,hi/orical ,microreproductions 7www4canadiana4org77 ,,inaugureele ,,r$e van ,,hi]onymus ,,david ,,gaubius1 ,wa>9 ,wordt ,aangetoond1 dat de ,s*eikunde met re*t e5 plaats v]di5t ond] de ,akademis*e ,wet5s*app51 ,geh\d5 op d5 #ba/5 ,mei #agca1 ,to5 ,hij het ,op5b>e ,ambt van het ,h\d5 van ,voordra*t5 ov] de ,s*eikunde aan de ,leids*e ,akademie ,ple*tig ,aanva>dde 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 ,illu/ration3 ,,hi]onymus ,,david ,,gaubius ,m$ic9ae ,doctor4 ,ejusdem et ,*emiae et ,collegii ,practico-,m$ici 9 ,,academia ,,batava1 quae ,,leidae e/1 ,,pr(essor ,,ord9>ius ,tek/ onduidelijk3 naam van de drukk]8 ,script uncle>3 pr9t]'s "n8 ,aan de ze] doorlu*te en edele mann51 curator5 d] ,leids*e ,akademie1 ,,johannes ,,h5drik1 ,,graaf ,,van ,,wass5a]1 he] van ,opdam1 ,h5sbroek1 ,spi]dyk1 ,zuydwyk1 ,k]n*em en ,lage1 enz4 enz4 ridd] van de ,johannit]orde1 lid van de ridd]s*ap d] edel5 van ,holl&1 afgeva>digde t] ,/at5-g5]aal enz4 enz41 ,,johannes ,,trip1 doctor 9 de beide re*t51 dro/ 9 ,b]k5rode1 lid van d5 raad van de /ad ,am/]dam1 op dit oog5blik voorzitt] d] burgemee/]s1 bew9dhebb] d] ,o4-,i4 ,compagnie1 enz4 enz41 ,,ar5d ,,bruno',,szoon ,,van ,,d] ,,duss51 doctor 9 de beide re*t51 lid van d5 raad d] /ad ,delft en oud-burgemee/]1 afgeva>digde t] hoogmog5de ,/at5 van ,holl&1 enz4 enz41 en aan hun ambtg5oot51 de ze] aanzi5lijke en wa>dige mann51 burgemee/]s d] /ad ,leid51 ,,abraham ,,hoog5h\ck1 doctor 9 de beide re*t51 voorzitt] d] burgemee/]s1 ,,dani,l ,,van ,,alph51 doctor 9 de beide re*t51 ,,h5drik ,,van ,,willig51 doctor 9 de beide re*t51 ,,g]h>d ,,emile ,,van ,,hoogeve51 doctor 9 de beide re*t51 ,ook aan d5 ze] voortreffelijk5 he] ,,david ,,van ,,roy51 doctor 9 de beide re*t51 secret>is d] /ad ,leid51 geheims*rijv] d] ze] doorlu*te curator5 en ze] aanzi5lijke burgemee/]s1 draagt ga>ne en na> v]di5/e deze r$evo]+ op de aan hun voortreffelijke en roemrijke p]son5 ze] v]kno*te di5a> ,,hi]onymus ,,david ,,gaubius4 ,,inaugureele ,,r$e van ,,hi]onymus ,,david ,,gaubius1 ,wa>9 ,wordt ,aangetoond1 dat de ,s*eikunde met re*t e5 plaats v]di5t ond] de ,akademis*e ,wet5s*app51 ,indi5 mij ooit op het s*\wtooneel mijns lev5s e5 groote en vreemde lotswissel+ ov]kwam1 dan is het wel deze1 die ik hi] ?ans beleef4 ,de plaats is ongewoon2 de toevlo$ d] m5s*5 groot] dan gebruikelijk is en van die all5 zijn gelaat en oog5 op mij g]i*t2 de taak is mij vreemd2 alles is geheel en al nieuw3 alles heeft plotsel+ e5 vreemd voorkom5 aang5om5 en v]ontru/ mijn gemo$ door e5 ev5 groote v]bij/]+ als bezorgdheid4 ,imm]s 9 e5 ,akademis*e fee/v]gad]+ noodigt m5 mij1 e5 s*eikundige1 uit e5 r$evo]+ te h\d51 en wel aangezi5 de a>d van mijn ambt dat zoo v]eis*t1 ov] de ,s*eikunde4 ,( wordt wel erg5s groot] ond]s*eid gevond5 dan1 dat tuss*5 ,,m]curius#a en ,,vulcanus be/aat8 ,( is er wel e5 d] wet5s*app51 die v]d] /aat van de bevalligh$5 d] welsprek5dheid dan de ,s*eikunde8 de ,s*eikunde1 zeg ik1 die1 ruw en altijd bezig1 zi* niet bekomm]5d om e5 me] gepolij/5 /ijl1 zi* ev5m9 toelegg5d op de lokmiddel5 d] welsprek5dheid als er voor ges*ikt1 geheel opgaat 9 ha> w]k en ha> beoef5a>s niet door woord5 ma> door het vuur de wij%eid1 door proev5 wijsge]ig r$5e]5 le]t4 ,note #a3 ,god d] welsprek5dheid4 7,v]tal]47 ,bezoekt met d5 gee/ al?ans1 als het u belieft1 e5 s*eikundige w]kplaats6 ,wat me5t gij wel da> te zull5 v9d58 ,soms e5 ope5hoop+ van talrijke boek5 en ontelba> veel deel5 van s*rijv]s netjes geord5d alle 9 hun ka/58 ,soms de g$5kteek55 d] oude welsprek5dheid zoo gew5s*t voor de r$5a>s1 ( e5 spreekge/oelte we]galm5d van de /em e5s ,,tullius#b8 ,niets voorwa> van die d+53 ,de inri*t+1 die hi] zi* voordoet1 is geheel &]s3 volkom5 &]s zijn de hulpmiddel53 v]s*ill5de rij5 namelijk van =nuiz51 die telk5s we] op &]e wijze zijn saamge/eld1 welke rij5 ges*ikt zijn om i$]e /]kte van het vuur uit te h\d52 ka/jes tot aan de zold]+ opgeb\wd1 geheel gevuld met zooveel mogelijk voorw]p5 door de wet5s*ap v]va>digd1 die weldra we] moet5 di55 om nieuwe 9 g]e$heid te br5g52 tallooze soort5 van vaatw]k1 dat 9 /( en g$aante v]s*ilt2 e5 hoop kol5 en zod51 die nooit mag op rak52 bij de h& zijn voor het gebruik v]s*ill5de soort5 van zev51 spatels1 blaasbalg51 tang5 en al het &]e1 dat v]eis*t wordt om het vuur f te ond]h\d5 f te regel54 ,te midd5 da>van zult gij d5 mee/] niet w]keloos bij zijn ka!d] zi5 ne]zitt51 ma> hoe hij zijn h&5 zw>t van kool 9 zwijg5de a&a*t aan het w]k slaat1 hoe hij gehuld 9 rook1 b$ekt met as* en roet nu e5s met het fel/e vuur de h>d/e metal5 vloeiba> maakt1 dan we] e5 /( uit het plant5rijk met lev5de vlamm5 doet br&52 hoe hij aan d5 e55 kant met de groot/e voorzi*tigheid teg5ge/elde li*am5 bij elka> br5gt1 die zi* dra 9 e5 vlamm5brak5d5 /rijd zull5 /ort52 aan d5 &]5 kant door e5 matige w>mte de v]mog5s d] /(f5 te voors*ijn roept door het druppel5 van wat] na> e5 bepaald getal te regel52 en bij e5 &]e geleg5heid die v]mog5s na ze te voors*ijn te hebb5 g]oep5 door e5 natuurlijke lauwe temp]atuur nauw] b9dt en afdeelt2 9 n woord3 hoe hij geheel tuss*5 zijn =nuiz5 lev5d1 zi* sle*ts bezigh\d5d met het aanwakk]51 toepass5 en regel5 van het vuur1 de w]k+ da>van op li*am5 op alle mogelijke wijz5 nagaat4 ,dit is zijn w]k1 hi]voor spant hij zi* alle5 94 ,note #b3 ,m4 ,tullius ,cic]o4 7,v]tal]47 ,hi] z\ iem& tev]geefs zoek5 na> de gladgevijlde spreekwijz5 van de eeuw van ,,augu/us2 tev]geefs na> de bekoorlijke aanloksel5 d] r$ekun/4 ,niet de oor5 word5 hi] ge/reeld ma> de oog53 en niet door woord5 wordt in/emm+ gewonn51 ma> door de getuig5iss5 van feit5 ontwrong54 ,hoe d5kt gij dan1 dat e5 s*eikundige te mo$e is1 wanne] hij uit de vuile w]kplaats van ,,vulcanus 9 het dagli*t getrokk5 na> e5 plaats1 op welke all] blikk5 zijn geve/igd1 van zijn =nuiz5 wegg]oep5 na> het spreekge/oelte1 dat sle*ts gewijd is aan de mee/ gepolij/e r$evo]+51 zi* g$wong5 ziet het w]k van e5 r$5a> op zi* te nem56 ,welke /( gelo(t gij1 dat hem t5 di5/e /aat1 t]wijl de noodzakelijkheid op hem ru/ te sprek5 9 teg5woordigheid van de e]/e mann5 9 d5 /aat1 9 de v]gad]+ van ze] wijze hoogle]>51 t5 slotte ond] de oog5 van m5s*51 die t5 ze]/e uitmunt5 9 elke soort van wet5s*ap1 ov] e5 wet5s*ap1 die d5 mee/5 van h5 onbek5d is4 ,ind]daad als hij 9 zijn s*roomvalligheid blijft /ek51 zal hij li*t v]di551 dat m5 hem v]geeft4 ,wa>lijk dit lot drukt mij1 deze la/ drukt h$5 op mijn s*\d]s3 en uit mij zelf do5 zi* voor mij ge5 hulpmiddel5 op1 om op te /eun54 ,ja zelfs do5 de g]+heid mijn] kra*t51 die ik mij ze] go$ bewu/ b51 en de mij +es*ap5 b$eesdheid1 geheel onges*ikt om iets 9 het op5ba>1 hoe dan ook1 te v]ri*t51 zelfs di5 mo$ mij ontz9k51 di5 mij de jeugd1 /\tmo$ig om zi* aan alles te wag51 miss*i5 z\ gev54 ,wanne] ik dus ov]al rondzie1 blijft er sle*ts n d+ ov]1 wa>toe ik mijn toevlu*t kan nem54 ,uw buit5geme5e welwill5dheid1 hoogges*atte hoord]s1 die re$s zoo dikwijls zij ond]vond5 hebb51 die de moeilijke taak drukte van uit dit spreekge/oelte het woord te vo]54 ,deze maakt1 dat gij zoo za*t van oordeel zijt1 dat gij i$] na> zijn eig5 maat/af met5d ge5sz9s d+5 eis*t1 die iem&s kra*t5 te bov5 gaan3 da> gij nu &]5 dit zoo edelmo$ig hebt getoond1 wa>om z\ ik dit dan van uw kant ook mij zelf niet 9 het vooruitzi*t /ell51 voor wi5 zooveel r$55 van nog groot] gewi*t pleit58 ,zek] is e5 re*tva>dig v]zoek door ge5 billijk p]soon ooit van de h& gewez54 ,hi]op v]tr\w5d gord ik mij aan tot het w]k zelf1 wa>van het ond]w]p zal ontle5d zijn aan dat ambt1 dat ik ple*tig aanva>d1 en uw gea*te v]zamel+ niet onwa>dig4 ,ik zal namelijk tra*t5 aan te toon51 dat de ,s*eikunde met re*t e5 plaats v]di5t ond] de ,akademis*e wet5s*app54 ,en t]wijl ik dat doe1 bezwe] ik u met a&rang1 dat gij u 9 het lui/]5 ev5 als 9 het beoordeel5 welwill5d teg5 mij toont4 ,want de afloop mijn] r$evo]+ zij gun/ig ( ongun/ig1 9 beide gevall5 zal ik /e$s tot uw go$gun/igheid v]wez5 word51 om die f dank te zegg5 f om toegeeflijkheid te smeek54 ,de ,akademies zijn volg5s de wet1 wa>door wij ze h$5 g]egeld zi51 op5b>e plaats5 be/emd om de me] edele wet5s*app5 en kun/5 te ond]wijz5 en te le]51 en di5 t5 gevolge voorzi5 van die voorwa>d5 en middel51 wa>door dit voorg5om5 doel kan word5 b]eikt4 ,d]halve wordt bij deze ma> niet aan i$]e kun/ ( wet5s*ap e5 le]/oel toege/aan1 ma> het is noodig1 dat de wet5s*ap1 die aan de ,akademie va/5 voet wil vatt51 bov5 de bevatt+ van het geme5e volk zi* v]heff5d1 uitbl9ke door e5 zek]5 glans van adeldom4 ,bijaldi5 ik dus met zek]e bewijz5 zal aantoon51 dat de w>e k5teek55 van di5 adeldom1 nadat ik ze op5lijk heb uite5gezet1 de ,spagyris*e wet5s*ap#c toekom51 zal dan niet de go$e grond en de wa>heid van hetge5 ik mij h$5 heb voorge/eld te bewijz51 va/ /aan8 ,note #c3 ,als afleid+ wordt opgegev53 7uit elka>7 trekk5 en v]e5ig51 v]zamel54 ,de wet5s*ap1 die s*eidt en v]e5igt1 z\ dus b$oeld word54 7,v]tal]47 ,de deugd e5ig en alle51 als wij d5 ,di*t]#d moet5 gelo( s*5k51 v]le5t d5 m5s* adeldom4 ,ma> deze is niet de gave van n dag1 no* is die de w>e1 zoo dikwijls als hij uit niets &]s kan bewez5 word5 dan uit de afkom/4 ,hetzelfde e*t] is op dezelfde wijze het geval bij de wet5s*app51 sle*ts moet dat1 wat da> aan de deugd is toegek5d1 hi] word5 toegek5d aan het nut4 ,voorzek] zoek5 zij zi* op go$koope wijze e5 lauw]kransje te v]di551 die1 als zij de wa>digheid van e5 wet5s*ap will5 toon51 zi* v]beeld5 dit fraai te do51 wanne] zij zakelijk uite5zett51 hoe ha> oorsprong uit de e]/e eeuw5 afgeleid kan word51 en het buit5gewone g5ot 9 de w]k5 ervan geleg51 ( hoeveel en hoe groote beoef5a>s zij heeft ge/eld1 t]wijl zij zi* ond]tuss*5 we9ig bekomm]5 ov] het nut1 zond] hetwelk to* alles niets wil zegg51 al is het oud1 aang5aam ( b]oemd door welke nam5 ook van volgel+52 want dit zijn uit]lijke d+5 en si]5 veele] d5 w>5 adeldom op dan dat ze hem uitmak54 ,het nut is de maat/af1 wa>na> dege51 die alle5 de w]kelijke wa>de d] d+5 weet va/ te /ell51 de wijze1 ha> afmeet4 ,note #d3 ,mogelijk heeft hi] de r$5a> ,horatius1 ,c>m9a ,,iii1 #b1 #ag volgg4 op het oog4 7,v]tal]47 ,elke wet5s*ap dus1 die e5 bijzond] nut v]s*aft hetzij aan e5 m5s* afzond]lijk op zi* zelf bes*\wd1 hetzij aan de m5s*elijke maats*appij1 die wordt e]/ met re*t voor edel geh\d54 ,da> e*t] het be/e deel van d5 m5s* zijn gee/ is1 zoo bl9kt die wet5s*ap1 die dez5 zi* doet toelegg5 op hetge5 re*t en go$ is1 ( ha> v]rijkt met het inzi*t d] wa>heid1 9 elk geval bov5 de &]e uit4 ,ma> to* is niet veel m9d] dan deze die wet5s*ap1 die zorgt voor de gezondheid van het li*aam1 want dit is wel het mee/ gew5s*te1 dat aan de /]vel+5 wordt gegev52 wanne] zij kwijnt1 dan maakt zij me] dan iets &]s d5 gee/ log en drukt hem t]ne]4 ,die kun/1 die het voltooi5 van dat w]k op zi* heeft g5om51 wordt de ,g5eeskunde g5oemd3 op het e]/e legt zi* de ,wijsbege]te met de ov]ige wet5s*app5 toe2 met ha> e5e helft to* h\dt zij zi* bezig met het behe]s*5 d] a&o5+51 ha> &]e helft wijdt zij aan het uitbreid5 d] gr5z5 van het m5s*elijke begrip t5 opzi*te van de k5nis d] be/a&e d+53 beide wet5s*app5 hebb5 dus1 als de edel/e1 de ,akademies 9 ha> s*oot opg5om5 en met het burg]re*t begiftigd1 zond] dat de nijd zelf zi* er teg5 v]zette4 ,deze beide nu hebb5 e5 arbeidsveld1 dat zi* zoov] mogelijk uit/rekt1 en di5t5gevolge sluit5 zij 9 zi* v]s*ill5de wet5s*app51 die m5 zo[el ond]deel5 als help/]s kan noem54 ,hoewel ze op zi* zelf1 wat ha> w]k betreft1 ond] elka> t5 ze]/e v]s*ill51 zoo mikk5 zij to* alle op e5 zelfde wit t5 slotte1 dat ze geme5 hebb5 met de ho(dwet5s*ap1 wa>ond] ze di554 ,da> d]halve n het nut dez51 hoe ze ook zijn mog51 tot aanbevel+ /rekt1 n het feit1 dat ze t] volmak+ d] e]/5 9 d5 hoog/5 graad noodzakelijk zijn1 op di5 grond w]d5 zij ook door de bes*aafde li$5 met re*t voor edele wet5s*app5 geh\d5 en hebb5 zij de ha> toekom5de plaats aan de ,akademies v]kreg54 ,is dan voorwa> de ,s*eikunde niet e5 d]gelijke wet5s*ap8 ,wa>om heeft zij dan zulk e5 h>d lot ond]vond5 en niet dan na het vo]5 van veel /rijd kunn5 v]krijg51 dat m5 ha> vrij mo*t beoef55 aan de s*ol5 d] gele]d58 ,wa>lijk1 ik z\ moeilijk de r$5 van die al te groote /r5gheid kunn5 bepal53 indi5 ik e*t] zal zegg51 wat het wa>s*ijnlijk/ is1 dan s*ijnt het mij toe1 dat de re*t]s1 van wi] go$dunk5 to5 de ,akademies afh+51 onbek5d met de wet5s*ap op zi*zelf bes*\wd1 sle*ts rek5+ hebb5 geh\d5 met de beoef5a>s4 ,imm]s de ,s*eikunde gebor5 ond] metaalbew]k]s en aanbeeldvuurw]k]s#e1 e]/ beoef5d door dat ongelett]d en ruw slag van m5s*51 v]volg5s door b$rieg]s misvormd en 9 discr$iet gebra*t1 op zi* zelf af/oot5d1 vol moeilijkh$51 vol gev>51 van ru/ige bespiegel+5 v] v]wijd]d1 adem5d 9 vuur1 rook1 as* en vuil1 kon zi* bezwa>lijk door e5ig5 s*ijn van lieflijkheid bij iem& aang5aam mak51 t5zij bij di5g5e1 die zi* v]wa>digde diep] met zijn blik 9 ha> b9n5/e door te dr+54 ,ma> zo[el de ru:eid als de s*elm]ij van deg551 die ha> beoef5d51 hadd5 ha> uit]lijke v]s*ijn+ z mon/]lijk en afzi*telijk gemaakt1 dat de bes*aafde li$5 er van w]d5 afges*rikt ha> k]n na te spor51 9 de me5+1 dat die uit dezelfde1 zoo niet erg]1 vuiligheid be/ond4 ,tev]geefs heeft dus de ,s*eikunde ha> zaak teg5ov] d]gelijke s*eidsre*t]s bepleit1 die v]bl9d door e5 vooraf opgevatte me5+1 zo[el de buit5gewone voordeel51 die zij bood1 als ha> hooge noodzakelijkheid ov] het ho(d zi5de1 e5 oordeel hadd5 geveld1 voordat zij k5nis van de zaak hadd5 g5om54 ,da>door is het gekom51 dat zij van het op5b>e v]ke] met gele]d5 uitgeslot51 h&5 en ho(d5 van p>ticuli]5 bezig hield1 wa>bij zij ond] v]s*ill5de p]son5 v]s*ill5de lotswissel+5 te v]dur5 _h1 en miss*i5 nooit zi* opgew]kt z\ hebb5 tot de ,akademis*e spreekge/oelt51 als niet e5 groot] geluk dan v]/& di5 advocaat -- ( moe/ ik liev] v]d$ig] door dik en dun zegg58 -- di5 zij e9delijk heeft gekreg51 ,,eremita#f _h t5 di5/e ge/aan4 ,deze namelijk aangegrep5 door e5 bl9de liefde voor die v]drukte wet5s*ap1 a>zelde niet dat1 wat _h moet5 g$aan word5 door het gezag d] r$e en duidelijke bewijz5 van feit51 te beproev5 door e5 sy/eem van bull5 vol met de mee/ beuzela*tige woord51 weldra e*t]1 wat bij zijn niets ontzi5d k>akt] begrijpelijk 01 zelfs te vuur en te zwa>d1 wa>bij hij 9 elk geval e5 d]gelijk succes _h1 dat de ,s*eikunde1 door dat v]metel pog5 9 de ,akademies g$rong51 da> zi* e5 zetel v]ov]de1 die zelfs jui/ op de as* d] teg5/&]s w]d opg]i*t4 ,hoewel v]d] dez5 met geweld v]worv5 en da>om op zwakk5 grondslag ru/5d5 zetel1 nadat kort da>op de dw+el&ij van zijn opri*t] 0 ond]drukt1 het van vrijheidsliefde blak5de volk d] gelett]d51 dat ge5 dwang kan duld51 w$]om heeft omv]geworp51 0 to* de ,s*eikunde da>door dit t5 go$e gekom51 dat zij1 zoolang ha> v]blijf da> duurde1 me] 9 de nabijheid van bes*aafde li$5 geplaat/1 de a&a*t van enkel5 van dez5 door e5ige ze] held]e /ral51 die zi* door de ha> omhull5de dui/]nis van nietigh$5 he5boord51 kon ve/ig5 op het uit]/ vru*tb>e li*t1 dat 9 ha> b9n5/e v]s*ol5 04 ,en weldra1 door die wa>nem+ er toe aangespoord1 hebb5 zij zi* ind]daad tot e5 v]d] ond]zoek aangegord en na langzam]h& het mask] van b$rieg]ij5 te hebb5 wegg5om5 en de nevels van onkunde1 wa>mee zij w]d omslui]d1 te hebb5 doorbrok51 hebb5 zij1 e9delijk ha> 9 ha> naak!id begroet5d1 ha> aan het dagli*t gebra*t t5 s*\wspel voor de bes*aafde w]eld4 ,to5 dan heeft de ,s*eikunde1 ?ans s*itt]5d met ha> eig5 /ral51 to5 e]/ heeft zij1 die v]momd zoo ze] _h mi%aagd1 h]/eld 9 ha> natuurlijke g$aante1 de gele]d5 zoo voor zi* wet5 9 te nem51 dat zij ha> wa>dig keurd5 om ond] hun s*ol5 opg5om5 met all5 ijv] te word5 beoef5d4 ,note #e3 ,int] ,pyracmonas40 ,pyracmon0 is 9 de my?ologie naam van e5 ,cycloop w]kzaam 9 de smidse van ,vulcanus1 sam5ge/eld uit vuur en aanbeeld4 7,v]tal]47 ,note #f3 ,keiz] ,rudolf ,,ii van ,duits*l&1 die #afjj rege]de1 /elde zulk e5 belang 9 de al*emie1 dat hij er zijn rege]+spli*t5 voor v]wa>loosde4 ,hem w]d de naam van d5 twe$5 ,h]mes ,trismegi/us gegev54 ,heeft nu ,gaubius1 die niet /]k is 9 or?ographie1 hem soms met ,eremita b$oeld8 7,v]tal]47 ,en wa>lijk ook als wij voor de wa>heid will5 uitkom51 heeft de ,s*eikunde ge5 &]e krans noodig1 dan dat zij met e5 oog vrij van vooroordeel5 naakt1 zooals zij op zi* zelf is1 wordt bes*\wd4 ,want zoo noodig zijn de toepass+51 wa>9 ha> kra*t is geleg51 zoo all]aang5aam/ de g5oeg5s1 wa>mee zij ons toela*t1 dat zij ze] gemakkelijk d5 natuurvors*] er toe br5gt ha> lief te hebb51 en als hij e5maal da>toe gebra*t is1 hem geboeid h\dt zond] de m9/e v]vel+4 ,zek] als wij alle5 op de voordeel5 a*t slaan1 wa>mee de ,s*eikunde nag5oeg alle soort5 van h&w]k1 die di55 voor de gemakk5 van het m5s*elijk lev51 kwi/ig b$eelt1 eilieve hoe groot is dan niet hun aantal en hoe gewi*tig zijn zij6 ,de dag z\ te kort zijn wilde ik ze opsomm54 ,to* zijn die d+5 van ze] we9ig beteek5is en sle*ts als bijzak5 te bes*\w54 ,de voortreffelijke di5/1 di5 zij d5 gee/ bewij/1 is edel]1 die1 welk5 zij het li*aam bewij/1 nuttig]4 ,want voor dit h\dt zij de gezondheid ong$e]d 9 /&1 en1 wanne] die v]lor5 is1 geeft zij ze we]2 aan g5e e*t] wij/ zij d5 kort/5 weg 9 de b9n5/e heiligdomm5 d] natuur1 en ontv\wt 9 vru*tb>e w]kzaamheid de wond]5 d] wa>heid1 die 9 ha> diepte s*uilt2 di5 t5 gevolge is zij zo[el met de wijsbege]te als met de g5eeskunde t5 nauw/e v]bond5 en niet zond] nadeel5 da>van te s*eid54 ,opdat het e*t] niet d5 s*ijn hebbe1 dat ik u dit zond] voldo5d5 grond wil opdr+51 zal ik ?ans duidelijke r$55 aanvo]5 t] /av+ van de wa>heid mijn] bew]+4 ,want dit is e5 pra*tig bewijsmiddel2 als ik dit onw$]legba> aantoon1 zal ik het er voor h\d51 dat voldaan is aan hetge5 ik mij 9 mijn r$evo]+ voornam te bewijz54 ,zij1 die de eig5s*app5 van de li*am5 door de natuur ges*ap51 hun kra*t5 en uitw]k+51 alles door zijn bepaalde oorzaak teweeggebra*t1 wet5 ( naspor51 word5 ,physici g5oemd en deze wet5s*ap van h5 heet ,physica1 zek] niet het g]+/e ond]deel d] ,wijsbege]te 9 het algeme5 g5om54 ,d]halve ri*t zij zi* op alles1 wat ond] het begrip li*aam0 valt1 ( da>toe h]leid kan word51 hetzij het all5 li*am5 geme5 is1 hetzij enkel5 9 het bijzond] eig54 ,da> namelijk de niet nad] te oms*rijv5 ,mat]ie1 die 9 het bezit is alle5 van de algeme5e eig5s*app5 d] li*am51 9 de natuur niet voorkomt en ook niet kan voorkom51 ma> sle*ts e5 beeld van onz5 gee/ is1 gevormd t] v]duidelijk+ van e5 !orie1 de li*am5 da>5teg51 die ind]daad be/aan1 alle op zi*zelf /a&e d+5 zijn1 d4w4z4 z begr5sd en bepaald1 dat zij1 behalve dat dat algeme5e begrip ,mat]ie0 op h5 van toepass+ is1 ook nog bijzond]e &]e eig5s*app5 bezitt51 wa>door het e5e van het &]e ond]s*eid5 wordt en die mak51 dat e5 li*aam jui/ dat li*aam is en ge5 &]3 da>door is het held] en kla>1 dat niet sle*ts die algeme5e gav5 d] ,mat]ie1 ma> wel 9 de e]/e plaats die1 welke elk li*aam afzond]lijk eig5 zijn1 het voorw]p zijn van de ,physis*e /udie1 da> deze imm]s de li*am5 door de natuur ges*ap5 bes*\wt1 na> dat zij w]kelijk be/aan ( kunn5 be/aan4 ,de eig5s*app5 d] li*am5 word5 kra*t5 g5oemd1 voor zoov] zij ges*ikt zijn om zek]e bepaalde h&el+5 teweeg te br5g52 uit deze vloei5 v]d]1 als uit de oorzak51 alle li*amelijke w]k+5 voort1 die wij wa>nem5 en die da>door1 i$] d5 bepaald5 a>d van ha> oorzaak volg5d1 zoo zij uit bijzond]e kra*t5 zijn voortgekom51 ook zelf noodzakelijk]wijs bijzond] zijn1 ma> da>5teg5 algeme51 als zij uit algeme5e kra*t5 zijn voortgekom54 ,indi5 zi* dus hi]bij deze e5v\dige /& van zak5 voorde$1 dat e5 voldo5de r$5 voor alle mogelijke eig5a>dige eig5s*app5 van e5 li*aam geleg5 0 9 zijn algeme5e natuur1 dan z\ voorwa> de physicus1 behalve alle5 de hulp d] wiskun/5a>s1 niets noodig hebb5 om zijn doel te b]eik54 ,want dez5 hebb5 de mee/ w>e algeme5e voor/ell+ van e5 li*aam gegev5 en tev5s de mee/ nauwkeurige me?ode om da> uit te hal51 al wat er 9 v]vat is4 ,ma> hoeveel s*eelt het ind]daad1 dat dit zoo is6 ,e5 me] oplett5de bes*\w+ ontdekt 9 de li*am5 zek] tallooze d+51 die zoo door en door eig5a>dig zijn1 dat het s*ijnt1 dat zij met het algeme5e k>akt] di] li*am5 bijna niets geme5 hebb51 behalve alle5 het voorw]p1 wa>aan beide eig5 zijn4 ,indi5 nu iem& deze zak51 wanne] zij onbek5d zijn1 uit die algeme5e opvatt+ d] wiskun/5a>s1 hoe uit]/ nauwkeurig ze ook zij1 a priori z\ v]lang5 af te leid5 ( ook de r$5 van die zak51 wanne] zij bek5d zijn1 da>uit op te mak51 voorwa> die z\ zi* te laat ov] zijn v]lies aan moeite beklag56 ,ma> to* is de k5nis jui/ van die d+5 voor d5 physicus van het all]hoog/e belang1 da> 9 de e]/e plaats da>9 datg5e is geleg51 wa>door de li*am5 zi* w$]ke]ig van elka> inw5dig ond]s*eid54 ,opdat die dus ontwikkeld word51 moet m5 zek] niet di5 weg betr$51 die van e5 gegev5 d5kbeeld omtr5t de oorzaak uitga&1 leidt tot begrip van de uitw]k+1 ma> e5 geheel &]54 ,imm]s elke jui/e opvatt+1 die de gee/ zi* omtr5t de li*am5 vormt1 behoort f tot de v]s*ijnsel51 di5 gee/ door middel d] z9tuig5 meeg$eeld1 f tot de da>uit1 gevormde oordeel54 ,de eig5s*app5 nu en de kra*t5 van e5 li*aam blijv5 v]borg51 da> zij e]/ op zi* zelf niet wa>neemba> zijn2 zij br5g5 e*t] uitw]k+5 te weeg1 die zi* d5 z9tuig5 v]toon5 en die1 9 va/e v]h\d+ /a& tot ha> eig5 bepaalde natuur1 op die wijze tev5s de k5nis hi]van oplev]51 zooze]1 dat1 hoe rijk] bij i$]e zaak het mat]iaal is d] wa>g5om5 uitw]k+51 m5 des te me] zek]heid v]krijgt omtr5t ha> a>d4 ,en deze van het e5 op het &]e t]ugvo]5de weg blijft geheel alle5 ov] om de eig5a>digh$5 d] li*am5 op te spor51 da> de natuur di5 &]5 weg1 die ze a priori tra*t te ontdekk51 geheel onbegaanba> en ontoegankelijk heeft gemaakt voor het m5s*elijk v]/&4 ,d]halve spant de volijv]ige navors*] van die zak5 zi* e]d] 9 voor proev5 dan voor r$5e]+51 met hulp van zijn z9tuig5 ond]zoekt hij de voorw]p5 zijn] /udie1 hij m]kt op hun eig5a>dige uitw]k+51 die zij uit zi* zelf ( nadat zij volg5s e5 voorafga&e me?ode zijn beh&eld1 v]toon52 hij voegt li*am5 bije51 en v]wijd]t ze we] van elka>1 opdat hij erv>e1 welke beweg+5 uit h5 alle5 en welke uit h51 wanne] zij v]e5igd zijn1 voortvloei54 ,dan e]/ waagt hij het niet zond] succes uit deze gegev5s1 die hij vol ijv] v]zameld en met elka> w$]ke]ig v]gelek5 heeft1 de door hem gezo*te eig5a>dige natuur d] li*am5 en hun bijzond]e gav5 a po/]iori te bepal54 ,en wa>lijk nooit en nimm] hebb5 de v]borg5h$5 d] ,natuur zi* duidelijk] geop5ba>d1 dan to5 m5 dit pad heeft betr$54 ,9 de ,physica hebb5 zij het niet v] gebra*t1 die hetzij dit pad niet k5d5 hetzij er teg5 bet] wet5 9 ge5 a*t op sloeg54 ,ma> zie6 ,t]wijl ik geheel en al bezig b5 met de ,physica1 m]k ik1 dat ik als het w>e door e5 ze] g]+e w5d+1 die de /( van zelf heeft g5om51 b5 t]e*t gekom5 9 het h>tje d] ,spagyris*e wet5s*ap2 de ,physica1 die mij van de ,s*eikunde _h afgebra*t1 br5gt mij er ook we] toe t]ug1 da>door jui/ voldo5de bewijz5d1 hoe nauw beid] v]wants*ap is1 hoe onv]brekelijk ha> b&4 ,is imm]s dat alles wat wij zooev5 besprok5 hebb51 niet bijna het w]k van de ,s*eikunde alle58 ,/elt deze zi* niet tot taak bijna alle afzond]lijke li*am51 die het voorw]p zijn van de physis*e /udie1 9 het bijzond] te ond]zoek58 ,ja nog /]k]1 de ,s*eikunde k5t haa/ ge5 &] doel dan het ond]zoek d] li*am5 afzond]lijk4 ,al wat aan delf/(f5 9 de b9n5/e +ew&5 d] a>de wordt uitgesmolt51 al wat tot het plant5rijk behoor5d de vru*tb>e a>de uit ha> rijke s*oot doet ontspruit51 al wat t5 slotte1 tot het di]5rijk behoor5d1 ov]al de weldadige mo$] ,natuur koe/]t en vo$t1 dit alles nag5oeg1 mits het zi* f kan op5b>5 aan de z9tuig5 f kan word5 opgevang5 9 e5ig vaatw]k1 ond]w]pt de ,s*eikunde aan ha> ond]zoek1 doorwoelt en doordr+t zij4 ,zij dr+t er 9 door1 h]haal ik1 z v]1 dat zij m9a*t5d ne]zi5d op al wat bij die d+5 gewoon is1 zi* ze] gemakkelijk voordoet ( er sle*ts uit]lijk mee 9 v]b& /aat1 als h>] onwa>dig1 dit aan &]e wet5s*app5 ov]laat ma>1 voor zi* zelf het me] moeilijke1 het me] v]hev5e en v]borg5e opzoek5d1 navors*t de 9 het b9n5/e d] d+5 geleg5 v]mog5s1 de laat/e grondbeg9sel51 de e]/e elem5t51 va/ voornem5s voor dez5 prijs alle5 en ge5 &]5 ha> moeit5 veil te hebb54 ,d5 geheel5 dag voorwa> legg5 de wakk]e beoef5a>s van deze wet5s*ap zi* da>op toe3 zij br5g5 het e5e li*aam bij het &]e en s*eid5 ze we] van elka>2 opgelo/e li*am5 do5 zij /oll5 en ge/olde loss5 zij op2 de beweg+51 die da>uit ont/aan1 nem5 zij wa> en wijzig5 zij1 nieuwe roep5 zij te voors*ijn door ze] kra*tige in/rum5t51 wa>bij de mani] van beh&el5 op all]lei wijz5 afwisselt4 ,zij b$i55 zi* van het vuur1 het mee/ beweeglijke en kra*tige elem5t2 ze] /]ke splits+smiddel5 /aan t5 di5/e1 afgemet5 na> d5 a>d d] oploss+ 7die m5 wil bew]k/ellig574 ,wat is dan voor die d+5 moeilijk8 ,wat onb]eikba>8 ,lat5 de deeltjes van e5 li*aam ma> met e5 /al5 b& ond] elka> v]bond5 zijn1 lat5 zijn +ew&5 zelfs a*t] e5 dri$ubbel5 metal5 muur v]s*an/ zijn1 lat5 zijn kra*t5 9 de ond]/e diepte v]borg5 zitt52 wa>lijk ond] het beuk5 van d]gelijke /ormramm5 zull5 zij uit elka> spr+51 op5gebrok5 word51 aan het dagli*t tr$54 ,al wat de li*am5 hetzij do51 hetzij ond]gaan1 dit alles is alle5 aan de beweg+ toe te s*rijv52 door deze tre$t n al hun kra*t na> buit5 n word5 alle mogelijke afwissel+5 te weeg gebra*t4 ,indi5 d]halve de wijsge] zi* moeite geeft om deze te ond]zoek51 welk5 kort]5 weg zal hij dan wel kunn5 inslaan ( van welk ma*tig] hulpmiddel zi* b$i55 om zijn doel te b]eik51 dan wanne] hij proev5 neemt door middel van het vuur8 ,want voorwa> de a>d da>van is zoo beweeglijk1 dat de wijz5#g gelo(d hebb51 dat het niets &]s 0 dan beweg+4 ,ma> het vuur is ook ze] ges*ikt om de beweg+1 wa>9 zijn eig5 kra*t is geleg51 aan &]e li*am5 mee te deel5 en zijn geweld kan op v]s*eid5e tuss*5ligg5de grad5 kun/matig v]/]kt ( v]m9d]d word51 al na> m5 het v]kie/4 ,da>door ont/aat voorzek] voor d5 physioloog de hoog/ gew5s*te geleg5heid om met de hulp da>van de mee/ v]borg5 eig5s*app5 d] li*am5 tot 9 de kle9/e bijzond]h$5 na te gaan4 ,want wanne] het bij deze wordt aangew5d1 br5gt het h5 tegelijk]tijd 9 b]o]+1 wekt ze op tot de beweg+1 die hun 9 het bijzond] eig5 is1 s*udt ze tot 9 't m]g door elka>1 roept hun kra*t5 te voors*ijn1 v]hoogt en v]&]t ze1 s*eidt de sam5/ell5de deel5 van elka> en v]e5igt de van elka> ges*eid5 e5 voor e51 br5gt w$]om de v]mog5s van die v]s*ill5de deel5 9 het bijzond] 9 w]k+ en aan het li*t en maakt zelfs1 dat d+5 kunn5 word5 wa>g5om5 l\t] door de z9tuig51 die zij geholp5 door e5 &]e kun/1 welke dan ook1 nooit hadd5 kunn5 b]eik54 ,wat is e*t] voor d5 natuurvors*] aang5am] dan dit8 ,wat nuttig]8 ,wat noodig]8 ,note #g3 ,hi] s*ijnt de r$5a> 9 de e]/e plaats ,h]aclitus van ,ephesus #ejj v4 ,*r op het oog te hebb54 7,v]tal]47 ,ik zie er van af om t] beve/ig+ hi]van de getuig5iss5 d] feit5 aan te vo]51 opdat niet mijn r$evo]+ 9 het onmetelijke groeie4 ,niem& zijn die onbek5d1 t5zij dat hij zoo akelig v]zot is op de oudheid1 dat hij vreemd is aan alles1 wat 9 ges*rift5 uit lat] tijd date]t4 ,9 plaats van dit alles mog5 hi] g5oemd word5 die beide ze] /ral5de li*t5 aan ,groot-,britannia1 ,,boyle en ,,newton4 ,h5 erk5n5 zek] onze eeuw5 als de mee/ s*]pz9nige +ewijd5 9 de geheim5 d] ,natuur4 ,en zag5 soms de voorbijgegane nog s*]pz9nig] dan zij8 deze e*t] nem5 bij het ontdekk5 van d5 a>d d] li*am51 bij het opspor5 van de hun eig5 kra*t5 haa/ tot niets &]s hun toevlu*t dan tot de ,s*eikunde4 ,nag5oeg elke duurzame en s*oone vond/ betrekk+ hebb5de op d5 a>d van het vuur1 van hitte1 li*t en k\de1 al wat bek5d is geword5 ov] het w>e k>akt] van kleur51 smak51 geur52 omtr5t de oorzak5 d] a>dbev+51 en van het vuur1 dat zi* op v]s*ill5de plaats5 ond] de a>de bev9dt2 omtr5t het magnetisme van li*am5 en hun aantrekk+skra*t1 dit alles is m5 aan s*eikundige proev5 v]s*uldigd4 ,de ,s*eikunde is dus bij uit/ek ges*ikt om de ,physica uit te breid53 zij is met de proefond]v9delijke ,wijsbege]te z nauw saamgekoppeld1 dat hij1 die zijn gee/ niet gevormd heeft met ha> voors*rift51 onges*ikt is de geheim5 d] ,natuur te zi54 ,aan beide betwi/ hij het re*t aan de ,akademie te word5 ond]wez51 die het aan n betwi/4 ,ma> ik v]beeld mij sommig5 van u mij te hoor5 teg5w]p54 ,za*t wat6 ,zegt ge dat die wet5s*ap zooveel l(wa>dige w]k5 v]ri*t en zooveel succes heeft 9 het ontdekk5 van de v]mog5s d] li*am58 ,v]zek]t gij1 dat die d5 gee/ to]u/ met de k5nis van v]borg5 wa>h$58 ,e5 wet5s*ap1 die tot walg5s toe opgepropt met oudewijv5praatjes1 fabeltjes en droom]ij51 gevormd 9 v]w>de h]s551 ha> beoef5a>s da>mee geheel en al v]vult2 en die ov] niets &]s d5 mond vol heeft dan ov] geheime1 nooit gezi5e d+51 die dikwijls onmogelijk zijn1 en1 indi5 zij soms al w>e d+5 laat zi51 dan to* sle*ts 9 e5 di*t5 slui] gehuld2 zoo zelfs1 dat ze] t]e*t e5 di*t] gezong5 heeft1 dat elk vlu*tig koeltje e]d] te v]tr\w5 is dan1 wat de ,s*eikunde v]zek]t04 ,dit wil ik1 wat mij betreft1 niet be/rijd5 no* ontk5n53 vol van d]gelijke zak5 zijn de boek51 vol de uitlat+5 d] ,al*emi/51 van wie e5 groot deel gelijk aan di5 slaaf#h bij ,,t]5tius1 wat zij wa>s hoor51 uit/ek5d wet5 te v]zwijg5 en v]borg5 te h\d52 ma> als iets onwa> ( leug5a*tig is1 mak5 zij het onmiddelijk op5ba>4 ,ma> wa>lijk is er wel iem&1 die ov] deze zaak de vi]s*a> spant1 z onv]/&ig ( z v]dorv51 dat hij de wet5s*ap de dwal+5 aanrek5t1 die de krankz9nige b$rieg]sb5de di] pseudos*eikundig5 heeft v]breid8 ,omdat het dez5 s*&elijk toes*ijnt alle5 g$waald te hebb51 lokk5 zij da>om ook &]5 tot zi* door s*oons*ijn5de si] van woord5 en wikkel5 h5 9 dezelfde dwal+5 en1 da> zij het e]/ door hun eig5 onwet5dheid te gronde zijn gegaan1 trekk5 zij hun volgel+5 met zi* 9 e5 geme5s*appelijk v]d]f1 wa>bij zij t5m9/e dit b]eik51 dat ond] d5 opge/apeld5 hoop1 de e5 bov5 op d5 &]1 de oorzaak en bew]k] van d5 e]/5 val b$ekt wordt4 ,zij bezitt5 voorwa> niets van de ,s*eikunde behalve d5 naam1 di5 zij zelfs ook niet wa>dig zijn1 da> zij sle*ts lui/]5d na> de bege]t5 van hun z9n5 ( na> mon/]s van hypo!s5 9 e5 waanz9nig bre9 gebor51 de w>e regels d] wet5s*ap no* wet5 no* zi* er na> ri*t54 ,note #h3 ,,t]5tius' ,eunu*us ,i4 #b4 v4 #bc en #bd4 7,v]tal]47 ,de ,s*eikunde is er ind]daad zoo v] mogelijk van af gelo( te s*5k5 aan ijdele bespiegel+54 ,de betr\wba>heid d] oor5 zelfs is voor ha> g]+2 zij legt zi* alle5 ne] bij het getuig5is d] oog54 ,v&a> dat al deg551 die ha> op de onv]vals*te mani] beoef551 e]/ op de afzond]lijke li*am5 volg5s het voors*rift d] wet5s*ap v]s*ill5de proev5 nem5 met de hoog/e nauwkeurigheid en de mee/ zorgvuldige wa>nem+ van alle v]s*ijnsel51 hi]bij de natuur als leidsvr\w volg5d2 v]volg5s teek55 zij telk5s de wa>neemb>e uitkom/5 e]lijk op en e]/ nadat zij da>9 e5 volkom5 held] inzi*t hebb5 gekreg5 en ze met elka> v]gelek5 hebb51 mak5 zij da>uit met wiskundige /r5gheid die gevolgtrekk+51 die er 9 duidelijke en onafgebrok5 volgorde uit kunn5 word5 afgeleid4 ,en dit e]/ is het1 niets &]s1 wat de w>e beoef5a>s d] ,s*eikunde als wa>h$5 en le]/ell+5 erk5n54 ,9 wa>heid wat is zek]heid1 indi5 dat het niet is8 ,da> dit zoo is1 me5 ik1 dat er niem& me] van uli$5 zal gevond5 word51 die h>dnekkig blijft ontk5n51 dat door e5 v]/&ige beoef5+ d] ,s*eikunde het begrip van d5 m5s*elijk5 gee/ v]baz5d wordt v]me]d]d4 ,er blijft nog ov]1 dat wij 9 't kort de voordeel5 uite5zett51 die zij het li*aam aanbi$t1 da> zij1 t5 nauw/e v]bond5 aan de ,g5eeskunde1 die da>voor zorgdraagt1 deze e5 buit5gewoon nuttige en tev5s ze] noodige hulp betoont1 die aan niets &]s kan ontle5d word5 dan aan datg5e1 wa>ov] de ,s*eikunde bes*ikt4 ,dat de ,g5eeskunde ze] he*t met de ,physica v]bond5 is1 le]t de bes*\w+ van beide4 ,d]halve wordt zij met d5zelfd5 b&1 wa>door zij met g5e v]e5igd is1 ook aan de ,s*eikunde gekoppeld en de uite5zett+ da>van z\ ge5 woord5 me] v]eis*51 als niet nog e5 nauw] v]wants*ap van beide zi* voorde$4 ,de ,g5eeskunde heeft als ha> e]/e voorw]p van /udie het m5s*elijk li*aam1 dat leeft en d]halve ondeelba>1 v]d] geheel op zi* zelf /a&e is1 wa>aan zij door er bepaalde kra*t5 van &]e op zi* zelf /a&e li*am5 ond] va/e voorwa>d5 op aan te w5d5 die v]&]+5 oplegt1 die voor ha> doel v]eis*t word54 ,zij h\dt zi* dus geheel bezig met op zi* zelf /a&e d+5 en zoo e5ige &]e wet5s*ap1 dan heeft zij er belang bij1 dat de bijzond]e v]mog5s d] li*am51 en hun w]k+5 w$]ke]ig op elka> zoo duidelijk mogelijk gek5d word54 ,da> nu aan het naspor5 hi]van de ,s*eikunde vooral bov5 alle ov]ige wet5s*app5 bij uit/ek en met veel succes al ha> moeite be/e$t1 wie ziet dan niet 91 dat zond] ha> de ,g5eeskunde kreupel en gebrekkig z\ zijn8 ,hi]aan is het te dank51 dat de ,s*eikunde weldra en na zi* aan het geme5 onttrokk5 te hebb5 ond] de gelett]d5 9 aanzi5 begon te kom51 ?ans /ral5d 9 ha> eig5 oorspronkelijk5 glans1 en zooze] alle zon5 d] ,g5eeskunde er toe heeft gebra*t ha> lief te hebb5 en te beoef551 dat zij 9 de all]e]/e plaats van h5 het w]k1 van h5 de lu/ is geword54 ,ja nog me]2 v]volg5s ook 9 de ,heilkun/ zelf gebra*t heeft zij voor zi* e5 geme5s*appelijk doel met deze aang5om5 en is to5 met d5 nieuw5 naam ,iatro*emie na> v]reweg ha> groot/e deel gesi]d geword54 ,da>9 dan s*epte zij zulk e5 behag51 dat zij t]/ond onv]moeid met alle kra*ts9spann+ zi* geheel er aan gegev5 heeft om de l&pal5 van h>e bondg5oote uit te zett54 ,en voorwa> sle*ts iem&1 die ge5 k5nis van zak5 heeft1 zal die d+5 we9ig noem5 ( van g]+e wa>de1 die da>uit de ,g5eeskunde t5 go$e zijn gekom54 ,imm]s welk g$eelte van ha> m5 ook moge nagaan1 hetzij dat1 wat door bespiegel+ wordt volbra*t1 hetzij dat1 wat zi* bezig h\dt jui/ met de uitoef5+ van het w]k zelf1 beide getuig5 luide van de ontelb>e di5/5 d] ,s*eikunde2 beide le]5 door one9dig veel voorbeeld51 dat de sam5w]k+ met deze 9 de hoog/e mate noodig is tot ha> eig5 volmak+4 ,lat5 wij e]/ de m$is*e physiologie1 als gij het go$ v9dt1 bes*\w54 ,eilieve1 wa>door wel is m5 tot de ov]tuig+ gekom51 dat het laat/e elem5t en de basis d] va/e deel5 van het m5s*elijk li*aam de maagdelijke ,a>de is1 die sle*ts uit e5 enkel be/&deel be/a& en zi* zelf /e$s gelijk blijv5d1 saamgeh\d5 wordt door e5 oliea*tige lijm 9 ha> midd51 die ev5e5s ze] va/ is8 ,zoo v] komt zek] niet de s*]pz9nigheid d] anatom54 ,alle5 de ,s*eikunde le]t dit met volkom5 zek]heid4 ,wa>door wel word5 de bijzond]e a>d van de vo*t5 9 het li*aam en eig5a>dige kra*t5 da>van bek5d8 ,want met uitzond]+ van d5 me] algeme55 vorm van vloei/(f5 zal m5 tev]geefs zoek5 na> iets &]s aan h5 gelijk buit5 de gr5z5 van het di]5rijk3 ja zelfs zijn zij ook zelf ond] elka> zoo v]s*ill5d als ma> mogelijk is4 ,hi] s*iet de ,hygro/atica te kort2 alle5 de ,s*eikunde bi$t hulp2 zij is het1 aan wie wij nag5oeg alles1 wat wij van die zak5 wet51 v]s*uldigd zijn4 ,d5 a>d van het blo$1 die het midd5 h\dt en no* zuura*tig no* alcalis* is1 het gemakkelijk /oll5 van het s]um da>van bij e5 hitte groot] dan de natuurlijke1 het zeepa*tig k>akt] van de gal1 de jui/e sam5/ell+ en eig5s*app5 van het speeksel1 van het pancreassap en d] lymphe en tallooze &]e d+5 z\d5 wij niet wet51 indi5 de ,s*eikunde er niet gewee/ w>e4 ,wa>toe zal ik nu gewag mak5 d] functies1 die met ha> bij/& s*itt]5d zijn blootgelegd8 ,het inw5dig oploss5 d] spijz5 9 de e]/e weg51 het da>uit voortkom5 van het *ylus- en melksap1 de noodzakelijkheid van spijs en drank en de bege]te da>na>1 het ont/aan d] z\t5 en zwavela*tige deel5 uit het opnem5 van vrijwel smakelooze /(f51 de m]kwa>dige v]&]+ d] vo*t5 door de kra*t5 van d5 kr+loop 7om nog &]e d+5 voorbij te gaan7 hebb5 zij we9ig pass5d v]kla>d1 voor wie het me] held]e li*t d] s*eikunde nog niet _h ges*554 ,indi5 wij dan nu e5 /ap v]d] gaan tot het ond]deel d] ,g5eeskunde1 de ,pa?ologie1 dan do5 zi* tallooze en bov5di5 nog ze] +ewikkelde kwe/ies voor met betrekk+ tot de r$55 d] ziekt51 d5 a>d en de v]s*ijnsel5 da>van1 die de ,s*eikunde alle5 v]mag op te loss54 ,wie z\ ooit doorzi5 hebb5 het wond]ba>lijke ont/aan en het v]s*ill5d k>akt] d] ziekelijke z\t5 bij s*eurbuik1 ji*t en lues ,v5]ea1 en hoe het e5 uit het &]e voorkomt8 ,wie de bron van het zuur ( van de oliea*tige b$orv5 /(1 die zi* 9 de e]/e weg5 bev9dt en zoo la/ig is voor de miltlijd]s8 ,wie de h]kom/ van /e55 9 de galblaas1 de ni]5 en de ur9eblaas8 ,wie de oorzaak van het b$]f van be5d]5 en van d5 /ank1 die er mee gepa>d gaat8 ,wie het vieze ov]gaan van /il/a&e vo*t5 9 e5 hoorna*tige /ijfheid ( 9 ze] /]ke ontb9d+ ( inbijt5de s*]pte8 ,wie t5 slotte z\ d5 v]s*ill5d5 invlo$ van hitte en k\de1 van het v]me]d]5 ( v]m9d]5 d] circulatie op het v]&]5 van vo*t5 zoo s*oon 9 het li*t hebb5 kunn5 /ell51 als niet de ,s*eikunde met ha> fakkel 0 vooraangegaan8 ,uit de beide vorige ond]deel5 d] ,g5eeskunde wordt voor het groot/e deel de le] d] k5teek55 afgeleid4 ,d]halve kom5 ook ha> de voord$5 t5 go$e1 die de ,s*eikunde aan g5e bezorgt4 ,ov]vlo$ van voorbeeld5 zijn bij de h&3 v]s*aft het blo$ uit de ad] gelat5 niet e5 duidelijke aanwijz+ omtr5t d5 inw5dig5 toe/&8 ,ma> 9 d5 w>5 a>d da>van kan niem& e5 jui/ inzi*t krijg5 t5zij door e5 s*eikundig ond]zoek4 ,hem blijft de w>e natuur d] vo$/]melk v]borg51 voor wi5 de ,s*eikunde iets v]borg5s is4 ,ma> hoeveel is het wa>d1 da>ov] e5 zuiv] oordeel te kunn5 vell56 da> dt zoo dikwijls voor de ongelukkige k9d]5 e5 v]gif gelijk1 de oorzaak is van one9dig veel folt]+5 en d5 dood1 wat aan hun zorgvuldig gekoe/]d lev5 jui/ de zoete gezondheid en wasdom _h moet5 gev54 ,als ik als g5eeskundige nu alle5 voor g5eeskundig5 sprak1 z\ hi] ze] veel te zegg5 ov]blijv5 betreff5de sputum1 zweet1 v]s*ill5de soort5 van ur9e en ontla/+1 die het e*t] bet] is 9 /ilzwijg5 te hull51 opdat niet h51 die m9d] gewoon zijn die d+5 te hoor51 e5 walg+ bevange4 ,t5 slotte v]toon5 zi* de laat/e twee ond]deel5 d] ,g5eeskunde1 de ,hygine en de ,!rapie4 ,ev5als deze1 bov5 de &]e 9 adel uitbl9k5d1 al di*t] nad]5 tot het door de ,g5eeskunde zi* ge/elde doel1 zoo betoonde zi* de ,s*eikunde jeg5s ha> milddadig] dan jeg5s de ov]ige en ov]laadde ha> met nag5oeg al het nuttige1 al het go$e1 dat zij heeft1 met zulk e5 opre*te to5eig+1 dat zij zelfs op die mani] zi* zelf niet s*e5 te voldo5 en d+5 beproefde1 die ha> kra*t5 te bov5 g+51 wa>bij zij met ijdele bel(t5 de gr5z5 zelf d] ,natuur1 om niet te zegg5 d] wet5s*ap ov]s*re$4 ,deze dwal+ is ont/aan uit de onwet5dheid d] kun/5a>s1 die zi5de de wond]b>e kra*t van v]s*eid5e van hun uitv9d+5 da>door z 9 vuur g]aakt51 dat zij me5d51 dat 9 hun begr5sde kun/ onbegr5sde d+5 beslot5 w>54 ,lat5 die dus zelf de misgrep5 boet51 die zij beg+51 en laat da>om niet aan de ,s*eikunde de ha> v]s*uldigde l( ontzegd word51 di5 zij door zi* moeite te gev5 voor de bes*]m+ d] gezondheid en het v]drijv5 van ziekt5 v]di5d heeft4 ,want wat is het geval8 ,le]t m5 niet door ha> kun/ d5 a>d1 de go$e en sle*te eig5s*app5 van eet- en dr9kw>51 van v]s*ill5de soort5 wat]1 wijn en bi] uit/ek5d k5n58 ,op5ba>t zij niet de elem5t51 sam5/ell+ en eig5s*app5 van w>me1 zuurh\d5de en &]e bronn51 b]oemd om ha> g5eeskra*t1 z duidelijk1 dat zij ze zelfs namaakt en het ontbrek5 van natuurlijke wat]5 v]go$t door kun/matig v]va>digde1 die bijna ge5 g]+]e uitw]k+ hebb58 ,de grond/(f51 kra*t51 de wijze van w]k5 d] g5eesmiddel5 en1 wat to* wel 9 elk dat is1 wa>9 de groot/e ma*t s*uilt1 ontgaan d5 s*]pz9nig/e zond] s*eikundige analyse4 ,wa>toe z\ ik nu meld+ mak5 van die veelvuldige kwal5 d] /]vel+51 wi] behoorlijke g5eesme?ode alle5 de ,s*eikunde aan de h& doet8 ,wa>toe z\ ik de ontelb>e g5eesmiddel5 van e5 uitgezo*te voortreffelijkheid opsomm51 welke uitgevond5 te hebb5 zij zi* b]oemt8 ,ik zwijg nog van ha> uit]/ weldadige w]kzaamheid1 wa>mee zij de vreeselijke1 doodelijke kra*t van sommige li*am5 heeft wet5 ons*adelijk te mak5 met zulk e5 l(wa>dige uitkom/1 dat zij van v]gift5 g5eesmiddel5 zijn geword51 wa>van de volkom5 veiligheid de uitw]k+ ev5a>t4 ,ik ga voorbij ha> bijzond]e ges*ik!id om de kra*t5 d] g5eesmiddel5 te v]s*]p5 om ze te voors*ijn te br5g51 om ze te h]leid5 tot e5 bep]kt5 omvang en om ze telk5s we] ond] e5 aang5am5 vorm te do5 v]s*ijn54 ,want als ik op mij nam alles ?ans e5 voor e5 na> v]di5/e na te gaan1 z\ de dag voor mijn woord5 te kort zijn4 ,ziet1 wat de doorlu*te ,,boyle1 wat ,,bell9i1 ,,bohn1 ,,/ahl1 ,,h(fman en &]5 door hun s*eikundige w]k5 9 de ,g5eeskunde hebb5 tot /& gebra*t4 ,ma> wa>toe is het noodig e5 b]oep te do5 op buit5l&]s8 ,on/]felijke ges*rift5 bev9d5 zi* 9 uw all] h&51 onv]gankelijk hebt gij 9 uw geheug5 gepr5t de voortreffelijke dad5 van d5 wa>lijk groot5 man1 di5 wij gelukkig hi] teg5woordig 9 lev5 -- o moge hij dat lang blijv56 -- en 9 wel/& zi54 ,slaat deze ges*rift5 telk5s en telk5s we] op en gij zult da>9 getuig5iss5 van het gezegde v9d51 die bov5 elke b$5k+ v]hev5 zijn4 ,hi]door is dus met voldo5de zek]heid bewez51 hoe groot de di5/51 hoe talrijk de algeme5 gewa>de]de uitv9d+51 hoe ontelba> de weldad5 zijn1 wa>mee de ,s*eikunde alle mogelijke ond]deel5 d] ,g5eeskunde op de mee/ kwi/ige wijze ov]laadt4 ,het is duidelijk geword51 welk e5 omvangrijke1 welk e5 noodzakelijke voorraad proefond]v9delijke bewijz5 de ,wijsbege]te aan ha> ontle5t4 ,en wel niem& zal v]d] me] ontk5n51 dat zij all]m9/ uit het getal d] ,akademis*e wet5s*app5 moet word5 afgezond]d1 die met twee er van door zulk e5 nauw5 b& te zam5 hangt4 ,opdat er e*t] 9 het geheel ge5 plaats voor twijfel ov]blijve1 moet nog e5 &] bewijs er aan word5 toegevoegd1 dat h5 zal ov]tuig51 die miss*i5 zull5 aanvo]51 dat er v]s*eid5e &]e hulpwet5s*app5 be/aan1 wi] aanzi51 (s*oon de me] edele wet5s*app5 ha> bij/& behoev51 to* niet zoo groot is1 dat zij 9 de lij/ van deze word5 opg5om54 ,indi5 iem& voorwa> dit op de s*eikunde toepa/1 laat hij dan wet51 dat ha> di5/ba>heid niet die van e5 slav9 is1 ma> e5 zoodanige1 dat zij d5zelfd5 di5/1 welk5 zij d5 akademis*5 wet5s*app5 bewij/1 op ha> beurt van deze eis*t en w$]ke]ig van ha> borgt4 ,want ev5als iem&1 om het tot e5 volmaakt physicus te br5g51 e5 go$ s*eikundige moet zijn1 zoo behoort hij1 die de voll$ige k5nis d] ,s*eikunde najaagt1 niet m9d] e5 go$ physicus zijn4 ,hij moet 9 v]/& bov5 d5 groot5 hoop uit/ek51 met fijne smaak tot het w]k nad] tr$51 e5 gee/ hebb5 doorkne$ 9 de s*oone kun/5 en wet5s*app51 die 9 de ,s*eikunde iets l(wa>digs v]langt tot /& te br5g5 en e5 wa> beoef5a> van ha> te heet54 ,want hoe kan het &]s8 ,maakt e5 beg9n]1 die bege]ig is e5 zek]e wet5s*ap te le]51 niet e5 all]ong]ijmd/5 sprong1 indi5 hij zond] nog de algeme5e regels ervan te k5n51 t]/ond voorts*rijdt tot de bijzond]h$58 ,wij/ niet de orde 9 de natuur zelf d5 weg van het me] e5v\dige na> het me] sam5ge/elde1 van hetge5 onmiddellijk voor de h& ligt na> hetge5 diep is v]s*ol58 ,aan wi5 dan to* zijn de voors*rift5 van e5 go$e me?ode z we9ig bek5d1 dat hij beproeft zi* te v]diep5 9 e5 ond]zoek van afzond]lijke li*am5 en hun v]borg5 kra*t51 bijzond]e eig5s*app5 en eig5a>dige uitw]k+5 na te spor51 voordat hij zi* e5 algeme5 d5kbeeld heeft v]s*aft van zijn ond]w]p8 ,e]/ le]e hij1 wat e5 li*aam is1 wat wel zijn algeme5e natuur is1 hoeveel het v]s*ilt van d5 gee/4 ,hij moet lat5 voorafgaan e5 ond]zoek na> de algeme5e kra*t5 en eig5s*app5 en e]/ de opp]vlakte bes*\w51 voordat hij 9 de +ew&5 doordr+t4 ,hij moet de kun/ v]/aan1 met die nauwkeurigheid1 wa>mee dat behoort1 proev5 te nem54 ,t5 slotte zij hij ook niet onbek5d met de wett51 die le]5 uit gegev5s volg5s e5 jui/e r$5e]+ de go$e gevolgtrekk+5 te mak5 en le]/ell+5 af te leid51 en e]/ van deze to]u/+ voorzi5 gorde hij zi* aan tot d5 s*eikundig5 arbeid1 wa>van hij vru*t5 zal plukk51 die hem nimm] zull5 b]\w54 ,zij e*t]1 die zi* 9 deze zaak &]s g$rag51 wa>lijk zij do5 v]geefs*e moeite4 ,want als bl9demann5#i voortga&e1 /oot5 zij ov]al teg5 aan en1 da> zij van het zuiv]e li*t van het begrijp5 v]/ok5 zijn1 bazel5 zij des te erg] hoe diep] zij 9 de b9n5/e heiligdomm5 d] ,s*eikunde doordr+5 en e9delijk1 e5 wolk 9 plaats van ,juno#aj omhelsd hebb5d1 zi5 zij tot hun sm>t te laat1 dat het e9d van al hun moeit5 bekroond wordt met dwal+51 onwet5dheid1 en armo$e4 ,zij zijn het1 die gemaakt hebb51 dat de ,s*eikunde e5s1 zoolang zij door hun ongewass*5 h&5 w]d beh&eld1 ontsi]d door de vuil/e vlekk5 van dwal+5 en fabeltjes1 z 9 het slijk g]aakte1 dat zij d5 gele]d5 gehaat en v]da*t 04 ,zij zijn het1 van wie v]volg5s de bes*aafde w]eld tegelijk met de edel/e wet5s*ap di5 afs*uwelijk5 vloek van geheel vals*e me5+5 ontv+1 die zi* v&a> ov] ongeve] elk soort van wet5s*ap uitbreidde met e5 bijna niet te ke]5 besmett+4 ,hi] w]d dat bek5de gezegde bewa>heid3 ,van de be/e d+5 is het misbruik het erg/4 ,note #i3 m &abat>um04 ,&abatae1 gladiator5 die /r$5 9 e5 helm zond] kijkgat54 7,v]tal]47 ,note #aj3 ,dit wordt van ,ixion v]teld1 die ,juno met zijn liefde v]volgde en tot zijn /raf 9 de ond]w]eld op e5 altijd draai5d rad w]d gebond54 7,v]tal]47 ,dat is e*t] niet de s*uld van de wet5s*ap ma> van ha> beoef5a>s4 ,imm]s zoodra het geviel1 dat deze zoo w>51 als de v]hev5heid d] wet5s*ap voor zi* eis*t1 mann51 wiskundig ond]legd1 die zond] zi* te /or5 aan het gezag van mee/]s1 de natuur als leidsvr\w volg5d1 liev] de zak5 zelf1 zooals zij 9 ha> wez5 zijn1 wild5 bes*\w5 en da>ov] oordeel5 dan v]ke]delijk geloov51 heeft niet alle5 de ,s*eikunde1 na ras al dat vuil te hebb5 afgewis*t en e5 &] voorkom5 te hebb5 gekreg51 zo[el de dwal+51 wa>van zij zelf krioelde1 als die1 welke uit ha> 9 &]e wet5s*app5 w>5 geslop51 uit d5 weg g]uimd1 ma> ook de plaats da>van we] aangevuld met de pra*tig/e uitv9d+5 en de mee/ onbetwi/b>e wa>h$54 ,edo*1 ik h\d op lang] te v]toev5 bij de uite5zett+ van de v]eis*t5 voor d5 w>5 s*eikundige1 opdat ik niet1 ma> al te go$ inzi5d1 dat de mee/e da>van mij zelf jui/ ontbrek51 ook nog dat we9igje mo$ geheel en al v]lies1 dat mij nog blijft en wa>door ik nog op e5ig succes 9 dit mijn ambt _h gehoopt1 en lafh>tig vlu*t uit het /rijdp]k zond] zelfs mijn kra*t5 te beproev54 ,uit hetge5 gezegd is1 wordt het e*t] me] dan voldo5de duidelijk1 dat de ,s*eikunde1 de bevatt+ van het geme5 te bov5 ga&1 beoef5a>s v]eis*t vooraf voorzi5 van e5 uitru/+ be/a&e uit ,akademis*e wet5s*app51 en niet lang] me] v]ontru/5 ha> die d+51 die m5 ha> nog zooev5 s*e5 te kunn5 v]wijt54 ,en da>om1 als ik mij niet door e5 ijdele hoop op de uitkom/ heb lat5 misleid51 heb ik grond te v]mo$51 dat ik gelo( heb gevond5 voor hetge5 ik mij voornam te bewijz54 ,want met zek]heid is voorge/eld geword51 dat de s*eikundige wet5s*ap uitbl9k5d door de s*itt]5de di5/51 die zij zo[el aan de v]zorg+ van de ziel als aan die van het li*aam bewij/1 van het groot/e nut en de hoog/e noodzakelijkheid voor ,wijsbege]te en ,g5eeskunde1 da>mee door e5 onv]breekb>5 b& sam5hangt1 /]k 9 tweerlei opzi*t namelijk1 dat deze zi* van ha> hulp b$i551 en omgeke]d4 ,wat belet mij t5 slotte te besluit51 dat de ,s*eikunde1 e5 edele wet5s*ap1 met re*t e5 plaats v]di5t ond] de ,akademis*e wet5s*app58 ,aan u d]halve1 ze] doorlu*te curator5 d] ,bataafs*e ,akademie te zam5 met uw ze] edele collega's1 de ze] aanzi5lijke burgemee/]s van deze /ad1 aan u1 zeg ik1 is de ze] wijze maatregel te dank51 dat gij aan deze ze] b]oemde ,akademie1 die gij met zooveel wa>digheid en met e5 gans* ongewone waakzaamheid be/uurt1 ook voor deze wet5s*ap e5 le]/oel1 door e5 ruime toelage ge/eund1 hebt +e/eld en e5e w]kplaats ze] ges*ikt om ha> te beoef551 en1 dat gij niet gewild hebt1 dat deze leeg /ond1 nadat na het mee/ e]volle ontslag te hebb5 v]kreg51 wa>om hij _h gevraagd1 da> uit 0 getr$5 de man1 die weg5s de v]b9d+ van e5 v]bij/]5de gele]dheid met e5 me] dan ,h]kulis*e w]kkra*t zek] zulk e5 hoogte 9 de wet5s*ap heeft b]eikt1 dat hij t]e*t door all5 wordt geprez5 als de w>e h]nieuw] d] ,s*eikunde4 ,wat e*t] het feit betreft1 dat het u behaagd heeft mij1 zond] dat ik er na> dong ( het v]di5de1 toe te voeg5 aan di5 onv]gelijkelijk5 man1 e5 pigmee aan e5 ,atlas1 voorwa> zoo dikwijls ik dat a&a*tig ov]weeg1 /a ik 9 /omme v]baz+ ov] het kolossale gewi*t1 dat uw go$]ti]5heid me] 9 de s*aal heeft moet5 legg5 dan mijn v]di5/51 en ik erk5 het n$]ig en e]bi$ig4 ,want dat gij u all]g5adig/ hebt v]wa>digd e5 vreemd5 jongel+1 die nog door ge5 enkel bewijs van tal5t 0 bek5d geword51 met zulk e5 e] te begiftig51 wa>aan zal ik dit wel me] moet5 toes*rijv5 dan aan uw one9dige welwill5dheid en ongehoorde gun/8 ,voorwa> ik z\ v]metel kunn5 s*ijn51 omdat ik zond] rek5+ te h\d5 met mijn eig5 kle9heid deze taak heb aanva>d1 bij het volbr5g5 wa>van mij zelfs niet de hoop op e5 middelmatig applaus toes*itt]t na zulk e5 voorgang]4 ,ma> to* hij moet wel geheel van e]zu*t zijn ontbloot en al te v]saagd zijn van gee/1 die aan d5 e55 kant door de e]1 aan d5 &]5 door e5 ze] mild honor>ium aangespoord1 onbeweeglijk blijft zond] zi* te bekomm]5 om d5 groei van zijn =tu94 ,ik ze] zek]1 hoe volkom5 ik ook mijn g]+e kra*t5 erk5de1 0 to* niet ongevoelig voor het /ek5 van die prikkels4 ,bov5di5 /rekte mij tot e5 nieuw5 spoorslag uw bijzond] gun/ige me5+1 die gij omtr5t mij en mijn /udin hebt opgevat4 ,mo$ gaf mij t5slotte uw gewone inbor/ eig5 aan e5 edela>dig5 gee/1 wa>door gij niets v]d] van e5 jongel+ v]langt1 dan de jeugdige kra*t5 reik54 ,door deze om/&igh$5 er toe gebra*t heb ik mijn ambt aang5om53 op deze v]tr\w5d aanva>d ik het nu ple*tig4 ,de eeuwigdur5de h]9n]+ aan uw mildheid jeg5s mij zal1 9 mijn gee/ gegrift1 mak51 dat ik alles 9 het w]k zal /ell51 opdat ik die niet algeheel onwa>dig s*ijne4 ,door vlijt zal ik mijn kra*t5 go$mak51 mijn tal5t door ge/adige toewijd+1 door onv]moeid5 arbeid mijn jeugd1 met mijn gee/ t5 slotte zal ik mijn li*aam s*rag5 en alle kra*t1 die 9 beide is1 zal ik geheel e5ig en alle5 aan het bevord]5 d] belang5 van de ,akademie wijd54 ,zoo zal het1 hoop ik1 ges*i$51 dat het no* u b]\wt mij di5 weldaad te hebb5 bewez51 no* ik mij s*aam ha> te hebb5 aang5om54 ,moge da>bij ,god help51 de onuitputtelijke bron van al het go$e4 ,van ,hem bid ik ook u1 ze] doorlu*te leidsli$5 d] ,akademie1 e5 be/5dig5 ov]vlo$ aan alle mogelijke heil en onbevlekt geluk van gans*] h>te toe4 ,tot u w5d ik mij1 ze] b]oemde hoogle]>51 u spreek ik toe1 s*itt]5de li*t5 dez] ,akademie6 ,gij v]baa/ u to* zond] twijfel1 dat e5 jongel+1 d5 mee/5 van u onbek5d1 die voorts van sommig5 t]nauw]nood zes ja> gel$5 de le]l+ 01 zulk e5 trap van drie/heid heeft b]eikt1 dat hij dez5 zetel be/ijgt1 die aan uw ze] gele]de /emm5 is gewijd1 aan uw orakelspreuk54 ,ma> wilt niet voor drie/heid h\d51 wat sle*ts e5 geoorlo(de w$ijv] is1 welke d5 /udiebelang5 t5 go$e zal kom54 ,niem& le]t k5n51 wat hij v]mag1 indi5 hij niet de proef neemt4 ,gij zult d]halve deze ond]nem+ van mij go$keur51 die mij de k5nis van mijzelf zal v]s*aff51 en die wa>lijk niet ha> oorsprong heeft 9 hoogh>tigheid1 wa> ik t]e*t ze] v] van v]wijd]d b51 ma> 9 de 9 mijn h>t v]borg5 vlam van betamelijke roemzu*t4 ,het is mij e5 g5ot teg5ov] de voorbeeld5 van groote mann5 geplaat/ te word54 ,u d]halve zal ik1 zooals gij voor mij uitgaat1 van a*t]5 aans*\w51 en1 t]wijl het mij nooit zal gegev5 word5 u 9 te hal51 zal ik u t5m9/e met e5 tuss*5ruimte volg54 ,da>door jui/ zal ik zond] uw weg te v]sp]r5 to* zek]e voetspor5 v9d51 die mijn s*r$5 zull5 leid5 en zull5 belett5 af te dwal54 ,intuss*5 zal die weldaad zulk e5 invlo$ op mij beh\d51 dat ik u alle mogelijke e] bewijz5d en hooga*t+ betoon5d1 wa>op de v]di5/51 die gij hebt1 u re*t gev51 met e]bi$ teg5 u zal blijv5 opzi54 ,aan u vooral1 die de heiligdomm5 d] ,wijsbege]te en d] ,g5eeskunde ond] zulk e5 algeme5e toejui*+ ontsluit1 ze] b]oemde mann51 dat ik aan u1 zo[el aan all5 als aan i$] afzond]lijk1 da> gij mij zo[el door uw op5ba> als door uw p>ticuli] ond]ri*t hebt gevormd1 met bijzond]5 e]bi$ mij geheel voor altijd wijd1 zooals de dankba>heid d5 le]mee/]s v]s*uldigd dat v]eis*t1 da>voor zal de voortdur5de h]9n]+ aan het ontvang5e zorg54 ,zoo komt het ook1 dat ik u1 ze] v]nuftige en s*]pz9nige 's ,,graves&e1 hi] nu op5lijk d5 u toekom5d5 dank br5g1 omdat gij het niet b5$5 u hebt gea*t mij ook p>ticuli] 9 de va/e regels uw] wiskundige ,wijsbege]te 9 te wijd54 ,ook gij1 h&ig/e d] anatom51 ze] s*]pz9nige ,,alb9us1 die mij met gelijke moeite de absoluut noodzakelijke k5nis van d5 b\w van het m5s*elijk li*aam met de groot/e bekwaamheid door oor5 en oog5 hebt bijgebra*t1 /e$s zult gij bev9d51 dat mijn h>t u 9 de hoog/e mate erk5telijk is4 ,u e*t]1 ze] b]oemde ,,bo]haave1 als ik u hi] niet 9 de e]/e plaats afzond]lijk toespreek1 zal m5 mij t]e*t voor d5 ondankba>/5 d] /]vel+5 h\d54 ,indi5 ik namelijk e5ig tal5t bezit1 e5ige b$rev5heid 9 de ,g5eeskunde1 e5ige oef5+ 9 de ,s*eikunde1 dan b5 ik dat alles u alle5 v]s*uldigd4 ,drie &]e ,akademies _h ik als nieuwel+ bezo*t1 voordat ik door e5 gelukkige lotsbe/i]+ hi] aangekom51 aan uw lipp5 heb gehang54 ,ik 0 voornem5s alle5 de praktijk bij u te le]5 en mijn ,akademis*e /udin te besluit54 ,ma> nauwelijks _h ik nog met d5 r& mijn] lipp5 de nect> van uw kri/alheld] ond]ri*t geproefd1 ( de buit5gewoon lieflijke smaak da>van heeft mij dra zooze] v]leid1 dat ik voldo5de w]k _h om alwat hetzij 9 op5b>e hetzij 9 beslot5 voorlez+5 als honig uit uw mond te voors*ijn vloeide1 op welk deel d] ,g5eeskunde het ook betrekk+ _h1 met de groot/e graagte 9 te dr9k54 ,tot mijn sm>t zag ik namelijk dat ik weg5s de kor!id van d5 mij nog ov]geblev5 tijd e]d] z\ gespe5d word51 dan ik v]zadigd van u he5 z\ gaan6 ,hetzij gij d]halve e5 s*oon5 l5t$ag be/e$det aan het v]kl>5 d] lieflijke rijkdomm5 van d5 ,hortus op e5 bewond]5swa>dig aantrekkelijke wijze1 om zoo door de aang5ame /udie d] ,botanie uw le]l+5 des te me] lu/ 9 te boezem5 om zi* moeilijk] arbeid te getroo/51 hetzij gij 9 het zweet uws aans*ijns tuss*5 de =nuiz5 tot de mee/ afgeleg5 s*uilhoek5 d] ,s*eikunde d5 weg wee/1 die door d5 zek]5 leiddraad van uw zoo e5v\dige me?ode ev5 veilig als gemakkelijk 02 hetzij gij de grondslag5 d] !orie d] ,g5eeskunde volg5s d5 wiskundig5 regel va//eldet om weldra de onom/ootelijke dogma's d] praktijk1 de mee/ vru*tb>e g5eesme?ode da>op te b\w51 u volgde ik ov]al en me5de1 dat vooral dat deel van d5 dag het be/ door mij 0 be/e$1 dat ik aan u _h gewijd4 ,het is d]halve geheel uw v]di5/e1 indi5 ik met di5 ijv] van mij iets heb tot /& gebra*t4 ,gij moogt op alle vru*t5 da>van met volle re*t aanspraak mak5 en1 da> ik dit dankba> erk51 z\ dit alle5 mij re$s op duiz5d]lei wijze voor eeuwig aan u hebb5 kunn5 v]pli*t54 ,ma> gij1 o groote man1 van wi5 de bijzond]e m9zaamheid de onmetelijke gele]dheid ev5a>t1 hebt op di5 weldaad nog e5 &]5 groot]5 lat5 volg51 da> gij ook 9 di5 tijd1 dat ik1 na mijn ,akademis*5 loopbaan volbra*t te hebb51 hetzij na> het buit5l& 0 v]trokk5 om vreemde l&5 te bezoek51 hetzij tot het uitoef55 d] praktijk 9 &]e /$5 hi] 9 de ,n$]l&5 v]toefde1 het niet b5$5 uw wa>digheid hebt gea*t1 zoo dikwijls als ik zoo v]metel 0 hetzij p] brief hetzij p]soonlijk 9 e5 ond]h\d uw hulp 9 te roep51 /e$s met e5 v]baz5de go$gun/igheid u t] mijn] bes*ikk+ te /ell5 en mij de heilzaam/e raadgev+5 te s*5k54 ,ja zelfs da> bleef uw ov]groote welwill5dheid jeg5s mij niet /aan4 ,want aan u b5 ik ook de beloon+ van mijn moeite v]s*uldigd1 die ?ans mijn deel wordt4 ,gij hebt bew]kt1 doordat gij zulk e5 welwill5d oordeel teg5ov] de leidsli$5 ov] mij hebt geveld1 dat ik tot dit ambt b5 g]oep51 die e]volle ond]s*eid+ heb g5ot54 ,da> ik dus te veel v]pli*t+ jeg5s u heb1 dan dat ooit e5ige tijd het mij mogelijk zal mak5 mij er van te kwijt51 aanva>d da>om de erk5n+ da>van1 getuig5d van de diep/e dankba>heid1 en de onv]gankelijke h]9n]+ da>aan1 die ik hi] nu op5lijk als 9 e5 g$5ktafel gegrift ophang1 9 plaats van elk dank(f]1 en wees ervan ov]tuigd1 dat ik met al mijn kra*t5 mij hi]toe zal inspann51 dat ik u toone hoev] ik de bes*uldig+ van ondankba>heid van mij kan w]p54 ,me] hi]aan toe te voeg5 v]bi$t mij uw bes*eid5heid en mijn s*aamtegevoel4 ,voordat ik e*t] u v]laat1 noopt mij de mij bek5de zwakheid mijn] kra*t5 en de moeilijkheid van het w]k1 dat ik op mij neem1 dat ik u dr+5d bezwe]1 dat gij met dezelfde gun/1 wa>mee gij mij tot dit w]k hebt g]oep51 mij wilt /eun51 nu ik op het punt /a het te aanva>d5 en1 zoo dikwijls als ik er u om bid1 met uw wijze raadgev+5 mij t] zijde /aan4 ,u en welk e5 man1 volg ik op4 ,als gij met uw groote erv>+ omtr5t d5 weg1 di5 gij zoo vele mal5 hebt afgelegd1 mij niet voorgaat1 laat ik all5 mo$ z9k54 ,vat mij1 jong5 man1 dus bij de h&1 hoewel ik u niet met gelijke s*r$5 zal kunn5 volg5 en wil mak51 dat1 t]wijl het krankz9nig z\ zijn te tra*t5 die hoogte te b]eik51 wa>toe u uw geweldige ijv] gepa>d aan e5 goddelijk tal5t 9 de wet5s*ap heeft gebra*t1 ik t5m9/e die l( mij v]w]f1 dat ik uw voet/app5 blijf drukk51 wel is wa> kruip5d vord]5d ma> to* niet geheel roemloos4 ,u1 t5slotte1 voortreffelijke jongeli$51 u1 die u met h>t en ziel aan de ,wijsbege]te en ,g5eeskunde wijdt1 spreek ik toe4 ,imm]s de ,s*eikunde /elt zi* geheel en al 9 di5/ van uw belang51 met uw /udin is zij t5 nauw/e saamgekoppeld en onafs*eidelijk v]bond54 ,indi5 gij dus soms 9 liefde voor ha> ont/ok51 het betreurd hebt1 dat zij e5ig5 tijd gezweg5 heeft1 wee/ dan nu w$] go$smo$s4 ,w$]om is de w]kplaats geop5d1 de =nuiz5 zull5 br&53 komt1 en w]kt da>bij met mij sam5 9 het zweet uws aans*ijns4 ,door bov5m5s*elijk5 arbeid1 door onv]moeide w]kzaamheid1 ond] duiz5d gev>5 heeft ,,bo]haave1 de opp]/e d] s*eikundig51 d5 vroeg] zoo moeilijk5 weg begaanba> gemaakt en diezelfde beproefde me?ode1 wa>van hij zi*zelf b$i5d heeft1 geeft hij na> zijn be/e wet5 ons 9 h&54 ,lat5 wij dus da>aan va/h\d5d hem als leidsman volg5 om zoo 9 veiligheid en met succes 9 de heiligdomm5 d] wet5s*ap b9n5 te dr+54 ,aan u bi$ ik mijzelf als begeleid] aan en1 indi5 gij dat wilt1 als raadgev]4 ,indi5 ik ov] e5ige kra*t51 di5/va>digheid ( v]/& kan bes*ikk51 gebruikt die dan1 zooals gij v]kie/4 ,aan u wijd ik dit alles toe4 ,want uw /udin te bevord]51 dat is vooral het toppunt mijn] w5s*51 dat is het e5ige doel mijn] moeit54 ,,ik ,,heb ,,gezegd4 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 ,errata3 ,ejusdem et444 onduidelijke lett]s3 opgemaakt uit context conjectural read+3 lett]s invisible 444 v]s*eid5e van hun uitv9d+5 444 orig9al_/orig9eel3 uitv+50