijd 7zooals de al571 zoo he]s*t5 zij to* opp]ma*tig 9 de primaire p]iode2 het twe$e type he]s*te 9 de twe$e p]iode2 het d]de type k5m]kt de lat]e tijdp]k54 ,9 het beg9 van dit w]k ve/igd5 wij er de a&a*t op1 dat de embryologie 7de le] d] ongebor5 vru*t7 ons de v]wants*ap d] wez5s bewij/1 door ons de gelijk5is van de m5s*elijke vru*t met die d] ov]ige lev5de wez5s voor oog5 te /ell54 ,de jonge ,agassiz heeft aangetoond3 dat de viss*5 van de ongebor5 vru*t tot d5 volwass5 toe/& dezelfde ov]gangsvorm5 doorloop51 die zij doorloop5 hebb5 van de primaire tijd5 tot op onz5 tijd4 ,de devonis*e p]iode k5m]kt zi* dus door e55 besliss5d5 /ap 9 de ontwikkel+1 door het optr$5 d] e]/e gew]veld51 de viss*54 ,9 de vorige ho(d/ukk5 hebb5 wij de ongew]veld51 plantdi]51 poliep51 /ekelhuidig51 armpootig51 weekdi]51 s*aaldi]5 enz4 zi5 optr$54 ,van nu af aan word5 de wat]5 ook bevolkt door de viss*51 trapsgewijze voortgekom5 uit de worm54 ,weldra zull5 wij getuige zijn van v]d]e ontwikkel+4 ,de viss*5 zull5 het aanzijn s*5k5 aan de tweesla*tige di]51 deze aan de kruip5de di]51 de laat/e aan de vogels1 en dat alles langzaam en geleidelijk4 ,tegelijk]tijd1 dat de e]/e viss*5 zi* 9 de zee ontwikkel51 he]s*5 de s*aaldi]5 en vooral de trilobiet5 nog1 zooals zij dit re$s eeuw5 lang 9 de siluris*e p]iode d$54 ,ma> to* gevoel5 zij re$s1 dat zij hunne plaats moet5 af/aan aan hunne opvolg]s4 ,noem5 wij d5 phacops latifrons1 die ons doet d5k5 aan de calym5e 7blz4 #aed74 ,behalve de vroeg] g5oemde trilobiet5 v9dt m5 9 de devonis*e =matie d5 /ylonurus 7punt/a>t71 de slimonia 7na> d5 ,s*ots*5 geoloog ,slimon71 d5 xiphosurus 7deg5/a>t71 de hemiaspis limulodes 7fig4 #acj74 ,enkele van die s*aaldi]5 en gel$e di]5 b]eikt5 v]baz5de afmet+52 9 de devonis*e t]re95 van ,s*otl& heeft m5 e5e soort pt]igotus gevond51 die #a1hj met] lang is en dus de groot/e kreeft5 van onz5 tijd ov]treft4 ,opm]kelijk is het1 hoe de kopaanhangsels 7fig4 #aca71 ma41 #a m1 #b m1 mp de rol van poot5 v]vull51 t]wijl het get&e grondvlak di] poot5 de rol van kak5 v]vult6 ,behalve de oorspronkelijke viss*5 en de groote hoeveelheid s*aaldi]5 w>5 de zeen bevolkt met veel me] koppootige weekdi]5 dan ?ans4 ,bij de typ5 uit de siluris*e p]iode 7blz4 #aee7 moet5 nog gevoegd word5 de spirif]51 haplocr95 en calceolae1 die aan die p]iode bepaald eig5 zijn4 ,wij noem5 ook nog de v9pootig51 de nautilid5 en de nog ze] v]spreide zeelelin4 ,de di]5w]eld uit het devonis*e tijdp]k is dus sle*ts het v]volg van die uit het siluris*e tijdp]k1 ma> met e5e duidelijke neig+ tot volmak+4 ,sommige soort5 gaan uit het ne na> het &]e tijdp]k ov]2 e5 groot aantal siluris*e soort5 word5 9 het devonis*e tijdp]k door nieuwe vorm5 v]teg5woordigd2 v]s*eid5e /]v5 uit1 en die1 welke optr$51 zijn veel +ewikkeld] van b\w4 ,fig4 #acg geeft e5 ov]zi*t van d5 tijd1 wa>op i$] d] g5oemde di]soort5 voor het e]/ voorkwam en het tijdp]k1 wa>op zij v]dw554 ,wij zi51 dat de graptoli!n 9 het cambris*e tijdp]k ont/ond5 en na het siluris*e w$] uitge/orv5 w>51 en dat de trilobiet5 de p]mis*e p]iode niet hebb5 ov]leefd4 ,de insect5 zijn 9 di5zelfd5 tijd v]s*551 ma> zij hebb51 zooals m5 li*t begrijpt1 ge5e v]/e5+5 a*t]gelat54 ,m5 heeft vleugels van netvleugelig5 7haft57 9 de devonis*e =matie van ,canada gevond54 n di] voor\d]s1 platephem]a g5aamd1 0 met uitge/rekte vleugels me] dan #bj c5timet] lang1 e5 &]e s*e5 tuss*5 de haft5 en wat]juff]s 9 te ligg51 en zoo v9dt m5 nog enkele soort5 me]4 ,m]kwa>dig is het1 dat het tegelijk]tijd wat]- en lu*t9sect5 zijn4 ,uit het feit dat 9 de devonis*e p]iode netvleugelige insect5 voorkom51 volgt re$s1 dat zij m9d] volmaakte voorgang]s moet5 gehad hebb54 #ad ,de si]lijke wat]nymf is niet uit e5e zonne/raal gebor52 zij heeft grov]e voor\d]s gehad4 ,m5 kan er niet aan twijfel51 ( de v]s*ill5de soort5 van insect5 hebb5 zi* uit elk&] ontwikkeld4 ,niet alle5 hunne ov]e5/emm+1 ma> ook het aantal re$s bek5de soort5 duidt dit aan4 #cgfjjj v]s*ill5de soort5 z\d5 &]s pa>sgewijze moet5 ges*ap5 zijn4 ,zoo zijn dan de insect5 v]s*551 wa>s*ijnlijk af/amm5de van de r+worm5 uit de azos*e p]iode4 ,zij nem5 e5e snelle vlu*t en zull5 zi* 9 de volg5de p]iode kra*tig ontwikkel51 tegelijk met de plant5w]eld4 ,re$s beg9n5 de plant5 zi* buit5 het wat] te gew5n5 9 mo]ass5 en op lage eil&54 ,het va/el& neemt tr\w5s langzaam toe door langzame rijz+ uit het wat]1 en wordt met plant5 b$ekt4 ,het zijn nu niet alle5 me] wi]5 ( laag ontwikkelde plant51 ma> re$s v]s*ijn5 de v>5s1 de wolfsklauw51 de sigill>ia's1 de pa>de/a>t54 ,nog altijd e*t] bep]kt zi* de plant5w]eld tot de sporeplant53 dez5 zijn de alle5he]s*]ess5 9 de wat]5 en op de eil&51 en ge5 pr(eet z\de nog kunn5 voorspell51 welke rijkdomm5 voor de toekom/ige plant5w]eld zijn weggelegd4 ,9 de lag]e devonis*e =matie1 bov5 de siluris*e =matie1 wa>9 wij de wi]51 bilobiet5 enz4 gevond5 hebb51 v9dt m5 d5 psylophiton1 9 ,canada gevond5 7fig4 #aci74 ,het is e5e soort van wolfsklauw4 ,al die oude plant5 zijn1 ev5als de e]/e di]51 9 noordelijke /rek5 gevond53 ,canada1 ,sc&9avi1 ,rusl&1 ,engel&4 ,wij zull5 weldra zi51 dat er to5 nog ge5e ja>getijd5 ( klimat5 w>51 en de temp]atuur dezelfde 0 ov] de geheele a>de2 wa>s*ijnlijk is dan ook 9 de kalme pool/rek5 het lev5 begonn54 ,i$]e5 k5t het s*aaf/roo1 e5e plant 9 d5 vorm van h>de1 blad]looze biez51 die m5 aan de oev]s van e5zame bek5 v9dt4 ,die plant is het type d] pa>de/a>t51 zoo g5oemd om d5 vorm d] takk51 die op pa>deha> gelijk54 ,de plant1 die ?ans sle*ts enkele decimet]s hoog is1 0 9 de devonis*e p]iode zev5 ( a*t met]s hoog4 ,hoewel nog e5e laag ontwikkelde sporeplant1 nog we9ig van de oorspronkelijke wi]5 v]wijd]d 7do* re$s e5e l&plant7 nauwelijks sam5ge/eld] dan de kor/moss51 de bladmoss5 en lev]moss51 beg9t to* met de pa>de/a>t de ontwikkel+ van het plant5rijk4 ,het tijdp]k d] sporeplant5 op5t de rij1 om lat] gevolgd te word5 door de zaadplant54 ,ond] de devonis*e fossiel5 heeft m5 ov]blijfsel5 gevond51 die behoord hebb5 tot pa>de/a>t5 van e5e hoogte van #aj met]s4 ,die e]/e boss*5 bevatt5 behalve de calamit51 e5e soort van reusa*tig riet van me] dan e55 millimet] middellijn cordat51 bornia's1 an?oli!n1 wolfsklauw51 wa>ond] de lepidod5drons1 die 9 de volg5de p]iod5 #be tot #cj met]s hoogte zull5 b]eik54 ,?ans zijn de wolfsklauw5 plant5 met ne]ligg5de1 kruip5de /5gels6 ,9 die /ille boss*5 leefde ge5 enkele vogel1 kruip5d ( vi]voetig di]4 ,de teg5woordige bos*bewon]s3 h]t51 reen1 wolv51 voss5 ( eekhor5tjes2 leeuw51 tijg]s1 pan!rs ( jakhalz52 hag$iss5 ( kikvors*52 ar5d51 gi]51 rav51 pauw5 ( patrijz51 zangvogels1 na*tegal5 ( v9k51 be/aan nog niet4 ,als m5 iets hoort beweg51 dan is het e5 s*orpio5 ond] de /e551 e5 kakk]lak tuss*5 de blad]5 ( e5 krekel1 die met de vleugels klapt4 ,enkele insect51 enkele mugg5 gonz5 re$s 9 de zw>e en zoele lu*t4 ,ma> het lev5 is nog bijna geheel bep]kt tot de wat]54 ,het dagli*t is nog niet /]k3 de zon s*ijnt nog niet kra*tig1 zij is groot1 do* nevela*tig2 de hemelsblauwe1 held]e lu*t be/aat nog niet2 dag en na*t v]s*ill5 nog we9ig2 de a>de k5t nog ge5e ja>getijd5 ( klimat54 ,e]tijds1 9 de azos*e p]iode1 0 er 9 het geheel ge5 v]s*il tuss*5 dag en na*t1 hoewel de planeet re$s om h>e z w5telde1 omdat het zwakke li*t door de zonn5evelvlek uitge/raald1 nog niet tot de opp]vlakte d] a>de doordrong1 en omdat de a>de zelf lang5 tijd li*tgev5d gewee/ 01 en da>na door damp5 omgev5 01 die het li*t opslorpt54 ,do* nu1 9 het devonis*e tijdp]k1 en zelfs 9 het siluris*e1 is er v]s*il tuss*5 dag en na*t1 hoe we9ig dan ook3 dit wet5 wij re$s da>uit1 dat de trilobiet51 de s*aaldi]51 de weekdi]5 en de viss*5 oog5 bezitt54 ,ge5 oog kan be/aan zond] li*t3 de oorsprong van het oog zetelt 9 d5 li*t9druk4 ,wij mog5 da>uit dus besluit51 dat de nevelvlek to5 re$s ze] 0 v]di*t4 ,ma> wij zull5 dit belangrijke vraag/uk beh&el51 nu wij tot de /e5koolp]iode g5ad]d zijn4 ,,vi]de ,,ho(d/uk ,de /e5koolp]iode4 ,ontwikkel+ van het plant5rijk4--,eil&5 en va/l&4-- ,zeeklimaat4--,afwezigheid van ja>getijd54--,de zonn5evelvlek4 --,de dampkr+1 de w>mte en de vo*tigheid4--,de plant5 en boom54--,oude boss*5 en di]51 da>9 lev5d4 ,ge5e enkele /] is 9 ru/ 9 het onmetelijke heelal2 ge5 enkel atoom zelfs van het h>d/e ge/e5te1 /aat /il2 ge5e enkele molecule 9 het li*aam van plant ( di] is onbewegelijk2 ge5 enkel blo$li*aampje 9 onze ad]51 dat niet voortdur5d /roomt2 ov]al en 9 alles is de onzi*tb>e en onv]moeide kra*t w]kzaam2 w]eld5 v]&]5 van g$aante2 zonn5 word5 ont/ok5 en uitg$o(d2 de a>de v]&]t van eeuw tot eeuw2 de wez5s1 die ha> bevolk51 wijzig5 zi* na> de lev5svoorwa>d51 en de ges*i$5is d] a>de is het taf]eel h>] voortdur5de wijzig+4 ,wij zag51 hoe de eil&51 uit de w]eldzee opg]ez51 de lev5svoorwa>d5 van plant5 en di]5 hebb5 gewijzigd1 en hoe zeeplant5 9 zoetwat]plant5 v]&]d zijn1 om zi* lat] te gew5n5 aan d5 vo*tig5 dampkr+ bov5 ondiept54 ,langs de ku/5 beg9n5 zij het e]/ ha> nieuw be/aan4 ,zij v]krijg5 blad]51 die ha> 9 /aat zull5 /ell51 lu*t te adem51 9 plaats van ond]g$ompeld ( drijv5d te blijv54 ,h>e bro$]s1 de zee- ( wat]di]5 beg9n5 ook op g]+e diepte ond] het wat]1 ( zelfs buit5 het wat] te lev54 ,re$s fladd]5 insect5 aan de opp]vlakte van het wat]2 kakk]lakk51 spr9khan51 krekels1 witte mi]51 kruip51 spr+5 ( glijd5 voort ond] de e]/e blad]54 ,de dampkr+ is zwoel1 bijna nog wat]4 ,de hitte is v]/ikk5d4 ,het reg5t voortdur5d4 ,uit/ek5de lev5svoorwa>d5 voor het plant5rijk6 ,aan d5 oorsprong van het lev5 w>5 er plant5 no* di]53 er 0 alle5 protoplasma1 drijv5d 9 het wat]1 amoeb5 en proti/51 de voor\d]s d] di]5 en d] plant54 ,da>na heeft zi* het lev5 v]takt 9 twee /ak51 die lang5 tijd v]bond5 w>51 als( zij de s*eid+ betreurd51 ma> die e9delijk uitliep5 9 takk51 die ?ans v] van elk&] v]wijd]d zijn1 want e5 groote af/& s*eidt ?ans s*ijnba> het rund van het gras1 dat het eet3 to* hebb5 zij oorspronkelijk d5zelfd5 /amvad] gehad1 en voor hem1 die de natuur ontle$t1 zijn zij lang niet zoo v]s*eid5 als voor d5 h]d]1 die de kudde weidt4 ,9 het beg9 d] /e5koolp]iode heeft het plant5rijk reuz5s*r$5 gemaakt t5 gevolge van de bijzond] gun/ige om/&igh$51 wa>door zi* deze belangrijke phase van de ges*i$5is d] a>de k5m]kt4 ,de inw5dige w>mte d] a>de drong nog door de a>ds*ors he5 en ond]hield e5e hooge temp]atuur 9 d5 dampkr+4 ,wel s*ijnt het voor hem1 die e55 vulkaan be/ijgt1 als( e5e g]+e laag slakk5 en as* voldo5de is1 om de w>mte te ond]s*epp51 en i$]e5 weet1 dat m51 door e5 we9igje as* 9 de holte d] h& te nem51 e5e gloei5de kool kan va/h\d5 zond] zi* te br&52 ma> m5 v]gete niet1 dat de temp]atuur d] lava nooit hoog] is dan #ajjj1 t]wijl die van d5 oorspronkelijk5 a>dbol m9/5s neg5- ( ti5maal hoog] 02 de me*anis*e w>mtele] le]t1 dat alle5 re$s de v]di*t+ van alle molecul5 d] a>de van h>5 neveltoe/& tot h>e teg5woordige di*!id e5e hitte moet hebb5 v]oorzaakt van #hihhj1 de w>mte1 ont/aan door de s*eikundige v]b9d+5 niet m$eg]ek5d4 ,door de splet51 door uitb>/+51 en zelfs door de dunne a>ds*ors he51 die nog nauwelijks va/ en die met wat] doortrokk5 01 kwam die inw5dige w>mte 9 d5 dampkr+1 die to5 nog de w>mte/ral5 niet doorliet4 ,het opslorp5d v]mog5 van wat]damp is #afjjj maal groot] dan dat van droge lu*t4 ,wij zag5 zooev51 dat de dampkr+ v]zadigd 0 van wat]damp1 en dat de reg5 bijna voortdur5d ne]viel4 ,voeg5 wij nog hi]bij1 dat er ge5 va/l& 01 ma> alle5 eil&5 en dus de geheele a>de ond] d5 invlo$ van e5 zeeklimaat /ond1 en het is duidelijk1 dat de temp]atuur van de opp]vlakte d] a>de uitnem5d ges*ikt 0 voor de ontwikkel+ van d5 plant5groei1 en dat wel niet alle5 9 de trop51 ma> ov] de geheele a>de1 da> er nog ge5e ja>getijd5 be/ond54 ,onze lez]s wet5 uit de ,wond]5 des ,hemels #ae1 dat de a>de zi* om de zon beweegt1 en dat h>e z helt t5 opzi*te van het vlak d] ecliptica4 ,g$ur5de de helft van het ja> is de ne pool na> de zon toegeke]d1 en de zes ov]ige ma&5 de &]e pool4 ,v&a> de lange w9t]na*t5 en de lange zom]dag51 de lage temp]atuur aan de pol5 en de groote afwissel+ 9 ja>getijd54 ,g$ur5de het primaire tijdp]k v]s*ilde de hell+ d] z niet veel van de teg5woordige hell+4 ,_h dus de zon to5 ev5als ?ans e55 ov]weg5d5 invlo$ op de w>mte d] a>de1 dan z\d5 re$s to5 klimat5 be/aan hebb53 de zonne/ral51 loodre*t vall5de op de ke]kr+sl&51 z\d5 da> e5e veel hoog]e temp]atuur hebb5 do5 ont/aan dan aan de pool/rek51 wa> zij veel s*u9] vall54 ,do* de plant5groei d] /e5koolp]iode wij/ jui/ op het teg5deel4 ,dezelfde plant5soort51 die aan de trop5 voorkwam51 w]d5 ook 9 de pool/rek5 gevond54 ,tot aan ,spitzb]g5 en zelfs tot op de hoog/e bre$te1 door m5s*5 b]eikt 7noordpoolexp$itie 9 #ahgh1 tot op e5e bre$te van #hb #dj'7 heeft m5 dezelfde kol5kalk gevond51 en tot op #gf bre$te dezelfde /e5koollag5 als 9 ,frankrijk en de ,v]e5igde ,/at51 9 ,*9a1 ,zambeze 7,afrika7 en ,zuid-,am]ika4 ,bov5di5 be/aat de geheele flora uit boom5 met blijv5de blad]54 ,de /amm5 van de fossiele boom5 uit dit tijdvak hebb5 nog niet de conc5tris*e ja>r+51 i$] voorja> gevormd1 wa>uit m5 d5 oud]dom d] boom5 kan le]5 k5n54 ,m5 kan hi]uit met zek]heid afleid51 dat er to5 nog ge5e ja>getijd5 w>54 ,de zon voegde sle*ts we9ig w>mte toe aan die d] a>de1 want de temp]atuur1 wa>bij de boomv>5s1 de wolfsklauw51 de cycaden groei51 ligt tuss*5 #bj en #be grad51 en 0 niet hoog] 9 ,afrika dan 9 ,spitzb]g54 ,de zon 0 to5 reusa*tig groot1 ma> nog nevela*tig1 er /raalde sle*ts e5 zwak li*t uit4 ,de zon heeft zi* e]tijds uitge/rekt tot voorbij ,neptunus en is langzam]h& kle9] geword51 zoodat zij ?ans sle*ts e5e middellijn heeft van #achjjjj kilomet]s1 t]wijl die van de loopbaan van ,m]curius #aab millio51 van ,v5us #bjh millio51 van de a>de #bif millio5 kilomet]s b$raagt4 ,to5 de zon zi* nog uit/rekte tot aan de baan van ,v5us1 0 de middellijn d] zonnes*ijf1 van de a>de gezi51 #ij groot1 ( #afi maal zoo groot als ?ans4 ,to* w>5 de w>mte en het li*t1 dat de a>de to5 van de zon v]kreeg1 uit]/ g]+ 9 v]gelijk+ met de w>mte1 die de a>de zelf bezat4 ,to5 de zon zi* niet v]d] uit/rekte dan de loopbaan van ,m]curius1 0 h>e s*ijnb>e middellijn1 van de a>de gezi51 nog #de4 ,van to5 af aan begon e]/ de hell+ van de z d] a>de invlo$ uit te oef55 op de afwissel+ d] ja>getijd51 indi5 t5 m9/e de w>mte d] a>de de w>mte1 van de zon ontvang51 niet ov]tr(4 ,voor a*t ( ti5 millio5 j>51 9 het midd5 d] primaire p]iode1 w>5 de voorwa>d5 voor de duurzaamheid van het w]eld/elsel niet dezelfde als ?ans4 ,de zon 0 groot]1 ha> zwa>tepunt 7en ook dat van het zonne/elsel7 nam e5e &]e plaats 9 dan ?ans1 en miss*i5 0 ook het zonne/elsel door zijne beweg+ 9 de ruimte ond]worp5 aan d5 invlo$ van va/e /]r51 aan welke het ?ans niet me] gehoorzaamt4 ,het is niet uitgemaakt1 dat de hell+ d] ecliptica dezelfde 0 als ?ans1 ( dat de pol5 d] a>de 9 al di5 tijd zi* niet ov] de opp]vlakte d] a>de v]plaat/ hebb51 ( dat de v]&]+ van de exc5triciteit d] a>dbaan de b]ek5de gr5z5 niet ov]s*rijdt en dus groot]5 invlo$ uitoef5t op de ja>getijd51 dan m5 gewoonlijk me5t4 ,het is zelfs wa>s*ijnlijk1 dat de a>de 9 die v]vlog5 tijd5 ond] geheel &]e om/&igh$5 be/ond dan ?ans het geval is4 ,zo[el de /]r5kunde1 als de a>dkunde en de paleontologie le]5 ons1 dat de ja>getijd5 e]/ ze] laat 9 de ontwikkel+sp]iode d] a>de ont/aan zijn1 en dat 9 vroeg] tijd het klimaat aan de pol5 hetzelfde 0 als aan d5 ev5a>1 en niet alle5 le]5 ons die wet5s*app51 dt dit zoo gewee/ is1 ma> ook le]5 zij ons1 wa>om dit het geval is gewee/4 ,e5 zw>e1 zwoele1 reg5a*tige dampkr+2 e5e gelijkmatige1 hooge temp]atuur2 ontzaglijke getijd52 uitb>/+5 van het inw5dige vuur2 talrijke onw$]s2 ijz+wekk5de /orm52 zi$a> het beeld d] a>de 9 di5 tijd4 ,de getuig5 van di5 toe/& moet5 grove1 /]ke wez5s gewee/ zijn1 9 wi] s*oot de v]$el+ van lat]e tijd5 ontworp5 zal word54 ,de plant51 we9ig sam5ge/eld1 zond] geur1 zond] bloem51 v]krijg5 9 di5 vo$zam5 dampkr+ reusa*tige afmet+54 ,de zon heeft nog ge5 glans2 de vogels z+5 nog niet2 e5e doodelijke /ilte omr+t de a>de2 alle5 de insect5 gonz5 en v]m5igvuldig5 zi* 9 de s*aduw d] onmetelijke boss*51 die de planeet voor het e]/ bekle$5 met e5 niet te ontw>r5 gro5 tapijt1 van d5 ev5a> tot aan de pol54 ,niem& kan nog giss51 dat er 9 de toekom/ ijswoe/ijn5 ( eeuwigdur5de sneeuw zull5 ont/aan1 die op de b]g5 en aan de pool/rek5 9 de toekom/ het lev5 zull5 teg5h\d54 ,indi5 m5 zi* 9 de v]beeld+ 9 die uitge/rekte e5zaamheid v]plaat/1 dan wordt m5 teg5ov] die e5tonigheid van vorm5 vreemd ge/emd4 ,de geheele afwezigheid van bloem5 en hoog]e di]5 wi]p op de s*epp+ e55 slui] van algeme5e droefheid1 ge5 enkele vogel v]vroolijkte de boss*51 wa>9 ook nog ge5e zoogdi]5 ronddwaald54 ,de zoele lu*t 0 v]vuld met v]/ikk5de damp51 die uit d5 grond op/eg51 en de /ilte d] natuur w]d alle5 v]brok5 door het g]aas van d5 reg51 en het suiz5 van d5 w9d tuss*5 de boom54 ,de ,zwe$s*e natuurond]zoek]s ,nord5skjld en ,malmgr5 hebb5 9 d5 zom] van #ahfh op ,b]5-,eil& 7#gd #cj' ,n4 ,b47 9 de /e5kool en de ge/e5t5 aan de opp]vlakte1 a*tti5 soort5 van plant5 gevond51 wa>van vijfti5 ov]e5kom5 met die d] diep/e lag5 d] /e5kool=matie4 ,die flora heeft groote ov]e5kom/ met die d] ,vogez5 en het ,s*w>tzwald4 ,ov]vlo$ig kom5 de ,lepidod5drons 7s*ubboom57 voor4 ,9 de s*aduw di] boom5 leefd5 de v>5s met groote blad]54 ,ook de flora d] ,p>ryeil&5 heeft hetzelfde k>akt]2 m5 heeft da> talrijke /e5koollag5 gevond51 en ond] de plant51 die m5 da>9 ontdekt heeft1 v9dt m5 er1 die ook 9 de /e5kool van ,silezi voorkom54 ,de ze$i]5w]eld 9 de pool/rek5 heeft hetzelfde k>akt]4 ,m5 v9dt talrijke weekdi]51 uit de zee afkom/ig1 9 de /e5kool=matie d] pool/rek51 welke 9 dezelfde =matie 9 ,europa gevond5 word51 sommige zelfs kom5 9 de trop5 voor4 ,behalve die weekdi]5 v9dt m5 9 ,spitzb]g5 9 de kalk/e5 ook koraaldi]54 ,alles wij/ er op1 dat to5 de w>mte1 die op de a>de de ov]h& _h1 niet van de zon afkom/ig 04 ,de pool/rek5 hadd5 e5e veel hoog]e temp]atuur dan ?ans2 zooals wij zag51 mog5 wij uit het voorkom5 d]zelfde soort5 van #dj tot #gf grad5 ,n4 ,b4 afleid51 dat er ov] de geheele a>de e5e groote gelijkmatigheid 9 temp]atuur be/ond4 ,bov5di5 wij/ het k>akt] d] /e5koolflora op e55 mo]assig5 bodem en e55 dampkr+1 met wat]damp bezwang]d2 teg5woordig v9dt m5 alle5 9 de vo*tige /rek5 d] trop5 plant5vorm51 da>m$e ov]e5kom5d4 ,9 onz5 tijd groei5 de v>5s en de wolfsklauw5 mee/al ond] de di*te s*aduw d] boss*51 en hebb5 zij veel m9d] dan de zaadplant5 behoefte aan de re*t/reeks*e w]k+ van de zonne/ral54 ,dit 0 ook het geval met hunne oorspronkelijke voor\d]s1 en da> zij de groote me]d]heid uitmak5 van de plant5 d] /e5kool=matie1 zoo begrijp5 wij1 dat zij hebb5 kunn5 lev5 en bloei5 ond] e55 /e$s b$ekt5 hemel4 ,hetzelfde is het geval met de insect5 di] p]iode1 want voor het me]5deel zijn het na*tdi]51 zooals de witte mi]5 en de kakk]lakk54 ,ook het feit1 dat m5 9 de pool/rek5 koraaldi]5 gevond5 heeft1 bewij/1 dat 9 die tijd5 de poolzee e5e koral5zee 0 en dus nooit k\d] kon gewee/ zijn dan #bj4 ,duiz5d5 held]e bek51 gevo$ door onoph\delijke reg5s1 /roomd5 van de naburige hell+5 en de hoog] geleg5 vlakt54 ,aan de oev]s groeid5 de boomv>5s1 de lepidod5drons1 de sigill>ia's telk5s 9 &]e v]h\d+54 ,de calamit5 /eil en re*t1 de v>5s onuitw>ba> doore5gevlo*t51 z\d5 de v]wond]+ van d5 aans*\w] hebb5 opgewekt2 de bevalligheid d] boomv>5s met h>e reusa*tige blad]5kroon1 de regelmatige s*oonheid d] lepidod5drons1 de l5igheid d] a/]ophyllit51 de spel+5 van het li*t1 dat ev5 doorgelat5 wordt door het di*te lomm]1 moet5 e5e v]rass5de uitw]k+ gehad hebb54 ,ma> ond] al die /eile boom51 volg5s bijna wiskundige wett5 +$eeld1 0 nog ge5e enkele bloem zi*tba>4 ,de voortplant+sorgan5 be/ond5 sle*ts uit de onmisb>e g$eelt52 van glans ontbloot1 w>5 zij ond] ge5e b$ekk+ v]borg5 ( w>5 zij omgev5 door onb$uid5de s*ubb54 ,e]/ lat]1 to5 de natuur rijk] aan vorm5 w]d1 bloosde zij ov] h>e naak!id2 e]/ to5 weefde zij zi* bruidskle$]52 da>toe heeft zij de blad]51 die bij de voortplant+sorgan5 lag51 buigzaam gemaakt en 9 bloemblad]5 v]&]d1 en hunn5 vorm en kleur gewijzigd4 ,en zoo heeft zij de bloem ges*ap51 zooals de bes*av+ de weelde heeft voortgebra*t1 door ha> buit5 de gr5z5 van het vol/rekt noodzakelijke te do5 tr$54 ,de dampkr+ 0 9 de /e5koolp]iode rijk aan koolzuur2 die groote hoeveelheid koolzuur w]d op het e]/e voor go$ uit de zee v]rez5e va/e l& aan die rijke plant5w]eld afge/aan ond] begun/ig+ van e5e tropis*e temp]atuur en e5 ov]vlo$ig1 hoewel v]spreid li*t4 ,9 gewone om/&igh$51 z\d5 die plant5 bij h>e ontl$+ aan d5 dampkr+ het koolzuur t]uggegev5 hebb51 dat zij da>aan ontnom5 hadd54 ,ma> de plant5ov]blijfsel5 w]d5 na> gelang van hunn5 val ond] het wat] en de modd] b$olv51 en hunne langzame v]&]+1 afgeslot5 van de lu*t1 liet 9 de koola>de de kool/( bijna geheel be/aan4 ,tegelijk]tijd zett5 zi* ontzett5de massa's kalk/e5 af1 die ev5e5s e5e groote hoeveelheid koolzuur bond54 ,zoo w]d 9 die p]iode langzam]h& de dampkr+ gezuiv]d4 ,al zijn de natuurkundige voorwa>d5 d] /e5koolp]iode ov] de geheele a>de dezelfde gewee/1 da>uit volgt nog niet1 dat m5 op alle bre$t5 /e5kol5 v]wa*t5 kan4 ,op die plaats5 to*1 wa> to5 de zee /roomde1 kond5 alle5 kalk/e551 zooals koolzure kalk en &]e gevormd word54 ,hi]uit volgt1 dat 9 de /e5koolp]iode bov5 #gf ,n4 ,b4 zi* e5e onmetelijke zee uit/rekte4 ,e]/ t5 zuid5 di] p>allel1 op de eil&5 ,melville1 ,ba?ur/ en ,patrick v9dt m5 /e5kool=maties4 ,zoo ook ontbrek5 zij 9 de trop5 van het noordelijk halfrond1 die to5 ond] wat] lag54 ,op het noordelijk halfrond v9dt m5 dus de /e5kool=matie ov]al tuss*5 #dj en #gf4 ,op het zuidelijk halfrond v9dt m5 ha> alle5 op #af bre$te 7,zambeze7 en 9 ,au/rali1 tuss*5 #be en #ce4 ,het is dus wa>s*ijnlijk1 dat to51 ev5als ?ans1 de zuidelijke l&5 zi* m9d] v] uit/rekt5 en di*t] bij d5 ev5a> geleg5 w>5 dan de noordelijke4 ,de /e5kool=matie is 9 sommige /rek5 twaalfduiz5d met]s dik2 da>9 ov]he]s*5 met de /e5kool1 z&/e5 en zw>te lei/e51 wa>9 als afdruksels de ov]blijfsel5 d] plant5w]eld voorkom52 9 de kol5kalk v9dt m5 alle5 ze$i]54 ,m5 v9dt dikwijls e5 hond]dtal lag5 /e5kool regelmatig op elk&] ge/apeld2 de /e5kool=matie v]teg5woordigt dus e5 langdurig tijdp]k1 wa>9 de plant5w]eld aanzi5lijke v]&]+5 heeft ond]gaan4 ,wij moet5 ons dus tot de plant5 di] =matie w5d51 om ond]v]deel+5 9 die p]iode te kunn5 va//ell54 ,de ,europees*e kol5b$d+5 le]5 ons1 dat de /e5koolp]iode 9 drie deel5 kan v]deeld word51 i$] met h>e eig5a>dige flora3 ,i4 ,9 de e]/e p]iode hebb5 de wolfsklauw5 7lepidod5drons7 en de v>5s met gev9de blad]5 de ov]h&4 ,,ii4 ,9 de twe$e p]iode de sigill>ia's en de calamit5 te zam5 met de groote boomv>5s4 ,,iii4 ,9 de d]de p]iode v9dt m5 voor het groot/e g$eelte v>5s1 cordat5 en r+vormige mo]asplant5 7,annul>ia74 ,9 die laat/e p]iode komt de ,wal*ia te voors*ijn1 die 9 de boss*5 d] ,p]mis*e p]iode de ov]h& heeft4 ,do* laat ons ?ans me] nauwkeurig de /e5kol5mijn5 ond]zoek54 ,de /e5kol5 zijn het product van e5e ope5hoop+ van ontl$e planta>dige /(f54 ,m5 v9dt da>9 de ov]blijfsel51 de takk51 de blad]51 de indrukk5 van de boom5 di] oude boss*54 ,s*eikundig ontle$1 blijk5 zij te be/aan uit kool/(1 wat]/( en zuur/(1 d4 i4 uit de sam5/ell5de be/&deel5 d] plant5weefsels4 ,gemiddeld bevatt5 de /e5kol5 #hc kool/(1 #f wat]/(1 #e #a_/b zuur/( en spor5 van /ik/( en zwavel4 ,sommige /ukk5 an?raciet bevatt5 #ie kool/(4 ,m5 kan lett]lijk zegg51 dat de w>mte1 die de locomotiev5 v]hit en die afkom/ig is van de kool/(1 9 de boss*5 d] primaire p]iode va/gelegd1 niets &]s is dan de oorspronkelijke w>mte d] a>de en de zonnew>mte4 ,die oude w>mte 0 opgehoopt 9 de /e5kol51 wij mak5 die ?ans we] vrij1 t]wijl wij ha> arbeidsv]mog5 9 e55 &]5 vorm gebruik51 en wij gev5 aan de natuur de res]ve t]ug1 die zij _h a*t]geh\d54 ,zijn die boss*5 d] /e5koolp]iode begrav5 op de plaats1 wa> zij oorspronkelijk aanwezig w>58 ,z\ de /e5kool oorspronkelijk turf gewee/ zijn1 die g$rukt ond] lat] ont/ane bez9ksels1 v]/e5d is8 ( be/aat de /e5kool uit planta>dige ov]blijfsel51 door het wat] m$egesleept en op d5 bodem d] bekk5s afgezet8 ,de twe$e !orie is het e]/ door de geolog5 v]kondigd1 zij is da>na door de e]/e v]drong51 to5 m5 bijna v]/e5de1 re*top/a&e boom5 ontdekt _h1 do* 9 de laat/e j>5 w$] 9 e]e h]/eld1 omdat zij het geheel d] wa>g5om5 feit5 bet] v]kla>t4 ,/room5 belad5 met gr9t1 modd] en planta>dige ov]blijfsel5 mond5 uit 9 het diepe en /ille wat] van e5 me]1 wa> de /(f5 na> h>e di*!id ges*eid5 word53 de kei/e55 en het gr9t vall5 9 ze] s*u9e lag5 bij de mond+1 t]wijl de modd] v]d] door/roomt1 zi* ond] e5e veel kle9]e hell+ laagsgewijze afzet en de plant5/(f5 bijna horizontaal aan het uite9de bez9k54 ,zoo wordt voortdur5d het plant5slib ond] nieuwe s$im5tlag5 b$olv51 en indi5 de toevo] van plant5ov]blijfsel5 voortgaat1 zal de /e5koollaag zi* me] ( m9d] regelmatig op d5 bodem v]l5g51 hoewel de v]s*ill5de deel5 niet gelijktijdig ont/aan zijn4 ,zoo kan m5 9 de /e5koollaag alle ov]gang5 v9d5 van de ruw]e /e5kool 7d4 i4 de plant5/( zond] m9]ale bijm5gsel57 tot aan e5e modd]laag1 v]m5gd met enkele ov]blijfsel5 van plant54 ,hoevele j>5 en eeuw5 v]teg5woordig5 die bez9k+58 ,het is moeilijk te ram54 ,volg5s de b]ek5+5 van ,elie de ,beaumont z\de al de /e5kool1 die door onze teg5woordige boss*5 kan gelev]d word51 ov] de uitge/rek!id d] ?ans ontgonn5 mijn5 sle*ts e5e laag vorm5 van #af c5timet]s 9 #ajj j>54 ,wij hebb5 hi] dus te do5 met de vru*t van hond]dduiz5d5 j>51 die millio55 j>5 a*t] ons ligg54 ,m5 d5kt hi] onwillekeurig aan de voor/ell+ d] ,buddhi/54 ,om e5 d5kbeeld te gev5 van d5 oud]dom d] a>de en van h>5 duur1 v]gelijk5 zij onze planeet met e55 diamantb]g1 die i$]e eeuw e5s met e5 kato55 lapje wordt afge/(t4 ,wanne] zal die b]g v]slet5 zijn8 ,de spoorweg5 hebb5 9 de laat/e vijftig j>5 e5 ongek5d li*t lat5 vall5 op de ontwikkel+sges*i$5is d] a>de1 door de tunnels1 die door de v]s*ill5de lag5 van de opp]vlakte d] a>de geboord zijn4 ,ma> van alle =maties is to* de /e5kool=matie het ijv]ig/ be/ude]d1 om h>e groote inn]lijke wa>de en h>e beteek5is voor de indu/rie4 7,wij behoev5 hi] niet te sprek5 van de diamant- en metaalmijn51 omdat zij tot de vulcanis*e =maties behoor51 tot e55 tijd1 die aan het lev5 is voorafgegaan74 ,m5 k5t niet alle5 de /e5koolmijn51 die de opp]vlakte van d5 bodem aanrak51 ma> met de groot/ mogelijke inspann+ heeft m5 ook die lag5 ond]zo*t1 die iets diep] ligg51 ma> to* nog de ontg9n+ wa>d zijn4 ,die ontg9n+ heeft imm]s h>e gr5z53 indi5 de diepte d] /e5kol5laag zo groot is1 dat de exploitatieko/5 d5 v]koopsprijs ov]treff51 dan h\dt de ontg9n+ op4 ,z b4v4 blijkt re$s uit de figur5 op blz4 #agi en #ahd1 dat m51 zoo m5 doorgraaft tot aan de primaire =matie1 die ond] ,p>ijs geleg5 is1 wel /e5kool kan v9d51 ma> dat de exploitatieko/5 e5e ontg9n+ onmogelijk mak54 ,de groote wa>de van de /e5kool1 die ko/ba>d] is1 na>mate zij m9d] onuitputtelijk is 7de vraag wordt ?ans ern/ig beh&eld1 voor hoevele eeuw5 er nog /e5kool bes*ikba> is71 heeft er toe geleid1 om ook de /e5koollag5 te le]5 k5n51 die niet tot de opp]vlakte d] a>de nad]51 en door =maties van lat] dagteek5+ b$ekt zijn4 ,ze] rijk aan /e5kol5mijn5 zijn ,belgi1 ,engel&1 ,we/phal51 de ,v]e5igde ,/at51 ,rusl& en ,*9a #af4 ,het /e5kol5gebi$ /rekt zi* uit ov] me] dan e5 d]de deel van ,europees* ,rusl&4 ,de geologis*e sam5/ell+ 7kol5kalk7 toont aan1 dat op het e9de d] /e5koolp]iode zi* e5e zee ov] ,rusl& uit/rekte to5 we/elijk ,europa1 re$s voor het groot/e g$eelte bov5 wat]1 met m]5 en zoetwat]mo]ass5 b$ekt 01 die d5 voet d] reuz5plant5 besproeid54 ,wanne] de /e5koollag5 aan de opp]vlakte van d5 bodem gr5z51 dan /rekk5 zij zi* da>om nog niet ov] e5e groote opp]vlakte uit1 ma> dal5 zij wel tot op zek]e diepte na> b5$54 ,door v]tikale putt5 en hell5de mijngang5 delv5 de mijnw]k]s de ko/b>e br&/( t5 ko/e van e5 lev5 van zelfv]loo*5+4 ,hoog/ zeld5 is e5 kloeke en zorg5vrije oud]dom de beloon+ van e5 w]kzaam lev5 vol op(f]+54 ,indi5 de mijnw]k] ong$e]d is geblev5 na alle ramp51 die hem 9 zijn lev5 ond] de a>dopp]vlakte b$reig51 zooals mijngas1 in/ort+51 ov]/room+5 enz41 dan zijn to* zijne long5 doortrokk5 met /e5kol5/(1 en w]k5 zij niet me] normaal2 zijn blo$ wordt sle*t v]nieuwd1 en het dagli*t1 wa>van hij nog enkele j>5 hoopte te g5iet51 v]li*t e5 zwak li*aam1 dat bijna zijn twe$e vad]l& betreurt4 ,indi5 wij ons toev]tr\w5 aan het /oomros1 dat de l&5 doorklieft en de af/&5 v]nietigt1 indi5 wij des avonds de s*itt]5de v]li*t+ bewond]51 die met het dagli*t w$ijv]t1 dan d5k5 wij sle*ts hoog/ zeld5 aan d5 dapp]5 mijnw]k]1 die op zijn vre$zaam arbeidsveld de grond/( graaft t5 ko/e van wat d5 m5s* het lief/e is4 ,de diepte d] kol5mijn5 b$raagt somtijds #ejj1 #fjj ( #hjj met]s1 en de mijngang51 met het kompas gegrav51 /rekk5 zi* dikwijls tot #e ( #f kilomet]s uit4 ,die /e5kol5bekk5s hebb5 9 het algeme5 d5 vorm van groot]e ( kle9]e1 dikk]e ( dunn]e1 diep]e ( m9d] diepe komm51 ma> de talrijke ontwri*t+5 d] lag5 en de v]s*eid5heid d] oorspronkelijke om/&igh$51 wa>ond] zi* de /e5kool gevormd heeft1 mak5 het moeilijk1 e55 regel da>voor va/ te /ell54 ,v]s*eid5e geolog5 ond]s*eid5 de kol5kalk van de da>bov5 geleg5 /e5kool1 die da>van door e5e laag z&/e5 ges*eid5 is4 ,m5 kan e*t] moeilijk giss51 hoeveel a*t]e5volg5de bez9k+5 van z\t- en zoetwat] door de talrijke /e5kol5blad5 v]teg5woordigd word54 ,9 de laag1 die zi* uit/rekt van ,val5ci5es tot ,luik1 heeft m5 op e5e dikte van #cjj met]s #aef op elk&] ligg5de blad5 geteld4 ,enkele blad5 zijn sle*ts e5ige decimet]s dik1 &]e1 zooals te ,comm5try1 hebb5 e5e dikte van #be met]s4 ,9 ,belgi hebb5 enkele lag5 d5 vorm van e5e ,z1 zoodat e5e zelfde v]tikale put1 dikwijls driemaal door e5 zelfde blad gaat4 ,dikwijls moet de mijnw]k] zi* 9 de la/ig/e bo*t5 wr+51 om d5 /e5kol5ad] te volg54 ,de /e5kool komt niet alle5 voor 9 de =maties d] primaire p]iode1 wa>van wij ?ans de ges*i$5is be/ude]54 ,de fossiele br&/( komt 9 alle =maties voor1 ma> zij is hoe lang] hoe m9d] zuiv] en va/1 ( neemt e5e kle9]e ruimte 91 na>mate m5 de geologis*e ladd] opklimt ( afdaalt1 van de eig5lijke /e5kol5=matie afg]ek5d4 ,alle5 9 die =matie zelf w>5 de botanis*e en climatologis*e voorwa>d5 van di5 a>d1 dat zij e5e zoo groote ope5hoop+ van plant5 toeliet51 als de vorm+ d] /e5kool noodzakelijk maakte4 ,wij moet5 e*t] wel degelijk de oude en de jong]e /e5kool ond]s*eid54 ,do* ke]5 wij ?ans t]ug tot de plant5 uit de p]iode1 wa>aan wij de /e5kool te dank5 hebb54 ,te midd5 van de pra*tige v>5s met h>e fijn uitgesn$5 blad]5 v9dt m5 ook de kle9/e sporeplant51 die zi* ond] het wat] v]b]g5 ( die door h>e g]+e afmet+5 onzi*tba> zijn4 ,ond] de sporeplant5 v9dt m5 de groot/e en de kle9/e plant54 ,m5 v9dt er z kle9e ond]1 dat m5 me] dan hond]d millio5 bije5 moet br5g51 om het gewi*t van n gram te b]eik56 ,en da>naa/ de ,macrocy/is1 die e5e l5gte van #ejj met]s b]eik5 kan1 en wi] /am to* dun en buigzaam is4 ,m5 v9dt de sporeplant5 ov]al3 9 het wat]1 op de opp]vlakte d] a>de1 9 d5 grond1 9 de lu*t1 9 de lev5de li*am51 9 de lijk54 ,h>e rol is uit]/ belangrijk4 ,de wat]5 zijn vol wi]52 de /room51 de rivi]51 de vijv]s1 de poel5 vo$5 onmetelijke hoeveelh$5 di] plant52 de bodem d] zeen is er mee b$ekt2 zij gev5 het aanzijn aan boss*51 die 9 v]s*eid5heid van vorm5 en s*oonheid van kleur niet ond]do5 voor de boss*5 op het l&4 ,als het bloote oog 9 die wat]5 niets nieuws me] wa>neemt1 dan ontdekt m5 met e5 v]grootglas we] nieuwe l&s*app52 spo$ig is ook het v]grootglas niet me] voldo5de1 en indi5 m5 dan d5 mikroskoop te hulp neemt1 dan bem]kt m51 dat m5 tev]geefs zijn5 gezi*tse9d] uitbreidt door telk5s /]k] v]groot+51 want /e$s ontdekt m5 nieuwe plant5soort51 en krijgt m5 de ov]tuig+1 dat de natuur ons het one9dige te peil5 geeft4 ,al die sporeplant51 groot en kle91 lev51 en dat lev5 is veel me] dan het onze de bron van het lev5 op a>de4 ,als m5 die plant5 aan d5 arbeid ziet1 dan begrijpt m51 welke belangrijke rol zij spel5 ond] de v]s*ijnsel51 die op onze planeet plaats v9d53 t]wijl zij1 om te lev51 het koolzuur onttrekk5 aan de wat]51 die v]zadigd zijn van dubbel koolzure kalk1 b]eid5 zij de onoplosb>e koolzure kalk1 die zi* afs*eidt1 en v]va>dig5 zij lag5 van /e51 wa>9 zij h>e ov]blijfsel5 a*t]lat5 als getuig5 van het deel1 dat zij aan d5 arbeid g5om5 hebb54 ,&]e plant5 w]k5 op het kiezelzuur2 zij h\d5 dat va/1 b$i55 zi* er van1 om bes*]m5de omhulsels te v]va>dig51 en zi* met duizel+wekk5de snelheid v]m5igvuldig5d1 vorm5 zij de ge/e5t51 die zi* snel v]heff52 de opvolg5de gesla*t5 leg]5 zi* op de lijk5 van die1 welke vr h5 geleefd hebb51 en die da> blijv5 ligg51 omgev5 door kiezelrijke s*elp51 die hun tot lijkwade di554 ,somtijds do5 die kle9e sporeplant51 m$egevo]d door de /room51 h>e dood5 9 z groot5 getale /r&51 dat zij de mond+5 van die /room5 v]/opp54 ,aan de mond5 van d5 ,od] en vele &]e rivi]51 be/aat de modd] voor e5 d]de ( de helft uit ontelb>e soort5 van plant54 ,9 de hav5 van ,pillau wordt i$]e eeuw e5e massa van n millio5 cubieke met]s van die one9dige kle9e wez5s afgezet4 ,nauwelijks kom5 die ge/e5t5 bov5 wat]1 ( &]e sporeplant5 mak5 zi* er van mee/]3 gewoonlijk zijn het kor/moss54 ,aan de rots5 va/gehe*t1 ontl$5 zij zelfs de h>d/e ge/e5t54 ,die m]kwa>dige plant51 die m5 ov]al v9dt1 wa> e5 t]re9 ges*ikt gemaakt kan word5 voor de ve/ig+ van hoog] ontwikkelde plant51 hetzij wi]51 hetzij padde/oel51 zijn voor v]s*ill5de soort5 van arbeid ges*ikt2 m5 v9dt ze dan ook op het kw>ts1 op z&/e51 lei/e51 het bazalt en het porphyr van uitg$o(de vulkan51 en zelfs op de nauwelijks afgekoelde lava van nog /e$s vuurspuw5de b]g54 ,wij moet5 e*t] opm]k51 dat de sporeplant5 oorspronkelijk wat]plant5 w>5 en nog altijd m9 ( me] het wat] zoek52 nauwelijks wag5 zi* de hoog/ ontwikkelde op droge plaats52 de kor/moss5 /]v5 wel niet 9 de br&5de woe/5ij51 ma> lev5 da> sle*ts1 als zij e5ig vo*t v9d54 ,m5 gevoelt bij alle sporeplant5 e5e geheime v]wants*ap met de wi]51 wa>uit zij ongetwijfeld zijn voortgekom52 bijna alle moet5 zij f 9 het wat] lev5 f hebb5 zij behoefte aan me] ( m9d] vo*tige lu*t4 ,dr+5 wij iets diep] 9 d5 grond door1 dan blijkt het dat de v]s*ijnsel51 die wij da> wa>nem51 het v]volg zijn van die1 welke plaats gegrep5 hebb5 9 de tijdp]k51 die aan het onze zijn voorafgegaan4 ,dezelfde arbeid w]d v]ri*t1 en wel op dezelfde wijze1 het ev5wi*t w]d tot /& gebra*t door de v]e5igde w]k+ van voortbr5g5de en v]t]5de elem5t52 ma> te oordeel5 na> de getuig5iss5 di] eeuw51 w>5 het alle5 de sporeplant51 die di5 arbeid v]ri*tt51 t]wijl de zaadplant5 e]/ veel lat] v]s*551 om e]/ met de sporeplant5 sam5 te w]k51 ze lat] aan te vull51 en e9delijk te tra*t5 ze te v]vang5 9 h>5 arbeid4 ,tijd5s d5 lang5 duur d] /e5koolp]iode w]d de lev5skra*t d] planeet 9 de wat]5 ho(dzakelijk v]teg5woordigd door de viss*51 op het l& door de plant54 ,nog be/aan wel niet de hoog]e ontwikkelde soort5 9 het di]5- en plant5rijk1 ma> re$s op5ba>t zi* het /rev5 d] natuur door de opklimm+ van het delf/(f5rijk tot aan de viss*5 en insect5 aan de ne zijde1 en de v>5s en sigill>ia's aan de &]e zijde4 ,dat /rev5 zal blijv5 voortdur51 totdat de natuur het aanzijn zal ges*onk5 hebb5 aan de gevoelige en de vlees*et5de plant51 het kruidje-ro]-mij-niet en de dros]a1 en aan de vogels1 de zoogdi]5 en d5 m5s*4 ,9 de p]iode1 die wij ?ans be/ude]51 hebb5 de plant5 de groot/e vord]+5 gemaakt1 en de natuur noodigt ons zelf uit1 om e5 oog5blik te v]toev51 t5 e9de die m]kwa>dige plant5w]eld1 die zoo dikwijls misk5d is1 te bewond]54 ,de plant5 zijn niet m9d] m]kwa>dig dan de di]51 ook zij lev51 en het is alle5 door e55 sam5loop van om/&igh$51 dat niet het hoog/ ontwikkelde ras e5 plant5ras geword5 is1 9 plaats van het m5s*5ras4 ,lat5 wij ons e]/ nog ev5 h]9n]51 dat de plant5 9 twee groote afdeel+5 kunn5 gesplit/ word53 de cryptogam5 7geheim bloei5de sporeplant57 en de phan]ogam5 7op5lijk bloei5de zaadplant574 ,de e]/e zijn n$]ige1 we9ig s*itt]5de plant51 zond] bloem52 de huwelijkssponde d] plant1 de voortplant+sorgan51 zijn onzi*tba>1 mikroskopis* kle91 en z v]borg51 dat e]tijds zelfs uit/ek5de plantkundig5 aan het be/aan di] organ5 twijfeld51 en die plant5 agam51 7zond] voortplant+7 wild5 noem54 ,tot die cryptogam5 behoor5 de wi]51 de zwamm51 de s*immels1 de moss51 de pa>de/a>t51 de v>5s4 ,9 w]kelijkheid is er bij deze plant5 ev5m9 als bij de zaadplant51 g5]atio spontanea1 ma> ev5als bij de lag]e di]51 wa>van wij de ontwikkel+sges*i$5is hebb5 m$eg$eeld1 is de wijze van voortplant+ nog weifel5d1 en heeft zij nog niet die volmaak!id b]eikt1 dat de gesla*t5 volkom5 ges*eid5 zijn1 en dat twee v]s*ill5de1 elk&] aanvull5de wez5s tot elk&] moet5 nad]54 ,ge5 bloem51 ge5 behaagzu*t1 ge5 welriek5de geur51 ge5 wellu/3 m9n>ij5 van weekdi]51 s*aaldi]51 viss*54 ,ma> de natuur v]heft zi* tot e5 potis*] ideaal4 ,uit de sporeplant5 kom5 de zaadplant5 voort1 ev5als de gew]velde di]5 uit de ongew]velde4 ,de zaadplant5 zijn de hoog] ontwikkelde1 met s*itt]5d5 bruid/ooi1 en voortplant+sorgan51 die bij de mee/e met het bloote oog zi*tba> zijn3 de mannelijke organ51 de meeldrad51 drag5 de bevru*t5de /(1 het /uifmeel2 het vr\welijk orgaan1 de /amp]1 bevat de te bevru*t5 eitjes1 die het aanzijn gev5 aan e5e nieuwe plant4 ,de zaadplant5 word5 9 twee afdeel+5 v]deeld3 de gymnosp]m5 7naaktzadig57 en de angiosp]m5 7b$ektzadig572 bij de e]/e zijn de eitjes niet 9 e55 geslot5 zak1 ei]/ok1 +eslot52 en groeit het h\t door ja>r+5 aan 7naaldboom572 bij de twe$e zijn de eitjes opgeslot5 9 d5 ei]/ok2 de angiosp]m5 word5 w$] 9 twee klass5 v]deeld3 de monocotylidon5 7nzaadlobbig571 wa> het h\t niet aangroeit door conc5tris*e r+5 7palm51 banan51 suik]riet1 dekriet1 hyac9t5 enz47 en de dicotylidon5 7twee zaadlobbig571 wa> het h\t door ja>r+5 aangroeit en de vaatbundels onbegr5sd zijn 7eik51 olm51 enz474 ,do* wij mog5 niet te veel 9 bijzond]h$5 afdal53 wij s*rijv5 ge5 h&boek ov] plantkunde4 ,wel mog5 wij het lev5 d] plant5 le]5 k5n51 door h>e z$5 en a&o5+5 te be/ude]54 ,fig4 #aej-aed /ell5 e5ige bloem5 voor4 ,9 de bloemkroon ziet m5 9 het midd5 e5 aan ha> b5$5e9de gezwoll5 draadje 7/ijl71 dit is de /amp] ( het vr\welijke orgaan2 de zwell+ aan de b5$5zijde is de ei]/ok1 die de eitjes bevat2 de top van d5 /amp] is de /empel4 ,rondom di5 /amp] ziet m5 de meeldrad5 ( mannelijke organ51 vijf ( me] 9 getal 7hun aantal is v]&]lijk71 en ook de /amp] kan n- ( veelv\dig zijn4 ,de meeldrad5 be/aan uit e55 helmdraad1 die e9digt 9 e55 oval5 geelgekleurd5 helmknop1 die e5 geel po$]1 het /uifmeel bevat1 dat voor de bevru*t+ di5t4 ,m5 zal zi* gemakkelijk van de bevru*t+ d] bloem5 rek5s*ap gev5 bij de bes*\w+ d] fig4 #aed-aeg4 ,fig4 #aed /elt e5e kalmia voor1 t]wijl de meeldrad5 9 ru/ zijn1 vr de bevru*t+2 fig4 #aee diezelfde bloem op het oog5blik d] bevru*t+1 als de meeldrad5 zi* geplaat/ hebb5 op d5 /empel van d5 /amp]2 fig4 #aef is e5e loasa lat]itia1 wa> m5 alle meeldrad5 aangetrokk5 ziet door d5 /amp]4 ,voor de bevru*t+ is het noodzakelijk1 dat het /uifmeel de eitjes aanrake4 ,de eitjes1 die niet door die bevru*t5de /( word5 aang]aakt1 blijv5 onvru*tba>4 ,op het oog5blik d] bevru*t+ op5t zi* de helmknop en w]pt deze het /uifmeel op d5 /empel4 ,uit i$]5 /uifmeelkorrel gaat e5e ze] fijne buis uit1 die 9 d5 /empel dr+t1 d5 /amp] 9 zijne geheele l5gte doortrekt1 om de eitjes te zoek51 die ha> aantrekk51 en door ha> bevru*t word54 ,van dat oog5blik af beg9t de vru*t zi* te ontwikkel53 het bevru*te eitje wordt e5e zaadkorrel en de ei]/ok e5e vru*t4 ,de bloem1 met h>e geur5 en s*oonheid1 v]dwijnt2 het s*oone wijkt voor het w>e1 het aang5ame voor het nuttige4 ,het doel d] natuur is volbra*t4 ,bij de di]5 zijn re$s s$]t lang5 tijd de gesla*t5 ges*eid51 en die s*eid+ is e5 ze] kra*tige oorzaak van vooruitgang en ontwikkel+4 ,bij de plant5 is de s*eid+ d] gesla*t5 uitzond]+4 ,da> de plant5 op h>e plaats blijv51 zoo is s*eid+ d] gesla*t5 9 ha> nadeel1 zoodat deze wa>s*ijnlijk wel nooit algeme5 zal word54 ,de nhuizige plant51 wa> mannelijke en vr\welijke bloem5 op dezelfde plant voorkom51 gaan het mee/ vooruit4 ,de vorm d] bloem hangt sam5 met de betrekkelijke l5gte van de meeldrad5 en van d5 /amp]4 ,da> de bevru*t+ het be/ v]zek]d wordt1 indi5 het /uifmeel bov5 het vr\welijk orgaan geleg5 is1 opdat het ne]vall5d op d5 /empel kome1 zijn bij de re*t op/a&e bloem5 de meeldrad5 lang] dan de /amp] en /ek5 zij da> bov5 uit4 ,bij de fu*sia's1 wa> de bloem5 ne]hang51 is de /empel v] ond] de meeldrad5 geleg51 en als het /uifmeel uit de helmknopp5 valt1 komt het dus w$] op d5 /empel4 ,bij e5 groot aantal bloem5 zett5 zi* de meeldrad5 bij de m9/e aanrak+ 9 beweg+2 als m5 ze ev5 aantikt1 ( e5 insect er ma> aan raakt1 vall5 zij op d5 /empel ne]4 ,de insect5 spel5 dan ook e5e belangrijke rol bij het bevru*t5 d] bloem54 ,indi5 zij zi* 9 de bloemkroon ne]zett51 br5g5 zij de zoo gevoelige meeldrad5 9 beweg+1 die in/9ctmatig 9 aanrak+ kom5 met d5 /empel4 ,de bij51 de hommels1 de kapell5 nem5 het /uifmeel m$e1 als zij honig gezo*t hebb5 9 de bloemkroon1 en als zij zi* dan op &]e bloem5 n$]zett51 gev5 zij da> het /uifmeel af1 dat die bloem5 veel snell] bevru*t1 dan zond] de tuss*5kom/ di] insect5 het geval z\de gewee/ zijn4 ,bij de plant5 met ges*eid5 gesla*t51 zooals de dadels1 de ka/anjes1 en &]e1 is de bevru*t+ zelfs zond] de hulp d] insect5 ( van d5 w9d onmogelijk4 ,m5 k5t de ges*i$5is van d5 vr\welijk5 dadel1 te ,otranto geplant1 die onvru*tba> bleef1 totdat e5 mannelijke dadel te ,br9disi z hoog bov5 de naburige boom5 uit/ak1 dat de w9d het bevru*t5de /uifmeel na> ,otranto kon ov]br5g54 ,de vallisn]ia1 e5e bek5de wat]plant1 behoort tot de m]kwa>dig/e d] plant5 met ges*eid5 gesla*t54 ,de vr\welijke bloem5 word5 door e55 lang5 /eel g$rag51 die ha> 9 /aat /elt1 tot aan de opp]vlakte van het wat] te kom5 en da> h>e bekoorlijkh$5 t5 toon te spreid54 ,de mannelijke bloem5 /ijg5 niet hoog g5oeg1 om ze te b]eik54 ,ma> somtijds ontsnapp5 zij plotsel+ uit de bloems*e$e1 die ze omslot5 hield1 en v]heff5 zij zi* tot de huwelijkssponde4 ,dan v]spreid5 de helmknopp5 hun /uifmeel en wordt dit door de vr\welijke bloem5 opg5om54 ,da>na wikkel5 zij h>5 /eel spiraalvormig op1 zegg5 het li*t va>wel en dal5 zij af tot ond] het wat]1 om er de vru*t van h>e liefde te do5 rijp54 ,nog hoog] 9 ontwikkel+ zijn de plant5 met willekeurige ( teweeggebra*te beweg+51 die op h>e wijze z5uw5 en spi]5 bevatt5 en begaafd zijn met v]mog5s1 die hoog] /aan dan die van e5 groot aantal lag]e di]54 ,da>toe behoor5 het kruidje-ro]-mij-niet1 de dros]a1 de vlieg5vang]1 de aldrov&ia1 de p+uicula1 de utricul>ia1 enz4 ,de m]kwa>dig/e en nauwkeurig/ be/ude]de is de dros]a1 m]kwa>dig type d] vlees*et5de plant54 ,wij zijn zze] gew5d aan het d5kbeeld1 dat de plant5 door h>e blad]5 adem51 en dat zij zi* door h>e wortels met de sapp5 d] a>de vo$51 dat onze gewone begripp5 omtr5t de ons*uld van het plant5rijk omv] geworp5 word51 indi5 wij hoor5 sprek5 van e5e plant1 die eet en ha> vo$sel v]te]t als e5 di]4 ,d dros]a1 die de v55 en de mo]ass5 bewoont1 heeft blad]51 die b$ekt zijn met voelhor5s1 en vloei/(druppels afs*eid51 die 9 de zon s*itt]54 ,indi5 e5 insect1 vlieg1 vl9d]1 ( wat]juff] zi* op het blad plaat/1 dan dal5 alle voelhor5s 7dikwijls t5 getale van #bfj7 op het insect af en nem5 het gevang54 ,al plaat/ het zi* op d5 r& van het blad1 dan wordt het re$s gegrep5 en na> het midd5 gesleept4 ,het wordt met e5 slijm]ig vo*t besme]d en /]ft spo$ig4 ,da>na eet de plant het 9 lett]lijk5 z9 op3 het slorpt het op en v]te]t het door middel van e5e soort van maagsap4 ,de vlees*et5de plant s*eidt e5e gi/+s/( af1 met peps9e ov]e5kom5d1 en die ook bij de spijsv]t]+ dezelfde rol v]vult4 ,m5 kan de plant rauw1 ( gebrad5 vlees*1 /ukk5 h>d ei1 be5d]5 ( grat5 gev51 zij geeft bijna niets t]ug6 ,de plant heeft e5e ongelo(elijk kra*tige spijsv]t]+4 ,wij hebb5 ruimte te kort1 om lang] ov] die plant5 uitte weid54 ,het z\de &]s belangrijk zijn1 nog e5 oog5blik /il te /aan bij de vlieg5vang]s1 die de onvoorzi*tige vlieg51 die zi* e5 oog5blik op de blad]5 ne]zett51 me$oog5loos v]morzel5 en v]sl9d51 ( bij &]e v]wante soort52 do* wij mog5 niet lang] v]toev54 ,ons doel 0 alle51 bij de bes*rijv+ d] /e5koolp]iode1 de p]iode van het plant5rijk bij uitnem5dheid1 dat plant5rijk te le]5 begrijp53 te le]5 gevoel51 dat ook dat rijk niet vreemd is aan het lev5 onz] planeet1 en dat het veel m9d] v] afligt van het di]5rijk1 dan m5 opp]vlakkig me5t4 ,indi5 wij ons bezig zull5 h\d5 met d5 oorsprong van d5 m5s*elijk5 gee/1 dan zull5 wij zi51 dat zelfs uit het oogpunt van de gee/v]mog5s1 de plant niet zoo w]keloos is1 als m5 me5t4 ,hong]1 dor/1 ziekte1 gulzigheid1 wellu/1 ja zelfs liefde1 zijn gewa>word+51 die d5 plant5 niet geheel en al vreemd zijn4 ,de hoog] ontwikkelde plant5 zijn e]/ ze] laat opgetr$51 ev5als de hoog]e di]52 en er is ge5 r$5 te geloov51 dat er 9 de toekom/ niet nog veel hoog] ontwikkelde plant5 zull5 be/aan2 het plant5rijk imm]s gaat ev5ze] vooruit als het di]5rijk en het m5s*dom4 ,de b$ektzadige plant5 zijn van jong5 datum3 de e5zaadlobbig5 zijn begonn5 9 de triasp]iode1 en de tweezaadlobbig5 9 de krijtp]iode4 ,9 de /e5koolp]iode be/ond het plant5rijk ho(dzakelijk uit sporeplant53 de naaktzadig5 tr$5 jui/ op4 ,fig4 #aeg geeft e5 duidelijk ov]zi*t van het plant5rijk 9 de v]s*ill5de p]iod54 ,m5 ziet1 dat 9 de azos*e p]iode alle5 hoog/e5v\dige cryptogam51 protophyt5 en wi]5 voorkwam52 dat 9 de primaire p]iode1 het devonis*e tijdp]k het aanzijn gaf aan de kor/moss51 de bladmoss51 de e]/e v>5s1 de wolfsklauw5 en de pa>de/a>t51 die zi* vooral ontwikkel5 9 de /e5koolp]iode2 dat 9 die laat/e p]iode ook de naaktzadige cycaden ont/aan1 die aan de v>5s gr5z51 en 9 de p]mis*e p]iode de conif]51 die 9 de secundaire p]iode de ov]h& hebb54 ,m5 ziet ook1 dat de b$ektzadig5 9 de triasp]iode begonn5 zijn met de nzaadlobbig51 t]wijl de twe$zaadlobbig5 e]/ op het e9de di] p]iode ont/aan zijn1 om voort te dur5 tot op onz5 tijd4 ,onze lez]s k5n5 ?ans de grondtrekk5 van het geb\w van het lev5 op a>de1 de grondwa>h$5 van de w]eld vr de s*epp+ van d5 m5s*4 ,langzaam1 /ap voor /ap1 volmaakte zi* het plant5rijk1 t]wijl het zi* aanpa/e aan de lev5svoorwa>d5 d] planeet4 ,de /e5koolp]iode 0 het tijdp]k d] /]k/e uitbreid+ van dat rijk4 ,bij di5 vru*tb>5 plant5groei kon m5 9 de lauwe wat]51 9 de nauwelijks v]rez5 eil&51 9 de vo*tige wadd51 de mee/ v]s*ill5de soort5 ontdekk5 van sporeplant51 zooals pa>de/a>t5 en moss54 ,zij vormd5 als het w>e het weefsel d] =maties1 wa>op de reusa*tige pa>de/a>t5 groei5 moe/54 ,van de laag/e vorm51 wa> het protoplasma bloot ligt1 klimt m5 ongem]kt op tot de vorm51 die aan de zaadplant5 gr5z54 ,die lag]e plant51 die bladmoss51 die pa>de/a>t51 groei51 en b]eik5 e9delijk e5e hoogte van v]s*eid5e met]s4 ,m5 heeft 9 de /e5kool=matie zelfs calamit5 en pa>de/a>t5 van ti5 tot twaalf met]s gevond54 ,do* dit 0 nog sle*ts het voorspel van de pra*tige w\d51 wa>9 de s*ubboom51 sigill>ia's en boomv>5s de ov]h& hebb54 ,de s*ubboom5 behoor5 tot de familie d] lycopodiacen1 die ?ans sle*ts v]teg5woordigd word5 door onze gewone wolfsklauw54 ,zij b]eikt5 to5 e5e v]baz5de hoogte1 en hunne si]lijkheid w$ijv]de met hunne kra*t4 ,re$s kon m5 9 de /ukk51 9 de /e5kool t]uggevond51 die kra*t en die si]lijkheid v]mo$54 ,to5 m5 ze lat] le]de k5n51 vond m51 dat die /ukk5 behoord5 tot reusa*tige boom51 van #cj tot #dj met]s hoogte en #a #a_/b met] middellijn4 ,de s*ors di] boom5 0 bijzond] s*oon1 gegrave]d met si]lijke ruit54 ,m5 heeft zelfs d5 jui/5 vorm van hunn5 inw5dig5 b\w t]uggevond53 9 het midd5 0 e5e soort van m]g1 ev5als bij hunne tijdg5oot51 de calamod5drons 7fig4 #afe en #aff74 ,m5 ziet1 dat er to5 ge5e ja>r+5 w>51 die ons 9 /aat z\d5 /ell51 d5 leeftijd van d5 boom te le]5 k5n51 en de j>5 van ziekte en voorspo$4 ,bij de calamit5 en s*ubboom5 moet5 wij nog als v]teg5woordig]s d] flora van dat tijdp]k de v>5s voeg51 die ond] die voorspo$ige om/&igh$5 boomv>5s word54 ,9 plaats van e5e hoogte van enkele met]s te b]eik51 zooals ?ans zelfs 9 de trop5 het geval is1 w]d5 zij #ab tot #ae met]s hoog4 ,zij w>5 9 de paleozos*e p]iode1 g$ur5de het e]/e lev5/ijdp]k op a>de1 de he]s*]s en gebi$]s4 ,ma> ge5e enkele plant van die oude tijd5 0 zoo m]kwa>dig als de reusa*tige boom51 die ?ans uitge/orv5 zijn en bek5d /aan ond] d5 naam van sigill>ia's4 ,die boom51 die dikwijls e5e hoogte van #dj met]s b]eikt51 zijn de ov]gangsvorm5 tuss*5 de sporeplant5 en de zaadplant51 want het zijn bijna re$s naaktzadige plant54 ,zij gelijk5 op de cycaden en de conif]54 ,zij hebb5 ge5e ja>r+51 en h>e eitjes word5 door ge55 ei]/ok bes*]md4 ,de naaktzadig5 zijn onvolkom51 ( liev] hoog/e5v\dige zaadplant51 di*t] /a&e bij de cryptogam5 dan de b$ektzadig54 ,deze laat/e zull5 e]/ veel lat] de ov]h& v]krijg54 ,m5 ziet het1 de gang d] natuur is /e$s dezelfde3 van het e5v\dige na> het sam5ge/elde1 van het onvolkom5e na> het me] volmaakte1 van de armo$e na> d5 rijkdom4 ,s$]t de e]/e ontdekk+ van /amm5 van sigill>ia's 0 m5 v]baasd ov] de vreemdsoortige s*ikk+ van sommige ovale litteek5s rondom die s*oone cil9dris*e /amm52 aan de ov]e5/emm+ 9 vorm van die litteek5s met /empels1 zijn die boom5 hunn5 naam van sigill>ia's 7/empelboom57 v]s*uldigd4 ,de boom5 w]d5 ge/eund door kra*tige wortels1 die zi* dikwijls tot #ae en #bj met]s van d5 voet van d5 boom ond] d5 grond uit/rekt54 ,&]e boom5 di] familie zijn van bov5 tot b5$5 met ze%oekige s*ild5 b$ekt1 die tev5s de spor5 van blad]5 drag52 ( wel die soort5 van s*ubb5 zijn driemaal lang] dan bre$1 en drag5 de knoop5 d] blad]5 aan d5 bov5/5 hoek4 ,e5 &]e m]kwa>dige vorm1 die d] /igm>ia's1 heeft aanleid+ gegev5 tot onjui/e opvatt+51 totdat m5 de oploss+ van het raadsel gevond5 heeft4 ,9 de /e5kol5=matie vond m5 v]baz5d groote m9 ( me] gebog51 ma> nooit re*te /amm5 van e5e vreemde soort2 die boom5 k5m]kt5 zi* door e5e gegolfde s*ors1 door e5e plotsel+e v]nauw+ van d5 /am en door vlekk51 van de grootte e5] erwt1 die 9 regelmatige spiral5 om d5 /am liep54 ,die vlekk5 w>5 kle9e /empels1 afdruksels van blad]51 die bij de sigill>ia's1 7zooals bij onze palm5 en boomv>5s71 uit d5 /am zelf kwam52 ma> die blad]5 s*55 vol/rekt niet tot dezelfde familie te behoor54 ,nauwkeurig] ond]zoek+5 d$5 /omp5 v9d51 die d]gelijke h\ta*tige1 cil9dris*e blad]5 droeg52 het w>5 veele] blad/el5 dan blad]54 ,e9delijk vond m5 e55 pra*tig5 /am e5] sigill>ia1 die nog h>e wortels beh\d5 _h1 en het bleek to51 dat de /igm>ia1 die m5 als e5 boom bes*\wd _h1 niets &]s dan de wortel d] sigill>ia4 ,die soort is met de oorspronkelijke flora uitge/orv52 do* de sigill>ia's gaan ov] 9 v>5s1 de s*oon/e boom5 di] familie4 ,wat wij ?ans v>5s noem51 is nog sle*ts e5 flauw spoor van die pra*tige plant5 van e]tijds4 ,zij gelijk5 op palmboom51 do* de blad]5 zijn enkel- ( dubbel gev9d2 bov5di5 ont/aan de jonge blad]5 d] v>5s gelijktijdig en zijn zij slakk5huisvormig opgewond51 t]wijl de blad]5 d] palmboom5 na elk&] ont/aan en uit e55 re*t5 /am groei51 die spits toeloopt4 ,de v>5s en de sigill>ia's zijn plant51 die vo*t1 s*aduw en w>mte noodig hebb51 want zij wijz5 alle op e5 tropis* klimaat4 ,de fossiele boom5 zijn van jong]5 datum dan de /e5kool4 ,hoewel e*t] de plant51 die 9 kiezel v]&]d zijn1 niet tot de /e5kool=matie behoor51 zijn zij to* ongetwijfeld uit de p]iode d] roode z&/e51 die onmiddellijk da>op volgt4 ,miss*i5 hebb5 zi* die plant5 ontwikkeld tijd5s de /e5kool=matie1 zond] v]koold te zijn1 en zijn zij op de opp]vlakte geblev51 die da>na met z& en klei b$ekt is2 da>na kan zi* het kiezel uit het m5gsel hebb5 afges*eid51 om zi* 9 de h\tvezels af te zett51 ( is deze molecule voor molecule 9 de plaats van de kool/( getr$54 ,m5 v9dt somtijds geheele lag5 v]/e5d h\t4 ,het /adhuis te ,nordhaus5 bevat e5e z&/e55 trap1 wa>van i$] /uk onw$]legba> aantoont1 dat het oorspronkelijk h\t gewee/ is1 en dat de massa van ja> tot ja> is toeg5om5 met h\tlag51 be/a&e uit vezels1 /amm5 en takk52 op &]e plaats5 v9dt m51 dat de h\tmassa 9 pra*tige agaat/e55 v]&]d is1 die nu e5s doors*ijn5d1 dan w$] ondoors*ijn5d zijn en de mee/ v]s*ill5de kleur5 v]toon54 ,op van ,diem5sl& v9dt m5 e5 bos*1 be/a&e uit v]/e5de boom51 die 9 opaal v]&]d zijn4 ,n]g5s v9dt m5 wa>s*ijnlijk s*oon] v]/e5d h\t1 en n]g5s is de oorspronkelijke b\w d] weefsels bet] bewa>d geblev54 ,t]wijl het van buit5 nog /e$s e5e gelijksla*tige en bl9k5de opp]vlakte v]toont1 be/aat het van b9n5 uit conc5tris*e lag51 die wel va/ aane5geslot5 s*ijn51 ma> to* ov] h>e geheele l5gte gemakkelijk kunn5 word5 gesplet54 ,sir ,james ,ross deelt het volg5de m$e3 ,t5 zuid5 van de hav5 7op het eil& ,k]guel57 bev9dt zi* de m]kwa>dige rots1 door ,cook bes*rev54 ,het is e5e ontzaglijke bazaltmassa1 #ejj voet dik1 veel jong] dan het ge/e5te1 wa>op zij ru/1 en wa>uit zij 9 half-vloeib>5 toe/& s*ijnt v]rez5 te zijn1 tot e5e hoogte van #fjj voet bov5 de opp]vlakte d] zee4 ,tuss*5 die twee ge/e5t5 van v]s*ill5d5 oud]dom heeft m5 v]/e5de boom5 gevond52 m5 heeft er n5 van zev5 voet uitgegrav5 en na> ,engel& gezond54 ,de graad van v]/e5+ van dat h\t wisselt af tuss*5 de ze] br&b>e /e5kool en de vuur/e51 h>d g5oeg om glas te snijd54 ,e5e laag lei/e51 v]s*eid5e voet5 dik1 en op die boom5 afgezet1 s*ijnt de v]kol+ te hebb5 belet1 to5 de lava g+ /room54 n d] m]kwa>dig/e geologis*e k>akt]trekk5 van dat eil& is jui/1 dat m5 er v]s*eid5e lag5 /e5kool bov5 elk&] v9dt1 9 dikte afwissel5d tuss*5 enkele duim5 en v]s*eid5e voet54 ,9 de roode z&/e5 en ond] dat ge/e5te v9dt m5 v]/e5de boom51 wa>9 e5e kiezelmassa is doorg$rong51 en die 9 *alc$oon v]&]d zijn2 van die /amm51 dw>s doorgesn$51 tot plat5 gezaagd en gepolij/1 word5 luxe>tikel5 v]va>digd1 ev5 s*oon als agaat ( kornalijn4 ,ma> ke]5 wij tot het /e5kooltijdp]k t]ug4 ,met de sigill>ia's op5d5 de c>dot51 die ev5e5s uitge/orv5 zijn1 het tijdp]k d] naaktzadig51 wa>van de naaldboom5 en cycaden de ?ans nog lev5de v]teg5woordig]s zijn2 ook zij w>5 boom5 van ve]tig met]s hoogte1 alle5 aan de kru9 v]takt1 en g$ekt door groote blad]51 e5 met] lang4 ,die lange blad]5 kom5 9 groot5 getale voor 9 de geheele /e5kool=matie1 en vooral 9 de bov5/e lag54 ,de gekleurde plaat teg5ov] blz4 #bgd geeft d5 lez] e5 d5kbeeld van d5 a>d di] onmetelijke w\d51 die zo[el op d5 bodem van het wat] gevond5 word5 als op e55 grond1 die re$s zijn plant5k>akt] v]kreg5 heeft door de m5igte plant51 9 di5 grond re$s s$]t eeuw5 opgehoopt4 ,dit is de flora1 die onze planeet v]si]de op het tijd/ip1 wa>op de rijke kol5mijn5 gevormd w]d51 die 9 onz5 tijd door de m5s*elijke indu/rie ontgonn5 w]d52 m5 ziet1 hoe snelle en reusa*tige vord]+5 het plant5rijk heeft gemaakt4 ,do* als( de natuur zi* nu e5s uitsluit5d heeft will5 toelegg5 op de uitbreid+ en ontwikkel+ van het plant5rijk1 is het di]5rijk sle*ts we9ig vooruitgegaan4 ,de vis*soort51 die aan de devonis*e p]iode eig5 zijn1 zett5 zi* ook 9 de /e5koolp]iode voort1 en word5 v]teg5woordigd door de glanss*ubbig51 wa>m$e wij re$s k5nis gemaakt hebb54 ,zij ontwikkel5 zi* 9 die p]iode /]k1 krijg5 e5e groote v]s*eid5heid 9 vorm5 en b]eik5 e5e aanzi5lijke grootte1 zooals b4v4 de megali*?ys4 ,enkele soort5 moet5 tegelijk door kieuw5 en door long5 geademd hebb51 zoodat zij ook 9 droge modd] kond5 lev54 ,de weekdi]5 nem5 9 die p]iode e5e &]e g$aante aan4 ,het mee/ kom5 voor de armpootig51 bek5d ond] d5 naam van productidae1 groote gewelfde di]54 ,de soort5 d] vroeg]e p]iodes nem5 af met uitzond]+ d] spirif]idae en enkele &]e4 ,ook v]m9d]5 de koplooz51 do* de buikpootig5 nem5 we] toe4 ,de plantdi]5 v]&]5 we9ig4 ,m5 v9dt /ekelhuidig51 zee-egels1 zee/]r5 uit de siluris*e p]iode voortgekom51 en zeelelin1 wa>van m5 9 die p]iode me] dan vijfduiz5d soort5 k5t4 ,de s*aaldi]5 ond]gaan m]kb>e v]&]+52 de trilobiet5 v]dwijn5 bijna geheel2 de s*orpio55 nem5 toe4 ,re$s vroeg] 7blz4 #afh7 hebb5 wij van e55 s*orpio5 gesprok51 9 de siluris*e =matie gevond54 ,fig4 #agh /elt zijn5 opvolg] voor 9 het /e5kooltijdp]k4 ,de 9 de lu*t adem5de di]5 word5 re$s talrijk]4 ,ev5als de sp9a*tige di]51 zijn ook de oud/e duiz5dpoot5 9 de /e5kool=matie ontdekt4 ,ma> het zijn de insect51 die zi* het snel/ ontwikkel54 ,tot voor kort5 tijd _h m5 sle*ts e5 g]+ aantal fossiele insect5 gevond51 en dat wel alle5 9 de secundaire en t]tiaire p]iode4 ,tot 9 #ahgh _h m5 ov] de geheele a>de sle*ts #abj ov]blijfsel5 van fossiele insect5 ontdekt2 na #ahgh heeft m5 alle5 9 ,frankrijk 9 de /e5kol5mijn5 van ,comm5try #acjj exempl>5 gevond54 ,e5ige soort5 w>5 re$s 9 de devonis*e =matie gevond51 en onlangs ook 9 de siluris*e4 ,hoewel m5 9 het algeme5 alle5 de vleugel5 vond1 7da> het li*aam van e5 insect moeilijk bewa>d kan blijv57 zijn de insect5 van ,comm5try tamelijk voll$ig beh\d5 geblev54 ,alle insect51 tot nu toe 9 de primaire =maties gevond51 ,zijn re*tvleugelig51 netvleugelig5 ( halfvleugelig51 en dus m9d] ontwikkelde di]5 dan de vliesvleugelig5 en s*ubvleugelig52 hun li*aam v]toont nog niet die zuiv]e s*eid+ van kop1 bor//uk en a*t]lijf1 die m5 b4v4 bij de vliesvleugelig5 bewond]t4 ,e5 kakk]lak1 e5 krekel1 e5 spr9khaan1 zijn niet zoo ontwikkeld als e5 vl9d] met ges*ubde vleugels1 e5e bij1 ( e5e mi]4 ,het is natuurlijk1 dat de re*tvleugelig5 vr de vliesvleugelig5 zijn opgetr$54 ,9 de boss*5 d] /e5koolp]iode vond m5 de voor\d]s d] kakk]lakk51 d] krekels1 d] spr9khan51 d] witte mi]51 d] wat]juff]s4 ,m5 k5t re$s s$]t lang de kakk]lakk51 door ,oswald ,he] 9 de /e5kool van ,zwits]l& ontdekt4 ,ond] die oude insect5 v9dt m5 er 7meganeura en titanophasma7 van #cc en #be c5timet]s3 ge5 enkel insect van onz5 tijd b]eikt me] die grootte4 ,wij noem5 nog de protophasma ,damasii die pra*tig bewa>d is geblev51 en wa>9 m5 7fig4 #aha7 het oog1 de spriet51 d5 fijn5 b\w d] vleugel51 nog uit/ek5d kan t]ugv9d54 ,indi5 m5 aan die insect5 d5kt en ze 9 d5 gee/ doet h]lev5 9 de s*itt]5de w\d5 di] p]iode1 t]wijl m5 zi* de gevoeligheid di] spriet5 en di] oog5 met duiz5d5 facett5 voor d5 gee/ roept1 dan bewond]t m5 de groo!id van d5 arbeid1 door de natuur volbra*t s$]t d5 tijd1 to5 alle5 de raadsela*tige organism5 d] oorspronkelijke zeen drev5 9 de w]eldzee d] cambris*e p]iode4 ,de /e5koolp]iode s*ijnt ook het tijdp]k te zijn1 wa>op de kruip5de di]5 het e]/ optrad54 ,m5 heeft 9 de /e5kool=matie amphibin gevond51 op salam&]s en kikvors*5 gelijk5d1 wa>van enkele me] dan twee met]s lang w>54 ,van di5 tijd dagteek55 ook de labyr9?odont51 7kikvors*-hag$iss57 die d5 ov]gang vorm5 tuss*5 de amphibin en de kruip5de di]54 ,wij zull5 ze le]5 k5n5 9 de p]mis*e p]iode1 wa>9 zij zi* snel ontwikkeld hebb51 t5 e9de zi* voor te b]eid5 voor de he]s*appij1 die zij 9 de secundaire p]iode moe/5 vo]54 ,,vijfde ,,ho(d/uk ,e9de van het ,primaire ,tijdp]k4 ,de p]mis*e p]iode4--,amphibin en kruip5de di]54 ,uit het oogpunt van het lev5 bes*\wd is de p]mis*e p]iode niet m9d] dan uit e5 natuurkundig oogpunt de voortzett+ d] /e5koolp]iode4 ,to* is de /e5koolp]iode zelf voorbij2 m5 v9dt ?ans kalk- en z&/e551 zond] br&b>e /(f51 en die 9 me] ( m9d] dikke lag5 op de kol5laag geleg5 zijn4 ,wij zag5 re$s vroeg]1 dat de /e5kol5=matie 9 ,rusl& me] dan e5 d]de van ,russis*-,europa uitmaakt4 ,hetzelfde is met de p]mis*e =matie het geval2 e5 groot g$eelte van ,midd5-,rusl& wordt door die =matie1 die na> de prov9cie ,p]m g5oemd wordt1 +5om54 ,m5 noemt die =matie ook wel rood-doodligg5d1 om de we9ige fossiel51 die zij bevat4 ,9 ,frankrijk ligt die =matie op v]s*eid5e plaats5 bloot4 ,op de c5trale hoogvlakte1 die1 zooals wij zag51 zoo rijk is aan /e5kol5lag51 b$ekt de p]mis*e =matie dikwijls die lag5 met e5e laag van #ijj tot #ajjj met]s1 be/a&e uit z&/e5 en lei/e54 ,9 de ,vogez5 neemt die =matie d5 bodem d] vallei5 91 die op d5 oo/elijk5 r& di] b]g/reek de secundaire b]gket5s snijd53 da> ru/ zij onmiddellijk op het gneiss1 dat d5 ond]grond van die vallei5 vormt1 en v]m5gt zij zi* met het porfi]1 dat da> is uitgeworp5 9 d5 tijd1 to5 dat geheele oo/elijke g$eelte d] ,vogez5 met p]mis*e w\d5 7v>5s1 cordat51 enz47 b$ekt 04 ,het oud/e g$eelte d] p]mis*e =matie is e5e /r&vorm+1 9 ondiepe zee gevormd4 ,plant5 en di]5 zijn nog dezelfde als 9 de vorige p]iode1 ma> zij /aan re$s op het punt1 om plaats te mak5 voor volkom5] vorm54 ,de omgev+ v]&]t4 ,to* zijn er nog ge5e ja>getijd5 op onze planeet1 en de zon is nog niet ze] li*tgev5d4 ,de temp]atuur is nog ov]al gelijkmatig en tropis*4 ,de bodem ond]gaat dal+51 die het gevolg zijn van inw5dige afkoel+ en sam5trekk+ d] a>de4 ,9 het beg9 di] nieuwe p]iode vo]t e5e algeme5e dal+ van d5 bodem de zee we] t]ug ov] e5 groot g$eelte van ,europa1 vooral ,rusl&1 ,c5traal-,duits*l&1 het zuid-we/5 van ,engel&1 d5 voet d] ,vogez5 enz4 ,groote ope5hoop+5 v]zamel5 zi* 9 de zeen3 zij vorm5 het jonge roode z&/e54 ,da>bov5 zet zi* 9 tijd5 van betrekkelijke kalmte de magnesiumkalk1 ook wel ze*/e5 g5oemd1 af4 ,dit is 9 ,c5traal- en ,we/-,europa de gewone sam5/ell+ d] p]mis*e =matie1 die tr\w5s ze] v]&]lijk is4 ,op v]s*eid5e plaats5 br5g5 ond]a>ds*e inspuit+5 9 de zeen delf/(f51 die 9 het algeme5 v]d]felijk zijn voor het lev52 b4v4 het kop] 9 ,?ur+5 en ,rusl&1 het gips en het /e5z\t 9 ,rusl& en ,am]ika1 en het magnesium ov]al4 ,uit e5 m9]alogis* /&punt gelijkt dan ook de p]mis*e =matie me] op het trias1 dat da>op volgt1 dan op de =maties1 die zijn voorafgegaan2 uit e5 organis* oogpunt is e*t] het omgeke]de het geval4 ,behalve 9 ,rusl& en 9 de ,v]e5igde ,/at51 wa> nog /e$s de /ilte d] vorige p]iod5 voortduurt1 zijn de beweg+5 van d5 bodem en de omw5tel+5 d] lag5 uit]/ talrijk2 v&a> dan ook1 dat 9 de ,v]e5igde ,/at5 de p]mis*e =matie #bej met]s is1 t]wijl deze 9 ,boheme #gjj met]s en 9 ,saks5 #abjj met]s b$raagt4 ,de ond]/e lag5 ru/5 nu e5s op de /e5kool1 dan w$] op lei/e5 ( graniet1 hetge5 wij/ op d5 invlo$ d] zee4 ,de p]mis*e p]iode teek5t het e9de van e5 groot geologis* tijdvak1 omdat da>9 de mee/e oude typ5 uit/]v51 hetzij omdat zij hun natuurlijk uite9de b]eikt hebb51 hetzij omdat de omgev+ niet me] ges*ikt voor h5 is4 ,sle*ts enkele typ5 blijv5 voortbe/aan3 nog ge5e enkele d] nieuwe vorm51 die het secundaire tijdp]k teek551 komt t5 tooneele4 ,het is dus natuurlijk1 dat het e9de d] p]mis*e p]iode tev5s als het e9de d] paleozos*e p]iode bes*\wd wordt4 ,de di]5w]eld uit die p]iode telt nauwelijks driehond]d bek5de soort54 ,alle di]5groep5 g]ak5 9 v]val1 t5 m9/e 9 ,europa en 9 de ,v]e5igde ,/at54 ,de poliep51 de zeelelin en de /ekelhuidig5 tell5 nog sle*ts enkele soort54 ,bijna alle paleozos*e armpootig5 zijn v]dw551 enkele kom5 nog voor het laat/ voor4 ,die klasse zal zi* niet me] uit ha> v]val opheff5 en altijd ov]tr(f5 word5 door de buikpootige en koplooze weekdi]54 ,de koppootig5 zijn tot enkele soort5 t]uggebra*t1 en de s*aaldi]5 word5 alle5 nog sle*ts v]teg5woordigd door de laat/e d] trilobiet51 enkele limul5 en enkele cyprid954 ,de glanss*ubbige viss*5 beh\d5 hunne /ell+ en zijn m]kwa>dig door het groote aantal soort5 en individu54 ,de ontwikkel+ van het lev5 s*rijdt regelmatig voorwa>ts4 ,bov5 de drie afdeel+53 plantdi]51 weekdi]5 en r+worm51 alle ongew]velde di]51 /aan de gew]velde di]54 ,g$ur5de de azos*e en primaire p]iodes hebb5 wij na elk&] de di]5 d] drie e]/e afdeel+5 zi5 v]s*ijn51 en wel z1 dat de mee/ volkom5e ongew]velde di]51 de sp9a*tig51 de duiz5dpoot51 de insect51 de gel$e di]5 9 het algeme51 het laat/ v]s*55 zijn1 lang na de plantdi]5 en de weekdi]54 ,zoo zag5 wij ook de gew]velde di]5 met de laag/ ontwikkelde1 de viss*51 beg9n54 ,die hoog] ontwikkelde afdeel+ be/aat uit de volg5de klass53 ,viss*54 ,amphibin4 ,kruip5de di]54 ,vogels4 ,zoogdi]54 ,wij hebb5 de e]/e di] klass5 zi5 optr$54 ,wij zull5 ?ans de ontwikkel+ d] twe$e klasse bijwon54 ,de amphibin zijn no* viss*5 no* kruip5de di]54 ,hun z5uw/elsel is ontwikkeld] dan dat d] e]/e klasse1 en m9d] ontwikkeld dan dat d] twe$e klasse4 ,m5 noemt ze amphibin 7tweesla*tig71 omdat zij zo[el 9 het wat] als viss*51 als 9 de lu*t als kruip5de di]5 kunn5 lev54 ,tot de amphibin behoor5 de kikvors* en de pad1 7/a>tlooze di]57 en de salam&]s 7die d5 /a>t beh\d574 ,tot de kruip5de di]5 behoor5 de slang51 de hag$iss51 de krokodill5 en de s*ildpadd54 ,de amphibin adem5 de lu*t 91 die 9 het wat] op gelo/ is1 en wel g$ur5de d5 e]/5 tijd van hun lev51 door kieuw54 ,de kruip5de di]5 adem5 /e$s de gewone lu*t 9 door long54 ,de amphibin v]toon5 bov5di5 voortdur5d g$aantewissel+52 op het oog5blik1 wa>op zij het ei v]lat51 zijn zij nog niet tot volkom5 ontwikkel+ gekom51 en hebb5 zij nog niet d5 b\w hunn] oud]s2 dit ges*i$t e]/ als zij volwass5 word54 ,9 het beg9 van hun lev5 is hun be/aan aan dat d] viss*5 gelijk1 en zijn het wat]di]54 ,nu e5s ontbrek5 de l$emat5 geheel en al1 dan we] gelijkt het li*aam op e5e s*ijf1 en is het afgeplat en van lange poot5 voorzi54 ,bij sommige1 die op het l& lev5 en ge5e l$emat5 bezitt51 gelijkt het li*aam op dat van e55 a>dworm4 ,bij die1 welke zi* /e$s 9 het wat] oph\d51 is de /a>t zijdel+s afgeplat1 en maakt deze het zwemm5 mogelijk4 ,de poot5 v]toon5 alle trapp5 van ontwikkel+2 e]/ niet 9 /aat1 om het li*aam te drag51 v]krijg5 zij lat] klauw54 ,somtijds be/aan alle5 de voorpoot51 dan we] zijn alle5 de a*t]poot5 zi*tba>4 ,bij de /a>tlooz5 /]ft de /a>t af en v]dwijnt deze bij het volwass5 di] geheel4 ,de uitw5dige vorm d] amphibin bewij/1 dat ha> b\w ges*ikt is1 om zo[el 9 het wat] als 9 de lu*t te lev51 ma> dat zij langzam]h& nad]5 tot de l&di]51 ges*ikt om te kruip5 en te spr+54 ,hoewel het z5uw/elsel nog ze] e5v\dig is1 is het to* hoog] ontwikkeld dan dat d] viss*54 ,de h]s55 zijn kle9 9 v]gelijk+ met de w]velkolom4 ,ev5als de viss*5 legg5 de amphibin ei]54 ,de lev5d b>5d5 kom5 e]/ lat] t5 tooneele4 #ag ,ev5als de kruip5de di]51 ti]5 de amphibin het be/ 9 e5 w>m en vo*tig klimaat2 zij kom5 vooral voor 9 de tropis*e l&5 d] nieuwe w]eld4 ,9 die maagdelijke w\d5 v9d5 zij het geheele ja> de vo*tigheid en de w>mte1 die zij voor h>e ontwikkel+ noodig hebb54 ,9 de onmetelijke boss*5 van ,zuid-,am]ika en ,zuidelijk-,azi v9dt m5 e5 onnoemelijk aantal soort52 het wat] 9 de holt5 d] boom51 op de blad]51 9 het mos1 op d5 grond1 w]kt het uitkom5 d] ei]5 en de ontwikkel+ d] l>v5 ze] 9 de h&4 ,die voorwa>d5 van bewoonba>heid k5m]kt5 jui/ de p]mis*e p]iode3 zij pa/5 jui/ voor de amphibin1 en de v>5s en de sigill>ia's van die p]iode4 ,ev5als wij de devonis*e p]iode het tijdp]k d] viss*5 g5oemd hebb51 omdat deze jui/ 9 di5 tijd hun be/aan geve/igd hebb51 en ev5als de /e5koolp]iode de tijd van de he]s*appij d] plant5 kan g5oemd word51 zoo z\d5 wij de p]mis*e p]iode kunn5 bes*\w5 als die van de ontwikkel+ d] amphibin4 ,wel is het wa>1 dat de amphibin en de kruip5de di]5 re$s dagteek55 uit de /e5koolp]iode1 miss*i5 zelfs uit het devonis*e tijdp]k1 do* e]/ 9 het p]mis*e tijdp]k ontwikkel5 zi* de amphibin1 t]wijl de kruip5de di]5 e]/ 9 het secundaire tijdp]k1 en vooral 9 de ,jurap]iode1 e5e ho(drol zull5 spel54 ,het w]d e]tijds als e5 axioma bes*\wd1 dat er ge5e kruip5de di]5 be/aan hebb5 vr de p]mis*e p]iode1 en wel vr de magnesiumkalk1 do* 9 het ja> #ahdd w]d5 9 de /e5kool=matie kruip5de di]5 7l&- en wat]di]57 gevond54 ,re$s 9 #ahfc heeft ,dawson v]s*eid5e amphibin en kruip5de di]5 gevond51 vooral e5e soort1 die d5 naam van ,hylonomus gekreg5 heeft1 en die door de inri*t+ h>] w]vels 9 /aat moet gewee/ zijn1 om buit5 het wat] te klimm5 en te spr+54 ,huxley heeft 9 de /e5kool van ,groot-,brittani v]s*eid5e kruip5de di]5 gevond51 wa>ond] d5 ,an?racosaurus1 twee met]s lang4 ,k+ vond 9 de /e5kool van ,p5sylvani de indruksels van e5 ontzaglijk di]1 d5 ,batra*opus2 de indruksels d] a*t]poot5 w>5 bijna e5 voet lang1 en ov]tr(f5 dus 9 grootte die d] doolh(t&ig5 uit de triasp]iode4 ,die indruksels wijz5 op e5 di]1 dat 9 de lu*t ademde2 want na> de wijze hunn] v]/e5+ moet5 die indruksels gemaakt zijn door e5 vi]voetig di]1 dat op de weeke klei aan d5 oev] liep1 en moet die klei 9 de zon g$roogd en gesplet5 zijn4 ,da>na moet de klei b$ekt zijn geword5 met z&1 en dit z& 9 z&/e5 v]&]d zijn4 ,enkele voet/app5 van kruip5de di]5 9 ,p5sylvani gevond51 hebb5 do5 v]mo$51 dat zij tot de devonis*e p]iode behoord hebb54 ,niet alle5 dat de di]5 de spor5 van hunn5 /ap a*t]lat5 aan e55 eff551 slibbig5 oev]1 ook de reg51 9 groote droppels ne]vall5d1 boort 9 dat slib e5 aantal ronde holt54 ,ond] d5 invlo$ d] w>mte word5 al die spor5 h>d4 ,indi5 nu bij e55 volg5d5 vlo$ het zeewat] w$] nieuw fijn z& br5gt op d5 uitg$roogd5 oev]1 dan zal dat z& als het w>e afgietsels vorm5 9 die holt51 en w$] drog5de1 getuig5is aflegg5 van d5 doorto*t van di]5 en het ne]/ort5 van d5 reg54 ,zoo kan m5 aantoon51 dat 9 die p]iode de reg5 met /room5 moet zijn ne]gevall54 ,de afdruksels d] voet/app5 behoor5 tot die van amphibin1 die op de z&vlakt5 van het l& 9 de /e5koolp]iode niet alle5 de spor5 van hunn5 doorto*t hebb5 a*t]gelat51 ma> ook deel5 van hun g]aamte1 vooral be5ige plat51 gelijk5de op die1 welke het s*ild d] krokodill5 vorm51 en ook kegelvormige t&51 +ewikkeld van vorm1 wa>aan die di]5 d5 naam van labyr9?odont5 7doolh(t&ig57 v]s*uldigd zijn4 ,hunne v]baz5de grootte1 hunne wap5ru/+ van be5ige plat51 hunne kak5 met kra*tige t&51 hun gepants]de kop1 dat alles maakt die ?ans v]dw55 amphibinfamilie tot de m]kwa>dig/e v]s*ijn+ d] primaire di]5w]eld4 ,de bonte z&/e5groev5 bij ,lodve 7dep>tem5t ,hrault71 bevatt5 talrijke afdruksels van de /app5 d] labyr9?odont5 uit de triasp]iode1 die z go$ bewa>d zijn1 dat m5 er al de bijzond]h$5 van de s*ubbige huid d] di]5 9 kan t]ugv9d54 ,zij w>5 e5ige met]s lang en hadd5 korte1 do* kra*tige l$emat51 t]wijl de we9ige ev5r$igheid tuss*5 de /evige a*t]poot5 en de slank]e vrpoot5 wij/ op e5 spr+5d di]4 ,het di]1 dat de g5oemde /app5 heeft afg$rukt1 _h vi] h&51 v&a> zijn naam *iro!rium4 ,de voor/e l$emat5 w>5 veel kle9] dan de a*t]/e1 die ongeve] d5 vorm hadd5 van e5e zw>e mann5h&1 met dat v]s*il1 dat de v+]s kort] en dikk] w>52 de l5gte d] a*t]h&5 b$roeg #bd c5timet]s1 d4i4 het dubbele d] voorh&54 ,het *iro!rium 0 e5 reuz5labyr9?odon4 ,fig4 #ahe doet ons1 zooals uit d5 /& d] duim5 blijkt1 niet de afdruksels d] h&5 zi51 ma> afdruksels1 die ont/aan zijn door het z&1 9 de /app5 afgezet4 ,het di] liep ev5als het pa>d1 met de poot5 ze] di*t bij het midd5vlak van het li*aam4 ,de zoo v]s*ill5de grootte van de l$emat5 van die di]5 heeft tot de me5+ geleid1 dat zij v]wants*ap moe/5 hebb5 met de kango]oe's1 do* de laat/e loop5 niet1 zij gebruik5 de a*t]poot5 alle5 om te spr+51 en gebruik5 hunne voor/e l$emat5 alle51 om hun vo$sel te nem52 alle5 bij toeval plaats5 zij die op d5 grond4 ,die amphibin da>5teg5 hebb5 bepaald h&vormige l$emat52 het *iro!rium moet e5e soort reuz5salam&] gewee/ zijn4 ,re$s 9 de /e5kool=matie leefd5 de labyr9?odont5 te zam5 met &]e amphibin1 die e5igsz9s op de teg5woordige soort5 gelijk51 en met de hag$iss54 ,9 de p]mis*e =matie zijn de amphibin en kruip5de di]5 talrijk]1 zo[el 9 ,europa als 9 ,am]ika4 ,zoo heeft m5 9 de p]mis*e =matie 9 ,texas en ,ill9ois #bh soort5 van kruip5de di]5 en zev5 soort5 van labyr9?odont5 gevond54 ,bij de oud/e labyr9?odont5 is de s*$el geheel geh>na/3 de buit5/e opp]vlakte van d5 s*$el is gewoonlijk b$ekt met e5e le]a*tige huid1 die ons doet d5k5 aan de teg5woordige krokodill54 ,de s*$el is nu e5s v]l5gd zooals bij d5 ar*egosaurus1 dan w$] ine5g$rong5 zooals bij d5 ma/odontosaurus4 ,bij d5 ar*egosaurus v9dt m5 aan i$]e h& vijf v+]s1 t]wijl de twee pa> l$emat51 ongeve] ev5 groot1 na> a*t]5 g]i*t zijn en di5d5 om te zwemm54 ,de be5d]5 w>5 ze] e5v\dig en kond5 nog ze] gemakkelijk v]vormd word51 zooals dan ook bij het v]/e55 dikwijls het geval gewee/ is4 ,wij zull5 niet alle soort5 d] labyr9?odont5 besprek51 do* will5 wijz5 op hetge5 ons omtr5t hunn5 algeme55 b\w bek5d is4 ,het li*aam moet zwa> en log gewee/ zijn4 ,ev5als nu nog bij de /a>tlooz5 en de salam&]s1 w>5 de a*t]/e l$emat5 te zwak om het li*aam te drag51 zoodat de buik ov] d5 grond sleepte4 ,zij bra*t5 het groot/e g$eelte van hun lev5 door 9 de mo]ass51 vijv]s en m]51 die 9 zoo groot5 getale d5 grond doorsn$5 9 de /e5koolp]iode1 de p]mis*e en de triasp]iode4 ,somtijds sleept5 zij zi* voort ov] het weeke klei v&5 oev]1 wa>9 dikwijls het spoor1 door hunn5 /a>t a*t]gelat51 is blijv5 be/aan4 ,zoo heeft m5 afdruksels van het *iro!rium 9 ,meur! en 9 ,hrault gevond51 wa>van s*oone proev5 9 het museum te ,p>ijs voorkom54 ,sommige labyr9?odont5 moet5 v]baz5d groot gewee/ zijn4 ,9 de trias=matie heeft m5 s*$els van #a1cj met]s gevond51 wa>uit m5 v]mo$5 kan1 dat die di]5 me] dan zes met]s lang moet5 gewee/ zijn4 ,die uit de p]mis*e t]re95 van ,ohio en ,ill9ois w>5 kle9]4 ,de vorm van d5 s*$el en van de t&51 als grijp- en kauworgan5 zooze] ov]e5kom5d met die d] krokodill51 wij/ er op1 dat wij te do5 hebb5 met v]s*eur5de di]54 ,de ov]e5kom/ van de labyr9?odont5 met de amphibin en de aanwezigheid van kieuw5 bij de l>ve1 wijz5 er op1 dat zij tijd5s het e]/e g$eelte van hun lev5 wat]di]5 w>52 wa>s*ijnlijk] e*t] is het1 dat zij 9 de rivi]51 dan 9 zee voorkwam54 ,tot aan het ja> #ahfg _h m5 9 ,frankrijk ge5 enkele kruip5d di] 9 de primaire =matie gevond51 hoewel m5 re$s 9 #agaj 9 de p]mis*e =matie van ,?ur+5 e55 prot]osaurus gevond5 _h4 ,?ans k5n5 wij er re$s e5 aantal4 ,hi]uit blijkt dus1 dat wij ons moet5 ho$51 om aan de natuur l$ige vakk5 toe te s*rijv51 die alle5 het gevolg zijn van onze gebrekkige wa>nem+54 ,tot de amphibin behoort ook e5 salam&] met kort5 /a>t1 de protriton petrole4 ,tot nu toe s*e5 het primaire tijdp]k zi* gek5m]kt te hebb5 door kruip5de di]51 die v]s*ild5 van onze amphibin4 ,de protriton e*t] en e5 v]/e5d di]1 9 ,duits*l& gevond51 de apateon1 b5ev5s de raniceps1 9 ,am]ika ontdekt1 kom5 me] da>m$e ov]e54 ,de protriton wijkt 9 vele opzi*t5 van d5 labyr9?odon af1 en komt me] ov]e5 met onze teg5woordige salam&]s4 ,de kle9e salam&]vormige fossiel5 word5 9 dezelfde =maties gevond5 als de labyr9?odont54 ,het is wa>s*ijnlijk1 dat ond] de kle9e salam&]vormige fossiel5 v]s*eid5e d5 toe/& d] labyr9?odont5 9 hunne e]/e j>5 voor/ell54 ,do* het is dikwijls moeilijk1 om het v]s*il1 dat v]oorzaakt wordt door d5 leeftijd1 en het v]s*il 9 wez5 te ond]s*eid5 van di]51 die miss*i5 g$aantev]wissel+5 ond]g+51 zooals de teg5woordige amphibin4 ,de groot/e soort van labyr9?odont5 is bek5d door zijne be5d]5 en ook door de afdruksels d] poot54 ,bij ,lodve zijn de voetspor5 v]gezeld van die van e55 slep5d5 /a>t4 ,dat di]1 half salam&]1 half krokodil1 0 ov] het geheele li*aam b$ekt met fijne hoorna*tige s*ubb54 ,de l$emat5 w>5 kort ma> kra*tig2 de we9ige h>monie tuss*5 voor- en a*t]poot5 wij/ op de eig5s*app5 van e5 spr+5d di]1 ma> logg] dan de teg5woordige amphibin4 ,m5 kan zi* van die di]51 de oud/e d] op het l& lev5de gew]veld51 de volg5de voor/ell+ mak54 ,zij w>5 traag1 gulzig1 zo*t5 kle9e prooi1 liep5 ov] het vo*tige z&1 bes*]md door e5e ondoordr+b>e wap5ru/+2 zij w>5 de kon+5 d] s*epp+ op e5 tijd/ip1 wa>op e5 /evige b\w voldo5de 0 voor de he]s*appij2 zij hadd5 ge55 enkel5 vij& te vreez51 da> v]/& en vlugheid nog ge5e rol speeld51 en omdat het in/9ct zi* nog sle*ts bepaalde tot het ond]h\d5 en het voortplant5 van de soort4 ,het lev5 van d]gelijke wez5s be/ond n]g5s &]s 91 dan 9 het volg5 van het wat] bij zijn voorwa>t/r$5 en a*t]uitwijk52 zij ademd5 en bewog5 zi* buit5 het wat]1 do* zond] zi* v] van hunne wieg te v]wijd]54 ,naa/ de labyr9?odont5 v9dt m5 e5e nog onvolkom5] soort1 die nog di*t] bij het uitgangspunt /ond3 de ganocephal5 7pants]kopp574 ,dit type wij/ ons op d5 tijd1 to5 de kruip5de di]51 miss*i5 re$s ges*ikt voor adem+ 9 de lu*t1 nog altijd zwomm54 ,het zijn als het w>e m9d] gevord]de labyr9?odont54 ,zooals bijna altijd1 als m5 de oorspronkelijke typ5 e5] reeks vr zi* heeft1 zijn zij kle9 9 v]gelijk+ met de labyr9?odont5 uit de triasp]iode4 ,de groot/e 7de ar*egosaurus7 is nog ge5 met] lang4 ,zijne l$emat5 w>5 zwak en bet] ges*ikt om te zwemm5 ( te kruip5 dan om te loop52 to* hebb5 zij re$s poot5 met afzond]lijke te554 ,hij is vlees*et5d ev5als de labyr9?odon1 en v]h\dt zi* tot dez5 als de salam&] tot d5 kikvors*1 welke e]/e op e5 zek] punt d] g$aantev]wissel+ blijft /aan en zijn geheele lev5 me] ( m9d] e5 jonge kikvors* blijft4 ,zoo ziet m5 9 d5 ar*egosaurus het type d] gew]velde di]5 9 word+1 op het oog5blik1 wa>op de v]be5+ van de w]velkolom voltooid wordt4 ,9 de primaire p]iode w>5 de amphibin en kruip5de di]5 nog jong2 v]s*eid5e typ5 w>5 nog we9ig 9 hunne ontwikkel+ gevord]d2 v&a> dat zelfs bij volwass5 individu5 enkele k>akt]trekk5 het beeld v]toon5 van de teg5woordige kruip5de di]51 9 jeugdig5 ( zelfs nog 9 ongebor5 toe/&4 ,fig4 #ahh /elt n d] mee/ bek5de ,europees*e labyr9?odont5 voor1 d5 ma/odontosaurus1 met kort51 platt51 bre$5 en p>abolis*5 kop en go$gewap5de kak52 de bov5kaak droeg twee rij5 t&51 wa>van de buit5/e alle5 er hond]d bevatte4 ,die soort kreeg h>e groot/e uitbreid+ 9 de triasp]iode en is da>na uitge/orv54 ,op de teek5+ is n d] di]5 voorge/eld1 op d5 rug gezi51 het &]e1 half 9 wat] g$ompeld1 doet ons de bor/plat5 zi54 ,l9ks ziet m5 op dit l&s*ap pa>de/a>t5 en calamit51 re*ts boomv>5s1 tijdg5oot5 d] labyr9?odont51 van de /e5kool- tot de triasp]iode4 ,wij zull5 de labyr9?odont5 t]ugv9d5 9 het beg9 d] secundaire p]iode4 ,de plant5 d] p]misehe p]iode zijn1 ev5als de di]51 de ontwikkel+ van die uit de /e5koolp]iode1 7ontwikkel+ 9 d5 z9 van wijzig+ d] soort51 do* t]uggang wat betreft de afmet+574 ,de groot/e sigill>ia's met h>e wortels1 de cordat5 met groote blad]5 blijv5 nog eeuw5 lang be/aan2 ma> weldra v]dwijn5 deze vorm51 om voor de conif]5 plaats te mak54 ,die naaldboom5 kondig5 w$] hunne opvolg]s uit onz5 tijd aan4 ,de vorm5 v]&]54 ,m5 raadt re$s de blad]51 en bijna zelfs de bloem5 en vru*t5 d] toekom/ige eeuw54 ,ma> hoev] zijn wij nog af van de si]lijke plant5 van onz5 tijd6 ,to* zijn de oorspronkelijke tijd5 voorbij4 ,de natuur wijdt de secundaire p]iode 93 de s*epp+ tre$t 9 e5e nieuwe phase1 die het lev5 e5e hoog]e vlu*t geeft en de s*att5 van onze mod]ne s*epp+ g]e$maakt4 ,,vi]de ,,boek4 ,het secundaire tijdp]k4 ,,e]/e ,,ho(d/uk4 ,de triasp]iode4 ,de dampkr+ is gezuiv]d4 ,de zon1 niet me] zoo ontzaglijk groot en nevela*tig als te vor51 beg9t aan e55 azur5 hemel te s*itt]54 ,de uitb>/+5 van d5 inw5dig5 ov51 die g$urig het bez9k5 van de /e5kool- en de p]mis*e =matie 9 d5 weg hadd5 ge/aan1 word5 zeldzam] en ru/ig]1 de splet5 lat5 niet me] zoo gemakkelijk de inw5dige w>mte door en zijn gevuld met ad]51 die langzam]h& afkoel54 ,de plant5 en di]51 die uit het wat] de ku/5 en vlakt5 hadd5 opgezo*t1 /ijg5 al hoog] en hoog]1 na>mate de oneff5h$5 van d5 bodem duidelijk] te voors*ijn kom5 t5 gevolge van de voortdur5de sam5trekk+ van d5 /e$s afkoel5d5 bol1 en van de v]s*uiv+5 en ontwri*t+51 die da>door v]oorzaakt word54 ,de plant51 niet me] uitsluit5d gevo$ door het wat] en d5 dampkr+1 beh\d5 h>e reusa*tige afmet+5 uit de /e5koolp]iode en beg9n5 zi* al me] en me] te splits52 de cycaden en conif]5 tr$5 op4 ,nog zijn er ge5e boom5 met afvall5de blad]51 da> er nog ge5e ja>getijd5 be/aan4 ,de kruip5de di]5 krijg5 op het va/el& de ov]h&4 ,9 de zee v]m5igvuldig5 zi* de weekdi]51 vooral de koppootige uit het gesla*t d] ammoniet51 die re$s 9 groot5 getale optr$5 9 het beg9 d] nieuwe p]iode1 om g$ur5de dat geheele tijdp]k voort te dur54 ,ook de viss*5 ontwikkel5 zi*2 zij h\d5 op kraakbe5ig te zijn en word5 be5ig4 ,de arbeid d] natuur breidt zi* uit en v]takt zi*4 ,nem5 wij de secundaire p]iode 9 ha> geheel1 dan is de vooruitgang bij de primaire p]iode onbetwi/ba>4 ,dit wil e*t] niet zegg51 dat die p]iode begonn5 is met e5e plotsel+e s*epp+ van bepaalde typ5 van di]5 ( plant51 ( met e5e omw5tel+ 9 de natuur1 ev5m9 als dit bij d5 ov]gang d] azos*e tot de primaire p]iode het geval is gewee/4 ,de a&a*tige lez] begrijpt1 dat er tuss*5 de ne p]iode en h>e voorgang/] ( opvolg/] ge5 sprong plaats heeft1 ev5m9 als dit het geval is tuss*5 d5 laat/5 dag van het ne ja> en d5 e]/5 dag van het volg5de ja>4 ,de dag5 en j>5 van de p]iod5 van het lev5 op a>de volg5 ev5 geleidelijk op elk&] als de gewone dag5 en j>52 de secundaire p]iode is de voortzett+ d] primaire4 ,i$] wez5 /reeft na> vooruitgang1 en dat /rev5 is jui/ de bron zijn] w]kzaamheid4 ,de plant zoekt onbewu/ ma> to* met nadruk het li*t1 dat voor h>e ontluik+ het gun/ig/ is1 en de be/e sapp5 voor h>e vo$+4 ,de vis* zwemt na> het wat]1 dat voor hem het v]kieslijk/ is1 en begeeft zi* na> d5 oorsprong d] /room54 ,het insect kie/ d5 be/5 honig ( de rijp/e druif4 ,de vogel kie/ voor zijn ne/ het fijn/e mos1 en de gemakkelijk/e plaats4 ,de hond bespi$t d5 wil van zijn5 mee/] en zoekt hem te behag54 ,zo[el 9 het plant5- als 9 het di]5rijk1 w]k5 duiz5d5 uit- en inw5dige eig5s*app51 zooals de kleur--wa>door de insect5 bepaalde bloem5 v]kiez51 en die dus e5e groote rol speelt bij de bevru*t+1 ev5als zij van invlo$ is op de p>+ d] insect51 vogels en zoogdi]5--de reuk1 die ev5ze] h>5 invlo$ doet geld5--de spi]- en z5uwkra*t1 de wijze van vo$+ en de da>uit voortvloei5de ho$anigh$51 m$e tot d5 vooruitgang1 door dat /rev5 na> het hoog]e1 wa>m$e i$] wez5 begaafd is4 ,neem dat /rev5 weg1 en gij v]breekt de drijfve] d] beweg+1 en de geheele natuur1 van de plant tot aan d5 m5s*1 valt w$] tot het laag/e peil t]ug4 ,zond] die gave v]lie/ zelfs het lev5 zijne r$5 van be/aan1 en blijft de m5s*heid /il/aan4 ,vooruitgang is de algeme5e drang d] natuur4 ,i$] onz]1 9 welk5 kr+ ook gebor51 /reeft na> v]bet]+1 de ne 9 mat]ieel51 de &]e 9 moreel5 ( intellectueel5 z92 de gi]iga>d v]rijkt zi* als moe/ hij nooit /]v52 de gele]de /ude]t onoph\delijk1 dor/5d na> het onbek5de en wanhop5d ov] hetge5 hem nog te le]5 ov]blijft2 de kun/5a> tra*t me] en me] het ideaal d] hoog/e s*oonheid te b]eik52 de d5k] ziet e5e me] volkom5 m5s*heid vr zi*1 en zoo gaat de m5s* door al zijne h>t/o*t51 v]lang5s en aspiraties1 9 vreugde en 9 sm>t1 /e$s vooruit1 en wel v]re van voldaan te zijn met wat het lev5 ons s*5k5 kan1 bepal5 wij d5 kr+ onz] v]lang5s niet tot deze a>de alle51 do* voel5 wij ons g]oep51 die hoog] op te vo]54 ,die goddelijke drang1 re$s eig5 aan het atoom1 aan het laag/e wez51 de cel en het protoplasma1 dat deel van het goddelijke1 dat de zi*tb>e natuur1 het uitvloeisel d] onzi*tb>e kra*t 9 zi* bevat2 die drang na> het one9dige1 is de oorzaak d] voortdur5de volmak+ d] wez5s1 de geleidelijke v]&]+ d] soort5 en van d5 regelmatig5 vooruitgang van de e]/e dag5 van het organis*e lev5 tot op onz5 tijd4 ,het tijdp]k1 dat wij ?ans besprek51 wordt 9 drie p]iod5 ond]v]deeld1 die door h>e k>akt]i/ieke eig5s*app5 s*]p ond]s*eid5 kunn5 word53 de trias- de jura- en de krijtp]iode4 ,de e]/e p]iode heet trias1 omdat de =maties di] p]iode bij de e]/e /udie di] =maties zi* 9 drie lag5 v]toond53 de bonte-z&/e51 de s*elpkalk en de keup]1 wa>9 de m]gel voorkomt4 ,die drie lag5 v9dt m5 regelmatig op elk&] 9 ,wurtemb]g1 ,bei]51 ,lo?>+5 en eld]s2 do* die v]deel+1 die b]u/ op het be/aan e5] zeevorm+ tuss*5 twee zoetwat]vorm+51 geldt o4 a4 niet voor ,engel&1 de ,alp5/rek51 het ,himalayageb]gte en ,cali=ni4 ,bov5di5 v9dt m5 dikwijls de trias=matie nauw aan de p]mis*e =matie v]bond51 wa>door de geleidelijke ontwikkel+ d] organis*e w]eld nog nad] beve/igd wordt4 ,wel kunn5 enkele lag5 ontbrek51 ma> de volgorde wordt nooit gewijzigd1 nooit ligt de bonte-z&/e5 ond] de s*elpkalk1 ev5als de jura=matie nooit bov5 de krijt=matie geleg5 is4 ,de twe$e p]iode van het secundaire tijdp]k1 heet de ,jurap]iode1 omdat het ,jurageb]gte1 dat e]/ lat] is opgehev51 groot5deels be/aat uit =maties1 die 9 deze p]iode bezonk5 zijn4 ,deze p]iode wordt w$] ond]v]deeld 9 de lias- en de olietp]iode4 ,de d]de p]iode heet de krijtp]iode1 omdat de =maties1 to5 door de zee afgezet1 bijna geheel uit krijt be/aan4 ,m5 v]deelt ha> w$] 9 drie afdeel+53 de ond]/e1 de middel/e en de bov5/e krijt=matie4 ,de triasp]iode1 die het secundaire tijdp]k inleidt1 bevat1 zooals wij zag51 drie v]s*ill5de =maties1 de bonte z&/e51 de s*elpkalk en de keup]4 ,de e]/e wordt 9 groote hoeveelh$5 9 de ,vogez5 gevond52 de twe$e 9 ,bei]51 en de d]de 9 de ,tyrol] ,alp54 ,m5 noemt da>om die drie =maties ook wel ,vogezis*e1 ,franconis*e en ,tyrol] =matie4 ,ond] welke om/&igh$5 zijn die =maties ont/aan8 ,9 het beg9 d] triasp]iode zijn de b9n5zeen1 wa>9 zi* 9 het noord5 van ,duits*l& en ,engel& de zeebez9k+5 d] bov5/e p]mis*e =matie hadd5 afgezet1 uitg$roogd2 m5 moet me] 9 het zuid51 9 de nabijheid d] ,middell&s*e zee zijn1 om e55 zeetoe/& t]ug te v9d54 ,ma> weldra ont/aan er 9 noordelijke ri*t+ golv51 en de zee /rekt zi* het v]/ uit 9 de ,frankonis*e p]iode1 to5 ,lo?>+5 en de oo/elijke r& d] c5trale b]gvlakte door de zee w]d5 bespoeld4 ,do* weldra trekt het zeewat] zi* na> het oo/5 en het zuid5 t]ug en da>door krijg5 9 de ,tyrols*e p]iode lagun51 miss*i5 zelfs poel51 de ov]h& ov] geheel ,frankrijk1 geheel ,engel&1 en het groot/e g$eelte van ,spanje4 ,m5 v9dt de zee w$] t5 oo/5 van het laat/e l&1 9 ,itali3 van ,sicili tot aan ,v5eti1 bij ,salzburg en 9 de nabijheid d] ,c>pa!n4 ,9 n woord3 de ,middell&s*e zee d] p]mo-/e5kool-p]iode is e5igsz9s noordwa>ts v]plaat/1 m9d] uitge/rekt na> het we/5 en v]bond5 met de lag]e g$eelt5 van d5 ,ural en ,c5traal-,azi4 ,ov] dat geheele grondgebi$1 wa> voor het e]/ de ammoniet5 optrad5 op het e9de d] p]mis*e p]iode1 krijgt die uitgebreide familie d] koppootig5 e5e v]baz5de uitbreid+1 en ditzelfde v]s*ijnsel op5ba>t zi* 9 we/elijk-,am]ika1 zo[el als 9 de pool/rek51 t]wijl de trias 9 ,zuid-,afrika en 9 ,au/rali veel me] het voorkom5 heeft van e5e va/el&=matie4 ,de v]s*ill5de =maties d] secundaire p]iode zijn ze] duidelijk van elk&] ond]s*eid51 zij zijn van geheel v]s*ill5de sam5/ell+ en met duiz5d5 eeuw5 tuss*5ruimte ont/aan4 ,to* mog5 wij ze 9 ne enkele p]iode sam5vatt51 da> de plant5 en di]5 di] geheele p]iode 9 k>akt] ov]e5/emm54 ,9 de bonte-z&/e5 v9dt m5 dezelfde soort5 als 9 de s*elpkalk en de keup]1 en zelfs wordt e5 groot aantal tot 9 de krijt=matie t]uggevond54 ,9 die geheele p]iode is de opp]vlakte d] a>de wel niet volkom5 v]&]d1 ma> to* v]toont zij e5 groot v]s*il 9 v]gelijk+ met de vorige p]iode4 ,voore]/ v9d5 wij 9 groot5 getale de plant51 die wij re$s le]d5 k5n51 do* bij de oude vorm5 di] plant5 kom5 w$] nieuwe soort5 voor4 ,er zijn w$] v>5s1 grass51 pa>de/a>t5 en wolfsklauw51 do* de groote soort5 d] twee laat/e familin v]dwijn5 en zij nad]5 me] tot de teg5woordige plant54 ,de grass5 kom5 9 groot5 getale voor1 do* niet me] 9 groote lag5 v]koolde plant5/(1 zooals vroeg]1 ma> 9 d5 vorm van talrijke afdruksels 9 de z&/e54 ,bijzond] eig5 aan de secundaire p]iode zijn de ,cycaden1 e5e plant1 wa>van 9 de /e5koolp]iode sle*ts vi] soort51 en wa>van ?ans ve]tig soort5 bek5d zijn4 ,9 de trias=matie v9dt m5 van de cycaden tw9tig soort51 9 de ,jura=matie d]tig en 9 de krijt=matie vijfti5 soort51 d4 i4 dus 9 het geheel vijf5ze/ig1 ( vijf5tw9tig me] dan wij er ?ans van v9d54 ,fig4 #aib geeft e5 d5kbeeld van d5 algeme55 vorm di] familie4 ,die plant5groep1 die ze] di*t aan de palm5 gr5/ en e55 tropis*5 oorsprong v]raadt1 komt het e]/ voor 9 de /e5kool=matie en doorloopt alle ov]ige =maties behalve de s*elpkalk4 ,m5 kan dus d5 vorm d] cycaden volg5 van de secundaire p]iode tot op onz5 tijd3 zij kom5 9 z groote m5igte voor1 dat h>e v]/e5de vru*t51 blad]5 en g]aamte ov]al word5 t]uggevond54 ,fig4 #aic /elt enkele v]/e5de cycadenvru*t5 voor1 wa>van de voornaam/e op e5e kokosnoot gelijkt4 ,de cycaden b]eikt5 e5e hoogte van ti5 tot twaalf met]s3 teg5woordig zijn zij zeld5 hoog] dan #a met]4 ,de booma*tige cycaden zijn ?ans v]vang5 door de s*oon]e palm54 ,de lias- en ,jura=maties toon5 ons duidelijk de v]&]+ 9 d5 bodem aan4 ,wij v9d5 da>9 re$s enkele bloei5de plant51 en wel voore]/ de conif]51 wi] blad]5 naaldvormig zijn1 en wi] kegelvormige vru*t5 aan de geheele familie h>5 naam gegev5 hebb54 ,9 d5 b]gket51 die zi* uit/rekt tuss*5 ,ad]sda* en ,kud[a1 bij het dorp ,rad[5z 9 ,bohme1 heeft m5 9 #aheg e5 geheel bos* ontdekt1 wa>9 die v]/e5de boomsoort de ov]h& heeft4 ,9 de /e5kool=matie1 9 de om/rek5 van ,pils5 7,boheme71 heeft m5 /amm5 van a*t met]s l5gte en n met] middellijn bloot gelegd1 die nu e5s re*top /aan1 dan w$] n$]ligg51 en alle op dezelfde wijze v]/e5d zijn2 m5 v]mo$t1 dat zij v]&]d zijn door het kiezelh\d5d wat]4 ,de boom5 van die familie wijz5 op het be/aan van e55 drog5 bodem en van e5 m9d] w>m klimaat2 de a>de moet dus g$eeltelijk ha> k>akt] van mo]ass5 en eil&5 v]lor5 hebb52 op h>e opp]vlakte moet zij heuvel5 en b]g5 hebb5 zi5 oprijz53 het gelijktijdig voorkom5 van de vru*t5 en /amm5 van conif]5 met palm51 die vo*t en w>mte noodig hebb51 t]wijl de e]/e de voorkeur gev5 aan e55 drog5 bodem en e5e lag]e temp]atuur1 leidt ons van de hoogt5 en heuvels na> de b]g51 wa> m5 zelfs 9 de trop5 de conif]5 v9dt4 ,wij mog5 da>uit besluit51 dat er b]gket55 be/ond51 b$ekt met di*te w\d5 van naaldboom51 miss*i5 wel b]gvlakt51 +eslot5 9 het b9n5l&1 t]wijl de cycaden1 de v>5s1 de wolfsklauw51 met palm5 en leliea*tige plant5 er tuss*51 de ku/5 di] uitge/rekte =maties omgav54 ,het organis*e lev5 s*ijnt zi* te hebb5 v]zameld 9 de ravijn5 di] boomrijke heuvels4 ,ond] de v]s*ill5de soort5 van naaldboom5 v9dt m5 9 groote m5igte de zoo s*oone arauc>ia's4 ,fig4 #aid /elt e55 v]/e5d5 tak di] plant voor4 ,bij ha> lev5 zijn de takk5 di] plant5 regelmatig om d5 /am g]old1 en da>door v]toon5 die plant5 e55 zoo si]lijk5 vorm4 ,tot de m]kwa>dige boom5 van die w\d5 d] secundaire p]iode behoor5 de voltzia en het pt]ophyllum1 alsm$e de haid+]a1 e5 naaldboom1 die ze] veel voorkomt 9 de s*elpkalkp]iode1 en die 9 b\w moet gelek5 hebb5 op onze c$]54 ,do* de rijkdom aan plant5 uit de /e5koolp]iode heeft plaats gemaakt voor betrekkelijke armo$e2 het zijn niet me] die diepe boss*5 met reuz5boom51 en ondoordr+b>e s*aduw4 ,de plant5 zijn dun gezaaid1 het t]re9 is me] golv5d1 en het li*t speelt op e5 gro5 gra/apijt4 ,het plant5type d] /e5koolp]iode is v]dw551 ma> de b$ektzadig51 d4i4 de plant51 die alle5 re$s #i_/aj uitmak5 van de teg5woordige flora1 zijn nog niet gevormd1 beh\d5s enkele zeldzame nzaadlobbig54 ,m5 v9dt bijna alle5 sporeplant5 en naaktzadig51 de e]/e v]teg5woordigd door v>5s1 pa>de/a>t5 e4a41 de twe$e door cycaden en naaldboom54 ,ov] d5 geheel5 ar*ipel1 die to5 be/ond1 wa> nu ,europa geleg5 is1 m]kt m5 op1 dat de plant5groei d] ku/5 en lage /rek5 van di5 d] heuvels en b]gtopp5 v]s*ilt3 b5$51 de v>5s met bre$ ontwikkelde ( fijn uitgesn$5 blad]51 de pa>de/a>t5 en de oorspronkelijke naaldboom52 bov51 op de drog]e en hoog] geleg5 plaats51 de v>5s met s*raal en h>d lo(1 cycaden en de reuz5conif]51 die de voornaam/e boom5 w>5 d] w\d5 op de b]g54 ,de z&/e51 die ?ans op de topp5 van de secundaire b]gket55 d] ,vogez5 ligt tot e5e dikte van vijftig tot ze/ig met]s1 en die op e5e vijfhond]d met]s dikke laag fijne /e5tjes ru/1 hetge5 te zam5 de e]/e v]diep+ d] trias=matie uitmaakt1 is vol van l&plant51 die bewijz51 dat de w\d5 van dat tijdp]k nog bezet w>5 met boomv>5s en met e5e groote m5igte cycaden en naaldboom51 die veel ov]e5kom/ hadd5 met onze cypress54 ,de cypress51 die niet ond] d5 invlo$ d] ja>getijd5 /aan1 en die da>om de grav5 d] afge/orv55 met h>5 blijv5d5 blad]5dos bes*utt51 de pijnboom5 met hunne uitgebreide takk51 die somb]e en e5tonige boom51 zijn de oud/e van de ?ans be/a&e plant51 want de v>5s en pa>de/a>t5 d] primaire p]iode hebb5 ?ans nog sle*ts kruida*tige v]teg5woordig]s4 ,wij zijn nog v] van de vru*tboom5 v]wijd]d4 ,de d]de1 en dus de jong/e laag d] triasreeks1 die d] bonte m]gels1 wordt somtijds de z\tlaag g5oemd1 omdat m5 er veel gips en /e5z\t 9 v9dt4 ,9 ,lo?>+5 ,wurtemb]g1 ,bei]5 en ,zwits]l& vorm5 die /e5z\tlag5 op sommige punt5 rijke mijn54 ,te ,dieuze 7,lo?>+57 telt m5 niet m9d] dan d]ti5 op elk&] ligg5de lag5 tot e5e dikte van vijftig met]s4 ,die z\tlag5 d] trias=matie /rekk5 zi* uit tot het ,jurageb]gte wa> zij de talrijke z\te bronn5 di] /reek vo$51 zooals b4v4 te ,lons-le-,saulni]4 ,9 de b]oemde z\tmijn te ,/rassfurt is de z\tlaag1 v]m5gd met zwavelzure magnesia en keuk5z\t1 #aff met]s dik4 ,die laag /rekt zi* uit tot ond] ,b]lijn1 wa> e5e z\tlaag van #aeej met]s dikte op e5e diepte van sle*ts #ij met]s ond] de opp]vlakte gevond5 wordt4 ,het bijna geheel ontbrek5 van v]/e5+5 van zeeplant5 en ze$i]5 9 de klei1 die de trias=matie sluit1 de talrijkheid van l&plant5 en de ov]vlo$ van gips en z\t1 wijz5 er ons op1 dat ,c5traal-,europa1 wa> die m]gel ze] v]spreid is1 to5 door ondiep wat] b$ekt 01 welks z\tgehalte z aanzi5lijk 01 dat het ge5e lev5de wez5s bevatt5 kon4 ,de ,doode zee1 de groote z\tm]5 van ,azi en ,afrika1 die g$eeltelijk door e5e z\tkor/ b$ekt zijn1 gev5 ons e5 voorbeeld van d5 toe/& van noordelijk ,europa 9 die dag54 ,de ,oceaan _h zi* to5 t]uggetrokk5 na> het zuid51 en bezette to5 de ,alp5/rek54 ,e5 bewijs hi]voor is1 dat m51 indi5 m5 9 ,frankrijk tot de c5trale b]gvlakte nad]t1 v9dt1 dat de s*elpkalk1 e5e zeevorm+1 zi* niet tot die /reek uit/rekt1 en dat de m]gel dadelijk op de bonte-z&/e5 ligt4 ,m5 v9dt de s*elpkalk t]ug 9 de ,b5$5alp51 9 ,hrault1 ,v> en de om/rek5 van ,t\lon2 m5 kan ha> ov] de geheele ,alp5/reek volg51 wa> zij e5e groote uitbreid+ v]krijgt4 ,da> be/aat de trias=matie uitsluit5d uit zeevorm+51 uit groote hoeveelh$5 di*t opng$rong5 kalk/e51 die e5 groot aantal fossiel5 bevatt54 ,9 die kalklag5 v9dt m5 e5 duidelijk beeld van de di]5w]eld1 die 9 de triasp]iode de zee bevolkte4 ,i$]e5 weet1 dat het z\t n d] belangrijk/e m9]al5 is4 ,9 d5 vorm van /e5z\t wordt het 9 groot5 getale b9n5 9 de =maties d] secundaire p]iode gevond54 ,9 ,transsylvani v9dt m5 z\tb]g51 die v]s*eid5e mijl5 lang zijn en die /eile kant5 hebb5 van hond]d5 voet5 hoogte1 welke b]g5 geheel uit /e5z\t be/aan4 ,9 ,c>dona1 aan de zuidzijde d] ,pyr5en1 v9dt m5 e5e z\tmassa van bijna hond]d met]s hoogte bov5 d5 grond4 ,die massa is z v]s*eurd en gesplet5 door d5 reg51 dat m5 ze met hunne pyramid51 hor5s1 holt5 en spits5 voor e55 ijsb]g z\de aanzi52 de hoeveelheid z\t is z ov]vlo$ig1 dat m5 de mijn voor onuitputtelijk h\dt1 hoewel m5 ha> re$s eeuw5 lang ontg9t 7er wordt re$s 9 het ja> #aajc meld+ van gemaakt74 ,de geheele z\tb]g is e5ige hond]d5 met]s hoog4 ,de z\tket55 t5 zuid5 en t5 noord5 van het ,himalayageb]gte lev]5 nog veel groot]e z\tmassa's op4 ,te ,kallabaugh is ov] e5e groote uitge/rek!id de weg 9 z\trots5 geh\w5 van d]tig met]s hoogte4 ,do* die ontzaglijke massa's v]z9k5 nog 9 het niet1 v]gelek5 bij de z\tb]g51 die het ,titicacame] omgev5 9 de ,p]uaans*e ,&es2 dat me] is #cej kilomet]s lang4 ,da> het z\t gemakkelijk 9 wat] oplo/1 zoo v9dt m5 9 de nabijheid d] z\tb]g5 dikwijls z\twat]m]54 ,ook het zeewat] is z\t1 nietteg5/a&e de rivi]5 /e$s zoet wat] da>9 leid54 ,het zeewat] komt voort uit de v]b9d+ van natrium en *loor1 twee elem5t51 die het oorspronkelijke wat] s*ijnt bevat te hebb54 ,ov]al wa> het zeewat] v]dampt1 zet zi* het z\t af2 op vele ku/5 wordt het door v]damp+ +ezameld4 ,wij wet5 niet1 ( alle z\tafzett+5 op zoodanige wijze ont/aan zijn1 dan wel ( sommige lag5 9 de a>ds*ors zijn ont/aan door &]e v]s*ijnsel52 ma> e5 groot aantal van die z\tmassa's1 zooals 9 ,zwits]l&1 zijn door de v]damp+ d] zee ont/aan4 ,de weekdi]51 9 de kalkrots5 9 de nabijheid di] z\tlag5 gevond51 bewijz51 dat het zeevorm+5 zijn4 ,indi5 m5 e5e z\tmijn b9n5tre$t1 g]aakt m5 /e$s ond] d5 indruk van het vreemde voorkom5 di] ond]a>ds*e grott54 ,hi] en da> v]bre$5 zi* de ga&]ij5 tot groote kam]s ( hol52 9 het midd5 v9dt m5 dikwijls e55 kle95 vijv]2 de w&5 en gewelv5 s*itt]5 door duiz5d5 z\tkri/all54 ,die z\tkam]s zijn wel de m]kwa>dig/e voortbr5gsel5 di] =maties en mak5 e55 vreemd5 indruk1 als m5 ze bij fakkelli*t bezoekt4 #ah ,de ,duits*e z\tlag5 v]toon5 e5e treff5de ov]e5kom/ 9 vorm met die van ,noordelijk-,zwits]l&2 m5 mag da>uit besluit51 dat zij tegelijk]tijd en op dezelfde wijze zijn afgezet4 ,het z\t van ,wurtemb]g1 dat 9 lag5 van #aj tot #bj met]s voorkomt1 is van d5zelfd5 a>d als het zeez\t4 ,to* is de zee wa>s*ijnlijk niet de e5ige oorzaak van het ont/aan di] m]kwa>dige z\trots54 ,te ,dieuze v9dt m5 9 het z\t holt5 met bewegelijke lu*tbell52 het is v]m5gd met klei1 gips1 zwavelzure soda en zwavelzure magnesia2 ma> het bevat ge5 *loor-magnesium1 en ge5e spor5 van iodium ( bromium4 ,het is dus niet wa>s*ijnlijk1 dat dit z\t ont/aan is door v]damp+ d] z\twat]mo]ass52 wel wa>s*ijnlijk is het1 dat dit z\t langs vulcanis*5 weg is te voors*ijn gekom54 ,lag5 m]gel en klei met gips en anhydriet s*eid5 de z\tlag5 van elk&]4 ,het gips vormt talrijke1 do* kle9]e hoop5 dan het /e5z\t1 en i$] van die hoop5 heeft d5 vorm van e55 groot5 knobbel1 wa>omhe5 de m]gel gewelfd g]angs*ikt ligt4 ,die opzwell+ kan v]kla>d word5 door aan te nem51 dat het gips ont/aan is door e5e wijzig+ d] kalk door de uit/room+5 van zwavel4 ,9 d5 tijd1 to5 het z\t gevormd w]d1 hadd5 er telk5s beweg+5 9 de zee plaats1 en uit het feit1 dat m5 s*elpkalklag5 bov5 de z\tlag5 v9dt1 volgt1 dat de zee1 na het v]damp5 van het wat] en de vorm+ d] z&bank5 op de uitg$roogde plaats5 is t]uggeke]d en er die kalk en klei heeft afgezet4 ,de di]51 die 9 de s*elpkalk voorkom51 gev5 ons re$s enkele aanwijz+5 omtr5t het tijd/ip van de vorm+ d] z\tlag54 ,zij le]5 ons tev5s de ze$i]5 van die v]wijd]de tijd/ipp5 k5n54 ,9 de ,zwits]s*e sal95 heeft ,oswald ,he] belangrijke voorbeeld5 van de fauna di] dag5 gevond51 o4a4 e5e kreeft met e55 lang5 /a>t en e5 knobbelig s*ild1 zee/]r5 en zeelelin4 ,aan de oev]s d] ,reuss zijn de rots5 vol zeelelin4 ,die di]5 leefd5 9 kolonin1 zoo s*rijft de gele]de ,zwits]s*e natuurond]zoek]1 en e5 zoodanige bank1 bewoond door geheele familin zeelelin met h>e dunne en lange voet51 en die van bov5 op5 gaan als e5e tulp1 t]wijl uit de fijn gebeeldh\wde s*aal de trilh>5 uittr$5 als e5e g>ve losse drad51 moet5 e5 pra*tig s*\wspel opgelev]d hebb54 ,t]wijl die di]5 leefd51 die geheel vreemd zijn aan onze teg5woordige fauna1 v]s*55 ook talrijke weekdi]54 ,deze nad]d5 veel me] tot de ?ans nog be/a&e soort5 en vele da>ond] behoord5 tot soort51 die nog ?ans voorkom54 ,tot die soort5 behoort de lima l9eata1 die m5 kan h]k5n5 aan h>e twee groote1 diep gegroefde klepp5 9 d5 vorm van hor5s1 en h>5 platt51 gladd5 kam4 ,de nkleppig5 zijn niet zeldzaam1 en de mee/e behoor5 tot soort51 die nog ?ans be/aan3 da>toe behoor5 o4a4 de turbonilla1 en e5 s*oone nautilus1 wa>van m5 dikwijls exempl>5 gevond5 heeft van e55 voet 9 middellijn4 ,de c]atites nodosus is de e]/e v]teg5woordig] van de ?ans uitge/orv5 familie d] ammoniet54 ,de ammoniet5 en de nautili behoor5 tot de groep d] koppootig51 die d5 e]/5 rang innem5 9 de orde d] weekdi]5 en die zi* ond]s*eid5 door d5 b\w hunn] s*elp54 ,de talrijke weekdi]5 di5d5 tot vo$sel van de viss*5 en de amphibin1 wa>van de v]s*ill5de soort5 de zee bevolkt54 ,9 de keup]p]iode kom5 de l&di]5 sle*ts 9 g]+5 getale voor4 ,he] heeft tev]geefs na> insect5 gezo*t 9 die =maties 9 ,zwits]l&2 alle5 9 de leia*tige klei heeft hij twee soort5 van s*ildvleugel5 gevond54 ,bij ,ri*51 9 de bonte z&/e51 heeft m5 groote afdruksels van s*ubb5 van e55 reusa*tig5 labyr9?odon en het g]aamte van e5e kle9e hag$is gevond51 die veel ov]e5kom/ _h met de salam&]s4 ,te ,rhe9feld5 heeft m5 e5e soort van krokodil ontdekt1 d5 scl]osaurus armatus1 en s*ubb5 van d5 kop van d5 groot5 ma/odontosaurus4 ,ook heeft m5 e5 aantal hag$iss5 9 het keup] van ,wurtemb]g gevond52 de mee/ voorkom5de is de belodon ,pli5+]i1 die veel geleek op de ,gavialid5 van tropis* ,am]ika2 hij heeft dezelfde kak51 lang1 smal en met groote t&5 gewap5d4 ,gressly heeft te ,lie/al groote en holle be5d]5 te voors*ijn gebra*t1 die ongetwijfeld behoord hebb5 tot e5e soort van ontzaglijk groote t]atosaur54 ,het is wa>s*ijnlijk1 dat de triaszee het geheele deel van ,zwits]l& b$ekt heeft1 dat ?ans door de molasse wordt +5om52 to* v9dt m5 h>e bez9ksels tot nu toe alle5 bij d5 ,/ockhorn4 ,m5 ontmoet kalkbank5 en bonte-z&/e5 aan de oev]s van het me] van ,?un2 zij bevatt5 talrijke v]/e5+5 en vorm5 de gr5s d] trias=matie4 ,van me] gewi*t zijn de bez9k+5 d] zee uit de trias=matie aan de zuidoo/elijke gr5s van ,zwits]l& en de g$eelt5 van ,savoye1 die da>aan gr5z54 ,e5 ad] van gips en koolzure kalk /rekt zi* uit van ,bex na> ,morillon1 9 ,savoye1 en na> ,vill5euve2 v]d] v9dt m5 van ,meill]ie af1 aan d5 oev] van het me] van ,g5ve en bov5 ,?onon1 de rhetis*e lag51 die 9 zuidelijke ri*t+ tot de ,arvo kunn5 gevolgd word52 m5 v]krijgt dus het bewijs d] teg5woordigheid van de triaszee 9 ,savoye door het be/aan van v]s*ill5de lag51 die het l& doorloop54 ,wij moet5 nog opm]k51 dat e5e bre$e /rook van triasge/e5t5 uitgaat van ,tyrol en d5 ,vor>lb]g1 ,vadutz en ,tries5 en uitkomt aan d5 ,rijn1 zond] ,zwits]l& aan te rak52 zij /rekt zi* t5 noord5 en t5 oo/5 uit ov] de gr5sgeb]gt5 d] ,prttigau 7op dri$uiz5d met]s bov5 de opp]vlakte d] zee74 ,van da> /rekk5 de triasge/e5t5 zi* uit ov] ,davos tot aan ,ob]halb/e9 en ,engad91 wa> zij 9 ,ponte w$] beg9n51 om zi* voort te zett5 tot ,sulsana en v&a> oo/wa>ts tot ,sc>l?al en ,mn/]?al4 ,de kalkb]g51 die de re*t]gr5s d] vallei van ,engad9 innem5 van ,ponte tot aan ,remus1 behoor5 ev5zoo tot die =matie4 ,deze /reek 0 dus niet ond] de zee b$olv5 9 de keup]p]iode1 t]wijl de zee het ov]ige g$eelte d] ,alp51 wa> de trias=matie gevond5 wordt1 b$ekt1 zooals blijkt uit de wi]5 en zees*elp51 da> gevond54 ,die =matie behoort tot de s*elpkalk ( de keup]1 en het is mogelijk uit d5 a>d en de organis*e sam5/ell+ d] ge/e5t5 v]s*eid5e v]diep+5 d] bez9ksels te h]k5n54 ,9 die ge/e5t5 heeft m5 de ov]blijfsel5 van #ee soort5 ze$i]5 gevond51 die ge5 twijfel ov]lat5 aan hunn5 oorsprong2 m5 v9dt er niet alle5 d5 encr9us lilii=mis1 de zoo fijn ge/reepte halobia lommelii en de halobia obliqua1 ma> v]s*ill5de hemnitzia's1 de ammonites lugan5sis en scaphiti=mis enz42 m5 v9dt er nog &]e weekdi]5 en s*elp51 die het trias k5m]k51 en die bewijz51 dat de triasfauna 9 dezelfde vorm5 v]spreid 0 9 ,duits*l&1 ,zwits]l& en ,itali4 ,wij zag5 vroeg]1 dat het z\t n d] belangrijk/e voortbr5gsel5 is van de trias=matie2 do* ook het gips1 behoort tot diezelfde =matie4 ,m5 v9dt het tuss*5 de s*elpkalk en het keup]1 bij voorbeeld te ,habsburg1 ,mull+51 ,ni$]w5+51 ,birm5sdorf1 ,geb5sdorf1 ,mun/]?al enz4 ,het gips bevat hi] en da> zwavelzure natron en magnesia2 die z\t51 9 wat] opgelo/1 lev]5 de purge]5de m9]ale wat]54 ,uit hunn5 a>d zijn die wat]5 e5 h&els>tikel2 er zijn tr\w5s &]e rijke m9]ale bronn5 uit de trias=matie1 zooals het zoo hoogges*atte wat] uit ,bad51 dat uit e5e groote diepte te voors*ijn kom5d1 wa>s*ijnlijk uit de keup]=matie voortkomt4 ,de zwavelh\d5de wat]5 van ,s*9zna* en de jodiumh\d5de wat]5 van ,wildegg v9d5 wa>s*ijnlijk hunn5 oorsprong 9 de gips d] trias=matie4 ,behalve het z\t en de gips en de m9]ale wat]5 bevat de trias=matie nog rijke hulpbronn52 het lev]t ons talrijke b\wmat]ial51 en door h>e ontl$+ geeft zij ons 9 d5 vorm van m]gela>de e5e uit/ek5de me//(2 de keup]/rek5 ond]s*eid5 zi* door h>e vette weid51 vru*tb>e akk]s en rijke wijnga>d52 ov]al is de trias=matie e5e bron van welva>t voor de bevolk+4 ,alle5 het dolomiet maakt e5e uitzond]+2 als de reg5s dat ge/e5te ontle$ hebb51 blijft er niets ov] dan z&1 dat het wat] doorlaat en onvru*tba> is4 ,wa> de bodem dan ook alle5 uit dolomiet be/aat1 zooals 9 de kalkb]g5 van ,vor>lb]g 9 sommige vlakt5 van ,engad91 is de plant5groei ze] arm2 de boom5 en de /ruik5 kom5 da> niet tot wasdom1 de weid5 zijn da> sle*ts b$ekt met enkele gras/oppels en de hoog] geleg5 /rek5 zijn totaal kaal4 ,9 ,zwits]l& zijn enkele dolomiet/rek5 7zooals de ,moravallei1 die van ,/4 ,giacomo na> d5 ,mun/]?alalp leidt71 wa> de plant5groei geheel ontbreekt1 en wa> alles van de diepte d] vallei tot op de topp5 d] b]g5 het beeld v]toont van v]lat5heid en dood4 ,als roode z&/e5 en m]gel v9dt m5 het trias me] ( m9d] doorloop5d op d5 r& d] c5trale b]gvlakte van ,frankrijk4 ,m5 v9dt er spor5 van bij ,alais1 tuss*5 het p]mo-/e5kool/elsel en de lias1 9 de golf van ,aveyron bij ,rodez en ,espalion en tuss*5 ,/4 ,anto9e en ,villefran*e-d',aveyron4 ,om dan het trias w$] t]ug te v9d51 moet m5 d5 noordelijk5 r& d] b]gvlakte volg5 9 ,b]ry1 wa> de sam5/ell+ dezelfde is als 9 ,nivre4 ,9 ,prov5ce v9dt m5 e5e trias/rook op roode z&/e54 ,die /rook /rekt zi* uit van ,t\lon na> ,antibes1 en m5 v9dt da>9 de drie gewone afdeel+5 van het ,lo?>+s*e trias t]ug4 ,9 het dp>tem5t du ,g>d1 drag5 d]tig met]s lei en metaal]ts e5e #ae met]s dikke magnesiumlaag met ijz]pyriet1 zwavel en lood1 wa>op #aae met]s z&/e5 en gekleurde m]gel geleg5 zijn met kalk v]m5gd4 ,bij ,lodve1 te ,fozires1 v9dt m5 afdruksels van e55 labyr9?odon 9 de bonte z&/e54 ,de bonte z&/e5 komt ev5zoo voor d5 dag 9 v]s*ill5de deel5 d] ,pyr5en1 vooral 9 het zuid5 van ,bayonne4 ,aan het &]e uite9de van ,frankrijk s*ijnt de /reek d] ,ard5n5 9 de triasp]iode be/aan te hebb5 uit e5 heuvela*tig t]re91 wa> door het wegvret5 van de rots5 /e5blokk51 kei/e551 z& en klei na> de b9n5m]5 gevo]d w]d54 ,sle*ts we9ige ov]blijfsel5 van die afzetsels zijn tot ons gekom52 zij ond]s*eid5 zi* alle door hunne roode kleur4 ,de geheele /rook1 be/a&e uit horizontale ( we9ig hell5de lag51 is #aej met]s dik4 ,de trias=matie 9 de ,ard5n5 0 dus ge5e zeevorm+2 ditzelfde geldt voor het geheele noordelijke deel van ,frankrijk4 ,de v]niel+ van oud]e =maties heeft da> het aanzijn ges*onk5 aan kle9e /e5tjes1 wa>van m5 9 ,artois exempl>5 t]ugv9dt4 ,de ,jura- en krijtlag5 van het bekk5 van ,p>ijs zijn oorzaak1 dat m5 t5 zuidwe/5 d] ,ard5n5 ge5e trias=matie ziet2 zij komt we] te voors*ijn te ,cot5t91 wa> zij be/aat uit gr9t1 z&1 z&/e5 en roode m]gel1 do* tot e5e dikte van niet me] dan #fj met]s4 ,het is de voortzett+ van het trias van ,som]set- en ,devon%ire1 en s*ijnt alle5 9 v]b& te /aan met het bov5/e g$eelte d] keup]=matie4 ,m5 mag dus aannem51 dat het geheele bekk5 van ,p>ijs 7wa>aan ,engel& aansloot7 9 de triasp]iode uit e5e /reek be/ond1 wa>9 groote m]5 w>51 en dat die /reek e9digde 9 e5e zee1 wi] we/elijke oev] zi* uit/rekte van ,luxemburg tot ,autun4 ,9 de ,we/alp5 heeft de trias=matie e5 eig5a>dig voorkom51 dat zi* ze] ond]s*eidt van het ,franconis*e ( ,vogezis*e type4 ,om onze s*ets d] trias=matie te voltooi51 voeg5 wij nog hi]bij1 dat het trias zijne groot/e uitbreid+ v9dt 9 het noordwe/5 van ,engel& 7#aejj met]s74 ,da> v9dt m5 ook de groot/e ronde kei/e551 wa>bij het kw>ts 9 m5igte voorkomt4 ,9 het noord5 ( noordwe/5 moet dus het va/el& gezo*t word51 dat de b\w/(f5 gelev]d heeft voor de trias=matie4 ,het ,engels*e trias ru/ nu e5s op de p]mis*e laag1 dan w$] op de /e5kool- ( zelfs de cambris*e laag2 bov5di5 v9dt m5 9 de ond]lag5 dikwijls bonte-z&/e54 ,9 de midd5graafs*app5 is de dikte van het /elsel #iej met]s4 ,het is wa>s*ijnlijk1 dat da> de ,franconis*e laag v]teg5woordigd is4 ,9 de dolomietlag51 die van zes tot vijfti5 met]s dik zijn1 heeft m5 de be5d]5 d] oude !codontosaur51 d] paleosaur5 cyl9drodon en platyodon met t&5 van d5 c]atodus ontdekt4 ,9 ,wales heeft m5 9 dezelfde lag5 spor5 van d5 brontozon ontdekt4 ,de keup]z&/e5 bevat be5d]5 en afdruksels d] voet/app5 van de labyr9?odont51 en e5 vis*1 dy/]onotus cyphus4 ,het /e5z\t komt er 9 voor 9 l5svormige roode massa's1 #fj met]s diep4 ,op de zuidku/ van ,devon%ire1 te ,budleigh ,salt]ton1 be/aat het trias uit kei5 van siluris*e en devonis*e kw>tsiet51 die afkom/ig s*ijn5 uit primaire ge/e5t51 die ?ans b$ekt zijn door de wat]5 van het ,kanaal4 ,ook 9 ,noord-,am]ika komt het trias 9 drie v]s*ill5de /rek5 voor d5 dag3 9 het gebi$ d] ,apala*51 het ,rotsgeb]gte ov]e5kom5d met ,noord-,europa1 en het gebi$ d] /ille ,zuidzee1 wa>van het k>akt] hetzelfde is als dat d] ,alp54 ,het trias d] ,apala*5 vormt nauwe /rook51 die zi* vooral 9 ,connecticut v]l5g5 en die ov] e5e groote uitge/rek!id hetzelfde k>akt] drag54 ,het be/aat uit bru9a*tig rood z&/e51 dat somtijds d5 b\w heeft van e5e vlakte van graniet met s*ief]1 en is m9/5s #ajjj met]s diep1 t]wijl het talrijke spor5 draagt van het kabbel5 d] golv5 en van afdruksels van reg5druppels4 ,9 ,connecticut heeft m5 talrijke spor5 van labyr9?odont51 wa>van m5 me] dan #abjjj afdruksels v9dt4 ,de ,am]ikaans*e geolog5 hebb5 9 die laag e5e kle9e buidelrat1 het droma!rium silve/re1 gevond51 d5 oud/5 v]teg5woordig] di] klasse4 ,t5 oo/5 van het ,rotsgeb]gte1 be/aat het trias uit rood-z&/e51 bonte gyp%\d5de m]gel en magnesia4 ,de dikte wisselt af tuss*5 #fjj en #ahjj met]s4 ,wij zi5 dus1 dat de trias=matie e5e voorname plaats inneemt 9 de s$im5t=maties en e5e belangrijke p]iode v]teg5woordigt 9 de ges*i$5is van de wijzig+ d] soort54 ,met ha> beg9n5 nieuwe vorm5 van het lev51 en de natuurond]zoek] kan hi] ev5als 9 de primaire p]iode wa>nem51 hoe de ontwikkel+ van het lev5 /e$s ev5wijdig loopt met de paleontologis*e ontdekk+5 9 de v]s*ill5de =maties4 ,langzaam do* ge/adig ontwikkelt zi* het di]lijke lev5 9 zijne hoog]e v]takk+54 ,e5 groot aantal soort5 van ongew]velde di]5 7plantdi]51 weekdi]5 en r+worm571 wa>m$e wij k5nis gemaakt hebb51 zijn van het w]eldtooneel v]dw55 om voor nieuwe wez5s plaats te mak54 ,bij de plantdi]5 m]kt m5 op1 dat het bep]kte aantal soort5 van zeelelin als het w>e wordt go$gemaakt door de buit5gewone m5igte individu5 van d5 encr9us lilii=mis1 wi] kalkplaatjes dikke en uitge/rekte lag5 vorm5 9 de s*elpkalk d] trias=matie4 ,wij hebb5 die wez5s re$s le]5 k5n51 to5 wij d5 oorsprong d] soort5 9 de siluris*e p]iode be/ude]d5 7blz4 #aeg74 ,?ans is dat type 9 v]val4 ,&]e soort5 zijn geheel v]dw554 ,de b]oemde trilobiet5 zijn voorgo$ uitge/orv54 ,da>5teg5 v]krijg5 de ammoniet51 g$ur5de de p]mis*e p]iode ont/aan1 e5e v]baz5de uitbreid+4 ,de ammoniet5 w>5 koppootige weekdi]51 wi] spiraalvormige s*elp5 de groot/e v]s*eid5heid 9 grootte en 9 vorm aanbod54 ,zij hebb5 g$ur5de de geheele secundaire p]iode gehe]s*t1 en zijn da>na v]dw554 ,9 de triasp]iode hadd5 de ammonites ,aon en de c]atites nodosus de ov]h&4 ,hunne voor\d]s w>5 de nautilid51 die wij 9 de devonis*e p]iode hebb5 ontmoet ( het ne ( &]e nog oud]e weekdi]1 wa>van dan de nautilid5 en de ammoniet5 af/amd54 ,9 de triasp]iode g]ak5 de nautilid5 9 v]val3 m5 v9dt alle5 nog d5 or?oc]as en de goniatid54 ,m5 k5t de ammoniet5 re$s lang5 tijd1 en re$s de oudheid _h door de bes*\w+ di] v]/e5de s*elp5 de oude g$aantewissel+5 d] a>de en d] zeen g]ad54 ,zij ontle55 hunn5 naam aan de ov]e5kom/ hunn] kronkel+5 met de ram%or5s1 die m5 v9dt op de symbolis*e voor/ell+5 van ,jupit] ,ammon4 ,vooral 9 de ,jurap]iode nem5 de ammoniet5 hunne groot/e vlu*t4 ,op het e9de di] p]iode v9dt m5 er1 die de grootte hebb5 van e5 wag5rad4 ,ook de armpootig5 kom5 ev5als de koppootig5 9 v]s*ill5de soort5 voor4 ,behalve d5 spirif] d] devonis*e p]iode 7blz4 #bfj7 en d5 productus d] /e5koolp]iode 7blz4 #cae7 v9dt m5 nog t]ebratulae en ryn*onellae1 die wij vooral 9 de ,jurap]iode zull5 le]5 k5n54 ,al die s*elp5 v9dt m5 ?ans 9 de twe$e laag d] trias=matie1 de s*elpkalk1 e5e zeevorm+4 ,de koplooze zo[el als de buikpootige weekdi]5 zijn nog /]k] vooruitgegaan2 van nu af aan hebb5 die twee klass5 de ov]h& ond] de weekdi]54 ,zij v]di55 nog te me] onze a&a*t1 omdat het voornamelijk de s*elp5 d] v]s*ill5de soort5 van weekdi]5 zijn1 die de =maties k5m]k51 da> die s*elp5 ze] talrijk en ze] v]spreid zijn1 en gewoonlijk onges*ond5 bewa>d zijn geblev51 t]wijl de be5d]5 van groote di]5 zeldzaam en me] ( m9d] bes*adigd zijn4 ,de familie d] o/racen 7oe/]s7 tre$t tegelijk]tijd op met de pect9en1 de posidonia1 c>dita1 lima enz4 ,de oe/]s1 voor het e]/ optr$5d 9 de triasp]iode1 zull5 van gesla*t tot gesla*t blijv5 voortlev5 en zull5 de tijdg5oot5 d] m5s*heid word54 ,zij zull5 zelfs n zijn] e]/e vo$+smiddel5 uitmak5 aan d5 oev] d] zee4 ,bij de gel$e di]5 v9dt m5 nu ond] de s*aaldi]5 de s*aalkreeft5 ( ti5pootig51 wa>toe de macrur5 7lang/a>t57 behoor54 ,m5 heeft geheele go$ bewa>de s*ild5 van kreeft5 gevond54 ,het groot/e v]s*il tuss*5 die kreeft5 en die van onz5 tijd is 9 h>e kra*t geleg54 ,h>e s*>51 van s*]pe t&5 voorzi51 w>5 h>e natuurlijke v]d$ig+smiddel51 die zij noodig hadd5 teg5 de vraatzu*tige mon/]s1 die de wat]5 onveilig maakt54 ,de viss*5 s*ijn5 we9ig vooruit gegaan te zijn4 ,zij behoor5 bijna uitsluit5d tot de placod5 en de glanss*ubbig54 ,ond] de viss*5 d] triasp]iode kunn5 wij d5 c]atodus als type d] p]iode bes*\w51 e5 vreemd type1 van kieuw5 voorzi5 als de gewone viss*5 en van long51 zooals de 9 de lu*t adem5de di]51 en van platte1 aan de kant5 diep +esn$5 t&54 ,het m]kwa>dig/ is1 dat die vis* nog 9 onz5 tijd be/aat1 en onlangs is t]uggevond5 9 de rivi]5 van ,au/rali1 wa> hij e5e l5gte van #a1bj met]s b]eikt4 ,de hoog/ ontwikkelde gew]velde di]5 d] trias=matie zijn de amphibin en de kruip5de di]54 ,m5 heeft nog ge5 flauw v]mo$5 van d5 hond1 d5 aap ( d5 m5s*4 ,de labyr9?odont51 die wij tijd5s de p]mis*e p]iode hebb5 le]5 k5n51 blijv5 de he]s*]s d] w]eld3 het *iro!rium1 de trematosaurus1 de ma/odontosaurus enz41 v]gezeld van de vis*hag$iss53 d5 placodus1 d5 no?osaurus1 d5 simosaurus enz4 ,de d9osaur5 tr$5 op4 ,die reusa*tige kruip5de di]5 hadd5 ze] /]ke a*t]/e l$emat51 en hoewel zij aan hunne voor/e l$emat5 h&5 hadd5 met vijf duidelijk te ond]s*eid5 v+]s1 hadd5 zij aan hunne ontzaglijke voet5 sle*ts drie v+]s 7de beide &]e v+]s blijv5 v]borg57 ,tot die groep van kruip5de di]5 d] triasp]iode1 die 9 v]tikal5 /& liep51 behoor5 de megadactylus1 de clepsysaurus1 de ba?ygna?us enz4 en wa>s*ijnlijk ook het brontozon1 wa>van wij zoo aan/onds 7blz4 #cei7 e5 afdruksel gev51 tegelijk met reg5droppels1 die zek] jui/ gevall5 zijn op het oog5blik1 dat het di] da> voorbijtrok1 en dus tegelijk v]/e5d zijn4 ,dat afdruksel is gevond5 9 de z&/e5 d] bov5/e trias=matie4 ,die s*ijnba> niets bijzond]s v]toon5de /e5 is dus voor ons als het w>e e5e photografie van e5 tooneel uit e5 re$s lang v]vlog5 tijd4 ,het is1 als zag m5 het ontzaglijke kruip5de di] reusa*tige /app5 do51 en door d5 /orm ov]vall51 langs de opp]vlakte van de ku/ voortr5n51 het afdruksel zijn] /app5 a*t]lat5d op de za*te klei1 die het tot le]+ van de geolog5 d] toekom/ bewa>t4 ,die poot5 met drie te55 hadd5 oorspronkelijk do5 d5k5 aan reusa*tige vogels1 en m5 0 er zoo toe gekom51 aan te nem51 dat de vogels re$s 9 de triasp]iode voorkwam54 ,dit wordt dan ook 9 e5 aantal h&boek5 d] geologie m$eg$eeld1 wa>9 die spor5 dan ook afdruksels van de /app5 van vogels g5oemd word54 ,ma> m5 heeft 9 die lag5 ge55 enkel5 v]/e5d5 vogel gevond51 en bov5di5 k5t m5 de tweepootige kruip5de di]51 welke die spor5 van hunn5 doorto*t kunn5 hebb5 nagelat54 ,tr\w5s &]s z\de uit de grootte di] afdruksels volg51 dat de vogels re$s bij hun ont/aan e5e v]baz5de grootte moet5 gehad hebb54 ,de vogels tr$5 e]/ 9 de ,jurap]iode op4 ,ond] de kruip5de di]5 d] trias=matie v9dt m5 de !riodont51 de voorloop]s d] vogelbekdi]54 ,de d9osaurirs en de vis*hag$iss5 zull5 als vor/5 he]s*5 g$ur5de de ,jurap]iode1 en wij zull5 dan ook 9 het ho(d/uk ov] de ,jurap]iode e5e afzond]lijke /udie aan die di]5 wijd54 ,to* kunn5 wij re$s nu tot le]+ onz] lez]s dieg55 ond] deze besprek51 welke tot de triasp]iode behoor54 ,ond] &]e zal m5 9 fig4 #bje de capitosaur5 v9d51 die 9 voorkom5 en gang ev5als de ov]ige labyr9?odont5 het midd5 hield5 tuss*5 de krokodill5 en de salam&]s4 ,die di]soort kwam ze] veel voor van de p]mis*e tot aan de keup]p]iode4 ,de belodon1 n d] e]/e krokodila*tige di]51 ond]s*eidde zi* door zijne zijdel+s*e afplatt+ en de hoogte d] bov5kaak1 wa>van het uite9de haakvormig omgebog5 04 ,de t&5 w>5 v]tikaal en kegelvormig1 t]wijl het li*aam voorzi5 0 van e5 s*ild1 dat nog veel /]k] 0 dan dat d] krokodill54 ,hij is alle5 gevond5 9 de bov5/e keup]=matie van ,wurtemb]g4 ,de no?osaur51 de voorloop]s d] plesiosaur51 kom5 g$ur5de de geheele triasp]iode voor4 ,de no?osaurus mirabilis wordt vooral 9 de s*elpkalk gevond54 ,het is wa>s*ijnlijk1 dat hij1 hoewel e5 ze$i]1 /e$s de ku/5 nad]de en de /room5 opzwom4 ,de dicynodont5 hebb5 e5igsz9s ov]e5kom/ met de s*ildpadd5 door d5 vorm van d5 kop1 met uitzond]+ van de snijt&51 die aan die d] zoogdi]5 h]9n]54 ,9 v]s*ill5de opzi*t5 nad]5 zij ev5veel tot de zoogdi]5 als tot de kruip5de di]54 ,de zanglodon1 tijdg5oot van d5 belodon en de labyr9?odont5 d] keup]p]iode1 0 e5 reusa*tige vlees*et5de d9osaurus en tamelijk rijzig van ge/alte4 ,volg5s ,kapff en &]5 z\ de kop1 ond] d5 naam t]atosaurus bek5d en 9 dezelfde =maties gevond51 tot e55 zanglodon behoor54 ,de di]5 d] triasp]iode v]toond5 voor het me]5deel vorm51 die geheel vreemd w>5 aan die van onze teg5woordige w]eld4 ,het w>5 9 de e]/e plaats tweevoetige di]51 die 9 grootte en g$aante ze] veel v]s*ild5 van het type d] teg5woordige vogels1 do* die bijna alle5 bek5d zijn door de afdruksels hunn] voet/app51 die wel vi]maal zoo groot zijn als die van d5 /ruisvogel4 ,het aantal en de s*ikk+ d] v+]s wijz5 bij &]e w$] op z groote onregelmatigh$51 dat m5 wa>lijk niet weet1 hoe ze te v]kl>51 nu het g]aamte niet tot ons is gekom54 ,ond] de kruip5de di]5 h]9n]5 sommige aan de s*ildpadd51 &]e aan hag$isss5 ( krokodill51 ( wel v]toon5 zij ev5als de dicynodont51 wi] kak5 met omgebog5 slagt&5 voorzi5 w>51 de gem5gde k5m]k5 van die v]s*ill5de groep54 ,de doli*osaur51 die g$eeltelijk tot de hag$iss51 g$eeltelijk tot de slang5 behoord51 wijz5 het tijd/ip aan1 wa>op de laat/e zi* van d5 geme5s*appelijk5 /am d] hag$isa*tig5 hebb5 afges*eid54 ,v]d] t]ugga&e1 zijn de hag$iss5 ge5e afzond]lijke orde en v9dt m5 typ51 die de hag$iss5 met de leguan51 en de monitors met de krokodill5 v]b9d54 ,ook de krokodill5 wijzig5 hun skelet1 om &]e k5m]k5 aan te nem51 die m5 ?ans alle5 9 de ongebor5 vru*t t]ugv9dt4 ,de labyr9?odont5 nad]5 tot de kikvors*5 en zelfs tot de viss*5 en behoor51 zooals wij zag51 tot de oud/e1 m]kwa>dig/e en mee/ weifel5de d] oorspronkelijke di]5w]eld4 ,de grootte van hun li*aam1 hunne b$ekk+ van be5d]ige plat51 hun gepants]de kop mak5 het ons onmogelijk1 da>9 kikvors*5 te zi54 ,zij ademd5 op volwass5 leeftijd door long51 liep5 op d5 grond1 en w>5 de opvolg]s van &]e kruip5de di]51 die me] 9 het wat] leefd54 ,wa>s*ijnlijk v]teg5woordig5 zij e55 bijzond]5 toe/&1 di5 alle kruip5de di]5 doorloop5 hebb5 vrdat zij l&di]5 w]d54 ,wij moet5 hi] het volg5de opm]k53 de p]mis*e p]iode heeft ons de geboorte d] kruip5de di]5 do5 bijwon52 de triasp]iode v]toont ons1 naa/ de ontwikkel+ d] hag$iss51 die van nu af als he]s*]s optr$51 de geboorte d] zoogdi]51 die zi* door de kom/ d] buideldi]5 aankondig54 ,de geboorte d] zoogdi]56444 ,de e]/e tr$e van de ladd]1 die tot de m5s*heid vo]t4 ,de kruip5de di]51 de reuz5hag$iss5 d] secundaire p]iode1 v]teg5woordig5 de kra*t4 ,met de zoogdi]5 beg9t de p]iode van het gevoel4 ,al die ontzaglijke hag$iss5 zijn g$oemd te /]v52 zij drag5 de vlam van de v]/&elijke ontwikkel+ niet met zi*2 ge5 di] soort5 zal tijdg5oot word5 van d5 m5s*4 ,de n$]ige buideldi]51 die op dit oog5blik het dagli*t aans*\w5 ond] de zon d] triasp]iode1 zijn de e]/e di]51 die de liefde k5n54 ,tot nu toe be/ond de liefde nog niet op de a>de3 plantdi]51 weekdi]51 s*aaldi]51 de oorspronkelijke insect51 viss*51 kikvors*51 kruip5de di]5 hebb5 niet bem9d4 ,zij hebb5 alle5 ei]5 kunn5 legg51 die zij zelfs niet e5s zelf uitbro$51 en wa>voor zij de zorg aan de natuur ov]lat54 ,de e]/e zoogdi]5 legg5 bijna ge5e ei]5 me]4 ,wij zegg5 bijna1 want de orni?orhyn*us legt nog ei]54 ,do* geleidelijk br5g5 de di]5 lev5de jong5 voort 9 plaats van ei]5 te legg54 ,n$]ig beg96 ,zoogdi]5 zond] melkkli]54 ,jong51 die t] w]eld kom5 als het w>e als ei]5 zond] s*aal en die e]/ na hunne geboorte voldrag5 zijn6 ,de natuur wil ons ook hi] w$] de langzame ontwikkel+ d] s*epp+ do5 k5n54 ,het e]/ zijn fossiele ov]blijfsel5 van zoogdi]5 uit de secundaire p]iode ontdekt 9 het ja> #ahah 9 de ,jura=matie van ,/onesfield bij ,ox=d4 ,m5 vond da> e5e kaak1 die door ,cuvi] h]k5d w]d als te behoor5 tot e5 kle9 zoogdi] van de klasse d] buideldi]52 die ontdekk+ v]wekte de algeme5e v]baz+ d] geolog51 da> deze het onmogelijk gea*t hadd51 dat er vr de t]tiaire p]iode zoogdi]5 z\d5 be/aan hebb54 ,ow5 m]kte op1 dat de soort1 wa>toe die kaak behoord _h1 groote v]wants*ap _h met e5 ,au/ralis* buideldi]1 d5 myrmecobius4 ,9 diezelfde =matie te ,/onesfield v9dt m5 ev5zoo e5e kaak van e55 opossum1 en 9 #ahed w]d da> nog e5e &]e ontdekt1 die tot e5e geheel v]s*ill5de soort _h behoord1 wa>aan m5 d5 naam van /]eogna?us gaf4 ,9 #ahdg vond m5 9 de bov5/e triaslaag van ,/uttg>t d5 t& van e5 kle9 zoogdi]1 microle/es g5aamd4 ,s$]t di5 tijd heeft m5 zo[el da>1 als 9 het bov5/e trias van ,som]set%ire en 9 ,noord-,c>ol9a e5ige &]e fossiele kak5 gevond51 die hadd5 toebehoord aan kle9e buideldi]5 ( aan lag] /a&e insect5et]s4 ,de kaak van e5 dioma!rium silve/re 7e5 kle9 buideldi]7 is door d5 ,am]ikaans*5 geoloog ,emons 9 de roode z&/e5 van ,noord ,am]ika gevond54 ,onze lez]s wet51 dat de buideldi]5 tot de mee/ onvolkom5 en de oud/e klasse d] zoogdi]5 behoor51 en dat de laag/e orde d] zoogdi]51 de vogelbekdi]51 ?ans nog sle*ts v]teg5woordigd word5 door twee soort51 die 9 ,nieuw-,holl& en ,van-,diem5sl& gevond5 word53 d5 orni?orhyn*us en de e*idna hy/rix4 ,zij zijn de laat/ ov]blijv5d5 van e5e e]tijds talrijke groep1 die tijd5s de secundaire p]iode de e5ige v]teg5woordig/] 0 van de zoogdi]51 en wa>uit door langzame ontwikkel+ en splits+ alle lat]e zoogdi]5 zijn voortgekom54 ,de buideldi]5 hebb5 hunn5 naam te dank5 aan e55 buidel ( zak1 di5 het wijfje aan de ond]zijde van d5 buik draagt1 en wa>9 de jong5 nog lang5 tijd na hunne geboorte blijv54 ,9 di5 zak bev9d5 zi* twee melkkli]51 wa>aan zi* de jonggebor55 va/he*t54 ,de jong5 kom5 bij de buideldi]5 veel onvolkom5] t] w]eld1 dan dit gewoonlijk bij de zoogdi]5 het geval is4 ,zij zijn naakt1 bl9d en do( en blijv5 zlang 9 di5 buidel1 totdat hunne l$emat5 en hunne z9tuig5 voldo5de ontwikkeld zijn4 ,de buidel is dus als het w>e e5e twe$e ba>mo$]1 wa>9 de ontwikkel+ voltooid wordt4 ,als de jong5 e5e zek]e ontwikkel+ v]kreg5 hebb51 lat5 zij de melkkli]5 los zond] da>om nog d5 buidel te v]lat54 ,indi5 zij di5 van tijd tot tijd v]lat51 ke]5 zij da>9 w$] spo$ig t]ug1 en m5 mag zegg51 dat zij 9 di5 buidel hunne geheele k9d%eid doorbr5g54 ,bij v]s*eid5e di]5 van die orde duurt de zwang]s*ap niet lang] dan ne ma&1 t]wijl het jonge individu nog zev5 tot a*t ma&5 9 d5 buidel blijft v]toev54 ,bij de reuz5kango]oe v]loop5 er zev5 ma&5 van het oog5blik1 wa>op het jong 9 d5 zak wordt ne]gelegd tot dat1 wa>op het voor het e]/ d5 kop te voors*ijn br5gt2 en e]/ neg5 wek5 lat] komt het voor het e]/ uit d5 zak4 ,de volg5de neg5 wek5 leeft de jeugdige kango]oe nu e5s buit51 dan w$] 9 d5 buidel4 ,het jong komt d5 #ci/5 dag t] w]eld4 ,de mo$] neemt het 9 d5 bek1 op5t d5 buidel met h>e voorpoot5 en he*t het jong aan n d] melkkli]5 va/4 ,twaalf ur5 na de geboorte is de jonge kango]oe nog sle*ts #cb millimet]s lang1 en kan het nog v]gelek5 word5 met de ongebor5 vru*t d] ov]ige di]54 ,het is e5e weeke1 doors*ijn5de1 op e55 worm gelijk5de massa2 de oog5 zijn di*t2 de neus en de oor5 nauwelijks aangewez51 de l$emat5 nog lang niet ontwikkeld4 ,het jong gelijkt nog 9 het m9/ niet op de mo$]4 ,de voor/e l$emat5 zijn e5 d]de lang] dan de a*t]/e2 de /a>t is kort en tuss*5 de a*t]poot5 omgebog54 ,het hangt aan de melkkli] als e5e lev5looze massa1 en kan zelfs nog niet zuig51 zoodat de melk op e5e ze] eig5a>dige wijze uit de kli] 9 d5 bek ge/ort wordt2 e]/ lat] beg9t het te zuig54 ,z vo$t het jong zi* g$ur5de a*t ma&5 met de mo$]melk2 van tijd tot tijd v]toont het d5 kop1 ma> het is nog niet 9 /aat1 zi* alle5 te beweg54 ,de natuurond]zoek] ,ow5 nam e5 jong van vi] dag5 van de mo$]bor/ af1 om te wet5 ( e5 zoo onvolkom5 wez5 ha> uit zi* zelf kon t]ugv9d51 dan wel ( de mo$] het we] zelf z\ aanlegg54 ,het resultaat d] proefnem+ 0 het volg5de3 ,na het wegnem5 van het jong1 kwam e5 droppel wit vo*t te voors*ijn4 ,wel w]d het jong onru/ig1 ma> het s*e5 ge5e pog+5 te do51 om zi* w$] aan de mo$] va/ te he*t51 en kon zi* vol/rekt niet beweg54 ,m5 legde het to5 9 d5 zak n$] en liet het w$] aan de mo$] ov]4 ,deze 0 to5 erg ru/eloos1 bukte zi*1 krabde teg5 de buit5zijde van d5 zak1 maakte di5 met de poot5 los1 /ak er d5 kop 9 en bewoog di5 9 v]s*ill5de ri*t+54 ,e9delijk /i]f het jong1 zond] dat de mo$] het w$] _h va/gehe*t4 ,indi5 de jonge kango]oe nmaal e5e zek]e grootte b]eikt heeft1 groeit zij ze] snel4 ,zij /eekt dan d5 kop uit en kijkt met h>e oog5 na> alle zijd5 rond1 beweegt h>e kle9e poot5 en beg9t te et54 ,de mo$] v]zorgt ha> nog /e$s ze] te$]1 zond] zi* e*t] zoo bezorgd te mak5 als vroeg]4 ,9 d5 e]/5 tijd duldt zij niet1 dat m5 het ziet ( beta/4 ,zij jaagt zelfs d5 vad] weg1 zoo deze zijne spruit wil zi54 ,zoodra het jong e*t] d5 kop ma> ns na> buit5 gebra*t heeft1 is de mo$] niet me] zoo bang om het te voors*ijn te do5 tr$54 ,de jeugdige kango]oe is tr\w5s ze] vreesa*tig1 de m9/e aanleid+ doet ha> w$] na> d5 buidel vlu*t51 wa>9 zij alle mogelijke /&5 inneemt1 nu e5s komt zij met d5 kop1 dan w$] met de a*t]poot5 ( d5 /a>t na> buit54 ,het is e5 m]kwa>dig s*\wspel1 om te zi51 hoe de mo$]1 als zij zi* v]plaats5 wil1 het jong dw+t om zi* 9 de diept5 van d5 buidel te begev5 en het da>bij zwakke /oot5 toebr5gt4 ,na v]loop van e5ig5 tijd v]laat de jeugdige kango]oe d5 buidel en spr+t zij om de mo$] he51 ma> bij het m9/e geva> vliegt zij w$] hals ov] kop 9 d5 buidel2 9 e5 oog5blik draait zij w$] om1 en nu zij zek] is teg5 elk geva> beveiligd te zijn1 kijkt zij met e55 grappig5 blik na> buit54 ,ond] de buideldi]5 v9dt m5 ev5als ond] alle families van het di]5rijk de groot/e v]s*eid5heid van vorm en v]/&4 ,de opossum 7e5e buidelrat7 b4v4 s*ijnt veel me] v]/& te bezitt5 dan de kango]oe4 ,audubon geeft van zijne lev5swijze de volg5de bes*rijv+3 ,let op1 hoe hij aan d5 voet van di5 reusa*tig5 boom /il /aat en ronddraait om d5 /am1 om ond] de met sneeuw b$ekte wortels e5e op5+ te v9d51 wa>9 hij kan b9n5sluip54 ,na e5ige m9ut5 komt hij w$] te voors*ijn1 e5 eekhor5tje m$eslep5d1 dat re$s van het lev5 b]o(d is3 hij h\dt het 9 d5 bek1 t]wijl hij langzaam d5 boom opklimt4 ,blijkba> v9dt hij de laag/e takk5 niet na> zijne gad+1 want hij klimt /e$s hoog]1 totdat hij e5e plek gevond5 heeft1 wa> hij m9d] 9 het gezi*t komt2 da> zet hij zi* op zijn gemak n$]1 rolt zijn5 lang5 /a>t om de jeugdige takk5 en v]s*eurt met zijne s*]pe t&5 het arme eekhor5tje1 dat hij met de klauw5 zijn] voorpoot5 va/h\dt4 ,de s*oone l5t$ag5 zijn aangebrok52 de boom5 vorm5 kra*tige knopp52 ma> de opossum is bijna naakt en s*ijnt door va/5 uitgeput4 ,hij zoekt de krek5 op en smult nu aan de jeugdige kikk]s4 ,ma> de br&netel beg9t zijne te]e en saprijke knopp5 te ontwikkel51 die hem e5 ko/ba> vo$sel oplev]54 ,het morg5g]oep van d5 wild5 kalko5 doet hem aang5aam aan1 want de sluw]d weet1 dat hij nu spo$ig de /em van het wijfje zal hoor51 en dat hij ha> na> ha> ne/ kan volg5 om h>e ei]5 te roov54 ,en t]wijl hij door de boss*5 zweeft1 nu e5s op d5 grond1 dan w$] op de boom5 van tak tot tak spr+5d1 hoort hij het gekraai van e55 haan2 en zijn h>t klopt van g5ot1 als hij zi* te b9n5br5gt1 wat e5 he]lijk maal hij het vorige ja> gehad heeft op e5e nabijzijnde bo]d]ij4 ,za*tjes1 de oog5 wijd geop5d1 gaat hij vooruit en v]b]gt hij zi* 9 het ho5d]hok4 ,wa>om1 e]zame l&man1 hebt gij het vorige ja> zoovele kraai5 en rav5 g$ood8 ,koop u nu kruit en lood1 maak uw gewe] s*oon1 zet uwe vall5 g]e$ en zorg1 dat uwe trage hond5 tr\w wak51 want de opossum nad]t1 de /roop] is op weg4 ,hoort gij de kret5 van uwe kipp58 ,ene d] be/e is door d5 sluw5 dief m$eg5om54 ,gij lo]t op vos en uil1 en waant u gelukkig1 zoo gij hunn5 vij& en uw5 vri5d1 de arme raaf g$ood hebt4 ,nog ge5 week gel$5 lag5 ond] deze groote kip e5 dozijn ei]52 zij zijn v]dw551 de opossum heeft ze wegge/ol54 ,het wijfje van d5 opossum is e5 voorbeeld van mo$]liefde4 ,sla uw5 blik 9 di5 zond]l+5 buidel1 wa> de jong5 i$] aan e5e melkkli] beve/igd zijn4 ,de zorgzame mo$] vo$t ze niet alle51 ma> beveiligt ze ook teg5 d5 vij&2 zij neemt ze met zi* m$e1 zooals de zeehond ha> kroo/ m$evo]t1 ( v]b]gt ze ond] de blad]5 van e55 tulpeboom4 ,na twee ma&5 beg9n5 zij voor zi* zelf te kunn5 zorg51 met wijze less5 gaan zij de w]eld 94 ,ma> als de pa*t] d5 opossum op heet]daad heeft betrapt1 t]wijl hij n5 zijn] s*oon/e ho5d]s v]moordde1 en zi* wo$5d op het arme di] w]pt1 rolt het zi* tot e55 bal sam54 ,na>mate de man wo$5d] wordt1 blijft het di] ru/ig] ligg52 e9delijk blijft het ond] d5 voet van d5 pa*t] ligg5 zond] e5ig teek5 van lev5 te gev51 met de tong uit d5 bek1 en de oog5 geslot51 totdat zijn beul hem laat ligg5 9 het d5kbeeld1 dat het di] dood is4 ,do* ne56 het is niet dood4 ,het hield zi* sle*ts zoo2 nauwelijks heeft de vij& de hiel5 geke]d1 ( het di] ri*t zi* we] op en vlu*t 9 het bos*4 ,e5e &]e soort1 de ,phil&] ,a5eas 7,a5easrat71 leeft alle5 op de boom5 en komt alle5 op d5 grond voor de ja*t4 ,hij kan door middel van zijn5 lang5 /a>t gemakkelijk klimm5 en zi* da>m$e ov]al aan va/he*t51 en zoodra hij gaat ru/51 beg9t hij met di5 om e55 tak te roll54 ,op d5 grond loopt hij langzaam en moeilijk2 to* kan hij kle9e zoogdi]51 insect51 s*aaldi]51 vang51 vooral kreeft51 wa>op hij v]zot is4 ,op de takk5 d] boom5 v]volgt hij de vogels en plund]t hij de ne/52 ook vo$t hij zi* met vru*t54 ,somtijds bezoekt hij de ho5d]hokk5 en doodt hij kipp5 en duiv54 ,de jong5 word51 als zij half volwass5 zijn1 op d5 rug d] mo$] g$rag51 wa>toe zij zi* met hunn5 /a>t aan di5 d] mo$] va/h\d54 ,zelfs als zij bijna geheel volwass5 zijn1 en dus de mo$]melk niet me] behoev51 blijv5 zij nog bij hunne mo$]1 en vlu*t5 zij op h>5 rug bij het m9/e geva>4 ,da>aan zijn zij hunn5 naam van ,phil&] ,a5eas v]s*uldigd #ai4 ,als de mo$] v]s*rikt is1 laat zij e5 gesis hoor5 en v]spreidt zij e55 hoog/ onaang5am5 reuk4 ,do* wij mog5 niet lang] bij die af/ammel+5 d] e]/e zoogdi]5 /il/aan4 ,het zij voldo5de1 als wij hebb5 aangetoond1 hoe laag ontwikkeld zij zijn ond] de lev5db>5de di]51 en dat zij to* het rijk d] hoog]e di]5 inwijd54 ,de v]/&elijke en z9nelijke v]mog5s zijn ont/aan1 om niet me] te v]dwijn54 ,,twe$e ,,ho(d/uk ,de ,jurap]iode4 ,het ,rijk d] ,reuz5hag$iss54 ,wij zijn ?ans g5ad]d tot de m]kwa>dig/e van alle p]iod51 die het optr$5 van d5 m5s* op a>de zijn voorafgegaan4 ,e5e onmetelijke zee /rekt zi* nog ov] het groot/e g$eelte van ,europa en ,azi uit1 en ov] groote uitge/rek!d5 van ,afrika en de beide deel5 van ,am]ika1 die ?ans hond]d5 en duiz5d5 met]s bov5 de opp]vlakte van d5 ,oceaan geleg5 zijn4 ,9 die zeen lev5 reusa*tige en vreemdsoortige di]51 wa>van ?ans ge5 enkele af/ammel+ me] ov] is4 ,hoewel de planeet veel me] tot d5 teg5woordig5 toe/& g5ad]d is dan 9 de primaire p]iode1 s*ijnt zij 9 m5ig opzi*t me] van d5 teg5woordig5 toe/& te v]s*ill51 omdat het lev5 op de planeet e5e v]takk+ ond]gaat1 die vol/rekt niet doet v]mo$51 wat zij 9 de t]tiaire en quat]naire p]iode word5 zal4 ,e5 bewon] van ,m>s ( van de maan1 die onze a>de z\de bezo*t hebb5 t5 tijde van de kruip5de di]5 van het ,juratijdp]k1 z\ niet tot het v]mo$5 kom51 dat e5s de dag zal aanbrek51 wa>op de bodem d] zee1 na g]ez5 te zijn1 de v]blijfplaats z\de word5 d] groote /$51 zooals ,new-,york1 ,lond51 ,p>ijs ( ,we554 ,9 de zeen zwemt de logge i*?yosaurus met zijne ontzaglijke oog5 en vreeselijke kak52 de plesiosaurus met zijn5 lang5 hals1 die met zijne lange poot5 zwom1 9 de diepte d] zee ond]dook en dadelijk we] op de opp]vlakte v]s*e52 de teleosaurus1 mon/]krokodil van ti5 met]s l5gte1 wi5s gesplet5 muil1 die e5e wijdte _h van twee met]s1 di]5 kon v]zwelg5 zoo groot als oss52 de hyleosaurus1 met zijn gepants]d s*ild1 die de oev]s onveilig maakte2 t]wijl op de eil&51 die uit het wat] v]rez5 w>51 aan d5 voet d] heuvels1 aan d5 oev] d] zeen1 9 /room5 en m]51 9 de met v>5s1 cycaden1 arauc>ia's en v]s*ill5de naaldboom5 v]si]de boss*51 de ontelb>e soort5 van d9osaurirs leefd51 die 9 de secundaire p]iode de zoogdi]5 d] t]tiaire p]iode voorafg+53 atlantosaur51 reusa*tige graset5de vi]voetige di]5 van #cj met]s l5gte2 brontosaur51 sauropod5 van #ae tot #bj met]s2 diclonin1 tweevoetige kruip5de di]5 van #ab tot #ae met]s l5gte2 /egosaur51 tweevoetige di]5 van #aj met]s2 iguanodons1 tweevoetige di]5 met de klauw5 van e55 vogel1 en de vlees*et5de !ropod53 de megalosaur51 c]atosaur51 labrosaur51 amphisaurid51 compsogna!n enz41 kruip5de di]5 van elke grootte en g$aante1 wa>van enkele half krokodil en half vogel w>51 en die van het l& en de zee1 de oev]s en de boss*5 e5e fanta/is*e w]eld moe/5 mak51 wa>van wij ons ?ans ge5 d5kbeeld me] kunn5 vorm54 ,en da>bov5 dan nog de ontzaglijke pt]odactyl5 met vliezige vleugels1 die door de lu*t sprong5 en zi* op de oev]s ne]wi]p5 te midd5 d] woe/e kret5 di] geheele bevolk+1 en de ontelb>e t&vogels1 die met ontzaglijke snelheid de ruimte doorkliefd5 om zi* op hunne prooi te w]p5 444 en wij hebb5 e5 zwak beeld van het s*\wspel1 dat onze planeet moet hebb5 aangebod5 9 die lang v]vlog5 eeuw54 ,t]e*t wordt die p]iode het tijdp]k d] kruip5de di]5 g5oemd4 ,en to*1 hoev] zijn die wez5s niet 9 vorm en gewoont5 v]wijd]d van de kruip5de di]5 van onz5 tijd6 ,die di]5 krop5 niet4 ,het w>5 ge5 slang5 ( add]s2 het w>5 veele] reusa*tige hag$iss51 wa>van sommige op vi] poot51 &]e bij voorkeur op hunne a*t]poot5 liep5 en d5 v]tikal5 /& aannam51 en dat wel hag$iss5 van #aj1 #ae1 #bj1 #cj met]s l5gte6 ,die kruip5de di]5 met hunne ontzaglijke l$emat5 w>5 de voor\d]s van de krokodill5 en de hag$iss5 d] t]tiaire p]iode4 ,de poot5 zijn langzam]h& v]dw554--,ook de vogels hadd5 de kruip5de di]5 tot voor\d]s4 ,die zoo rijke ,jurap]iode heeft zi* ov] e5 ze] groot tijdvak uitge/rekt4 ,onmiddellijk na de laat/e triaslag5 heeft zi* e]/ z&/e5 afgezet1 da>na m]gel met koolzure kalk v]m5gd4 ,m5 v9dt da>9 vele fossiel51 vooral s*elp51 ammoniet5 enz4 ,die e]/e lag5 heet5 lias ( zw>te ,jura4 ,da>bov5 hebb5 zi* lag5 van e55 &]5 a>d afgezet1 voornamelijk fijnkorrelig kalk/e51 dat doet d5k5 aan e5e v]zamel+ viss*5ei]54 ,da>om heet die kalk/e5 ook wel3 oli?is* 7on1 ei en li?os1 /e574 ,de =matie d] ,jurap]iode kan dus 9 twee ho(dafdeel+5 v]deeld word51 de lias en de oli?is*e =matie4 ,i$] di] ho(dv]deel+5 kan w$] ond]v]deeld word51 want er zijn e5 groot aantal lag51 die uit e5 m9]alogis* oogpunt en uit het oogpunt van fossiel5 ond]l+ ze] v]s*ill54 ,de voornaam/e zijn3 ,voornaam/e v]deel+5 d] ,jurap]iode4 ,i4 ,lias=matie4 ,z&/e5 d] ,infralias=matie ,rhetis*e laag4 7,rhetis*e ,alp57 ,zw>te ,jura4 ,ond]/e lias=matie ,s9emuris*e laag4 7,semur7 ,middel/e lias=matie ,*>m\?is*e laag4 7,*>m\?7 ,bov5/e lias=matie ,to>cis*e laag4 7,?\>si7 ,,ii4 ,oli?is*e =matie4 ,ond]/e olitihis*e =matie ,ba?onis*e 7,ba?7 en ,bajocis*e laag 7,bayeux7 ,bru9e ,jura4 ,middel/e olitihis*e =matie #a4 ,ox=dlaag #b4 ,corallis*e 7koral571 sequanis*e 7,se9e71 kimm]idis*e laag ,witte ,jura4 ,bov5/e olitihis*e =matie ,portl& en ,purbecklaag ,er zijn nog wel &]e v]deel+52 ma> wij moet5 alles v]mijd51 wat de zaak +ewikkeld] maakt4 ,alle5 m]k5 wij op1 dat de lag5 hoe lang] zoo held]d] word51 geleidelijk van donk] na> wit ov]gaan1 na>mate wij de krijt=matie nad]51 die zooals wij zag51 op de ,jura=matie ligt4 ,v&a> ook de nam53 zw>te1 bru9e en witte ,jura4 ,de v]s*ill5de lag5 v]s*ill5 na> gelang d] plaats5 ze] 9 dikte4 ,zoo is b4v4 9 het dep>tem5t d] ,haute-,m>ne1 dat 9 de krijtp]iode uit het wat] is v]rez51 de infralias-z&/e5laag ze] dun1 de ond]/e liaslaag #e met]s dik1 de lias #ia met]s1 en de bov5/e lias #ec met]s2 de ond]/e olitis*e =matie is op de b]gvlakte van ,langres en 9 ,b\rgogne #cj met]s dik1 de ox=dlaag sle*ts #e ( #f met]s1 de m]gel-oli?is*e laag #gj met]s2 de koraallaag1 7die dikwijls ond] de sequanis*e laag v]m5gd is7 is da> uit]/ dun1 de portl&laag somtijds #hj tot #aej met]s4 ,da>5teg5 v9dt m5 de infraliaslaag 9 ,lo?>+5 #ab met]s1 te ,kdange #bd met]s1 9 ,luxemburg #fj1 9 ,scani #gjj met]s dik2 de ond]/e lias is 9 ,york%ire #afj met]s dik2 de lias ( zw>te ,jura van ,wurtemb]g is #ajj met]s dik1 de ond]/e oli?is*e laag is 9 de om/rek5 van ,ba? #fj met]s dik1 het klei van ,kimm]idge 9 ,l9coln%ire is 9 twee lag5 #cej met]s dik4 ,9 het beg9 d] ,jurap]iode 0 e5 groot g$eelte van ,europa ond] het wat] b$olv54 ,s$]t de lang v]vlog5 tijd5 d] ,siluris*e zee1 to5 de granietmassa's van ,bretagne1 de ,v5de en ,auv]gne te voors*ijn trad5 en eil&5 bijna zond] plant5groei vormd51 is de zee v]s*eid5e mal5 t]uggegaan en w$] t]uggeke]d4 ,9 de triasp]iode /rekte zi* e5e uitge/rekte1 9 golv5 uitgesn$5 b9n5zee uit ov] ,frankrijk1 ,engel&1 ,spanje en ,itali2 die zee /rekte zi* ov] ,lo?>+51 zelfs tot 9 ,duits*l& uit4 ,9 het beg9 d] liasp]iode 0 de zee oo/wa>ts t]uggetrokk51 wa>bij geheel ,frankrijk en e5 g$eelte van ,duits*l& droog lag2 ma> spo$ig b$ekt zij w$] geheel ,frankrijk1 en laat zij alle5 de eil&5 d] oude =matie droog1 zond] dat deze met elk&] 9 v]b9d+ /aan1 zooals ,bretagne1 de c5trale b]gvlakte1 de ,vogez5 en de oorspronkelijke ,alp54 ,die v]&]+5 zijn het gevolg van de dal+5 en rijz+5 d] a>ds*ors1 die ov]e5kom5 met die1 welke nog ?ans plaats grijp51 en die wij vroeg] be/ude]d hebb53 langzame1 geleidelijke beweg+51 die h]haaldelijk onm]kba> de g$aante d] a>de gewijzigd hebb54 ,hond]dduiz5d5 j>5 zijn 9 de ar*iev5 van de jeugd d] a>de v]borg54 ,9 die dag5 /rekte zi* de zee uit ov] ,p>ijs1 ,t\rs1 ,poiti]s1 ,bordeaux1 ,g5ve1 ,b]n1 ,bazel1 ,nancy1 ,troyes enz4 ,zij b$ekte het geheele gebi$1 dat zi* uit/rekte van ,lond5 tot ,p>ijs1 ,brussel1 ,bordeaux en ,m>seille4 ,9 het twe$e g$eelte d] ,jurap]iode1 de oli?is*e p]iode1 maakt de dal+ van d5 bodem plaats voor e5e langzame en geleidelijke rijz+4 ,9 het midd5 di] p]iode ziet m5 de ond] de zee b$olv5 /rek51 die de eil&5 d] oorspronkelijke =matie van elk&] s*eidd51 bov5 het wat] uit/ek5 en de c5trale b]gvlakte van ,frankrijk v]b9d5 met de ,v5de en ,bretagne en met de ,vogez5 en ,belgi4 ,op het e9de d] ,jurap]iode zijn al die /rek51 die e]tijds ond] de wat]5 b$olv5 w>51 tot zek]e hoogte opgehev54 ,9 ,engel& vorm5 de ,jura=maties e5e bre$e /rook1 die zi* ov] het zuidelijke g$eelte van ,groot-,brittanni uit/rekt1 van het noordoo/5 na> het zuidwe/52 die /rook is het v]l5gde van die1 welke rondom het bekk5 van ,p>ijs geleg5 is4 ,de ,jurazee heeft zi* dus ov] dat geheele g$eelte van ,engel& ev5als ov] ,frankrijk uitge/rekt4 ,ma> op het e9de d] ,jurap]iode 0 dat g$eelte van ,engel& w$] uit het wat] v]rez51 zooals de ,jura1 de b]gvlakte van ,langres en de geheele gordel1 wa>van wij zooev5 gesprok5 hebb54 ,zelfs w>5 ook de /rek51 die ?ans ond] de wat]5 van het ,kanaal b$olv5 zijn1 bov5 wat]1 en wel voornamelijk de /reek tuss*5 ,portl& en ,b\logne4 ,frankrijk 0 to5 met ,engel& v]bond51 en da> wa> ?ans de golv5 van het ,kanaal roll51 /rekte zi* e5 va/l& uit1 met m]5 b$ekt1 die aan hunne oev]s e55 rijk5 plant5groei bezat51 wa>bij cycaden1 v>5s1 naaldboom5 de ov]h& hadd51 en die bewoond w>5 door groote1 graset5de1 kruip5de di]51 vooral iguanodons1 en door buideldi]54 ,op dat v]dw55 l& vormde zi* de ,purbeck=matie1 wa>van het eil& ,purbeck1 op de ,engels*e ku/1 teg5ov] ,*]b\rg het type is1 zo[el uit e5 geologis* oogpunt als uit het oogpunt d] fossiel54 ,t]wijl dus het beg9 d] ,jurap]iode zi* k5m]kte door e5e dal+ van d5 bodem van e5 g$eelte van ,frankrijk en ,engel&1 _h op het e9de di] p]iode het omgeke]de plaats1 wa>door e5 deel van ,noordelijk ,europa uit de wat]5 v]rees4 ,vr die rijz+1 tijd5s het be/aan d] ,jurazee1 vond m5 9 ,frankrijk en ,engel& e5 groot aantal koral54 ,de koraalriff5 zijn nauw v]bond5 aan de oli?is*e =maties4 ,het kalkrijke z&1 dat door d5 vlo$ op de ku/ d] koraalriff5 wordt geworp51 wordt va/ door het wat]1 dat er 9 doordr+t2 nu e5s klev5 de korrels li*t aan elk&] en kan m5 er de kalk tuss*5 h]k5n52 dan w$] is het z& h>de kalk geword51 wa>bij m5 e*t] nog /e$s de kle9e z&korrels h]k5n5 kan4 ,somtijds ook is het z& v]m5gd met kei/e5tjes1 die afkom/ig zijn van het eil&1 dat het rif omlij/4 ,diezelfde =matie v9dt m5 ?ans nog t]ug op ,asc5sion en op v]s*eid5e punt5 d] ,/ille ,zuidzee4 ,de ov]blijfsel5 di] koraalriff5 v9dt m5 9 de ,jura ov] e5e dikte van #dj tot #fj met]s 79 de om/rek5 van ,gray en ,besanon71 9 ,yonne1 ,prov5ce1 9 de ,b5$5-,alp51 9 de om/rek5 van ,gr5oble1--wa> zij word5 v]teg5woordigd door groote massa's witte kalk/e51 met poliep5 v]m5gd1 en hunn5 gewon5 nasleep van zee-egels en dic]at5--9 ,noorweg5 en 9 ,engel&1 wa> drie koraallag5 duidelijk op de ox=dlaag gezi5 word51 op de ku/ van ,weym\?4 ,uit het feit1 dat de koral5 9 de ,jurap]iode 9 ,frankrijk en ,engel& voorkwam51 volgt dat het aequatoriale klimaat zi* tot voorbij #ee ,n4,b4 uit/rekte1 hetge5 niet mogelijk is1 als aan de noordpool ijs gevond5 wordt4 ,ook de fossiele plant5groei leidt tot diezelfde gevolgtrekk+1 da> tropis*e plant51 cycaden en v>5s to5 tot 9 ,sib]i op #ga ,n4,b4 voorkwam54 ,9 die p]iode w>5 dus de ja>getijd5 en het klimaat niet s*]p ond]s*eid54 ,hoe moeielijk het ook wez5 moge1 om nauwkeurig de tijd/ipp5 van het wijk5 en voorwa>tss*rijd5 d] zee va/ te /ell51 zoo mog5 wij to* besluit51 dat ,europa 9 het beg9 d] ,jurap]iode e5 ar*ipel 0 be/a&e uit groot]e ( kle9]e eil&54 ,t5 tijde van de lias 0 de c5trale b]gvlakte van ,frankrijk van de ,v5de t5 we/51 van de ,vogez5 en e5 g$eelte d] ,alp5 9 het oo/5 door de zee ges*eid54 ,op het e9de d] ,ox=dp]iode breidd5 die eil&5 zi* uit en he*tt5 zij zi* aan elk&]1 aan de ne zijde door de l&5gte van ,poiti]s1 aan de &]e zijde door die van ,cte-d',or4 ,9 de koraalp]iode hebb5 de drie bekk5s1 wa>9 ,frankrijk v]deeld is1 dat van ,p>ijs 9 het noord51 dat van ,aquitani 9 het zuidwe/51 dat d] ,rhne 9 het zuidoo/5 ge5 directe geme5s*ap met elk&]1 da> de zee/rat5 van ,poiti]s en ,cte-d',or afgeslot5 zijn4 ,die rijz+1 die zoo duidelijk te voors*ijn tre$t 9 het we/5 en noord5 van ,frankrijk1 wordt nog /]k] op het e9de d] ,jurap]iode4 ,frankrijk wordt met ,engel& v]bond51 en op de plaats1 wa> ?ans het kanaal is1 v9dt m5 e5 uitge/rekt va/l&1 wa>op de di]- en plant5soort5 het k>akt] v]toon5 van te lev5 9 /rek51 die niet hoog bov5 de opp]vlakte d] zee geleg5 w>5 en die telk5s door de zee ov]/roomd w]d54 ,to* v9dt m5 er e5 aantal zoetwat]plant5 en -di]52 de zoetwat]- en zees*elp5 wissel5 af ov] e5e dikte van #abe met]s3 de p]iode is dus van ze] lang5 duur gewee/4 ,ook 9 de ,jura w>5 er zoet wat]m]54 ,wij zag5 zooev51 dat de korallis*e laag 9 het zuid5 van ,frankrijk1 ,prov5ce1 ,b5$5-,alp51 ,dauph9 v]teg5woordigd wordt door groote massa's witte kalk1 vol poliep54 ,de kalk is da> onmiddellijk door krijt b$ekt4 ,hi]uit volgt1 dat die bodem na de koraalp]iode1 9 de eeuw51 wa>op zi* de ,kimm]idge- en ,portl&=maties gevormd hebb51 buit5 het wat] uit/ak en tot aan de p]iode d] krijt=matie bov5 wat] geblev5 is4 ,op de ,jurap]iode volgt de krijtp]iode4 ,van het beg9 di] p]iode af v]&]t w$] alles 9 de v]deel+ van l& en zee4 ,de rijz+ van d5 bodem van ,frankrijk1 ,engel& en het noord5 van ,europa1 die de ho(dtrek d] oli?is*e p]iode is gewee/1 h\dt op en maakt plaats voor e5e beweg+ 9 teg5ge/eld5 z94 ,e5 groot g$eelte van ,noordelijk ,europa daalt w$] ond] wat] en er zet zi* niets af dan alle5 da> wa> de mikroskopis*e wez5s van d5 ,oceaan hunne kra*t5 beproev54 ,wij belev5 e55 tijd van kalmte1 wa>9 de one9dig kle9e wez5s op d5 bodem d] zee w]kt5 en het krijt vormd51 dat tot e5e dikte van hond]d5 met]s bijna uitsluit5d be/aat uit hunne ov]blijfsel54 ,9 ,frankrijk b$ekte e5e uitge/rekte zee d5 voet d] ,jura2 die zee 0 aan de ne zijde v]bond5 met de ,p>ijs*e zee1 aan de &]e zijde met e5e zuidelijke zee1 die zi* tot aan de teg5woordige ,middell&s*e zee uit/rekte4 ,het zuid5 van ,frankrijk1 dat s$]t de koraalp]iode bov5 het wat] uit/ak1 is w$] g$aald en maakt w$] deel uit van e5e uitge/rekte wat]massa1 die zi* ov] het geheele zuid5 van ,europa uit/rekt4 ,9 di5 tijd belette de c5trale b]gvlakte1 die geheel bov5 wat] uit/ak1 en die aan de ne zijde met de ,vogez51 aan de &]e zijde met de ,v5de v]bond5 01 de geme5s*ap tuss*5 die ,middell&s*e en de ,p>ijs*e zee1 die zi* tot aan het zuid5 van ,engel& uit/rekte4 ,het beg9 d] krijtp]iode k5m]kt zi* dus door e5e groote v]&]+ 9 de ka>t d] a>de en door d5 t]ugke] d] zee na> /rek51 die zij re$s lang _h v]lat54 ,die inval d] zee s*ijnt zijn maximum te hebb5 b]eikt 9 de p]iode van het witte krijt4 ,wel doet ons het ond]zoek van d5 bodem de plaats5 k5n51 wa> het l& de plaats van de zee heeft +5om51 nadat de bodem d] zee g]ez5 02 ma> het is niet zoo e5v\dig1 de plaats5 te le]5 k5n51 die 9 zee v]&]d zijn1 da> m5 nog niet v] g5oeg gevord]d is 9 het ond]zoek van d5 bodem d] zee4 ,wij kunn5 dus d5 toe/& van ,europa voor e5e bepaalde geologis*e p]iode niet nauwkeurig bepal54 ,al is het imm]s mogelijk1 9 ka>t5 d5 toe/& van ,europa te teek55 9 de siluris*e en de ,jurap]iode1 tijd5s de krijt=matie ( 9 het midd5 d] t]tiaire p]iode1 zoo z\de m5 tuss*5 die ka>t5 nog v]s*eid5e &]e moet5 teek551 geheel met de ov]ige v]s*ill5d1 en die met uitzond]+ d] oorspronkelijke =maties1 die bov5 de zee zijn blijv5 uit/ek5 s$]t het beg9 d] siluris*e p]iode1 op e5 groot aantal plaats5 d5 g$urig5 t]ugke] en het v]dwijn5 d] zee z\d5 moet5 aanwijz54 ,indi5 m5 to* b4v4 de opheff+5 d] voornaam/e b]g5 bes*\wt1 zooals de ,alp51 de ,pyr5en enz41 dan ziet m51 dat da> v]s*ill5de rijz+5 en dal+5 hebb5 plaats gegrep54 ,de oorspronkelijke ge/e5t5 d] ,alp51 graniet1 gneiss en s*ief]1 drag5 ge5e azos*e ( primaire =maties bov5 zi*3 zij w>5 dus tijd5s de laur5tis*e1 cambris*e1 siluris*e1 devonis*e en /e5koolp]iode re$s uit de zee opg]ez54 ,9 de ,p]mis*e p]iode moet5 zij g$aald zijn1 want zij drag5 e5e an?raciet-h\d5de laag op de kri/allijn5 lag54 ,tijd5s de afzett+ d] ,p]mis*e =matie vormd5 de ,alp5 e5e ku//reek1 die daalde om bez9ksels van dolomiet1 gips en &]e triasge/e5t5 op te nem54 ,die dal+ 0 e*t] niet algeme51 ma> alle5 aan enkele plaats5 eig51 en 9 het beg9 d] ,jurap]iode neemt m5 e5 aantal s*ommel+5 wa>1 die e9dig5 9 e5 volkom5 inz9k5 ond] de opp]vlakte d] zee4 ,v]volg5s zett5 zi* op de v]zwolg5 ,alp5 de oli?is*e =maties af1 die volkom5 zeevorm+5 w>51 en da>na de =maties d] krijtp]iode1 wa>van alle5 de laat/e e5e neig+ v]toon5 om 9 d5 vorm van eil&5 te v]rijz54 ,om die eil&51 die lang5 tijd we9ig ontwikkeld w>51 plaats5 zi* de eoc5e zee=maties1 uit het beg9 d] t]tiaire p]iode4 ,ma> die ket55 blijv5 /ijg5 en vorm5 weldra te midd5 d] eoc5e zee e5 va/l&1 dat door zijne bewegelijkheid aan groote afbrokkel+5 is blootge/eld en wa>van de ov]blijfsel5 zi* ophoop5 9 de lag5 d] molasse1 die nu e5s het k>akt] draagt e5] l&=matie1 dan w$] van e5e zee=matie1 en da>door de v]&]lijkheid d] ku/5 duidelijk aantoont4 ,nauwelijks is de molasse va/ geword51 ( de v]vorm+ b]eikt ha> toppunt en de mioc5e lag5 word5 /]k ges*ud zond] dat de plioc5e p]iode1 9 het beg9 wa>van die beweg+ ges*i$t1 &]e spor5 a*t]laat dan bez9k+51 door de b]g/room5 afgezet en kle9e bekk5s van bru9kool op kort5 af/& da>van geleg54 ,m5 ziet dus1 dat de opheff+ d] ,alp5 e5 w]k van lang5 adem is gewee/1 en dat de v]s*ill5de ket551 wa>door die b]g/reek 9 v]s*ill5de deel5 v]deeld is1 niet uit d5zelfd5 tijd dagteek554 ,de b9n5/e ket55 behoor5 tot de eoc5e ( miss*i5 wel tot de krijtp]iode2 die welke da>op volg51 tot de mioc5e1 en die aan d5 r& tot de plioc5e p]iode4 ,m5 wane e*t] niet1 dat er nooit diepe golv5 ont/aan zijn1 wa>door de zee voortdrong tot de inw5dige re$s gevormde ket554 ,m5 v9dt da>voor het bewijs 9 het voorkom5 van munts*elp5 ( nummuliet5 9 het inw5dige d] we/elijke ,alp54 ,de ges*i$5is d] ,oo/-,alp5 is niet volkom5 dezelfde als die d] ,zwits]s*e ,alp53 zij zijn e]/ voor go$ uit de zee v]rez5 t5 tijde d] bov5/e krijt=matie1 en zij vormd5 re$s 9 de oli?is*e p]iode e5e ket5 van eil&51 wa>op de zee 9 de c5omanis*e p]iode langzam]h& inbreuk maakte4 ,de opheff+ d] eoc5e ket55 heeft da> wa>s*ijnlijk e] plaats gegrep5 dan 9 de c5trale ,alp54 ,de gr5slijn d] beide ket55 lag to5 ev5als ?ans 9 de ,rijnvallei4 ,van de siluris*e tot aan de /e5koolp]iode1 is de /reek1 geleg5 t5 oo/5 van d5 ,rijn1 g$eeltelijk ond] wat] geblev51 t]wijl het we/5 e5 va/l& vormde1 be/a&e uit oorspronkelijke ge/e5t51 en dat wa>s*ijnlijk 9 v]b9d+ /ond met de ,vogez51 de c5trale b]gvlakte en het ,s*w>zwald4 ,da>na dal5 de ,oo/alp51 en e5e rijke triasfauna tre$t da> op1 t]wijl het groot/e g$eelte d] ,we/alp5 bov5 wat] blijft4 ,op het e9de di] p]iode ov]/roomt de ,rhetis*e zee ,zwits]l&1 dat hoe lang] hoe me] daalt4 ,de voornaam/e rijz+5 d] ,we/alp5 zijn het resultaat van e5e rij van geleidelijke beweg+5 ( s*okk51 die 9 de p]iode d] molasse op elk&] gevolgd zijn4 ,die beweg+51 die op de rugg5 d] e]/e ,alp5ket55 de ond]/e en middel/e lag5 di] =matie hebb5 opgehev51 wi]p5 langzam]h& de wat]51 wa>9 zi* de bov5/e lag5 vormd51 buit5 d5 gordel d] b]g51 en gav5 het aanzijn aan zoetwat]bekk5s1 wa>9 zi* de bru9kool afzette4 ,ev5als de ,alp51 zijn ook de ,pyr5en de vru*t van telk5s h]nieuwde b]o]+52 do* de ket5 is veel e5v\dig] van b\w dan die d] ,alp52 zij v]toont sle*ts ne enkele massa van oude =maties1 die de z d] ket5 vormt1 en wa>van de beide hell+5 ze] v]s*ill5d zijn sam5ge/eld4 ,de hell+ aan de ,frans*e zijde is veel /eil]1 dan die aan de zijde van ,spanje2 de v]plaats+5 zijn er talrijk en +ewikkeld4 ,aan de ,spaans*e zijde wijk5 de bezonk5 lag5 ov] het algeme5 we9ig van d5 horizontal5 /& af4 ,de e]/e opheff+ s*ijnt te hebb5 plaats gegrep5 vr de afzett+ d] /e5koollag51 da>na komt e5e doorloop5de rij van lag5 van de /e5koolafzettign5 tot aan de ond]/e krijtlag54 ,hi]op s*ijnt e5e nieuwe beweg+ gevolgd te zijn1 wa>door e5e v]brek+ plaats _h tuss*5 het v]b& d] vorige rij en die d] volg5de lag51 van het krijt tot de eoce5=matie4 ,op het e9de d] eoc5e p]iode heeft e5e beweg+ plaats1 die veel /]k] 0 dan alle vorige1 en die aan de ,pyr5en h>5 voornaam/5 vorm geeft4 ,wij zag51 dat de besliss5de opheff+ d] ,alp5 is voorafgegaan door de vorm+ van v]baz5de ophoop+5 van molasse1 die het bewijs zijn van e55 bodem1 die door zijne bewegelijkheid gemakkelijk afgebet5 w]d2 zoo is ook de opheff+ d] ,pyr5en voorafgegaan door de bez9k+ van kle9e /e5tjes4 ,de nummulietlag5 zijn tot op v]baz5de hoogt5 gebra*t 9 d5 ket5 d] ,pyr5en1 wa> zij e5e hoogte van #cceb met]s b]eik54 ,de voornaam/e omw5tel+5 9 de ,pyr5en hebb5 plaats gegrep5 tijd5s de vorm+ d] eoc5e =maties4 ,de besliss5de opheff+ d] ,pyr5en heeft dus plaats gegrep5 9 de e]/e eeuw5 d] t]tiaire p]iode1 teg5 het e9de d] eoce5p]iode2 hetzelfde is het geval gewee/ bij de ,ap5nijn54 ,de besliss5de opheff+ d] ,alp5 da>5teg5 heeft plaats gegrep5 9 de laat/e eeuw5 d] t]tiaire p]iode1 teg5 het e9de d] mioc5e p]iode4 ,deze feit5 zijn teg5woordig voldo5de va/ge/eld4 ,het kan opp]vlakkig moeilijk s*ijn5 aan te nem51 dat m5 d5 betrekkelijk5 oud]dom d] b]g5 kan lez5 9 de ar*iev5 d] oorspronkelijke w]eld1 to* zijn de geolog51 en met "n ,leopold von ,bu*1 lie de ,beaumont en ,con/ant ,prevo/ da>9 door hunne uit/ek5de naspor+5 geslaagd4 ,m5 z\ bij het zi5 van e55 b]g g5eigd zijn te me551 dat zij uit d5 grond is v]rez5 door e55 v]tical5 na> bov5 g]i*t5 druk1 op de wijze d] vulkan54 ,to* begrijpt m5 bij e5ig nad5k51 als m5 nagaat1 dat de a>de bij h>e afkoel+ moet zijn sam5getrokk51 dat dit niet kan ges*i$ zijn zond] dat plooi51 ( inw5dige leegt5 ( gewelv5 moet5 zijn ont/aan1 ( ontwri*t+5 d] s*ors moet5 hebb5 plaats gegrep51 die aan de b]g5 het aanzijn ges*onk5 hebb54 ,indi5 m5 d5 b\w d] b]g5 ond]zoekt1 dan ziet m51 dat mee/tijds 9 het midd5 van d5 b]g het oorspronkelijke ge/e5te te voors*ijn tre$t uit de s*eur5 d] bezonk5 lag51 en zoo de topp5 vormt4 ,da> i$]e laag1 die bezonk5 is1 zi* 9 het wat] moet hebb5 afgezet 9 me] ( m9d] horizontale lag51 zoo kunn5 die lag5 nooit e55 s*u95 /& v]kreg5 hebb5 dan door e5e opheff+1 die na h>e bez9k+ heeft plaats gegrep54 ,de b]gket5 heeft dus h>5 v]tikal5 vorm v]kreg5 nadat de v]s*ill5de lag5 afgezet zijn1 die zij heeft opgetild1 do* vrdat de horizontale lag5 zijn gevormd1 die m5 op de zijd5 van d5 b]g v9dt4 ,9 e5 vorig ho(d/uk hebb5 wij gezi51 dat dit nog 9 onz5 tijd op dezelfde wijze ges*i$t4 ,de voornaam/e oorzaak van de vorm+ d] b]g5 is de langzame sam5trekk+ d] a>de4 ,die vorm+ d] b]g5 is ook de oorzaak van die a>dbev+51 die niet door vulkan5 ont/aan4 ,bijna ov]al is t5 gevolge van d5 week5 toe/& van de k]n de bodem d] planeet 9 langzame s*ommel+4 ,i$]e eeuw wordt de opp]vlakte van d5 bodem op enkele g$eelte opgehev5 en op &]e ne]g$rukt2 hetzelfde is met de b$d+ d] zee het geval4 ,door die voortdur5de v]&]+5 en door meteorologis*e oorzak51 zooals reg51 w9d1 eb en vlo$ enz4 heeft de a>ds*ors telk5s nieuwe vorm5 aang5om5 van het oog5blik af1 dat h>e opp]vlakte bewoond is geword5 door bew]ktuigde wez5s en de b$d+ van d5 ,oceaan is opgehev5 tot de hoogte d] hoog/e b]g54 ,wel duizel5 wij1 wanne] wij alle oneff5h$5 nagaan1 die s$]t het beg9 van dat tijd/ip 9 de a>ds*ors zijn ont/aan2 do* als m5 da>bij rek5+ h\dt met d5 v]baz5d5 tijd1 wa>9 die oneff5h$5 zijn ont/aan1 dan behoev5 wij ge5e plotsel+e omw5tel+5 da>bij aan te nem54 ,tr\w5s het resultaat di] v]&]+5 is eig5lijk nog onb$uid5d1 da> de hoog/e b]gket55 bijna ge5e wijzig+ br5g5 9 d5 regelmatig5 vorm van d5 a>dbol4 ,de ,gorisank> b4v41 die e5e hoogte heeft van #hhdj met]s bov5 de opp]vlakte d] zee1 moet op e5e a>dglobe van #a1dd met]s middellijn word5 voorge/eld door e5e z&korrel van #a m4m4 dikte4 ,m5 kan dus de oneff5h$5 op de opp]vlakte d] a>de als uit]/ kle9 bes*\w51 en uit e5 geologis* oogpunt als van tijdelijk5 a>d1 zooals b4v4 de vorm en de hoogte van d5 kegel van d5 ,vesuvius tuss*5 twee uitb>/+54 ,hoe g]+ e*t] die oneff5heid is 9 v]gelijk+ d] geheele massa1 zoo hangt to* de toe/& van d5 dampkr+ en het klimaat af van de plaats en de ri*t+ di] kle9e oneff5h$54 ,m5 kan d5 oud]dom van e5e omw5tel+ nagaan uit d5 oud]dom d] =maties1 die da>door gewijzigd word54 ,indi5 twee lag5 onmiddellijk op elk&] ru/51 zdanig dat zij beide niet d5zelfd5 hoek met d5 horizon mak51 dan is het duidelijk1 dat m5 da> te do5 heeft met twee afzond]lijke opheff+51 wa>van de ne heeft plaats gehad vr en de &]e na de afzett+ d] jong/e laag4 ,e5e breuk is natuurlijk /e$s jong] dan de =matie1 die gebrok5 is1 en da>9 hebb5 wij dus re$s e5e b5ad]de bepal+ voor d5 tijd1 wa>op de omw5tel+ moet hebb5 plaats gegrep54 ,indi5 zi* e5e belangrijke ket5 van hoogt5 vormt1 dan v]&]t deze d5 toe/& van het va/el& geheel en al2 sommige zeen word5 v] weggeworp5 en de ka>t d] /reek wordt dus da>door geheel gewijzigd4 ,m5 begrijpt uit het voorga&e1 hoe moeilijk de taak is1 om ons e5 d5kbeeld te mak5 van d5 vorm d] a>de op v]s*ill5de tijd/ipp54 ,wij zull5 e*t] hi] niet v]d] uitweid5 ov] de =maties d] t]tiaire p]iode1 hoeveel wij ook nog z\d5 kunn5 m$$eel5 ov] de rijz+5 en dal+5 d] ,pyr5en1 ,alp5 en &]e b]gket551 ( ov] de v]&]+5 9 d5 vorm d] zeen en l&54 ,wij zull5 da>op 9 het g$eelte1 dat ov] de t]tiaire =maties h&elt1 nog t]ugkom54 ,het 0 e*t] voor ons van belang1 om ons e5 jui/ d5kbeeld te vorm5 van de geografis*e v]&]+51 die 9 d5 loop d] tijd5 door die rijz+5 en dal+5 hebb5 plaats gegrep54 ,wat onze a&a*t het mee/ trekt 9 de bes*\w+ van die v]vlog5 p]iod51 is het lev51 wa>door zij w]d5 gek5m]kt2 ge5e enkele p]iode z\de to* kunn5 w$ijv]5 met die welke wij ?ans bes*\w51 wat betreft de vreemdsoortigheid d] wez5s uit dat tijdp]k4 ,nieuwsgi]ig1 do* tev5s met huiv]+1 aans*\w5 wij de reusa*tige kruip5de di]5 d] ,jurap]iode1 en voornamelijk de i*?yosaur5 7vis*hag$iss57 en de plesiosaur5 7ze$rak571 die het k5m]k zijn van die di]5w]eld4 ,de kruip5de di]5 v]teg5woordig5 het v]l$5e1 eeuw5 lang hebb5 zij als he]s*]s ov] de a>dopp]vlakte g]ege]d2 m5 ziet e5e lange rij di]5 v]s*ijn51 die behoor5 tot geheel v]dw55 vorm51 9 v]gelijk+ wa>m$e de ?ans be/a&e kruip5de di]5 nietige dw]g5 zijn4 ,enkele kruip5de di]5 d] secundaire p]iode kunn5 wij begroet5 als de reusa*tig/e van alle bek5de l&di]52 zij w>5 groot] dan olifant5 en walviss*52 m5 heeft dijbe5d]5 gevond5 van me] dan twee met]s1 hetge5 wij/ op di]5 van e5e z v]baz5de kra*t1 dat het onze v]beeld+ te bov5 gaat4 ,geheele groep51 wa>van niets 9 de teg5woordige natuur ons e5 d5kbeeld kan gev51 hebb5 de ocean51 het va/e l& ( de mo]ass5 bewoond2 zij zijn onh]roepelijk v]dw55 zond] nakomel+5 a*t] te lat52 enkele di] groep5 /aan z geheel op zi* zelf1 dat zij me] v]s*ill5 van onze teg5woordige di]51 dan de slang van d5 krokodil v]s*ilt2 re$s ?ans k5t m5 hond]d5 soort5 van die di]51 die zoo lang5 tijd op de opp]vlakte d] a>de de rol van onze zoogdi]5 hebb5 v]vuld2 m5 v9dt er vlees*et5de1 graset5de1 insect5et5de en vru*t5et5de di]5 ond]2 zij zijn ov]al te v9d51 op het va/e l&1 9 het wat] en 9 de lu*t4 ,indi5 het primaire tijdp]k te re*t d5 naam kon drag5 van het tijdp]k d] viss*51 dan kan m5 van de secundaire p]iode zegg51 dat zij de ontwikkel+ d] kruip5de di]5 tot hun maximum heeft bijgewoond4 ,de vreemde di]51 die als het w>e d5 ov]gang vorm5 tuss*5 de kruip5de di]5 en de kikvors*51 /]v5 voor go$ uit 9 de ond]/e lag5 d] ,jura=matie2 de w>e kruip5de di]5 b]eik5 e*t] hunne hoog/e ontwikkel+2 zij word5 v]teg5woordigd door alle groote groep51 die wij ?ans nog hebb51 met uitzond]+ van de slang51 die e]/ optr$5 als de e]/e kruip5de di]5 hunne poot5 v]lor5 hebb54 ,bov5di5 v9dt m5 di]5 van e5 9 onze fauna volkom5 onbek5d type1 die 9 de krijtp]iode w$] v]dw55 zijn4 ,van de kruip5de di]5 d] secundaire p]iode zijn de i*?yosaur5 7van i*?us vis* en sauros hag$is7 re$s het lang/ bek5d2 want ,s*eu*z] spreekt re$s 9 #agjh van w]vels 9 het lias van ,altdorf gevond54 ,de natuur van deze vreemdsoortige wez5s is e*t] e]/ 9 de e]/e helft dez] eeuw bepaald4 ,de i*?yosaur5 hadd5 de w]vels van e55 vis*1 d5 kop van e5e hag$is1 d5 muil van e55 bru9vis*1 de t&5 van e55 krokodil1 het bor/be5 van e55 orni?oryn*us en de v9n5 van e55 walvis*4 ,m5 k5t e5 groot aantal v]s*ill5de soort51 wa>van enkele van ti5 tot twaalf met]s groot zijn4 ,m5 v9dt ze 9 groot5 getale 9 de ,jura=matie1 vooral 9 de ond]/e lag54 ,hun kop 0 lang en puntig1 met ontzaglijke oog5 voorzi51 hunne talrijke t&5 w>5 groot1 kegelvormig en puntig2 m5 heeft kak5 gevond5 met #ahj t&54 ,zij moet5 e5ige ov]e5kom/ gehad hebb5 met onze teg5woordige walviss*54 ,zelfs onafhankelijk van de grootte van het mon/]1 moet5 de oog51 die de grootte hadd5 van e5 m5s*5ho(d1 het re$s e5 s*rikwekk5d aanzi5 gegev5 hebb54 ,b9n5 de oogholte ziet m5 e55 cirkel1 be/a&e uit #ac tot #ag be5ige plat51 die wa>s*ijnlijk tot /eun di5d5 aan het wit van het oog2 het li*t w]d door de op5+ van d5 cirkel doorgelat54 ,die plat51 die m5 ook v9dt 9 de oog5 van v]s*eid5e vogels1 bij de s*ildpadd5 en de hag$iss51 di55 om het doors*ijn5de hoornvlies na> vor5 ( na> a*t]5 te duw51 t5 e9de zijne kromm+ te v]me]d]5 ( te v]m9d]51 en om da>door het wa>nem5 van voorw]p5 op groote en op kle9e af/&5 gemakkelijk te mak51 d4 i4 om het di] na> v]kiez+ bijzi5d ( v]zi5d te mak54 ,van de oog5 af neemt de s*$el reusa*tige afmet+5 aan1 het voorho(d /ijgt om van a*t]5 w$] af te platt53 de be5d]5 /ek5 9 het midd5 en de beide zijd5 tot aan het a*t]ho(d uit1 en lat5 holt5 op51 die de spi]5 hield51 wa>m$e het di] de lange ond]kaak moe/ beweg54 ,de groote kop _h e55 ma*tig5 /eun noodig2 die rol w]d door d5 hals v]vuld1 die kort en dik 0 en wa>van de w]vels zi* tot b9n5 9 d5 kop uit/rekt51 t]wijl de b5$5kaak zi* vrij vr en ond] deze bewoog4 ,de w]velkolom wordt van d5 kop tot het midd5 van d5 rug dikk]4 ,de w]vels zijn bijna cirkelvormig1 plat en voorzi5 van uitsnijd+5 voor de kraakbe5ige b&51 wa>m$e zij ond] elk&] v]bond5 zijn4 ,bij de teg5woordige di]5 is het aantal d] w]vels zze] bepaald1 dat het tot ond]s*eid+smiddel d] v]s*ill5de families di5t2 bij de voorw]eldlijke hag$iss5 da>5teg5 is dat aantal niet bepaald1 hetge5 wij/ op e5e onvolkom5 ontwikkel+3 er _h zi* nog ge5 va/ type gevormd2 de w]velkolom be/aat nu e5s uit #aaj1 dan w$] uit #abj1 ja zelfs uit #ade w]vels1 wa>van #de di55 voor de inplant+ d] ribb54 ,de /a>t bevat van #hj tot #he w]vels1 wa>van de e]/e aan we]szijd5 v]l5gd zijn1 welke v]l5g/ukk5 e*t] al kle9] en kle9] word54 ,het a*t]e9de van d5 /a>t is rond4 ,de met zwemvliez5 voorzi5e poot5 h]9n]5 aan de v9n5 van d5 walvis*1 met dit v]s*il1 dat zij me] v+]s bevatt52 ma> deze be/aan1 ev5als de h& van d5 m5s5 7behalve de duim7 uit e5e rij l$51 die door spi]5 en kraakbe5ige b&spi]5 aan elk&] v]bond5 zijn4 ,die poot5 s*ijn5 me] gevormd te zijn tot zwemm5 dan tot loop51 do* zij kunn5 voor beide g$i5d hebb54 ,de vi] l$emat5 van d5 i*?yosaurus w>5 gepants]d als e5 ijz]5 h&s*o51 t]wijl het ov]ige deel van het li*aam ge5e wap5ru/+ t] v]d$ig+ bezat4 ,het groote aantal en de dubbelholle opp]vlakte d] w]vels do5 ons besluit51 dat het mon/] e5e grootte vlugheid bezat1 wa>door het1 hoewel s*ijnba> log1 gemakkelijk zijne prooi kon b]eik54 ,indi5 de l5gte d] vi] l$emat5 g]+ s*ijnt1 dan wij/ de b\w d] /a>tw]vels en e5e v]gelijk+ met die d] viss*5 met lang li*aam er op1 dat de /a>t van d5 i*?yosaurus voorzi5 0 van bre$e en kra*tige v9n51 die v]tikaal /ond51 zooals bij al onze viss*51 en niet horizontaal zooals bij d5 walvis*2 m5 begrijpt1 dat hij bij e55 zoo g]ekt5 li*aamsb\w met behulp van e55 zoodanig5 roeiriem het wat] met snelheid kon doorkliev54 ,9 het ,museum te ,p>ijs v9dt m5 e55 i*?yosaurus1 wa>9 zi* e5 kle9e volkom5 gevormde i*?yosaurus bev9dt4 ,mo$] en k9d zijn volkom5 go$ bewa>d geblev54 ,dit is e5 onw$]legba> bewijs voor de /ell+1 dat die kruip5de di]5 lev5de jong5 voortbra*t54 ,die i*?yosaurus is door d5 natuurond]zoek] ,*a9+ ,pe>ce gevond51 9 de lias=matie van ,som]set%ire2 het fossiele skelet lag op d5 buik4 ,door de ne ( &]e ov]/room+ ov]vall51 0 het di] met z& b$ekt en to5 v]/e5d met al wat het bevatte1 met uitzond]+ van de za*te g$eelt54 ,to5 m5 de h>d geword5 klei voorzi*tig wegg5om5 _h1 _h m5 de geheele buikzijde van het mon/] bloot gelegd2 deze 01 ev5als het geheele g]aamte1 volkom5 bewa>d geblev54 ,do* hoe groot 0 de v]baz+ van d5 natuurond]zoek]1 to5 hij 9 de holte van het bekk5 van d5 i*?yosaurus1 e5 &] di] van dezelfde soort1 do* 9 het kle91 ontdekte1 wi5s skelet met d5 kop na> d5 /a>t van het mo$]di] geleg5 06 ,de ontdekk+ van e5e v]/e5de ongebor5 vru*t 9 het v]/e5de li*aam d] mo$] 0 z m]kwa>dig dat m5 er ge5 gelo( aan wilde he*t51 vrdat m5 het feit nauwkeurig _h ond]zo*t2 er viel e*t] aan de jui/heid niet te twijfel54 ,zooals wij zag51 is het groote skelet van b5$5 na> bov5 losgemaakt1 wa>door re$s het d5kbeeld is uitgeslot51 als z\de het kle9e skelet door aanspoel+ da>9 gebra*t zijn2 ev5m9 is het aan te nem51 dat het groote skelet op het kle9e gevall5 is1 dat re$s 9 de modd] begrav5 z\de gewee/ zijn1 en dit laat/e d5 /& van e5e ongebor5 vru*t z\de hebb5 do5 aannem5 op het oog5blik d] geboorte4 ,de me5+1 als z\de het kle9e di] door het groote v]slond5 zijn en zoo gekom5 zijn voor de op5+ van het d>mkanaal1 wordt re$s hi]door w$]legd1 dat het jeugdige di] z te] is1 dat zijn g]aamte 9 de maag van het groote mon/] z\ moet5 v]brijzeld zijn1 zelfs nog aannem5de1 dat de t&5 het ong$e]d gelat5 hadd54 ,wij mog5 hi] opm]k51 dat het lev5db>5 d5 vis*hag$iss5 eig5 is2 de haai5 b>5 ev5e5s lev5de jong51 ev5als v]s*ill5de soort5 van slang51 de salam&]s en enkele &]e kruip5de di]54 ,indi5 wij zoo de spor5 van dit lang v]vlog5 lev5 t]ugv9d51 indi5 wij 9 het li*aam van d5 i*?yosaurus het vo$sel t]ugv9d51 dat hij e5 oog5blik vr zijn5 dood inzwelgde1 indi5 wij da>9 nog de ov]blijfsel5 zi5 van viss*51 voor hond]d5 millio55 j>5 v]slond51 dan v]dwijnt die onmetelijke tijdsruimte voor onz5 gee/1 en dan v9d5 wij ons als het w>e 9 onmiddellijke aanrak+ met alle gebeurt5iss51 die to5 t5 tijde hebb5 plaats gevond51 als w>5 zij e]/ onlangs ges*i$4 #bj ,opm]kelijk is het1 dat m5 ge5e i*?yosaur5 gevond5 heeft 9 de secundaire =maties van de ,v]e5igde ,/at5 van ,am]ika4 ,9 #ahgi vond e*t] pr(essor ,m>% e5 exempla> van drie met]s l5gte1 afkom/ig uit de ,jura=matie van het ,rotsgeb]gte1 ma> zond] t&54 ,de w]vels1 de ribb5 en de ov]ige deel5 van het skelet kond5 nauwelijks ond]s*eid5 word5 van de ov]e5-kom/ige deel5 van e55 i*?yosaurus1 en ook de s*$el kwam 9 vel]lei opzi*t met di5 van d5 laat/5 ov]e54 ,en to* w>5 er ge5e t&5 aanwezig2 zelfs w]d5 de t&holt5 gemi/4 ,de gele]de paleontoloog /elt voor1 de nieuwe hag$is ,sauranodon ( t&looze hag$is te noem54 ,hoewel m5 re$s1 zooals wij zag51 s$]t #agjh fossiele ov]blijfsel5 van i*?yosaur5 _h ond]zo*t1 heeft m5 ze e]/ s$]t #ahad be/ude]d2 9 dat ja> gaf ,sir ,ev]>d ,home zijne e]/e ond]zoek+5 9 het li*t ov] de be5d]51 die 9 het lias van ,dorset gevond5 w>54 ,9 #ahaf en #ahah w]d5 nieuwe /ukk5 op dezelfde plaats gevond5 en 9 #ahai e5 geheel skelet4 ,9 #ahbd gaf ,cuvi] e5e voll$ige v]h&el+ ov] dat m]kwa>dige wez5 9 het li*t4 ,na di5 tijd heeft m5 er v]s*eid5e gevond5 9 v]s*ill5de lag5 d] lias- en ,jura=matie1 ma> nooit me] na het midd5 d] krijtp]iode4 ,m5 ond]s*eidt vi] soort53 d5 i*?yosaurus communis1 d5 groot/5 van alle 7#ab met]s71 met gegroefde en kegelvormige t&52 d5 i*?yosaurus platyodon1 bij welk5 de t&5 +$rukt zijn2 d5 i*?yosaurus t5uiro/ris1 met e55 lang51 dunn5 muil2 en d5 i*?yosaurus int]m$ius1 die op de e]/e soort gelijkt1 ma> s*]p]e en diep] gegroefde t&5 heeft4 ,nog vreemd] en dikwijls nog reusa*tig] dan de i*?yosaur51 w>5 de plesiosaur51 hunne tijdg5oot5 9 de p]iode1 wa>van wij ?ans de ges*i$5is s*rijv54 ,hun vorm is bijzond] vreemd2 m5 /elle zi* e55 walvis* voor1 wi5s romp e9digt 9 e55 hals1 die op het li*aam van e5e slang gelijkt1 en wa>op e5 kop ru/1 die m]kwa>dig kle9 is 9 v]gelijk+ met de grootte van het di]2 zi$a> d5 plesiosaurus1 die 9 enkele opzi*t5 gelijkt op e55 krokodil1 9 &]e opzi*t5 op e5e hag$is1 e5e s*ildpad en e55 walvis*1 met bijzond]e k>akt]trekk51 hem alle5 eig54 ,enkele dikke en korte soort5 gelijk5 w$] op i*?yosaur54 ,de plesiosaur5 moet5 e5 ontzaglijk groot li*aam gehad hebb53 hunne t&5 zijn me] dan e5 met] lang1 en enkele dijbe5d]5 zijn groot] dan e5 m5s* van middelmatige l5gte6 ,niet m9d] g$u*t w>5 de cetiosaur52 hun dijbe5 0 me] dan #a #a_/b met] lang1 en de di]5 moet5 dus e5e l5gte gehad hebb5 van #ah met]s4 ,onze teg5woordige kruip5de di]5 zijn dw]g5 9 v]gelijk+ met de di]5 di] oude tijd56 ,die kon+5 d] ,jurazeen bewoond5 de groote zeen1 hunne l$emat51 vi] 9 getal1 en afgeplat als roeiriem51 w>5 als het w>e voor het zwemm5 ges*ap52 hun dikke ine5g$rong5 /a>t di5de hun tot ro]4 ,da> zij 9 de lu*t ademd51 zwomm5 zij niet 9 de diepte1 ma> aan de opp]vlakte van het wat]1 ev5als de zwaan en de wat]vogels4 ,t]wijl zij hunn5 lang5 en buigzam5 hals na> a*t]5 bog51 s*ot5 zij van tijd tot tijd met hunn5 /]k5 en met s*]pe t&5 gewap5d5 bek vooruit1 om de viss*5 te grijp54 ,wa>s*ijnlijk bra*t5 zij lev5de jong5 t] w]eld1 ev5als de i*?yosaur52 zij leefd5 van de lev5de prooi1 die zij met hunne talrijke en s*]pe t&5 kond5 grijp54 ,de e]/e plesiosaur5 zijn ook 9 het lias van ,engel& gevond54 ,9 #ahba gav5 ,conybe>e en ,de la ,b*e de e]/e bes*rijv+ van die di]54 ,e5 volkom5 skelet w]d 9 #ahbd ontdekt4 ,zij leefd51 ev5als de i*?yosaur51 9 de lias- en ,jurap]iode1 tot aan het midd5 d] krijtp]iode3 zij kom5 voor 9 de oude zeen van ,europa1 en 9 die van ,am]ika1 ,nieuw-,zeel& en ,au/rali4 ,m5 k5t re$s #gc v]s*ill5de soort51 wa>van #bd 9 de krijt=matie4 ,de bov5/e helft d] ,jura=maties 9 ,frankrijk heeft #ad soort5 gelev]d1 die voor het me]5deel 9 de om/rek5 van ,havre en ,b\logne gevond5 zijn4 ,9 #ahci ontdekte de ,engels*e natuurond]zoek] ,ri*>d ,ow5 e5 ev5 groot kruip5d di] als d5 plesiosaurus1 wa>aan hij d5 naam van pliosaurus gaf1 en die van d5 vorig5 da>9 v]s*ilt1 dat zijn hals m9d] g]ekt en veel kort] is1 ev5als bij d5 i*?yosaurus4 ,to* behoort de pliosaurus tot het type d] plesiosaur54 ,9 di5zelfd5 tijd le]de de ,duits*e gele]de ,h]mann ,mey] kruip5de di]5 k5n51 die afkom/ig zijn uit de b5$5/e lag5 d] secundaire =matie en die 9 het trias gevond5 zijn4 ,die di]51 bek5d ond] de nam5 van no?osaur51 pi/osaur51 simosaur51 hebb5 vele punt5 van ov]e5kom/ met de plesiosaur54 ,m5 ziet hi]uit1 zooals dit ook blijkt bij de v]s*ill5de hond5rass5 van onz5 tijd1 die ond]l+ zze] 9 vorm en grootte v]s*ill51 hoe moeilijk het is1 de gr5s te trekk5 tuss*5 soortv]s*ill5 en rasv]s*ill54 ,onze lez]s zull5 zi* nog bet] dan door de geteek5de fossiel5 rek5s*ap kunn5 gev5 van het voorkom5 d] i*?yosaur5 en plesiosaur51 indi5 zij fig4 #bab blz4 #cgj bes*\w51 en vooral bij het be/ude]5 van de titelplaat van dit w]k3 op die plaat zijn de plesiosaurus en de i*?yosaurus geplaat/1 v]gezeld van niet m9d] vreemde wez5s1 die wij ?ans zull5 bes*rijv54 ,de laat/e ontdekk+5 to* d] paleontologie bewijz51 dat de di]51 wa>van wij gesprok5 hebb51 nog niet de vreemdsoortig/e wez5s zijn van die p]iode4 ,wij mog5 bew]51 dat de vreemd/e wez5s1 die ooit op onze planeet be/aan hebb51 de d9osaur5 d] ,jurap]iode gewee/ zijn4 ,zooals hun naam aanwij/ 7de9os1 v]s*rikkelijk71 w>5 het vreeselijke wez5s1 die de zoogdi]5 voorafg+51 op het l& en 9 de zee leefd51 en e5e uitbreid+ v]kreg51 die v]gelek5 kan word5 met die d] ?ans lev5de zoogdi]54 ,enkele w>5 vlees*et5de1 &]e graset5de di]52 zij vo$d5 zi* met de plant51 die 9 de diepe w\d5 groeid5 en elk&] v]s*eurd54 ,van het trias af tot aan het e9de d] krijtp]iode1 behe]s*t5 zij de w]eld1 en w>5 zij na elk&] tijdg5oot5 van de i*?yosaur51 de plesiosaur51 de teleosaur51 de mosasaur5 enz4 ,de ontdekk+5 van d5 laat/5 tijd /ell5 ons ?ans 9 /aat1 d5 weg te v9d5 9 die fossiele ov]blijfsel51 de voornaam/e soort5 w$] op te b\w51 en 9 die vreemde bevolk+ d] secundaire p]iode groep5 va/ te /ell54 ,het ligt voor de h&1 ze e]/ 9 twee klass5 te v]deel53 de graset5de en de vlees*et5de di]54 ,9 i$] di] klass5 zull5 wij de voornaam/e soort5 opgev53 ,d9osaur54 ,graset5de ,di]54 ,i4--,sauropod5 7,hag$ispootig574 ,voornaam/e soort53 ,atlantosaurus1 ,brontosaurus4--,diplodocus4--,morosauru s4--,cetiosaurus4 ,,ii4--,/egosauri 7,s*ildhag$iss574 ,voornaam/e soort53 ,/egosaurus communis1 ,diracodon1 ,omosaurus4--,scelidosaurus1 ,hylaeosaurus4 ,,iii4--,orni?opod5 7,vogelpootig574 ,voornaam/e soort53 ,iguanodon1 ,camptonotus4--,hypsilophodon4--,hadrosa urus4 ,vlees*et5de ,di]54 ,,iv4--,!ropod5 7,met poot5 van vlees*et5de di]574 ,voornaam/e soort53 ,megalosaurus1 ,allosaurus4--,c]atosaurus4--,labrosauru s4--,zanelodon4-- ,amphisaurus4--,coelurus4--,compsogna!s4 ,wij zull5 van i$] di] afdeel+5 e5 kort d5kbeeld gev53 ,9 de e]/e s]ie v9d5 wij voore]/ de atlantosaur5 en de brontosaur51 reuz5 d] secundaire fauna4 ,de e]/e w>5 #cj1 de twe$e #af met]s lang4 ,het w>5 reusa*tige graset5de1 vi]voetige di]51 de groot/e vi]voetige di]51 die er ooit be/aan hebb54 ,fig4 #bbb geeft e5e v]gelijk+ tuss*5 d5 atlantosaurus en d5 olifant4 ,de brontosaurus 0 e5 zooltr$] en _h aan de vi] poot5 vijf te552 zijn kop 0 ze] kle91 en wel kle9] dan bij e5ig bek5d gew]veld di]2 zijn hals 0 lang en buigzaam1 zijn romp kort4 ,wa>s*ijnlijk 0 het e5 tweesla*tig di]4 ,de ,am]ikaans*e paleontoloog ,m>% heeft zijn skelet w$] opgeb\wd 7fig4 #bbc74 ,na> alle wa>s*ijnlijkheid 0 het e5 traag en dom di]1 dat #cjjjj kilogram woog4 ,het liep zooals de teg5woordige b]5 loop51 en de indruk zijn] /app5 0 bijna e5 vi]kante met] groot4 ,de diplodocus 0 #ad met]s lang en geleek 9 l$emat5 en gang veel op d5 brontosaurus2 de kop 0 kle91 hij leefde 9 het wat]1 en de t&vorm+ 0 onvolkom51 a*t] 9 de kaak ontbrak5 de t&52 het 0 e5 graset5d di]4 ,de s*$el 0 kle91 zooals bij alle d9osaur54 ,de cetiosaurus _h dijbe5d]5 van #a1gj met]s l5gte2 de kop en de w]velkolom b$roeg5 te zam5 #ab met]s1 zoodat het di] #af tot #ag met]s lang 06 ,hij kon op het va/e l& lev51 en kon zi* 9 de mo]ass5 ( aan de mond+ d] groote rivi]5 t]ugtrekk52 gewoonlijk leefde hij te midd5 d] v>5s1 d] cycaden en de naaldboom51 en bewoog hij zi* 9 de boss*51 die door insect5 en kle9e zoogdi]5 bevolkt w>54 ,hij behoorde tot de graset5de di]54 ,ond] de hag$ispootig5 v9dt m5 de groot/e d] l&di]54 ,ook ,sauvage s*at de l5gte van sommige op vijf-en-d]tig met]s4 ,de /egosaur5 w>5 tweevoetige kruip5de di]51 die e5e l5gte kond5 b]eik5 van #aj met]s2 de voor/e l$emat5 zijn veel kort] en m9d] /evig dan de a*t]/e l$emat52 vijf v+]s aan i$] di] l$emat51 kle9e kop en kle9e s*$el2 e5 wat]di]1 dat zi* met plant5 vo$de4 ,het li*aam 0 door e5e wap5ru/+ bes*]md1 die uit plat5 en dor5s be/ond1 wa>van enkele #fc c5timet]s groot w>54 ,ond] de vogelpootig5 zijn ongetwijfeld de iguanodons de m]kwa>dig/e4 ,wij kom5 da>op zoo aan/onds t]ug4 ,ma> e]/ moet5 wij ons algeme5 ov]zi*t d] d9osaur5 voltooi54 ,de hypsilophodon _h de grootte van e55 groot5 hond4 ,het 0 e5 vi]voetig di]1 e5 te5tr$] en met vi] v+]s aan vr- en a*t]poot54 ,zijne t&51 die ov] de geheele kak5 v]spreid w>51 toon5 aan1 dat het e5 graset5d di] 04 ,het mi/e alle aanvals- ( v]d$ig+swap554 ,de diclonius 0 om/reeks #ae met]s lang2 e5 tweevoetig di]2 7de voor/e l$emat5 w>5 veel kort] dan de a*t]/e1 zooals bij vele soort5 uit dat tijdp]k71 e5 te5tr$]2 vi] v+]s aan de h&5 en drie aan de poot54 ,de kop 0 #a1ah met]s lang4 ,het di] is van bov5 na> b5$5 /]k afgeplat en heeft van bov5 gezi5 veel ov]e5kom/ 9 vorm met d5 orni?orhyn*us4 ,de kak5 e9dig5 9 e55 gehoornd5 bek1 en bevatt5 #bjgb t&54 ,het skelet is ongeve] #aa1ej met]s lang4 ,met d5 c]atosaurus vang5 wij onze besprek+ d] vlees*et5de d9osaur5 aan4 ,dat di] 0 om/reeks zes met]s lang4 ,het 0 tweevoetig1 ev5als de /egosaur5 en de orni?opod54 ,zijn kop is om/reeks #fj c5timet]s lang1 de kak5 bevatt5 ov] hunne geheele uitge/rek!id /]ke en snijd5de t&54 ,ev5als de rh9oc]os _h hij e55 groot5 hor5 op d5 neus4 ,de megalosaurus 0 e5 tweevoetig di] d]zelfde afdeel+4 ,ev5als de t]atosaurus bewoonde hij de inhamm5 en mo]ass5 en vo$de hij zi* met viss*54 ,de allosaurus1 ev5e5s e5 te5tr$] en tweevoetig1 _h drie te55 en vi] v+]s4 ,de a*t]/e l$emat51 wa>op het gewi*t van het geheele li*aam ru/1 e9dig51 ev5als bij de sauropod51 de /egosauri en de orni?opod51 9 kle9e hoev54 ,de voor/e l$emat51 die di5d51 om de prooi va/ te h\d51 zijn van s*]pe klauw5 voorzi54 ,de compsogna!s 0 sle*ts n met] lang4 ,hij _h aan de voor/e en a*t]/e l$emat5 sle*ts drie v+]s2 ze] m]kwa>dig door zijne beteek5is teg5ov] de vogels4 ,de d9osaur5 to* zijn v]want met de hag$iss5 en de krokodill51 en tev5s met de vogels4 ,de compsogna!s is de d9osaurus1 die de mee/e ov]e5kom/ heeft met de vogels4 ,ev5als de morosaurus 7v]want met d5 brontosaurus7 0 hij lev5d b>5d4 ,de compsogna!s is 9 de li?ographis*e /e5 van ,sol5h(51 9 ,bei]51 gevond51 en dus iets vr de ,jurap]iode2 9 die fijnkorrelige =matie1 gevormd 9 ondiep en ru/ig wat]1 zijn de di]5 pra*tig bewa>d geblev52 m5 v9dt da>9 viss*51 insect5 en zelfs volkom5 weeke di]51 zooals zee/]r5 en m$us54 ,het ,sol5h(5s*e di] is1 zoo zegt ,sauvage1 ze] kle91 en is belangrijk door de onev5r$igheid tuss*5 de voor/e en de a*t]/e l$emat52 die laat/e to* zijn lang1 de &]e ze] kort1 de voor/e w]vels zijn van vor5 bol1 van a*t]5 hol2 de lange hals e9digt 9 e55 kop1 die veel op di5 d] vogels gelijkt2 de t&5 zijn talrijk1 de voor- en a*t]poot5 hebb5 sle*ts drie v+]s1 het groot/e hielbe5 is met het s*e5be5 v]bond51 zooals m5 dat bij de vogels ziet4 ,de compsogna!s is dus wel e5 kruip5d di]1 ma> gr5/ to* aan de vogels2 het is n van die di]51 welke 9 de oud/e tijd5 d5 ov]gang vormd5 tuss*5 de v]s*ill5de groep51 en dus op hunn5 geme5s*appelijk5 oorsprong wijz54 ,wij zull5 ?ans onze a&a*t bepal5 tot de iguanodons1 die aan de geolog5 e]/ go$ bek5d zijn s$]t de ko/b>e en belangrijke ontdekk+1 onlangs 9 ,belgi g$aan4 ,m5 heeft da> e5 aantal van die d9osaur5 gevond5 en opgegrav51 die uit/ek5d bewa>d geblev5 w>54 ,wij zull5 de uit/ek5de bes*rijv+ we]gev51 die de he] ,dollo1 de aan het ,museum te ,brussel v]bond5 natuurond]zoek]1 da>van gegev5 heeft4 ,de e]/e ontdekk+ van ov]blijfsel5 van iguanodons1 dagteek5t van het ja> #ahbb4 ,gideon ,mantell1 de ,engels*e natuurond]zoek]1 vond to5 9 de ,weald=matie van ,tilgate ,=e/ 7,sussex%ire7 de e]/e t&5 van het di]1 wa>aan m5 e5ige j>5 lat] d5 naam van ,iguanodon gegev5 heeft4 ,die t&5 w>5 z m]kwa>dig1 dat zij re$s door hunne zond]l+e g$aante de a&a*t van d5 opp]vlakkig/5 wa>nem] z\d5 getrokk5 hebb54 ,zij kond5 onmogelijk v]w>d word5 met t&5 van krokodill51 megalosaur5 en plesiosaur51 de e5ige van t&5 voorzi5e kruip5de di]51 die m5 tot nu toe 9 die =matie gevond5 _h4 ,drie j>5 lat] me5de dezelfde natuurond]zoek]1 dat zij het be/ v]gelek5 kond5 word5 met die van e55 leguaan 7,iguana1 kamhag$is71 en die ov]e5kom/ tr( hem zooze]1 dat hij het di] d5 naam gaf van ,leguaant&ige ( ,iguanodon4 ,zoo 0 dus het gesla*t ,iguanodon ontdekt uit de bes*\w+ van e55 t&4 ,e]/ neg5 j>5 lat] legde m5 de h& op e5e v]zamel+ be5d]51 die tegelijk met t&5 van e55 iguanodon gevond5 w>54 ,9 #ahcd w]d5 enkele fossiele /ukk5 te voors*ijn gebra*t1 ma> e]/ 9 het ja> #ahfh gaf ,huxley e5e tamelijk voll$ige bes*rijv+ van het di]4 ,tot aan de ontdekk+ te ,b]niss>t1 _h m5 nog ge5e geheele iguanodons opgegrav54 ,wel _h m5 nauwkeurige gegev5s omtr5t de plaats van die hag$is op de ladd] d] wez5s1 ma> m5 wi/ nog niets met zek]heid omtr5t zijne grootte1 de v]h\d+ d] v]s*ill5de deel5 van het li*aam1 zijn5 s*$el1 zijne w]velkolom en zijne voorpoot54 ,d5 #g;d5 ,mei #ahgh deelde van ,b5$51 hoogle]a> te ,leuv51 aan de ,belgis*e academie m$e1 dat m5 e5e groote m5igte be5d]5 van reusa*tige kruip5de di]5 gevond5 _h op #cbb met]s diepte1 te ,b]niss>t1 e5 dorpje tuss*5 ,b]g5 en ,doornik1 9 de nabijheid d] ,frans*e gr5z54 ,de b]oemde paleontoloog wees op d5 sle*t5 toe/&1 wa>9 zij bewa>d w>5 geblev51 en durfde dus alle5 het v]mo$5 uitsprek51 dat zij tot het gesla*t ,iguanodon behoord54 ,ond] die ov]blijfsel5 bevond5 zi* tev5s &]e1 vooral van s*ildpadd51 krokodill51 viss*5 en e5 aantal plant54 ,het te voors*ijn br5g5 van be5d]5 g+ met talrijke moeilijkh$5 gepa>d3 de uitvo]+ 0 ko/ba> en v]eis*te veel zorg1 t]wijl het resultaat onzek] bleef4 ,e]/ zag m51 dat de voorloopige gang1 die m5 gegrav5 _h1 door e55 iganuodon he5g+1 van d5 kop tot het bekk51 zoodat alle5 de a*t]/e l$emat5 en de lange /a>t van het di] onges*ond5 w>5 geblev54 ,do* de uitgrav+51 die m5 ond]nom5 _h om de fossiel5 te voors*ijn te br5g51 bra*t5 &]e spor5 aan het li*t die gevolgd w]d51 en weldra w]d m5 ov]tuigd1 dat het di]1 dat door de gang doorboord 01 niet op zi* zelf /ond1 en dat geheele g]aamt5 kond5 word5 uitgegrav54 ,na>mate m5 met de opdelv+ vord]de1 ontmoette m5 nieuwe ov]blijfsel51 en 9 de uitgegrav5 a>de zelf vond m5 e5e groote hoeveelheid kruip5de di]51 s*ildpadd51 viss*5 en plant54 ,na e55 zw>5 arbeid van drie j>5 en uitgrav+5 op e5e diepte van #cbb tot #cef met]s1 _h m5 #bi iguanodons1 wa>van e5 groot g$eelte 9 hun hun geheel1 #e krokodill51 #a salam&] en duiz5d5 viss*51 opgegrav5 #ba4 ,9 vorm1 h\d+ en gang gelijk5 zij op e5e reusa*tige kango]oe4 ,hun kop is betrekkelijk kle9 en gelijkt op die d] nhoevige di]54 ,tegelijk met die iguanodons heeft m51 zooals wij zag5 talrijke ov]blijfsel5 van l&- en wat]s*ildpadd5 ontdekt1 die dikwijls vi] met]s lang w>51 en hond]d5 zoetwat]viss*54 ,het is dus zek]1 dat door de klo( te ,b]niss>t wat] ge/roomd heeft1 ma> da> het bez9ksel afwisselt met zw>te klei1 zoo mag m5 besluit51 dat het wat] p]iodiek hoog] en lag] /ond4 ,bij laag wat] vormde de klo( e5 mo]as3 de plant5groei en de fossiele di]5 wijz5 dit aan4 ,op d5 bodem vond m5 e5 modd]a*tig slijk1 wa>9 de ov]blijfsel5 van de v>5s1 die de vo*tigheid zo*t5 en aan d5 zoom d] mo]as groeid51 b$olv5 w>54 ,de reusa*tige iguanodons1 die het mo]as wild5 doortrekk51 moet5 da>9 geheel +ezakt zijn2 jui/ da>door is hun geheele g]aamte duiz5d5 eeuw5 bewa>d geblev5 en bezitt5 wij ze ?ans zoo voll$ig4 ,m5 heeft ze gevond51 op de zijde ligg5d1 en m9 ( me] v]vormd door de drukk+ van de /(f51 wa>ond] zij begrav5 zijn geblev54 ,die wa>nem+ /aat niet geheel op zi*zelf4 ,m5 heeft uit het plioc5e slijk van ,durs>t 7,g>d7 olifant5 opg$olv51 die op dezelfde wijze b$olv5 w>54 ,nietteg5/a&e het v]baz5de tijdsv]loop tuss*5 beide =maties be/aat er e5e duidelijk zi*tb>e betrekk+ tuss*5 beid] graftomb53 kleur en va/heid kom5 ov]e54 ,do* 9 ,durs>t v9dt m5 eik5blad]51 t]wijl het 9 ,belgi de v>5s zijn1 die behoor5 bij e5e door het wat] ov]/roomde /reek4 ,m5 k5t teg5woordig drie soort5 van iguanodons3 d5 ,iguanodon ,pre/wi*i1 d5 ,iguanodon ,mantelli en d5 ,iguanodon ,b]niss>t5sis4 ,i4 ,de ,iguanodon ,b]niss>t5sis is #i1ej met]s lang1 van d5 bek tot aan het uite9de van d5 /a>t1 en zoo hij op zijne a*t]poot5 /ond1 hetge5 het geval 0 als hij liep1 0 hij #d1cf met]s hoog4 ,de kop is na> v]h\d+ kle9 en 9 de bre$te sam5g$rukt4 ,de neusgat5 zijn wijd en van vor5 als het w>e afges*ut4 ,de oogholt5 zijn middelmatig van grootte en 9 v]tikale ri*t+ g]ekt4 ,het uite9de d] beide kak5 is t&eloos2 het di] _h wa>s*ijnlijk e55 gehoornd5 bek4 ,de #ib t&5 van d5 bek wijz5 op de leefwijze van plant5et5de di]54 ,ev5als bij de teg5woordige kruip5de di]51 w]d5 de v]slet5 t&5 dadelijk door nieuwe v]vang54 ,de hals is tamelijk lang en bevat behalve d5 proatlas ti5 w]vels1 van ribvormige zij/ukk5 voorzi54 ,hij 0 uit]/ bewegelijk4 ,de romp be/aat uit #bd w]vels1 die door pez5 /evig v]bond5 w>54 ,de /a>t is iets lang] dan het ov]ige deel van het li*aam2 deze b]eikt e5e l5gte van vijf met]s en bevat #ea w]vels4 ,hij is ev5als die van d5 krokodil zijdel+s sam5g$rukt4 ,de voor/e l$emat5 zijn kort] dan de a*t]/e4 ,zij zijn dik en kra*tig1 en e9dig5 9 e5e h& met vijf v+]s4 ,de e]/e v+] ( duim heeft 9 plaats van het voor/e lid e5e groote spoor1 die e5 vreeselijk wap5 moet gewee/ zijn4 ,de twe$e1 d]de en vi]de v+] hebb5 i$] drie l$51 wa>van het laat/e e55 kle95 hor5 draagt4 ,de vijfde v+] /ond wa>s*ijnlijk ev5als bij ons de duim teg5ov] de ov]ige v+]s1 zoodat het di] de takk5 d] boom5 na> zi* toe kon trekk51 wi] vru*t5 tot zijne vo$+ di5d54 ,de a*t]/e l$emat5 zijn de groot/e en gelijk5 op de poot5 d] vogels4 ,,ii4 ,de ,iguanodon ,mantelli ond]s*eidt zi* van d5 ,iguanodon ,b]niss>t5sis 9 de volg5de opzi*t53 #a4 ,hij is sle*ts #e tot #f met]s1 9 plaats van #aj met]s lang4 #b4 ,hij heeft sle*ts #e w]vels aan het heiligbe51 9 plaats van zes4 #c4 ,de neusgat5 zijn wijd]4 ,,iii4 ,de ,iguanodon ,pre/wi*i ond]s*eidt zi* door vi] w]vels 9 het heiligbe5 en door het sam5ge/elde d] t&54 ,wij kunn5 ons de iguanodons voor/ell5 als tweesla*tige di]51 die zi* met plant5 vo$d54 ,zij bet5 die af met hunn5 gehoornd5 bek1 en v]maald5 ze 9 d5 a*t]bek door middel van de #ib t&51 die telk5s v]nieuwd w]d54 ,het w>5 wa>s*ijnlijk wat]di]54 ,de om/&igh$51 wa>ond] de d9osaur5 gevond5 zijn1 bewijz51 dat die di]5 moet5 geleefd hebb5 te midd5 d] mo]ass5 en aan de oev]s e5] rivi]4 ,nu wij mog5 aannem51 dat de iguanodons e5 groot g$eelte van hun lev5 9 het wat] doorbra*t51 kunn5 wij ons1 met behulp d] wa>nem+5 op d5 krokodil en d5 amblyrh9*us 7groote zeehag$is op de ,galapagos-eil&5 voorkom5d7 twee wijz5 van voortbeweg5 bij onz5 d9osaurus voor/ell54 ,als hij langzaam zwom1 b$i5de hij zi* van zijne vi] l$emat5 en zijn5 /a>t1 wilde hij da>5teg5 snel vooruitgaan1 om zijne vij&5 te ontvlu*t51 dan trok hij zijne voor/e l$emat5 langs het li*aam 91 en gebruikte hij alle5 d5 /a>t4 ,het is duidelijk1 dat hoe kort] de voorpoot5 zijn1 zij des te gemakkelijk] bij die beweg+ kunn5 geborg5 word51 en dus m9d] we]/& bi$5 aan de v]plaats+ van het di] 9 het wat]4 ,alle 9 het wat] lev5de zoogdi]5 /rekk5 tot bewijs hi]van4 ,op het l& liep5 die di]5 alle5 met behulp hunn] a*t]/e l$emat54 ,met &]e woord53 zij w>5 tweevoetig1 zooals de m5s* en e5 groot aantal vogels1 en sprong5 niet1 zooals de kango]oes4 ,zij /eund5 bov5di5 niet op d5 /a>t1 ma> liet5 di5 e5v\dig slep54 ,de iguanodons1 die plantet5de di]5 w>51 moe/5 t5 prooi v]/rekk5 aan de groote vlees*et5de di]5 van hunn5 tijd4 ,da> zij nu 9 de mo]ass5 v]blijf hield51 kond5 zij ond] de v>5s1 die h5 omgav51 hunne vij&5 moeilijk zi5 aankom51 t5zij zij re*top /ond54 ,9 die h\d+ kond5 zij bov5di5 hunn5 aanvall] 9 hunne korte en /]ke arm5 vatt5 en hem de groote met e55 snijd5d5 hoorn voorzi5e spor5 hunn] h&5 9 het li*aam /ek54 ,onze lez]s zull5 zi* e5 d5kbeeld kunn5 vorm5 van d5 b\w di] vreemdsoortige wez5s1 door de bes*\w+ van fig4 #bbd en zek] nog bet] door de s*oone teek5+ op blz4 #dji1 wa>9 de ontmoet+ van e55 iguanodon en e55 megalosaurus 9 e5 w\d d] ,weald-,jura=matie ges*et/ wordt #bb4 ,onlangs 7#ahhe7 heeft de ,he] ,dollo e5 nieuw kruip5d di] opgeb\wd1 dat 9 het krijt van ,h5eg\w5 gevond5 is1 en dat hij da>om ,ha9osaurus g5oemd heeft1 7hag$is van de ,ha9e74 ,die naam is dus op dezelfde wijze gevormd als ,mosasaurus 7hag$is van de ,maas74 ,de l5gte van d5 s*$el b$raagt #a1ee met]s en de geheele l5gte van het di] moet #ac met]s gewee/ zijn4 ,het is de groot/e d] bek5de mosasaur5 #bc4 ,de kop van d5 mosasaurus1 die niet m9d] dan #a1cj met]s lang is en dikwijls e5e l5gte van #b1ej met]s b]eikt1 gelijkt op di5 d] monitors4 ,de kak5 zijn voorzi5 van s*]pe t&54 ,de hals bevatte wa>s*ijnlijk hoog/5s ti5 w]vels en 0 ev5 groot als die van de i*?yosauri4 ,de h&1 met vijf v+]s1 e9digde 9 l$51 die ge5e klauw5 bezat5 en _h d5 b\w d] v9n54 ,de lang/e v+] _h zes l$52 de kort/e vi]4 ,m>% teek5t aan d5 duim sle*ts drie l$54 ,de a*t]/e l$emat5 kom5 9 b\w met de voor/e ov]e51 do* zijn iets kle9]4 ,de huid 0 b$ekt met plat5 van ongeve] twee c5timet]s3 die plat51 welke aan de b9n5zijde glad w>51 lag5 als dakpann5 ov] elk&]2 m5 k5t nog niet de wijze1 wa>op zij ov] het li*aam d] di]5 v]spreid w>54 ,uit dit alles volgt1 dat de mosasauri kruip5de di]5 w>51 die uitw5dig het voorkom5 hadd5 van dolfijn51 b4v4 groote bru9viss*54 ,to* kon m5 ze gemakkelijk da>van ond]k5n53 hun li*aam imm]s is niet naakt1 zooals dat d] dolfijn51 ma> b$ekt met kle9e be5ige plat52 zij bezitt5 twee pa> v9n51 t]wijl de dolfijn5 sle*ts n pa> bezitt52 hun /a>t 0 zijdel+s +$rukt en niet van bov5 na> b5$54 ,bov5di5 e9dig5 de neusgat5 niet bov5 d5 kop1 en zijn zij niet tot spuitgat5 v]vormd4 ,9 #ahhd heeft ,m>% e5 nieuw kruip5d di] opgeb\wd1 dat 9 de ,jura=matie gevond5 0 en dat hij d5 naam van macelognates gegev5 heeft4 ,het is e5e soort van kikvors*1 met t&5 a*t] 9 de kak5 en e55 gehoornd5 bek4 ,bij al die v]s*ill5de di]5 moet5 nog de *ampsosauri gevoegd word51 wa>van m5 d5 jui/5 vorm nog niet volkom5 k5t4 ,ook hebb5 wij tijd5s de triasp]iode de zond]l+e dicynodont5 van ,zuid-,afrika le]5 k5n5 7fig4 #bjf blz #cef74 ,9 de krijtp]iode zull5 wij nog &]e t]ugv9d54 ,de natuurond]zoek] ,cotta noemde ze de hooge adel van het rijk van ,neptunus1 tot de t&5 gewap5d en b$ekt met e5 ondoordr+ba> pants]1 de vrijbuit]s d] oorspronkelijke zeen4 ,to* zijn die kruip5de di]5 nog niet de zond]l+/e wez5s uit di5 vreemd5 tijd1 want wij hebb5 nog niet gesprok5 van de vlieg5de reptiel51 de pt]odactyli1 en van de t&vogels1 de odontori!n4 ,al die wez5s s*ijn5 de gap+ aan te vull51 die 9 onz5 tijd de mee/ volkom5 kruip5de di]51 de krokodill5 en de s*ildpadd51 van de lag]e zoogdi]51 de buideldi]51 en de m9/ tot vlieg5 ges*ikte vogels1 zooals d5 /ruisvogel1 d5 emu en d5 casu>is s*eidt4 ,zij /aan zv] van de kruip5de di]5 af1 dat m5 voor h5 e5e afzond]lijke ond]afdeel+ z\de moet5 mak5 van d5zelfd5 rang als die d] teg5woordige kruip5de di]52 de punt5 van v]s*il imm]s met onze kruip5de di]5 zijn veel groot] dan die tuss*5 de s*ildpadd5 en de slang54 ,wij k5n5 van de d9osaur5 alle5 het g]aamte2 indi5 wij hunn5 b\w nauwkeurig k5d51 en tev5s hunn5 blo$somloop en hunne ontwikkel+1 dan z\d5 wij wa>s*ijnlijk ge5 oog5blik a>zel51 da>van e5e tuss*5klasse te vorm5 tuss*5 de zoogdi]5 en vogels1 en de kruip5de di]5 9 eng]5 z94 ,m5 beg9t te v]mo$51 dat ond] die di]5 ze] v]s*ill5de typ5 voorkom51 die ev5veel van elk&] v]s*ill5 als bij de zoogdi]5 de dikhuidig51 de h]kauw5d5 ( de vlees*et5de di]54 ,de grootte en vorm van d5 s*$el v]s*ilt veel bij de v]s*ill5de typ54 ,de s*$el1 die ev5als die d] krokodill5 bij de d9osaur5 d] triasp]iode ze] g]ekt is1 is bij de di]5 van d5 lat]5 tijd veel +ekort4 ,bij enkele di]51 zooals bij d5 hypsilophodon1 zijn de be5d]5 d] oogholt5 met de voorho(dsbe5d]5 9 v]b&1 ev5als bij de zoogdi]5 en vele vogels4 ,de h]s55 kom5 ov]e5 met die d] kruip5de di]5 en zijn dikwijls bijzond] kle94 ,de tuss*5kaaksbe5d]5 zijn ges*eid52 de beide helft5 van de ond]kaak zijn alle5 door kraakbe5 v]e5igd4 ,de sam5/ell+ van d5 s*$el gelijkt dus bij die hag$iss5 9 enkele opzi*t5 op die d] krokodill54 ,da> de leefwijze d] v]s*ill5de d9osaur5 ond]l+ ze] v]s*ilde1 zoo moet er ook e5e groote v]s*eid5heid be/aan hebb5 9 d5 vorm d] t&54 ,de vlees*et5de di]51 zooals de megalosaurus1 hadd5 /]ke en s*]pe t&51 die aan de r&5 gek]fd w>54 ,de graset5de di]51 zooals de iguanodon1 de vectisaurus1 de laosaurus1 de hypsilophodon hadd5 kak51 die van t&5 voorzi5 w>51 welke uit/ek5d ges*ikt w>5 om te snijd5 en te v]mal52 die t&5 slet5 ev5als die d] teg5woordige graset5de zoogdi]5 en w]d5 dadelijk v]nieuwd1 als zij v]slet5 w>52 de ond]kaak kon zi* ev5als bij de teg5woordige h]kauw5de di]5 horizontaal beweg51 t5 e9de de t&5 9 /aat te /ell51 het vo$sel te v]mal52 die beweg+ be/aat niet bij de teg5woordige kruip5de di]52 de grootte d] gat5 en kanal51 wa>door de z5uw5 he5g+51 toont aan1 dat die di]5 weeke lipp5 hadd54 ,de hadrosaur51 graset5de di]51 hadd5 v]s*eid5e rij5 van t&51 die door het afslijt5 e5e mal5de opp]vlakte hadd5 9 d5 vorm van e5 dambord4 ,bij de graset5de di]51 die tot de groep d] vogelpootig5 g]angs*ikt zijn1 droeg de tuss*5kaak ge5e t&52 hetzelfde is het geval met het uite9de van de b5$5kaak1 die wa>s*ijnlijk e9digde 9 e55 gehoornd5 bek1 wa>m$e het di] de knopp5 en blad]5 afsne$1 die het voor zijne vo$+ noodig _h4 ,9 die secundaire tijd51 wa>9 die vreemdsoortige en reusa*tige d9osaur5 leefd51 v9d5 wij de kruip5de di]5 9 hunne groot/e ontwikkel+4 ,de zoogdi]5 zijn nog kle9 en word5 alle5 v]teg5woordigd door de laag/e soort52 de d9osaur5 s*ijn5 op de opp]vlakte d] a>de de rol gespeeld te hebb51 ?ans weggelegd voor de groote vlees*et5de en plant5et5de zoogdi]52 ma> t]wijl de zoogdi]5 zi* /e$s v]d] ontwikkeld hebb51 zoodat zij re$s teg5 het e9de d] t]tiaire p]iode d5 bloei b]eikt hebb51 di5 wij ?ans nog bewond]51 zijn de kruip5de di]5 /e$s a*t]uitgegaan3 de hoog]e di]5 hebb5 de ov]w9n+ behaald op de m9d] ontwikkelde wez5s4 ,op het e9de d] secundaire p]iode v]dw55 de d9osaur5 voor go$1 zond] af/ammel+5 na te lat52 zij hebb5 zi* niet kunn5 voeg5 9 de nieuwe lev5svoorwa>d51 die hun w]d5 opgelegd1 en zijn dus uitge/orv51 t]wijl de zoogdi]5 da>5teg5 dagelijks me] nad]d5 tot de hoog/e ontwikkelde typ54 ,tijd5s het laat/e g$eelte d] ,jurap]iode 0 ,we/-,europa doorsn$5 door mo]ass51 lagun5 en dikwijls ov]/roomde inhamm52 die bevoorre*te plaats5 hadd5 e55 rijk]5 en me] afwissel5d5 plant5groei dan de b]g/rek52 da> groeid5 groote v>5s met l$]a*tig lo(1 t]wijl de hell+ en hoogt5 b$ekt w>5 met plant51 die nad]d5 tot de arauc>ia's en de cycaden1 en die het vo$sel vormd5 d] plant5et5de d9osaur5 di] p]iode4 ,hetzelfde 0 het geval 9 het beg9 d] krijtp]iode1 to5 de weald=maties ont/ond54 ,wij zag5 zooev51 dat de d9osaur5 v]dw55 zijn 9 het midd5 d] krijtp]iode2 de r$5 van die v]dwijn+ lag 9 de ontzaglijke v]&]+51 die 9 di5 tijd 9 de temp]atuur plaats vond54 ,tot nu toe wees de v]spreid+ d] plant5 en di]5 ov] de opp]vlakte d] a>de1 en tev5s de a>d d] di]5 en plant51 op e5e hooge1 gelijkmatige temp]atuur1 die niet zoo veel hoog] 0 aan d5 aequator dan op onze bre$te1 en die tot op #gf noord]bre$te tropis* 04 ,9 n woord3 ov] de geheele a>de he]s*te het klimaat d] teg5woordige v]z5gde lu*t/rek54 ,g$ur5de al die eeuw5 s*ijnt de temp]atuur niet de m9/e s*ommel+ te hebb5 ond]gaan2 hoog/5s heeft m5 uit het voorkom5 d] bez9k+5 de p]iodes van betrekkelijke vo*tigheid en droogte tra*t5 af te leid54 ,9 het midd5 d] krijtp]iode wordt de toe/& &]s1 en kan m5 het beg9 e5] v]koel+ na> het noord5 wa>nem54 ,wij leid5 dit af uit de afwezigheid van riff5 en de zeldzaamheid van koral51 op de plaats wa> ?ans ,europa ligt1 uit het zeldzaam voorkom5 van rudi/ae bov5 #de ,noord]bre$te1 en uit de v]s*ijn+ op die plaats5 van plant5familin1 die sle*ts bij uitzond]+ 9 de trop5 gevond5 word54 ,die rijke ,jurap]iode geeft ons e5 held] d5kbeeld van de vru*tba>heid d] natuur1 want de a>de 0 to5 ze] v]s*ill5d van die van onz5 tijd4 ,het kan zijn nut hebb51 de w]eld te bes*\w5 uit het oogpunt d] organis*e natuur1 en hetge5 ons de a>de le]t1 9 v]b& te br5g5 met onze opvatt+5 van het heelal4 ,lett5 wij b4v4 op het l&s*ap van arauc>ia's en cycaden1 wa>9 zi* de reusa*tige /egosaurus beweegt met zijn li*aam1 dat b$ekt 0 met be5ige en doorna*tige plat51 en met zijne m]kwa>dig korte voor/e l$emat51--d5 compsonotus1 e5' &]5 niet m9d] m]kwa>dig5 d9osaurus1--en de vreemde vlieg5de reptiel51 de pt]odactyli 7fig4 #bbg74 ,vormt dit l&s*ap niet e5e w]eld1 die geheel van de onze v]s*ilt8 ,z\ m5 zi* die kunn5 voor/ell51 als m5 de v]/e5+5 niet ontdekt _h8 ,die bewon]s d] secundaire p]iode zijn all5 op het laat/ d] krijtp]iode v]dw554 ,to5 he]s*te ov] de geheele a>de het klimaat d] teg5woordige trop52 tot op de hoog/e bre$t5 heeft m5 dezelfde plant5 en di]5 t]uggevond54 ,het is de p]iode d] kruip5de di]51 en welke kruip5de di]56 ,de brontosaurus1 wij m]kt5 het re$s op1 b]eikte e5e l5gte van #af met]s en moe/ me] dan #cjjjj kilogram weg56 ,de atlantosaurus 0 nog groot]4 ,de ,europees*e cetiosaurus de$ niet ond] voor zijne ,am]ikaans*e m$$+]s3 m5 kan da>ov] gemakkelijk oordeel51 indi5 m5 weet1 dat het dijbe5 #a1gj met] lang1 en dat het g$eelte van d5 kop en de w]velkolom1 dat bek5d is1 re$s #ab met]s lang is1 hetge5 voor het geheele di] e5e l5gte van #af tot #ag met]s geeft4 ,de iguanodons w>5 dikwijls ti5 met]s lang2 de groot/e heeft e55 kop van #a1bj met]s en de voorpoot5 w>5 #b1ej met]s lang4 ,zond] zelfs te sprek5 van de oude w]eld d] i*?yosaur51 d] plesiosaur51 d] labyr9?odont51 d] paleo!riums1 is de p]iode d] d9osaur5 voldo5de1 om getuig5is af te legg5 van de v]s*eid5heid van de voortbr5gsel5 d] lev5skra*t1 zelfs op onze nietige planeet4 ,de natuur zelf beantwoordt h51 die aan h>e vru*tba>heid twijfel51 en wij behoev5 aan h>e wond]5 niets toe te voeg54 ,no* de d5kbeeldige di]51 door de fabelle] van alle volk]5 v]zonn51 no* de spooksels1 door de vrees ges*ap5 9 de somb]e tijd51 to5 de m5s*elijke g$a*te s*e5 te sluim]5 en te droom51 z\d5 kunn5 w$ijv]5 met de fanta/is*e voortbr5gsel5 d] a>de tijd5s d5 oorsprong d] vi]voetige di]5 en d] zoogdi]54 ,het is1 als( de natuur van alles 9 kolossale v]h\d+5 de proef g5om5 heeft1 vrdat zij kon besluit5 tot de vorm51 die e5s 9 de m5s*heid moe/5 e9dig54 ,t]wijl de zeen doorploegd w]d5 door reusa*tige kruip5de di]51 i*?yosaur51 plesiosaur51 pliosaur51 no?osaur51 wa>van de teg5woordige natuur ons ge5 flauw d5kbeeld kan gev52 t]wijl op het va/el& de d9osaur5 he]s*t51 miss*i5 wel de m]kwa>dig/e di]51 ons door de oudheid nagelat51 w>5 de hemel5 met niet m9d] vreemde wez5s bevolkt1 met di]51 die no* vogels1 no* kruip5de di]5 w>51 ( liev] met di]51 die tegelijk vogels w>51 zond] ve]5 en met t&5 gewap5d1 tegelijk w>mblo$ige kruip5de di]51 die no* kond5 loop51 no* kond5 zwemm54 ,het zijn 9 d5 w>5 z9 des woords de drak5 uit de fabelle]1 en de mee/ rijke v]beeld+ kan zi* ge5e v]zamel+ van z vreemde mon/]s d5k51 ( zij hebb5 tijd5s de ,jurap]iode geleefd4 ,niet alle5 door hunne grootte ond]s*eidd5 zi* de kruip5de di]5 9 de oude tijd53 ook door de talrijke en zeldzame vorm51 die zij aannam54 ,wij wijz5 hi] op de di]51 die niet1 zooals de vlieg5de drak51 door middel hunn] ribb5 vlog51 ( zooals de vogels1 door vleugels met aan de uite9d5 v]groeide middelh&sbe5d]51 ( zooals de vle]muiz5 door vleugels1 wa>bij de duim alle5 vrij is1 ma> door middel van vleugels1 die ge/eund w]d5 door e55 ze] lang5 v+]1 t]wijl de &]e v+]s hunne gewone l5gte en hunne klauw5 beh\d5 hadd54 ,die vlieg5de reptiel5 7vreemde teg5/ell+7 hadd5 e55 lang5 hals1 en d5 bek van e5 vogel4 ,die vreemde di]5 zijn de pt]odactyli4 ,hunne korte en /evige kak5 zijn aan de voorzijde voorzi5 van t&51 t]wijl de kaak zi* tot e5e soort bek v]l5gt1 die bij d5 ramphoryn*us en d5 dimorphodon wa>s*ijnlijk met e55 hoorn bekle$ 0 en ge5e t&5 bevatte4 ,die t&5 do5 door hunn5 /& en de wijze hunn] inplant+ me] d5k5 aan de m]kwa>dige van t&5 voorzi5e vogels d] krijt=matie van ,am]ika1 zooals d5 hesp]ornis1 dan aan kruip5de di]54 #bd ,de pt]odactyli w>5 di]51 die zi* met kra*t en snel door de lu*t kond5 voortbeweg53 hunne voor/e l$emat5 zijn dan ook geheel da>toe +]i*t4 ,bij de vogels1 de di]5 d] lu*t bij uitnem5dheid1 be/aan de vleugels uit onbuigzame p5n51 die met ha> ne uite9de beve/igd zijn aan e5e platte en bijna onbeweeglijke /omp2 de twee be5d]5 van d5 midd5>m kunn5 niet om elk&] draai51 en de h&wortel be/aat sle*ts uit twee kle9e be5tjes2 de h& be/aat uit e55 we9ig ontwikkeld5 duim1 e55 p9k en e55 midd5v+]1 die uit twee l$5 be/aat4 ,het vliegorgaan d] zi* 9 de lu*t beweg5de zoogdi]51 zooals de vle]muiz51 is geheel &]s sam5ge/eld4 ,bij de laat/e di5t e5 ze] dun vlies1 tuss*5 de voor/e en a*t]/e l$emat5 en de huid1 voor het vlieg52 om dat vlies te drag51 moet5 de v+]s bijzond] lang zijn4 ,ev5als v]s*eid5e &]e di]5 di] p]iode1 v]toont de pt]odactylus e5 m5gsel van ze] v]s*ill5de k>akt]trekk54 ,de hals1 gevormd uit zev5 w]vels1 wij/ op e5 zoogdi]1 de vliez51 die voor het vlieg5 di55 en zi* uit/rekk5 tuss*5 de vr- en a*t]poot51 behoor5 tot de vle]muiz51 t]wijl m5 d5 pt]odactylus na> d5 b\w van d5 voet ond] de kruip5de di]5 moet rangs*ikk52 de zoogdi]5 to* hebb5 aan alle v+]s hetzelfde aantal l$52 de kruip5de di]5 da>5teg51 en met "n de hag$is1 hebb5 het kle9/e aantal l$5 aan d5 v+]1 die de plaats van d5 duim inneemt1 en n lid me] aan i$]5 volg5d5 v+]1 tot aan d5 laat/51 die n m9d] heeft dan de vorige4 ,de pt]odactylus1 die dezelfde inri*t+ d] v+]s heeft1 wordt dus ond] de hag$iss5 g]angs*ikt2 het 0 e5e soort van vlieg5de hag$is van middelmatige grootte1 en1 te oordeel5 na> het aantal insect51 dat m5 di*t bij zijne ov]blijfsel5 v9dt1 e5 insect5et]4 ,het ho(dvo$sel s*ijnt uit libellulae be/aan te hebb51 wa>van m5 e5e ze] s*oone soort bij hunne ov]blijfsel5 v9dt4 ,m5 heeft opgem]kt1 dat de pt]odactylus ge5e v]d$ig+swap55 ( h>5 bezat2 9 de afdruksels v9dt m5 da>van ge5 spoor4 ,blz4 #dbb geeft e5 d5kbeeld van zijne grootte 9 v]gelijk+ met die van de vle]muis4 ,9 de li?ographis*e /e5 van ,bei]51 wa>9 zoovele m]kwa>dige di]5 gevond5 zijn1 die uit/ek5d bewa>d zijn geblev51 heeft m5 9 #ahgc e55 rhamphoryn*us gevond51 met volkom5 gav5 vleugel4 ,uit dat exempla> blijkt1 dat de vleugel e5 vlies 01 dat op dat d] vle]muiz5 geleek1 glad en netvormig4 ,het vlies 0 aan de b9n5zijde aan d5 geheel5 arm v]bond51 de vijfde v+]1 die lang uitg]ekt 01 /eunde het tot aan het uite9de4 ,de /a>t 0 ze] lang en de /a>tw]vels w]d5 va/geh\d5 door be5ige pez52 de m]kwa>dige toe/el1 die m5 aan het uite9de van d5 /a>t van d5 rhamphoryn*us wa>neemt1 de$ kla>blijkelijk di5/ als ro]4 ,de zooev5 g5oemde k>akt]trekk5 zijn z bijzond]1 dat het niet te v]wond]5 is1 dat de pt]odactyli1 ook wel pt]osauri en orni?oscelidae g5oemd1 nu e5s als vogels1 dan w$] als kruip5de di]5 bes*\wd zijn1 ( ook wel als di]51 tuss*5 beide klass5 in/a&e4 ,het ond]zoek d] fossiel5 heeft onze vroeg]e begripp5 ov] de v]s*ill5de groep5 van di]5 9 vel]lei opzi*t5 gewijzigd2 wij k5n5 ?ans vogels1 met t&5 als bij de zoogdi]51 en zoogdi]5 met vogelbekk52 sommige wez5s zijn z vreemdsoortig1 dat zij door de uit/ek5d/e ontle$kundig5 nu e5s bes*\wd zijn als gevleugelde reptiel51 dan w$] als vogels1 die ov] e5 groot g$eelte van hun skelet op reptiel5 gelek54 ,de v]deel+ 9 klass51 ord5 en families1 zooals wij die aannem51 be/aat 9 de natuur niet2 er zijn s*akels1 die de ne soort met de &]e v]e5ig54 ,indi5 de d9osauri e5igsz9s d5 ov]gang v]teg5woordig5 tuss*5 de kruip5de di]51 en de vogels en de zoogdi]51 dan v]b9d5 de pt]odactyli de kruip5de di]5 met de vogels1 do* ligg5 zij di*t] bij de laat/e dan bij de e]/e4 ,ev5als de d9osauri zijn de pt]osauri tot nu toe alle5 gevond5 9 de secundaire =maties van ,europa en ,noord-,am]ika4 ,ook bij deze di]5 v9dt m5 v]s*eid5e typ54 ,de pt]odactyli d] ,jurap]iode van ,we/-,europa hadd5 de grootte van muss*51 lij/]s en duiv54 ,ma> 9 de ,v]e5igde ,/at5 heeft ,m>% 9 de krijt=matie van ,kansas be5d]5 gevond5 van het gesla*t pt]anodon1 die behoord hebb5 tot di]51 wi] vleugeluitgebreidheid zes ( zev5 met]s b$roeg6 ,deze mon/]s moet5 9 de krijtp]iode te ,am]ika tamelijk talrijk gewee/ zijn2 de ,am]ikaans*e natuurond]zoek] v]zek]t to*1 dat 9 ,yale-,college te ,new-,hav5 7,connecticut7 be5d]5 van me] dan #fjj reuz5pt]anodons gevond5 word54 ,die vreemde bevolk+ d] secundaire p]iode is1 zooals wij zag51 met de labyr9?odont5 begonn54 ,/ell5 wij ons behalve die vreemde vorm5 ook nog de woe/e kret5 van al die kruip5de di]5 voor3 het geloei en gehuil d] d9osauri1 het gekwaak van d5 labyr9?odon1 di5 reusa*tig5 kikvors*1 aan d5 oev] van de zilte m]56 ,al die di]5 ri*t5 e5e vreeselijke v]woe/+ aan ond] de vre$zame m5igte d] weekdi]54 ,zij v]mal5 de p>elmo]kleurige s*elp5 en vo$5 zi* met viss*5 en kruip5de di]54 ,ge5 enkel wez5 kan aan hunne v]s*eur5de kak5 we]/& bi$52 zij word5 de he]s*]s d] w]eld4 ,wat e5e vreemde en fanta/is*e di]5w]eld4 ,beeldh\w]s en s*ild]s hebb5 voorhe5 en ?ans de w]eld v]rijkt met wez5s1 die nooit be/aan hebb54 ,gelo(t m51 dat de sphynx5 d] ,egypt5>51 op het z& ne]gehurkt1 de c5taur51 de faun51 de ,grieks*e satyrs1 de ,h9does*e en ,p]zis*e griffio551 de slang55gel5 van ,raphal1 ge5e v]wante vorm5 v9d5 ond] de lev5de wez5s1 die de a>de 9 die oude tijd5 bevolkt hebb58 ,de d9osauri1 de iguanodons1 de plesiosaur5 kunn51 zoo zegg5 wij met ,edg>d ,qu9et1 wel degelijk w$ijv]5 met de drak5 met vlamm5d5 muil van ,m$ea2 de vlieg5de slang5 met de slang5 van ,laocon2 de oud/e h]kauw5de di]5 en de groote t&elooze di]51 de mylodon en het mega!rium met de gekroonde /i]5 van ,babel1 de geheimz9nige droma!riums en d9o!riums met de reusa*tige sphynx5 van ,!be1 de i*?yosaur5 met de drak5 van ,h]cules en de h>py5 van ,hom]us1 de hipp>ions met hunne gev+]de voet5 met de pa>d5 van ,neptunus ( met het mon/] van ,rub5s met de opgehev5 man54 ,m5 z\ d5 /amvad] d] hond51 d5 amphicyon will5 zi5 en hem hoor5 blaff5 op d5 kruisweg van de s*epp+ d] t]tiaire zoogdi]54 ,indi5 de ,grieks*e en mod]ne kun/5a> onmogelijke vorm5 moe/ v]z9n51 dan _h hij sle*ts te putt5 9 de bew]ktuigde w]eld2 hij z\ geheel g]e$gemaakte vorm5 gevond5 hebb5 9 de w]kplaats d] natuur2 hij z\ reali/ zijn1 nietteg5/a&e hij de gr5z5 d] teg5woordige w]eld ov]s*re$4 ,i$] wez5 heeft zijn natuurlijk kad]4 ,ev5 moeilijk als het voor ons z\de zijn1 zi* d5 kameel voor te /ell5 zond] hem 9 d5 gee/ met de woe/ijn te v]b9d51 ev5zoo moeilijk is het1 zi* de krokodill5 d] ,jurap]iode 9 e5e &]e omlij/+ te d5k5 dan die van di5 tijd4 ,zij waagd5 zi* op het /r&1 do* vond5 vr zi* e5 laag1 mo]assig1 smal eil&1 het ,liaseil&1 dat ge5e kra*tige pog+5 v]eis*te1 om er bezit van te nem54 ,indi5 de hag$iss5 zi* op d5 modd] hadd5 gesleept en ge5e prooi ze aantrok1 g+5 zij niet v]d]4 ,e5 korte1 vormlooze1 h&vormige poot1 de a*t]>m teg5 het li*aam g$rukt1 zi$a> alles wat noodig is om die bank te bezett51 die beurtel+s ond] wat]1 beurtel+s bov5 wat]1 e5 tweesla*tig v]blijf aanbood aan tweesla*tige wez5s4 ,en da> op di5 v]droogd5 modd]1 wa>op alle s*epsel5 zi* langzaam bewog51 ge5 geva> te v]mijd5 viel1 0 er ge5 noodzakelijkheid ( v]lang51 om te vlu*t5 ( zi* te haa/54 ,zoo kan m5 zegg51 dat de a>de h>5 /empel g$rukt heeft op de bewon]s van di5 tijd en het aanzijn gaf aan de kruip5de di]54 ,da> wa> e5 va/e bodem ontbrak1 kon zi* de wijze van voortbeweg5 d] l&di]5 niet ontwikkel54 ,de di]5 behoefd5 no* te loop51 no* te r5n51 no* te vlieg52 kruip5 0 voldo5de4 ,met de hag$iss5 waagd5 zi* ook de s*ildpadd5 op het l&2 da> het hun alle5 te do5 01 zi* op d5 grond ne] te zett51 en die va/e grond sle*ts e5e kle9e uitge/rek!id _h1 behoefd5 zij zi* niet te haa/52 zij hadd5 sle*ts te kruip51 om hun erfgo$ te bema*tig51 en v]kreg5 alzoo d5 /empel d] onbewegelijkheid4 ,als op die smalle l&tong1 de poot zi* niet kon ontwikkel5 door beweg+ en snelheid1 hoe kon dan de vleugel zi* ontwikkel58 ,m5 kan zi* alle5 vleugels d5k51 indi5 zi* groote uitge/rek!d5 aan d5 horizon op551 indi5 m5 die moet doorkliev51 om e5e van v]re zi*tb>e prooi te b]eik51 ( om van klimaat te v]&]5 door v]huiz+ na> e5e &]e l&/reek4 ,do* welk wez5 _h op dat woe/e /r& d] ,jurap]iode behoefte om e5e vlu*t te nem51 t5e9de e5 zoo kle9 gebi$ te doorloop54 ,da>om ontbrek5 de vogels nog4 ,als het e]/e spoor van e55 vleugel v]s*ijnt1 is het de vleugel van e5 reptiel1 d5 pt]odactylus1 met d5 get&5 muil van e5e hag$is1 en twee vliezige vleugels4 ,die vleugels zijn voor hem voldo5de1 want hij behoeft ge5e wijde ocean5 ov] te /ek51 om va/el&5 te b]eik51 die nog niet be/aan2 hij behoeft zi* nog niet 9 n oogw5k van e5e ong5aakb>e rots 9 e5e diepe vallei te w]p54 ,er zijn nog ge5e b]g5 ( vallei51 het is sle*ts e5 eff51 smal1 +ekorv5 t]re91 wa> al de voorw]p5 9 elk&]s nabijheid zijn geleg54 ,indi5 het kruip5de di]1 9 het mo]as v]borg51 e55 zw]m libellulae 9 het voorbijvlieg5 kan grijp5 ( e55 groot5 kev]1 dan is dat voldo5de voor zijne vo$+4 ,de tijd voor het w>e vlieg5 is nog niet gekom52 de vleugel met zijne groote vleugelwijdte ontwikkelt zi* e]/1 als het va/el& zi* ontwikkeld heeft1 als de b]g5 zijn opg]ez51 de vallei5 uitg$iept1 het klimaat gewijzigd is1 en de eil&groep5 te voors*ijn zijn getr$51 die aan de vogels op hunne v]re to*t5 tot ru/plaats kunn5 /rekk54 ,wij zi5 dus1 dat de tijdp]k5 niet voorbijgaan zond] e5 lev5d beeld van zi* a*t] te lat54 ,zij drukk5 op onuitwis*b>e wijze hunn5 /empel op de elk&] opvolg5de s*epsel54 ,zij h]lev5 da>94 ,i$] oog5blik van de eeuwigheid heeft zi* dus va/gezet 9 e5 type1 e5e soort1 e5e familie1 die da>van de v]teg5woordig] is4 ,indi5 de woe/ijn v]dwe51 dan z\de deze nog 9 d5 kameel afgebeeld zijn4 ,uit dat oogpunt teek5t de rij d] georganise]de wez5s de rij d] groote v]vlog5 tijdp]k54 ,i$]e plant1 i$] di]1 tot zijn type t]uggebra*t1 is als het w>e e5 va/ punt 9 de opvolg+ d] gebeurt5iss51 die de ges*i$5is d] a>de vorm54 ,to* wane m5 niet1 dat die wond]lijke ,jurap]iode1 de groot/e en vru*tba>/e van de geheele ges*i$5is d] a>de1 alle5 die ontzaglijke en fanta/is*e d9osauri en gevleugelde reptiel5 heeft voortgebra*t2 het 0 h>e be/emm+1 om nog e55 /ap v]d] te gaan op de baan d] s*epp+1 en om zi* nog op &]e wijze te op5b>5 dan door die geweldige kra*tsuit+52 zij heeft het voorre*t gehad1 d5 vogel het aanzijn te s*5k51 nog wel niet de zwaluw ( de na*tegaal1 ma> d5 laag/ ontwikkeld51 d5 oorspronkelijk5 vogel4 ,de ontdekk+ d] e]/e ve]5 van d5 fossiel5 vogel 0 hoog/ belangrijk4 ,zij date]t van #ahfj en is g$aan 9 de bov5/e ,jura=matie van ,bei]51 9 de li?ographis*e /e5 van ,sol5h(54 ,de geolog5 twijfeld5 aan de e*!id van de ve]1 totdat m5 9 het volg5de ja> 9 dezelfde =matie en vlak bij de plaats1 wa> de ve] gevond5 01 e5 g$eelte ontdekte van het li*aam van d5 oorspronkelijk5 vogel1 die d5 naam kreeg van ar*eopt]yx4 ,het duurde v]s*eid5e j>51 e] het mogelijk 01 nauwkeurig] k5nis omtr5t di5 vogel op te do54 ,9 #ahfc gaf ,ow5 er voor het e]/ e5e bes*rijv+ van4 ,9 #ahgg w]d e5 twe$e exempla>1 s*oon] en voll$ig]1 gevond5 op #ad kilomet]s van de plek1 wa> het e]/e gevond5 is4 ,het e]/e exempla> is aangeko*t door het ,musem van ,lond51 het twe$e door dat van ,b]lijn4 ,het ond]zoek van dat laat/e exempla> heeft gele]d1 dat de s*$el re$s d5 eig5a>dig5 vorm van e55 vogels*$el heeft1 ma> dat hij voorzi5 is van kak5 met t&5 9 t&kass54 ,de grootte van di5 vogel komt ov]e5 met die van e5e duif4 ,de /a>t is hoog/ m]kwa>dig4 ,hij is ze] lang en be/aat uit #bj w]vels1 die i$] aan we]szijd5 e5e ve] drag54 ,door die w]vels is het me] de /a>t van e5 kruip5d di] dan van e55 vogel4 ,de ar*eopt]yx vult jui/ de leege ruimte aan tuss*5 de kruip5de di]5 en de vogels4 ,re$s lang wi/ m51 dat de vogels v]vormde kruip5de di]5 zijn2 ma> m5 k5de nog ge5e fossiel5 uit di5 ov]gang/ijd4 ,de ar*eopt]yx is dus 9 i$] opzi*t e5e d] belangrijk/e ontdekk+5 d] paleontologie4 ,en to* 0 de ontdekk+ van dat di] nog sle*ts e5 voorspel van de ontdekk+51 onlangs 9 ,am]ika g$aan na> aanleid+ d] e]/e fossiele vogels2 die ontdekk+5 w>5 z belangrijk en talrijk1 dat ,m>% aan de voornaam/e ontdekk+5 e5 folio boekdeel wijdt1 dat als het w>e alle5 nog ma> e55 ontle$kundig5 catalogus vormt van de ond]zo*te exempl>54 ,uit dat pra*tige w]k1 de vru*t van doorwro*te /udie1 zull5 wij enkele exempl>5 als typ5 kiez51 indi5 wij 9 ons volg5d ho(d/uk de krijtp]iode beh&el51 wa>9 die di]5 tot hunne groot/e ontwikkel+ gekom5 zijn4 ,al die l&vogels 7me] dan duiz5d 9 aantal7 zijn gevond5 naa/ pt]odactyli van #be voet vleugelwijdte1 mosasauri1 sauropod5 en reusa*tige /egosauri4 ,volg5s ,m>% v9dt m5 9 de ,am]ikaans*e ,jura=maties kle9e d9osauri1 wi] be5d]51 van het skelet ges*eid51 als de s*$el ontbreekt1 niet kunn5 ond]s*eid5 word5 van die d] vogels uit dezelfde lag54 ,enkele van deze leefd5 op de boom5 en ond]s*eidd5 zi* van de vogels alle5 door de afwezigheid van ve]54 ,hoe zijn die ve]5 ont/aan8 ,wij hebb5 e5e aanwijz+ da>van 9 het vlieg5 van d5 galeopi!cus1 de vlieg5de eekhor5tjes1 de vlieg5de hag$iss5 en de vlieg5de kikvors*54 ,bij de oorspronkelijke vogels1 die op de boom5 leefd5 en die van tak op tak sprong51 w>5 zelfs re$s rudim5taire ve]5 e5 voordeel1 want zij z\d5 e55 groot]5 sprong na> b5$5 hebb5 mogelijk gemaakt ( de kra*t van d5 val hebb5 kunn5 brek54 ,na>mate de ve]5 groeid51 w]d het li*aam w>m] en het blo$ w]kzam]4 ,met het to5em5 van het aantal ve]5 z\de het v]mog5 om te vlieg5 zijn toeg5om52 die v]hoogde w]kzaamheid z\de we] e55 voll$ig] blo$somloop t5gevolge hebb5 enz4 ,de ramphoryn*us kan ons e5 ze] go$ d5kbeeld gev5 van die kle9e vlieg5de d9osauri4 ,de le] van de ontwikkel+ d] ongebor5 vru*t heeft re$s lang de ov]e5kom/ aangetoond van de s*ubb5 en /ekels d] kruip5de di]51 en de wratvormige /ompjes1 die bij de ongebor5 vru*t d] vogels1 de e]/e spor5 van het gev$]te zijn4 ,het is dus ge5e wet5s*appelijke kett]ij1 aan te nem51 dat er kruip5de di]5 gewee/ zijn1 met ve]5 bekle$2 dit is miss*i5 het geval gewee/ met d5 compsogna!s en d5 ar*eopt]yx4 ,na> de ond]zoek+5 van ,c>l ,vogt1 op het twe$e exempla> g$aan1 _h de e]/e vogel ongetwijfeld e5 naakt li*aam4 ,hij s*rijft da>omtr5t het volg5de3 ,aan i$]e h& heeft hij drie lange en slanke v+]s1 met kromme1 s*]pe klauw54 ,de duim is de kort/e2 de beide &]e zijn bijna ev5 lang2 to* heeft de twe$e de ov]h&4 ,die twee v+]s w>5 kla>blijkelijk met elk&] v]bond5 door peesa*tige vliez54 ,de duim be/aat uit twee l$5 en e5 middelh&sbe51 en de &]e v+]s uit drie l$5 en e5 middelh&sbe54 ,de vleugels w>5 aan d5 voor>m en de h& beve/igd1 zond] dat m5 9 het skelet e5e bijzond]e aanpass+ voor dat doel v9dt4 ,de duim 0 vrij1 ev5als de twee &]e v+]s4 ,indi5 m5 9 zijne g$a*te alle ve]5 wegneemt1 dan heeft m5 e5e driev+]ige h& van e5 kruip5d di] voor oog51 zooals de compsogna!s en vele &]e d9osauri gehad hebb5 blijk5s de spor5 hunn] voet/app54 ,ik durf bew]51 dat ge5 enkele gele]de1 wi5 m5 het skelet van e55 ar*eopt]yx zond] ve]5 liet zi51 z\ kunn5 v]mo$51 dat dit di] bij zijn lev5 vleugels bezet5 heeft4 ,lat] zull5 wij de ontwikkel+ d] vogels volg51 indi5 wij de t]tiaire p]iode be/ude]54 ,de insect51 wi] v]s*ijn+ wij re$s vr de dag5 d] /e5koolp]iode begroet hebb5 7blz4 #bfc7 nem5 g$ur5de de ,jurap]iode snel toe1 en ontwikkel5 zi* ev5ze] tot volkom5] soort54 ,ook hi] op5ba>t zi* de groote wet van d5 vooruitgang1 zooals wij die le]d5 k5n5 9 het geheele di]5rijk4 ,wij zag51 dat de insect5 d] primaire p]iode behoord5 tot de lag]e soort51 de re*tvleugelig51 de netvleugelig5 en de halfvleugelig5 7zooals kakk]lakk51 krekels1 spr9khan51 witte mi]51 wat]juff]s71 en dat m5 9 die oude =maties nog ge5e ov]blijfsel5 van insect5 gevond5 heeft1 die behoord5 tot de hoog]e ord5 d] vliesvleugelig51 tweevleugelig5 ( vl9d]s1 bij51 mi]5 ( kapell54 ,9 de oud/e bez9ksels d] ,jurap]iode1 9 het trias1 heeft ,oswald ,he]1 alle5 9 ,zwits]l&1 twe$uiz5d exempl>5 gevond51 aldus v]deeld ov] #adc soort53 ,re*tvleugelig5 #g soort54 ,netvleugelig5 #g soort54 ,s*ildvleugelig5 #aaf soort54 ,vliesvleugelig5 #a soort54 ,halfvleugelig5 #ab soort54 ,m5 ziet1 dat de s*ildvleugelig5 de groote me]d]heid uitmak54 ,die insect5 lev]5 de helft d] fossiele soort51 en wijz5 er op1 dat het va/el& met boss*5 begroeid 04 ,fig4 #bcc en #bcd /ell5 vleugels van e55 fossiel5 kev] en van e5e fossiele wat]juff] voor1 gevond5 9 de olitis*e =matie van ,/onesfield1 bij ,ox=d4 ,de rijkdom d] insect5fauna bewij/1 dat het va/el& 9 di5 tijd e5e groote uitge/rek!id _h en dat wij hi] niet me] de kle9e eil&5 d] liaszee voor oog5 hebb54 ,het be/aan van wat]juff]s en s*ildvleugelige insect5 9 zoo groote hoeveelh$5 wij/ op rivi]5 ( zoetwat]bekk5s4 ,wij wet51 dat alle kle9e eil&5 van d5 ,atlantis*5 ,oceaan sle*ts aan ze] we9ige wat]di]5 tot v]blijfplaats /rekk52 de ,can>is*e eil&51 ,mad]a1 de ,azor5 bezitt5 er sle*ts enkele4 ,de r$5 is e5v\dig3 de bek5 zijn te kle91 en op sommige tijd5 van het ja> bijna geheel uitg$roogd1 hetge5 e5 beletsel is voor het be/aan van zoetwat]di]54 ,e5 eil& moet e5e zek]e uitge/rek!id hebb51 opdat de bek5 er niet uitdrog54 ,al wet5 wij nu1 dat er 9 de ,jurap]iode wa>s*ijnlijk me] wat] viel dan ?ans1 en dat de reg5 zi* ov] het geheele ja> regelmatig] v]deelde1 dan ?ans op de g5oemde eil&5 het geval is1 to* mog5 wij uit het groote aantal zoetwat]9sect5 opmak51 dat de eil&5 d] ,jurap]iode ze] groot w>54 ,tijd5s de ,jurap]iode huppeld5 9 ,frankrijk en ,engel& kle9e krekels 9 de /ruik51 de wat]juff]s s*ommeld5 door de lu*t1 de kakk]lakk5 en witte mi]5 zo*t5 hun vo$sel 9 de boss*51 en vroolijke zw]m5 van wat]kev]s v]lu/igd5 zi* op de opp]vlakte van het wat]4 ,ook vond m5 da> re$s de spr9khan5 met hunne onh>monis*e en kn]s5de geluid54 ,9 ov]e5/emm+ met &]e klass5 van di]5 moet5 de oorspronkelijke insect5 groote afmet+5 gehad hebb5 en vorm51 die me] ( m9d] van de teg5woordige v]s*ild54 ,wij hebb5 re$s 9 de /e5koolp]iode gesprok5 ov] de reusa*tige grootte van d5 titanophasma4 ,do* 9 de ,jurap]iode hadd5 de insect5 re$s dezelfde afmet+5 als 9 onz5 tijd4 ,indi5 wij op het aantal families lett51 dan zi5 wij1 dat dit op e5 w>m klimaat wij/2 wij h]9n]5 o4a4 aan de witte mi]5 en de kakk]lakk52 de laat/5 hebb5 veel me] ov]e5kom/ met die d] w>me lu*t/rek5 dan met de onze4 ,hetzelfde is met de plant5 het geval4 ,de cycaden en de groote boomv>5s kom5 alle5 9 de v]z5gde lu*t/rek5 voor4 ,de arauc>ia's /rekk5 zi* uit van de w>me tot de gematigde lu*t/rek5 en de ?uya zelfs tot ze] noordelijke bre$t51 en to* zijn dit de twee boomsoort5 ond] de naaldboom51 die het mee/ na> het zuid5 afdal52 zij zijn dus niet 9 teg5spraak met de vroeg] gegev5 ond]/ell+1 hoewel wij uit hunne aanwezigheid niet mog5 besluit5 tot e5 w>m klimaat4 ,niet alle5 de lu*t1 do* ook de zee _h op onze bre$te e5e hoog]e temp]atuur dan ?ans2 de ammoniet51 nauw v]want met de nautili1 die ?ans nog 9 de ,indis*e zee lev51 lev]5 da>voor het bewijs1 ev5als de p5tacr9id51 die alle5 op de ku/5 d] ,antill5 voorkom54 ,de insect51 die re$s 9 groot5 getale en 9 groote v]s*eid5heid voorkwam5 9 de ,jurap]iode1 legg5 dus ev5als de ov]ige plant5 en di]5 getuig5is af omtr5t de temp]atuur 9 di5 tijd4 ,do* zoo aan/onds zull5 wij da>voor e5 &] bewijs v]krijg5 9 de koral5 d] ,jurazeen4 ,vrdat wij e*t] van de insect5 en vooral van de s*ildvleugelig5 uit di5 tijd af/app51 moet5 wij nog opm]k51 dat wij ook bij h5 belangrijke feit5 kunn5 wa>nem5 t5 gun/e van de aanpass+ d] soort5 na> de lev5svoorwa>d54 ,zoo zijn de insect51 die 9 het wat] lev51 sle*ts g]+ 9 aantal1 9 v]gelijk+ met die1 welke op het l& voorkom52 9 de zee kom5 sle*ts ze] we9ig5 voor2 die gel$e di]5 zijn niet voor het zeelev5 geb\wd1 en word5 da>9 dan ook v]vang5 door de s*aaldi]54 ,to* zijn er enkele insect51 die e5 groot g$eelte van hun lev5 ond] de zee doorbr5g54 ,hoor5 wij1 wat ,aud\9 da>omtr5t m$$eelt3 ,op e5e reis1 9 #ahbb langs de ku/5 d] ,v5de1 bezo*t ik e5 aantal eil&5 van d5 ,oceaan1 t5 e9de s*aaldi]5 en &]e ze$i]5 te v]zamel54 ,e5s 0 ik 9 d5 loop van ,septemb] bezig met het doorzoek5 van het eil& ,noirm\ti]s1 en ik _h gebruik gemaakt van de eb1 om tot op #bjj vadem5 9 de zeeb$d+ voort te gaan1 to5 ik plotsel+ te midd5 di] diepte getr(f5 w]d door e5 uit]/ kle9 di]1 dat ik dadelijk als e5 insect h]k5de4 ,het liep snel ov] de opp]vlakte d] /e551 ov] het zeewi]1 ov] de sponz5 en de ov]ige voorw]p51 zooev5 door de zee v]lat51 en die nog vo*tig w>5 door de laat/e golf4 ,op het e]/e gezi*t v]mo$de ik1 dat dit kle9e insect1 dat onteg5zeggelijk tot de c>abidae behoorde1 wa>van alle soort5 vlees*et5de l&di]5 zijn1 bij toeval da> aanwezig 01 en dat ik het miss*i5 zelf _h m$egevo]d4 ,to* vond ik het di] m]kwa>dig g5oeg1 om het m$e te nem54 ,do* spo$ig zag ik e5 twe$e en e5 d]de exempla>4 ,nog iets v]d] zag ik e5 vi]de en zoo _h ik b9n5 zes m9ut5 e5 ti5tal bije5444 ,d5 volg5d5 dag kwam ik t]ug1 to5 het wat] begon te vall51 met het doel om d5 t]uggang van het wat] /ap voor /ap te volg54 ,e]/ 0 ik ze] v]baasd1 dat ik nietteg5/a&e mijn ijv]ig zoek5 ge5 enkel van die insect5 ontmoette op het t]re91 dat het e]/ bloot lag4 ,e]/ nadat het wat] e5 e9d gezakt 01 begon ik ze op te m]k54 ,ik zag er me] dan #ae1 ma> 9 plaats van ze te vang51 be/ude]de ik hunne beweg+5 en besloot de plaats niet te v]lat51 vrdat zij die zelf v]lat5 hadd54 ,weldra _h ik r$5 mij ov] mijn g$uld te v]heug54 ,ik kon mij namelijk ov]tuig51 dat zoodra de zee de plaats1 door n d] insect5 +5om51 blootlegde1 het insect da>van gebruik maakte1 om dadelijk weg te loop5 en vlug ov] d5 vo*tig5 grond voortliep2 do* zoodra de vlo$ opkwam en d5 grond b$ekte1 zag ik telk5s die kle9e insect5 9 plaats van hun heil 9 de vlu*t te zoek51 zi* snel v]b]g5 ond] e55 naburig5 /e51 die dadelijk da>op ond] wat] g]aakte en door e5e telk5s aangroei5de wat]massa w]d b$ekt4 ,het 0 dus buit5 twijfel1 dat die kle9e di]5 d5 bodem d] zee niet v]liet51 om de ku/ op te zoek51 en dat zij g$ur5de d5 duur van d5 vlo$1 d4i4 #f ur5 lang1 na> gelang van de plaats5 door #bj1 #cj ( #dj voet wat] b$ekt w>54 ,hi]uit volgt1 dat de di]5 sle*ts met groote tuss*5pooz51 en dan nog sle*ts kort1 vrij 9 de lu*t kunn5 adem51 en dat zij veel lang] ond] wat] dan bov5 wat] zijn4 ,ma> de natuur1 die na>mate de wez5s aan groot]e gev>5 zijn blootge/eld1 bet]e voorzorg5 neemt tot hun beh\d1 heeft het kle9e insect het middel gegev51 zi* met e5e lu*tbel te omgev51 en gemaakt1 dat die lu*tbel aan het di] niet gemakkelijk ontsnapp5 kan4 ,indi5 m5 met het bloote oog ( liev] met e5e l\pe de opp]vlakte zijn] vleugels bes*\wt1 ( zijn5 kop1 zijn midd5lijf1 zijne spriet51 zijne poot51 9 n woord1 zijn geheele li*aam1 dan ziet m51 dat het b$ekt is met ha>tjes1 wa>van enkele e5e tamelijke l5gte hebb54 ,indi5 m5 dan plotsel+ het insect van de lu*t 9 het zeewat] ov]br5gt1 dan bem]kt m51 dat i$] di] h>5 e5e kle9e laag ela/is*e vloei/( bevat1 die e]/ tot kle9e ovaalvormige li*am5 v]e5igd1 weldra e55 kle95 bol vormt1 die zijn li*aam van alle zijd5 omgeeft1 en die nooit ontsnapt1 hoe het di] zi* ook beweegt4 ,het insect neemt /e$s e5e kle9e lu*tlaag m$e1 en indi5 het zi* ond] e55 /e5 v]s*uilt1 is het tijdelijk 9 dezelfde om/&igh$5 als de zi* vrij 9 de lu*t beweg5de insect54 ,het door ,aud\9 be/ude]de insect 0 de aepus m>9us2 lat] heeft ,*>les ,rob9 9 #ahdh te ,dieppe e5e twe$e soort ontdekt en de wa>nem+5 van ,rob9 hebb5 die van ,aud\9 beve/igd2 die van ,coqu]el1 te ,bre/ g$aan1 zijn e*t] nog voll$ig]2 hij is zelfs zoo gelukkig gewee/1 de l>ve te ontdekk54 ,de aepus ,rob9i1 zoo zegt hij1 wordt alle5 gevond5 ond] /e551 die /evig aan d5 grond va/zitt51 op plaats5 die b$ekt zijn met gr( gr9t1 en /e$s ond] de laagwat]-lijn4 ,als de zee zi* t]ugtrekt1 en het z& nog vo*tig is1 ziet m5 er ge5' enkel52 zij zijn dan 9 kle9e gat5 tamelijk diep v]borg54 ,zij kom5 e]/ te voors*ijn1 zoodra de grond m9d] vo*tig wordt1 en m5 ziet ze met groote snelheid aan/orm51 als m5 d5 /e5 optilt1 die hun tot s*uilplaats di5de4 ,het lev5 di] m]kwa>dige insect5 hangt dus geheel af van de getijd54 ,zij blijv5 ond] het wat] 9 slaap1 zoolang het hoog wat] is1 en beweg5 zi* e]/1 als de zee t]uggaat4 ,indi5 de ,oceaan t5 gevolge e5] /or+ 9 de natuurwett5 m9d] regelmatig onze ku/5 blootlegde1 z\ dat insect zek] moet5 omkom52 m]kwa>dig voorbeeld van de s*oone h>monie1 die wij bij i$]5 /ap op het gebi$ d] natuur wa>nem54 ,v&a>1 dat het insect niet gevond5 wordt op de ku/5 d] ,middell&s*e zee1 wa> ge5e getijd5 be/aan4 ,dit voorbeeld1 ontle5d aan de s*ildvleugelige insect51 n d] oud/e ond] de fossiel51 v]s*aft ons veel li*t omtr5t d5 oorsprong d] soort54 ,i$] di] v]&]t1 om zi* aan te pass5 na> de gewijzigde lev5svoorwa>d54 ,dit is ev5zoo het geval gewee/ met de bl9d geword5 insect51 die 9 hol5 lev52 hunne h>5 zijn lang] geword51 da> de ta/z9 9 de plaats van d5 gezi*tsz9 is getr$54 ,do* ke]5 wij t]ug tot de ,jurap]iode en voltooi5 wij h>e bes*rijv+4 ,wij hebb5 de geheele bevolk+ di] p]iode besprok51 wij moet5 nog alle5 de weekdi]5 en de lag]e di]5 besprek51 die nog /e$s1 nietteg5/a&e d5 vooruitgang1 zijn blijv5 voortbe/aan4 ,en wa>om z\d5 zij ook niet zijn blijv5 voortbe/aan8 ,imm]s die di]51 wi] lev5svoorwa>d5 niet gewijzigd zijn1 b4v4 die1 welke op d5 bodem d] zee lev51 v]&]5 niet4 ,de lev5skra*t d] planeet is niet uitgeput1 het z\de dus mogelijk zijn1 dat nog /e$s het protoplasma het aanzijn s*5kt aan de organism5 d] azos*e p]iode4 ,wij zag5 9 het beg9 van dit ho(d/uk1 dat de ,jura=matie ov] e5 groot g$eelte van ,frankrijk bloot ligt4 ,e5e belangrijke /rook /rekt zi* uit van het we/5 na> het oo/51 en wordt bre$] na>mate m5 het ,jurageb]gte nad]t2 zij loopt ov] ,la ,ro*elle1 ,nev]s1 ,dyon1 ,langres1 ,*aumont1 ,neuf*teau1 ,nancy1 ,metz1 ,luxemburg1 en v]takt zi* na> het zuidoo/5 ov] de ,jura en de ,alp54 ,die bodem is z rijk aan fossiel51 dat de mee/e k9d]5 zi* da> re$s van hunne vroeg/e jeugd1 zond] het te wet51 met geologie en paleontologie bezigh\d54 ,9 groote m5igte v9dt m5 da> kegels 7fig4 #bce7 van alle groott51 van n tot #bj c5timet]s4 ,die zw>te en puntige kegels word5 door de l&li$5 dond]/e55 g5oemd4 ,m5 heeft ze vroeg] dikwijls aangezi5 voor spel+5 d] natuur1 ( /e5a*tige v]h>d+51 voor druip/e551 vis*t&51 en somtijds heeft m5 ze ook duivelsklauw5 g5oemd4 ,m5 v9dt ze 9 z groot5 getale1 dat m5 sle*ts te bukk5 heeft om ze te v9d54 ,die puntige kegelvormige /e55 is het e5ige wat ov]geblev5 is van e5 koppootig weekdi]1 dat 9 de zeen di] p]iode ze] v]spreid 01 het zijn kalks*e$5 van belemniet52 wij zull5 ze zoo aan/onds me] 9 bijzond]h$5 besprek54 ,9 het ,museum te ,p>ijs v9dt m5 e5e plaat lei/e5 uit het lias van ,engel&1 wa> m5 op e5e opp]vlakte van #be vi]kante decimet]s me] dan #ijj van die kalks*e$5 telt4 ,met die kalks*e$5 van belemniet5 v9dt m51 als de mee/ gewone fossiel51 de t]ebratulae en de ryn*onellae4 ,die v]/e5de s*elp51 die iets groot] zijn dan abrikoz5pitt51 hebb5 somtijds si]lijke vorm54 ,de e]/e zijn am&elvormig1 en hebb5 aan de rugklep zijdel+s*e aanhangsels1 zoog5aamde oor51 de laat/e zijn gewoonlijk waai]sgewijs geplooid4 ,m5 v9dt ze dikwijls 9 z groote hoeveelh$51 dat /e5blokk5 van e5ige kilogramm5 geheel be/aan uit e5e ope5hoop+ van die s*elp51 die m5 gemakkelijk van elk&] kan losmak54 ,de t]ebratulae en de ryn*onellae w>5 armpootige weekdi]51 die ook 9 de ,jurazeen 9 groot5 getale voorkwam54 ,fig4 #bch /elt e5 /uk van e5 blok voor1 dat uitsluit5d be/aat uit ryn*onellae4 ,zeldzam] zijn 9 die =maties de v]/e5de oe/]s1 to* v9dt m5 ze nog 9 betrekkelijk groot aantal1 ev5als de zeegels4 ,al die =maties behoor5 tot de oud/e oli?is*e1 de ba?onis*e =matie4 ,op die heuvelhell+51 wa> de ,maas en de ,m>ne ontspr+51 v9dt m5 ook mossels*elp51 ammoniet5 en poliep54 ,m5 v9dt er ook v]/e5d h\t3 9 de ,jurap]iocle w>5 er dus ook boss*54 ,wij sprak5 zooev5 van de belemniet5 en de s*]pe /e551 die zij a*t]gelat5 hebb54 ,het w>5 koppootige weekdi]51 v]want aan de groote inktviss*5 van onz5 tijd4 ,i$]e5 k5t de inktviss*5 niet alle5 omdat hij ze aan d5 oev] d] zee ( 9 de aqu>ia gezi5 heeft1 ma> ook om d5 inktzak1 e5e kli] 9 d5 vorm van e5 pe]vormig zakje1 wa>9 e5e bru9zw>te vloei/( wordt afges*eid51 en om het zees*uim ( sepiabe54 ,die bru9zw>te vloei/( w]d ook door de belemniet5 afges*eid51 en is zelfs 9 d5 zak van het di] t]uggevond5 als e5 fossiel po$]2 m5 heeft zelfs teek5+5 kunn5 v]va>dig5 met die sepia1 die re$s millio55 j>5 oud is4 ,volg5s de ond]zoek+5 van ,bla9ville en d',orbigny b]eikt5 de belemniet5 somtijds e5e l5gte van twee met]s4 ,m5 k5t #e ho(dsoort54 ,het w>5 go$e zwemm]s1 die gewoonlijk a*t]uit zwomm51 9 d5 horizontal5 /& van fig4 #bda4 ,9 de ,jura=maties b]eik5 de belemniet5 hunne groot/e l5gte4 ,zij zijn re$s lang uitge/orv54 ,de koppootige weekdi]5 met vang>m51 vooral de ammoniet51 ontwikkel5 zi* langzam]h&1 totdat zij 9 de krijtp]iode hun maximum b]eik54 ,tot de m]kwa>dig/e behoor5 de ammonites ,jason 7fig4 #bde74 ,tot de koplooze en buikpootige weekdi]5 van die p]iode behoor5 voornamelijk3 de trigonia clavellata en de pleurotom>ia conodea 7fig4 #bdc74 ,de zeegels kom5 9 groot5 getale voor 7fig4 #bdb74 ,de zeelelin b]eik5 voor de twe$e maal1 do* nu voor het laat/1 e5 maximum2 van nu af aan gaan zij a*t]uit4 ,9 sommige /rek5 en op sommige diept5 vormd5 zij geheele ond]zees*e veld54 ,de voornaam/e soort5 zijn de p5tacr9us 7fig4 #bdd71 de apiocr9us1 de mill]icr9us en de isocr9us4 ,zij bezat5 gewoonlijk e55 lang5 re*t5 /eel en e55 kelk1 gevormd uit dikke /ukk52 de arm5 w>5 vrij en dikwijls /]k v]takt4 ,al die weekdi]5 hebb5 spor5 a*t]gelat5 9 de =maties1 die wij ?ans beh&el51 en door ze w$] voor d5 gee/ te roep51 kunn5 wij ons rek5s*ap gev5 van de oorspronkelijke bevolk+ di] zeen4 ,nog me] e*t] wordt onze a&a*t getrokk5 door de koraalriff51 die de laat/e eeuw5 d] ,jurap]iode hebb5 gek5m]kt1 en die aan die geheele laag d5 naam van korallis*e laag gegev5 hebb54 ,die laag is bijzond] /]k ontwikkeld aan de ,maas1 wa> zij tot #aej met]s dik is1 bij de ,jura1 9 ,zwits]l&1 ,prov5ce1 ,dauph91 ,b\rgogne en 9 ,norm&i bij ,tr\ville4 ,9 al die /rek5 v9dt m5 9 groot5 getale d5 oli?kalk/e51 die gewoonlijk met de koraalriff5 gevond5 wordt2 ook v9dt m5 er di*t ope5g$rong51 fijnkorrelig5 kalk/e51 e5 zek] bewijs1 dat de bez9k+ heeft plaats gegrep5 ond] groote diepte1 buit5 de beweg+ d] golv54 ,de korallis*e =matie be/aat uit uitgebreide bank5 van massiev51 va/5 kalk/e51 be/a&e uit koral51 wa>van enkele gebrok5 zijn1 &]e de ligg+ beh\d5 hebb51 die zij tijd5s hunne ontwikkel+ bezat54 ,hoewel zij niet zoo groot w>5 als de koraalriff5 d] tropis*e zeen1 hadd5 to* de riff5 d] korallis*e =matie e5e veel groot]e uitge/rek!id1 omdat m5 ze op alle bre$t5 ontmoet4 ,m5 v9dt 9 fig4 #bdf de voornaam/e soort5 van koral51 9 die =maties gevond54 ,wij moet5 nog ev5 sprek5 ov] de koraalbank51 die 9 zoo groot5 getale 9 de ,jurazee gevond5 word5 9 de kantons ,bazel1 ,solo?urn en ,b]n4 ,die koraalbank5 hebb5 9 ,europa e5e soortgelijke rol gespeeld als de teg5woordige koraalriff5 van d5 ,indis*5 ,oceaan en de /ille ,zuidzee4 ,de jui/e v]spreid+ en de vorm d] koraalbank5 9 de ,jurazeen van ,europa is e5 nog onopgelo/ vraag/uk4 ,m5 kan de vraag /ell51 ( zij door de wat]5 b$ekt w>51 dan wel ( zij bov5 het wat] uit/ak5 en eil&5 vormd51 zooals m5 er e5 groot aantal 9 de ,zuidzee v9dt2 beide gevall5 kwam5 voor4 ,9 ,zwits]l&1 9 het kanton ,bazel1 is de koraallaag b$ekt met e5e wel is wa> we9ig belangrijke /e5koollaag1 ma> die er to* op wij/1 dat da> e5 va/l& aanwezig 02 9 het we/elijk g$eelte d] ,jura w>5 de koraaleil&5 b$ekt met plant51 zooals m5 zi5 kan uit de aanwezigheid van s*oone blad]5 van cycaden4 ,9 de om/rek5 van ,lyon 0 e5 koraaleil& met e5 bos* van cycaden1 want m5 v9dt hi] en da> 9 die /reek groote en s*oone blad]5 van di5 boom4 ,wij hebb5 9 fig4 #bdg e5 zeel&s*ap geteek5d1 dat e5 jui/ d5kbeeld geeft van de koraaleil&5 d] ,jurap]iode en van het voorkom5 d] oude atoll5 van ,frankrijk4 ,m5 v9dt er s*ildpadd51 die uit de zee kwam5 en zi* na> d5 z&ig5 oev] begav51 om er h>e ei]5 ne] te legg51 pt]odactyli1 die na> de ku/ vlog51 en 9 de nabijheid van de ku/ langhalzige plesiosauri1 die hun vo$sel zo*t54 ,9 de diept5 d] zee kunn5 wij e5 bos* van koral5 ond]s*eid51 en de di]51 die da>bij gevond5 w]d54 ,wij moet51 om onze bes*rijv+ van de m]kwa>dig/e van alle p]iod5 vr de geboorte van d5 m5s*1 voll$ig te do5 zijn1 hi] nog bijvoeg51 dat de plant5w]eld g$ur5de de v]s*ill5de tijdp]k5 d] ,jurap]iode van het laag/e lias tot aan de bov5/e oli?laag1 niet zulke s*]p begr5sde en k>akt]i/ieke vorm5 v]toont als het di]5rijk4 ,de oorspronkelijke soort5 /]v5 langzaam uit1 om plaats te mak5 voor e5 rijk]5 en me] gesplit/5 plant5groei4 ,het is e5 ov]gang/ijdp]k4 ,de b$ekt bloei5d5 hebb5 nog de ov]h&3 v>5s1 pa>de/a>t5 enz42 ma> de naaktzadige zaadplant5 7cycaden1 naaldboom57 beg9n5 re$s e5e rol te spel54 ,er zijn nog ge5e ja> getijd5 ( klimat53 dezelfde plant5families word5 gevond5 van d5 ev5a> tot aan ,sib]i en ,spitzb]g54 ,zelfs 9 ,frankrijk1 aan de oev]s d] zee1 die de /rek5 b$ekte1 wa> lat] ,p>ijs ge/i*t w]d1 z\ m5 to5 l&s*app5 hebb5 kunn5 zi51 gelijk5de op die van nev5sga&e teek5+3 op d5 voorgrond p&anen met lu*twortels1 cycaden met lag5 /am1 en op d5 a*t]grond de plesiosaur5 met hunne lange halz51 9 het wat] zwemm5de4 ,de krijtp]iode1 die op de ,jurap]iode volgt1 voltooit de ges*i$5is d] secundaire p]iode4 ,,d]de ,,ho(d/uk ,de krijtp]iode ,indi5 gij1 wa>de lez]1 met a&a*t blz4 #agi van dit w]k bes*\wt1 en de doorsn$e van d5 ,artesis*5 put van ,gr5elle te ,p>ijs be/ude]t1 dan hebt gij de be/e voorb]eid+ voor de /udie d] laat/e p]iode van het secundaire tijdp]k1 de krijtp]iode4 ,m5 ziet1 dat m5 van e5e diepte van #da met]s van de opp]vlakte van d5 bodem te ,p>ijs tot op e5e diepte van #ejf met]s1 krijt1 nog e5s krijt en niets dan krijt v9dt4 ,al dat krijt heeft zi* afgezet op d5 bodem d] zee1 to5 de zee die /rek5 b$ekte1 die ?ans door d5 m5s* bewoond word54 ,die dikke krijtlaag1 die ond] ,p>ijs doorloopt1 is e5e soort van onregelmatige kom1 wa>van de r&5 op zek]5 af/& van de /ad aan de opp]vlakte kom53 het krijt ligt bloot ov] e5e /rook1 ga&e van ,arras1 ov] ,/4 ,qu5t91 ,rheims1 ,*lons-sur-,m>ne1 ,troyes1 ,s5s1 ,aux]re1 ,b\rges1 ,t\rs1 ,l\dun1 le ,mans1 ,r\aan4 ,dat blootlegg5 van het krijt ov] e5e groote uitge/rek!id1 heeft aan e5 deel van ,*ampagne h>e bek5de onvru*tba>heid gegev52 ov] duiz5d5 hect>5 heeft de beb\wb>e grond ge5e me]d]e dikte dan van #ae tot #bj c5timet]s1 er is dus ge5 belangrijke plant5groei mogelijk1 alle5 de vallei5 blijv5 gro5 en e5igsz9s vru*tba>2 als m5 9 e55 lu*tballon ov] die /rek5 he5trekt1 s*ijn5 de smalle weid51 die aan de oev]s d] /room5 geleg5 zijn1 rivi]51 die zi* kronkel5 ov] e55 gel5 en dorr5 bodem4 ,die krijt=matie wordt ook 9 &]e g$eelt5 van ,frankrijk t]uggevond51 zij komt door e5e plaatselijke rijz+ van d5 grond1 vlak bij ,p>ijs bloot1 bij de heuvels van ,meudon1 ,bellevue en ,b\gival4 ,m5 v9dt ha> ook t]ug te ,mantes1 le ,mans1 ,gisors en bij ,r\aan2 langs de oev]s d] ,se9e van ,v]non na> ,havre1 het bov5/e g$eelte van de rots/eilte van kaap la ,hve1 vijftig met]s dik4 ,m5 v9dt da> de c5omanis*e =matie4 ,9 ,engel& heeft m5 de turonis*e =matie1 do* beide behoor5 tot de krijt=matie4 ,het ,kanaal heeft zijne b$d+ gegrav5 door het krijt3 9 e5 vorig ho(d/uk zag5 wij1 dat het ,kanaal bre$] wordt4 ,dezelfde krijt=matie1 v9dt m5 tuss*5 ,sa9tes en ,cahors1 op de beide hell+5 d] ,pyr5en1 ov]al aan de ,spaans*e zijde1 9 de ,frans*e ,alp51 aan d5 re*t] ,rijnoev]1 9 ,engel&1 ,duits*l&1 e5 kle9 g$eelte van ,limburg1 ,algi]s1 ,pale/9a1 ,noord-,am]ika1 ,gro5l&1 9 n woord bijna ov]al op de a>dopp]vlakte4 ,ev5als de vorige =maties1 hebb5 ook de krijt=maties het aanzijn v]kreg5 op d5 bodem van het wat]4 ,al de /rek51 wa> de krijt=matie bloot ligt1 w>5 ond] de golv5 geleg54 ,zoo /rekte zi* 9 de krijtp]iode e5e uitge/rekte zee uit ov] de geheele /reek1 die wij zooev5 g5oemd hebb51 9 de om/rek5 van ,p>ijs1 van ,b>-le-,duc t5 oo/51 tot le ,mans t5 we/51 en van ,b\rges t5 zuid5 tot ,engel& en nog v]d]4 ,e5e &]e zee b$ekte e5 deel d] ,pyr5en1 de ,zee-alp51 ,savoye en ,p]igord4 ,de ,juraket5 is vr de krijtp]iode opg]ez54 ,het is nog niet zek]1 ( enkele deel5 van het ,kanaal1 van d5 ,atlantis*5 ,oceaan en van de ,middell&s*e zee1 niet re$s to5 bov5 wat] lag5 en lat] we] zijn g$aald1 en ( niet enkele golv5 ( /rat5 re$s be/aan hebb51 t5 gevolge van plaatselijke dal+54 ,zooals de naam re$s aanwij/1 be/aat de krijt=matie ho(dzakelijk uit krijt4 ,to* bevat zij1 vooral aan de ond]- zijde1 di*t ope5g$rong5 kalk/e5 en klei2 ma> de we9ig sam5hang5de ge/e5t51 z& ( gemakkelijk te v]brek5 z&/e5 en vooral krijt1 hebb5 9 het bov5/e g$eelte v]reweg de ov]h&4 ,9 het algeme5 zijn de krijtge/e5t5 li*t] van kleur en friss*] dan de ,jurage/e5t51 de fossiel5 zijn niet zoo volkom5 v]&]d en s*ijn5 ook jeugdig] dan 9 de laat/g5oemde =matie4 ,m5 v9dt 9 het krijt ze] we9ig ijz]1 gips1 dolomiet en /e5z\t1 da>5teg5 v9dt m5 er klomp5 vuur/e5 9 groot5 getale4 ,de groot/e dikte di] =matie b$raagt me] dan twe$uiz5d met]s4 ,hoewel het bijna geheel e5e zee=matie is1 bevat zij to* op v]s*ill5de diept5 zoetwat]1 dat zi* v]d] uit/rekt dan bij de ,jura=matie1 en dat somtijds bru9kool oplev]t4 ,9 ,engel& en op &]e plaats5 beg9t de krijt=matie met klei en z&1 dat bezonk5 is 9 mo]ass51 die ov]e5kom5 met die1 wa>9 zi* de ,purbecklaag vormde4 ,de s*ommel+5 van d5 bodem hebb5 zi* g$ur5de de geheele p]iode voortgezet1 zoodat de zee telk5s /roomde ov] /rek51 wa> zi* e5e diepe laag bez9ksel afzette1 en &]e plaats5 droog blev51 wa> dus geheele lag5 gemi/ word54 ,to* is de ri*t+ d] beweg+ 9 ,we/-,europa 9 het algeme5 e5e rijz5de2 de zeebekk5s nem5 nog wel ongeve] dezelfde ruimt5 9 als 9 de ,jurap]iode1 ma> zij v]m9d]5 langzam]h& 9 opp]vlakte4 ,hi]uit volgt1 dat de di]5 en bez9k+5 me] en me] gaan v]s*ill51 zelfs op korte af/&51 en v]gelek5 kunn5 word5 met die d] siluris*e p]iode4 ,da>5teg5 ov]/roomt 9 ,noord-,am]ika de zee de ku/ van d5 ,atlantis*5 ,oceaan1 en dr+t zij tot t5 we/5 van de ,mississippi door1 wa> uitge/rekte bez9k+5 getuig5is aflegg5 van h>e teg5woordigheid4 ,die =maties hebb5 gewoonlijk d5 vorm van hooge b]gvlakt51 die mee/al dorre en onvru*tb>e vlakt5 ( lage b]g5 met ronde hell+5 vorm54 ,bijna ov]al vorm5 zij /rook51 die conc5tris* zijn met de groote /rook5 ,jura=matie1 die wij bes*rev5 hebb5 en /eun5 zij da>op1 b$olv5 ond] de t]tiaire =maties1 die ze 9 de vlakt5 b$ekk54 ,op enkele punt5 ligg5 zij op de /e5kool=matie en zelfs wel e5s op de oud]e kri/allijn5 lag51 wa>uit volgt1 dat 9 di5 tijd nog groote beweg+5 9 d5 bodem hebb5 plaats gegrep54 ,de zeen1 wa>9 die lag5 bezonk5 zijn1 b$ekt5 nog e5 groot g$eelte van ,europa1 ma> ha> vorm 0 niet me] dezelfde als 9 de ,jurap]iode4 ,de krijtp]iode k5m]kt zi* door e55 t]ugke] d] zee op plaats51 re$s lang te vor5 door ha> v]lat54 ,zoo is het zuidelijke deel van ,frankrijk1 dat re$s s$]t de korallis*e p]iode bov5 wat] geleg5 01 w$] ond] wat] g]aakt en heeft het deel uitgemaakt van e5e uitge/rekte zee1 die zi* ov] het geheele zuidelijke deel van ,europa uit/rekte4 ,de c5trale b]gvlakte van ,frankrijk1 die geheel bov5 wat] uit/ak1 en aan de ne zijde v]bond5 0 met de ,vogez51 aan de &]e zijde met de ,v5de1 maakte elke v]b9d+ onmogelijk tuss*5 die ,zuidzee en die welke zi* tot v] 9 het noord5 ov] het bekk5 van ,p>ijs en het zuid5 van ,engel& uit/rekte4 ,v&a> v]kla>t zi* het groote ond]s*eid tuss*5 de krijt=maties van het noord5 en het zuid5 van ,frankrijk4 ,de krijtp]iode wordt1 ev5als de ,jurap]iode1 9 twee go$ te ond]s*eid5 deel5 v]deeld4 ,ev5als wij 9 de ,jura=matie de lias van de oli?laag ond]s*eidd51 zoo moet5 wij ook 9 de krijt=matie de ond]krijt=matie van de eig5lijke krijt=matie ond]s*eid54 ,de e]/e1 die onmiddellijk op de ,juralaag volgt1 bevat ge5 krijt1 ma> kalk/e51 zond] klei1 die veel ov]e5komt met de ,jura=matie4 ,i$] di] afdeel+51 de ond]- en bov5krijtlaag1 kan w$] 9 v]s*ill5de lag5 v]deeld word53 ,voornaam/e v]deel+ d] krijt=matie4 ,i4 ,ond]laag4 ,neocomis*e =matie #be4 ,urgonis*e =matie #bf4 ,gault1 z& en klei #bg4 ,aptis*e =matie #bh4 ,albis*e =matie #bi4 ,,ii4 ,bov5laag4 ,c5omanis*e =matie #cj4 ,turonis*e =matie #ca4 ,s5onis*e #cb en campanis*e =matie #cc4 ,de5s*e en ,g>umnis*e =matie #cd4 ,de ond]krijt=matie is wat h>e algeme5e eig5s*app5 betreft1 nauw v]bond5 met de voorafga&e =matie4 ,de flora1 wa> de cycaden en de naaldboom5 de ov]h& hebb51 en wa> de b$ektzadige tweezaadlobbige plant5 nog onbek5d zijn1 is de flora d] ,jurap]iode4 ,indi5 pijnboom51 d5neboom5 en c$]5 da> op e5 v]b& wijz5 met de boomtyp5 d] trop51 dan v9dt m5 to* dat v]b& ev5ze] bij de pol51 zooals 9 ,gro5l&1 als 9 c5traal-,europa1 w$] e5 bewijs1 dat de klimat5 nog we9ig v]s*ild54 ,to* is het opm]kelijk1 dat de poliep5 die zi* 9 de oli?is*e p]iode tot 9 ,york%ire 7tot me] dan #ej ,n4,b47 uit/rekk51 m]kba> na> het zuid5 t]uggewek5 zijn1 want de caprot9ae1 die voor de ond]/e krijtlaag dezelfde rol v]vull5 als de dic]at5 9 de ,jurap]iode1 word5 alle5 9 de /rook bij de ,middell&s*e zee gevond54 ,het is dus niet onmogelijk1 dat de tropis*e toe/&51 die noodig zijn voor de koraalvorm+1 niet me] be/ond5 9 het noordelijk g$eelte van ons halfrond4 ,hot va/el& w]d to5 wa>s*ijnlijk g]ege]d door de groote tweevoetige d9osauri1 do* re$s met gem5gde k>akt]trekk51 die ze tegelijk do5 behoor5 tot de zoogdi]51 de vogels en de kruip5de di]54 ,wat de ze$i]5 betreft1 kan m5 zegg51 dat zij de typ5 d] oli?is*e p]iode voortzett52 alle5 kom5 9 de krijtp]iode betrekkelijk veel koppootige weekdi]5 met we9ig gewond5 s*aal voor4 ,wij zeid5 zooev51 dat de krijt=matie beg9t met kalk/e51 z& en klei1 zoodat er nog e5ige ov]e5kom/ is met de ,jura=matie2 e]/ 9 de hoog]e lag5 v9dt m5 ind]daad krijt4 ,het ,gault is te h]k5n5 aan zijne donk]e kleur1 zoodat m5 het re$s van v]re ziet1 da> de donk]e /rook5 /]k af/ek5 bij de li*te kleur d] omr+5de ge/e5t54 ,het is e5e somtijds gro5e1 somtijds zw>te z&/e51 die e5e groote m5igte gro5e korrels bevat1 die het d5 naam van gro5z& gegev5 hebb54 ,die korrels be/aan uit e5 silicaat van ijz]oxyd2 die oxydatie is jui/ de oorzaak van de donk]e kleur4 ,het ,gault bevat op sommige plaats5 talrijke klomp51 die wa>s*ijnlijk phosphorzure kalk bevatt54 ,het komt ze] veel voor9 de ,alp5/rek5 van ,oo/-,zwits]l&1 vooral bij het ,vi]wald/tt]me]1 bij ,pragel en 9 ,unt]wald2 9 de ,b]n] en ,luc]n]alp5 komt het e*t] niet voor2 9 groote hoeveelh$5 v9dt m5 het 9 het ,rhn$al en 9 ,savoye4 ,v]d] van de ,rhne af1 is het li*t-gro5grijs2 dit is ook 9 de ,jura het geval1 wa> het door blauwe klei b$ekt is4 ,het feit1 dat m5 die korrels ov]al 9 de krijt=matie t]ugv9dt1 en vooral 9 het ,engels*e ,gault1 moet het gevolg zijn van e5e algeme5e oorzaak1 die bij h>e v]s*ijn+ en v]dwijn+ gew]kt heeft4 ,tijd5s de krijtp]iode moet er tweemaal e5e hoeveelheid ijz] uit het inw5dige d] a>de te voors*ijn gekom5 zijn1 en zi* ov] geheel ,europa hebb5 v]spreid2 wij zijn ?ans e*t] nog niet 9 /aat1 e5e deugdelijke v]kl>+ van dat v]s*ijnsel te gev54 ,de dikte d] krijtlaag 9 het bekk5 van ,p>ijs is ontzaglijk groot2 9 de rots/eilt5 van het ,kanaal is zij dikk] dan #ajj met]s2 na>mate m5 het midd5 van het bekk5 nad]t1 neemt die dikte toe2 te ,p>ijs hebb5 de bor+5 voor de ,artesis*e putt5 krijt do5 v9d5 op e5e diepte van #dfj met]s2 m5 kan het 9 twee ho(dafdeel+5 v]deel52 de e]/e be/aat uit krijt met li*t gekleurde vuur/e551 de twe$e uit wit krijt met gordels van vuur/e551 en op v]s*ill5de diept5 bevatt5 zij spatangid5 7tot de zeegels behoor5d71 en vooral micra/]s 7ev5e5s zeegels71 ,dat krijt met micra/]s is het ho(dbe/&deel d] rots5 van ,dieppe4 ,al die krijtlag5 vorm5 9 het bekk5 van ,p>ijs1 om de t]tiaire lag51 die 9 het middelpunt geleg5 zijn1 e5e uitge/rekte1 golv5de1 hoefijz]vormige vlakte1 wa>van de beide be55 op de ,norm&is*e ku/ uitkom51 het ne tuss*5 ,dieppe en ,trport1 het &]e tuss*5 ,b\logne en ,calais4 ,die twee krijt/rook5 zett5 zi* door het ,kanaal voort1 en kom5 we] op de ,engels*e ku/ voor d5 dag1 wa> zij de witte krijtrots5 vorm51 aan we]szijd5 van ,dov]4 ,engel& draagt da>om d5 naam van ,albion4 ,het krijt wordt da> ook gevond5 rondom de t]tiaire lag51 wa>op ,lond5 geleg5 is1 en vormt da> e5e heuvel5rij1 die d5 naam van ,d[ns draagt4 ,al die /rek51 ,orleans1 ,p>ijs1 ,dieppe1 ,lond51 w>5 dus 9 di5 tijd ond] wat] b$olv54 ,9 de om/rek5 van ,p>ijs1 te ,meudon1 v9dt m51 bov5 het witte krijt1 e5e gele kalk/e51 be/a&e uit kle9e1 ronde korrels en ov]blijfsel5 van fossiel51 bek5d ond] d5 naam van pisoli?is*e /e52 die /e51 die het bov5/e bez9ksel is d] krijtp]iode1 bevat e5 m5gsel van /(f5 uit de krijt=matie en de t]tiaire =matie4 ,m5 v9dt da> ond] &]e1 anan*it5 #ce1 c]i?id5#a1 die v]gelek5 kunn5 word5 met het c]i?ium#a gigantum1 dat 9 de ,p>ijs*e t]tiaire =matie 9 groote hoeveelh$5 voorkomt4 ,m5 v9dt diezelfde =matie 9 losse brokk5 teg5 het krijt aan op v]s*ill5de punt5 van de om/rek5 van ,p>ijs4 ,zij heeft duidelijk het k>akt] e5] ku/=matie1 en wij/ door h>e v]deel+ op e5e belangrijke v]&]+1 die heeft plaats gehad 9 d5 toe/& van het ,p>ijs*e bekk51 dat e]/ door de zee b$ekt 04 ,die zee1 van het noord5 kom5de1 is geleidelijk t]uggewek51 zoodat al die krijtmassa's1 die wij besprok5 hebb51 bij het t]ugwijk5 de ne op de &]e is afgezet4 ,na het afzett5 d] pisoli?is*e kalk/e51 die sle*ts ov] e5e kle9e uitge/rek!id bep]kt is1 0 het geheele noordelijke deel van ,frankrijk bov5 wat] gekom54 ,hoe zijn die dikke krijtlag5 gevormd1 die dikwijls #ejj1 #ajjj en #bjjj met]s dik zijn8 ,het antwoord is1 door bez9k+ op d5 bodem van het wat]1 ev5als de vorige =maties1 ma> to* op e5e &]e wijze4 ,krijt is koolzure kalk4 ,die koolzure kalk 0 9 me] ( m9d] v]zadigde oploss+ 9 de wat]5 d] oorspronkelijke zeen aanwezig1 da> onnoemelijke hoeveelh$5 s*aaldi]5 er zi* van b$i5d hebb51 om hunne kalks*elp5 te v]va>dig54 ,9 die vloeib>e midd5/( krioeld5 poliep51 =am9if]5 en rudi/ae en vormd5 deze e5e tallooze bevolk+4 ,wat w]d5 de li*am5 di] di]51 groot en kle91 ma> gewoonlijk mikroskopis* kle91 na hunn5 dood8 ,de organis*e /( v]dwe5 door rott+ op d5 bodem van het wat]2 er bleef niets &]s ov]1 dan de onv]delgb>e anorganis*e /(1 de koolzure kalk1 die de s*aal vormde4 ,die kalkmassa hoopte zi* tot dikke lag5 9 het bekk5 d] zee op2 zij v]bond zi* tot ne enkele massa en vormde zoo e5e doorloop5de b$d+ op d5 bodem d] zee4 ,die telk5s op elk&] afgezette lag51 die 9 d5 loop d] eeuw5 al dikk] en dikk] w]d51 vormd5 langzam]h& onze krijt=matie4 ,indi5 m5 e5 /ukje krijt ond] d5 mikroskoop bes*\wt1 dan ziet m5 da>9 niet me] e5 vormeloos en gr( po$]1 ma> alle korrels nem5 e5e regelmatige g$aante aan4 ,fig4 #bea-bec be/aan uit /ukjes s*elp1 mikroskopis*e ammoniet5 en e5 geheel heir =am9if]54 ,die geheele w]eld d] oude wat]5 komt ond] d5 mikroskoop te voors*ijn2 e5e geheele krijtrots is niets &]s dan e5e eeuw5dur5de ope5hoop+ van die ze$i]5 uit e5e &]e p]iode d] a>de6 ,de s*elp5 d] =am9if]5 vorm5 alle5 re$s geheele ket55 van hooge rots5 en uitge/rekte bank5 van b\wmat]iaal4 ,de =am9if]5 zijn zees*elp51 wa>van de groot/e hoog/5s twee millimet]s groot zijn1 en wa>van m5 me] dan #hjj v]s*ill5de soort5 heeft le]5 k5n56 ,hoevel5 van die kle9e wez5s w>5 er niet noodig1 opdat hunne ope5ge/apelde ov]blijfsel5 zoo uitge/rekte krijtbank5 kond5 vorm56 ,de gr(kalk uit de om/rek5 van ,p>ijs is op sommige plaats5 z vol van die ov]blijfsel51 dat e5 cubieke c5timet] uit de groev5 van ,g5tilly er m9/5s #bjjjj bevat2 dit geeft dus #bj milli>d op #a cub4 met]4 ,indi5 wij e5 huis voorbijgaan1 dat afgebrok5 wordt1 ( e5 huis 9 aanb\w1 en wij omgev5 zijn door e5 /(wolk1 die ons 9 de keel dr+t1 dan v]zwelg5 wij dikwijls zond] het te wet5 hond]d5 van die kle9e wez5s4 ,m5 geeft aan die mikroskopis*e fossiel5 ook wel d5 naam van miliolae2 hun volume ov]treft zeld5 dat ,van e5e gi]/korrel4 ,de ,egyptis*e pyramid5 zijn ev5e5s geb\wd uit dezelfde /e5soort en ru/5 op e5e basis van nummuliet5kalk4 ,wij zag5 re$s vroeg]1 dat de oud5 de brok/ukk51 die aan d5 voet ne]viel51 voor v]/e5de l9z5 aanzag54 ,de naam van nummuliet5 is afgeleid uit hunne ov]e5kom/ met kle9e munt/ukjes4 ,de =am9if]5 hebb5 dus e5 g$eelte van d5 grond afges*eid51 wa>op wij loop51 van de huiz51 die ons bes*utt51 en van de geb\w51 die wij aan de nakomel+s*ap nalat54 ,i$] di]tje heeft zijn korreltje gelev]d1 i$] type heeft e5 onm]kba> laagje afgezet4 ,de soort51 die nog ?ans lev51 mak5 ru/ig1 op d5 bodem van d5 ,oceaan1 het b\wmat]iaal g]e$1 dat voor toekom/ige gesla*t5 di5/ moet do54 ,ehr5b]g1 die duiz5d5 mon/]s slijk ond]zo*t heeft1 9 alle zeen opgezameld1 heeft ond] &]e ook de modd] be/ude]d1 die op e5e diepte van #cjj tot #ejj met]s is opgevis*t bij geleg5heid van de peil+5 t5 behoeve van e55 transatlantis*5 kabel4 ,dikwijls vond de ,b]lijns*e natuurond]zoek] 9 de s*elp51 die bij de peil+5 opgehaald w]d51 ov]blijfsel5 van het za*te deel van het di]4 ,hij leidt da>uit af1 dat die di]5 ook w]kelijk op die groote diepte lev51 en dat hunne v]baz5d snelle v]m5igvuldig+ het middel is1 wa>door geleidelijk de ond]zees*e vallei5 eff5 gemaakt word54 ,de groot/e van alle =am9if]51 de nummulitidae1 hebb5 e5e belangrijke rol gespeeld 9 v]s*ill5de geologis*e p]iodes4 ,m5 v9dt ze 9 ontzaglijke hoeveelh$5 9 de secundaire en t]tiaire =maties1 en zij kwam5 9 z groot5 getale voor 9 de zeen1 die e5ige onz] va/e l&5 b$ekt51 dat hunne kalks*ild5 alle5 re$s hooge b]g5 vorm54 ,ov] e5e groote uitge/rek!id vorm5 die s*elp5 de geheele ,arabis*e ket51 die langs d5 oev] van d5 ,nijl loopt2 zij zijn da> ze] talrijk en di*t ope5gehoopt4 ,9 v]s*eid5e g$eelt5 van ,opp]-,egypte be/aat de bodem van de woe/ijn uit e5e dikke laag nummuliet51 wa>9 de voet5 van reizig]s en kameel5 e5 e9d inzakk54 ,de bodem van de /ad ,ri*mond en de omr+5de /rek5 9 d5 /aat ,virg9ia1 be/aat uit e5e laag fossiele diatomen van bijna ti5 met]s dikte1 behoor5de tot soort51 die nog ?ans 9 de ,i,jszee lev54 ,da>5teg5 heeft m5 9 de zoetwat]m]5 van ,we/-,afrika1 zoodanige lev5de organism5 ontdekt1 van e5e soort1 die 9 fossiel5 toe/& 9 ,zw$5 en ,noorweg5 ond] d5 naam van m9]aal meel bek5d is4 ,het oude h]togdom ,luneburg wordt gewoonlijk bes*\wd als e5e z&vlakte2 do* dit is sle*ts voor enkele aan de opp]vlakte geleg5 g$eelt5 het geval2 de =maties1 op e5ige diepte geleg51 be/aan ov] hond]d5 vi]kante mijl5 uit e5e laag diatomen1 die #aj tot #bj met]s dik is4 ,de laag diatomen van ,br&5burg1 wa>op de /ad ,b]lijn geb\wd is1 is nog dikk]2 zij is op enkele plaats5 #dj tot #ej met]s dik2 ma> zij is niet zoo zuiv] als die van ,luneburg2 m5 v9dt da>9 vele &]e organism5 en ook anorganis*e /(f54 ,de tripela>de1 ook bek5d ond] d5 naam van m9]aal meel1 die vooral 9 de om/rek5 van ,bil9 9 ,boheme gevond5 wordt1 is niets &]s dan e5e v]zamel+ kiezelrijke s*elp5 van mikroskopis*e wez5s4 ,alex&] von ,humboldt v]haalt zelfs1 dat enkele volks/amm5 d] ,antill5 da>van e5e lekk]nij b]eid51 die be/aat uit kle9e rolletjes van e5 deeg1 uit die infusi$i]tjes sam5ge/eld en bov5 het vuur g$roogd1 om er e5e soort van koek van te mak54 ,die mikroskopis*e wez5s zijn ov] de geheele a>de v]spreid1 van de pol5 tot d5 ev5a>4 ,al de organis*e wez5s van onz5 tijd v]s*ill5 na> de klimat52 de diatomen da>5teg5 s*ijn5 no* d5 invlo$ d] w>mte1 no* di5 d] k\de te ond]v9d53 de soort5 9 ,*9a en ,japan gevond51 zijn volkom5 dezelfde als die1 welke 9 de ,baltis*e zee lev54 ,nieuw-,holl&1 wa>van de organis*e voortbr5gsel5 zze] ond]s*eid5 zijn van die van de oude w]eld1 bezit soort51 die zo[el v]spreid zijn 9 de v]z5gde /rek5 van ,afrika en ,azi1 als 9 de k\de /rek5 van ,europa en ,am]ika2 de soort51 die m5 ontdekt heeft 9 de w>me bronn5 van ,c>lsbad1 v9dt m5 ook 9 de nabijheid d] pol52 die1 welke op de opp]vlakte d] zee lev51 zijn ev5e5s1 door middel van het dieplood1 op e5e diepte van #fjj met]s gevond51 wa> zij ond] e5e drukk+ van #fj atmosf]5 /ond54 ,wij zag5 vroeg]1 dat de oud/e lag5 d] a>ds*ors1 die1 welke dadelijk na de afkoel+ d] opp]vlakte door de nog kok5de zee zijn afgezet1 re$s diatomen bevatt51 die ov]e5kom5 met de nog ?ans lev5de soort54 ,de ontzaglijk/e di]5 d] voorw]eld1 de atlantosauri1 de brontosauri1 de mon/]a*tige krokodill5 en vlieg5de hag$iss51 de mamm\?s1 zij all5 zijn ?ans v]dw551 zond] e5ig &] spoor na te lat5 dan hunne fossiele ov]blijfsel54 ,de mikroskopis* kle9e diatomen da>5teg5 hebb5 alle omw5tel+5 d] a>de1 alle geve*t5 d] ontket5de elem5t5 ov]leefd3 h>e af/ammel+5 bevolk5 nog dezelfde zeen1 die de be5d]5 d] reusa*tige di]5 v]zwolg5 hebb51 wa>van ge5 enkele is ov]geblev51 om zijn gesla*t voort te plant54 ,t]wijl e5]zijds de bijzond]e kle9heid d] diatomen ha> we]/&sv]mog5 v]kla>t1 zoo kunn5 wij &]zijds uit ha> ongelo(elijk /]k voortplant+sv]mog5 h>e beteek5is begrijp5 voor de hui%\d+ d] natuur4 ,die wez5s plant5 zi* door deel+ voort4 ,uit n di] li*aampjes vorm5 zi* plotsel+ twee1 wa>van elk groot] wordt1 op hunne beurt splits5 deze zi* w$]1 en zoo voort1 zoodat m5 heeft kunn5 wa>nem51 dat ne enkele diatome 9 #dh ur5 e5 millio5 di] wez5s kan voortbr5g51 en 9 #d dag5 #aej milli>d4 ,do* zij lev5 niet lang2 hunne ov]blijfsel5 blijv5 e*t] be/aan4 ,niet altijd e*t] heeft de voortplant+ zoo snel plaats2 to* kan m5 ha> somtijds met het oog volg54 ,de modd]1 die zi* 9 de hav5 van ,pilau 7bij ,kon+sb]g57 afzet1 be/aat voor de helft uit mikroskopis*e organism52 da>door moet de hav5 voortdur5d ond]h\d5 word51 da> de nieuwe bez9k+5 ja>lijks #adjjj cubieke voet5 b$rag54 ,als m5 da>9 niet voorzag1 z\ de hav5 spo$ig niet me] beva>ba> zijn1 da> m5 b9n5 e5e eeuw da>9 e5e laag diatomen van #a #a_/b millio5 cubieke met]s v9d5 z\4 ,9 het zeez& v9dt m5 dikwijls kle9e s*elp52 re$s 9 de e]/e j>5 d] vorige eeuw1 gav5 zi* twee ,italiaans*e gele]d51 ,bian*i en ,becc>ia1 de moeite1 om het aantal s*elp5 te tell51 die 9 e5 ons z& d] ,adriatis*e zee1 9 de nabijheid van ,bologna1 gevond5 w]d52 zij vond5 da>9 #aabj4 ,becc>ia toonde aan1 dat geheele heuvels va/l&1 t5 zuid5 van ,bologna1 uitsluit5d uit die s*elp5 gevormd zijn4 ,ma> 9 di5 tijd1 to5 m5 gewoon 0 alle d]gelijke v]s*ijnsel5 op rek5+ van d5 zondvlo$ te /ell51 begreep m5 de beteek5is van dat feit vol/rekt niet4 ,9 d5 loop dez] eeuw1 lang vr de peil+51 voor het legg5 van d5 transatlantis*5 kabel g$aan1 _h m5 gevond51 dat e5 groot g$eelte van d5 bodem van d5 ,atlantis*5 ,oceaan uit e5 bez9ksel be/ond1 dat ?ans bek5d /aat ond] d5 naam van modd] van globig]954 ,het be/aat uit s*elp5 van kle9e =am9if]51 die voornamelijk behoor5 tot het gesla*t ,globig]9a2 9 drog5 toe/& geleek die modd] veel op fijn z&2 de kle9e s*elp51 die gemakkelijk van elk&] g5om5 kond5 word51 maakt5 het duidelijk1 dat het bez9ksel groot5deels da>uit 0 sam5ge/eld4 ,indi5 m51 door middel e5] da>voor speciaal uitg$a*te me?ode1 mon/]s haalde uit e5 diep] geleg5 deel van d5 bodem1 vond m5 gebrok5 s*elp5 d] globig]951 die va/ aan elk&] gehe*t w>51 zoodat zij e5 gelijkmatig slib vormd51 wa>9 m5 nog e5 groot aantal ongebrok5 s*elp5 en go$ h]k5b>e /ukk5 kon ond]s*eid54 ,de geheele massa be/ond bijna uitsluit5d uit koolzure kalk1 en het e5ige ge/e5te1 dat da>uit z\ kunn5 voortkom51 z\ kalk/e5 kunn5 zijn4 ,uit deze wa>nem+5 heeft m5 de gevolgtrekk+ afgeleid1 dat zi* ov] e5e groote uitge/rek!id van het noordelijke g$eelte van d5 ,atlantis*5 ,oceaan en op v]s*eid5e &]e g$eelt5 van de a>dopp]vlakte1 kalk/e55 van die soort moet5 hebb5 afgezet4 ,&]e wa>nem+5 hebb5 aangetoond1 dat het bijna dezelfde /( 01 wa>uit het krijt be/ond1 en het is ontwijfelba> zek]1 dat het bez9ksel1 dat nog /e$s afgezet wordt1 volkom5 hetzelfde is als krijt4 ,die kle9e wez5s hebb5 e5e veel kra*tig] w]k+ uitgeoef5d dan de ontzaglijk/e plutonis*e en vulkanis*e kra*t54 ,de laat/e hebb5 niets &]s kunn5 uitri*t51 dan hetge5 re$s be/ond van het middelpunt na> de opp]vlakte te br5g51 ( wel het te v]nietig5 ( omv] te w]p54 ,de poliep5 da>5teg5 b\wd51 s*iep5 en v]vormd5 langzaam do* onoph\delijk1 9 d5 loop van millio55 j>51 de g$aante d] planeet4 ,von ,s*leid5 zegt da>omtr5t volkom5 jui/3 ,de wijzig+5 d] a>dopp]vlakte zijn g$eeltelijk het w]k van di]5 en plant51 wa>van m5 t5 onre*te me5t1 dat de be/emm+ alle5 is1 door de a>de g$rag5 en gevo$ te word52 en het zijn niet de ontzaglijke geva>t51 zooals de walviss*5 en olifant51 ( de hooge eik5 en boababs1 ma> de poliep5 zoo groot als e5 speld5knop1 de poly?alam51 met het bloote oog onzi*tba>1 de kle9/e mikroskopis*e plant51 9 de mo]ass5 v]borg51 die d5 groot/5 invlo$ hebb5 uitgeoef5d op d5 b\w d] a>de4 ,met bewond]+ bes*\w5 wij e5e lange rij b]g51 met boss*5 van eik5 en beuk5 b$ekt1 en wij gaan met m9a*t+ het gro5a*tige s*uim van e55 /il/a&5 wat]poel voorbij2 en to* beweegt zi* 9 dat gem9a*te s*uim e5e w]eld van kle9e wez5s1 die de b]g5 b\w54 ,zoo is het ook 9 de zee1 wa> e5e onuitputtelijke voortbr5g5de kra*t zond] tuss*5pooz5 de rots5 b$ekt met wez5s1 die zelf we] nieuwe rots5 b\w51 en die wez5s zijn z kle91 dat zij zi* aan het m5s*elijke oog onttrekk54 ,het krijt is dus e5 voortbr5gsel van het organis*e lev54 ,het be/aat uit vormlooze kalkdeeltjes1 wa>m$e e5 groot aantal mikroskopis*e s*ild5 van =am9if]5 v]bond5 zijn1 die vooral tot het gesla*t globig]9a behoor54 ,do* er is e5e groote v]s*eid5heid 9 de sam5/ell+ van het krijt2 nu e5s is het v]bond5 met klei en wordt het dan m]gel1 dan we] is het met gro5e ijz]h\d5de korrels v]bond5 7gro5z&74 ,als het h>d en va/ is1 noemt m5 het wit krijt1 als het geel en z&ig is1 noemt m5 het tufkrijt4 ,9 het krijt kom5 nog enkele vreemde /(f5 voor1 wa>ond] het kiezel en het zwavelijz]4 ,het kiezel komt veel voor 9 het witte krijt1 dat het bov5/e g$eelte van de krijt=matie uitmaakt4 ,m5 v9dt het da> als knobbelige klomp51 9 gordels1 die op n ( twee met]s 9 de krijtmassa van elk&] v]wijd]d zijn4 ,dat kiezel is afkom/ig van de ontl$+ van organis*e kiezelh\d5de li*am51 zooals de sponz54 ,ook de kleur v]s*ilt3 de ne krijtsoort is grijs1 de &]e li*t]1 enkele zijn zelfs geheel zw>t4 ,het zwavelijz] komt dikwijls voor 9 d5 vorm van /aafjes ( bolletjes van vezela*tig5 b\w1 g\dgeel 7geel pyriet7 ( zilv]wit 7wit pyriet74 ,al behoeft m5 niet aan te nem51 dat het krijt op groote diepte gevormd is1 to* is het zek]1 dat de bez9k+ aan ge5e b]o]+5 0 blootge/eld1 en dat de naburige oev]s er niets bij aangebra*t hebb54 ,die bez9k+ heeft ov]ig5s uit]/ langzaam plaats gegrep52 het is imm]s niet zeldzaam1 zeegels te v9d51 op wi] s*aal zi* crania's 7tot de armpootig5 behoor5d7 hebb5 ontwikkeld om op hunne beurt na d5 dood van de zeegels te di55 tot aanhe*t+svlak van s]puleae 7kalkkok]worm574 ,v]s*ill5de gesla*t5 van ze$i]5 zijn dus op hetzelfde punt op elk&] gevolgd1 vrdat zi* op d5 bodem e5e e5igsz9s dikke krijtlaag _h afgezet4 ,de di]5w]eld uit de krijt=matie is de voortzett+ van de ,jurafauna1 met e5e neig+ tot ontwikkel+1 die e]/ 9 de t]tiaire p]iode tot ha> re*t komt4 ,m5 k5t re$s #fjjj soort51 die k5m]k5d zijn voor die p]iode4 ,de secundaire typ5 hebb5 de ov]h&1 ma> op het e9de tr$5 re$s de t]tiaire typ5 op4 ,wij zi5 hi] w$] diezelfde wet van geleidelijk5 ov]gang1 die wij g$ur5de onze geheele /udie hebb5 le]5 k5n54 ,ond] de lag]e klass5 d] di]5w]eld hebb5 wij re$s de a&a*t geve/igd op de groote en m]kwa>dige ontwikkel+ d] =am9if]51 die op die d] poliep5 en sponz5 d] korallis*e =matie volgde4 ,de koral5 b\w5 9 onze /rek5 ge5e riff5 me]1 en op het e9de d] krijtp]iode v]lat5 zij de noordelijke zeen geheel en al1 hetge5 wij/ op e5e v]lag+ van temp]atuur4 ,de zee/]r5 h&hav5 zi* lang]2 de zeegels gaan vooruit 7wij wijz5 ond] de k>akt]i/ieke s*elp5 di] =matie op d5 micra/] cor-angu9um 7fig4 #bee71 di5 m5 9 het bekk5 van ,p>ijs 9 groot5 getale v9dt74 ,de bryozon 7mosdi]57 nem51 vooral 9 de hoog]e lag51 9 aantal toe4 ,de armpootige weekdi]5 br5g5 nieuwe soort5 voort1 vooral de t]ebratul9ae1 wa>van v]s*ill5de soort5 nog 9 onze diepe zeen voorkom5 7fig4 #bef-beh74 ,enkele lag5 zijn rijk aan oe/]s4 ,de koplooze en buikpootige weekdi]5 ontwikkel5 zi* ev5e5s1 en gev5 het aanzijn aan de m]kwa>dige familie d] rudi/ae1 die alle5 voorkom5 9 de krijt=matie4 ,de rudi/ae zijn vreemdsoortige weekdi]51 die het g$uld en het v]/& d] natuurond]zoek]s niet m9d] op de proef ge/eld hebb5 dan de belemniet54 ,hunne massieve en onregelmatige s*elp gelijkt op e55 uitg]ekt5 hor52 het geheel is bezaaid met buisvormige op5+5 ,de voornaam/e gesla*t5 d] rudi/ae zijn de hippurit51 de sph]ulit51 de radiolit51 de capr95 en de caprot95 7fig4 #bei-bfj74 ,zij leefd5 dikwijls 9 kolonin1 die uitge/rekte bank5 vormd51 wa> individu5 van alle tijd5 zi* aan elk&] va/he*tt54 ,zij kom5 9 groot5 getale voor 9 het krijt 9 het zuidwe/5 van ,frankrijk en word5 uit]/ zeld5 bov5 #de ,n4,b4 gevond51 e5 nieuw bewijs voor de wa>s*ijnlijke v]lag+ d] temp]atuur4 ,m5 v9dt nog ?ans pra*tige typ5 di] oude riff51 zooals zij zi* gevormd hebb5 ond] d5 invlo$ d] ond]zees*e /room51 die groote hoeveelh$5 van die wez5s op bepaalde punt5 ophoopt54 ,m]kwa>dig is die v]zamel+ van nog loodre*t /a&e rudi/ae1 die m5 op zi*zelf ( 9 groep5 teg5 de hell+ van sommige b]g5 9 ,prov5ce v9dt4 ,het is1 als( de zee nog e]/ onlangs t]uggetrokk5 is1 en z de ond]zees*e di]5w]eld1 zooals zij to5 leefde1 ong$e]d voor onze oog5 toov]t4 ,m5 v9dt da> ontzaglijke groep5 hippurit51 omgev5 door poliep51 zeegels1 weekdi]51 die 9 die di]lijke kolonin v]e5igd leefd51 ov]e5kom5de met die1 welke op de koraalriff5 d] ,antill5 en ,oceani lev54 ,die v]zamel+ kan alle5 dan voor ons beh\d5 geblev5 zijn1 indi5 zij plotsel+ b$ekt is geword5 met bez9ksels1 die ?ans1 nu zij ond] d5 invlo$ van d5 dampkr+ v]nietigd word51 die w]eld d] oude tijd5 w$] voor ons blootlegg54 ,de ammoniet5 b]eik5 ?ans hunne hoog/e ontwikkel+ en v]toon5 e55 ov]vlo$ d] mee/ v]s*ill5de typ54 ,het gesla*t ammonites heeft ev5als 9 de ,jurap]iode de ov]h&2 het z\de ons te v] vo]51 indi5 wij zelfs de voornaam/e vorm5 wild5 bes*rijv52 wij noem5 dus alle5 d5 ammonites inflatus 7fig4 #bfa7 en d5 ammonites radiatus 7fig4 #bfb71 die tot de m]kwa>dig/e kunn5 g]ek5d word54 ,zij v]dwijn5 van nu af aan voor go$4 ,de belemniet5 word5 nog v]teg5woordigd door de gesla*t5 act9ocomax 7fig4 #bfc7 en belemnitella mucronatus 7fig4 #bfd74 ,bov5 de krijt=matie v9dt m5 ge5e ammoniet5 ( belemniet5 me]1 zoodat m5 uit de aanwezigheid di] fossiel5 re$s met zek]heid kan besluit51 dat e5e =matie niet oud] is dan het trias ( jong] dan het krijt4 ,t]e*t1 ziet m51 bes*\w5 de geolog5 de s*elp5 als de h]9n]+sm$ailles van de groote tijdp]k5 9 de ontwikkel+sges*i$5is d] a>de4 ,hij1 die e5e belemniet z\ v9d5 9 de /e5kool=matie1 z\de e5e ontdekk+ do51 ev5 vreemd1 als wanne] m5 9 e5 h&s*rift van ,cic]o e5 ,frans* woord vond4 ,het is e5 onmogelijk ana*ronisme4 ,ev5als 9 de ,jurap]iode vorm5 de weekdi]5 ook nog 9 de krijtp]iode het belangrijk/e deel van de bevolk+ d] zeen4 ,de koppootig5 w$ijv]5 9 aantal met die d] ,jurap]iode2 indi5 de ammoniet5 niet 9 z groot5 getale voorkom51 zijn da>5teg5 de nautili veel talrijk] geword52 met de turrulit51 baculit51 pty*oc]at5 en hamit5 v]s*ijn5 geheel nieuwe soort54 ,de talrijke vorm5 van die groep met re*te1 gebog5 ( aan het uite9de omgekrulde s*elp5 zijn het k5m]k d] krijtp]iode4 ,re$s tijd5s de ,jurap]iode v9dt m5 hi]ond] e5e groote v]s*eid5heid van vorm52 die v]s*eid5heid blijft nog tijd5s de krijtp]iode voortdur51 en zelfs kom5 er nog nieuwe typ5 bij4 ,de ammoniet5 zijn niet alle5 spiraalsgewijze 9 n vlak gewond51 zooals 9 de ,jurap]iode2 zij krijg5 9 de krijtp]iode ook nog de g$aante van hor5s1 /av5 en van s*elp5 met w5teltrapvormige ( slakk5huisvormige w9d+54 ,vrdat die weekdi]5 dus van het tooneel v]dw551 hadd5 zij nog e5e groote v]s*eid5heid van vorm54 ,ond] de hoog] ontwikkelde di]5 kan m5 de langzame v]&]+ d] viss*5 en d] kruip5de di]5 wa>nem54 ,de glanss*ubbige viss*5 g]ak5 9 v]val en hebb5 plaats gemaakt voor de be5ige viss*54 ,de kruip5de di]51 die de ,jurap]iode gek5m]kt hebb51 /]v5 langzam]h& uit4 ,9 de twe$e helft d] krijtp]iode v9dt m5 ge5e i*?yosaur51 plesiosaur5 ( pt]odactyli me]4 ,de d9osauri word5 nog v]teg5woordigd door de iguanodons1 de megalosauri1 de hyleosauri1 de pelorosauri en vooral door de reusa*tige mosasauri4 ,de krokodill51 de af/ammel+5 d] hag$iss5 uit de ,jurap]iode1 v]s*ijn5 ?ans1 om tot op onze dag5 te dur54 ,de viss*5 en de amphibin s*ijn5 niet talrijk gewee/ te zijn1 hoewel m5 hi] en da> enkele ov]blijfsel5 v9dt4 ,ond] de e]/e zijn de haai5 m]kwa>dig2 m5 heeft da>van zes soort5 9 ,zwits]l& ontdekt2 zij behoor5 tot gesla*t51 wa>van enkele nog ?ans voorkom51 zooals de oxyrh9a en de odontaspis2 &]e behoor5 tot de gesla*t5 otodus en corax1 die alle5 9 het krijt en 9 de t]tiaire zee voorkom54 ,wij v9d5 de glanss*ubbig5 ev5als 9 de ,jurap]iode v]teg5woordigd door het gesla*t pycnodus met vijf soort52 ook v9dt m5 de gesla*t5 spha5odus en gyrodus4 ,pictet heeft vi] soort5 van viss*5 bes*rev51 die op h>+5 gelijk51 en die hij gevond5 heeft 9 de neocomis*e lag52 zij zijn v]want aan de gesla*t5 elops en megalops d] trop54 ,de viss*5 d] krijtp]iode wijk5 af van die d] ,jurap]iode en nad]5 tot de teg5woordige fauna4 ,de kruip5de di]5 uit de zee vole9dig5 hunne rege]+4 ,indi5 e5 wa>nem] en d5k] uit di5 tijd de /rek5 _h kunn5 aans*\w51 wa> ?ans ,p>ijs s*itt]t1 en _h kunn5 doordr+5 9 de diepte d] zee1 wa>9 zi* de krijtbank5 afgezet hebb51 die wij 9 de doorsn$e d] artesis*e put van ,gr5elle hebb5 le]5 k5n51 dan _h die voorloop] d] toekom/ige m5s*heid 9 die wat]5 de oude viss*5 di] p]iode kunn5 zi51 de macropoma1 d5 gyrodus1 d5 bel5o/omus1 d5 lepidotus1 tegelijk met de koppootige weekdi]51 de hippurit51 de zeegels1 de sponz51 die e5 lev5 leid51 dat niets doet v]mo$5 van de toekom/ige be/emm+ d] a>de1 en die behe]s*t word5 door de reusa*tige kruip5de di]5 aan de opp]vlakte1 zooals d5 b]oemd5 mosasaurus1 die re$s vroeg] bes*rev5 is en die tot 9 de laat/e tijd5 d] krijtp]iode blijft he]s*54 ,fig4 #bfh geeft da>van e5 d5kbeeld4 ,de vogels nem5 langzam]h& bezit van de lu*t4 ,op d5 ar*eopt]yx d] ,jurap]iode volg5 de t&vogels1 wa>m$e wij re$s k5nis gemaakt hebb51 de i*?yornis1 de hesp]ornis enz4 ,de oud/e en be/ gek5de van die oorspronkelijke vogels is de hesp]ornis regalis4 ,hij s*ijnt 9 het midd5 d] krijtp]iode tamelijk veel te zijn voorgekom54 ,het 0 e5 wat]vogel4 ,hij bewoonde de oev]s d] zee1 die zi* to5 ov] ,noord-,am]ika uit/rekte2 hij 0 ze] groot en moet gelek5 hebb5 op e55 groot5 p+u94 ,zijne vleugels bep]kt5 zi* tot n enkel naaldvormig be51 dat het sleutelbe5 voor/elt2 zijn plat bor/be5 zond] kam geleek op dat d] /ruisvogels1 en zijn s*\d]blad h]9n]t aan de d9osauri4 ,de a*t]/e l$emat51 met hunne met zwemvliez5 voorzi5e poot51 w>5 bijzond] /]k1 en hij _h e55 /evig5 /a>t1 die1 met zijne twaalf zijdel+s uitge/rekte w]vels1 e5 kra*tig beweg+/oe/el moet gevormd hebb54 ,de bek 0 puntig als die van d5 duikela> ( de ooieva>4 ,de bov5kaak bevatte ve]ti5 t&51 zond] t&5 op de voorkaak1 de b5$5kaak da>5teg5 _h t&5 ov] d5 geheel5 r&1 aan i$]5 kant #cc1 en de twee helft51 door e5 kraakbe5ig gewri*t v]e5igd1 kond5 zi* uitzett51 wa>door het di] 9 /aat 0 groote li*am5 te v]zwelg51 zooals dit ook bij de slang5 het geval is4 ,9 ho(dzaak kwam het di] met de kruip5de di]5 ov]e53 de t&5 zijn met /evige wortels 9 e5e geme5s*appelijke groeve +eplant2 zij zijn met e5 glad glazuursel b$ekt1 en zijn kegelvormig met e5 punt na> a*t]51 zoodat zij ev5als de kruip5de di]5 ges*ikt zijn1 om het vo$sel te grijp51 niet om het te kauw54 ,ook de s*$el _h weg5s zijne g]+e afmet+5 groote ov]e5kom/ met di5 d] kruip5de di]54 ,wij moet5 nog d5 i*?yornis noem51 die nauw v]want 0 met d5 hesp]ornis regalis4 ,de k5m]k51 wa>9 hij van d5 laat/e v]s*ilt1 do5 hem jui/ tot onze teg5woordige vogels nad]54 ,hij behoort door zijn5 kle95 s*$el en door zijne dubbel-holle w]vels tot de kruip5de di]51 ma> ov]ig5s heeft hij alle eig5s*app5 van e55 vogel4 ,9 het bijzond] heeft hij go$ ontwikkelde vleugels4 ,hij is niet groot] dan e5e duif ( e5e raaf1 en hij komt ov]e5 met onze zeezwaluw54 ,de v]gelijk+ van die oorspronkelijke vogels z\ ons tot de me5+ do5 ov]hell51 dat zij niet van n5 tak d] kruip5de di]51 ma> van v]s*ill5de af/amm54 ,onze gee/ is door zijn v]mog51 om de nauwe gr5z5 van ons teg5woordig lev5 te ov]s*rijd51 9 /aat om die lange krijtp]iode te omvatt51 die miss*i5 millio5 j>5 g$uurd heeft4 ,indi5 wij 9 onze g$a*te v]wijl5 bij de neocomis*e p]iode en de ku/5 onz] zeen doorloop51 dan ontmoet5 wij op v]s*eid5e plaats5 e5e groote m5igte di]51 door d5 oceaan op onze oev]s geworp54 ,v]s*ill5de soort5 zull5 zi* aan onz5 blik v]toon52 ov]al zull5 wij de vreemde g$aant5 d] belemniet5 ontmoet51 en ammoniet5 en v]s*ill5de soort5 van koppootige weekdi]54 ,indi5 wij onze g$a*t5 bepal5 tot e5 lat] tijd/ip1 het urgonis*e1 van het vorige miss*i5 door e5 tijdvak van hond]dduiz5d j>5 ges*eid51 en w$] dezelfde plaats5 bezoek51 dan bem]k5 wij tot onze v]baz+1 dat wij de koppootige weekdi]5 niet me] t]ugzi51 die 9 de neocomis*e p]iode n d] si]ad5 van de di]5w]eld uitmaakt51 en de oev]s d] zee door hunne s*itt]5de p>elmo]5 s*elp5 oplui/]d52 al die zoo si]lijk 9 kam]s v]deelde won+5 zijn v]dw551 beh\d5s enkele we9ige spor54 ,to* v9d5 wij nog hi] en da> langs de ku/5 enkele koraalbank54 ,indi5 wij hond]dduiz5d j>5 lat]1 9 de gaultp]iode1 dezelfde ku/5 bezoek51 dan v9d5 wij da> groote hoeveelh$5 zeegels en n- en tweekleppige weekdi]52 wij zi5 w$] geheel &]e koppootige weekdi]5 dan tijd5s de neocomis*e p]iode1 en geheel nieuwe gesla*t5 en soort51 zooals de turrulit5 en de helioc]at54 ,zoo heeft die di]5w]eld d5 /empel beh\d5 van i$] d] =maties uit de krijtp]iode4 ,indi5 wij g$ur5de die p]iode hond]d maal met tuss*5pooz5 van ti5duiz5d j>5 de oev]s di] zeen hadd5 bezo*t1 dan z\d5 wij miss*i5 de a*t]e5volg5de wijzig+5 d] di]5w]eld hebb5 kunn5 volg51 en z\d5 wij het bewijs hebb5 kunn5 lev]51 dat die v]s*ill5de vorm5 op vel]lei wijz5 met elk&] v]bond5 w>52 dan z\d5 wij de ontelb>e wez5s1 die m51 s$]t zoovele eeuw5 b$olv51 heeft t]uggevond51 lev5d hebb5 kunn5 aans*\w54 ,bij de zoogdi]5 v9dt m5 9 die p]iode ge5 vooruitgang2 de m9/ ontwikkelde zijn soort51 die zooals wij zag51 re$s 9 de liasp]iode zijn opgetr$54 ,wat ons het mee/ treft 9 de duiz5d5 en ti5duiz5d5 eeuw5 d] ,jura- en krijtp]iode1 is zek] wel het feit1 dat onmetelijke tijd/ipp5 op elk&] volg51 zond] dat de natuur hoog]e wez5s s*ept dan kruip5de di]54 ,wel neemt het aantal hag$isa*tige di]5 toe2 wel word5 de di]5 zelf groot]1 do* het blijft /e$s hetzelfde type4 ,to* be/ond het type d] zoogdi]5 en d] vogels re$s1 ges*et/ als het 0 9 de triasp]iode2 do* zij kom5 da> uit]/ zeldzaam voor4 ,indi5 zij zi* niet hebb5 kunn5 ontwikkel51 en de w]eld niet hebb5 kunn5 v]ov]51 dan 0 da>van niet de oorzaak1 dat de tijd voor hunne geleidelijke ontwikkel+ te kort 01 ma> dat de g$aante d] a>de 9 die eeuw5lange p]iode niet v]&]de4 ,het va/e l& bleef onges*ikt voor de bewon+4 ,tev]geefs volgd5 de eeuw5 op elk&]3 zij kond5 aan de lev5de wez5s niet het k>akt] van va/el&sdi]5 gev51 da> de a>de nog ge5 va/el&svorm bezat4 ,de kle9e insect5et5de knaagdi]5 blev5 op de eil&5 d] ,jurap]iode1 wat hunne /amg5oot5 nog zijn op de eil&5 d] ,zuidzee4 ,hoog/5s b]eikt5 zij d5 trap1 wa>op ?ans de kango]oe's van ,nieuw-,zeel& /aan4 ,de v]brokkel+ van het va/el& lev]de e55 onov]komelijk5 slagboom op teg5 de ontwikkel+ d] va/el&szoogdi]51 want deze kunn5 alle5 dan zi* tot groote soort5 v]heff51 als zij e5 groot veld vr zi* hebb54 ,als nomadis*e wez5s moet5 zij ruimte hebb51 om te trekk51 als graset5de di]5 hebb5 zij behoefte aan /e$s nieuwe weid54 ,m5 kan zi* de groote vlees*et5de di]5 niet d5k5 zond] kudd5 van graset5de di]51 en de laat/e zijn niet d5kba> zond] uitge/rekte grasrijke vlakt54 ,i$] lev5d wez5 moet de afspiegel+ zijn van e55 bepaald5 vorm zijn] omgev+4 ,de kameel is niet te s*eid5 van de woe/ijn1 het pa>d van de /epp51 de gems van de /eile b]g51 de olifant en de rh9oc]os van de ontzaglijke boss*51 de giraffe van de oas51 het rund van de maagdelijke vlakt51 de hippopotamus van de zoetwat]/room54 ,i$] di] zoogdi]5 komt ov]e5 met e5e bepaalde g$aante d] a>de1 en te zam5 ond]/ell5 zij e5e z groote uitge/rek!id1 als alle5 het va/el& aanbi$t4 ,indi5 m5 zi* het va/el& +ekromp5 d5kt tot de grootte van e5 eil&1 zelfs al /elt m5 zi* e5 groot aantal van die eil&5 voor1 dan nog kan m5 zi* b9n5 die enge gr5z5 het optr$5 d] groote zoogdi]5 niet d5k51 da> dit vol/rekt niet 9 ov]e5/emm+ z\de zijn met hunne omgev+4 ,zoolang de a>de nog d5 eil&vorm beh\d5 hoeft1 om d5 va/el&vorm aan te nem51 zoolang kan de di]5w]eld zi* niet van het kruip5de di] tot het zoogdi]1 en nog veel m9d] tot d5 m5s* ontwikkel54 ,indi5 gij op e5 eil& de fossiele ov]blijfsel5 v9dt van e5 groot zoogdi]1 wees dan ov]tuigd1 dat het er niet tehuis behoort en dat het er van buit5 is +ebra*t1 f dat het eil& van e5 va/l& is losg]aakt4 ,re$s het feit alle51 dat m5 fossiele be5d]5 van olifant5 en rh9oc]oss5 te ,pal]mo gevond5 heeft1 bewij/1 dat ,sicili e]tijds met het va/el& v]bond5 04 ,m5 behoeft da>toe niet e5s de ond]zees*e bez9k+5 te ond]zoek54 ,de groote zoogdi]5 en de eil&5 sluit5 elk&] uit4 ,wij behoev5 er ons dus niet ov] te v]wond]51 dat de zeen d] ,jura- en d] krijtp]iode1 ge5 nieuwe typ5 van lev5de wez5s hebb5 kunn5 voortbr5g54 ,op de opp]vlakte van al die op elk&] gelijk5de eil&51 die het n na het &]e uit het wat] v]rez51 moe/5 de kruip5de di]5 /&h\d51 die zi* wel langzam]h& v]vormd51 ma> to* niet kond5 tr$5 uit het kad]1 wa>9 zij +eslot5 w>54 ,het e9de d] secundaire p]iode duidt dus het v]dwijn5 d] oude w]eld aan1 en het optr$5 e5] nieuwe w]eld4 ,de fossiel5 word5 zeldzaam2 v]/e5de zoogdi]5 kom5 bijna niet voor4 ,het is de s*em]+1 die d5 dag]aad voorafgaat4 ,hetzelfde is het geval met de plant54 ,het aantal bek5de plant5soort5 is 9 de krijtp]iode niet me] dan #cjj4 ,nog altijd hebb5 v>5s en naaldboom5 de ov]h&4 ,do* spo$ig zull5 zij plaats mak5 voor nieuwe soort54 ,het k>akt] d] plant5 uit de krijtp]iode be/aat 9 het optr$5 d] tweezaadbollige1 b$ektzadige plant54 ,van di5 tijd af v9dt m5 9 de ,europees*e flora twee v]s*ill5de typ51 het ne be/emd om te v]dwijn5 ( na> het zuid5 te word5 t]ugg$rong51 het &]e om de grondslag te word5 van d5 plant5groei 9 midd5-,europa4 ,zoo kom5 de populi]51 de beuk51 het klimop1 de ka/anjes en de platan5 voor naa/ de palm5 en de lauri]boom54 ,de naaldboom5 uit de ,jurap]iode w>5 voor het me]5deel hooge boom54 ,enkele gelek5 op de arauc>ia's ( behoord5 ind]daad tot die afdeel+1 &]e hadd5 het voorkom5 van onze cipress5 do* met /]k]e en zwa>d]e takk52 &]e e9delijk hadd5 sle*ts onbuigzame takk5 en naakte ( we9ig v]takte /amm54 ,de blad]5 di] laat/e bep]kt5 zi* tot met knobbels b$ekte1 di*t bij elk&] geleg5 s*ubb54 ,t5 tijde d] wealdp]iode1 het beg9 d] krijt=matie ( als m5 liev] wil1 het e9de d] oli?is*e =matie1 ziet m5 op e5 aantal plaats5 het l& uit de zee te voors*ijn tr$52 9 ,engel&1 9 het noord5 van ,duits*l&1 9 de ,jura en eld]s beg9n5 de rivi]5 en m]5 zi* me] en me] uit te breid54 ,het zijn de e]/e aanwijz+5 van de omw5tel+1 die 9 de plant5w]eld wordt voorb]eid4 ,de ontwikkel+ 9 de organis*e w]eld1 wa>aan de tweezaadbollige plant5 ha> ont/aan en h>e uitbreid+ te dank5 hadd51 heeft plaats gegrep5 g$ur5de de krijtp]iode4 ,ov]al kreg5 to5 de tweezaadlobbige plant5 ( lo(boom5 de ov]h&2 ov]al hebb5 de cycaden en naaldboom51 die tot nu toe de onbetwi/e he]s*appij hadd5 ov] het plant5rijk1 de neig+ af te nem5 en te wijk54 ,de tweezaadlobbige plant5 kom5 9 groot5 getale voor 9 het c5omanis*e ,duits*l&1 9 ,moravi1 ,saks51 ,boheme1 ,silezi tuss*5 #di en #ej ,n4,b4 ,te midd5 di] /reek1 die to5 9 de nabijheid van de golv5 e5] noordelijke zee geleg5 01 v]toon5 de lo(boom5 e5 m]kwa>dig m5gsel van uitge/orv51 van ui!ems* en tropis* geword51 en van ,europees* geblev5 soort5 ( t5 m9/e van soort51 die nog 9 het noord5 buit5 ,europa voorkom54 ,de cr$n]ia is e5 voorbeeld d] e]/e soort2 de hym5ea1 die tot de peulvru*t5 behoort1 is e5 voorbeeld d] twe$e soort4 ,die typ51 die van to5 af aan 9 ho(dtrekk5 gegrondve/ w>51 zijn na di5 tijd bijna niet me] v]&]d4 ,de plataan1 de beuk1 de eik1 de ka/anje zijn zo[el 9 ,am]ika als 9 ,europa 9 de krijt=matie gevond54 ,het zijn de voorloop]s d] teg5woordige plant5w]eld4 ,de e]/e palmboom5 v9dt m5 9 ,europa 9 de twe$e helft d] krijtp]iode2 het spreekt vanzelf1 dat wij hi]bij ge5 rek5+ h\d5 met de v]ke]de opvatt+5 omtr5t de aanwezigheid di] plant5 9 de /e5koolp]iode4 ,nrd5skjld heeft e5e c5omanis*e laag van l&plant5 ontdekt op ,gro5l&4 ,m5 v9dt da> e5e bamboessoort1 e5e cycadea1 tropis*e v>5s1 glei*5ia's en b$ektzadige plant51 wa>ond] vooral e5e populi]soort van de familie populus euphratica1 en da>bij vijgeboom51 magnolia's1 enz4 ,dit m]kwa>dig geheel wordt voltooid door pijnboom51 sequoia's1 enz42 palm5 kom5 er niet voor2 deze word5 op dat tijd/ip wel gevond5 9 ,silezi en ,prov5ce4 ,hi]uit s*ijnt te mog5 word5 afgeleid1 dat zi* to5 de klimat5 9 de pool/rek5 begonn5 te s*eid54 ,saporta zegt3 ,het gelijktijdig voorkom5 d] twee typ51 die elk&] 9 onz5 tijd s*ijn5 uit te sluit51 _h to5 zijn5 grond4 ,nietteg5/a&e de w>mte1 die zek] getemp]d w]d door de vo*tigheid en die wa>s*ijnlijk tamelijk gelijkmatig 01 kond5 zij 9 de be/e h>monie te zam5 lev54 ,de grootte d] plant5 uit die p]iode wij/ op e55 tijd1 die ze] ges*ikt 0 voor de ontwikkel+ d] plant5w]eld1 en da>door hebb5 zi* de v]s*ill5de typ5 d] tweezaadlobbige plant5 zoo snel kunn5 ontwikkel54 ,de mee/e tweezaadlobbige plant5 zijn van di5 tijd afkom/ig1 en hadd5 van to5 af aan het k>akt]1 dat ha> nog /e$s ond]s*eidt4 ,de twe$e helft d] krijtp]iode kan bes*\wd word5 als het uitgangspunt van d5 plant5groei1 die ons klimaat eig5 is1 ev5als de /e5koolp]iode het uitgangspunt d] geheele plant5w]eld is4 ,van de c5omanis*e p]iode af beg9t e5e ontwikkel+1 wa>uit nieuwe soort5 9 to5em5de mate ont/aan4 ,het ,europees* klimaat is v]s*eid5e mal5 gewijzigd1 en da>uit kan v]kla>d word51 hoe 9 d5 loop d] t]tiaire p]iode beurtel+s soort5 met we9ig en taai lo(1 beurtel+s soort5 met e55 rijk5 blad]5tooi gevond5 word54 ,hetzelfde heeft nog ond] onze eig5 oog5 plaats2 de afwijk+5 9 de boom5 op de ne plaats ( de &]e zijn het beeld van de afwijk+51 die het gevolg w>5 van het v]s*il 9 tijd op dezelfde plaats4 ,dezelfde v]s*ijnsel51 die wij ?ans opm]k51 indi5 wij v]s*ill5de /rek5 d] a>de v]gelijk51 hebb5 zi* e]tijds na elk&] voorg$aan 9 d5 loop d] tijd54 ,de wijze van w]k5 d] natuur is eig5lijk volkom5 dezelfde geblev54 ,/e$s heeft zij de organism5 gewijzigd na> h>e omgev+1 en ond] d5 invlo$ di] omgev+ is de kra*t gebor51 die de v]&]+5 s*ept1 wa>aan i$] lev5d wez5 ond]worp5 is4 ,die kra*t tre$t des te /]k] op1 da> zij /e$s voortw]kt en h>5 invlo$ uitoef5t op organism51 aan d5 grond va/gehe*t1 zooals de plant51 die da>aan ond]worp5 zijn1 zond] zi* door de vlu*t da>aan te kunn5 onttrekk54 ,fig4 #bgc /elt e5 l&s*ap voor uit de krijtp]iode1 en wel tijd5s de c5omanis*e =matie4 ,m5 ziet1 dat de w]eld zi* 9 de ri*t+ van onz5 tijd ontwikkelt4 ,het zijn niet me] de pa>de/a>t5 en de calamit5 d] devonis*e p]iode1 ( de v>5s d] /e5koolp]iode 7blz4 #bhd71 de sigill>ia's1 de lepidod5drons 7blz4 #bih7 ( de haid+]a's en de voltzia's d] triasp]iode4 7blz4 #ccj en #ced74 ,wij nad]5 me] en me] tot het teg5woordige type4 ,ma> to* zijn het nog niet onze tropis*e l&s*app51 no* onze boss*5 met eik51 beuk5 ( olm51 ( onze boss*ages met l9d51 populi]5 ( wilg54 ,to* zijn de nieuw]e soort5 re$s gebor54 ,de sequoia's1 de pijnboom51 de bamboe's1 de vijgeboom51 de magnolia's1 de palmboom51 de platan51 de populi]51 de eik51 de l9d51 de ka/anjes1 de beuk51 de wilg51 het klimop be/aan re$s4 ,de woonplaats van d5 m5s5 wordt re$s g]e$gemaakt4 ,m5 ziet1 hoe de plant5w]eld zi* ev5als de di]5w]eld regelmatig ontwikkeld heeft1 en dat jui/ tijd5s de krijtp]iode de tweezaadlobbige plant5 zijn ov]gegaan 9 de hoog/ ontwikkelde organism5 van het plant5rijk4 ,van di5 tijd af hebb5 wij afwissel+ van ja>getijd51 boom5 met 9 d5 w9t] afvall5de en 9 de l5te zi* w$] v]nieuw5de blad]54 ,de bewon]s d] oude boss*5 zijn v]dw554 ,de wond]lijke iguanodons1 de vreemdsoortige reptiel5 met hunne fanta/is*e vlu*t1 de reuz5hag$iss51 die geheel vormlooze1 ruwe1 we9ig si]lijke w]eld is ?ans ond] de fossiel5rijke lag5 begrav54 ,bov5 hunne graf/$5 kweel5 de vogels1 fladd]5 de insect51 vlieg5 de vl9d]s en 9 die liefelijke omgev+ bes*ijn5 de zonne/ral5 de e]/e bloem54 ,het ruwe gekrijs* van de mon/]a*tige di]5 wordt al zeldzam] en zeldzam] gehoord en wordt ov]/emd door duiz5d5 welluid5de /emm51 die zi* do5 hoor5 ond] d5 adem d] h>t/o*t54 ,op de afzond]+ d] e]/e wez5s is het lev5 9 kudd5 gevolgd4 ,bij de buideldi]5 heeft zi* het gevoel van mo$]liefde ontwikkeld4 ,v]/&ige zorg voor hun kroo/ is de lev5svoorwa>de d] vogels geword54 ,de plant5 zo[el als de di]5 zijn s*oon] geword52 spo$ig zull5 zij1 naa/ s*itt]5de bloem51 saprijke vru*t5 oplev]54 ,de w>mte is me] gematigd1 de lu*t is zuiv]d]1 de hemel held]d]4 ,de a>de wordt volmaakt]4 ,de m5s*heid ontwaakt weldra--b9n5 enkele duiz5d5 eeuw5--met h>e hoog]e neig+51 ma> ook met h>e di]lijke h>t/o*t51 die aan h>5 oorsprong h]9n]51 met h>e nagels1 t&51 wap551 ha> oorlogsbudget en h>e /a&e leg]s4 ,,vijfde ,,boek4 ,het t]tiaire tijdp]k4 ,,e]/e ,,ho(d/uk4 ,de ,eoc5e ,p]iode4 ,de j>5 zijn op de j>51 de eeuw5 op de eeuw5 gevolgd2 duiz5d51 ti5duiz5d5 eeuw5 zijn ov] de a>de he5gegl$5 s$]t d5 oorsprong van het ges*ap5e4 ,op de kosmis*e p]iode van de s*epp+ d] planeet1 to5 het lev5 nog ontbrak1 is de azos*e p]iode gevolgd1 de tijd d] laag/ ontwikkelde organism51 d] koplooze di]5 zond] z9tuig51 d] plant5 zond] blad]5 en vru*t51 e5e gevoellooze1 /omme en bl9de w]eld4 ,lang5 tijd da>na v]s*55 de iets me] ontwikkelde wez5s d] primaire p]iode1 uit de e]/e voortgekom53 de weekdi]51 de s*aaldi]51 de viss*51 nog do( en /om1 do* niet me] bl9d4 ,wij hebb5 da>na de geboorte d] kruip5de di]5 en d] boom5 met blijv5de blad]5 gadegeslag51 die het type w>5 d] drie groote p]iod5 van het secundaire tijdp]k2 en re$s begroett5 wij op het e9de van dat tijdp]k de v]s*ijn+ d] vogel-reptiel51 en die d] oorspronkelijke zoogdi]51 de buideldi]54 ,zoo heeft ons de ges*i$5is d] s*epp+ langzaam1 do* geleidelijk na> het voorportaal d] t]tiaire tijd5 gevo]d1 wa>9 wij ?ans b9n5tr$51 en die zi* k5m]k5 door de groot/e s*r$e op de baan van d5 vooruitgang1 de v]s*ijn+ d] m5s*heid4 ,het t]tiaire tijdp]k kan met n woord word5 oms*rev53 het is het tijdp]k1 wa>9 de voorwa>d5 voor het lev51 dat tot nu toe e5vormig 01 zi* zdanig gesplit/ hebb51 dat zij de v]s*eid5heid hebb5 voortgebra*t1 die het teg5woordige tijdp]k k5m]kt4 ,op het e9de d] krijtp]iode begon ,europa1 dat zi* sle*ts tot e5 kle9 c5traal va/l& bep]kte en dat we9ig v]heff+ _h1 uit de zee op te rijz54 ,met talrijke lotwissel+5 zal die beweg+ /e$s duidelijk] op d5 voorgrond tr$5 en zull5 hooge b]gket55 v]rijz54 ,t]wijl 9 de nabijheid d] ,middell&s*e zee1 de lag5 9 het algeme5 het k>akt] e5] zee=matie beh\d51 zal 9 de noordelijke /rek5 de zee al me] en me] t]ugg$rong5 word5 tot h>e teg5woordige gr5z54 ,de w>me lu*t/reek zal1 na g$ur5de lang5 tijd ha> gebi$ te hebb5 v]d$igd1 geheel na> het zuid5 t]ugwijk52 spo$ig zal het v]s*il 9 bre$te tuss*5 ,prov5ce en ,engel& voldo5de zijn1 om e5e geheel &]e flora te voors*ijn te roep51 9 afwa*t+ dat de afkoel+ aan de pool alle plant5 t]ugdr+t1 die ge5e lange w9t]s kunn5 v]drag54 ,het to5em5 van het va/el& en de groote v]s*eid5heid 9 de om/&igh$51 die zi* van nu af aan op5ba>t1 br5gt e5e gewi*tige v]&]+ teweeg 9 de plant5- en di]5w]eld4 ,m5 ziet e5e +ewikkelde v]deel+ d] organ51 die ev5ze] de hoog]e ontwikkel+ van het li*aam k5m]kt1 als de v]deel+ van d5 arbeid het k5m]k is van d5 vooruitgang 9 de bes*av+4 ,de zoogdi]51 die lang5 tijd niet tot hoog]e ontwikkel+ kond5 kom51 ontwikkel5 zi* van nu af aan bijzond] kra*tig en nem5 bezit van de a>de1 t]wijl de plant5w]eld1 vr d5 besliss5d5 inval d] k\de van de pool/rek51 e55 tot nu toe ongek5d5 lui/] v]krijg54 ,de he]s*appij d] naaktzadige plant5 is geindigd1 de palm5 en de boom5 met afvall5de blad]5 v]krijg5 de ov]h& en zull5 9 het midd5 d] t]tiaire p]iode hunn5 hoog/5 bloei b]eik54 ,9 de zeen spel5 de koppootige weekdi]5 nog sle*ts e5e ze] ond]ges*ikte rol1 de armpootig5 zijn sle*t v]teg5woordigd en de ammoniet5 hebb5 hun laat/e woord gesprok54 ,da>5teg5 kom5 de plaatkieuwige di]5 9 groot5 getale voor1 en met deze de buikpootige weekdi]51 wi] ontwikkel+ sam5hangt met het k>akt] van de mee/e =maties1 die 9 di5 tijd bov5 wat] ge/eg5 zijn4 ,9 de eig5lijk gezegde zee/rek5 bloei5 de =am9if]51 t5 m9/e 9 het beg9 d] p]iode2 zij b\w5 de kalklag51 die d5 t]tiair5 vorm d] b9n5zeen bepal51 zooals de bank51 door de rudi/5 geb\wd1 d5 secundair5 vorm bepaald54 ,de v]s*ill5de di]soort5 bepal5 zi* me] en me] tot bepaalde /rek5 ond] d5 invlo$ van uitw5dige om/&igh$51 die al me] en me] v]s*ill5d w>54 ,tegelijk]tijd ontwaakt w$] de vulkanis*e kra*t1 die eeuw5lang 9 ru/ 0 geblev51 en deze geeft ov] de geheele a>de het aanzijn aan groots*e natuurv]s*ijnsel51 wa>van onze vulkanis*e v]s*ijnsel5 sle*ts e5e zwakke e*o zijn4 ,de oude s*eur5 9 de a>ds*ors op55 zi* w$]2 nieuwe klov5 ont/aan1 op wi] w&5 de uit het inw5dige d] a>de afkom/ige /(f5 word5 afgezet1 en wel voornamelijk het g\d en het zilv]4 ,het is1 als( de a>de aan/alt5 maakt1 om hem wa>diglijk te ontvang51 die als he] d] a>de moet he]s*54 ,het is de p]iode d] vulkanis*e v]s*ijnsel52 voor het e]/ zijn de ge/e5t5 met bell5 en blaz5 voorzi51 en zijn zij v]gezeld van as* en slakk51 getuig5 van e5e kra*tige gasontwikkel+4 ,op het e9de d] p]iode kom5 de krat]s te voors*ijn4 ,9 ,frankrijk op5t zi* de c5trale b]gvlakte en v]s*aft zij e55 doorgang aan het bazalt en het tra*yt4 ,da>uit be/aan nog ?ans 9 ,auv]gne de b]g51 zooals de ,puy-de-,dme en de ,mont-,dor1 die e5e hoogte hebb5 van #aejj tot #ahjj met]s4 ,hetzelfde is ov] de geheele a>de het geval4 ,9 ,europa zijn het de c5trale vlakt5 van ,duits*l&1 ,hong>ije en ,zev5b]g51 wa> de uitb>/+5 het /]k/ gewee/ zijn4 ,de s*ommel+5 van d5 bodem1 die onoph\delijk plaats grep51 nog me] dan 9 de onmiddellijk voorafga&e p]iode1 op5b>5 zi* door tallooze afwissel+5 van z\t- en zoetwat] tijd5s de geheele t]tiaire p]iode4 ,9 het beg9 van het tijdp]k _h het va/el& ongeve] d5 oud5 vorm beh\d51 en h]k5t m5 nog de drie ,frans*e bekk5s1 wi] l&5gt5 iets 9 bre$te zijn toeg5om52 do* spo$ig is het va/el& voor go$ uit de zee v]rez5 en v]krijgt het zijn5 teg5woordig5 vorm4 ,9 dat tijdp]k hebb5 de ,alp51 de ,himalaya en de ,cordill]a's hunne reusa*tige hoogte v]kreg54 ,de t]tiaire ge/e5t5 zijn ze] v]s*ill5d4 ,zij be/aan uit me] ( m9d] zuiv] z&1 somtijds z saamgepakt1 dat het z&/e5 van v]s*ill5de va/heid vormt2 v]d] be/aan zij uit m]gel1 klei en kalk/e54 ,gips1 /e5z\t1 ijz]h\d5de m9]al51 zwavel1 kiezelh\d5de klomp51 bru9kool1 kom5 9 groot5 getale voor4 ,v]s*eid5e /e5soort5 zijn re*t/reeks uit de diept5 d] a>de afkom/ig1 wa>van zij 9 me] ( m9d] bep]kte bekk5s uitgeworp5 zijn3 dit is het geval met het z&1 de klei en de ijz]/e55 d] ,b]n] ,jura4 ,t]wijl de t]tiaire lag5 ov] het algeme5 horizontaal zijn en 9 ha> geheel zijn geblev51 v9dt m5 ze alle5 v]brok5 en opgehev5 9 de b]g54 ,de dikte d] t]tiaire =matie b$raagt somtijds me] dan #cjjj met]s1 do* miss*i5 komt zij n]g5s voll$ig voor4 ,9 het tijdp]k1 to5 zi* die t]tiaire =matie vormde1 welke aan ,frankrijk1 dat to5 nog met ,engel& v]bond5 01 ongeve] zijn5 teg5woordig5 vorm gaf1 krijgt de plant5- en di]5w]eld h>e laat/e ontwikkel+4 ,geheel vrij geword5 van de oude vorm51 die aan de vorige tijdp]k5 eig5 w>51 gelijk5 de plant5 en di]5 zze] op die van onz5 tijd1 dat m5 t]e*t heeft kunn5 zegg51 dat wij nog altijd 9 de t]tiaire p]iode lev54 ,wij zijn er tr\w5s bet] m$e bek5d dan met die d] vorige tijdp]k5 en zij bevatt5 e5 groot aantal typ51 die niet zijn bewa>d geblev5 9 de oud]e =maties1 wa>9 zij wa>s*ijnlijk re$s be/ond54 ,de kruip5de en tweesla*tige di]5 nad]5 tot die van onz5 tijd1 vooral de kikvors*5 en de salam&]s2 s*ildpadd51 krokodill51 hag$iss5 en slang5 tr$5 het laat/ op1 als gewijzigde af/ammel+5 d] oude hag$iss54 ,de vogels hebb5 talrijke ov]blijfsel5 a*t]gelat54 ,de zoogdi]5 drukk5 e*t] op de di]5w]eld d] t]tiaire p]iode hunn5 eig5a>dig5 /empel4 ,al de ord5 d] zoogdi]5 kom5 er 9 voor4 ,e]/ de dikhuidig51 die tot uitge/orv5 gesla*t5 behoord51 en enkele v]s*eur5de di]51 enkele vleugelh&ig5 en knaagdi]52 v]volg5s v]s*ijn5 de snuitdi]51 v9pootige di]5 7zeehond5 enz471 me]d]e knaagdi]51 insect5et]s1 vi]h&ig5 en ze] wa>s*ijnlijk de tweeh&ig54 ,de t]tiaire p]iode is dus de p]iode1 wa>9 voor go$ het va/el& ont/ond2 wij moet5 hi] e*t] nog bijvoeg51 dat de v]s*ill5de lag5 di] =matie e5 z groot tijdsv]loop voor/ell51 dat m5 mag aannem51 dat de v]deel+ van l& en zee da>om nog niet ov] de geheele a>de /&va/ig is geblev54 ,de bodem is ov]al 9 het beg9 van het tijdp]k ond]worp5 aan onoph\delijke s*ommel+51 die e]/ de golv5 9 lagun5 v]&]d hebb5 en ze da>na hebb5 drooggelegd4 ,het wat] van d5 dampkr+1 dat zi* ophoopte 9 de bekk5s1 heeft m]5 gevormd1 wa>omhe5 zi* e5 rijke plant5groei ontwikkeld heeft1 die v]want 0 aan di5 onz] teg5woordige boss*54 ,die toe/& heeft voortg$uurd1 totdat e5e beweg+ 9 teg5ge/eld5 z9 het zeewat] we] t]ugvo]de na> de plaats51 die het e]tijds bespoelde4 ,die afwissel5de rijz+5 en dal+5 hebb5 het va/el& langzam]h& zijn5 teg5woordig5 vorm gegev54 ,het t]tiaire tijdp]k kan 9 drie p]iod5 v]deeld word51 die i$] gek5m]kt word5 door bepaalde geologis*e eig5s*app5 en e5e afzond]lijke fauna1 wa>bij zi* al me] en me] de teg5woordige soort5 van di]5 v]toon53 #a;e ,de laag/e t]tiaire =matie3 ,eoc5e =matie 7de dag]aad d] teg5woordige gesla*t572 #b;e de middel/e t]tiaire =matie3 ,mioc5e =matie 7m9d] gesla*t5 van d5 teg5woordig5 tijd72 #c;e bov5/e t]tiaire =matie3 ,plioc5e =matie 7me] gesla*t5 van d5 teg5woordig5 tijd74 ,die drie ho(dv]deel+51 door ,lyell voorge/eld en re$s s$]t lang5 tijd +evo]d1 word51 na>mate de geologis*e wet5s*ap zi* ontwikkeld heeft1 me] en me] ond]v]deeld4 ,enkele geolog5 zelfs /ell5 e5e &]e v]deel+ voor3 zij noem5 de e]/e t]tiaire lag5 paleoce51 de da>opvolg5de oligoce5 7g$eeltelijk eoce51 en g$eeltelijk mioce57 en1 wat er nog van de mioc5e en plioc5e =matie ov]blijft1 om de t]tiaire =matie te voltooi51 neoge54 ,wij zull5 niet te v] afwijk5 van beide v]deel+51 en wij zull5 t]m5 beh\d51 die het mee/ gebruikt word51 door ons aan de v]deel+5 van ,lyell te h\d5 en de e]/e p]iode 9 twee afdeel+5 te v]deel51 de paleoc5e en de oligoc5e4 ,het t]tiaire tijdp]k kan dus als volgt ges*et/ word53 ,het t]tiaire tijdp]k4 ,eoc5e p]iode4 #a4 ,paleoce5 ,suessonis*e =matie #cf4 ,p>ijs*e =matie #cg4 #b4 ,oligoce5 ,tong]s*e =matie #ch4 ,aquitanis*e =matie #ci4 ,mioc5e ,p]iode4 ,ond]/e ,mioce5 ,langhis*e =matie #dj4 ,middel/e ,mioce5 ,helvetis*e1 molasse =matie #da4 ,bov5/e ,mioce5 ,tortonis*e =matie #db4 ,plioc5e ,p]iode4 ,ond]/e ,plioce5 ,mess9is*e =matie #dc4 ,middel/e ,plioce5 ,plaisantis*e =matie #dd4 ,a/is*e =matie #de4 ,bov5/e ,plioce5 ,arnusis*e =matie #df4 ,al de =maties zijn g5oemd na> de l&51 wa> zij het be/ be/ude]d zijn4 ,to* begrijpt m51 dat dit nog sle*ts voorloopige nam5 zijn4 ,wa>om to* d5 naam e5] ,russis*e1 ,engels*e1 ,zwits]s*e ( ,frans*e prov9cie gegev5 aan e5e =matie1 die ov] de geheele a>de v]spreid is8 ,e5e e]/ onlangs gebor5 wet5s*ap gaat /e$s aan e5 zoodanig euvel mank2 ma> re$s nu ont/aat er v]w>r+ tuss*5 nam51 die ge55 &]5 oorsprong hebb5 dan het toeval4 ,wij zull5 ?ans e5 oog5blik tra*t5 te h]lev5 te midd5 di] v]vlog5 tijd/ipp5 en de volgorde van h>e hi/oris*e ontwikkel+ nagaan4 ,laat ons e]/ de eoc5e p]iode besprek54 ,de natuur doet ons groots*e v]&]+5 9 d5 toe/& d] a>de bijwon54 ,telk5s b$ekt de zee /rek51 die ?ans voor go$ tot het gebi$ d] m5s*5 s*ijn5 te behoor51 en e5 tijd lat] komt het l& we] bloot2 nu e5s ov]/roomt zij uitge/rekte g$eelt51 dan w$] trekt zij zi* t]ug om lat] w$] te v]s*ijn54 ,9 de eoc5e p]iode kan m5 zegg51 dat ,europa zijn5 teg5woordig5 vorm en zijne b]gket55 v]kreg5 heeft4 ,re$s 9 het e9de d] krijtp]iode 0 e5e rijz5de beweg+ gevolgd op de groote dal+ tijd5s de krijt=matie4 ,de eoc5e =maties wijz5 re$s van het beg9 af op d5 /rijd van d5 oceaan en het va/el&1 vooral 9 de noordelijke /rek51 wa> de zoetwat]=maties de ov]h& hebb51 die zi* me] en me] 9 zuidelijke ri*t+ zull5 uitbreid51 totdat de ,pyr5en opgehev5 zull5 word54 ,do* die /rijd heeft niet plaats 9 het bekk5 d] ,middell&s*e zee1 wa> de zeevorm+5 iets beh\d5 hebb5 van het eig5a>dige k>akt]1 dat die /reek tijd5s de vorige p]iod5 ond]s*eidde2 m5 ziet da> namelijk ov]groote uitge/rek!d5 kalk/e551 aan wi] b\w de kle9e weekdi]5 e5 belangrijk a&eel g5om5 hebb54 ,do* die rol is niet lang] toeb$eeld aan de dic]at5 ( de rudi/51 do* aan e5v\dige protozon en vooral aan de nummuliet51 die zelfs aan de eoc5e =matie d] ,middell&s*e zee d5 naam hebb5 gegev5 van nummulitis*e =matie4 ,9 di5 tijd /rekte zi* e5e vi]- ( vijfmaal groot]e ,middell&s*e zee dan de onze1 de nummulitis*e zee1 dw>s ov] ,europa uit1 van ,nizza tot de ,krim1 9 de ri*t+ van d5 ,alp5ket54 ,op de plaats1 wa> ?ans de ,alp5 geleg5 zijn1 _h m5 to5 sle*ts kle9e eil&54 ,v&a> dat m5 de bez9ksels di] zee op de topp5 d] ,alp5 t]ugv9dt4 ,europa _h to5 e5 ,afrikaans* klimaat4 ,ond] d5 invlo$ e5] w>me zee1 die 9 het zuid5 aan de ke]kr+5 gr5sde1 _h m5 droge en br&5d heete ja>getijd51 afwissel5d met gematigde en reg5a*tige tijd52 de gemiddelde ja>temp]atuur b$roeg op #de ,n4 ,b4 #be4 ,het is die p]iode van het t]tiaire tijdp]k1 wa>9 ,europa de hoog/e temp]atuur _h4 ,9 ,frankrijk kwam5 palmboom5 9 ov]vlo$ voor1 kokosboom5 en d]gelijke ti]5 welig 9 ,engel&1 wa> de boom5 met afwissel5de blad]5 nog alle5 op de hoogt5 gevond5 word51 wa>van zij e]/ op het e9de d] eoc5e p]iode zull5 afdal54 ,zoolang die p]iode duurt1 blijv5 de /rek5 9 de nabijheid van de pool e55 plant5groei v]toon51 die ov]e5komt met e5e temp]atuur1 gemiddeld #bj hoog] dan die1 welke m5 9 onz5 tijd 9 diezelfde /rek5 heeft4 ,ook de w]k+ 9 het inw5dige d] a>de beg9t zi* 9 di5 tijd te op5b>51 en uit zi* vooral door de opheff+ d] ,pyr5en en ,ap5nijn51 t]wijl me] 9 het noord5 zwavel- en ijz]v]b9d+5 tot de opp]vlakte d] a>de dr+54 ,de laag/e t]tiaire =matie is /]k ontwikkeld 9 de om/rek5 van ,p>ijs2 zij zet zi* oo/wa>ts 9 ,belgi voort en noordwe/wa>ts 9 ,engel&4 ,p>ijs1 ,lond5 en ,brussel zijn op die =matie geb\wd4 ,het ,kanaal be/ond to5 niet2 ,bretagne1 met ,cornwallis v]bond51 sloot aan die zijde de ,engels*-,p>ijs*e golf af1 die zi* v] oo/wa>ts uit/rekte1 ov] de ,ard5n5 he5liep en zi* ov] ,belgi v]spreidde4 ,9 het bekk5 van ,p>ijs be/aat de eoc5e =matie afwissel5d uit zee- en zoetwat]=maties1 die aldus g]angs*ikt zijn3 ,eoc5e ,=matie4 ,bov5/e ,m]gel1 gips 7zoetwat]vorm+74 ,m]gel1 gips en h>de tuf/e5 7zoetwat]vorm+74 ,m]gel1 gips 7zeevorm+74 ,middel/e ,gr(kalk 7zoetwat]vorm+74 ,z&/e5 7zeevorm+74 ,gr(kalk 7zeevorm+74 ,ond]/e ,,ii ,z& 7,soissons7 7zeevorm+74 ,klei en bru9kool 7zoetwat]vorm+74 ,z& 7,bra*eux7 7zeevorm+74 ,i ,kalk/e5 7zoetwat]vorm+74 ,kalk/e5 7zeevorm+74 ,wij zull5 die v]s*ill5de =maties 9 bijzond]h$5 besprek51 die 9 de om/rek5 van ,p>ijs ze] gemakkelijk kunn5 word5 wa>g5om54 ,wij beg9n5 bij de oud/e lag54 ,ond]eoce53 ,i4 ,zee- en zoetwat]vorm+4 ,de ond]/e lag5 d] eoc5e =matie word5 9 de onmiddellijke om/rek5 van ,p>ijs1 vooral te ,meudon1 wa> zij de pisoli?is*e kalk/e5 b$ekk51 die het e9de is d] krijt=matie1 v]teg5woordigd door witte m]gel1 die b5$5 kalk/e5 met zeefossiel5 bevat1 en van bov5 e5e witte v]h>d+1 die zoetwat]- en l&weekdi]5 bevat4 ,het bekk5 van ,p>ijs moet dus e]tijds b$ekt zijn gewee/ met zeewat] en lat] g$eeltelijk bov5 wat] zijn gekom5 en met zoetwat] b$ekt4 ,die zeevorm+1 die aantoont1 dat 9 de e]/e eeuw5 d] eoc5e p]iode1 de zee e55 nieuw5 inval g$aan heeft1 wordt me] na> het zuid5 aangewez5 door e55 b& van ronde /r&kei51 die ?ans door kiezel aan elk&] v]bond5 zijn en nog /e$s de gr5s aanwijz5 van d5 inval d] zee4 ,t5 oo/51 9 ,belgi1 gev5 die zeebez9k+5 het aanzijn aan e5e z&ige kalk/e51 die vele s*elp5 bevat1 en e5e s*oone zeefauna le]t k5n54 ,da>bov5 v9dt m5 ev5als te ,meudon zoetwat]ge/e5t51 met niet tot de zee behoor5de s*elp5 gevuld4 ,bij ,reims v9dt m5 diezelfde kalk/e51 bij ,rilly is zij v]s*eid55e met]s dik en ze] rijk aan fossiel54 ,v]d]1 bij ,szanne1 v9dt m5 e5e laag h>de tuf/e51 ru/5de teg5 e5e krijtrots1 die op die plaats de gr5s aanwij/ van dat oude me]4 ,9 dat wat] leefd5 talrijke weekdi]51 met insect51 die v]/e5d zijn en z go$ bewa>d zijn geblev51 dat m5 alle bijzond]h$5 van hunn5 b\w k5t4 ,,ii4 ,z& van ,soissons4 ,da>na heeft de zee de geheele ,engels*-,p>ijs*e golf w$] b$ekt1 zij heeft da> glaukoniet-z& met zees*elp5 afgezet1 die talrijk zijn 9 de om/rek5 van ,bra*eux1 wa> zij gek5m]kt word5 door de aanwezigheid van e5e groote oe/]soort1 die geheele bank5 vormt4 ,klei en bru9kool4 ,de golf1 wa> dit z& zi* afzette1 0 dus ze] uitge/rekt4 ,e5e rijz+ van het ,engels*-,p>ijs*e bekk51 die da>op gevolgd is1 vooral 9 het oo/51 heeft 9 het midd5 van het bekk51 9 de onmiddellijke omgev+ van ,p>ijs1 e5 me] do5 ont/aan1 wa>9 zi* kleilag5 hebb5 afgezet1 die te ,vaurig>d en ,issy voor bak/e551 en te ,mont]eau1 wa> de klei zuiv]d] is1 voor porsele9 en a>dew]k gebruikt word54 ,die klei1 welke bru9kool bevat1 /rekt zi* veel v]d] uit dan de lag]e kleilag54 ,hetzelfde is het geval 9 ,engel&1 wa> het z& en het met bru9kool v]m5gde krijt b$ekt is met e5 bru91 taai klei1 ,london clay1 dat te ,lond5 e5e dikte heeft van #aej met]s4 ,het ,london clay heeft nog deze m]kwa>digheid1 dat het zees*elp5 bevat1 die tot soort5 behoor51 die alle5 9 de w>me zeen lev52 met die fossiel5 v9dt m5 da> e5 groot aantal s*ildpadd51 me] dan ze/ig soort5 viss*51 talrijke be5d]5 van zoogdi]51 en groote1 sam5g$rukte hoekige vru*t51 tamelijk gelijk5d op kokosnot51 die op de opp]vlakte van het wat] moet5 g$rev5 hebb51 vrdat zij 9 de modd] b$olv5 zijn1 wa>9 wij ze ?ans uit/ek5d bewa>d t]ugv9d54 ,m5 heeft die tropis*e vru*t5 t]uggevond5 9 de m]gel en het z& van het ,trocad]o1 to5 m5 de grondw]k5 v]ri*tte voor het geb\w van de ,p>ijs*e t5toon/ell+ van #ahfg2 ,p>ijs 0 9 die p]iode e5 inham 9 de nabijheid d] zee4 ,bov5/e z& van ,soissons4 ,to5 die klei zi* afzette 9 het zuid5 van ,engel& en 9 ,belgi1 lag het bekk5 van ,p>ijs nog ond] wat]3 het fijne en gele z&1 dat bij ,soissons de klei met bru9kool b$ekt1 en dat wij/ op e55 t]ugke] van de zee op die plaats51 bevat e5e groote hoeveelheid nummuliet54 ,dat z& is ze] ontwikkeld t5 noordoo/5 van ,p>ijs1 vooral 9 de ,aisne-vallei1 wa> het #ej met]s dik is4 ,9 ,belgi is het bov5 de klei van ,vla&]5 nog veel /]k] ontwikkeld4 ,de nummuliet5zee is dus van het oo/5 gekom52 zij is ov] ,vla&]5 tot het bekk5 van ,p>ijs doorg$rong51 door e5e /raat1 die ov]e5komt met de teg5woordige vallei d] ,oise1 en zij /rekte zi* niet v]d] uit dan de onmiddellijke omgev+ van ,p>ijs4 ,het glaukonietz& te ,vaurig>d en ,vauves1 dat da> de kei5 b$ekt1 behoort tot de gr(kalklaag en wij/ het beg9 aan d] middel/e eoc5e p]iode4 ,middel/e ,eoc5e ,=matie4 ,ond]/e gr(kalk4 ,het gr(kalk bevat e5e v]zamel+ van fossiel5h\d5de kalk/e551 die uit/ek5de b\w/e55 oplev]52 de vlakte d] laag b$raagt van #cj tot #ce met]s2 b5$5 v9dt m5 gr( z& met kle9e zw>te vuur/e55 en gro5e korrels glaukoniet1 die dikwijls aan elk&] v]bond5 zijn door kalk/e52 het bevat t&5 van zeehond51 kle9e poliep5 en e5e groote nummulietsoort1 die 9 het gr(kalk ze] veel voorkomt4 ,dat glaukonietz& wij/ op het beg9 d] zeevorm+1 die zi* zal uit/rekk5 ov] het zuidoo/5 van ,ile-de ,france4 ,da>bov5 v9dt m5 e5e grove kalk/e51 met vele s*elp51 en e5 ontzaglijk aantal nummuliet52 da>9 kom5 groote tweekleppige weekdi]51 zeegels en e5e c]i?id5soort voor1 die voor die laag k5s*ets5d is4 ,van ,/4-,qu5t9 tot ,rijssel v9dt m5 aan de opp]vlakte van d5 bodem kiezelh\d5de blokk5 v]spreid1 wa>9 de nummulites laevigata voorkomt1 somtijds omslot5 door bont-roode klei4 ,dit zijn de laat/e ov]blijfsel5 van e5e laag1 die ons aantoont1 dat de lag]e gr(kalkzee zi* 9 die ri*t+ tot zv] uit/rekte en 9 ,belgi w]d voortgezet 9 e5e /raat1 die langs de ,sommevallei het dep>tem5t du ,nord 9 zijne geheele uitge/rek!id doorsne$4 ,bov5/e gr(kalk4 ,het bov5/e gr(kalk v]lie/ w$] het k>akt] e5] zeevorm+1 aan de vorige lag5 eig51 en wij/ op e5e ku/=matie4 ,het bevat aan de b5$5opp]vlakte e5 zoetwat]vlak beslot5 tuss*5 twee zeebank51 die i$] gek5m]kt zijn door d5 ov]vlo$ van c]i?id51 die da> voorkom5 met buikpootige brakwat]-weekdi]54 ,de zoetwat]-kalk/e5 bevat limnaeid5 en palud9id5 7tot de buikpootige weekdi]5 behoor5d71 da>tuss*5 ligt dikwijls klei met bru9kool1 die e55 tropis*5 plant5groei bevat1 o4a4 palmboom54 ,m5 v9dt da> ook d5 lophiodon4 ,da> de gr(kalkzee zi* me] en me] na> het noord5 t]ugtrekt1 e9digt die rij 9 dunne lag5 di*t ope5gepakte ( kiezelh\d5de kalk/e51 afwissel5d met geblad]de1 dikwijls magnesiumh\d5de m]gel1 wa>9 m5 hoog/ zeld5 fossiel5 aantreft4 ,z&/e54 ,na die afwissel+ van zoetwat]- en zeevorm+1 die het e9de aanwij/ d] gr(kalk1 heeft de t]ugke] van de zee 9 het bekk5 van ,p>ijs we] het aanzijn ges*onk5 aan e5 z&bez9ksel1 welks fauna we9ig met die d] gr(kalk v]s*ilt4 ,met e5 aantal soort5 aan de beide lag5 eig51 v9dt m5 nog e5e geheel aan de laat/e laag eig5 soort van nummuliet4 ,bov5/e gr(kalk van ,/4-,ou54 ,na die bez9k+ sluit zi* de golf van het bekk5 van ,p>ijs geheel af bij h>e mond+1 en v]&]t zij dus 9 e5 zoetwat]me]1 wa>9 zi* nu kalk/e5 en m]gel afzet1 met vuur/e5lag5 da>tuss*51 wi] dikte e5 tw9tigtal met]s kan b]eik54 ,die kalk/e5 /rekt zi* t5 noord5 van ,p>ijs uit en bevat limned5 met enkele s*elp51 niet tot ze$i]5 behoor5d4 ,op het e9de d] eoc5e p]iode hebb5 dus de zoetwat]vorm+5 9 het bekk5 van ,p>ijs de ov]h&4 ,bov5/e ,eoc5e ,=matie4 ,gip%\d5de m]gel4 ,de bov5/e eoc5e laag be/aat uit e5e lange reeks lag5 geblad]de m]gel1 met lag5 gips er tuss*5 92 die bez9ksels1 die e5e dikte van #fj met]s kunn5 b]eik51 zijn nog groot5deels e5e zoetwat]=matie4 ,van ond]5 heeft m5 e5e dunne laag gip%\d5de m]gel op de kalk/e5 van ,/4-,ou54 ,da>bov5 ligg5 de eig5lijke gip%\d5de m]gellag51 wa> het gips uit drie l5svormige lag5 be/aat4 ,de e]/e twee zijn gemiddeld #d ( #e met]s dik2 de laat/e is de dik/e en /rekt zi* het v]/ uit2 te ,montm>tre is zij #bj met]s dik4 ,de gips heeft da> de g$aante van suik] en is 9 prisma's v]deeld1 gelijk5de op die van het bazalt4 ,dat geheel bov5/e g$eelte1 e5e zoetwat]vorm+1 e9digt van ond] 9 blauwa*tig1 van bov5 9 ze] wit m]gel4 ,9 de bov5/e massa v9dt m5 de dikhuidige di]51 paleo!riums1 anoplo!riums1 enz41 wa>m$e wij weldra k5nis zull5 mak51 en die bes*\wd kunn5 word5 als de wez5s1 die het k5m]k zijn d] bov5/e eoc5e =matie4 ,dit is de opvolg+ d] v]/e5de lag5 tijd5s de eoc5e p]iode4 ,m]kwa>dig is het1 dat die ge/e5t5 e5e belangrijke rol gespeeld hebb5 bij d5 b\w van /$5 en won+54 ,indi5 er ge5e b\w/e55 w>51 hoe z\d5 dan dorp51 /$51 huiz5 en monum5t5 geb\wd kunn5 word58 ,de m5s*heid is niet alle5 afhankelijk van het di]5- en plant5rijk1 ma> is ook de slaaf van het delf/(f5rijk1 dat zi* afspiegelt 9 h>e wijze van w]k5 en h>e ges*i$5is4 ,die afwissel+5 van zee1 va/l& en m]5 hebb5 alle5 9 die ne p]iode hond]dduiz5d5 j>5 g$uurd6 ,om zi* e5 d5kbeeld te vorm5 van de buit5gewone v]&]lijkheid 9 de eoc5e p]iode1 zij het voldo5de op te m]k51 dat het oud/e g$eelte d] t]tiaire =matie 9 het bekk5 van ,p>ijs v]teg5woordigd wordt door e5 tw9tigtal v]s*ill5de lag51 die i$] e5e bijzond]e m9]alogis*e k>akt]trek ( enkele eig5a>dige fossiel5 bezitt51 en wa>van sommige zeevorm+51 &]e zoetwat]vorm+5 zijn2 da>5teg5 be/aat zij 9 de ,pyr5en1 9 ,zuid-,europa1 tot zelfs 9 ,*9a1 bijna uitsluit5d uit e5e bank va/ ope5g$rong5 kalk/e51 die geheel e5e zee=matie is1 en het voorkom5 heeft van e5e ,jura=matie1 wa>9 het wemelt van =am9if]51 zoodat zelfs de /e5 nummuliet5kalk g5oemd wordt4 ,9 al de bekk5s ontdekt m5 tuss*5 de v]s*ill5de lag5 fossiel51 en wel gewoonlijk des te talrijk]1 na>mate m5 9 e5e hoog]e laag komt4 ,i$]e afdeel+ d] t]tiaire p]iode ond]s*eidt zi* dan ook duidelijk] van de krijtp]iode dan van volg5de p]iod53 e5 groot aantal soort5 d] mioc5e p]iode kom5 ook 9 de plioc5e =matie voor1 en de teg5woordige zeen1 b4v4 de ,middell&s*e zee1 bevatt5 nog e5 z groot aantal plioc5e weekdi]51 dat de gr5s niet gemakkelijk te trekk5 is tuss*5 de t]tiaire bez9k+5 en die van onz5 tijd4 ,voeg5 wij nog hi]bij1 dat m5 9 d5 laat/5 tijd e5 groot aantal t]tiaire soort5 ontdekt heeft1 die m5 me5de1 dat uitge/orv5 w>51 en die to* 9 de diept5 d] zee 9 groot5 getale voorkom54 ,de pool/rek51 ?ans ijsk\d en v]lat51 w>5 to51 ev5als 9 de secundaire tijd51 b$ekt met plant5rijke boss*52 do* er is re$s e5e neig+ tot afkoel+4 ,het zijn ge5 tropis*e plant5 me]1 ma> platan51 l9d51 ka/anjes1 beuk51 pijnboom51 b]k51 noteboom54 ,die boom5 zull5 lat] e]/ 9 onze /rek5 gevond5 word51 wanne] de temp]atuur voldo5de g$aald zal zijn4 ,ma> 9 di5 tijd w>5 ,frankrijk1 ,duits*l&1 ,belgi1 ,engel& nog met palmboom5 b$ekt1 omdat da> nog e5 tropis* klimaat he]s*te4 ,langzaam en geleidelijk1 do* /e$s vooruitga&e1 heeft zi* van eeuw tot eeuw het lev5 ontwikkeld en gesplit/4 ,de ongew]velde di]5 d] azos*e p]iode hebb5 het aanzijn ges*onk5 aan de gew]velde di]54 ,op de weekdi]5 zijn de viss*5 gevolgd1 op de viss*5 de kruip5de di]5 van het wat]1 da>op de tweesla*tige di]51 en uit de kruip5de di]5 zijn de vogels voortgekom54 ,met de vogelbekdi]5 en de buideldi]51 uit de tweesla*tige di]5 voortgekom51 is de he]s*appij d] zoogdi]5 begonn51 die tijd5s het t]tiaire tijdp]k de w]eld zijn gaan behe]s*54 ,wij zull5 ?ans de ontwikkel+ di] klasse van hoog]e di]5 volg51 wa>uit de dikhuidige1 de h]kauw5de1 de v]s*eur5de di]51 de knaagdi]51 de halfap51 de ap5 en de m5s* zijn voortgekom54 ,wij gev5 hi] 7blz4 #dii7 e5e s*ets van het *ronologis* v]b& tuss*5 de ontwikkel+ van het di]5rijk en de opvolg+ d] geologis*e tijdp]k54 ,en blik is voldo5de1 om die groots*e ges*i$5is te kunn5 opb\w54 ,de teg5woordige ord5 d] viss*5 be/ond5 re$s tijd5s de krijtp]iode1 en wa>s*ijnlijk re$s vroeg]2 zij begonn5 zi* te vorm5 9 de devonis*e en de /e5koolp]iode4 ,de teg5woordige ord5 d] kruip5de di]5 be/ond5 re$s vr de eoc5e p]iode2 hunne vorm+ is begonn5 9 de p]mis*e p]iode4 ,de teg5woordige ord5 d] zoogdi]5 zijn e]/ voll$ig tot ontwikkel+ gekom5 9 de mioc5e p]iode2 9 het eoc5e tijdp]k begonn5 zij zi* e]/ te splits5 en v]s*ild5 zij nog sle*ts ze] we9ig van elk&]4 ,9 de eoc5e =matie d] ,v]e5igde ,/at5 zijn de kruip5de di]5 talrijk1 hoewel zij v]vall5 zijn van d5 rang1 di5 zij 9 de secundaire p]iode innam54 ,m5 v9dt ge5e l&d9osauri me]1 en er vlieg5 ge5e pt]osauri me] 9 de lu*t3 deze zijn met de ,jurazeen en krijtzeen1 wa>9 zij leefd51 v]dw554 ,voortaan nem5 de krokodill51 s*ildpadd5 en hag$iss5 hunne plaats 91 en de slang5 tr$5 voor het e]/ op het va/el& van ,am]ika op4 ,de krokodill5 behoor5 re$s tot de teg5woordige typ51 re$s e5 twaalftal soort5 kunn5 ond]s*eid5 word54 ,van de s*ildpadd5 zijn re$s #dc soort5 bek5d4 ,m5 k5t nog sle*ts zes eoc5e soort5 van slang54 ,9 de bez9ksels d] eoc5e zeen heeft m5 v]s*ill5de rogg5 gevond51 en da>ond] d5 sidd]rog ( electris*5 rog1 di5 m5 kan h]k5n5 aan zijne om het geheele li*aam geleg5 v9n54 ,m5 heeft sidd]rogg5 gevond5 9 de om/rek5 van ,v]ona1 op d5 b]g ,bolca1 die b]oemd is door zijn groot aantal fossiel52 zij zijn veel groot] dan die1 welke ?ans de ,middell&s*e zee bewon54 ,die fossiele wez5s hebb5 ?ans hunne v]teg5woordig]s bijna uitsluit5d 9 de zuidelijke zeen2 de o/racion quadricornis b4v4 is m]kwa>dig door de vreemde ligg+ zijn] oog51 die op hor5s beve/igd zijn 7fig4 #bgg74 ,ook te ,aix 7,prov5ce7 heeft m5 e5e groote hoeveelheid fossiele viss*54 ,m5 v9dt da> vooral e5e soort van k>p] 7lebias cephalotes71 die zi* van de ov]ige k>p]s ond]s*eidt door zijn5 van t&5 voorzi55 bek4 ,die soort be/aat nog h$5 t5 dage 9 het zoetwat] van ,prov5ce4 ,fig4 #bgf is gemaakt na> e5e teek5+ van ,agassiz4 ,tot de m]kwa>dig/e viss*5 van dat tijdp]k behoort de platax altissimus 7fig4 #bgh74 ,de vogels1 die wij voor het e]/ 9 de g$aante van d5 ar*eopt]yx hebb5 zi5 v]s*ijn51 s*eid5 zi* ?ans voor go$ van de kruip5de di]54 ,fig4 #bgi /elt e5 m]kwa>dig afdruksel voor1 9 de b5$5lag5 van d5 heuvel van ,montm>tre gevond54 ,het zijn de ov]blijfsel5 van e5 gevleugeld wez51 dat het voorkom5 en d5 b\w heeft van onze teg5woordige vogels1 en dat m5 d5 naam gegev5 heeft van d5 vogel van ,montm>tre4 ,die vogel 0 niet bijzond] groot4 ,de ga/ornis p>isi5sis e*t]1 9 #ahee door ,ga/on ,plant 9 de eoc5e lag5 van ,m5don gevond51 moet1 zooals uit de gevond5 tibia blijkt1 e5e ze] groote vleugelwijdte gehad hebb54 ,wij zull5 zi51 dat de vogels e]/ 9 de mioc5e p]iode tot hunne volle ontwikkel+ kom54 ,zooals wij re$s hebb5 opgem]kt1 zijn het de zoogdi]51 die k5s*ets5d zijn voor het t]tiaire tijdp]k4 ,wij hebb5 vroeg] re$s gesprok5 ov] hun e]/e optr$5 9 d5 vorm van buideldi]54 ,die lag]e zoogdi]5 zijn 9 ,europa de voorgang]s d] plac5taire zoogdi]5 gewee/2 na da> 9 de secundaire p]iode te hebb5 geleefd1 zijn zij 9 de eoc5e p]iode zeldzaam geword5 en 9 het midd5 d] mioc5e p]iode v]dw554 ,wa>s*ijnlijk zijn v]s*eid5e van deze 9 plac5taire zoogdi]5 v]&]d4 ,dieg5e1 welke ge5 v]&]+ hebb5 ond]gaan ( niet v]huisd zijn1 w>5 9 d5 /rijd om het be/aan 9 ongun/ige om/&igh$54 ,hoe groot ook hun mo$ en hunne k9d]liefde zijn1 to* zijn hunne jong51 zwakke en ontijdig t] w]eld gekom5 wez5s1 me] blootge/eld aan de aanvall5 d] ro(di]5 dan de plac5taire zoogdi]5 en vooral de knaagdi]5 en dikhuidig51 die re$s ze] ontwikkeld t] w]eld kom54 ,bov5di5 kunn5 de buideldi]5 met hunne jong5 9 hunn5 buidel ( op hunn5 rug ge5e rivi]5 ov]/ek5 zond] geva> te loop5 ze 9 het wat] te zi5 /ikk52 de plac5taire zoogdi]51 wi] jong5 g5oeg ontwikkeld t] w]eld kom5 om te kunn5 loop5 en zwemm51 ond]v9d5 diezelfde bezw>5 niet4 ,da> de graset5de di]5 van veld tot veld moet5 gaan om de plant5 te plukk51 die 9 i$] ja>getijde bloei51 moet5 zij me] la/ gehad hebb5 van zee>m5 en /room5 dan de vlees*et5de buideldi]52 miss*i5 is dit n d] r$551 wa>om zij vroeg] uit onze /rek5 v]dw55 zijn1 want opm]kelijk is het1 dat m5 9 onze t]tiaire =maties ge5 enkel graset5d buideldi] gevond5 heeft1 en wel ov]blijfsel5 van vlees*et5de buideldi]54 ,9 de e]/e helft van het t]tiaire tijdp]k w>5 er 9 ,p>ijs1 ,auv]gne1 ,vaucluse1 ,zwits]l& di]51 die ze] veel gelek5 op de teg5woordige buidelratt54 ,m5 kan er niet aan twijfel51 dat zij e55 soortgelijk5 b\w gehad hebb52 ,cuvi] to* heeft bij n van deze de buidelbe5d]5 t]uggevond51 die di55 tot /eun van d5 buidel1 wa>9 de jong5 geplaat/ zijn4 ,deze ontdekk+ behoort tot die1 welke het mee/ d5 groot5 natuurond]zoek] belang inboezemd52 vrdat hij het bekk5 gezi5 _h1 0 hij ov]tuigd1 dat het di] buidelbe5d]5 bezat1 omdat de /udie d] t&5 en van het g]aamte hem re$s tot de v]wants*ap van die di]5 met de buidelratt5 _h do5 besluit54 ,cuvi] 0 van me5+1 dat er e5 nauw v]b& be/aat tuss*5 de v]s*ill5de organ52 hij me5de1 dat de aanwezigheid van het ne orgaan de aanwezigheid van e5 &] orgaan m$ebr5gt2 to5 hij dus 9 het gips van ,montm>tre e5 di] zag1 dat t&5 _h als e5e buidelrat1 bewe]de hij re$s vooruit1 dat het ook buidelbe5d]5 moe/ hebb5 als e5e buidelrat4 ,to5 hij dus het di] g+ uitgrav51 en het bekk5 g+ blootlegg51 riep hij e5ige vri5d5 te zam51 om h5 getuige te do5 zijn van de ontdekk+ d] buidelbe5d]51 en w]kelijk w]d zijne voorspell+ bewa>heid4 ,to* _h het kunn5 zijn1 dat ,cuvi] niet zoo gelukkig gewee/ w>e2 m5 moet imm]s de wet van het ond]l+ v]b& d] v]s*ill5de organ5 niet te /r5g toepass54 ,cuvi] to*1 die aan de onv]&]lijkheid d] soort5 gelo(de1 me5de1 dat e5 hond altijd e5 hond1 e5e buidelrat altijd e5e buidelrat is4 ,to* behoeft dit niet /e$s het geval te zijn2 e5 di] kan tegelijk]tijd de k>akt]trekk5 van twee v]s*ill5de soort5 ( van twee v]s*ill5de klass5 gehad hebb54 ,het is zelfs mogelijk1 dat het e5 s*akel gewee/ is tuss*5 de twee voornaam/e afdeel+5 van de klasse d] zoogdi]54 ,wij hebb5 hi]van het bewijs gehad bij de vogel-reptiel5 en de d9osauri4 ,de eoc5e p]iode k5m]kt zi* door e55 m]kwa>dig5 rijkdom en e5e groote v]s*eid5heid van soort5 van dikhuidig51 die ond] de vi]voetige di]5 van onz5 tijd niet me] gevond5 word52 zij kwam5 ov]e5 met de tapirs1 de rh9oc]oss5 en de kameel54 ,het zijn de paleo!riums1 lophiodons1 anoplo!riums1 an?raco!riums1 *]opotami1 adapis1 alle door ,cuvi] ontdekt4 ,wij zull5 ze 9 bre$e trekk5 bes*rijv54 ,de paleo!riums gelek5 op de tapirs door hunn5 algeme55 b\w1 d5 vorm van hunn5 kop en de kor!id d] neusbe5d]51 wa>uit blijkt1 dat zij ev5als de tapirs e55 kle95 snuit hadd51 ook hadd5 zij zes snijt&5 en twee hoekt&5 9 i$]e kaak2 ma> door hunne kiez51 wa>van de bov5/e plat en van v]hev5e halvemaansvormige plooi5 voorzi5 w>51 en door hunne poot51 die alle vi] drie toon5 bevatt5 7bij de tapirs hebb5 de voorpoot5 vi] toon57 gelijk5 zij op d5 rh9oc]os #dg4 ,het is ne d] mee/ v]spreide soort5 uit die =matie4 ,re$s ,cuvi] s*rijft1 dat de gipsgroev5 9 de om/rek5 van ,p>ijs er van wemel53 m5 v9dt da> be5d]5 van zev5 v]s*ill5de soort54 ,de e]/e 7paleo!rium magnum71 is zoo groot als e5 pa>d2 drie &]e zijn van de grootte van e5 v>k51 ma> ne da>van met lange1 smalle poot51 ne met bre$]e poot51 ne met nog bre$]e en nog kort]e poot52 de vijfde soort1 van de grootte van e5 s*aap1 heeft nog kort]e en bre$]e poot52 de zesde soort heeft de grootte van e5 lammetje1 en heeft slanke poot51 wa>van de uit]/e toon5 kort] zijn dan de ov]ige2 de zev5de soort is zoo groot als e5e haas4 ,m5 heeft ook 9 &]e /rek5 van ,frankrijk paleo!riums gevond53 te ,puy-en-,velay1 9 de gip%\d5de m]gel2 9 de om/rek5 van ,orleans1 9 de m]gellag51 en bij ,issel 9 e5e laag molasse4 ,ma> vooral 9 de molasse van ,dordogne komt het paleo!rium ev5 talrijk voor als 9 de gipsgroev5 van ,p>ijs4 ,de lophiodons zijn nog nad] v]want met de tapirs dan de paleo!riums1 da> ook hunne b5$5kiez5 dw>se v]hev5h$5 bezitt54 ,9 enkele opzi*t5 wijk5 zij er e*t] w$] van af4 ,cuvi] heeft 9 ,frankrijk #ab soort5 ontdekt1 alle begrav5 9 m]gel1 uit zoetwat] gevormd1 en met limned5 gevuld4 ,de groot/e soort bev9dt zi* nabij ,orleans1 9 dezelfde groeve als de paleo!riums2 zij gelijkt op d5 rh9oc]os4 ,op dezelfde plaats is e5e twe$e1 kle9]e soort2 e5e d]de soort v9dt m5 te ,montpelli]1 e5e vi]de bij ,laon1 twee bij ,bi*sweill] 9 d5 ,elzas1 vijf 9 ,b]ry bij ,arg5ton4 ,de v]s*ill5de soort5 v]s*ill5 ond]l+ 9 grootte2 de kle9/e w>5 nauwelijks zoo groot als e5 lammetje2 ook v9dt m5 kle9e v]s*ill5 9 d5 vorm d] t&51 die wij hi] niet zull5 besprek54 ,9 de bov5/e lag5 van de ,p>ijs*e gr(kalk heeft m5 e5 groot aantal fossiele be5d]5 van lophiodons gevond54 ,de anoplo!riums1 die m5 9 de gipsgroev5 buit5 ,p>ijs gevond5 heeft1 hebb5 sommige k>akt]trekk51 die m5 bij ge5 enkel &] di] t]ugv9dt2 poot5 met twee toon51 wa>van de middelh&sbe5d]5 niet met elk&] v]e5igd zijn zooals bij de h]kauw5de di]51 en t&51 die teg5 elk&] aanligg51 zooals dit ?ans alle5 bij d5 m5s* het geval is4 ,er be/aan drie soort5 van anoplo!riums2 de anoplo!riums 9 d5 eig5lijk5 z91 de xiphodons en de di*obuni1 die 9 d5 vorm d] t&5 van elk&] v]s*ild54 ,het mee/ v]spreide anoplo!rium 0 e5 di] van de hoogte van e5 wild zwijn1 do* veel lang] en voorzi5 van e55 lang5 en dikk5 /a>t1 zoodat het ongeve] de afmet+5 _h van e55 groot5 ott]4 ,wa>s*ijnlijk kon het go$ zwemm53 m5 v9dt op d5 bodem d] zee zijne be5d]5 +eslot5 9 het gips1 dat zi* da> afzette4 ,de xiphodon 0 slank en li*t als e5e s*oone gazelle4 ,de di*obunus _h de grootte van e5e haas4 ,hij ond]s*eidt zi* van de anoplo!riums en de xiphodons door twee kle9e en dunne te55 aan i$]5 voet1 naa/ de twee groote te554 ,de an?raco!riums ligg5 tuss*5 de paleo!riums1 de anoplo!riums en de v>k5s 94 ,twee van die soort5 zijn 9 het bru9kool van ,cadibona bij ,savona geleg54 ,de e]/e geleek 9 grootte op d5 rh9oc]os1 de twe$e 0 veel kle9]4 ,m5 v9dt ze ook 9 d5 ,elzas4 ,hunne kiez5 gelijk5 op die d] anoplo!riums2 do* zij hebb5 s*]pe hoekt&54 ,de *]opotamus komt 9 de gipsgroev5 bij ,p>ijs voor1 naa/ de paleo!riums en de anoplo!riums1 ma> hij is veel zeldzam]4 ,zijne a*t]/e kiez5 zijn van bov5 vi]kant1 van ond]5 re*?oekig en hebb5 vi] kegelvormige v]hev5h$51 omgev5 door kle9]e bult54 ,zijne hoekt&5 zijn kle94 ,hij 0 zoo groot als e5 v>k54 ,de adapis _h de grootte van e5 konijn2 zij komt ook 9 de gipsgroev5 van ,p>ijs voor1 en 0 nauw v]want aan het anoplo!rium4 ,wij k5n5 dus bijna #dj uitge/orv5 dikhuidige di]54 ,dit groote aantal dikhuidig5 is des te m]kwa>dig]1 da> wij 9 de =matie1 die wij ?ans beh&el51 bijna ge5e h]kauw5de di]5 v9d51 t]wijl deze ?ans 9 zoovele soort5 voorkom5 bij de h]t5 en gazell5 en zulke groote afmet+5 kunn5 aannem51 zooals bij het rund1 de giraffe ( d5 kameel4 ,do* die dikhuidig5 w>5 niet de e5ige bewon]s van de l&51 wa> zij leefd54 ,9 de gipsgroev5 imm]s v9d5 wij da>bij v]s*eur5de di]51 knaagdi]51 v]s*eid5e soort5 van vogels1 krokodill5 en s*ildpadd52 die twee laat/e di]5 v9dt m5 ook met de dikhuidig5 9 de molasse en de m]gel van het midd5 en het zuid5 van ,frankrijk4 ,ook is e5e vle]muis m]kwa>dig1 te ,montm>tre ontdekt4 ,te ,montm>tre zijn ook de be5d]5 van e55 vos gevond51 die van onz5 vos afwijkt en ev5zoo v]s*ilt van d5 jakhals1 d5 isatis en d5 ,am]ikaans*5 vos2 ev5zoo e5e soort wilde kat en twee ( drie v]s*eur5de di]51 die nog niet go$ bek5d zijn4 ,de krokodill5 uit dat tijdp]k gelijk5 op onze gewone krokodill5 door d5 vorm van hunn5 kop1 t]wijl m5 9 de bank5 d] ,jurap]iode alle5 soort5 v9dt1 die aan de gavial5 v]want zijn4 ,de s*ildpadd5 van di5 tijd zijn alle zoetwat]di]52 sommige behoor5 tot de emydid52 en er zijn te ,montm>tre en vooral 9 de molasse van ,dordogne1 groot]e dan die1 welke m5 lev5d k5t2 &]e zijn triony*idae ( s*ildpadd5 met weeke lipp54 ,die soort1 die m5 gemakkelijk kan h]k5n5 aan d5 vorm van h>e s*ildbe5d]51 en die ?ans alle5 voorkomt 9 de rivi]5 d] w>me l&51 zooals de ,nijl1 de ,ganges1 de ,or9oco1 kwam 9 groot5 getale voor 9 de /rek51 door de paleo!riums bewoond4 ,m5 v9dt e5e ontzaglijke hoeveelheid ov]blijfsel5 te ,montm>tre en 9 de molasse van ,dordogne en &]e bez9k+5 uit di5 tijd 9 het zuid5 van ,frankrijk4 ,de zoetwat]m]51 9 wi] omtrek al deze di]5 leefd51 en die hunne be5d]5 opnam51 bevatt5 behalve s*ildpadd5 en krokodill51 enkele viss*5 en s*elp54 ,al de di]51 die m5 da> gevond5 heeft1 zijn ev5 vreemd aan ons klimaat en ev5 onbek5d 9 de wat]5 van onz5 tijd1 als de paleo!riums en de ov]ige vi]voetige di]5 van di5 tijd4 ,zelfs de viss*5 behoor5 g$eeltelijk tot onbek5de soort54 ,het is dus niet twijfela*tig1 dat die e]/e groote bevolk+ van zoogdi]5 g$eeltelijk v]nietigd is2 ov]al dan ook1 wa> m5 hunne ov]blijfsel5 v9dt1 zijn da>bov5 groote bez9k+5 van e5e zeevorm+1 zoodat lat] de zee w$] ge/roomd heeft ov] de l&51 wa> die di]5 woond5 en ze g$ur5de lang5 tijd b$ekt heeft geh\d54 ,nog niet lang gel$51 9 #ahhd1 heeft ,lemo9e 9 de lag]e eoc5e =matie 9 de om/rek5 van ,p>ijs e5 zoogdi] gevond51 dat hij d5 naam gegev5 heeft van pleuraspido!rium4 ,dat di] 0 v]want aan de buideldi]5 en het paleo!rium4 ,onlangs bij d5 b\w van d5 nieuw5 spoorweg van ,/4-,cl\d na> ,m>ly-le-,roy heeft m5 ov] e5e groote uitge/rek!id het z& van ,fonta9ebleau blootgelegd met de s*elph\d5de m]gel4 ,m5 heeft da>91 ond] talrijke fossiele ov]blijfsel51 ve]ti5 v]baz5d zw>e en groote ribb5 gevond54 ,zij zijn #dc c5timet]s lang en ev5 dik als bre$4 ,gaudry me5t1 dat zij behoord moet5 hebb5 tot het groot/e zeezoogdi]1 dat tot nu toe 9 de om/rek5 van ,p>ijs ontdekt is4 ,het moet gelek5 hebb5 op onze teg5woordige zeekoe1 e5 groot graset5d walvis*a*tig zoogdi]4 ,de v9n5 be/aan uit vijf v+]s1 die w]kelijke h&5 vorm54 ,de wijfjes hebb5 twee groote melkkli]54 ,m5 k5t ge5 enkel &] di] met zoo zw>e en groote ribb54 ,do* de groot/e s*att5 voor de paleontologie zijn 9 d5 laat/5 tijd 9 ,am]ika ontdekt4 ,s$]t d5 b\w van d5 spoorweg1 die ,am]ika doorsnijdt van d5 ,atlantis*5 tot d5 ,/ill5 ,oceaan1 zijn /rek5 ond]zo*t1 die tot di5 tijd voor de bes*av+ en de wet5s*ap geslot5 w>54 ,m5 heeft da> e5e m5igte fossiele di]5 gevond51 wa>van v]s*eid5e ze] veel v]s*ill5 van die van ,europa4 ,dat g$eelte van ,wyom+1 begrep5 tuss*5 het ,rotsgeb]gte en d5 ,wahsat*ket51 is n d] /rek51 die d5 paleontolog5 de mee/e v]rass+5 aanbi$54 ,9 de eoc5e p]iode 0 de zee1 die tijd5s de krijtp]iode die /rek5 b$ekt _h1 door groote zoetwat]m]5 v]vang51 aan wi] oev]s e5 rijke plant5groei ont/ond1 en wa> de reusa*tige dikhuidig5 zi* ontwikkeld51 wi5 m5 d5 naam van d9oc]atid5 gegev5 heeft4 ,m>% heeft e5 groot w]k ges*rev5 ov] die vreemde s*epsel52 het is nog rijk] 9 belangrijke gegev5s dan dat1 wa>van wij vroeg] gesprok5 hebb5 na> aanleid+ van de t&vogels4 ,de s*$el d] d9oc]atid5 #dh v]kla>t ons1 wa>om m5 hun di5 naam gegev5 heeft4 ,nog nooit _h m5 kopp5 gezi5 met zveel hor5s3 de neusbe5d]5 drag5 twee kle9e be5ige uit/eeksels2 de vrkak5 lev]5 bov5 de hoekt&5 twee /evige uit/eeksels2 e5 d]de nog groot] en m]kwa>dig] pa> wordt door de zijbe5d]5 gevormd2 m5 heeft getra*t van dit vreemde di] e5e voor/ell+ te mak51 die 9 fig4 #bhc is we]gegev54 ,ook de h]s55 zijn bijzond] vreemd en veel kle9] dan bij e5ig &] zoogdi]1 zoodat zij op die van kruip5de di]5 gelijk54 ,de g]+e afmet+ d] h]s55 is e5 k>akt]trek1 eig5 aan v]s*eid5e zoogdi]5 d] t]tiaire =matie2 dat g$eelte van het li*aam is e]/ tot me]d]e ontwikkel+ gekom5 bij de di]5 van het middel/e t]tiaire tijdp]k en vooral bij die d] teg5woordige p]iode4 ,da> er 9 het algeme5 v]b& be/aat tuss*5 de ontwikkel+ d] h]s55 en het v]/&1 mag m5 aannem51 dat de oud]e zoogdi]5 m9d] v]/& hadd5 dan die van onz5 tijd4 ,het fossiele di]1 dat door zijne l$emat5 en zijne t&vorm+ het mee/ tot de d9oc]atid5 nad]t1 is de coryphodon2 ma> to* is het nog v] van de d9oc]atid5 v]wijd]d4 ,nietteg5/a&e hunne v]baz5de grootte en bepaalde punt5 van ov]e5kom/ 9 hunne l$emat51 kunn5 de bek5de groote di]5 d] ,we/]n-,t]ritories to* niet 9 v]b& gebra*t word5 met de snuitdi]51 want zij hadd5 no* e55 snuit1 no* bov5snijt&51 en hoewel hunne poot5 e5ige ov]e5kom/ hebb5 met die d] olifant51 v]s*ill5 zij da>van w$] 9 vele &]e opzi*t54 ,de d9oc]atid5 zijn ind]daad wez5s1 die v]dw55 zijn zond] nakomel+s*ap a*t] te lat51 nadat zij aan de eoc5e w]eld e5 vreemdsoortig voorkom5 gegev5 hadd54 ,het is ind]daad vreemd1 dat m5 re$s 9 het beg9 d] t]tiaire p]iode zulke groote zoogdi]5 v9dt3 de ond]zoek+5 to*1 9 d5 laat/5 tijd 9 ,am]ika g$aan1 en die welke 9 ,europa volbra*t zijn1 hadd5 sle*ts nietige zoogdi]5 d] secundaire p]iode aan het li*t gebra*t4 ,van #ahgj tot #ahhc heeft ,m>% de ov]blijfsel5 van me] dan #bjj exempl>5 van d9oc]atid5 v]zameld1 zond] nog te sprek5 van de tallooze fossiel51 tot &]e groep5 behoor5de4 ,m5 k5t re$s #cj v]s*ill5de soort54 ,de /udie van dat pra*tige mat]iaal is de grondslag van zijne s*oone v]h&el+4 ,zooals wij zag5 behoor5 de h]s55 tot de m]kwa>dig/e organ5 d] d9oc]atid53 zij zijn kle9] dan van e5ig &] bek5d zoogdi]1 zelfs niet groot] dan de geheele w]velkolom4 ,de ontwikkel+ d] h]s55 heeft 9 de t]tiaire p]iode volg5s ,m>% na> de volg5de wett5 plaats gegrep53 #a4 ,alle zoogdi]5 d] t]tiaire p]iode hadd5 kle9e h]s554 #b4 ,9 de t]tiaire p]iode zijn de h]s55 geleidelijk toeg5om54 #c4 ,die to5em+ _h vooral plaats 9 de halfrond54 #d4 ,bij enkele groep5 word5 de h]s5w9d+5 sam5ge/eld]4 ,de halsw]vels d] d9oc]atid5 gelijk5 op die d] snuitdi]51 ma> zij zijn lang]4 ,de geheele hals 0 e5 d]de lang] dan die van d5 olifant4 ,e5 snuit 0 dus onnoodig1 omdat het di] met d5 kop d5 grond kon b]eik54 ,de be5d]5 d] l$emat5 zijn ov] het algeme5 ze] /]k1 zooals tr\w5s het geheele g]aamte1 met uitzond]+ van e5 deel van d5 s*$el4 ,de voor/e l$emat5 hebb5 veel ov]e5kom/ met die d] snuitdi]54 ,de voorpoot5 zijn zwa>d] dan de a*t]poot54 ,indi5 m5 d5 d9oc]as v]gelijkt met enkele d] groot/e veelhoevige di]5 van onz5 tijd1 dan blijkt het1 dat hij e5ige punt5 van ov]e5kom/ heeft met d5 rh9oc]os en ev5e5s met d5 olifant4 ,wat zijne grootte betreft1 /aat hij tuss*5 beide 94 ,9 &]e opzi*t5 h]9n]t hij ons aan d5 hippopotamus4 ,de m]kwa>dig kle9e h]s55 en de logheid d] l$emat5 wijz5 op e5 di]1 dat zi* langzaam beweegt1 dat zi* niet onttrekk5 kan aan v]&]+5 9 het klimaat1 en dat dus v]oordeeld is te v]dwijn5 t5 gevolge van de wijzig+51 die er op het e9de d] eoc5e p]iode 9 het klimaat hebb5 plaats gegrep54 ,de zoogdi]5 d] t]tiaire p]iode zijn voor ons 9 bijzond] gun/ige om/&igh$51 om de ontwikkel+sle] te be/ude]54 ,die wez5s1 wi] huid mee/al fijn1 en f naakt f alle5 met h>5 b$ekt 01 hebb5 e]/ hunne volle ontwikkel+ b]eikt1 to5 de ontzaglijke kruip5de di]5 d] secundaire p]iode w>5 uitge/orv51 wi] l$]a*tige en dikwijls gepants]de huid groote voordeel5 oplev]de 9 d5 /rijd om het be/aan4 ,tijd5s het groot/e g$eelte d] t]tiaire p]iode v]s*ild5 de zoogdi]5 ze] veel van de teg5woordige zoogdi]52 zij w>5 nog 9 volle ontwikkel+4 ,/aan wij e5 oog5blik /il bij de dikhuidig51 die de gipsgroev5 9 de om/rek5 van ,p>ijs tot graftombe hadd54 ,montm>tre en ,pant9 w>5 hun laat/e toevlu*tsoord4 ,i$] blok1 dat uit die groev5 komt1 bevat e5 ( &] /uk van e5 be5 di] zoogdi]51 en hoeveel millio55 van die be5d]5 zijn v]woe/ geword51 vrdat m5 aan de /udie d] paleontologie zijne a&a*t wijdde4 ,de dikhuidig5 kunn5 9 twee ho(dgroep5 v]deeld word53 die met e5 onev5 aantal te551 zooals de rh9oc]os en de tapir1 en die met e5 ev5 aantal te551 zooals het zwijn en het nijlpa>d4 ,9 onz5 tijd zijn de v]s*ill5de soort5 van dikhuidig5 voor het me]5deel s*]p van elk&] ges*eid51 en 9 dit opzi*t v]toon5 zij e5 groot v]s*il met de h]kauw5de di]51 wa>van sommige z op elk&] gelijk51 dat m5 onmogelijk de gr5slijn tuss*5 de v]s*ill5de soort5 trekk5 kan4 ,de teg5woordige dikhuidig5 z\d5 er toe bijdrag5 om de me5+ van ons af te w]p51 dat de v]s*ill5de soort5 van elk&] zijn afge/amd2 do* indi5 wij tot de geologis*e p]iod5 doordr+51 dan zi5 wij de l$ige ruimt5 zi* aanvull53 ,de v]s*ill5de soort51 zegt ,gaudry1 ligg5 z di*t bij elk&]1 dat m5 moeilijk het d5kbeeld van zi* kan afzett51 dat die gelijk5is op e5e geme5s*appelijke af/amm+ wij/4 ,als voorbeeld d] teg5woordige dikhuidig51 die van t]tiaire soort5 s*ijn5 te zijn afgeleid1 kan m5 d5 rh9oc]os noem54 ,die welke 9 ,afrika te huis behoor51 v]s*ill5 9 vele opzi*t5 van die1 welke 9 ,azi lev52 er is dus ge5 grond1 om te me551 dat de ne soort 9 re*te lijn van de &]e af/amt4 ,het is veele] natuurlijk te me551 dat zij beide af/amm5 van hunne t]tiaire voorgang]s2 want zij hebb5 da>m$e bijzond] veel ov]e5kom/3 de teg5woordige ,aziatis*e rh9oc]os h]9n]t aan d5 rh9oc]os ,s*lei]ma*]i van ,pik]mi1 ,eppel%eim en ,sansan2 de tweehoornige ,afrikaans*e rh9oc]os heeft e5e treff5de ov]e5kom/ met d5 rh9oc]os pa*ygna?us van ,pik]mi4 ,de rh9oc]oss5 zijn nog niet ze] oud2 zij zijn 9 de t]tiaire p]iode voorafgegaan door de ac]o!riums1 de paleo!riums1 de paloplo!riums4 ,de romp en de l$emat5 van die v]s*ill5de di]5 hebb5 m]kwa>dig veel ov]kom/ met elk&]4 ,hunne v]deel+ 9 soort5 b]u/ op het ond]zoek van d5 s*$el en hunne t&vorm+2 zij v]s*ill5 niet zveel1 ( m5 kan nog begrijp51 dat zij geme5s*appelijke /am\d]s bezat54 ,opdat onze lez]s zelf ov] die v]wants*ap kunn5 oordeel51 gev5 wij 9 fig4 #bhd en #bhe de fossiele g]aamt5 we]1 wi] v]gelijk+ ons als het w>e e5e op5b>+ is van hunne af/amm+4 ,het e]/e is van het paleo!rium magnum d] bov5/e eoc5e =matie2 het twe$e is van d5 rh9oc]os pa*ygna?us uit de bov5/e mioc5e =matie4 ,zoo wordt door de mee/ v]s*ill5de feit5 de le] van de v]&]+ d] soort5 beve/igd4 ,het valt niet te ontk5n51 dat de plotsel+e v]s*ijn+ d] groote zoogdi]51 paleo!riums1 anoplo!riums1 9 de t]tiaire =matie1 de geolog5 ev5ze] moe/ v]wond]5 als de v]s*ijn+ van de pyramid5 van ,egypte1 de groote tempels van ,palmyra1 ,pae/um en &]e de v]baz+ opwekk5 van d5 ontwikkeld5 reizig]4 ,zij1 die voor het e]/ die tempels en pyramid5 zag51 s*rev5 d5 b\w toe aan d5kbeeldige wez5s1 demon51 feen1 go$e gee/51 die 9 de plaats tr$5 van de v]dw55 ma*t d] oude bes*av+4 ,v&a> het groote aantal leg5d51 ov]lev]+5 en volksg$i*t51 die aan i$] di] run5 v]bond5 zijn4 ,tev]geefs hebb5 de nieuwe ontdekk+5 de v]s*ill5de ontwikkel+sphas5 d] m5s*heid le]5 k5n51 tev]geefs hebb5 zij do5 zi51 hoeveel tuss*5s*akels er w>5 tuss*5 het /e55 en het ijz]5 tijdp]k1 hoeveel voorloopige toe/&5 er noodig w>5 voor i$] /&punt d] m5s*heid2 hoe lang de aris*e volks/amm5 de ontwikkel+ van het sanskrit zijn voorafgegaan2 hoe zi* a*t] i$]e oudheid e5e nog oud]e oudheid op5ba>t1 a*t] i$] gesla*t e5 nog oud] gesla*t1 en hoeveel hond]d5 eeuw5 re$s v]loop5 w>51 vrdat de e]/gebor55 van d5 e]/5 dag d] m5s*5w]eld het dagli*t zag54 ,tev]geefs1 want de gewoonte w9t het van hetge5 wij aans*\w54 ,wij moet5 ons dus niet er ov] v]wond]51 dat bij de e]/e op5b>+ van de be5d]5 9 de t]tiaire =matie v]spreid1 e5e d]gelijke /omme v]baz+ d5 gee/ bevang5 hield4 ,de m5s*elijke gee/ kon het raadsel niet ontw>r54 ,hoe z\d5 de gele]d/e1 de v]/&ig/e1 de mee/ logis*e d5k]s e5 &] antwoord kunn5 gegev5 hebb51 dan3 ,het gaat de m5s*elijke bevatt+ te bov54 ,laat ons het onmogelijke niet beproev54 ,de organism51 wi] ov]blijfsel5 wij zooev5 ontdekt hebb51 w>5 re$s van het beg9 af wat zij lat] w>54 ,zij zijn geheel afgew]kt uit de h& van d5 ,s*epp] gekom54 ,me] te will5 wet51 is de gr5z5 van ons k5v]mog5 ov]s*rijd54 ,pas op1 dat het u niet duizelt3 h\d /il4 ,tra*t ,god niet van aangezi*t tot aangezi*t te zi54 ,zi$a>1 met &]e woord51 het antwoord van ,cuvi]1 die voor d5 gee/ die nieuwe afgrond5 geop5d _h4 ,ma> de m5s*elijke weetgi]igheid1 tegelijk]tijd aangetrokk5 en afge/oot51 kon ge5 vr$e hebb5 met e5e zoo groote ang/valligheid4 ,de onmogelijkheid d] oude v]kl>+ sprong 9 het oog4 ,hoe kan de eik plotsel+ h>5 voll5 wasdom b]eikt hebb51 hoe kan de leeuw uit het niet ont/aan zijn1 zond] e]/ welp gewee/ te zijn8 ,en de m5s*1 di5 m5 zi* d]tig j>5 oud1 en dus volwass5 moe/ voor/ell51 zond] mo$]1 zond] k9d%eid1 dadelijk met zijne volle kra*t en volle oef5+6 ,en die oef5+ is noodig voor de m9/e beweg+1 voor de nietig/e h&el+1 voor het e5v\dig/e gebruik d] z9tuig54 ,wat z\ die man van d]tig j>5 uitri*t51 die plotsel+ v]s*55 01 en niet _h le]5 zi51 beta/5 en hoor54 ,wat z\ hij hebb5 aan zijne ma*tige arm51 als hij niet kon grijp51 aan zijne oog51 als hij niet _h le]5 zi5 en _h le]5 af/&5 beoordeel52 aan zijne voet51 als hij niet _h le]5 loop54 ,zijne kra*t zelf z\de zi* teg5 hem ke]54 ,de oploss+ kwam1 zooals wij zag51 van v]s*ill5de punt5 te gelijk4 ,e]/ ziet m5 hi] en da> losse drad51 die tot geleiddrad5 kond5 di554 ,de wez5s1 die 9 de v]s*ill5de tijdp]k5 op elk&] gevolgd zijn1 hebb5 dikwijls naa/ groote v]s*ilpunt51 trekk5 van ov]e5kom/ beh\d54 ,da> wij de laat/ opgetr$5 wez5s d] s*epp+ zijn1 hebb5 wij de geboorte d] wez5s niet bijgewoond4 ,wij zijn gelijk aan de wez5s van n dag1 die /]v5 op d5 dag1 wa>op zij gebor5 zijn1 wij hebb5 d5 tijd niet gehad om de g$aantev]wissel+5 d] organis*e w]eld te le]5 k5n54 ,en to*1 indi5 wij de ov]blijfsel5 be/ude]51 die 9 de lag5 d] a>de v]borg5 zijn1 dan kunn5 wij uit de ov]e5/emm+ tuss*5 de di]5 van onz5 tijd en hunne voorgang]s e5 besluit trekk5 omtr5t hunne v]wants*ap4 ,wij v9d5 b4v4 9 fossiel5 toe/& hy5a's1 katt51 olifant51 rh9oc]oss51 tapirs1 zwijn51 h]t51 gazell51 dolfijn5 enz41 die nauwelijks van de teg5woordige soort5 kunn5 ond]s*eid5 word52 m5 mag dus besluit51 dat zij de voor\d]s di] di]5 gewee/ zijn1 da> het v]s*il niet groot] is dan dat van rass51 die e55 geme5s*appelijk5 oorsprong hebb52 9 de geologis*e tijd51 zo[el als 9 de teg5woordige tijd51 hebb5 zi* de soort5 tot rass5 ond]v]deeld1 en het is onmogelijk te zegg51 wa> de soort beg9t1 wa> het ras oph\dt4 ,do* het zijn niet alle5 de soort5 van e5zelfde gesla*t1 die de spor5 van v]wants*ap drag54 ,als ik zie1 zegt ,gaudry1 dat het pa>d op het hipp>ion gevolgd is1 de olifant op d5 ma/odon1 de rh9oc]os op het paleo!rium1 de tapir op d5 lophiodon1 de ott] op d5 lutrictis1 de hy5a op het icti!rium1 de hond op d5 amphicyon1 de semnopi!cus op d5 mesopi!cus enz41 dan gelo( ik1 dat die gesla*t5 door nauwe b&5 v]bond5 zijn1 want hunne punt5 van ov]e5kom/ hebb5 v]reweg de ov]h& bov5 hunne punt5 van v]s*il4 ,indi5 ik gelo( aan de v]wants*ap van di]51 tot v]s*ill5de gesla*t5 behoor5de1 dan gelo( ik ook aan de v]wants*ap van di]5 uit v]s*ill5de ord52 ik zie imm]s h]kauw5de en e5hoevige di]5 9 de plaats tr$5 van dikhuidige di]51 die z di*t da>toe nad]51 dat niem& de gr5s kan aanwijz5 tuss*5 de dikhuidige1 de nhoevige en de h]kauw5de di]54 ,het komt mij dus voor1 dat de paleontolog5 g]e*tigd zijn tot de me5+1 dat zij talrijke punt5 van v]wants*ap ontdekt hebb5 tuss*5 de teg5woordige di]5 en de zoogdi]51 die hun 9 de geologis*e tijd5 zijn voorafgegaan4 ,na>mate ik mijne wa>nem+5 v]d] heb uitgebreid1 zegt de uitnem5de natuurond]zoek] v]d]1 b5 ik beve/igd 9 de me5+1 dat de wez5s niet afzond]lijk op a>de v]s*55 zijn1 zond] e5ig v]b&2 ik gelo(1 dat 9 de s*ijnb>e v]s*eid5heid d] natuur e5 plan be/aat1 wa>9 de one9dige ,s*epp] d5 /empel zijn] nheid g$rukt heeft4 ,v&a>1 dat het d5kbeeld1 om iets van dat plan te ontdekk51 mijne s*r$5 op het gebi$ d] paleontologie g]i*t heeft4 ,die natuurwet wordt me] en me] beve/igd1 na>mate wij 9 onze k5nis van de ges*i$5is d] a>de vooruitgaan4 ,na>mate zi* de omgev+ wijzigt1 wijzig5 zi* tegelijk]tijd de lev5de soort54 ,de nieuwe di]5 d] eoc5e p]iode kruip5 niet me]1 zij loop5 en spr+5 en blijv5 niet 9 de modd] van e5 mo]as /il zitt54 ,zij zijn mee/]s d] a>de en k5n5 ha>1 want zij dwal5 v] weg1 tot kudd5 v]e5igd4 ,sommig5 klaut]5 9 de boom5 en knag5 van de vru*t51 die de t]tiaire flora voor h5 heeft do5 rijp52 &]5 spr+5 van rots op rots tot d5 top d] jui/ bov5 wat] v]rez5 b]g52 bijna all5 hebb5 de s*ubbige wap5ru/+ d] kruip5de di]5 afgelegd4 ,het zijn dikhuidige zoogdi]51 wi] huid met h>5 b$ekt is4 ,ge5 enkele h9d]paal h\dt h5 teg52 als e5e /reek uitgeput is1 gaan zij v]d]4 ,het zijn het anoplo!rium1 de xiphodon1 het paleo!rium4 ,er zijn er re$s1 die 9 de a>de wroet5 met hunn5 groot5 snuit2 &]5 ontwortel5 de hee/]s met hunne lange ivor5 t&54 ,de mee/51 zooals het anoplo!rium1 zijn geheel zond] wap554 ,zond] v]d$ig+smiddel5 zijn zij v]s*55 op de a>de1 wa> de oude kruip5de bevolk+ niets teg5 h5 v]mo*t4 ,hunne kra*t zetelt 9 de vi] dunne poot51 die h5 9 n oog5blik v] weg kunn5 drag54 ,elke nieuwe vorm d] a>de spiegelt zi* af 9 de z$51 de gewoont51 het in/9ct en de g$aante d] wez5s3 all5 word5 me] ( m9d] gewijzigd door die nieuwe v]deel+ van l& en wat]1 door de opheff+ d] b]g5 en de afkoel+ op de hoogt52 i$]e nieuwe vorm d] a>de wordt afg$rukt 9 d5 vorm van i$] wez54 ,wij zull5 da>voor e5 nieuw bewijs lev]54 ,de ,jura/reek en e5 groot g$eelte van de omgev+ d] c5trale b]gvlakte van ,frankrijk zijn op v]s*eid5e plaats5 b$ekt door e5e bijzond]e =matie1 die weg5s d5 ov]vlo$ van korrelig ijz]]ts d5 naam gekreg5 heeft van sid]oli?is*e =matie4 ,die =matie dagteek5t van de twe$e helft d] eoc5e p]iode4 ,de lag5 phosphorzure kalk1 die m5 9 zoo groote m5igte te ,qu]cy v9dt1 hebb5 9 m5ig opzi*t groote ov]e5kom/ met de sid]oli?is*e =matie1 en s*ijn5 ev5 als deze groot5deels tot de laat/e helft d] eoc5e p]iode te behoor54 ,die lag5 bevatt5 e5 groot aantal fossiel51 vooral van zoogdi]54 ,die phosphorlag5 dan hebb5 e5 hoog/ m]kwa>dig gesla*t le]5 k5n5 als tuss*5vorm tuss*5 de buideldi]5 en de plac5taire zoogdi]51 het is e5 v]s*eur5d di]1 door ,filhol cynohya5odon1 door ,gaudry proviv]ra g5oemd4 ,de s*$elholte toont aan1 dat de h]s5halfrond5 voorzi5 w>5 van e5 aantal 9 de l5gte g]angs*ikte w9d+5 miss*i5 vi] 9 getal1 en dat de twee middel/e e5 beg9 van kronkel+5 v]toond52 het a*t]ho(d 0 geheel bloot en ze] /evig4 ,de naam yan ?ylacomorphus1 wa>ond] die s*$el is +es*rev51 toont aan1 dat hij1 volg5s d5 gele]d5 directeur van het ,musem1 v]wants*ap _h met de buideldi]54 ,ook heeft m5 9 de lag]e t]tiaire =matie e5 v]s*eur5d di] gevond51 dat tot e5 geheel &] type behoort1 dan alle voorga&e3 zijne t&5 zijn niet s*]p en wijz5 op de vo$+ d] b]51 die tot de alleset5de 7omnivore7 di]5 behoor52 dat di] is de arctocyon uit de z&/e5=matie van la ,fre2 het is het oud/e van alle tot nu toe bek5de zoogdi]5 9 de t]tiaire =matie4 ,bekwame paleontolog5 hebb5 geme5d1 dat het di] tot de plac5taire zoogdi]5 behoorde2 het is e*t] voornamelijk uit d5 vorm van d5 s*$el geblek51 dat het me] tot de buideldi]5 nad]de4 ,wij mog5 ons dus afvrag51 ( de plac5taire zoogdi]5 niet af/amm5 van de buideldi]54 ,indi5 wij wet51 dat de pt]odon1 de hya5odon1 de paleonictis1 de proviv]ra1 de arctocyon geleefd hebb5 9 het tijdp]k1 wa>op de buideldi]5 op het punt w>5 uit ,europa te v]dwijn51 om plaats te mak5 voor de plac5taire zoogdi]51 en wij zi51 dat die v]s*eur5de di]5 tegelijk]tijd k>akt]trekk5 geme5 hebb5 met de buideldi]5 en de plac5taire zoogdi]51 dan mog5 wij aannem51 dat zij ind]daad de af/ammel+5 zijn van de buideldi]5 d] secundaire p]iode4 ,m5 v9dt zelfs h]9n]+5 aan d5 b\w d] buideldi]5 bij di]51 die het voorkom5 hebb5 van w>e plac5taire di]52 zoo heeft de amphicyon1 die tot de familie d] hond5 behoort1 hetzelfde aantal bov5a*t]kiez5 als de buideldi]5 en zijn s*\d]blad gelijkt me] op dat van die di]5 dan op dat d] hond54 ,de cynodon is v]want aan d5 hond en de civetkat4 ,het ligt dus voor de h&1 te besluit51 dat de teg5woordige wez5s van die d] oude tijd5 af/amm54 ,de ges*i$5is van e5 bepaald tijdp]k hangt sam5 met die van het voorafga&e tijdp]k4 ,de eoc5e p]iode heeft de geboorte bijgewoond van de halfap51 wez5s1 die vroeg] door de natuurond]zoek]s ond] de ap5 g]angs*ikt w]d51 ma> die di5 naam niet v]di55 en veele] tuss*5 de h&vleugelig5 7vle]muiz57 en de ap5 inligg54 ,m5 zal zi* rek5s*ap gev5 van de punt5 van v]s*il tuss*5 de halfap5 en de ap51 als m5 b$5kt1 dat tot de e]/e behoor5 de maki1 de lori1 de galago1 de t>sius 7spookaap71 de galeopi!cus1 7kataap7 t]wijl tot de twe$e behoor5 de saj\1 de baviaan1 de makaki1 de gro5e me]kat1 de hulman1 de gibbon1 de orang-oetan1 de *impansee en de gorilla4 ,het ond]s*eid is bijzond] groot1 de vi]h&ig5 omvatt5 dus twee duidelijk van elk&] te ond]s*eid5 groep53 de halfap5 en de ap54 ,rttmey] is de e]/e1 die e55 fossiel5 halfaap gevond5 heeft4 ,de gele]de ,bazels*e hoogle]a> vond ond] de eoc5e fossiel51 9 de sid]oli?is*e =matie van ,eg]k+5 bij ,solo?urn e5 /uk van e5e kaak1 die sle*ts drie kiez5 bevatte2 da>9 wi/ hij e55 halfaap te h]k5n51 di5 hij d5 naam gaf van co5opi!cus4 ,9 #ahgc vond ,del=trie 9 de phosphor-lag5 e55 bijna voll$ig5 kop van e55 oorspronkelijk5 halfaap1 di5 hij d5 naam gaf van palaeolemur4 ,na di5 tijd vond ,filhol 9 diezelfde =matie d5 kop van e5e twe$e soort van datzelfde gesla*t1 die zi* door zijne groot]e afmet+5 en vooral door zijn5 g]ekt5 vorm ond]s*eidde4 ,dezelfde natuurond]zoek] heeft nog e55 kle95 halfaap1 door hem necrolemur g5aamd1 le]5 k5n54 ,gaudry leidt uit het ond]zoek d] halfap51 die 9 de phosphorzure kalk gevond5 zijn1 af1 dat zij e55 geme5s*appelijk5 oorsprong met de eoc5e dikhuidige di]5 kunn5 gehad hebb54 ,de wa>s*ijnlijkheid van die me5+ neemt toe1 nu ,milne-,edw>ds en ,gr&idi] 9 hun w]k ov] de zoogdi]5 van ,madagasc> bewez5 hebb51 hoe groote ov]e5kom/ er be/aat tuss*5 de halfap5 en de veelhoevige di]54 ,om aan te toon51 dat v]s*eid5e d] halfap5 k>akt]trekk5 gehad hebb5 tuss*5 de teg5woordige halfap5 en de eoc5e dikhuidig51 behoev5 wij sle*ts de om/&igh$5 hunn] ontdekk+ te v]meld54 ,to5 ,del=trie d5 s*$el van d5 door hem ontdekt5 halfaap be/ude]d _h1 zond hij di5 na> ,gaudry met v]s*eid5e &]e fragm5t51 die 9 de phosphorzure kalk gevond5 w>54 ,ond] die mon/]s 0 ook e5e kaak1 die hem h]9n]de aan e5 /uk uit de gipsgroev5 van ,p>ijs1 wa>van de indeel+ hem veel moeite geko/ _h1 en dat geleek op e5e kaak door ,g]vais ond] d5 naam van aphelo!rium bes*rev51 ma> wa>van het moeilijk 0 te zegg51 tot welke groep zij moe/ word5 g]ek5d4 ,de v]gelijk+ van zoodanige kak5 met de /ukk51 door ,del=trie ontdekt en met die van de lev5de halfap51 ov]tuigde hem1 dat de mon/]s van d5 gele]d5 natuurond]zoek] en de kak5 van het aphelo!rium tot dezelfde halfap5 behoord54 ,tev5s h]9n]de hij zi*1 dat 9 de bov5/e eoc5e =matie e5 fossiel voorkwam1 wa>van de rangs*ikk+ ev5 la/ig 0 als van het aphelo!rium3 de adapis p>isi5sis1 en kwam hij tot de gevolgtrekk+1 dat ook deze tot diezelfde soort van halfap5 behoort4 ,is dit het geval1 dan is het bewez51 dat de halfap5 voorhe5 niet zoov] van de dikhuidig5 v]wijd]d w>5 als ?ans3 ,cuvi] to* rangs*ikt d5 adapis ond] de dikhuidig54 ,g]vais heeft voorloopig het aphelo!rium naa/ de dikhuidig5 g]angs*ikt4 ,dat er e]tijds trekk5 van ov]e5kom/ be/aan hebb5 tuss*5 de halfap5 en de dikhuidig51 mag dus word5 aang5om51 nietteg5/a&e het ontdekte mat]iaal nog niet bijzond] rijk is4 ,gaudry is na het ond]zoek d] gevond5 kak5 van me5+1 dat ook de ap5 van de dikhuidig5 kunn5 af/amm54 ,zooals m5 ziet1 zijn de halfap5 na> de ontwikkel+ van het organis*e lev5 s$]t het beg9 d] a>de1 jui/ op hunn5 tijd gekom51 en wel 9 de eoc5e p]iode2 wij zull5 de w>e ap5 9 de volg5de p]iode zi5 v]s*ijn54 ,fig4 #bhf geeft ons e5e teek5+ van e55 halfaap1 d5 galeopi!cus1 7kataap71 die nauw v]want is met de vleugelh&ig54 ,het m]kwa>dig/e van dit halfsla*tige wez5 is het vleugelvormig vlies1 dat als vals*]m di5/ doet en dat het di] 9 /aat /elt1 niet om te vlieg5 als de vle]muis 7ev5zoo e5 nauw v]want zoogdi]71 ma> om zi* 9 de lu*t 9 ev5wi*t te h\d54 ,miss*i5 is het jamm]1 dat de m5s* niet van d5 galeopi!cus af/amt4 ,door de ontwikkel+ d] organ5 en d] lev5sv]ri*t+5 z\ hij dan ongetwijfeld hebb5 kunn5 vlieg54 ,het e9de d] eoc5e p]iode1 ook wel bek5d ond] d5 naam van oligoc5e p]iode1 heeft e]/ de voornaam/e opheff+ d] ,pyr5en en lat] die van de voornaam/e ,alp5 m$egemaakt4 ,de g$aante d] a>de wijzigt zi* dus 9 die p]iode ze]4 ,re$s vroeg] m]kt5 wij op1 dat de zee1 uit het noord5 kom5de1 zi* ov] e5 deel van ,frankrijk1 en ov] de ,rijnvallei tot aan ,bazel heeft uitgebreid1 en dat 9 de zuidelijke /rek5 da>5teg5 de zee 9 zuidelijke ri*t+ t]ugweek4 ,ond] d5 invlo$ di] noordelijke zee wordt het klimaat van ,europa me] eff5 en gematigd4 ,da>na wijkt de zee na> het noord5 t]ug en wordt bijna geheel ,europa va/l&4 ,het is het tijdp]k d] groote m]51 zo[el 9 ,frankrijk als 9 ,zwits]l&1 v]s*eid5e deel5 van ,duits*l&1 ,oo/5rijk1 ,itali en ,griek5l&4 ,tegelijk]tijd v9dt m5 9 ,noord-,duits*l& de ve5a*tige lagun51 wa>9 de bru9kool gevormd wordt4 ,de uitbreid+ d] m]5 en de ov]vlo$ d] zoetwat]bez9k+51 zo[el als de rijkdom d] plant5w]eld1 wijz5 op de to5em5de vo*tigheid van d5 bodem1 gevoegd bij e5e gematigde en gelijkmatige temp]atuur4 ,de boom5 met afvall5de blad]5 nem5 9 die twe$e phase e5e groote vlu*t1 zond] dat e*t] de palm5 ontbrek51 die nog welig ti]5 voorbij #ej ,n4,b41 dus nog 9 het noord5 van ,frankrijk1 no* de kamf]boom51 wi] noordelijke gr5s voorbij #ee ligt4 ,de p]iode e9digt met e5e uitdrog+ d] groote m]5 en het ont/aan van groote /room51 wa>op de molasse zee volgt4 ,wa>s*ijnlijk behoort de bru9kool met fossiele plant51 9 ,gro5l& op #gj ,n4-,b41 en 9 ,noord-,canada1 ,i,jsland en ,spitzb]g5 ontdekt1 tot de eoc5e =matie4 ,die lag5 bevatt5 #i soort5 van groote v>5s1 #ca soort5 van naaldboom51 #aa soort5 van nzaadlobbig5 en #ic tweezaadlobbige plant51 wa>ond] noteboom51 platan51 beuk51 eik51 ahorn51 populi]5 enz4 ,da> de afkoel+ d] a>de aan de pol5 begonn5 is1 zoo is het wa>s*ijnlijk1 dat die flora1 nietteg5/a&e het voorkom5 van mioc5e soort51 die tr\w5s niet me] dan e5 vi]de deel van het geheel vorm51 oud] is dan de ,europees*e mioc5e flora1 dat is1 oud] dan de p]iode1 wa>9 de plant51 die de mioc5e p]iode k5m]k51 zi* zuidwa>ts v]plaat/54 ,het noordelijk/e punt1 wa> die flora is wa>g5om51 is ,gr9nell&1 op de #hb/e p>alel geleg54 ,da> groeid5 de zilv]sp> en de cipres naa/ d5 populi] en d5 b]k1 aan de oev]s d] m]51 die met n5uf>s b$ekt w>52 het klimaat 0 dus op kort5 af/& van de pool hetzelfde als ?ans 9 de ,vogez54 ,ma> de magnolia's ontbrak5 er1 t]wijl deze wel 9 ,gro5l&1 op #gj bre$te gevond5 w]d54 ,de gemiddelde ja>temp]atuur van noordelijk ,gro5l& 0 to5 #ab en dus dezelfde als ?ans die van ,cali=ni1 t]wijl op ,spitzb]g5 7#hj ,n4,b47 de gemiddelde ja>temp]atuur #h ( #i b$roeg4 ,de flora van ,gro5l& _h e5e m]kwa>dige ov]e5kom/ met die van de ,p>ijs*e lag]e eoc5e =matie4 ,de flora d] pool/rek5 is de onze voorafgegaan en heeft zi* v]plaat/ na> ,europa en ,am]ika1 t]wijl de palmboom51 die voor het e]/ 9 ,europa gekom5 zijn 9 de krijtp]iode1 nooit b9n5 d5 poolcirkel zijn b9n5g$rong54 ,hoewel wij ?ans het nieuw]e tijdvak van de ges*i$5is d] a>de zijn b9n5getr$51 en de t]tiaire p]iode nog ze] jong is met betrekk+ tot het secundaire tijdp]k1 zoo zijn de v]&]+5 van de g$aante d] a>de1 die na di5 tijd hebb5 plaats gegrep51 v]re van onbeteek55d4 ,de zee is na het beg9 d] eoc5e p]iode na> ,p>ijs1 ,lond51 ,brussel1 ,we551 ,b]lijn1 enz4 t]uggeke]d4 ,e5 zee>m /rekte zi* tev5s uit van ,bordeaux1 ov] ,montpelli]1 ,lyon1 ,g5ve tot 9 ,oo/5rijk4 ,vroeg]1 9 ons ho(d/uk ov] de teg5woordige v]&]+5 van d5 bodem1 hebb5 wij gezi51 dat die s*ommel+5 d] a>dopp]vlakte nog 9 onz5 tijd voortdur51 en dat de zee we] aanw9t 9 het we/5 en noord5 van ,frankrijk1 9 ,belgi1 ,holl&1 9 het zuid5 van ,zw$5 enz4 t]wijl zij t]ugwijkt 9 het noord5 van het ,sc&9avis*e s*i]eil&1 aan de mond+5 van de ,po1 d5 ,nijl1 de ,rhne enz4 ,zoo v]&]t onze planeet van eeuw tot eeuw1 ev5als alle wez5s1 die ha> bewon54 ,om het beeld d] p]iode te voltooi51 voeg5 wij hi] nogmaals bij1 hoewel wij het re$s vroeg] hebb5 opgem]kt1 dat de ,pyr5en 9 het laat/e g$eelte d] eoc5e p]iode hunne voornaam/e rijz+ hebb5 v]kreg51 wa>bij de nummuliet5-lag5 tot e5e hoogte van #cceb met]s ge/eg5 zijn4 ,de ,ap5ijn5 dagteek55 uit datzelfde tijdp]k1 dat is dus uit de oligoc5e p]iode1 het e9de van het eoc5e tijdp]k4 ,de ,alp5 da>5teg5 hebb5 hunne groot/e hoogte e]/ v]kreg5 9 de mioc5e p]iode1 die wij 9 het volg5de ho(d/uk tot het ond]w]p onz] /udie zull5 mak54 ,,twe$e ,,ho(d/uk4 ,de ,mioc5e ,p]iode4 ,de mioc5e p]iode1 het middel/e tijdp]k d] t]tiaire p]iode1 volgt op de tijd51 wa>van wij zooev5 de ges*i$5is ges*et/ hebb51 en ziet de organis*e en anorganis*e w]eld voorts*rijd5 na> d5 toe/&1 wa>9 zij ?ans v]ke]t4 ,9 die nieuwe p]iode heeft de a>de ongeve] d5 vorm v]kreg51 di5 zij ?ans nog heeft1 en de ,alp51 zi* v]heff5de tot de hoogte van de eeuwigdur5de sneeuw1 zooals dit met de ,pyr5en re$s 9 de vorige p]iode het geval gewee/ is1 gev5 aan we/-,europa h>5 besliss5d5 v]tikal5 vorm1 t]wijl 9 het midd5 van ,frankrijk de bazaltuitb>/+5 de vulkan5 do5 ont/aan1 die hunne vlamm5 zull5 spuw5 ov] e5 deel van het l&4 ,9 die p]iode word5 ook de hoog]e zoogdi]51 de ap51 gebor54 ,gewi*tige vooruitgang6 ,de vulkanis*e uitb>/+5 hebb5 9 ,cantal op de oorspronkelijke granietmassa's1 die re$s e5e hoogte hadd5 van #hjj tot #ijj met]s1 b]g5 do5 ont/aan1 die nog ?ans1 nietteg5/a&e de v]w]+1 wa>door zij afg5om5 zijn1 e5e hoogte b]eik5 van #ahjj tot #aijj met]s4 ,de d9o!riums en hipp>ions zijn getuig5 gewee/ van die uitb>/+5 en hebb5 hunne spor5 a*t]gelat5 9 het gr9t1 dat die bazaltmassa's b$ekt4 ,de uitb>/+5 van het mioc5e bazalt zijn1 na e55 tijd van ru/1 gevolgd door de uit/room+ e5] taaie massa1 die ?ans als b\w/e5 gebruikt wordt4 ,da>na is e5 krat] ont/aan tuss*5 de m]5 van ,murat en ,aurillac4 ,e5e ontzaglijke bres is gevormd1 wa>uit /room5 porfi]h\d5d bazalt /roomd51 die de boss*5 v]br&d51 welke teg5 de hell+5 van d5 b]g geleg5 w>54 ,da>na op5de zi* e5 krat] en wi]p e5' as*reg5 tot op #bj tot #cj kilomet]s1 die de plant5 9 de nabijheid b$elv5d1 het aanzijn gaf aan de as*/e55 van ,cantal4 ,die vulkanis*e uitb>/+5 hebb5 g$uurd tot aan de plioc5e p]iode1 wa>9 zi* de vulkan5 van ,mont-,dore en ,puys geop5d hebb54 ,voor de e]/e maal s*ijnt de a>de w]kelijk uit het wat] v]rez5 te zijn4 ,het zijn niet me] die losse /rook51 die hi] en da> uit de uitgebreide zee uit/ak52 het zijn nu groote uitge/rek!d51 die e55 bre$5 grondslag vorm5 voor de ontwikkel+ van het lev5 op a>de4 ,wel zijn de ,alp5 nog sle*ts heuvels1 do* re$s zijn elf zuil5 uit het wat] v]rez51 die als het w>e de w]velkolom vorm5 van we/-,europa1 want die ,alp5eil&5 zijn met elk&] v]bond5 en wijz5 d5 vorm aan van de lag]e l&54 ,tuss*5 het ,jurageb]gte1 dat re$s tot de helft zijn] hoogte gekom5 is1 en de 9 word+ zijnde ,alp51 blijft nog de zee 9 e5e nauwe golf be/aan2 zij beukt beide oev]s met h>e golv51 en hoopt aan de voet5 di] b]g5 nieuwe s*elp5 op2 ma> zij kan de twee =s*e lijn5 d] ,alp5 en d] ,jura niet me] uitwiss*54 ,de ,middell&s*e zee1 nog lang5 tijd onzek] van ha> gebi$1 gaat vooruit en wijkt we] t]ug door de ,rhnevallei1 ,zwits]l& en ,bei]54 ,de ,indis*e zee /aat met de ,middell&s*e zee 9 v]b&1 da> e5 deel van ,egypte nog ond] wat] geleg5 is4 ,ma> er zijn uitge/rekte /rek51 die de zeen niet me] kunn5 v]ov]52 zij moet5 zi* aan h>e teg5woordige b$d+ gew5n54 ,griek5l&1 dat nog niet van ,kle9-,azi ges*eid5 is1 beg9t te ont/aan4 ,e5e lange1 +ek]fde /rook1 het ruggem]g van ,itali1 is nog z onvoll$ig1 dat ,rome en ,flor5ce nog ontbrek54 ,afrika is met ,europa v]e5igd door e5e l&5gte tuss*5 ,tunis en ,g5ua en bij ,gibralt>4 ,t5 noord5 /rekt zi* het va/el& uit van het ,ural-geb]gte tot ,engel&1 en v]l5gt het zi* door va/l& en eil&5 7,atlantis87 tot aan de ku/5 van ,noord- en ,zuid-,am]ika4 ,tijd5s de mioc5e p]iode hebb5 belangrijke v]&]+5 plaats gehad 9 d5 vorm van ,europa4 ,re$s 9 het beg9 d] mioc5e p]iode v]liez5 de m]51 die op het e9de d] eoc5e p]iode be/ond51 hun wat] door e5e opheff+ van d5 bodem4 ,da>na b$ekt w$] de molasse- ( ,helvetis*e zee e5 groot g$eelte van we/-,europa4 ,de zee dr+t 9 ,frankrijk door1 door de ,loire-vallei1 tot aan ,blois1 en n h>] arm5 dr+t door tot aan het ,kanaal door ,ille-et-,vila9e1 wa>door het noord-we/elijk deel van ,frankrijk e5 eil& wordt4 ,de zee v]spreidt zi* 9 de ,rhnevallei1 b$ekt e5 deel van ,zwits]l& en ,oo/5rijk1 /roomt langs d5 teg5woordig5 voet d] ,alp51 en v]spreidt zi* ov] oo/elijk ,kle9-,azi tot aan d5 ,euphraat4 ,door die zee wordt ,europa v]deeld 9 e5e soort ,indis*5 ar*ipel1 wa> de om/&igh$5 uit]/ gun/ig zijn voor de ontwikkel+ d] plant5w]eld1 die 9 ha> geheel nooit zoo rijk gewee/ is als 9 di5 tijd4 ,de w9t] is nog bijzond] za*t1 zoodat nooit de plant5groei geheel ge/aakt wordt1 en op het e9de d] p]iode bloeit de kamf]boom re$s 9 de ma& ,ma>t aan de oev]s van het me] van ,con/anz1 zooals nu nog te ,mad]a4 ,om d5 plant5groei van de mioc5e p]iode t]ug te v9d51 z\de m5 ?ans tot #be ( #cj na> het zuid5 moet5 afdal54 ,indi5 er re$s e5 duidelijk ond]s*eid 0 tuss*5 d5 plant5groei d] pool/rek5 en van midd5-,europa1 de$ to* het ijs zijn5 invlo$ nog niet gevoel5 en 0 ,i,jsland met pra*tige boss*5 b$ekt4 ,9 di5zelfd5 tijd _h m5 h]haaldelijk vulkanis*e uitb>/+5 9 ,auv]gne1 de ,rijnvallei1 ,hong>ije1 de we/elijke hell+ van het ,rotsgeb]gte en &]e g$eelt5 d] a>de4--,de vulkan5 van ,itali1 de ,vesuvius1 de phlegres*e veld51 de ,etna1 zijn uit de quat]naire p]iode4--,ov]al 0 de a>ds*ors 9 beweg+ en de ket55 d] ,alp51 ,cordill]a's en d] ,himalaya /ak5 hunne kru95 uit tot hoog 9 de wolk54 ,wij hebb5 zooev5 gezi51 dat ,europa g$ur5de de eoc5e p]iode re$s e5 va/l& 0 van groote uitge/rek!id1 doorsn$5 door e5 aantal zee>m54 ,e5e d]gelijke v]deel+ 0 er ook tijd5s de molassis*e p]iode4 ,e5 v]baz5d groot eil&1 dat het geheele teg5woordige alp5gebi$ bevatte1 0 9 grootte toeg5om54 ,t5 we/5 /rekte dat eil& zi* uit tot aan het we/5 van ,frankrijk1 en 0 het door ,piemont 9 v]b9d+ met het ,italiaans*e s*i]eil&4 ,t5 oo/5 bevatte het al het l&1 dat zi* tot ongeve] #ce oo/]l5gte uit/rekte1 en t5 zuid5 v]l5gde het zi* ov] ,dalmati tot 9 ,griek5l&4 ,t5 noord5 0 het begr5sd door de zee1 die da> e5e groote baai vormde1 de vlakt5 van ,hong>ije b$ekte en 9 e55 betrekkelijk nauw5 arm geheel ,europa doorsne$4 ,9 het oo/5 0 de ,honga>s*e zee 9 geme5s*ap met d5 ,groot5 ,oceaan2 deze /rekte zi* uit ov] ,zuid-,rusl&2 de ,zw>te ,zee1 de ,caspis*e ,zee en de zee van ,aral zijn da>van sle*ts kle9e ov]blijfsel54 ,die ,oceaan b$ekte wa>s*ijnlijk het oo/5 van d5 ,ural en breidde zi* uit ov] de uitge/rekte vlakt5 van ,sib]i1 zoodat ,europa en ,azi van elk&] ges*eid5 w>51 omdat die zee 9 geme5s*ap /ond met de ,poolzee4 ,bov5di5 /rekte zi* de mioc5e zee uit ov] ,arm5i en het oo/5 van ,kle9-,azi1 en 0 zij 9 v]b& met de ,middell&s*e zee1 zooals blijkt uit de talrijke v]/e5+51 die aan al die l&5 geme5 zijn4 ,da>5teg5 0 de /raat d] ,d>danell5 afgeslot5 en be/ond de ,aeges*e zee niet4 ,griek5l& vormde e5 va/l&1 dat zi* v]l5gde tot aan ,kle9-,azi3 de eil&5 van d5 ,aeges*5 ar*ipel zijn de b]g5 van e5 l&1 dat lat] gezonk5 is4 ,ri*t5 wij onze blikk5 na> het zuid51 dan zi5 wij1 dat de ,middell&s*e zee met d5 ,indis*5 ,oceaan v]e5igd 0 en ,egypte b$ekte2 zij /rekte zi* uit ov] ,mesopotami1 wa> zij wa>s*ijnlijk 9 geme5s*ap /ond met d5 ,oceaan van ,rusl&4 ,de molassezee b$ekte de ,alp5 zelf niet1 zooals dit met de nummuliet5zee het geval gewee/ is1 ma> h>e golv5 /roomd5 rondom die /reek1 die al duidelijk] en duidelijk] h>5 teg5woordig5 vorm v]toonde4 ,da> de plant5- en di]5w]eld van ,m>okko en ,alg]i 9 grondtrekk5 e5e groote ov]e5kom/ v]toont met die d] ,europees*e ku/51 zoo heeft m5 re$s lang5 tijd geme5d1 dat die l&5 e]tijds v]bond5 w>5 door l&5gt51 zooals die welke bij ,gibralt> be/ond51 wa>s*ijnlijk tuss*5 ,corsika en ,s>d9i4 ,die me5+ is lat] nog wa>s*ijnlijk] geword5 door de ov]blijfsel5 van be5d]51 die m5 onlangs 9 ,sicili ontdekt heeft1 en die ons le]51 dat de ,afrikaans*e olifant1 de hippopotamus en de gevlekte hy5a 9 ,sicili leefd51 en dat dus e]tijds dat l& 9 v]b9d+ moet ge/aan hebb5 met ,afrika4 ,de ,baltis*e zee 0 wa>s*ijnlijk droog en v]bond5 met het oorspronkelijke ,sc&9avi2 die zee is het vad]l& van het b>n/e51 dat niets &]s is dan het product d] naaldboom5 uit de t]tiaire p]iode4 ,d5em>k51 ,n$]l& en het noord5 van ,belgi lag5 ond] wat] en de zee /rekte zi* tot ,keul5 uit1 do* de geologis*e =matie d] ku/5 van ,bretagne en ,engel& en de a>d van d5 bodem mak5 het wa>s*ijnlijk1 dat ,frankrijk en ,engel& met elk&] 9 geme5s*ap /ond54 ,het is ook wa>s*ijnlijk1 dat de ,brits*e eil&51 zooals wij re$s vroeg] m$$eeld51 e5 kle9 g$eelte uitmaakt5 van e5 groot va/l&1 dat zi* ov] d5 ,atlantis*5 ,oceaan tot aan ,am]ika uit/rekte4 ,de rijz+ van de ,alp51 die heeft plaats gehad na de molassezee1 heeft aan ,europa h>5 teg5woordig5 vorm gegev54 ,e5ige hond]d5 met]s v]s*il 7dikwijls zelfs e5ige ti5tall57 zijn voldo5de1 om de zee op de plaats te br5g5 van het l&1 en omgeke]d4 ,de =maties1 die wij geleidelijk hebb5 zi5 ont/aan1 hebb5 h]haaldelijk rijz+5 en dal+5 ond]gaan1 wa>door zij beurtel+s bov5 en ond] wat] gekom5 zijn4 ,de opheff+ d] ,alp5 is dan ook de oorzaak van het v]s*il 9 d5 vorm van ,europa 9 de mioc5e p]iode en ?ans4 ,na>mate de ,alp5 g]ez5 zijn1 hebb5 zij de zee t]ugg$rev5 na> h>e teg5woordige gr5z54 ,9 het we/5 is het va/el&1 dat wa>s*ijnlijk e5 deel van d5 ,atlantis*5 ,oceaan innam1 ond] de golv5 van d5 ,oceaan g$aald1 en is het ,kanaal ont/aan1 dat de v]b9d+ vormt tuss*5 de ,noordzee en d5 ,atlantis*5 ,oceaan4 ,wij zeid5 re$s vroeg]1 dat de mioc5e =matie 9 drie lag5 kan word5 v]deeld3 de ond]/e ( langhis*e is e5e zoetwat]vorm+ en is ont/aan vr d5 inval d] molassezee4 ,de middel/e ( ,helvetis*e laag omvat de zeevorm+ van het s*elpz& van ,t\ra9e en de ,zwits]s*e molasse4 ,9 de bov5/e ( ,tortonis*e laag v9dt m5 de lag51 die gelijktijdig ont/aan zijn met de klei van ,tortone 9 ,itali1 en vooral het me]5deel d] bez9k+5 van het bekk5 van ,we554 ,9 het beg9 d] mioc5e p]iode is ,p>ijs door e5e groote zee b$ekt1 die uit het noord-oo/5 afkom/ig 02 het z&1 da>uit afgezet1 is de z&/e5 van ,fonta9ebleau geword52 die zee1 die om ,norm&i /roomde1 komt niet v]d] dan het zuid5 van ,engel&2 9 het noordoo/5 b$ekt zij nog e5 groot g$eelte van ,belgi1 do* weldra trekt zi* die zee w$] t]ug en ont/aat da> e5 groot1 zi* v] na> het zuid5 uit/rekk5d me]1 wa>9 zi* de kalk/e5 van ,beauce afzet4 ,het is m]kwa>dig1 om d5 z&/e5 van ,fonta9ebleau op d5 top di] heuvels te bes*\w54 ,m5 z\ me551 dat de zee e]/ s$]t gi/]5 is t]uggetrokk54 ,de z&/e5 ligt tuss*5 twee zoetwat]vorm+51 de kalk/e5 van ,beauce er bov51 die van ,brie er ond]4 ,da>na heeft het zoetwat] 9 de middel/e mioc5e p]iode het z& van ,orleans afgezet1 wa>9 ond] het teg5woordige bos* van ,orleans de d9o!riums en ma/odont5 bewa>d zijn geblev54 ,lat] is de zee t]uggeke]d na> het we/5 van ,p>ijs1 en heeft zij het aanzijn gegev5 aan het s*elpz& van ,t\ra9e1 ,anj\1 ,bretagne1 ,cot5t9 en ,bordeaux4 ,dat s*elpz& is e5e zeevorm+1 be/a&e uit gebrok5 s*elp51 poliep51 mosdi]51 v]m5gd met me] ( m9d] gr( kiezelh\d5d z&4 ,dezelfde bez9ksels heeft de zee to5 a*t]gelat5 9 de golf van ,aquitani1 bij ,bordeaux en 9 de ,rhnevallei4 ,9 ,prov5ce en ,dauph9 heeft zij kalk/e5 afgezet4 ,9 di5zelfd5 tijd heeft de zee bijna geheel ,zwits]l& ov]/roomd1 bov5 de ,alp51 die nog niet geheel opgehev5 w>54 ,de naam van molasse is gegev5 aan de =maties1 voornamelijk z&/e51 die op d5 bodem d] ,helvetis*e zee gevormd zijn4 ,m5 kan bijna zegg51 dat de naam middel/e mioc5e =matie dezelfde beteek5is heeft als molasse4 ,de bez9ksels uit di5 tijd zijn ze] aanzi5lijk en v]heff5 zi* ?ans aan d5 ,alp5r& tot tamelijk hooge b]g51 zooals de ,spe] 7#bjjj met]s7 en de ,rigi 7#ahjj met]s74 ,9 het noord5 is de molasse-=matie niet zoo hoog2 m5 kan da>uit besluit51 dat het wat] 9 die ri*t+ af/roomde1 en /room5 en bek5 vormde4 ,de voornaam/e ge/e5t51 die zi* 9 die p]iode afzett51 zijn z&/e51 m]gel1 kalk/e51 en nagelfluh4 7,nagelfluh be/aat uit ronde kei/e55 van alle groott51 met elk&] v]bond5 door z&h\d5d m]gel ( z&/e574 ,t]wijl de kalk/e5 e5e belangrijke rol speelt 9 de ,jura- en krijt=maties1 is h>e beteek5is 9 de molasse=matie ze] onb$uid5d4 ,de om/&igh$51 wa>ond] die geweldige kalkmassa's gevormd zijn1 zijn 9 die nieuwe p]iode geheel gewijzigd2 wij v9d5 die duiz5d5 kle9e w]kli$5 9 de zee niet me] t]ug1 die zond] opon?\d arbeidd5 aan d5 opb\w d] a>ds*ors4 ,m5 v9dt ze] dikwijls bru9kool 9 de molasse-=matie4 ,het t]ugwijk5 d] molassezee heeft zi* 9 het zuidoo/5 van ,frankrijk gek5m]kt door de groot/e geologis*e gebeurt5is1 wa>van die /reek ooit het tooneel is gewee/3 de besliss5de vorm+ d] ,alp5 dagteek5t van dat tijdp]k4 ,die hooge b]g5 hebb5 hunn5 teg5woordig5 vorm gekreg5 t5 gevolge van beweg+51 die hebb5 plaats gegrep5 na de bez9k+ d] molasse4 ,g$ur5de de bov5/e mioc5e p]iode rij/ noordelijk-,europa langzaam4 ,door e5e bepaalde /reek te be/ude]51 die bijzond] rijk is aan planta>dige fossiel5 en aan di]51 aan die p]iode eig51 namelijk het gebi$ van ,o5+5 9 ,zwits]l& bij het me] van ,con/anz1 heeft ,oswald ,he] re$s lang5 tijd gel$5 het geheele lev5 di] oude eeuw5 op uit/ek5de wijze w$] opg]oep54 ,hij heeft voornamelijk sequoia's1 cipress51 grass5 7o4a4 rij/ en gi]/71 riet1 het groot/e g$eelte van onze /ruik51 a*t v]s*ill5de soort5 van populi]51 e5e soort van abeel1 haagbeuk51 noteboom51 eik51 olm51 #ag soort5 van vijgeboom51 #be soort5 van lauri]boom51 kamf]boom51 ess*51 lian51 ranonkels1 meelbloem51 wijn/okk51 magnolia's1 mir!n1 l9d51 acacia's1 mimosen1 ahorn51 hazela>s1 hul/51 k]seboom51 pruimeboom5 en am&elboom5 t]uggevond54 ,p]e- ( appelboom5 uit di5 tijd zijn tot nog toe niet bek5d4 ,als k>akt]i/ieke plant5 hebb5 wij op blz4 #ece het m]kwa>dige l&s*ap van ,lausanne uit de mioc5e p]iode we]gegev51 dat de bek5de ,zwits]s*e natuurond]zoek] v]va>digd heeft4 ,m5 ziet da> bij elk&]3 palmboom51 acacia's1 eik51 haagbeuk51 noteboom51 pijnboom5 en hul/54 ,rh9oc]oss51 tapirs en krokodill5 word5 gelokt door het friss*e wat]4 ,het klimaat d] ,zwits]s*e vallei5 en van c5traal-,frankrijk 0 to5 dat van ,l\isiana ( van ,noord-,afrika 7#bj tot #ba gemiddeld7 9 de oud/e mioc5e p]iode1 en dat van ,mad]a1 ,malaga1 ,sicili 7#ah tot #ai7 9 de jong/e mioc5e p]iode4 ,het gezam5lijk voorkom5 van tropis*e plant5 en die van de gematigde /rek5 wij/ op za*te w9t]s en niet te w>me zom]s3 e5 zeeklimaat4 ,de gevond5 plant5 bewijz51 dat de temp]atuur 9 het noord5 9 di5 tijd afnem5de 04 ,op ,spitzb]g5 is zij re$s tot #h g$aald1 en hetzelfde is ook het geval op ,gro5l&1 wa> m5 magnolia's1 sequoia's1 populi]51 ka/anjes1 eik5 en zelfs d5 wijn/ok gevond5 heeft4 ,?ans is de gemiddelde ja>temp]atuur di] /rek5 #g tot #h ond] nul4 ,de boom51 die 9 de gematigde lu*t/rek5 voorkom51 d5n51 eik51 populi]5 enz41 dal5 9 die p]iode van het noord5 na> zuidelijk] geleg5 /rek5 af1 en beg9n5 met ov] te kom51 op de b]g51 wa> de temp]atuur lag] is4 ,de palm5 word5 alle5 gevond5 9 de vlakte en de vallei54 ,v]s*ill5 9 klimaat en afwissel+ van ja>getijd5 word5 m]kba>4 ,de gevond5 insect5 legg5 dezelfde getuig5is af4 ,9 de vroeg]e tijd51 ev5 als ?ans1 mak5 de insect5 het groot/e deel uit van het di]5rijk4 ,nietteg5/a&e hunne kle9heid en de zwakheid van hunn5 b\w1 is er e5 z groot aantal soort5 tot ons gekom51 dat er ge5 twijfel da>omtr5t kan be/aan4 ,oswald ,he] heeft #hgf fossiele soort5 uit die p]iode v]zameld4 ,die insect5 word5 aldus v]deeld3 #edc s*ildvleugelig51 #bj re*tvleugelig51 #bi netvleugelig51 #ha vliesvleugelig51 #c s*ubvleugelig51 #fd tweevleugelig5 en #acf halfvleugelig54 ,het talrijk/ zijn dus de s*ildvleugelig52 da>op volg5 de halfvleugelig51 de vliesvleugelig51 de tweevleugelig5 en de netvleugelig54 ,de s*ubvleugelig5 zijn het sle*t/ v]teg5woordigd4 ,ond] de vliesvleugelig5 kom51 ev5als ?ans ook het geval is1 het mee/ mi]51 ond] de tweevleugelig51 mugg5 voor4 ,fig4 #bij doet ons e5e m]kwa>dige v]zamel+ van die insect5 uit de mioc5e p]iode zi54 ,m5 m]kt voornamelijk de s*ildvleugelig5 op1 wa>ond] v]s*eid5e vorm5 van liev5he]sbee/jes en e5 groot aantal insect52 die m5 nog ?ans op veld5 en weid5 v9dt4 ,m5 ziet b5$5 v]s*eid5e soort5 van vliesvleugelig51 die 9 het wat] van het me] van ,o5+5 gevall5 zijn en op d5 bodem van het me] v]/e5d zijn2 m5 v9dt da>ond] bij51 hommels1 wesp5 en mi]54 ,vl9d]s kom5 zeldzam] voor2 to* v9dt m5 er enkele ond]4 ,het zijn de laat/gevormde insect5 en de mee/ volkom5e4 ,de insect5 v]hal5 de korte ges*i$5is van het lev5 op a>de2 hunne g$aantev]wissel+5 h]9n]5 aan de opvolg+ d] eeuw52 de vl9d] is de tijdg5oot d] bloem51 t]wijl de rups door h>e wap55 en ha> geheel voorkom5 aan de primaire en secundaire p]iode h]9n]t2 de g$aantev]wissel+1 die ?ans 9 enkele ma&5 plaats heeft1 v]teg5woordigt e5e p]iode van millio55 j>54 ,de oorspronkelijke soort5 zijn bijna onv]&]d geblev54 ,de krekel en de kakk]lak d] /e5koolp]iode hebb5 de v]&]+5 d] a>de ov]leefd en hebb5 da>bij hunne gewoont5 en lev5swijze beh\d52 wij v9d5 ze ?ans v]s*ol5 bij de bakk]sov5s ( bij de =nuiz5 d] oude keuk5s1 zi* w>m5d ev5als t5 tijde d] /e5koolp]iode en het teg5woordige meel v]sl9d5d1 zooals e]tijds het meel d] cycaden en d] pa>de/a>t54 ,zij zoek5 de w>mte op en v]mijd5 het li*t1 zek] niet wet5d1 dat de w]eld veel v]&]d is s$]t d5 tijd dat zij 9 de oorspronkelijke boss*5 huisd54 ,9 het gegons d] insect5 h]k5n5 wij de e*o d] v]vlog5 eeuw54 ,er w>5 to5 nog ge5 vogels en nog ge5 gezang2 de vleugels d] krekels en d] spr9khan51 het gegons d] insect5 9 de boss*5 en de veld5 na e55 w>m5 zom]dag1 do5 9 de zoele lu*t onduidelijke klank5 hoor51 die ons v]hal5 van die oorspronkelijke tijd54 ,de avonds*em]+ h]9n]t hun de p]iode van s*em]+1 wa>9 zij het aanzijn ontvang5 hebb54 ,wij hebb5 onze k5nis d] fossiele insect5 te dank5 aan de ond]zoek+5 van ,brongni>t1 ,gr&',eury1 ,fayol en ,oswald ,he]4 ,vrdat wij afs*eid nem5 van de fossiel5 van ,o5+51 moet5 wij nog m$$eel51 hoe die uit e5 geologis* oogpunt zoo m]kwa>dige plaats1 die zoo rijk 0 aan alle soort5 van fossiel51 insect51 viss*51 kruip5de di]5 enz4 re$s 9 de vorige eeuw de natuurond]zoek]s _h v]baasd door e5e vreemde ontdekk+4 ,m5 vond da> 9 #agbe die b]oemde v]/e5+1 die de gele]de w]eld e5e halve eeuw lang 9 b]o]+ bra*t1 en wa>9 de natuurond]zoek] ,s*eu*z] e55 fossiel5 m5s* me5de te h]k5n51 di5 hij d5 naam gaf van homo diluvii te/is1 m5s*1 getuige van d5 zondvlo$4 ,ind]daad 0 het niets &]s dan het g]aamte van e55 sle*t bewa>d geblev5 kikvors* ( liev] van e55 salam&]1 #a1bf met]s lang4 ,het ho(d1 de w]velkolom1 de arm51 de be551 w>5 9 de oog5 van de natuurond]zoek]s uit die dag51 deel5 van e5 m5s*elijk g]aamte4 ,lang5 tijd bra*t die praeadamiet de w]eld 9 beweg+1 do*1 hoewel m5 tot bewijs van de jui/heid d] ontdekk+ zi* b]iep op de ontdekk+ van w]kelijk v]/e5de g]aamt5 van m5s*5 aan de ku/5 van ,guadel\pe1 le]de m5 door de vord]+51 9 de v]gelijk5de ontle$kunde gemaakt1 e9delijk d5 w>5 a>d d] v]/e5+ k5n54 ,m5 zag1 dat de te ,o5+5 gevond5 brok/ukk5 behoord hadd5 aan e55 reuz5salam&]1 en m5 w]d hi]9 beve/igd door het v9d5 van voll$ige g]aamt5 di] voorw]eldlijke di]5 aan de oev]s van d5 ,rijn en 9 ,japan4 ,bov5di5 bleek het1 dat de fossiele m5s*5 van ,guadel\pe niets &]s w>5 dan lijk51 die door het wat]1 dat door de dunne laag a>de van e5 door ,european5 na de ontdekk+ van ,am]ika aangelegd k]kh(1 met e5e soort kalkh\d5de tufa>de omgev5 w>54 ,s*eu*z] _h ov] di5 praeadamiet e5e uitgebreide v]h&el+ ges*rev54 ,die v]h&el+ bevatte e5e h\tsn$e van d5 m5s*1 getuige van d5 zondvlo$4 ,hij kwam 9 e5 &] w]k1 ,physica sacra op dit ond]w]p t]ug4 ,hij s*rijft3 zek] is het1 dat die /e5 bijna de helft van het g]aamte van e55 m5s* bevat2 dat de be5d]/( zelfs1 en wat nog me] zegt1 het vlees* en nog za*t]e deel5 dan het vlees*1 9 d5 /e5 aanwezig zijn2 9 n woord1 dat het n d] zeldzaam/e ov]blijfsel5 is1 die wij nog hebb5 van het v]vloekte ras1 dat ond] het wat] b$olv5 w]d4 ,de figuur v]toont ons d5 omtrek van het voorho(dsbe5 en de oogholt51 die enkele groote z5uw5 doorlat54 ,m5 v9dt er ov]blijfsel5 van de h]s551 van het ho(dwigbe51 van de kak51 en spor5 van d5 lev]4 ,hoe het mogelijk is1 dat g5oemde natuurond]zoek] 9 dit g]aamte e5 m5s* heeft kunn5 zi51 blijft e5 raadsel 7zie fig4 #bia74 ,cuvi] zeide re$s3 ,neem e5 g]aamte van e55 salam&] en leg het1 zond] u te lat5 9 de w> br5g5 door het v]s*il 9 grootte1 naa/ de v]/e5+1 hetge5 gemakkelijk is1 indi5 m5 e5e teek5+ van e55 salam&] op de natuurlijke grootte v]gelijkt met de teek5+ d] v]/e5+ op #a_/f d] w>e grootte1 en alles wordt u duidelijk4 ,indi5 m5 ov] de v]/e5+ mo*t bes*ikk51 dan z\ m5 zek] 9 de w]vels1 9 de kak51 9 de spor5 van ze] kle9e t&5 en zelfs 9 het doolh( van het oor nog e5 aantal nieuwe bewijz5 da>van v9d54 ,de groote natuurond]zoek] _h de voldo5+1 zelf het ond]zoek te mog5 do51 wa>van hij 9 het bov5/a&e sprak4 ,to5 hij te ,ha>lem 01 vroeg hij d5 be/uurd] van het ,musem1 om d5 /e5 te mog5 ui?oll51 die d5 zoog5aamd5 fossiel5 m5s* bevatte4 ,de bew]k+ _h plaats 9 teg5woordigheid van d5 be/uurd] en e55 &]5 natuurond]zoek]4 ,e5e teek5+ van het g]aamte van e55 salam&] 0 door ,cuvi] naa/ het fossiele voorw]p geplaat/4 ,hij _h de voldo5+1 dat na>mate het g]aamte me] w]d blootgelegd1 de jui/heid zijn] ond]/ell+ me] en me] w]d beve/igd4 ,zoo g]aakte de salam&] van ,o5+51 die e5 oog5blik v]&]d 0 9 e5 fossiel m5s*1 w$] 9 v]getelheid1 zooals dit het geval gewee/ is met e5 aantal d]gelijke ontdekk+51 hetzelfde ond]w]p betreff5de4 ,de w]kelijke ov]blijfsel5 van e55 fossiel5 m5s* zijn e]/ 9 onze eeuw gevond51 zooals wij lat] zull5 zi54 ,9 diezelfde mioc5e p]iode heeft de vogel1 niet me] de reptiele1 ma> de w]kelijke vogel1 voor go$ bezit g5om5 van d5 dampkr+4 ,het is nu niet me] de ar*eopt]yx alle51 die 9 de cycadenboss*5 fladd]de1 zond] zi* van de mo]ass5 te v]wijd]5 ( de topp5 van b]g5 op te zoek51 die nog niet be/ond54 ,er ont/aan uitge/rekte va/el&51 met elk&] door l&5gt5 v]bond54 ,wie &]s dan de vogel zal ze het e]/ bezoek58 ,hij bezit doordr+5de oog51 om v]re /rek5 te ontdekk51 en die v]re /rek5 nem5 me] en me] toe en de a>de breidt zi* uit en het va/el& ontwikkelt zi*1 na>mate hij vooruitgaat4 ,hij moet dus1 9 de plaats van d5 /ramm5 vleugel van e55 ar*eopt]yx1 e55 onv]moeib>5 vleugel v]krijg54 ,zoo is het vliegv]mog5 het uitvloeisel van d5 nieuw5 vorm d] a>de4 ,9 de ,jurap]iode 0 de vogel e5 gevang5e4 ,hij kon zijne kra*t5 en zijn in/9ct niet ontwikkel51 en da>om 0 zijn vleugel niets &]s dan e5 arm1 wa>m$e hij zi* me] ophield1 dan dat hij de lu*t er m$e doorkliefde4 ,de t]tiaire w]eld ontrolt zi* voor hem1 en zie1 nu v]volgt hij d5 /e$s wijk5d5 gezi*tse9d]2 zijn in/9ct is hem geop5ba>d1 hij v]tr\wt zi* aan de uitge/rekte ruimte toe4 ,e5 nieuw type ont/aat tegelijk met e5 nieuw heelal4 ,hoev] zijn wij re$s v]wijd]d van het siluris*e weekdi] ( het kruip5de di] uit de ,jurap]iode6 ,de vogel6 de lev5de pozie6 de vrije vlu*t1 de vleugel1 de vrijheid bov5 d5 began5 grond1 het gezang1 het ne/1 de liefde1 het ei6 alles tegelijk4 ,de lev5de natuur 0 /om geblev5 tot aan het e9de d] primaire tijd54 ,bij het g]aas van de golv51 van d5 w9d 9 de blad]51 d5 bliksem en het onw$]1 de orkan5 en de /orm51 w>5 de weekdi]51 de viss*51 de s*aaldi]5 /om geblev54 ,de insect5 begonn5 te gonz51 de krekels klept5 met hunne vleugels1 de kikvors*5 kwaakt51 de e]/e zoogdi]5 bruld51 de reuz5hag$iss5 loeid5 ( s*reeuwd54 ,ma> nog ge5 enkel wez5 _h gezong54 ,do* da> v]s*ijnt de vogel1 de blauwe hemel1 de bloem4 ,de a>de volmaakt zi*4 ,spo$ig kan de m5s*heid gebor5 word54 ,liefelijke vogel1 z9nebeeld van d5 vooruitgang1 welkom op a>de6 ,bet] dan alle vorige wez5s op5ba>t gij ons de algeme5e wet d] s*epp+2 van u le]5 wij me] dan van de geheele ges*i$5is d] m5s*heid4 ,gij le]t ons1 dat 9 de goddelijke natuur alles /reeft na> het s*oone1 na> h>monie1 na> li*t4 ,ru/elooze b\w van het ne/1 dui/]e en he]lijke gewa>word+5 van d5 broei5d5 vogel1 geboorte en opvo$+ d] jong53 is dat niet e5 beeld van de ontwikkel+ d] m5s*heid8 ,9 de mioc5e p]iode zijn de vogels ze] talrijk4 ,9 de fossiele =maties van het dep>tem5t l',alli] heeft ,milne-,edw>ds me] dan #gj v]s*ill5de soort5 van vogels gevond51 tot ze] v]s*ill5de groep5 behoor5d1 zooals pelikan51 kraanvogels1 m>abu's1 lepela>s1 ibiss51 zwaluw51 papegaai51 enz42 die vogels wijz5 op e5 w>m] klimaat dan het onze3 het midd5 van ,frankrijk moe/ dus hetzelfde klimaat hebb5 als ?ans c5traal-,afrika4 ,de vooruitgang op5ba>t zi* 9 alle afdeel+5 van het di]5rijk4 ,wij hebb5 re$s 9 het vorige ho(d/uk gezi51 dat de dikhuidig51 lophiodons1 paleo!riums1 anoplo!riums1 na> alle wa>s*ijnlijkheid zijn voortgekom5 uit de buideldi]51 en wel 9 het beg9 d] eoc5e p]iode4 ,zoo hebb5 de dikhuidig5 wa>s*ijnlijk w$] het aanzi5 ges*onk5 aan de h]kauw5de en de v]s*eur5de di]54 ,de paleontologie wij/ ons1 zooals wij zag51 op fossiele soort51 die de voor\d]s kunn5 zijn van sommige teg5woordige v]s*eur5de di]52 ook beg9t zij ons s*akels te v]toon51 die soort5 v]e5ig51 welke ?ans van elk&] ges*eid5 ligg54 ,niet alle di]51 die m5 ond] d5 naam van v]s*eur5de di]5 bije5voegt1 hebb5 dezelfde vo$+swijze3 de leeuw eet v]s* vlees*1 de hy5a lijk51 t]wijl enkele b]5 ev5zoo omnivoor zijn als de zwijn54 ,hi]m$e hang5 belangrijke v]s*ill5 9 d5 vorm d] t&5 sam52 na>mate de vo$+ van het di] me] tot die d] v]s*eur5de di]5 behoort1 zijn zijne t&5 s*]p] en de hoekt&5 groot]2 indi5 zijne lev5swijze met die d] omnivor5 ov]e5komt1 dan krijg5 de knobbelkiez5 de ov]h&4 ,zoo kom5 ook de l$emat5 d] v]s*ill5de di]5 ov]e5 met hunne lev5swijze2 de be]1 die we9ig loopt en 9 de boom5 klimt1 kan niet dezelfde l$emat5 hebb5 als de hond2 de klauw51 wa>m$e de hond zijne prooi v]s*eurt1 kunn5 niet gevormd zijn als die van de hy5a4 ,de ro(di]5 word5 dan ook 9 zes families v]deeld3 ,be]a*tige ro(di]51 ,m>t]a*tige ro(di]51 ,honda*tige ro(di]51 ,hy5a's1 ,civetkatt51 ,kata*tige ro(di]54 ,tuss*5 de v]s*ill5de families be/aan talrijke punt5 van ov]e5kom/4 ,nietteg5/a&e het groote v]s*il tuss*5 d5 hond en d5 be] k5t m5 fossiele ro(di]51 die we] het d5kbeeld van v]wants*ap tuss*5 die di]5 opwekk54 ,zoo b4v4 de amphicyon3 dat vi]voetige di]1 dat n d] mee/ eig5a>dige fossiel5 is van het midd5 d] t]tiaire p]iode1 behoort zek]1 zooals de naam aanwij/1 tot de hond52 dit is zelfs z wa>1 dat de paleontolog5 dikwijls moeite hebb51 om de ov]blijfsel5 van d5 amphicyon te ond]s*eid5 van die d] hond54 ,to* 0 de amphicyon e5 zoolgang] en miss*i5 e5 klimm5d di]1 ev5als de b]51 t]wijl de hond5 te5gang]s zijn en niet klimm54 ,er is e5e fossiele soort1 wa>bij de v]wants*ap met de b]5 nog duidelijk] uitkomt dan bij d5 amphicyon2 wij b$oel5 d5 hya5>ctos #di1 die 9 de middel/e mioc5e =matie gevond5 is4 ,de hy5a's v]s*ill5 teg5woordig veel van de civetkatt51 do* dit is niet altijd het geval gewee/2 door het ond]zoek d] t&5 le]t ons de paleontologie d5 ov]gang k5n5 tuss*5 de hy5a's en de civetkatt54 ,de ro(di]5 d] teg5woordige tijd5 zijn door talrijke s*akels aan die van vroeg] v]bond52 ma> ev5als vele graset5de di]5 uitge/orv5 zijn en niet tot ons zijn gekom51 ev5zoo is het ook zek]1 dat enkele ro(di]5 alle5 geleefd hebb5 9 de geologis*e tijd5 en ge/orv5 zijn1 zond] kroo/ a*t] te lat54 ,gaudry geeft als voorbeeld d5 ma*o]odus #ej4 ,zooals de naam re$s a&uidt1 bezat dat di] lange s*eurkiez51 zoo s*]p als het lemmet van e5 mes1 wa>m$e het rep5 kon trekk5 uit de dikke huid d] dikhuidige di]52 ge5 enkel di] van onz5 tijd s*ijnt van dit ro(di] af te /amm54 ,wij hebb5 re$s opgem]kt1 dat de zoogdi]5 9 diezelfde mioc5e p]iode hunne groot/e ontwikkel+ s*ijn5 v]kreg5 te hebb54 ,s$]t de langhis*e p]iode ziet m5 bij de plac5taire l&di]5 de laat/e k>akt]trekk5 v]dwijn51 die h5 nog met de buideldi]5 v]bond54 ,de snuitdi]5 v]s*ijn5 naa/ d5 ma/odon en het d9o!rium1 die wij beide kunn5 bes*\w5 als de voorbod5 d] olifant51 wa>m$e zij tr\w5s talrijke aanrak+spunt5 v]toon54 ,het d9o!rium is het groot/e van alle ooit be/aan hebb5de l&zoogdi]54 ,lang5 tijd bezat m5 van dat di] sle*ts onvoll$ige ov]blijfsel51 da>door kwam ,cuvi] er t5 onre*te toe1 om het ond] de tapirs te rangs*ikk54 ,de ontdekk+ van e5e bijna voll$ige b5$5kaak1 gewap5d met e55 na> b5$5 g]i*t5 slagt&1 bewees1 dat dit geheimz9nige wez5 het type 0 e5] nieuwe en tev5s hoog/ m]kwa>dige soort4 ,do* da> m5 di]5 d] oude w]eld k5de1 wi] bov5- en b5$5kaak beide van slagt&5 voorzi5 w>51 me5de m5 e5' tijd lang1 dat ditzelfde ook bij het d9o!rium wel het geval kon wez54 ,do* 9 #ahcf w]d bij ,eppel%eim 7,hess5-,d>m/adt7 e5 bijna voll$ige s*$el gevond5 met enkel slagt&5 op de b5$5kaak4 ,na> de gevond5 l$emat5 te oordeel51 moet het di] groote gelijk5is gehad hebb5 met d5 ma/odon4 ,de ma/odon is het e]/ 9 de vorige eeuw 9 ,am]ika ontdekt1 en ,buffon gaf het di] d5 naam van olifant van d5 ,ohio4 ,cuvi] noemde hem ma/odon4 ,de ma/odon d] mioc5e p]iode _h vi] slagt&51 wa>van de kort/e aan de b5$5kaak geplaat/ w>54 ,t5 all5 tijde heeft m5 be5d]5 van fossiele olifant5 en ma/odont5 gevond52 die be5d]5 hebb5 aanleid+ gegev5 tot de dwaze v]hal5 omtr5t de opgrav+ van g]aamt5 van oude reuz52 want 9 e55 tijd1 to5 de ontle$kunde nog zoo laag /ond1 kon de zu*t tot het wond]ba>lijke te me] van d]gelijke gebeurt5iss5 p>tij trekk51 om d5kbeeld5 te do5 +ang v9d51 die op de v]beeld+ w]kt51 wa> de olifant e5 di] is1 wi5s g]aamte 7met uitzond]+ van de grootte7 tamelijk veel ov]e5kom/ heeft met dat van d5 m5s*4 ,m5 z\ e5 geheel boek kunn5 vull5 met v]hal5 omtr5t fossiele be5d]5 van groote vi]voetige di]51 die b$rog ( onkunde hebb5 do5 doorgaan voor ov]blijfsel5 van m5s*elijke reuz54 ,het bek5d/e van die v]hal5 is dat omtr5t het g]aamte1 dat m5 ond] ,lodewijk ,,xiii vond1 en dat m5 v]toonde als dat van ,teutobo*us1 kon+ d] ,cimbr51 die teg5 ,m>ius ge/r$5 _h4 ,d5 #aa;d5 ,janu>i #afac vond m5 9 e5e z&groeve bij het ka/eel van ,*aumont 9 ,dauph9 tuss*5 de /$5 ,montricaux en ,/4 ,eti5ne1 be5d]51 wa>van enkele door de w]kli$5 gebrok5 w>52 e5 heelkundige uit ,beaurepaire1 ,mazuri] g5aamd1 wi5 m5 de ontdekk+ m$$eelde1 maakte zi* van de be5d]5 mee/] en besloot er zijn voordeel m$e te do52 hij bewe]de1 dat hij ze 9 e5 graf van #cj voet l5gte gevond5 _h1 wa>op ges*rev5 /ond ,teutobo*us ,rex2 hij deelde v]d] m$e1 dat hij tev5s e5 vijftigtal p5n+5 ontdekt _h met de beelt5is van ,m>ius4 ,al die v]hal5 maakte hij publiek 9 e5e bro*ure1 die er op +]i*t 01 de nieuwsgi]igheid van het publiek te prikkel51 en hij liet zo[el 9 ,p>ijs als op &]e plaats5 de be5d]5 van d5 reus voor geld zi54 ,gass5di toonde aan1 dat de zoog5aamde p5n+5 nagemaakt w>52 de be5d]51 die ?ans 9 het ,musem te ,p>ijs geplaat/ zijn1 zijn1 zooals de vorm d] t&5 re$s op het e]/e gezi*t doet zi51 be5d]5 van e55 ma/odon en niet van e55 olifant1 zooals m5 geme5d _h1 zoolang m5 ge55 &]5 gids bij het ond]zoek _h dan e5e soort inv5t>is van de /ukk51 aan het publiek v]toond1 en enkele niet ze] held]e opgav5 9 de ges*rift5 d] g5ee%e]51 die deelnam5 aan d5 /rijd vr ( teg5 de leug5a*tige bew]+5 van ,mazuri]4 ,d]gelijke dwaa%$5 w>5 9 de a*tti5de eeuw re$s niet me] mogelijk2 als m5 olifantsbe5d]5 vond1 begreep m51 dat het olifantsbe5d]5 en ge5e m5s*5be5d]5 w>52 ma> to* gelo(de m5 nog1 dat zij t5 tijde d] ,rome95 ond] d5 grond begrav5 w>54 ,de ma/odon1 wi5s v]s*ijn+ uit de mioc5e p]iode dagteek5t1 is de voorbode en wa>s*ijnlijk de /amvad] van d5 olifant4 ,gaudry heeft op e5e held]e wijze aangetoond1 hoe de t&5 van d5 oud/5 ma/odon zi* geleidelijk gewijzigd hebb5 tot die van onz5 teg5woordig5 olifant4 ,da>omtr5t is ge5 twijfel me] mogelijk4 ,m5 ziet de soort zi* langzam]h& v]vorm5 van e5 volkom5 omnivoor 7alleset5d7 type tot e5 ev5 volkom5 graset5d type4 ,uit het oogpunt van het v]/& is er niet m9d] vooruitgang dan uit het oogpunt van d5 b\w2 onze lez]s wet5 imm]s1 dat de olifant n d] v]/&ig/e en go$mo$ig/e di]5 is4 ,zooals wij zag51 zijn 9 de mioc5e p]iode alle ord5 d] zoogdi]5 v]teg5woordigd3 dikhuidig51 v]s*eur5de di]51 vleugelh&ig51 knaagdi]51 snuitdi]51 h]kauw5de di]51 insect5et5de1 walvis*a*tige en vi]h&ige di]54 ,de m]kwa>dig/e zijn1 zooals wij zag51 de d9o!riums en de ma/odont54 ,zij w>5 v]gezeld van e5 groot aantal &]e bewon]s d] w\d51 veld5 en oev]s1 zooals het antraco!rium1 e5 dikhuidig di] met snijt&5 en s*]pe kiez5 gewap5d1 die t] v]d$ig+ kond5 di554 ,de tapirs en de rh9oc]oss5 v]s*ijn5 met de e]/e voor\d]s d] h]kauw5de di]54 ,alle5 9 ,griek5l&1 dat to5 deel van e5 uitgebreid va/l& uitmaakte1 heeft ,gaudry #ea v]s*ill5de soort5 te voors*ijn gebra*t1 wa>ond] wij1 behalve de ap51 wa>ov] wij zoo aan/onds zull5 sprek51 hipp>ions1 antilop51 gazell51 giraff51 wilde zwijn51 wilde katt51 civetkatt51 enz4 kunn5 noem54 ,e5 t&eloos di] met kromme klauw5 heeft d5 naam van ankilo!rium gekreg54 ,e5 &] di]1 dat half be]1 half hond s*ijnt te zijn1 en ook eig5s*app5 met de kat geme5 heeft1 heeft d5 naam van simocyon gekreg54 ,e5e soort van giraffe met niet bijzond] lang5 hals is hellado!rium g5oemd4 ,twee h]kauw5de di]51 gelijk5de op onze geit51 heet5 paleoc]as en tragoc]as4 ,bij al die di]5 d] mioc5e p]iode moet5 wij nog voeg5 de bev]s1 de m>mott5 en e5 groot aantal /eltvogels4 ,wij hebb5 re$s vroeg] 79 het vorige ho(d/uk7 de ond]zoek+5 m$eg$eeld van ,gaudry ov] de af/amm+ d] ap5 uit de dikhuidig5 en het optr$5 d] halfap5 9 die p]iode4 ,wat ook die oorsprong zij1 de voornaam/e typ5 van ap5 kom5 9 de mioc5e p]iode voor3 9 de =maties van di5 tijd v9dt m5 de gewone en de an?ropomorphe ap54 ,de e]/e fossiele aap1 di5 m5 heeft gevond51 is de semnopi!cus subhimalayanus1 door ,bak] en ,dur& 9 #ahcf 9 de bov5/e mioc5e =matie d] ,himalaya gevond52 hij _h de grootte van e55 o]ang-oetan4 ,spo$ig da>na hebb5 ,falconn] en ,gautley uit dezelfde lag5 e5e kle9]e soort van semnopi!cus opg$olv54 ,g]vais heeft te ,montpelli] enkele /ukk5 gevond51 die hij ev5e5s toes*reef aan e55 semnopi!cus4 ,e5e kaak van e55 makako is uit de plioc5e t]re95 van ,val-d',arno opg$olv54 ,9 de bru9kool van ,elgg1 9 ,zwits]l&1 heeft m5 e5e go$ bewa>d geblev5 kaak van e55 aap gevond51 wa>9 de t&5 nog aanwezig w>52 het 0 e5 aap1 die tot de familie d] cat>rh9ae1 smalneuz51 behoorde4 ,die kaak heeft bijzond] veel ov]e5kom/ met e5e &]e ap5kaak bij ,au* ontdekt door ,l>tet1 en behoort tot dezelfde soort4 ,g]vais is van oordeel1 dat het e5e uitge/orv5 soort is1 de pliopi!cus1 t]wijl ,rtmey] me5t1 dat het e5 ,indiaans*e gibbon is2 9 i$] geval heeft hij de groot/e ov]e5kom/ met die lang>mige1 /a>tlooze ap54 ,volg5s ,rtmey] is die oorspronkelijke gibbon n d] voor\d]s van d5 siamang van ,sumatra4 ,gaudry heeft te ,pik]mi de ov]blijfsel5 bije5gezameld van #be exempl>5 van het gesla*t mesopi!cus2 da>uit kan m5 zi* e5 d5kbeeld vorm5 van zijn voorkom5 en zijne lev5swijze 7fig4 #bic en #bid74 ,zijn gezi*t%oek van #eg wij/ op e55 aap1 die tamelijk ontwikkeld 02 zijne t&5 toon5 aan1 dat hij zi* niet uitsluit5d met vru*t51 ma> ook met boomknopp5 vo$de4 ,uit de gelijkheid van zijne vr- en a*t]poot5 kan m5 afleid51 dat hij veele] liep dan klom2 hij leefde 9 kle9e troep5 v]e5igd4 ,de k5nis van de v]s*ill5de deel5 van het g]aamte van d5 mesopi!cus le]t ons1 dat die aap d5 ov]gang vormt tuss*5 twee ?ans nog lev5de soort51 de semnopi!k5 en de gibbons2 da>om heeft m5 ze ook mesopi!k5 g5oemd #ea4 ,de ontdekk+ d] an?ropomorphe fossiele ap5 is m5 v]s*uldigd aan ,gaudry4 ,9 #ahce heeft hij bij ,au* d5 pliopi!cus gevond51 die nauw aan d5 gibbon v]want is4 ,lat] heeft hij d5 dryopi!cus bes*rev52 m5 k5t da>van e*t] alle5 de b5$5kaak en het sleutelbe54 ,de dryopi!cus1 zegt de uitnem5de gele]de1 0 e5 ze] ontwikkelde aap4 ,hij kwam 9 v]s*ill5de bijzond]h$5 met d5 m5s5 ov]e54 ,hij moet ongeve] ev5 groot gewee/ zijn als de m5s52 zijne snijt&5 w>5 kle92 zijne a*t]kiez5 hadd5 knobbels1 die m9d] rond w>5 dan die van de ,europees*e rass51 ma> die gelek5 op de knobbels van de kiez5 d] ,au/ralirs4 ,naa/ die punt5 van ov]e5kom/ is er e5 punt van v]s*il1 dat ons treft1 zoodra wij de kaak van e5 m5s* met die van e55 dryopi!cus v]gelijkt3 9 de kaak van d5 m5s* is de e]/e a*t]kies /]k] dan bij d5 dryopi!cus1 de hoekt& en de voorkiez5 zijn e*t] zwakk]2 dat v]s*il is van groot gewi*t1 want de v]kort+ d] voort&5 /aat 9 v]b& met het we9ig vooruit/ek5 van het gelaat1 en is dus e5 bewijs voor de voortreffelijkheid van d5 m5s*2 de m5s* k5m]kt zi* vooral door e5e buit5gewone ontwikkel+ van de be5d]51 die de h]s5s1 d5 zetel d] g$a*t51 omgev51 en e5e z /]ke v]m9d]+ d] aangezi*tsbe5d]51 dat zij niet me] e55 snuit1 ma> d5 gevel van het ho(d vorm54 ,zoo wordt van /ap tot /ap de he]s*appij van d5 m5s* voorb]eid4 ,,d]de ,,ho(d/uk ,de ,plioc5e ,p]iode4 ,de d]de en laat/e p]iode van het t]tiaire tijdp]k heeft1 zooals wij zag51 d5 naam van plioc5e p]iode gekreg54 ,hoewel nauw g5oeg v]want aan de teg5woordige p]iode1 om de opvatt+ van enkele s*rijv]s te v]kl>51 die ha> tot onze p]iode rek551 zoo heeft zij to* e5 eig5a>dig k>akt]1 dat tamelijk veel v]s*ilt van dat van onz5 tijd4 ,wel v]s*ild5 de vorm5 d] zeen en d] l&5 we9ig van die van ?ans1 ma> de bez9k+5 van di5 tijd hell5 ?ans op enkele plaats5 en zijn hoog opgehev51 t]wijl de di]5w]eld1 wi] ov]blijfsel5 9 die lag5 bewa>d zijn geblev51 en die be/ond vr de afkoel+ d] noordelijke /rek51 me] het e9de van e5 oud] tijdp]k1 dan het beg9 van e5 nieuw tijdp]k aanwij/4 ,9 het beg9 d] plioc5e p]iode heeft de g$aante d] /rek5 aan de ,middell&s*e zee e5e tijdelijke1 do* tev5s belangrijke v]&]+ ond]gaan4 ,de e]/e lag5 di] p]iode imm]s wijz5 me] op brakwat] dan op zeewat]4 ,de ,middell&s*e zee /roomde to5 niet v]d] oo/wa>ts dan de m]idiaan ov] ,s>d9i1 en het geheele oo/elijke g$eelte di] zee _h plaats gemaakt voor e5 aantal b9n5zeen1 aan wi] oev]s zi* groote kudd5 graset5de di]5 bewog54 ,ma> weldra ke]t de zee da> w$] t]ug en /roomt zij door de ,rhnevallei en de ,povallei4 ,9 ,frankrijk is de plioc5e zee voortgegaan tot aan de poort5 van ,lyon1 9 ,itali tot aan de ,ap5nijn52 ,rome1 de heuvels van het ,vaticaan en van de ,monte-,m>io w>5 to5 ond] wat]4 ,m5 v9dt tot ond] het ,vaticaan1 de plioc5e s*elp51 die dagteek55 van duiz5d5 eeuw5 h]wa>ts4 ,9 diezelfde p]iode op5b>5 zi* nog altijd de vulkanis*e v]s*ijnsel51 die de mioc5e p]iode k5m]kt54 ,e5 betrekkelijk za*t klimaat is oorzaak1 dat ,europa e55 plant5groei v]toont1 wa> de typ5 d] di*te boss*5 van het noord5 v]bond5 zijn met die d] ,can>is*e eil&5 en d5 ,caucasus4 ,do* de temp]atuur daalt al me] en me]1 t]wijl tegelijk]tijd de zee zi* t]ugtrekt2 de plant5w]eld wordt al arm] en arm]1 om niet me] aan te w9n52 de gevoelig/e soort5 v]huiz5 na> het zuid51 en de palm5 word5 alle5 aangetr(f5 op plaats5 me] dan #aj t5 zuid5 van die1 wa>9 zij tijd5s de mioc5e p]iode voorkwam54 ,op het e9de d] p]iode v9dt m5 alle5 die plant51 die teg5woordig nog gevond5 word5 op plaats51 e5ige grad5 di*t] bij d5 ev5a> geleg54 ,zij lev]5 e*t] nog voldo5de vo$sel op voor de plant5et5de di]5 van die p]iode4 ,t]wijl de mioc5e p]iode de bloeitijd 0 van de plant5w]eld 9 ,europa1 beg9t 9 de plioc5e p]iode ha> v]val3 de w>mte v]m9d]t en de plant5groei v]>mt voor altoos4 ,onm]kba> trekt de zee zi* t]ug van de opgehev5 ,alp51 van ,zwits]l& en van geheel ,frankrijk4 ,9 de ,rhnevallei trekt zij e]/ t]ug na> ,val5ce1 da>na na> ,montlim>t en na> ,orange2 ev5als de mond+ d] ,rhne vorm5 die d] ,po en van d5 ,donau golv54 ,de l&5 nem5 langzam]h& hunne teg5woordige g$aante aan1 en de rivi]5 hunne teg5woordige ri*t+4 ,g$ur5de het e]/e g$eelte d] plioc5e p]iode hebb5 ond] de l&di]5 de plant5et5de di]5 zond] twijfel de ov]h&4 ,de mioc5e zeen zijn opg$roogd1 ( liev] zij zijn v]&]d 9 groote z\twat]m]51 wa>omhe5 zi* e5e welige grasflora ontwikkelt4 ,op die weid5 loop5 ontelb>e kudd5 antilop51 h]t51 hellado!riums1 giraff51 palaeotragi1 palaeorea's1 wa>van m5 de fossiel5 gevond5 heeft 9 ,griek5l&1 ,zwits]l& en ,frankrijk4 ,da>bij kom5 nog het hipp>ion1 de ma/odon en de mesopi!ke aap4 ,9 het algeme5 nad]t de natuur 9 die p]iode tot die van d5 teg5woordig5 tijd4 ,wij zi5 9 ,frankrijk de palm5 v]dwijn5 en alle5 de plant5 d] gematigde lu*t/rek5 ov]blijv51 en dat niet alle5 de boom51 ma> ook de hee/]s en bloem54 ,nadat ,europa nog e5ig5 tijd de sequoia's en de bamboe's beh\d5 heeft1 kom5 da>na alle5 soort5 voor1 die v]want zijn aan die1 welke da> ?ans gevond5 word51 ma> die be/emd zijn1 om 9 de volg5de eeuw5 na> het zuid5 t]ug te wijk54 ,de plioc5e flora getuigt re$s van e5 k\d] klimaat4 ,de klimatologis*e v]s*ill5 tuss*5 het noord5 en het zuid5 van ,europa beg9n5 s*]p] uit te kom52 zoo vond m5 nog 9 de om/rek5 van ,m>seille e55 palmboom 7,*ama]ops humilis7 naa/ e55 eik 7,qu]cus lusitanica71 di5 m5 nu nog sle*ts v9dt 9 het zuid5 van ,spanje1 t]wijl de ahorn1 de populi]1 de noteboom en de lork de ov]h& hadd5 9 het midd5 van ,frankrijk1 en e5ige typ5 v]toond51 die ?ans gevond5 word5 9 ,algi]s1 9 ,portugal ( 9 ,japan4 ,v]s*eid5e plant5soort5 van de ,europees*e plioc5e p]iode kom5 ?ans voor 9 de groote w\d5 van ,am]ika4 ,bij het di]5rijk neemt m5 e5e groote ontwikkel+ van de zoogdi]5 wa>2 nieuwe ma/odont5 v]vang5 de oude1 om spo$ig voor altoos te v]dwijn54 ,de ma/odon1 di5 wij na> aanleid+ van de vorige p]iode be/ude]d hebb51 leefde nog 9 de plioc5e p]iode4 ,fig4 #cja /elt e5 fossiel g]aamte voor van de soort1 die 9 di5 tijd leefde3 d5 ma/odon van ,turijn1 die alle5 de groote slagt&5 op de bov5kaak _h4 ,de ma/odon1 die 9 de mioc5e p]iode leefde1 _h1 zooals wij vroeg] zag51 vi] slagt&54 ,de d9o!riums zijn uitge/orv52 de olifant5 zull5 zi* 9 nieuwe soort5 voortplant5 7mamm\? ( elephas primig5ius71 die d5 duur van het gesla*t tot op onz5 tijd zull5 wa>borg52 de nijlpa>d5 en de rh9oc]oss5 nem5 toe1 ev5als de tapirs en de kameel54 ,m5 ziet ontzaglijke rund]5 optr$51 die 9 de w\d5 9 kudd5 lev52 h]t5 met e5 groot gewei2 b]51 hipp>ions en pa>d5 7kle9] dan die van d5 teg5woordig5 tijd74 ,ook word5 nieuwe ap5soort5 gebor52 do* de ap5 v]lat5 weldra ,europa1 dat te k\d voor h5 geword5 is1 om 9 ,afrika te gaan lev54 ,op het nieuwe va/el& v9dt m5 ond] de m]kwa>dig/e zoogdi]5 di] p]iode het mega!rium1 te ,bu5os-,ayres ontdekt1 tot de orde d] t&elooz5 behoor5de2 dat di] 0 dom en traag 9 zijne beweg+51 plant5et5d en 0 #b #a_/b met] hoog2 zijn g]aamte is bewa>d geblev5 9 het ,musem te ,madrid4 ,wij kunn5 hi] nog bijvoeg5 zijn5 tijdg5oot1 d5 mylodon1 die zi* ho(dzakelijk vo$de met blad]5 en knopp5 van boom54 ,deze 0 iets kle9] dan het mega!rium en _h ev5e5s aan i$]5 poot groote nagels4--,do* ke]5 wij tot de bewon]s van ,europa t]ug4 ,de groote snuitdi]5 hebb5 de ov]h&1 vooral de elephas m]idionalis1 die zelfs tot 9 ,engel& gevond5 wordt2 op het e9de d] plioc5e p]iode v]dwijn5 de ma/odont5 uit ,europa1 om 9 ,am]ika nog e5 tijdlang hun lev5 voort te zett54 ,de rh9oc]oss5 en de nijlpa>d5 hebb5 hunn5 groot/5 bloei b]eikt1 het h]t en het rund tr$5 op3 al die plant5et5de di]5 lev]5 het bewijs voor d5 groot5 ov]vlo$ aan planta>dig vo$sel4 ,9 de afdeel+ voor paleontologie van het ,musem te ,p>ijs kan m5 het v]/e5de g]aamte zi5 van d5 elephas m]idionalis1 9 #ahgb te ,dur=t 7,g>d7 ontdekt2 het di] is #d1aj met]s hoog1 en de groot/e bre$te van d5 s*$el b$raagt #a1fe met]s4 ,9 de plioc5e p]iode wordt ook het groot/e van alle h]t5 gebor52 zijne be5d]5 zijn 9 ,indi gevond51 9 de /rek51 wa> de ,god ,siva wordt aangeb$51 v&a> de naam siva!rium4 ,het siva!rium _h de grootte van e55 olifant1 en 0 het groot/e h]t1 dat ooit be/aan heeft4 ,het geleek op onz5 teg5woordig5 el&1 ma> 0 groot] en zwa>d]4 ,zijn kop _h vi] hor5s1 twee bov5 op het voorho(d1 en twee groot]e bov5 de oog51 iets wat bij ge5 enkel &] di] voorkomt4 ,die vi] hor5s1 die wijd uit elk&] /ond51 gav5 aan het h]t e5 bijzond] vreemd voorkom54 ,de geologis*e ges*i$5is d] h]kauw5de di]5 wijkt ze] af van die d] dikhuidig54 ,de laat/e hebb5 9 ,europa geleefd 9 de e]/e helft d] t]tiaire p]iode1 en m5 v9dt da> nog sle*ts we9ige van ov]4 ,de h]kauw5de di]5 da>5teg5 hebb5 gehe]s*t 9 de twe$e helft d] t]tiaire p]iode1 en nog ?ans is die orde 9 voll5 bloei4 ,de oud/e h]kauw5de di]51 die 9 ,europa gevond5 zijn1 zijn de xiphodon1 de di*odon en de amphim]yx2 de laat/e zijn nog sle*ts onvoll$ig bek5d2 de xiphodon kan met ev5veel re*t ond] de dikhuidig5 als ond] de h]kauw5de di]5 g]angs*ikt word54 ,9 ,am]ika s*ijn5 de h]kauw5de di]5 zi* vroeg] te hebb5 ontwikkeld dan 9 ,europa2 op het e9de d] eoc5e1 ( liev] 9 het beg9 d] mioc5e p]iode hadd5 de mee/e h]kauw5de di]5 nog enkele k>akt]trekk5 van de dikhuidig5 bewa>d4 ,indi5 wij zi51 dat de h]kauw5de di]5 zi* tijd5s de t]tiaire p]iode ontwikkeld hebb51 na>mate de dikhuidig5 afnam51 dan ligt de me5+ voor de h&1 dat zij v]&]de dikhuidig5 kunn5 gewee/ zijn4 ,dit is tr\w5s ook de gevolgtrekk+1 wa>toe ,gaudry gekom5 is door de v]gelijk+ d] t&51 het is e*t] moeilijk te besliss51 welke dikhuidig5 als de /amvad]s d] h]kauw5de di]5 moet5 bes*\wd word54 ,de langzame uitbreid+ d] plant5et5de di]51 hetzij zoolgang]s1 hetzij h]kauw5de di]51 is e5 opm]kelijk feit1 en getuigt voor de geleidelijke ontwikkel+ d] soort54 ,da> de plant5et5de di]5 groote kudd5 vorm51 zoo wij/ hun kom/ op de to5em5de vru*tba>heid d] natuur4 ,niet alle5 door hun aantal1 ma> ook door de vlugheid hunn] beweg+5 gev5 zij lev5 aan de veld54 ,de plant5et5de di]5 wijz5 ook op e55 vooruitgang uit e5 e/hetis* oogpunt2 de zoolgang]s imm]s w$ijv]5 9 s*oonheid met de h]kauw5de di]52 v]s*eid5e van deze1 de zebra1 de daw1 de conagga1 hebb5 e5 pra*tig kle$2 enkele hebb5 e55 bijzond] edel5 gang1 alle zijn slank en hebb5 edele vorm54 ,9 di5 tijd leefde ook het hipp>ion1 wa>s*ijnlijk de /amvad] van het pa>d1 dat van het hipp>ion hi]9 v]s*ilt1 dat de emailplooi5 d] kiez5 &]s gevormd w>51 t]wijl het hipp>ion niet aan i$]5 poot n5 hoef _h1 ma> er drie bezat1 wa>van twee onontwikkeld w>54 ,de v]&]+ d] vijf toon5 9 n5 enkel5 0 nog niet volkom54 ,indi5 m5 zijn g]aamte bes*\wt 7fig4 #cjc71 dan v]mo$t m5 re$s 9 het hipp>ion d5 edel5 gang van het pa>d4 ,indi5 wij nu e5e korte s*ets will5 gev5 van de geheele t]tiaire p]iode1 na> hetge5 de geologie en de paleontologie ons gele]d hebb51 dan moet5 wij ons het va/el& als ze] uitge/rekt voor/ell51 en re$s door hooge1 do* nog v] uit elk&] geleg5 b]g5 opgehoogd4 ,9 ,europa geleek het va/el& op de vlakke ( golv5de /rek5 van het b9n5l& van ,afrika2 het 0 bezaaid met m]5 en mo]ass51 en droeg e55 weeld]ig5 plant5groei4 ,ontelb>e kudd5 plant5et5de di]5 doorkrui/5 die half ond] wat] geleg5 grasvlakt52 die kudd5 w>5 ev5 talrijk en bod5 me] v]s*eid5heid aan dan de troep5 olifant51 zebra's en antilop5 van c5traal-,afrika ,de rh9oc]oss51 de tapirs1 v]s*eid5e wilde zwijn51 antilop51 ar*i!riums1 op pa>d5 gelijk5d1 weidd5 9 dezelfde /rek5 als de paleo!riums1 de an?raco!riums1 de hellado!riums1 de siva!riums1 de ma/odont51 di]51 niet m9d] m]kwa>dig door de vreemdheid hunn] vorm51 dan door die hunn] nam54 ,talrijke ro(di]5 bra*t5 hi]9 de noodige afwissel+4 ,loopvogels1 op d5 /ruisvogel gelijk5d1 doorliep5 de vlakt51 groote hag$iss51 v]s*ill5de slang5 bewog5 zi* tuss*5 de boom5 9 boss*51 die bewoond w]d5 door e5e bevolk+ van v]s*ill5de ap51 de voorbod5 van d5 m5s*4 ,insect5 en vogels van alle mogelijke soort5 doorkliefd5 de lu*t4 ,de m]5 en mo]ass51 de woonplaats5 d] krokodill51 v]s*aft5 ook het noodige vo$sel aan viss*51 die ov]e5kwam5 met die van onze rivi]54 ,langs de oev]s d] zeen bewog5 zi* zeekalv5 en zeekoei52 en de ocean51 bevolkt door dolfijn51 walviss*5 en potviss*51 w]d5 door ontzaglijke haai5 geplund]d4 ,zoo gaat de natuur langzaam voort1 en nad]t zij tot d5 teg5woordig5 toe/&4 ,miss*i5 leefde to51 zooals wij weldra zull5 zi51 de m5s* re$s 9 wild5 toe/&1 ma> hij k5de d5 weg na> ,europa nog niet en leefde te midd5 d] boss*5 van zuid-,azi1 onbewu/ van zijne be/emm+ en zijn eig5 be/aan4 ,hij is op zijn5 tijd gebor51 na de an?ropode ap51 d5 *impansee1 d5 orang-oetan en d5 gorilla4 ,op het e9de d] p]iode is de temp]atuur ongeve] dezelfde als ?ans2 de ma/odont51 de tapirs1 de ap5 word5 niet me] 9 ,europa1 ma> 9 ,afrika en 9 het zuid5 van ,azi gevond54 ,de opg$olv5 fossiel5 le]5 ons1 dat er e5e voortdur5de h>monie gewee/ is bij de g$aantev]wissel+ d] organis*e w]eld4 ,welke fossiel5 wij ook be/ude]51 /e$s op5ba>t zi* aan ons de s*oonheid d] natuur4 ,die s*oonheid d] natuur1 die 9 alle tijdp]k5 te voors*ijn tre$t1 is het geheim van de gee/drift1 die alle natuurond]zoek]s bezielt1 wi] lev5 gewijd is aan paleontologis*e ond]zoek+51 en wi] gee/ 9 die ond]zoek+5 e5e altijd nieuwe bekor+ v9dt4 ,to5 ,cuvi] de vi]voetige di]5 uit de gipsgroeve van ,p>ijs wer 9 het lev5 kon t]ugroep51 moet hij e5 ongek5d g5ot gesmaakt hebb52 da> wa> ?ans de /ad d] /$5 zi* uit/rekt1 da*t hij zi* de m]51 wa>9 de anoplo!riums baadd52 op de oev]s di] m]51 met palmboom5 omzoomd1 zag hij paleo!riums van alle soort51 naa/ *o]opotami en di*obuni2 de si]lijke xiphodon en de amphim]yx liep5 door de vlakt52 v]s*ill5de kle9]e di]5 gav5 da>bij afwissel+ aan de l&s*app53 het w>5 eekhor5tjes1 buidelratt51 vle]muiz5 en v]s*ill5de soort5 van ap51 voornamelijk de an?ropode ap54 ,ik heb /e$s1 zoo zegt ,gaudry1 de ma&51 die ik 9 de b]gklo( van ,pik]mi heb doorgebra*t1 de vi]voetige di]5 opdelv5d1 die e]tijds de veld5 van ,griek5l& bevolkt51 tot de gelukkig/e van mijn lev5 g]ek5d4 ,die di]5 moet5 ind]daad e5 he]lijk s*\wspel opgelev]d hebb52 hi] d$5 ap5 hunne kromme sprong51 da> dwaalde het reusa*tige ankylo!rium1 met zijne kromme klauw54 ,de vlakt5 w>5 bezaaid met kudd5 hipp>ions en h]kauw5de di]52 de hor5s di] di]5 hadd5 de mee/ v]s*ill5de vorm52 e5ige w>5 li]vormig1 &]e d$5 d5k5 aan de hor5s onz] gazell51 nog &]e aan die d] geit54 ,hoeze] v]s*ild5 wel die di]51 wi] gang zoo si]lijk 01 van de logge rh9oc]oss5 en de wilde zwijn56 ,wat ontzaglijke ge/alt5 en welke v]s*eid5heid op het s*\wtooneel d] w]eld6 ,de g$a*te aan die reuz5di]5 van ,pik]mi heeft mijn5 gee/ dikwijls met ontzag v]vuld2 ik kan aan h5 niet d5k5 zond] mij te v]heff5 tot d5 one9dig5 ,b\wmee/]1 wi5s w]k zij zijn1 en zond] hem te dank5 voor het voorre*t1 dat hij ons dat groote s*\wspel heeft do5 bijwon51 dat alle5 voor ,hem s*e5 be/emd te zijn tot aan d5 dag1 wa>op de slui] is weggetrokk51 wa>ond] de paleontologie v]borg5 04 ,de he]lijk/e di*tw]k5 zijn v]borg5 9 onze a>ds*ors4 ,hoevele m5s*51 die dor/5 na> het s*oone1 z\d5 het he]lijk/e g5ot smak51 als zij de geheimz9nige bron van het lev5 wild5 opzoek56 ,hoevel5 gaan voort langs weg51 wa> zij smakelooze en dikwijls wrange vru*t5 plukk51 en die gelukkig z\d5 zijn1 indi5 zij de wond]5 d] natuur hielp5 doorgrond56 ,tot die m5s*5 zeg ik3 'helpt ons1 onze wet5s*ap is rijk g5oeg1 om niet alle5 de ziel van d5 wijsge]1 ma> ook die van d5 kun/5a> te bekor54' ,s*oone g$a*t51 d5 edel5 d5k] en natuurvors*] wa>dig1 die ze heeft geuit4 ,de /udie d] natuur zal /e$s de diep/e en bekoorlijk/e all] /udin zijn2 h>e h>monie1 h>e beeld5 zull5 onz5 gee/ /e$s bekor54 ,is het voor ons ge5 g5ot1 die zoo lang v]vlog5 eeuw5 w$] te do5 h]lev51 en da>door de s*epp+ d] w]eld bij te won51 e5e s*epp+1 die onafgebrok5 voortduurt1 van d5 dag1 dat de a>de als nevelvlek van de zon w]d losg]ukt1 tot op onz5 dag4 ,dank zij de inspann+ d] paleontolog51 hebb5 wij die v]/e5de wez5s uit d5 doode kunn5 do5 h]lev5 en h5 w$] kunn5 plaats5 op hunne oude plaats2 wij hebb5 gezi51 hoe de zee telk5s de plaats van het l& innam1 en hoe telk5s de g$aante d] a>de met die van al h>e bewon]s v]&]de2 wij hebb5 zelfs de s*epp+ kunn5 volg51 zond] dat de s*akels ontbrak51 die de anorganis*e w]eld aan de organis*e v]b9dt1 en kond5 opklimm5 tot d5 oorsprong van het lev54 ,zoo hebb5 wij re$s ?ans1 welke vord]+5 ook lat] de wet5s*app5 mog5 mak51 en hoe onvoll$ig onze k5nis nog moge wez51 e5 held] d5kbeeld v]kreg5 van d5 gang d] natuur en van het w]k d] s*epp+4 ,met het e9de van het t]tiaire tijdp]k hebb5 wij alle phas5 van de natuurlijke ges*i$5is d] a>de doorloop54 ,de s*epp+ is vole9digd1 da> de m5s* re$s 9 word+ is 9 de an?ropode ap51 en da> de drang na> volmak+1 e9ddoel van het be/aan van i$] wez51 die an?ropode ap5 zal v]heff5 tot d5 rang van wilde m5s*54 ,dit vraagpunt zull5 wij met zorg be/ude]5 9 het volg5de boek1 en het zal da> volkom5 op zijne plaats zijn1 da> de m5s*heid h>e di]lijkheid heeft afgelegd bij d5 dag]aad d] quat]naire p]iode4 ,?ans1 op het e9de d] t]tiaire p]iode1 v]di5t zij h>5 naam nog niet4 ,9 de boss*5 lev5 families van groote ap51 semnopi!k51 orang-oetans1 gorilla's1 *impansee's4 ,de olifant1 het nijlpa>d1 de rh9oc]os1 het h]t1 het pa>d1 de wilde kat1 de wilde hond1 de wolf1 de be]1 de hy5a1 de tijg]1 de leeuw1 9 n woord de teg5woordige gesla*t51 tijdg5oot5 van de m5s*heid1 be/aan re$s 9 de natuur1 te midd5 van e55 plant5groei1 die ov]e5komt met di5 welke ?ans de a>de b$ekt4 ,vallei51 hemelhooge b]g51 met sneeuw b$ekt1 s*aduwrijke dal51 bronn5 en bek51 wat]vall5 en /room51 maagdelijke w\d51 weid51 rijk aan grass51 onvru*tb>e woe/ijn51 klimat5 en ja>getijd51 graz5de kudd51 vogels 9 de w\d5 z+5de1 liefelijke l&\w51 zonne/ral5 en s*aduw1 reg5 en zon1 bloem5 d] veld51 wilde vru*t51 alles is gevormd en g]e$ om d5 m5s* te ontvang54 ,de oude w]eld is dood4 ,de nieuwe w]eld is gebor54 ,,zesde ,,boek4 ,het quat]naire tijdp]k4 ,,e]/e ,,ho(d/uk4 ,het vi]de tijdp]k van het lev5 op a>de en de e]/e dag5 van het teg5woordige tijdp]k4 ,met het vi]de tijdp]k van de ges*i$5is d] a>de tr$5 wij de mod]ne tijd5 91 d5 teg5woordig5 toe/& d] s*epp+ op onze planeet4 ,to* is het beg9 di] p]iode re$s me] dan hond]dduiz5d j>5 van ons v]wijd]d1 en hebb5 er 9 d5 toe/& d] a>de1 9 de v]deel+ van l& en zee1 9 de klimat51 9 de op5b>+5 van het lev51 s$]t de e]/e eeuw5 van dat tijdp]k gewi*tige gebeurt5iss5 plaats gegrep54 ,de geheele ges*i$5is d] m5s*heid is sle*ts het laat/e ho(d/uk van de ges*i$5is d] a>de1 wel is wa> het kort/e1 do* tev5s het gewi*tig/e en het roemrijk/e4--,de ontwikkelde m5s*heid dagteek5t e]/ van gi/]54 ,het beg9 d] quat]naire p]iode heeft zi* gek5m]kt door e5e gewi*tige gebeurt5is1 de tijdelijke v]&]+ van het klimaat2 9 de geheele gematigde lu*t/reek heeft e5e v]di*t+ van het wat] van d5 dampkr+ plaats gegrep51 die het aanzijn heeft ges*onk5 aan onmetelijke glets*]s1 aan ontzaglijke reg5s en aan belangrijke afs*ur+5 en aanslibb+54 ,als gevolg di] v]&]+ hebb5 groote vlakt5 sneeuw en ijs de b]g5 en de noordelijk geleg5 l&5 b$ekt1 wa>door e5e /]ke afkoel+ ov] de geheele a>de is v]oorzaakt4 ,e]/ lat] is de temp]atuur w$] ge/eg54 ,t]wijl dus 9 onz5 tijd de invlo$ van glets*]s1 rivi]5 en dampkr+ op de a>dopp]vlakte onbeteek55d is1 0 die invlo$ 9 het beg9 van het teg5woordige tijdp]k voldo5de1 om somtijds ze] dikke lag5 af te zett5 op groote uitge/rek!d54 ,de quat]naire p]iode is begonn5 met e5e algeme5e afkoel+1 die ha> d5 naam v]s*aft heeft van de ijsp]iode4 ,op het ,sc&9avis*e s*i]eil& op5ba>t zi* de v]lag+ 9 temp]atuur door het voorkom5 d] rots51 die gegroefd en dikwijls door de oude glets*]s tot aan de opp]vlakte d] zee afgeslep5 zijn2 ook op5ba>t zij zi* door de erratis*e blokk5 7zw]fblokk57 van klei1 z& en gr9t v]gezeld1 die v]spreid ligg5 ov] d5 geheel5 noordelijk5 omtrek van het s*i]eil&1 uitga&e van e5 punt d] ,sc&9avis*e ,alp51 dat 9 de nabijheid van ,/ockholm geleg5 is1 en 9 midd5-,europa begr5sd door e5e lijn1 loop5de ov] ,vikaltko1 ,c\la1 ,krakau1 ,breslau1 ,leipzig1 ,hannov]1 ,arnhem en het noord5 van ,engel&4 ,al de /(f51 die zoo v]spreid ligg51 zijn de plaats van de ,oo/- en ,noordzee ov]getrokk5 en zijn van de ,sc&9avis*e ,alp5 afkom/ig2 zij hebb5 d5 naam gekreg5 van drift4 ,datzelfde drift v9dt m5 ook 9 de nieuwe ,w]eld2 do* de w]k+ van het ijs /rekt zi* da> veel zuidelijk] uit1 en wordt wa>g5om5 tot op d5 #ci/5 bre$tegraad 9 ,p5nsylvani1 ,ohio1 ,indiana1 ,ill9ois en ,i[a2 hi]uit volgt1 dat de iso!rm5 #eb re$s dezelfde bo*t5 hadd5 als ?ans4 ,de ijs/rook5 bevatt5 ov]blijfsel5 van weekdi]51 die m5 ?ans nog alle5 t]ugv9dt 9 de pool/rek54 ,e]/ onlangs 7#aa ,janu>i #ahhf7 is 9 de ,frans*e ,academie m$$eel+ g$aan van het feit1 dat m5 zelfs 9 dat g$eelte van ,afrika1 dat onmiddellijk aan d5 ev5a> gr5/1 7#e noord]bre$te71 de spor5 d] ijs=matie heeft t]uggevond54 ,de bewijz5 van die m]kwa>dige ijsp]iode zijn ov]al t]ug te v9d54 ,wij zull5 ons e5 oog5blik bezigh\d5 met ,itali1 ,frankrijk en de ,alp5/rek54 ,de oude glets*]s hebb51 ev5als de teg5woordige1 duidelijke spor5 van hunn5 loop a*t]gelat52 e5 enkele blik op d5 lang5 ,alp5ket5 en de vallei51 aan d5 voet d] ,alp5 geleg51 is voldo5de1 om ons de ontwikkel+ di] ijszeen en de doorloop5 baan te do5 zi51 die voor enkele me] dan #djj kilomet]s b$roeg4 ,m5 moet zi* de topp5 onz] b]g5 veel hoog] voor/ell5 dan ?ans het geval is4 ,e5e d] laat/e rijz+5 van d5 bodem1 op het e9de d] t]tiaire p]iode1 _h de belangrijk/e v]hoog+ van onze b]g5rij5 vole9digd4 ,b]ek5t m5 het volume d] ge/e5t51 door de wat]5 de ijs/room+5 aan die topp5 ontnom51 om op e55 af/& diepe vallei5 te vull51 dan blijkt het dat die b]g5 v]s*eid5e hond]d5 met]s hoog] moet5 gewee/ zijn1 dan ?ans het geval is4 ,dat ijs is ne]g$aald van d5 ,mont-,blanc1 d5 ,mont-,rosa1 d5 ,splug51 d5 ,/4-,go?>d1 d5 ,mont-,viso1 d5 ,mont-,c5is1 9 n woord1 van d5 geheel5 ,alp5ket51 en heeft de vlakt5 en vallei5 v]mee/]d4 ,de a>d van d5 bodem kon h9d]pal5 9 d5 weg legg5 aan d5 loop van e55 ijsb]g en zelfs di5 loop wijzig52 9 dat geval ziet m51 dat de teg5/& bi$5de grond somtijds diep uitgegrav5 is1 ma> vooral gepolij/ en gladges*uurd door de wrijv+ van die rotsblokk51 die het ijs 9 zijn5 loop m$evo]t4 ,do* indi5 de grond alle5 be/ond uit oude aanslibb+51 dan hebb5 de ijsgolv5 zi* gemakkelijk e55 weg kunn5 ban5 en hebb5 zij v]baz5de af/&5 afgelegd4 ,die ijs/room5 hebb5 ev5als wat]/room5 aan hunne r&5 en aan hun uite9de hoop5 modd] afgezet1 die heuvels ( mora9es vorm51 en zij hebb5 op hunn5 weg de dikwijls ontzaglijke zw]fblokk5 ne]gelegd1 wi] aanwezigheid tot de vreemd/e v]hal5 aanleid+ heeft gegev54 ,de oude geolog5 noem5 al die van &]e plaats5 afkom/ige /(f5 diluvium1 e5 naam1 die het gevolg is van de vroeg]e opvatt+ van e55 algeme55 zondvlo$1 wa>aan die v]plaats+ te dank5 z\de zijn4 #ec ,door nauwkeurige wa>nem+5 di] mora9e-afzetsels1 die zi* duidelijk ond]s*eid5 van de &]e aanslibb+5 door het volkom5 gemis aan laagsgewijze s*ikk+ en door de hoekige /e551 die het bevat1 kan m5 met zek]heid de uitge/rek!id d] oude ijsbekk5s le]5 k5n54 ,door de groev51 die zij gesn$5 hebb5 9 de ond]ligg5de ge/e5t51 hebb5 zij de ri*t+ aangewez51 die zij bij hunne beweg+ gevolgd hebb54 ,wij k5n5 ?ans de oude glets*]s van de beide hell+5 d] ,alp5 en kunn5 hunn5 loop volg54 ,zond] nog te sprek5 van de glets*]s van de ,reuss1 de ,l9? en zoovele &]e 9 het midd5 van ,zwits]l&1 kunn5 wij d5 ontzaglijk5 ,rhneglets*] noem51 die zi* van le ,valais tot aan de heuvel5 van ,lyon uit/rekte4 ,deze omgaf de geheele noord-we/elijke en noord-oo/elijke hell+ d] ,alp54 ,hij /rekte zi* tev5s uit aan de ne zijde tot voorbij ,lyon1 en door e55 &]51 noordelijk5 tak tot aan de ,vogez54 ,zijne ijsmassa breidde zi*1 na de vallei5 tuss*5 de ,alp5 en de ,jura gevuld te hebb51 waai]vormig uit1 en zijne uit]/e mora9e /rekte zi* 9 e55 halv5 cirkel ov] ,b\rg en de ,lyons*e heuvels tot aan de om/rek5 van ,vi5ne uit4 ,aan de ,italiaans*e zijde w>5 de oude glets*]s ze] talrijk2 ge5 enkele e*t] b]eikte de reusa*tige afmet+5 van d5 ,rhneglets*]1 da> het ijs nooit de oev]s van de ,po ov]s*r$5 heeft4 ,m5 heeft da> de glets*]s van de ,/ura1 de ,maira1 de ,vraita1 de ,po1 de ,pellice enz4 ,de ,tess9oglets*] met zijn5 kronkel5d5 loop /rekte zi* uit van d5 ,/4-,go?>d tot voorbij het ,maggioreme]2 die van de ,adda v]l5gde zi* tot ,monza1 en aan de uit]/e oo/zijde van de ,italiaans*e ,alp5ket5 _h m5 de glets*]s d] ,ets*1 d] ,br5ta en d] ,piave1 wa>van de e]/e alle5 alle glets*]s van ,tyrol 9 zi* v]e5igde1 en zi* uit/rekte van d5 ,br5n] tot t5 zuid5 van het ,g>da-me]4 ,kan m5 zi* iets indrukwekk5d]s voor/ell5 dan die zi* beweg5de ijsmassa1 die langs de hell+ di] reusa*tige b]g5 afdaalde1 langzam]h& de vallei5 en vlakt5 b]eikte1 en door ge5 enkel5 h9d]paal w]d teg5geh\d51 de ond] geleg5 ge/e5t5 omkrull5d en aangroei5d1 en op h>5 weg mora9eheuvels a*t]lat5d1 die op onmetelijke dijk5 gelek58 ,welk e5e kra*t moe/ die ijs/room hebb51 om graniet- en &]e blokk5 aan de b]g51 wa>van zij gekom5 w>51 ontrukt1 te kunn5 voortsleur5 tot op ontzaglijke af/&56 ,het gebeurt niet zeld51 dat m5 op groote af/&5 van de topp5 d] ,alp5 /e55 v9dt1 die hond]d5 cubieke met]s groot zijn1 en ligg5 op e55 geheel &]5 bodem1 zooals de ,mule du ,diable1 e5 zw]fblok van #fbd cubieke met]s1 te ,artas geleg51 tuss*5 ,b\rgo9 en ,lyon1 en &]e4 ,ev5als het s*ip1 door de golv5 g$rag51 de zee doorploegt1 zoo b]eikt5 de zw]fblokk51 door de ijsgolv5 g$rag51 de vlakt51 de vallei5 en de topp5 d] heuvels4 ,welke &]e kra*t z\ tr\w5s 9 /aat gewee/ zijn1 e5e zoo groote v]plaats+ te v]oorzak58 ,alle &]e v]kl>+51 die m5 heeft te hulp g]oep51 zijn voor nauwkeurig] wa>nem+ gevall51 en wel 9 de e]/e plaats die1 wa>bij de v]plaats+ di] door het ijs m$egevo]de /(f5 w]d toeges*rev5 aan zondvlo$54 ,hoe z\de het imm]s mogelijk zijn1 dat zelfs de groot/e wat]massa1 met de groot/e snelheid b$eeld1 zulke blokk5 langs de hooge b]g5 kon m$evo]51 ze kon voortdrijv5 ov] onmetelijke ruimt51 en ze kon opheff5 op b]gvlakt5 en op de topp5 van heuvels1 wa> m5 ze ?ans nog dikwijls tot pyramid5 op elk&] ge/apeld v9dt8 ,de wo$e d] heftig/e zee z\ dit niet kunn5 b]eik54 ,do* t]wijl gele]d5 van alle ri*t+5 lans5 brak5 ov] de jui/heid hunn] me] ( m9d] vreemde !orin1 gav5 e5v\dige h]d]s d5 sleutel van het raadsel4 ,de e5v\dige gemz5jag] ,p]raud9 imm]s wees het e]/ aan1 dat de glets*]s oudtijds veel groot] moet5 gewee/ zijn1 en dat zij van de topp5 en hell+5 d] b]g5 moet5 zijn afg$aald1 granietge/e5t5 m$esleur5d1 die zij da>aan ontrukt hadd54 ,lat] gav5 e5v\dige h\?akk]s diezelfde v]kl>+ als de natuurlijk/e zaak d] w]eld4 ,die op5b>+ di5de lat] tot gids aan all51 die deze belangrijke vraag wild5 ontwikkel5 en doorgrond54 ,to5 het klimaat drog] geword5 0 en de v]damp+ niet zoo /]k1 w]d5 de glets*]s al m9d] en m9d] gevo$2 da>door v]m9d]de langzam]h& hun volume en b]eikte het de afmet+51 die zij ?ans hebb54 ,die langzame en telk5s we] ge/aakte t]uggang heeft aanleid+ gegev5 tot de vorm+ van secundaire mora9es1 ev5wijdig aan de uit]/e1 welke de v]s*ill5de /&plaats5 di] ijszeen aanwijz5 bij h>5 t]ugga&5 loop4 ,mog5 nog enkele bijzond]h$5 onzek] geblev5 zijn1 onmogelijk kan m5 het feit 9 twijfel trekk51 dat er 9 het beg9 d] quat]naire p]iode1 vooral 9 midd5-,europa1 e5e groote uitbreid+ van het ijs heeft plaats gevond54 ,de paleontologie le]t ons d5 m5s* k5n51 lev5de aan de r&5 di] ijsmassa's1 en op het r5di]1 de antilope1 het pa>d en d5 mamm\? jag5d4 ,ov]al v9dt m5 aan de gr5s d] glaciaire /rek5 spor5 van zijn v]blijf en talrijke ov]blijfsel5 van zijne h1 die hoe nietig ook1 volde$ aan de voornaam/e behoeft5 van het lev54 ,bov5di5 heeft de paleontologie gele]d1 dat 9 di5 tijd naa/ die glets*]s plant5 en di]5 gevond5 w]d51 die getuigd5 van e5 betrekkelijk gematigd klimaat4 ,de groote uitbreid+ d] quat]naire glets*]s 0 aan alle /rek5 d] a>de geme51 en nog 9 onz5 tijd word5 er groote en talrijke glets*]s gevormd1 die zi* 9 dezelfde om/&igh$5 als vroeg] voortbeweg5 ov] alle groote b]gket551 en dat wel niet alle5 9 ,europa1 ma> op de geheele a>de1 vooral 9 d5 ,caucasus1 op het ,himalayageb]gte1 op de ,&es van ,patagoni1 wa> de ijs/room zi* tot aan de zee uit/rekt1 en 9 ,nieuw-,zeel&1 wa> ijsblokk51 die losrak51 van d5 glets*] n$]/ort5 9 e5e omgev+1 wa> de boomv>5s weeld]ig ti]54 ,al die /rek5 ligg5 zelfs b9n5 #dj van d5 ev5a> af4 ,er is dus ge5e buit5gewoon lage temp]atuur noodig1 om e55 glets*] voort te br5g5 en te vo$51 en de aanwezigheid van di5 glets*] maakt het organis*e lev5 9 de nabijheid niet onmogelijk4 ,da> nog /e$s glets*]s op de topp5 d] b]g5 gevond5 word51 z\ e5e g]+e dal+ 9 temp]atuur voldo5de kunn5 zijn1 om die glets*]s hunne vroeg]e afmet+5 t]ug te gev54 ,to* is het niet wa>s*ijnlijk1 dat wij da>van ooit getuig5 zull5 zijn1 als wij lett5 op de uit]/ g]+e snelheid van e55 glets*] 9 v]b& met d5 kort5 duur van het m5s*elijke lev54 ,die korte duur van het lev5 is n d] oorzak51 wa>om wij dikwijls de groot/e natuurv]s*ijnsel5 niet kunn5 bevatt54 ,m5 neemt aan1 dat er na e5e e]/e p]iode van k\de1 wa>door het glads*ur5 d] ge/e5t5 van de noordelijke gr5s van het va/el& v]oorzaakt is1 e5e v]hoog+ 9 temp]atuur heeft plaats gegrep51 die aangewez5 wordt door e55 e]/5 t]uggang d] glets*]s1 door de v]spreid+ d] zw]fblokk5 van de ,jura en door het diluvium d] ,rhnevallei4 ,da>na v]oorzaakte e5e h]hal+ van de k\de w$] het t]ugke]5 d] glets*]s4 ,aan die twe$e glaciaire p]iode wordt het slib van de ,rijnvallei en van het noord5 van ,frankrijk toeges*rev54 ,da>na wordt de temp]atuur langzam]h& hoog]1 en zoodra zij niet me] v]s*ilt van die van onz5 tijd1 maakt de quat]naire p]iode plaats voor onz5 tijd4 ,wij kunn5 ons dus die oude quat]naire p]iode voor/ell5 als e5 tijdp]k van groote /or+5 9 het klimaat4 ,reg5s1 buit5gewoon hevig en langdurig1 ov]/roomd5 het va/el&4 ,zij b$ekt5 d5 geheel5 bodem met uitge/rekte wat]vlakk51 die langs de hell+5 na> lag] geleg5 /rek5 liep51 langzam]h& de vallei5 uitgrav5d en da>bij het diluvium m$esleur5d1 dat afkom/ig 0 van de b]grugg54 ,dat wat] viel 9 de nabijheid d] pol5 en op de hooge b]gtopp5 w$] n$] 9 d5 vorm van sneeuw4 ,als gevolg van d5 wat]damp1 de wolk5 en de v]lag+ d] temp]atuur1 v]mee/]d5 die glets*]s weldra de b]g51 en breidd5 zij zi* rondom de pol5 langzam]h& uit4 ,bij het losbrek5 van het ijs vo]d5 vlott5 van drijv5d ijs de zw]fblokk5 v] weg2 dikwijls is het e*t] moeilijk die zw]fblokk5 te ond]s*eid5 van die1 welke de glets*]s v]lat5 hebb54 ,de b$d+ d] /room5 wordt al me] en me] uitgegrav54 ,de di]51 die gevlu*t zijn na> hooge b]gvlakt5 en 9 hol51 plant5 zi* to* g]egeld voort4 ,vel5 zijn het sla*t(f] van de wo$e d] elem5t52 to* volg5 de soort5 op elk&] ev5als 9 de vorige p]iod54 ,de ze$i]51 ongevoelig voor alle b]o]+5 d] a>de1 zett5 hun ru/ig be/aan voort op d5 bodem d] wat]54 ,na e5 groot aantal afwissel+5 van k\de en w>mte1 van reg5s en losbrek+ van het ijs1 wordt het klimaat e9delijk /&va/ig en beg9t onze teg5woordige p]iode4 ,do* de zooev5 besprok5 v]s*ijnsel5 zijn niet de e5ige1 die het quat]naire tijdp]k hebb5 gek5m]kt4 ,bij de g5oemde b]o]+5 kwam5 nog heftige beweg+5 van d5 bodem4 ,9 die p]iode to* zijn v]baz5d hooge b]g5 zooals de ,cordill]a's v]rez51 en het is duidelijk1 dat e5e zoodanige rijz+1 hoe langzaam zij ook moge hebb5 plaats gegrep51 niet heeft kunn5 ges*i$5 zond] geweldige /or+5 ov] groote opp]vlakt5 teweeg te br5g54 ,9 di5zelfd5 tijd nem5 de ,oo/zee en de ,middell&s*e zee h>5 teg5woordig5 vorm aan1 ont/aat het ,kanaal1 en s*eid5 zi* de ,brits*e eil&5 van het va/el& af4 ,indi5 het be/aan van ne ( zelfs twee ijsp]iod5 onw$]legba> bewez5 is door de zw]fblokk51 die door de glets*]s zijn m$egevo]d1 door de /rep5 en groev51 die zi*tba> zijn langs d5 geheel5 weg1 door die ijsmassa's gevolgd1 en door de rh9oc]oss51 mamm\?s en &]e di]51 die 9 het ijs begrav5 zijn1 zoo is de oorzaak van die afkoel+ nog niet met voldo5de zek]heid bek5d4 ,v]s*eid5e oorzak5 zijn mogelijk4 ,t5 e]/e kan de zon1 die ons li*t en w>mte geeft1 ev5als zoovele &]e zonn5 uit het heelal1 v]&]+5 9 held]heid ond]gaan en ha> uit/ral5d v]mog5 v]m9d]54 ,de /]r5kunde heeft ons het be/aan van e5 groot aantal v]&]lijke zonn5 do5 k5n5 ond] de millio55 /]r51 die ov] het one9dige uitspansel bezaaid zijn2 zelfs word5 enkele /]r5 na bepaalde p]iod5 geheel onzi*tba> door de tijdelijke uitdoov+ van ha> li*t4 ,ook onze zon1 die niets &]s is dan e5e /]1 kan e5e v]&]lijke /] zijn1 en b$ekt word5 met groote vlekk51 e5 deel van ha> li*t en h>e /ral5de w>mte v]liez5 en j>5- en eeuw5lang de a>de en de planet51 die tot ha> /elsel behoor51 9 de ruimte do5 voortroll5 met onvoldo5de w>mte4 ,het gevolg van die afkoel+ moet zijn1 k\de1 w9t] en sneeuw4 ,e5 zoodanige w9t] z\de eeuw5lang kunn5 dur54 ,nadat dan de zon w$] h>5 oud5 glans h]nom5 heeft1 zal de l5te w$] t]ugke]5 met het smelt5 d] sneeuw1 d5 reg51 de wat]/room5 en d5 nieuw5 plant5groei4 ,m5 kan hi]teg5 aanm]k51 dat er ge5 enkel bewijs voor is1 dat onze zon1 nietteg5/a&e h>e bek5de p]iodieke vlekk51 z v]&]lijk is1 en dat de glaciaire p]iode het lev5 op a>de niet heeft uitg$o(d4 ,to* is die v]kl>+ mogelijk1 imm]s e5 v]s*il van e5ige grad5 9 de ontvang5 w>mte is voldo5de1 om de uitbreid+ d] glets*]s te v]kl>51 zooals die blijkt uit de ligg+ d] zw]f blokk54 ,e5 twe$e v]kl>+ b]u/ op de v]&]+ van de exc5triciteit d] a>dbaan4 ,onze lez]s #ed wet51 dat de ellips1 die de a>de ja>lijks om de zon bes*rijft1 beurtel+s me] ( m9d] exc5tris* wordt1 dat zij nu e5s1 zooals dit ov] #bcihj j>5 het geval zal zijn1 nauwelijks van e55 cirkel v]s*ilt1 dan w$]1 zooals voor #hejjj j>5 ze] langw]pig is4 ,de exc5triciteit v]s*ilt van #j1jjcc als m9imum tot #j1jgdg als maximum2 9 het twe$e geval is zij dus #bb maal /]k] dan 9 het e]/e geval4 ,?ans is de exc5triciteit #j1jafh2 de af/& van het middelpunt d] ellips tot aan het br&punt is dus #j1jafh maal de halve groote z d] ellips1 ( #j1jafh #adh #jjj #jjj kilomet]s #bdhfdjj kilomet]s4 ,de a>de is dus d5 #a/5 ,janu>i #digbhjj kilomet]s di*t] bij de zon dan d5 #a/5 ,juli1 en het zuidelijk halfrond1 dat dan na> de zon is toegeke]d1 heeft dus e55 w>m]5 zom] dan wij1 die na> de zon toegeke]d zijn1 op het tijd/ip1 wa>op wij zoov] mogelijk van de zon v]wijd]d zijn4 ,do* da> /aat teg5ov]1 dat het zom]half ja> 9 het zuidelijk halfrond a*t dag5 kort] duurt dan 9 het w9t]halfja>1 da> de a>de #agi dag5 noodig heeft om van het na*tev5+spunt van ,septemb] tot dat van ,ma>t te kom51 en #ahf dag51 om van het na*tsev5+spunt van ,ma>t tot dat van ,septemb] te kom54 ,dat v]s*il van #ahg ur5 t5 voordeele van ons halfrond weegt op teg5 het v]s*il 9 af/& van de zon1 en dat wel te me]1 da> t5 gevolge van d5 groot]5 tijd1 di5 de noordpool na> de zon geke]d is1 het aantal ur5 van d5 dag 9 het noordelijk halfrond het aantal ur5 van d5 na*t ov]treft4 ,het is e*t] niet zek]1 ( da>door de k\de1 v]oorzaakt door d5 groot]5 af/& van de zon 9 d5 zom]1 volkom5 opgehev5 wordt4 ,bij de groot/e exc5triciteit d] baan is het middelpunt d] a>dbaan #adh #jjj #jjj #j1jgdg ( #aajeefjj kilomet]s van de zon v]wijd]d4 ,dan is de a>de 9 het p]ihelium me] dan #bb millio5 kilomet]s di*t] bij de zon geleg5 dan 9 het aphelium4 ,de v]h\d+ d] w>mte 9 die beide punt5 d] baan is dan als #bf tot #ai4 ,dan zal ook de a>de1 die zi* 9 het p]ihelium het snel/ beweegt1 de helft1 wa>9 het p]ihelium geleg5 is1 9 #afd dag51 en de &]e helft 9 #bja dag5 doorloop54 ,het halfrond d] a>de1 dat na> de zon geke]d is1 als de a>de 9 het p]ihelium geplaat/ is1 heeft de w>m/e en kort/e zom]s1 do* tev5s de lang/e en k\d/e w9t]s4 ,indi5 bij de groot/e exc5triciteit de w9t]s ze] lang en k\d zijn1 dan is het mogelijk1 dat de korte duur d] w>me zom]s oorzaak is1 dat niet al de sneeuw en al het ijs smelt 7zooals ?ans b4v4 9 ,sib]i71 en dat 9 d5 zom] alle5 e5e ze] kra*tige v]damp+ plaats heeft1 die de hoeveelheid wat]damp1 d5 reg51 d5 mi/ en de sneeuw doet to5em54 ,zond] wat]damp is tr\w5s ge5 sneeuw mogelijk4 ,ons halfrond z\de dus uitnem5d ges*ikt zijn voor e5e ijsp]iode1 zoo dikwijls de w9t] valt 9 het aphelium bij e5e groote exc5triciteit d] a>dbaan4 ,die exc5triciteit is bijzond] groot gewee/ van het ja> #bajjjj tot aan het ja> #ajjjjj vr onze ja>tell+4 ,indi5 wij nu wet51 dat alle #bfjjj j>5 zi* het v]s*ijnsel h]haalt1 dat op ons halfrond de w9t]s 9 het p]ihelium vall51 dan is het mogelijk1 dat er 9 di5 tijd d] groote exc5triciteit vijf ijsp]iod5 gewee/ zijn voor i$] halfrond1 wi] /]kte afh+ van v]s*ill5de om/&igh$51 zooals de rijz+ van het l&1 de ri*t+ d] /room+5 en &]e4 ,die twe$e v]kl>+ d] ijsp]iode is wa>s*ijnlijk] dan de e]/e1 do* het is ook mogelijk1 dat die v]&]+ 9 de exc5triciteit wel heeft m$egew]kt tot de v]s*ijnsel5 d] ijsp]iode1 ma> dat zij niet de e5ige oorzaak 04 ,het is imm]s zek]1 dat voor e5 duiz5dtal eeuw5 e5e v]&]+ 9 d5 vorm en het klimaat d] a>de heeft plaats gegrep54 ,de e]/e en groot/e helft to* d] quat]naire p]iode k5m]kt zi* op ons halfrond 9 de b]g/rek5 door de groote uitbreid+ d] glets*]s1 op het ov]ige g$eelte door de groote afbijt+ d] ku/5 en de da>m$e sam5hang5de aanslibb+54 ,die twee v]s*ijnsel5 zijn niets &]s dan v]s*ill5de uit+5 e5] zelfde oorzaak1 de tijdelijke to5em+ van de hoeveelheid cond5se]5d wat]4 ,uit het feit1 dat 9 onze /rek5 de nietige wat]/room5 hebb5 plaats gemaakt voor kra*tige /room5 met b$d+51 v]s*eid5e kilomet]s bre$2 dat op alle hell+5 e5e z /]ke /room+ plaats _h1 dat da>uit het lss #ee kon gevormd word52 dat hol5 en grott5 bekle$ zijn met e5 di*t kle$ van druip/e53 uit dit alles blijkt1 dat er to5 veel me] reg5 viel dan ?ans1 en dat wel 9 de geheele /reek1 die zi* uit/rekt van de ,sah>a tot aan het midd5 van ,engel&1 en van ,l\isiana tot aan de groote ,am]ikaans*e m]54 ,deze d]de ond]/ell+ wordt beve/igd door het ond]zoek d] quat]naire di]5w]eld3 de tallooze be5d]5 van dikhuidig51 9 het diluvium van het noordelijk halfrond gevond51 wijz5 er op1 dat de plant5et5de di]5 e5 ov]vlo$ig vo$sel moe/5 v9d51 en dat dus het klimaat za*t en vo*tig moe/ zijn4 ,m5 weet tr\w5s1 dat 9 de vorige p]iod5 groote zoetwat]m]5 de vallei5 innam5 van de voornaam/e /room5 9 ,europa en van de we/elijke hell+ van het ,rotsgeb]gte 9 ,am]ika4 ,het be/aan di] wat]vlakt5 br5gt e55 bijzond] vo*tig5 dampkr+ m$e1 zoodat de toe/& 9 de quat]naire p]iode da>van de voortzett+ is4 ,ma> wat als reg5 ne]valt 9 lag] geleg5 /rek51 neemt 9 de b]g/rek5 d5 vorm van sneeuw aan4 ,de vo*tigheid 9 d5 dampkr+ moet dus tot noodzakelijk gevolg gehad hebb5 de vorm+ van sneeuwveld51 en dus ook van groote glets*]s4 ,die vorm+1 die vroeg] onmogelijk 01 7behalve miss*i5 s$]t de eoc5e p]iode 9 de ,pyr5en71 bij gebrek aan uitgebreide cond5sator51 is na het e9de d] plioc5e p]iode kunn5 ont/aan1 dat wil zegg5 op het oog5blik1 wa>op de ,alp5 en zoovele &]e ket55 hunn5 teg5woordig5 vorm v]kreg5 hebb54 ,niet de k\de alle5 heeft dus de glets*]s kunn5 voortbr5g52 deze is op zi* zelf onvoldo5de1 om de glets*]s te vo$51 zooals blijkt uit het feit1 dat de b]gvlakt5 van ,tibet1 die #ejjj tot #fjjj met]s hoog zijn1 ge5e glets*]s bezitt54 ,da>toe is noodig e5e groote vo*tigheid van d5 dampkr+ en het be/aan van b]g5 als cond5sator51 die niet alle5 van groote beteek5is zijn om hunne massa ma> ook om hunne hoogte2 die cond5sator5 w>5 9 het beg9 van zooveel groot] beteek5is1 da> zij nog niet door afbijt+ zooveel v]lor5 hadd5 en zij wa>s*ijnlijk e5ige hond]d5 met]s hoog] w>5 door e5e tijdelijke rijz+ d] /reek4 ,m5 ziet dus1 dat de groote wat]/room5 9 de vlakt5 en de groote glets*]s 9 de b]g/rek5 twee nauw sam5hang5de v]s*ijnsel5 gewee/ zijn1 en dat m5 me]mal5 niet zond] grond de uitdrukk+ glaciaire p]iode heeft will5 v]vang5 door die van reg5p]iode4 ,het valt niet te ontk5n51 dat de afkoel+ aan de pol51 die zi* re$s _h do5 gevoel5 9 het midd5 d] t]tiaire p]iode1 niet geheel vreemd is gewee/ aan de hi]bov5 bes*rev5 v]s*ijnsel52 to* z\de deze op zi*zelf da>toe niet voldo5de gewee/ zijn1 en de /udie d] quat]naire =matie 9 de gematigde lu*t/rek51 op die plaats5 die niet aan d5 onmiddellijk5 invlo$ d] glets*]s ond]worp5 w>51 bewij/1 dat de ov]gang van d5 elephas m]idionalis tot d5 elephas antiquus1 en van dez5 tot d5 elephas primig5ius1 geleidelijk ges*i$ is1 zond] dat er 9 di5 tuss*5tijd e5 plotsel+e inval van k\de _h plaats gegrep54 ,uitga&e van het bov5/a&e1 kunn5 wij ons w$] v]plaats5 9 d5 tijd1 to5 de groote b]g5 hunne teg5woordige hoogte v]kreg5 hadd51 dat is dus 9 het beg9 d] plioc5e p]iode4 ,re$s s$]t lang5 tijd 0 het bov5 wat] kom5 van ,europa 9 voorb]eid+2 9 ,frankrijk en ,engel& w>5 alle5 zoetwat]m]54 ,de b]g/rek5 w>5 9 de plioc5e p]iode het tooneel e5] kra*tige w]kzaamheid1 wa>van de ge/eldheid van het ,rhnebekk5 en de oude aanslibb+5 van ,zwits]l& kunn5 getuig54 ,wij mog5 aannem51 dat op het e9de d] plioc5e p]iode de voornaam/e vallei5 re$s gevormd w>5 en h>5 bodem re$s b$ekt hadd5 met gr9t en aangespoelde /(f51 t]wijl zi* op de b]gvlakt5 het oud/e klei uitspreidde4 ,de bekk5s1 die de sneeuw moe/5 opnem51 en de kanal51 wa>langs de glets*]s moe/5 glijd51 w>5 re$s 9 het beg9 d] quat]naire p]iode gevormd1 en voor de opnem+ van groote hoeveelh$5 ijs 0 alle5 noodig dat 9 we/-,europa lu*t/room5 kwam51 die me] wat]damp bevatt51 dan 9 de vorige p]iod54 ,de /udie van de ligg+ d] oude ijs=maties lev]t e5 kra*tig bewijs t5 voordeele d] me5+1 dat zij ont/aan zijn uit e5e to5em+ d] vo*tigheid4 ,9 ,engel&1 zo[el als 9 ,sc&9avi en ,am]ika1 w>5 de /rek51 wa> ?ans nog de groot/e hoeveelheid wat] valt1 9 de quat]naire p]iode het middelpunt d] groot/e glets*]-=maties4 ,da>5teg5 is dat g$eelte van ,am]ika1 dat 9 ,wiscons9 geleg5 0 en bek5d 0 ond] d5 naam van driftless area1 weg5s de afwezigheid van zw]fblokk51 jui/ de /reek1 wa> ?ans nog de m9/e reg5 valt4 ,9 n woord1 de vo*tigheid en de hoogte zijn de twee groote factor5 gewee/ voor de vorm+ van het ijs2 en het feit1 dat ov] e5 groot g$eelte d] ,am]ikaans*e ,cordill]a's1 de /rek51 van wa> de glets*]s ?ans v]dw55 zijn1 e5e lag]e gemiddelde temp]atuur hebb51 dan die wa> het ijs bewa>d is geblev51 bewij/1 dat de algeme5e temp]atuur sle*ts 9 de twe$e plaats 9 aanm]k+ komt4 ,de ijsmassa's v]m9d]5 dus /]k] ond] d5 invlo$ e5] droge lu*t1 dan dat zij to5em5 ond] d5 invlo$ d] k\de4 ,op het e9de d] plioc5e p]iode en g$ur5de de quat]naire p]iode viel 9 de ,sah>a1 9 ,arabi en ,p]zi1 l&/rek51 die ?ans door de droogte getei/]d word51 e5e ontzett5de hoeveelheid reg51 wa>van bijzond] /]ke aanslibb+5 het gevolg w>54 ,dat reg5gebi$ /rekte zi* zelfs nog v]d] oo/wa>ts uit1 ov] de teg5woordige woe/ijn5 van ,mongoli1 en 9 sommige bekk5s1 zooals 9 dat d] ,gele rivi]1 ont/ond da>door e5e ontzaglijke ophoop+ van lss4 ,zek] is het1 dat het reg5gebi$ zi* 9 noordelijke ri*t+ v]plaat/ heeft1 en die v]plaats+ doet zi* nog ?ans gevoel51 want de noordku/ van ,afrika en de ku/5 van ,kle9-,azi zijn lang niet me] 9 die gun/ige om/&igh$51 wa>door 9 d5 tijd d] ,rome9s*e ov]he]s*+ die /rek5 zoo vru*tba> w>54 ,da>5teg5 is het klimaat van ,frankrijk en ,duits*l& lang niet zoo ge/r5g als dit volg5s de oude ges*i$s*rijv]s het geval is gewee/4 ,de w9d51 die droogte ( vo*tigheid v]oorzak51 hang5 bov5 alles af van de v]deel+ van l& en zee1 en v]&]+5 9 d5 invlo$ van d5 w9d moet5 dus afhankelijk gewee/ zijn van v]&]+5 9 de ge/eldheid d] a>de4 ,de v]dwijn+ van ,atlantis heeft e5e ontzaglijke wijzig+ 9 de /room+5 v]oorzaakt4 ,die p]iode is ook die gewee/1 wa>9 de vulkan5 van ,frankrijk1 ,spanje en de ,rijnoev]s hunne w]k+ d$5 gevoel54 ,bij al die v]&]+5 9 de ge/eldheid d] a>de moet ook de hoogte van d5 bodem gewijzigd zijn2 wij hebb5 tr\w5s re$s vroeg] gezi51 dat deze zelfs ?ans nog niet /&va/ig is4 ,e5ige hond]d5 met]s me] 9 de hoogte van noordelijk ,europa kunn5 voldo5de gewee/ zijn1 om de temp]atuur zveel te do5 dal51 als voor de uitbreid+ d] glets*]s noodig 04 ,zoo kan m5 dan de bek5de ijsp]iode v]kl>51 die e9digde 9 de p]iode van het diluvium1 wa>9 zi* 9 de vallei5 die /(f5 hebb5 afgezet1 die ?ans met d5 naam van diluvium be/empeld word54 ,al de bez9k+5 na de t]tiaire p]iode1 die de opp]vlakte d] a>ds*ors vorm51 ond]s*eid5 zi* da>9 van de vorige1 dat zij niet me] het k5m]k drag5 van ru/ig bezonk5 te zijn op d5 bodem van groote wat]massa's1 ma> veele] van te zijn ont/aan door e5e snelle1 m9 ( me] heftige v]plaats+ van /(f5 door middel van /room5d wat]4 ,die =matie be/aat gewoonlijk van ond]5 uit lag5 ( onregelmatige hoop5 ronde /r&kei51 v]m5gd met z& en gr9t1 geleg5 op e55 /]k gegroefd5 bodem4 ,hoog] op v]m9d]t het gr9t 9 volume en gaat het ov] 9 gr( z&1 dat na> bov5 al fijn] en fijn] wordt4 ,dat z& is dan v]m5gd met kle9e b$d+5 van kei/e551 en met a>de en geel slijk1 dat dikwijls ze] dik is en de geheele laag b$ekt4 ,m5 kan da>9 al de k>akt]trekk5 van het alluvium h]k5n51 dat is van bez9k+ 9 /room5d wat]4 ,m5 v9dt het 9 de vlakt51 op de b]gvlakt51 op de hell+5 d] heuvels2 het vult ook de vallei51 do* zoodanig1 dat zijne massa1 9 /$e van door het teg5woordige wat] toe te nem51 dagelijks v]m9d]t1 da> het door de teg5woordige rivi]5 wordt uitgegrav51 die da> h>e b$d+ legg51 en het alluvium wijzig51 door nieuwe =maties1 die ze] van de vorige v]s*ill51 da>op af te zett54 ,die rangs*ikk+ is ov]al dezelfde4 ,to* is er e5ig v]s*il 9 de sam5/ell+ d] lag51 welk v]s*il afhangt van de geologis*e ge/eldheid van de /rek51 die de b\w/(f5 er voor gelev]d hebb54 ,zoo v9dt m5 b4 v4 9 het oude alluvium d] ,se9e-vallei talrijke blokk5 graniet en porfi] door de ,yonne toegevo]d1 t]wijl m5 9 de ,m>ne-vallei kalkh\d5de kei5 en vuur/e55 v9dt1 uit de krijtvlakt5 van ,*ampagne en het ,juraplateau van ,langres afkom/ig4 ,het gr9t en het z& bevatt5 9 groote hoeveelh$5 voor het me]5deel gebrok5 be5d]51 die afkom/ig zijn van ?ans uitge/orv5 gesla*t51 ( wel van gesla*t51 die ?ans lev5 op plaats51 v] v]wijd]d van die1 wa> de be5d]5 gevond5 zijn4 ,zoo v9dt m5 da>9 ov] geheel ,europa ov]blijfsel5 van reusa*tige olifant5 7elephas primig5ius71 groote rh9oc]oss51 die twee hor5s op d5 neus droeg5 7rh9oc]os ti*or9us7 met e5 aantal be5d]5 van pa>d5 en groote h]kauw5de di]5 7h]t51 damh]t51 el&51 oss5 enz474 ,t&5 en /ukk5 van g]aamt5 van tijg]s en hy5a's en van e5e groote soort b]51 die zoo groot w>5 als oss51 bewijz5 ev5e5s1 dat ond] de quat]naire di]5 vele ro(di]5 gevond5 word54 ,9 de groote /room5 van dat tijdp]k leefd5 9 ,europa ook groote nijlpa>d54 ,al die gesla*t5 zijn ?ans uitge/orv52 ond] die uitgewek5 gesla*t5 kom5 het r5di] en de veelvraat voor1 die ?ans na> de pool/rek5 zijn t]uggewek54 ,de mamm\? 0 ov] het geheele noordelijke halfrond v]spreid1 en dat wel niet alle5 9 ,azi1 wa> m5 de e]/e ov]blijfsel5 van dat di] gevond5 heeft4 ,s$]t d5 tijd van ,otto van ,gu]icke1 d5 uitv9d] d] lu*tpomp1 die 9 #affc getuige 0 van de ontdekk+ van fossiele be5d]51 7slagt&51 to5 voor hor5s aangezi571 s$]t ,leibnitz1 die uit die ov]blijfsel5 e5 vreemd1 fanta/is* wez5 opb\wde1 dat e55 hor5 droeg op het midd5 van het voorho(d en e5 dozijn kiez5 van e5 voet l5gte2 s$]t de talrijke vond/5 9 ,duits*l&1 ,rusl& en ,sib]i 9 de vorige eeuw1 hebb5 de mamm\?s opgeh\d5 fabela*tige di]5 te zijn1 vooral ook nadat 9 onze eeuw nieuwe en talrijke ontdekk+5 tot e5e me] wet5s*appelijke opvatt+ m$ew]kt54 ,m5 weet1 dat m5 dikwijls aan de oev]s d] ,l5a en 9 het ijs van ,sib]i niet alle5 fossiel ivoor v9dt 7re$s s$]t onheugelijke tijd5 9 d5 h&el gebruikt7 ma> ook geheele lijk5 met vlees*1 huid en ha>4 ,het musem te ,pet]sburg bezit n d] s*oon/e exempl>51 e5 geheel g]aamte1 9 #ahjd te midd5 van het ijs d] ,l5a gevond54 ,het di] is zes met]s hoog1 t]wijl de omgekrulde slagt&5 me] dan vi] met]s lang zijn4 ,de mamm\? 0 veel groot] dan de olifant4 ,nog onlangs heeft het ijs e55 mamm\? gelev]d1 die bijna ev5 groot is als die van het musem te ,pet]sburg4 ,ond] de rh9oc]oss5 komt de rh9oc]os ti*or9us voor1 zoo g5oemd1 omdat de beide neusgat5 door e5 be5ig tuss*5s*ot ges*eid5 w>54 ,die rh9oc]os speelde 9 di5 tijd e55 gewi*tig5 rol en bijna ov]al v9dt m5 zijne be5d]5 t]ug4 ,aan de hor5s van dat di] zijn e5 aantal sprookjes v]bond51 ond] &]e me5de m5 9 de middeleeuw5 d5 b]oemd5 vogel ,rock 9 d5 s*oot d] a>de te v9d54 ,ook de drak5kopp5 d] oude tijd5 ontle55 da>aan hunn5 oorsprong4 ,de anatomis*e k5nis van dat fossiele di] dagteek5t e]/ van het ja> #aggb1 to5 de natuurond]zoek] ,pallas aan de oev]s van e55 bij/room d] ,l5a e5 bijna volkom5 lijk van het di] kon be/ude]51 dat jui/ uit het ijs 0 losgemaakt4 ,het li*aam van d5 rh9oc]os ti*or9us 0 met h>5 b$ekt1 en de huid 0 niet zoo ruw als die onz] ,afrikaans*e rh9oc]oss54 n d] s*oon/e voorw]eldlijke di]5 moet wel het reuz5h]t gewee/ zijn1 wa>van de ov]blijfsel5 veelvuldig voorkom5 9 de om/rek5 van ,dubl91 v]m5gd met s*elp51 en geleg5 zo[el op e5e hoogte van #gj met]s bov5 de opp]vlakte d] zee als 9 het tufkrijt1 dat zi* ond] de onmetelijke v55 bev9dt1 en 9 het ve5 zelf1 dat ev5 hoog ligt als de opp]vlakte d] zee4 ,bij ,curragh v9dt m5 g]aamt5 van reuz5h]t5 9 e5e bep]kte ruimte ope5ge/apeld1 als( geheele kudd5 op die plek begrav5 lag54 ,opm]kelijk is het1 dat al die exempl>5 d5zelfd5 /& hebb51 d5 kop omhoog1 d5 hals ge/rekt1 het gewei na> a*t]51 als( zij1 9 het mo]as +ezakt1 zoolang mogelijk lu*t tra*tt5 te s*epp54 ,het gesla*t olifant s*ijnt zi* aldus ontwikkeld te hebb53 ,d9o!rium ,mioce54 ,ma/odon ,mioce54 ,elephas m]idionalis ,plioce54 ,elephas antiquus ,quat]nair4 ,elephas primig5ius 7,mamm\?7 ,quat]nair4 ,teg5woordige olifant54 ,9 het beg9 d] quat]naire p]iode is de elephas m]idionalis v]dw551 om plaats te mak5 voor zijn5 opvolg]1 d5 elephas antiquus4 ,kudd5 van die di]5 w&eld5 ru/ig 9 de onmetelijke w\d51 wa> ?ans ,p>ijs s*itt]t4 #ef ,de elephas antiquus k5m]kt de e]/e p]iode van het quat]naire tijdvak1 de elephas primig5ius de twe$e1 k\d]e p]iode1 de rh9oc]os ti*or9us de d]de1 en het r5di] de vi]de p]iode4 ,dit geldt t5 m9/e voor ,europa4 ,9 ,am]ika is dit e*t] e5igsz9s &]s4 ,e5 groot aantal d] teg5woordige l&di]5 be/ond re$s 9 het beg9 d] p]iode wa>9 zi* vele nieuwe typ5 vormd54 ,er is dus e5 onm]kb>e ov]gang van de quat]naire di]5w]eld tot die van onz5 tijd2 de twee tijdp]k5 zijn dan ook veele] ges*eid5 door het e9dig5 d] natuurkundige en klimatologis*e v]s*ijnsel5 d] glaciaire en diluvium-p]iode en door het intr$5 van de teg5woordige kalmte dan door e5 v]s*il 9 de plant5- en di]5w]eld4 ,dit is zelfs z wa>1 dat t]wijl vele teg5woordige di]5 opklimm5 tot de quat]naire en zelfs tot de t]tiaire p]iode1 v]s*eid5e quat]naire soort5 e]/ 9 d5 teg5woordig5 tijd zijn uitge/orv54 ,de mamm\? heeft ze] lang voortgeleefd1 de urus leefde 9 de #ad;de eeuw nog 9 ,n$]l& 9 het wild1 de bison ( au]os is zelfs nog niet geheel v]dw55 9 ,li?au5 en d5 ,caucasus4 ,9 ,europa w>5 de quat]naire zoogdi]51 b]51 leeuw51 hy5a's1 rh9oc]oss51 olifant51 h]t51 rund]51 bijna alle reusa*tig groot2 buit5di5 _h m5 insect5et]s1 knaagdi]51 v]s*eur5de di]51 h]kauw5de di]51 pa>d51 wilde zwijn5 enz41 wa>van de mee/e soort5 nog be/aan4 ,de hol5be] 0 zoo groot als het pa>d1 de mamm\? 0 veel groot] dan zijne teg5woordige /amg5oot5 en _h ontzaglijke spiraalsgewijze gebog5 slagt&52 het h]t d] v55 0 m9/5s zoo groot als onze oss51 en sommige oss5 hadd5 ontzaglijke afmet+54 ,dat di]5 d] gematigde en k\de lu*t/rek5 op dezelfde plaats5 gevond5 w]d5 als di]51 die wij gewoon zijn te bes*\w5 als bewon]s d] w>me l&51 behoeft ons niet me] te v]wond]51 nu wij wet51 dat de mamm\? en de rh9oc]os met door e5 tuss*5s*ot ges*eid5 neusgat5 b$ekt w>5 met e5 dik kle$ van wol en h>51 zooals blijkt uit de 9 het ijs van ,sib]i gevond5 exempl>54 ,het is dus niet vreemd1 dat m5 de ov]blijfsel5 van hol5b]5 en hy5a's1 rh9oc]oss51 d5 mamm\?1 d5 /ruisvogel1 het pa>d1 het r5di]1 d5 veelvraat1 en d5 muskusos d] pool/rek5 bij elk&] v9dt4 ,de glaciaire p]iode heeft lang g$uurd2 van da> dat de l&di]51 om de ge/r5gheid van het klimaat te kunn5 door/aan1 langzam]h& b$ekt zijn met e55 dikk5 pels4 ,9 ,am]ika is het diluvium ze] uitge/rekt en da>bij rijk aan be5d]52 do* de di]5w]eld wij/ groote v]s*ilpunt5 aan met die van ,europa4 ,zoo v9dt m5 9 het slijk en het tufkrijt d] onmetelijke vlakt5 van la ,plata1 9 zuid-,am]ika1 ,pampa's g5oemd1 e5 groot aantal zoogdi]51 wa>van de g]aamt5 9 hun geheel voorkom51 en wa>ond] m5 vooral reusa*tige t&elooze di]5 opm]kt1 zooals het mega!rium en d5 mylodon1 wa>m$e wij tijd5s de plioc5e p]iode k5nis hebb5 gemaakt1 en die 9 ,europa voorkom51 en d5 vreemdsoortig5 megalonyx1 die me] eig5 is aan het ,am]ikaans*e va/el& 7fig4 #caa74 ,m5 v9dt er ook reusa*tige pants]di]51 wa>van de glyptodon het m]kwa>dig/ 01 naa/ pa>d51 tapirs1 bev]s enz41 t]wijl de mee/ voorkom5de en m]kwa>dig/e di]5 d] ,europees*e quat]naire di]5w]eld1 de mamm\?1 de rh9oc]os1 het nijlpa>d1 de hol5be] geheel ontbrek54 ,de glyptodon 7fig4 #cab7 0 e5 reusa*tig pants]di]1 dat me] dan drie met]s lang 01 het 0 omgev5 en bes*]md door e5 dik pants]1 be/a&e uit be5ige1 /evig v]bond5 /ukk54 ,9 ,au/rali w>5 de quat]naire zoogdi]5 uitsluit5d buideldi]52 dit is nog ?ans het geval1 do* de teg5woordige v]teg5woordig]s di] orde zijn dw]g5 9 v]gelijk+ van die van vroeg]4 ,9 ,nieuw-,zeel& w>5 de zoogdi]5 ev5als ?ans uit]/ zeldzaam2 m5 v9dt da> reuz5vogels1 die vi] met]s hoog w>5 en wi] ei]51 van #cb tot #cd c5timet]s lang1 e55 inh\d hadd5 van neg5 lit]s4 ,al deze feit5 bewijz5 ons1 dat 9 de quat]naire p]iode de di]5w]eld 9 v]s*ill5de /rek5 re$s ev5veel uite5liep1 als ?ans het geval is4 ,9 het volg5de ho(d/uk zull5 wij ons bezigh\d5 met het tijd/ip van het v]s*ijn5 van d5 m5s*2 re$s nu kunn5 wij e*t] m$$eel51 dat m5 9 het diluvium en 9 de hol5 uit het beg9 d] quat]naire p]iode niet alle5 geslep5 vuur/e551 bew]kte be5d]51 s*ets5 van di]5 en e5 aantal spor5 van de primitieve indu/rie d] oud/e tijd51 ma> ook fossiele ov]blijfsel5 van d5 m5s* gevond5 heeft4 ,de e]/e m5s*5 zijn dus getuige gewee/ van de hi] bes*rev5 v]s*ijnsel52 zij hebb5 de ov]/room+5 d] diluviaans*e p]iode bijgewoond1 hebb5 de ontzaglijke uitbreid+ d] glets*]s kunn5 zi51 hebb5 b]gket55 zi5 v]rijz51 en de geboorte van e5 groot aantal di]soort5 kunn5 wa>nem54 ,do* zij w>5 nog ge5e wa>nem]s4 ,hunne a&a*t 0 alle5 gewijd aan de gev>51 wa>aan zij w>5 blootge/eld1 en de di]51 die hun lev5 9 geva> bra*t54 ,9 de e]/e v]hal5 spel5 mon/]s en reuz5 de ho(drol1 en de ov]lev]+5 van alle volk]5 v]meld5 ov]/room+5 en zondvlo$51 die door de leg5de geheel v]&]d en onk5ba> gemaakt zijn4 ,het is hi] de plaats niet1 de nog zoo dui/]e ges*i$5is van de e]/e tijd5 d] m5s*heid te ontw>r52 alle5 v]meld5 wij1 dat m5 ov]al de spor5 van v]s*ill5de m5s*5rass5 gevond5 heeft2 dat de oud/e s*ijn5 ov]e5 te kom5 met de laag/e volks/amm5 van zuid-,afrika en ,au/rali1 en dat v]s*eid5e /amm5 m5s*5et]s w>54 ,sle*ts langzaam1 en na v]loop van eeuw51 is de m5s*heid van d5 toe/& van wild5 tot di5 van b>b>5 en da>na 9 di5 van bes*aafde wez5s ov]gegaan4 ,het gebruik van /e55 w]ktuig5 is dat d] metal5 voorafgegaan2 9 die /e5p]iode kan m51 ov]e5kom/ig d5 graad van volkom5heid d] gebruikte vuur/e55 w]ktuig51 twee voorname p]iod5 ond]s*eid52 de paleoli?is*e p]iode1 wa>9 de w]ktuig5 alle5 geslep5 zijn1 de neoli?is*e p]iode1 wa>9 die w]ktuig5 fijn] bew]kt en mee/al gepolij/ zijn4 ,het is zek]1 dat de m5s* re$s lang5 tijd op a>de be/aat4 ,de ges*rev5 oorkond5 br5g5 ons sle*ts #ejjj tot #fjjj j>5 t]ug1 de oud/e ov]blijfsel5 van geb\w5 zijn miss*i5 tw9tig eeuw5 oud]1 do* veel v]d] dan die korte hi/oris*e p]iode1 die nauwelijks d5 duur van #aej m5s*5gesla*t5 ov]s*rijdt1 /rekt zi* de p]iode d] ov]lev]+ uit4 ,9 di5 tijd v]bond de m5s*heid1 tot zelfbewu/zijn kom5d1 de eeuw5 aan elk&] door leg5d51 gezang51 symbol51 en de h]9n]+ van gewi*tige gebeurt5iss54 ,volksv]huiz+51 rass5oorlog51 v]nietig+5 en sam5smelt+5 van volks/amm51 de v]ov]+5 van d5 arbeid1 w]d5 9 d5 godsdi5/ opg5om51 en w]d5 ond] me] ( m9d] gewijzigd5 vorm van gesla*t tot gesla*t ov]gelev]d als het erfdeel d] volk]54 ,nog vroeg]1 9 het onbek5de v]l$5 d] tijd51 leefd5 onze voor\d]s ev5als de di]5 9 de boss*5 en hol54 ,de ov]lev]+ zwijgt1 ev5als de ges*i$5is1 van die p]iode van de m5s*heid2 do* de a>d=maties1 9 onz5 tijd door de geolog5 g]aadpleegd1 beg9n5 ons het be/aan en de z$5 van die e]tijds onbek5de voor\d]s te op5b>54 ,9 de laat/e tijd5 zijn zvele ov]blijfsel5 van m5s*51 zvele vru*t5 van m5s*elijke indu/rie ontdekt1 dat er ge5 twijfel me] kan be/aan aan d5 oud]dom d] m5s*heid4 ,niet alle5 bewoond5 onze voor\d]s de boss*5 tegelijk met de bisons1 ma> zij leefd5 re$s vr di5 tijd 9 de ijsp]iode1 to5 ,frankrijk en ,duits*l& het voorkom5 hadd5 van het teg5woordige ,sc&9avi1 en de r5di]51 ?ans v]bann5 na> de pool/rek51 de glets*]s d] ,alp5 en ,pyr5en doorliep54 ,nog vroeg] re$s1 9 e5' tijd1 to5 het ,europees*e klimaat1 dat lat] zooze] z\ afkoel51 veel w>m] 0 dan ?ans1 _h de m5s* uit de hol5 ?ans uitge/orv5 soort5 van rh9oc]oss5 en olifant5 tot tijdg5oot51 en re$s oef5d5 zi* kun/5a>s1 n$]ige voorgang]s van ,phidias en ,raphal1 om op hunne g]e$s*app5 beeldjes van vr\w5 en beeld5 van mamm\!n en h]t5 te snijd51 die 9 de klei d] hol5 bewa>d zijn geblev54 ,en nog vr di5 tijd v9dt m5 d5 m5s*1 om de he]s*appij kamp5d teg5 zijn5 ontzagwekk5d5 vij& d5 hol5be]1 wa>van ev5e5s teek5+5 op /e5 bewa>d zijn geblev52 en nog v]d] t]ug zelfs1 9 de onmetelijke dui/]nis d] eeuw51 le]5 ons &]e ov]blijfsel51 die van d5 elephas antiquus en d5 elephas m]idionalis1 dat onze voor\d]s gebor5 w>5 9 e5e p]iode1 wa>van m5 vroeg] me5de1 dat zij door e5e reeks van plotsel+e omw5tel+5 van de onze ges*eid5 04 ,zoo hebb5 wij dan de laat/e d] geologis*e p]iod5 ges*et/4 ,bij het optr$5 van d5 m5s* is het doel van dez5 arbeid b]eikt1 en valt het buit5 onze taak1 om ons 9 bijzond]h$5 bezig te h\d5 met de e]/e tijd5 d] m5s*heid4 ,ons doel 0 alle51 aan te toon51 hoe de lev5de natuur door de ontwikkel+ d] soort5 geleidelijk is ov]gegaan van het protaplasma tot d5 m5s*1 op e5e planeet die langzam]h& bewoonba> is geword51 nadat zij nevelvlek en zon gewee/ is4 ,to* a*t5 wij het1 vrdat wij onze taak als geheel vole9digd bes*\w51 noodig1 te tra*t5 uit al het voorga&e de groote onbek5de op te loss51 de ,s*epp+ van d5 m5s*4 ,onze lez]s zijn ?ans volkom5 voorb]eid1 om zi* aan die oploss+ te wag54 ,de vru*t is rijp2 m5 behoeft sle*ts de h& uit te /rekk5 om ha> te plukk54 ,en deze vru*t is ind]daad de vru*t van d5 boom d] k5nis1 en het is niet v]bod5 ha> aan te rak54 ,,twe$e ,,ho(d/uk ,de ,s*epp+ van d5 ,m5s*4 ,m5 z\de kunn5 me551 dat het jui/] gewee/ w>e1 tot titel van dit w]k te kiez53 ,de w]eld vr het optr$5 van d5 m5s* dan de w]eld vr de s*epp+ van d5 m5s*4 ,do* bij de teg5woordige opvatt+ d] wet5s*ap zijn beide uitdrukk+5 volkom5 aan elk&] gelijk4 ,de /udie d] natuur heeft ons 9 d5 loop van dit w]k gele]d1 dat de beteek5is vroeg] aan het woord s*epp+ gehe*t1 niet de jui/e is1 en dat m5 n]g5s e5e eig5lijk gezegde s*epp+ wa>neemt4 ,nog nooit heeft m5 iets uit niets zi5 voortkom54 ,niet alle5 dat ge5 enkel lev5d wez51 hoe laag ontwikkeld ook1 ge5 /roohalm ( mos uit niets ont/aat1 ma> zelfs niet de nietig/e /(1 de m9/e molecule1 ( de m9/e hoeveelheid w>mte1 li*t en electriciteit1 ge5e enkele kra*t en ge5 enkel atoom ont/aat uit niets4 ,voor hem1 die vrij en zond] voor+5om5heid het s*itt]5d s*\wspel van het lev5de heelal be/ude]t1 is dat heelal 9 al zijne ond]deel5 e5e geleidelijke ontwikkel+ van zak5 en wez5s4 ,wij moet5 dus ond] het woord s*epp+ v]/aan natuurlijke ontwikkel+4 ,9 di5 z9 opgevat kunn5 wij onz5 titel beh\d54 ,de m5s* is niet plotsel+ v]s*551 ma> geleidelijk ges*ap5 door de kra*t5 d] natuur4 ,wij will5 da>m$e vol/rekt niet zegg51 dat de /udie d] natuur ons er toe leid5 moet het be/aan e5] grondoorzaak te ontk5n51 die blijv5d inw]kt 9 de ontwikkel+ van het heelal1 e5e onzi*tb>e kra*t1 die de ontwikkel+ van wez5s en zak5 be/uurt met e5e b$oel+1 die ons tot nu toe onbek5d is4 ,het is van belang1 dat wij de gr5z5 d] wet5s*ap nauwkeurig k5n54 ,dwaa%eid z\ het zijn te bew]51 dat m5 niets weet2 m5 weet veel1 en i$] re*tgea>d m5s* moet doordrong5 zijn van dankba>heid jeg5s de ond]zoek]s van alle eeuw51 die hun geheele lev5 gewijd hebb5 aan d5 arbeid1 en wi] ond]zoek+5 d] m5s*heid de s*att5 van d5 gee/ en de mat]ieele rijkdomm5 ges*onk5 hebb54 ,do* indi5 m5 veel weet1 m5 weet niet alles1 en de proefond]v9delijke wet5s*app5 hebb5 h>e gr5z51 zij kan de belangrijke vraag omtr5t het be/aan d] ,godheid en de on/]felijkheid d] ziel niet oploss51 en zek] niet 9 ontk5n5d5 z94 ,het is de pli*t van i$]5 d5k]1 die de wa>heid liefheeft1 vrijmo$ig te zegg5 wat hij weet4 ,de philosophis*e /elsels1 die uit naam d] wet5s*ap het be/aan d] m5s*elijke ziel ontk5n51 zi5 sle*ts ne zijde van de s*epp+ en dat wel niet de s*oon/e zijde4 ,het is ze] zek] moeilijk1 zi* los te mak5 van i$]e ket5 en vrij te d5k51 do* dit is dan ook 's m5s*5 groot/e v]di5/e en de be/e oef5+ van onz5 gee/4 ,de s*epp+ van d5 m5s* beg9t niet met d5 titel van dit ho(d/uk2 zij klimt door h>5 oorsprong tot de e]/e bladzijd5 van dit boek op4 ,onm]kba>1 geleidelijk1 hebb5 zi* de wez5s ontwikkeld tot die hoogte1 wa>op ?ans de m5s*heid /aat4 ,het is ev5 onmogelijk te zegg51 wanne] de m5s* begonn5 is1 als wanne] de roos begonn5 is4 ,aans*\w die pra*tige roos uit onze tu951 met h>e m5igvuldige bloemblad]51 adem h>5 he]lijk5 geur 91 bewond] h>e zoo za*te kleurs*ake]+5 en zoek na> h>5 oorsprong4 ,gij zult opklimm5 tot de wilde roos en tot d5 hag$oorn1 ma> het is de roos niet me]4 ,zoek na> d5 oorsprong van de zoo s*oone en saprijke p]zik2 zoek na> d5 oorsprong van de lelie ( de or*idee2 en tot d5 oorsprong opklimm5d1 v]lie/ gij ongem]kt het voorw]p van uw ond]zoek uit het oog4 ,van de teg5woordige a>de1 b$ekt met de voortbr5gsel5 d] /rijd5de m5s*heid1 bezaaid met veld51 weid51 /$51 dorp51 weg51 spoorweg51 klimt gij ongem]kt op tot de a>de d] iguanodons1 d9osaur51 labyr9?odont51 tot het primaire tijdp]k1 tot de nevelvlek4 ,alles is ov]gang1 v]&]+1 ontwikkel+4 ,het v]s*il tuss*5 midd]na*t en middag is groot1 en to* is het onmogelijk te zegg51 op welk oog5blik de dag beg9t4 ,zoo is het ook met d5 m5s*4 ,indi5 wij de m5s*heid 9 h>5 teg5woordig5 toe/& bes*\w51 dan zijn wij g5eigd te geloov51 dat zij altijd gewee/ is1 zooals wij ha> ?ans zi54 ,to* zi5 wij zelf h>e ontwikkel+ vr ons en kunn5 wij ons rek5s*ap gev5 van de snelheid1 wa>m$e alles v]&]t4 ,wij kunn5 ons re$s moeilijk d5 tijd voor/ell51 to5 er ge5 spoortre95 ( telegraf5 w>51 en to* is dit nog zoo kort gel$54 ,onze voorvad]s z\d5 hunne oog5 niet geloov51 als zij e55 tre9 zag51 die 9 #fj ur5 van ,p>ijs na> ,kon/ant9opel vloog en hoord51 dat dit wond] alle5 gewro*t wordt door d5 damp van e5ige lit]s kok5d wat]4 ,wij zi5 /$51 gezellige huiz51 door glas afgeslot51 kom$iegeb\w51 academies en k]k52 wij zi5 kle]5 en meubel52 wij hoor5 muziek1 wij lez5 dagblad5 en boek51 en zijn g5eigd te me551 dat dit alles altijd be/aan heeft4 ,do* ind]daad heeft zi* dat alles geleidelijk ontwikkeld4 ,de m5s* heeft zi* zelf vroeg] gemaakt tot datg5e wat hij ?ans is1 en maakt zi* zelf ?ans tot datg5e wat hij morg5 zal zijn4 ,li*aam1 gee/1 z$51 d5kbeeld51 taal1 alles v]&]t1 en dat wel snel g5oeg4 ,de taal1 die wij ?ans sprek51 is e5e geheel &]e dan die van voor duiz5d j>54 ,onze voor\d]s uit di5 tijd z\d5 ons niet me] v]/aan4 ,geleidelijk heeft de m5s* zijne taal1 zijne d5kbeeld51 zijne gee/esgav5 v]worv52 geleidelijk is de m5s*heid geword5 wat zij ?ans is4 ,wij moet5 e*t] zegg53 de bes*aafde m5s*heid2 op onze planeet1 vooral 9 c5traal-,afrika1 9 het zuid5 van ,am]ika en op de eil&5 van de ,/ille ,zuidzee v9dt m5 nog groep5 van wez5s1 die wel m5s*5 g5oemd word51 ma> die da>m$e niets &]s dan d5 vorm geme5 hebb54 ,en wat voor vorm6 ,de wilde volks/amm51 die onges*ikt zijn tot het bevatt5 d] e5v\dig/e d5kbeeld51 die m9d] ontwikkeld zijn dan v]s*eid5e van onze huisdi]51 die onvatba> zijn voor elke opvo$+1 die ge5e ges*i$kundige h]9n]+5 hebb51 die niet v]d] kunn5 tell5 dan de vijf v+]s d] h&1 die voor hun eig5 kroo/ ge5 diep] gevoel hebb5 dan sommige soort5 van ap51 vogels ( kango]oe's1 die laag ontwikkelde wez5s kunn5 nog niet word5 +es*rev5 9 de rij5 d] m5s*heid1 wi] v]/&elijke ontwikkel+ wij zoo ev5 prez54 ,de v]wants*ap van d5 m5s* met de wez5s1 die hem zijn voorafgegaan1 wordt door e5 aantal onw$]legb>e feit5 bewez54 ,die feit5 kunn5 9 v]s*ill5de klass5 word5 g]angs*ikt en zijn voornamelijk de volg5de3 #a4 ,de v]gelijk5de ontle$kunde toont de ov]e5kom/ 9 b\w aan van het li*aam van d5 m5s* en de hoog/e di]soort51 van het g]aamte tot de organ5 en de g]+/e bijzond]h$5 van het li*aam2 #b4 de physiologie le]t1 dat het mee/ k5m]k5de orgaan van d5 m5s*1 de h]s551 zi* geleidelijk bij de di]5 ontwikkeld heeft om langzaam en zond] plotsel+5 ov]gang te e9dig5 9 de h]s55 van d5 m5s*2 #c4 de wa>nem+ van het v]/& d] di]5 bewij/1 dat zij 9 m9d]5 graad alle v]/&elijke v]mog5s van d5 m5s* bezitt51 gewoonlijk 9 rudim5tair5 toe/&1 do* somtijds ook op m]kwa>dige wijze ontwikkeld2 #d de physis*e en gee/elijke v]wants*ap van d5 m5s* met de hoog]e di]5 heeft duidelijke spor5 nagelat5 9 de afge/orv5 7geatrophie]de7 organ5 van d5 m5s*1 die het erfdeel zijn d] oorspronkelijke voor\d]s1 en 9 de gevall5 van t]ugslag 7atavisme7 ( t]ugke] tot d5 oorsprong2 #e4 de embryologie 7le] d] ongebor5 vru*t7 toont aan1 dat zelfs nu nog i$] m5s*elijk wez5 9 d5 mo$]s*oot1 alle vroeg]e di]lijke phas5 doorloopt1 en dat i$] van ons1 vrdat hij m5s* w]d1 ei1 kruip5d di] en zoogdi] gewee/ is2 #f4 de geologie en de paleontologie lev]5 van het voorga&e de proef op de som1 da> de wez5s1 wi] v]/e5+ wij t]ugv9d51 e5e geleidelijke ontwikkel+ v]toon51 van de plant- en weekdi]5 tot aan d5 m5s*4 ,van al deze feit51 die te zam5 de b\w/( lev]5 voor de oploss+ van het groote vraag/uk1 heeft de zesde reeks het ond]w]p van dit w]k uitgemaakt1 en onze lez]s hebb5 het belang en de wa>de di] feit5 zelf kunn5 beoordeel54 ,de vijf &]e hebb5 wij 9 grove trekk5 ges*et/1 9 het g$eelte1 dat h&elde ov] d5 oorsprong en de ontwikkel+ van het lev52 wij moet5 e*t] ?ans nog e5s de voornaam/e van die bewijsgrond5 voor oog5 nem5 en tra*t5 te ontdekk51 uit welke di]soort de m5s*heid is ont/aan1 en wanne] die belangrijke wijzig+ heeft plaats gegrep54 ,wij zeid5 dan 9 de e]/e plaats1 dat de v]gelijk5de ontle$kunde aantoont1 dat er e5e groote ov]e5kom/ is 9 d5 b\w van d5 m5s* en de hoog]e di]54 ,dit weet teg5woordig i$]e54 ,er is niem& me]1 ( hij heeft hond]d5 mal5 opgem]kt1 zond] dat hij da>om e5 groot wa>nem] behoeft te zijn1 hoe groote ov]e5/emm+ er is tuss*5 de ligg+ d] voornaam/e organ5 bij oss51 kalv]51 s*ap51 pa>d5 enz4 en die van d5 m5s*4 ,gaan wij 9 ons ond]zoek iets v]d]1 en be/ude]5 wij de h]s551 het h>t1 de long51 de l$emat51 het ho(d1 de t&51 oog51 oor51 h&5 enz4 dan ziet m5 ze] spo$ig1 dat ons li*aam 9 alle bijzond]h$5 geb\wd is na> hetzelfde type als dat d] hoog]e zoogdi]54 ,indi5 m5 nog v]d] gaat1 en ond]zoekt1 welke d] hoog]e zoogdi]5 9 anatomis*5 b\w en physiologis*e eig5s*app5 de groot/e gelijk5is v]toon5 met ons li*aam1 dan bem]kt m5 re$s spo$ig1 dat het de ap5 zijn4 ,dit is e5 feit1 dat door ge5e vooroordeel5 is weg te r$5e]54 ,wil dat nu zegg51 dat die gelijk5is voldo5de is1 om da>uit af te leid51 dat wij van de ap5 af/amm58 ,9 ge55 deele4 ,bov5di5 z\ m5 dan nog moet5 ond]zoek51 van welk5 aap de m5s* z\ zijn afge/amd4 ,wij moet5 niet te snel vooruit will51 do* ev5m9 mog5 wij de oog5 sluit54 ,ons li*aam is ev5zoo geb\wd als dat d] hoog]e di]54 ,indi5 de m5s* de vru*t w>e van e5e afzond]lijke s*epp+1 dan z\ die ov]e5kom/ met &]e lev5de soort5 ge5 r$5 van be/aan hebb54 ,zij z\ zelfs bijzond] vreemd1 onv]kla>ba> en v]n$]5d zijn4 ,do* indi5 wij de hoog/e tak zijn van d5 boom des lev5s1 dan kan alles langs natuurlijk5 weg v]kla>d word54 ,indi5 wij het g]aamte d] ap51 die 9 hunn5 b\w het mee/ met d5 m5s* ov]e5kom51 met het g]aamte van d5 m5s* v]gelijk51 dan valt het niet te ontk5n51 dat er e5e treff5de ov]e5/emm+ be/aat4 ,de geheele b\w1 de ribb51 de be551 de arm51 de w]velkolom1 de kop mak5 d5 indruk van e5e groote gelijk5is4 ,to* op5b>5 zi* v]s*ilpunt5 9 de bijzond]h$54 ,de s*$el d] ap5 is di]lijk1 de arm5 zijn ze] lang1 en vooral geeft de re*te /& d5 m5s* iets edels1 wa>op de &]e di]5 ge5 aanspraak kunn5 mak54 ,do* gevoelt m5 niet de trapsgewijze opklimm+ van het di]lijke g]aamte tot dat van d5 m5s*8 ,indi5 m5 het g]aamte van e5 vi]voetig di]1 hond1 pa>d ( leeuw 7fig4 #cjc7 v]gelijkt met dat van d5 o]ang-oetan1 dan gevoelt m51 dat er e5 groot]e af/& is tuss*5 het pa>d ( d5 leeuw en d5 aap1 dan tuss*5 d5 aap en d5 m5s*4 ,to* kan de leeuw bes*\wd word5 als e5 d] hoog/e di]52 zijn blik1 zijne fi]heid1 zijn voorkom5 hebb5 re$s iets m5s*elijks 7fig4 #cae74 ,indi5 wij na de bes*\w+ van het g]aamte iets v]d] gaan en d5 geheel5 li*aamsb\w be/ude]52 en vooral als wij de v]/&sontwikkel+1 de lev5swijze en de z$5 d] ap5 be/ude]51 dan komt de gelijk5is met de m5s*heid1 en vooral met de lag]e rass51 me] en me] aan het li*t4 ,wel is wa> gelijk5 zij op ons van onze mee/ ongun/ige zijde bes*\wd2 ma> zij zijn sluw en v]/&ig4 ,laat ons hoor51 wat n d] uit/ek5d/e wa>nem]s1 ,brehm1 die niet veel van de ap5 s*ijnt te h\d51 da>omtr5t zegt4 ,hij die met a&a*t de volg5de bes*rijv+1 van de natuur afgezi51 lee/1 zal d5 indruk v]krijg51 dat er alle5 e5 v]s*il 9 graad1 en niet 9 wez5 be/aat tuss*5 d5 aap en d5 onbes*aafd5 m5s*4 ,m5 kan niet ontk5n51 zoo s*rijft g5oemde natuurond]zoek]1 dat zij ondeug5d1 kwaada>dig1 vals*1 driftig1 haatdrag5d1 9 i$] opzi*t wellu/ig1 twi/ziek1 ve*tlu/ig1 he]s*zu*tig1 prikkelba> en gemelijk zijn1 9 n woord1 dat zij de v]a*telijk/e h>t/o*t5 bezitt52 zij /ell5 er e5 boosa>dig g5ot 91 om alle soort5 van geme5e /rek5 uittehal52 ma> to* moet5 wij erk5n51 dat zij dikwijls voorzi*tig en vroolijk1 za*t en go$a>dig zijn en vri5ds*ap en v]tr\w5 betoon52 zij zijn van e5e gezellige natuur1 mo$ig1 aan hunne m$eap5 gehe*t1 en v]d$ig5 ze mo$ig1 zelfs teg5 vij&51 die h5 9 kra*t ov]treff54 ,zij op5b>5 e5e zek]e groo!id 9 hunne liefde voor hun kroo/1 9 hun m$elijd5 voor de zwakk]51 niet alle5 van hun eig5 ras ( familie1 ma> ook voor de kle95 van &]e soort5 ( klass54 ,het gezellige lev5 van die di]5 is voor d5 wa>nem] vol bekoorlijkheid4 ,we9ige soort5 van ap5 lev5 e5zaam2 de mee/e v]e5ig5 zi* tot troep54 ,i$] di] troep5 kie/ e5e va/e1 m9 ( me] uitge/rekte woonplaats1 altijd 9 de /rek51 die 9 i$] opzi*t het gun/ig/ geleg5 zijn1 do* vooral wat de vo$+ betreft4 ,is er gebrek aan vo$sel1 dan trekt de troep v]d]4 ,de boss*51 geleg5 9 de nabijheid van de plaats51 door d5 m5s* bewoond1 wa>9 mas v]b\wd wordt1 ( suik]riet1 banan51 vru*tboom51 melo55 gevond5 word51 zijn voor h5 e5 wa> p>adijs4 ,ook v]smad5 zij de dorp5 niet1 wa> het bijgelo( v]bi$t1 die brutale diev5 te /raff54 ,als de troep tot ov]e5/emm+ gekom5 is ov] de plaats1 wa> zij zi* zal ve/ig51 dan beg9t het ap5lev51 met zijne g5oeg5s en twi/51 zijne veldslag51 zijne behoeft5 en ell5d54 ,het kra*tig/e mannetje wordt de aanvo]d] en gids1 do* niet bij /emm+ wordt hij die e] deela*tig1 ma> door te ve*t5 teg5 &]e mannetjes1 zijne m$$+]s4 ,bij de ap5 besliss5 ev5ze] als bij de m5s*51 de lang/e t&5 en de kra*tig/e arm5 ov] de ov]w9n+4 ,wie zi* niet go$s*iks ond]w]pt1 wordt door geweld er toe g$wong54 ,de ma*t is bij d5 /]k/e2 de wij/e is hij1 die de lang/e t&5 heeft4 ,de gids eis*t bl9de gehoorzaamheid en kan da>op ook 9 alle om/&igh$5 rek552 imm]s de /]k/e ap5 zijn gewoonlijk de oud/e1 en de jong]5 hebb5 e]bi$ voor hunne me]d]e erv>+4 ,als e5 ijv]zu*tig sultan1 matigt hij zi* het uitsluit5d re*t aan ov] alle wijfjes en v]wijd]t hij die1 welke zi* te buit5 gaan2 m5 kan dus zegg51 dat hij de vad] van d5 troep is4 ,als de troep te talrijk wordt1 s*eidt zi* e5 deel af ond] aanvo]+ van e5 &] mannetje1 dat /]k g5oeg is geword51 om met d5 aanvo]d] te /rijd51 en e5 nieuwe /rijd beg9t om de leid+ d] nieuwe v]e5ig+4 ,ov]al1 wa> me]d]5 na> n doel /rev51 is er /rijd4 ,bij de ap5 heeft m5 dagelijks geve*t5 en twi/52 e5 oog5blik wa>nem5s is voldo5de1 om te zi51 dat er dikwijls zond] bek5de oorzaak twe$ra*t he]s*t4 ,de gids oef5t zijn gezag met veel wa>digheid uit4 ,door de a*t+1 die hij heeft wet5 9 te boezem51 en die zijne eig5liefde v]heft1 heeft hij e5 zek] zelfv]tr\w51 dat bij zijne ond]dan5 gemi/ wordt2 deze mak5 hem altijd het h(4 ,m5 kan zi51 dat de wijfjes zi* beijv]51 van hem de groot/e gun/5 te v]w]v51 die e5 aap s*5k5 kan2 zij do5 ha> be/1 om zijne h>5 te bevrijd5 van de la/ige p>asiet51 die da>9 huiz51 en met koddige maje/eit laat hij die bew]k+ toe4 ,da>5teg5 waakt hij tr\w voor het heil d] geme5s*ap4 ,hij is de voorzi*tig/e van all52 zijne oog5 dwal5 /e$s ov]al rond2 hij wantr\wt e5 i$] en alles1 en ontdekt da>door bijna /e$s tijdig g5oeg het geva>1 dat zijne kolonie b$reigt4 ,de taal d] ap5 s*ijnt ze] rijk te zijn1 t5 m9/e i$]e soort drukt h>e v]s*ill5de indrukk5 door v]s*ill5de klank5 uit2 de wa>nem] le]t spo$ig de beteek5is d] geluid5 begrijp51 die e5 gids voortbr5gt1 bij het leid5 zijn] kudde1 ( d5 kreet van ang/1 die tot de vlu*t aanmaant4 ,die kreet1 moeilijk te bes*rijv5 en nog moeilijk] na te boots51 be/aat uit e5e reeks korte1 afgebrok51 bev5de en onh>monis*e ton51 wi] beteek5is nog duidelijk] wordt1 als m5 de sam5trekk+5 van het gelaat bes*\wt4 ,zoodra het geluid gehoord wordt1 neemt de geheele troep de vlu*t4 ,de mo$]s roep5 h>e jong5 na> zi* toe1 die zi* aan ha> va/he*t52 met h>5 zoet5 la/ belad5 begev5 zij zi* na> d5 mee/ nabijzijnd5 boom ( na> de naburige rots4 ,de oude aap gaat voorop en wij/ d5 weg1 die door de geheele troep met v]tr\w5 gevolgd wordt1 en wanne] het /il/aan en de kalmte van d5 gids aantoon51 dat het geva> gewek5 is1 dan v]e5igt zi* de troep w$]1 maakt zij w$] re*tsomke]t1 en voltooit zij d5 ro(1 wa>bij zij is betrapt geword54 ,niet alle ap5 e*t] vlu*t5 voor d5 vij&2 de /]k/5 v]d$ig5 zi* teg5 de geva>lijk/e ro(di]5 en zelfs teg5 d5 m5s*1 die voor h5 nog geva>lijk] is2 zij lev]5 dan veldslag51 wa>van de uitslag dikwijls onzek] is4 ,de groote ap51 b4v4 de bavian51 hebb5 9 hunne t&5 z kra*tige wap551 dat zij g]u/ d5 /rijd kunn5 wag5 teg5 d5 alle5 v]s*ijn5d5 vij&1 t]wijl de kle9e ap5 zi* te zam5 v]d$ig5 en elk&] met l(wa>dige tr\w help54 ,de wijfjes ve*t5 alle51 als zij g$wong5 zijn ha> lev5 ( ha> kroo/ te v]d$ig52 9 dat geval zijn zij ev5 dapp] als de mannetjes4 ,de mee/e ap5 /rijd5 met hunne h&5 en t&51 zij v]s*eur5 en bijt52 enkele s*rijv]s bew]51 dat zij zi* somtijds van gebrok5 takk51 als van /okk51 b$i554 ,zek] is het1 dat zij van bov5 uit hunne s*uilplaats /e551 vru*t5 en /ukk5 h\t op hunne vij&5 w]p54 ,ge5 inl&] meet zi* met e55 baviaan en zek] niet zond] vuurwap554 ,de orang-oetans en de gorilla's zijn z /]k en geva>lijk1 dat als e5 jag] met n van deze ve*t1 hij zijn gewe] nooit voor d5 aanval1 do* alle5 t] v]d$ig+ gebruik5 kan4 ,de vreeselijke wo$e d] ap51 die hunne kra*t5 v]ti5dubbelt1 is ze] geva>lijk1 en hunne groote beh5digheid belet dikwijls d5 jag] ze te dood54 ,9 d5 natuur/aat vormt i$]e soort e5e troep op zi* zelf1 to* help5 elk&] wel e5s soort51 die veel met elk&] ov]e5kom51 en v]e5ig5 zij zi* met elk&]4 ,9 gevang5s*ap lev5 alle soort5 vri5ds*appelijk bije51 en m5 neemt dan dezelfde wett5 omtr5t het opp]bew9d wa> als bij e5e vrije kolonie4 ,de /]k/e oef5t altijd de ma*t ov] al de &]5 uit4 ,de groote soort5 h\d5 zi* met de kle9]e bezig en de mannetjes w$ijv]5 met de wijfjes1 om ze te v]zorg54 ,de wijfjes d] groote soort5 w]v5 wel e5s jonge k9d]5 ( kle9e zoogdi]5 aan1 die zij op de arm5 kunn5 drag54 ,zoo kwaada>dig als e5 aap is jeg5s alle di]51 zoo lief en za*t is hij jeg5s k9d]5 ( &]e jonge wez5s2 de mo$]liefde d] ap5 is dan ook spreekwoordelijk4 ,natuurlijk op5ba>t zi* die liefde het /]k/ jeg5s hunne eig5 k9d]54 ,de jonggebor5e is niet mooi2 do* dat leelijke kle9e wez5 maakt de vreugde van de mo$] uit1 die het liefkoo/ en koe/]t1 z zelfs dat het bela*elijk s*ijnt4 ,kort5 tijd na de geboorte1 gaat de jonge aap met zijne twee vrh&5 aan d5 hals d] mo$] hang51 t]wijl zijne a*t]h&5 het li*aam d] mo$] omvatt52 z neemt hij de h\d+ 91 die voor de vo$/] het m9/ la/ig en voor hem het gemakkelijk/ is om te zuig54 ,is hij groot] geword51 dan spr+t hij bij het m9/e al>m op de s*\d]s ( d5 rug zijn] oud]s4 ,de jeugdige aap is 9 het e]/ ongevoelig voor al de liefkooz+5 zijn] mo$]1 die to* ev5 lief voor hem blijft en zi* /e$s met hem bezigh\dt4 ,nu e5s likt zij1 dan w$] lui/ zij hem2 zij drukt hem teg5 ha> h>t ( neemt hem tuss*5 h>e twee h&51 om hem bet] te kunn5 bes*\w51 en plaat/ hem dan w$] teg5 h>e bor/1 ( wiegt hem 9 h>e arm51 als wilde zij hem 9 slaap wieg54 ,na kort5 tijd wordt de jonge aap iets onafhankelijk]4 ,de mo$] laat hem dan vrij 9 zijne beweg+51 en laat hem /oei5 met de &]e ap5 van zijne soort1 ma> ge5 oog5blik v]lie/ zij hem uit het oog2 zij volgt al zijne s*r$51 h\dt het toezi*t ov] zijne h&el+5 en /aat hem alle5 datg5e toe1 wat hem niet kan s*ad54 ,bij het m9/e geva> vliegt zij na> hem toe1 e55 bijzond]5 kreet do5de hoor51 die beteek5t1 dat hij 9 h>e arm5 moet vlu*t54 ,als hij ongehoorzaam is1 wat ze] zeld5 voortkomt1 da> de jonge ap5 9 het algeme5 ze] ond]danig zijn1 /raft zij hem1 door hem te knijp5 ( te s*udd51 ( somtijds wel door hem e5 pa> oorveg5 toe te di554 ,9 de gevang5s*ap deelt de mo$] al wat zij eet tr\w met ha> k9d2 zij neemt deel 9 alles1 wat hem ov]komt en geeft hem treff5de bewijz5 van liefde4 ,de dood van ha> k9d sleept d5 h>e met zi* m$e2 zij /]ft van v]driet4 ,als de mo$] /]ft1 neemt e5 &]e aap van de troep1 e5 mannetje ( wijfje1 d5 wees tot zi* en bewij/ hem bijna ev5veel liefde als aan zijn eig5 kroo/4 ,enkele reizig]s hebb5 e5e s*ets gegev5 van de vreeselijke geve*t5 tuss*5 neg]s en gorilla's2 zij die uitgaan om ivoor te zoek51 zijn uit]/ bevreesd voor d5 gorilla en vooral voor de wijze wa>op hij de li$5 aanvalt4 ,de inboorl+5 bew]51 dat als de jag]s ru/ig door het bos* trekk51 e5 gorilla1 op e5 d] ond]/e takk5 gezet51 e5 van h5 bij d5 nek pakt1 hem na> zi* toe trekt en hem m$esleurt na> d5 top van d5 boom1 wa> hij hem v]worgt1 zond] dat hij e5ig geluid kan gev51 en hem da>na op d5 grond laat vall54 ,dikwijls kom5 de neg]s vreeselijk v]m9kt uit d5 /rijd1 di5 zij teg5 die vreeselijke di]5 hebb5 moet5 vo]54 ,indi5 de gorilla door zijne familie omr+d is1 dan valt hij aan zond] get]gd te zijn1 en de /rijd tuss*5 m5s* en di] e9digt gewoonlijk met d5 dood van n van beide2 mee/al delft de m5s* het ond]spit4 ,het is veel moeilijk] n5 jong5 gorilla dan ti5 *impansees te bema*tig54 ,de wijfjes vlu*t5 met h>e jong5 op de boom51 zoodra de jag]s nad]51 t]wijl de mannetjes zi* dadelijk tot d5 /rijd to]u/54 ,hunne groote gro5e oog5 s*itt]51 hunne h>5 /aan op1 zij kn>s5 met de t&51 uit5 e55 s*]p5 kreet1 gelijk5d op kahi6 kahi6 en /ort5 wo$5d op d5 vij&4 ,als m5 d5 gorilla niet treft1 kan m5 zijn gewe] zelfs niet als knots gebruik51 de raz5de aap breekt het gemakkelijk met de h&5 /uk4 ,ook met zijne t&5 v]s*eurt hij d5 jag]4 ,het behoeft dus ge5e v]wond]+ te b>51 dat de neg]1 die e55 gorilla g$ood heeft1 als e5 held ond] zijne /amg5oot5 bes*\wd wordt1 en dat de inboorl+5 weig]5 d5 ,europees*5 reizig]s e55 lev5d5 gorilla te lev]5 teg5 zijn gewi*t aan g\d4 ,de inboorl+5 me551 dat die groote ap5 wez5lijke m5s*5 zijn1 en dat zij zi* ma> zoo woe/ en zoo dom h\d51 omdat zij de slav]nij vreez5 en niet will5 w]k54 ,voor d5 ,afrikaan is slaaf te zijn het erg/e wat er is4 ,ook bew]5 zij1 dat de ziel hunn] kon+5 na hunn5 dood 9 de gorilla's v]hui/ en dat deze h5 dus alle5 uit gewoonte hat5 en plag54 ,ook ,du ,*aillu heeft hoog/ belangrijke m$$eel+5 g$aan ov] d5 gorilla4 ,wat hij er van v]haalt1 komt 9 ho(dtrekk5 met het voorga&e ov]e54 ,wij zull5 uit zijne s*ets datg5e m$$eel51 wat voor ons doel het belangrijk/ is4 ,het is de ontmoet+ met e55 gorilla1 van wi5s dood hij getuige 01 en is uitnem5d ges*ikt1 om ons e5 d5kbeeld te gev5 van d5 indruk1 di5 dat vreeselijke di] moet mak54 ,t]wijl wij 9 doodelijke /ilte door het bos* krop51 we]klonk het bos* plotsel+ van het ijselijke ges*reeuw van d5 gorilla4 ,de /ruik5 wek5 uite5 en wij /ond5 teg5ov] e55 groot5 mannelijk5 gorilla4 ,op zijne vi] h&5 0 hij door het /ruikgewas gekrop51 ma> to5 hij ons zag1 g+ hij re*t ov]e9d /aan en keek hij ons f]m 9 het gezi*t4 ,hij bleef op vijfti5 pas af/& van ons /aan4 ,ik zal de v]s*ijn+ nooit v]get54 ,hij 0 ongeve] zes voet lang2 hij _h e5e bre$e bor/ en zijne arm5 hadd5 e5e ongelo(elijke spi]ontwikkel+4 ,zijne groote1 grijze1 diepligg5de oog5 s*itt]d5 met e55 woe/5 glans1 en zijn gelaat _h e5e duivela*tige uitdrukk+4 ,zoo v]s*e5 de kon+ d] ,afrikaans*e w\d5 vr ons4 ,hij v]s*rikte niet voor ons gezi*t4 ,hij bleef op dezelfde plaats /aan en sloeg zi* op de bor/ met zijne lange vui/51 die ha> d$5 we]kl9k5 als e5e groote trom4 ,z dag5 zij hunne vij&5 uit4 ,tegelijk]tijd /iet hij snel a*t] elk&] e5 wo$5d gebrul uit4 ,het gebrul van e55 gorilla is het vreemd/e en v]s*rikkelijk/e geluid1 dat m5 9 die boss*5 kan hoor54 ,het beg9t met e5e soort van kort afgebrok5 geblaf1 als dat van e55 wo$5d5 hond1 en v]&]t da>na 9 e5 d( gebrom1 dat z volkom5 gelijkt op het roll5 v&5 dond] 9 de v]te1 dat ik dikwijls me5de1 dat het dond]de1 als ik het di] hoorde zond] het te zi54 ,dat geluid kl9kt z diep1 dat m5 z\ me551 dat het uit de holt5 van bor/ en buik1 en niet uit d5 mond en de keel afkom/ig 04 ,t]wijl wij onbewegelijk blev5 /aan1 s*itt]d5 zijne oog5 met e5e s*itt]5de vlam4 ,de korte h>5 bov5 op zijn5 kop rez5 te b]ge en begonn5 zi* snel te beweg51 t]wijl hij zijne kra*tige hoekt&5 liet zi5 en zijn dond]5d gebrul de$ hoor54 ,hij de$ mij to5 d5k5 aan die fanta/is*e s*epp+51 half m5s*1 half di]1 wa>m$e de v]beeld+ onz] oude s*ild]s de ond]w]eld heeft bevolkt4 ,hij de$ enkele /app5 voorwa>ts en bleef to5 w$] /aan1 om w$] zijn vreeselijk gebrul te do5 hoor52 we] trad hij na> vor5 en bleef hij op ti5 pas van ons af/aan3 wij vuurd5 af en doodd5 hem4 ,het g]eutel1 dat hij de$ hoor51 geleek zo[el op dat van e5 m5s* als op dat van e5 di]4 ,hij viel met het gezi*t op d5 grond4 ,het li*aam bewoog zi* e5ige m9ut5 /uiptrekk5d1 t]wijl de l$emat5 he5 en we] s*udd51 da>na w]d alles onbewegelijk2 de dood _h zijne taak volbra*t4 ,ik _h to5 al d5 tijd om het lijk te bezi*tig5 en kon mij to5 ov]tuig51 dat de spi]5 van bor/ en arm5 e5e ontzaglijke kra*t v]ri$54 ,het is e5e va/e wet bij alle jag]s1 die hun vak v]/aan1 dat m5 zijn s*ot moet sp>5 tot op het laat/e oog5blik4 ,hetzij dat het wo$5de di] het afs*iet5 van het gewe] voor e5e b$reig+ aanziet1 hetzij om e5e onbek5de &]e r$51 zoodra de jag] s*iet en mi/1 w]pt zi* de gorilla op hem1 en niem& kan di5 vreeselijk5 aanval we]/aan4 ,e5 enkele /omp met zijne met nagels gewap5de a*t]h&1 s*eurt re$s d5 buik op51 v]brijzelt de bor/ ( v]plett]t het ho(d4 ,m5 heeft neg]s gezi51 die door s*rik tot wanhoop gebra*t1 d5 gorilla wild5 slaan met hun ontlad5 gewe]2 ma> zij hadd5 zelfs d5 tijd niet1 om e55 niets v]mog5d5 slag toe te br5g51 de arm van hunn5 vij& viel met zijn volle gewi*t op h5 ne]1 en v]brijzelde tegelijk]tijd het gewe] en het li*aam van d5 ongelukkige4 ,ik gelo( niet1 dat er n di] is1 wi5s aanval voor d5 m5s* zoo noodlottig is1 da> hij zi* re*t ov]e9d teg5ov] zijn5 vij& plaat/1 met zijne arm5 als aanvalswap55 ev5als e5 boks]1 met dit ond]s*eid1 dat zijne arm5 veel lang] en veel /]k] zijn dan die van d5 /]k/5 boks] d] w]eld4 ,het wijfje valt d5 jag] nooit aan2 to* hebb5 neg]s mij v]haald1 dat e5e mo$]1 die ha> jong bij zi* heeft1 somtijds ve*t om het te v]d$ig54 ,het is e5 a>dig s*\wspel1 om de mo$] te zi51 v]gezeld van ha> jong1 dat naa/ ha> speelt4 ,ik heb dikwijls 9 de w\d5 er op gelo]d1 da> ik v]lang5d 01 exempl>5 voor mijne v]zamel+ te hebb5 ma> op het laat/e oog5blik _h ik d5 mo$ niet te s*iet54 ,mijne neg]s w>5 9 soortgelijke gevall5 niet zoo zwak3 zij doodd5 hunne prooi zond] tijdv]lies4 ,als de mo$] de v]volg+ van d5 jag] tra*t te ontvlu*t51 omvat het jong h>5 hals met zijne voorh&51 t]wijl het de korte a*t]h&5 om ha> li*aam slaat4 ,du ,*aillu heeft niet alle5 /udies gemaakt op d5 9 vrijheid lev5d5 gorilla1 ma> ook op jonge gorilla's1 die hij tra*tte op te vo$54 ,e5ige jag]s1 die 9 de boss*5 gejaagd hadd51 zoo s*rijft hij1 bra*t5 e55 lev5d5 gorilla bij mij4 ,ik kan de gewa>word+5 niet bes*rijv51 die ik gevoelde1 bij het gezi*t van dat kle9e di]1 dat zi* v]d$igde1 t]wijl m5 het met geweld 9 het dorp voortsleurde4 ,dat enkele oog5blik beloonde mij voor al de v]moei5iss51 die ik 9 ,afrika _h doorge/aan ,het 0 e5 kle9 di] van twee ( drie j>51 #b #a_/b voet lang1 en ev5 woe/ en ongehoorzaam als e5 volwass5 gorilla4 ,mijne jag]s hadd5 het op de volg5de wijze gevang54 ,zij w>5 met hun vijv5 op weg na> e5 dorp aan de ku/ en trokk5 /il het bos* door1 to5 zij e5 ges*reeuw hoord51 dat zij dadelijk h]k5d5 als dat van e55 jong5 gorilla1 die om zijne mo$] riep4 ,ov]ig5s 0 alles 9 het bos* ru/ig2 het 0 bijna middag2 zij beslot5 zi* te begev5 na> de zijde1 van wa> het ges*reeuw kwam1 dat zi* t5 twe$5 male de$ hoor54 ,het gewe] 9 de h& slop5 zij zoo za*t mogelijk het /ruikgewas b9n51 wa> de kle9e gorilla moe/ wez52 uit enkele aanwijz+5 bleek het1 dat de mo$] niet v] af 02 het 0 zelfs niet onmogelijk1 dat het mannetje1 de geva>lijk/e van alle1 zi* ev5e5s 9 de nabijheid bevond4 ,to* a>zeld5 de fl9ke mann5 niet1 om alles te wag51 en zoo het mogelijk 0 e55 lev5d5 gorilla te vang51 wet5de welk e5 g5oeg5 zij mij da>m$e d$54 ,zij zag5 de /ruik5 beweg52 zij drong5 iets me] na> vor51 /il als de dood1 en hunn5 adem inh\d5d4 ,weldra zag5 zij e5 jong5 gorilla zitt51 die enkele zaadkorrels opat1 die nauwelijks uit d5 grond w>5 opges*ot52 op enkele s*r$5 da>van af zat ook de mo$] te et54 ,zij beslot5 los te br&52 het 0 hoog tijd1 want op het oog5blik1 dat zij hunne gew]5 ophiev51 zag de mo$] h52 zij hadd5 nog jui/ d5 tijd1 om vuur te gev54 ,gelukkig wondd5 zij ha> doodelijk4 ,zij viel n$]4 ,de kle9e gorilla vloog1 to5 zij het s*ot hoorde1 na> h>e mo$]1 en v]borg zi* aan h>e bor/4 ,de jag]s vlog5 met e55 triomfkreet na> het lijk toe2 ma> door die kret5 opges*rikt1 vlood het jonge di] na> e55 boom en klaut]de het vlug 9 d5 top1 wa> het bleef zitt54 ,onze jag]s w>5 ze] v]leg51 hoe het te b]eik52 zij hadd5 ge5 lu/1 zi* bloot te /ell5 aan zijne bet51 en aan d5 &]5 kant wild5 zij niet op het di] s*iet54 ,e9delijk beslot5 zij d5 boom te vell5 en e5 s*ort ov] d5 kop van het di] te w]p52 to* w]d n d] mann5 zwa> aan de h& gewond1 en e5 &] w]d aan de dij getr(f54 ,m5 b\wde e5e kle9e hut van /]k bamboes1 met /evige spijl51 die v] g5oeg uit elk&] /ond51 om d5 gorilla te kunn5 wa>nem51 en om hem 9 de geleg5heid te /ell5 zelf ook na> buit5 te zi54 ,hij w]d met geweld da>9 geworp5 en voor het e]/ kon ik ru/ig het s*\wspel wa>nem54 ,het 0 e5 jong1 mannelijk di]1 dat zek] nog ge5 drie j>5 oud 01 en 0 bijzond] /]k voor zijn5 leeftijd4 ,zijn gezi*t en zijne h&5 w>5 zw>t1 zijne oog5 lag5 niet zoo diep als bij volwass5 gorilla's4 ,de h>5 van zijn ho(d begonn5 bij zijne w5kbrauw5 en /ond5 op de kru9 van zijn ho(d re*top2 da> w>5 zij rooda*tig bru9 van kleur1 aan beide zijd5 van het gelaat liep5 zij w$] af tot aan de b5$5kaak1 wa> zij als het w>e bakkeba>d5 vormd54 ,to5 ik d5 kle95 aap /evig 9 zijne kooi opgeslot5 zag1 nad]de ik de kooi1 om hem e5ige woord5 van bemo$ig+ toe te sprek54 ,hij week na> het v]/e uite9de t]ug1 ma> zoodra ik vooruitkwam1 begon hij te brull5 en wi]p hij zi* teg5 mij aan1 zoodat hij1 nietteg5/a&e ik zoo v] mogelijk a*t]uit g+1 mijn' broek greep en die met e5 van zijne poot5 v]s*eurde2 da>na ke]de hij snel na> zijn5 hoek t]ug4 ,die aanval maakte mij voorzi*tig]2 to* wanhoopte ik er niet aan1 dat ik hem e9delijk temm5 z\de4 ,ma> hij /i]f spo$ig4 ,de neg]s bes*\w5 zi* als de nev5 d] orang-oetans4 ,zij zi5 9 d5 *impansee e5 bijzond] m5s*5ras1 dat om zijn sle*t g$rag buit5 de m5s*elijke maats*appij geworp5 is1 en dat om zijne volh>d+ 9 het kwaad langzam]h& tot z laag is afg$aald1 als het nu gekom5 is4 ,to* et5 zij de ap5 op1 die zij g$ood hebb54 ,kapite9 ,gr&pret v]haalt de ges*i$5is van e5e vr\welijke *impansee1 die de m]kwa>dig/e bewijz5 gaf van e5 ontwikkeld v]/&3 ,het di] bevond zi* op e5 s*ip1 wa>m$e het na> ,am]ika moe/ v]vo]d word54 ,m5 _h het gele]d1 d5 ov5 te /ok51 en het kweet zi* van die taak tot tevr$5heid van all52 het zorgde er go$ voor1 dat de gloei5de kol5 niet op d5 grond viel51 en wi/ ze] go$ te zi51 ( de ov5 d5 v]eis*t5 w>mtegraad v]kreg5 _h4 ,dan begaf het zi* na> d5 bakk]1 en wa>s*uwde hem door duidelijk te begrijp5 teek552 deze v]tr\wde dan ook t5 volle op de hulp van het di] en lette nooit op het vuur4 ,het kon alle pli*t5 van e55 matroos v]vull5 met ev5veel beh5digheid als v]/&1 kon d5 ank]kett+ ophijs*5 en de zeil5 inhal5 en w]kte z go$ dat de matroz5 het di] als hunn5 makk] bes*\wd54 ,ongelukkig /i]f het pra*tige di] vr de l&+1 door de wre$heid van d5 loods4 ,deze _h het mi%&eld1 zond] te lett5 op de smeek+5 van het di]1 dat de h&5 v\wde als e5 smeekel+1 om het h>t van d5 v]volg] tot za*!id te /emm54 ,do* de loods volh>dde 9 zijne wre$heid4 ,het arme di] v]droeg g$uldig alle mi%&el+51 ma> van dat oog5blik af weig]de het alle vo$sel1 en /i]f het vijf dag5 lat] van hong] en sm>t4 ,de geheele bemann+ we5de1 als( e5 matroos ge/orv5 w>e4 ,brosse _h twee *impansees na> ,europa m$egebra*t1 e5 mannetje en e5 wijfje1 die aan tafel aanzat5 als m5s*51 van alles at5 en zi* van mes1 lepel en vork b$i5d54 ,zij dronk5 al onze drank52 zij hield5 vooral van wijn en br&ewijn4 ,als zij iets noodig hadd51 riep5 zij de kajuitsjong5s1 als hun iets geweig]d w]d1 w]d5 zij boos1 grep5 zij h5 bij d5 arm1 bet5 h5 en wi]p5 h5 op d5 grond4 ,to5 het mannetje e5s ziek 01 w]d hij door d5 s*eepsdokt] ad]gelat52 lat] /ak hij1 zoo dikwijls hij zi* onge/eld gevoelde1 d5 arm uit na> d5 dokt]4 ,de *impansee1 die door ,buffon w]d grootgebra*t1 liep bijna altijd re*top1 zelfs als hij zw>e voorw]p5 droeg4 ,hij _h e5 ern/ig en droevig voorkom51 al zijne beweg+5 w>5 v]/&ig en b$a>d4 ,hij _h ge5 enkel van de walgelijke gebrek5 d] bavian51 ma> 0 niet zoo a>dig als gewoonlijk de gro5e me]katt5 zijn4 ,e5 woord ( e5 teek5 van zijn5 mee/] 0 voldo5de1 om hem te do5 gehoorzam54 ,hij bood d5 arm aan h51 die ,buffon kwam5 bezoek5 en w&elde met h52 hij plaat/e zi* aan tafel1 k5de het gebruik van e5 s]vet1 veegde zi* i$]5 ke]1 dat hij g$ronk5 _h1 d5 mond af1 s*onk zi* zelf wijn 9 en klonk met zijne bur54 ,hij haalde e5 kopje en s*oteltje voor zi*1 de$ er suik] 91 s*onk !e da>9 en liet het k\d word5 vrdat hij er van dronk4 ,nooit de$ hij iem& kwaad2 integ5deel3 hij nad]de de bezoek]s ze] beleefd1 en w]d ga>ne geliefkoosd4 ,al de vri5d5 van ,buffon hield5 veel van zijn5 b$i5de en bra*t5 hem bes*uitjes en vru*t54 ,ongelukkig /i]f hij b9n5 het ja> aan de t]+4 ,doctor ,traill _h e55 *impansee na> ,engel& ov]gebra*t1 die niet re*top liep en altijd op de h&5 /eunde4 ,hij 0 bes*roomd teg5ov] vreemd51 do* niet teg5ov] die p]son51 die hij dikwijls zag4 ,als hij het k\d _h1 b$ekte hij zi* met e5 kle$4 ,e5s hield m5 hem e55 spiegel voor1 die dadelijk zijne a&a*t trok2 op zijne gewone groote bewegelijkheid volgde de volmaakt/e kalmte4 ,met nieuwsgi]igheid bes*\wde hij het wond]lijke w]ktuig en bleef hij /om van v]baz+4 ,hij keek nu e5s na> zijn5 vri5d1 dan we] na> d5 spiegel1 draaide di5 rond1 bes*\wde zijn beeld en tra*tte zi*1 door d5 spiegel aan te rak51 te v]zek]51 ( hij w]kelijk e5 wez5 van vlees* en be5 voor oog5 _h als hij zelf1 dan wel ( hij sle*ts iets d5kbeeldigs zag2 9 n woord1 hij de$ volkom5 hetzelfde1 wat de wilde volk]5 do51 als m5 hun voor het e]/ e55 spiegel voorh\dt4 ,het is jamm]1 dat de t]+ de *impansees en de gorilla's zoo snel doodt1 als m5 ze uit hun geboortel& v]wijd]t4 ,kort5 tijd na hunne kom/ 9 ,europa beg9n5 zij te hoe/5 en word5 zij treurig4 ,na>mate de ziekte vord]+5 maakt1 neemt hunne kalmte en hunne za*!id toe2 spo$ig is het treurig ze aan te zi54 ,zij buig5 het ho(d na> vor51 ev5als m5s*51 wi] long5 zijn aangeta/1 hoe/5 van tijd tot tijd en plaats5 hunne h&5 op de zieke bor/2 hunne donk]bru9e oog5 nem5 e5e z hevige uitdrukk+ van sm>t aan1 dat m5 ze niet kan aanzi5 zond] bewog5 te word54 ,gewoonlijk bezwijk5 zij aan die vreeselijke ziekte b9n5 het ja>1 zeld5 9 het twe$e ja>2 ons k\d klimaat kan aan die gelukkige k9d]5 van het zuid5 hun s*oon vad]l& niet t]uggev54 ,dikwijls heeft m5 getra*t jonge gorilla's 9 d5 ,p>ijs*5 ,j>d9 des ,plantes 9 het lev5 te h\d52 de wa>nem+5 beve/ig5 alles1 wat wij zooev5 m$$eeld51 en ongelukkig ook de onmogelijkheid om ze 9 ons klimaat 9 het lev5 te h\d54 ,fig4 #cba /elt d5 laat/5 gorilla voor1 di5 m5 da> gehad heeft4 ,heeft m5 9 de uitdrukk+ van dat gelaat niet de uitdrukk+ van d5 ball+1 die zijn vad]l& betreurt8 ,de h& van d5 gorilla gelijkt ev5als de kop op die van d5 m5s*4 ,nog e5 enkel woord ov] e5e &]e soort1 d5 orang-oetan4 ,deze is za*t en ze] vre$zaam4 ,hij is niet bes*roomd en vlu*t niet voor d5 m5s*1 di5 hij integ5deel met veel kalmte aanziet4 ,ond] de talrijke wa>nem+51 die wij omtr5t de z$5 van di5 aap 79 gevang5s*ap7 bezitt51 meld5 wij die1 welke ,f4 ,cuvi] g$aan heeft op e5 jong wijfje1 dat e5e ma& lang 9 #ahjh op het ka/eel van ,malmaison leefde4 ,dat di] gebruikte zijne h&5 zooals wij gewoonlijk de onze gebruik54 ,mee/al bra*t hij zijn vo$sel met zijne v+]s na> d5 mond2 do* dikwijls pakte hij het ook met zijne lange lipp51 en dronk slurp5d1 zooals alle di]5 do51 die hunne lipp5 kunn5 v]l5g54 ,hij rook aan al het vo$sel1 dat m5 hem aanbood en dat hij niet k5de2 en hij raadpleegde zijn reukorgaan met bijzond]e zorg4 ,hij at met ev5veel voorliefde vru*t51 gro5t51 ei]51 vlees* en melk1 en hield bijzond] veel van brood1 k(fie en s9aasappel52 e5s zelfs dronk hij e55 geheel5 inktkok] leeg zond] dat het hem iets h9d]de4 ,hij _h niet de m9/e orde 9 d5 tijd zijn] maaltijd5 en kon1 ev5als de k9d]51 op i$] uur et54 ,wij zag5 zooev51 dat hij zijn vo$sel nam met zijne h&5 ( met zijne lipp52 hij 0 niet ze] h&ig 9 het gebruik van vork en mes2 9 dat opzi*t /ond hij gelijk met de wild51 die m5 met die w]ktuig5 wilde lat5 et51 ma> hij maakte door zijne slimheid go$1 wat hij aan h&igheid mi/e2 als het vo$sel1 dat op zijn bord lag1 niet gemakkelijk op zijn5 lepel kon geplaat/ word51 gaf hij di5 aan zijn5 buurman1 om di5 te vull54 ,hij dronk ze] h&ig uit e5 glas1 dat hij tuss*5 zijne beide h&5 hield4 ,to5 hij e5s bij het ne]zett5 van zijn glas bem]kte1 dat het om z\ slaan1 hield hij zijne h& aan d5 kant1 wa>na> het glas ov]helde1 om het te /eun54 ,bijna alle di]5 bes*utt5 zi* teg5 de k\de1 en het is wa>s*ijnlijk1 dat de orang-oetans 9 hetzelfde geval v]ke]51 vooral 9 d5 reg5tijd4 ,ik weet niet1 hoe die di]5 zi* 9 d5 natuur/aat teg5 het ruwe we] bes*]m54 ,do* ons di] 0 er aan gewoon g]aakt1 zi* 9 zijne dekkle$jes te hull51 en _h da>aan voortdur5d behoefte4 ,op s*ip nam hij al wat hij ma*tig kon word51 om zi* da>m$e te dekk54 ,wanne] dan ook e5 matroos e5 /uk kle]5 zo*t1 0 hij bijna altijd zek]1 het t]ug te v9d5 9 het b$ van d5 orang-oetan4 ,op die gewoonte van het di]1 om zi* go$ te dekk51 b\wd5 wij e5 plan1 om zijn v]/& op de proef te /ell54 ,dagelijks w]d zijn dekkle$ uitgespreid op e5 grasp]k vr de eetzaal1 en na d5 maaltijd1 di5 hij gewoonlijk aan tafel nam1 g+ hij re*t op dat kle$+/uk aan en sloeg het om zijne s*\d]s1 wa>na hij 9 de arm5 van e55 jong5 b$i5de na> b$ g$rag5 w]d4 ,e5s hadd5 wij zijn dekkle$ wegg5om51 en het op d5 r& van e5 v5/] gehang51 om het te drog54 ,de orang-oetan g+ e]/ na> de gewone plaats1 om het te hal51 ma> to5 hij1 aan de deur gekom51 zag dat het niet op de gewone plaats lag1 zo*t hij het met de oog5 en ontdekte hij het aan het v5/]2 hij g+ to5 e5v\dig da>he5 en kwam er to5 op de gewone wijze m$e t]ug4 ,uit al deze v]hal51 die wij nog met e5 z groot aantal z\d5 kunn5 v]me]d]51 dat wij er boekdeel5 m$e zond5 kunn5 vull51 blijkt duidelijk1 hoe groot de ov]e5kom/ is tuss*5 de hoog/ ontwikkelde ap5rass5 en de laag/ontwikkelde m5s*5rass54 ,de ov]e5/emm+ 9 physis*e eig5s*app5 blijkt zonnekla> uit de ov]e5kom/ van het g]aamte1 en uit de resultat5 d] v]gelijk5de ontle$kunde4 ,de punt5 van ov]e5kom/ op intellectueel gebi$ zijn 9 ons oog niet m9d] belangrijk4 ,de m5s*elijke gee/ heeft zi* ev5als het li*aam geleidelijk ontwikkeld4 ,die ontwikkel+ van d5 m5s* heeft gelijk5 tr$ geh\d5 met de ontwikkel+ d] h]s554 ,dit is e5 hoog/ belangrijk feit4 ,de hag$iss51 de d9osaur51 de vi]voetige di]5 en de zoogdi]5 d] secundaire p]iode hebb5 all5 e5 bijzond] kle9 h]s5volume4 ,dat orgaan van het v]/& groeit 9 de t]tiaire p]iode aan1 om langzam]h& te nad]5 tot de h]s55 d] hoog] ontwikkelde ap54 ,die wet is algeme51 hoewel er enkele uitzond]+5 zijn bij sommige soort5 van vogels1 bij de muiz5 enz41 ma> de to5ame is m]kwa>dig1 als m5 op de geheele di]5w]eld let4 ,wij will5 niet zegg51 dat het v]/& altijd ev5r$ig is met het volume en het gewi*t d] h]s552 wij zull5 zoo aan/onds zi51 dat dit nog me] afhangt van het aantal en de diepte d] h]s5w9d+52 do* da> de h]s55 het orgaan d] g$a*te zijn1 zoo begrijpt m51 dat de ontwikkel+ van het v]/& sam5gegaan is met de aangroei+ d] h]s554 ,het gewi*t d] h]s55 b$raagt gemiddeld bij d5 ,europees*5 man #adhe gram1 bij de vr\w #abfb gram4 ,da> het volume en het gewi*t d] h]s55 sam5hangt met de grootte van het geheele li*aam1 zoo moet m5 nooit uitsluit5d op het gewi*t d] h]s55 lett51 ma> tev5s het oog ve/ig5 op het li*aam1 wa>toe zij behoord hebb54 ,het v]s*il 9 gewi*t tuss*5 de h]s55 van d5 man en de vr\w ligt voornamelijk 9 het v]s*il 9 gewi*t van beid] li*am54 ,de ,europees*e man weegt gemiddeld #gj kilogram1 de ,europees*e vr\w #fe kilogram2 de gemiddelde l5gte van d5 man is #a1fe met]1 die van de vr\w #a1ec met]2 de v]h\d+ tuss*5 beid] l5gt5 is als #ajj 3 #ic en de v]h\d+ van het gewi*t hunn] h]s55 als #ajj 3 #he4 ,dus is ook na> v]h\d+ het gewi*t d] h]s55 bij de vr\w iets m9d] dan bij d5 man4 ,de h]s55 nem5 toe met d5 arbeid en de inspann+1 wa>van zij de zetel zijn4 ,het gewi*t kan voor e55 volwass5 ,europeaan afwissel5 tuss*5 #ajjj en #bjjj gram4 ,m5 heeft zelfs gewi*t5 gevond5 bov5 en b5$5 die gr5z51 do* dan alle5 bij ziektegevall54 ,bij d5 ,europeaan is het gewi*t dus ongeve] #a_/dj van het li*aam4 ,het gewi*t v]m9d]t na>mate m5 met m9d] ontwikkelde volks/amm5 te do5 heeft1 zooals de volg5de tabel aanwij/3 ,gramm54 ,v]h\d+ tot het li*aamsgewi*t4 ,gemiddeld gewi*t bij d5 ,europeaan #adje #a_/dj ,gemiddeld gewi*t bij d5 ,me/ies #accd #a_/eb ,gemiddeld gewi*t bij d5 neg] #acjj #a_/ee ,gemiddeld gewi*t bij d5 ,au/ralir #ajjj #a_/gj ,bij d5 gorilla zijn die getall5 #dge #a_/adc ,de v]h\d+ van het gewi*t d] h]s55 en het gewi*t van het li*aam is bij de3 ,hond5 #a_/bdb ,olifant5 #a_/cjj ,pa>d5 #a_/fcc ,oss5 #a_/gjj ,do*1 zooals wij zooev5 re$s opm]kt51 zijn die v]h\d+5 niet voldo5de1 om de mate van v]/& te s*att53 da>toe moet5 wij ook het oog h\d5 op d5 a>d d] w9d+54 ,lett5 wij b4v4 op de h]s55 van d5 ,europeaan1 dan zi5 wij1 dat zij zi* re$s op het e]/e gezi*t ond]s*eid5 door het groote aantal w9d+54 ,zond] 9 anatomis*e bijzond]h$5 te tr$51 is het voldo5de op te m]k51 dat de h]s551 die arbeid51 /]k] sprek5de w9d+5 hebb5 dan de h]s551 die we9ig te v]ri*t5 hebb54 ,grove en we9ig sam5ge/elde w9d+5 zijn het bewijs van we9ig v]/&1 bij welk m5s*5ras dan ook2 kle9e en veelvuldig geplooide w9d+5 zijn e5 bewijs van groote gee/esgav54 ,de kle9]e zoogdi]5 hebb5 betrekkelijk me] h]s552 de muis b4v4 heeft betrekkelijk me] h]s55 dan de m5s*2 ma> h>e h]s55 zijn dan ook volkom5 glad en hebb5 ge5e w9d+54 ,indi5 m5 de h]s55 van die di]51 die anatomis* en physiologis* het mee/ met d5 m5s* ov]e5kom51 v]gelijkt met die van d5 m5s*1 dan blijkt het1 dat het aantal w9d+5 to5eemt1 van de laag/e ap5soort5 tot aan d5 m5s*4 ,de oui/iti1 de laag/ ontwikkelde aap1 heeft volkom5 gladde h]s552 de makako heeft enkele w9d+52 het aantal w9d+5 neemt van soort tot soort toe1 en plotsel+1 bijna zond] e5ig5 ov]gang1 v9dt m5 bij de an?ropode ap51 de *impansee's en de orang-oetans zond] uitzond]+ de voornaam/e w9d+5 t]ug1 die bij de h]s55 van d5 m5s* voorkom54 ,het v]s*il tuss*5 de h]s55 van d5 oui/iti en d5 *impansee is v]baz5d groot2 het v]s*il tuss*5 de h]s55 van d5 *impansee en die van d5 m5s* is da>5teg5 ze] g]+4 ,dit zijn feit54 ,hij die dit niet wil inzi51 is will5s en wet5s bl9d4 ,de v]gelijk+ d] v]s*ill5de m5s*5rass5 en ap5 geeft dezelfde resultat51 indi5 wij d5 s*$el9h\d en d5 gezi*t%oek ond]zoek53 ,s*$el9h\d4 cub4 c5timet]s4 ,european5 #aefh ,*9eez5 #aeah ,nieuw-,cal$onirs #adfj ,afrikaans*e neg]s #adcj ,au/ralirs #acdg ,nubirs #acbi ,gorilla's #eca ,orang-oetans #dci ,*impansees #dba ,leeuw5 #cba ,newf\ndl&]s #aje ,m5 heeft opgem]kt1 dat de s*$els uit de #ab;de eeuw1 op de oude k]khov5 van ,p>ijs gevond51 iets kle9] zijn dan die d] teg5woordige ,p>ijz5a>s4 ,de v]h\d+ is van #aejd 3 #aeeh c5timet]s4 ,de gezi*t%oek is groot]1 na>mate het voorho(d bre$]1 en het ras v]/&ig] is4 ,m5 v9dt voor3 ,gemiddeld4 ,de blanke rass5 #hb tot #gg ,de gele rass5 #gf tot #fi ,de zw>te rass5 #fi tot #fj ,bij de ,bosjesmann5 is de gezi*t%oek #fj4 ,de lag]e m5s*5rass5 vorm5 uit e5 physis* en v]/&elijk oogpunt d5 ov]gang tuss*5 de an?ropode ap5 en de ,europees*e rass54 ,er zijn voorbeeld5 g5oeg van z we9ig ontwikkelde m5s*5rass51 dat m5 ze bijna tot de ap5 z\de rangs*ikk54 ,die rass51 die veel di*t] bij d5 natuur/aat geplaat/ zijn dan wij1 v]di55 da>door de belang/ell+ van d5 an?ropoloog en d5 taalk5n]1 die bij h5 dikwijls de oploss+ v9d5 van vraag/ukk51 die &]s onoplosba> zijn4 ,bijzond] laag /aan de inboorl+5 van ,au/rali4 ,zij zijn op moreel gebi$ volkom5 /omp en da>bij diep onwet5d4 ,e5 bijzond] ontwikkeld in/9ct1 om hun vo$sel te bema*tig51 dat moeilijk te v]krijg5 is1 s*ijnt 9 de plaats getr$5 te zijn van de mee/e moreele eig5s*app5 van d5 m5s*4 ,als de ,engels*e politie niet /r5g er teg5 waakte1 z\d5 zij dagelijks 9 de /$5 d] kolonie de wett5 d] op5b>e z$elijkheid trotse]51 gelijk de ap5 9 e5 bee/5spel4 ,zij kunn5 niet v]d] dan tot vi] tell51 sommige volks/amm5 zelfs ma> tot drie4 ,het v]mog5 om te r$5e]5 is bij h5 hoog/ onvolkom5 ontwikkeld4 ,de argum5t51 door de koloni/5 gebezigd1 om h5 te ov]r$5 ( te ov]tuig51 zijn dikwijls van dezelfde soort als die welke m5 bij k9d]5 ( halve idiot5 bezigt4 ,quoy en ,gaym>d deel5 9 de volg5de t]m5 hun ond]h\d met die ell5dige volks/amm5 m$e3 ,onze teg5woordigheid wekte hunne vreugde op2 zij tra*tt5 ons hunne indrukk5 m$e te deel5 met e5e woord5rijkheid1 wa>op wij niet kond5 antwoord51 da> wij hunne taal niet v]/ond54 ,zoodra zij ons zag51 kwam5 zij na> ons toe1 ond] veel geb>5 en e55 ontzaglijk5 woord5vlo$2 zij uitt5 luide kret51 en als wij h5 op d5zelfd5 toon beantwoordd51 0 hunne vreugde v]baz5d groot4 ,dadelijk vroeg5 zij om spijs1 door zi* op d5 buik te slaan4 ,het taf]eel1 door die reizig]s ges*et/1 is hoog/ b$roev5d4 ,het e5ige wat m5 van h5 zegg5 kan1 is dat zij niet volslag5 idioot zijn4 ,niet alle5 de ,au/ralis*e inboorl+5 v]ke]5 9 dat geval2 ,bory de ,sa9t-,v9c5t heeft ons e5 bijna ev5 droevig beeld ges*et/ van de bewon]s van zuid-,afrika4 ,de ,pesj]eez5 9 ,patagoni zijn ev5 laag ontwikkeld als deze4 ,aan het &]e uite9de d] w]eld1 op de ijsvlakte bij de noordpool1 v9d5 wij hetzelfde t]ug4 ,john ,ross bevond zi*1 to5 hij 9 het ijs v]dwaald 0 g]aakt1 9 teg5woordigheid van e5 volk1 dat nooit e55 ,europeaan gezi5 _h4 ,de ,engels*e zeeva>d]1 innig godsdi5/ig van a>d1 0 9 de gun/ig/e om/&igh$51 om de e5ige wez5s1 die hij kon liefhebb51 met za*!id te beoordeel51 en to* 444444 als oplett5d en e]lijk wa>nem]1 moe/ hij er e9delijk aan wanhop51 om 9 hun gemo$ de beziel5de vonk te ontdekk51 die hij da>9 w5s*te te v9d54 ,de ,eskimo1 zegt hij1 is e5 ro(di]1 zond] e5ig &] g5ot1 dan het et52 hij mi/ elk z$elijkheidsbeg9sel1 en v]sl9dt al wat hij bema*tig5 kan ev5als de gi] en de tijg]24444 hij eet sle*ts om te slap51 en slaapt alle51 om w$] zoo spo$ig mogelijk te kunn5 et54 ,wij zull5 nog lag] afdal51 en m5s*5 besprek51 die z laag /ond51 dat zij1 die ze gezi5 hebb51 v]kla>d51 dat1 indi5 zij ze ontmoet hadd5 9 e5 bos*1 zij niet z\d5 kunn5 zegg51 ( zij ap5 ( m5s*5 vr zi* hadd54 ,en m]kwa>dig is het1 dat m5 die niet v9dt 9 arme ( aan het uite9de d] w]eld geleg5 l&51 ma> op het ,aziatis*e va/el&1 t5 zuid5 van d5 ,himalayaket51 9 het midd5 van ,h9do/an1 en wel 9 de /rek51 die de bak]mat gewee/ zijn van enkele soort5 van groote ap51 op e5 tijd/ip to5 de eil&5 van d5 ,indis*5 ar*ipel met het va/el& van ,azi v]bond5 w>54 ,pidd+ton1 die 9 het midd5 van ,h9do/an geve/igd 01 v]haalt1 dat hij ja>lijks met e5e troep inl&s*e arbeid]s1 die op de plantage kwam5 w]k51 e55 man en e5e vr\w van e5 bijzond] vreemd voorkom5 zag m$ekom51 die door de inl&]s aap-m5s*5 g5oemd w]d54 ,zij hadd5 e5e taal op zi* zelf4 ,voor zoov] m5 uit teek55 kon begrijp51 leefd5 zij 9 de boss*5 en 9 de b]g/rek5 en hadd5 zij sle*ts enkele dorp54 ,het is wa>s*ijnlijk1 dat beid5 om e55 moord ( iets d]gelijks gevlu*t w>54 ,zek] is het1 dat zij door de inl&]s 9 het bos* gevond5 w>51 to5 zij uitgeput en uitgehong]d w>54 ,9 e55 zek]5 na*t w>5 zij plotsel+ v]dw551 jui/ to5 ,pidd+ton ze na> ,calcutta wilde z5d54 ,hij bes*rijft d5 man aldus3 ,hij 0 kle91 _h e55 platt5 neus1 half-cirkelvormige rimpels liep5 om de mondhoek5 en ov] de wang52 zijne arm5 w>5 bov5matig lang1 en zijne d(zw>te huid 0 met roode h>5 b$ekt4 ,als hij 9 e55 donk]5 hoek g$ok5 ( op e55 boom zat1 z\ m5 hem voor e55 groot5 orang-oetan hebb5 aangezi54 ,pidd+ton _h veel g]eisd1 _h zo[el de ,bosjesmann51 als de ,hott5tott51 de ,papoea's1 de ,alfo]51 de inboorl+5 van nieuw-,holl&1 nieuw-,zeel& en de ,s&-wi*seil&5 gezi51 zoodat hij e5 wa>nem] 01 bijzond] rijk aan ond]v9d+4 ,:iteb\rne s*reef re$s 9 #afab1 dat de ,eskimo's ge5 begrip hadd5 van de ,godheid en e5e volkom5 rege]+looze troep vormd54 ,wij kunn5 da>bij voeg5 de getuig5is van ,john ,ross1 die lang5 tijd 9 hun midd5 woonde3 ,begrep5 zij iets1 zoo vraagt hij1 van alles wat ik h5 tra*tte te le]51 door de e5v\dig/e zak5 op de e5v\dig/e wijze uit te legg58 ,ik kan het niet zegg54 ,z\ het mij bet] gelukt zijn1 indi5 ik hunne taal _h v]/aan8 ,ik heb r$5 om het te betwijfel54 ,ik z\ niet durv5 ontk5n51 dat zij e5 spoor e5] moreele wet 9 hun h>t drag52 talrijke trekk5 9 hun g$rag wijz5 dit uit2 ma> ik heb het nooit v]d] kunn5 br5g5 dan tot enkele aanwijz+54 ,ik heb nooit het m9/e spoor van het be/aan van e55 godsdi5/ bij h5 kunn5 ontdekk54 ,ik heb mijne pog+5 9 die ri*t+ e9delijk moet5 opgev54 ,die getuig5is is des te belangrijk]1 omdat wij 9 i$] woord het v]driet hoor5 sprek5 van iem&1 die1 hoe ga>ne hij het ook gewild _h1 9 het h>t van &]e m5s*5 de e*o niet gehoord heeft van de gevoel5s1 die hem het di]ba>/ w>54 ,e5 groot aantal van de lag]e volk]5 loop5 totaal naakt4 ,de b]oemde ,afrik>eizig] ,doctor ,s*we9fur? v]haalt1 dat bij de ,d9ka's zelfs de m9/e b$ekk+ als het /]ke gesla*t onwa>dig bes*\wd wordt4 ,de ,nubirs1 die e55 dunn5 gordel drag51 word5 voor vr\w5 uitges*old5 door de ,d9ka's1 bij wie de vr\w5 e5 s*ort van huid5 drag54 ,bij &]e volks/amm5 9 ,afrika loop5 mann5 en vr\w5 naakt4 ,hun huid is *ocolade-kleurig4 ,sommig5 slijp5 hunne snijt&5 s*]p1 om bet] hunne vij&5 te kunn5 bijt51 t]wijl &]5 ze uittrekk5 na> de mode van hun l&4 ,de ,bongo's drag5 e55 gordel1 hunne vr\w5 will5 e*t] ge5 enkel /ukje le] ( kato5 drag51 ma> drag5 alle5 e5 dun takje met blad]5 ( e5ig gras te zam5 gebond54 ,beid5 drag5 aan arm5 en be551 en dikwijls aan d5 hals1 zw>e ijz]5 ( kop]5 r+51 en de vr\w5 doorbor5 dadelijk na ha> huwelijk h>e b5$5lip1 wa>9 zij hoe lang] hoe dikk]e p9n5 /ek51 dikwijls van #b tot #c c5timet]s middellijn4 ,het begrip on/]felijkheid is hun volkom5 onbek5d4 ,elke godsdi5/ is hun vreemd4 ,behalve het woord loma1 dat zo[el geluk als ongeluk beteek5t1 hebb5 zij 9 hunne taal ge5 enkel woord1 dat ov]e5komt met het woord ,godheid4 ,zij noem5 d5 ,god d] ,turk51 wa>van zij wel e5s hebb5 hoor5 sprek51 loma-gobo1 do* zij he*t5 aan dat woord me] de beteek5is van toeval4 ,de mee/ gewone uitdrukk+51 door ons gebezigd voor afgetrokk5 begripp51 miss5 zij2 zij hebb5 ge5e uitdrukk+ voor gee/1 ziel1 on/]felijkheid1 one9digheid1 tijd1 hoop1 g$a*te1 gevoel1 kleur1 reuk1 enz4 ,ditzelfde v]s*ijnsel v9dt m5 bij al die lag]e rass54 ,hunne taal is als het w>e niets dan klanknaboots+4 ,zij zelf hebb5 nam5 van di]5 en plant54 ,bij enkele volks/amm5 be/aat de ond]danig/e groet hi]91 dat m5 elk&] 9 het gezi*t spuwt4 ,de ,niam-,niams drag5 gewoonlijk e55 gordel1 die z om het li*aam gebond5 wordt1 dat hij 9 e55 /a>t e9digt4 ,zij zijn nog /e$s m5s*5et]s2 aan d5 +ang hunn] hutt5 v9dt m5 /ak5 en boom51 die di551 om hunne ja*t- en oorlog/r(en te v]toon54 ,da>ond] vond ,s*we9fur? kopp5 van antilop51 wilde zwijn51 kle9e ap51 bavian51 *impansee's1 en ook s*$els van m5s*54 ,9 de nabijheid d] hutt5 vond hij ond] de keuk5s ov]blijfsel5 van m5s*5be5d]51 die de spor5 droeg5 van de bijl ( het mes2 en aan de naburige boom5 h+5 rott5de h&5 en voet51 die e55 walgelijk5 reuk v]spreidd54 ,het g$eelte van c5traal-,afrika1 dat door die wild5 bewoond wordt1 s*ijnt ook het vad]l& d] *impansee's te zijn4 ,s*we9fur? vond t5 m9/e 9 de hutt5 e5 v]baz5d aantal s*$els van *impansee's1 en de ,niam-,niams jag5 9 de w\d5 voortdur5d op die di]54 ,de inboorl+5 bew]51 ev5als die van we/-,afrika1 dat die ap5 met m5s*elijke g$aante de vr\w5 en jonge neg]9n5 wegroov51 en dat het ze] moeilijk is1 ze t]ug te krijg54 ,die holbewon]s v]d$ig5 zi* met wo$e3 9 hunn5 hoek g$ok51 ontrukk5 zij de wap55 aan hunne aanvall]s1 en mak5 zij er gebruik van teg5 d5 vij&4 ,de ,momboettoe's1 nabur5 d] ,niam-,niams1 zijn nog veel me] m5s*5et]s dan deze4 ,bij h5 is het vol/rekt niet uit noodzakelijkheid1 want zij hebb5 e5 groot aantal di]5 t] hunn] bes*ikk+1 ma> alle5 voor de lekk]nij4 ,zij zijn omgev5 door zw>te volks/amm51 die 9 ontwikkel+ nog lag] /aan dan zij1 en zij mak5 da>op ev5ze] ja*t als op ap51 ev5als wij op wild ja*t mak54 ,de li*am5 van h51 die sneuvel51 word5 dadelijk 9 /ukk5 gehakt1 het vlees* wordt 9 lange rep5 gesn$51 op de plaats zelf g]oo/]d en als e5e lekk]nij m$eg5om54 ,de gevang55 word5 bewa>d1 als s*ap5 opgeslot5 en n voor n1 na>mate van de behoefte1 gewurgd4 ,de k9d]5 word5 als lekk]nij voor de ho(d5 bewa>d4 ,dagelijks kreeg kon+ ,m\nza tijd5s het v]blijf van ,s*we9fur? e5 k9d op s*otel4 ,9 de keuk5 gebruikt m5 m5s*5vet1 zooals wij bot] gebruik54 ,wij z\d5 ov] dit ond]w]p nog veel me] 9 bijzond]h$5 kunn5 uitweid54 ,do* het voorga&e is voldo5de1 om duidelijk te mak51 dat die laag/e volk/amm51 die z9nelijke1 grove1 onwet5de wez5s1 onges*ikt voor i$]e afgetrokk5 r$5e]+1 di*t] /aan bij de *impansee's1 de orang-oetans en de gorilla's1 dan bij de m5s*5rass51 wa>toe ,newton1 ,leibnitz1 ,kepl]1 ,ar*im$es1 ,huyg5s1 ,phidias1 ,dante1 ,%akespe>e1 ,leon>d da ,v9ci1 ,pascal1 ,moz>t en zoovele &]e reuz5gee/5 behoord hebb54 ,wij moet5 hi]bij tev5s opm]k51 dat het hoe lang] hoe moeilijk] wordt1 volkom5 natuurlijke oorspronkelijke rass5 te v9d51 da> de z5del+5 en de reizig]s de d5kbeeld51 die het gevolg zijn onz] hoog]e bes*av+1 bijna ov]al hebb5 ov]geplant4 ,wel z\de m5 9 m5ig opzi*t de voortreffelijkheid van onze v]/&elijke en z$elijke ontwikkel+ 9 twijfel kunn5 trekk54 ,aan de edel/e godsdi5/5 kan m5 de groot/e laagh$5 v]wijt53 aan de *ri/551 de v]volg+5 d] inquisitie en de godsdi5/oorlog52 aan de muzelmann5 de blo$bad51 die zij bij hunne v]ov]+5 hebb5 aang]i*t2 aan de v]/&ig/e rege]+5 van ,europa1 d5 gewap5d5 vr$e1 het geld1 dat aan de /a&e leg]s opge(f]d wordt1 de diplomatie1 die het re*t van d5 /]k/e met e5 mask] van re*t b$ekk5 moet4 ,ja zek]1 e5 bewon] van ,sirius1 ( van e5e w]kelijk v]/&elijk ontwikkelde w]eld z\ ge5 ond]s*eid zi5 tuss*5 de ,european51 de ,am]ikan51 de ,aziat5 e5]zijds1 en de ,au/ralis*e en ,afrikaans*e volks/amm51 wa>ov] wij zooev5 gesprok5 hebb51 aan de &]e zijde1 en miss*i5 z\d5 zij ov] alle teg5woordige a>dbewon]s m$elijd5d de s*\d]s ophal54 ,ma> alles is betrekkelijk4 ,het is niet te loo*551 dat wij m9d] onvolmaakt zijn dan die wilde /amm51 en dat ons v]/& veel hoog] ontwikkeld is4 ,het doel dez] /udie is gewee/1 het v]b& aan te wijz5 tuss*5 de m5s*heid en de di]5w]eld1 wa>van zij zi* met moeite en uit]/ langzaam heeft losgemaakt4 ,m5 heeft wel e5s bewe]d1 dat da> de m5s*heid bezit heeft g5om5 van de a>de en de ov]h& heeft v]kreg5 bov5 het di]5rijk door de oef5+ zijn] hoog]e v]mog5s1 het te vreez5 /aat1 dat de dag zal aanbrek51 wa>op e5 nieuw ras te voors*ijn komt1 dat zooveel bov5 het onze /aat1 als wij bov5 de ov]ige zoogdi]51 en dat ons zal t5 ond] br5g51 zooals wij de lag]e rass5 hebb5 v]mee/]d4 ,to* is dit d5kbeeld1 dat 9 v]s*ill5de w]k5 9 v]s*ill5de tal5 is uitgew]kt1 e5e dwal+4 ,wel zal de m5s*heid d] toekom/ e5e &]e zijn dan de onze2 ma> zij zal geleidelijk gevormd zijn en de ontwikkel+ zijn van de onze4 ,wij zelf zijn het1 die v]/&ig] en bet] zull5 word51 die de li*amelijke en gee/elijke ond]drukk+ van d5 m5s* zull5 opheff51 en die het rijk van li*t en vrijheid zull5 /i*t54 ,wij kunn5 het niet g5oeg h]hal51 de m5s* neemt door zijne r$e de e]/e plaats 9 de rij d] wez5s 92 t]e*t he]s*t hij dus ov] alles wat op de a>de leeft4 ,ma> wij moet5 ook erk5n51 dat de m5s* 9 wez5 niet v]s*ilt van zijne naa/e bur51 de an?ropode ap54 ,anatomis* zijn het dezelfde organ51 op dezelfde wijze geb\wd en geleg51 en alle5 door v]s*ill5 van m9d]5 rang van elk&] afwijk5d2 de voet51 de h&51 de w]velkolom1 de bor/kas1 het bekk51 de z9tuig51 alles is op dezelfde wijze geb\wd2 de h]s55 zijn 9 b\w en 9 w9d+5 ev5e5s dezelfde2 de /or+5 kom5 zelfs ov]e54 ,de e5ige physis*e v]s*ill5 zijn geleg5 9 d5 inh\d d] h]s551 die bij d5 m5s* driemaal groot] is1 en h>e w9d+51 wa>door bij d5 m5s* de r$e1 de s*oon/e p>el aan zijne kroon1 zooveel me] ontwikkeld is4 ,ook uit e5 moreel oogpunt hebb5 wij d5 langzam5 ov]gang van de di]5 tot aan d5 m5s* le]5 k5n54 ,de vraag is ?ans1 welke van de vi] soort5 van an?ropode ap5 het di*t/ bij d5 m5s* /aat4 ,de gibbon komt niet 9 aanm]k+4 ,wel /aat hij hoog door zijne h]s5w9d+5 en zijn ruggem]g1 ma> door de nau:eid van zijn bekk5 en de s*ikk+ zijn] spi]5 is hij het v]/ van d5 m5s* v]wijd]d4 ,ook de orang-oetan heeft e5ige anatomis*e k>akt]trekk51 wa>door hij tamelijk v] van d5 m5s* v]wijd]d is1 zooals de gebrekkige h&5 en voet5 en de afmet+5 van het g]aamte2 do* zijne h]s5w9d+51 zijn gezi*t%oek1 zijne ribb51 t&5 en zijn v]/& wijz5 op e5e hooge ontwikkel+4 ,de *impansee heeft 9 zijn voordeel het aantal h]s5w9d+51 de afmet+5 van het g]aamte en de vorm van d5 s*$el4 ,de gorilla e9delijk heeft e5 groot h]s5volume en komt ook door zijne spi]51 zijne h&5 en voet51 zijn bekk5 en &]e bijzond]h$5 met d5 m5s* ov]e52 hij heeft e*t] #ac pa> ribb51 e5e gebrekkige w]velkolom en lange hoekt&54 ,i$] d] drie groote an?ropode ap5 komt dus 9 enkele eig5s*app5 met d5 m5s* ov]e51 ge5 enkele e*t] v]e5igt al die eig5s*app5 9 zi*4 ,zoo kan m5 van de laag/e m5s*5rass5 niet bew]51 7zelfs niet van de ,bosjesmann57 dat zij van e55 an?ropod5 aap af/amm52 zij nad]5 da>toe alle5 door enkele eig5s*app54 ,de m5s*1 mog5 wij dus aannem51 /amt niet af van ne d] teg5woordig be/a&e an?ropode ap5soort51 hij is als het w>e de neef van d5 an?ropod5 aap2 de geme5s*appelijke /amvad] behoort tot e5 &] tijdp]k #eg4 ,de ,am]ikaans*e ap5 v]s*ill5 van die van ,afrika1 ,azi en ,europa hi]91 dat zij e55 platt5 neus hebb51 zoodat de neusgat5 zijdel+s geplaat/ zijn2 zij heet5 da>om ook ,platyrrh9ae 7platneuz574 ,de ap5 d] oude w]eld da>5teg5 7orang-oetans1 gorilla's1 *impansee's71 hebb5 e5 smal tuss*5s*ot 9 d5 neus en de neusgat5 na> b5$5 g]i*t1 en heet5 da>om ,cat>rh9ae4 ,de laat/e hebb5 bov5di5 hetzelfde aantal t&5 als de m5s52 aan i$]e kaak heeft m5 vi] snijt&51 #b hoekt&5 en ti5 kiez51 9 het geheel dus #cb t&51 t]wijl de ,am]ikaans*e ap5 er #cf hebb51 en wel vi] kiez5 me]4 ,hi]uit volgt1 dat er oudtijds 9 de af/amm+ d] ap5 e5e s*eid+ heeft plaats gehad1 en dat de m5s* af/amt van de ap5 d] oude w]eld4 ,ma> ge5 d] teg5woordige ap5 kan als onze /amvad] bes*\wd word54 ,re$s lang zijn de aapa*tige voor\d]s van d5 m5s* v]dw554 ,miss*i5 is de dryopi!cus1 wa>van ,gaudry bewe]t1 dat hij 9 /aat 01 vuur/e55 te slijp51 nauw aan di5 voorvad] v]want1 wi5s he]s*appij dagteek5t van voor me] dan hond]dduiz5d j>54 ,de m5s* is dus het laat/e voortbr5gsel van het lev5 op a>de1 de top van d5 /amboom van het di]5rijk1 de jong/e en volmaakt/e d] zoogdi]51 9 n woord1 e5 v]bet]de en gewijzigde aap4 ,dit d5kbeeld h9d]t en erg]t h51 die er g5oeg5 9 s*epp51 de bak]mat d] m5s*heid met e55 /ral5krans te omgev52 indi5 wij dan ook onz5 roem /ell5 9 onz5 /amboom en niet 9 onze eig5 dad51 dan is dat d5kbeeld ind]daad v]n$]5d4 ,ma> wat is die slag1 di5 onze eig5liefde hi]door ond]gaat1 9 v]gelijk+ met di51 welke ons re$s door de /]r5kunde is toegebra*t8 ,to5 m5 me5de1 dat de a>de het middelpunt d] s*epp+ 01 en dat het heelal t5 behoeve d] a>de ges*ap5 01 en de a>de t5 behoeve van d5 m5s*1 _h onze hoogmo$ de ruim/e voldo5+4 ,die le] v]viel op d5 dag1 wa>op bewez5 w]d1 dat onze planeet sle*ts e5 n$]ige wa*t] is van de zon1 die zelf sle*ts n d] vele li*tpunt5 van het heelal is3 op di5 dag re$s en niet e]/ nu w]d de m5s* tot n$]igheid g$wong54 ,niet voor hem kwam de zon i$]5 morg5 op1 niet voor hem ont/ak het hemelgewelf i$]5 avond zijne ontelb>e li*t52 niet uitsluit5d voor hem1 ev5m9 als voor de bewon]s e5] &]e w]eld van de one9dige ruimte1 0 de w]eld ges*ap54 ,ev5als de bo]1 die zi* 9 d5 droom als d5 opp]ma*tig5 he]s*] d] a>de zag1 ontwaakte de m5s* 9 e5e e5v\dige hut4 ,niet zond] le$wez5 zag hij zi* zoo v]n$]d2 lang5 tijd h9d]de hem de h]9n]+ aan zijn5 v]vlog5 droom1 ma> hij moe/ zi* ond]w]p5 en zi* gew5n5 aan de w]kelijkheid1 en ook ?ans troo/ hij zi* met het d5kbeeld1 dat hij1 al is hij niet me] de kon+ d] s*epp+1 to* nog altijd de kon+ d] a>de is4 ,op die onbetwi/e he]s*appij mag hij met re*t trots* zijn4 ,do* wordt deze b$reigd ( v]m9d]d door de k5nis van de geleidelijke v]&]+ d] soort58 ,zal zij m9d] beteek5is hebb51 indi5 hij die aan zi* zelf v]s*uldigd is1 dan wanne] hij die van zijne e]/e voor\d]s v]kreg5 heeft8 ,wel v]re van d5 oorsprong van ons ras te v]n$]51 v]$elt ons de nieuw]e le]1 da> zij d5 m5s* le]t1 dat hij zelf zijne hooge wa>de v]kreg5 heeft door eig5 inspann+ en door oef5+ zijn] v]mog5s4 ,do* zijn d]gelijke bes*\w+5 niet misplaat/ 9 e5 wet5s*appelijk ( populair w]k8 ,wij w5s*5 hi]ov] onze me5+ 9 het kort m$e te deel54 ,i$]e wet5s*ap1 en dus ook de /]r5kunde1 de geologie1 de paleontologie1 heeft groote wa>de op zi* zelf4 ,ma> het doel van het wet5 is om d5 gee/ te v]li*t54 ,e5 /]r5kundige1 e5 geoloog1 e5 natuurond]zoek]1 die al de geheim5 zijn] geliefkoosde wet5s*ap heeft le]5 ontslui]51 kan da>om to* wel1 nietteg5/a&e zijne groote gele]dheid1 e5 onontwikkeld v]/& hebb51 en niet hebb5 le]5 d5k54 ,de groot/e gave e*t] van d5 m5s*elijk5 gee/ is het v]mog5 om te d5k51 te oordeel51 te g5]alise]51 9 n woord zijne wet5s*ap di5/ba> te mak5 aan zijn oordeel4 ,de wet5s*ap1 die d5 gee/ niet v]li*t1 die d5 m5s* niet tot gids v]/rekt1 die hem niet losmaakt van de dwal+5 van de onkunde en het vooroordeel1 /i*t m9d] nut en is m9d] e]bi$wa>dig dan die1 welke geheel voldoet aan h>e roep+1 om ook te vorm5 voor het lev54 ,v&a> dan ook1 dat wij 9 dit ho(d/uk ons niet ontzi5 hebb51 onze me5+ te zegg5 omtr5t de gevolgtrekk+1 die m5 t5 opzi*te d] af/amm+ van d5 m5s* trekk5 kan uit de /udie d] paleontologie4 ,wij vond5 da>toe te me] vrijheid1 da> i$] lez] zi* de 9 de vijf e]/e boek5 m$eg$eelde feit5 kan eig5 mak51 zond] dat hij zi* v]pli*t behoeft te gevoel5 ons te volg5 9 de besluit51 die wij me5d51 dat da>uit logis* kond5 getrokk5 word54 ,de godsdi5/ op zi* zelf is onafhankelijk van e5ig godsdi5/ig dogma1 ( van e5ige me5+ op godsdi5/ig gebi$2 die me5+5 word5 voornamelijk door het gemo$1 en niet door het v]/& behe]s*t4 ,wij kunn5 dus i$] ond]deel d] m5s*elijke wet5s*ap be/ude]51 zond] dat dit invlo$ heeft op onze godsdi5/ige ov]tuig+4 ,het hoog/e doel d] wet5s*ap blijft /e$s ons te v]heff5 tot e5 hoog] ideaal1 ons los te mak5 van het lage mat]ialisme1 door ons het wez5 d] kra*t5 te do5 begrijp51 die het heelal be/ur5 en na> e5 ons onbek5d doel vo]54 ,de w>e gele]de is de vij& van onv]draagzaamheid en dweepzu*t1 de v]d$ig] van de vrijheid van gewet51 de apo/el van li*t en vooruitgang4 ,do* da>toe moet hij d5 mo$ hebb51 rond voor zijn gevoel5 uit te kom5 en het belang d] wa>heid bov5 elk eig5belang te /ell54 ,zijne taak is het te h&el5 na> het woord van ,juv5alis3 ,vitam imp5d]e v]o1 d4i4 zijn lev5 aan de wa>heid te wijd54 ,do* ke]5 wij tot d5 oorspronkelijk5 m5s* t]ug4 ,de natuur roept ons1 zoo zag5 wij1 met duiz5d tong5 toe1 dat de m5s* van d5 aap #eh af/amt1 de aap van het buideldi]1 het buideldi] van de tweesla*tige di]51 de tweesla*tige di]5 van de viss*51 de viss*5 van de ongew]velde di]51 de ongew]velde di]5 van het protoplasma1 het protoplasma van de onbew]ktuigde /(4 ,wij hebb5 di5 boom des lev5s zi5 ont/aan en g$ur5de de v]s*ill5de tijdp]k5 zi5 groei51 van de azos*e p]iode tot op onz5 tijd4 ,wel be/aan er nog vele leemt5 9 e5e wet5s*ap1 die uit zoovele nog zoo nieuwe wet5s*app5 is sam5ge/eld2 ma> to* zijn wij re$s 9 /aat1 de ho(dlijn5 van het beeld d] s*epp+ te s*ets54 ,op de hoogte1 wa>op wij ?ans /aan1 kunn5 wij de vraag /ell51 van welk5 tijd het optr$5 van d5 m5s* op de a>de dagteek5t4 ,die vraag is +ewikkeld]1 dan m5 op het e]/e gezi*t z\de me554 ,indi5 wij door het woord m5s* v]/aan het wez51 dat ?ans de he]s*] is d] a>de1 9 het bezit van r$e en v]/&1 dan kunn5 wij antwoord51 dat de m5s*heid nog sle*ts enkele duiz5d5 j>5 be/aat1 van het beg9 d] ges*i$5is af1 die zelf nog ge5e ti5duiz5d j>5 oud is1 zelfs niet die van ,egypte1 het oud/e l&1 wa>van wij gelo(wa>dige hi/oris*e oorkond5 bezitt54 ,zoolang de m5s*heid de ges*rev5 taal niet _h1 heeft zij hi/oris* niet be/aan4 ,de lag]e volks/amm51 die nog h$5 t5 dage zond] s*rijftaal1 en zelfs bijna zond] spreektaal zijn1 mak5 ge5 deel uit van de d5k5de en h&el5de m5s*heid4 ,de s*rijftaal is de groot/e vooruitgang1 di5 de oorspronkelijke m5s*heid heeft ond]gaan1 en deze heeft d5 m5s* e]/ zijne v]/&elijke ontwikkel+ gegev54 ,de e]/e s*rijftaal 0 uit]/ we9ig ontwikkeld en de spreektaal vr di5 tijd nog veel m9d]4 ,wij hebb5 teg5woordig bewijz51 dat de oorspronkelijke m5s* ti5duiz5d5 van j>5 oud] is dan de oud/e oorkond5 d] m5s*heid2 m5 heeft imm]s re$s e5 groot aantal typ5 van d5 fossiel5 m5s* gevond54 ,do* nog niet s$]t lang4 ,e]/ 9 #ahbc v]toonde ,amy ,b\ aan ,cuvi] m5s*5be5d]51 door hem 9 de om/rek5 van ,lahr1 9 ,bad51 9 het ,rijnlss gevond54 ,cuvi]1 die zooals wij vroeg] zag51 e5e vooropge/elde me5+ _h ov] d5 a>d d] s*epp+ en de onv]&]lijkheid d] soort51 wilde die niet als fossiel erk5n54 ,do* dit nam niet weg1 dat m5 9 #ahbh en 9 #ahbi 9 ,frankrijk1 9 #ahcc 9 ,belgi1 9 #ahci w$] 9 ,frankrijk1 9 #ahdd 9 ,brazili enz4 fossiele ov]blijfsel5 van m5s*5 ontdekte4 ,do* de (ficieele wet5s*ap maakte re$s apriori uit1 dat de ov]blijfsel5 van d5 m5s* ( de door d5 m5s* v]va>digde voorw]p51 9 die quat]naire =maties gevond51 da>he5 gebra*t w>5 door het wat] ( door inzakk+4 ,9 #ahdg w]d het vraag/uk e5 heel e9d v]d] gebra*t door de uit/ek5de ond]zoek+5 van ,b\*] de ,p]!s1 die 9 gr9tgroev5 bij ,abbeville e5e groote m5igte door m5s*5 bew]kte vuur/e55 vond4 ,do* e]/ 9 #ahfa w]d het vraag/uk met volkom5 zek]heid opgelo/ door de wegruim+ van het pu9 van de grot van ,aurignac1 door ,l>tet4 ,da> 0 v]d]e twijfel onmogelijk4 ,die grot 0 op het oog5blik d] ontdekk+ geslot5 door e55 van e55 groot5 af/& aangebra*t5 /e54 ,l>tet vond 9 die grot de be5d]5 van a*t di]soort51 tot de quat]naire p]iode behoor5de4 ,e5ige van die di]5 w>5 da> opgeget52 hunne g$eeltelijk v]koolde be5d]5 droeg5 nog de spor5 van het vuur1 wa>van m5 nog de kol5 en de as* t]ugvond2 de be5d]5 van e55 jong5 rh9oc]os ti*or9us v]toond5 ink]v+51 gemaakt met vuur/e55 w]ktuig51 en w>5 afgeklov5 door hy5a's1 wa>van m5 de spor5 t]ugvond4 ,de ligg+ van de grot maakte het onmogelijk1 dat er door het diluvium iets da>he5 gevo]d 04 ,hi]uit volgt dus1 dat de oorspronkelijke m5s* geleefd moet hebb5 tegelijk met de quat]naire di]5w]eld1 en dat hij zelfs rh9oc]oss5 als vo$sel gebruikte1 en door de hy5a uit dat tijdp]k gevolgd w]d1 die zi* aan de ov]blijfsel5 van d5 maaltijd te go$ de$4 ,het gelijktijdig be/aan van d5 m5s* en die fossiele di]5 0 da>door bewez54 ,het volg5de ja> w]d5 die feit5 door e5e belangrijke ontdekk+ beve/igd4 ,d5 #bh/5 ,ma>t #ahfb _h ,b\*] de ,p]!s het geluk1 dat hij zelf1 9 het grijze diluvium van de ,somme-vallei e5e m5s*elijke kaak opgroef1 die wel niet volkom5 01 ma> to* onteg5zeggelijk toebehoorde aan d5 quat]nair5 m5s54 ,do* nog belangrijk] feit5 kwam5 aan het li*t4 ,9 #ahfh w]d 9 de ,acadmie des ,sci5ces e5e kaak van e55 rh9oc]os uit de mioc5e p]iode v]toond1 wa>op1 zooals m5 zeide1 e5e door d5 m5s* g$ane ink]v+ zi*tba> 04 ,zoo ook heeft m5 9 de mioc5e =matie van ,ma9e-et-,loire e5e rib van e5 halo!rium gevond5 ev5ze] met insnijd+5 door m5s*5h&5 v]ri*t4 ,hetzelfde is het geval met be5d]5 te ,pik]mi gevond54 ,m5 z\ kunn5 bew]51 dat die ink]v+5 v]ri*t zijn door ro(di]5 ( zelfs e5v\dig door wrijv+ zijn ont/aan2 de abb ,b\rgeois e*t]1 e5 bekwaam ond]zoek]1 9 #ahgh ge/orv51 heeft 9 de mioc5e =matie van ,loir-et-,*] vuur/e55 gevond51 die z\d5 moet5 geslep5 zijn door e5 wez51 dat 9 v]/& hoog] ontwikkeld 0 dan de teg5woordige di]54 ,volg5s die laat/e getuig5iss51 die nog met e5 aantal &]e z\d5 kunn5 word5 v]me]d]d1 z\de m5 dus zelfs mog5 besluit5 tot het be/aan van d5 t]tiair51 mioc55 m5s*4 ,to* me55 wij1 dat de bewijz5 voor die /ell+ nog niet voldo5de zijn4 ,quatrefages en ,hamy me551 dat de gevond5 vuur/e55 door m5s*5 geslep5 zijn4 ,gaudry en &]5 zijn van oordeel1 dat het niet onmogelijk is1 dat dit door ap5 z\de ges*i$ zijn4 ,is dat wa>1 dan moet de dryopi!ke ( e5 &]e an?ropomorphe aap de voorgang] van d5 m5s* gewee/ zijn4 ,do* wij moet5 hi] bijvoeg51 dat er zelfs deskundig5 zijn1 die bew]51 dat de vuur/e55 9 het geheel niet geslep5 zijn4 ,&]5 zelfs hebb5 niet zond] grond het v]mo$5 geuit1 dat de =matie1 wa>9 die vuur/e55 gevond5 zijn1 tot de eoc5e =matie behoort4 ,is dit het geval1 dan is het zek]1 dat zij niet geslep5 zijn1 imm]s 9 die p]iode vond m5 zelfs nog ge5e w>e h]kauw5de di]51 ge5e nhoevige di]51 snuitdi]5 ( ap54 ,de vuur/e55 te ,otta1 bij ,lissabon1 en die te ,aurillac gevond51 mak5 ev5m9 het vraag/uk uit3 zij zijn ongetwijfeld uit de mioc5e p]iode afkom/ig1 do* het is lang niet zek] ( zij geslep5 zijn4 ,bov5di5 is het bijna onmogelijk1 dat de m5s* re$s 9 die p]iode z\ be/aan hebb54 ,op welk /&punt m5 zi* ook plaatse1 de m5s* kan alle5 optr$5 aan de spits d] organis*e w]eld1 nadat het plant5- en di]5rijk tot volle ontwikkel+ is gekom54 ,9 de mioc5e p]iode 0 die ontwikkel+ nog lang niet voll$ig g5oeg1 om de v]s*ijn+ van d5 m5s* 9 di5 tijd niet als e5 ana*ronisme te bes*\w52 dit is op zi*zelf voldo5de1 om de me5+ te v]w]p51 als z\de de m5s* 9 de mioc5e p]iode v]s*55 zijn4 ,dat de m5s* re$s be/aan heeft 9 het beg9 d] quat]naire p]iode1 en zelfs op het e9de d] t]tiaire p]iode1 is e*t] niet twijfela*tig4 ,de v]&]+ van d5 aap1 wa>aan wij ons be/aan te dank5 hebb51 dagteek5t hoog/wa>s*ijnlijk van de plioc5e p]iode4 ,het z\ ons te v] vo]51 indi5 wij alle ontdekk+5 v]meldd51 zo[el van fossiele ov]blijfsel5 van m5s*5 als van geslep5 vuur/e55 ( van voorw]p51 door d5 oorspronkelijk5 m5s* v]va>digd4 ,9 het musem te ,brussel zijn niet m9d] dan #hjjjj door m5s*5h&5 geslep5 vuur/e55 en #djjjj be5d]5 van di]5 voorh&51 die gelijktijdig met d5 oorspronkelijk5 m5s* geleefd hebb54 ,m5 heeft re$s de opvolg+ di] v]dw55 m5s*5rass5 kunn5 bepal52 enkele w>5 tijdg5oot5 van d5 hol5be]1 &]e van d5 mamm\?1 nog &]e van het r5di]1 we] &]e van d5 au]os4 ,de m]kwa>dige fossiele m5s*1 9 #ahgb te ,m5tone gevond51 s*ijnt uit d5 tijd van het r5di] te dagteek554 ,nog 9 het ja> #ahhd zijn op diezelfde plaats belangrijke opgrav+5 g$aan4 ,to* is dit alles nog niet voldo5de1 om ons e5 zuiv] beeld te vorm5 van d5 oorspronkelijk5 m5s*4 ,tr\w5s ,quatrefages m]kt ze] t]e*t op1 dat het oorspronkelijke type van d5 m5s* v]dw55 is4 ,dit moet re$s het geval zijn door v]huiz+ en wijzig+5 d] omgev+4 ,de m5s* heeft d5 geheel5 af/& tuss*5 de t]tiaire en de quat]naire p]iode doorloop52 miss*i5 be/aat zelfs de plaats niet me]1 wa> hij is opgetr$52 zek] is het1 dat de lev5svoorwa>d5 da> geheel &]s moet5 zijn dan bij zijn e]/e optr$54 ,to5 alles rondom hem v]&]de1 kon hij alle5 niet dezelfde geblev5 zijn4 ,wij k5n5 d5 oorspronkelijk5 m5s* niet2 als wij hem ontmoett51 z\d5 wij hem zelfs niet h]k5n54 ,het e5ige wat wij kunn5 zegg51 is dat hij wa>s*ijnlijk de kleur _h van de gele rass51 en dat zijn ha> wa>s*ijnlijk rossig 04 ,zijne taal 0 wa>s*ijnlijk nlett]grepig en klanknaboots5d4 ,vrdat zij d5 ploeg1 de spade1 d5 mol51 d5 ov51 de kuip1 het vat1 de kom1 d5 lepel1 de vork1 het mes hadd5 uitgevond51 leefd5 die wez5s1 die langzam]h& m5s*5 geword5 zijn1 ma> die to5 sle*ts r$elooze di]5 w>51 9 boss*5 en hol51 en moe/5 zij zelf hun vo$sel zoek51 ev5als hunne tijdg5oot51 de ap51 wolv51 tijg]s1 wilde pa>d51 olifant51 b]51 hy5a's1 jakhalz51 bev]s enz4 ,komt hun re$s de naam van m5s* toe8 ,na> ons oordeel niet4 ,dat zij zi* met de voet51 de h&5 en het ho(d v]d$ig5 als zij aangevall5 zijn1 bewij/ niets1 imm]s dat do5 ook de ap54 ,dat zij e5e vru*t nem5 en die na> het ho(d van hunn5 teg5/&] w]p51 bewij/ ev5m9 iets1 dat doet de aap ev5e5s4 ,ook de aap grijpt e55 tak1 di5 hij doorbreekt en wa>m$e hij bij d5 aanval om zi* he5 slaat4 ,bijna alle di]5 zorg5 voor hun kroo/4 ,de e]/e h&el+1 wa>uit hunne hoog]e ontwikkel+ bleek1 moet met hunne lev5swijze hebb5 sam5gehang54 ,e5 s*]pe1 puntige /e51 kon bet] di5/ do51 om e5 di]5huid te snijd51 dan de nagels4 ,de mee/ ontwikkelde wez5s van hunn5 tijd moet5 opgem]kt hebb51 dat s*]pe en puntige /e55 bet] ges*ikt w>51 om iets te klov51 dan ronde /e551 en zij zull5 da>m$e hun voordeel g$aan hebb54 ,da>na zull5 wez5s1 ev5 wild1 ma> iets v]/&ig] dan de vorige1 hebb5 opgem]kt1 dat e5 /e5 kon v]brijzeld word51 door hem teg5 e55 &]5 /e5 te /oot51 en dat de /ukk5 s*]p ( puntig w>54 ,zoo is de p]iode d] geh\w5 /e55 begonn51 wa>van m5 h$5 ov]al de spor5 v9dt4 ,de ontdekk+ van het vuur door de wrijv+ van droog h\t1 0 op zi* zelf re$s e5 belangrijke vooruitgang4 ,ev5als het li*aam van d5 m5s* langzam]h& volmaakt] is geword51 zoo is het ook met d5 gee/ het geval gewee/4 ,is het m5s*elijke li*aam de vru*t van de opklimm+ d] natuur langs alle trapp5 van het di]5rijk1 de m5s*elijke gee/ is de bloem1 uit die ontwikkel+ voortgekom54 ,de hoog]e di]5 hebb5 e5e v]/&elijke ontwikkel+1 die wa>dig is met die van d5 m5s* v]gelek5 te word51 zij hebb5 geheug51 e55 wil1 v]beeld+1 ov]leg en &]e v]/&elijke v]mog5s4 ,het is sle*ts e5e vraag van me] ( m9d]4 ,de geheele natuur is na> e5zelfde plan geb\wd en is de uitdrukk+ e5] zelfde idee4 ,er zijn boek5 volges*rev5 ov] het v]/& d] di]51 en wij mog5 da>ov] hi] niet v]d] uitweid54 ,het kwam er alle5 op aan1 onze lez]s te do5 begrijp51 dat ook de di]5 met v]/& begaafd zijn1 en dat de m5s*elijke ziel ev5m9 als het li*aam iets &]s is als die d] ov]ige di]52 ook zij heeft zi* geleidelijk 9 d5 loop d] eeuw5 ontwikkeld4 ,nog &]e niet m9d] m]kwa>dige bewijz5 z\d5 bij de vorige gevoegd kunn5 word51 om de re$s volle maat d] bewijz5 tot d5 r& toe te vull54 ,do* het is onmogelijk te ond]/ell51 dat de onp>tijdige lez] niet re$s lang door het voorga&e ov]tuigd is geword54 ,wij kunn5 e*t] niet nalat51 al 0 het sle*ts om de m]kwa>digheid1 ev5 te wijz5 op de somtijds zoo bijzond]e gelijk5is tuss*5 sommige m5s*5kopp5 en enkele typ5 van di]54 ,is het niet als het w>e de e*o van vroeg]e tijd51 als e5e soort van t]ugslag na> vroeg]e vorm58 ,de gelijk5is van d5 m5s* met de ap51 vooral ond] de lag]e m5s*5rass51 valt te ze] 9 het oog1 dan dat wij da>bij z\d5 /il/aan4 ,do* ook bij ons blanke ras1 dat zoo bes*aafd is1 v9dt m5 niet zeld5 9 het gelaat en zelfs 9 het k>akt] van enkele p]son5 onteg5zeggelijk gelijk5is met sommige di]51 zooals d5 leeuw1 de kat1 d5 vogel1 d5 bunz+1 de slang en zelfs d5 vis*4 ,voor de m]kwa>digheid gev5 wij op blzz4 #feb en #fec enkele teek5+5 we]1 die de bek5de s*ild] ,*>les ,lebrun t5 tijde van ,lodewijk ,,xiv v]va>digd heeft1 wa>9 hij duidelijk de gelijk5is van enkele m5s*5kopp5 met di]5 doet uitkom54 ,en lett5 wij op de k>akt]trekk5 van d5 m5s*1 re9heid van gemo$--slimheid--onv]/&--drift--slaafs*h eid--kwaada>digheid-- zelfop(f]+--gi]igheid--wellu/ enz4 enz41 zooals zij door het gelaat word5 uitg$rukt1 m5 behoeft ze niet 9 de w]k5 van ,lavat] te be/ude]51 om ze dagelijks om zi* he5 te zi54 ,de m5s* heeft sle*ts langzam]h& en ongem]kt zijne oorspronkelijke ru:eid afgelegd4 ,de groot/e s*r$e op d5 weg van v]/&elijk5 en z$elijk5 vooruitgang kon e]/ word5 g$aan1 nadat de /rijd om het be/aan en de zorg voor hunne dagelijks*e behoeft5 niet me] hunn5 geheel5 tijd 9 beslag nam4 ,t5 gevolge van gelukkige om/&igh$51 van e5 za*t] klimaat1 te midd5 d] nieuwe vru*t5 van e5e vru*tba>d] a>de 9 e5e p]iode van voorspo$ en ru/1 is de /( e9delijk voor d5 gee/ gewek54 ,de m5s*1 die voor het e]/ d5 kop van e55 mamm\? ( e5 h]t geteek5d heeft op e55 gepolij/5 hor51 de m5s*1 die het e]/ e55 ruik] van wilde bloem5 voor zijne bem9de heeft bije5gebra*t1 die voor het e]/ e5 li$ gezong5 heeft ( het e]/ de sn>5 tokkelde1 de e]/e kun/5a>1 de e]/e d5k] voelde op dat oog5blik no* hong]1 no* k\de4 ,de d5k5de m5s*heid kon alle5 ontwak5 ond] de za*te temp]atuur van e5e vru*tb>e /reek1 die ev5ze] afgeleg5 0 van het poolijs als van de v]s*eur5de di]5 d] trop54 ,alle5 de z bevoorre*te m5s* kon het tijdp]k van d5 vooruitgang op554 ,de ov]ige m5s*51 die niet zooze] begun/igd w>5 wat hunne woonplaats betr(1 en die onoph\delijk moe/5 /rijd5 om te lev5 en zi* te v]d$ig51 kond5 sle*ts we9ig vooruitgaan4 ,do* e]/ ond] het toov]a*tige li*t e5] getemp]de zon1 te midd5 d] boss*51 wa>9 de vogels hun li$ kweeld51 en bij de welriek5de bloem51 wa>op de insect5 fladd]d51 kon het gevoel zijne plaats v]ov]5 en de ruwe /( ov]mee/]54 ,miss*i5 wel is het niet aan d5 man1 ma> aan de vr\w toe te s*rijv51 dat de m5s* zi* heeft afges*eid5 van de ap51 dat zijne s*oonheid is toeg5om51 dat zijn smaak zi* heeft ontwikkeld1 dat hij d5 drang na> v]bet]+ gevoelde4 ,de man1 door zijne kra*t de me]d]e1 en1 die voor het welzijn d] zijn5 moet zorg51 de bes*]m] en v]d$ig]1 moet da>aan al zijne kra*t5 wijd54 ,van d5 morg5 tot d5 avond1 dag en na*t1 moet hij wak5 en zorg5 voor planta>dig ( di]lijk vo$sel2 hij is het1 die d5 to*t leidt1 als het geldt vru*t5 te plukk51 ( die de prooi bespr+t2 als het noodig is1 di]5 te bema*tig54 ,bij de ap51 ev5als bij alle hoog]e di]51 behoeft de vr\w zi* hi]m$e niet bezig te h\d54 ,ha> e5ige taak is1 d5 man en de k9d]5 te v]zorg54 ,zij heeft dus al d5 tijd1 om na te d5k54 ,zij blijft te huis1 en hoe we9ig ontwikkeld h>e h]s55 ook zijn1 zij zijn w]kzaam4 ,wa>aan d5kt zij8 ,ha> gevoel is ontwikkeld] dan dat van d5 man4 ,zij is mo$]4 ,re$s van hunne geboorte af do5 de jong5 ha> lijd54 ,zij vo$t ze met h>e melk4 ,zij bem9t ze4 ,dat is h>e roep+4 ,9 die ri*t+ hebb5 zi* /e$s h>e h]s55 ontwikkeld4 ,zij is voor het gevoel ges*ap51 het gevoel doet ha> lev54 ,dat is h>e voornaam/e eig5s*ap4 ,bem9t de mo$] h>e k9d]51 zij v]langt ook liefde van h51 zij bes*]mt ze te$]1 en bij het m9/e geva> vlu*t5 zij 9 h>e arm54 ,van ha> ontvang5 zij de e]/e less51 en aan ha> gev5 zij hunne e]/e kuss54 ,indi5 de vr\w h>5 man bem9t1 zij v]langt ook w$]liefde1 want het komt ha> onmogelijk voor te bem9n51 zond] bem9d te word54 ,wij vroeg5 zooev51 wa>aan zij d5kt4 ,het antwoord is3 te behag5 en te bekor54 ,de man da>5teg5 kan aan e5 aantal &]e zak5 d5k52 hij kan e]zu*tig zijn1 rijkdomm5 najag51 zi* 9 d5 oorlog ( op de ja*t begev51 zi* aan spel ( wijn ov]gev51 zi* bezigh\d5 met ern/ige /udies enz4 ,zijne h]s55 zijn ev5e5s 9 e5e bepaalde ri*t+ ontwikkeld4 ,ev5als 9 d5 tijd zijn] aapa*tige voor\d]s is het zijn e]/e pli*t1 te zorg5 voor de behoeft5 van zijn gez91 en hij gevoelt1 zoo dikwijls hij da>9 te kort s*iet1 dat hij de wett5 d] natuur ov]tre$t4 ,ook hij heeft behoefte aan liefde4 ,ma> zijn geheele lev5 is niet uitsluit5d da>aan gewijd4 ,ges*ap5 om te bem9n5 en om bem9d te word51 moet de vr\w behag51 s*oon zijn en bekor54 ,dit is van oud%] h>e roep+ gewee/ en ha> voortdur5d /rev54 ,zoodra h>e h]s55 voldo5de ontwikkeld w>51 om dat d5kbeeld te bevatt51 hebb5 zi* h>e h]s5cell5 9 die ri*t+ ontwikkeld4 ,van nu af aan beg9t h>e he]s*appij2 want ind]daad he]s*t zij ov] d5 man1 en s$]t m9/5s hond]dduiz5d j>5 arbeidt zij 9 die ri*t+4 ,de man heeft zijne kra*t5 v]deeld2 hij heeft de wet5s*app51 de /aatkunde en de krijgskunde1 de wett51 de s*ol51 de kun/51 de indu/rie uitgevond52 de vr\w heeft sle*ts n51 alles ov]he]s*5d5 h>t/o*t2 bem9d te word5 en door de liefde te he]s*54 ,dit is ha> gelukt4 ,de man is aan h>e voet54 ,de vr\w heeft d5 gang d] natuur v]&]d2 imm]s bij de di]5 is de man het s*oon/1 het mee/ getooid1 en dieg5e1 die door zijne uit]lijke gav5 het mee/ s*itt]t4 ,v]gelijk d5 haan met de h51 d5 pauw ( d5 fazant1 de mannelijke vogels1 insect51 vi]voetige di]51 zoogdi]51 met hunne wijfjes1 v]gelijk d5 leeuw met de leeuw91 d5 tijg] met de tijg]91 ov]al is de man s*oon] dan de vr\w4 ,dit 0 ev5zoo het geval tijd5s d5 oorsprong d] m5s*heid 7bij de wild5 zijn de mann5 met de mee/e zorg getat\erd1 zij hebb5 de mee/e si]ad5 9 de oor51 d5 neus1 de arm51 de enkels47 ,de oog5 d] vr\w zijn za*t] en bekoorlijk] geword51 h>e arm5 hebb5 bevallig] rond+ gekreg51 h>e huid is za*t]1 ha> gelaat edel]1 ha> ho(dha> za*t] en lang]1 h>e h&5 en voet5 kle9] geword51 ha> li*aam heeft si]lijk] vorm5 aang5om54 ,de man1 bekoord door die nieuwe s*oonh$51 heeft /e$s de s*oon/e en v]leidelijk/e vr\w5 gekoz51 van deze zijn e5 groot] aantal mo$] geword5 dan van de m9d] door de natuur begun/igde vr\w51 zoodat langzam]h& het vr\welijk s*oon is toeg5om54 ,bij d5 m5s* is het de man1 die kie/1 en da>9 is de voornaam/e oorzaak geleg5 van d5 vooruitgang 9 de s*oonheid d] vr\w1 en als gevolg da>van 9 de s*oonheid van het m5s*dom4 ,bij de di]5 zijn het de mann51 die zi* beijv]51 om de vr\w5 te bekor51 da> zijn het de kra*tig/e en de s*oon/e mannelijke wez5s1 die de soort in/&h\d54 ,bij de ap5 en bij de wilde volks/amm5 is hetzelfde het geval4 ,bij d5 hoog] ontwikkeld5 m5s* is het de vr\w1 die /e$s voor h>e s*oonheid gezorgd heeft4 ,die taak d] vr\w br5gt als gevolg e55 alles ov]he]s*5d5 h>t/o*t m$e1 d5 m9n5ijd4 ,de bege]te1 de behoefte1 om te he]s*5 en te s*itt]5 is e5 factor1 die gun/ig w]kt op d5 vooruitgang en de v]$el+ d] soort4 ,de vr\w wil s*oon zijn1 wil e55 s*oon5 e*tg5oot bezitt51 wil s*oone k9d]5 hebb54 ,zij moge zi* da>van al ( niet rek5s*ap gev51 dit is h>e geheime bege]te4 ,indi5 zij =tu9 w5s*t1 ( v]langt dat ha> e*tg5oot e55 hoog5 rang 9 de maats*appij inneemt1 dan is het voornamelijk om te s*itt]54 ,de man is op zijne beurt g$wong5 ha> 9 h>e si]lijkheid te volg51 de s*]pe hoek5 af te rond51 voor zijn uit]lijk zorg te drag51 zijn5 gee/ te bes*av51 en te zorg51 dat hij zond] het hooge /&punt te v]lat51 dat hij door zijne kra*t en het gebruik zijn] r$e inneemt1 het uit]lijk s*oon niet te veel uit het oog v]lie/4 ,v&a> v]za*t+ d] z$51 de v]bet]+ van de taal1 het ont/aan d] s*oone kun/54 ,zond] d5 invlo$ d] vr\w z\d5 muziek1 s*ild]kun/1 beeldh\wkun/ en b\wkunde1 en bov5al de di*tkun/1 9 n woord alle m5s*elijke w]k51 die op gevoel en smaak b]u/51 niet tot ontwikkel+ gekom5 zijn4 ,e5 voortdur5de w$ijv] heeft d5 man voorwa>ts g$rev51 en zijne gee/esgav5 zijn da>door op he]lijke wijze en vooral h>monis* ontwikkeld4 ,bij die uitw5dige gav51 die de vr\w langzam]h& v]worv5 heeft1 hebb5 zi* tev5s uit het gevoel van liefde e5 aantal inw5dige gav5 ontwikkeld4 ,de vr\w is te$] geword51 vol toewijd+ voor alles wat lijdt1 en h>e behoefte om lief te hebb5 /elt ha> 9 /aat zi* geheel te wijd5 aan het welzijn d] m5s*heid4 ,zij dor/ na> het hoog]e1 en indi5 zij niet 9 de liefde ( 9 het mo$]s*ap voldo5+ v9dt voor h>e aspiraties1 dan weet zij zi* die voldo5+ op &]e wijze te v]s*aff54 ,wij moet5 dus erk5n51 dat de vr\w e5e groote rol gespeeld heeft bij de moreele en li*amelijke ontwikkel+ van d5 m5s*4 ,indi5 wij ge5e ap5 me] zijn1 dan hebb5 wij dat groot5deels aan de vr\w te dank54 ,de s*eid+ d] gesla*t5 heeft dus e55 gelukkig5 invlo$ uitgeoef5d op d5 vooruitgang4 ,indi5 de voortplant+ d] wez5s _h blijv5 plaats v9d5 door knopvorm+ ( deel+1 zooals dat millio55 j>5 het geval gewee/ is bij de lag]e wez5s1 dan z\d5 er ge5e gesla*t5 op de a>de zijn en z\d5 de wez5s geheel v]s*ill5d zijn1 van wat zij ?ans zijn4 ,zij z\d5 zek] niet zoo vooruitgegaan zijn als ?ans het geval is4 ,er z\ ge5 liefde gewee/ zijn1 en de liefde heeft imm]s alles v]fraaid1 v]hev51 v]$eld4 ,t]wijl de kun/z9 d] vr\w w]kzaam 0 t5 voordeele d] s*oonheid1 d] si]lijkheid1 van d5 go$5 smaak1 de opvo$+ d] k9d]51 en d5 moreel5 vooruitgang 9 het gez91 maakte de man zijne gav5 di5/ba> aan de maats*appij2 hij v]bet]de de w]ktuig51 die noodig w>5 voor het lev5sond]h\d2 hij vond de /e55 w]ktuig5 uit1 die e]/ gr( geh\w5 w>51 zooals ham]s1 bijl51 mess51 lans- ( pijlspits51 s*rapp]s1 om de gevilde huid5 te bew]k51 naald5 van be5d]5 ( hor51 da>na w]d5 die w]ktuig5 v]bet]d 9 het tijdp]k van d5 gepolij/5 /e51 m5 _h het middel gevond51 om vuur te mak5 door droog h\t te wrijv5 9 e5 gat 9 e5' /e5 geboord2 lat] maakte m5 bronz5 en ijz]5 w]ktuig54 ,de e]/e w]ktuig5 w>5 e*t]1 zooals m5 bij e5 aantal van die gevond5 voorw]p5 zi5 kan1 bijzond] ruw4 ,do* geleidelijk ontwikkelde zi* 9 de m5s*elijke h]s55 het v]mog5 om uitv9d+5 te do54 ,to5 m5 enkele nuttige plant5 _h zi5 ontkiem51 vond m5 d5 ploeg1 het zaai5 en het maai5 uit2 do* lang5 tijd moe/ m5 zi* tevr$5 /ell5 met wat m5 vond1 vrdat m5 voor de toekom/ kon zorg54 ,e5 boom/ronk 0 lang5 tijd de e]/e tafel1 en eeuw5 lang dronk m5 het wat] uit de h&1 vrdat m5 h\t5 ( a>d5 dr9knapp5 en lepels _h uitgevond54 ,lang5 tijd be/ond5 de won+5 e5v\dig uit doode blad]51 boomtakk5 en hol54 ,de vis*vang/ begon met het vang5 van s*elp51 vooral van oe/]s1 wa>van m5 de s*elp5 t]ugv9dt 9 de oorspronkelijke v]blijv5 van d5 m5s*4 ,de e]/e s*ep5 w>5 holle boom/amm54 ,enkele di]51 de olifant1 het r5di]1 het pa>d1 het rund1 w>5 getemd en voor huiselijk gebruik di5/ig gemaakt4 ,bij al die w]kzaamh$51 die tot doel hadd5 het mat]ieele lev5 m9d] moeilijk te mak51 ziet m5 nog sle*ts we9ig afgetrokk5 begripp54 ,het d5kv]mog5 ontwikkelt zi* uit]/ langzaam4 ,m5 telt miss*i5 re$s op de v+]s tot vijf ( tot ti51 ma> v]d] br5gt m5 het nog niet4 ,de m5s* is nog wild en b>ba>s*1 m5 doodt elk&] om i$]e kle9igheid 7de wap55 zijn ond] de oorspronkelijke g]e$s*app5 re$s ze] v]s*ill5d74 ,m5 spreekt nog alle5 met tus*5w]psels en nlett]grepige woord54 ,m5 v9dt de spor5 da>van nog t]ug 9 de tal51 door de oud/e rass5 gesprok54 ,da>op zijn de tal5 met uitgang51 en da>na die met buig+svorm5 ont/aan4 ,de taal is wel de groot/e s*r$e van de an?ropomorphe ap5 tot d5 m5s*2 ma> m5 v]gete niet1 dat de taal niet zooze] 9 de /em geleg5 is1 als wel 9 het v]mog5 zijne d5kbeeld5 uit te drukk54 ,de mee/e di]5 hebb5 dat v]mog52 de hond5 kunn5 zi* aan ons v]/aanba> mak52 de taal d] mi]5 door middel van h>e voel]s1 s*ijnt tamelijk rijk te zijn4 ,lat] heeft zi* de taal ontwikkeld en v]rijkt naa/ de ontwikkel+ d] d5kbeeld51 en is zij ook zelf aan die ontwikkel+ di5/ba> geword54 ,de ges*rev5 taal is veel jong]4 ,zij is ev5als de ges*i$5is hoog/5s zes- ( zev5duiz5d j>5 oud4 ,zoo 0 de praehi/oris*e m5s*4 ,v]di5t hij re$s d5 naam van m5s*8 ,ongetwijfeld1 en aan hem zijn wij v]pli*t1 wat wij geword5 zijn4 ,do* hoev] /aat hij nog af van het wez51 dat voor ons het type d] m5s*heid is1 d5 d5k5d5 m5s*6 ,hoev] /aat hij nog af van de ,egypt5>5 d] e]/e dyna/in1 van ,mozes en de pr(et51 van de ,griek5 uit d5 tijd van ,hom]us1 ,h]odes1 ,?ales en ,ar*im$es6 ,de hi/oris*e m5s* is niet oud] dan vijftig eeuw5--,hoang-,ti 9 ,*9a1 ,abraham 9 ,mesopotami1 de ,h9doe's van de ,z5d-,ave/a--miss*i5 #fj ( #fe eeuw51 het tijdp]k d] ,egypt5>5 van de vijfde dyna/ie4 ,wat w>5 wij ,european51 to5 die oude bes*av+ re$s 9 de ,nijlvallei bloeide1 to5 e5 godsdi5/ig en d5k5d m5s*5ras re$s e5e ges*rev5 taal en ges*i$5is bezat56 ,onze voor\d]s leefd5 nog 9 de /e5p]iode1 en leefd5 9 de boss*51 aan de oev]s d] groote /room51 te zam5 met d5 hol5be]1 d5 rh9oc]os1 d5 olifant1 het nijlpa>d1 zond] zi* nog bezig te h\d5 met de groote raadsels van het lev5 ( de nietige vraag/ukk5 d] diplomatie4 ,m5 kan d5 tijd van het v]s*ijn5 van d5 m5s* niet nauwkeurig bepal51 da> dat v]s*ijn5 niet plotsel+ heeft plaats gegrep5 en de m5s* e]/ trapsgewijze ont/aan is4 ,ev5m9 kan m5 nauwkeurig de plaats bepal51 wa> hij voor het e]/ is opgetr$54 ,to* heeft m5 r$5 te ond]/ell51 dat de oorspronkelijke m5s*1 die re$s e5 spoor van e5e taal bezat1 die re$s 9 groep5 v]e5igd leefde1 en die re$s /e55 g]e$s*app5 kon v]va>dig51 en op hor5 teek55 kon1 me] dan hond]dduiz5d j>5 oud is1 en 9 ,azi1 9 de nabijheid d] ,p]zis*e golf leefde1 van wa> hij zi* ov] de a>de v]spreid heeft4 ,de gee/elijke k>akt]trek1 die d5 m5s* k5m]kt1 is zijn v]mog5 om afgetrokk5 begripp5 te vorm54 ,neem dat v]mog5 weg1 en de m5s* valt w$] 9 d5 di]lijk5 toe/& t]ug4 ,do* dat v]mog5 is nog betrekkelijk jong1 en wij kunn5 de v]s*ill5de phras5 van de ontwikkel+ van dat v]mog5 volg54 ,de wiskunde wordt b4v4 t]e*t bes*\wd als de s*oon/e op5b>+ van d5 m5s*elijk5 gee/1 vooral 9 h>e toepass+ op de diepz9nig/e vraag/ukk5 d] /]r5kunde2 het is niet moeilijk h>e ontwikkel+ na te gaan4 ,m5 is begonn5 met het gewone tell5 tot ti51 op de v+]s d] h&3 dit is de oorsprong van het ti5tallig /elsel4 ,voor l5gtemat5 heeft m5 d5 voet1 d5 elleboog1 de s*r$e g5om51 voor dieptemet+5 d5 vadem2 al die afmet+5 zijn aan het m5s*elijke li*aam ontle5d4 ,9 het wigvormig s*rift d] ,*alden word5 de getall5 e5v\dig voorge/eld door gat54 ,bij de ,griek5 zijn de cijf]s niets &]s dan de lett]s van het alphabet met e5 acc5t er bov53 a' #a1 b' #b1 enz4 tot #bj2 groot]e getall5 word5 voorge/eld door v]b9d+5 van lett]s4 ,de meetkunde is begonn5 met l&meetkunde en b\wkunde4 ,de eig5lijke wiskunde dagteek5t wa>s*ijnlijk e]/ van ,?ales en ,py?ogoras1 9 de zesde eeuw vr ,*ri/us1 als uitbreid+ d] rek5kunde en meetkunde van de ,egypt5>54 ,de meetkunde1 als wet5s*ap1 als v]zamel+ van onw$]legb>e /ell+51 dagteek5t e]/ van ,euclides en ,ar*im$es2 de k5nis d] kegelsn$5 dagteek5t e]/ van ,apollonius1 de algebra is begonn5 met ,diophantes1 de /]r5kunde met ,hipp>*us en ,ptolemaeus1 de k5nis van d5 b\w van het zonne/elsel met ,cop]nicus1 de k5nis van de beweg+ d] hemelli*am5 met ,kepl]1 en van de wett5 di] beweg+ met ,newton2 de natuurkundige /]r5kunde is door ,galile gegrondve/ door de uitv9d+ van d5 v]rekijk]1 de toepass+ van de algebra op de meetkunde door ,desc>tes1 de log>i?m5 door ,nep]1 de diff]5tiaal-rek5+ door ,leibnitz1 de integraal-rek5+ door ,eul] en ,b]n\illi2 de toepass+ di] wet5s*app5 op de /]r5kunde is de vru*t van de /udie van ,lamb]t1 d',alemb]t1 ,lagrange1 ,laplace1 ,gauss en &]54 ,dat alles dagteek5t e]/ van gi/]54 ,zoo ziet m51 hoe m5 /ap voor /ap de ontwikkel+ van d5 m5s*elijk5 gee/ volg5 kan4 ,wat wij zooev5 gezegd hebb5 van de wis- en /]r5kunde1 geldt ev5ze] voor de natuurkunde1 de s*eikunde1 9 n woord1 voor alle kun/5 en wet5s*app51 voor alle w]k5 des gee/es4 ,wel is niet altijd de vooruitgang ev5 duidelijk1 wel is1 zooals b4v4 bij de beeldh\wkun/ en de s*ild]kun/1 somtijds 9 twe$uiz5d j>5 ge5e ontwikkel+ te bespeur52 do* m5 v]gete niet1 dat twe$uiz5d j>5 sle*ts e5 dag zijn 9 de ges*i$5is d] a>de4 ,voor hem1 die tot d5 oorsprong weet op te klimm51 en die zi* niet door vooroordeel5 laat leid51 is het duidelijk1 hoe alles1 wat ?ans d5 m5s5 zijne groote wa>de geeft1 geleidelijk 9 d5 loop d] eeuw5 door voortdur5de inspann+ v]worv5 is4 ,zelfs 9 de nieuw/e wet5s*app51 9 de nieuw/e ontdekk+51 9 de s*]pz9nig/e toepass+51 s*ept de groot/e reuz5gee/ niets nieuws3 hij maakt gebruik van de gegev5s1 hem door de wet5s*ap v]s*aft1 om ha> e5 /ap v]d] te br5g54 ,dat is /e$s de gang d] ontwikkel+ gewee/4 ,wel is de teg5woordige m5s*heid nog niet volmaakt4 ,nog is de eeuw d] r$e niet aangebrok54 ,zoolang nog de kra*t het re*t behe]s*t2 zoolang nog /a&e leg]s noodig s*ijn5 te zijn2 zoolang er nog armo$e en onwet5dheid1 dief/al en moord be/aat1 zlang kunn5 wij ons nog niet b]oem5 op d5 naam van e5 v]/&ig ras4 ,do* de geleidelijke vooruitgang 9 het v]l$5 is e5 wa>borg voor de toekom/2 de w]eld gaat vooruit4 ,kun/5 en wet5s*app51 go$e smaak1 lett]kunde en z$elijkheid1 alles v]heft zi*4 ,het gevoel voor het go$e en w>e ontwikkelt zi*2 deugd en k5nis v]$el5 en re9ig5 d5 m5s54 ,met v]tr\w5 mog5 wij de toekom/ tegemoet gaan4 ,want de m5s*heid1 bevrijd uit de knell5de b&5 van h>5 di]lijk5 oorsprong1 behe]s*t de w]eld 9 ha> /rev5 na> voortdur5de ontwikkel+4 ,zoo zal dan e5 volg5d m5s*5gesla*t1 /eun5de op de ond]zoek+5 van voorga&e eeuw51 we] nieuwe feit5 v]zamel51 nieuwe ontdekk+5 do51 nieuwe gezi*tspunt5 op552 totdat na v]loop van hond]d5 en hond]d5 eeuw5 e5 hoog] ontwikkeld1 e5 bet] en re9] m5s*5gesla*t onze plaats zal innem54 ,want vooruitgang is de wet d] natuur2 dit geheele w]k legt da>van de getuig5is af2 het zoek5 na> de ,wa>heid is het /rev5 van d5 m5s*elijk5 gee/4 ,al het &]e is sle*ts ijdelheid4 ,de be/emm+ van i$] onz] is het1 om ons me] en me] te ontwikkel54 ,wel is de toekom/ voor ons v]borg51 do* uit de /udie van het v]l$5e kunn5 wij de ri*t+ le]5 k5n51 wa>9 zi* de m5s*heid beweegt4 ,en die /udie w]kt jui/ da>om zoo v]$el5d op ons gemo$1 omdat zij ons aanspoort1 om te lev5 9 de goddelijke w]eld des gee/es en omdat op h>e bani] 9 vlamm5d s*rift ges*rev5 /aat3 ,wa>heid1 ,li*t1 ,hoop4 ,,aanteek5+5 #a ,de ,wond]5 des ,hemels4 ,flamm>ion's ,a/ronomie populaire1 voor ,n$]l& bew]kt4 ,zutph51 ,w4,j4 ,?ieme en ,cie4 #b ,het ,rijk d] ,/]r51 ,flamm>ion's ,etoiles et ,curiosits du ,ciel1 voor ,n$]l& bew]kt4 ,zutph51 ,w4,j4 ,?ieme en ,cie4 #c ,de 9 fig4 #cd en #ce geteek5de wez5s zijn die1 welke 9 de lu*t het mee/ v]spreid zijn4 ,op bewoonde plaats5 is hun aantal ze] groot1 t]wijl het op de b]g5 en 9 volle zee uit]/ g]+ is1 zooals de volg5de tabel le]t3 ,aantal bact]in1 geteld 9 e55 cubiek5 met] lu*t4 ,op de b]g5 #a tot #aj ,bov5 op het ,pan!on te ,p>ijs #bjj ,p>k van ,monts\ris #ejj ,lu*t 9 de rue ,rivoli te ,p>ijs #c #dhj ,lu*t 9 de nieuwe huiz5 te ,p>ijs #d #ejj ,lu*t 9 het laboratorium te ,monts\ris #g #dbj ,lu*t 9 de oude huiz5 te ,p>ijs #cf #jjj ,lu*t 9 het nieuwe hospitaal te ,p>ijs #dj #jjj ,lu*t 9 het hospitaal la ,piti te ,p>ijs #gi #jjj #d ,bij de hydra's v9dt m5 re$s e5e /]ke ontwikkel+ d] lev5skra*t4 ,zij zijn ze] gulzig en geva>lijk voor h>e ev5 groote nabur54 ,de mond aan het voore9de is omzet met e5 krans van bewegelijke1 lange vang>m52 aan de opp]vlakte en 9 de nabijheid da>van v9dt m5 e5 aantal netelorgan54 ,de draad1 9 die netelorgan5 beslot51 e9digt 9 e5 pe]vormig blaasje1 wa>a*t] drie ( vi] we]haakjes /aan2 de polyp kan na> willekeur die we]haakjes uitslaan en intrekk54 ,als e5 infusi$i]tje 9 de nabijheid d] hydra komt1 grijp5 de vang>m5 het aan1 hak5 de we]haakjes da>9 va/ en wordt het 9 d5 mond van het mon/] gesleept4 ,ge5 enkel di] op het l&1 zelfs niet de ontzaglijk/e v]s*eur5de di]51 bezit zulke geva>lijke wap55 als die bijna onm]kb>e polyp1 wi] gulzigheid en v]t]5d v]mog5 zond] w$]ga zijn4 ,door middel van d5 mikroskoop heeft m5 wa>g5om51 dat die di]tjes1 na hunne prooi te hebb5 v]slond51 e5ige m9ut5 lat] de ov]blijfsel5 w$] uitw]p51 die dan hunne vo$5de eig5s*app5 v]lor5 hebb52 somtijds v]sl9d5 zij li*am51 groot] dan zij zelf zijn2 m5 ziet dan de mondop5+1 en de holte1 die het li*aam vormt1 zi* uitzett5 tot driemaal het gewone volume2 indi5 het v]slond5 di] e5 omhulsel bevat1 dan wordt dit 9 de maag van de polyp door het maagsap week gemaakt en zoo voor de vo$+ ges*ikt4 ,opm]kelijk is het1 dat dit v]t]5d v]mog5 alle5 w]kt op vreemde li*am5 en niet op polyp54 ,trembley _h dit re$s 9 het midd5 d] vorige eeuw opgem]kt4 ,e5e polyp _h tegelijk met h>e prooi n5 h>] eig5 vang>m5 +eslikt3 na v]loop van e5ige oog5blikk5 kwam de vang>m ong$e]d uit de mondop5+1 t]wijl de prooi 9 het li*aam van de polyp w]d opgelo/4 ,h>t+ v]telt1 dat twee polyp5 elk&] e5e prooi betwi/t52 ge5e van beide wilde de prooi loslat52 de /]k/e slikte to5 de zwak/e op met de prooi1 wa>aan zij zi* _h va/geklemd4 ,e5ig5 tijd lat] wi]p de ov]w9na> de ov]blijfsel5 van zijn5 maaltijd uit1 en tegelijk]tijd kwam de &]e polyp ong$e]d te voors*ijn1 die we] na kort5 tijd ja*t g+ mak5 op &]e di]51 als w>e er niets ges*i$4 #e ,zij heeft re$s e55 aanvang g5om5 bij de plant54 ,de plant is lang zoo w]keloos niet als m5 zi* dit gewoonlijk voor/elt2 zij ademt1 eet1 dr9kt en slaapt4 ,zij ademt ev5als wij de dampkr+slu*t 91 ma> jui/ 9 omgeke]de volgorde2 zij ademt koolzuur 91 dat voor ons dood5de gas1 en h]/elt zoo het ev5wi*t 9 de sam5/ell+ van d5 dampkr+4 ,zij eet en dr9kt2 ha> vo$sel is kool/(1 ammoniak1 zwavel1 phosphorus4 ,de kra*tige b\w h>] wortels en blad]5 /elt ha> 9 /aat1 ha> vo$sel te nem5 en zelfs te hal5 uit de lu*t en d5 bodem1 zoov] h>e arm5 zi* kunn5 uit/rekk54--,zij slaapt3 de mee/e plant5 volg5 gehoorzaam de natuur en slap5 van het ond]gaan tot aan het opkom5 van de zon1 &]e e*t] wak5 tot laat 9 d5 na*t1 /aan niet vr 's middags op1 en ontwak5 zelfs 9 het geheel niet bij reg5a*tig w$]4 ,e5 geheime b& v]b9dt de plant aan het li*t2 het uur van ha> ontwak5 en ontluik5 wijzigt zi* na> de families2 er zijn er1 die da>9 de ja>getijd5 en de afwissel+5 9 temp]atuur volg52 &]e e*t] ond]w]p5 zi* als gehoorzame do*t]s aan d5 s*ijnb>5 loop d] zon4 ,hi]uit heeft ,l9naeus zijn bek5d uurw]k van ,flora v]va>digd4 ,de plant heeft het v]mog51 het vo$sel te kiez51 dat ha> pa/4 ,tot voorbeeld di5e het volg5de3 ,op de pu9hoop5 van ,new-,abbey 9 het ,graafs*ap ,gall[ay groeide op e55 oud5 muur e5 ahornboom4 ,da> le$ de arme ahorn1 e5ige voet5 bov5 d5 vru*tb>5 bodem1 hong]1 e5e w>e tantalusbeproev+1 nu de vru*tb>e a>de zoo di*t 9 zijne nabijheid lag4 ,wie kan ons de /uiptrekk+5 s*ets5 van het arme wez51 /rijd5de teg5 d5 dood1 de kwell+51 die het niet kon uit51 zijn v]sma*t5 en lijd58 ,wie kan zegg51 wat er 9 het organisme van d5 arm5 lijd] omg+2 welke v]mog5s w]d5 geprikkeld en geoef5d1 welke gav5 zi* g+5 op5b>584444 ,zek] is het1 dat de ahorn1 de onbewegelijke1 de geket5de1 nu hij de a>de niet tot zi* kon trekk51 zi* na> die a>de voortbewoog4 ,liep hij8 ,ne51 hij rekte zi* uit en /rekte wanhopig zijne arm5 uit4 ,e5 voor dat doel gevormde wortel w]d op v]k5n+ uitgezond51 na> d5 grond g]i*t1 en4444 b]eikte di54 ,met hoeveel vreugde drong hij da>9 door6 ,de boom 0 g]$4 ,door di5 nieuw5 wortel gevo$1 v]plaat/e hij zi*1 liet hij de wortels1 die doelloos w>51 af/]v51 en v]liet hij de /e55 van d5 oud5 muur1 om voort te lev5 op het r$d5de orgaan1 dat weldra 9 e55 /am v]&]de4 ,is de ov]e5/emm+ van di5 drang met d5 m5s*elijk5 wil niet treff5d8 ,li*t6 li*t6 riep ,goe! uit1 to5 hij d5 laat/5 adem uitblies4 ,die kreet1 die uit+ van e5e he]lijke symboliek1 die dor/ na> li*t1 het is de voortdur5de smeekb$e van de plant1 van d5 gro5geblad]d5 tak1 van de welriek5de bloem4 ,m5 heeft wa>g5om51 hoe e5e heldhaftige jasmijn telk5s e5e plank1 van gat5 voorzi51 doortrok1 om het li*t te zoek51 zoo dikwijls m5 ha>1 door de plank om te ke]51 van het li*t afw5dde4 ,en dan het kruidje-ro]-mij-niet1 dat bij de m9/e aanrak+ 9 doodslaap g]aakt6 ,9 de trop5 v9dt m5 soms veld5 vol van die plant51 welke re$s bij de /app5 van e5 pa>d 9 de v]te sam5trekk51 als w]d5 zij v]s*rikt4 ,v]doov5de middel5 v]m9d]5 h>e gevoeligheid4 ,met opium besproeid slap5 zij 94 ,e5e electris*e ontlad+ kan ze dood54 ,e5 wa>nem] deelt m$e1 hoe zij 9 e5 rijtuig geplaat/1 zi* ond] d5 invlo$ d] s*okk5 e]/ v]s*rikt sam5trokk51 en na er aan gewoon g]aakt te zijn1 we] ru/ig w]d54 ,zoo dikwijls het rijtuig /il hield1 s*55 zij zi* we] opnieuw te v]baz5 en te s*rikk51 en trokk5 zij we] sam54 ,wij z\d5 te v] afdwal51 indi5 wij de a&a*t onz] lez]s ve/igd5 op de vlees*et5de plant54 ,g5oeg zij het1 er op gewez5 te hebb51 hoe ook de plant5w]eld h>e /em doet hoor5 9 het h>monis*e koor d] natuur4 #f ,door bez9k+ ont/ane lag5 7,neptunis*e =matie74 #g ,ik heb gezi51 dat datg5e wat e]tijds va/l& gewee/ 01 nu zee is2 ik heb gezi51 dat l& uit de zee is ont/aan4 ,en v] van de zee ligg5 zees*elp51 en e5 oud ank] is gevond5 op d5 top van e55 b]g4 7,ovid4 ,metam4 ,,xv1 #bfb-bfe74 #h ,wij h]hal5 nog e5s1 dat deze getall5 ge5e absolute wa>de hebb5 en alle5 di55 als v]h\d+sgetall54 #i ,edg>d ,qu9et3 ,la ,cration4 #aj ,op bepaalde plaats5 is de v]damp+ veel /]k] dan het algeme5 gemiddelde b$raagt4 ,zoo reg5t het bijna nooit bov5 de ,roode zee en 9 h>e nabijheid1 en de v]damp+ heeft da> z snel plaats1 dat da> e5e laag van #g met]s dikte ja>lijks als damp wordt weggevo]d4 ,de ,roode zee z\de dus re$s lang uitg$roogd en v]vang5 zijn door e5e z\tvallei1 indi5 zij niet gevo$ w]d door de ,indis*e zee en de ,middell&s*e zee4 ,de wat]spiegel d] ,roode zee is dezelfde als die van d5 gemiddeld5 wat]spiegel van d5 ,oceaan1 omdat zij da>m$e 9 geme5s*ap /aat4 ,ditzelfde geldt voor de ,middell&s*e zee1 nietteg5/a&e h>e v]damp+ #a_/c me] b$raagt dan hetge5 ha> wordt toegevoegd4 ,da> de ,caspis*e zee afgeslot5 is1 heeft zij e55 &]5 wat]spiegel v]kreg5 en is zij #ajj met]s g$aald2 de doode zee is #djj met]s g$aald2 de wat]spiegel di] zeen wordt bepaald door de v]h\d+ tuss*5 de hoeveelheid v]damp5d wat] en de hoeveelheid reg54 #aa ,de arbeid d] rivi]5 bij de aanslibb+ v]m9d]t van ja> tot ja> door het gebruik1 dat de l&b\w]s van het wat] mak54 ,de ,po wordt gebruikt voor de besproei+ van hond]dduiz5d5 bund]s3 dagelijks word5 da>aan #ee millio5 cubieke met]s wat] onttrokk5 voor d5 l&b\w 9 ,lomb>dije en ,v5eti4 ,zoo geeft de ,ganges #f_/g van zijn wat] af t5 behoeve van #c millio5 m5s*52 9 de delta van d5 ,nijl di55 /e$s #ej #jjj putt5 t] besproei+ t5 ko/e d] rivi] en d] kanal54 ,e5 groot g$eelte van het wat] is re$s g$ronk5 en afgeleid vrdat het de zee b]eikt4 #ab ,welke v]woe/+5 e5e zoodanige golf1 v]oorzaakt door het /ort5 van groote massa's /e5 9 het wat]1 kan v]oorzak51 heeft m5 9 #ahhc te ,krakatau ond]vond54 ,m5 leze ov] die ontzett5de ramp het voortreffelijke w]k van d5 ,he] ,r4,d4,m4 ,v]beek3 ,krakatau4 #ac ,de devonis*e =matie ligt bloot 9 ,engel& 7,devon%ire1 ,%rop%ire1 ,h]e=d%ire enz471 9 ,frankrijk 7,ard5n51 ,orne1 ,cot5t91 ,s>!1 ,may5ne1 ,ile-et-,vila9e1 ,vogez51 ,langu$oc1 ,pyr5en71 9 ,duits*l& 7,rijnoev]s1 ,nassau1 ,we/phal57 9 ,spanje 7,a/uri7 enz4 #ad ,e]/ onlangs heeft m5 9 de middel/e siluris*e =matie 9 ,calvados d5 vleugel van e5 insect gevond54 ,het 0 e5e soort van kakk]lak4 #ae ,de ,wond]5 des ,hemels1 na> ,camille ,flamm>ion4 ,zutph51 ,w4,j4 ,?ieme en ,cie4 #af ,de opp]vlakte d] /e5kol5mijn51 die 9 exploitatie zijn1 b$raagt ongeve] #ejj #jjj vi]kante kilomet]s4 ,de hoeveelheid /e5kool1 die gemiddeld ja>lijks uit alle mijn5 d] a>de opg$olv5 wordt1 b$raagt #bjj milli>d kilogram4 ,engel& lev]t da>van de helft1 ,frankrijk het ti5de deel4 ,engel& bezit #cej #jjj mijnw]k]s1 ,frankrijk #ajj #jjj1 ,duits*l& ev5e5s1 ,belgi #ej #jjj4 ,het ond]a>ds*e leg]1 dat ov] de geheele a>de /rijdt voor de w]k5 des vr$es1 voor de indu/rie en de ontwikkel+ d] m5s*heid1 telt ongeve] n millio5 man4 #ag ,enkele amphibin zijn lev5d b>5d1 en br5g5 jong5 voort zond] kieuw52 vr de geboorte e*t] hebb5 zij nog kieuw54 #ah ,ond] de m]kwa>dig/e z\tmijn5 d] w]eld behoor5 die van ,wieliezka1 bij ,krakau1 9 ,pol51 aan d5 voet d] ,k>pa!n4 ,zij zijn #cjjj met]s lang en #abjj met]s bre$ en ligg5 #djj met]s ond] de opp]vlakte van d5 grond4 ,m5 heeft da>9 e5e v]zamel+ van groote ond]a>ds*e gewelv51 e5e ontzaglijk groote /ad met /rat51 ple95 en hutt5 voor de mijnw]k]s en hun gez92 hond]d5 zijn da>9 gebor5 en e9dig5 da>9 ook hun lev54 ,er zijn kle9e kapell5 voor de godsdi5/oef5+51 en enkele ga&]ij5 zijn hoog] en bre$] dan k]k54 ,m5 heeft da>9 e5 groot aantal li*t5 ont/ok51 wi] vlam ov]al op de z\tmur5 we]kaats5d1 deze nu e5s s*itt]5d wit doet s*ijn51 dan w$] 9 s*itt]5de kleur5pra*t4 ,m5 v9dt er e5 me]1 dat m5 9 e5e roeiboot bezoekt4 ,de hoeveelheid z\t1 die m5 uit die mijn5 geput heeft s$]t h>e ontdekk+ 9 het midd5 d] d]ti5de eeuw1 b$raagt me] dan #fjj millio5 c5t5a>s4 ,de z\tmijn5 van ,zwits]l& lev]5 ja>lijks niet m9d] dan #eijjjj c5t5a>s4 #ai ,m5 h]9n]t zi*1 hoe ,a5eas zijn5 vad] ,an*ises op d5 rug wegdroeg4 #bj ,m]kwa>dig is het1 hoev] wij het 9 de k5nis van die oude soort5 gebra*t hebb54 ,wij wet5 b4 v4 welke di]5 de i*?yosaur5 v]slond52 m5 weet1 hoe hun d>mkanaal gevormd 04 ,die k5nis zijn wij te dank5 aan de ontdekk+ van de koproli!n 7drek/e5571 die tegelijk met de skelett5 di] di]5 v]/e5d zijn4 ,het ond]zoek di] drek/e55 van d5 i*?yosaurus heeft ons duidelijk s*ubb5 van viss*51 t&51 enz4 do5 k5n54 #ba ,0 de ontdekk+ dez] wez5s moeilijk1 hunne uitgrav+ 0 het nog me]1 en sle*ts ond] de groot/e voorzorg5 kon m5 die tot e5 go$ e9de br5g54 ,de be5d]5 to* hadd5 we9ig va/heid en viel5 tot /(1 zoodra m5 ze vrijmaakte4 ,om aan dit groote bezwa> te gemoet te kom51 nam m5 zijne toevlu*t tot e5e h&elwijze1 die h]9n]t aan die1 welke de tu9li$5 toepass51 om graszod5 ov] te plant54 ,ev5m9 als zij de gra%alm5 n voor n uittrekk51 om ze z ov] te br5g51 ma> de a>de1 die de graszod5 draagt1 bij plat5 losmak51 zoo de$ m5 ook met de be5d]5 d] iguanodons4 ,m5 hakte de klei1 die de be5d]5 bevatte1 9 blokk51 en m5 besloot deze 9 di5 toe/& na> de opp]vlakte te br5g54 ,do* die blokk51 wa>van enkele #a1ej met]s lang en bre$1 en #fj c5timet]s hoog w>51 liep5 door hunne groote afmet+5 geva> van 9 /ukk5 te vall54 ,dit moe/ tot elk5 prijs v]m$5 word54 ,da>om omgaf m5 ze met e5 h>d omhulsel1 door ze 9 gips te dompel54 ,zoo w]d het blok aan vi] zijd5 beplei/]d1 wa>na m5 het na> de opp]vlakte bra*t4 ,da>na omgaf m5 het door ijz]5 hoepels en bekle$de ook de beide vrije uite9d5 met gips4 ,v]volg5s kreeg het blok e5 volgnumm]1 en alle blokk51 die tot e5zelfde di] behoord51 w]d5 met e5e zelfde lett] gem]kt3 zoo v]me$ m5 het geva>1 dat de kop van het ne di] op d5 romp van het &]e geplaat/ w]d4 ,bov5di5 w]d nog e5e teek5+ gemaakt van de ligg+ d] v]s*ill5de blokk5 van i$] exempla>1 t5 e9de ze lat] nauwkeurig 9 d5 /& te plaats51 di5 zij innam51 to5 zij nog deel uitmaakt5 van de kleilaag4 ,het totale gewi*t d] blokk5 b$roeg met hun omhulsel #aaj #jjj kilogram2 zij w]d5 p] spoor na> ,brussel v]vo]d1 wa> zij ong$e]d 9 het ,museum van natuurlijke hi/orie aankwam54 #bb ,die teek5+ h]/elt de beide kruip5de di]5 9 de omgev+ van hunn5 tijd4 ,de megalosaurus1 e5 vlees*et5d di]1 heeft e5e aanvall5de h\d+2 de iguanodon1 e5 plant5et5d di]1 gaat v]d$ig5d] wijze te w]k1 op het punt van gebruik te mak5 van de vreeselijke spoor aan zijn' duim4 ,m5 v9dt op d5 a*t]grond v]s*ill5de soort5 van v>5s1 cycaden en naaldboom54 ,er w>5 to5 re$s pijnboom54 #bc ,de e]/e mosasauri zijn re$s 9 #agff bij ,maa/ri*t gevond5 door e55 (fici] ,dr\91 die de be5d]5 opko*t1 welke door de w]kli$5 9 de /e5groev5 ontdekt w>54 ,h(fman1 e5 (fici] van gezondheid1 zette de ond]zoek+5 van ,dr\9 voort en v]zamelde e5e groote m5igte b\w/(f51 die bij d5 dood van d5 bezitt] 9 #aghb 9 h&5 van ,petrus ,camp] ov]g+54 ,to5 9 #agic het ,frans*e leg] ,maa/ri*t b9n5getrokk5 01 zond de g5]aal ,kleb] na> d5 ,j>d9 des ,plantes te ,p>ijs d5 fossiel5 kop van d5 mosasaurus1 die to5 9 h&5 0 van het k]kbe/uur4 ,faujas de ,sa9t-,fons be/ude]de di5 en me5de 9 het ,maa/ri*ts*e di]1 zooals het to5 g5oemd w]d1 e55 groot5 krokodil te h]k5n54 ,de kop is twee met]s lang4 ,cuvi] bes*reef d5 s*$el en de w]velkolom1 en beoordeelde het zologis*e k>akt] van het di] jui/]1 hoewel hij d5 jui/5 a>d d] l$emat5 nog niet voldo5de kon va//ell54 ,to* h]k5de hij re$s1 dat het e5e soort van v9n5 w>51 die hij v]geleek met die d] dolfijn5 en d] plesiosaur54 ,9 #ahda vond ,r4 ,ow5 naa/ d5 bek5d5 mosasaurus e5e nieuwe familie1 d5 leiodon1 die aan zijne t&5 h]k5d kon word54 ,door die ontdekk+ nam wel het aantal vorm5 toe1 do* de k5nis van de be5d]5 d] soort g+ er niet door vooruit4 ,iets lat] 7#ahde7 vond ,goldfuss w$] e5e nieuwe soort1 d5 ,am]ikaans*5 mosasaurus1 wa>van het g]aamte ?ans te ,rome bewa>d wordt4 ,da>door 0 onze k5nis d] mosasauri w]kelijk vooruitgegaan4 ,nadat e5 tijdlang ge5e nieuwe ontdekk+5 plaats hadd51 w]d de k5nis di] wez5s onv]wa*t v]me]d]d door de onv]wa*te opgrav+5 aan de ov]zijde van d5 ,atlantis*5 ,oceaan4 ,pr(essor ,cope bes*reef 9 zijn groot w]k ov] de gew]velde di]5 uit de krijtp]iode drie nieuwe soort5 7,platec>pus1 ,clida/es en ,sironectes71 die te zam5 #ba families v]teg5woordigd54 ,pr(essor ,m>% e9delijk1 die #adjj exempl>5 van mosasauri bezit1 ont/ak 9 #ahgb li*t ov] d5 b\w d] s*\d]blad]51 het bekk5 en de l$emat54 ,a*t j>5 lat] 7#ahhj7 bes*reef hij het bor/be54 ,ook ontdekte hij d5 a>d d] huidbekle$sels4 ,aan de vijf nieuwe families door hem bepaald1 voegde ,dollo nog twee toe4 #bd ,9 de gro5e z&/e5 van ,cambridge1 behoor5de tot het bov5/e g$eelte d] oud/e krijt=matie1 heeft m5 d5 vorm d] s*$elholte van e55 pt]odactylus gevond54 ,de h]s55 gelek5 op die van e55 uil2 ook het a*t]ho(d en de gezi*tsz5uw gelijk5 me] op die van e55 vogel dan op die van e5 kruip5d di]4 #be ,na> ,neu*tel 7,neocomium74 #bf ,na> ,orgon 7,frankrijk74 #bg ,de bodem van d5 ,artesis*5 put te ,gr5elle be/aat uit ,gault4 #bh ,na> ,apt 7,frankrijk74 #bi ,na> het dep>tem5t ,aube4 #cj ,na> de /ad le ,mans4 #ca ,na> ,t\ra9e 7,tufkrijt1 ook bij ,maa/ri*t voorkom5d74 #cb ,na> ,s5s 7,wit krijt74 #cc ,*ampagnekrijt4 #cd ,9 ,haute-,g>onne voorkom5d4 #ce ,soort5 van zeegels4 #cf ,na> het z& van ,soissons4 #cg ,p>ijs* gr(kalk4 #ch ,klei en z& van ,tong]5 9 ,limburg4 #ci ,kalk/e5 van ,aquitani4 #dj ,na> de ,italiaans*e heuvels 7langhue74 #da ,zwits]s*e molasse4 7,eib]g5 en ,w9t]swijk74 #db ,klei uit ,tortone4 7,itali74 #dc ,ov]e5kom5de met de =matie d] ,caspis*e zee4 #dd ,subap5nijns*e zeevorm+3 ,plaisance1 enz4 #de ,uitdrog+ van het ,rhnebekk54 #df ,/rook van d5 elephas m]idionalis van de ,arnovallei4 #dg ,lat]1 7fig4 #bhd7 gev5 wij het g]aamte van het paleo!rium1 en op de volg5de bladzijde 7fig4 #bhj7 het geheele di]4 ,het is niet1 zooals m5 vroeg] me5de1 log en lomp1 ma> het heeft e5e si]lijke ge/alte1 en de hals 0 miss*i5 ev5 lang als die van het pa>d en van d5zelfd5 vorm als bij de lama4 #dh de9os1 v]s*rikkelijk2 k]as1 hor54 #di hua9a1 hy5a2 arktos1 be]4 #ej ma*aira1 mes2 od\s1 t&4 #ea mesos1 midd52 pi?ikos1 aap4 #eb ,lijn5 van dezelfde gemiddelde temp]atuur4 #ec ,9 ,n$]l& v9dt m5 vi] soort5 van diluvium1 en wel #a4 ,het ,rijndiluvium1 afkom/ig van de geb]gt5 langs d5 ,rijn2 dit be/aat groot5deels uit z& en gr9t 7heuvels van ,arnhem1 ,nijmeg5 en ,kleef74 #b4 ,het ,maasdiluvium1 uit de ,ard5n5 aangevo]d4 #c4 ,het ,sc&9avis* diluvium1 granietblokk51 door ijsb]g5 uit ,zw$5 en ,noorweg5 aangevo]d 7,hunneb$d574 #d4 ,het gem5gde diluvium 79 de ,veluwe en ,gooil&74 ,m5 zie hi]ov] 9 bijzond]h$5 ,w4,c4,h4 ,/>+1 de ,bodem van ,n$]l&4 #ed ,zie de ,wond]5 des ,hemels1 na> ,camille ,flamm>ion1 blz4 #fe4 #ee ,het lss is e5e fijn v]deelde1 tot /( te wrijv5 klei1 9 ons l& vooral voorkom5d 9 ,limburg4 #ef ,9 ,novemb] #ahhe heeft m5 e55 bijna voll$ig5 slagt& van e55 elephas antiquus gevond5 9 de om/rek5 van ,p>ijs1 op #de met]s diepte 9 e5e gipsgroeve4 ,die sle*ts we9ig gekromde slagt& 0 #a1ej met] lang4 ,dat di] _h da> miss*i5 wel hond]dduiz5d j>5 9 het gips geleg54 ,hoewel zelf tot gips ov]gegaan1 kon m5 er nog op het e]/e gezi*t de conc5tris*e lag5 van het ivoor 9 h]k5n54 #eg ,wij zag5 vroeg]1 dat de embryologie le]t1 dat de m5s* en de zoogdi]5 9 d5 mo$]s*oot alle phas5 doorloop51 die bij de ontwikkel+ d] soort5 doorloop5 zijn1 en dat i$] onz] e5ige dag5 kruip5d di]1 vi]voetig di] enz4 gewee/ is4 ,wij zag5 tev5s1 dat de afge/orv5 organ5 nog 9 ons li*aam voorkom51 als getuig5 uit het v]l$5e4 ,lang5 tijd heeft m5 er ov] getwi/1 ( de m5s*elijke vru*t e5ig5 tijd e55 /a>t bezit1 met w]vels als die d] ap5 en vi]voetige di]54 ,die vraag is onlangs voor go$ opgelo/4 ,9 de zitt+ d] ,acadmie des ,sci5ces van #h ,juni #ahhe heeft de ,he] ,fol bewez51 dat de m5s*elijke vru*t van #e #a_/b millimet]1 d4i4 van #be dag51 #cb w]vels bezit2 die van #i tot #aj millimet]s1 d4i4 van #ce tot #dj dag51 #ch w]vels4 ,het m5s*elijke g]aamte heeft er sle*ts #bd4 ,die /a>taanhangsels blijv5 sle*ts kort4 ,bij vru*t5 van #ab millimet]s1 d4i4 van zes wek51 v]groei5 de #ch/e1 #cg/e en #cf/e te zam51 t]wijl de #ce/e niet me] s*]p ges*eid5 is4 ,e5e vru*t van #ai millimet]s heeft nog sle*ts #cd w]vels4 ,hi]uit volgt1 dat de normale vru*t 9 de #e;de en #f;de week h>] ontwikkel+ e55 /a>t heeft van kegelvormige g$aante1 uit w]vels be/a&e en van het li*aam ges*eid54 #eh ,wij h]hal5 nogmaals3 van e55 aap1 die de geme5s*appelijke /amvad] van d5 m5s* en de teg5woordige ap5 gewee/ is4