,bezoek aan d5 b]g ,a?os4     ,i4   ,op 
de noordelijk/e d] drie l&tong51 wa>m$e 
het oude ,*alcis 9 de ,aeges*e zee      
vooruit/eekt1 v]heft zi*1 hoog bov5 de  
blauwe wat]51 e5 bre$e1 /atige b]g1 bij 
de oude als de b]g ,a?os bek5d1 en 9    
lat] tijd ,monte-,santo ( ,heilige-b]g  
bijg5aamd1 vanwege zijne uitsluit5d uit 
gee/elijk5 be/a&e bevolk+4 ,ond] het    
byzantijns*e rijk hebb5 deze monnik5    
kra*tig m$egew]kt tot de lett]kundige en
 arti/ieke beweg+1 die de ,r5aissance   
voorb]eidde1 en nog h$5 t5 dage bezitt5 
zij rijke boek]ij51 en is de b]g de     
zetel van e5e eig5e s*ild]s*ool4        
,tijd5s mijn v]blijf 9 ,griek5l&1 _h ik 
het voornem5 opgevat1 di5 b]g met zijne 
al\de kloo/]s te bezoek52 en na mij te  
,kon/ant9opel voorzi5 te hebb5 van e5   
aanbevel+sbrief van d5 patri>*1 zond]   
welk5 m5 geva> loopt door de monnik5    
m9d] go$ ontvang5 te word51 v]liet ik1  
d5 #i;d5 ,mei #aheh1 met mijn vri5d     
,s4444 en d5 drogman ,v\lg>is1 de       
voor/ad ,p]a4 ,wij wild5 p] boot na>    

,salonika gaan1 en v&a> ov] l& de reis  
na> d5 b]g ,a?os voortzett54  ,twee dag5
 lat] zeild5 wij kaap ,k>a-,b\rn\ om1 en
 vo]5 de kalme baai b9n51 wa>aan        
,salonika1 9 ha> gordel van hooge1 met  
bolw]k5 voorzi5e mur5 gevat1 ligt1      
leun5de teg5 de za*t glooi5de b]ghell+4 
,salonika1 het oude ,!ssalonika1 dat nog
 9 zijn naam de h]9n]+ bewa>t aan de    
ov]w9n+1 door ,filippus van ,mac$oni op 
de ,!ssalirs behaald2 ,salonika heeft1  
hoeze] ook van zijne vroeg]e groo!id    
v]vall51 nog e5 voorkom5 van s*oonheid  
en aanzi5 beh\d51 dat e5 zond]l+5 indruk
 maakt bij de zoo blijkb>e teek55 van   
a*t]uitgang en kwijn+4 ,de hav5 is      
e5zaam1 de re$e l$ig2 de vru*tb>e grond 
is onbeb\wd en ov]al doorsn$5 met vuile 
poel5 en /9k5de mo]ass51 wa>uit         
v]d]felijke damp5 op/ijg54 ,ook hi]     
blijkt de wa>heid van het grieks*e      
spreekwoord3 wa> de ,turk de voet5 zet1 
v]dort de a>de4--,9 de w>me zom]ma&5    
ontvlu*t5 de inwon]s1 voor zoov] zij ma>
 e5igsz9s kunn51 de ongezonde /ad1 wa>  

moorddadige koorts5 wo$51 en begev5 zi* 
na> e5e voor/ad1 t5 we/5 van ,salonika  
geleg51 en ,kalam]ia 7,s*oonoord7       
g5oemd4 ,da> prijk5 de b]ghell+51 langs 
de bo*tige oev]s van d5 ,v>d>1 met      
fraaie bos*ages van platan51 en ademt m5
 e5e friss*e gezonde lu*t 94  ,e5e      
lange1 bre$e1 regelmatige /raat1 die1   
ev5wijdig met de zee1 van het oo/5 na>  
het we/5 loopt1 v]deelt de /ad 9 twee   
helft54 ,deze /raat is t] w$]zijde      
omzoomd met w9kels1 en loopt aan de     
beide e9d5 op e5 poort ( triomfboog uit2
 9 de onmiddellijke nabijheid dez] /raat
 bev9dt zi* de baz>4 ,al het lev5 d] /ad
 heeft zi* op dit punt saamgetrokk52 hi]
 is drukte en beweg+1 hi] h&el en       
b$rijf2 de ov]ige /rat5 zijn smal1 /il1 
en dikwijls /eil 9 de rots uitgeh\w54   
,de m5igte1 die zi* 9 de groote /raat en
 d5 baz> beweegt1 w$ijv]t 9 sm]igheid   
met deze lokaliteit5 zelv52 zij be/aat  
voor e5 ze] aanm]kelijk deel uit ,jod54 
,te midd5 d] 9 het zw>t gekle$e ,griek5 
en ,bulg>51 is de ,jood dadelijk k5ba>1 

niet alle5 aan zijne eig5a>dige         
gelaat/rekk51 ma> ook aan zijn kato55   
tulb&1 en aan zijn met bont omzoomd ve/4
 ,de joods*e vr\w5 drag5 op het ho(d e5 
soort van v]guld5 diadeem1 wa>aan e5    
doek van li*te /( is beve/igd1 die ond] 
de k9 wordt toegeknoopt1 zoodat van het 
ha> niets zi*tba> is4 ,e5 lang woll5    
kle$ met franje1 ond] de bor/ saamgeh\d5
 door e5 gordel met g\d5 gesp1 doet de  
vorm5 des li*aams voordeelig uitkom51 en
 laat de met si]lijke muiltjes ges*oeide
 voet5 bloot4  ,salonika1 dat hoog/5s   
e5e bevolk+ van ze/igduiz5d ziel5 telt1 
bezit niet m9d] dan zev5-en-d]tig       
moskeen1 wa>ond] ti5 oude *ri/elijke    
basiliek51 die door toevoeg+ van m9>ets 
en s>race5s*e portiek5 9 muzelmans*e    
b$ehuiz5 zijn h]s*ap54 ,e5 ,jood1 die op
 d5 hoek e5] /raat e5 banki]skantoor    
hield1 0 b]eid ons als gids te di551 en 
bra*t ons na> ,s9t-,demetrius           
7,kas-s\mihi-,djami7 9 de wijk          
,eski-,akap\ssi4  ,deze oude basiliek   
w]d 9 het beg9 van de a*t/e eeuw geb\wd 

op het graf van d5 heilig5 ,demetrius1  
die t5 j>e #cjg1 te ,!ssalonika d5      
m>teldood ond]g+4 ,volg5s de ov]lev]+1  
welde uit dit graf e5 /room van heilige 
olie1 die op d5 dag zelf1 wa>op ,sultan 
,amo]ad zijn into*t 9 de v]ov]de /ad    
hield1 e5sklaps ophield te vloei54 ,de  
imans hebb5 dit graf 9 e]e geh\d51 en   
toon5 het nog1 9 e5 d] hoek5 van de     
moskee1 aan de b$eva>tgang]s1 die       
da>voor e5e zek]e v]go$+ moet5 gev54    
,voor de k]k bev9dt zi* e5 kle9e        
vi]kante voorh(1 met vijgeboom5 beplant4
 ,v&a> tre$t m5 9 het voorportaal1 wa>  
vroeg] de cate*um55 en all51 die om e5e 
( &]e r$5 van de geme5s*ap aan de       
heilige my/]in w>5 uitgeslot51 zi*      
ophield54 ,de deur5 d] eig5lijke k]k    
w]d5 alle5 geop5d g$ur5de de preek1 die 
aan de mis voorafg+1 en die ook tot de  
ongeloovig51 de boetel+5 en de cate*um55
 0 g]i*t3 zoodra de mis begon1 w]d5 de  
deur5 geslot54 ,bov5 dit voorportaal    
7n>!x7 bevond zi* de vr\w5gal]ij1 die   
nog 9 de mee/e grieks*e k]k5 gevond5    

wordt4  ,twee rij5 gro5a*tig m>m]5      
kolomm5 v]deel5 de basiliek 9 drie      
s*ep52 het oude koor wordt door vi]     
zuil5 van rood egyptis* graniet omgev54 
,de vlo] is met wit m>m] geplaveid2 de  
mur5 zijn met porfi] +elegd2 eik5h\t5   
b9n5w]k1 voor zoov] het zi*tba> komt1 is
 onbes*ild]d en zond] ornam5t4  ,di*t 9 
de nabijheid van dit heiligdom /aat de  
oude k]k van ,s9t-,george1              
,o/5dji-,eff5di1 bij het volk ond] d5   
naam van de ,rotonde bek5d1 van wege ha>
 rond5 vorm4 ,hi] toont m5 u nog e5     
m>m]blok1 zoog5aamd v]de anti*o1 wa>op  
volg5s de ov]lev]+1 de ,apo/el ,paulus  
z\ hebb5 ge/aan1 als hij te ,!ssalonika 
pr$ikte4 ,dit b$ehuis1 inw5dig met      
mozaek5 v]si]d1 is /ellig e5 van de     
oud/5 d] *ri/5heid4 ,wa>s*ijnlijk 0 het 
vroeg] e5 heid5s*e tempel2 ma> de       
mozaek5 zijn ongetwijfeld van *ri/elijk5
 oorsprong4 ,ov]ig5s zijn deze mozaek51 
uit het oogpunt d] kun/1 ze]            
middelmatig1 en kunn5 zij 9 ge55 deele  
w$ijv]5 met die van de kle9e1 voormalige

 k]k van ,s9te-,sophia1 door ,ju/9ianus 
geb\wd4 ,mij zijn we9ig s*oon]          
ov]blijfsels van de oude *ri/elijke kun/
 bek5d1 dan de mozaek5 van dez5 fraai5  
en zuiv]5 koepel d] ,s9te-,sophia4      
,vijfti5 figur51 me] dan drie ell5 hoog1
 zijn 9 het rond ges*a>d4 ,zij /ell5 de 
,heilige-,maagd voor1 tuss*5 twee       
engel51 en de twaalf ,apo/el54 ,9 het   
midd5 zweeft ,*ri/us 9 e5 glorie2       
da>ond] dit ops*rift3 ,gij1 galilees*e  
mann51 wat /aat gij en ziet op na> d5   
hemel8 ,deze ,jezus1 die van u wegg5om5 
is 9 d5 hemel1 zal alzoo w$]kom51 als   
gij hem hebt zi5 he5v>54--,zond]l+      
g5oeg1 hebb5 de ,turk5 dit pra*tig      
mozaek op g\d5 grond gespa>d4  ,de &]e  
basiliek5 ond]s*eid5 zi* door niets     
bijzond]s2 alle5 die van                
,s>ali-,djami-,si is opm]kelijk door ha>
 vorm1 e5 latijns* kruis4 ,de &]5 hebb5 
all51 ( de g$aante van e5 grieks* kruis1
 met gelijke arm52 ( wel zijn e5v\dige  
langw]pige zal51 met e5 halfronde nis   
7abside7 aan het e9de1 zooals de oude   

rome9s*e basiliek54 ,zij zijn al te gad]
 ze] kle92 de groot/e z\ nog ge5 vijfde 
deel beslaan van de opp]vlakte van e5   
onz] go?is*e ka!dral54 ,zij miss5 dan   
ook dat aangrijp5de1 maje/ueuse1        
h>tv]heff5de1 dat d] middeleeuws*e k]k5 
zooze] eig5 is2 ma> da>5teg5 nad]5 zij1 
door d5 e5v\d en de e5heid van plan en  
b\worde1 me] de klassieke tempels4 ,de  
kle9e1 hooge v5/]s lat5 ma> e5 flauw    
li*t doordr+51 dat aan het geb\w iets   
geheimz9nigs geeft1 geheel 9 ov]e5/emm+ 
met zijn oorspronkelijk k>akt]4  ,ik    
zeide re$s1 dat de groote ho(d/raat d]  
/ad1 de oude via ,egnatia1 t] w$]zijde  
door e5 triomfboog wordt afgeslot54     
,deze beide monum5t51 aan ,augu/us en   
aan ,con/antijn gewijd1 zijn erg        
v]vall52 het ond]/e g$eelte is geheel   
v]borg5 door de da> omhe5 geb\wde won+54
 ,9 deze zelfde /raat ziet m5 nog1 bov5 
het platte dak e5] joods*e won+1 ti5    
kor9?is*e zuil51 met k>yatid5 9         
basrelief v]si]d4 ,na> m5 me5t1 wijz5   
deze zuil5 de plaats aan van het oude   

hippodrome1 wa> ,!odosius de blo$ige    
wraakoef5+ de$ volvo]51 die hem zoo     
/r5ge t]e*twijz+ van ,s9t-,ambrosius op 
d5 hals haalde4  ,s$]t onze kom/ te     
,salonika hoord5 wij telk5s v]hal5 van  
e5 zek]5 albanees*5 roov]1 ,rabottas    
g5aamd1 die het gans*e s*i]eil& onveilig
 maakte4 ,9 de k(fiehuiz5 wi/ i$] e5    
nieuwe held5daad van di5 roov]ho(dman te
 v]tell52 ma> to* bes*\wd5 all5         
,rabottas als e5 braaf man4 ,deze       
e]etitel1 aan d5 roov] gegev51 kl9kt    
zond]l+ 9 onze oor53 ma> 9 ,turkije is  
dat &]s1 en kunn5 deze woord5 ind]daad  
saamgevoegd word51 zond] d] wa>heid     
geweld aan te do54 ,de ,osmanlis bes*\w5
 to* de rayas1 dat wil zegg5 alle       
niet-muzelmann51 ongeve] ev5zoo als de  
,sp>tan5 van ouds de helot5 bes*\wd53   
als slav5 en v]worpel+54 ,de raya1 die  
de voortdur5de geldafp]s+5 niet lang]   
v]drag5 kan1 die zijne vr\w ( do*t] uit 
de h&5 d] ,turk5 wil r$d51 ( zi* aan &]e
 mi%&el+5 wil onttrekk51 kan dit ze]    
dikwijls niet &]s do51 dan door na> het 

geb]gte uit te wijk54 ,ma> aangezi5 hij1
 alle5 op e5e naakte rots1 niet van de  
lu*t kan lev51 v]b9dt hij zi* aldra met 
&]e lotg5oot51 die de v]drukk+ ( de dor/
 na> wraak ev5zoo uit de maats*appij    
heeft g$rev51 plund]t met h5 de k>avan51
 ov]valt de hoev5 en dorp51 en heft     
s*att+ van het omligg5de l&4 ,nu is hij 
e5 roov] geword52 ma> het is da>om nog  
niet uitgemaakt dat die man ind]daad e5 
booswi*t is4 ,het zijn deze roov]s1 die 
d5 e]/5 /oot hebb5 gegev5 voor d5       
grieks*5 onafhankelijkheidsoorlog1 en   
die wa>s*ijnlijk1 bij e5e mogelijke     
nieuwe bots+1 de tr\w/e bondg5oot5 van  
,griek5l& z\d5 zijn4 ,inmiddels kan de  
reizig] van deze li$5 ov]la/ g5oeg      
lijd52 de psja gaf ons da>om twee zaptis
 ( bsji-boz\ks van zijne wa*t m$e1      
b5ev5s nog twee gewap5de mann51 om op de
 pa>d5 te pass54 ,e5 koopman uit ,scio1 
die voor zak5 d5 b]g ,a?os moe/ bezoek51
 _h zi* bij ons gezels*ap aangeslot54   
,d5 #ad;d5 ,mei v]trokk5 wij van        
,salonika4 ,de beide soldat5 op5d5 d5   

tre94 ,de kle$+ en uitru/+ d]           
bsji-boz\ks is aan ge5 va/e regel5      
geh\d53 i$] volgt da>9 zijn eig5 smaak4 
,onze zaptis droeg5 het donk]roode      
albanees*e ve/1 met zw>t galon          
geborduurd2 e5 wijd5 broek1 aan de knien
 sluit5de1 en e5 hoog51 spits toeloop5d5
 tulb&4 ,9 hun gordel hadd5 zij e5 gans*
 ars5aal van all]lei wap553 dolk51      
sabels1 pi/ol5 enz4 ,deze wap55 zijn de 
trots van d5 ,albanees2 om da>9 bov5 &]5
 uit te munt51 getroo/ hij zi* de       
groot/e op(f]+54--,na e5 v]moei5d5 to*t 
van drie ur51 door het rulle z& en 9 de 
br&5de zon1 kwam5 wij aan de k>avans]ai 
van ,vasilika1 e5 armzalig gehu*t van   
ti5 ( twaalf won+53 de plaats w]d 9     
#ahba door ,ahm$-,bey gans*elijk        
,v]woe/4 ,?ans zijn hi] e5ige grieks*e  
familin geve/igd4 ,de grond is ze]      
vru*tba>1 en blijk5s de vri5delijke     
olijv5-1 vijg5- en wijnga>d51 wi]       
friss*e lomm] re*t weldadig is1 ook go$ 
beb\wd4  ,na>mate ge u van de ku/       
v]wijd]t1 word5 de won+5 zeldzam]2 9    

volle vrijheid groeit en bloeit de myr! 
9 dez5 vru*tb>5 grond1 di5 de ploeg     
onb]o]d laat2 e]/ te ,galatz v9dt ge w$]
 spor5 van akk]b\w4 ,galatz ligt aan d5 
voet van d5 b]g ,disoron2 de huiz5 zijn 
g$eeltelijk op en teg5 de rots geb\wd1  
op welk] top e5 zw>e tor5 v]rij/4 ,wij  
bra*t5 hi] d5 na*t door4 ,d5 volg5d5    
morg5 v]volgd5 wij onz5 to*t door de    
e5zame l&/reek2 welhaa/ begon de weg ze]
 m]kba> te /ijg52 de plant5groei nam    
ga&eweg 9 kra*t en weeld]igheid af2     
da>5teg5 v]toond5 de m5s*51 die wij     
ontmoett51 e5 kra*tig] type dan de      
bewon]s d] vlakte4--,nog e5s omgaf ons  
het di*te bos*1 vol wond]lijk gevormde1 
wild v]wrong5 /amm5 en reusa*tige1      
eeuw5\de boom52 en bij het uitgaan1     
ontplooide zi* voor onz5 blik e5        
v]rass5d panorama4 ,aan d5 gezi*te9d]   
v]hief zi* de b]g ,a?os1 als e5         
reusa*tige sph9x1 aan d5 oev] d] zee    
ne]gehurkt2 tot aan d5 b]g is het e5e   
aane5s*akel+ van hoogt5 en laagt51 van  
klov5 en vallei52 t] re*t]zijde ov]ziet 

ge het s*i]eil& van ,pall5e2 t] l9k]h&1 
,orfano1 ne]gevleid aan d5 zoom d]      
si]lijke golf4 ,alles1 tot aan d5 v]r5  
gezi*te9d]1 volkom5 duidelijk zi*tba>1  
dank zij de we]galooze held]heid en     
doors*ijn5dheid van dez5 li*t5d5        
grieks*5 hemel4  ,des avonds te neg5 ure
 trokk5 wij ov] de rivi] de ,d\lit*a4   
,e5 pappas1 di5 wij da> ontmoett51 zeide
 ons dat wij te veel na> het zuidoo/5   
w>5 afg$waald1 en dat wij ons na> het   
nabijgeleg5 dorp ,hagios-,nicolaos moe/5
 begev51 wa> wij d5 na*t z\d5 kunn5     
doorbr5g54 ,wij volgd5 zijne aanwijz+1  
en kwam5 te midd]na*t aan het g5oemde   
dorp1 wa> wij met groote moeite e5 pa>  
kam]s kond5 v9d51 da> 9 alle won+5 de   
bes*ikb>e ruimte door zijworm5 0 +5om54 
,d5 volg5d5 dag /ak5 wij 9 e5e t>tane1  
die aan d5 oev] h\t innam1 de golf van  
,monte-,santo ov]4    ,,ii4   ,d5 #ag;d5
 ,mei1 twee ur5 na midd]na*t1 wi]p5 wij 
het ank] uit voor het russis*e kloo/]1  
aan d5 we/elijk5 zoom van d5 ,a?os4 ,bij
 de e]/e morg5s*em]+1 v]toond5 zi* e5e  

m5igte ho(d5 voor de v5/]s d] hooge     
gal]ij54 ,het is moeilijk1 zi* e5       
v]w>d]1 onsam5hang5d] geb\w te d5k51 dan
 dit kloo/]3 e5 ongelo(elijke baai]t van
 bolw]k51 tor5s en tor5tjes1 mur51      
t]rass51 gal]ij53 alles door d5 tijd    
v]kleurd1 ges*eurd1 v]brokkeld4 ,9 d5   
lang5 muur is ge5 enkele op5+1 ma>      
da>bov5 v]heff5 zi* h\t5 gal]ij51 die   
buit5 d5 muur uit/ek5 en op s*oorbalk5  
ru/54 ,deze gal]ij5 zijn donk]rood      
gev]fd1 hetge5 al?ans e5ige afwissel+   
br5gt 9 de e5tonig grijze t9t d] mur54  
,deze groep geb\w5 v]rij/ op e5 naakte  
rots1 aan alle zijd5 door weeld]ig5     
plant5groei omgev54  ,v\lg>is1 di5 ik   
als gezant na> het kloo/] ge/uurd _h1   
kwam t]ug1 gevolgd door twee kaloy]s    
7monnik51 van ,kalog]oi1 go$e           
grijsa>ds71 die ons1 nam5s d5 hig\m5os  
7abt1 prior7 e5 ges*5k kwam5 aanbi$5 van
 melo55 en v]s*e vijg54 ,na deze welkome
 vra*t5 g5uttigd te hebb51 begonn5 wij  
het /eile pad te beklimm51 dat na> het  
kloo/] vo]t4 ,e5e dubbele deur1         

gegr5deld als de deur e5] gevang5is1 en 
wa>bov5 e5 beeld d] ,madonna is         
geplaat/1 wi] v]guld gewaad ge door e5  
traliew]k zi5 kunt1 vo]t na> het groote 
b9n5ple94 ,midd5 op dat ple9 /aat de    
,ka?olikon 7ho(dk]k71 e5 basiliek met   
vijf koepels2 9 het rond loopt e5 gal]ij
 met twee rij5 bog5 bov5 elk&]1 wa>9 zi*
 de cell5 bev9d54 ,m5 bra*t ons e]/ na> 
de k]k1 wa> zoo /raks de mis z\         
aanvang54 ,de monnik5 nam5 hunne plaats5
 94 ,zij zijn gekle$ 9 e5 bru9e pij1 die
 9 re*te plooi5 n$]hangt2 da>ov] drag5  
zij e5 lang ov]kle$ van li*t] /(1 dat om
 het midd5 wordt saamgeh\d5 door e5 zw>t
 l$]5 gordel met kop]5 gesp4 ,hunne     
voet5 /ek5 9 la>sjes1 en op het ho(d    
drag5 zij e5e hooge gele muts4 ,na> de  
wijze d] oude ,nazirers1 lat5 zij h>5 en
 ba>d ongeh9d]d groei53 no* s*a>1 no*   
s*e]mes komt ooit op hun ho(d4 ,sommig5 
roll5 hun ha> tot e5 soort van groot5   
*ignon te zaam1 di5 zij dan ond] hunne  
muts weg/opp52 ma> &]51 niet tevr$5 met 
hunne onmatig lange ba>d51 lat5 ook hun 

ha> ov] hunne s*\d]s afhang51 hetge5    
soms aan hun gelaat e5e zond]l+e1 woe/e 
uitdrukk+ geeft4 ,te midd5 d] grijsa>ds1
 die met wankel5de s*r$5 de k]k         
b9n5/rompeld51 zag ik ook e5 jong5 man1 
die met va/5 /ap voortg+3 zeld5 heb ik  
volmaakt] type van mannelijke s*oonheid 
gezi54 ,zijn donk]e oog5 /raald5 als    
/>r5 bij het matte bleek van zijn door  
het va/5 v]mag]d1 onb]ispelijk gevormd  
gelaat2 zijn ba>d1 d5 fi]5 mond         
omkrull5de1 v]deelde zi* op de bor/ en  
m5gde zijne blauwa*tige t9t5 aan de     
donk]d] kleur van het golv5de ho(dha>4  
,hij 0 e5 ,griek uit ,zante1 en e]/ s$]t
 kort5 tijd op d5 b]g aangekom54  ,nadat
 de monnik5 e5 psalm hadd5 gezong5 op   
di5 eig5a>dig51 slep5d5 rhy?mus d]      
grieks*e k]k1 die me] e5 recitatief moet
 heet5 dan e5 eig5lijk gezang1 begon de 
prie/] de mis te b$i554 ,e]/ maakte hij 
driemaal het teek5 des kruises1 telk5s  
gevolgd door e5e buig+4--,de ,griek5    
mak5 het teek5 des kruises met de drie  
saamgevoegde voor/e v+]s d] re*t]h&1 t] 

e]e d] ,drieenheid2 en wel van de re*t] 
na> de l9k]zijde1 omdat ,*ri/us het e]/ 
zijne re*t]h& uit/rekte om aan het kruis
 gehe*t te word54 ,de gewone buig+      
v]vangt de 9 de ka?olieke e]$i5/        
gebruikelijke kniebuig+1 die de oo/]s*e 
k]k alle5 op ,p9k/]5 toelaat4--,de      
prie/] trok da>op e5e alba van          
gebro*e]de zijde aan1 en omgordde zi*   
met e5 bre$5 gordel1 wa>aan e5 soort van
 ruitvormig zakje h+1 hipognation       
g5aamd4 ,na het ,confiteor en d5        
,introtus1 nam hij het heilige1 gezuurde
 brood1 en sne$ het 9 vi] gelijke deel51
 aldus3                                 
------                                  
,,ic  ,x                                
------                                  
,,ni  ,k   hetge5 beteek5t3 ,jezus      
,*ri/us ,ov]w9na>4 ,da>op legde hij het 
brood 9 de kelk1 goot wijn en wat] da>91
 dekte de kelk met e5 kruis1 en droeg   
het heilig mis(f] op4  ,het alta> 9 de  
grieks*e k]k5 heeft niet1 als bij ons1  
de g$aante van e5 s>kophaag1 ma> is     

niets me] dan e5e tafel1 met e5 gewijd  
l9n5 kle$1 antim5sion1 b$ekt4 ,na> het  
s*ijnt1 zi5 de ,griek5 er iets als e5e  
pr(anatie 91 wanne] v]s*ill5de prie/]s  
aan hetzelfde alta> de mis b$i553 al?ans
 het aantal alt>5 en bie*t/oel5 9 deze  
kloo/]s is bijna onbep]kt4  ,na de di5/ 
kond5 wij vrijelijk de k]k rondw&el54   
,zij heeft de vorm van e5 grieks* kruis2
 de w&5 zijn1 tot aan het gewelf1 met   
fresko's b$ekt1 die elk&] 9 deze orde   
opvolg5--dezelfde ongeve] 9 alle k]k5   
van d5 grieks*5 ritus3 9 het midd51 de  
,heil&1 d5 zeg5 gev5de2 met dit         
monogram3 ,,ihc4 ,,xc4 ,o4 panto*ratr4  
,jezus ,*ri/us de ,alrege]d]2--aan de   
oo/zijde1 de ,heilige ,maagd 7anagia1 de
 ,alheilige71 tuss*5 de a>ts5gel5 ,mi*al
 en ,gabril2 lag] de pr(et52 9 de       
boogvakk51 de evangeli/52 9 de bma1 het 
,avondmaal2 bov5 het voorportaal1 de    
,v]he]lijk+ op d5 b]g3 en 9 de arm5 van 
het kruis1 de wond]5 des ,he]5 en       
voor/ell+5 uit het ,oude ,te/am5t4      
,buit5 de eig5lijke k]k1 langs het      

gewelf en de w&5 van het voorportaal1   
ziet ge de ascet51 de /ylit5 #a1 de     
heilige le]>5 en de heilige biss*opp54  
,na de cell5 bezo*t te hebb51 enkel met 
e5 h\t5 bank gemeubeld1 wa>op de monnik5
 slap51 g+5 wij na> d5 reeft]1 wa> de   
bro$]s jui/ aan tafel zat54 ,het        
e5v\dige maal be/ond uit gekookte       
mac>oni4 ,g$ur5de d5 maaltijd las e5 d] 
kaloy]s e5 preek voor4  ,dit kloo/]     
wordt door russis*e en grieks*e monnik5 
bewoond4 ,wij nam5 al spo$ig afs*eid1 om
 na> ,k>is te gaan1 e5 door monnik5     
bewoond dorp1 op vi] ur5 af/&s van het  
russis*e kloo/]4 ,e]/ loopt de weg door 
tu95 en olijv5ga>d51 die door de monnik5
 met ze]veel zorg word5 ond]h\d52 het   
noodige wat] wordt1 langs uitgeholde    
boom/amm51 die op ze] doelmatige wijze  
zijn aangebra*t1 van de hoog]e rots5 na>
 deze ga>d5 geleid4 ,hoog]op ontmoet m5 
pra*tige boss*5 van eike- en            
ka/anjeboom51 die ind]daad t5 volle d5  
roem v]di551 di5 zij door geheel        
,griek5l& g5iet54  ,k>is 7van ,k>a1     

ho(d7 ligt 9 e5 vallei aan de oo/elijke 
hell+ van d5 b]g1 te midd5 van e5 krans 
van cell5 en kluiz51 wa>m$e de b]g als  
bezaaid is4 ,de lage h\t5 huiz5 zijn    
rooskleurig ( wit geplei/]d1 en /aan    
alle nev5s elk&] op twee rij54 ,9 de    
aldus gevormde /raat ziet ge e5 aantal  
w9keltjes1 door monnik5 geh\d51 wa>     
rozekranz51 plat5 en huiselijke         
g]e$s*app5 te koop zijn1 die door de    
kluiz5a>s word5 v]va>digd4 ,aan het e9de
 d] /raat v]rij/ e5 groot huis van e5   
ze] n$]ig voorkom53 da> zetelt de raad1 
die het bew9d vo]t ov] d5 b]g4  ,deze   
raad be/aat uit tw9tig epi/at51         
v]teg5woordig5de de tw9tig kloo/]s4 ,e5 
voorzitt]1 die om de vi] j>5 door deze  
v]gad]+ gekoz5 wordt1 deelt het uitvo]5d
 gezag met de v]teg5woordig]s d] vi]    
kloo/]s ,laura1 ,iv]on1 ,vatop$i en     
,kili&>i4 ,deze vi] v]teg5woordig]s vo]5
 het be/uur ov] de ,heilig5-b]g1 en do5 
van hun behe] v]antwoord+ aan de        
algeme5e v]gad]+1 die bov5di5 ook de    
re*tsma*t uitoef5t en ov] v]grijp5 en   

misdrijv5 oordeelt4 ,hunne besluit5     
moet51 om geldig te wez51 voorzi5 zijn  
van e5 zegel1 dat 9 vi] /ukk5 is        
v]deeld1 wa>van i$] dez] vi] epi/at5 e5 
/uk heeft4 ,v]zet van e5 enkel lid maakt
 dus het nem5 van e5 besluit onmogelijk3
 en ev5zoo v]zet van d5 presid5t1 9 wi5s
 bezit de s*roef is1 wa>m$e de vi] /ukk5
 tot e5 geheel word5 v]bond54 ,de       
turks*e rege]+ heeft1 na d5 val van     
,kon/ant9opel1 deze kle9e               
monnik5republiek erk5d1 en zi* tot ha>  
bes*]m] v]kla>d1 teg5 e5 ja>lijks*e     
s*att+ van #ejj4jjj pia/]s1 die aan e5  
te ,k>is geve/igd5 aga moet word5 t] h& 
ge/eld4 ,de republiek ond]h\dt e5e wa*t 
van #bj *ri/elijke ,albanez51 die met de
 h&hav+ d] politie zijn bela/4  ,zooals 
ik re$s zeide1 zijn er tw9tig kloo/]s op
 d5 b]g ,a?os3 zev5ti5 word5 door       
grieks*e kaloy]s bewoond1 e5 door       
russis*e en grieks*e1 en twee door      
,s]virs en ,bulg>54 ,all5 volg5 wel d5  
regel van ,s9t-,basilius1 ma> word5 to* 
niet geheel volg5s dezelfde wett5       

be/uurd4 ,vroeg] /ond aan het ho(d van  
elk kloo/] e5 onafzetb>e hig\m5os2 ma>  
t5 gevolge van moeielijkh$51 wa>van ik  
het re*te niet b5 te wet5 kunn5 kom51   
w]d dit v]&]d1 zoodat teg5woordig nog   
ma> ti5 kloo/]s1 c5obit5kloo/]s g5oemd1 
de oude inri*t+ hebb5 beh\d52 de ti5 &]e
 word5 vrije ( liev] afzond]lijke       
kloo/]s g5oemd1 en word5 be/uurd door e5
 raad van epitrop51 die om de vi] j>5   
wordt v]nieuwd4 ,de c5obit5kloo/]s zijn3
 ,iv]on1 ,kili&>i1 ,dionysius1          
,k\tl\m\sis1 ,zographos1 ,philo!os1     
,grigorios1 ,x5ophon1 ,esphigm5\1 en het
 russis*e kloo/] ,r\ssicon4--,de ti5 &]e
 kloo/]s heet53 ,vatop$i1 ,laura1       
,pantocrator1 ,xiropotamos1 ,doki>ios1  
,k>akallos2 ,simopotra1 ,/auronikitas1  
,agios-,paelos en ,ka/amoniti4 ,de      
v]teg5woordig]s d] kloo/]s ,laura1      
,vatop$i1 ,iv]on en ,kili&>i zijn met   
het gezag ov] al de &]5 bekle$3 niet    
alle5 omdat deze kloo/]s de oud/e en    
rijk/e zijn1 ma> omdat zij d5 titel vo]5
 van keiz]lijke kloo/]s4 ,ond] de       

byzantijns*e keiz]s namelijk w>5 er drie
 soort5 van kloo/]s3 die re*t/reeks ond]
 d5 keiz] /ond51 die alle5 aan de       
patri>*5 ond]danig w>51 en die ond] het 
gezag d] metropolitan5 en biss*opp5     
/ond54 ,de inkom/5 dez] kloo/]-republiek
 be/aan uit de opbr5g/ d] boss*5 en d5  
h&el 9 olijv5 en not54 ,bov5di5 bezitt5 
de kloo/]s uitge/rekte eig5domm5 9      
,walla*ije1 op het eil& ,?asos en langs 
de ku/5 van europees* ,turkije4  ,to5   
wij te ,k>is aankwam51 w>5 de epi/at5   
v]gad]d voor de v]kiez+ van e5 nieuw5   
presid5t4 ,wij w&eld5 door het dorp1 en 
w]d5 to5 na> e5 groote zaal geleid1 (   
liev] na> e5 soort van op5 gal]ij1 langs
 de drie zijd5 met divans bezet4 ,op    
deze divans zat51 na> turks*e wijze1 de 
l$5 d] v]gad]+1 gekle$ 9 mantels met    
wijde m\w51 die op de bor/ geop5d w>5 en
 e5 ond]kle$ van blauwe ( violetkleurige
 zijde na> gelang van de v]s*ill5de     
wa>digheid d] epi/at51 liet5 zi54 ,op   
het ho(t droeg5 zij e5 zw>t vilt5       
kalimafki1 die veel ov]e5kom/ _h met de 

b>et van e5 advokaat4 ,de presid5t rees 
op en kwam na> ons toe1 leun5de op zijn 
/ok2 hij noodigde ons uit1 op d5 divan  
plaats te nem51 en op5de de briev51 die 
wij hem hadd5 t] h& ge/eld2 to5 hij d5  
brief van d5 patri>* van ,kon/ant9opel  
geop5d _h1 ku/e hij e]bi$ig de h&teek5+ 
van zijn gee/elijk opp]ho(d4 ,e5        
,albanees _h inmiddels e5 laag tafeltje 
( bankje ne]gezet1 wa>op g$roogde       
confitur5 en k(fie /ond52 en nadat i$]  
van e5 kop k(fie en de onmisb>e tsjib\k 
0 voorzi51 begon m5 ons te ond]vrag5 ov]
 ons vad]l&1 ov] ,kon/ant9opel1 en      
vooral ov] het eig5lijke doel van onze  
reis na> d5 ,a?os4  ,v]nem5de dat wij   
zelf de kun/ beoef5d51 zeide de presid5t
 dat hij ons e5e won+ z\ aanwijz5 bij d5
 s*ild] ,an?imes1 e5 van de celebriteit5
 van d5 ,heilig5-b]g4 ,an?imes 0 ze]    
lev5dig en bewegelijk2 hij bewoonde zijn
 kle9 huis 9 gezels*ap van e5 pappas (  
w]eldlijk prie/]1 ,manuel g5aamd3--e5   
soort van p>ia1 die het et5 kla>maakte1 
d5 tu9 v]zorgde1 het huis s*oon hield1  

de s*ild] bij zijn arbeid hielp1 bij de 
mis assi/e]de1 en to*1 ondanks al deze  
bezigh$51 nog tijd vond om lang te slap5
 en somtijds veel te dr9k54    ,,iii4   
,g$ur5de de e]/e ti5 eeuw5 onz] ja>tell+
 is de ges*i$5is van d5 b]g ,a?os       
tamelijk dui/] en onzek]4 ,volg5s de    
monnik51 z\ het kloo/] ,laura1 ond] de  
rege]+ van ,con/antijn1 zijn ge/i*t door
 d5 heilig5 ,a?anasius d5 ,a?oniet4 ,9  
ge5 enkel ges*i$boek wordt1 voor zoov]  
ik weet1 van deze ,a?anasius gewag      
gemaakt2 ma>1 9 datzelfde kloo/] ,laura 
ziet m5 e5 fresko1 wa>op deze zelfde    
,a?anasius is afgebeeld1 e5e bul ( breve
 ontvang5de uit h&5 van d5 keiz]        
,nicephorus ,phokas1 dat is dus om/reeks
 #ife4 ,to* zijn sommige kloo/]s        
wa>s*ijnlijk re$s vr di5 tijd ge/i*t3   
bij voorbeeld die van ,iv]on en         
,vatop$i4--,volg5s het v]haal d] monnik5
 dan1 v]zo*t en v]kreeg ,a?anasius van  
d5 keiz] de v]gunn+ om op d5 b]g ,a?os  
e5 kloo/] te b\w51 en /i*tte hij de     
groote ,lavra ( ,laura 7,lavra beteek5t 

v]e5ig+1 geme5te74 ,de kluiz5a>s1 die   
de/ijds d5 geheel5 b]g bewoond51 zond5  
e5e deputatie na> ,kon/ant9opel1 om teg5
 deze innem+ van hun gebi$ te prote/e]54
 ,te v]geefs3 op hun v]zoek w]d ge5 a*t 
geslag51 en weldra v]rees het e5e kloo/]
 na het &]e4 ,to* zijn deze kluiz5a>s   
niet geheel uitge/orv54 ,op de hoog/e   
rotspunt5 zijn nog altijd h]mit5        
geve/igd1 die da>1 9 de e5zame wild]nis1
 v] van alle m5s*elijke won+51 lev54    
,wanne] zij op de b]g ge5 vo$sel me]    
kunn5 v9d51 dan meld5 zij zi* aan de    
poort des kloo/]s aan1 en bi$51 9 ruil  
voor e5ige gro5t51 kle9e rozekranz5 en  
gebeeldh\wde kruis5 aan4 ,hoewel zij de 
monnik5 met onv]hol5 m9a*t+ beh&el51    
v]e]5 deze h5 to* als heilig54 ,to5 wij 
het russis*e kloo/] v]liet51 zag ik zulk
 e5 kluiz5a> op e5 rots zitt53 hij _h   
bijna ge5 &]e kle$+ dan zijn buit5gewoon
 lang5 ba>d4 ,ge5 vr\w1 zelfs ge5 di]   
van het vr\welijk gesla*t1 mag d5 b]g   
betr$54  ,op e5ige m9ut5 af/&s van      
,k>is1 ligt het kloo/] ,k\tl\m\sis4 ,wij

 hadd5 dus alle geleg5heid om de kaloy]s
 9 hun dagelijks* lev5 gade te slaan4   
,zij lat5 de zorg voor d5 l&- en tu9b\w 
aan de leekebro$]s ov]1 en do5 zelf     
we9ig &]s dan bidd54 ,vroeg 9 de morg5  
v]lat5 zij hunne cell51 en v]zamel5 zi* 
9 de k]k1 om de mett5 te z+52 da>na     
hoor5 zij de mis2 gaan na> d5 reeft]2   
won5 te vi] ure de vesp] bij2 gebruik5  
te zes ure hun avondet51 z+5 e5 li$1 en 
gaan met zonsond]gang t] ru/e1 om midd5 
9 d5 na*t op te /aan en de vroegdi5/ 9  
de k]k bij te won54 ,de aanvang van al  
deze v]s*ill5de di5/5 wordt1 na> de     
al\de wijze1 aangekondigd1 niet door het
 luid5 van e5 klok1 ma> door het slaan  
met e5 ham] op e5 h\t5 ( ijz]5 s*ijf1 e5
 zoog5aamd5 sim&]4 ,de kaloy]s lez5     
we9ig &]e boek5 dan hun geb$5boek1 de   
eukologia4 ,er zijn e*t] sommig51 die   
g]eisd1 de w]eld gezi51 ge/ude]d en zi* 
wet5s*appelijk ontwikkeld hebb54        
,desniettem9 v]ke]5 de boek]ij5 9 e5    
toe/& van jamm]lijke wanorde1 wa>van m5 
zi* moeilijk e5 jui/ d5kbeeld kan mak52 

en de betrekk+5 van c>?ophilax is niet  
veelme] dan e5e s9ecure4  ,ma> indi5 de 
monnik5 de lett]kunde v]wa>loosd hebb51 
zoo hebb5 zij hun oud5 roem wet5 te     
h&hav5 op e5 &] gebi$3 dat van s*ild]51 
grave]5 en beeldh\w5 9 het h\t1 wa>9    
hunne voorgang]s re$s voor eeuw5        
uitmuntt54 ,9 de aan de ,panagia gewijde
 ho(dk]k van ,k>is1 v9dt m5 e5e reeks   
fresko's uit het s*itt]5d/e tijdp]k d]  
s*ool van d5 b]g ,a?os4 ,deze s*ild]ij5 
zijn v]va>digd door ,manuel1 bijg5aamd  
,pansel9os1 7panaseln1 volle maan7      
om/reeks de twaalfde eeuw te ,salonika  
gebor5--nauwkeurig] kon ik d5 tijd zijn]
 geboorte niet te wet5 kom54 ,pansel9os 
wordt als het ho(d bes*\wd1 niet alle5  
van deze kloo/]s*ool1 ma> van geheel de 
byzantijns*e s*ool4 ,de ov]lev]+5 en    
beg9sel5 dez] s*ool zijn n$]gelegd 9 e5 
boek1 getiteld ,ermneia ts ,zgraph*s1   
,h&boek d] ,s*ild]kun/1 om/reeks #afej  
saamge/eld door d5 monnik ,dionysius1   
uit het kloo/] ,f\rna bij ,agraphra 9   
,!ssali1 en door zijn le]l+ ,cyrillus   

van ,*io4 ,9 dit h&boek v9dt m5         
uitvo]ige voors*rift5 omtr5t de wijze   
van s*ild]51 de voor/ell+ en s*ikk+ van 
gewijde ond]w]p51 enz4 ,ges*rev5 met het
 doel om de onta>d+ d] gewijde kun/ te  
belett51 heeft dit boek de s*ild]s als  
met onv]breekb>e b&5 gebond51 en met    
t]zijde/ell+ van i$]e p]soonlijke       
inspiratie en vrije conceptie1 hun alle5
 de />re ov]lev]+ tot wet ge/eld4  ,ze] 
zek] ook ond] d5 invlo$ dez]            
onv]&]lijke1 door de traditie gewijde   
regel51 is de kun/ 9 de kloo/]s op de   
b]g ,a?os tot e5 ze] laag peil afg$aald1
 en is alle lev5 en beziel+ da>uit      
gewek54 ,de e]/e maal1 dat ik het ateli]
 van d5 s*ild] ,an?imes bezo*t1 tr( het 
mij1 dat ik hi] ge5 /udin ( s*ets5 vond1
 ma> wel e5 aantal pott5 met vis*lijm1  
aangel5gde kalk1 olin en &]e d]gelijke  
/(f53 9 e5 woord1 alles wat m5 9 het    
laboratorium van e5 fabriekant van v]w5 
z\ v]wa*t54 ,ik vroeg onz5 ga/he]1 ons  
iets van zijn w]k te lat5 zi54 ,wij mak5
 ge5 /udin ( s*ets51 antwoordde hij3 wij

 w]k5 dadelijk op d5 muur2 het h&boek   
le]t ons de proportin van het m5s*elijk 
li*aam1 de s*ikk+ d] figur5 en h>e      
beweg+4 ,mijn le]mee/]1 ,vad] ,mac>ios1 
_h de kun/ gele]d van ,vad]             
,nect>ios4--,da>op e5 p5seel nem5de1 dat
 hij 9 roodbru9e v]f doopte1 teek5de hij
 op e5 blad papi] e5 ,*ri/uskop4 ,de    
omtrek 0 met va/e h& getrokk51 met al de
 zek]heid en kun/va>digheid van e5      
bekwaam teek5mee/]3 ma> to* 0 deze      
wiskun/ige teek5+1 s*oon onb]ispelijk   
van lijn51 k\d en zond] lev54 ,hoe is   
tr\w5s oorspronkelijkheid en lev5       
mogelijk1 wa> de s*ild]s zoo1 ik mag wel
 zegg5 w]ktuigelijk1 na> va/e recept5   
arbeid58 ,9 het h&boek lees ik1 bij     
voorbeeld1 het volg5de3 ,e5 m5s*elijk   
li*aam is neg5 ho(d5 hoog2 v]deel het   
ho(d 9 drie deel53 het e]/e is voor het 
voorho(d1 het twe$e voor d5 neus1 het   
d]de voor d5 ba>d2 v]deel w$]om de      
ruimte tuss*5 d5 neus en d5 ba>d 9 drie 
deel51 enz4 enz4 ,met behulp van        
d]gelijke regel5 en van e5 pass]1 kan m5

 e5 pop teek552 met ijv] en go$5 wil zal
 dit e9delijk zelfs wel zond] pass]     
gelukk53 ma> wat heeft d]gelijk         
fabriekw]k geme5 met de s*epp+5 d] kun/8
  ,hadji-,l9os1 de nieuw v]koz5         
presid5t1 /elde ons d5 #bc/5 ,mei d5    
gezegeld5 brief t] h&1 die ons de poort5
 d] kloo/]s moe/ op551 en d5 #bd/5      
begav5 wij ons op weg na> de conv5t5 d] 
oo/ku/2 e5 ,albanees d] wa*t geleidde   
ons4  ,na e5 to*t van drie ur5 ov] e5e  
z&ige hell+1 tuss*5 twee rij5 note- en  
wilde vijgeboom51 kom5 wij te ,iv]on1 t]
 re*t]h& het kloo/] ,k\tl\m\sis lat5de  
ligg51 dat nog de ze] duidelijke spor5  
v]toonde van d5 jong/5 br&4  ,het valt  
niet gemakkelijk1 9 deze wond]lijke     
v]zamel+ van geb\w5 e5ig plan ( e5heid  
van g$a*te te ontdekk53                 
hoog/wa>s*ijnlijk be/aat zulk plan ook  
niet4 ,de indruk1 di5 deze m5gel+ van   
geb\w51 9 e5 eng dal aan d5 oev] d] zee 
saamgep]/1 op d5 aans*\w] maakt1 is v]re
 van opwekk5d2 en niet dan met zek]5    
we]z9 v]laat hij de friss*e lomm]rijke  

b]gpad5 voor de donk]e en vo*tige       
portal51 de kille b9n5plaats5 en de     
b$ompte gal]ij5 van het kloo/]4 ,het    
kloo/] van ,iv]on is e5 c5obit5kloo/]1  
wa>1 vooral t5 opzi*te van het va/51    
buit5gewoon /r5ge regels gevolgd word54 
,gelukkig _h de wowode van ,k>is ons e5 
groot /uk kalfsvlees* m$egegev51 zoodat 
wij al?ans niet aan de s*rale keuk5 van 
het kloo/] gebond5 w>54  ,9 de grieks*e 
k]k zijn de va/5 veelvuldig en /r5g4    
,zond] te sprek5 van de bijzond]e va/51 
t] e]e van d5 bes*]mheilige van het     
kloo/]1 heeft m5 de volg5de algeme5e    
va/5tijd53 twee ma&5 voor ,pas*51 d]tig 
dag5 voor ,p9k/]51 ve]ti5 dag5 voor     
,m>ia-,hemelva>t1 en ve]ti5 dag5 voor   
,k]/mis4 ,g$ur5de di5 tijd mog5 de      
geloovig5 no* melk1 no* ei]51 no* vis*  
gebruik52 zoodat er niet &]s ov]blijft  
dan kavia>1 olijv5 en e5ige wortel5 en  
s*elpdi]54 ,de ,oo/]l+51 die ov] het    
algeme5 ze] matig zijn1 v]drag5 dez5    
/r5g5 regel1 die voor ons welhaa/       
onv]dragelijk z\ zijn1 zond] h9d]4  ,de 

hig\m5os 0 bij onz5 maaltijd            
teg5woordig1 zond] da>aan zelf deel te  
nem54 ,na afloop van het e5v\dig maal1  
leidde hij zelf ons door het kloo/]     
rond1 ons alles v]kl>5de en b]eidwillig 
op al onze vrag5 antwoord5de4 ,de /i*t+ 
van ,iv]on valt wa>s*ijnlijk re$s 9 ze] 
oud5 tijd4 ,9 de mur5 ziet m5 nog       
fragm5t5 van antiek beeldh\ww]k1 uit de 
run5 d] oude /ad ,olophiros afkom/ig2   
wa>s*ijnlijk is dus het kloo/] oud] dan 
de bek5de twi/ ov] de beeld5di5/1 want  
de iconocla/5 toond5 we9ig e]bi$ voor de
 kun/w]k5 d] oudheid4 ,de logo!et       
v]haalde ons dat het kloo/] door drie   
,georgirs ( ,ib]irs1 t] e]e van         
,johannes d5 ,doop]1 0 ge/i*t2 wanne]   
dit 0 ges*i$1 wi/ hij niet4 ,het        
reusa*tige conv5t telt niet m9d] dan    
d]tig k]k51 rondom de ho(dk]k1 ook hi]  
aan de ,panagia gewijd1 gegroept4 ,deze 
laat/e heeft ge5 zijs*ep54 ,e5e         
eig5a>digheid van deze k]k5 op d5 b]g   
,a?os1 is e5 groote half-ronde nis a*t] 
het koor1 die tot sakri/ie di5t1 en wa> 

het gewijde vaatw]k wordt bewa>d4 ,de   
w&5 d] k]k zijn tot halve-man%oogte met 
gekleurde ti*el/e55 bekle$2 da> bov5    
beg9t het s*ild]w]k4 ,de fresko's van   
deze k]k zijn 9 #ahdf s*oongemaakt en   
opges*ild]d geword54 ,b9n5 9 de k]k     
heeft deze onh&ige re/auratie niet de   
volle s*ade aang]i*t3 de s*ild] heeft   
al?ans de omtrekk5 d] oude beeld5       
gespa>d1 en alle5 de kleur5 b$orv52 ma> 
9 het voorportaal heeft hij t5 volle aan
 de buit5sporig/e dwaa%$5 bot gevi]d1   
zond] nogtans ontr\w te word5 aan de    
voors*rift5 van het h&boek4 ,m5 ziet hi]
 e5e gans*e reeks van t]e*t/ell+51      
wa>bij1 met volkom5 m9a*t+ van alle     
regel5 d] p]spectief1 het blo$ tot op d5
 a*t]grond teg5 de zond]l+e geb\w5 spat4
 ,deze onh&ige knoei]s ontzi5 zi* niet1 
de s*ild]ij5 d] oude mee/]s1 ond] het   
voorw5dsel van ze te re/aure]51 volkom5 
te b$]v54 ,ma> to*1 deze s*ild]ij51 hoe 
sle*t ook uitgevo]d1 mak5 desniettem9   
als decoratie e5 ze]go$ effect1 en      
ond]s*eid5 zi* 9 dit opzi*t gun/ig van  

de1 uit het oogpunt d] kun/1 veel       
voortreffelijk] w]k5 onz] mee/]s4 ,het  
begrip van decoratieve kun/--en dat     
behoort muurs*ild]+ to* 9 de e]/e plaats
 te wez5--s*ijnt voor het teg5woordige  
gesla*t v]lor5 gegaan4 ,wanne] ge e5    
onz] mod]ne k]k5 b9n5tre$t1 met groote  
ko/51 dikwijls door ze] bekwame h&51 op 
nieuw bes*ild]d1 kunt ge niet nalat51   
onaang5aam getr(f5 te word5 door het    
volkom5 gebrek aan sam5w]k+ tuss*5 d5   
ar*itect1 de s*ild]s en de beeldh\w]s4  
,i$] van h5 heeft op zi* zelf ge>beid1  
zijne eig5e opvatt+ en inspiratie       
gevolgd1 zond] zi* om de &]5 te         
bekomm]53 en de sam5voeg+ b9n5 e5 zelfde
 kad]1 van kun/w]k51 ongetwijfeld met   
tal5t1 ma> to* ond] d5 invlo$ van geheel
 v]s*ill5de d5kbeeld5 v]va>digd1 br5gt  
e5 di%>monie voort1 die af/oot en h9d]t4
 ,dit 0 niet alzoo 9 de oude go?is*e    
ka!dral5 d] middeleeuw51 en dit is ook  
niet alzoo hi] op d5 b]g ,a?os4 ,hi]    
v]dwijnt de p]soonlijkheid d] kun/5a>s2 
i$] begrijpt zijne eig5a>dige taak1 en  

tra*t niet da> buit5 te gaan4 ,ge5 /\te 
v]kort+5 v]brek5 d5 /atig5 e5v\d d]     
ar*itecturale lijn52 het g\d dr+t zi*   
niet aan u op2 en het mozaek smelt zijne
 sob]e t9t5 sam5 met de kleurs*ake]+5   
van het m>m]4 ,het geheel is h>monis*1  
omdat e5e zelfde g$a*te al de deel5     
bezielt en aan i$] zijne eig5a>dige     
plaats en beteek5is aanwij/2 en deze    
m9d] dan middelmatige fresko's drag5 er 
alzoo m$e toe bij1 om aan het geheele   
geb\w het pass5de monum5tale k>akt] te  
gev54  ,m5 v]gat vooral niet1 ons twee  
afbeeld+5 d] ,heilige-,maagd te lat5    
zi51 die op d5 geheel5 b]g 9 bijzond]e  
e]e word5 geh\d54 ,de e]/e hangt hoog   
bov5 d5 ho(d+ang1 en is ze] moeilijk    
zi*tba> vanwege het di*te traliew]k4 ,e5
 oude kaloy]1 die 9 het portaal zat1    
v]haalde ons1 met groote                
bre$sprakigheid1 de ges*i$5is van dit   
beeld4 ,die hi/orie kwam 9 't kort hi]op
 ne]4 ,!ophilus1 de patri>* van         
,alex&ri1 de vij& van d5 heilig5        
,johannes ,*ryso/omus1 _h 9 zijn twi/   

met d5 monnik ,isidorus1 e5ige kloo/]s  
do5 v]br&51 en de s*ild]ij5 die zij     
bevatt5 v]/rooid4 ,e5 dez] s*ild]ij5 w]d
 9 zee geworp51 door de golv5 op        
wond]dadige wijze na> d5 oev] bij ,iv]on
 gevo]d1 en door e5 kaloy]1 ,gabril     
g5aamd1 uit het wat] getog54 ,?ans      
prijkt het heilige beeld bov5 de poort  
des kloo/]s4--,de &]e afbeeld+ is 9 e5e 
kle9e k]k1 aan de heilige ,apo/el5      
gewijd1 geplaat/2 het bijna zw>t geword5
 paneel heeft1 op de hoogte van het     
gelaat1 e5e bre$e wond ( s*eur1 wa>uit  
blo$druppel5 heet5 te vloei54 ,m5       
v]haalt u1 dat om/reeks het ja> #fej1   
het kloo/] door ze]oov]s ov]vall5 en    
+5om5 w]d4 ,hun ho(dman1 e5 ,e?iopir van
 geboorte1 drong tot 9 deze kapel door1 
en tr( de ,heilige-,maagd met zijn mes 9
 het gelaat3 aan/onds vloeide het blo$  
uit de gap5de wonde4 ,de roov]ho(dman1  
door dit wond] getr(f51 beke]de zi*2 met
 al zijne makk]s nam hij het monnikskle$
 aan1 en sleet zijn v]d] lev5 9 het     
kloo/]4  ,9 de grieks*e kloo/]s wordt de

 ga/vrijheid op d5 mee/ onbekromp5 voet 
uitgeoef5d1 en zond] aanzi5 des p]soons3
 ,jod5 en ,muzelmann5 word5 ev5go$      
ontvang5 als ,*ri/554 ,niem& behoeft    
iets te betal52 ma> de ,griek5 zijn     
h&ige diplomat52 en zond] re*t/reeks    
iets te vrag51 wet5 zij u to* aan het   
v]/& te br5g51 dat m5 e5e ( &]e         
bijzond]e gave van u v]wa*t1 indi5 ge   
sommige ko/b>e voorw]p5 bege]t te zi54  
,de hig\m5os v]haalde ons1 dat ond] de  
we9ige vreemdel+51 die hi] v]toefd      
hebb51 sommig5 ziek zijn geword51       
ondanks het ze] gezonde klimaat4 ,ik wil
 het ga>ne geloov54 ,hij die hi] komt1  
zond] bepaalde beweegr$51 zooals1 bij   
voorbeeld1 belang/ell+ 9 de oude        
kun/gewro*t51 moet al spo$ig de prooi   
word5 van doodelijke v]vel+4 ,het vo$sel
 d] monnik5 is sle*t1 de kam]s 9 de     
buit5gal]ij5 zijn ov] dag br&5d heet1 de
 z9delijkheid laat ze]veel te w5s*5 ov]1
 en de b]gpad5 zijn bijna               
ontoegankelijk4 ,behalve de gulle       
ontvang/ en de niet ze] rijke conv]satie

 d] monnik51 blijft er ge5e &]e afleid+ 
ov] dan de bes*\w+ d] omr+5de natuur1   
die ind]daad pra*tig is en e5 onmetelijk
 panorama voor uwe blikk5 ontrolt4      
,ongelukkig br5gt de kloo/]regel m$e1   
dat de poort5 met zonsond]gang geslot5  
word53 gij kunt dus des avonds d5       
onmetelijk5 horizon alle5 aans*\w5 van  
e5 balkon1 dat als e5 zwaluw5ne/ ond]   
het dak hangt4 ,me]mal51 wanne] wij des 
na*ts door het slaan op de sim&]s w]d5  
gewekt1 v]liet5 wij onze kam]1 om de nog
 half dommel5de monnik5 na> de k]k te   
zi5 gaan4 ,het 0 e5 eig5a>dig tooneel3  
die waggel5de1 door d5 oud]dom gebog5   
ge/alt51 9 lange mantels gehuld1 en     
flauwelijk v]li*t door de flikk]5de vlam
 d] kle9e lamp1 die i$] 9 de h& droeg1  
langzaam langs de gal]ij5 ga&e1 t]wijl  
de e*o d] somb]e gang5 en ommuurde      
b9n5hov5 het d( en aanh\d5d geluid van  
de sim&]s h]haalde4 ,onwillekeurig      
h]9n]de dit tafreel aan de voor/ell+ van
 het ,laat/e ,oordeel1 zooals m5 die 9  
sommige oude almanakk5 v9dt4  ,op zek]5 

morg5 gav5 wij d5 w5s* te k5n51 het     
kloo/] ,/avronikitas 7/anros1 kruis1 en 
ni*1 ov]w9n+7 te bezoek51 ongeve] e5 pa>
 mijl5 van ,iv]on v]wijd]d4 ,de hig\m5os
 bezorgde ons e5e boot met twee monnik51
 fiks*e roei]s1 die ons al spo$ig op e5e
 bloemrijke1 met roz5 en myr!n begroeide
 plek aan wal zett54 ,v&a> begav5 wij   
ons te voet na> het kloo/]1 dat 9 zijn  
uit]lijk voorkom5 me] op e5e ve/+ dan op
 e5 god%uis gelijkt4 ,m5 _h ons te ,k>is
 met veel ophef van de s*ild]ij5 van    
,/avronikitas gesprok52 ma> het oog5blik
 voor ons bezoek bleek sle*t gekoz5 te  
zijn3 bijna al de k]k5 w>5 geslot54 ,m5 
0 op de b9n5plaats bezig met h]/ell+53  
zaag en ham] w]d5 ijv]ig gehante]d2 het 
reg5de /( en /e5gruis3 wij hadd5 niet   
veel lu/1 ons hi] lang op te h\d54 ,wij 
maakt5 dus haa/ig e5ige s*ets5 en ke]d5 
na> de boot t]ug4 ,hebt gij het         
wond]do5de beeld gezi58 vroeg ons ,vad] 
,pa*omius1 e5 onz] roei]s4 ,wij hadd5   
het niet gezi51 en w>5 ook niet bege]ig 
om voor dit doel t]ug te ke]5 en d5 to*t

 op nieuw te mak54  ,de zu*t voor het   
wond]b>e is ov]ig5s bij de ,oo/]l+5 ze] 
lev5dig2 en de gee/elijkheid d] grieks*e
 k]k exploite]t die neig+ wel wat veel4 
,d5 volg5d5 morg5 kond5 wij te ,iv]on op
 nieuw zi51 hoe diep die zu*t bij het   
volk is +eworteld4 ,nabij de poort5 d]  
kloo/]s /aan e5ige kle9e kapell51       
kimisis g5aamd1 wa>9 de lijk5 d] monnik5
 word5 bijgezet4 ,ik zat met mijn vri5d 
9 e5 di] s$]t lang v]lat5 grafkeld]s1   
die geheel met doodsbe5d]5 0 opgevuld4  
,wij hield5 ons met phr5ologis*e /udin  
bezig1 to5 ,janni1 onze albanees*e      
kawas1 b9n5trad4--,dat is de s*$el van  
e5 vr\kolakas 7bezet5e71 zeide hij1 op  
het dood%o(d wijz5de1 dat ik 9 de h& _h2
 zie ma> de zw>te t&54--,dat bewij/     
alle51 dat hij sle*te t&5 _h1 antwoordde
 mijn vri5d4--,hebt gij dan nooit e5    
bezet5e gezi51 eff5di8--,ne54--,ik wel4 
,te ,kavela woonde e5 man1 ,makalakis   
g5aamd1 die het booze oog _h en zijn    
lev5 lang de &]e m5s*5 all]lei kwaad _h 
g$aan4 ,g+ hij door het veld van zijn   

buurman1 dan v]lepte de tabak1 en de    
vr\w51 die hij aanzag1 w]d5 onvru*tba>4 
,op zek]5 dag vond m5 hem dood bij d5   
ts>*i4 ,hij 0 zw>t1 zooals de m5s*51 die
 aan de pe/ ge/orv5 zijn4 ,dat is e5    
sle*t teek51 zeide de pappas4 ,e5 ja>   
lang spookte de ziel van ,makalakis om  
de naburige huiz54 ,e9delijk g+ m5 d5   
pappas hal5 en groef m5 het lijk op4    
,het li*aam 0 geheel zw>t1 ma> ov]ig5s  
onges*ond51 als w>e hij d5 vorig5 dag   
ge/orv54 ,wij zull5 d5 biss*op hal51    
sprak de pappas4 ,de biss*op 0 e5 heilig
 man1 en to5 hij bij het lijk kwam1     
begon het vlees* zi* aan/onds te        
ontb9d51 ma> de be5d]5 blev5 zw>t2 en   
dat is niet natuurlijk1 eff5di2 en de   
s*$el1 di5 gij da> 9 de h& hebt1 is van 
e5 bezet5e4--,to5 wij des avonds onze   
ontmoet+ aan d5 logo!et v]haald51       
antwoordde hij droogjes3 ,dat is        
wa>4--,wij begrep5 dat het bet] 01 niet 
v]d] aan te dr+54    ,,iv4   ,d5 #b;d5  
,juni nam5 wij afs*eid van d5 hig\m5os1 
om ons na> het kloo/] ,philo!os te      

begev54 ,wij moe/5 d5 weg d]wa>ts op e5 
muilezel aflegg51 want e5 &] middel van 
v]vo] wordt door de monnik5 niet        
gebruikt4 ,zulk e5 rit op e5 ze] sle*t  
opgetuigd5 muilezel1 met e5 uit]/       
primitief zadel1 langs e5 /eil en       
ongemakkelijk b]gpad1 is v]re van       
aang5aam4 ,telk5s /uitt5 wij op diepe   
klov5 en ravijn52 dan blev5 de ezels1   
ondanks v]man+5 en b$reig+51 /ok/ijf    
/aan1 tot e9delijk e5 d] monnik5 die ons
 geleidd51 ov] de klo( he5sprong1 wa>op 
de ezels volgd54 ,dit e5 en &] hield ons
 zoolang op1 dat ik re$s vreesde1 dat   
wij de ophaalbrug van het kloo/]        
opgetrokk5 z\d5 v9d51 en 9 het x5odokion
 z\d5 moet5 ov]na*t54 ,dit x5odokion is 
e5 soort van loods1 buit5 het kloo/]1   
wa> de reizig]s1 die na het sluit5 d]   
poort aankom51 hun intrek kunn5 nem54   
,elk5 avond1 e5 half uur voor           
zonsond]gang1 kom5 de monnik5 bije5 om  
voor de dwal5de reizig]s te bidd51      
t]wijl de sim&]s van v]re de e*o's d]   
b]g5 do5 we]galm54 ,e5 kaloy] waakt d5  

geheel5 na*t 9 het x5odokion1 en        
voorziet m5s*5 en bee/5 van             
lev5smiddel51 9 afwa*t+ dat de poort van
 het kloo/] geop5d wordt4  ,philo!os w]d
 9 de ti5de eeuw ge/i*t door drie       
kaloy]s van d5 ,olympus3 ,ars5ius1      
,dionysius en ,philo!os4 ,de sup]ieur   
kon1 na> het mij voorkwam1 niet veel    
jong] zijn dan hond]d ja>4 ,hij _h e5   
ze] w]kzaam a&eel g5om5 aan d5          
onafhankelijkheidsoorlog 9 #ahba1 en    
nog1 wanne] hij da>van sprak1 t9teld5   
zijne oude oog5 van jeugdig vuur4 ,hij 0
 e5 d]g55--helaas6 hun aantal 0 niet ze]
 groot--die hunne /ille cel op d5 b]g   
hadd5 v]lat51 en met het kruis 9 de e5e1
 het gewe] 9 de &]e h&1 na> de vlakte   
w>5 afg$aald4 ,de we9ige monnik51 die   
aan d5 /rijd deelnam51 slot5 zi* aan bij
 de opge/ane ,griek5 9 ,mac$oni4        
,diamantis kwam1 aan het ho(d zijn]     
,albaneez51 hun te hulp2 hij nam e5e    
positie 9 op het s*i]eil& ,pall5e1      
teg5ov] d5 b]g ,a?os1 en sloeg de ,turk5
 ond] ,y\ss\f-bey4 ,ma> weldra kwam5 zij

 9 groot5 getale t]ug1 aangevo]d door   
,ab\d\l\b1 psja van ,salonika2 en nu    
moe/5 de ,griek5 voor de ov]ma*t wijk54 
,de s*rik v]spreidde zi* op d5 heilig5  
b]g4 ,de monnik5 v]liet5 ,k>is1 bra*t5  
hunne s*att5 9 veiligheid aan boord van 
e5 s*ip1 en trokk5 zi* t]ug 9 de /]ke   
kloo/]s van ,zographos en ,hirophon4    
,ab\d\l\b1 ge5 aanval op deze g$u*te    
ve/+5 durv5de wag51 knoopte ond]h&el+5  
met de monnik5 aan4 ,hij bezwo] hun     
ple*tiglijk1 dat hunne eig5domm5        
geerbi$igd z\d5 word52 ma> het 0        
vol/rekt noodig1 tijdelijk e5e bezett+ 9
 hunne kloo/]s te legg54 ,die voorwa>d5 
word5 aang5om53 ma> zoodra de psja      
e5maal d5 voet b9n5 het kloo/] _h gezet1
 brak hij natuurlijk zijn woord en begon
 de plund]+4 ,gelukkig hadd5 de monnik51
 wet5de met wi5 zij te do5 hadd51 al    
hunne ko/ba>h$51 hunne relikwien1 en e5 
deel van hunne artill]ie na> ,laura lat5
 br5g51 zoodat de admiraal ,comb>is1 die
 voor ,?asos krui/e1 nog tijd _h1 dit   
alles aan boord te nem54 ,na> ,eg9a     

ov]gebra*t1 w]d5 al deze voorw]p5 lat]  
na> d5 ,a?os t]uggevo]d4  ,vroeg] w]d5 9
 het kloo/] ,philo!os all]lei kun/51    
b$rijv5 en h&w]k5 beoef5d1 zooals nog de
 vele w]kplaats5 bewijz51 rondom de     
ka?olikon1 de ho(dk]k1 gegroept4 ,dit 0 
tr\w5s 9 v]reweg de mee/e kloo/]s het   
geval4 ,teg5woordig beoef5t m5 er nog   
alle51 behalve de ar*itectuur1 de       
s*ild]- en grave]kun/1 beid5 op e5 ze]  
lag5 trap g$aald1 b5ev5s de kun/ van    
h\tsnijd54 ,deze laat/e is tot e5 hoog5 
graad van volkom5heid opgevo]d4 ,de     
monnik5 wet51 met v]wond]lijke          
bekwaamheid1 all]lei kun/w]k van h\t te 
v]va>dig52 ik heb op d5 b]g ,a?os       
kruis51 triptyk51 icono/as5 7bes*ott51  
die het koor van het s*ip d] k]k        
s*eid571 koor/oel51 enz4 gezi51 die     
ind]daad mee/]/ukk5 van g$uld en rijke  
v9d+skra*t w>54 ,ma> het diakonikon van 
,philo!os is ook nog rijk aan mee/]/ukk5
 van g\dsmidsw]k4 ,m5 toonde ons1 ond]  
&]51 d5 met drijfw]k v]si]d5 b& van e5  
slavis* h&s*rift3 zek] e5 d] uitnem5d/e 

kun/gewro*t5 van het kloo/]1 dat g]u/   
kon w$ijv]5 met &]e1 soortgelijke       
mee/]/ukk5 9 de s*atkam] van ,k>is1 wa> 
zoo m5ig ko/ba> ov]blijfsel d] oude     
k]kelijke kun/ wordt bewa>d4 ,als e5e   
proeve v]wijz5 wij na> het h\t51 9 g\d  
gevatte kruis en na> het pra*tig        
gebeeldh\wde k(f]tje1 wa>van de         
afbeeld+5 hi]nev5s zijn gevoegd4  ,na e5
 kort bezoek aan het kloo/] ,c>acallos1 
aldus na> d5 /i*t] g5oemd1 l&d5 wij d5  
#f;en ,juni 9 de hav5 van ,laura1 aan de
 oo/elijke punt van d5 b]g1 aan d5 voet 
van het kloo/]4 ,vroeg] 0 het kloo/] van
 ,laura het e]/e 9 aanzi51 9 omvang1 9  
bevolk+1 9 rijkdom2 teg5woordig bekle$t 
het nog sle*ts d5 d]d5 rang ond] de     
kloo/]s van d5 b]g ,a?os4 ,/ilte he]s*t 
9 de lange portiek52 de tor5s en bolw]k5
 /ort5 9 pu93 en om de v]lat5 gal]ij5   
ziet m5 hi] en da> het klimop zi* rank54
  ,wie d5 groot5 mee/] d] byzantijns*e  
s*ild]s*ool1 ,manuel ,pansel9os1 9 zijne
 w]k5 wil be/ude]51 v9dt da>toe te      
,laura de uitnem5d/e geleg5heid4 ,m5 kan

 hi] zelfs de vroeg]e ontwikkel+ d]     
byzantijns*e kun/ nagaan1 door de       
v]gelijk+ van de fresko's van ,pansel9os
 met die 9 de trapeza1 welke uit e5     
vroeg] tijdp]k afkom/ig zijn4 ,nev5s de 
groots* g$a*te en met va/e h& uitgevo]de
 s*epp+5 des mee/]s1 mak5 deze mag]e    
figur51 met ha> nauwsluit5de drap]in en 
ha> /ijf afgemet5 h\d+51 e5 zond]l+5    
indruk4 ,dit s*ijnt navolg+ van het     
antieke1 en is ind]daad niets &]s dan   
k\de mani] en akademie/ijl4--,ik m]kte  
re$s op1 dat de ,byzantijn5 getoond     
hebb51 volkom5 de eis*5 d] decoratieve  
kun/ te v]/aan1 ook al laat de te*niek  
bij h5 veel te w5s*5 ov]4 ,de compositin
 van ,pansel9os k5m]k5 zi* vooral door  
di5 zuiv]5 smaak1 de vru*t van de /udie 
d] antiek52 en moeilijk kan m5 zi* iets 
e5v\dig]s en ru/ig]s d5k5 dan de        
decoratie van de ka?olikon van ,laura4  
,de kalme gemakkelijkheid d] conceptie  
en de ern/ige ru/ d] lijn5 do5 voor ons1
 aan gans* &]e vorm5 en al de kun/grep5 
en toov]middel5 d] mod]ne kun/ gew5d1   

het geheel bijkans k\d en lev5loos      
s*ijn51 ma> weldra gew5t m5 zi* aan deze
 sob]heid van kleur51 en dan blijkt ook 
hi] de h>monie van het geheel zoo       
volkom5 begrep51 dat m5 g5eigd z\ zijn1 
,pansel9os niet alle5 voor d5 s*ild]1   
ma> ook voor de ar*itect van het geb\w  
te h\d54 ,te ,laura heeft ,pansel9os    
hetzelfde /elsel van decoratie toegepa/ 
als te ,k>is3 ma> de reg5 heeft ma>     
we9ig ov]gelat5 van het w]k van d5 mee/]
 9 de ho(dk]k van ,k>is1 die zev5tig j>5
 lang ong$ekt bleef4 ,groote beeld51 t5 
halv5 lijve ges*ild]d1 nem5 het ond]/e  
g$eelte van d5 muur 91 en word5 van de  
figur5 aan het gewelf ges*eid5 door e5e 
reeks compositin van m9d] groote        
afmet+54 ,ziehi] de volgorde3 a*t] 9 d5 
groot5 koepel1 d5 ,heil&2 da>ond] de    
engel51 de a>ts5gel5 en de *]ubyn51     
l9ks1 als m5 met het gelaat na> het koor
 /aat3--,jezus voor ,pilatus1 het ,lijd5
 7e5e bewond]5swa>dige compositie 9 drie
 afdeel+57 en de ,op/&+2 bov5 en b5$5 de
 /rook van emailw]k1 die bov5 de        

koor/oel5 loopt1 de heilige /rijd]s en  
m>tela>s1 ,s9t-,george1 ,s9t-,demetrius1
 ,s9t-,procopius1 ,s9t-,!odorus en      
,s9t-,m]curius4 ,re*ts1 ,jezus voor de  
s*riftgele]d51 de ,k9d]moord1 de ,into*t
 9 ,j]uzalem1 en de ,v]kondig+ van d5   
engel4 ,bov5 de poort van d5 n>!x 7het  
voorportaal71 de ,dood d]               
,heilige-,maagd4  ,voor de bronz5 deur5 
van dit voorportaal1 e5 ges*5k van      
,nicephorus ,phokas1 ru/ op slanke      
zuiltjes de doopkapel1 (1 zooals de     
,griek5 ha> noem51 de phiale4 ,langs d5 
r& van het m>m]5 doopvont zijn vogels   
gebeeldh\wd1 die uit d5 gewijd5 bek]    
dr9k53 e5 symbool d] communie2 twee     
middelmatig uitgevo]de leeuw5 moet5 de  
ka>s5 drag54 ,aan het gewelf is de      
,madonna afgebeeld1 met dit monogram3   
,zodo*os ,pg de lev5gev5de fonte92 en 9 
e5 d] boogvakk51 ,s9t-,a?anasius1 op e5e
 rots sla&e2 wa>uit wat] vloeit4 ,de    
leg5de v]haalt namelijk1 dat to5        
,s9t-,a?anasius het kloo/] van ,laura   
b\wde1 de h&lang]s van d5 ,booze de bek5

 en bronn5 d$5 opdrog52 de heilige man  
w5dde zi* to5 tot de ,panagia1 zijne    
patronesse1 die hem e5 ijz]5 ro$e t] h& 
/elde1 en gela/te da>m$e op de rots te  
slaan1 wa>uit dadelijk wat] vloeide4 ,9 
het diakonikon kunt ge nog de ro$e zi51 
en de bron zelf op we9ige s*r$5 af/&s   
van het kloo/]4  ,de presid5t van de    
raad d] ,epitrop51 ,vad] ,mel*iz$ek1    
toonde ons met blijkb>5 zelfvoldo5+1 de 
relikwien en de ko/ba>h$5 van het       
kloo/]2 want ,laura is nog altijd het   
rijk/e kloo/] van d5 b]g ,a?os4 ,ik kan 
niet al de kruis51 relikwien1 wi]ookvat5
 en &]e gewijde zak5 opnoem51 die wij te
 zi5 kreg54 ,bov5al tr( mij e5 g\d5     
tab]nakel met pra*tig email en drijfw]k1
 9 d5 vorm e5] basiliek4 ,deze tab]nakel
 wordt alle5 op hooge fee/dag5 buit5 de 
k]k gebra*t3 het 0 dus wel e5e groote   
gun/1 dat m5 ons toe/ond1 van dit       
mee/]/uk e5e photographis*e afbeeld+ te 
v]va>dig54 ,e5e kle9e1 m$ic9ale kuur _h 
e*t] all] h>t voor ons gewonn54 ,de     
monnik5 wet5 niets van g5eeskun/1 en    

bemoei5 zi* niet met g5ee%e]52 ondanks  
dat1 ( miss*i5 jui/ da>om1 word5 zij    
dikwijls ov] de hond]d ja> oud4 ,bij    
onze kom/ 9 het kloo/] 0 jui/ de lange  
va/51 wa>9 m5 niets dan olijv5 en kavia>
 gebruikt1 voorbij3 de monnik5 zag5 er  
ze] sle*t uit en w>5 ook niet ze]       
pleizi]ig ge/emd4 ,wij di5d5 all5 e5e   
dozis calomel toe1 hetge5 de mee/       
gew5s*te uitw]k+ _h4 ,uit dankba>heid   
z\d5 zij ons wel het geheele kloo/] t5  
ges*5ke hebb5 will5 gev51 te me] da> het
 v]blijf 9 het groote1 somb]e geb\w hun 
ma> half s*e5 te bevall54 ,9 d5 omtrek  
van het kloo/] hebb5 zij ov]al cell5 en 
kluiz5 opg]i*t1 wa> zij gewoonlijk      
v]blijv54 ,rondom die kluiz5 zijn kle9e 
tu95 aangelegd1 die aan het geheel e5   
ze] bevallig voorkom5 gev54  ,ik me5    
re$s gezegd te hebb5 dat de b]g ,a?os   
#bjff met]s hoog is4 ,aan de gr5s d]    
eeuwige sneeuwveld5 /aat de kapel van   
,s9te-,anna1 wa> de monnik5 ja>lijks1 9 
de ma& ,augu/us1 he5trekk51 om geb$5 tot
 de ,heilige-,maagd op te z5d54 ,de     

,a?os heeft dit met vele &]e b]g5 geme51
 dat hij ze] moeilijk te beklimm5 is1 en
 dat m51 bov5 gekom51 bijna niets       
ziet--dan de beeld5 9 de kapel van      
,s9te-,anna3 e5e groote m]kwa>digheid   
tr\w5s 9 e5e grieks*e k]k1 wa> d]gelijke
 zak5 /r5g v]bod5 zijn4 ,zooals m5 weet1
 duldt de grieks*e k]k 9 h>e heiligdomm5
 alle5 s*ild]ij5 en mozaek51 ma> no*    
/&beeld5 no* relifs4 ,volg5s de monnik5 
moe/ m5 9 de kapel van ,s9te-,anna van  
dez5 regel afwijk51 omdat het op die    
hooge b]gspits onmogelijk 01 &]e dan    
bronz5 beeld5 te hebb54  ,het kloo/]    
,vatop$i1 dat wij v]volg5s bezo*t51 ligt
 aan d5 oev] d] zee1 9 e5e vallei1 die  
door hooge w\d5 teg5 de heete zuid5w9d5 
g$ekt is2 de lu*t is er des avonds vrij 
koel4 ,dit kloo/] is het mee/ bevolkte  
van alle op d5 b]g2 n]g5s zijn de       
om/rek5 dan ook zoogo$ beb\wd4 ,to* is  
het er v]re af1 dat de monnik5 van dez5 
zoo vru*tb>5 grond al het voordeel z\d5 
trekk51 dat da>van te trekk5 is4 ,wanne]
 de hell+5 niet al te /eil zijn1 bezaai5

 zij de veld52 eld]s lat5 zij de boom5  
na> willekeur ops*iet51 plukk5 de       
vru*t51 die aan de lage takk5 hang51 en 
wa*t5 tot de &]5 van zelf afvall54      
,omtr5t de /i*t+ van het kloo/] v]haalt 
m5 u e5e anecdote1 die hoog/wa>s*ijnlijk
 sle*ts e5e fabel is4 ,de zon5 van      
,!odosius1 ,arcadius en ,honorius1 g+5  
met hunne mo$] van ,napels na>          
,kon/ant9opel1 to5 zij1 op de hoogte van
 ,imbros1 door e5 geweldig5 /orm w]d5   
ov]vall54 ,arcadius viel 9 zee1 en w]d  
door de kluiz5a>s van d5 b]g ,a?os      
gevond51 ligg5de op e5 framboze/ruik4   
,de kluiz5a>s1 die aan de s*oonheid van 
het k9d zijne vor/elijke afkom/ h]k5d51 
bra*t5 hem na> ,kon/ant9opel2 en to5    
,arcadius lat] d5 troon beklom1 /i*tte  
hij op dezelfde plek1 wa> de golv5 hem  
aan l& hadd5 gezet1 e5 kloo/]1 wa>aan   
hij d5 naam gaf van ,vatop$i 7van btos1 
framboze/ruik1 en paidou1 k9d74 ,9 de   
vorige eeuw v]wi]f het kloo/] e5 groot5 
roem door de !ologis*e s*ool1 die       
,eug5ius ,b\lg>is en ,nicephorus        

,!odoxis b9n5 zijne mur5 /i*tt54 ,m5    
v9dt hi] vele k]k52 de ho(dk]k bezit    
fresko's van ,pansel9os1 die ongelukkig 
/]k zijn g]et\*e]d2 ook ziet m5 er      
fraaie mozaek51 ond] &]5 e5 ze] go$     
tetramorphe4 ,de tetramorphe is de      
v]e5ig+1 9 e5 beeld1 van de vi] symbol5 
d] evangeli/53 de engel van ,mat!us1 de 
ar5d van ,johannes1 de leeuw van ,m>cus1
 de os van ,lukas4  ,de ,griek51 die t] 
b$eva>t na> d5 ,heilig5-b]g gaan 7i$]e  
or?odoxe ,griek behoort e5maal 9 zijn   
lev5 di5 pelgrim/o*t te ond]nem571 l&5  
te ,vatop$i1 dat door zijn h\?&el1 me]  
dan de &]e kloo/]s1 met de /$5 langs de 
ku/ van ,azi 9 betrekk+ /aat4 ,e5 pappas
 van ,smyrna1 die na> ,k>is 0 gewee/ om 
zijne papi]5 te lat5 vise]51 v]zo*t met 
ons m$e te mog5 gaan om de &]e kloo/]s  
te bezoek54 ,hij _h zijne twee zon5 bij 
zi*2 de jong/e v]toonde op zijn s*oon   
gelaat die eig5a>dige m5gel+ van fi]5   
adel en za*t5 weemo$1 die de bewon]s van
 het oude ,ioni bet] hebb5 bewa>d dan de
 ,griek5 van ,attika4  ,na e5 v]blijf   

van e5ige dag5 te ,vatop$i1 v]trokk5    
wij1 9 gezels*ap van d5 pappas en zijne 
twee zon5 en van d5 hig\m5os van        
,esphigm5\1 die na> zijn kloo/]         
t]ugke]de4 ,dit kloo/] is1 voor e5ige   
j>51 bijkans geheel v]nieuwd2 het dankt 
zijn naam aan zijne ligg+ 9 e5e ze]     
nauwe vallei4 ,het w]d1 na> m5 wil1 door
 ,!odosius d5 ,jonge en zijne zu/]      
,pul*]ia aan d5 heilig5 ,simeon gewijd4 
,9 het kloo/] ,esphigm5\ leefde de/ijds 
de patri>* ,an?ymos1 die re$s tweemal5  
d5 troon van ,kon/ant9opel _h bekle$4   
,het is welli*t niet onbelangrijk1 met  
e5 enkel woord de eig5a>dige positie te 
oms*rijv51 wa>9 de patri>* van          
,kon/ant9opel1 s$]t #adec1 is geplaat/4 
,to5 ,mahom$ ,,ii aan/alt5 maakte om    
,kon/ant9opel te beleg]51 zond de keiz] 
,con/antijn na> ,rome1 om nog e5maal de 
hulp d] we/]s*e ,*ri/5heid 9 te roep54  
,e5 deel van de hooge grieks*e          
gee/elijkheid1 vreez5de dat zijn invlo$ 
z\ afnem51 indi5 de door ,rome gew5s*te 
v]e5ig+ met de ka?olieke ,k]k tot /&    

kwam1 s*a>de zi* aan de zijde van d5    
monnik ,g5adius1 en w]kte de pog+5 des  
keiz]s teg54 ,/ond ,g5adius1 zooals     
sommig5 v]zek]51 9 geheime v]/&h\d+ met 
d5 sultan8 ,dit kan niet /ellig word5   
bewez52 wij will5 da>om liev] aannem5   
dat de monnik1 na d5 val d] /ad1 alle5 9
 het belang zijn] ov]wonn5 gelo(sg5oot51
 van d5 ov]w9na> d5 hoog5 rang van      
patri>* vroeg en v]kreeg4 ,wat hi]van   
zij3 ,mahom$ ,,ii bekle$de ,g5adius niet
 alle5 met de volle gee/elijke ma*t ov] 
zijne gelo(sg5oot51 ma> ook nog met het 
burg]lijke en re*t]lijke gezag1 en      
b5oemde hem tot ho(d d] grieks*e natie4 
,s$]t di5 tijd is de oecum5is*e patri>* 
van ,kon/ant9opel de opp]/e re*t] 9 alle
 burg]lijke en crim9eele zak52 hij doet 
uitspraak 9 alle re*tsg$+51 sluit de    
huwelijk51 heft de bela/+51 v]koopt de  
aflat5 en oef5t nog v]s*ill5de &]e      
functin uit4 ,het is wa> dat e5e zw>e   
v]antwoordelijkheid teg5ov] de ,porte op
 hem ru/1 en dat zijn v]kiez+ hem veel  
geld ko/2 ma> zoo het pallium aan d5    

mee/bi$5de v]ko*t wordt1 zijn het to*   
altijd de raz1 die de ko/5 betal54 ,m5  
kan zi* voor/ell5 hoe veelvuldig de     
v]kiez+5 zijn1 wanne] m5 b$5kt dat e5e  
e5v\dige aanvrage van de synode d]      
metropolitan51 die all5 op de patri>*ale
 wa>digheid vlamm51 voldo5de is om d5   
patri>* te do5 afzett54 ,er lev5 op dit 
oog5blik niet m9d] dan zes afgezette    
patri>*5 9 de v]s*ill5de grieks*e       
kloo/]s4 ,het ho(d d] grieks*e k]k1 hoe 
ook s*ijnba> met groote ma*t bekle$1 is 
9 wa>heid e5 slaaf en ma*teloos w]ktuig 
9 de h&5 d] turks*e rege]+3 ge5 wond]   
dat ge5 enkel dez] patri>*5 iets g$aan  
heeft om het grieks*e volk uit zijne    
v]n$]+ en zijn v]val op te heff54 ,zelf 
slav5 van e5 despoot1 zijn zij op hunne 
beurt despot51 die alle v]ke]dh$5 en    
misbruik51 wa>op hunne ma*t /eunt1 met  
h& en t& va/h\d54  ,d5 #bh/5 ,juni      
v]trokk5 wij1 met d5 pappas en zijne    
beide zon51 na> het kloo/] ,kili&>i1    
bijna aan het uite9de van d5 b]g1 wa>   
hij 9 de kle9e vlakte uitloopt1 die hem 

met het s*i]eil& v]b9dt1 geleg54 ,de    
ho(d+ang is somb]2 ma> de ruime         
b9n5plaats met h>e dubbele rij bog5 bov5
 elk&]1 ziet er netjes en vroolijk uit4 
,de met gekleurde /e55 +elegde gevel van
 de ho(dk]k maakt ook e5 prettig5       
indruk4 ,bov5 de mur5 v]heff5 zi* de met
 /atig bos* begroeide b]ghell+54 ,het   
l&s*ap is onteg5zeggelijk s*oon3 ma> op 
d5 duur word5 deze b]g51 die u aan alle 
kant5 omr+51 wel wat v]moei5d en        
ne]drukk5d1 en bijwijle v]langde ik na> 
e5 vrij uitzi*t1 na> e5 di] wijde       
horizont5 onz] vlakke veld51 wa> m5 aan 
d5 v]r5 gezi*te9d]1 bov5 d5 zoom van    
gro51 d5 spits5 k]ktor5 ziet oprijz51   
die het v]s*ol5 dorpje v]raadt4  ,de    
kloo/]s ,kili&>i en ,zographos word5    
door s]vis*e en bulga>s*e monnik5       
bewoond1 die zi* door de donk]d] kleur  
van hun gewaad van de grieks*e kaloy]s  
ond]s*eid54 ,de ,bulg>5 en ,s]virs      
behoor5 beid5 tot d5 groot5 slavonis*5  
/am2 lang5 tijd bezat5 zij ook e5e eig5e
 ,slavonis*e liturgie2 ma> 9 #agcg wi/  

de patri>* van ,kon/ant9opel te bew]k51 
dat 9 de s]vis*e en bulga>s*e k]k5 de   
grieks*e liturgie1 en da>m$e de grieks*e
 taal1 w]d +evo]d4  ,de af/& tuss*5     
,kili&>i en ,zographos b$raagt hoog/5s  
vi] mijl51 ma> het pad1 dat1 imm]       
/ijg5de1 door pra*tige pijnboss*5 loopt1
 maakt zoovele kromm+51 dat m5 wel het  
dubbele van d5 af/& aflegt1 e] m5 te    
,zographos komt1 dat bov5 op e5e        
b]gspits1 op e5e duizel+wekk5de hoogte1 
all]s*ild]a*tig/ is geleg54 ,wij blev5  
hi] twee dag53 niet zooze] om de aan    
manuscript5 rijke biblio!ek en de       
ov]vlo$ig met s*ild]ij5 v]si]de k]k51   
ma> vooral om van de zeldzame s*oonheid 
van het l&s*ap te g5iet54  ,de kloo/]s  
van ,ca/amoniti1 ,doki>ios en ,s9t      
,x5ophon1 die wij v]volg5s bezo*t51     
ond]s*eid5 zi* door niets m]kwa>digs4   
,bij ons v]trek van het laat/e kloo/]1  
nam5 wij afs*eid van onz5 pappas1 die   
zijn to*t na> het russis*e kloo/]       
v]volgde1 t]wijl wij na> ,k>is          
t]ugke]d54 ,da> voltooid5 wij onze      

v]zamel+ van kopien na> gravur5 en      
s*ild]ij51 en ko*t5 v]s*ill5de voorw]p51
 die door de monnik5 en kluiz5a>s van d5
 b]g v]va>digd word51 en 9 de kloo/]s en
 w9kels van ,k>is te koop word5         
aangebod54  ,e9delijk1 na nog e5 kort   
bezoek aan het naburige kloo/]          
,xiropotamos1 aan de kle9e hav5 van     
,daphne1 s*eept5 wij ons 9 aan boord van
 e5e t>tane1 die het ank] 9 het a>dige  
hav5tje uitwi]p1 en ons na> ,salonika   
t]ugvo]de4       ,,aanteek5+   #a       
,/ylit53 kluiz5a>s1 die zi* op d5 top   
e5] zuil hadd5 t]uggetrokk51 di5 zij    
nooit v]liet54 ,de b]oemd/e ond] h5 is  
,s9t-,simeon ,/ylites4