by the ,bibliothque nationale de ,france 7,bn,f_/,gallica7 at http3_/_/gallica4bnf4fr7 ,transcriber's ,note3 ,this e-text contains a number of words and phrases in ,greek and ,hebrew3 ,if any of these characters do not display properly1 you may have an incompatible browser or unavailable fonts4 ,first1 make sure that the browser's 8character set0 or 8file encoding0 is set to ,unicode 7,,utf-#h74 ,you may also need to change your browser's default font4 ,all text in non-,roman script will have a mouse-hover transliteration3 4 ,a few typographical errors have been corrected4 ,they have been marked in the text with mouse-hover popups4 ,variant spellings are discussed at the end of this file4 ,,joannes ,,bodinus ,,colloquium ,,heptaplomeres ,,de ,,rerum ,,sublimium ,,arcanis ,,abditis e codicibus manuscriptis ,bibliothecae ,academicae ,gissensis cum varia lectione aliorum apographorum nunc primum typis describendum curavit ,,ludovicus ,,noack #aigj ,,georg ,,olms ,,verlag ,,hildesheim ,,new ,,york ,dem ,nachdruck liegt das ,exemplar der ,herzog ,august ,bibliothek ,wolfenbttel zugrunde4 ,signatur3 ,li #efe ,die fehlerhafte ,paginierung wurde beibehalten4 ,there were no apparent problems with the ,paginierung1 but the footnote numbering was occasionally fehlerhaft4 ,reprografischer ,nachdruck der ,ausgabe ,schwerin_/,paris_/,london #aheg ,printed in ,germany ,herstellung3 fotokop wilhelm weihert1 ,darmstadt ,best4-,nr4 #eajc #baa ,contents ,praefatio ,liber ,primus ,liber ,secundus ,liber ,tertius ,liber ,quartus ,liber ,quintus ,liber ,sextus ,transcriber's ,notes on ,orthography ,,joannis ,,bodini ,,colloquium ,,heptaplomeres ,,de ,,rerum ,,sublimium ,,arcanis ,,abditis4 ,e ,,codicibus ,,manuscriptis ,,bibliothecae ,,academicae ,,gissensis ,,cum ,,varia ,,lectione ,,aliorum ,,apographorum ,,nunc ,,primum ,,typis ,,describendum ,,curavit ,,ludovicus ,,noack1 ,,philosophiae ,,doctor1 ,,in ,,universitate ,,gissensi ,,professor ,,extraordinarius4 ,,suerini ,,megaloburgiensium1 ,,typis ,,et ,,impensis ,,friderici ,,guilelmi ,b,,rensprung1 ,,typographi ,,aulici4 ,,parisiis1 ,,fr4 ,,klincksieck4 #aheg ,,londini1 ,d4 ,,nutt4 ,,ludovico ,,iii4 ,,magno ,,duci ,,hassiae ,,et ,,ad ,,rhenum ,,principi ,,ac ,,domino ,,suo ,,indulgentissimo ,,literarum ,,artiumque ,,patrono ,,sapienti ,,hanc ,,operis ,,bodiniani ,,editionem ,,principem ,,venerabunda ,,mente ,d4 ,d4 ,d4 ,,editor4 ,,praefatio4 ,v ,joannes ,bodinus1 ,andegavensis1 atheismi sua aetate se suspectum reddidit cum libris quibusdam editis tum opere1 quod quasi cygneam cantationem inedilum reliquit4 ,liber autem inscribitur colloquium heptaplomeres1 non quod in septem partes distributus esset1 sed quod septem viros1 operam inter se partitos interlocutores1 introduxit4 ,quorum primo ,coronaeo ,romano-,catholicorum1 deinde ,friderico ,lutheranorum1 ,curtio ,calvinianorum1 ,senamo omnium sectarum ethnicarum1 ,salomoni ,judaeorum1 ,octavio ,muhammedanorum1 ,toralbae denique naturalistarum causam tuendam commisit1 qui omnes ita de fidei controversiis disputant1 ut ,toralbae ratio1 quam autor ipse confiteri videtur1 triumphet4 ,leibnitius nobilissimus philosophus1 quum recte perspexisset1 quanta esset auctoritate et gravitate hoc ,bodini colloquium ad cognoscendam et philosophandi rationem atque formam et religionis sensum rationemque aetate reformatoria usitatam1 jam senex hujus libri editionem parari voluit4 ,quem laborem aggressus ,polycarpus ,leyserus1 ,jurisconsultus ,helmstadiensis1 quominus perficeret1 prohibitus est magistratuum interdicto4 ,sub finem saeculi superioris ,liber ,baro ,henricus ,christianus de ,senckenberg1 collatis compluribus libris manuscriptis1 exemplar hujus operis quam correctissimum perfecit1 quod praeter alia duo ejusdem colloquii exemplaria1 quae quidem minoris pretii sunt1 inter ornamenta bibliothecae academicae ,gissensis enumeratur#a4 #a4 ,cf4 ,adriani1 viri nobilissimi ac doctissimi1 qui est bibliothecae academicae primus praefectus1 catalogus codicum manuscriptorum bibliothecae ,gissensis4 ,francofurti a4 ,m4 #ahdj4 p4 #ahi sq4 ,quum igitur1 probante ,neandro1 illustrissimo historiae sacrae auctore doctissimus vir ,guhrauer libro singulari1 qui anno #ahda prodiit1 ,,vi denuo virorum doctorum animos in ,bodini colloquium advertisset1 non inutilem me suscepturum sperabam laborem1 si librum illum famosum1 qui propter periculum1 quod religioni recte colendae afferre videbatur1 diu in bibliothecis ineditus latuit1 typis describendum curarem4 ,hunc autem laborem1 quo colloquium ,bodinianum ad codices correctiores1 quantum meae vires valebant1 emendatum accuratius exprimendum pararetur1 ita mihi perigendum censui1 ut textu codicis ,senckenbergiani quasi pro fundamento posito compluria exemplaria1 quae et in bibliothecis ,gissensi et ,gottingensi ,altonanaque asservantur1 conferrem et scripturae discrepantiam ad marginem libri enotarem4 ,haec suffectura esse spero ad introducendum librum nomine quidem et fama viris doctis et nostratibus et externis diu notum4 ,dabam ,gissae d4 ,,xxi m4 ,maii anni #aheg4 #a ,,liber ,,primus4 ,ad ,n4 ,t4 ,quod per litteras a me petis1 ut de mea peregrinatione ad te scribam1 omnia ex animi voto contigissent1 si tuo complexu frui potuissem1 quem si semel nactus ero1 nunquam me patiar a te divelli4 ,nam cum ,adriatici#a maris littora post difficilem navigationem legissemus1 ,venetiam appulimus1 omnium fere gentium vel potius#b orbis universi portum communem1 quia non modo adspectu et hospitio peregrinorum ,veneti delectantur1 sed etiam illic summa cum libertate vivi potest2 et cum caeteris civitatibus et regionibus civilia bella aut tyrannorum metus aut vectigalium acerbae exactiones aut studiorum cujusque#c molestissimae inquisitiones impendeant1 haec sola propemodum civitas omnibus his servitutum generibus immunis et libera mihi videtur4 ,quo fit1 ut illuc#d undique confluant1 qui summa cum libertate ac tranquillitate#e vitam agere decreverunt1 seu ad mercaturam seu ad opificia seu ad otia liberis hominibus digna animum adjungant4 ,percommode vero accidit1 quod cum litteratos homines ac virtutis studiosos conquirerem1 ,paulum ,coronaeum nactus sum1 qui per omnes urbis angulos litterarum et antiquitatis monumenta omnia studiose investigabat seque litteratissimis hominibus et illos sibi arctissima societate sic conjunxerat1 ut domus ejus sacrarium ,musarum ac virtutum haberetur4 ,et quoniam corporis habitu admodum tenui ac viribus imbecillior erat1 quam ut maris jactationes aut longas peregrinationes#f ferre posset1 at incredibili desiderio teneretur1 diversarum gentium linguas1 studia1 ingenia1 mores1 virtutes percipiendi1 ac convictum domesticum adsciverat1 homines peregrinos ,fridericum ,podamicum1 ,hieronymum ,senamum1 ,diegum ,toralbam1 ,antonium ,curtium1 ,salomonem ,barcassium#g1 ,octavium ,fagnolam#h1 qui tametsi bonarum artium instructissimi essent disciplinis1 singulari tamen quisque scientia caeteris praestare videbantur4 ,cura autem in aedibus ,coronaei simul habitarent1 ex omnibus fere orbis regionibus si quid novum aut scitu dignum contigisset1 facile ab amicis1 quos ,romae1 ,constantinopoli1 ,augustae1 ,hispali1 ,antwerpiae1 ,lutetiae conquisierant1 litterarum #b ope intelligebant4 ,nec vero solum urbanitate sermonis ac morum suavitate1 verum etiam innocentia atque integritate tanta vivebant#i1 ut nemo tam sui similis quam omnes omnium viderentur2 quippe nulla contentione verborum aut vincendi#aj cupiditate1 sed omnes studio discendi ferebantur1 itaque omnes cogitationes ac studia ad verum decus traducebant4 ,illud autem optimum1 quod ,coronaei domus cum infinita librorum ac veterum monumentorum varietate ac copia1 tum etiam instrumentorum seu ad musicam seu ad omnes artes mathematicas refertissima esset2 nihil tamen rarius mihi visum est1 quam pantotheca quadrata sex pedum4 ,divisio cujusque pedis in sex apothecas numerum ex quadrato triginta sex in se ducto conficiebat capsulas #abif4 ,senarium autem selegerat1 quod is numerus solus inter reliquos#aa perfectus esset ac latissime in universa natura pateret1 non modo ad plurium animantium aetates1 quae in hoc numero terminantur1 verum etiam quod in tota natura sex corpora tantum sint perfecta1 sex tantum colores simplices1 sex sapores simplices1 sex harmonici concentus1 sex tantum metalla simplicia1 sex locorum situs1 sex etiam sensus cum sensu communi4 #a4 ,alius3 ,hadriatici4 #b4 ,alius3 totius4 #c4 ,alius3 cuique4 #d4 ,alius3 illic4 #e4 ,alius addit3 animi4 #f4 ,alibi3 peragrationes4 #g4 ,alius3 ,barcassum4 #h4 ,alius3 ,tagnolam4 #i4 ,alibi3 vigebant4 #aj4 ,alius3 vivendi4 #aa4 ,alius3 digitos4 ,pantothecam ex olea i4e4 ex incorruptibili prope materia fabricari jusserat1 ut mundi universitatem ejusque suppellectilem et omne instrumentum contineret4 ,principio imagines sexaginta#a inerrantium siderum1 deinde planetarum1 cometarum similiumque impressionum1 elementorum1 corporum1 lapidum1 metallorum1 fossilium1 stirpium1 animantium quaeque nancisci poterat1 ordine#b quaeque suo aptaverat4 ,at quoniam stirpium et insectarum omnium forma exigu pantothec nec contineri nec haberi propter raritatem poterat1 pictur vel scriptur vel genere quaeque suo capsulis denotabantur1 ut rhinoceros1 caper#c indicus hisque similia4 ,caetera vel inferri curaverat vel illata comerat4 #a4 ,alii #dh aut #hd2 alius plane numerum non addit4 #b4 ,alibi3 genere4 #c4 ,alius3 cobras et ad marginem3 cuber2 alius3 cabras4 ,seorsim autem stirpes integras aut radices grandioribus chartis contentas habebat1 sic tamen1 ut particulam stirpium et animantium quaeque capsulae continerent1 eo tamen ordine1 ut extrema primis1 media utrisque1 omnia omnibus apta serie cohaererent1 quippe terram inter et lapides argillam et cretam utriusque#a naturae media collocarat1 inter aquam et adamantes crystallum1 inter lapides et metalla pyritem sive#b marcasitharum genus1 inter lapides et plantas corallium1 inter animantes et stirpes ea quae zoophyta dicuntur1 inter animantes aquatiles et terrestres amphibia1 inter aquatilia et volatilia pisces volatiles1 milvum inquam et loliginem1 inter volatilia et terrestria bruta vespertilionem4 #a4 ,alibi3 utrisque4 #b4 ,alius legit3 sed margaritarum genus inter etc4 ,sic autem compleverat pantothecam1 ut sex coloribus simplicibus capsulae distinguerentur ad memoriam firmiorem#a1 et adversa luce ita collocarat1 ut #c omnia facile perspicerentur1 nec enim ad angulos rectos dirigebatur1 ne quid ex capsulis excideret1 nec rursus in plano jacebat1 quo minus lucis reciperet1 sed hypotenusae#b modo innixa parieti species omnes eminus intuenti reducto velo proderet1 ut#c temporis diuturnitate singula saepius legendo fideli memoriae commendarentur4 ,et quidem in eo tantum profecerat ,coronaeus1 ut omnes loculorum#d species animo comprehensas haberet3 quae utilitas non modo in iis quae pantotheca continebantur1 sed etiam in rebus omnibus quas audiret et legeret se ostentabat#e4 ,neque enim scribendo vel loquendo tempus terebat1 ne tantundem de valetudine detraheret1 sed audiendo1 disserendo1 meditando judicii vim acerrime sibi comparaverat2 et cum cibum caperet1 aderat anagnostes1 qui tantisper aliquid legeret1 dum fames et sitis commodius jucundiusque expleretur nec ullis sermonibus obrueretur#f4 ,neque vero ,peripateticorum in morem#g ambulando disserebatur1 quia corporis motum judicio ac memoriae officere putabat1 nec ,stoicorum qui stantes disputabant1 quod diu sine taedio et articularis morbi periculo fieri posse negabat1 nec ,academicorum cubantium more1 quod mollitiem ac somnum exciret#h1 sed sedendo4 ,me vero anagnostem inter domesticos asciverat1 ,romanorum morem secutus1 qui etiam inter epulas lectionibus#i rerum memorabilium animos una cum corporibus pascebant4 ,sed cum ,romani#aj non satis accurate rem propositam eodem momento definirent1 ,coronaeus in sequentem diem1 si quid difficilius occurreret1 quaestionem differebat1 ne quis imparatus sententiam eam diceret1 a#aa qua discedere incongruum#ab arbitraretur4 ,ipse vero compendiosissimis notis1 ut olim#ac 1 omnia#ad fere excipiebam et excepta seorsim describere solebam1 quod cum aliquamdiu#ae fecissem1 multas de natura quaestiones1 multas etiam de mathematicis1 de legum praestantia1 de optime genere civitatis1 de medicina1 de fide historiarum collegi4 ,nulla tamen disputatio uberior aut argumenti praestantia dignior mihi visa est1 quam quae ab ,octavii navigatione initium duxit4 #a4 ,alibi3 faciliorem4 #b4 ,alius3 hypothemati4 #c4 ,alibi3 et4 #d4 ,alius3 locorum4 #e4 ,alibi3 ostendebat4 #f4 ,desunt haec proxima verba in alio codice4 #g4 ,alius3 in modum4 #h4 ,alius3 afferret4 #i4 ,alibi3 lectione4 #aj4 ,alius3 amici4 #aa4 ,alius3 aut4 #ab4 ,alius3 congruum4 #ac4 ,alibi3 quondam4 #ad4 ,alibi3 verba4 #ae4 ,alius3 aliquando4 ,cum enim ,coronaeus ad coenam una cum iis quos diximus consedisset et ego#a ,phaedonem ,platonis1 quem antea legere coeperam1 persequi jussus eum locum attigissem1 quo ,socrates ,aegyptiorum cadavera tanto artificio condita fuisse diceret1 ut incredibile tempus a putredine vindicarentur1 ,octavius petiit a ,coronaeo1 ut locum relegerem1 quod a me factum est4 ,nam consequentia aeque ac praecedentia#b pertinent#c ad immortalium animorum vim ac potestatem1 de quibus copiose ab illius superioribus diebus disputatum erat4 ,hic igitur ,,coronaeus3 ,non satis1 inquit1 de animorum immortalitate nobis disseruisse videmur8 #a4 ,duo haec verba desunt in aliis codicibus4 #b4 ,alibi3 antecedentia4 #c4 ,deest in uno codice1 sine dubio per lapsum manus vel memoriae4 #d ,plus1 inquit ,,salomo1 quam satis est inter nos ipsos1 quibus etiamsi nullae demonstrationes exstarent1 persuasa jam pridem est immortalitas animorum et sempiterna bonis praemia1 supplicia sceleratis decreta4 ,ego vero1 inquit ,,toralba1 utilissimum duco1 perspicuas#a omnium rerum et earum praecipue1 quae ad pietatem pertinent1 demonstrationes exquirere1 ne ab ,epicuraeis rerum divinarum irrisionibus#b imparati offendamur4 #a4 ,alius3 perspicuitatem4 #b4 ,alius3 irrisoribus4 ,tum ,,senamus3 ,multos ,deorum contemptores1 plures etiam qui nihil a belluis nisi figura differunt#a1 ,epicureum tamen adhuc reperi neminem1 i4e4 qui ,deos nulla praemiorum spe religiose coleret1 qui frugalissime ac temperatissime viveret#b1 qui continentiam1 justitiam1 fidem1 morum integritatem1 ut ,epicurus1 amplecteretur#c mortales tamen animos crederet1 nec ullum ab immortali ,deo negotium cuiquam impendere arbitraretur1 qui demum#d summum hominis extremumque bonum non in corporis voluptatibus1 sed in animi excelsi tranquillitate collocaret serena4 #a4 ,alius3 differrent4 #b4 ,laertius in ,epicurum2 ,seneca in epistolis passim4 #c4 ,alius3 amplexaretur4 #d4 ,alius3 denique4 ,tum ,,toralba3 ,demus ,epicurum his omnibus virtutibus excelluisse1 quid tamen illi profuerunt1 cum divini numinis metum et venerationem quasi securi quadam a radice amputaret8 ,nam sublata praemiorum spe1 sublata numinis ac poenarum metu1 hominum inter homines societas nulla stare potest2 quis enim fidei et#a justitiae locus esse potest apud eos1 qui nihil nisi testem aut judicium metuant8 ,fuit itaque in ,epicuro ficta opinio integritatis1 cum adversus ,deum immortalem tam injustus esset#b1 ut omnem illi justitiam eriperet1 i4e4 praemiorum ac poenarum potestatem1 neque enim aliam ob causam libros de religione#c scripsit1 quam ut ,diagorae ac ,protagorae poenas effugeret4 #a4 ,alius3 aut4 #b4 ,alius3 est4 #c4 ,alius3 religionibus4 ,tum ,,senamus3 ,quid est igitur1 quamobrem ab aliis sectarum generibus ad ,epicureos plerique deficiant1 ab ,epicureis tamen ad alias nulli redeant8 #a;,,coronaeus3 ,non magis mirum videri debet1 quam ex viris castratos quidem posse1 sed ex castrato virum fieri neminem1 ut a pudicitia molles sunt et faciles aditus ad impudicitiam1 reditus vero ad pudicitiam omnes interclusi#b obsidentur#c4 #a4 ,alius addit3 ,tum4 #b4 ,alius3 reclusi4 #c4 ,deest in alio codice4 ,tum#a ,,octavius3 ,meminisse juvat periculorum praeteritorum1 ac ,neptunum procul a terra spectare furentem#b1 ut ab hominis istius teterrimi cogitatione quam longissime discedamus1 nam me tabula sacer ,votiva paries indicat humida suspendisse potenti ,vestimenta maris ,deo#c1 #e ut lyricus ille scribit4 ,quae enim#d ex ,phaedone ,platonis mox legit anagnostes1 recordationem mihi excitarunt periculosissimae navigationis1 quam nisi molestum esset1 libenter vobis enarrarem4 #a4 ,alius3 ,posthaec4 #b4 ,horatii ,epist4 ,i1 #a4 #c4 ,horatii ,carm4 ,od4 ,i1 #e4 #d4 ,alius3 etiam4 ,,coronaeus3 ,quis non libenter ,octavium audiret8 #a,,octavius3 ,cum in ,aegypto urbem ,cairam1 quam incolae a civium multitudine et urbis magnitudine gallinam incubantem interpretantur1 et circa urbem pyramides antiquas lustrarem1 ,genevensis quidam empiricus1 quem mihi socium adjunxeram1 persuasit1 ut ,amomiam#b legeremus2 sic enim appellabat ,aegypti cadavera1 quae antiquitus amomo1 cardamomo1 sala1 aceto1 melle1 myrrha1 alo1 nardo1 cassia#c1 resina caeterisque id genus venenis a putredine vindicantibus condita et macerata diu fuissent1 quorum cadaverum tantam vim subesse affirmabat#d1 ut morbis fere omnibus mederentur4 ,ego tametsi hominibus empiricis dubia fide assentior#e1 ei tamen acquievi et uterque utriusque ope inter pyramides1 quam plurimis erutis sepulcris1 cadaver obvolutum corio bubulo detraximus4 ,sub corium innumerabiles fasciolae densissimisque lini replicationibus singulae singulis adjunctae1 nec ulla sui#f parte detritae1 inauratam cutim contegebant2 aurum enim1 ut minime ignoratis1 a corruptione non cadavera modo1 sed etiam ligna1 metalla caeteraque diutissime tuetur4 ,caro ipsa cum cute flavescens ac fusca e duritie ac hypostasi videbatur1 qua saccharum vetus ,creticum3 interiora visceribus exenteratis siccissima et in cordis sede imago lapidea insculpta1 nomine ,isidis1 ,aegypti quondam reginae1 cujus sepulcrum est in urbe ,nysa superioris ,arabiae et in marmorea columna#g hoc epitaphium insculptum#h3 ,ego ,isis sum ,aegypti regina ,a ,mercurio#i erudita2 ,quae ego legibus statui1 ,nemo solvet2 ,ego sum mater#aj ,osiridis1 ,ego sum prima frugum inventrix1 ,ego sum ,hori#aa regis mater2 ,ego sum in astris canis refulgens2 ,mihi ,bubastis urbs condita est4 ,gaude1 gaude ,aegypte1 ,quae me nutristi6 ,sacra ,isidis abrogata sunt1 ni fallor1 ,constantini ,magni dominatu1 ex quo constat1 cadaver illud ante ,,mccc annos conditum fuisse1 et fieri potest1 ut ante annorum duo triave millia sepultum fuerit4 ,erat autem virile cadaver et plane inodorum ob nimiam siccitatem4 ,nam muliebria cadavera foetorem ac putredinem #f contrahere potuissent#ab1 tum quia foeminarum adeps et pulpa plenior ac humidior est1 tum etiam quod virginum ac mulierum1 quae senecta nondum contabuerant cadavera1 non ante triduum pollinctoribus et pharmacopolis permittebantur#ac1 ne stuprum cadaveribus inferrent1 ut quidem apud ,herodotum legistis4 #a4 ,alius addit3 ,tum4 #b4 ,alius3 ,ammoniam4 #c4 ,alius3 ,caesia4 #d4 ,alibi3 inesse confirmabat4 #e4 ,alibi3 assentiam4 #f4 ,alius3 sua4 #g4 ,alius3 tabula4 #h4 ,alius3 inscriptum4 #i4 ,herme scilicet trismegisto4 #aj4 ,mulier s4 uxor4 #aa4 ,alius3 ,ori4 #ab4 ,alius3 contrahunt facilius4 #ac4 ,alius3 promittebantur4 ,,salomo3 ,incredibilis ista libido mihi videtur4 ,,coronaeus3 ,pleraque apud ,herodotum fabulosa leguntur1 quae ,plutarcho adversus eum#a scribendi occasionem praebuerunt4 #a4 ,alius3 ,herodotum4 ,,fridericus3 ,cum a sceleribus istiusmodi abhorreamus#a1 incredibilia putamus1 quae temporis diuturnitas verissima comprobavit4 ,ac ne longius#b ab hac urbe progrediamur1 ,malatesta nescio quis princeps ,ariminensium avorum memoria nobilem cujusdam ,germani comitis uxorem1 cum religione obligata ,romam iter haberet1 hospitio excepit1 sed cum oblato illi stupro nullis blanditiarum illecebris1 nulla vi adhibita pudicitiam eripere potuisset1 gladio crudelissime jugulum clausit1 ut quam in vivente non poterat1 in truncato et quidem cruento cadavere#c libidinem satiaret4 #a4 ,vide ,joh4 ,pontanum ,bandellum4 #b4 ,alius3 ,ne longe4 #c4 ,alius3 corpore4 ,,curtius3 ,non in ,aegypto aut in ,italia tanti sceleris immanitas resedit1 sed in ,galliam usque pervasit4 ,ipse quidem vidi ,tholosae chirurgum1 qui in cadavere mulieris1 peste mortuae1 dicebatur nefariam libidinem explevisse 1 ut jurisconsulti verbis utamur1 deprehensus flammis ultricibus stupente populo addictus fuisse1 quae quidem ,herodoti scripta satis confirmare videntur4 ,,senamus3 ,plutarchus patriae decus ac dignitatem1 quam ,herodotus acerbe sugillarat#a1 cum tueri vellet1 ,herodotum contumeliose accepit#b1 qui tamen a ,m4 ,tullio historiarum#c parens est appellatus4 ,et quidem ea quae apud ,herodotum plerisque fabulosa videbantur1 temporis diuturnitas verissima comprobavit1 ut quae de lycanthrpia ,nerviorum deque ventorum eruptione#d etiamnum hac aetate usitata comperiuntur1 quae itidem de maritandis puellis1 ut ex formosarum pretio deformes dotari possint1 translatum est in potentissimam ac florentissimam rempublicam ,sinarum4 #a4 ,alius3 jugularat4 #b4 ,alius3 excepit4 #c4 ,alibi3 historiae4 #d4 ,alius3 emptione4 ,,coronaeus3 ,audiamus igitur ,octavium caetera persequentem4 ,,octavius3 ,vobis cadaver ipsum ex istis#a sepulcris erutum obtulissem1 #bsi mihi per ,tritonios daemones licuisset4 ,cum enim domum cadaver importari curavissem et in arcam quasi palladium surreptum condidissem1 ,pistacus mercator1 qui onusta nave ventorum opportunitatem in ,alexandriae portu exspectabat1 quo quidem me receperam1 ut in ,italiam post diuturnas peregrinationes redirem1 vectores acciri jussit1 ut vela facerent spirante ,vulturno4 ,ego repente arcam in navim2 et quia navigium erat capacissimum1 magnam nautarum et vectorum multitudinem admisit4 ,est enim1 ut scitis1 ,alexandriae #g civitas populosissima et mercatorum peregrinorum multitudine abundantissima4 ,cum portu solveremus1 flabat ,vulturnus1 quem ,graeci ,euronotum1 ni fallor1 ,aegyptii ,syrochum a ,syria1 unde spirat1 ,horatius#c album ,notum vocat1 illamque serenitatem nobis invexit1 quam ille describit hoc versu3 ,albus ut obscuro detergit nubila coelo ,saepe ,notus qui ab ,homero eodem sensu vocatur4 #a4 ,alius3 ipsis4 #b4 ,pro sequentibus alius ita legit3 et in arcam quasi ,palladium surreptum condidissem1 ,pistacus etc4 #c4 ,horatii ,od4 ,i1 #g4 ,,curtius3 ,idem tamen ,argestes#a nostras ,galliae ,narbonensis regiones tanta vi quatit1 ut saxa volvere1 silvas et domos eruere consueverit1 quem incolae etiamnum ,albanum vocant1 eodem quo a majoribus nostris nomine appellatum fuisse scribit ,plinius4 #a4 ,sequentia haec quinque verba desunt in alio codice4 ,,octavius3 ,at vim ejus venti principio leniorem ita progressu temporis percipimus vehementiorem1 sed cum longius ab omnibus littoribus abessemus1 ,circius inter ,coros omnes rapidissimus1 qui ob id ab ,homero #a appellatur1 ,vulturno plane contrarius tempestatem excitavit1 unde commoti fluctus tanto impetu latera navis quatere inceperunt1 ut contractis velis jacturam#b facere cogeremur mercium graviorum4 ,jam procella diem noctemque navigium afflixerat1 cum desituram nautae sperarent1 quia tempestatem validiorem eo spatio finiri1 rarissime biduum1 nunquam triduum excedere affirmabant2 multo violentius tamen quam antea fluctus intumuerant1 contrario flatu conspirantibus ventis4 #a4 ,eustathius in ,odyss4 lib4 #c4 #b4 ,alius3 jactum4 ,,senamus3 ,didiceram ab ,aristotele#a1 ventos impetu contrario simul numquam spirare4 #a4 ,aristoteles1 in problem4 ,sect4 de ventis4 ,,octavius3 ,hoc forsitan ,aristoteles scripsit in umbra ,lycei1 non in scholis nautarum1 qui gravissimas procellas non aliter quam contrario ventorum flatu cieri tradunt4 ,hinc#a illa ,maronis3 ,una ,eurus ,notusque ruunt creberque procellis ,africus3 ,item ,horatii3 ,nec timuit praecipitem ,africum decertantem ,aquilonibus2 ,item ,virgilii3 ,luctantes ventos tempestatesque sonoras2 ,nec aliter ,homerus ,africum et ,aquilonem conspirantes facit3 1 4#b ,quae cum satis intelligeret nauclerus1 qui nos antea forti animo meliora sperare jusserat#c1 attonitus et1 ut ait ille1 ,victus violento navita ,coro4 #h omnes ad vacuandam navim compulit1 quae continuis fluctibus complebatur4 ,cum autem vehementi jactatione fracta corpora laborem refugerent1 jactis anchoris1 unumquemque ad preces divinas gemebunda oratione excitavit4 ,qua voce exaudita quidam ,florentinus ,catharinam ,senensem1 alius virginem ,lauretanam1 huic civitati notissimam1 plerique ,nicolaum1 alii ,clementem appellare1 nonnulli vero lugubri voce canere3 ,ave maris stella8 etc41 ,graeci mercatores vulgari sermone 1 1 1 ,judaei suum saepius ingeminabant1 ,ismalitae ,alexandrini3 ,ejuche nahbudu1 alla1 alla1 alla1 malah1 ressulala#d4 ,venetus quidam sacrificus in cista vitrea circulari hostiam consecratam flexis genibus e sinu extollens1 inquit3 ,o salutaris hostia1 ,quae coeli pandis ostia#e4 ,caetera nostis4 ,calaber nescio quis clara voce erumpens3 ,a te solo1 a te o dio peccato habbiamo1 il soccorso non gia della creatura1 ma del grand dio3 habia pietado#f iddio di noi mortali ciechi4 ,massiliensis#g mercator3 ,l' esprit1 si ,dieu le mande1 ,souffle tempestueux1 ,et s' enfle en la mer grande ,le flot#h impetueux2 ,mais si a-t-il besoin1 ,crians ,dieu lamentent1 ,subit il les met loin ,des maux qui les tourmentent1 ,fait au vent de tempeste ,sa fureur appaiser1 ,fait que la mer s' arreste1 ,fait les ondes cesser1 et caetera1 quae non memini4 ,ego cum vota in periculis adeundis semper efficacissima fuisse intellexeram1 in ora procumbens ab#i immortali ,deo veniam flagitiorum precatus1 votum feci1 si periculis ereptus in portum incolumis invaderem1 diem illum annua festivitate me consecraturum4 ,at ,hispanus miles ingenti fluctu madefactus ,deum consuetis ,hispanorum contumeliis nefarie execrabatur3 ,in despecho etc4 ,non dicam caetera3 malgrado etc4 pere etc4 et3 la virgen sa madre2 postremum illud subjecit3 no es poderio che sia comparado el diabolo1 insanum carmen illud cogitans3 ,flectere si nequeo superos1 ,acheronta movebo4 ,quae scelera cum audiisset mercator quidam1 ira motus nauclerum compellavit1 ut tantam impietatem maledici supplicio ac jactu vindicaret1 alioqui futurum ut omnes ob unius flagitia perirent4 #a4 ,alius3 ,secundum4 #b4 ,alius3 jussit4 #c4 ,homeri ,il4 ,x1 vs4 #d4 #d4 ,alius ,codex3 eiache nohbuem1 eiache nostinu1 allah2 alius3 ill alah resullala4 #e4 ,alius3 ostium4 #f4 ,alius3 piet4 #g4 ,alius3 ,massal ensis4 #h4 ,alius3 les flots4 #i4 ,alius3 et4 #i ,,salomo3 ,veteres oborta tempestate1 si precibus sedari non posset1 sorte jacta demergebant eum1 in quem sors cecidisset4 ,sic enim vate ,jona demerso1 cui sors obtigerat1 tempestates repente conquieverunt2 idem futurum fuisse de ,hispano opinor tot ac tantas contumelias in ,deum evomente1 atque utinam mos ille in usum revocaretur2 sed quoniam sors in potentissimum saepius1 nunquam tamen nisi#a in meritum#b cadebat1 qui suorum satellitio stipatus sacrarum sortium fidem eluderet1 ideo#c sortes nauticae desierunt4 ,sic tamen confirmo nisi suo scelere periturum neminem1 quin etiam saepe fit1 ut unius integritas reliquos a praestantibus periculis eripiat1 aut solus a naufragiis1 ab incendio1 a popularibus morbis eripiatur4 #a4 ,deest1 ut videtur1 raro4 #b4 ,alius3 merentem4 #c4 ,alius3 ob id4 ,,octavius3 ,cum frustra preces fudisse videremur1 bonus genius nauclerum impulit1 ut ,aegyptia cadavera1 si quae in navim invecta essent1 demergi juberet1 capitis indicta poena4 ,hoc ego#a edicto perterritus et ipsa noctis caligine tectus cadaver de arca detractum in mare dejeci1 sed ita ut nemo senserit4 ,derepente ventorum vis conquievit ac secundis ventis salvi in ,cretam pervenimus4 ,hic venerabili#b canitie senex expansis ad coelum manibus1 immortali ,deo gratias agens1 caeteros suo exemplo impulit ad laudes divinas4 ,nos vero voti memores hoc dithyrambo lusimus3 ,nunc effunde ,deo carmina suavibus ,linguis sacra1 qui#c littora fluctibus ,ereptus gracili succutiens pede1 ,miraris fremitus aequoris ardui4 ,vos impura procul numina cedite4 ,praestanti maris ac terribili ,deo ,qui suprema ferit sidera vertice1 ,qui moles aqueas sustinet in globum ,suspensas liquida materia 4 4 4 4 4 4 ,constringente sinu pondera terrea ,conspirant ,zephyri ,corus#d et ,africus ,vulturnique leves et gravis imbribus ,auster qui rabidis flatibus undique ,tempestatis ab imo rapidae#e vado ,tetram colluviem crebrius excitant4 ,tunc#f immane strepens et gemitu gravi ,auras#g verberat et fervida confluit ,in naves aqua nautis trepidantibus4 ,sed si quis metuens ,te precibus sacris ,o ter magne ,parens aequoris invocet1 #aj ,extemplo revocans ,halcyonum quiem#h ,nautas incolumes littore collocat ,qui claris geminant cantica laudibus4 #a4 ,alius3 enim 444 dejecit4 #b4 ,alius3 venerabilis4 #c4 ,alius3 per4 #d4 ,alius3 ,eurus4 #e4 ,alius3 stupida4 #f4 ,alius3 ,tum4 #g4 ,alius3 ,aures4 #h4 ,alius3 quies4 ,,salomo3 ,o si periculis erepti omnes in hunc modum immortali ,deo gratias agerent6 ,sed ingratorum spes tabescet1 ut divinissime scriptum est a sapientiae magistro4 ,,octavius3 ,ego senem illum1 qui diuturno navigandi usu caeteris prudentia mihi praestare videbatur1 rogavi1 cur nauclerus ,aegyptia cadavera#a1 si qua illa#b fuissent1 immergi jussisset8 ,illud mihi reposuit1 cadaverum ,aegyptiorum vectura tempestates semper cieri1 cujus rei fidem toties exploratam asseverabat1 ut nauticis ,aegyptiorum legibus cadavera transvehi sanctissime prohiberentur2 eum#c enim1 qui contra faceret1 mercium jacturam et omnia detrimenta mercatoribus dependere solitum4 ,qua re intellecta flagitii conscius tacendum hactenus mihi putavi1 ne quis a me reposceret detrimenta accepta4 #a4 ,alius3 corpora4 #b4 ,alius3 si quae illata4 #c4 ,alius3 is 444 sollicitaretur4 ,,coronaeus3 ,hujus navigationis historia non modo grata1 sed etiam perutilis mihi videtur1 et quae dicendi materiam nobis1 si nullam haberemus1 abunde suppeditaret4 ,primum1 cur ab ,aegyptiis cadaveribus procellae oriantur1 cum aliis alio transvectis cadaveribus nihil tale contingat8 ,haud tamen scio1 an sepulcro violato in alienis cadaveribus idem futurum sit4 ,deinde1 an daemonum ope maria commoveantur8 an vero ab exspirationibus1 ut physici tradunt4 ,postremo1 cujus precibus in tanta religionum varietate navim incolumem ,deus in portu collocavit8 ,sic#a omnes conticuere1 et cum caeteri ,toralbam intuerentur1 quod esset in physicis accuratissime versatus1 nihil tamen ausus est in rebus tam arduis4 #a4 ,alibi3 ,hic4 ,sed ,,coronaeus1 rupto silentio3 ,satis est1 inquit1 ea proposuisse1 de quibus crastina die disputaturi sumus1 ut1 quod in aliis quaestionibus a nobis fieri consuevit1 paratiores redeamus4 ,caeteris annuentibus evocati pueri1 divinarum laudum suavissima modulatione fidibus1 fistulis ac vocibus erudite confusa1 ut moris erat1 uniuscujusque animos demulserunt1 quibus peractis accepta quisque abeundi venia discessere4 ,,liber ,,secundus4 ,postera die redeuntes1 cum humanissime se consalutassent et#a quod quisque didicerat colloquio contulissent1 paulo post laeti#b consederunt4 ,hic ,,coronaeus litteras quas a ,corcyraeo mercatore acceperat mihi pro ,phaedone #aa legendas dedit1 quibus ea continebantur1 quae ,constantinopoli gesta fuerant in circumcisione primogeniti ,turcarum regis1 qui principum1 qui legatorum conventus1 quae frequentia peregrinorum1 qualis pompa ludorum ,circensium1 quae convivia1 quae largitiones1 quantus rerum omnium apparatus et quo quaequae ordine gesta fuissent4 ,et quoniam admirabilia videbantur ac prope incredibilia1 nisi acta essent in theatro ac conspectu tantae hominum multitudinis1 quanta unquam in illa urbe fuisse memoratur1 jussit ,,coronaeus ea relegere1 quae maxime ad mirabilitatem facerent1 scilicet funambulorum alacritatem et audaciam1 qui semper funes ab altissimis pinnaculorum summitatibus aptatos ac distentos levissime currerent ac saltarent4 ,item equitis illius1 qui soleas ferreas pedum ejusdem equi posteriorum quo vehebatur pernicissime currentis a tergo sagitta transfigeret2 item ejus1 qui erectus in pedes super duorum equorum rapidissime currentium sellas#c ferebatur4 ,item1 ut duo equites super sellas duorum equorum stantes in pedes erectum gestarent alium sagitta ferientem tantisper1 dum equi1 in quibus stabant1 incitatissimo cursu raperentur4 ,item1 ut alius trabem ferream ictu vehementi ad tibias nudas adjecto#d rumperet sine cruore ac livore1 ut etiam soleas ferreas equorum manibus frangeret ac partes ruptas dentibus dissecaret1 ut etiam jacenti trabes ingentes brachiis supponerentur et super incude ferrea superposita pectori malleis gravissimis tunderent1 nihilosecius tamen omnibus renitentibus levissime resurgeret1 ac pleraque his similia litterae complectabantur1 quae pridie ,idus ,iulias datae fuerunt ,corcyrae et ,idibus allatae ,venetiam1 quae#e a ,corcyra milliaribus circiter ,,ccl distat4 #a4 ,sequentia haec sex verba in alio codice1 desunt4 #b4 ,deest in alio codice4 #c4 ,in codicibus3 soleas4 #d4 ,alius3 advecto4 #e4 ,alius3 quia ,corcyra milliaribus circiter ,,ccl1 ita ut desint quaedam ad sensum4 ,hic ,,fridericus3 ,oportuit igitur1 inquit1 horis singulis navigium decem milliaria percurrere4 ,,curtius3 ,illud spatium horis singulis ,euro spirante confici posse non dubito1 si modo actuaria#a navis aut myoparo pluribus velis incitaretur1 qualibus utuntur ,piratae1 cum naves onerarias insequuntur#b4 #a4 ,alius3 vectuaria4 #b4 ,cf4 ,cic4 ,verr4 ,i1 #cd4 ,n4 ,,senamus3 ,non satis compertum habeo1 quo quaeque temporis spatio navis decurrat2 illud tamen constat1 ,pauli ,aemilii#a victoriam de ,perseo#b ,rege adeptam in ,macedonia quarto post die divulgatam ,romae fuisse ludis theatralibus1 auctore tamen incerto4 ,consimilis victoria ,romanorum ad ,sagram#c fluvium eodem die in ,peloponneso praedicabatur4 ,aliud autem praelium adversus ,medos ad#d ,mycalem ,asiae superioris urbem scitum est eodem die in castris ,graecorum ad ,plataeas4 ,item imperante ,domitiano fama ,romam perlata est1 ,antonium qui contra ,domitianum arma ceperat1 eo ipso die quo fractus ac caesus est1 in ,germania victum fuisse1 tametsi ab urbe abesset #ab milliaribus ,,mmcccc1 et eodem momento1 quo ,romani ,tarquinios ac ,latinos ingenti praelio fuderant1 id ipsum ,romam perlatum est1 auctore incerto4 #a4 ,plutarchus1 ,aemilius p4 #bhf4 #b4 ,alii3 ,persio regio vel ,persiae rege4 #c4 ,codices3 ,sayram1 sine dubio falsissime4 ,sagra autem erat nomen fluminis inter ,locros et ,caulonem1 ,bruttias urbes1 siti4 ,n4 #d4 ,alius3 ante4 ,,fridericus3 ,haec antiquis mirabilia visa sunt1 cum tamen nihil frequentius magorum ope ac daemonum fieri soleat1 qui etiam in speculis arte magica conflatis vel punctis ea1 quae toto terrarum orbe geruntur1 spectanda proponunt4 ,alii canes emissarios habent1 qui omnia dicta1 facta1 gesta1 victorias1 offensiones denunciant humano sermone1 qualem habuisse ,cornelium ,agrippam ,wierus discipulus#a ac ,paulus ,jovius scripsere1 quem etiam hero mortuo frequens hominum multitudo in flumen ,rhodanum nulla vi adactum demergi vidit4 #a4 ,deest in uno codice4 ,,senamus3 ,hujusmodi canem loquacem educarat ,franciscus#a ,senensis1 qui avorum memoria populo ,romano spectante ac sermonem canis audiente flammis est exustus4 #a4 ,alius3 ,francisca 444 quae 444 exusta4 ,,fridericus3 ,multa quidem incredibilia putantur1 quibus tamen nihil usitatius4 ,ad extremas ,aquilonis oras homines scilicet quasi volucres mirabili celeritate remotissimas regiones obire1 ut de ,apollonio ,tyanaeo ,philostratus scribit#a1 ab ultima ,aethiopia et ,nili fontibus ,romam brevi transvolatum#b4 ,idem ,plutarchus de ,romulo#c1 de ,aristaeo ,proconnesio1 de ,cleomede ,astypalaeio1 ac ,hugo ,floriacensis#d de comite ,matisconensi4 ,plenus est ,sprengerus1 pleni ,olaus ,magnus ac#e ,paulus ,grilandus1 ,sylvester ,prierias1 ,molitor1 ,wierus consimilium in are sublimi transvectionum narrationibus1 quae non modo theologorum decretis#f1 sed etiam legibus divinis et humanis confirmantur4 ,et quidem ,plato libro secundo de legibus cum poenas in eosdem decerneret1 qui sceleratis magorum artibus uterentur1 ab illis incredibilia fieri scribit1 quae tamen ut#g certissima confirmat ,apulejus et#h ipsae#i magicae artis sive impietatis reus ac propterea publico judicio postulatus4 ,minus1 inquit1 calles pravissimis opinionibus ea putari mendacia1 quae vel auditu nova vel visu rudia vel supra captum cogitationis ardua videntur4 ,quae si paullo accuratius contemplaris#aj1 non modo comperta evidentia1 sed etiam factu facilia senties4 ,idem paulo post3 ,prius1 inquit1 dejerabo solum istum videntem ,deum1 me vera et comperta narrare ne ulterius dubitetis4 ,ex quibus intelligitur1 ea quae nec a natura1 nec ab humanis viribus proficiscuntur1 divina aut daemonum ope exerceri4 #a4 ,alius3 scripsit4 #b4 ,alius3 transvectum4 #c4 ,plutarchus1 in ,romulo #a1 #d4 #d4 ,malleus malefic4 ,p4 ,,ii1 qu4 #a4 cp4 #c4 p4 #bej sqq4 ,fd4 ,francof4 #aehh4 #e4 ,deest in alio cod4 #f4 ,augustinus l4 #aj4 de ,civit4 ,dei4 #g4 ,deest in alio codice2 alius habet3 et4 #h4 ,deest in alio codice4 #i4 ,alius3 ipse4 #aj4 ,alius3 explorantur4 ,,senamus3 ,volatiles illos nuncios optavi saepe videre1 qui sine ullis equis aut navigiis immensas#a regiones momento transvolarent4 #a4 ,alius3 in magnas4 ,,curtius3 ,memini ,petrum ,corsum1 cum auxiliares copias una cum ,vinea ,francorum legato peteret a rege ,turcarum1 speculum habuisse1 in quo #ac quidem uxorem ,massiliae cum adulteris ex urbe ,constantinopoli moechantem#a videbat1 et adultera vicissim maritum in speculo contuebatur1 quem cum portu solveret ac pridie quam ,massiliam appelleret redeuntem perinde aspiciebat1 ac#b si praesens adfuisset4 ,sed antequam rediret maritus1 sui sceleris conscia fugit ,antipolim1 quo maritus illam persecutus una cum liberis adulterio quaesitis et ancilla contrucidavit4 ,recens est#c ac toti provinciae notissima historia1 nec absimile est1 quod iisdem fere temporibus ad ,aquas ,sextias ejusdem#d provinciae contigit4 ,cum enim ,guarinus fiscalis advocatus discederet ab uxore1 ut capitis causam diceret in ,senatu ,parisiorum1 pollicitus est uxori1 suam se necem1 cum moreretur1 renunciaturum4 ,eo die quo carnifex gulam illi fregit1 uxor in palma dextrae manus imaginem mariti leviter expressam pluribus#e praebuit spectandam4 ,cujus portenti ,grignanus provinciae praeses ,henricum ,,ii4#f ,franciae regem fecit certiorem4 #a4 ,alius3 morantem4 #b4 ,alius3 ut4 #c4 ,deest in alio codice4 #d4 ,alius3 ejus4 #e4 ,alius3 quampluribus4 #f4 ,alius3 ,x4 ,,fridericus3 ,eo pertinet illud1 quod ,thomas ,aquinas scribit1 necromantiae genus esse1 si quis a moribundo stipuletur1 ut se mortuo denunciet1 quo in statu sit futurus4 ,,senamus3 ,optandum quidem esset illud1 ut in libris catoptricis earum rerum demonstrationes#a exstarent4 #a4 ,alius3 rationes4 ,,curtius3 ,rerum gestarum historia sensibus ipsis nititur1 i4e4 1 sed causarum demonstratio1 scilicet 1 altius est ab intimis philosophiae arcanis repetenda4 ,mihi tamen videtur memorabilius his omnibus1 quae literis ipsis ,corcyraeis continentur1 id quod a ,suetonio ,tranquillo1 ,plinio1 ,dione ,cassio1 ,xiphilino memoriae proditum est1 notissimum ,romanum equitem in publicis ludis spectante populi#a corona per catadromum decurrisse insidentem elephanto4 ,catadromum interpretatur ,xiphilinus funem ex altissimis turrium pinnaculis extentum#b4 ,maxime tamen attonitus est populus ,romanus1 descendente#c per funem elephanto1 ut ,plinius scribit4 ,hinc veteribus funambuli elephantes1 quibus nihil admirabilius fieri potest4 #a4 ,alius addit3 ,romani4 #b4 ,alibi3 extensum4 #c4 ,alius3 descenso4 ,,coronaeus3 ,causas earum rerum arduas et in abditis naturae arcanis latentes aut ,toralbam nobis explicaturum aut video#a neminem4 #a4 ,alius3 vides4 ,hic ,,toralba1 mista pudore modestia3 ,nae1 inquit1 ineptus sum#a1 si agnoscam eas laudes1 quas mihi ,coronaeus injuria tribuit1 quanquam si arcana naturae tenerem1 quae ,coronaeus abdita esse fatetur#b1 eas tamen quaestiones physici dissolvere non esset1 qui tantum ea1 quae in natura posita sunt1 intuetur4 ,daemonum autem et angelorum actiones scrutari ad physica mihi pertinere non videntur1 sed eos qui conquirunt1 #ad cum a divina pendeant voluntate aut impulsu ac potestate daemonum geri planum#c sit4 ,sed cum ,fridericus1 mathematicarum disciplinarum praestantia clarus1 ea quae sunt artibus magorum comprehensa studiose legerit1 ut quidem ex ejus disputationibus saepius audistis1 non video quis melius ac certius earum rerum nobis aperire causas1 quam ipse1 possit1 modo velit4 #a4 ,alius3 sim4 #b4 ,alius3 confitetur4 #c4 ,alius3 palam4 ,,fridericus3 ,saepe jurisconsultis jure succenseo1 qui principia legitima scientia quam profitentur hujusmodi providere3 ,error jus facit1 licet se invicem decipere1 jus esse etiam cum praetor inique decernit4 ,sed nunquam justius illis iratus sum1 quam quod mathematices et magiae i4e4 sapientiae divinae nomina foedissimis ac facinorosissimis hominibus concedant4 ,est enim titulus in ,codice ,justiniani ,augusti de maleficis et mathematicis1 et utrique eadem scelerum#a immanitate aut impietate damnati1 quo quid iniquius fieri potest8 #a4 ,alius3 sceleris4 ,,curtius3 ,hanc jurisprudentiam1 quam profitemur ac tuemur1 ,fridericus sugillare consuevit1 quod in mathematicorum#a perspicuis ac certissimis demonstrationibus educatus cum ab ,euclide ad ,accursium delabitur1 a luce clarissima in atram caliginem et labyrinthum#b errorum inexplicabilem delapsus sibi esse videtur4 ,toralbam quoque saepe audistis hanc legitimam scientiam aspernari1 qui ita se comparavit ad veri cognitionem1 ut nec falsum dicere nec audire possit1 quod usu venit his1 qui omnem animorum caliginem perspicuis rationibus#c absterserunt2 sed quemadmodum nutrices cum infantibus balbutire solent1 ita legislatores cum plebe saepius errare necesse est4 ,cum enim ,chaldaei magiam i4e4 rerum divinarum ac sublimium scientiam ad foedissimam cum daemonibus societatem traduxissent1 errore populari factum est1 ut ,chaldaei1 magi et mathematici pro maleficis usurparentur4 ,sed omissa verborum subtilitate rem teneamus4 #a4 ,alibi3 mathematica4 #b4 ,alius3 labyrinthos 444 inexplicabiles4 #c4 ,alius3 canonibus4 ,,senamus3 ,libenter audirem1 sive magum sive maleficum appellare licet1 de sua scientia disputantem1 quia vix alius ea capere possit1 quam qui re ipsa sit expertus4 ,,fridericus3 ,periculum est1 ne idem tibi contingeret1 ,sename1 quod non ita pridem legato ,pontificis ,clementis#a accidisse narrat ,sylvester ,prierias4 ,cum enim sagarum multitudinem carceribus contineret1 quae solitas per ara transvectiones ac#b foedissimas cum daemonibus copulationes1 saltationes1 epulas1 adorationes daemonum confiterentur1 quae physici ac medici ludibria dementium esse affirmabant1 judex ipse cum vicario quaestionum impietatis collega periculum facere decrevit1 pacta impunitate uni sagarum1 quae#c in locum a daemonibus designatum illos deduxisset4 ,locus erat urbi proximus2 eo igitur a saga deducti1 paulo remotius ramis arborum contecti delituerunt4 #ae ,sub mediam fore noctem conventum advolantis utriusque sexus multitudinis et quasi e nubibus delapsarum avium intuentur et ea geri vident1 quae ab eis gesta verissime narraverant4 ,postea vero quum adoratis daemonibus venena tum animantibus tum frugibus perimendis consueto more accepissent1 nec amplius quid#d restaret quam 1 ut ,apulejus loquitur1 princeps illius concionis legatum illum ,pontificis ,clementis#e uno cum vicario acciri mandavit1 quod adyta#f sagarum temerare et sacra profanis oculis intueri non erubuissent4 ,itaque e latebris in concionem protracti et contumeliis omnibus affecti1 ad extremum1 etiam tot et tantis fustium ictibus caesi et trucidati fuerunt1 ut domum aegre redeuntes octavo#g post die exspirarent4 #a4 ,alius3 ,comensis4 #b4 ,haec sequentia quinque verba desunt in alio codice4 #c4 ,alibi3 si4 #d4 ,alius3 aliud4 #e4 ,alius3 ,comensis4 #f4 ,alius3 abdita4 #g4 ,alius3 uno4 ,,coronaeus3 ,memini1 cura ad urbem de inopinato eorum casu allatum est1 ,pontifex ,clemens#a rem1 uti gesta fuerat1 divulgari jussit1 ne quis postea tam incredulus esset1 ut dubitare1 aut tam impius1 ut periculum facere auderet4 #a4 ,alius3 ,comensis4 ,,curtius3 ,certe quidem incredibili antea desiderio captus sum1 sagarum transvectiones et conventus cum daemonibus his oculis intueri2 sed cum hujus argumenti scripta omnia veterum ,graecorum et ,latinorum legumque#a divinarum et humanarum ab ultima antiquitate repetitarum cum nostrorum sortilegorum historiis1 indiciis1 confessionibus et hujusmodi societatis compositionibus#b testium#c contulissem1 tum certe assentiri necesse habui nec tanto capitis mei periculo experiendum putavi1#d vera essent nec ne1 quae vulgo ferebantur1 memor vulpis ,aesopiae1 quae cum a leone invitaretur1 ut ejus antrum epulandi causa subiret1 noluit1 #equia me vestigia terrant ,omnia te adversum spectantia1 nulla retrorsum4 #a4 ,alius3 legesque divinas et humanas4 #b4 ,alius3 repositionibus4 #c4 ,alius3 testis4 #d4 ,alius3 tentavi4 #e4 ,horat4 ,ep4 #a1 #a1 vs4 #gd4 ,caeterum in uno codice haec verba desunt4 ,,fridericus3 ,ut simia tametsi purpura induta sui semper similis est1 ita quoque daemonum vis ac potestas est ubique terrarum eadem4 ,,octavius3 ,multi multa in universa rerum natura mirantur1 nihil tamien admirabilius est ea1 quae frequens est ubique terrarum et 4 ,ridiculum antea putaram1 quod in urbe ,caira ferebatur1 homines in asinos converti et incredibilia populo spectante facere4 ,fabulosum#a etiam videbatur1 quod de ,ammonio proditum est1 cum asinum philosophiae auditorem habuisse1 quaeque a ,luciano et ,apulejo prodita sunt de asino aureo ludicra fuisse4 ,sed cum portu ,arciones#b1 quae nunc ,kueza#c vocatur1 solverem et ,arabiae felicis littora legerem1 frequentes vidimus sagarum praestigias1 quae homines in asinos ac lupos converterent ac rursus #af humanae figurae restituerent1 ut ea quae ,homerus de ,circe1 ,herodotus de ,nerviis1 ,varro1 ,pausanias1 ,plato1 ,pomponius ,mela de ,arcadum et ,lycaonum lycanthrpia scripserunt1 non modo verisimilia1 sed pro certis et compertis haberem4 #a4 ,alius3 ,ridiculum4 #b4 ,alius3 ,antinaes4 #c4 ,alius3 ,zaela4 ,,coronaeus#a3 ,aeque mihi ut vobis incredibilia ac ne oculis quidem istis ac sensibus fidem habuissem1 nisi sacris litteris confirmatum legissem ,nabochodonosoris#b ab humana figura in pecudum1 item#c virgarum in serpentes conversionem4 ,nihil tunc amplius dubitandum putavi1 nisi quis putet1 ,circem et magos facinum oculis fecisse4 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,alius3 ,nebucadnezari4 #c4 ,deest in alio codice4 ,,salomo3 ,si esset illa fascinatio ac vecordia mentibus injecta#a1 non mera 1 non virga ,mosis virgas magorum vorare potuisset1 nec arrogantiae poenas lueret ,nabochodonosor#b1 quem unguibus ac pelle villosa contectum1 totum septennium pecudis figuram indutum ac mente captum1 foeno etiam pastum fuisse1 in sacris litteris testatum habemus4 ,nam ,moses ,aegyptiorum magos eadem fecisse scribit1 quae ipse divina potestate fecerat1 i4e4 serpentes1 ranas1 sanguinem4 ,at ,moses fascinabat neminem1 igitur nec illi1 cum eadem ab ipsis facta fuisse scribat1 nec mentem ,nabochodonosoris cum humana figura ereptam ac restitutam fuisse ,daniel vates omnium clarissimus prodidisset4 #a4 ,alius3 invecta4 #b4 ,alius3 ,nabuchdonosor4 ,,curtius3 ,videtur ,homerus his consentanea scribere de procis illis1 quos ,circe in porcos mutarat1 quibus capita1 vox1 pili porcorum videbantur1 mens tamen ipsa#a constans ac figura manebat#b4 1 1 1 1 #c4 ,bothius ita reddidit3 ,voce et corpore perditis1 sola mens stabilis semper monstra1 quae genuit1 patitur4 #a4 ,alius3 ita4 #b4 ,alius3 restabat4 #c4 ,homeri ,odyssea 1 #bci4 ,,fridericus3 ,at non solum corporis figuram mutare saga potest1 sed etiam mentis ac rationis vim eripere1 humana stante figura1 ut ,philo ,ebraeus scribit#a quod antea persuadere mihi non poteram1 nisi plane exploratum haberem1 magi cujusdam capitali maleficio mentem adolescenti affinitate mihi conjuncto penitus ereptam fuisse ac plane dementem postea semper vixisse1 quod ,actius ,sincerus his versibus significat3 ,illum illum magicis conabor adurere sacris1 ,qui miserum tota spoliatum mente relinquit1 quae his versibus ,lucani consentanea sunt3 ,mens hausti nulla sanie polluta veneni ,excantata perit#b4 #a4 ,philo de specialibus legibus4 #b4 ,alius3 fuit4 ,,senamus3 ,quid facilius erat ,circae1 quam procos suos in porcos mutare8 ,id enim fit unius litterae translatione4 #ag ,,coronaeus3 ,facilius est procorum in porcos mutatio ex morum1 quam ex litterarum similitudine4 ,eos enim1 qui se ventri ac libidini penitus addixerant ,circaeisque illecebris mancipaverant1 ratione ac mente caruisse nec praeter figuram humanam quidquam hominis habuisse opinor1 contra quam ,homerus scripsit1 humanam quidem figuram amisisse1 mentem vero stabilem et inconcussam#a retinuisse4 #a4 ,alius3 inconfusam4 ,,fridericus3 ,argute id ac vere2 sed si hanc solam interpretationem feramus1 caetera divinis et humanis legibus comprehensa in dubium revocabuntur4 ,neque enim ,herodoto1 ,maroni1 ,homero1 ,platoni metamorphosis illa hominum in pecudes1 sed etiam ,moysi1 ,jesaiae1 ,danieli1 theologis clarissimis#a1 narratur4 ,quin etiam his ipsis temporibus apud eosdem ,nervios ,herodoti1 quos ,livonas appellamus1 singulis annis circa solstitium hibernum magna sortilegorum multitudo flumine regionis trajecto in lupos mutantur1 tum in greges1 homines1 armenta crudelissime grassantur ac duodecimo post die eodem flumine transmisso rursus humanam recipiunt figuram4 ,qua de re quaestiones a magistratibus capitales constituuntur1 qui cum transmutantur in hunc modum1 pro sortilegis convictis tenentur4 ,id autem potissimum accidit iis1 qui humana carne vescuntur1 ut#b primum ,lycaoni regi ,arcadum#c contigisse ,pausanias scribit1 cum humanam hostiam ,jovi ,lycaeo sacrificans libaret1 post etiam ,demarcho ,parrhasio1 quem ,m4 ,varro et ,copas1 qui ,olympionica#d scripsit1 cum eidem ,jovi humanis hostiis sacrificaret1 gustato sacrificio derepente in lupum evasisse ac decimo post anno humanam figuram recepisse1 denique pugillatu olympico#e certaminis praemium tulisse tradunt4 ,id cum ,arcades saepius exploratum et compertum habuissent1 sacratis legibus#f vetuerunt1 poena capitali subjecta1 ne quis ,lycaei ,jovis templum ingrederetur4 #a4 ,addit alius3 pro verissima4 #b4 ,alius3 et4 #c4 ,alius3 in ,arcadiis4 #d4 ,alius3 ,olympiaca4 #e4 ,alius3 pugillatum olympici4 #f4 ,alius3 litteris4 ,,senamus3 ,istud quidem mihi videtur persuaderi posse1 neminem ex homine pecudem sine hominis interitu fieri posse1 ac verius putarem1 fallaces hominum oculos1 velut ,heracleoticos falsos martyres1 fascino praestringi4 ,,fridericus3 ,praestigias magos facere non dubito1 nec tamen semper nec omnibus4 ,cum enim ,thuringiam ,germaniae inferioris obirem#a1 circulator quidam in oppido erat1 qui spectaculis inanibus plebem imperitam accepta mercede pascebat4 ,is igitur quadrigam onustam foenis una cum equis et quadrigario turba spectante devoravit4 ,deinde cum coelum scandere se velle dixisset1 repente a terra sublatus est1 hunc pedibus uxor apprehensum sequitur1 dein ancilla heram pedibus apprehensam secuta est1 servus ancillam1 qui sublimes in are suspensi1 quasi acus a magnete tracti1 omnibus#b attonitis aliquamdiu constiterunt4 #a4 ,wierus de praestigiis4 #b4 ,desunt duo haec verba in alio codice4 #ah ,,curtius3 ,devorationem quadrigae et quadrigarii ad fascinam pertinere judico1 sed ascensionem et subvectionem illam daemonis ope factam non dubito4 ,nam ,simon magus#a1 spectante ,nerone cum ceteris principibus et aulicis1 in membra secari se jussit1 deinde membratim concisus revixit1 post etiam sublimis in ara subvectus est ac divinos honores et statuam a ,caesare adeptus4 ,quid est enim tam arduum1 tam contra naturae vim#b1 quod saga illa se facturam profiteatur3 ,cum volui1 ripis ipsis mirantibus amnes ,in fontes redire suos1 concussaque sisto1 ,stantia concutio1 cantu freta nubila pello1 ,nubilaque induco1 ventos abigeque vocoque4 ,vipereas rumpo verbis et carmine fauces1 ,et silvas moveo#c jubeoque tremiscere montes ,et mugire solum ,manesque exire sepulcris1 ,te quoque1 ,luna1 traho4 #a4 ,justinus ,martyr1 ,clemens et ,irenaeus4 #b4 ,alius3 viam4 #c4 ,alius3 foveo4 ,,coronaeus3 ,num tibi1 ,toralba1 videntur haec per naturam1 an vero daemonum ope fieri potuisse8 ,hic ,,toralba3 ,ingenue1 inquit1 aperiam quae sentio1 sed illud abs te1 ,coronaee1 peto1 ne in rebus tam arduis amplius exigas1 quam quod possum4 ,,coronaeus3 ,valde amens sim1 si scire velim1 quae tu nescias4 ,,toralba3 ,aliarum quidem artium veritatem#a cum assequi me posse diffiderem1 res ipsas et rerum abditas in natura causas omni studio scrutari#b conatus1 idem mihi ipsi quod navigantibus usu venit4 ,nam quo longius a littoribus discedunt1 eo vada sentiunt profundiora1 quousque#c ab omnibus terris longissime remoti#d molybdaenarum#e propter maris altitudinem usum amittant4 ,ita quoque me in naturas elementorum1 fossilium1 metallorum1 stirpium1 animantium ac coelestium corporum intuentem1 postremo in angelorum ac daemonum mirabilem potestatem altius mentis agitatione#f subvectum ratio penitus deseruisse videtur4 ,quo etiam plura scire cupio1 quoque attentius et cautius subtilissima quaeque persequor1 eo me imperitiorem agnosco4 #a4 ,alibi3 varietatem4 #b4 ,deest in alio codice4 #c4 ,alius3 cogunturque4 #d4 ,alibi3 revecti4 #e4 ,sunt plumbaginas quibus arena e fundo maris detrahi consuevit a nautis1 ut intelligant1 quas in regiones devenerint4 #f4 ,alius3 cogitatione4 ,,cdrtius3 ,id profecto non nisi doctissimis hominibus contingere solet4 ,cujus rei causam cum inquirerem1 ,franciscus ,fuxaeus1 mathematicorum decus1 qui a rege ,francorum ,carolo ,,ix4 evocatus1 multis spectantibus ,lutetiae docuit1 quod ,archimedes olim proposuerat1 datum pondus morere i4e4 1 is1 inquam1 ignorandi scientiam certissimum scientiarum perfectiorum principium asseverabat nec ullos#a imperitiores1 quam qui se omnia scire arbitrarentur4 ,id autem exemplo docebat eorum1 qui semper in gurgustio vel ,socratis specu conclusi jacuissent1 aut quibus pateat coeli spatium #ai non amplius tres ulnas2 cum evadunt in loca superiora1 proximas regiones1 quas nunquam adspexerunt1 mirantur1 post etiam in altissima montis cacumina subvecti non modo terras remotissimas ac maria1 sed etiam coelestia sidera libere contemplantur ac pristinam ignorantiam attoniti stupent4 ,plerosque etiam inanis auctoritas trahit1 quos ratio ducere debuisset4 ,atqui hi pecorum in modum properant1 non qua aut quo eundum est#b1 sed quocunque itur4 #a4 ,alius3 omnes4 #b4 ,alibi3 sit4 ,,toralba3 ,hoc certe modo plerique meant#a4 ,quis enim petenti1 unde tanta vis procellarum1 unde ventus sit1 non respondeat1 ab exhalatione calida ea gigni8 ,jam si rationem quaeris1 ,aristoteles ita decrevit1 ut de ,pythagora quondam discipuli 1 ipse dixit4 ,nemo tamen est adeo demens1 ut putet1 calidas siccas exhalationes hieme rigidissima in altissimis#b oceani gurgitibus versus utrumque polum1 quoties tempestatibus intumescunt1 vim ullam habere4 ,non desunt tamen1 qui nulla auctoritate1 sed ratione sola moventur2 rerum omnium tamen causas sese reddituros confidunt1 cum ne rerum quidem leviorum rationes attingere possint1 carum inquam1 quae in nobis sitae sunt1 quaeque in omnium oculos incurrunt4 ,quanto modestius a ,plinio1 rerum naturalium venatore sagacissimo1 scriptum est1 in plerisque naturae majestatem ac numen admirari1 quam subtilius exquirere nos debere6 ,quod etiam ,alexander ,aphrodisias ,peripateticus accuratissimus confiteri non erubuit1 naturam abdidisse causas1 cur dentes ferrum#c lima agitante obstupescant4 ,omnium autem errorum1 qui sunt innumerabiles1 nullus est1 in quo gravius a physicis nostris peccari possit1 quam existimare1 omnia quae extra hominum#d potestatem posita sunt1 a natura1 a causis necessariis1 aut a fortuna pendere4 ,qui enim ita sentiunt1 ,deo aliud aliter agendi arbitrium penitus adimere coguntur1 qui nec daemonum nec angelorum ullam vim necessariam esse ac ne daemones quidem subsistere#e putant1 sed ea tantum quae brutis#f sensibus obvia sunt1 et eorum1 quae sub sensus#g cadunt1 si causas ignorant1 confiteri turpe arbitrantur1 aut si negare nequeant1 ineptissimam quam nullam causam prodere praestabilius opinantur4 ,ut igitur propositarum quaestionum exitus aliquis reperiatur1 illud1 ni fallor1 contra ,peripateticos statuendum et principiis ac perspieuis demonstrationibus confirmandum est1 scilicet nulla necessitate primam causam ad agendum obligari1 sed ea libertate omnia moderari1 ut#h hominum ac belluarum impetus corcere1 naturas exanimes regere1 ignes quominus ardeant prohibere1 rerum universitatem nutu quatere ac rursus erigere1 si velit1 possit2 contra quam ,peripateticorum1 ,epicureorum ac ,stoicorum tota natio decrevit1 qui non modo causam primam necessitate trahi ad agendum1 verum etiam ea quae natura fiant1 a ,deo prohiberi posse negant#i4 #a4 ,alii3 meantur vel necantur4 #b4 ,alius3 altis4 #c4 ,alii3 ad ferri limam agitatam1 vel3 ad ferream limam agitati4 #d4 ,alius3 humanum4 #e4 ,alius3 existere4 #f4 ,alius3 brutorum4 #g4 ,alius3 sensum4 #h4 ,alius3 et4 #i4 ,alexander ,aphrodis4 l4 #a4 p4 #ag4 #bj ,,fredericus3 ,nemo est eorum1 qui modo ullam pietatis opinionem iniverunt1 qui sentiat1 ,deum ulla#a necessitate teneri2 sed iisdem de rebus aliter physici1 aliter theologi statuunt4 #a4 ,alius3 illa4 ,,salomo3 ,quod verum est1 semper unum et idem sit oportet#a1 nec potest res eadem modo vera theologis1 modo falsa physicis esse1 etiamsi theologorum ac physicorum de rebus iisdem judicia saepe contraria occurrant4 #a4 ,alius3 ,quod verum est1 semper verum sit oportet4 ,,coronaeus3 ,perge igitur1 ,toralba1 nisi molestum est1 demonstrationem ejus rei perspicuam aperire4 ,,toralba3 ,multa quidem ,aristotele#a non ferenda de ,deo scribit1 ut#b cum eum animal vocat1 contra quam decuit non tantum physicum1 sed etiam metaphysicum1 i4e4 rerum sublimium ac divinarum indagatorem ac speculatorem1 quoniam isto modo ,deum confitetur corporeum esse1 cum animal ipse definiat corpus animatum4 ,nihil tamen absurdius1 quam causam primam rerum omnium effectricem ac conservatricem profiteri#c eandemque servili officio ac necessitate obligare#d1 ac nihilominus sibi ipsi liberum arbitrium tribuere4 ,liberum1 inquit1#e hominem diximus1 quia causa sui est et quem aliena potestas cogere non potest4 ,quid arrogantius aut alienius a physicis decretis8 ,neque enim majus argumentum habuit ,plutarchus1 ut fatalem ,stoicorum opinionem everteret1 quam quod posita necessitate mundi gubernacula ,deo adimerentur1 i4e4 1 1 4 #a4 ,aristotelis ,metaphys4 lib4 #ab4 de generat4 lib4 #b4 #b4 ,alius3 ac cum4 #c4 ,alius3 confiteri4 #d4 ,libr4 #h ,physic4 ,libr4 #b de generat4 #e4 ,libr4 #d ,metaphys4 ,,fridericus3 ,est in rebus elementaribus quidem magna varietas et inconstantia1 sed orbium coelestium mutuis sese complexibus rapientium certissimae ac immutabiles conversiones ab immutabili#a causa pendere convincunt4 #a4 ,alius3 immortali4 ,,toralba3 ,immutabilem#a ,deum esse1 physicis omnibus ac theologis inter ipsos convenit4 ,at illi putant1 inferiorum causarum vi ac potestate superiores cohiberi4 ,probabilius poetae1 qui flectis fabulis ,jovem imperio deorum inferiorum absolvi confitentur1 superioribus tamen legibus teneri affirmant4 ,hanc seu fatum ,parmenides mundum complecti dicebat4 ,chrysippus vero motum aeternum concinne ac decenter aptatum1 ,zeno providentiam1 ,augustinus fatum uni ,deo putat congruere aut nemini4 #a4 ,sequentia haec verba usque ad vocem convenit desunt in alio codice4 ,,salomo3 ,ebraeus interpres his consentanea scribens3 fatum seu est illud1 quo sanctitas sanctitatum continetur1 ,deus inquam1 omnia intra se recipiens#a ac libera voluntate corcens4 #a4 ,alii3 despiciens4 ,,toralba3 ,si verum est1 quod ,aristoteles scribit1 laude ac vituperio dignum esse neminem ob ea quae necessario facit1 profecto ,deum aeternum #ba nullam laudem aut gratiam pro suis erga nos meritis judicat promereri1 quoniam haec necessario facere cogitur4 ,ex eo quoque sequitur1 rerum universarum procuratione ,deum absolvi1 quoniam providentia duabus tantum in rebus cernitur1 primum ut res unaquaeque sit1 deinde ut bene sit4 ,at utrumque necessitas excludit1 quia series causarum necessaria rerum ordinem stabilem et immutabilem efficit1 ut nec flammarum incendio1 qui#a in fornace fuerit1 eripi nec saluti cujusdam contra naturae vim prospici possit4 ,at sublata providentia 7qua quidem omnia stant1 quae videmus et quae non videmus7 mundum ipsum subverti necesse est4 ,quod ,aristoteles ne confiteri cogeretur1 ,platonis dictum ex ,phaedone usurpavit1 scilicet rationi consentaneum esse1 ,deum nullam curam habere1 i4e4 1 4 ,idem ,plato in ,politico ,deum humani generis pastorem vocat1 i4e4 4 #a4 ,sequentia haec quinque verba desunt in alio codice4 ,,senamus3 ,hoc argumentum probabile quidem videri potest1 non#a tamen necessarium1 ut sublata providentia mundus concutiatur4 ,quia si ,deus prospicit universitati1 aut propter se id facit1 aut propter mundum2 non propter se1 quia mundo carere facile potest1 alioquin non esset se ipso contentus i4e4 1 ut non modo a ,platone et ,aristotele1 sed etiam a se ipso 1 quod idem est1 appellatur4 ,non enim providet mundo propter mundum1 quia mundus ,dei finis esset1 ac propter mundum bearetur2 semper enim finis praestat iis1 quae ad finem diriguntur4 #a4 ,alius3 ut4 ,,toralba3 ,hoc quidem1 ,sename1 argumento usus est ,alexander1 ut ,aristotelis decreta tueretur4 ,idem tamen longissime ab hac sententia discedens3 ,dicere1 inquit1 nolle ,deum res nostras procurare1 alienum a majestate divina2 invidi enim est et iniqui1 cum possis nolle meliora2 1 1 4 ,,salomo3 ,senami argumentum una sui parte convincere#a videtur1 quia non congruit divinae majestati quicquam agere1 ob aliud primo et praecipue1 quam propter se ipsum4 ,omnia1 inquit1 creavi propter me#b1 etiam impium ad diem ultionis1 nec mundi creatione aut procuratione melior futurus erat aut beatior1 quia nec optimus ante nec beatissimus fuisset4 ,in eo ipso tamen sibi placet1 ut potentiam creatis rebus ac intelligentibus perspicuam faciat1 nulla vi1 nulla necessitate1 nulla denique felicitate#c potiore ductus4 ,nec potest invidiae tribui1 si non efficiat meliora quam possit4 ,nec satis apte ,proclus ex eo mundi aeternitatem statuit1 quoniam ea est rerum caducarum natura1 ut creatori optimo temporis aut felicitatis gradu nulla possit aut debeat exaequari4 #a4 ,alius3 corruere4 #b4 ,alius3 creavit propter se4 #c4 ,alius3 facultate4 ,,coronaeus3 ,nondum explicata quaestio mihi videtur1 quonam modo prima causa sit immutabilis1 si causarum inferiorum series ac progressus #bb mutatur4 ,quodsi progressio causarum inferiorum immutabilis est1 mundum hunc necessario stare et ea quae fiunt immutabili superiorum vi ac potestate necessaria concludi confitendum erit4 ,,salomo3 ,deus quidem de se ipso testimonium ferens3 ,ego dominus#a aeternus1 inquit2 et non mutor#b2 item3 ,coeli tabescent et peribunt1 tu autem idem ipse es1 semper tui similis#c1 quae verba majestatem ac naturam divinam semper stabilem ac aeternam significant1 non tamen eripiunt1 sed potius confirmant liberam ,dei voluntatem4 #a4 ,alius3 ,deus4 #b4 ,jesaias #dj1 #bg4 #c4 ,ps4 #ajb 7#aja71 #bg f4 ,,senamus3 ,quid igitur hoc carmine volunt3 ,fata regunt orbem et cert stant omnia lege8 ,,toralba3 ,recte equidem3 aut fatum nihil est1 aut ,deus est1 qui certas omnibus naturis leges praescripsit1 quas unus mutare et#a evertere potest2 naturae legislator suis legibus solutus non a senatu aut populo1 sed a se ipso4 ,cur enim terra non contegitur aquis1 cum tamen gravior sit8 ,id ,aristoteles ad animantium salutem factum tradit4 ,honestius erat tragoedos imitari1 qui cum rei difficultatem explicare nequeunt1 ,deum a machina1 eliciunt4 ,ex hac igitur demonstratione colligimus1 nihil in natura necessarium esse1 quod non aliter fieri possit4 ,quod ,algazel1 ,arabum philosophorum acutissimus1 erudite perspexit1 contra quam ,averros putavit4 ,quid enim frequentius quam ex secali siliginem nasci8 ex frumento non semper1 sed tamen nimis saepe lolium2 contrave ex homine serpentem gigni2 saepissime monstra ex omnium animantium genere oriri1 novos etiam et inauditos morbos grassari1 tum aquarum ingentes eluviones1 incendia terrarum inopinata1 prodigiosos animantium partus1 imbres lapideos1 sanguineos1 lacteos1 siligineos#b1 portenta denique stupenda nasci vidimus1 quorum plena est antiquitas1 pleni libri1 plenae ,graecorum1 ,ebraeorum ,latinorumque litterae1 ut non modo praeter naturam1 sed etiam repugnante natura fieri sit necesse#c4 #a4 ,alius3 aut convertere4 #b4 ,alius3 saligineos4 #c4 ,julius ,obsequens de prodigiis4 ,polydor4 ,vergil4 de prodig4 ,joachim ,camerarius de portentis4 ,livius et ,plinius passim4 ,,octavius3 ,hippocrates noster1 cum popularium et incredibilium et incurabilium morborum vim praeter naturam semper animadvertisset1 divina quadam potestate cieri scripsit4 ,id axioma ,fernelius #a variis ac stupendis daemonum actionibus illustravit1 idque contra naturalium causarum et affectionum progressiones consuetas4 #a4 ,in abditis causis morborum4 ,,toralba3 ,alexander ipse1 qui pro ,aristotele pugnare consuevit#a1 a magistri scriptura#b discedens scribit#c1 naturam saepe mutari tum vi1 tum moribus1 tum votis erga ,deum conceptis1 quibus morbos et mala mitigari et converti#d asseverat4 ,quae#e vero maleficorum flagitiis assidue fieri #bc legimus1 quaeque a ,friderico narrata et superioribus mensibus ,constantinopoli1 stupente populo1 gesta legit anagnostes1 quae quidem tota pugnante natura facta intelligitis1 num satis arguunt naturae vim necessariam et immutabilem non esse8 ,nam quae aliter eveniunt1 necessaria ut sint1 nullo modo fieri potest1 ut ,aristoteles ipse confitetur#f1 qui tamen casum et fortunam in natura statuens1 ex opinione plebis necessitatem sustulit de natura4 #a4 ,alius3 decrevit4 #b4 ,alius3 sententia4 #c4 ,alibi3 scripsit4 #d4 ,alibi3 averti4 #e4 ,alius3 ,quod4 #f4 ,,iii41 cp4#ae4 ,,senamus3 ,quid ergo ,platoni#a fiet1 qui ex ,homeri sententia auream catenam fingit a ,jove demitti coelitus1 nisi causarum naturalium seriem inviolabilem ac plane immutabilem demus8 #a4 ,in ,theaeteto4 ,,toralba3 ,satis1 opinor1 ,homerus seipse explicat1 cum ,deos illos inferiores a superiore#a quidem sursum trahi posse agnoscit1 supremum ab inferioribus non item4 #a4 ,alius3 supremo4 ,,salomo3 ,ego catenam ,homericam nihil aliud esse existimo1 quam in visu nocturno ,jacobi ,patriarchae scal#a expressum1 cujus vertici ,deus imminet1 qua descensus est angelis a coeli vertice in terras et hinc rursus ascensus ad coelum4 #a4 ,gen4 #bh1 #ab4 ,,octavius3 ,certe ,salomonis interpretationem confirmare videtur ,proclus ,academicus et ,plutarchus1 qui daemones inter deorum et hominum naturam#a collocarunt1 #b 1 i4e4#c portantes divina ad homines et humana ad ,deos4 ,hoc tamen interest1 quod appellatione daemonum deum appellavit1 tantum complectuntur4 ,quin etiam ,plato maximum omnium daemonum ,deum appellavit4 ,juniores tamen ,academici saepius daemones usurparunt4 #a4 ,alius3 cathedram4 #b4 ,alius3 4 #c4 ,desunt haec verba interpretantia in aliis codicibus4 ,,toralba3 ,ex utraque interpretatione sequitur1 angelos ac daemones vim habere deo minorem1 hominibus#a vero majorem1 quae tamen vis ac potentia dei potestati aequalis esset1 si ,deus agendi necessitate obligaretur1 quoniam causa quaeque quo potentior est1 eo majores parit#b effectus1 si autem prima causa necessario ageret1 omnium consequentium causarum potestas esset infinita et rei finitae vis infinita esse nequit#c4 #a4 ,desunt tria haec verba in alio codice4 #b4 ,duo haec verba desunt in alio codice4 #c4 ,scoti argumentum acutissime collectum lib4 ,,ii4 ,sententiarum4 ,,coronaeus3 ,efficacissinum quidem illud esset argumentum1 si antecedens demonstratione concluderetur4 ,,toralba3 ,quicquid#a naturaliter agit1 ad#b extremum suae potestatis ac facultatis agit1 v4 gr4 ignis urit ad summum1 non modice aut intra modum1 sed quantum illi a natura tributum est1 ,ergo si prima causa naturaliter agit1 ut ,aristoteli placet1 vim suam omnem1 quae quidem est #bd infinita1 in causam secundam infundere oportet1 eadem ratione causas secundas vim infinitam tertiis tribuere1 has item consequentibus ad extremas usque communicare1 hoc est ea quae sunt finita1 fluxa1 caduca1 locupletare et augere infinita quadam vi ac potestate1 cum omnes philosophorum familiae ad ,epicureos usque primam causam infinitae potestatis ac bonitatis esse fateantur4 ,atque isto quidem modo causarum omnium exaequata esset potestas1 item secunda causa cum infinita ista potentia coelo finito ac terminato cohaerens1 nec ageret nec moveret in#c tempus4 ,quod quidem ,averroi adeo absurdum visum est1 ut ab ,aristotelis sententia discedens primam causam1 quod esset infinita1 segregaverit a coeli agitatione ac secundam causam orbi primo ac finito conjugarit1 ne#d finita infinitis1 sempiterna caducis necessaria connexionis serie copularet4 ,quae connexio necessaria eo absurdior est1 quo mentes omnes ac formas a materia segregatas#e simul ac semel a prima causa pendere scripsit ,aristoteles#f1 quam sententiam ,avicenna et ,averros ,academicos secuti repudiarunt1 quia secundam causam a prima1 tertiam a secunda certa serie derivari tradunt4 #a4 ,addunt alii3 ,sic autem conficitur4 #b4 ,sequentia sex verba desunt in alio codice4 #c4 ,alius3 in tempore4 #d4 ,alius3 nec4 #e4 ,alius3 segregatis4 #f4 ,metaphys4 l4 #i4 ,,senamus3 ,haec quidem ,toralbae demonstratio subtiliter et argute est conclusa1 sed ex eadem demonstratione subvertitur tota naturalis disciplina#a4 #a4 ,alexander ,aphrodisias1 ,metaphys4 l4 #aa4 ,,coronaeus3 ,quonam modo8 ,,senamus3 ,quarum enim rerum habetur ulla scientia1 causas earum necessarias esse oportet4 ,at ,toralbae demonstratio causarum necessitatem tollit1 omnem igitur de natura scientiam funditus subverti oportet1 quoniam eorum quae casu feruntur aut aliter fieri possunt1 scientia non magis constare potest1 quam reperiendi thesauri disciplina4 ,,toralba3 ,res naturales nec casu1 nec temere1 nec ordine coeco fiunt1 sed iisdem legibus et eodem tenore#a progrediuntur1 ut posita causa sequatur effectus1 nisi divina voluntate in omnibus1 aut humana in quibusdam1 aut vi daemonum in pluribus prohibeantur4 ,neque enim si lapidem sustines1 quo minus deorsum feratur1 aut ignem quo minus sursum#b abripiatur1 propterea subrervitur demonstratio1 lapidem deorsum vergere1 quia gravis1 ignem sursum1 quia levis sit4 #a4 ,alius3 tempore4 #b4 ,alii3 seorsum4 ,,octavius3 ,ex ratione ,toralbae colligimus1 primam causam liberam esse1 non naturalem1 non violentam4 ,nam si cogeretur1 non esset voluntas libera in ,deo1 quam aut a superiori causa aut ab aequali aut ab inferiori cogi oporteret4 ,non a superiore1 quia supremo nihil superius1 non ab aequali1 quia non esset aequalis1 si cogi posset2 a se ipso cogi non potest1 multo minus#a ab inferiori aut imbecilliori causa1 cum suprema causa tot ac tantis opibus locuples sit1 ut excelsior esse nequeat4 ,non esset autem ,dei natura praepotens et #be excellens1 si subjungeretur ei necessitati vel naturae1 qua coelum1 maria1 terrae ac totus hic mundus regatur1 eaque vis ac potestas majore ac meliore vi praedita esset quam ,deus ipse4 #a4 ,alius3 magis4 ,,salomo3 ,gravis quidem haec ,toralbae demonstratio1 gravior tamen mihi videtur1 quae ab ipsius ,dei omnipotentis ore prodiit3 ,omnia1 inquit1 quae volui1 feci#a4 #a4 ,jesaiae #df1 #aa sq4 ,,coronaeus3 ,haec quidem perspicua sunt1 unum modo restat1 quod juniores ,peripatetici diviniori doctrina imbuti1 ,aristotelis impia decreta minuentes1 ,deo quidem voluntatem non eripiant#a1 sed idem putent esse in ,deo ,velle et ,esse1 ita ut illud sit quod vult1 et quod sit1 id ipsum velit4 #a4 ,alius3 eripiunt 444 putant4 ,,toralba3 ,ut aegris cubilia mutantur et loca1 morbus tamen sequitur1 ita quoque posteri eodem quo primi relabuntur1 quia etiam graviora ex his1 quam ex illis incommoda sequuntur1 quia ,dei substantia mutari non potest4 ,at ,dei voluntas1 si mutari nequit1 non est voluntas1 non est ad hoc vel illud libera1 sed ad hoc tantum praecise#a4 ,potuit enim ,deus duos tresve soles facere1 noluit tamen4 ,ita ,deus multa vult1 est tamen unus1 non multa4 ,non igitur idem est in ,deo ,esse et ,velle1 quia vult multas et varias formas1 non tamen infinitas#b neque aeternas aut simplices existere1 cum tamen sit ipse infinitus1 simplex1 aeternus1 non multus nec multiplex4 ,idem ,deum modis omnibus esse#c necesse est2 quodsi mundum quoque necessario esse dicamus1 ut illi arbitrantur1 non potest in ,deo esse idem ,esse ac ,velle1 quia mundi existentia necessaria ,dei voluntatem penitus excludit1 nihil enim voluntarium fieri potest1 ubi violenta necessitas urget4 #a4 ,alius3 praecisa4 #b4 ,alius3 tantum infirmas4 #c4 ,alibi3 existere4 ,,coronaeus3 ,demus igitur1 ,dei voluntate omnia existere1 nec idem haberi in ,deo ,esse et ,velle1 quid ex eo sequitur8 ,,toralba3 ,illud imprimis1 mundum ab alio quam a sese servari4 #a,,senamus3 ,etiam a prima causa servari mundum scribit ,aristoteles#b4 #a4 ,deest haec ,senami interlocutio in alio codice4 #b4 ,de generatione et corruptione1 lib4 ,,ii1 cp4 #aj4 ,,toralba3 ,ita quidem1 sed necessario putat servari atque ob id aeternum esse statuit4 ,si enim a voluntaria causa mundus pendet1 ut demonstratum esse confido1 suapte natura sempiternus esse non potest4 ,cum enim sint agendi principia duo1 alterum impetu naturae1 alterum nulla necessitate fertur1 sive ad generationem sive ad rerum genitarum procurationem#a ac tutelam4 ,cum igitur causam mundi effectricem#b ac conservatricem a fatis et ,adrastiae#c legibus liberum ac solutum demonstratum sit1 nec eandem esse cum essentia voluntatem1 sequitur opificium illud ab eo deseri posse1 quandocunque velit4 ,desertionem interitus sequatur necesse est1 cum nihil a seipso servari et#d fieri possit1 non est igitur aeternum id1 cujus salus ab alterius arbitrio ac voluntate pendet4 ,quod cum intelligeret #bf ,avicenna1 princeps eruditione clarissimus3 ,creatura1 inquit1 nihil est et ex nihilo1 secundum essentiam quidem a prima causa existit4 ,prima autem causa nulla esse potest1 si mundus est aeternus4 ,ex quo sequitur altera demonstratio1 non minus efficax et utilis1 quam superior4 ,sed vereor1 ne vobis taedio sim oratione longiori4 #a4 ,alius3 conservationem4 #b4 ,aliua3 fictricem4 #c4 ,alibi3 naturae4 #d4 ,alibi3 aut4 ,,coronaeus3 ,neque certe nos pigebit hujus dissertationis1 ex qua non modo voluptatem summam1 sed etiam consequimur utilitatem multo majorem4 ,,toralba3 ,in rebus aeternis nulla est prima1 nulla item#a postrema causa1 ut ipse ,alexander#b confitetur4 ,at mundus primam causam habet1 omnium consensu physicorum1 non est igitur mundus aeternus4 ,quod cum ,aristoteles#c vidisset1 omnes causas posuit aeternas1 maxime tamen1 inquit1 primas4 ,cur primas potius1 quam medias1 quam postremas8 ,cum omnes#d sint aeternae ac eodem momento existere coeperint4 ,aut si una est prima1 quomodo#e consequentes aeternae sint ac simul cum prima1 cum prioris ac posterioris ratio non ad tempus1 sed ad ordinem spectat1 ut quidem ipsi tradunt4 ,quae cum absurda sint1 confitendum mundum aeternum non esse4 ,si non est aeternus1 originem habuisse oportet et exitum quoque habiturus est4 ,id enim omnibus et divinis#f et naturae legibus#g decretum est1 quaecunque exitum habitura sunt1 ortum habuisse1 et quae ortus sui principium habuere1 tandem aliquando interitura4 ,nam si quod semper esse quit#h1 naturam habet immutabilem#i1 suapte haec#aj nunquam mutari poterit2 si nunquam mutari potuit1 ac ne gigni quidem potuisse#aa constat2 sin genitum est1 mutari quoque oportuit1 ut a potentia abiret in actum4 ,ergo si quid suapte natura mutabile1 sempiternum esse nequit4 ,itaque cum ,plato nascendi principium mundo tribueret1 obiturum intellexit1 eundem ,dei#ab tamen bonitate1 non suapte natura1 sempiternum fore putavit4 ,sunt igitur omnia1 quae ortum habuerunt1 occasura1 nisi opificis nutu arbitrio1 voluntate1 potestate fulciantur4 ,ex quo planum fit1 nulla ratione ,galenum#ac scripsisse1 non sibi necessarium videri principium illud3 #ad4 #a4 ,alibi3 est4 #b4 ,alexander ,aphrodisias l4 #ab ,metaph4 #c4 ,libr4 #f cp4 #h ,phys4 libr4 #g ,metaph4 et #ab4 #d4 ,alibi3 res4 #e4 ,alibi3 quonam modo4 #f4 #d ,esdr4 #i4 #g4 ,plato in ,timaeo1 in ,phaedone4 ,aristotoles1 l4 #a4 de coelo et l4 #b et #f ,metaph4 #h4 ,alius3 queat4 #i4 ,alii addunt3 si vim habet immutabilem4 #aj4 ,alius3 natura4 #aa4 ,alibi3 posse4 #ab4 ,deest in aliis codicibus4 #ac4 ,de tuenda valetudine libr4 #d4 #ad4 ,alii3 4 ,,salomo3 ,si decrevit opifex1 hoc a se conditum aedificium#a tandem aliquando collapsurum1 nihil contra sua decreta stare potest#b4 ,at opifex aeternus mundum aliquando interiturum decrevit4 ,at tametsi ,philo noster ,ebraeus ,platonis sententiam secutus putat1 coelorum accidentia1 non essentiam mutatum iri ac flagitiosissimum vel de mundi obitu cogitare2 amicus tamen ,plato1 amicus ,philo1 sed magis amica ,dei vox1 quae neminem dubitare patitur4 #bg ,antiquissima quidem#c sidera sunt1 antiquissimi coeli1 non tamen aliter ac indumentum veterascent atque interibunt4 #a4 ,alius3 opificium4 #b4 ,scotus lib1 #b sentent4 disp4 #b4 quaest4 #a et #b4 #c4 ,alius3 quaedam4 ,,coronaeus3 ,epicuraei ac ,stoici mundum inflammatum iri affirmabant1 sic enim ille ,lucretius#a ,epicuraeus3 ,una dies dabit exitio1 multosque per annos ,sustentata ruet moles et machina mundi4 ,quae illi nulla demonstratione subjecta scripserunt1 cujus tamen maximum pondus est ac momentum1 non modo#b ad evertenda ,peripateticorum decreta1 quae nec legibus divinis ullum1 nec auctoritati locum relinquunt#c1 sed etiam ut ii1 qui seipsos ac mundum universum tam praeclara origine niti ac servari intelligunt#d1 ,dei#e ,o4 ,m4 ardentiore desiderio rapiantur atque#f in illius laudes erumpant4 #a4 ,desunt haec duo verba in alio codice4 #b4 ,alius3 tamen4 #c4 ,alii3 reliquere4 #d4 ,philo in libro de profusis4 #e4 ,alibi3 ad ,deum ,o4,m4 #f4 ,alius3 et4 ,,curtius3 ,mundi labem ac senium tota natura sentit1 ac scriptores continuis querelis homines nec magnitudine nec robore#a cum majoribus conferri posse tradunt1 ut etiamnum ossium monumenta testantur atque aetates homuncionum ac pusionum prae illis gigantea magnitudine hominibus1 qui tribus#b1 qui septem1 qui octo1 qui novem cubitis veteris cubiti altitudinem superabant1 quae testantur mundi senectam et interitum futurum4 #a4 ,alius3 ,nec robore nec magnitudine4 #b4 ,desunt haec duo verba in alio codice4 ,,toralba3 ,non minus necessaria est demonstratio interitus mundi ex ejus motu1 quam ex ipsius creatoris voluntate4 ,cum enim coelum moveatur1 corporeum esse oportet2 quicquid autem corporeum est1 idem quoque divisibile1 patibile nec indissolubile esse1 physici aeque ac theologi summa consensione#a fatentur4 ,quod autem coelum sit corporeum1 non modo perspicitur ex eo1 quod mobile est1 sed etiam quod suis finibus et terminis comprehensum1 caetera suo complexu ambiat#b1 partes habens extra partes1 figuram etiam et quantitatem#c finitam et commensurabilem4 ,at quantitas#d corporea motum#e in se continet1 item motus figurans#f qualitatem1 quae ipsa sunt accidentia4 ,materiam vero#g sine forma usquam consistere negant#h4 ,cum dico coelum1 inquit ille#i1 tum dico formam1 cum#aj dico coelum hoc1 dico formam hanc in hac materia4 ,quibus verbis coelum ex materia1 forma et accidentibus coalescere confitetur1 ut etiamnum ejus interpretes4 #a4 ,alius3 confessione4 #b4 ,alius3 corceat4 #c4 ,alius3 qualitatem4 #d4 ,alius3 qualitas4 #e4 ,alii3 materiam4 #f4 ,alius3 figuram4 #g4 ,alius3 autem4 #h4 ,alius3 nequit4 #i4 ,alius3 ,aristoteles4 #aj4 ,desunt sequentia haec ,aristotelis 7l4 #d de coelo7 verba in alio codice4 ,,coronaeus3 ,primum igitur disputationis caput copiose et perspicue explicatum tenemus1 scilicet rerum universitatem et#a quae amplissimo orbis sinu coercentur#b1 opificis aeterni arbitratu dissolvi ac propterea tot monstra1 quae stupore homines afficiunt1 tot praestigias et volatus#c maleficorum1 #bh non a natura1 sed praeter naturam aut contra naturam#d1 angelorum ac daemonum vi ac potestate fieri4 #a4 ,desunt sex haec sequentia verba in uno codice4 #b4 ,alibi3 corcentur4 #c4 ,alibi3 conatus4 #d4 ,haec tria verba desunt in alio codice4 ,,senamus3 ,si daemones corporales#a essent1 minus ambigeretur4 #a4 ,alii3 aspectabiles4 ,,toralba3 ,disputatio de animorum immortalium natura1 i4e4 de angelis ac daemonibus perdifficilis ac obscura semper visa est4 ,ac tametsi ,aristoteles#a ubique fere daemonia vocat 1 non tamen explicat1 corpora sint necne1 quia ,deum quoque animal appellat#b aeque ac daemones4 ,quaerat1 inquit1 aliquis1 quamobrem anima1#c quae in are vagatur1 melior sit ac magis immortalis1 quam quae est in animantibus3 #d1 quo loco vel daemones vel hominum mentes a cadaveribus segregatas in are vagari confitetur4 ,plato vero mentis humanae captum egredi daemonum disputationem agnoscit2 majorum tamen sententiis acquiescendum3 1 1 #e4 ,frequens tamen est apud ,platonem disputatio de daemonibus in ,symposio1 ,protagora1 ,clitia1 ,politico1 ,epimenide1 ,phaedone1 ,sophista et in libro de legibus4 ,in ,theagene quoque apertius3 ,nos1 inquit1 sicut oves mira divinorum#f pastorum custodia semper egemus2 ac tam ineptum putat#g1 homines hominum custodiae committere1 quam ovium et caprarum curam ovibus et capris4 ,laudat etiam in ,cratylo ,hesiodi sententiam1 quod viros bonos et sapientes vita functos daemones appellat1 quos in ,symposio medios inter ,deos et homines collocavit1 area natura constantes4 ,aperte vero in ,phaedone angelos1 quos#h ubique vocat1 curatores nostros esse asseverat3 4 ,quin etiam in ,sophista angelum genialem1 quem juniores#i ,academici appellant1 nos quocunque#aj proficiscamur1 comitari et cogitationes nostras explorare scribit3 1 4 ,et in ,theagene3 ,adest1 inquit1 mihi divina quadam sorte daemonium quoddam1 ab ineunte pueritia me secutum4 ,cujus argumenti occasione accepta omnes ,academici disputationes#aa varias de natura daemonum instituerunt4 ,illud autem inter ipsos convenit3 unicuique#ab daemonium ab ortu vitae ducem divino munere concessum4 ,huc#ac ,menandri illud3 1 ,nam ,socratis adhuc puelli pater oraculum accepit1 eum habere ducem sexcentis paedagogis meliorem1 ut quidem ,plutarchus scribit in libro 4 ,empedocles1 qui vivus et spirans in jugo montis #bi ,aetnae a daemonibus sublatus dicitur1 unicuique contigisse dicebat4 #a4 ,libr4 #d et #ab ,metaphys4 #b4 ,libr4 #d et #ab ,metaphys4 #c4 ,alii3 animalia1 quae4 #d4 ,graeca haec desunt in alio codice4 #e4 ,graeca haec desunt in alio codice4 #f4 ,alius3 divorum4 #g4 ,alibi3 putari4 #h4 ,deest alibi4 #i4 ,alius3 minores4 #aj4 ,alius3 quoque4 #aa4 ,alius3 disputatores4 #ab4 ,desunt haec sequentia duodecim verba in alio codice4 #ac4 ,alibi3 ,hic4 ,,salomo3 ,rabbi ,moses ,aegyptius non quidem ab ,empedocle1 sed a majoribus institutus1 etiam unicuique bonum ac malum angelum adesse confirmat4 ,,senamus3 ,si tanta vis daemonum ac angelorum extitisset#a1 quantam esse vultis1 mihi mirum videtur1 quamobrem ,epicuraei daemonum hypostasin de natura sustulerint8 #a4 ,alibi3 existeret4 ,,curtius3 ,epicuraei non tantum ex albo philosophorum1 sed etiam hominum eximendi nobis sunt1 tum quia nihil aut parum#a differunt a judicio ferarum1 tum etiam quod solo sensu feruntur4 ,,coronaeus3 ,quando igitur constat1 philosophorum ac theologorum vel potius mortalium omnium consensu daemones esse1 ut ab eorum perspicuis actionibus planum est1 disseratur illud1 si placet1 an daemones essentia et qualitate sensibili1 an vero sola boni et mali discrepantia differant1 quibus item actionibus ac negotiis implicentur4 ,quibus perspectis ac cognitis perspicuum erit1 quid de ostentis1 prodigiis1 fascino1 quid denique de sagarum stupendis actionibus ac sentire debeamus4 ,et quoniam ,fridericus studiose videtur daemonum vim ac naturam conquisivisse1 haud dubito quin haec omnia nobis facili sermone sit explicaturus4 #a4 ,alius addit3 admodum4 ,,fridericus3 ,si tot ac tam multi philosophi tantaeque eruditionis tot saeculis de natura daemonum nihil asseverare potuerunt aut voluerunt1 quid de homine minime philosopho sperare potestis8 ,libros quidem de strigibus ac sortilegiis#a1 quotquot nancisci potui1 curiose legi1 ut maleficarum actiones utcunque intelligerem1 quae vobis enarrare pigebit1 cum ex iisdem fontibus1 quibus ego hausi1 illa ipsa haurire cuique integrum sit4 ,de natura vero ipsaque daemonum origine ac essentia quicquam affirmare#b si velim1 ineptus sim4 #a4 ,alibi sortilegis4 #b4 ,alius3 afferre4 ,,toralba3 ,duae sunt omnino demonstrandi artes1 una quidem a causis1 altera vero ab effectibus2 itaque si obscurae sint causae1 ex ipsis tamen effectis eas venari licet1 ut si daemonum naturam1 1 capere nequeamus1 certe ex eorum actionibus intelligamus4 ,,fridericus3 ,nudam historiam1 ut vobis morem geram1 enarrare non recuso1 ne quid a me amplius exigatis4 ,tametsi enim ,apulejus sortilegii ac veneficii accusatus et qui in seipso expertus fatetur1 multo subtilius quam caeteri daemonum essentiam explicare potuerit1 dubito tamen an voluerit necne1 quod potuit4 ,sic autem definivit daemones3 sunt genere animalia1 ingenio rationabilia1 animo passiva1 corpore area1 tempore aeterna4 ,quam descriptionem miror ,augustinum#a locis omnibus secutum fuisse atque #cj in eo potissimum1 quod eorum naturam scribit esse aeternam1 cum tamen ,porphyrius1 ,plutarchus1 ,plotinus mortales esse tradant1 idque ,apollinis oraculo1 i4e4 ipsius daemonis maximi testimonio confirmans3 ,hei mihi tripodes lugete1 obiit ,apollo1 excessit1 flamma#b coelestis mihi vim affert6 ,quin enim ,plutarchus ,ciceronis sententiam secutus ob id oracula defecisse scribit1 quod daemones1 qui olim oracula reddebant1 interierint#c4 ,quodsi daemones hominum generi contubernales ac socii tam multa de#d ipsis#e mentiuntur1 quid nobis sperandum est de angelorum coelestium sublimiore ac diviniore natura8 ,tametsi vero ,philo ,judaeus angelos appellat diviniores quasdam ac secretiores#f naturas1 ,dei praepotentis imperio subjectas1 quibus quasi legatis utitur2 idem tamen in libro de mundo angelos ac daemones essentia scribit eosdem#g esse1 licet qualitate boni differant a malis#h4 #a4 ,libr4 #g ,gen41 libr4 #h et #i de civit4 ,dei1 libr4 #c de trinit4 #b4 ,quinque haec sequentia verba desunt in alio codice4 #c4 ,alibi3 interierunt4 #d4 ,alius addit3 se4 #e4 ,alibi3 ipsi4 #f4 ,alius3 sacratiores4 #g4 ,alibi3 ejusdem4 #h4 ,alius addit3 4 ,,senamus3 ,libenter audirem2 neque enim dissimulare possum1 quando primum nati daemones sint#a1 quibus nutricibus educati1 quamque diuturna sit uniuscujusque vita8 #a4 ,alius3 fuerint4 ,,fridericus3 ,non esse daemones aeternos1 ,toralba belle demonstravit1 cum uni#a ,deo rerum omnium parenti docuerit convenire1 sed quam diuturna sit eorum vita1 mortalium nemini compertum opinor1 tametsi ,plutarchus1 ,proclus1 ,porphyrius mille annos definiant ad summum1 ex ipsius ,herodoti#b sententia1 qui nymphas decem ,phoenicum secula explere scribit1 ,hieronymus vero ,cardanus de ,facio#c patre suo#d scribit1 habuisse annos amplius triginta ab eoque didicisse1 daemonum vitam trecentis aut ad summum quadringentis annis terminari1 quod perinde est ac si dicerent1 hominum vitam annis centum definiri aut ad summum #ifi1 quia ,methusalem1 qui omnium diutissime vixisse fertur1 non diutius vitam protraxit#e4 #a4 ,deest in aliis codicibus4 #b4 ,alii legunt3 ,hesiodi4 #c4 ,alii3 ,tajo vel ,pacro4 #d4 ,deest in aliis4 #e4 ,cf4 #a ,mosis #e1 #ba sqq4 ,n4 ,,senamus3 ,mira varietas est ,apuleji1 ,porphyrii et ,cardani1 cum alius daemonum vitam trecentis finiat annis1 alius mille1 alius aeternos esse putet4 ,,curtius3 ,certe immortales non esse constat ex ipsius ,toralbae perspicua demonstratione1 quod etiamnum ,eusebii ,caesariensis episcopi sententia confirmatur1 quam ex ,plutarcho transtulit in librum #a1 cum ad ,echinades insulas navigium1 ,tiberio imperatore1 translatum esset1 exauditam fuisse vocem ,thamus#b6 ,ad quam cum ,thamus nauclerus respondisset1 rursus exauditam vocem haec verba resonantem3 ,cum ad ,paludes delatus fueris1 denuncia clara voce1 ,panem mortuum esse6 ,nauclerum metu naufragii perterritum1 nisi ,diis imperantibus paruisset1 cum ad ,paludes appulisset1 clara voce denunciasse1 ,panem#c mortuum esse4 ,quo dicto #ca repente voces ejulantium ac suspirantium hominum1 qui tamen nulli erant1 exauditas fuisse4 #a4 ,libr4 ,v4 cap4 #ag4 #b4 ,addit alius iteratum3 ,thamus6 #c4 ,alii3 ,pana4 ,,salomo3 ,nihil mirum1 si ,panem mortuum denunciarent1 cum ,leviathanem#a1 daemonum principem1 sacrae litterae moriturum testificarentur#b4 #a4 ,alii3 ,leviathan4 #b4 ,ezechielis cp4 #bi1 #c sqq4 ,jobi cp4 #dj1 #bj4 ,jesaiae cp4 #bg1 #a4 ,,senamus3 ,audieram antea daemones et terras et maria tranare1 et quasi celerrimis equis homines ipsos transvehere momento4 ,quae si vera sunt1 cur daemones ,echinadum insularum ab hominibus principis sui occasum didicerunt1 cum daemones dicantur non 1 ut putat ,eusebius1 sed quasi 1 eodem sensu ,ebraei a verbo 1 quod scire significat4 ,,fridericus3 ,ego daemones ea scire opinor1 quae persuaderi#a possunt1 sed verius est1 eis#b ab immortali ,deo regiones ac loca circumscripta esse1 quae praetergredi nequeant4 ,argumento sit1 quod ,caesarius scribit1 presbyteri cujusdam ,coloniensis filiam a daemone obsessam patris#c jussu ultra ,rhenum transvectam fuisse ac eodem momento a daemone desertam1 patrem vero tot ac tantis ictibus verberatum et contrucidatum1 ut paulo post mortuus sit4 ,ex quo intelligitur1 daemonis illius potestatem ultra#d flumen terminatam fuisse4 ,consimile quiddam scribit ,hermias3 cum quidam parricida matrem interfecisset et a daemonibus acerbe torqueretur1 consultus ,apollo respondit1 aliam regionem ei quaerendam esse1 atque ita illum in insulam e gurgite fluminis emersam transvectum cruciari desiisse4 #a4 ,alibi3 quo pervadere4 #b4 ,alii3 illis4 #c4 ,alibi3 patrio4 #d4 ,alius3 citra4 ,,salomo3 ,certe ,friderici sententiam confirmare videtur id1 quod in sacris litteris#a legimus1 angelum ,dei alligavisse in ,aegypto superiori daemonem ,asmodeum#b1 qui septem ,sarae#c maritos antea necarat4 ,nam in eo quoque summa ,dei bonitas conspicua fit1 quod non modo serpentes et feras saeviores1 verum etiam nequiores daemones in desertissima loca deportari jussit1 quo minus hominum coetibus ac societatibus noceant1 nec nisi ad justissimam ultionem impiorum#d solvi4 ,et quidem lege divina solenni expiationum die pontifex hircos duos sortiri jubetur1 alterum quidem aeterno ,deo sacrificandum1 alterum vero ,zazali#e dedendum1 quem ,,lxxii interpretes appellant 1 quem in verticem montis deduci mos erat ac de monte praecipitem dare4 ,locum vero rubrum#f1 quo quidem vinctus erat1 candidum fieri dicebant1 si ,deus placatus esset#g1 quod a caprario buccina solebat significari laeto clangore1 ac proximas quasque regiones consimili clangore gratulationem publicam significare1 nec tamen caper dictus#h ,azazel usquam terrarum reperiebatur4 ,quo pertinere ajunt illud ex ,jesaia#i3 ,si scelera vestra coccino rubicundiora fuerint1 nive candidiora #cb fient4 ,quibus sane congruit1 quod ,r4 ,moses ex litteribus ritualibus ,chaldaeorum et ,sabaeorum tradit1#aj veteres ,idolatras in loco deserto daemones conquisivisse atque iis sacrificare solitos1 devotionibus in scrobes procuratis1 effuso cruore1 tum epulari et convirari#aa consuevisse1 quod sanctissima divina lege prohibetur ac propterea hostiarum sanguis ad plagam altaris aquilonarem#ab effundi jubetur4 ,non quidem desunt ubique daemones1 qui omnia#ac omnium dicta1 gesta1 facta diligentissime explorant1 pars tamen maxima circa sepulcra aut patibula1 aut in antris aut in montibus aut per silvas aut circa littora oberrant1 quos ,graeci ,satyros1 ,sylvanos1 ,tritones1 ,manes1 ,nymphas1 ,dryadas1 ,hamadryadas1 ,oreadas appellant4 #a4 ,alibi3 libris4 #b4 ,tobiae ,,viii1 #c4 #c4 ,alii3 ,annae vel ,susannae4 #d4 ,alius3 carceribus4 #e4 ,alibi3 ,azazeli4 #f4 ,alibi3 coccinum4 #g4 ,cf4 de hoc ,azazelo #c ,mosis #af1 #h4 #aj4 #bf4 ,n4 #h4 ,duo codices legunt3 dicatus ,zazeli4 #i4 ,jesaiae #a1 #ah4 #aj4 ,alius3 tradidit4 #aa4 ,duo ,codices habent3 copulari4 #ab4 ,alius3 aquilonaris4 #ac4 ,deest in alio codice4 ,,octavius3 ,num igitur daemones illi sepulcrales et cadaverum ,aegyptiorum custodes vinculis soluti1 fines sibi destinatos praetergressi maria trajiciunt ac procellas excitant1 ut erepta cadavera sibi restituantur#a8 #a4 ,responsum huic quaestioni in omnibus ,codicibus deesse1 adnotat ,senckenbergius4 ,,senamus3 ,si verum est1 daemonem#a illum ,agrippinensem1 qui deserta puella parentem necavit1 latissimam ,rheni fossam trajicere non potuisse1 nec vada rapidissimi fluminis tranare1 praesens remedium haberemus adversus daemones1 qui tantam foeminarum multitudinem obsident1 ut uno die plures octoginta ,romae videremus acerbissime cruciatas1 quae nullis exorcistarum execrationibus liberari potuerunt4 #a4 ,alius false3 daemonium4 ,,fridericus3 ,nunquam#a vis ac natura daemonum magis conspicua fuit1 quam in obsessis1 quos ,graeci #b appellant1 quorum maximam copiam olim ubique fuisse legimus4 ,vidimus ipsi in monasterio ,kentorpio ,germaniae inferioris virgines devotas#c a daemonibus sursum deorsum jactari ac interdum altius a terra sublevatas1 casu levissimo relabi1 sine sensu doloris1 tum assiduo risu cachinnos movere1 seque ipsas mutuis ictibus contundere bacchantium in modum ac foetidissimo halitu arem ambientem conspurcare4 ,id enim daemonum fere proprium est1 ut teterrimo foetore proxima quaeque loca quasi sulphuris ac putrium cadaverum odore imbuant4 ,contra vero angeli ambrosium spirant vertice odorem4 ,illud etiam deprehensum1 si quis coram daemoniacis illis vestalibus sacris#d preces funderet aut divinis laudibus exerceretur1 doloribus acerbissimis obsessas cruciari1 si ipsae horarias preces latinis verbis enunciarent aut fabellam narrantibus audientiam facerent1 cruciatu levari4 ,cum a magistratu rogarentur1 ecquis illas daemonibus mancipasset1 ,elsam ,kamam4 ,coenobii ancillam1 incusabant1 quod illa non erubuit confiteri1 ac sortilegii damnata rogis ardentibus exusta est4 #a4 ,alibi3 ,nusquam4 #b4 erat nomen celeberrimi cujusdam ventriloqui saepiusque pro ventriloquo in universum usurpatum4 ,n4 #c4 ,alius3 totas4 #d4 ,alius3 sacras4 #cc ,,senamus3 ,memini ,romae ,benedictinum exorcistam obsessas a daemonibus rogantem1 quem id fecisse suspicarentur1 daemones respondisse1 ,judaeorum id ope factum1 quod indignarentur ,judaei1 foeminas a sua religione ad christianam defecisse4 ,,salomo3 ,quod a ,gentili avorum religione ad peregrinam defecissent1 forsitan daemonibus sui obsidendi occasionem praebuerunt1 sed ,judaeorum id ope#a factum1 nemini credibile videatur4 ,daemones potius falsis accusationibus et criminibus#b ,judaeos1 quibus infestissimi semper fuerunt1 circumveniri cupiebant4 #a4 ,alius3 opera4 #b4 ,alii3 criminationibus vel incriminationibus4 ,,fridericus3 ,nobilior extat historia ,antonii ,segneti#a ,belgae1 equitis aurati ac senatoris1 cujus filius cum saga contubernium traxerat#b4 ,sed cum jussu patris uxorem nobilem sibi despondisset1 saga non aliter quam ,medea zelotypiae furore saucia1 quod ,jason ,creontis regis ,corinthiorum filiam duxisset1 daemonis ope rivalem ita conturbavit1 ut saepius in sublime veheretur1 deinde huc illuc agitata dejiceretur4 ,cum vero parturiret1 saga cubiculum parturientis ingressa illam in tantum soporem ac stuporem egit1 ut sine sensu parienti foetum#c eriperet4 #a4 ,alius3 ,sequeti vel ,suqueti4 #b4 ,alius3 contraxerat4 #c4 ,alibi3 infantem4 ,,salomo3 ,quid si pater filium ab utero voverat daemonibus1 id enim sortilegis fere consuetum est1 ac propterea divina lex execratione gravissima detestatur eos1 qui liberos voverint deo ,molocho4 ,,fridericus3 ,non minus memorabile est1 quod in monasterio montis ,hessorum virgines sacrae a daemonibus tanta vi obsessae fuerunt1 ut cum canibus atris copulari viderentur1 deinde sursum deorsum jactari ac teterrimos foetores exspirare4 ,,salomo3 ,quid si ,deus ultionem istam daemonibus permisit1 quod forsan#a canibus1 ut interdum contigit1 copularentur4 ,nihil enim detestabilius1 quam#b votam ,numini virginem immundissimae bestiae prostituere1 ac propterea divina lex#c eodem capite vetuit offerri ,deo pretium canis ac mercedem meretricis1 tum sequens#d caput supplicium extremum irrogat eis qui pecudibus copulantur4 #a4 ,alius3 forsitan4 #b4 ,desunt haec quinque sequentia verba in uno codice4 #c4 ,deuteron4 #bc1 #ah4 #bg1 #ba4 coll4 ,levit4 #ah1 #bc4 #bj1 #ac sq4 #d4 ,alius3 sequenti capite4 ,,curtius3 ,immane scelus istud a monialibus mutum scelus appellatur4 ,neque id novum1 si ,aeliano#a credimus1 qui civem ,romanum scribit accusationem instituisse adversus canem#b adulterum uxoris4 ,et in ,aremorica ,celtarum bos puellam peperit1 quae nihil bubulum habuit praeter alterum pedem1 unde graves controversiae extiterunt4 #a4 ,de varia hist4 #b4 ,deest in alio codice4 ,,fridericus3 ,non tam mirum est1 hominem pecori quam daemoni copulari4 ,at non ita pridem in monasterio ,coloniensi ,gertrudis puella daemonem #cd habuit concubinum1 et in ejus scrinio litterae amatoriae illius et ejus#a ad daemonem repertae#b fuerunt1 nec multo post omnes#c moniales a daemonibus obsessae4 #a4 ,alibi3 ad eum daemonem4 #b4 ,alibi3 compertae4 #c4 ,alibi3 sociae4 ,,toralba3 ,earum rerum historias mirari facilius est1 quam qua ratione fieri possint exquirere4 ,nam memini1 cum essem in ,hispania1 ,magdalenam ,cruciam#a1 monasterii ,cordubensis principem1 a ,paulo ,,iii4 ,pontifice ,maximo veniam impetrasse1 quod annos amplius triginta cum atro daemone ,ephialte concubuisset1 tametsi tantam vitae ac religionis integritatem prae se ferret1 ut quasi ab angelo1 dum sacra fierent1 sublimis veheretur a terra1 quod ,porphyrius etiam ,jamblicho sacra facienti contigisse tradit2 quin etiam in hostia exadorea post consecrationem ab altaribus#b1 fisso pariete1#c in buccam monialis evolare videatur4 ,ab ea non aliter1 quam ab oraculo patres ac pontifices#d responsum#e quaerebant4 ,notissima est ubique pervulgata historia1 nec dissimile est1 quod ,franciscus ,picus scribit1 se vidisse ,benedictum ,bernam sacerdotem flammis ambustum1#f quod annos amplius quadraginta cum ,hyphialte 7ut illa cum ,ephialte7 concubuisset4 #a4 ,alius3 ,cruceam4 #b4 ,alius3 alterius4 #c4 ,alibi3 fuco pari4 #d4 ,alius3 principes2 alibi3 princeps et pontifex4 #e4 ,alius3 responsa4 #f4 ,alibi3 combustum4 ,,senamus3 ,etiamnum#a daemones utriusque sexus incubos et succubos ,italia parit8 vereor1 ne#b medicis plane haec deliria videantur4 #a4 ,alibi3 ,etiamne4 #b4 ,alius3 ut4 ,,fridericus3 ,at ,fernelius1 clarissimus ,henrici ,,ii4 ,francorum archiater1 nobilissimum adolescentem a daemone obsessum scribit1 qui tametsi litteras nunquam didicisset1 ,graece tamen loqueretur4 ,et ,philippus ,melanchthon tradit1 mulierculam quandam1 cum a daemone cruciaretur1 graece loqui solitam ac bellum sacrum1 quo ,germania pene tota deflagravit1 hoc carmine denunciasse3 4 ,qua de re cum inter theologas ac medicos varie disputaretur1 sciolus quidam medicus1 ne nihil ignorasse videretur1 a melancholia peregrinam linguam excitari posse contendebat1 sed non sine risu ac sibilo palam explosus est4 ,,octavius3 ,illud facile refelli poterat1 cum bucca conclusa aut etiam exserta lingua1 mox etiam e vulva diserte loquerentur4 ,,coronaeus3 ,sed mirum est1 obsessos a daemonibus lustralis aquae conspersionem abhorrere1 ut quidem ,cyprianus scribit et experientia saepissime expertum est4 ,at ,philippus ,melanchthon#a aliquando se daemoni fucum fecisse jactavit1 cum obsessum a daemone aqua pura aspersisset1 aeque enim#b hanc atque illam refugiebat#c4 #a4 #b ep4 ad ,mycon4 #b4 ,alibi3 idem2 alibi3 eum 444 refugisse4 ,,salomo3 ,ego daemones lustralem aquam duplici de causa detestari opinor1 primo quod sua puritate labes abstergit1 daemones vero impuritate #ce delectantur ac propterea frequentes lotiones lex divina jubet1 quas sortilegi execrantur4 ,deinde aqua lustralis sale conspergitur1 quo res omnes a putredine servantur1 officium vere daemonum est perdere ac corrumpere4 ,itaque divina lex#a omnibus sacrificiis salem inspergi jubet1 cujus vim cum intelligeret ,plato1 salem ,diis gratum esse scribit4 #a4 ,levitici #b1 #ac4 ,cf4 ,marci #i1 #dh4 ,,coronaeus3 ,ita disserendi ratione quodammodo quae qualisque sit daemonum vis ac natura perspicitur4 ,nam ,paulus ,grilandus jurisconsultus1 quaestionum impietatis judex1 scribit1 quendam neophytum ab uxore ad sortilegorum convivia daemonis ope procul a domo subvectum sub nucem ,beneventanam#a1 et cum ferculis appositis ad epulandum saepissime salem peteret1 tandem aliquid salis simile allatum esse eumque in haec verba erupisse3 ,lodato sia ,dio1 pure evenuto questo sale6 ,qua voce daemones ac sagarum concionem epulasque fictas disparuisse et cum solus neophytus restitisset#b1 domum1 a qua milliaribus circiter quinquaginta distabat1 nudum rediisse4 #a4 ,alius3 sub arborem nucis ,beneventanae2 alius3 sub urbem etc4 #b4 ,alius3 extitisset4 ,,fridericus3 ,usitatissimum omnibus rusticis est1 salem infantium ori admovere1 quasi praesens amuletum adversus maleficia sortilegorum4 ,,octavius3 ,an quia veteres uno consensu tradunt1 maris naturam omnes impuritates expiare2 scribit enim ,hippocrates#a1 suae aetatis exorcistas maleficia expurgare#b solitos1 demersis in mare his omnibus1 a quibus maleficia impendere dicebantur4 #a4 ,in libro de morbo sacro4 #b4 ,alius3 purgare4 ,,curtius3 ,ego quidem illos exorcistas1 qui ,ulpiano#a impostores vocantur1 ob id suspectos impietatis habeo1 quod cum daemonibus colloquium#b serunt et ridicula seriis miscentes sacris devotionibus abutuntur1 saepius tamen temere lascivientes a daemonibus corripiuntur aut acerbe cruciantur1 ut septem illos exorcistas legimus in ,actis1#c cum daemonium#d in obsesso interpellarent his verbis3 ,adjuro vos per ,jesum1 quem ,paulus praedicat1 et respondit daemon3 ,jesum novi et ,paulum scio1 vos autem qui estis8 ,et irruens daemonium omnes ad furorem adegit4 #a4 ,libro #a4 de variis cognitionibus et l4 #ba4 de decurionibus4 #b4 ,alii3 colloquia4 #c4 ,actorum #ai1 #ac4 #d4 ,alius3 daemonem4 ,,octavius3 ,memini1 me apud ,gregorium ,pontificem ,maximum legisse1 presbyterum quendam a daemone correptum fuisse1 cum sacram stolam puellae obsessae superposuisset4 ,et certe ,origines in ,matthaeum1 daemones in obsessis interrogari summopere vetat4 ,,toralba3 ,primus ,hippocrates exorcistas ut impurissimos homines1 qui prius sanctissimi putabantur ac divinissimi1 scriptis dilaceravit1 cumque rebus inanissimis ad expiationes uti videret1 ,deus1 inquit1 solus est nostra#a salus et liberatio4 ,ac tametsi tantus vir fuit1 ut#b parem sua aetate habuerit neminem1 nondum tamen ulla#c aetas perceperat1 quantum inter morbum #cf sacrum sive comitialem et daemoniacum furorem interesset4 ,posteri subtilius symptomata pleraque#d similia1 pleraque dissimilia animadverterunt1 atque illud inprimis1 quod qui morbo comitiali tenerentur#e1 per buccam spumam egerunt1 non item daemoniaci4 ,hi foetidissimos#f halitus spirant1 illi non item2 hi#g vaticinantur vera falsis admiscendo1 illi obmutescunt2 hi daemonum arbitratu carpuntur et liberantur1 illi non item4 ,ac si quis sortilegus in aurem insusurraverit haec verba3 exi daemon1 quia ,ephimolei praecipiunt#h6 derepente daemoniaci quasi sopore intermortui concidunt1 deinde paulo post resurgunt#i et#aj ea quae procul gesta fuere1 quasi praesentes affuissent1 narrare consueverunt4 ,postremo1 qui comitiali morbo laborant1 nunquam#aa linguis peregrinis utuntur1 ut daemoniaci4 #a4 ,alibi3 postea1 vel3 natura4 #b4 ,alibi3 paremque 444 habuit4 #c4 ,alius3 illa4 #d4 ,desunt alibi haec duo verba4 #e4 ,alius3 compererentur4 #f4 ,alibi3 foedissimos4 #g4 ,proxima sedecim sequentia verba desiderantur in aliis codicibus4 #h4 ,alius emendandi gratia legit3 ,epileptici percipiunt4 #i4 ,alius3 exsurgunt4 #aj4 ,alius3 ut2 alius3 etsi4 #aa4 ,alibi3 numquid4 ,,fridericus3 ,unum#a est quod medicos angit1 quod morbis sortilegio datis nulla ratione mederi possunt1 nec sortilegi morbis qui sine maleficio contingere solent1 ut#b olim ,philo ,ebraeus et nostra aetate judices impietatis saepissime deprehenderunt4 ,utrum vero morbus maleficio an naturae imbecillitate contigerit1 explorant sortilegi ferventis#c plumbi infusione in vasculum aegrotanti superpositum1 et quidem ,galenus1 ubi de ,homerica medicatione scribit1 imperitos homines morbis curari#d verborum vi1 eoque efficacius quo plus fidei adhibeatur4 ,vidimus enim1 sortilegos non aliter curare posse ideoque#e prius haec verba ingerunt3 ,crede et sanaberis6 #a4 ,alibi3 ,tuum4 #b4 ,alibi3 et4 #c4 ,alius3 ardentis vel furentis4 #d4 ,alius3 curare4 #e4 ,alius3 ,ideoque4 ,,senamus3 ,vereor1 ut falsa pro veris habeamus1 ut illi1 quorum oculos sic fascinaverat ille1 qui quadrigam foeno plenam una cum equis et quadrigario devorasse videbatur4 ,,fridericus3 ,non dubito fascinum oculis fieri posse1 aures tamen fascinum negant#a1 ut ,graeca pro ,latinis habeantur1 nec tempestates ac procellas pro cadaverum ,aegyptiorum rapina fictas1 sed verissimas1 hominumque ac navigiorum certos interitus excitari1 perspicuum est4 #a4 ,alius3 fascinari nequeunt4 ,,coronaeus3 ,etiamsi demus1 quadrigam illam devorari non potuisse1 contra naturam tamen est1 oculos praestringere fascino aut vecordiam injicere maritis1 ne vel uxoribus copulari vel liberos suscipere possint4 ,,senamus3 ,ego substantiam omnem in corpus et spiritum dividi puto atque hujus generis angelos esse daemones1 mentes cadaveribus ereptas4 ,quod si ita est1 qui fit1 ut incorporei daemones cadere aut caedi#a certisque#b locis ac sedibus ligari et constringi queant8 nihil enim nisi corporeum constringi loco1 nec nisi a corpore pati potest3 sin daemones1 angelos1 mentes demus esse corporeas1 etiam patibiles ac dissolubiles confiteri oportet ex #cg illa ,toralbae demonstratione1 quae docuit1 mundum vel ob id interiturum1 quia corporeus sit4 #a4 ,alibi3 cadi4 #b4 ,alius3 certisve4 ,,toralba3 ,utrumque superius demonstratum esse confido1 nihil sempiternum esse posse1 quod non sit aeternum1 nec rursus quicquam aeternum cogitari posse praeter primam omnium causam2 quare ne angeli quidem suapte natura sempiterni futuri sunt1 sed sola ,dei bonitate sustinentur4 ,,coronaeus3 ,explicandum igitur est1 an daemones corporei sint1 propter varias doctissimorum hominum inter#a se dissidentium opiniones4 #a4 ,tria haec sequentia verba desunt in alio codice4 ,,toralba3 ,prospiciendum nobis est1 opinor1 quae quamque rem res sequantur#a1 ut#b cuique consentaneum sit2 plurimum enim refert intelligere1 utrum daemones corporei sint1 ut#c plerique affirmant1 angeli vero incorporei1 ut#d uno vere consensu theologi tradunt1 an vero et hi et illi corpoream naturam ad omnes opportunitates induant et exuant1 cum sint incorporei1 ut velle videtur ,homerus1 qui daemones appellat4 ,nam si demus corporeos esse1 multo magis mentes humanas1 his cadaveribus ereptas1 corporea natura constare concedendum erit4 ,sin putemus1 angelos ac#e coelites omnes corpore vacare1 ut ,aristoteles1 qui angelos formas separatas et intelligentias1 coelestium orbium motrices1 appellat1 haec disputatio non ad physicam1 sed ad metaphysicam spectabit4 #a4 ,alius3 sequatur4 #b4 ,alii3 quod vel quid4 #c4 ,alibi3 et4 #d4 ,alibi3 et4 #e4 ,alibi3 4 #f4 ,sequentia haec novem verba desiderantur in aliis codicibus4 ,,curtius3 ,non video quicquam ab ,aristotele de mentibus separatis constanter definiri1 sed ,apulejus#a1 ,porphyrius#b1 ,jamblichus#c1 ,psellus#d1 ,plotinus#e1 ,philoponus#f1 ,ammonius#g1 ,alexander#h1 ,augustinus daemones corporeos esse1 summa consensione#i affirmant4 ,id autem velle videtur ,hesiodus hoc versu3 ,araque induti tota tellure vagantur4 ,orpheus sortilegorum pontifex daemones partim coelestes1 partim terrestres1 partim areos1 partim aqueos1 partim subterraneos1 partim vagos et circuitores facit4 ,ex quo innuit1 mentes tum coelestes1 tum elementares corporeas esse1 cum locus nisi corporibus convenire non possit4 ,daemon1 inquit ,plotinus1 4 ,ac tametsi ,augustinus angelos incorporeos esse scripserit1 saepius tamen corpore constare oportet1 ut affirmet3 ,constat1 inquit1 quod omnis spiritus sit corpus et spiritualis materiae4 ,item ,damascenus3 ,omnia1 inquit1 quae creata1 si cura ,deo comparentur1 crassum et materiale quoddam habent1 solus autem incorporeus et sine materia est ,deus4 ,basilius#aj vero1 qui angelos animalia vocat rationalia#aa1 mentem loco#ab vacare#ac scribit1 i4e4 omnino incorpoream esse2 caeteri tamen theologi non modo angelos1 sed etiam daemones et mentes hominum incorporeas esse tradunt4 ,the numbering of this block of footnotes is problematic4 ,the sequence of numbers is as in the original text1 with italicized comments added in braces4 #a4 ,in asino aureo4 correct #b4 ,in libro de mysteriis4 #b4 ,in libro de abstinentia4 ,porphyry wrote books with both titles #c4 ,in libro de anima4 #d4 ,in libro de anima et daemonibus4 #e4 ,contra ,alexandrum ,aphrodisiam4 ,plotinus wrote the ,enneads #f4 ,contra ,alexandrum ,aphrod4 ,ioannes ,philoponus wrote a book with this title #g4 ,in libro de anima4 ,ammonius wrote a commentary on ,aristotle's ,de ,anima #h4 ,in libro de anima4 #i4 ,alibi3 contentione4 numbers correct to end of paragraph #aj4 ,in ,homil4 de ,paradiso4 #aa4 ,alibi3 rationalem4 #ab4 ,alibi3 vero4 #ac4 ,alibi3 carere4 #ch ,,octavius3 ,magnorum virorum auctoritas plurimum ponderis habet1 ut fidem faciat omni opinione stabiliorem1 sed ut pauci hoc vel illud#a assentiuntur1 quia sic collibitum est1 ita plerique argumentis ad assentiendum necessariis1 quasi quaestione adhibita1 cogi volunt#b1 ut omnem adepta scientia exuant#c opinionem1 quae simul stare non magis possunt quam fides et scientia4 #a4 ,alibi3 huic vel illi4 #b4 ,alibi3 nolunt4 #c4 ,alius3 eruant4 ,,toralba3 ,si demonstratum erit1 nullam praeter ,deum essentiam incorpoream esse1 illud etiam perspicuum erit1 ,dei solius essentiam esse infinitam1 quod ,joh4 ,scotus#a demonstrari posse negavit4 ,et certe acutissimus theologus demonstrationem de infinita ,dei essentia sibi deesse confitetur4 ,illud tamen hac demonstratione de incorporea ,dei natura consequimur1 atque hoc amplius ,thomistarum atque ,averroistarum opinio#b valde perniciosa1 quam ,albumazar#c ,maurus nimis pertinaciter tuetur1 de una omnium hominum mente funditus subvertetur4 ,posuerunt enim1 omnes mentes impiorum aeque ac piorum in unam et eandem animam coire1 quo nihil absurdius ac sceleratius dici potest4 ,postremo ex hac demonstratione1 omnem scilicet substantiam1 praeter ,deum1 corpoream esse1 perspicua sunt#d supplicia improborum1 quae ab ,epicureis#e negantur1 ob id tantum1 quod nullam admittant actionem in corpora1 nisi a corporibus ipsis1 nec patibiles esse a corporibus incorporeas naturas arbitrantur4 #a4 ,liber sententiarum ,,iv1 disp4 #d4 #b4 ,alibi3 opiniones 444 perniciosae1 quas4 #c4 ,alius false3 ,albumezor4 #d4 ,alibi3 sint4 #e4 ,alibi3 ,epicuro4 ,,coronaeus3 ,cedo igitur1 ,toralba1 nisi molestum est1 hanc quae tot utilitates complectitur demonstrationem4 ,,toralba3 ,hoc igitur primum1 si placet1 statuamus3 omnis substantia1 quae maximi#a orbis ambitu coercetur1 est finita4 ,mentes humanae1 angeli1 daemones orbe coelesti continentur1 igitur sunt#b finiti1 quia nihil infiniti orbe finito concludi potest4 #a4 ,alius3 circuitu vel sinu4 ,alibi3 maximo orbe coeli4 #b4 ,alii3 sint4 ,,coronaeus3 ,istud quidem sua luce perspicuum est4 ,,toralba3 ,quidquid finitum usquam existit1 terminos habet1 quibus finitur1 locum#a in quo concluditur1 et#b nihil incorporeum terminis aut locis illis#c continetur1 igitur angeli non#d sunt incorporei1 cum suis sedibus ac terminis finiantur4 ,si non sunt incorporei1 sequitur corpoream habere naturam1 cum omnis substantia sit vel corporea vel incorporea2 non hoc1 igitur illud4 ,item illud#e3 omnis substantia1 praeter ,deum1 habet finitam potestatem2 omnis potestas finita terminatam habet substantiam#f2 ex quo sequitur1 daemones1 angelos1 mentes quae desertis cadaveribus emigrarunt1 terminatis sedibus corceri1 nec ubique1 nec pluribus locis simul1 eodem existere momento1 ut#g nimirum#h illi ipsi1 qui angelos vel#i mentes corpore #ci vacare putant1 confitentur4 ,nam si eadem substantia finita duobus locis simul et semel existeret1 etiam moveri et quiescere simul posset1 contra perspicua philosophorum#aj decreta#aa4 #a4 ,alius3 locum etiam1 quo4 #b4 ,alibi3 at4 #c4 ,alius3 ullis4 #d4 ,deest in uno codice4 #e4 ,deest in alio codice4 #f4 ,false alius3 distantiam4 #g4 ,alibi3 et4 #h4 ,alius3 etiamnum4 #i4 ,alius3 et4 #aj4 ,alius3 physicorum4 #aa4 ,scotus liber sententiarum ,i1 disp4 #b1 qu4 #d4 ,damascenus lib4 #b4 ,,senamus3 ,ut haec vera sint1 nondum tamen video1 quibus terminis ac finibus daemones concludantur4 ,,toralba3 ,nullius substantiae fines aut termini cogitari possunt#a extra superficiem1 superficies autem solius corporis#b propria2 igitur omnis substantia finita ac terminata corporea sit oportet1 alioquin esset infinita1 quia tertium nihil est4 ,absurdum autem est1 mentes humanas1 daemones1 angelos1 qui mundi finibus ac terminis corcentur1 infinitos esse1 alioquin finitis infinita concluderentur4 #a4 ,alibi3 posse4 #b4 ,alibi3 solis corporeis4 ,,senamus3 ,quid obstat quominus angeli1 daemones1 mentes humanae certa quadam et determinata sede1 non tamen superficie conclusa corceantur8 ,,toralba3 ,ita quidem est eorum opinio1 qui angelos1 daemones1 mentes separatas in loco esse confitentur1 non tamen circumscriptive1 ut eorum verbis utamur1 sed definitive4 ,quae distinctio#a cum plerisque inanis videatur1 nec definitive nec circumscriptive in loco esse voluerunt1 sed#b effective tantum4 ,quae sententia quidem minus habet erroris1 quam illa1 quia non implicat#c ajentia simul et negantia1 ut illa2 sed hoc#d habet incommodi1 quod angelos ac daemones loco dimoveri negat4 ,qua ratione nec bonis ad superos1 nec malis#e ad inferos aditus pateret1 quoniam ubique esse congruit tantum substantiis incorporeis4 #a4 ,alius3 definitio4 #b4 ,deest in aliis codicibus4 #c4 ,alius3 ampliat4 #d4 ,alibi3 id tamen4 #e4 ,alibi3 impiis4 ,,senamus3 ,vereor ut argumentum a#a te propositum consimile sit huic ,aristotelis argumento3 ,si forma1 inquit1 non finitur ad materiam1 extra materiam est infinita2 quod#b non magis sequitur1 quam si dicat quis3 si corpus non finitur corpore1 est infinitum1 nam ista ratione supremus orbis1 qui nullo finitur corpore1 esset infinitus4 #a4 ,alius3 abs4 #b4 ,alibi3 quia4 ,,toralba3 ,clarius id explicabo3 omnem substantiam1 quae amplissimi orbis sinu corcetur1 finitam esse posuimus1 id quod omnes confitentur2 fines autem#a substantiae finitae nullos esse praeter superficiem1 quae solius corporis propria est1 quod#b geometricis principiis perspicuum est4 ,item mentes omnes definitum habere ac determinatum locum1 i4e4 neque in quantumlibet maximo1#c neque in quantumlibet minimo1 sed exaequato#d suae essentiae finiri loco4 ,ex his ergo efficitur1 mentes separatas et angelos corporea quadam natura coagmentari4 ,quare si demus1 corpus illud esse spirituale1 ut ,paulus ipse et ,damascenus loquuntur1 corpus tamen erit1 quantumcunque #dj subtile esse dicamus1 nec cum alio corpore ejusdem naturae magis esse poterit#e1 quam ar subtilissimus cum aquea terreave natura4 #a4 ,alius3 ac4 #b4 ,alibi3 quod geometricis est principium perspicuum4 #c4 ,desunt haec sequentia quatuor verba in alio codice4 #d4 ,alius3 determinato4 #e4 ,deest in aliis codicibus4 ,,senamus3 ,adeone discrepat a natura1 quicquam incorporeum esse in loco1 cum puncta incorporea ipsaque accidentia suis quaeque sedibus ac locis contineantur8 ,,toralba3 ,tu1 ,sename1 agis de punctis et accidentibus1 quae quod per se ipsa et sine corporibus nullam habent hypostasim1 nunquam#a per se1 nec ullo loco existere possunt et ne moveri quidem nisi ad corporum agitationem4 ,hic autem#b agitur de substantia1 puta de angelo1 de mente cadaveri superstite1 quam finitam esse fatentur1 incorpoream tamen statuunt1 quod nullo ingenii humani captu fingi potest1 nisi demus ajentia et negantia esse vera1 quia substantiam illam1 quam incorpoream fingunt1 uno tantum loco statuunt1 eoque definito1 extra quem nihil sui reperiatur1 nec ubique esse volunt1 vel suam habere circumstantiam1 vel ut eorum verbis utamur1 suam ubietatem1 ut si quaeramus#c1 ubi est angelus8 responderi possit3 in coelo vel in terra1 non tamen utroque in loco1 sed illic tantum1 ubi sit ejus actio vel perpessio1 nec usquam alibi4 ,loco tamen circumscribi1 locum mutare negant1 cum vel a superis locis ad inferos praecipites deturbantur1 vel ab inferis praecipites ad superos revolant4 ,ex quo sequitur1 utrumque pronunciatum verum esse3 angelus est in coelo1 angelus non est in coelo1 quae#d cum tota natura pugnant4 ,quid autem est aliud1 locum definire1 quam loci terminos#e corpori circumscribere8 ,quodsi loco definiri vel circumscribi sunt eadem1 etiam in loco esse circumscriptive et definitive eadem erunt1 quod ,damascenus duobis locis#f fatetur4 ,itaque ,thomas#g repudiatis superiorum definitionibus#h angelum in loco esse scripsit non ratione#i1 sed applicatione1 quem ,scotus refellens angeli praesentiam ante rationem#aj necessariam esse concludit et quidem in loco commensuratire2 sic enim loquitur1 quoniam nec ubique nec in loco quantumlibet maximo1 nec minimo1 sed suae substantiae exaequato1 quo nec majorem queat occupare1 nec minorem4 ,ex quibus etiam illud sequitur1 descensum et ascensum separatis mentibus necessario tribuendum4 ,quicquid autem movetur a loco in locum1 corporeum esse oportet1 quia prius transit#aa spatium sc ipso minus1 deinde spatium sibi aequale1 antequam in spatium se#ab majus decurrat4 ,at substantia incorporea inanisque1 quia nihil incorporeum magnum aut parvum dari potest1 itaque necesse est1 quaecunque moventur1 corpora esse confiteri4 ,item motus omnis fit in tempore1 et quovis tempore minus recipiendum erit1 quo minus mobile moveatur4 ,igitur omni mobili accipietur in infinitum aliquod#ac minus mobile1 ex quo fit1 ut nihil incorporeum aut divisibile moveri possit4 ,item motus #da successio1 quae in motu intercipitur1 sit resistentia mobilis ad#ad moventem1 vel intervalli ad mobile vel motoris ad intervallum4 ,at nulla resistentia esset in angelo1 si esset incorporeus1 non enim resisteret intervallo1 nec intervallum illi1 nec sibi ipsi ut motori4 ,at nullo humanae mentis captu cogitari potest1 ut ab extremis ad extrema sine decursu intervalli medii perveniatur4 ,quare si locus1 si corpus1 si spatium divisibile est1 angelos quoque1 mentes humanas1 daemones corporeos ac divisibiles esse oportet1 contra quam illi et scribunt et sentiunt4 #a4 ,alius3 nusquam4 #b4 ,alius3 enim4 #c4 ,alius3 quaeratur4 #d4 ,alibi3 quia4 #e4 ,alibi3 terminis corpora4 #f4 ,lib4 #b cap4 #ac4 #af4 #g4 ,parte ,i1 qu4 #h1 art4 #a4 #h4 ,alius3 distinctionibus4 #i4 ,alii3 actione4 #aj4 ,alius3 actionem4 #aa4 ,alius3 transilit4 #ab4 ,alius3 sibi4 #ac4 ,alius3 aliquid4 #ad4 ,sequentia haec sedecim verba desunt in alio codice4 ,,senamus3 ,cur igitur ,peripatetici tam anxie a physicis metaphysica dividunt1 cum physicorum argumentum omne circa#a corpus naturale esse velint1 metaphysicis vero tribuant substantias ab omni corporum oneratione#b liberas1 quo#c verbo separatas mentes atque intelligentias contineri tradunt8 #a4 ,deest alias4 #b4 ,alii3 concretione4 #c4 ,alibi3 quae4 ,,toralba3 ,graviter certe peccatur ab iis1 qui#a metaphysica physicis conturbant1 i4e4 naturalia divinis1 nisi ut ex aliis alia melius intelligantur4 ,nullum autem metaphysici argumentum praeter primam causam incorpoream esse potest4 ,nam cum ,aristoteles ,platonis#b ideas locis omnibus evertere conaretur1 quod hypostasim nullam in natura#c haberent1 intelligentias tamen seu mentes separatas in natura incorporeas statuit his verbis3#d ,an1 inquit1 ad physicam pertinet1 de omni anima disputare8 an vero de ea tantum1 quae materia vocatur8#e ,hoc postremum tam absurdum visum est ,alexandro ,aphrodisiensi1 ut nullam omnino substantiam corporis expertam affirmaret4 ,recte ille quidem1 si primam causam excepisset1 quam ob id incorpoream esse oportet1 quia sit infinita4 #a4 ,alibi3 quod4 #b4 ,alius3 ,platonicas4 #c4 ,alius3 naturam4 #d4 ,libro ultimo de nat4 anim4 #e4 ,alius3 vacat4 ,,octavius3 ,argute quidem1 ,toralba2 sed me scrupulus angit1 quod cum angelus particula quaedam sit et quasi scintilla divinae mentis illius ac aeternae1 qui fit ut corporea mens ex incorporea natura existere possit8 ,,toralba3 ,assumis tu quidem1 ,octavi1 quod in quaestione positum est1 an scilicet mens humana sit particula divinae mentis1 ut quidem video placuisse nonnullis1 qui ,plotinum auctorem citare#a non dubitant1 quod hominis mentem esse dixerit ipsi ,deo4 ,at#b ne quidem est1 tantum abest ut sit 4 ,falsum item1 quod ,arrianus ad ,epictetum scribit1 quem#c ad hominem ita loquentem inducit3 ,tu delibatio#d ,dei habes in te ipso partem illius3 1 4 ,longe aliter ,trismegistus ad ,asclepium3 ,mens1 inquit1 non est abscissa de substantia ,dei1 sed#e explicata1 ut lux solis4 ,nam#f si angelus1 si humana mens ab essentia ,dei decerpta esset1 i4e4 si particula ,dei esset1 ,deum corpus esse oporteret1 quod absurdum esse omnes confitentur4 ,item #db totus homo ,deus esset2 totum enim esse necesse est1 cui pars detrahi nequit4 ,item ,dei natura divisibilis ac dissolubilis esset1 si partes haberet2 itaque litterae sacrae mentem hominis non ,dei substantiam1 sed spiraculum appellant i4e4 #g et imaginem1 non partem illius1 quae nulla in natura divina incorporea fingi potest4 #a4 ,alibi3 ciere4 #b4 ,desiderantur haec decem sequentia verba in alio codice4 #c4 ,alibi3 cum4 #d4 ,alius3 deliberatio4 #e4 ,desiderantur haec viginti sex verba in alio codice4 #f4 ,alibi3 ,non4 #g4 ,alius3 ,,salomo3 ,sapienter illi quidem1 qui a ,dei natura corpus omnino#a sejunxere1 id enim praecipuum caput est symboli nostri4 #a4 ,alibi3 omne4 ,,senamus3 ,quid igitur hoc sibi vult#a1 ,deum esse ubique8 ,etsi enim ubique est1 est in loco1 si in loco1 etiam corporeum esse oportet4 #a4 ,alius3 haec sibi volunt4 ,,fridericus3 ,deus ubique est et#a nusquam est4 #a4 ,alibi3 ut4 ,,senamus3 ,igitur contradictoria simul vera sunt3 si ,deus est hic1 ,deus non est hic4 ,,chrtius3 ,nos1 inquit ,augustinus1 credimus ubique ,deum esse praesentia1 essentia1 potentia1 in omni loco sine circumscriptione1 in omni tempore sine mutatione4 ,,octavius3 ,rectius#a et optime1 opinor1 ,chrysostomus1 qui1 quomodo ,deus ubique sit1 capere se non posse confitetur4 #a4 ,alibi3 ,modestius4 ,,salomo3 ,recte ille quidem1 etenim ,deus de se ipso loquens3 ,ego1 inquit1 coelum et terram impleo4 ,item3 ,coelum mihi sedes est1 terra autem scabellum pedum meorum#a4 #a4 ,jeremiae #bc1 #bd4 ,jesaiae #ff1 #a4 ,,senamus3 ,haec ad potentiam ejus infinitam pertinere videntur1 non ad essentiam1 ut ,helias ,thesbites his verbis innuit#a3 ,deus1 inquit1 non est in are1 non est in commotione1 non est in igne2 alioquin creatoris et creaturae una esset et eadem essentia1 si utraque promiscue confunderetur1 idem etiam creatoris et creaturae cultus haberetur4 ,ob id ,deus altissimus1 h4e4 ,eljon1 appellatur1 quia in coelis est4 ,et ab interpretibus ,hebraeis ,deus 1 i4e4 locus beatorum#b1 quia mundus in ,deo est1 non autem ,deus in mundo vastissimo quidem1 sed prae illa essentia infinita corpusculo exiguo2 non quia mundi aditu excludatur1 sed ut intelligamus1 nulla mundorum innumerabilium capacitate includi aut illius purissimam et incomprehensibilem essentiam cum rebus foedis1 fluxis ac caducis permisceri4 ,est enim mundus usquequaque corporum plenissimus1 nec quicquam in#c natura vacuum4 ,quis autem et qualis sit ,deus1 7quanquam in eo nulla sit qualitas71 mortalium nemo1 quamdiu spirabit#d1 intelliget4 ,nam ,mosi roganti1 ut se ,deus illi contuendum exhiberet3 ,nemo1 inquit ,deus1 vivens ,deum videbit1 i4e4 plane cognoscet4 ,ac propterea dicitur in atra caligine versari et in tenebris latibula sua posuisse1 h4e4 obscurissimam et difficillimam ejus cognitionem videri hominibus in caligine densissima constitutis1 cum ipse lucis auctor omnia suo compleat splendore4 ,ac tametsi praeclarum est1 ejus omnia #dc opera1 dicta1 facta1 leges praedicare et crebris canticis usurpare1 nihil tamen est1 quo verius vel melius1 quam contemplantis silentio laudari possit4 ,ac propterea ,david#e illud sapienter usurpat3 ,tibi silentium laus6 ,quod vulgaris interpretatio non explicat his verbis3 ,te decet hymnus ,deus in ,sion4 ,sic enim voces hebraicas erudite ,rabbi ,moses interpretatur1 ut etiam ,chaldaeus paraphrastes3 ,coram te1 inquit1 laus reputatur silentium2 quia ,deus1 quis qualisque sit1 nullo sermone explicari aut ne cogitatione quidem capi potest4 #a4 ,alius3 vocatur4 #b4 #c ,regum #ai1 #aa sqq4 #c4 ,alius pro his duobus verbis3 materia4 #d4 ,alius3 scrutabitur4 #e4 ,psalm4 #fd1 #b4 ,,curtius3 ,illud quidem symbolo ,pythagoras significat1 cum silentio ,deum laudandum esse ac puro animi affectu jubet colendum1 quia sermo ipse inquinatus est nec veras ,dei laudes assequi potest4 ,quod silentium ,porphyrius et ,jamblichus sic interpretantur1 quando pura mens hominis in ecstasin divini amoris sublata immortali ,deo mactatur1 quod veteres in sacrificiis significabant1 cum dicerent3 ,favete linguis6 vel ut ,homerus3 ,praecidite linguas1 ut rerum sublimium ac divinarum contemplatione sursum corda raperentur1 supra coelos omnes1 ubi ,dei#a essentia ab omni mundi cogitatione disjuncta versatur4 ,id autem tum maxime fit1 cum ,dei agnoscendi causa potentiam ejus1 bonitatem1 sapientiam atque illius omnia dicta1 facta1 judicia1 res gestas discutiendo1 immensa rerum admirabilium ac sublimium infinitate perterriti silemus4 #a4 ,alibi3 mundi4 ,,toralba3 ,ego tamen silentio rupto laudes immortali ,deo canere nunquam desistam1 et quidem ,heroicis numeris3 ,me tua gestarum rapit ingens gloria rerum1 ,o ,deus omnipotens6 procul hinc peregrina deorum ,turba fugit fictaeque simul pietatis imago4 ,angelici properate chori1 properate potae1 ,quotquot mente pia sacratum nomen adorant1 ,ac ,domini laudes puris efferte#a labellis6 ,ast#b ubi verborum vis ac sapientia tanta1 ,quae mare1 quae terras1 quae coeli temperet orbes ,legibus aeternis1 percurrens cuncta momento8 #a4 ,alius3 afferte vel offerte4 #b4 ,alius3 ,est ibi2 alii3 ,est ubi4 ,,coronaeus3 ,tenemus igitur ,deum extra mundi concretiones et contagiones1 sedem suam posuisse supra quicquid est coelorum1 ut etiam visio ,ezechielis ac prophetarum ,,lxxii1 quos de spiritu ,mosis ,deus afflaverat1 aperte declarat4 ,,salomo3 ,apertius tamen significatur hominis conditione1 quem ,deus ad imaginem sui creavit1 quod ,rabbi ,moses sic interpretatur1 quod#a quemadmodum intellectus agens seu adeptus#b extra hominem et ab hominis concretione liber est1 sic etiam ,deus a mundi#c concretione et contagione liber sit4 #a4 ,alius3 ut4 #b4 ,alibi3 occupatus4 #c4 ,desunt alibi haec tria sequentia verba4 #dd ,,coronaeus3 ,habemus ,toralbae demonstrationem1 non modo de angelorum ac daemonum corporea natura1 verum etiam praeter ,deum nullam substantiam incorpoream esse2 sed quaeri possit1 an daemonum et angelorum cum mentibus humanis essentia sit eadem8 ,,curtius3 ,puriorem esse angelorum quam daemonum essentiam et corpora lucidiora1 docet ,augustinus#a3 ,angelis1 inquit1 malis mutata sunt in casu corpora in deteriorem qualitatem aris spissioris4 ,idem3 ,tenuia1 inquit1 angelorum corpora in deteriora ac spissiora transformata sunt1 quibus ab igne pati possint4 #a4 ,in ,genesin cp4 #h4 ,,toralba3 ,porphyrius in antro ,homerico scribit1 angelos ac daemones areo corpore constare ac vestiri1 ut ab ignibus patiantur1 idque affirmans ,philoponus#a3 ,alioquin1 inquit1 intellectualis natura#b nihil pateretur4 #a4 ,contra ,alexandrum ,aphrodisium4 #b4 ,alius3 ratio4 ,,senamus3 ,si nulla sunt organa sensuum1 nulla visus1 tactus1 gustus instrumenta et ne ulli quidem in are nervi1 a quibus sensum haberemus1 nullum cerebrum1 unde nervi oriuntur2 quonam modo areae mentes ab ignibus paterentur8 ,item si mentes humanae ignea constant natura1 ut ille#a innuit hoc versu3 ,igneus est illi vigor et coelestis origo1 nihil ignis ab igni pati potest4 ,multo minus si area compage coalescunt2 alioqui totus ar quantus est1 pridem flammis consumtus interiisset4 ,sin mentes separatae aquea constant natura1 flammas potius exstinguerent1 quam ignium vim sentirent4 #a4 ,virgilius ,aen4 ,,vi4 ,,octavius3 ,vetustissima est opinio1 animas ignea#a constare natura1 ac propterea ,synesius in epistola quadam ad ,cyrenesium pontificem eos1 qui extrema naufragia extimuerant1 siccas exeruisse#b vaginas#c scribit1 ut animam1 ne mergeretur#d1 ejicerent1 idque ab ,homero significari1 ac propterea ,philostratum scripsisse1 nunquam ante ,ajacem ,oleum1 qui submersus interierat1 demersis hominibus parentari consuevisse4 ,inde vox ,sibyllae ad ,palinurum#e3 ,tu ,stygias inhumatus aquas amnemque severum ,eumenidum inspicies ripamve injussus#f adibis8 ,num igitur ,philo#g verius1 qui daemones appellat chorum corporis expertium animorum1 aut cur ,ebraei animam1 quae corpori superstes evolavit1 viduam appellarent1 si alio adhuc#h corpori conjuncta esset1 cadavere priori deserto8 ,neque enim recte diceretur mens vidua1 si relicto cadavere alteri corpori quasi secundis nuptiis copularetur4 #a4 ,alibi3 igne4 #b4 ,alibi3 exemisse4 #c4 ,alius3 sicca evasisse vagina4 #d4 ,alius3 mergerentur4 #e4 ,virg4 ,aen4 ,,vi4 #f4 ,alius3 invisus4 #g4 ,in libro de mundo et in libro3 quod somnia mittantur a ,deo4 #h4 ,alibi3 ad haec4 ,,fridericus3 ,si ,senami argumentum necessarium esset1 quo sensibus animas1 daemones1 angelos vacare concludit1 ne ,deus ipse quidem audiret #de aut videret4 ,quid autem stupidius#a1 quam eum1 qui mirabili aurium et oculorum fabrica visum et auditum brutis etiam animantibus indidit1 coecum et surdum arbitrari1 quia sic oculis1 auribus ceterisque sensuum careat instrumentis8 ,at nemini dubium esse opinor1 quum angelorum ac daemonum voces ab aliis1 qui daemones #b i4e4 domesticos habeant1 audiantur1 quos tamen his sensibus carere fatentur4 ,quin etiam daemonum voces mox acutae et graciles1 mox etiam graves et terribiles videntur#c1 et quasi ex utre#d verba facerent4 ,inde ab ,ebraeis malus daemon ob id appellatur#e ab utre4 ,memoria subit ,hermolai ,barbari ,patricii1 qui ab hac civitate exilio pulsus est1 quod legatus ,romam missus a summo pontifice cardinalis honorem injussu senatus acceperat4 ,is cum entelechiae vocem in animi definitione non satis intelligeret1 placuit daemona 1 quem cum ,georgio ,placentino quaestionis arbitrum receperat1 interrogare2 hic voce tam gracili ac tam obscure#f respondit1 ut quid vellet nullo modo intelligi potuerit4 #a4 ,alibi3 turpius4 #b4 ,alius3 4 #c4 ,alius3 videantur4 #d4 ,alius3 are4 #e4 ,levit4 #bj1 #bg4 #f4 ,alibi3 obscura4 ,,toralba3 ,non sunt igitur ad vocem articulatam necessarii pulmones1 larynges1 lingua1 palatum1 sed confitendum est1 vim sensuum#a aliam esse in ,deo1 aliam in coelo1 aliam in angelis ac daemonibus1 aliam in animantibus4 #a4 ,alius3 sensitivam4 ,,octavius3 ,si nullus esset sensus in mentibus separatis1 nulla essent supplicia sceleratorum1 ac praemia#a quaeque bonorum jacerent4 #a4 ,alius3 gaudia4 ,,salomo3 ,illud abs te1 ,sename1 scire cupiam1 num saepius in somniis sola mente1 oculis conclusis ac sensibus omnibus stupefactis1 rerum imagines videris#a perinde ac si oculos apertissimos haberes#b8 ,quod quidem si fateris1 cur dubitas aciem mentis1 quam oculorum1 ad contuendum acutiorem confiteri8 ,ac ,m4 ,tullius non minus eleganter quam vere scripsit1 mentes ipsas tum maxime sentire ac vigere1 cum e corporibus excessissent4 #a4 ,alibi3 videri possint4 #b4 ,alibi3 quis haberet8 ,,coronaeus3 ,frustra res antea perspicue demonstratas a calce ad caput#a revocaremus3 nam ex illis ,toralbae demonstrationibus deque corporea daemonum ac animorum natura1 hunc etiam fructum decerpimus1 quod ,thomistarum#b ac ,averroistarum perniciosa opinio diluitur2 posuerunt enim1 unam esse omnium animam in singulos homines diffusam ac rursum occasu cadaverum segregatam in sese coire4 ,ita argumenta illa triginta1 quae ad stabiliendum hunc errorem ,averroistae denotant1 uno ruunt et eodem momento1 quibus tamen satis apte fieri non poterat ab iis1 qui animos corporum expertes esse posuerunt1 quoniam substantiae incorporeae1 si ullae existerent1 facile#c avulsae a corporibus coirent in unum1 corpora vero ut se ipsa penetrent1 fieri nullo modo potest4 ,restat igitur1 ut intelligamus1 quemadmodum ex ea demonstratione ,dei essentia et potestas infinita#d colligatur1 quod superius ,toralba demonstraturum se1 ni fallor1 spopondit4 #a4 ,alius3 carceres4 #b4 ,themistianorum4 #c4 ,alius3 facillime4 #d4 ,alius3 indistincta4 #df ,,toralba3 ,dixi quidem1 ut ille in re levissima1 sed non promisi4 ,quis enim hoc sibi aut alteri promittere se posse confidat8 ,obsequor tamen ,coronaeo1 cui nihil denegari potest2 ineptus enim malo1 quam non obsequens videri4 ,omnis substantia corporea est finita1 cum incorporea nullis terminis corceatur4 ,quae autem substantia nullis finibus concluditur1 infinita est4 ,hoc enim corollarium ex superioribus#a demonstrationibus colligitur4 ,at omnium theologorum et philosophorum summa consensione prima causa est incorporea1 igitur sola est essentia infinita2 si#b essentia est infinita1 et potestas et bonitas et sapientia est infinita4 ,quia si vis finita subjecto infinito congrueret1 etiam visin finita subjecto finito conveniret1 et creatura finita infinitae potestatis esset4 ,absurdum consequens1 igitur et antecedens4 ,ex eo sequitur1 nihil in ,deo infinito finitum cogitari posse4 ,hoc amplius scilicet1 si ,deum solum simplicem esse1 cum omnia corporea ex partibus coalescant1 ac propterea ,deum solum impatibilemet indissolubilem esse1 contra quam usu venit substantiis compositis1 quae ex iis constant in quae dissolvuntur1 et in ea ipsa dissolvuntur1 ex quibus conflantur4 ,id autem quod simplex est1 in partes1 quas nullas habet1 dividi aut in alia principia dissolvi nequit4 #a4 ,alibi3 supremis4 #b4 ,desunt haec duodecim sequentia in aliis codicibus4 ,,senamus3 ,si ,deus est incorporeus1 quid est quam ob rem aures1 oculi1 nasus1 digiti1 pedes1 brachia1 facies ei tribuantur8 ,,salomo3 ,etiam ira et furor saepissime1 an propterea iracundum et furiosum esse dicemus8 ,sed nutrices et parentes oportet cum infantibus balbutire et ad ,deum humana transferri1 quando ad homines divina traduci non possunt4 ,illud autem animadversione dignum1 quod cum caeteri sensus ,deo tribuantur1 nunquam tamen gustus et tactus1 quia corpori semper inhaerent1 nec sine corporibus sensibilia tactus et gustus percipi queant1 ut caetera sensibilia1 ut magis ac magis appareat1 ,deum plane incorporeum esse4 ,angelus autem si incorporeus esset1 ut ,aristoteles cum plerisque theologis opinatur1 ejus substantia existeret omni in loco et extensionem infinitam haberet et#a essentiam1 quin etiam intelligentias ac daemones unum et idem cum ,deo esse oporteret atque ita bona malis1 aeterna caducis1 fluxa sempiternis1 purissima foetidissimis1 ,creator denique creaturis promiscue confunderetur4 ,quae non modo absurda1 sed dictu nefaria sunt4 ,ita quoque si angelus aeternus esset1 nunc haberet totam durationem1 quam habiturus est#b1 et ut pinguius loquamur1 formaliter infinitam#c4 ,illud enim philosophorum ac theologorum consensione constat1 esse et posse in essentia divina nihil differre2 item esse1 fuisse et fore in rebus aeternis unum idemque haberi1 quia nec prius nec posterius est in ,deo1 ut rectissime ,rabbi ,moses#d scribit4 ,idem autem significat ,jesaias#e1 cum utrique angelo seraphino sex alas fuisse scribit ac duabus quidem faciem tegere1 duabus pedes1 reliquis #dg volare1 ut intelligamus1 angelos ortum habuisse et occasum habituros1 tametsi hominibus utrumque sit ignotum1 ,deum vero solum principio et fine et omni temporis successione carere4 ,nam ubi est successio1 ibi est novatio ac mutatio1 ut angelus se habeat aliter quam prius1 quoniam non angelus habet1 quod praeteriit1 et exspectat1 quod futurum est1 igitur mutabilis ac propterea terminum habiturus4 ,nisi enim aliud atque aliud esset in motu1 ne in tempore quidem prius ac posterius perciperetur4 ,motum autem angelis inesse1 perspicue ,toralba demonstravit2 id enim sacris litteris saepe significatur1 quae non modo angelis motum inesse1 sed etiam motus#f celeritatem ac pernicitatem significant1 cum alas quatuor sexve angelis tribuant1 quod satis innuit1 mutabilem esse#g ac dissolubilem eorum naturam4 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,alibi3 esset4 #c4 ,alibi3 nisi vitam4 #d4 ,in libro ,more nebochim4 #e4 ,jessiae #f1 #b et #f4 #f4 ,deest in aliis codicibus4 #g4 ,deest in aliis4 ,,coronaeus3 ,habemus igitur perspicuam minimeque dubiam demonstrationem de potestate atque essentia ,dei1 omnibus modis infinita1 eumque solum aeternum esse1 1 1 1 angelos vero1 daemones1 mentes corporeas esse ac finitas1 suaque natura mutabiles ac solubiles4 ,quae aditum aperire mihi videntur ad ea1 quae de actionibus daemonum1 de funambulis elephantibus1 de arboribus et brutis loquacibus1 de sagarum transvectionibus feruntur4 ,,senamus3 ,prospiciendum nobis est1 opinor1 ne pro argumento capiamus id ipsum#a quod in quaestione positum est1 scilicet ea miracula quae spectantur a daemonibus cieri4 ,neque etiam si demus1 corporeos esse daemones1 propterea sequitur1 transvectiones sagarum veras esse4 #a4 ,deest in alio codice4 ,,toralba3 ,quod nec a natura nec ab hominibus fieri potest#a1 id vel a ,deo vel ab angelo vel a daemonibus fiat#b oportet4 ,at neque per naturam neque per hominum gestionem transvectiones illae sagarum#c per ara#d fieri possunt2 igitur a ,deo vel ab angelis daemonibusque fieri necesse est4 #a4 ,alius3 possit4 #b4 ,alibi3 fieri4 #c4 ,alius3 hominum4 #d4 ,tria haec antecedentia verba desunt in alio codice4 ,,octavius3 ,post mundi conditionem#a ,deum ab omni actione conquievisse docemur1 nec quicquam nisi causis intercedentibus agere2 quanquam de rebus tam arduis et ab hominum sensu et captu remotis quicquam#b statuere valde periculosum mihi videtur4 #a4 ,alius3 creationem4 #b4 ,alius3 quicquid4 ,,toralba3 ,si ,deum mobilem fatemur1 et patibilem et mutabilem confiteri oportet2 hoc absurdum1 illud igitur4 ,sed ut angelorum ac#a daemonum actiones melius intelligantur1 demonstrandum est1 primam causam non solum immobilem esse1 sed ne moveri#b quidem1 contra quam#c putat ,aristoteles1 qui aeterno motu ,deum obligavit4 #a4 ,desiderantur haec quinque sequentia verba in aliis codicibus4 #b4 ,alius3 movere4 #c4 ,alius3 quam4 ,,coronaeus3 ,age igitur1 ,toralba1 uti facis1 ea quae vagis minutorum philosophorum erroribus jam pridem implicata sunt1 explicare4 #dh ,,toralba3 ,inveteratus ,aristotelis error plerosque fefellit1 qui si acutius mobilium ac moventium ordinem intuerentur1 a suscepta sententia discessissent4 ,quaedam enim moventur tantum ut materia1 quae quasi faex#a omnes motus patitur1 nec tamen movet ipsa2 quaedam tantum#b movent et#c moventur1 ut forma et corpora naturalia2 quaedam movent nec moventur1 ut primus motor1 qui movet quidem primum mobile1 nec movetur tamen4 ,hoc ordine mobilium et moventium posito1 necesse est1 aliquod#d extremum esse1 quod nec moveat nec moveatur4 ,id autem est prima omnium mobilium ac moventium causa1 quae perfruitur#e quiete sempiterna4 #a4 ,alius3 sex4 #b4 ,alius3 vero4 #c4 ,haec sequentia undecim verba desunt in alio codice4 #d4 ,alius3 aliquid4 #e4 ,alius3 perfinitur4 ,,octavius#a3 ,pulcherrimus quidem hic ordo mobilium ac moventium2 non video tamen1 ut sit necessarius4 #a4 ,deest in alio codice4 ,,toralba3 ,non desunt aliae demonstrationes1 quibus necessario conficitur#a1 primam omnium causam nec moveri nec movere4 #a4 ,alius3 conficiatur4 ,,coronaeus3 ,cedo igitur1 nisi molestum est1 cum in re tanti ponderis ac momenti omnia nos tentare oporteat1 ut sit#a quo ,epicurei efficacibus argumentis et ad assentiendum necessariis refellantur4 #a4 ,alii3 si4 ,,toralba3 ,tam absurdum est1 essentiam infinitam finito corpusculo ad finitum modum adjungere1 quam vim infinitam finitae naturae tribuere1 cum sit eadem contrariorum disciplina4 ,at ineptum est et ab omni ratione alienissimum1 vim infinitam tribuere corpori finito2 igitur ineptum quoque1 essentiam ,dei infinitam corpusculo1 mundo finito copulare4 ,atque illud quidem ,averroi tam incongruum visum est et abhorrens a natura1 ut ,aristotelis sententia repudiata secundae causae tribueret primi mobilis conversionem4 ,idem tamen hic sui#a oblitus mundum aeternum statuit1 qua quidem ratione causam secundam1 quam finitam esse fatetur1 aeterno 7id est infinito7 motui#b alligavit1 et eodem relabitur1 quo#c ,aristotelem delapsum criminibatur4 #a4 ,deest alibi4 #b4 ,alius3 motu4 #c4 ,alius3 unde4 ,ceterum haec sequentia ,toralbae verba in aliis codicibus desunt4 ,,coronaeus3 ,haec quidem demonstratio non minus#a efficax est ad convellendam ,aristotelis et ,averrois de mundo aeterno sententiam1 quam superior illa de corporea daemonum et angelorum natura4 ,deum autem motorem inquietum#b statuere1 non modo a natura divina1 sed etiam ipsius ,aristotelis scriptis inter se dissidentibus alienum est4 ,deos1 inquit#c1 arbitramur felices ac beatos1 sed cum nullis actionibus impediantur1 nec ,endymionis in#d morem dormire consentaneum sit1 relinquitur#e1 ut contemplatione aeterna fruantur4 ,si ,aristoteles ,deum contemplatione1 quae a motu quam#f longissime abest1 si quiete beata perfrui#g arbitratur1 cur illum irrequieto motu fatigat8 ,dicitur enim post mundi creationem#h conquievisse1 quid a #di mundo alienius1 quam quies8 ,quae quum ita sint1 consequens est1 coelos#i per sese et a forma sibi insita aut ab angelis moveri4 #a4 ,alibi3 minimae efficaciae4 #b4 ,alii3 irrequietum4 #c4 ,lib4 #aj ,moralium ad ,eudemum4 #d4 ,alius3 in modum4 #e4 ,deest in alio codice4 #f4 ,deest in eodem codice4 #g4 ,desunt haec sex sequentia verba in eodem codice4 #h4 ,alius3 conditionem4 #i4 ,alius3 coelum4 ,,octavius3 ,video nos sensim a metaphysicis ad physica delapsos1 siquidem demonstratum est1 angelos1 daemones1 mentes humanas corporea coagmentatione vigere1 nec ullam omnino essentiam praeter ,deum incorpoream existere4 ,,toralba3 ,omne metaphysici argumentum ac subjectum ad essentiam incorpoream spectat4 ,caetera quia#a corpora naturalia sunt1 physicorum propria dicamus4 ,angelorum tamen aut daemonum actiones1 quae voluntariae sunt1 quis ad naturam pertinere dicat8 ,perinde non#b est1 ac si quis putet1 liberas hominum actiones a voluntate profectas#c naturales esse1 tametsi homo1 quatenus corpus naturale1 physicorum subjectum erit4 #a4 ,alius3 qui4 #b4 ,alius3 enim4 #c4 ,alibi3 perfectas4 ,,curtius3 ,ambigit ,aristoteles de mente humana1 cujus disputationem a physicis libris retraxit#a4 #a4 ,alius3 litteris detraxit4 ,,toralba3 ,succurrit in mentem ,helvetii cujusdam opinio1 qui eleganti nomine se ,theophrastum ,paracelsum appellavit1 qui medicorum omnium decretis a stirpe revulsis nova somnia invexit1 summa doctorum virorum consensione repudiata1 quibus etiam illud subrogavit1 daemonum actiones naturales esse4 ,,coronaeus3 ,statuendum igitur prius est1 quae naturalis actio dici mereatur4 ,,toralba3 ,actio naturalis esse non potest1 quae vel a ,deo1 nullis causarum inferiorum interjectis opibus1 vel ab angelo vel a daemone vel a divinae#a voluntatis arbitrio vel denique casu fiat4 ,casum appello plurium causarum concursum ad effectus inopinatos3 caetera1 his exceptis1 natur fieri dicemus4 #a4 ,alius3 humanae4 ,,fridericus3 ,nemo certe1 nisi demens1 arbitratur#a hominis ascensum in coelum1 aut per ara volatus sagarum naturales esse1 cum id potius fiat repugnante natura1 quae gravia#b deorsum impellit1 nisi quid fuga#c vacui sequatur1 ut cum e lacubus#d aqua pluvialis sursum abripitur1 tunc enim gravia sursum1 leviora#e deorsum feruntur1 ad universitatis totius incolumitatem4 #a4 ,alius3 opinatur4 #b4 ,alius3 graves4 #c4 ,alibi3 nisi prius fuga4 #d4 ,alibi3 vel cum elicibus4 #e4 ,alius3 levia4 ,,curtius3 ,ego mundum hunc#a perinde ac rempublicam ad illius reipublicae mundanae imaginem temperari oportere statuo1 vel potius nostram civitatem exemplar esse debere illius exemplaris et archetypi mundanae civitatis4 ,nam qui universitatis ordinem penitus perspexit1 suae civitatis statum multo melius temperabit4 ,et quemadmodum in republica bene constituta sunt quaedam majestatis et imperii perpetuae leges1 quaedam vero#b per varia #ej tempora ac rerum opportunitate mutantur1 item ordinarii quidam sunt magistratus lege creati ad jurisdictiones1 ad aerarii tutelam1 ad sarta tecta civitatis1 ad annonae procurationem1 ad salutis publicae curam1 item ministri magistratuum locis omnibus dispositi1 ad exsequenda principum ac magistratuum jussa3 ita quoque consentaneum est1 providum naturae parentem ,deum leges quasdam perpetuas et inviolabiles sanxisse1 ratos scilicet orbium cursus ac recursus1 quorum tanta constantia est1 ut ab ortus sui primordio ne momento quidem aberraverint a tramite4 ,nec dubium est1 quin angelos quasi principes in coelo1 his inferiores in elementis collocarit1 alios ad obeunda sacra1 qui quasi sacrifici mentes puriores ac sanctiores1 velut hostias1 ,deo immortali sacrificant ac vota precesque offerunt#c1 quosdam civitatibus ac imperiis praepositos1 quos ,graeci#d 1 ,latini ,deos tutelares appellabant ac persuasum habebant1 non prius civitates expugnari aut capi posse1 quam tutores illos ac praefectos urbium votis ac supplicationibus evocarent#e1 quo pertinet illud3 ,excessere ,dii1 quibus hoc imperium steterat4 #a4 ,addit alius codex3 a ,deo4 #b4 ,additur alibi3 quae4 #c4 ,alius3 afferunt4 #d4 ,alii3 ,proclus4 #e4 ,evocatio est apud ,curtium lib4 #b4 ,,fridericus3 ,civitatum moderatores 1 vocat ,plato#a1 4 #a4 ,in politicis4 ,,salomo3 ,illud arcanum1 ut optima quaeque#a1 ,plato ab ,ebraeis acceperat2 sic enim in sacris litteris legimus1 ,deum terminos ac fines populorum pro angelorum numero statuisse2 nec dubitandum est1 angelorum partem coelestibus1 partem elementis1 partem hominibus praefici1 alios quidem ad praemia bonorum1 alios ad supplicia impiorum4 ,huc enim pertinet carmen illud ,davidis#b3 principes populorum congregati sunt cum ,deo ,abrahami1 quoniam in ,deum intenti sunt tutores terrarum4 ,id enim proprie#c significant haec verba quos eodem versu principes populorum appellat4 ,at tametsi#d ,plato a ,diis praefectos#e scribit1 horum tamen omnium ducem ac principem exercituum daemonum ac ,deorum ter maximum ,deum appellat1 cujus currum caeteri consequantur3 1 4 ,quod idem a ,davidis odis expressum est hoc versu#f3 currus ,dei exercituum multiplex viginti millia laetantium4 ,quem locum sic reddidit ,chaldaeus paraphrastes3 currus ,dei viginti millia ignis ardentis1 duo millia angelorum ducunt illos1 divinitas ,dei est#g super illos1 ut intelligamus1 ,deum placida quiete fruentem angelorum ac daemonum ministeriis ac obsequiis uti4 #a4 ,alius3 quoque4 #b4 ,psalm #df 7#dg71 #aj4 #c4 ,alius3 praecipue4 #d4 ,alibi3 attamen etsi4 #e4 ,alius3 profectos4 #f4 ,psalm #fg 7#fh71 #ah4 #g4 ,alius3 quiescit4 ,,curtius3 ,illud etiam in natura videmus1 quod in republica1 bene constituta scilicet1 leges interdum mutari ac pro curatoribus#a ordinariis extraordinarios constitui1 idque ad reipublicae salutem4 ,ita quoque naturae #ea leges suspendi#b ac nova quaedam praeter naturam1 ostenta1 prodigia1 morbos populares1 incendia terrarum1 diluviones aquarum cieri1 ne quis putet1 ulla legum naturalium necessitate ,deum alligari1 ut ante#c ,toralba demonstravit4 ,quid enim absurdius esset1 quam in civitate regem suis imperiis ac legibus solutum1 ut leges pro temporum varietate corrigere et emendare possit1 ,deum vero mundi principem ac parentem suis legibus obligari8 ,non debent igitur angelorum ac daemonum naturales actiones censeri1 quae#d praeter ordinem naturae consuetum fiunt1 ut flumina retroferri1 maria scindi1 flammas deorsum dejici1 quae non nisi divina potestate ac consensu#e fieri possunt4 #a4 ,alius3 magistratibus4 #b4 ,alius3 sustineri4 #c4 ,alibi3 acute4 #d4 ,alibi3 cum4 #e4 ,alibi3 concessu4 ,,senamus3 ,nihil bonum mihi videtur1 quod praeter naturam fiat1 ut ,aristoteles scribit3 4 ,,salomo3 ,ignoscendum opinor ,aristoteli1 rerum divinarum imperito1 imo potius contemptori4 ,,senamus#a3 ,quid vetat igitur1 quominus omnia quae natur fiunt1 a daemonibus et angelis fieri dicamus8 #a4 ,alii rectius3 ,,fridericus4 ,,salomo3 ,pleraque nasci ac paulatim augeri videmus ab ea vi1 quam originis cujusque principio ,deus indidit1 sine ulla daemonum aut angelorum actione1 puta stirpes et animantia1 quae suapte vi1 primordio sui generis divinitus tributa1 suum genus propagant#a4 ,idem judicandum de lapidibus1 metallis1 fossilibus1 quae terra modice culta et etiam inculta sponte profert4 ,sed praeter hanc animantium ac stirpium generationem est alia#b quaedam ordinaria et solennis1 quae#c solet quotannis recurrere1 attamen praeter naturae leges1 quibus quidem ex semine genera propagantur1 ut omnia illa piscium examina1 quae derepente stata magnitudine eodem tempore1#d iisdem littoribus exoriuntur1 quorum#e nec semina in vadis aut littoribus aut saxis aut alga usquam apparent1 nec ulla vestigia parentum4 ,nam eorum1 quae a parentibus originem habent1 sua sunt semina1 sua incrementa1 et ut paulatim exsurgunt1 ita quoque sensim tabescunt4 ,illa vero momento in justam magnitudinem erumpunt ac paulo post1 nisi capiuntur#f1 evanescunt1 ut thynnorum agmina1 quae cubica figura tanta vi ac multitudine in ,hellespontum tranant e ,ponto1 ut saepe naves ac retia validissimis viribus subvertant1 neque tantum in ,hellesponto1 sed etiam apud ,rhodios ,elopes#g ejusdem magnitudinis tantis agminibus prodeunt1 ut ,rhodiorum alimento diu sufficere possint4 ,nec dubito1 quin aliis quoque littoribus consimilis piscium annona divinitus#h tribuatur accolarum inopiam ac tenuitatem sublevatura4 #a4 ,alius3 propugnant4 #b4 ,alibi3 lux4 #c4 ,alius3 quia4 #d4 ,alibi3 littore1 iisdem temporibus4 #e4 ,desunt haec tredecim sequentia in alio codice4 #f4 ,alius3 capiantur4 #g4 ,vel3 helopes4 #h4 ,deest in alio codice4 ,,fridericus3 ,ego quidem apud ,batavos salmonum ac sturionum1 quos #eb siluros appellant1 tantam piscationem vidi1 ut in finitimas regiones#a non sine ingenti quaestu transveherentur1 nec procul a ,batavia circa fretum ,ixium1 haleces tot ac tantis legionibus ,octobri mense prodire1 ut iis capiendis piscatorum copia1 quae maxima est1 sufficere nullo modo posset1 unde in universam ,galliam1 ,germaniam utramque1 ,britanniam cum uberrimo quaestu transvehi4 ,sed illud mirum1 quod cum justa magnitudine momento prodirent1 nulla tamen semina1 nulli foetus ac ne ulla quidem vestigia videantur4 ,quae quum a piscatoribus et mercatoribus exquirerem#b1 narrabant illi1 ad ,orcades insulas arcarum multitudinem admirabilem annuis piscatoribus redundare#c et in littore ,celtico statam esse galeorum piscationem mense ,martio#d1 deinde ,aprili scombrorum2 unde tamen tot agmina prodirent1 scire neminem4 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,alius3 conquirerem4 #c4 ,alius3 redundari4 #d4 ,alius3 ,martis4 ,,curtius3 ,ipse vidi saepius in ,galliae ,narbonensis littore examina mugilum stato anni tempore semper remeare et in proximo littore ,massiliensi apicarum#a1 item in adversis ,africae littoribus trissarum#b1 quas accolae juratas#c1 nostri alosas appellant1 copiam ceteris#d littoribus inusitatam4 #a4 ,alius3 aprarum4 #b4 ,alius3 frissarum4 #c4 ,alius3 ejuratas4 #d4 ,alius3 nostris4 ,,coronaeus3 ,etiam ,cretenses nostri annuas habent gobionum legiones1 quibus insula mirifice sustentatur1 sed ea multitudine#a1 ut ab eodem utero1 eadem hora1 eodem momento natae aut coelitus delapsae aut ex intimis terrae visceribus erutae videri possint4 ,item e littore ,siculo muraenarum maxima copia quotannis exsurgit4 #a4 ,alius3 magnitudine4 ,,toralba3 ,non vestris tantum hominibus1 sed nostris quoque liberalissimus naturae parens providit4 ,nam ,calaei#a circa ,lusitaniae littora solennes habent chalcidum1 quas sardinias#b vocant1 piscationes1 et procul a littoribus ,europae in ,atlantico asellorum ingens erumpit copia1 paulo post aestivum solstitium1 non sine magna piscantium admiratione4 ,sed cum intentos#c lucro piscatores aspiceremus1 nec tamen1 unde tanta ubertas tam repente prodiret1 admirari#d his iambicis invecti sumus in avaros piscatores3 ,avare piscator1 freta ,qui trajicis ferventia1 ,piscationis aemulus6 ,dic1 si potes1 7sed quis potest87 ,vis unde tanta piscium ,fulgentibus per aequora ,squamis#e repente prodeat8 ,est omnibus ac singulis ,ab ortu magnitudo par1 ,est aequa moles corporis1 ,adepta mox originem #ec ,et incrementa partium4 ,nusquam ulla partus semina1 ,nec ulla sunt vestigia#f1 ,nec alga vilis cochleas ,progerminat#g a caudice1 ,profunda nec maris vada1 ,nec altis saxa rupibus1 ,nec pura gignunt littora1 ,nec ,aphrodites candidae#h ,genetrix spuma#i procreat4 ,quis agmen illud cubica ,figura piscium regit#aj1 ,aut unde lucidus fretum ,invadit halec ,ixium1 ,distenta rumpens retia#aa ,revulsis ante navibus8 ,recenseamne cetera8 ,vix orbe toto littus est1 ,quod non abundet piscibus1 ,largitione coelica1 ,et quae#ab marinis sedibus ,procul#ac pascuntur alites1 ,aut delicatioribus ,cicadum legionibus1 ,cum fruge pingues evolant ,nomadum#ad ad solitudines1 ,ut improborum poena sint1 ,bonorum justa praemia4 ,o numen admirabile6 ,o celsitudo maxima ,procuratoris optimi1 ,qui nutu nutrit omnia6 #a4 ,alius3 ,colesiaci4 #b4 ,alius3 serdunas1 vel3 sardumas4 7,cf4 ,plin4 h4 n4 #cb1 #ec47 #c4 ,alibi3 intentione4 #d4 ,alibi3 admirari4 #e4 ,alibi3 alis4 #f4 ,alius codex quinque haec antecedentia versus ita legit3 ,adepta moles corporis ,aqua mox incrementa et ,originem partium nusquam1 ,sec ulla partus semina1 ,nec sunt ulla vestigia etc4 #g4 ,alius3 progermines4 #h4 ,alius3 candida4 #i4 ,alius3 spumae4 #aj4 ,alius3 regitur4 #aa4 ,alius3 ilia4 #ab4 ,alius3 qui2 alius3 aquae4 #ac4 ,alius3 nova4 #ad4 ,alius3 ,modo dum4 ,,octavius3 ,video ego vos plus otii piscationi#a1 quam aucupio dedisse4 ,saepe cum ,volaterranis finitimis nostris non sine admiratione spectavi1 #ed advolantes exercitus palumbarum1 cum tamen in continenti nullae aut#b ne ovorum quidem aut nidorum ulla usquam imago reperiatur1 multo minus etiam in proximis insulis4 ,at si quis ab ,africa#c trajecto mari mediterraneo evolare putet flantibus#d austris1 facile refellitur immani spatio milliarium ,,mcc2 omnibus tamen accolis#e constat1 a plaga maritima involare in continentem4 #a4 ,alibi3 otio piscationis plus4 #b4 ,alius3 ac4 #c4 ,alibi3 ,austria4 #d4 ,alii legunt3 santis1 id quod sine sensu4 #e4 ,deest in alio codice4 ,,curtius3 ,cum agerem in ,gallia1 callidus quidam auceps noctu facibus#a accensis palumborum multa millia#b1 quae ab oceano in littus ,rhotomagum versus advolaverant1 nullo negotio venabatur4 ,cum ab illo percontarer1 unde tanta vis palumborum8 illud reposuit1 illis#c tantum annis advolare1 quibus abundaret fagina glans1 qua pascantur4 ,item liviarum et earum#d avium#e1 quas ipse patria lingua pluviers8#f appellabat1 e genere columbarum1 examina infinita in ,aurelianorum agros impluere1 nusquam tamen nidos ac ne ciborum quidem in ingluvie aut ventriculo argumentum#g exstare4 ,et in pagis#h ,andium anseres sylvestres coelitus accedere et1 gramine pascuorum#i momento saginatos1 proventus uberrimos incolis afferre4 #a4 ,alibi3 fascibus4 #b4 ,alius3 vim4 #c4 ,alius3 iis4 #d4 ,alius3 ,luciarum et ,acarum4 #e4 ,alibi3 ranium4 #f4 ,alii3 pluvieres4 #g4 ,addit alius3 aliquid4 #h4 ,alius3 agris4 #i4 ,alius3 pascuarum4 ,,senamus3 ,at in littore ,neapolitano coturnicum annuam piscationem videre potuistis1 quae cum flantibus coris in ,mediterraneum transvolare conantur1 demergi ac mortuae in littus ejici#a solent4 ,ita quoque avium greges opinor avolare et revolare1 tum flumina1 maria1 montes trajicere1 ut#b grues1 hirundines1 ciconiae1 accipitres1 anseres et anates sylvestres#c1 coturnices vero alarum brevitate debiles et adipe graves merguntur4 ,ut#d enim regiones omnes hieme conquiras1 nusquam#e tamen hirundinem reperias4 #a4 ,alius3 rejici4 #b4 ,alibi3 et4 #c4 ,desunt quatuor haec antecedentia verba in alio codice4 #d4 ,alibi3 ,et4 #e4 ,in eodem codice desunt sequentia haec quatuor verba4 ,,salomo3 ,senamus omnia argute derivare conatur ad naturae causas4 ,at#a quidem originis initio ,deus jussit#b1 aquas non solum aquatilia1 sed etiam volatilia promere4 ,itaque in sacris libris legimus#c1 coturnices a plaga maritima ad ,isralitarum castra spiritu ,dei disjectas tanta multitudine1 ut spatio itineris diurni duobus cubitis in altitudinem undeque castra complecterentur4 ,castra vero quanta fuerint1 intelligi potest ex eo1 quod #fjjjjj civium1 qui arma ferebant1 censa#d fuerunt4 ,ex quo intelligitur#e1 seniorum1 juniorum1 foeminarum1 servorum peregrinorum1 quae censa non fuere1 multitudinem triplo majorem exstitisse4 ,ac nihilominus tantae multitudini#f coturnices non solum mense toto suffecisse constat1 verum etiam cupiditatem carnium vorandarum#g ad nauseam usque explevisse4 ,quod igitur legimus1 #ee tot examina coturnicum spiritu ,dei ab oris maritimis abrepta fuisse1 satis intelligitur1 fuisse extraordinariam generationem1 angelis divino concessu ac munere procurantibus1 non aliter quam illa1 quae dixistis1 piscium ac avium repentina examina1 angelorum officiis ad hominum alimenta1 mirabili ,dei procuratione ac bonitate comparantur1 ut etiam illud manna1 quo ,isralitae in deserta solitudine annos amplius ,,xl pasti fuere1 qui cibus angelorum#h diserte vocatur1 non quod manna vescantur angeli1 sed quia nullis naturae causis ordinariis angelorum curatione quotidie#i fuerit praestitum4 #a4 ,alius3 ,et4 #b4 ,genes4 #a1 #bj4 #c4 ,numerorum #ai sqq4 #d4 ,alius3 secuta4 #e4 ,numerorum #a et #b4 #f4 ,alius3 multitudinis4 #g4 ,deest in alio codice4 #h4 ,psalm4 #gg 7#gh71 #be4 ,sapient4 #af1 #bj4 #i4 ,alius3 quotidie implueret4 ,,senamus3 ,non video1 cur angelorum vel daemonum procuratione sit opus1 si sola ,dei voluntate#a ista fieri possunt4 #a4 ,alius3 bonitate4 #b4 ,deest haec ,senami interlocutio in alio codice4 ,,salomo3 ,aliud est de divina voluntate1 aliud de potestate disputare2 ,deus enim post mundi creationem#a ab omni opere conquievisse et locis omnibus angeli ,deo diligenter#b inservire ac jussa ejus#c exsequi produntur#d4 ,huc enim spectat illud1 quod dicitur1 ,deum coetus angelorum convocare1 quod ,rabbi ,moses#e interpretatur3 angelorum officiis ac muneribus uti4 ,nam cum dixisset1 se primogenitos ,aegyptiorum trucidaturum1 eodem tamen capite subjecit#f1 se non passurum1 carnificem in illa clade populi sui tecta subire4 ,idem3 ,increpabo1 inquit1 aquilonarem istum cacodaemona1 quominus fruges absumat#g4 #a4 ,alius3 conditionem4 #b4 ,alius3 semper1 id quod vero in alio codice deest4 #c4 ,addit alius3 diligenter4 #d4 ,ps4 #ajc 7#ajd71 #bj sq42 #adg 7#adh71 #b4 #e4 ,libro ,,iii ,more ,nebochim4 #f4 ,exodi #ab1 #bc4 #g4 ,malach4 #c1 #aa4 ,jol #b1 #bj4 ,amos #c4 #d1 #f sq4 ,,senamus3 ,cur igitur toties ac tam saepe contestatur populum1 saepe pestem1 famem1 calamitates omnes a se invectas#a8 #a4 ,levit4 #bf4 ,deuteron4 #bh4 ,alii legunt3 immissas1 alii3 inventas4 ,,salomo3 ,ne ad angelorum ac daemonum cultum prolaberentur1 sed ab unius ,dei manu ac potestate omnia pendere persuasum haberent1 cujus tamen decreta daemones#a nunquam#b injussi exsequantur4 ,argumento sit1 quod cum ,rex ,achabus multa nefarie#c gessisset1 tandem#d a sortilegis persuasus tertio praelio#e contra ,syriae regem dimicare1 ,michaeam prophetam prius consulendum putavit4 ,hic vates consultus3 ,vidi1 inquit1 ,deum in sublimi solio sedentem et omnes exercitus angelorum circumstantes2 ad quos ille3 ,quis vestrum1 inquit1 persuadebit ,achabo1 ut praelium committat et occidatur#f8 ,cumque alius aliud diceret1 prodiit quidam spiritus et coram ,deo stans3 ,ego1 inquit1 persuadebo6 ,ad quem ,deus3 ,qua in re8 ,hic3 ,ego ero spiritus mendax in ore prophetarum ejus4 ,tum ,deus ad illum3 ,persuadebis simulque conficies1 abi igitur et facito6 ,quidam theologi tradunt1 spiritum illum fuisse ,nabothum#g1 #ef quem ,jesabella regina calumniis circumventum1 annuente rege1 crudelissime trucidari jusserat1 ut rex agro1 quem nec prece nec pretio extorquere poterat1 capitali fraude frueretur4 #a4 ,deest in aliis codicibus4 #b4 ,alius3 neque4 #c4 ,alius3 nefaria4 #d4 ,alii3 id4 #e4 ,alius3 bello4 #f4 #a 7#c7 ,reg4 #bb1 #ai4 #bb4 #g4 #a 7#c7 ,regum #ba1 #a sq4 #b 7#d7 ,regum #i1 #ba4 #be sq4 ,,curtius3 ,illud quidem ,academicis ac ,platonicorum#a principi persuasum est1 qui ultionis cupiditate incensi trucidantur1 mortuos ultionem modis omnibus reposcere4 #a4 ,alius3 ,platoni4 ,,salomo3 ,poterat ,deus solo nutu ,achabum regem perdere1 sed videtis belli occasionem falsos vates angelorum consilium accersitum1 ultorem denique divini decreti administrum4 ,consimile concilium coactum dicitur1 priusquam ulla potestas diabolo#a fieret in ,jobum1 cui concilio dicitur ,satan adfuisse4 ,qua loquendi similitudine satis intelligitur1 non congruere divinae majestati1 per se agere1 quae#b angelorum officio#c possit4 ,cui congruit illud1 quod ,jedacus#d ,levita in ,porta lucis#e scripsit1 ab infernis terrae sedibus usque ad summum coeli verticem omnia daemonum et angelorum plenissima esse4 ,idem alibi a coeli cardinibus ac decumanis angelos spirare scribit1 a bonis quidem bona1 a noxiis bella1 sterilitates1 populares morbos ac bestias nocentissimas ad scelerum vindictam procurari4 #a4 ,alius3 daemoni4 #b4 ,desunt haec sequentia quatuor verba in alio codice4 #c4 ,alibi3 ministerio4 #d4 ,alii3 ,bedacus4 #e4 ,liber rabbinicus4 ,,fridericus3 ,cum in rerum natura nihil frustra conditum sit1 si omnia solo nutu ,dei fierent1 ut principio sola voluntate ,dei omnia creata sunt1 tot angeli ac daemones frustra exstitissent4 ,,toralba3 ,quaedam animantia generantur ad breve tempus1 quae officio defuncta penitus evanescunt4 ,et quidem ,plinius#a ad stuporem usque miratur1 ,seleucidas aves in montem ,casium1 sole cancrum subeunte1 advolare1 ut#b insectorum multitudinem populentur#c1 quo minus viva noceant frugibus1 vel odore mortua4 ,quibus depastis ita disparent1 ut nusquam terrarum reperiantur4 ,neque enim singulis1 sed statis quibusdam annis1 cum insectorum vis abundantius excrevit1 advolare consueverunt4 ,aristoteles quoque cum ,plinio tradit#d1 murium agrestium examina1 quae non saepe1 sed tamen judicio agricolarum nimis saepe spectantur1 populatis frugibus sic evanescere1 ut nec in superficie nec in visceribus terrarum vel unus quidem reperiatur4 #a4 ,hist4 nat4 #aj1 #ci4 #b4 ,alibi3 et4 #c4 ,alibi3 populari4 #d4 ,alibi3 tradunt4 7,plinii hist4 nat4 #aj1 #he47 ,,salomo3 ,illud etiam in sacris litteris testatum habemus1 cum locustarum multitudine totam ,aegyptum ,deus contexisset1 poenitentia ,pharaonis et ,moysis precibus omnes eodem impetu sic avolarunt1 ut ne una quidem in tanta ac tam late patenti regione restaret4 ,,senamus3 ,nihil mirum#a1 si avolarunt bene pastae1 quae famelicae advolarant4 ,quis autem intimas terrarum cavernas et latebras subiit1 ut demortuorum murium#b cadaveribus parentaret8 ,multa popularibus erroribus #eg implicantur1 quae tandem vidimus explicari4 ,hirundines enim1 quae ad internecionem natae sunt1 flantibus ventis#c aquariis#d involant1 spirantibus ,africis autem#e revolant#f ac totas hiemes subter maritimas rupes delitescunt1 ut saepius in mari ,suecico a piscatoribus deprehensae dicuntur#g1 quoniam loca maritima caeteris semper tepidiora sunt1 propter calorem1 qui jactatione maris oritur#h ac saepe impetu procellarum perinde ut subjectis ignibus effervescunt4 ,sunt etiam qui putant1 hirundines profundissima vada maris penetrare4 #a4 ,alibi3 minus4 #b4 ,deest in alio codice4 #c4 ,deest in alio codice4 #d4 ,alibi3 austris1 vel aviariis4 #e4 ,deest in alio codice4 #f4 ,alius3 evolant4 #g4 ,alius3 dicantur4 #h4 ,alius3 cietur4 ,,toralba3 ,ut#a in intimis vadis hirundines delitescant1 nulla ratione fieri potest1 cum intercluso spiritu animalia1 quae pulmones habent1 repente moriantur4 ,nam etsi glires#b sopore oppressi totas hiemes dormiant1 nec ullis ictibus aut vulneribus excitentur1 si tamen aquis demergantur1 derepente#c absiliunt4 #a4 ,desiderantur antecedentia haec undecim ,toralbae verba in alio codice4 #b4 ,alibi3 glirides4 #c4 ,deest in alio codice4 ,,curtius3 ,sed ut redeant#a hirundines1 grues1 ciconiae1 nidos tamen et ova videmus1 piscium tamen aut palumbarum aut anserum sylvestrium ova nusquam reperiuntur4 ,ut enim demus1 stirpes1 scarabaeas1 locustas1 bruchos#b1 mures1 ranas sine semine solo putrido ortum debere1 fieri tamen nequit1 ut tanta piscium et avium examina statim incrementum derepente per naturam adipiscantur1 et#c neglecta penitus evanescant4 #a4 ,alius false3 credant4 #b4 ,deest in alio codice4 ,est autem bruchus locustarum seu gryllorum quaedam species4 7,n47 #c4 ,alius3 ut4 ,,toralba3 ,quoniam ,senamo persuaderi nequit1 animantium ortus et obitus alios esse1 quam a naturalibus causis1 illud ab omnibus physicam tractantibus serio libenter discam1 unde tanta ranunculorum multitudo1 ordientibus aestate caloribus ac siccitate1 momento cum imbre gravi decidat4 ,neque#a enim semine1 neque parentum coitu#b1 nec limo terrarum aut aquarum in are sublimi gigni possunt4 #a4 ,alibi3 ,non4 #b4 ,alibi3 e vita4 ,,senamus3 ,ego semper existimavi1 calidissimos imbres in pulveream terram delapsos materiam aptissimam ad ranunculos gignendos nancisci4 ,,toralba3 ,at generatio perfectissimorum animantium momento per naturam fieri nequit1 cujus rei periculum saepe feci1 cum fossam ardenti aestate aqua complerem1 menstruo spatio exsiccata fossa rudimenta ranunculorum folliculo nigro contecta et caudata apparebant#a1 cujusmodi examina natare vidimus in palustribus locis1 in quibus est copia ranarum2 sequenti mense ruptis follibus1 quadrupedes ranunculi absilierunt4 ,sed ut brevissimo unius horae spatio ranae quadrupedes partibus omnibus absolutae gigni queant1 per naturam fieri non posse#b existimo1 et ut planum sit in are sublimi repente#c procreari ranunculos1 argumento sit1 quod saepissime in #eh arboribus ipsis ac potissimum in salicibus1 quarum resecta capita sunt calidiora#d1 ranunculi caduci post imbres aestivos reperiuntur aeque ac humi4 #a4 ,alii3 appareant4 #b4 ,alibi3 non potest4 #c4 ,alibi3 derepente4 #d4 ,alius3 latiora4 ,,coronaeus3 ,probabilius videtur1 pulveris et atomorum copiam cum exspirationibus ac vaporibus impetu ventorum in mediam regionem subvehi1 unde ranae ac lapides geniti saepe depluant4 ,cum enim ,cremae tempestas me adolescente orta esset1 lapides caducos cum imbribus depluisse constat1 atque unum tanti#a ponderis exstitisse1 ut decem libras aequaret#b1 glauci coloris ac sulphurei odoris2 sed brevitas temporis1 quo imbres in are coguntur1 aperte convincit1 ea aeque#c daemonum opus esse ac#d ranunculi1 quos in ,aegypto coram ,pharaone sortilegi excitarunt4 #a4 ,alius3 tantum4 #b4 ,alius3 exaequaret4 #c4 ,alius3 eaque4 #d4 ,alius3 ut4 ,,fridericus3 ,si ,deus animantibus sui generis propagandi potestatem dedit atque etiam ipsis#a elementis stirpium atque#b animalium producendorum vim indidit1 quanto magis angelis ac daemonibus vim eandem adjecit8#c ,id enim planum fuit#d ex illa ranarum procreatione apud ,pharaonem#e1 quam verissimam fuisse scribit ,moses4 #a4 ,alibi3 ipse4 #b4 ,alius3 et4 #c4 ,alius3 indidit4 #d4 ,alibi3 fit4 #e4 ,alius3 coram ,pharaone4 ,,senamus3 ,quid autem vetat1 quominus procellas1 tonitrua1 fulmina1 ventos a daemonibus cieri fateantur1 si haec ab illis fieri concedimus8 ,sin haec ipsa naturae occulta conspiratione ac numine sine daemonibus fiant1 illa quoque a natura pendere consentaneum est4 ,,octavius3 ,antea semper existimaveram1 ventos ac procellas a natura ipsa excitari1 quousque cadaver illud ,aegyptium1 quod a me in navim illatum est1 ex edicto naucleri in mare dejecissem2 mox enim procellae violentissimae acquieverunt4 ,neque propterea id contigisse putarem1 nisi nautarum omnium vocibus ac usu diuturno#a ipsisque nauticis legibus ac judiciis#b comprobatum et exploratum haberem4 #a4 ,alibi3 diurno4 #b4 ,alii3 indiciis4 ,,fridericus3 ,recordor veteres ,heracliti1 ,theophrasti ac ,plutarchi#a querelas1 hominum diffidentiam et obesse1 quominus certissimam de rebus maximis et abditis cognitionem assequamur4 ,neque enim temere ac leviter assentiendum opinor1 neque nimis pertinaciter dissentiendum4 #a4 ,in vita ,coriolani in fine4 ,plotinus in libro de anima et daemonibus4 ,,toralba3 ,cum diutissime in ,peripateticorum decretis acquievissem ac multa plus auctoritati quam rationi tribuendum putarem1 nihil me ab his erroribus aeque liberavit ac motus elementorum ac praecipue maris4 ,posuit enim ,aristoteles#a quasi naturae miraculum1 illud scilicet moventium ac mobilium extrema simul esse2 quo fundamento concusso cetera quoque impulsu levissimo ruinam minantur et eo nos deducunt1 ut angelorum ac daemonum immortaliumque omnium#b actiones alienas a natura#c confiteri cogamur4 #a4 ,physicor4 l4 ,,vii1 c4 #d4 #b4 ,alibi3 animorum4 #c4 ,alius3 terra4 #ei ,,senamus3 ,decretum illud non modo ,aristotelis et philosophorum pene omnium autoritate1 verum etiam tot ac tantis rationibus niti videtur1 ut subverti difficillime possit4 ,nam si causas effectrices praesentes effectibus esse convenit1 profecto moventis ac mobilis extrema simul esse necesse est2 verum illud1 hoc igitur4 ,cuncta quidem spiritum1 spiritus musculos1 musculi brachia1 brachia fundam1 funda lapidem1 lapis bestiam aut quid aliud movet1 fit tamen ut mobilium ac moventium extrema sint simul4 ,,toralba3 ,demus1 hoc verum esse in exemplis his1 falsum tamen est in magnete ferrum attrahente1 in succino paleas eliciente1 in naphta#a ignes eminus concipiente1 in torpedine piscatores stupefaciente1 in hoste hosti pallorem aut ruborem excitante1 in luna oceanum commovente1 a qua tamen spatiis pene#b infinitis est avulsa4 #a4 ,alius3 nephite4 #b4 ,deest in aliis4 ,,senamus3 ,at vim illam seu magnetis seu torpedinis seu lunae ab extremis ad extrema per media penetrare1 quis non videt8 ,argumento sit1 quod ferrum a magnete longius aliquando distans1 quam ut vis lapidis eo pervenire possit1 non movetur4 ,,toralba3 ,sit ita1 non propterea tamen piscatoris retia aut virga stupefiunt1 nec item mare a luna1 ar ab igne1 aqua ab are agitatur1 sed in summa coeli puritate ac tranquillitate oceanus fluit ac refluit1 non quidem totus1 ut plerique arbitrantur oceanum quasi animal spirare ac respirare1 sed partes tantum littoribus propiores1 aut quae non longissime a littoribus#a distant1 oceanum aeque immobilem percipiunt1 coelo tranquillo ac sereno1 ut marmoream tabulam4 #a4 ,alibi inseritur3 discedunt1 nam quae longissimis spatiis a littoribus4 ,,senamus3 ,aristotelis dictum ex#a ipsius scriptis sic interpretari possumus1 ut mobilium partem moveri1 partem quiescere velit1 nam alterius pedis motus alterius quies futura est4 #a4 ,alibi3 ab4 ,,toralba3 ,id etiam falsum in avium volatu reperietur1 in telis missilibus1 quae tota moventur1 nulla sui parte stabili1 falsum in coelestibus globis1 qui toti circumaguntur1 nec ulla pars eorum quiescit1 ut perspicuis demonstrationibus docui#a et usu ipso compertum est4 ,jam autem ab ultima memoria exploratum habemus1 exoriente luna supra horizontem exundare oceanum in aestuaria consueta sex horas1 quibus ad circulum meridianum luna progreditur1 declinante luna a meridiano1 redire oceanum in alveos totidem horarum spatio1 post occasum ab horizonte usque ad meridianum noctis circulum1 influere rursus in eadem littora eodem temporis decursu1 ac tum#b in alveum1 luna ad horizontem redeunte1 mirabili utriusque naturae consensu redire4 #a4 ,alii3 ,eudoxi vel edocti4 #b4 ,alius3 tandem4 #fj ,,senamus3 ,neque constans mihi videtur1 neque aequabilis ille motus1 cum sole et luna conjunctis et oppositis fluxus oceani multo magis intumescat4 ,,fridericus3 ,hujus varietatis causas cum exquirerem1 animadverti1 lunam in coitu vel oppositu supremam excentrici#a apsida pertingere1 in quadratis vero hypogaeum1 quasi secum una#b traheret oceani gurgites1 quo altius subvehitur a terris1 quoniam non magis distat hypogaeum lunae ab oceano#c1 quam apsis#d lunae ab hypogaeo4 ,ex quo intelligitur1 duplo#e intervallo lunam a terris abesse in auge#f excentrici1 eoque magis situm fuerit in apside epicycli1 sed#g in mari mediterraneo ac potissimum in ,adriatici carceribus et augustiis nullus fere fluxus percipitur1 tantisper luna in hypogaeo excentrici versatur1 h4e4 in trajectionibus quadratis1 quibuscum luna propinquius#h abest a terris4 #a4 ,alius3 ex centri4 #b4 ,alius3 luna4 #c4 ,ptolomaeus lib4 ,v1 cap4 #g4 #d4 ,alii3 ipsis4 #e4 ,alibi3 duplici4 #f4 ,alius3 hypogaeo4 #g4 ,alius3 seu4 #h4 ,alius3 propius4 ,,senamus3 ,at efficacius mobile agitatur1 quo propius est motori1 vel#a in magnete vidimus graviores acus magnetem contingere1 leviores a consequentibus contactu trahi4 #a4 ,alibi3 ut vel3 et4 ,,fridericus3 ,imo lunam altius a terris subvectam oceanum quasi secum evehere consentaneum est4 ,,toralba3 ,hujus ergo agitationis oceani causam effectricem ad lunam referri videmus1 quandoquidem motus aquarum ut rerum omnium gravium1 rectus est ad centrum2 alius est enim#a aquarum motus ab aris#b agitatione1 alius item sine ulla commotione1 tametsi rarior1 ut ,plinius de quodam ,italiae lacu scribit1 turbari#c ac fluctibus intumescere non modo sine ulla ventorum vi1 sed etiam in summa coeli tranquillitate4 ,jam vero cum nulla res exanimis moveatur a seipsa1 confitendum est1 a daemonibus hanc agitationem aquarum cieri1 atque eo pertinet illud#d de sagarum mirabili potestate3 ,et tonat ignaro coelum ,jove vocibus isdem1 ,humentes late nebulas numerisque solutis ,excussere comas ventis cessantibus1 aequor ,intumuit rursus1 vetitum sentire procellas1 ,conticuit turbante ,noto#e4 #a4 ,alius3 etiam4 #b4 ,deest alibi4 #c4 ,addit alius3 eum4 #d4 ,lucani ,phars4 #d4 #e4 ,alius3 voto4 ,,senamus3 ,ut haec vera sint1 quae mihi quidem ignota sunt1 atque haud scio an cuiquam re ipsa comperta plane fuerint1 non tamen ad exemplum debent trahi4 ,,coronaeus3 ,ne in singulis haereamus1 demonstrandum est1 opinor1 aris agitationem vel a sole vel ab animantibus vel a daemonibus excitari1 quartum nihil est4 #fa ,,toralba3 ,quemadmodum oceanum a luna1 sic arem a sole#a cieri ac moveri statuo4 ,et quemadmodum oceani fluctus augentur vel minuuntur aris agitatione violenta1 sic aris motus ordinarius et naturae congruus saepe extraordinaria daemonum vi ac potestate conturbatur4 #a4 ,alibi3 ,jove4 ,,senamus3 ,si ventus oritur ab exhalatione calida sicca1 quae#a ,noto obliquo proximam sibi deinceps impellit1 ut ,aristoteles tradit1 non video1 quam ob rem extraordinarias agitationes aris impulsu daemonum constituere debeamus4 #a4 ,desunt haec septem sequentia verba in alio codice4 #b4 ,alius3 motu4 ,,octavius3 ,antiquorum definitio visa mihi est multo verior1 ut scilicet ventus sit aris fluxus2 plerique fluctum legere malunt1 sed ,graeca vox #a 1 cum fluctu1 quo significatur1 ambiguitatem tollit4 #a4 ,alius3 4 ,,toralba3 ,hanc definitionem1 ut omnia#a physicorum decreta1 convellens ,aristoteles nulla probabili ratione ad exspirationes fumosas refert#b1 quibus tamen nihil magis insensibile1 tempestate vero#c nihil violentius fieri potest4 ,quod autem natura fit1 violentum esse nequit2 videmus enim procellarum tantos impetus1 ut silvae revellantur#d1 turres dejiciantur1 aedificia subruantur1 ingentes arbores turbinibus coelo delapsis distorqueantur1 naves vorticibus rapidissimis in orbem circumactae demergantur1 cum tamen aris motus nec circularis sit1 nec per naturam deorsum fereatur4 #a4 ,alibi3 omnium4 #b4 ,alius3 effugit4 #c4 ,alibi3 tamen4 #d4 ,alius3 releventur4 ,,senamus3 ,etiam vidistis1 opinor1 ac saepe legistis1 exiguo pulvere nitri ac sulphuris1 igne concepto1 turres ingentes ac moenia funditus everti4 ,,toralba3 ,id quidem nec#a in subterraneis locis1 ne penetratio corporum sequatur1 sed nulla existere potest in aris immensa raritate1 ac propterea in turribus ac moenibus succutiendis ac evertendis per cuniculos illud praecipue cavetur1 ne qua#b rima pateat aut fissura#c4 ,jam vero expirationes illae non modo subtiles1 quae propter sui tenuitatem sensum oculorum fugiunt1 sed atra caligine densiores sursum rapiuntur levissime et graviorem superant aris naturam4 ,ventus enim#d obliquo modo#e fertur aut rapidissima vi deorsum e nubibus dejicitur4 ,non est igitur ventus ab exspiratione1 quae suapte natura sursum nititur1 unde nubium origo1 quae cum vapore simul et exhalatione in regione gelida superioris aris concreverunt1 a quibus ventorum impetus sedari1 non cieri consueverunt4 ,item#f si ventus esset ab exspiratione1 cum semper a terris exoriatur1 semper ab eadem plaga1 non a contrariis aut diversis agitaretur4 ,item omnis exhalatio est calida1 nullus ventus est calidus1 ergo#g nulla exhalatio ventura ciere potest4 ,quin etiam#h eo frigidiores sunt venti1 quo vehementiores2 non est igitur ventus ab exhalatione#i calida4 ,item si ventus esset ab exspiratione1 eo vehementius #fb perciperetur1 quo major est exspirationum copia1 i4e4 aestate1 qua terrae dehiscunt1 ac potissimum meridianis horis4 ,at utroque tempore venti conquiescunt1 hieme vero et autumno violentissimae tempestates exoriuntur1 tunc enim#aj navigantibus clausa maria dicuntur1 ut ,plinius annotarit4 ,item vis procellarum in altissimis oceani gurgitibus saepius excitatur1 ubi nulla exspiratio calida1 sicca1 sed omnia frigida1 humida4 ,quibus argumentis tametsi ,aristotelis opinio aperte convellitur#aa1 apertius tamen demonstrari potest communi physicorum omnium decreto1 quod scilicet nihil a se ipso movetur1 alioquin unum essent#ab actus et potentia simul et semel1 ac si moveretur ar ab exspiratione1 a se ipso moveretur#ac1 cum nihil sit aliud#ad exspiratio quam ar calidus fumosus4 ,non est igitur ventus ab exhalatione4 #a4 ,alius3 ne in subterraneis locis penetratio4 #b4 ,alius3 quae4 #c4 ,alibi3 scissura4 #d4 ,alius3 autem4 #e4 ,alius3 motu4 #f4 ,deest alibi hic sequens locus usque ad verba3 ,item si4 #g4 ,in codicibus3 ea4 #h4 ,alii3 in4 #i4 ,alius3 exspiratione4 #aj4 ,alius3 etiam4 #aa4 ,alius3 divellitur4 #ab4 ,alius3 esset4 #ac4 ,alibi3 movetur1 vel3 moveatur4 #ad4 ,alibi3 cum sit aliud4 ,,curtius3 ,haec argumentorum copia satis evincit1 ventorum origines exhalationibus non deberi1 ac praecipue illud1 quod hieme rigidissima1 terris et aquis gelu concretis1 ventorum vis multo major est1 quam aestate hiantibus terris1 ac meridie ipsa fervente aestate venti summa tranquillitate conquiescunt1 ut etiam ,aristoteles#a scribit et experientia cogit confiteri4 ,ac propterea pastor ille ,theocriti#b meridie vetat fistula ludere1 quod et ,pana metueret a venatione redeuntem1 ne in greges et armenta bilem exerceret1 quem ,aristophanis interpres interpretatur ac daemonium meridianum1 1 quia cum ab aris agitatione daemones conquiescunt#c1 tunc in armenta1 fruges1 homines grassantur4 ,ob idem enim veteres atram meridie hostiam olim immolabant1 ut ,festus ,pompejus scribit4 #a4 ,problem4 ,sect4 de ventis4 #b4 ,idyll4 #d4 #c4 ,alius3 interquiescunt4 ,,salomo3 ,rabbi ,salomo ,jarchi1 ,gersonis filius1 illud e ,psalmis#a de daemonio meridiano interpretatur daemonem1 qui nocte media1 vero1 qui meridie a nocte media interficit1 inde mos inolevit1 meridie ac nocte media precibus ,deum placare4 ,sic enim lyricus psaltes#b3 ,media nocte exsurgebam1 ut laudem dicerem nomini tuo4 ,idem alibi3 ,vespere et mane et meridie narrabo mirabilia tua4 ,illud etiam animadversione dignum1 quod venti locis fere omnibus scripturae sacrae ,deo tribuuntur4 ,quin etiam de thesauris suis dicitur ventos promere et a quatuor coeli plagis ventos accire4 ,quo significatur1 non ab ordinariis naturae causis ventorum vim ac impetum originem habere4 #a4 ,psalm4 #ij 7#ia71 #f sq4 #b4 ,psalm4 #aah1 7#aai71 #fb1 #fd1 7#ee71 #ah4 ,,senamus3 ,cur non eodem modo quo fluctus fluctum1 ita fluxus aris fluxum impellere possit8 ,,toralba3 ,illud quidem est ,aristotelis captiosum argumentum2 fluctus enim fluctum protrudit2 sed ita cum are prius1 vel ab animantibus vel a luna propellitur1 ut saepius demonstratum est3 ita quoque ar arem impellere potest1 sed oportet ab alio prius quam a seipso motus principium habere1 scilicet a sole1 vel ab animante1 vel a daemone1 alioqui et aqua et #fc ar aeque immobilia consisterent1 ut saxa congruentem suae gravitati et naturae nacta sedem4 ,,octavius3 ,illud quidem ab ultima antiquitate proditum scribit ,seneca#a1 peculiarem quendam cuique regioni ventum attributum1 quod fieri nullo modo posset1 si ab exhalatione ventus ortum haberet4 #a4 ,in quaest4 naturalibus4 ,,coronaeus3 ,ego semper hac opinione tractus sum1 praeter naturalem rerum ordinem singulari quoque ,dei munere et concessu singulis regionibus et hominibus prospici et provideri1 procellas vero ac tempestates violentissimas ad improborum ultionem a daemonibus excitari4 ,,toralba3 ,nil tam a natura alienum1 quam quid violenter fieri1 ex quo intelligitur1 tempestates ac procellas1 quibus elementa conturbantur1 natura fieri non posse4 ,,senamus3 ,si ventus daemonibus tribuitur arem agitantibus1 non exspirationibus calidis1 quid est quam ob rem validissima tempestas ac ventorum violentia imbre levissimo sedatur8 ,nam ex eo perspicuum fit1 vim illam calidam et siccam ab humida natura et frigida restingui#a4 #a4 ,alibi3 restringi4 ,,fridericus3 ,verum#a est1 daemonum impurissimorum naturam aquarum#b puritatem abhorrere1 et a daemonibus obsessi nil magis exsecrantur1 quam aquae aspersionem#c1 nec ullo certiore argumento sortilegi indicantur#d1 quam si aquae vinctis manibus ac pedibus supponantur1 nunquam enim demergi posse usu diuturno exploratum est4 ,atque hoc indicio#e ,germani judices adversus sagas uti consueverunt1 quod ,julianus ,augustus#f1 cum in ,germania fieri vidisset1 spurios a legitimis hac#g ratione judicari#h scripsit2 cum tamen sortilegorum periculum fieret1 atque eorum qui a parentibus daemoni prius#i dicati fuere1 quam nascerentur1 quos ,veronenses ,acheronticos pueros appellant4 #a4 ,alibi3 ,verius4 #b4 ,alius3 aquam2 alius3 aquarum aspersionem4 #c4 ,alii3 respersionem1 vel3 puritatem4 #d4 ,alibi3 judicantur4 #e4 ,alibi3 judicio4 #f4 ,in ep4 ad ,antiochum4 #g4 ,desunt alibi haec duo verba4 #h4 ,alii addunt3 a ,germanis4 #i4 ,alibi3 primum4 ,,toralba3 ,illud etiam mirabilius1 quod ,typhones venti1 qui a ,latinis turbines vocantur1 non obliquo motu1 sed e nubibus maxima#a vi dejecti1 circumvolvuntur in orbem et excelsas arbores saepe contorquent1 aceti conspersione fugantur4 #a4 ,alibi3 magna4 ,,octavius3 ,an quia talium daemonum substantia est ignea8 ,nihil autem igni tam contrarium1 quam acetum4 ,et quidem cum ea qua#a dixi tempestate jactaremur1 apparebat quaedam ignea species1 quae navem sursum deorsum lustrando aliquamdiu prostitit#b in prora1 quam nautae tanquam daemonem infestum exsecrabantur4 #a4 ,alius3 quam4 #b4 ,alibi3 consistit4 ,,fridericus3 ,veteres ,helenam appellabant1 mali ominis certissimum argumentum4 ,sin flamma duplex aspicaretur1 ,castorum et ,pollucem salutaria #fd numina esse judicabant4 ,et quae flammae circa sepulcra1 patibula1 paludes vagantur1 quas vulgus fatuos ignes appellat1 daemones esse non dubito1 quia homines nocturnis itineribus in aquas et#a praecipitia deducunt1 quique vocibus ac sibilis evocati derepente advolant ac temere vocantes enecant4 #a4 ,alius3 aut4 ,,salomo3 ,nullum ad fugandas ejusmodi pestes arias efficacius remedium#a1 quam humi prostrato vultu ,deum adorare4 #a4 ,alius3 amuletum4 ,,octavius3 ,quaerenti mihi1 cur spectra illa#a circa patibula ac sepulcra vagarentur1 nihil verius occurrit1 quam daemones illos esse cadaverum custodes1 ut mihi persuasum sit1 cadaveris furtum daemonem custodem persecutum fuisse ac me ipsum procellis excitatis#b ulcisci voluisse4 ,cujus rei argumentum nullum certius exstitit1 quam quod ejecto e navi cadavere1 non aliter quam ,jona demerso validissimae tempestates momento conquieverunt1 quae profecto vim daemonum ventos excitantium apertissime testantur4 #a4 ,alius3 species illae4 #b4 ,alibi3 exectatis4 ,,fridericus3 ,multa physicis incredibilia sunt ob id1 quod nihil praeter naturam in natura fieri gravissimo errore arbitrantur1 ne abditas#a sibi causas ignorare videantur4 ,at ,olaus ,magnus scribit1 in ,lapponia ultra mare ,suecicum sagas et sortilegos cum nautis pacta mercede ventos vendere consuevisse1 quod mihi fabulosum videretur#b1 nisi nautarum summa consensione pervulgatum#c esset experientiaque jam inde usque ab ,homero compertum4 ,is#d enim ,ulyssem scribit#e ab ,aeolo rege vento donatum utre#f incluso1 quo securius ,ithacam navigaret4 ,sic quoque in ,sardinia#g nauclerus funiculum a saga triplici nodo#h constrictum accipit1 pacta prius mercede4 ,cum a portu solvens vela facit1 levis ventus flare incipit primo nodo soluto2 si velocius ac plenis velis navim ferri velit1 secundum nodum solvit2 si procellas rapidissimas concitare1 tertium nodum expedit4 #a4 ,alius3 incognitas4 #b4 ,alius3 videtur4 #c4 ,alibi3 provulgatum4 #d4 ,alius3 ,ipse enim etiam4 #e4 ,hom4 ,odyssea ,x4 #f4 ,alius3 vitro4 #g4 ,alii3 ,scandinia1 vel2 ,scandinavia4 #h4 ,alii3 modo4 ,,curtius3 ,antea mihi fabulosa videbatur consimilis historia1 quam apud ,herodotum legere potuistis1 ubi scribit magos ,persarum incisionibus factis ventos ac tempestates compescuisse1 cum regia classis in ,graeciam invasisset4 ,,fridericus3 ,graeci1 qui rerum veritatem fabulis texerunt1 ,aeolum regem ventorum conclusos ventos in antris habere fingebant2 huc enim illud ,horatii#a3 ,sic te ,diva potens ,cypri1 ,sic fratres ,helenae1 lucida sidera1 ,ventorumque regat pater1 ,obstrictis aliis1 praeter ,japyga4 #a4 ,libro ,i4 carm4 ,od4 #c4 ,,coronaeus3 ,ex hac disputatione illud1 opinor1 colligimus3 quoniam nihil a seipso moveri potest1 oceanum a luna placido ac naturae congruente #fe motu#a1 arem a sole moveri1 et cum nihil tam sit a natura alienum1 quam quid violenter et impetu fieri1 procellas ac tempestates daemonum vi ac potestate commoveri4 #a4 ,alius3 modo2 alius3 motio4 ,,senamus3 ,hoc quidem etsi concedamus1 eadem ratione terrae concussionem1 fulmina1 tonitrua1 lapsus ignium1 daemonum actionibus#a tribuenda nobis erunt4 #a4 ,alii3 daemonibus4 ,,octavius3 ,quum terra suapte natura stabilis1 ignis vero sursum rapiatur1 consequens est lapsus ignium deorsum ac terrae labes et hiatus violenter fieri non suapte natura4 ,si non sunt haec naturalia1 sequitur daemonum actionibus tribui oportere4 ,,senamus3 ,saepe gravia sursum1 levia deorsum feruntur1 fuga vacui1 aut ne corpora seipsa impediant eodem loco4 ,ita quoque fulmina1 in mediis nubibus a calida sicca exhalatione concepta1 cum frigidi et humidi vaporis mediaeque regionis naturam diu ferre non possint1 fragore tandem erumpere oportet ac deorsum praecipiti casu#a ruere1 unde tonitrua ac fulmina exoriuntur4 #a4 ,alibi3 cursu4 ,,toralba3 ,senamus acceptam disciplinam a ,peripateticis tueri pulcrum1 deserere turpe putat4 ,et quidem ipse ea in sententia diu#a acquievi1 sed ab ea vis argumentorum ac certissimarum demonstrationum me discedere cogit4 ,nam qui fieri potest1 ut tenuissimae ac mollissimae nubis fragore tanta tonitrua exaudiantur8 ,quod si fragore nubis tonitrua cierentur1 semper tonaret1 cum nubes vento rumpuntur ac dissipantur4 ,praeterea flammis e nimbo caliginoso erumpentibus1 semper tonaret1 at saepe usu venit1 nimbos densissimos hiatu ingenti subito aperiri ac coruscationes ac fulgura clarissima sine ullo tonitru fieri4 ,postremo si fragore nubium tonitrua cierentur1 nunquam tonaret sine fragore nubis1 at saepissime tonat sine ulla nubium scissura aut ruptura1 et continuo quidem tonitru1 imo etiam sine ullis nubibus sereno coelo ac sine fulgure tonitrua exaudiuntur4 #a4 ,alibi3 dudum4 ,,curtius3 ,profecto ,herennius duumvir#a ,pompejorum coelo sereno ictus est fulmine#b1 quod cum ,seneca#c saepius fieri animadverteret1 testatum posteritati reliquit1 ne quis ,plinio ac ,valerio idem scribentibus fidem derogare possit4 ,unde ,lucanus3 ,et tonat ignaro coelum ,jove4 #a4 ,alius3 decurio4 #b4 ,plinius hist4 natural4 ,,ii1 #dh4 #ea4 #c4 ,quaest4 natur4 ,i1 #ca4 ,,fridericus3 ,ita#a quidem ,toralbae argumenta mihi videntur frangere ac debilitare penitus ,aristotelis de tonitru opinionem4 ,et quidem illi ipsi1 qui sagarum coetibus affuerunt1 summa consensione affirmant1 si quis ritibus daemoniacis nondum initiatus illuc deferatur et exsecrandas devotiones abhorreat1 repente daemonum ac sortilegorum concionem non sine ingenti tonitru dissolvi4 ,quin etiam antra sunt quam plurima1 in quibus in summa #ff coeli#b tranquillitate tonitrua ab accolis et praetereuntibus exaudiuntur4 ,legistis1 opinor1 in labyrinthum ,aegyptiacum ingredientes tonitrubus#c domesticis perterrefactos4 ,et quemadmodum coetus sortilegorum1 ac dira sagarum venena sulphur resipiunt#d1 ita quoque loca illa1 in quibus delapsa sunt fulmina1 sulphuris odore teterrimo infestantur1 ac lapides ipsos#e fulmineos1 daemonis#f arte fabrefactos1 nihil nisi sulphur redolere vidimus4 ,jam vero quis adeo coecus1 qui daemonum actiones in lapsu fulminis non perspiciat1 cum tamen flamma1 quo major est1 eo velocius sursum abripiatur8 ,nec solum in casibus fulminum contra naturam daemonum#g vis perspicitur1 verum etiam in obliquo et circulari et vago motu1 neque tantum#h in eo1 sed etiam in#i liquatione gladiorum integra vagina1 in exustione suppellectilis arca clausa et illaesa1 in pilorum e pudendis#aj abrasione intacta cute1 neque in iis modo1 sed etiam in avulsione uxoris a#aa complexu mariti et in#ab innumerabilibus actionibus1 quae alienissimae sunt a rerum natura1 ut ea non nisi daemonum vel angelorum vi ac potestate1 contra naturam fieri posse confitendum sit4 #a4 ,alius3 ,illa4 #b4 ,deest in alio codice4 #c4 ,alii3 tonitruis4 #d4 ,alibi3 recipiunt4 #e4 ,alibi3 ipsi fulminei 444 fabrefacti4 #f4 ,alius3 daemonum4 #g4 ,desunt haec duo antecedentia verba uno codice4 #h4 ,alibi3 tamen4 #i4 ,alius3 in liquefactione4 #aj4 ,desunt haec in eodem codice4 #aa4 ,alius3 e4 #ab4 ,deest in alio codice4 ,,cuktius3 ,triplices ,jovis manubias antiqui theologi denotarunt1 scilicet candidas1 rubras1 atras2 primas quidem solius ,jovis consilio fieri dicebant1 quod essent innoxiae et quasi cohortatoriae4 ,id solum fulmen1 inquit ,seneca1 placabile est1 quod mittit ,jupiter4 ,ad secundum credebant adhiberi ,deos minores1 i4e4 inferiores ,jove planetas1 quod fulmen tametsi vulnus infligeret1 attamen fiebat sine caede cujusquam4 ,ad tertium accieri ,deos superiores1 i4e4 superiores stellas1 non tamen sine hominum clade4 ,quod ,plinius cum satis non perciperet#a1 re vera putavit ab ipsius ,jovis corpore candidas decidere flammas1 quod levius est1 quam ut refelli mereatur4 #a4 ,alius3 perspiceret4 ,,octavius3 ,hunc integrandi#a supplicii modum secutum fuisse audio ,timurbecum#b1 quem nostri ,tamerlanem vocant1 qui#c in urbium obsidionibus tentorio candido primo die utebatur1 ut impunitas deditionem sequeretur1 die sequenti rubro1 quo denotabat caedem priorum ac magistratus futuram1 tertio die atra tentoria stragem omnium significabant1 si urbs expugnaretur4 #a4 ,alii3 irrogandi4 #b4 ,alius3 ,temisculum4 #c4 ,alibi3 is enim4 ,,salomo3 ,graeci fabulis rerum veritatem ab ,hebraeis acceptam contexerunt4 ,quod enim ,junonem aris praesidem furias praecipites de medio are deturbare#a finxerunt1 ne in coelum evolarent1 nihil aliud significaverunt1 quam inferiores mentes ac daemones suis quibusdam limitibus conclusos1 ne supra nubium regionem erumpant1 et a superioribus angelis ac potestatibus dejici ac deorsum in terram deturbari1 eaque dejectione mortales terreri et #fg admoneri candido primum#b fulmine1 innoxio tamen1 post in fulminis vulneribus castigari1 nonnunquam etiam clade illata sive uni homini1 sive uni familiae1 sive uni civitati1 ut poena quidem ad paucos1 metus ad omnes perveniret4 ,et innoxia fulmina ,jovis consilio fieri dicebantur1 ut bonitas ,dei optimi maximi conspicua foret1 quia per se veniam1 largitiones1 opes1 scientias1 omnia denique bona tribuat1 magistratibus vero ac lictoribus1 i4e4 angelis ac daemonibus1 judicia ac poenas irrogandas relinquat4 #a4 ,alius3 deturbari4 #b4 ,alibi3 primo4 ,,senamus3 ,ista quidem a vobis eleganter et peraccurate#a sunt explicata1 sed non intelligo1 cur daemones sequantur potius ,aegyptiorum cadavera quam ,graecorum1 aut cur procellas ereptis illis cadaveribus potius quam aliorum excitare soleant4 ,nemo enim est1 qui nesciat1 cadavera navibus evehi et invehi sine tempestate consuevisse tum in ,asia1 tum in ,graecia1 tum etiam in ,italia4 #a4 ,alius3 peracute4 ,,fridericus3 ,ista quidem cadavera nondum sepulta2 cum enim#a ,theanus ex urbe ,locrensium ,thebas navigio delatus#b esset1 ut ,lysidis ,pythagoraei cadaver1 non ita pridem ab ,epaminonda sepultum1 in ,italiam amicis flagitantibus reveheret1 sacris manibus rite#c factis1 admonitus est in somnio a ,lyside1 nec sepulcra esse violanda nec#d immobilia movenda4 #a4 ,plutarchus de daemonio ,socratis4 #b4 ,alibi3 perlatus4 #c4 ,deest in alio codice4 #d4 ,desunt tria haec sequentia verba in alio codice4 ,,octavius3 ,forsan daemones ,aegyptii salutaria hominum generi medicamenta1 quae ex illis cadaveribus eruuntur#a1 invident4 ,argumento sit1 quod thesauros reconditos mira diligentia custodiunt et effodientes enecant4 ,scribit enim ,philippus ,melanchthon1 ,magdeburgi duodecim#b sortilegos thesaurum effodientes casu turris obrutos et in argentifodina#c ,rosae#d plerosque a daemonibus subterraneis caesos#e fuisse4 ,plenus est ,georgius ,agricola historiarum ejusmodi narrationibus1 ac saepissime in fodinis daemones1 pygmaeorum cubitali magnitudine1 ab omnibus conspici tradit1 quasi in metallis eruendis valde impeditos1 huc illuc frusta terrae ac saxa volvere1 nihil tamen metallarios terrere1 modo ne rideantur#f2 id enim aegre ferre jam pridem ,apulejus maximus sortilegus ac#g veneficus admonuit4 ,illud autem mihi mirum#h est1 neminem unquam1 qui daemonis consilio#i thesaurum conquisivisset#aj1 reperisse aut reperto ditari potuisse4 #a4 ,alii3 capiuntur1 vel3 eximuntur4 #b4 ,alii3 sex4 ,in alio codice deest numerus4 #c4 ,alius3 aurofodina4 #d4 ,deest in alio codice4 #e4 ,alius3 caecos4 #f4 ,alii3 videantur4 #g4 ,desunt duo haec verba in uno codice4 #h4 ,addit alius3 visum4 #i4 ,deest in uno codice4 #aj4 ,alibi3 inquisivisset4 ,,curtius3 ,profecto legibus ,romanis denegantur pecuniae iis1 qui exsecrandis sacrificiis aut alia quavis arte prohibita scrutantur thesauros4 ,,fridericus3 ,daemones terrestres1 qui thesauris et cadaveribus custodes esse dicuntur1 mendaciores et crudeliores esse ,chaldaei tradunt1 quia #fh longius a puritate lucis et cognitione divina discedunt3 1 4 ,atque hos quidem ,porphyrius#a sanguinis nidoribus supra modum inhiare scribit4 ,sic#b enim ,ulysses1 a ,circe eruditus1 scrobem complet cruore victimarum1 nec sinit ullum circumvolitantium daemonum1 quos ,homerus#c vocat1 haustu cruoris#d ante satiari1 quam ,tiresias#e libasset4 #a4 ,libro ,,ii 4 #b4 ,alibi3 ,hic1 vel3 ,hinc4 #c4 ,odyssea ,,ii4 #d4 ,alibi3 cineris4 #e4 ,addit alius3 ante4 ,,salomo3 ,hanc impietatem ac diritatem sortilegis usitatam divina lex#a supra modum execratur1 eosque qui cum daemonibus sic epularentur super sanguines4 #a4 ,levit4 #ai1 #bf4 ,ezech4 #cc1 #bf4 ,,fridericus3 ,quid si daemones illi sunt sceleratorum hominum#a animae1 qui aut rapinis collectas opes1 tenuibus#b utiles futuras1 humi recondiderant atque in iis spem omnem collocarant1 aut qui corporis sui saginandi suarumque libidinum explendarum nimiam curam haberent1 cadaveribus quae olim adamaverant ac thesauris semper intenti1 justa supplicia diuturno1 cruciatu luant2#c aut qui#d in aedes ac turres cruore plebis construendas omnia studia contulerunt1 iisdem turribus quasi#e carceribus conclusi ac vincti poenas dependant8 ,nec mirum1 si cum ad ea loca pervenitur1 voces1 tonitrua1 suspiria1 gemitus exaudiantur4 ,denique impuras mentes circa coenosas foedasque regiones versari ac vagari et tempestates ac procellas ciere non dubito4 #a4 ,deest in aliis4 #b4 ,deest in alio codice4 #c4 ,alius3 diluant4 #d4 ,alius3 quasi4 #e4 ,desunt haec duo verba antecedentia in alio codice4 ,,toralba3 ,causas earum rerum explicare difficile2 illud tamen mirum mihi visum est1 quod cum ex ,hispaniis in ,gallias iter haberem omniaque maxima1 mediocria1 minima lustrarem1 juga ,pyrenaeorum totius ,europae altissima superans#a1 multa comperi naturae arcana1 nihil tamen mirabilius eo lacu1 in quem si saxum dejeceris1 paulo momento coelum serenum atra caligine obscuratur ac fulminibus gravissimisque imbribus1 grandine permistis1 regionem totam infestat4 ,est etiam in monte ,sacone ,pyrenaeorum ara vetustissima1 male cohaerentibus sibi lapidibus exstructa1 quorum si quis vel unum loco moverit1 repente tonitrua ac fulmina gravesque imbres excitantur4 ,et quoniam id saepe compertum erat gravi totius regionis detrimento1 legibus sanctissime cavetur1 ut peregrini ab accolis admoneantur1 ne quid auderent#b1 capitali poena subjecta4 ,quae mihi cum incredibilia riderentur nec tamen capitis periculo#c experiri vellem1 eo me scrupulo socius liberans3#d ,jam1 inquit1 collectis frugibus licet id impune experiri4 ,itaque lapidibus altaris huc illucque disjectis1 nemine conscio diffugimus4 ,non prius tamen in proximam vallem descenderamus1 quam validissima fulmina ac tonitrua coelum #fi omne imbribus ac grandine miscuerunt1 ut non immerito ,thomas ,aquinas1 clarus etiam#e inter physicos1 scripserit1 daemones fulgura ac tonitrua ciere4 #a4 ,alius3 superarem4 #b4 ,alii3 audeant4 #c4 ,alius3 periculum4 #d4 ,alibi3 liberavit4 #e4 ,alius3 enim4 ,,curtius3 ,consimile est id1 quod ,plinius et ,strabo narrant1 tacta#a rupe ,cyrenaica aut lapide in antrum ,dalmaticum injecto1 coelum nivibus#b ac fulminibus conturbari1 quae nunc tamen desiisse accepi1 perinde ut oracula ,delphica1 quaeque ex antro ,trophonio et ,lebadio exaudiri consueverunt1 jampridem conticuere1 ut ,tullius#c scripserit3 nihil sua aetate iis contemptius fuisse4 ,causas#d tam diuturni silentii ,plutarchus#e ad daemonum occasum referri putat oportere4 #a4 ,alius3 fracta4 #b4 ,alii3 nubibus1 vel3 nimbis4 #c4 ,libro ,,ii de divinat4 #d4 ,alius3 ,cujus silentii tam diuturni causam4 #e4 ,libro de oraculorum defectu4 ,,senamus3 ,si daemones hoc spectabile#a coelum1 maria1 terras1 ignes conturbant1 si territanto hominos tonitruis1 fulminibus1 procellis1 turbinum impetu1 terrae hiatibus ac portentorum inopinato concursu#b1 si#c legationibus divinis et humanis oberrant1 si denique imperia1 civitates1 urbes1 pagos1 familias moderantur et evertunt1 postremo hominibus singulis custodes et ultores adjecti sunt3 videte1 quanta daemonum et angelorum multitudo sursum#d deorsum in omnibus mundi plagis et in singulis stationibus collocanda vobis sit4 ,prospiciendum etiam1 unde nobis tot angelorum ac daemonum promptuaria sufficere possint1 ut sint ubique terrarum et coelorum quasi ministri ordinarii1 vicarii1 mediastini1 quando nihil aeternum ac ne sempiternum quidem esse praeter ,deum statuistis4 ,itaque providendum est de maritandis angelorum ac daemonum ordinibus1 ut ex eorum connubiis soboles in demortuorum loca substituantur1 aut#e magistratibus#f abdicantibus1 aut stato tempore abscedentibus1 aut munere simul et vita defunctis1 novi veteribus substituantur#g4 ,posuit enim ,fridericus daemones utriusque naturae ac sexus1 ephialtas inquam et hyphialtas1 in sagarum cum incubis et sortilegorum cum succubis conjugatione4 #a4 ,alius3 spirabile4 #b4 ,alibi3 concussu4 #c4 ,alius3 si legationes divinas et humanas oberrant4 #d4 ,alibi3 seorsum4 #e4 ,alius3 ac4 #f4 ,alius3 magistratu4 #g4 ,alius3 sufficiantur4 ,,curtius3 ,hic ,platonis dignitas agitur2 cum enim posuisset1 omnes animas simul creatas fuisse ad immortalitatem1 ut vicissim corpora cadaverum occasu subirent1 subjecit haec verba3 ,non1 inquit1 pauciores erunt unquam animi1 nullo pereunte1 neque plures4 ,quin etiam animos appellat4 ,quodsi mens est 1 erit etiam 1 quae tamen uni tantum ,deo convenire ,toralba demonstravit4 ,,toralba3 ,plato ,phaedonem adhuc adolescens scripsit1 ,timaeum vero cum aetas ingravesceret jam sua1 in quo sententiam mutasse videtur4 ,sic enim ,deum loquentem inducit3 ,ego satum#a animorum dabo1 satus#b dimittam in corpus4 ,certum enim animorum immortalium a ,deo genitorum numerum nec augeri nec interitu minui scribit1 sed perpetua quadam e corporibus ad corpora migrare4 #a4 ,alii3 statum4 #b4 ,alii3 satis1 vel3 satas4 #gj ,,coronaeus3 ,rem profecto difficilem ,senamus1 sed justam proposuit#a1 quam si explicaverit ,toralba1 ut omnia argute solet1 non tantum ,senamo1 nobis omnibus1 ut confido#b1 rem gratissimam facturus est4 #a4 ,alius3 poposcit4 #b4 ,alibi3 quod confidat4 ,,toralba3 ,tibi1 ,coronaee1 quicquam denegare nefas esse semper duxi1 ac propterea meas ineptias mea#a facilitate proponere malo1 quam illud#b onus abs ,te meis humeris impositum recusare4 ,sed cum disputatio de angelorum ac daemonum origine1 statu1 conditione1 occasu a demonstrationibus procul abesse videatur1 profecto haec ab ,ebraeis1 qui arcana divina ex ipsis fontibus et sacris laticibus hauserunt1 earum rerum explicatio petenda nobis est1 nec video1 quis melius quam ,salomo hoc praestare possit4 ,quod etiam ,porphyrius ad ,bothium et ,aristoteles ad ,callisthenem1 uterque diversis aetatibus1 scripsere1 rerum omnium origines ac reconditas scientias a ,chaldaeis profectas1 ,chaldaea appellatione complectuntur ,ebraei1 qui origine ,chaldaei sunt1 sed arcana illa rerum divinarum1 quasi thesauros1 occulta quadam disciplina1 quam illi#c ,cabalam1 ,graeci autem1 ni fallor1 appellant1 sed abdiderunt1 ut aditus paucissimis patere possit4 #a4 ,alius3 nimia4 #b4 ,alibi3 ullum4 #c4 ,alius3 ipsi4 ,,salomo3 ,video ,toralbam id1 quod magna nostrorum omnium expectatione a ,coronaeo ipsi#a delatum est1 honesta specie excutere velle4 ,majores quidem nostrae gentis ,chaldaeos#b fuisse agnosco et in ,phoeniciam primum migrasse1 unde ,cadmus1 quae vox ebraica ,orientalem significat1 litteras in ,graeciam advexit#c ac rursus in ,chaldaeam ab hostibus abductos multa divinitus didicisse1 sed nihil accepimus1 quod non sit omnibus omnium vocibus ac linguis toto terrarum orbe dissipatum ac pervulgatum1 ut latere possit neminem4 #a4 ,alius3 delatum illi4 #b4 ,alius3 ,chaldaicae4 #c4 ,alius3 invexit4 ,quae cum ,salomo dixisset1 caeteri conticuerunt1 quod hominem aetate gravem interpellare contra decus et dignitatem arbitrarentur4 ,sed ,,coronaeus rupto silentio3 ,nihil abs ,te1 inquit1 ,salomo1 scire desideramus1 quam quod vestri mores1 vestra disciplina1 vestrae leges patiantur1 et quoniam angustiae#a temporis longiorem disputationem ferre non possunt1 differendum mihi commodius videtur1 ut paratiores redeamus4 ,tum laudatorio cantico1 fidibus1 vocibus ac fistulis suavissime animos oblectati#b1 mutua consalutatione#c accepta discesserunt4 #a4 ,alibi3 angustia 444 potest4 #b4 ,alius3 animum delectati4 #c4 ,alibi3 consolatione4 #ga ,,liber ,,tertius4 ,cum ad coenam ,salomo tardius venisset1 ,,coronaeus illum intuens3 ,tuae te1 inquit1 salutis deinceps curam habere oportet1 ,salomo1 ne cum tanto studio mentem pascis1 corpus ipsum inedia contabescere patiare4 ,,salomo3 ,vereor1 ut vobis1 cum aetas ingravescat1 jam in eo molestus sim1 quanquam nihil prohibet1 quominus me absente1 dum#a tardius redeo1 sessum eatis et ut jubeas1 abs ,te1 ,coronaee1 peto4 #a4 ,alius3 cum4 ,cum itaque consedissent1 ,coronaeus coeptam superioribus diebus ,phaedonis lectionem persequi jussit1 et cum eo loci venissent#a1 ubi ,plato animas solutas corporibus a daemonibus eorumque ducibus judicio sisti et ad supplicia suis sceleribus digna trahi#b scribit1 locum relegere1 deinde finem legendi facere jussit4 #a4 ,alius3 venissem4 #b4 ,alius3 capi4 ,tum coena peracta post laudatoria cantica ita orsus#a3 ,loci hujus obscuritas1 inquit ,,coronaeus1 mihi dubitationem injecit1 cur antiqui tum ,graeci tum ,ebraei tanta obscuritate et caligine velarint sua scripta1 ut vix ac ne vix quidem a sapientibus intelligerentur1 quae tamen percepta mirabilem afferunt tum utilitatem1 tum oblectationem4 ,nam ,aesopus1 fabularum scriptor antiquissimus1 illecebris quibusdam animantium#b universam#c humnanae vitae rationem complexus est4 ,sic ,pythagoras symbolis quibusdam allegoricis et illis carminibus1 quae ob suam#d praestantiam dicta sunt1 ,orpheus1 ,homerus1 ,hesiodus1 ,trismegistus#e1 ,terpander et antiquissimi denique philosophi sapientiae suae#f decreta obscuritatis caligine contexerunt1 quin etiam sacratiores litteras allegoriarum plenissimas vidimus4 #a4 ,alius3 exorsus4 #b4 ,alibi3 animantibus4 #c4 ,alius3 universae4 #d4 ,alius3 sui4 #e4 ,deest in aliis codicibus4 #f4 ,deest ibidem4 ,,octavius3 ,nihil verius ab ,augustino#a dici potuit1 quam illud3 ,ea demam miserabilis animae#b servitus est1 signa pro#c rebus capere et supra corpoream naturam mentis oculum ad hauriendum lumen aeternum attollere non posse4 ,idem alibi#d3 ,utilis est1 inquit1 scripturae auctoritas1 cum diversas sententias parit4 #a4 ,de doctrina christiana cap4 #e1 #aj et #aa4 #b4 ,alibi3 vitae4 #c4 ,alibi3 sine4 #d4 ,lib4 ,,ii de civit4 ,dei4 ,,fridericus3 ,cum nihil perspicuitate utilius sit1 haud scio an ullum in scriptore gravius sit vitium1 quam1 quae facillime possis1 ea obscura tradere1 ut liber ,apocalypseos1 qui tanta verborum ac rerum obscuritate#a implicatur1 ut ne auctor quidem ipse1 si reviviscat 7quis qualisque fuerit1 nondum constat inter eruditos71 sua scripta quid velint1 liquido affirmare ausit4 ,atque haec obscuritas ,juliano ,imperatori1 ,porphyrio1 ,proclo1 ,celso1 ut ,ebraeorum et ,christianorum scripta calumniarentur1 maximum praebuit argumentum4 #a4 ,alius3 ambiguitate4 #gb ,,coronaeus3 ,cum illa ratio scribendi veterum fere omnium communis sit1 prospiciendum nobis est1 ne absentes et indicta causa damnati a nobis videantur4 ,at ne ,julianus ipse quidem ,augustus1 is qui#a 1 i4e4#b transfuga1 cum a ,christianis ad paganos defecisset1 usurpatur1 quantumvis ,christianis infestus esset1 ,basilii ,magni librum ante rejecit1 quam legisset ac relegisset1 ut epistola his tribus verbis scripta significavit3 1 1 4 #a4 ,alibi3 isque4 #b4 ,desunt haec et septem sequentia verba in alio codice4 ,,curtius3 ,ego duabus de causis potissimum existimo veteres sapientiae decreta verbis obscuris tradidisse3 primum ne margaritae porcis1 deinde ne res preciosissima1 i4e4 sapientia1 sua vilesceret#a facilitate4 ,nam vulgaria fere contempta jacent1 etiamsi preciosa4 ,extat ,lysidis ,pythagoraei epistola graviter querentis1 quod plerique secretiorem philosophiam quasi meretricem prostituerent iis1 qui#b mentis purgationem ne per somnum quidem capere possent1 eosque non minore impietate obligari1 quam si ,dearum ,eleusiniensium#c adyta profanarent aut aquam puram coeno conspergerent4 ,itaque ,porphyrius ,plotinum phthisi#d periisse scribit1 quod contra jusjurandum ,ammonis#e arcana divulgasset4 ,quin etiam ,plato1 cum rerum divinarum arcana ,dioni scripsisset1 letteras exuri jussit1 quoniam#f ridicula1 inquit1 videntur1 quae sunt admiratione dignissima4 ,et in epistola ad ,archidamum1 in qua de natura ,dei scribit3 4 ,item ,porphyrius3 ,tu vide1 inquit1 ne ista cum hominibus impuris communicari patiare1 majus enim tibi quam mihi periculum impenderet2 non enim aperte ,dii1 sed aenigmatice sua mortalibus tradiderunt4 #a4 ,alibi3 vilescat4 #b4 ,alius3 quae4 #c4 ,alius3 ,eleusinarum4 #d4 ,deest in alio codice4 #e4 ,alius3 daemonii4 #f4 ,desunt haec sex sequentia verba in aliis codicibus4 ,,senamus3 ,alia mihi mens est1 nam#a cum plerosque verborum obscuritatem#b sic affectare videmus1 ut admirabilitatem sui efficiant1 sic enim seplasiarii notis ,graecis1 ,arabicis verbis et ,gothicis litteris utuntur1 ut medicinam faciant confusiorem#c1 aut ne intelligentibus sui irridendi praebeant argumentum1 neque enim facile carpimus1 quae#d non capimus4 ,talem fuisse accepimus ,heraclitum1 qui tam obscure de natura scripsit#e1 ut ,plato#f ,delio natatore opus esse diceret4 ,is enim discipulos instruebat uno verbo 1 quod ,aristotelem#g quoque opera dedita fecisse legimus in libris 4 ,ac tametsi ,plato caeteris apertius1 interdum tamen obscure ita scribit1 ut ne ipsum quidem1 si reviviscat1 sua scripta de numeris interpretari posse videatur1 ac ea potissimum1 quae libro de republica octavo scribit1 in quibus interpretandis ,theon uterque1 ,plotinus1 ,proclus1 ,jamblichus1 ,marsilius hircum mulgere videntur4 ,quid ,aegyptia #gc vanitate levius8 ,illa tamen deliramenta litteris hieroglyphicis sic texerunt1 ut sacrata quaedam oracula viderentur4 #a4 ,alius3 nam cum4 #b4 ,alibi3 puritatem4 #c4 ,alii3 quaestuosiorem4 #d4 ,alibi3 quod4 #e4 ,alius3 scripserat4 #f4 ,addunt alii3 ad ea intelligenda4 #g4 ,ita ,gellius ex epistola ,aristotelis ad ,alexandrum ,m4 scribit4 ,,octavius3 ,sunt qui sua scripta neque a doctis1 neque ab indoctis legi velint1 ut ,lucilius1 ne alteri ob imperitiam rejiciant non intellecta1 alteri nimis intellecta calumnientur4 ,,salomo3 ,senami reprehensio in sophistas quidem1 non tamen in sapientes cadit1 multo minus in eos1 qui sacrae sapientiae decreta scriptis obscurioribus velarunt4 ,profecto ,rabbi ,moses ,maimonides per sacra obtestatur lectores1 ne arcana divulgari aut a profanis hominibus pollui patiantur4 ,,senamus3 ,quid si peccandi argumentum et occasio ab obscuritate ipsa trahatur8 ,certe ,salomonis scripta1 quae ipse allegorias inscripsit1 plerisque absurda videntur4 ,quid enim hoc sibi vult3 ,nequitia viri praestat mulieris bonitati8 ,illud enim foeminas a lectionibus sacrae scripturae quam plurimas#a avertit4 #a4 ,alibi3 quam plurimum4 ,,salomo3 ,ebraeis dictio malum et deforme significat1 ut bonum et pulchrum1 quod ,academici dicunt4 ,sic enim ,sara dicitur a regibus expetita#a ad concubitum#b1 quod esset optima i4e4 valde formosa4 ,innuit igitur sapiens#c eleganti allegoria1 viros deformes formosis mulieribus praestare1 item foeminarum blanditias pejores#d esse acerbis#e sermonibus virorum4 ,item animos corporibus excellere2 mulier enim corpus allegorico sermone#f utique#g significat2 item intellectualem facultatem1 utcunque prava fuerit1 praepollere cupiditati1 quae bruta et mortalis anima dicitur4 ,huc enim pertinet1 quod scribitur in ,ecclesiaste#h3 inter viros mille unum sapientem reperi1 foeminarum ex#i omnibus nullam4 ,id quidem de mulieribus nudo sensu intelligi non potest1 cum sola ,debora sua aetate et sola ,hulda imperante ,josia prophetiae ac sapientiae divinae muneribus inter sexaginta#aj millia inertium virorum fruerentur#aa4 ,item appellatione viri formam naturalem1 mulieris vero materiam intelligit1 quam etiam saepe in proverbiis#ab meretricem appellat1 quae ut virorum1 sic illa formarum multitudine delectatur4 ,plena sunt regis ,salomonis scripta allegoriarum1 in quibus interpretandis strenuum se praebuit ,philo1 moralia secutus1 ,leo ,ebraeus naturalia4 ,in utroque claruerunt#ac ,rabbi ,moses ,maimonides ac ,talmudici scriptores4 ,hi tamen obscurius2 at ne scriptis quidem sua prodidissent1 nisi librorum interitum metuissent#ad4 ,et quoniam illa disciplina sola auditione percipiebatur#ae1 dicta est4 ,id enim voluit ,esdras#af1 cum dicit3 alia quidem pervulgabis1 alia trades sapientibus4 ,et quemadmodum plebi locus erat in atrio templi1 a ,levitis #gd discreto1 sacerdotibus intra velum aditus erat1 non caeteris ,levitis1 et uni tantum pontifici maximo in sacratissimum illum locum1 ubi erat foederis arca2 sic etiam sacri libri ita scripti sunt1 ut ea1 quae ad uniuscujusque salutem pertinent1 cujusmodi est decalogus et omnia decalogo consentanea1 facillime ab omnibus percipiantur#ag1 scilicet jussa1 vetita1 poenae1 judicia1 festa1 ritus1 mores1 quae omnia #fac capitibus continentur1 tanta perspicuitate1 ut patiantur dubitare neminem4 ,quae vero minus ad salutem faciunt1 ut rationes occultae rituum ac sacrificiorum ac a doctis#ah tantum quaedam vero non nisi a doctissimis intelligi possunt1 ut quae a nostris appellatur ,cabbala1 i4e4 scientia naturalium arcanorum1 postremo omnium difficillima ad currum pertinet1 qui ab ,ezechiele ita scribitur1 ut in ipso apparuerit coelestium orbium ac rerum divinissimarum admiranda descriptio1 quam ,moses1 qui a nostris#ai aperta aquila dicitur1 summis digitis attingere contentus1 secretiora noluit explicare4 #a4 ,alibi3 repetita4 #b4 #a ,mosis #ab1 #ad4 #ci4 #c4 ,alibi3 saepius4 #d4 ,alius3 diriores4 #e4 ,alibi3 acribus4 #f4 ,alius3 sensu4 #g4 ,alius3 ubique4 #h4 ,ecclesiastes #g1 #bi4 #i4 ,alibi3 de4 #aj4 ,judith ,,iv1 #d2 #b ,regum #bb1 #ad2 et #b ,chron4 #cd1 #bb4 #aa4 ,alius3 sexcenta4 #ab4 ,desunt haec verba in alio codice4 #ac4 ,alii3 clarescunt1 vel3 clari sunt4 #ad4 ,alius3 metuerent4 #ae4 ,alibi3 suscipiebatur4 #af4 ,esra lib4 ,,iv1 c4 #ad4 ,nehem4 ,,ix1 #i4 #ag4 ,addit unus codex glossam hebraicam cum verbis3 lex quae ore traditur4 #ah4 ,alibi3 doctoribus1 vel3 doctioribus4 #ai4 ,desunt haec quatuor verba sequentia in aliis codicibus4 ,,senamus3 ,si haec tam sublimia nihil habent utilitatis aut ejusmodi sunt1 quibus carere facile possumus1 illud usurpandum nobis est1 quod psaltes lyricus3 ,non exquisivi1 inquit1 mirabilia et supra captum meum1 sed humilis#a me gessi4 ,sin haec ad scientiam et sapientiam divinam profutura sunt1 malevoli et ipsa invidia jejuni animi sit1 thesauros abditos humanis usibus eripere ac verborum ambiguitate mentes imperitorum#b magis ac magis implicare4 #a4 ,alius3 humiliter4 #b4 ,addit alius3 erroribus4 ,,salomo3 ,ne igitur#a a thesauri similitudine discedamus1 legistis eleganter fictam ,aesopi fabulam1 qua paterfamilias jam moriturus liberos consolatur1 qui#b tametsi non magnas opes ac latifundia legaret1 thesaurum tamen in vinea sua latere affirmabat1 quo suam inopiam cumulate sublevarent4 ,mortuo patre liberi summo studio ac labore conquirentes1 cum nusquam thesaurum reperirent1 vineam paternam aliud agentes cultissimam ac noxiarum herbarum purgatissimam reddiderunt1 unde proventus uberrimos collegerunt4 ,ita quoque si divina scripta studiose legamus ac lecta saepius meditemur#c1 thesauros studioso incredibiles eruere licebit4 ,nam eo spectat regalis illa vox1 qua ,david initio laudationum suarum summam felicitatem praedicat illius1 qui assiduis cogitationibus die nocteque#d leges divinas contemplatur4 ,item precatur a ,deo#e1 nubeculam oculorum sibi detrahi1 ut admirabilem sapientiam divina lege comprehensam intueri possit4 ,fit enim illa mentis agitatione erga litteras divinas obscuriores1 ut non solum a vitiis abstineamus#f ac verum#g decus amplectamur1 verum etiam corpori salubritas1 menti prudentia ac sapientia et cum immortali ,deo arctissima connexio#h #ge quaeratur4 ,illud vero gravius#i1 quod in eo ipso laus ,dei agitur1 cum ejus arcana pervulgata obsolescant1 ut acute scripsit ,salomo#aj3 ,gloria ,dei est1 inquit1 arcana celare1 gloria regum arcana scrutari#aa4 ,quod ,tobias#ab paulo aliter3 ,praeclarum est1 inquit1 arcana regum celare et opera ,dei laudare4 ,nam opera ,dei patent omnium oculis1 arcana vero paucis4 #a4 ,alibi3 ergo4 #b4 ,alius3 quid4 #c4 ,alius3 meditamur4 #d4 ,alius3 noctuque4 #e4 ,psalm #fh 7#fi71 #ah4 #f4 ,alius3 abhorreamus4 #g4 ,alibi3 novum4 #h4 ,alius3 conjunctio4 #i4 ,alii3 gnavius4 #aj4 ,proverbia ,,xxv1 #b4 #aa4 ,alibi3 eorum celare4 #ab4 ,tobias ,,xii1 #g4 ,,senamus3 ,at obscuritas non modo bonos a lectione detinere#a1 verum etiam improbos ad rerum divinarum contemptum excitare videtur4 ,cum enim ,porphyrius arboris scientiae boni et mali fructus decerpere nullo modo posset1 negavit in hortis illis deliciarum censeri debuisse fructum1 aspectu quidem jucundissimum ac sapore gratissimum1 sed tamen homini1 quem ,deus in illis hortorum umbraculis viriditatis#b collocarat1 mortiferum ac pestilentem1 multo minus homines a prudentiae cognitione vetito salutari fructu arceri debuisse1 cum prudentia dux humanae vitae sola turpe ab honesto dividere#c possit4 ,quod autem scribitur1 fructum vitalis arboris divino jussu ab horti viridariis avulsum1 ne1 si ,adamus eo vesceretur1 in aeternum viveret1 in ,dei optimi maximi contumeliam scriptum esse4 ,denique serpentis cum muliere ac ,dei cum hominibus colloquia et absurda et incredibilia videri4 #a4 ,alius3 deterrere4 #b4 ,alius3 viridatis4 #c4 ,alibi3 dijudicare4 ,,salomo3 ,in disputationibus rerum divinarum illud inprimis prospiciendum est1 ne quid cuiquam#a temere excidat1 nihil enim gravius ac capitalius peccari potest4 ,illud autem usu venire solet iis1 qui rerum humanarum fastu ac dialecticorum argutiis inflati omnia supera1 infera1 prima1 ultima ingenii acumine ac subtilitate capere se posse confidunt1 cum sine ope divina id consequi nemo queat4 ,quod sapientiae magister#b uno verbo significat3 ,inquirit derisor sapientiam1 sed frustra4 ,quanquam ,porphyrius1 inscitia dicam an impietate1 oracula divina calumniatur1 quasi legislator prudentiam significaret et vitam beatam hominibus invidisse ,deum1 cum libro sequenti scripserit ,bezaleelem spiritu divino1 sapientia1 prudentia1 scientia et omni artium genere ab immortali ,deo fuisse abunde cumulatum1 quibus quidem donis ac muneribus omnes omnino virtutes continentur4 ,spiritus quidem divinus tribuitur ,dei munere et concessu ad illustrandas humanae mentis caligines ac futura prospicienda4 ,sapientia vero pietatem ab impietate1 prudentia bonum a malo1 scientia verum a falso1 ars utile ab inutili sejungit4 ,cum autem sapientiae princeps ab immortali ,deo excitatus1 ut quid vellet a se peteret1 ille prudentiam petiit#c1 qua quidem turpe segregaret ab honesto1 et cum qua homines ad ,dei metum et venerationem cohortaretur3 ,quoniam1 inquit#d1 ,deus sapientiam aliunde largitur1 #gf ab eo solo scientia et prudentia4 ,idem alibi3 ,fructus justi lignum vitae1 quam interpretatur sapientiam4 ,ac tantum abest1 ut hominem a fructu vitali prohibuerit1 ut etiam his verbis invitarit3 ,forsan1 inquit#e1 decerperet ,adamus fructum vitalem1 ut eo vescatur et vivat in aeternum4 ,sic enim paraphrastes ,chaldaeus consimili oratione utitur pereleganti figura4 ,ad ,jesaiam conversus ,deus3 ,dic1 inquit#f1 populo huic3 audiendo audite1 videndo videte1 ne tamen cognoscatis2 crassum reddito cor istius gentis et aures obtura1 oculos obline1 ne forsitan audiat1 videat1 intelligat et ad me conversus saluti restituatur4 ,quorsum haec loquendi ratio1 nisi quod semper nitimur in vetitum nec ardentius quicquam optamus1 quam quae nobis eripi vel prohiberi videmus4 ,docet igitur ,mosen ac ,esaiam1 quibus artibus miseros homines a facinorosa et conscelerata vita ad verum decus revocare ac saluti restituere debeant4 ,cave legibus divinis operam dare1 cave sapientiae studiis incumbere1 ne sempiternam ac beatam vitam adipiscaris2 haec oratio apud homines improbos et cupidos efficacissima esse consuevit4 #a4 ,alius3 ne quicquam4 #b4 ,proverb4 ,,xiv1 #f4 #c4 #a ,regum ,,iii1 #i sqq4 #b ,paral4 ,i1 #g4 #aj sqq4 #d4 ,proverb4 ,,ii1 #f4 ,,xi1 #cj4 #e4 #a ,mosis #h1 #bb4 #f4 ,jesaiae ,,vi1 #i sq4 ,,senamus3 ,nulla res me diutius exercuit1 quam arboris utriusque ac serpentis allegoria4 ,,salomo3 ,et graecis et latinis interpretibus est ignota4 ,ac tametsi quidam ex ,ebraeis#a arcanos allegoriae sensus aperuerint1 omnia tamen eorum studia inania futura sunt1 nisi ,deus mentes nostras ad haec peicipienda illustrarit4 #a4 ,philo in allegoriis biblicis4 ,leo ,ebraeus l4 ,,iii de amore4 ,,fridericus3 ,periculi plena res mihi videtur1 sacrae scripturae litteras#a ad allegoriam deduci1 ne rerum gestarum historia in fabulas evanescat4 #a4 ,alius3 sacras litteras4 ,,octavius3 ,an ullum1 ,friderice1 serpentis cum muliere colloquium fuisse putas8 qui odio tam implacabili inter se certant1 ut serpentis intuitu solo mulier abortum patiatur ac in turba virorum unam mulierem ad ultionem#a serpens petat ac persequatur4 ,nihil ergo#b verius dici potuit1 quam illud3 ,littera occidit1 spiritus vivificat#c4 #a4 ,desunt duo haec verba in alio codice4 #b4 ,alibi3 enim4 #c4 #b ,corinth4 #c1 #f4 ,,salomo3 ,in sacris litteris historia pura saepe narratur1 ut cum censetur populus et suis quibusque#a tribubus duces attribuuntur4 ,est etiam cum historia quidem#b narratur1 sed praeter historiam allegoria latet occulta1 ut cum ,sara ancillam et filium rejiciendum suadet1 theologi acutiores etiam cupiditatem renitentem virtutibus1 cum filio peccato1 a ratione dominante ablegari oportere docent1 cum eadem ancilla domum redire ac ,sarae morem gerere jubetur ab angelo1 tum cupiditatis obsequium ac#c rationis dominatum interpretantur1 ab intellectu agente4 ,hinc illa ,dei vox ad ,abrahamum3 #gg ,fac quaecunque dixerit tibi ,sara1 id est3 ratio2 cum etiam#d ,sara contestatur#e1 ancillae filium haeredem non futurum1 innuit etiam eos1 qui vitiis inserviant et libidini1 divina bona nunquam adepturos4 ,saepe quoque visiones ac somnia divina pro rebus gestis narrantur1 in quo plerique suam navim afflixerunt1 plerique#f etiam naufragium fecerunt1 qui ,deum cum hominibus quasi vigilantibus colloqui arbitrantur4 ,neminem enim unquam ,deus allocutus est#g vigilantem1 praeter ,mosen1 et quominus ambigeretur1 perspicua ,dei voce testatum habemus in ipsa lege4 ,ergo angeli vox ad ,bileamum1 aut asini loquentis in scriptura ad visa dormientis ,bileami referenda sunt1 et#h quaecunque ,abrahamo et prophetis omnibus oracula data commemorantur1 uno tantum ,mose excepto1 cui vigilanti locutus est ,deus4 ,qua quidem ratione clarissima lux ad caliginem sacrarum scripturarum discutiendam accedit4 ,interdum allegoria facilis ac pura traditur1 ut cum lex jubet#i1 praeputia cordium circumcidi4 ,saepe verba triplicem sensum prae se ferunt3 vulgaris sensus ad captum imperitorum accomodatur1 ut cum ,salomo#aj vetat coram rege superbiam et arrogantiam prae se ferre1 secretiore sensu ad ,deum pertinet1 ad quem abjecto et humili habitu accedere oportet2 semper enim ,salomo significat ,deum regem#aa1 nisi ,dei vox cum rege conjungatur1 ut illud3 ,cor regis in manu ,dei est#ab4 ,his autem verbis ,deus significatur3 ,ne1 inquit1 cogitatione tua vituperaveris regem1 nec vituperes in penetralibus lecti tui divitem2 volucres enim coeli efferent#ac vocem et avis allata rem vulgabit#ad4 ,quibus verbis vetat de ,deo impie cogitare4 ,lectus enim in sacris allegoriis#ae corpus humanum significat1 volucrum autem vox daemones1 tametsi volucres#af et pro angelis accipiantur1 ut apud ,jesaiam#ag angeli quoque ac daemones avium appellatione saepe significantur4 ,nam utrique custodes vel lictores hominibus additi cogitationes occultas atque intimos sensus nudant1 ne quod inultum scelus ac pia cogitatio sine praemio relinquatur4 ,chaldaeus paraphrastes#ah haec ,salomonis verba interpretabatur de angelis ,raziele et ,elia#ai1 quos occultissima quaeque scelera patefacere scribit4 #a4 ,alius loco horam duorum verborum3 singulis quoque4 #b4 ,omnes codices3 quaedam4 #c4 ,alius3 tum4 #d4 ,alius3 ita4 #e4 ,alius addit3 maritam4 #f4 ,alius3 plures4 #g4 ,numeri ,,xii4 #h4 ,alii3 ut4 #i4 #e ,mosis #aj1 #af4 #aj4 ,proverb4 #be1 #f4 #aa4 ,alius3 regis appellatione4 #ab4 ,proverb4 #ba1 #a4 #ac4 ,alius3 volucris 444 efferet4 #ad4 ,eccles4 #aj1 #bj4 #ae4 ,psalm4 #i 7#h71 #bd 7#be71 #ajc 7#ajb71 #adc 7#adb74 ,jobi #ch1 #df4 #af4 ,alius addit3 interdum4 #ag4 ,jesaiae #df1 #aa4 #ah4 ,in cap4 #aj1 #bj ,ecclesiastis4 #ai4 ,unus addit3 sacerdote magno4 ,,senamus3 ,acutissime ,salomo ,salomonem interpretatur1 sed quis hanc interpretationem divinare potuisset8 ,,octavius3 ,ego locum hunc de volucribus1 qui cogitationes et intimos sensus regi aperiunt1 ad eos reges pertinere duco1 qui domesticos daemones sibi vel sese illis adjunxerant1 a quibus omnia omnium dicta1 facta1 cogitationes perinde intelligunt1 ut ab illis spectatoribus1 quos veteres tyrannorum appellabant2 nullum enim tyranni secretius habent arcanam4 #gh ,,senamus3 ,si tantum potuissent aves illae ac volucres sive daemonicae sive angelicae1 quid est quam ob rem ,neroni1 sacrilegorum#a ac tyrannorum maximo1 conjurationem ,pisonis patefacere noluere8 cum ,simoni mago ac daemonibus conjunctissimus esset1 ut ,plinius et ,irenaeus tradunt4 #a4 ,alibi3 sortilegorum4 ,,fridericus3 ,nihil daemones injussi faciunt nec ullius occulta scelera nudant1 nisi ,dei jussu et angelorum superiorum#a potestate4 #a4 ,alibi3 superiore4 ,,coronaeus3 ,cum solius ,dei proprium sit1 intimos omnium sensus et animorum occultos recessus pervestigare1 ut quidem rex ,salomo dedicatoria oratione declarat aperte1 quid angelis et daemonibus illis opus ad secretiores mentis latebras pervulgandas8#a #a4 ,alius3 evulgandas4 ,,curtius3 ,extat profecto ,thaletis elegans in hanc sententiam oratio2 cum enim rogaretur1 an qui scelerate quid agat1 ,deum latere potest8 ,at ne cogitans quidem1 inquit2 ,graeci melius3 1 1 4 ,,salomo3 ,diximus ante ac dicendum saepius est1 ,dei majestatem angelorum ac daemonum officiis quodammodo augustiorem videri1 quam si per se ipsum solo nutu1 sicut#a potest1 omnia procuraret#b4 ,ac tametsi solus omnium occultissimos sensus retegit1 singuli tamen angeli singulis hominibus custodes additi1 sensus intimos aperiunt1 non item aliorum cogitationes4 ,item daemones1 quibuscum sortilegi in nefarium societatis foedus coiverunt#c1 eorum sensa plane intelligunt4 ,argumento sit1 quod qui sortilegi ad rectam cogitationem aut ,dei metum paulo momento convertuntur1 repente a daemone sese conturbari#d confitentur4 ,sin vir bonus ad pravam cogitationem deflexerit1 subinde sentit#e in ipsis animi sensibus magistrum ac paedagogum1 qui a turpi cogitatione illum avertat aut etiam auris dextrae tinnientis levissima vellicatione aut#f punctura1 quam innuit pota his verbis3 ,cynthius aurem vellit et admonuit4 ,quod ,socrates#g a daemonio familiari vel potius ab angelo sibi fieri praedicabat1 dextra quidem suadendo1 sinistra dissuadendo1 aut orbiculo lucido interdiu aut ignea specie noctu1 aut etiam levissimo strepitu admoneri4 ,quae facillime percipiuntur ab iis1 qui spiritu ,dei patiuntur se duci4 ,si non pareat admonitus1 terretur somniis matutinis1 quae ab ,ebraeis matutinae castigationes appellantur4 ,si ne hac quidem cogitatione#h ab impiis cogitationibus deducitur1 angelus ultionem reposcit1 accusatione proposita1 ut nemo innocens damnari aut ullum#i scelus inultum1 nisi facti pigeat1 relinqui videatur1 judicia constituuntur1 daemonibus etiam quasi lictoribus destinatam sibi praedam deposcentibus1 quam#aj ,deus illis permittit4 ,huc enim pertinet illud#aa3 ,ascendit leo de cubili suo1 praedo gentium surrexit4 ,item#ab3 ,percussit eos leo de silva1 #gi lupus vespertinus vastavit eos1 pardus vigilans supra civitates eorum4 ,item3 ,quis dat escam pullis corvorum vociferantibus ad illum8#ac i4e4 divinae majestatis carnificibus ac tortoribus sceleratorum vindictam petentibus1 ,quod alibi#ad apertius scribitur3 ,spiritus ad ultionem creati sunt1 qui furoris sui flagella vibrant4 ,item#ae3 ,misit ,deus spiritum malum inter ,abimelech et cives ,sichem4 #a4 ,alibi3 quomodo4 #b4 ,alius3 percurreret4 #c4 ,alibi3 inierunt4 #d4 ,alius3 confitentur4 #e4 ,alibi3 sentiet4 #f4 ,alius3 et4 #g4 ,plutarchus in libro de daemonio ,socratis4 #h4 ,ratione legunt alii4 #i4 ,alii3 illud4 #aj4 ,alius3 quae4 #aa4 ,jerem4 ,,iv1 #g4 #ab4 ,jerem4 ,v1 #f4 #ac4 ,psalm4 #adg1 #i4 #ad4 ,psalm #gh1 #di4 7,jes41 #ai47 #ae4 ,jud4 #i1 #bc4 ,,senamus3 ,antiquissimi quoque theologi pullos corvorum1 a parentibus desertos1 divina bonitate et procuratione nutriri summa consensione tradunt1 eoque pertinere dictum illud3 ,qui dat escam pullis corvorum8 ,,salomo3 ,error inde manavit1 quod phrasin ebraicam1 quae ,graecis quoque communis est1 latini theologi non perceperunt#a4 ,nam filios corvorum pro corvis1 ut filios prophetarum pro prophetis1 filios sanguinum1 filios injustorum pro impiis ac sicariis acceperunt4 ,sic enim ,ebraei filii hominum i4e4 homines1 et ,graeci pro medicis4 ,sic etiam illud3 ,quem dicunt homines esse filium hominis1 i4e4 quem dicunt esse hominem#b8 #a4 ,alibi3 perceperint4 #b4 ,matth4 #af1 #ac4 ,,toralba3 ,eo quidem errore me ,salomo liberavit1 ut ingenue illum acceptum feram2 at mirum mihi ante videbatur1 quam ob rem corvi pullos famelicos deserere putarentur ob id tantum1 quod recentes exclusi non plane nigri essent1 cum pleraque animantium nascentium genera colorem a parentibus alienissimum habere videantur1 quae tamen incredibili studio a parentibus nutriuntur4 ,nam cygni senio candidissimi pullos excludunt fuscos1 et tantum abest1 ut corvi#a pullos ab alimentis desertos patiantur1 ut etiam cornicem incubantem a masculo et pullos jam volantes a foemina pasci ,aristoteles#b ipse ac ,plinius#c fateantur#d4 ,itaque ,apollonius apud ,philostratum ,euripidis versum modice castigans3 1 cum ille tantum hominibus tribuerit1 i4e4 4 #a4 ,alibi3 corvos4 #b4 ,historia animalium ,,vi1 #e4 #c4 ,histor4 natural4 ,x1 #ab et #fj4 #d4 ,alius3 fatentur4 ,,salomo3 ,eodem sensu scribit ,psaltes lyricus#a1 ,deum escam leoni petenti largiri4 ,cur leoni potius1 animantium ferocissimo1 qui parcissimus est in cibo1 neque nisi quarto quoque aut ad summum alternis diebus pascitur1 quam exarmatis ovium et caprarum gregibus1 hominum usui maxime necessariis#b8 ,alibi de catulis leonum#c1 nam si re vera de catulis ageretur1 aeque matris ut aliorum animantium ubera sufficiunt1 quanquam alius quoque#d est locus de corvis1 quo facile vulgatus error refelli possit3 ,quis parat venatum corvis1 cum ejus pulli ad ,deum clamant et cibo carentes huc illuc oberrant#e8 ,haec igitur ad daemones pertinent1 qui praedam sceleratorum sibi conquirunt#f nec nisi divino concessu rapiunt4 ,eo pertinet et illud ,salomonis#g3 ,corvi apud torrentes eruant oculum et aquilae #hj vorent eum qui patrem deridet et despicit obsequium matris4 ,quae allegoria praeter sensum vulgarem significat daemones elementares hujus mundi1 qui revera torrens est materiae fluentis1 caecitate animi ac furore torquere1 luce mentis extincta eorum1 qui ,deo parenti rerum omnium contumeliam et piae matri1 legibus naturae1 vim inferant#h4 ,nam patris appellatione ,deus1 matris vero natura significatur apud ,salomonem4 ,illud etiam adversione dignum1 quod oculum dixit1 non oculos2 nam singulari voce oculus mentem significat4 ,sic etiam ,bileamus vates uno oculo acutissime videre dicebatur1 quoniam rerum publicarum mirabiles conversiones tribus circiter annorum millibus praevidit#i ac praedixit4 ,sic enim#aj ,chaldaeus interpres4 #a4 ,psalm #ajc 7#ajd71 #ba4 #b4 ,oppianus de venatione1 libro ,,iii4 ,plinius ,h4 ,nat4 lib4 #h4 #c4 ,jobi #ch1 #ci4 #d4 ,alius3 etiam4 #e4 ,job4 #ch1 #da4 seq4 #ci1 #a4 #f4 ,alii3 congruunt4 #g4 ,proverb4 #cj1 #ag4 #h4 ,alius3 inferunt4 #i4 ,alibi3 providit4 #aj4 ,alius3 etiam4 ,,senamus3 ,si corvorum appellatione licet#a1 etiam cygnorum verbo licebit interpretari1 quales in ,africa ,leo ,afer#b versari scribit1 ut ,aethiopes a daemonibus1 colore opinor1 distinguantur4 #a4 ,alius3 licebit4 #b4 ,in descriptione ,africae4 ,,octavius3 ,tametsi#a daemones saepius atrati apparent1 ut non modo nostri1 sed etiam antiquissimi#b scriptores ab ultima memoria prodidere1 quales fuere#c daemones1 qui ,dioni#d1 qui ,cassio ,parmensi1 qui sortilegis saepissime visi sunt1 non tamen opinor1 propterea daemones corvorum appellatione significari1 sed quia daemones corvorum in modum cadavera consectantur1 ut de cadaveribus ,aegyptiorum superius dictum est1 ac de spectris1 quae circa sepulcra ac patibula vagantur4 #a4 ,alibi3 ,etiamsi4 #b4 ,addit alius3 quoque4 #c4 ,alibi3 fuisse4 #d4 ,plutarchus in ,dione4 ,valer4 ,max4 lib4 ,v4 ,,fridericus3 ,imo etiam quia daemones cadaveribus ipsis ad hominum perniciem et nefarios concubitus cum sortilegis abutuntur2 quod enim ,augustinus#a omni asseveratione confirmat ac summae imprudentiae esse scribit1 daemonum cum hominibus concubitus negare1 tot ac tantis exemplis et indiciis testatum habemus1 ut ,sprengerus#b scripserit1 stryges innumerabiles1 priusquam extremo supplicio dederentur1 summa consensione nefariam illam copulam confiteri4 ,quin etiam ,franciscus ,picus scribit1 duos sacerdotes sua aetate flammis exustos1 quorum alter annos#c amplius triginta1 alter quadraginta cum daemonibus concubuisse fatebantur1 cum prius uterque convictus esset et confessus plurimos se infantes daemonibus mactavisse1 ne insuetum videatur1 quod ,aristoteles scribit1 fuisse in ,ponto mulierem1 quae exenteratis foeminarum gravidarum visceribus embryone vesceretur4 ,huc etiam pertinet illud ,horatii in arte potica3 ,neu pransae ,lamiae vivum puerum extrahat alvo4 #a4 ,lib4 #ah de civit4 ,dei4 #b4 ,in malleo maleficorum4 #c4 ,alibi3 annis4 ,,curtius3 ,mihi venit in mentem1 quod ,pausanias in ,phocicis#a scribit1 apud ,cretenses legibus cautum fuisse1 ut maritorum cadavera1 quae #ha cum viduis concubuerant#b1 capitali judicio quasi viventia plecterentur ac ferro candente eorum capita configerentur#c1 deinde cadavera exurerentur nec aliter a concubitu viventium arceri potuisse ac propterea daemones appellatos fuisse4 #a4 ,alius3 ,pharsalicis4 #b4 ,desunt quinque haec sequentia verba in alio codice4 #c4 ,alibi3 foderentur4 #d4 ,fortasse legendum est3 1 vel3 4 ,,octavius3 ,oportuit igitur daemones cadaveribus resumtis ad concubitum abuti ac propterea corvos appellari1 quod cadavera sectarentur et atrati apparerent4 ,,salomo3 ,quaecunque causa sit1 planum est1 daemones in scripturis etiam populos ,aethiopum appellari1 sic enim interpretes ,,lxxii verbum daemones interpretantur3 ,aethiopes#a1 et alibi3 ,tu confregisti capita ,leviathan1 dedisti escam eum populis ,aethiopum1 ubi etiam propriam daemonum appellationem interpretantur ,aethiopes1 ut ambigua voce arcanum tegerent4 ,leviathan vero ,,lxx vertunt 1 qui princeps eorum esse dicitur1 qui non cadavera1 sed mentes ipsas impiorum ad supplicium deposcunt1 ut ,behemoth princeps eorum daemonum1 qui de corporibus ultionem accipiunt4 ,uterque significatur#b ab ,ezechiele#c appellationibus regum ,aegypti et ,assyriae his verbis3 ,sic dicit dominus3 ecce ego contra te ,pharao1 rex ,aegypti1 draco magne1 recubantem in medio fluviorum tuorum1 qui dixisti3 meus est fluvius et feci mihi4 ,at ego ponam hamos in maxillas tuas et efficiam1 ut haereant pisces fluviorum tuorum squamis tuis2 excutiam ,te in desertum et omnes pisces fluviorum tuorum1 eris bestiis terrae et volucribus coeli cibus4 ,jesaias vero apertius#d3 ,in die illa1 inquit1 visitabit ,deus gladio suo grandi1 duro ac robusto ,leviathanem serpentem vectem et ,leviathanem serpentem flexuosum ac trucidabit draconem marinum4 ,utriusque ,leviathanis et ,behemothi potestas explicatur ab ,esdra#e1 quae verbis allegoricis ac diffusa narratione ,dei verbis ad ,jobum#f fuerat expressa3 ,tum#g1 inquit ,esdras1 animantia duo parasti1 quorum uni nomen imposuisti ,behemoth1 alterum vocasti ,leviathanum1 et alterum ab altero disjunxisti1 unam partem assignasti ,behemoth1 quae tertia die siccata est1 ut habitet in ea4 ,leviathani vero tribuisti unam#h partem humidam1 quam belluam parasti1 ut esset quae devoraret1 quos velles4 ,nam haec verba ,ezechielis3 ,meus est fluvius1 i4e4 formarum in materia fluxa et caduca interitus4 ,is tamen dicitur prima rerum origine a ,deo creatus fuisse1 item#i3 ,ego vastatorem creavi ad perdendum4 ,consimilis est illa ,dei vox ad ,pharaonem3 ,excitavi ego ,te1 #hb ut ostenderem in ,te meam potentiam#aj atque nominis mei fama toto terrarum orbe dissiparetur4 ,praeter historicam veritatem ,pharaonis appellatione significatur ,leviathanus ille1 ut ,ezechiel interpretatur1 qui materiae fluentis formas corrumpit1 quas nihilominus assidue sua bonitate reparat ac reficit naturae parens optimus maximus4 ,item in sternutationibus ,leviathani lumen collucet1 ex ejus ore ignis lampades egrediuntur et mare commiscet ut mortarium4 ,non est dominatus in terra1 cui morem gerat1 item factus est ut nihil metuat et ipse regem agit in superbos4 ,sternutationis verbo tonitrua1 lumine et ignibus fulmina et coruscationes1 maris commixtione procellas et tempestates innuit4 #a4 ,psalm #gb1 #i4 #gd1 #ae4 #b4 ,alibi3 accipitur4 #c4 ,ezech4 #bi1 #c sqq4 #d4 ,jes4 #bg1 #a4 #e4 ,esdrae lib4 ,,iv1 cp4 #f4 #f4 ,jobi #ci sq4 #g4 ,alibi3 ,tunc4 #h4 ,alii3 secundam1 vel3 septimam4 #i4 ,item3 ,jobi #bf4 #ci1 #dj4 #aj4 ,alibi3 patientiam4 ,,curtius3 ,hunc opinor ,leviathanum ,orpheus1 sortilegorum parens1 draconem maximum1 ,pherecydes ,ophyoneum appellavit1 unde a veteribus cultus draconis ,aesculapii manavit1 quem adhuc in supplicationibus plerique populi circumferre consueverunt4 ,,senamus3 ,haec quidem ,salomo perbelle1 si#a demonstratione ulla niterentur4 #a4 ,alius addit3 modo4 ,,octavius3 ,majorem profecto fidem mihi faciunt1 quae ,salomo ex abditis sacrae philosophiae arcanis et ab oraculis divinis sanctissimorum prophetarum promsit1 quam quae ab ,euclidis demonstrationibus manant1 quae tamen nonnisi multis postulatis et concessis conficiuntur4 ,,toralba3 ,in rebus tam arduis et a communi sensu remotis non exquisitam argumentorum subtilitatem exquirere debemus neque exigere1 sed ea1 quae prodita sunt a sapientibus1 qui arcana ,dei sapientissime conquisiverunt4 ,,coronaeus3 ,non exigimus angelorum hierarchias ac repositoria daemonum1 quae non scio an satis prudenter a ,dionysio#a ac ,wiero#b conscripta#c fuerint4 #a4 ,de coelorum hierarchia4 #b4 ,de praestigiis4 #c4 ,alius3 descripta4 ,,salomo3 ,nihil in rebus tam obscuris affirmare velim#a1 nec aliud commemorare quia vobis melius quam mihi cognita sunt1 quippe qui ex iisdem fontibus quibus ego haurire potuistis1 scilicet uni aeterno ,deo non solum#b angelorum1 sed etiam daemonum creationem deberi1 et quemadmodum duo principes angelorum ,seraphim#c ,creatori potentissimo adstare dicuntur1 ad largitiones1 lucis effusiones1 praemia1 vitam inferiorum angelorum et siderum officiis tribuendam2 sic etiam duo#d sunt bis oppositi1 quasi superiorum magistratuum praecipui lictores ac ministri1 ,leviathanus ac ,behemothes ad poenas infligendas seu supplicia irroganda1 sive frugum calamitate1 sive pecorum interitu1 sive clade bellorum1 sive regionum vastatione1 sive popularibus #hc morbis1 sive urbium excidio1 sive elementaris totius mundi eversione1 quae tamen non aliter fiunt quam divinis decretis1 ne quis daemones accuset aut metuat3 ,ne accuses1 inquit ille#e1 servum apud dominum suum1 ne forte maledicat tibi et offendas4 ,qua eleganti allegoria significat1 non incusandos esse angelos ac daemones1 qui nullas nisi jussi calamitates inferunt1 nec nisi jussa ,dei decreta exsequuntur1 sed potius se quemque accusare ac de flagitiis confiteri oportet#f4 #a4 ,alibi3 nolim4 #b4 ,alius3 tantum4 #c4 ,jesaiae #f1 #b et #f4 #d4 ,jes4 #f et ,zach4 #d add4 #dd filios duos olei1 qui effundunt aurum in candelabrum septuplex1 scilicet septem planetarum1 a quibus,a elementorum coelestium vis derivatur4 #e4 ,proverb4 #cj1 #aj4 #f4 ,sigebertus ,vincentius in ,speculo libro #gf1 c4 #ch4 ,a4 ,alius3 ,quibus ad elementaria4 ,,fridericus3 ,est in agro ,moguntino pagus1 quem daemon nescio quis lapidator triennio vexavit1 ad#a extremum declaravit1 populum ob unius1 quem nomine denotavit1 capitalia scelera conflictari1 ut ei necesse fuerit domo excedere1 sed in quacunque domo exciperetur1 domus igne deflagrabat1 ut brevi omnia domicilia pagi variis incendiis consumta fuerint4 #a4 ,alibi3 ac postremum4 ,,salomo3 ,graviter tamen peccatur ab iis1 qui daemones metuunt1 gravius etiam qui colunt1 ne vapulent1 quasi daemones arbitri ac judices essent poenarum1 quae irrogantur4 ,quae detestabilis impietas inde manavit1 quod ,beelzebub mundi hujus principem arbitrantur4 ,hinc ,manichaeorum1 qui duos mundi principes statuerunt1 profligatissima pestis4 ,quorsum enim ,deus ad ,pharaonem3 ,ut intelligas1 inquit1 quod terrae dominus sum#a4 ,item3 ,leviathan iste1 quem formasti ad illudendum ei1 nisi ut persuasum habeamus1 dominatum elementaris mundi aeque ac coelestium corporum1 angelorum ac daemonum penes ,deum aeternum esse4 ,illudit autem ,leviathano1 cum ea quae daemonum officiis corrupta sunt ac detrita vel afflicta1 continua bonitate ac potestate excitat#b4 ,nam quo plures ,pharao daemoniacus ,isralitarum masculos trucidabat ac populum sibi inservire cogebat1 ne ,deum coleret1 eo magis ac magis populus mirabili foecunditate abundabat4 ,ita quoque quo plures formae materiae fluentis a daemonibus corrumpuntur1 eo magis se divina foecunditas in iis recreandis ac regenerandis ostendit4 ,quod autem ,leviathano illudit vates his verbis#c3 ,quomodo cecidisti de coelo ,lucifer1 aurorae fili1 ad terram afflictus1 cum tamen jactares te coelum conscensurum ac sellam in sublimi et excelsa siderum regione collocaturum1 ad plagam ,aquilonis1 ut elatus praepotenti ,deo aequalis fieres1 ad inferos tamen detractus1 in lacum rejectus4 ,item#d3 ,an ille est1 qui tremefacit terram1 qui regna concussit1 qui orbem deserto similem reddidit1 urbes excidit8 ,habet haec oratio obscuritatem1 cui lux afferri potest1 si dicamus1 aurorae filium ,leviathanum eo modo1 quo alibi prima rerum origine conditus dicitur et alibi primogenitus1 sive praefectus mortis vel corruptionis i4e4#e appellatur1 quoniam ut privatio habitum1 #hd sic aurora solem1 tenebrae lucem antecesserunt4 ,item tremefacere terram1 imperia quatere1 urbes funditus exscindere1 orbem solitudini reddere1 non congruit divinae majestati1 sed vastatori1 carnifici1 lictori2 quod dicitur etiam ad inferos dejectus esse1 significat angelorum ac coelestium siderum interitum non permitti ,leviathano sive ,asmodaeo1 sed in lacu1 ut ,jesaias#f1 vel in mare1 ut apud ,jobum#g1 vel in fluvios1 ut ,ezechiel#h1 i4e4 in hac fluxa elementorum regione grassari et a coelestium aditu prohiberi4 ,huc enim pertinet#i1 quod ,satan in concilio angelorum a ,deo rogatus1 unde veniret1 respondit1 se terram circumivisse2 dixit non coelum4 #a4 ,exodus #i1 #bi4 ,psalm4 #ajd 7#ajc7 #bf4 #b4 ,alii3 excedat1 vel3 recreat4 #c4 ,jesaias #ad1 #ab sqq4 #d4 ,jesaias #ad1 #af sqq4 #e4 ,job4 #ah1 #ac4 #f4 ,jesaias #ad1 #ae4 #g4 ,job4 #aa1 #bb sq4 #h4 ,ezech4 #bi1 #c4 #i4 ,job4 #a1 #g sqq4 ,,curtius3 ,illud est1 ni fallor1 quod ,graeci veteres1 qui fabulis omnia complerunt1 ,junonem aris praesidem furias prohibere ajunt1 quominus in coelum evolare queant1 i4e4 daemones e nubibus ab angelis praecipites deturbari et in fluminibus#a deorsum cum tonitru delapsos sublunaria haec corpora perdere ac corrumpere4 #a4 ,alii3 inflammatos4 ,,coronaeus3 ,quando igitur#a elementaris hujus solitudo#b futura est8 #a4 ,alibi3 ergo4 #b4 ,alibi3 solutio4 ,,salomo3 ,illud quidem in arcanis divinae majestatis latet1 praeter quod tantum#a conjectura consequi possumus 7nihil enim in eo genere affirmandum opinor71 quemadmodum lege divina#b terrae sanctae quies imperatur et vacatio ab agricultura4 ,ob id enim ,alexander ,magnus et ,julius ,caesar septimo quoque anno majoribus nostris dederunt tributorum immunitatem4#c ,ita post annorum sex millia mundi elementaris solitudo significatur futura4 ,neque enim aquarum illuvionibus#d interibit mundus elementaris1 ut aetate#e ,noae1 qua tellus aquarum voragine contecta est1 mense secundo1 qui a ,chaldaeis ,bul1 i4e4 diluvium appellatur1 propterea quod eo mense omnia fere diluvia contigerunt et imbres sparsis seminibus salutares1 nisi decidant eo mense1 ut fere solent1 sterilitatem frugum augurantur4 ,et ut septimo quoque millesimo mundi elementaris quies est1 sic etiam cum septies septem anni fluxerunt#f1 magnus servis omnibus ,jubilaeus#g1 item pecudibus#h ac praediis omni nexu ac mancipio solutis1 libertas indulgetur et cuique ad avitas possessiones reditus patet4 ,ita post annos#i septies septem millia1 quo quidem circuitu siderum coelestium certissimus ad principia motuum reditus est1 maximo anno completo rerum omnium conversio sequitur4 ,ex quo intelligitur1 perpetua mundorum creatione et recreatione sempiternam ,dei potestatem ac bonitatem in continua hominum et angelorum successione praedicatum iri4 ,quod apertius ,esaias#aj innuere videtur3 ,erit1 inquit1 coelum novum et terra nova4 ,item1 cum ,david#aa dixisset1 coelos interituros cum inveterarerint1 ad mundorum opificem conversus3 ,tu autem1 #he inquit1 idem ipse es1 ,tui semper similis et anni tui ,te nullis aetatibus et saeculis deserent4 ,huc etiam pertinet illud ,salomonis#ab4 ,nihil sub sole novum nec quidquam futurum est1 quod prius#ac non fuerit4 #a4 ,alii3 si quid tamen4 #b4 ,leviticus #be1 #bc4 #c4 ,josephus ,ant4 jud4 #ad1 #ag4 #d4 ,alibi3 cataclysmo1 vel3 eluviis4 #e4 ,alibi3 tempore4 #f4 ,alibi3 fluxerint4 #g4 ,alius addit3 anno quinquagesimo4 #h4 ,alibi3 domibus4 #i4 ,alii3 anno4 #aj4 ,jesaias #dc4 #de4 #df4 #fe1 #ag4 #ff1 #bb4 #aa4 ,psalm4 #ajb1 #bg sq4 #ab4 ,eccles4 #a1 #i sq4 #ac4 ,alibi3 antea4 ,,octavius3 ,eadem est ,originis in libris et ,caesarii sententia in eo potissimum loco1 quo de coelis agit4 ,circumfertur etiam liber ab ,ismalitis1 in quo quidem auctor scribit1 mundum hunc et quaecunque mundi sinu amplissimo corcentur1 interitura4 ,cum vero importunissimus ille ac funestissimus rerum omnium vastator omnia corrupit#a1 tandem aliquando occasurum et1 ut ,seneca loquitur1 mortem ipsam moriturum4 ,sed prius maximis clamoribus ac tonitruis et vocibus feralibus#b ac ingenti clangore occasum suum testaturum4 #a4 ,alibi3 corruperit4 #b4 ,alibi3 ferocibus4 ,,fridericus3 ,mirabilis illa rerum omnium vicissitudo1 ex arcanis ,ebraeorum a ,salomone collecta1 coelestium siderum conversionibus#a omnino congruere videtur4 ,septem enim annorum millibus motus trepidationis super ,arietis et ,librae capita circumscribitur ac septies septem millibus inerrantium siderum motus#b circumaguntur#c et ad sua quaeque principia redeunt in orbem4 ,quae demonstratio#d ,patrum memoria demum percepta est1 cum antea veteribus omnibus ignota fuisset4 #a4 ,alibi3 connexionibus4 #b4 ,alius3 sedes4 #c4 ,alibi3 circumagantur4 #d4 ,johannes ,regiomontanus demonstravit4 ,,salomo3 ,hoc quidem ,chaldaeis1 ,aegyptiis et astrologis omnibus abditum erat2 scilicet decem orbes coelestes nec plures haberi1 cum tamen ,pythagoraei1 ,plato1 ,aristoteles1 ,ptolemaeus ipse et ,hipparchus octo vel novem ad summum esse affirmarent4 ,at litterae sacrae pereleganti allegoria decem orbes significant hoc versu3 ,opera digitorum tuorum sunt coeli#a4 ,quo digitorum numero coelorum numerum ,astrologis et ,chaldaeis omnibus ignotum declarant2 quod etiam allegoria decem cortinarum tabernaculi significatur4 ,ex quo intelligitur1 rerum omnium maximarum arcana secretioribus litterarum divinarum allegoriis contineri4 #a4 ,abraham ,aben ,esra in ,psalm4 #h1 #d4 ,,senamus3 ,si ,leviathanum corruptionis et obitus principem statuamus a ,deo creatum1 et quidem prima omnium rerum origine et ante lucem ipsam1 nobis prospiciendum1 ne ,deum auctorem mali esse concedamus4 ,nam quicquid est causa causae1 id etiam#a est causa causati1 consequentis effectus4 ,at#b nullum efficacius argumentum habuerunt ,academici1 ut mundum sempiternum statuerent1 quam ne ,deum optimum1 rerum omnium conditorem1 faterentur corruptionis et auctorem4 #a4 ,alius addit3 ipsum4 #b4 ,proclus1 ,philo1 ita quoque ,syrianus1 quos conscribit ,philoponus libro duodecimo4 ,,salomo3 ,inveteratus est error1 ac theologorum#a etiam opinione pervulgatus1 mali originem a diabolo inventam2 duobus tamen1 opinor1 alteri quidem inter ,latinos1 alteri vero inter ,graecos1 haec opinio displicuit4 #a4 ,thomas lib4 #bj qu4 #gi art4 #a et #c1 quem reliqui sequuntur4 #hf ,,fridericus3 ,sic a majoribus accepimus1 omnes angelos principio suae originis integerrimos ac sanctissimos extitisse1 sed quosdam a via deflexisse et ab integritate et puritate lucis coelestis delapsos et deturbatos in terras tum ab his ad hominem pravas suasiones et quae consequuntur1 calamitates inquam omnes ac pestes1 dimanasse4 ,id autem significari putant verbis ,jesaiae#a et ,johannis theologi#b apocalypseos scriptoris auctoritate1 quorum alter ,luciferum de coelo detractum1 alter ingentem draconem cum tertia parte stellarum i4e4 angelorum praecipitem deturbatum scripsit4 ,item ,christus#c quasi fulgur e coelo exturbatum in terras se vidisse declaravit4 ,haec theologorum christianorum sententia est4 #a4 ,jesaias #ad1 #ab4 #b4 ,apocal4 #ab1 #d et #i4 #c4 ,matthaeus #be4 ,lucas #aj1 #ah4 ,,octavius3 ,varietas theologorum inter ipsos de casu daemonum facit1 ut nihil affirmare audeam4 ,cum etiam ,augustinus tam incertus sit1 ut cum diabolum deflexisse scripsisset1 subjiciat#a haec verba3 ,hoc certius asseri non potest1 et mirum1 si potest4 ,itaque cum ratio plerosque deficeret1 ,orphei1 ,pherecydis et ,empedoclis auctoritatem adhibuerunt#b4 ,illi etiam daemonum omnium maximum ,ophionaeum draconem et qui cum eo delapsi sunt1 dictos arbitrantur4 ,sed cum quaeritur1 cur eodem paene#c momento1 quo creati sunt in summa puritate1 in ipsum creatorem tanta arrogantia intumuerint1 ut seipsos suo creatori exaequarent1 aut quis illos ad tantum crimen#d impulerit#e1 obmutescunt4 ,quae causa extat1 ut ,manes ,persa1 duo aequa potestate principia faciens1 alterum quidem bonorum ac coelestium1 alterum malorum ac sublunarium1 ne ab optimo fonte bonorum mala derivare videretur1 totius pietatis ac religionis fundamenta labefactaret4 ,plato vero#f1 cum ab uno principio caetera omnia duci1 pro demonstrata ac plane explorata re haberet1 ac mali originem ab ipso ,deo arcessere nefas arbitraretur1 a materia omne malum derivari#g scripsit#h1 quod in ea inesse existimeret4 #a4 ,alibi3 subjecerit4 #b4 ,alibi3 secuti1 vel3 attribuerunt4 #c4 ,alibi3 fere4 #d4 ,alius3 in tantum scelus4 #e4 ,alibi3 impulit4 #f4 ,in ,parmenide et ,timaeo4 #g4 ,alius addit3 posse1 alius legit simpliciter3 derivavit4 #h4 ,alius3 dixit4 ,,salomo3 ,quod malum a materia prodeat1 sacrae litterae constanter negant#a3 nec vanitas nec malitia1 inquit ille1 prodiit a terra1 ac propterea rerum omnium opifex maximus1 post#b consummatam universitatis molem1 dicitur omnia quae fecerat vidisse valde bona#c4 #a4 ,job4 #e1 #f4 #b4 ,desunt haec sequentia ,salomonis verba in alio codice4 #c4 ,geneseos #a1 #ca4 ,,toralba3 ,nullam peccati labem in materia esse1 ex eo perspicue demonstratur1 tum quod in materia vis agendi nulla sit1 sed in forma1 tum etiam quod#a materia nullam omnino hypostasin per se habeat in natura4 #a4 ,alibi3 quia4 ,,salomo3 ,errorum omnium origo inde manavit1 quod malum aliquid esse arbitrarentur1 cum tamen nihil sit omnino4 ,ego1 inquit ,deus#a1 #hg faciens bonum et creans malum1 faciens lucem et creans tenebras4 ,ut enim tenebrae nihil aliud sunt quam lucis privatio1 sic malum nihil aliud est quam boni privatio4 ,itaque dixit facere bonum1 quia bonum est hoc aliquid1 malum vero creare scilicet privatione boni4 ,nam ut1 columnarum ademtione ruit aedificium1 ita boni subductione3 sequitur malum#b4 ,cum enim populo iratus#c dixisset ,deus3 ,momento1 delebo te#d1 ,chaldaeus interpres vertit3 ,momento1 majestatem meam auferam abs te4 ,nam si quid malum esset in tota rerum natura1 profecto daemones1 qui prava suadere semper dicuntur1 mali essent1 quod absurdum est1 cum sint substantiae et quidem intelligentiae et vitae participes1 et utrumque illis ,dei munere et concessu tributum4 ,quicquid autem est ejusmodi1 bonum esse oportet ac proinde si malum existeret1 aut si daemones mali essent1 ajentia et negantia vera simul1 et quidem univoce absurdissimam implicarent contradictionem1 quia boni essent et non boni4 #a4 ,jesaias #de1 #g4 #b4 ,hac similitudine utitur ,moses ,rambam libro ,i4 #c4 ,deest alibi4 #d4 ,exod4 #cc1 #e4 ,,octavius3 ,hanc mali non quidem definitionem1 sed descriptionem ex boni privatione amplexus est ,augustinus#a1 ne#a in placitis ,manichaeorum1 in quibus diutissime#b acquieverat1 consenuisse#c videretur4 #a4 ,contra ,faust4 ,manich4 #b4 ,deest in aliis codicibus4 #c4 ,alibi3 densissime4 #d4 ,alius3 consensisse4 ,,senamus3 ,si malum nihil est1 qui malum agit1 nihil agit2 at#a qui nihil agit1 nullam poenam meretur2 quare qui malum agit1 nulla poena dignus est4 #a4 ,desunt haec sequentia ,senami verba in alio codice4 ,,curtius3 ,praestat1 inquit ,lucilius1 otiosum#a esse1 quam nihil agere4 ,quare argumentum illud contrario argumento refellitur3 ,qui malum#b agit1 poena dignus est2 qui nihil agit1 malum agit2 igitur qui nihil agit1 poena dignus sit oportet4 #a4 ,alibi3 occisum4 #b4 ,alibi3 male4 ,,senamus3 ,si sola privatione bona malis opponuntur1 quid est quamobrem ,aristoteles#a et ceteri in uno paene communi#b sensu contraria statuunt8 #a4 ,libro ,i et ,,ii ,ethicorum4 #b4 ,deest in alio codice4 ,,toralba3 ,non tantum in eo peccatur ab ,aristotele1 quod bona malis contraria posuit1 sed in eo etiam1 quod bonum finitum1 malum vero infinitum esse putat#a4 ,nam si ex contrariis alterum esset finitum1 infinitum alterum1 oportet finitum ab infinito dissipari4 ,ut si esset ignis infinitus1 parvo momento aquam finitam incendio1 calore1 siccitate consumsisset1 aut aqua infinita ignem finitum exstinxisset4 ,sic malitia infinita bonitatem finitam oppressisset et mundum hunc funditus evertisset4 ,at cum nihil actu infinitum sit1 praeter primam causam1 ut superius demonstratum est1 nihil ei contrarium esse potest4 ,ex quo sequitur1 bono nihil contrarium esse posse1 quia solum infinitum est1 malum vero non modo infinitum non esse1 sed ne esse quidem1 nec aliter intelligi1 quam privatione4 #a4 ,libro ,i cp4 #f ,ethicorum ad ,nicomachum4 #hh ,,salomo3 ,illud scite a sapientiae magistro dictum est#a3 ,nunquam malitia sapientiam superavit4 #a4 ,sapientia #g1 #cj4 ,,senamus3 ,si virtus omnis in mediocritate consistit inter extrema vitia1 consequens est1 a vitiis virtutes1 a malis bona#a longe superari1 cum semper uni virtuti duo vitia opponantur4 #a4 ,alius3 a bonis mala4 ,,toralba3 ,nihil ab ,aristotele videtur levius dici potuisse1 quam virtutes versari in medio vitiorum1 et contraria bonis finitis mala infinita1 statuere1 quia si bona sint finita1 mala vero infinita1 ubinam virtutes tot ac tam multae reperientur1 quae media vitiorum infinitorum tueri possint#a8 ,quid item alienius#b ipsa natura1 quam duo vitia inter se et uni virtuti contraria ponere1 cum nullum sit in tota natura rectius#c decretum1 quam unum uni#d contrarium esse3 quia cum bonis mala contraria fecerit1 etiam#e virtutes vitiis contrarias esse decrevit4 ,quae cum absurdissima sint1 tum vero nihil absurdius1 quam malo quod posuit infinitum1 extrema definire4 ,posuit enim inter duo extrema mala1 cum tamen infinitae rei nec media possint nec extrema cogitari4 ,oportet autem vitiorum sive malorum extremitates determinatas esse1 ut medium sive rei sive rationis inveniatur4 #a4 ,libr4 #a cp4 #h ,ethicorum4 #b4 ,alibi3 alienum4 #c4 ,aliua3 certius4 #d4 ,alibi3 suum sui4 #e4 ,deest in alio codice4 ,,senamus3 ,si auream illam1 quae semper omnibus laudatissima visa est1 mediocritatem tollamus#a1 omnium virtutum radices ac fibras evellere atque elidere oportet4 #a4 ,alibi3 tollimus4 ,,toralba3 ,num#a tibi1 ,sename1 sapientissimus1 prudentissimus1 doctissimus quisque majori laude cumulandus venit1 quam si#b mediocriter doctus sit8 #a4 ,alii3 ,nonne4 #b4 ,alibi3 qui4 ,,senamus3 ,virtutum seu bonorum moralium media queruntur1 non item intellectualium1 in quibus extrema sunt laudatissima4 ,at sapientia1 prudentia1 scientia bona sunt intellectualia4 ,,toralba3 ,novam#a hanc ,peripatetici inveterato morbo medicinam quaesivere1 sed non videntur virtutes omnes intellectuales esse1 ut rectissime ,stoici definierunt#b1 alioquin virtutes morales in mortali ac bruta cupiditate collocare oporteret1 nec praemia bonorum immortali debentur intellectui1 sed mortali cupiditati4 ,si tantum#c illae#d sint#e virtutes morales1 quid ineptius quam sapientissimos1 prudentissimos1 doctissimos summa laude dignos haberi1 quia virtutes intellectuales1 quo plures ac majores1 eo sint meliores1 eum vero1 qui#f justissimus1 fortissimus1 temperatissimus fuerit1 ut vitiosum accusari1 quia recedit a mediocritate4 #a4 ,alius3 novi4 #b4 ,cicero de fin4 #c4 ,alius3 tamen4 #d4 ,alibi3 ullae4 #e4 ,alibi3 essent4 #f4 ,alii3 si vero quis1 vel3 is vero qui4 ,,fridericus3 ,profecto praestat1 mediocriter doctum ac prudentem1 quam mediocriter justum ac temperantem esse1 ut contra novam ,peripateticorum disciplinam#a statuamus1 praestabiliorem esse in virtutibus intellectualibus1 quam moralibus1 mediocritatem4 #a4 ,alibi3 doctrinam4 #hi ,,coronaeus3 ,apposite quidem haec4 ,sed ne a proposita bonorum ac malorum mediocritate#a discedamus1 cum ea quaestio permagni sit ponderis ac momenti1 ne vel duo mundi principia inter se contraria1 vel ,deum omnipotentem#b maximum mali auctorem statuamus1 etiamsi daemones eo ipso1 quod sunt1 bonos esse demus1 i4e4 ut summi i4e4 essentiae ac intelligentiae participes1 quis tamen eos#c judicet malos esse1 qui corruptionem1 interitum1 calamitates1 bella1 perniciem1 tempestates1 populares morbos1 incendia1 naufragia1 mortes inferunt8 ,ob id enim in sacris litteris malos appellari videmus spiritus4 #a4 ,alii3 disputatione4 #b4 ,alius3 optimum4 #c4 ,alibi3 non4 ,,salomo3 ,quis improbum putet1 qui jussa ,dei diligenter exsequatur8 ,,coronaeus3 ,nemo quidem opinor4 ,,salomo3 ,cur#a ergo non idem judicemus de angelis ac daemonibus1 qui tam diligenter mandatis obsequuntur#b1 qui nihil faciunt injussi8 ,ergo eo magis1 quod quae a ,deo jubentur#c1 semper justa sunt1 nec juris ac justitiae executio ullam injuriam habet4 #a4 ,alibi3 cum vel3 tum4 #b4 ,alibi3 mandata exsequuntur4 #c4 ,psalm4 #adh4 ,,fridericus3 ,quaedam mala sunt poenae1 quae a ,deo probantur1 ut cum ,deus contestatur#a acerba voce populum1 nullum esse malum in civitate1 quod non fecerit4 ,mala vero culpae i4e4 adulteria1 furta1 parricidia ,deus execratur4 #a4 ,deuteron4 #cb4 #c ,regum #i et #ba4 ,jesaiae #ed4 ,jerem4 #b et #ca4 ,amos #c4 ,jon4 #c4 ,mich4 #a et #b4 ,,salomo3 ,vox ebraica1 quae verbo ,hiphil significatur1 permissionem potius et fieri facere1 ut pinguius loquamur1 quam actionem ipsam agentis significat4 ,id autem apertius intelligitur ex eo1 quod#a scribitur3 ,consurrexit#b autem ,satan contra ,isralem et incitavit ,davidem1 ut populum numeraret4 ,hic quidem ,satanae executio1 illic jussa ,dei significantur4 ,malum vero culpae aut nihil est aliud1 quam boni privatio1 aut ad bonum aliud refertur1 cum ,deus omnipotens#c maximus etiam horum scelera1 flagitia1 fraudes ad improborum ultionem convertere soleat4 ,atque in eo potissimum perspicitur ,dei bonitas1 quod nihil unquam sceleris admitti patitur1 nisi melius quoddam ex iis prospiciat futurum1 ut ,joseph ad fratres1 qui se vendiderant3 ,malum quidem contra me decrevistis1 inquit1 sed ,deus in bonum illud convertit#d4 #a4 #b ,regum #ad et #bd et #a ,chronicorum #bb4 #b4 ,alibi3 ,insurrexit4 #c4 ,alius3 optimus4 #d4 ,geneseos #ej1 #bj4 ,,toralba3 ,idem fuit ,theophrasti sensus de ,deo3 ,illud1 inquit1 quod primum est ac divinissimum1 omnia ea optima vult esse1 i4e4 1 4 ,et quia summo bono exciderunt#a1 non quidem mali sunt1 sed minus boni1 minus honesti eoque minus1 quo longius a summo bono#b discedunt#c4 ,neque enim ,deus ab improbis1 sed improbi a ,deo discedunt1 qui bonorum omnium auctor est1 nullius #ij mali causa1 felicitatis parens pulcherrimus1 optimus1 simplex1 verus1 1 1 1 1 1 1 1 ut#d divinissime ,plato scribit1 et ut ,porphyrius#e3 1 4 ,et quidem ,plutarchus nullo suo merito reprehendit ,chrysippum4 ,cum enim ,chrysippus scripsisset1 ,deum cacodaemones calamitatibus et cladibus inferendis#f praefecisse3 ,nonne1 inquit ,plutarchus1 crimen ,deo ingeritur1 quasi rex optimus improbis#g ministris gubernacula det eosque patiatur in optimum quemque saevire8 ,acerbe quidem ,plutarchus1 vir alioquin gravissimus4 ,neque enim ,chrysippus scripserat1 cacodaemonibus gubernaculum concedi1 sed potius ministros1 lictores1 carnifices ad justa supplicia irroganda designari4 ,quin etiam ,deus apud ,malachiam#h3 ,corcebo1 inquit1 vastatorem1 ne fructus regionis vestrae corrumpat4 #a4 ,alii3 excidunt1 vel3 excedunt4 #b4 ,alii3 de summa bonitate4 #c4 ,dionysius ,areopagita1 libro ,,ii1 de divinis nom4 #d4 ,alibi3 et4 #e4 44 #f4 ,alii3 exequendis1 vel3 exigendis4 #g4 ,alibi3 impiis4 #h4 ,malachiae #c1 #aa 7#b74 ,,senamus3 ,cur igitur daemones1 cur ,satanae i4e4 adversarii1 cur insidiatores1 cur diaboli i4e4 calumniatores dicuntur1 si mali non sunt8 ,,fridericus3 ,id quod suae naturae ac officio suo consentaneum est1 optant#a et exquirunt1 scilicet perdere1 grassari1 corrumpere2 nihil tamen injussu principis#b aut magistratuum1 i4e4 ,dei1 vel angelorum4 #a4 ,alibi3 exoptant4 #b4 ,alibi3 principum4 ,,senamus3 ,at ,augustinus#a scribit1 ,deum ipsum inclinare hominum voluntates ad malum4 #a4 ,de libero arbitrio ,,ii1 #ba4 ,,fridericus3 ,bona fide scripta theologorum interpretari debemus1 cum innumerabilibus locis ,augustinus malorum origines longissime a ,deo propellat4 ,haec igitur ad permissionem trahenda sunt4 ,,salomo3 ,cancer est incurabilis1 inquit ,philo#a ,ebraeus1 ,deum mali auctorem arcessere4 ,quid enim impuri ab ipso latice puritatis1 quid malia ab ipso fonte bonitatis manare potest8 ,vae vobis1 inquit ,jesaias#b1 quod dicitis bonum malum et malum bonum6 ,saepissime viros illustres ac fortes subducit#c et ipso aetatis flore decerpit1 ne deteriora in hac vita patiantur2 ut ,josiam regem optimum ac religiosissimum1 et quominus dubitaretur a vate ,hulda#d denuntiari jussit1 ne impii ,deum incusarent1 quod tantae virtutis principem ab hoste ,pharaone pateretur occidi4 #a4 ,in libro de profugis cp4 #bc4 #b4 ,jesaias #e1 #bj4 #c4 ,sapient4 ,,xiv4 #d4 #b 7#d7 ,regum ,,xxii4 ,,curtius3 ,profecto ,plutarchus eadem divinitus mihi scripsisse videtur3 4 ,,coronaeus3 ,procul ergo sint1 qui ,deum malorum auctorem faciunt1 non modo quia non prohibet1 verum etiam quia jubet1 quia decrevit1 et haec verba3 excoecavit1 induravit non ad permissionem1 sed ad efficacem ,dei actionem referri affirmant1 quem alioquin#a otiosum fore#b metuunt1 quin etiam incestum ,absolonis ,dei opus esse affirmant1 quanquam saepe#c alius aliud sentiant#d #ia nec verba ad permissionem trahenda putant1 sed ad jussa referri4 ,ad quid ergo ,psaltes lyricus ita exclamat3 ,quoniam non ,deus volens iniquitatem tu es#e8 ,et cum ,manassis regis scelera execraretur3 ,quia fecit illud quod nunquam jussi1 nec in cor meum ascendit#f4 #a4 ,alius3 aliqui4 #b4 ,alibi3 fere4 #c4 ,alibi3 saepius4 #d4 ,alibi3 sentiat4 #e4 ,psalm ,v1 #e4 #f4 ,jer4 #g1 #ca4 #ai1 #ea4 #cb1 #ce4 coll4 #b ,regum #ba1 #f et #i4 #b ,chron4 #cc1 #f4 ,,octavius3 ,sed gravior est morbus illorum1 qui malorum iliadas enumerant1 nihil tamen boni reperiri ajunt1 ut ,rabbi ,maurus#a ac ,plinius#b1 qui hominem omnium calamitosissimum et naturam novercam contumeliosissime appellant1 cum tamen hominem paulo minorem angelis fecerit ,deus et in omnes animantes summum imperium ei dederit4 #a4 ,alius3 ,maimon4 #b4 ,hist4 natur4 l4 #g4 ,,coronaeus3 ,satis igitur de origine bonorum et malorum2 nondum tamen ,senami propositae quaestioni satis videmur fecisse1 unde scilicet tot angelorum ac daemonum myriades1 cum suapte natura mortales sint1 nisi ,dei bonitate sustineantur1 aut unde in demortuorum locum et ordinem substituantur8 ,,salomo3 ,si nihil praestabilius est in natura ordine decente1 illud minime dubium est1 in utrisque angelorum ac daemonum ordinibus principatus ac dominationes existere4 ,cum enim de ,leviathano ,deus loquitur3 ,quanto1 inquit1 robore pollet1 quanto#a apparatu copias instruit8 id est daemonum exercitus4 ,de angelis autem ,daniel scribens#b3 ,princeps#c regni ,persici restitit mihi2 en vero ,michael1 unus de primariis principibus1 opem mihi tulit4 ,unde tamen et quando geniti et quando sint interituri1 non est1 opinor1 humanae mentis affirmare4 #a4 ,alius3 quam decenti4 #b4 ,daniel ,x1 #ac4 #c4 ,alius addit3 inquit4 ,,curtius3 ,nihil omnino in sacris litteris de angelorum creatione2 qui tamen divinitus interpretantur oracula sacra1 coelorum ac siderum creatione angelos intelligi volunt4 ,,fridericus3 ,ista quidem oratione coelos ac sidera naturam angelicam et animalem habere oportebit4 ,,toralba3 ,quidni8 ,certe et ,theophrastus et ,alexander#a ,aphrodisiensis1 ,peripateticorum princeps#b1 corpora coelestia non modo intelligibili1 verum etiam sensibili facultate praepollere affirmant1 alioqui dignitate ac praestantia naturae animantibus longe inferiora essent4 ,itaque ,plato#c ,solem vocat 4 #a4 ,metaph4 ,,ii1 #f4 ,de coelo ,,iv1 #f4 #b4 ,alius3 principes4 #c4 ,in ,timaeo4 ,,senamus3 ,cur igitur animal in hominem et brutum diviserunt1 si coelestia sidera animalia sunt8 ,,toralba#a3 ,quid vetat perspicuis argumentis utentem duplex animal statuere1 scilicet intelligens et brutum8 ,intelligens rursusque duplex1 coeleste inquam et sublunare1 et coelestium animantium visibilia quaedam1 ut stellas1 et invisibilia1 ut angelos2 sublunarium item duo genera1 quorum #ib altero1 quod visibile sit1 homines contineantur1 altero1 quod sit invisibile1 mentes cadaveribus superstites#b1 quae vel angelorum1 vel daemonum subeunt naturam8 #a4 ,deest in aliis codicibus4 #b4 ,desunt haec undecim sequentia verba in aliis codicibus4 #c4 ,alibi3 separatas4 ,,senamus#a3 ,sed quis erit talium animantium sensus1 quis cibus1 quis potus1 quae vita8 #a4 ,deest in aliis codicibus4 ,,salomo3 ,ratiocinari1 intelligere1 contemplari1 agere4 ,rationem enim#a et intelligentiam et actionem non angelis modo1 verum etiam sideribus ipsis inesse1 testantur illa3 ,coeli enarrant gloriam ,dei#b4 ,vocem enim rationali tantum naturae convenire1 docent ,abraham ,aben-,esra et ,moses ,rambam#c1 eoque referri verba ,dei ipsius#d3 ,cum simul jubilarent stellae matutinae et exsultarent omnes filii ,dei4 ,item illud3 ,de coelis pugnatum est1 stellae ipsae a stationibus suis bella congesserunt contra ,sisaram#e4 ,apertius etiam ,daniel#f scribit1 eos1 qui integritate praestantes alios docuerint1 ut coeli splendorem conspicuos fore1 qui vero plurimos ad verae justitiae decus perduxerint1 ut stellas fulgorem sempiternum ac domicilium in coelo habituros4 ,itaque sanctuarii cortinae imaginibus angelorum subornari jubentur1 ut intelligamus1 sidera naturam angelicam in#g se ferre2 est enim sacrarium mundi exemplum1 mundus vero exemplar#h4 #a4 ,deest in aliis codicibus4 #b4 ,psalm #ai1 #b4 #c4 ,lib #a cp4 #ga4 #d4 ,job4 #ch1 #g4 #e4 ,judicum ,v1 #bj4 #f4 ,daniel ,,xii1 #c4 #g4 ,alii3 prae4 #h4 ,philo in sacrarii description4 l4 #a c4 #aj4 ,,octavius3 ,tomi#a ,faridus1 ,ismaelitarum theologus clarissimus#b1 planetas ac sidera ,deos esse minores scribit1 ut etiam ,alexander ,aphrodisiensis#c1 ,origines#d1 ,diodorus1 ,johannes ,picus1 non aliter pisces in aquis1 feras in silvis1 pecora in pascuis1 quam animata sidera vivere in coelis et in suiscunque#e aedibus#f ac locis collocari tradunt4 ,nec temere ,hipparchus mentes humanas coeli particulas esse dicebat#g1 quod utrisque inesset vis intelligendi4 ,quod vero1 ,sename1 cibum aut potum coelestibus animantibus ad vitam propagandam quaeri putas#h oportere1 an etiam ,deum sine cibo vivere non posse arbitraris8 #a4 ,alius3 ,ebn4 #b4 ,alibi3 doctissimus4 #c4 ,lib4 #a c4 #aj ,dist4 #d4 4 ,hexapl4 l4 ,v4 #e4 ,alii3 suis quaeque4 #f4 ,alius3 sedibus4 #g4 ,plin4 hist4 nat4 #b1 #bg4 #h4 ,alius3 putes4 ,,senamus3 ,non ita stupidus sum1 ut ,deum1 quem incorporeum esse ,toralba demonstravit1 cibo pasci putem1 sed#a corpora coelestia1 sidera1 stellas1 ignes egere pabulo ,posidonius1 ,stoicorum sua aetate facile princeps1 ita confirmabat1 ut mundum tunc deflagraturum diceret1 cum totus humor elementaris siderum continuis alimentis#b consumtus esset4 #a4 ,cicero de nat4 ,deor41 eoque referunt ,jovis ac ,deorum natura,a in ,aethiopia ad extremas oras ,oceani4 #b4 ,duo haec verba desunt in aliis4 ,a4 ,alius3 convivia vel2 nomina4 #ic ,,octavius3 ,cur non ita#a tot ac tam multis saeculis1 quae ab aetate ,posidonii fluxerunt1 humores aquarum minui aut siderum ardoribus consumi videmus8 #a4 ,alii3 igitur vel ergo4 ,,salomo3 ,est in sacris litteris arcanum mirabile1 astrologis ac physicis omnibus occultum1 scilicet coelum aqueum1 quod a vertice#a convexo#b supremi coeli tam distat1 quam oceanus a concavo ejusdem coeli4 ,distat autem1 ut ,ebraeorum aeque ac ,arabum astrologi confirmant1 septemdecim millibus terrestrium diametrorum1 eoque pertinere dicitur illud3 ,divisit aquas ab aquis et inter utrasque#c coelos collocavit#d4 ,inde aquarum colluviones#e apertis coeli cataractis effusae1 terrarum orbem cumularunt1 alioqui nulla unquam diluvia fuissent1 contra quam omnes omnium gentium theologi ac physici confirmant#f1 quia si totus oceanus ac omnia flumina#g in vapores ac nubes abeant#h1 vix millesimam aquarum diluvio#i effusarum partem efficere potuissent1 cum aquarum vis non ex oceani alveo super terram erumperet1 sed totas #dj dies tanta copia deplueret coelitus1 ut supra montium altissimorum juga #ae cubitos#aj exsurgerent4 #a4 ,alibi3 vortice4 #b4 ,alibi3 connexo4 #c4 ,alibi3 utrosque inde4 #d4 ,genesis #a1 #g4 #e4 ,alii3 ,collusiones4 #f4 ,alibi3 affirmant4 #g4 ,alibi3 omnes fluvii4 #h4 ,alibi3 habeant4 #i4 ,alibi3 diluviis1 vel3 diluvii4 #aj4 ,alius3 cubitis4 ,,senamus3 ,num sidera illa animata#a supra coelestibus aquis pascantur1 nescio2 non video tamen1 quamobrem aquis sidera vescantur1 aut cur globosa illa lumina animantium appellatione contineantur4 #a4 ,alibi3 animantia4 ,,curtius3 ,loquendi magister optimus est usus4 ,at non modo ,academici et ,peripatetici#a coelos ac sidera complectuntur animalium rationalium appellatione1 verum etiam ,augustinus#b1 ,hieronymus1 ,thomas ,aquinas1 ,scotus mundum hunc animal vocant4 #a4 ,plato in ,timaeo et ,proclus ad ,platon4 ,alexander l4 #a4 c4 #bj4 ,enchir4 c4 #dc4 ,in ,ps4 #bd4 p4 #a4 qu4 #gj art4 #c4 ,l4 #b4 dist4 #ad4 qu4 #b4 #b4 ,in ,exod4 #dc4 ,,senamus3 ,si sol1 si coelum est animal1 oportet corporis et animae1 quasi materiae et formae1 partes in unam et eandem hypostasin uniri4 ,at ,peripateticorum et ,arabum philosophorum familia intelligentias coelestibus corporibus avulsas et separatas confitentur4 ,quo igitur modo ad animalium#a coagmentationem copulabuntur#b8 #a4 ,alibi3 animantium4 #b4 ,alibi3 computabantur4 ,,toralba3 ,profecto ,thomas ,aquinas1 ,aristotelis sententiam secutus1 confitetur1 intelligentias coelestes1 seu angelos seu mentes separatas appellare libet1 corporibus coelestibus adjungi4 ,de duobus igitur alterutrum necessarium est1 aut plane uniri ad unius animati corporis hypostasin constituendam1 aut penitus a coelestibus corporibus esse avulsas4 ,quodsi uniuntur ad animal constituendum1 illud est rationale aut irrationale1 non hoc1 igitur illud4 ,si vero coelum non est eadem unius#a animati corporis hypostasis1 neque idem corpus naturale ex intelligentia et coelesti corpore constans#b1 profecto #id necesse est1 orbium coelestium cursus esse violentos1 non naturales1 ac moveri ab extrinseco motore1 erga mobile ut angeli erga sidus1 opifices#c erga machinam1 i4e4 incorpoream substantiam abstractam nec coelo concretam corpus coeleste naturale et exanime circumagere1 quoniam nulla corporis naturalis unio sine concretione existit4 ,cum autem nihil admirabili coelestium orbium conversione constantius sit1 relinquitur1 motus coelestes non esse violentos i4e4 ab extrinseco motore1 sed naturales1 i4e4 ab intrinseca et sibi cossentiali forma fieri#d4 ,quid enim violentum in rerum natura diuturnum esse possit8 ,quanquam mirum est1 ,aristotelem#e coelestes naturas exanimes fecisse1 nec aliter a mentibus segregatis circumagi1 quam rotas ab opifice1 cum tamen non dubitarit1 appellare ,deum 1 ubique vero animal ex anima et corpore constare affirmet#f4 #a4 ,alibi3 hujus4 #b4 ,alibi3 constat4 #c4 ,alibi3 opifex4 #d4 ,alibi3 moveri1 vel3 cieri4 #e4 ,de prima philosophia1 de praedicamentis1 de anima4 #f4 ,alibi3 confirmat4 ,,salomo3 ,corpora coelestia ipsaque sidera esse animantia1 non modo ,toralbae perspicua facilique#a demonstratione1 verum etiam auctoritate divina constat4 ,cum ,ezechiel in visione divinae#b majestatis rotas1 quas interpretes tum ,ebraei tum ,chaldaei coelos interpretantur1 per sese moveri diceret1 subjecit haec verba3 ,quia spiritus vitae#c erat in illis#d4 ,ubi aperte refellitur ,aristoteles1 qui putat coelos extrinsecus et a motore extrinseco moveri1 ac praeter coelos1 quibus spiritum inesse dixit1 etiam animalia circa coelos denotavit1 i4e4 angelos1 deinde supra coelos speciem lapidis ,saphirici#e1 qui ab eodem chrystallus appellatur1 ingens coelum scilicet aqueum1 quasi chrystallus1 concreta1 sedes ,dei praepotentis4 ,et quemadmodum fontes et flumina de mari derivantur et in maria refluunt#f1 praeter id quod a terris et animantibus ebibitur vel ardoribus exspirat3 ita quoque eorum animi1 quorum coelestis est origo1 in illum intelligentem ac coelestem oceanum1 ubi stellae fulgent1 revolare confitendum est1 praeter eos qui1 terrestri labe conspurcati1 affigunt humo#g divinae#h particulam aurae1 ut lyricus ille ,epicureus scribit4 ,inter eos tamen1 qui coelitus#i delapsi coelestia repetunt1 hoc interesse videtur1 quod qui multos ad verum decus erudiunt1 non aliter quam coeli#aj splendor1 qui autem ad veram pietatem ac sapientiam divinam1 non aliter quam sidera ipsa conspicui futuri sunt4 ,sic enim ,daniel1 ,prophetarum princeps1 non obscure1 sed aperte scribit4 ,id enim confirmat ,philo ,ebraeus#aa1 ubi haec verba interpretatur3 ,intuere stellas1 sic erit semen tuum1 non tantum#ab multitudinem1 sed etiam felicitatem futuram1 significat ad coelestem animorum naturam4 #a4 ,alii3 facilius4 #b4 ,alibi3 divina4 #c4 ,alibi3 quia vita4 #d4 ,alius3 quia per sese moveri diceret1 vita erat in illis4 #e4 ,alii3 ,saphirini4 #f4 ,alii3 defluunt1 vel3 diffluunt4 #g4 ,alius3 affligunt hanc4 #h4 ,alii3 divinarum4 #i4 ,alii3 coelestibus4 #aj4 ,haec duodecim sequentia verba desunt in aliis codicibus4 #aa4 ,in libro3 ,quis rerum divinarum haeres4 ,opp4 ejus ,graeco-lat4 p4 #che4 #ab4 ,addit alius3 inquit4 ,,octavius3 ,hanc profecto disciplinam1 ab ultima antiquitate receptam1 #ie constat a ,chaldais et ,ebraeis ad ,graecos manasse#a3 ,hipparchus enim mentes hominum coeli partes esse et in coelestem naturam redire scripsit1 et novam stellam sua aetate genitam et quo die fulsit1 denotavit4 ,dubitavit etiam1 an saepius id fieret4 ,aristoteles autem antiquissimam illam disciplinam posteritati traditam fuisse confirmat1 eos scilicet1 qui virtutum eximiarum laude claruissent1 tandem ex hominibus angelos fieri1 sed pauci quos aequus amavit ,jupiter atque ardens evexit ad aethera virtus4 #a4 ,plinius hist4 nat4 #b1 #bg4 ,,senamus3 ,at virorum illustrium non tanta raritas est1 ut si mentes eorum in stellas abirent#a1 numerus stellarum incrementum accepturus fuerit4 ,at non plures in toto coelo quam #ajbe1 aut si ,ebraeis quibusdam astrologis#b credimus1 #ajie apparent4 #a4 ,addendum fortasse3 quin4 #b4 ,alius3 theologis4 ,,fridericus3 ,infinitam vim stellarum esse1 non modo haec verba ,dei3 enumera stellas8 significant1 sed etiam lacteus circulus innumerabilium stellarum multitudinem suo candore demonstrat4 ,nam si minima stella orbis octavi modo aspectabilis1 duodecies terra major est1 ut quidem#a astrologi tradunt1 quis dubitat infinitas esse terra minores1 quae invisibiles sunt8 #a4 ,alius3 quidam4 ,,salomo3 ,sed quando piorum ac illustri virtute nobilium mentes in coelum evolaturae1 quibus ante#a officiis defuncturae1 quid prius in terris relictis corporibus acturae1 quibus in locis aut regionibus aut populis aut muneribus praeficiendae sint#b1 inter arcana#c divinae majestatis positum#d est4 ,quod etiam#e in cantico ,mosis dicitur3 ,cum divideret altissimus gentes pro numero ,isralitarum1 plerique interpretes ,ebraei et ,chaldaei legunt pro numero angelorum ,dei1 quod beatis mentibus1 i4e4 angelis1 imperia in regiones et populos tribuantur4 ,eoque pertinere videtur1 quod ,ezechiel#f scribit3 ,suscitabo1 inquit1 ovibus meis pastorem1 qui pascat eas1 servum meum ,davidem4 ,ego vero illis etiam ,deus#g et servus meus ,david in medio eorum#h4 ,bis servum dixit1 ne quis putet ad filium ,dei verba ,jeremiae aut ,ezechielis pertinere2 ,david autem mortuus erat annos #dbj antequam ,ezechiel scriberet4 #a4 ,alius3 autem4 #b4 ,alibi3 sunt4 #c4 ,alii3 arcanis4 #d4 ,alibi3 repositum4 #e4 ,alii3 enim4 #f4 ,ezechiel #cd1 #bd4 #cg1 #bd4 ,jeremia #cj1 #ba4 ,psalm #hh1 #ga sq4 #g4 ,alius3 in ,deum4 #h4 ,alibi3 illorum4 ,,curtius3 ,illud quidem#a ,plato confirmare videtur3 ,deus1 inquit1 dedit reges et principes urbibus nostris1 non homines1 sed altioris generis diviniores#b daemones constituit4 ,quod plane congruit verbis ,danielis1 quibus angelum principem#c regni ,persiae angelo ,danielis restitisse scribit4 #a4 ,alibi3 ,istud quidem1 vel3 quin idem1 vel3 hoc quidem4 #b4 ,alibi3 divinioris4 #c4 ,alius3 angelus princeps4 ,,senamus3 ,mihi sane aeque ac ,plinio valde absurdum visum est1 ut qui homo esse desierit1 ,deum se esse#a confidat4 #a4 ,alius3 fore4 ,,fridericus3 ,ex humana mente ,deum fieri valde absurdum est1 sed angeli induere naturam perspicuum fit non modo ex iis1 quae#a superius #if allata sunt1 verum etiam ex ipsis evangelistarum scriptis#b1 qui neminem dubitare patiuntur4 ,at ,plinius cogitare debuit1 in ipsa naturae contemplatione saepius ex eruca chrysalim1 ex chrysali papilionem alatum1 et quidem essentia multo puriore volantem nec amplius frondibus et foliis1 sed florum odoribus et mellito rore vescentem4 ,illud etiam mirabilius1 quod quemadmodum eruca mutata in papilionem eosdem colores in alis pictos refert1 ita quoque mentes illae1 quae cadaveribus superstites esse possunt#c1 pristinos mores vel habitum#d referunt1 ut candidissimi viri purissimum habent ac tenuissimum corpus1 omnino diversum ab iis1 qui versuti ac versipelles extiterunt4 #a4 ,alibi3 quaecunque4 #b4 ,matth4 #bb1 #cj4 ,marc4 #ab1 #bf4 ,lucae #aj1 #cf4 #c4 ,alibi3 possint4 #d4 ,alibi3 habitus4 ,,toralba3 ,ego semper hac opinione tractus sum1 intellectum actuosum1 quem ,aristoteles advenire dixit extrinsecus1 i4e4 ut ego arbitror#a1 1 1 divinitus1 superne1 coelitus1 nihil aliud esse quam angelum cuique#b ducem homini divinitus tributum2 satis enim#c superioribus demonstrationibus de animorum natura rejecta est ,aristotelis opinio#d1 qui hominis intellectum1 actuosum et patibilem eundem esse putavit4 #a4 ,alius3 interpretor4 #b4 ,alii3 cujus4 #c4 ,alii3 etiam4 #d4 ,libro ,,iii de anima4 ,,salomo3 ,si quis capere velit vim patibilis intellectus ad intellectum actuosum1 quem ,rabbi ,moses#a angelum vocat1 cuique#b ducem solis et lunae contemplari oportet naturam4 ,nam ut a veteribus appellatur1 ita quoque non inepte appellari potest4 ,et ut luna solis conjunctione illustratur ac splendescit1 eadem a solis amplexu et aspectu avulsa obscuratur2 sic#c mens humana angeli contubernio ac societate quasi solis conspectu illustratur1 et ab eodem si deseritur#d1 languescit ac tenebris involvitur4 ,perinde ut cum luna terrestribus umbris a sole deserta1 illam quam prius acceperat a sole lucem amittit1 ac tantisper sol et luna lucent1 hostes ,jehosuae1 i4e4 daemones1 humanae salutis hostes1 in fugam aguntur4 ,ob id enim ,jehosua#e1 i4e4 salutis auctor1 solem et lunam consistere jussit1 ut ,moabitas ad internecionem deleret#f4 ,hujus enim loci sententia haec est allegorica1 ne semper litteris ac sensibus haereamus1 tametsi divina potestate sol et luna aut utrique similia#g luminaria noctem illam illustraverint#h1 quo facilius hostes exscinderentur1 allegoria tamen mihi gratior est4 ,huc enim pertinent illa1 quae plerosque theologos varie distraxerunt1 cum arcana diviniora pinguius interpretantur4 ,nox1 inquit ,michaeas#i1 nobis#aj irruit#aa pro visione et tenebrae pro divinatione1 et occumbit sol super prophetas illos diesque obtenebrabitur4 ,quae loca infinitis erroribus ac teterrima interpretatione plerique ad solem visibilem et judicii diem extremum referri putant oportere1 quod non minus absurdum est1 quam judicium mortuorum post annum bis millesimum differre1 cum haec pertineant #ig ad solem angelicum1 sive intellectum actuosum1 quem sapientiae magister#ab appellat solem intelligentiae4 ,item illud3 ,sol in ortu suo obtenebrascet et luna non lucebit4 ,item#ac3 ,pudefiet sol et luna erubescet1 quae in ultionem improborum dicta sunt1 sequentia vero ad bonorum decus3 sol non erit tibi ulterius in lucem diuturnam1 et lunae splendor non lucebit1 sed dominus erit tibi lux perpetua#ad1 i4e4 tanta#ae lux ab immortali ,deo menti tuae affulgebit1 ut etiam lux intellectus agentis disparitura sit1 non aliter quam ortu solis splendor lunae ac siderum obscuratur aut certe non apparet4 ,quod apertius ,philo ,ebraeus#af3 ,exoriente1 inquit1 divino lumine humanum occidit1 occidente divina luce humanum exoritur1 quod vatibus contingit1 ut immigrante spiritu divino mens eorum emigrare videatur4 ,itaque ,esaias#ag subjicit3 ,non occidet ulterius sol tuus1 nec abscondetur luna tua1 quoniam ,deus est lux sempiterna tua4 ,rectissime enim psaltes lyricus#ah ,deum appellat solem4 ,hunc enim locum3 misericordiam et veritatem diligit ,deus hebraica lectio sic habet3 i4e4 sol et scutum ,deus est4 ,ita planum#ai fit1 lumen intellectus patibilis ab intellectu agente1 agentis vero lumen a luce superiore et diviniore#bj manare1 ne quis intellectum actuosum putet ,deum esse aut pro ,deo colat4 ,item illud3 ,post tertiam vigiliam lumen subito sol noctu recipiet et luna ter interdiu4 ,haec si quis interpretari velit de sole visibili1 nae peritis aeque ac imperitis se deridendum propinat4 ,hoc igitur voluit1 intellectum actuosum post tertiam vigiliam1 i4e4 post horam noctis tertiam1 intellectu patibili copulari4 ,propterea ,bileamus vates et ,hulda legatos#ba regum se de futuris consulentes consistere jusserant1 ut in somniis nocte sequente caperent oracula divina4 #a4 ,lib4 ,,ii1 c4 #f4 #b4 ,alii3 cujusque4 #c4 ,leo ,ebraeus #a4 #c4 #d4 ,alibi3 desideretur4 #e4 ,josuae #aj1 #ab4 #f4 ,alibi3 aboleret4 #g4 ,addunt alii3 quaedam4 #h4 ,alibi3 illustraverunt4 #i4 ,michae #c1 #f4 #aj4 ,alibi3 vobis4 #aa4 ,alibi3 irruet4 #ab4 ,cap4 #e4 #ac4 ,jesaiae #ac1 #aj4 #bd1 #bc4 #ad4 ,jesaiae #f1 l4 #i4 #ae4 ,alius3 ista4 #af4 in libro3 ,quis rerum divinarum haeres4 #ag4 ,jesaiae #fj1 #bj4 #ah4 ,psalm #fd1 #ab4 #ai4 ,alibi3 plenum4 #bj4 ,alibi3 divina4 #ba4 ,alii3 legatis4 ,,curtius3 ,quod ,salomo ex arcanis ,ebraeorum explicat1 plurimum lucis ad quaestiones arduas de intellectu adepto afferre mihi videtur4 ,somnia autem post auroram i4e4 post tertiam vigiliam certiora ac veriora esse1 ,graeci ipsi quoque tradunt et ,morphea1 quem somniorum ,deum esse putabant1 sub auroram dormientibus apparere4 ,,salomo3 ,interdum#a patibilis intellectus accepta luce divina vigilante interdiu propheta vaticinatur1 quod non nisi divinissimis vatibus video contigisse1 quales fuere ,helias1 ,helisaeus1 ,samuel1 ,ascalonites#b4 ,themistius procul ab allegoria solem coelestem ac visibilem appellat intellectum agentem1 hujusmodi ut ,picus ,mirandulanus#c animam mundi apud ,platonem interpretatur lunam1 quam jecoris ac sanguinis in homine et aquarum in elementari #ih mundo moderatricem1 solem vero cordis et spiritus in homine et aris temperatorem ,ebraei posuerunt4 #a4 ,alibi3 ,interdiu4 #b4 ,alii3 ,aralisonites4 #c4 ,in positionibus ad ,platonem4 ,,curtius3 ,forsitan haec1 ab antiquis male percepta1 ,chaldaeos et ,graecos aeque ac ,palaestinos impulerunt1 ut solem1 quem hi ,apollinem1 illi ,bahalem appellant1 ,persae ,mithram1 quasi naturae dominatorem1 divinationis principem#a esse arbitrarentur4 #a4 ,alii3 divinationes principales4 ,,salomo3 ,inde fomes impietatis4 ,cum enim rex ,ochiosias de tecto delapsus graviter conflictaretur1 ac legatum ad oraculum ,apollinis#a misisset1 ut de futuro exitu responderet#b1 ,helias legatis occurrens#c3 ,quoniam1 inquit1 rex ,ochosias ,bahalem pro ,deo consuluit1 denunciate ei#d1 prope diem occasus sui futurum4 ,alii non minus impie angelos humanae vitae duces pro ,diis habuerunt1 inde lares ac familiares ,dii1 cum omnia uni ac praepotenti ,deo accepta ferre debuissent1 quippe illius nutu ac potestate angeli boni hominibus tribuuntur4 ,sic ,deus ad ,mosen#e3 ,mittam1 inquit1 ante te angelum meum4 ,item distribuit ,deus de spiritu1 qui erat super ,mosen1 et dedit super septuaginta viros seniores et prophetarunt4 ,nec tantum boni1 sed etiam mali genii divinitus mittuntur ad ultionem impiorum4 ,misit ,deus spiritum pessimum inter habitatores ,sichem#f2 item invasit ,saulem spiritus ,dei malus#g4 ,quin etiam actiones angelorum aeque ac daemonum ,deo tribuuntur1 ut omnes intelligant1 uni aeterno ,deo confitendum1 hunc unum colendum esse ac metuendum et ab omni daemonum metu cavendum1 quasi per sese calamitates1 incendia1 bella1 strages hominum ac pecudum inferrent1 cum tamen nihil audeant injussi1 nec si velint1 possint4 ,non patiar1 inquit ,deus#h1 in ,aegyptiorum clade1 vastatorem daemonem tecta vestra subire1 ut ubique dicitur ,aegyptios occidisse4 ,item illud3 ,increpabo devoratorem1 ne fruges vestras absumat#i4 ,quae omnia eo pertinent1 ne quis putet1 daemones metuendos esse1 aut angelos colendos1 quia tametsi daemones#aj in phantasiam et intellectum potestatem habent#aa1 solus tamen ,deus in phantasiam1 intellectum et voluntatem summum jus#ab sibi vindicat1 nec illi sine ,deo potestatem ullam habent4 #a4 ,alius3 ,baalis4 #b4 ,alibi3 respondet4 #c4 #b ,regum #a1 #b4 #d4 ,alibi3 consulit1 denunciatus illi4 #e4 ,exodi #bc1 #bj4 ,numerorum #a1 #be4 #f4 ,judicum #i1 #bc4 #g4 #a ,sam4 #ah1 #aj4 #h4 ,exodi #ab1 #bc4 ,numerorum #c4 #i4 ,psalm4 #gh4 #aje4 #ace4 ,malach4 #c1 #aa4 #aj4 ,alii3 daemones in phantasiam1 intellectum et voluntatem summum jus sibi vindicant1 nec etc4 #aa4 ,alibi3 habeant4 #ab4 ,alibi3 summam vim4 ,,coronaeus3 ,apulejus libellum de ,deo ,socratis inscripsit1 ut homines homo nequissimus ad cultum daemonum pertraheret1 cum tamen ejusdem argumenti librum#a scripserit ,plutarchus i4e4 de angelo ,socratis1 qui semper illum a turpibus ad honestum revocabat1 nunquam tamen pro ,deo coluisse1 sed illi ut fidissimo#b ac sapientissimo praeceptori morem gessisse dicitur4 #a4 ,alibi3 libri argumentum4 #b4 ,alius3 fidelissimo4 #ii ,,salomo3 ,interpretes ,bibliorum#a ,,lxxii1 qui jubente ,philadelpho ,aegypti rege sacras litteras ex ,ebraicis ,graecas fecerunt1 ubique#b daemonium pro#c ,cacodaemone usurparunt1 ut cum ,raphael angelus daemonium in superiori ,aegypto constrinxisse dicitur4 ,item illud3 ,dii gentium daemonia4 #a4 ,alius3 ,biblici4 #b4 ,tob4 #h1 #c et #bj4 ,deuter4 #cb4 #b ,paral4 #ba4 ,psalm4 #i et #ba4 ,jesaiae #ce4 #c4 ,desunt haec octo sequentia verba in aliis codicibus4 ,,senamus3 ,illud verbi gratia libenter condiscam1 quibusnam vinculis daemones constringantur1 quibus carceribus corceantur1 quibus virgis vapulent1 quae supplicia patiantur4 ,,toralba3 ,si daemones corporea constant coagmentatione1 ut superius demonstratum est1 quis dubitet1 quin strictionem#a1 corcitionem et eadem quae animata corpora patiantur4 #a4 ,alii3 sectionem4 ,,curtius3 ,memini1 cum ,tholosae agerem1 daemonem fulminis casu delapsum dies septem in sutrina#a taberna constitisse et indefessa lapidum jactatione domesticos valde conturbasse1 sine sanguine tamen aut caede cujusdam1 nec aliter quam gladiis aut ensibus per cubiculi vacua vibratis fugari potuisse4 #a4 ,false alii3 subrina4 ,,salomo3 ,ego vero daemones nullis gladiis1 nulla vi1 nullo telo fugari posse statuo1 nihil denique in elementis esse1 quo terreantur4 ,ferrum1 inquit ,dei vox ad ,jobum#a1 habet quasi pateas et chalybem1 ut putre lignum4 ,quare qui#b jecore et corde piscis aut fumo fugatus dicitur1 divina tantum potestate fugatum interpretari debemus1 idque voce divina testificante3 qui condidit illum1 admovet ei gladium#c4 ,nam cum ,saul perdere decrevissit ,davidem et a malo daemone vexatus ad ,samuelem pervenisset1 ,cacodaemon deseruit ,saulem#d1 qui eodem momento divinis laudibus intentus vaticinari coepit1 et cum a ,samuele discessisset1 rursus a malo genio torquebatur4 #a4 ,job4 #da1 #ah4 #b4 ,alii3 quo1 vel3 quod4 #c4 ,jobi #dj1 #ad4 #d4 #a ,sam4 #ai4 ,,fridericus3 ,non solum mali genii#a a bonis fugantur1 sed etiam a malis4 ,et quidem saepe videmus1 sceleratissimum quemque sortilegum obsessos a daemonibus nullo negotio liberare1 alios quidem murmure in aures insusurrato1 alios etiam#b in circulis et characteribus in fronte media obsignatis1 ut in ,africa sortilegis hominibus1 quos ipsi mahazinos#c appellant1 consuetum est1 aliorum denique simulatis devotionibus ac precibus2 quibus tacite principem daemonem placare consueverunt1 ut pietatis et sanctitatis laudem ab imperita plebe#d adipiscantur4 ,itaque ,polycrates#e3 ,mali daemones1 inquit1 ea faciunt sponte1 contra#f inviti facere videntur et simulant se coactos vi exorcismorum#g1 quos fingunt#h in nomine trinitatis1 #ajj eosque tradunt hominibus1 quoad sacrilegiis ac poena damnationis#i illos involvant1 quae cum in admirationem me raperent#aj1 carmine ,sapphico lusimus hunc in modum3 ,daemonum vires1 numeros1 honores1 ,jus1 potestatem1 officium1 figuram1 ,ordinem1 sensum1 facili quis ore dicere possit8 ,nam bonorum essentia quam#aa malorum ,purior multo leviore motu ,fertur1 hi vero graviore pressi corpore constant4 ,at bonos inter medius malosque ,solus intercedit homo1 ,deorum ,ultimus totoque animantium su-#ab premus in orbe4 ,angelus custos1 geniusque pravus ,huc et illuc nos rapiunt1 quousque ,alter inviso referat graves ab hoste triumphos4 ,urbium tutela gens suprema ,creditur custodibus ac domorum ,uniuscujusque1 ,deo favente1 cura jubetur4 ,sunt quibus natura datur regenda1 ,ut#ac caducis temporibus#ad figuram ,et fluenti materiae decus cum viribus addant4 ,qui ,deo mentes1 animos#ae1 precesque ,angeli mactant propiore vultu1 ,numinis vultu#af nitidaque pleni luce fruuntur4 ,sed nihil praeclarius institutum1 ,quam bonis pravos obedire1 justis ,imperandi jus#ag tribui sacratum lege perenni4 #a4 ,alibi3 maligni4 #b4 ,deest in aliis codicibus4 #c4 ,alibi3 mahuonos1 vel3 mohnimos4 #d4 ,alius3 apud imperitam plebem4 #e4 ,lib4 ,,vii1 c4 #ad4 #f4 ,alii3 quae4 #g4 ,alibi3 exorcismis4 #h4 ,alibi3 pronunciant4 #i4 ,alibi3 poenae damnationes4 #aj4 ,alius3 rapiunt4 #aa4 ,alius3 quae4 #ab4 ,alius3 ut sit 444 primus4 #ac4 ,alibi3 ,et1 vel3 ,sunt4 #ad4 ,alius3 corporibus4 #ae4 ,alibi3 animas4 #af4 ,alii3 metu numinis metu4 #ag4 ,alibi3 his4 ,,toralba#a3 ,ego quidem agnosco1 imperium optimo cuique gubernandi perito traditum1 non video tamen1 unde tanta daemonum et angelorum multitudo1 quanta tot ac tam multis provinciis1 imperiis1 civitatibus1 hominum #aja millibus necessaria judicio nostro videtur1 nisi demus piorum mentes in angelorum abire naturam1 quorum tanta raritas est1 ut vix ex multis millibus unum reperiamus1 ac ne unum quidem qui a recta via non deflexerit1 impiorum vero multitudinem pene infinitam esse4 ,et cum mentes hominum cadaveribus superstites vivere1 superius#b demonstratum sit1 cum de animorum immortalitate disputaremus1 consequens est1 angelorum mirabilem raritatem#c1 daemonum vero innumerabiles fore legiones1 si modo verum est1 impiorum mentes in daemonum naturam mutari1 ut#d piorum ac illustrium virorum animas in angelos converti2 alterum enim alterius consequens est ex oppositorum natura4 #a4 ,alibi3 ,,senamus4 #b4 ,alius codex3 saepius4 #c4 ,alius3 varietatem4 #d4 ,alibi3 et4 ,,octavius3 ,plato quidem in ,cratylo ,hesiodi ac priscorum auctoritate viros bonos1 ex hac corporea labe ereptos1 daemones fieri scribit4 ,,fridericus3 ,eadem fuit ,tertulliani sententia1 hoc tantum#a a ,platone differt1 quod cacodaemonum vocem pro daemone ,platonis observavit4#b #a4 ,alius3 tamen4 #b4 ,alibi3 usurpavit4 ,,coronaeus3 ,hanc quoque ,senami quaestionem arduam et difficilem ,salomo nobis dissolvet1 quippe qui ex adytis#a ,ebraeorum difficillima quaeque nobis aperire facile potest4#b #a4 ,alibi3 abditis4 #b4 ,alius3 possit4 ,,salomo3 ,morem tibi1 ,coronaee1 gessi1 quam sapienter nescio1 sed tamen bona fide quae sciebam quaeque nesciebam omnia aperui#a1 ac vereor1 ne nimis multa videar effudisse#b1 et ut sensus intimos aperiam1 non tamen satis ,senamo fieri potuerit1 qui etiam rerum ab omnibus sensibus mortalium abditarum demonstrationes poscit1 tametsi nihil salutis#c ad summam afferant momenti1 sed ut cuique libuerit1 ita sentire cuique liceat4 #a4 ,alius3 effutivi4 #b4 ,alibi3 ,effutisse4 #c4 ,deest in alio codice4 ,,coronaeus3 ,tametsi haec ad salutis summam non spectent1 attamen spectant ad eruditionem meliorem1 ad scientiam rerum divinarum1 ad animi oblectationem1 qui veri cognitione contentus acquiescit4#a ,argumentis enim probabilibus1 ut rerum illarum natura ferre potest1 spondeo ac promitto satis ,senamo factum iri4 ,,salomo3 ,audivi quondam ab homine doctissimo1 mentes eorum qui se corporis voluptatibus omnino dedissent et quasi coeno conspurcati nullam virtutum aut honestarum disciplinarum curam#a habuissent1 una cum cadaveribus interire1 idque litteris sacris haud ambigue confirmari4 ,audite#b1 inquit psaltes lyricus1 audite populi omnes1 attendite ad res omnium maximas et gravissimas1 quas potentibus aeque#c ac tenuibus aperire decrevi1 idque saepius repetitum1 eos qui in opibus#d et praemiis humanis spes suas collocarint1 aut in superbarum aedium substructionibus#e sui nominis ac potestatis#f fundamenta jecerint1 non #ajb aliter quam animantia bruta interituros4 ,item#g cum ,jesaias#h dixisset1 tyrannos nunquam resurrecturos1 subjecit3 sed mortui ,tui1 domine1 resurgent ac vivent4 ,neque verum est tamen1 impiorum animos#i omnes penitus perituros cadaveris occasu1 ut nonnulli putarunt#aj ex eo loco ,davidis non stabunt1 sed ut pulvis flatu levissimo venti1 sic etiam scelerati a conspectu ,dei dissipabuntur4 ,id autem ,danielis#aa testimonio comprobari potest3 ,multi1 inquit1 dormientium in terra pulverulenta resurgent1 hi quidem ad vitam aeternam1 illi vero ad contumeliam et opprobria sempiterna4 ,alioquin impiis mors fructuosa foret1 ut ,tryphon ,ebraeus disserit apud ,justinum#ab4 ,neque tamen ,daniel omnes resurrecturos spondet1 sed multos4 ,nam ii quorum animas ,deus occidit 7solus autem animas et corpora occidere#ac potest71 eorum nulla est1 spes ac proprie mortui dicuntur1 ad quos illud pertinet#ad3 ,reviviscetne homo1 cum mortuus fuerit8 ,ceteri proprie dormientes vocantur1 ad quos illud pertinet3 ,num quod#ae qui dormit1 non resurget8#af ,item illud3 ,vivat ,ruben et non moriatur#ag morte secunda#ah4 ,quo pertinet etiam ,ezechielis#ai4 ,et violabunt#bj me ad populum meum1 ut necarent animas1 quae#ba non moriuntur1 et vitam promitterent animabus quae non vivunt#bb4 ,at illi#bc1 qui ultro ,deum ejuraverunt1 scient se esse morituros1 postquam sceleratae vitae poenas dederint4 ,sic etiam#bd ,jesaias#be3 ,videbunt1 inquit1 cadavera eorum1 qui perfide a me desciverunt1 quoniam vermis eorum non morietur et#bf ignis eorum non exstinguetur4 ,ex quo intelligitur1 bonorum et malorum exitus valde sui dissimiles esse futuros#bg4 ,plurimum enim distant ii1 qui seipsos flagitiis omnibus contaminaverunt nec poenituerunt unquam ab his1 qui nihil differunt a judicio ferarum1 sed gulae tantum et ventri addicti fuerunt1 quos cum ipsis cadaveribus obituros ajunt2 alios autem immanium scelerum1 priusquam moriantur#bh1 justa supplicia luituros#bi4 ,namque ,chaldaeus interpres#cj1 qui obscura clarius interpretatur1 impios resurrecturos scribit1 non aliam ob rem1 quam ut acerbissima tormenta patiantur4 ,est etiam aliud foedissimum genus hominum illorum1 qui scelerata consensionis fide cum daemonibus societatem inierunt#ca1 quorum ministerio daemones ad supplicia exequenda uti consueverunt2 hos plerique putant mortuos semper consequi suos duces daemones et eorum naturam ac officia #ajc foedissima cum maximis doloribus ac molestia subire4 ,caeteris1 qui nec ad extremum improbi fuerunt1 nec poenituerunt tamen1 poenas esse decretas1 leniores tamen1 quoad#cb purgatis mentibus tandem aliquando in angelorum coetus ac societates admittantur4 ,paulo aliter interpres quidam ,ebraeus3 ,scire te velim1 inquit1 ,deum creavisse homines inferiores#cc ad imaginem superiorum et in homine quidem duos esse appetitus1 bonum et malum1 totidemque angelos3 si bene vixerit1 in angelum bonum1 si male1 in angelum malum convertitur4 ,atque eo pertinet interpretatio ,pauli ,riccii#cd elegans et peracuta1 qui haec verba3 de limo terrae formavit hominem#ce non solum traduxit#cf ad conformationem corporis humani de#cg argilla limosa vel#ch terra1 verum etiam ad intellectum patibilem1 quem actuosum effici i4e4 ex humana mente angelum fieri scribit4 #a4 ,alibi3 honestatum curam4 #b4 ,psalm #di1 #b4 ,lactantius ,,vii1 #bj idem sentit4 #c4 ,deest in alio codice4 #d4 ,alibi3 operibus4 #e4 ,alibi3 exstructionibus4 #f4 ,alius3 posteritatis4 #g4 ,alibi3 ,nam4 #h4 ,jesaias #bf1 #ad4 #ai4 #i4 ,alibi3 animas 444 morituras4 #aj4 ,r4 ,david ,kimchi in ,psalm4 #a1 #e et #ag1 #ad4 #aa4 ,danielis #ab1 #b4 #ab4 ,in dialogo cum ,tryphone4 #ac4 ,matth4 ,x1 #bh4 #ad4 ,jobi #ad1 #aj4 coll4 #aj1 #ai4 #ae4 ,alius3 quid4 #af4 ,psalm4 #dj1 #i4 #ag4 ,addit alius codex3 ,hic ,chaldaeus interpres subjecit3 non moriatur ctt4 #ah4 ,genes4 #da1 #h4 #ai4 ,ezech4 #ac1 #ai4 #bj4 ,alibi3 violaverunt4 #ba4 ,alibi3 animos1 qui4 #bb4 ,alibi3 vivent4 #bc4 ,cf4 ,eccles4 #i1 #d4 ,esdrae ,,iv1 #i4 #bd4 ,alibi3 enim4 #be4 ,jesaias #ff1 #bd4 #bf4 ,desunt haec ultima ,jesaiae verba in alio codice4 #bg4 ,alibi3 futurum4 #bh4 ,alibi3 moriuntur4 #bi4 ,alibi3 inituros4 #cj4 ,in ,jos4 #bf4 ,etiam ,jesaiae #bf1 #ad1 ubi plenius in hanc sententiam commentatur ,chaldaeus paraphrastes4 #ca4 ,alibi3 coiere4 #cb4 ,alibi3 quae ad4 #cc4 ,in ,psalm4 #aci4 #cd4 ,de agricultura coelesti4 #ce4 ,genes4 ,,ii1 #g4 #cf4 ,alibi3 traducit4 #cg4 ,deest in aliis codicibus4 #ch4 ,alii3 limosave4 ,,toralba3 ,angelorum ac daemonum quam diuturna vita sit futura1 qua ratione intelligi possit1 non video1 cum ne hominum#a quidem spirantium ulla#b vitae definitio#c percipi queat4 #a4 ,alius3 omnium4 #b4 ,alibi3 illa4 #c4 ,alibi3 definitione4 ,,salomo3 ,certi sunt uniuscujusque vitae termini a ,deo positi ac decreti#a1 quos prorogare quisque potest virtutum eximiarum#b praestantia4 ,improbi vero#c vitae suae terminos circumcidunt et contrahunt1 quae temporis ac vitae contractio ac propagatio frequens in sacris litteris non modo ad hanc1 quam misere ducimus1 sed et ad futuram vitam pertinet1 quia saepe ,deus sanctissimos et integerrimos quosque ad se rapit in ipso aetatis flore1 ut ,abelem sibi carissimum1 ,josiam1 decus principum4 ,et huic quidem ,deus denunciavit brevi occasurum1 ne miserandis ultionum cladibus#d obrueretur4 ,justus1 inquit ,jesaias#e1 perit1 nec tamen quisquam est1 qui ad animum revocet1 quod ab imminentibus calamitatibus ereptus sit4 ,sed paene omnes1 inquit angelus ad ,esdram#f1 pereunt#g et profligatissima est eorum multitudo3 ,quisquis autem evaserit pericula1 superabit ac salutem meam videbit1 et tunc miserabuntur seipsos1 qui jussa mea spreverunt1 nec virtutibus ullum nec poenitentiae locum reliquerunt1 quos oportet post cruciatum torqueri4 ,tu vero ne quaesiveris curiose1 quomodo cruciandi sint impii1 sed quomodo justi sint servandi4 #a4 ,job4 #aj1 #ad4 et #a ,samuel4 #bf4 ,deuteron4 #ca4 #b4 ,alibi3 eximia4 #c4 ,psalm4 #ed et #ajh4 ,deuter4 #f4 ,exod4 #bj4 #c ,regum #c et #ch4 ,job4 #bj4 ,sapient4 #ae4 #d ,regum #bb4 #d4 ,alibi3 casibus4 #e4 ,jesaiae #eg1 #a sq4 #f4 ,esdrae ,libr4 ,,iv1 cp4 #i1 #g sqq4 #g4 ,alibi3 peremit4 ,,coronaeus3 ,caetera quidem ,salomoni consentior#a1 praeterquam quod mentes eorum1 qui pecudum vixerint vitam1 una cum ipso corpore dicit obituras simul nec sempiternos cruciatus sceleratis decretos1 sed post diuturnum cruciatum penitus interituros arbitratur1 tametsi nihil adseverare voluit4 #ajd ,sacris enim scriptionibus#b confidimus1 omnes omnium animos1 cadaveribus relictis1 immortales futuros ac tandem resurrecturos4 #a4 ,alius3 assentior4 #b4 ,alii3 ,nostris enim legibus4 ,,curtius3 ,etiam ,ebraeorum ea spes est et fiducia1 extremo capite symboli1 quod mortui resurgent#a4 #a4 ,alius3 resurgunt4 ,,senamus3 ,multa quidem1 quae vulgus tanquam oracula divina miratur1 omitto1 caetera tamen omnia facilius mihi quam resurrectio cadaverum persuaderi possunt#a4 ,nec mirum mihi videtur1 si ,athenienses ,paulum#b de resurrectione cadaverum disserentem in fine risu acceperunt4 #a4 ,alii3 potest4 #b4 ,actorum #ag1 #cb4 ,,fridericus3 ,at philosophus fuit ,athenagoras1 qui eleganti oratione scripsit ad ,m4 ,aurelium ,augustum 4 ,claruit etiam ,justinus martyr philosophiae disciplinis#a sub eodem principe1 qui tamen ,sophistarum argutias de resurrectione acutissime refellit4 ,fuit praeter#b hos ,democritus1 philosophorum sui temporis facile princeps1 qui cadaverum resurrectionem comprobavit4 #a4 ,alius3 philosophiae discipulus4 #b4 ,alii3 inter4 ,,toralba3 ,hunc tamen ,plinius#a deridendum proponens1 similis1 inquit1 de asseverandis et de reviviscendis vanitas a ,democrito promissa#b1 qui et ipse non revixit4 ,quae1 malum1 ista dementia est iterari vitam mortemque8 #a4 ,hist4 nat4 #g1 #ee4 #b4 ,alibi3 proposita4 ,,senamus3 ,audirem libenter arguta illa1 quae ,fridericus spopondit1 ,justini#a argumenta4 #a4 ,alibi3 instrui4 ,,fridericus3 ,piget quidem omnia1 unum tamen aut#a alterum1 ne videar ineptus1 referre#b non pigebit4 ,si quae sunt ex elementis1 ait1 fiunt rursus elementa2 cum absurdum sit1 rursus eadem existere1 quae ex elementis exstiterunt4 ,item3 ,si penes ,deum est1 ut facti sint#c homines et corrupti1 nonne#d etiam penes eum est1 ut nos rursus fiamus et corrumpamur8 ,superius ,toralba demonstravit1 ab unius ,dei voluntate statum et rerum omnium conditionem pendere2 cur non igitur ,deus1 qui materiam ex nihilo1 hominem e pulvere creavit1 eundem rursus e pulvere recreare#e poterit8 #a4 ,alibi3 et4 #b4 ,alibi3 afferre4 #c4 ,alibi3 sunt4 #d4 ,alii3 num4 #e4 ,addunt alii3 non4 ,,octavius3 ,deum id posse ambigit nemo1 sed quaeritur1 velit id#a necne8 #a4 ,deest in aliis codicibus2 alibi3 an voluerit4 ,,curtius3 ,si de potestate dubitaro scelus1 certe de voluntate ambigere nefas est1 cum infinitis sacrae scripturae locis perspicuam divinae voluntatis testificationem habeamus#a4 #a4 ,matth4 #ab1 #bb et cap4 #bb4 ,luc4 #bj4 ,marc4 #ab4 ,joh4 #bj4 #a ,cor4 #ae4 ,dan4 #ab4 ,jerem4 #bf4 ,psalm4 #af4 ,,octavius3 ,ismaelitae resurrectionem fore credunt1 ut ex ,alchorani#a libris testatum videmus4 ,azora #dh1 #aj inquit ,mahummedes3 ,buccinae sonitu mortui succumbunt omnia1 nisi dextra ,dei servaverit3 secundo clangore tubae #aje omnia resurgent#b4 ,eos autem1 qui resurrecturi sunt1 staturam ,adami1 doctrinam ,mahummedis et ,christi formam habituros asseverat4 ,deum autem eadem facilitate mortuos excitaturum1 qua creavit4 ,qui tamen inter ,ismaelitas theologos ac philosophos allegorias sacras venerantur#c1 nullam cadaverum1 sed animorum tantum resurrectionem sperant#d4 ,et certe duo sunt fidei christiani capita1 scilicet et 1 quae innumerabiles a christiana religione prohibuerunt atque inprimis ,originem ,adamantium1 ,synezium ,episcopum1 ,phereonitas#e1 ,borbonianos1 ,zachaeos#f4 #a4 ,alii3 ,alcorani4 #b4 ,alius3 resurgunt4 #c4 ,alii3 venantur4 #d4 ,alibi3 faciunt4 #e4 ,alius3 ,phitronitas4 #f4 ,alius3 ,bachaeos vel3 ,tachaeos4 ,,coronaeus3 ,illud quidem lactandum nobis est1 quod ,ebraeis1 ,ismaelitis et ,christianis inter ipsos convenit de resurrectione mortuorum4 ,,salomo3 ,rabbi ,jochanan1 ex sententia ,simeonis ,jozadach#a explicans verba ,dei3 ,delebo hominem quem creavi1 tradit1 ossiculum vertebrae1 quod appellatur1 unde resurrecturi fuissent1 qui in diluvio perierunt1 tunc evanuisse4 ,scribit autem1 os illud nec molae subjectum conteri1 nec ignibus injectum#b exuri#c1 nec incudibus aut malleis suppositum1 ulla ex parte diminui potuisse1 sed malleos atque incudes confractos exstitisse#d4 ,nulla enim sunt ossa dentibus duriora1 quae flammis obsistere ,plinius#e scribit1 cedunt tamen diuturnis ignibus4 ,sed haec#f ab ,ebraeis allegorice scripta sunt1 ut animorum resurrectionem significarent4 ,quod enim ,rabbi ,juda et ,moses ,rambam et ,cynaeus tradunt1 nullum sacrae scripturae caput resurrectionis testimonio vacare2 qui de coelo delapsi fuerunt1 inquit ,cynaeus1 in coelum redibunt1 qui de terra1 penitus morientur4 ,itaque ,ebraei vocant impium i4e4 qui non ascendit1 imperiti ,belial pronunciant4 ,nam cum sapientiae magister#g hominis et belluae#h eundem interitum fore scripsisset1 ,chaldaeus interpres sic transtulit3 ,impiorum1 qui non poenituerunt1 ac jumentorum#i idem interitus ac exitus futurus est4 ,est autem acceptio jumentorum in sacra scriptura frequens pro iis1 qui pecudum in morem vivunt4 ,quod enim#aj psaltes lyricus3,x ,oves1 boves et pecora campi1 ,hieronymus3 pecora1 bruta seu brutos homines1 nihil a belluis differentes1 interpretatur4 ,et cum edicto regio#aa indictum#ab esset jejunium hominibus ac jumentis1 ut ,deum invocarent1 jumentorum appellatione homines1 bestiarum in morem viventes1 interpretantur1 quorum animos cum cadaveribus mori arbitrantur1 justorum vero mentes cadaveribus superstites fore1 i4e4 resurrecturos1 tradunt#ac4 ,the numbering of this block of footnotes is problematic4 ,the original text duplicates one number1 and a few notes seem to be out of sequence4 ,numbers in parentheses represent the best guess4 #a4 ,in libro ,bereschit rabba l4 #a4 #bh4 ,est hic liber1 qui et ,magnus in ,genesin commentarius dicitur1 prima pars comm4 rabbinici in ,pentat41 cui est titulus 4 ,est autem commentarius allegoricus1 historicus et varius1 qui magni a ,judaeis aestimatur4 ,s4 #b4 ,alibi3 subjectum4 #c4 ,addit alius3 nec in aquam injectum dissolvi4 #d4 ,alibi3 exsilisse4 #e4 ,hist4 nat4 #g1 #af4 #f4 ,deest in alio codice4 #f4 7#h7 ,alibi3 hominis ac bestiae4 #g4 ,eccles4 ,,iii1 #ai4 #h4 7#i7 ,alii3 jumentum4 #i4 7#aj7 ,alibi3 idem4 #aj4 7,x7 ,sapientiae ,v4 #aa4 ,jonae #c1 #g4 #ab4 ,alibi3 interdictum4 #ac4 ,jesaiae #bf1 #ai4 #ajf ,,curtius3 ,at ,jesaias#a corporum resurrectionem fore confirmat his verbis3 ,mortui tui vivent et sicut corpus meum resurgent4 #a4 ,jesaiae #bf1 #ai4 ,,salomo3 ,hic locus est1 qui plerosque interpretes fefellit1 qui pro voce legunt aliam ex similitudine litterarum et 4 ,et surget#a quidem mens corpore vestita1 sed tenui scilicet ario vel subtiliore1 ut superius ,toralba demonstravit omnes omnium mentes substantiam corpoream habere4 ,non enim si aer non est aspectabilis1 propterea corpus non est4 ,ita nec mens1 sive aria sive ignea fuerit1 non incorporea dicetur1 quia videri non potest4 ,hanc vero interpretationem ,jesaiae#b verbis congruere docent praecedentia ejusdem capitis3 ,mortui1 inquit1 non vivent et violenti tyranni non resurgent4 ,at multo verius et aequius est1 animam angelorum in modum coelesti quadam ac tenui essentia1 quam gravi ac impuro cadavere convestiri4 ,id autem confirmat ,hierosolymitana interpretatio3 ,cum enim ,esau jura primogeniturae vendidisset1 hic interpres subjicit#c3 quia cum resurrectionem negaret1 vitam futuram sprevit1 at sine cadaveribus mentes humanae#d vivent4 ,est igitur vera resurrectio non corporis1 sed animae exsilientis ex hoc sepulcro1 quod propterea dicatur i4e41 ut ,plato#e interpretatur1 4 #a4 ,alius3 re surget4 #b4 ,jesaiae #bf1 #af4 #c4 ,alius3 subjecit4 #d4 ,alius3 brutae4 #e4 ,in ,cratylo4 ,,toralba3 ,ita quidem interpretatione innumerabiles absurditates1 quas abhorret ,senamus1 et inanes illorum opiniones1 qui angelos et animas segregatas vacare corpore putant1 diluuntur4 ,nam si putant1 mentes ossium et carnium#a indumento beatiores futuras1 et in coelum una cum ipsis#b cadaveribus evolaturas1 profecto angelorum conditionem humana multo deteriorem arbitrantur1 cum tamen haec longe inferior sit1 quanquam haec ,salomonis sententia ,pauli scriptis consentanea videtur3 ,seminatur1 inquit ,paulus#c1 animale corpus1 resurget spirituale4 ,item3 gestavimus imaginem terreni corporis#d1 gestabimus imaginem coelestis4 ,item apertius his verbis3 ,cum mortale hoc induerit#e immortalitatem1 jam non erit caro1 sanguis1 sed coeleste corpus4 ,quibus verbis satis significat1 corpora1 quae resurgent1 carnibus et ossibus caritura1 spiritus tamen ac coelestia corpora futura4 ,jam vero quis ascensus cadaverum ad coelum cogitari possit8#f ,nam cum hinc ad coelum siderum distantia minimum complectatur #gdfigfjj milliaria1 ut ,arabes tradunt1 et a coelo sidereo usque ad chrystallinum1 ubi sedem ,dei et beatorum esse praedicant1 eadem sit distantia1 ut ,ebraei theologi et philosophi tradunt1 consequens est1 etiamsi recta linea cadavera sursum ferantur volatu celerrimo1 i4e4 ut #ej milliaria in singulos dies obeant1 non tamen ad illas beatas sedes pervenire posse annis millibus octoginta2 neque enim corporea moles ac ne levissimae quidem hirundines tam celeri motu abripiuntur4 ,praeterea cum #ajg impios#g ac bonos resurrecturos confidant iisdem1 quibus ante1 membris1 infinita quadam multitudine improbi vincant oportet numerum bonorum1 quos tamen in infernis#h terrae visceribus diritatem supplicii#i sempiternam perpessuros asseverant3 quae non modo incredibilia1 sed et absurda videri necesse est1 quoniam si omnia omnium1 qui hactenus mortui sunt1 cadavera resurgent1 non modo angustissimis terrae visceribus et carceribus1 sed ne amplissimo#aj quidem coeli sinu capientur4 ,neque enim corpora possunt a seipsis penetrari4 ,sin ficta quaedam erunt phantasmata1 non vera corpora resurgent1 sed inania simulacra et ,manium#aa imagines fugaces4 #a4 ,alibi3 corporum4 #b4 ,deest alibi4 #c4 #a ,corinthiorum #ae1 #dd4 #di4 #ed4 #d4 ,alius3 ,adami4 #e4 ,alibi3 induxerit4 #f4 ,alius3 potest4 #g4 ,addunt alii3 aeque4 #h4 ,alibi3 infimis4 #i4 ,alius3 suppliciorum4 #aj4 ,alius3 amplissimi4 #aa4 ,alibi3 inanium4 ,,curtius3 ,nobis traditum est1 corpora quae resurgent1 ideo penetrabilia fore1 quia gloriosa1 ac propterea ,christum januis clausis in coetu discipulorum constitisse#a4 #a4 ,joh4 #bj1 #ai4 #bf4 ,,toralba3 ,confitendum igitur1 cadavera putrida resurrectione fieri gloriosa1 quod ineptum sit1 ineptius tamen1 corpora1 qualiacunque tandem futura sint1 penetrabilia confiteri1 cum ignis et ar subtilissima corpora rarefieri quidem possint1 sed cum ad extremum rarefacta fuerint1 erumpere oportet1 nec simul eodem subsistere loco4 ,,fredericus3 ,istud quidem est fidei nostrae vim afferre1 cum sanctissimis evangelistarum testimoniis exploratum habeamus1 ,christum pellibus1 carnibus1 ossibus convestitum eodem quo antea corpore resurrexisse1 comedisse pisces assos et eo statu ascendisse coelum1 ut jani nullus dubitationi locus relinquatur4 ,itaque ,augustinus#a scripsit1 sectas omnes1 quae#b religionem aliquam praetendunt#c1 animorum in fine#d resurrectionem confiteri4 ,quodsi ,salomo pro sua religione nostris litteris minus credendum putat#e1 ,jesaiam et ,ezechielem opinor non repudiabit1 quorum alter non ambigua sed perspicua voce cadaver resurrecturum affirmat#f1 alter visionem de ossibus sese in campo moventibus et mutuo contactu ad sua quaeque loca coaptantibus1 deinde ligamentis1 nervis1 fibris1 carne1 pulpa1 pelle contectis1 post etiam aurae spirabili animatis cadaveribus1 ad verissimam illam resurrectionem pertinere putavit#g4 ,quae persuasio tam late dissipata est1 ut etiam#h ,indis ,peruanis1 cum ,hispani in provinciam irruentes aurum e templis omnibus ac thesauris diriperent1 nihil acerbius videretur1 quam ossa de sepulcris ad aurum conquirendum distrahi1 cum ista ratione cadaverum resurrectionem futuram#i prohiberi arbitrarentur4 ,at etiam ,augustinus#aj non solum perfectae aetatis homines1 verum etiam abortivos et imperfectos partus1 vitam adeptos#aa et ante mortuos quam in lucem prodirent1 in corpora perfecta resurrecturos affirmat1 ne quis ultra dubitaret4 #a4 ,in ,joannem4 #b4 ,alibi3 cum4 #c4 ,alibi3 promittunt1 vel3 permittunt4 #d4 ,alius3 in fide4 #e4 ,alibi3 putet4 #f4 ,jesaiae #bf1 #ai sq4 #g4 ,ezech4 #cg1 #a sqq4 #h4 ,alii3 etiamnum4 #i4 ,deest alibi4 #aj4 ,de civitate ,dei ,,ii1 #ac4 #aa4 ,alii3 vita ademtos4 #ajh ,,salomo3 ,jesaiae locum perperam interpretatum prius aperuisse nobis videmur1 ,ezechielis autem visio non#a esset1 si nihil aliud1 quam quod videtur1 significaret4 ,ut si quis scalam ,jacobi1 quae a terra ad coeli verticem pertingebat1 scalam fuisse putet1 a vero sensu aberrabit4 ,itaque visionem acceptam vates explicans#b3 ,ossa haec1 inquit1 sunt ,isralitae1 qui queruntur#c1 ossa sua exaruisse1 spem etiam periisse1 cum scilicet exules ab hostibus abducti sint4 #a4 ,alius3 longe aliud quam quod videtur4 #b4 ,alii3 explicat1 vel3 explicavit4 #c4 ,alius3 confitentur4 ,,coronaeus3 ,si nullus est animorum mortuo corpore interitus1 qui fieri potest1 ut resurrectio de mentibus intelligatur8 ,id enim resurgere dicimus1 quod caduca sui natura collapsum rursus erigitur4 ,ac mens humana nec#a moritur1 cum sit cadaveri superstes1 nec cadit1 igitur ne resurget quidem4 ,sin occultis quibusdam ,dei judiciis quaedam impiorum mentes intereunt penitus nec ullam resurgendi spem habent1 resurrectio tamen utroque modo de cadaveribus interpretanda nobis videtur4 #a4 ,alibi3 non4 ,,octavius3 ,probabilior esset eorum sententia1 qui resurrectionem impiorum ab impietate ad pietatem1 a vitiis ad virtutem interpretantur1 ex his ,christi verbis#a3 ,qui crediderit#b in me1 transiit de morte in vitam4 ,sic etiam ,pythagorei sepulcra sceleratis quasi#c mortuis erigebant4 #a4 ,joh4 ,v1 #bd4 #b4 ,alibi3 credit4 ,,fridericus3 ,hanc haeresin refellit ,tertullianus#a his verbis3 ,quidam resurrectionem jam esse factam asseverant et futuram mortuorum resurrectionem imaginariam fictamque distorquent1 nullam aliam esse rati1 quam quae jam facta est fitque quotidie1 cum quis1 mortis1 scilicet damnationis1 sepulcro relicto1 in quo mortuus jacebat1 ,dei accepta cognitione1 quae animas#b reducit in vitam1 ,deo resurgit4 ,cujus haeresis principes fuere ,hymenaeus et ,philaetus1 quos ,paulus ad ,timotheum#c refellit et ,augustinus his verbis3 ,nec eos audiamus1 qui carnis resurrectionem negant1 non intelligentes id1 quod ait apostolus#d1 oportere corruptibile hoc induere incorruptibile et mortale hoc induere immortalitatem4 ,quod cum fiet1 non erit caro et sanguis1 sed coeleste corpus4 #a4 ,alibi3 tanquam4 #b4 ,lib4 de carnis resurrectione4 #c4 ,alibi3 animos4 #d4 #b ,timoth4 #ag sq4 #e4 #a ,corinth4 #ae1 #ec4 ,,octavius3 ,si coeleste corpus erit1 non caro1 non sanguis erit1 invisibile corpus perinde ut coelum#a erit intellectuale quoddam sine cute1 sine carnibus1 sine ossibus1 sine pulpa1 sine visceribus1 sine dentibus4 ,nam si resurgerent ipsa cadavera1 frustra scriptum esset#b1 beatorum animas angelis similes futuras1 cum angeli humana figura1 coelesti quadam essentia convestiantur4 ,cum enim ,sadducaei quidam ,epicuraei ,christum rogarent1 cujus esset uxor1 quae septem maritis nupsisset vicissim1 ,christus corporeas #aji connubiorum voluptates exsecratus1 beatos#c angelis similes fore affirmabat1 idque argumento efficaci affirmans1 haec verba subjicit#d3 ,quod vero mortui1 inquit1 resurgent1 ,moses ostendit1 cum diceret3 ,deus ,abraham1 ,deus ,isaac1 ,deus ,jacob1 non est autem ,deus mortuorum1 sed viventium4 ,quo ex loco plane constat1 resurrectionem non esse cadaverum1 sed animorum1 cum dicat ,abrahamum ejusque filium et nepotem resurrexisse et vivere4 #a4 ,desunt haec tria verba in aliis2 alibi pro coelum legitur3 corpus4 #b4 ,matth4 #bb1 #cj4 ,marc4 #ab1 #ah1 ,luc4 #bj1 #bg4 #c4 ,deest in alio codice4 #d4 ,matth4 #bb1 #ca4 ,marc4 #ab1 #bf4 ,lucae #bj1 #cg sq4 ,,fridericus3 ,haec verba de ,abrahamo et ,isaaco ,marcionis exemplari defuisse scribit ,epiphanius#a4 #a4 ,contra haereses4 ,,octavius3 ,ea tamen a tribus evangeliorum scriptoribus repetita videmus iisdem verbis4 ,,salomo3 ,si ,marcionis exemplar accipitis1 innumerabilia pene#a loca in omnibus ,novi ,testamenti libris truncata reperietis1 cujusmodi est illud3 ,quaeritis viventem1 resurrexit a mortuis1 exemplari ,marcionis deest4 #a4 ,alibi3 fere4 ,,curtius3 ,marcionem evangeliorum corruptorem omittamus ac nostris#a libris aeque ac priscis#b i4e4 veteris instrumenti tabulis utamur4 ,neque enim negari potest1 quin ,helias#c viduae ,sareptanae filium matri redivivum exhibuerit4 ,item#d cadaver in sepulcrum4 ,helisaei conjectum eodem momento revixit4 #a4 ,alii3 vestris4 #b4 ,alii3 nostris4 #c4 #a 7#c7 ,regum #ag1 #bb4 #d4 #b ,regum #ac1 #ba4 ,,salomo3 ,horum adhuc recentia et inviolata cadavera prophetarum precibus ac virtute revixisse#a non dubito2 sed#b nusquam legimus1 cineres cadaverum ambustorum vel ossa putrida1 aut quae feris aut piscibus pabula pridem fuissent1 revixisse4 ,et quidem ex loco ,davidis#c1 quo negat1 divinas laudes a mortuis celebrari1 ,chaldaeus interpres ita convertit3 ,an corpora pulvere resumta resurgent8 #a4 ,alibi3 resurrexisse4 #b4 ,sequentia haec usque ad finem interlocutionis ,salomonis desiderantur in alio codice4 #c4 ,psalm4 #hh1 #ab4 ,,senamus3 ,saepe contingit1 recentia cadavera1 quae plane inanimata putabantur1 ardentibus rogis imposita aut igni admota1 calore cadaveris excitato revixisse1 ut ,plinius scribit#a1 et sine ignibus ,julius ,,ii4 ,pontifex ,m41 cum biduum exanimis jacuisset1 sumto spiritu ad se rediit1 quin etiam ,johannes ,duns1 qui ,scotus usurpatur1 in foveam demissus ac terra contectus#b revixit4 ,sed cum obruto spiritu fervato#c caput collisisset#d1 cruentus adhuc exspirans extractus est4 ,illud vero ex antiquissimis scriptoribus legimus1 animas sua cadavera aliquamdiu consequi#e4 #a4 ,usque ad hoc verbum desunt antecedentia omnia in alio codice4 #b4 ,alibi3 conjectus4 #c4 ,alius3 fercato4 #d4 ,alibi3 collisus4 #e4 ,plato in ,phaedone4 ,,fridericus3 ,at non modo ,lazarum quatriduana sepultura tumulatum ad ,christi vocem1 sed etiam multa sanctorum cadavera1 aliquot ante saecula#a in pulverem coacta1 revixisse legimus ac ,christo moriente resurrexisse#b4 #a4 ,alius3 saeculis4 #b4 ,matth4 #bg1 #eb sq4 #aaj ,,octavius3 ,memini theologum#a acutum#b revocare solitum sententias#c ejus1 qui cadavera illa sanctorum1 quae revixisse dicebant1 triduum vixisse1 deinde latuisse3 ,cur1 inquit1 sancti illi potius quam ceteri resurrexerunt8 ,tum negat mortuos esse qui revixerant1 cum ,paulus aperte scribat#d1 resurrectionem fore vitam aeternam4 ,idem quoque de ,lazaro sentit2 quem tamen solus ,johannes ex omnibus revixisse testatur4 ,nec certe beneficium1 sed supplicium ,lazaro irrogatum videretur#e1 si de coelesti angelorum coetu in foetidum et semiputre cadaver redire cogeretur4 ,cum ,thessalus#f ,erichton rogantibus in ,pharsalia ,pompejanis de futura victoria manes ex#g umbris et atra caligine inferorum eliciens1 pro ingenti mercede jurato#h promisit1 animam quam evocarat nunquam ullis carminibus aut sacrificiis in cadaver redituram3 nec verba nec herbae ,audebunt longum somnum tibi solvere ,lethes#i4 #a4 ,calvinus in ,matth4 #bf4 #b4 ,alibi3 aliquem4 #c4 ,alius3 sententiam4 #d4 #a ,cor4 #ae4 #e4 ,alibi3 videtur4 #f4 ,alius3 ,thessalis4 #g4 ,alibi3 in4 #h4 ,alius3 juramenta promitteret4 #i4 ,lucanus lib4 #f4 ,et quemadmodum ,platonici#a existimabant1 propter ingens aliquod scelus animas in haec cadavera demissas1 ita quoque sanctissimorum virorum mentes illae1 quae in cadavera moriente ,christo redierunt#b1 flagitium quoddam inexpiabile commisisse credibile foret1 ut rursus foedissimis carceribus#c manciparentur1 cum mors a theologis poena peccati definiatur4 ,aut si postea beatos illos1 qui revixerant1 mori non potuisse demus1 ubinam terrarum hactenus delituerunt8 ,neque enim coelum#d ante ,christum ascendere fas erat1 pristino cadavere resumto1 ut cum#e latroni ,christus jam moriturus spopondisset1 eo ipso die secum fore in paradiso1 quo tamen non nisi quadragesimo die post legitur pervenisse#f1 satis constat1 non de cadavere1 sed de mente esse locutum4 #a4 ,plotinus de anima et daemonibus2 ,plato in ,phaedone4 #b4 ,alii3 redirent4 #c4 ,alii3 cadaveribus1 vel3 corporibus4 #d4 ,alii3 coelos4 #e4 ,alii3 et quorsum4 #f4 ,alibi3 devenisse4 ,,toralba3 ,certe vulgaris cadaverum resurrectio probari nemini potest1 quin aperte fateatur ,pythagoricam regenerationem1 ut ,m4 ,varro appellat1 vel transmutationem1 ut ,plotinus1 vel transcorporationem1 ut ,justinus1 vel translationem animarum1 ut ,epiphanius1 vel ut ,ebraei1 animarum revolutionem4 ,qui animorum in corpora reditus ,pythagoreis quidem#a placuit1 caeteris#b semper displicuit4 ,jam vero qui resurrectionem cadaverum sperant1 neque mutos1 neque surdos1 neque distortos1 neque leprosos1 vel membris captos ullos fore affirmant#c1 sed alacres1 robustos1 formosos1 cum explorata vel exquisita#d sempiternaque corporum valetudine ac firmitate4 ,quin etiam ,scotus theologus scribit#e3 foeminas virili sexu resurrecturas3 in qua #aaa sententia fuit ,augustinus#f ex ipsius ,pauli opinione1 qui scribit1 nos ut viros perfectos ,christo tandem obviaturos#g1 et satis intelligebat#h1 nullam istius sexus utilitatem futuram4 ,esset#i hujusmodi resurrectio sceleratis1 qui leprosi1 surdi1 membris capti fuissent1 olim valde optanda2 quanto melius academicis1 qui flagitiosorum hominum mentes non in humana1 sed in luporum ac rapacium#aj ferarum corpora redituros opinantur8 #a4 ,alibi3 semper4 #b4 ,alius3 exteris4 #c4 ,alius3 existimant4 #d4 ,duo haec verba desunt in aliis codicibus4 #e4 ,lib4 ,,iii4 ,sententiarum4 #f4 ,de civitate ,dei ,,ii1 #ag4 #g4 ,alius3 obviam ituros4 #h4 ,alius3 intelligebant4 #i4 ,addit alius3 autem4 #aj4 ,alibi3 voracium4 ,,curtius3 ,at ,theopompus#a1 ,aeneas ,gazaeus1 et ,seneca#b popularem ac fidei christianae ac ,israliticae consentaneam resurrectionem suis scriptis comprobarunt4 #a4 ,ep4 #ge4 #b4 ,quaest4 nat4 #c1 #bf sq4 ,,toralba3 ,cum illustrium ac fortium virorum animas in angelicas naturas obire prius dictum sit1 profecto animarum a coelestibus illis sedibus in cadaverum gurgustia#a lapsus miseram modis omnibus efficeret vitam1 quae prius beatissima fuisset4 ,est autem infelicissimum infortunii genus1 felicem fuisse4 ,in summa1 si resurrectione cadaverum mentes humanae beatiores fierent1 deterior esset angelorum quam hominum status1 cum tamen status et conditio angelorum pro summa#b felicitate bonis promittatur a ,christo#c4 ,illud etiam ex eo sequeretur1 ,deum aeternum incorporeum corporea creatura longe inferiorem esse1 quo nihil capitalius cogitari potest1 cum ,romanae sapientiae decus1 ,cato1 dicere soleret1 nolle se repuerascere1 etiam si quis illum ut ,peliam recoxerit senem4 ,postremo si resurrectio beneficio tribuitur1 impii pro suppliciis praemia consequerentur4 #a4 ,alius3 angustias4 #b4 ,alibi3 humana4 #c4 ,matth4 #bb4 ,,fridericus3 ,justinus resurrectionis finem non alium esse scribit1 quam ut boni praemiis1 flagitiosi suppliciis afficiantur4 ,,octavius3 ,quasi vero sine cadaveribus nec beati praemia nec scelerati supplicia ferant4 ,cur#a latroni1 qui nondum resurrexit1 promissa fuisset coelestis paradisi felicitas1 si ad beatitatem illa necessaria sint cadavera1 aut malus dives apud inferos torqueri diceretur1 si ad irrogandas poenas cadaverum instrumentis opus esset8 #a4 ,addunt alii3 enim4 ,,coronaeus3 ,obtestor ego vos per ,deum immortalem et pro jure pietatis ac necessitudinis nostrae#a1 ne ullis argutiarum illecebris a proposita susceptaque sententia fidei nos avelli patiamur4 ,et quoniam a physicis quaestionibus ad metaphysica delapsi sumus1 ne sacra profanis misceantur1 die crastino decernendum nobis1 an viro bono de religione disserere liceat4 #a4 ,alius3 naturae4 ,quibus dictis cum solita gratulatione singuli discesserunt4 #aab ,,liber ,,quartus4 ,die consequenti ,,octavius tragoediam a se compositam obtulit ,coronaeo de parricidio#a trium ,solimanni principis liberorum1 quam ,coronaeus propter autoris eruditionem1 tum propter argumenti dignitatem me legere jussit4 ,et#b cum ad extremum usque prandium persecutus essem1 omnes ,octavio gratulati sunt ac potissimum ,coronaeus1 qui ,octavium vehementer laudavit1 cum diceret1 tragoediam illam et verborum luminibus et gravitate sententiarum et rerum gestarum ordine et carminum varietate eleganter scriptam4 #a4 ,alius3 parricidis4 #b4 ,alii3 ,at4 ,cum autem de#a more ,deo gratias egissent1 laudatoriis canticis animum oblectati3 ,saepe1 inquit ,,coronaeus1 admiratus sum1 cur tanta sit suavitas in voce diapason#b1 diapente1 diatessaron simul confusis1 ut nunc audistis concentum#c pleno systemate jucundissimum vocis acutissimae cum gravissima confusae#d1 interjectis quarta et quinta1 cum tamen acutissima gravissimae contraria sit1 cur item unisoni concentus1 in quibus nihil contrarium insit1 non sine molestia ab auribus eruditis ferantur4 #a4 ,alibi3 pro4 #b4 ,alius3 diabasion4 #c4 ,alius3 commentum4 #d4 ,alius3 confuse4 ,,fridericus3 ,plerique arbitrantur1 consonantiam tunc effici gratiorem1 cum rationes numerorum inter se congruant4 ,,curtius3 ,illud quidem a doctissimis miror probari1 cum nullae rationes aptius sibi convenire videantur1 quam geometricae continuae1 quoniam extrema primis1 media utrisque1 omnia omnibus consentiant1 etiam locis et ordinibus communicatis1 ut #b1 #d1 #h1 #af1 quibus tamen deficit concentus ille gratissimus1 quem auribus consectamur1 numeris hoc modo collocatis1 #b1 #c1 #d1 #f1 in quibus tamen rationes a se invicem#a avulsas cernimus4 ,quid enim causae est1 cur sesqui altera #b4 #c4 gratissima sit1 sesqui octava #h4 #i4 graviter offendat#b aures8 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,alibi3 offendit4 ,,octavius3 ,concentum effici puto1 cum plures soni misceri possent1 cum vero#a misceri nequeunt1 pugna1 uter utrum vincat ac subeat aures1 sensus teneros hominum argutiorum offendit4 #a4 ,alii3 vi4 ,,senamus3 ,nec ratio numerorum1 nec mixtio vocum hanc suavitatem creare mihi videntur1 cum varietas colorum oculis objecta#a gratior sit1 quam si omnes simul misceantur4 ,item olei recentis et aceti1 quae nulla vi misceri possunt1 gratissimus est sapor1 avium etiam dissimillimi cantus nulla ratione confusi jucundissimam auribus afferunt oblectationem1 ut ,platoni mirum videatur1 cur nihil absonum ac dissentaneum in avium cantu percipiatur1 quantumvis hominum vocibus ac fidibus conjungantur4 #a4 ,alius3 subjecta4 #aac ,,toralba3 ,ego vero gratam illam colorum1 saporum1 odorum1 concentuum oblectationem a congruentia naturae cujusque pendere opinor1 congruentiam a contrariorum mixtione et colligatione#a confusa4 ,nam calidissima et frigidissima tactum offendunt1 item candidissima et obscurissima visum1 dulcissima et amarissima gustum1 ea tamen si natur vel arte confusa sunt1 jucundissima sentiuntur4 ,quod enim ,seneca scribit1 ex opinione ,stoicorum nihil bono viro mali contingere posse1 quoniam contraria miscentur1 vix mihi probari potest4 ,nam si aqua ferventissima#b pulveri frigidissimo ac siccissimo misceatur1 contrariorum confusio maxima existit1 arte contemperata et tactu jucunda4 ,elementaria quoque corpora1 quae in natura ipsa coagmentata sunt1 ex contrariis qualitatibus et elementis confusa videmus1 quae arte nulla ,galenus confundi posse judicavit4 ,atque ita ,senecam tueri possumus et a reprehensione vindicare1 si dicimus#c1 illum de substantiis1 non de qualitatibus et accidentibus intellexisse4 ,nihil enim tam facile confundi potest1 quam aqua vino1 non tamen inter se miscentur1 ut quae natur mista sunt1 quia vinum ab aqua separatur spongia oleo perfusa6 ,item#d aurum cum argento quidem arte confunditur1 et conflatur aes cum argento1 aqua tamen chrysulia divelluntur1 quae tamen si natura ipsa confudisset1 nunquam a se ipso distraherentur1 ut in electro1 quod natura ipsa ex auro et argento aequis portionibus contemperavit4 #a4 ,alius3 alligatione4 #b4 ,alii3 fervidissima4 #c4 ,alius3 demus4 #d4 ,sequentia haec verba ,toralbae omnia desiderantur in alio codice4 ,,senamus3 ,si nulla est in substantiis contrarietas1 qui fieri potest1 ut contrariae substantiae misceantur8 ,,toralba3 ,ita quidem putavit ,aristoteles1 substantiae nihil contrarium esse1 sed cum formae forma contrarium sit1 forma ignis formae aquae1 et accidentium contrarietas1 puta extremae siccitatis et humiditatis1 summi caloris et frigoris1 nonnisi a formarum ignis et aquae inter se tota natura dissidentium contrarietate prodeat1 quis dubitet1 formas utrasque res substantia inter se contrarias esse8 ,illud enim a natura decretum certissimum divulgatur#a1 non tam latine#b quam ad id quod quaeritur accommodate3 propter quod unumquodque tale#c est1 illud magis est tale1 et illius magis1 si accidentia ignis et aquae propter vim formarum#d inter se contraria esse#e oportet2 quae igitur inter se contraria sunt ipsa natura1 non possunt arte misceri1 sed tantum confundi aut conjungi1 aut copulari1 ut unum esse videantur1 puta oxymel gustui jucundissimum1 ex aceto et melle et ex amaro omnium dulcium levi#f adustione fit 1 palato gratissimus sapor4 #a4 ,alibi3 divagatur4 #b4 ,alii3 latius4 #c4 ,alii3 late4 #d4 ,alibi3 formalem4 #e4 ,desunt haec septem sequentia verba in aliia codicibus4 #f4 ,alius3 leni4 ,,fridericus3 ,in musicis modulationibus contrarietas illa non videtur perire1 sed extrema contraria mediis interjectis colligantur#a4 ,nam vox #aad assa#b cum extrema acutissima vel#c octava #d suavem efficit consonantiam1 quoniam ex contrariis tota diametro coalescit4 ,quibus si mediam vocem adjunxeris1 cum altero quidem extremo efficiet diapason1 cum altero diapente1 unde gratissimus#e omnium modulationum concentus exsistit1 ex#f apta#g scilicet contrariorum colligatione4 #a4 ,alii3 colliguntur4 #b4 ,in uno codice ad marginem3 vox gratissima4 #c4 ,alius3 et4 #d4 ,desunt haec septem antecedentia verba in alio codice4 #e4 ,alius3 gravissimus4 #f4 ,desunt haec sequentia quinque verba in alio codice4 #g4 ,alibi3 ipsa4 ,,toralba3 ,id quidem in tota natura latissime patet1 ut contraria mediis quibusdam interjectis colligata universitatis mirabilem concordiam#a tueantur1 quae alioquin penitus interiret1#b si vel totus hic mundus ignis esset aut humor1 sic etiam duo#c omnem auferrent harmoniae suavitatem4 #a4 ,alibi3 concordantiam4 #b4 ,alius3 periret4 #c4 ,deest in alio codice4 ,,fridericus3 ,profecto#a coelestes conversiones inter se contrariae ac trepidante motu retinentur1 et contraria ,martis et ,saturni vis moderata ,jovis luce intermedia temperatur4 #a4 ,alius codex habet3 ,profecto in coelestibus etiam conversionibus ,martis et ,saturni vis moderata etc4 ,,senamus3 ,qui fit igitur1 ut temperamentum illud salutare aliquo#a semper impedimento conturbari videamus1 valetudinem inquam morbis1 voluptatem dolore1 quietem animorum perturbatione8 #a4 ,alius3 alieno4 ,,curtius3 ,illud impedimentum non minus utile est1 quam in civitate lacuna qua sordes excipiantur4 ,nec minus rubeta est#a necessaria in hortis aut aranea in aedibus ad venena ubique#b colligenda1 quam carnifex in republica4 ,quin etiam summa illa suavitas concentus1 quam modo avidissime#c hausimus1 non tamen jucunda exstitisset1 nisi dissonum aliquid ac durum auribus delicatis musicus artificiosissime prius adhibuisset1 quoniam voluptatis ea vis est1 ut non modo sine antecedente dolore non percipiatur1 verum etiam fastidium pariat1 diutius continuata4 ,hanc rerum#d omnium contrarietatem1 ab immortali ,deo mirabili sapientia temperatam1 his versibus studimus imitari3 ,creator orbis omnium ter maxime1 ,ter optime coeli parens1 ,qui mundi temperas vicissitudines1 ,dans justa rebus pondera1 ,et qui metiris singula suis modis ,numero1 ratione1 tempore1 ,qui vinculo non dissolubili duas ,ubicunque res contrarias ,connectis admirabili prudentia1 ,salutes singulis parans1 #aae ,qui discrepantibus sonis ac vocibus ,melodiam contemperans1 ,sed eruditis#e auribus gratissimam1 ,mederis aegritudini1 ,qui fervidis admicuisti frigida1 ,et aridis humentia#f1 ,acerba lenioribus1 doloribus ,suavitatem proximam1 ,tenebras lumini1 quietem motui1 ,adversa rebus prosperis1 ,qui siderum coelestium cursus ratos ,ab ortu versus occidens1 ,ab occidente versus ortum dirigis1 ,contrariis moventibus1 ,qui jungis antipathiam consensui1 ,amica#g tetris hostibus3 ,haec hujus#h orbis maxima#i concordia ,discors salutem continet4 #a4 ,alibi3 sunt4 #b4 ,alius3 undique4 #c4 ,alius3 suavissime4 #d4 ,alius3 vero4 #e4 ,alius3 crudis4 #f4 ,alius3 humectantia4 #g4 ,alius3 ,animam4 #h4 ,deest in aliis codicibus4 #i4 ,alibi3 maximi4 ,,toralba3 ,at ne in republica quidem virorum illustrium justitia1 integritas aut virtus ulla perciperetur1 ni flagitiosi aliquot bonis confusi1 sani furiosis1 fortes ignavis1 divites egentibus1 nobilibus infames1 iisdem moenibus ac tectis continerentur1 modo mala1 si tamen usquam sunt1 bonis imbecilliora sint4 ,quin etiam hae disputationes1 quas instituit ,coronaeus1 nullam utilitatem aut voluptatem allaturae essent1 nisi contrariis argumentis ac rationibus splendescerent4 ,,senamus3 ,non intelligo1 quam ob rem civitas non sit beatior futura1 quae omnes improbos exegerit1 quam quae sceleratos aliquot#a restare velit#b8 aut cur#c isto modo discordia concors esse possit1 cum nullum ad civium et amicorum concordiam sempiternam vinculum arctius esse queat1 quam in caritate mutua rerum divinarum ac humanarum summa consensio et voluntas4 #a4 ,alibi3 aliquos4 #b4 ,alius3 voluit4 #c4 ,alibi3 an4 ,,curtius3 ,ista quidem est ficta verbis ,m4 ,tullii#a sententia1 quam suis ipsis factis oppugnavit1 ut minus quaerendum sit1 quid sentiat1 cum appareat1 quid fecerit4 ,quis#b enim ,epicuraeos magis coluit1 quam ,atticus8 ,cui tamen mortalium ,cicero magis amicus1 quam ,attico1 extitit unquam8 ,at nihilominus ,cicero sectam ,academicorum secutus est1 quamdiu vixit1 ,epicuraeos scriptis omnibus#c lacerans1 quia nihil difficilius est1 quam de sceleratis loquentem abstinere maledicto1 ut ,theophrastus dicere solebat4 #a4 ,in libro de amicitia4 #b4 ,alius3 ,quis enim ,epicurum calluit1 quam etc4 #c4 ,alibi3 omnes scriptis4 #aaf ,,toralba3 ,pugnabant#a quidem ,academicorum1 ,stoicorum1 ,peripateticorum1 ,epicuraeorum ac ,cynicorum sectae1 concordiam tamen in eadem civitate facile tuebantur1 quia contrariae sectae ,epicureorum et ,stoicorum mediis ordinibus interjectis ,academicorum et ,peripateticorum quasi vinculis quibusdam conjungebantur1 alioqui si unum uni contrarium nullo interjecto medio copuletur1 pugna quaedam perpetua futura#b sit oportet4 #a4 ,alibi3 pugnant4 #b4 ,deest alibi4 ,,fridericus3 ,res omnium mihi difficillima visa est semper#a1 in tanta opinionum inter se de rebus humanis ac divinis dissidentium varietate amicitiam colere aut concordiam tueri4 #a4 ,deest in aliis4 ,,curtius3 ,aliud est amicitiam colere1 aliud concordiam tueri4 ,nam ut singularum rerum discrepantiae ad unius universitatis concentum conspirant1 ita quoque singulorum civium inimicitiae universorum concordiam alunt4 ,nec ,romana civitas tam floruit1 quam cum patricii plebejis1 furor tribunitius obsisteret libidini consulari#a4 ,ob id enim ,m4 ,cato ,censorius jurgia inter servos et dissidia inter magistratus serere solebat1 ne improba conspirationis fide vel consensu alteri rem privatam1 alteri rem publicam depecularentur4 ,nec aliter ,lycurgus#b faciendum decrevit1 cum magistratus ac legatos ad eadem munera#c accerseret1 quos intestinis odiis dissidere intelligebat4 #a4 ,plutarchus in ,catone4 #b4 ,plutarchus in ,lycurgo4 #c4 ,alibi3 munia4 ,,coronaeus3 ,id quidem in hac republica non gravate admittimus1 si#a plures sunt ejusdem curationis et muneris collegae4 ,nam tertius duos discrepantes inter se ad concordiam cogit1 cum alteri sese conjunxerit4 ,alioqui periculosum mihi videtur1 duobus adversariis eandem committere curationem4 ,quamdiu enim ,m4 ,crassus vixit1 nulla fuit ,pompejum inter et ,caesarem discrepantia voluntatum1 quoniam ,crassus ,caesarem ,pompejo quasi media vox facile conciliabat2 sed#b1 ,crasso in ,chaldaea caeso1 ad arma civilia concursum est a duobus1 non secus#c ac1 ,m4 ,lepido de culmine triumvirali dejecto1 secutum est civile bellum inter ,antonium et ,augustum4 #a4 ,alibi3 sed4 #b4 ,desunt haec quindecim verba in alio codice4 #c4 ,alibi3 aliter4 ,,salomo3 ,istud quidem assentior in optimatum et populari civitate1 sed in regio dominatu nihil vetat duos adversarios in eodem magistratu conjungere#a1 quoniam regia potestate facile coguntur1 ut ,alexander ,m4 ,hephaestionem ,cratero nutu solo conciliavit4 ,id autem in ipsa natura magis perspicuum fit1 quae ipsa antiquissimum est reipublicae bene constitutae exemplar1 non modo elementa contraria1 sed etiam sidera ipsa1 atque adeo angelorum dominationes unius divinae majestatis potestate cohiberi4 ,itaque ,deus solus dicitur pacem in sedibus excelsis conciliare4 #a4 ,alibi3 conjugare4 ,,senamus3 ,etiamne inter angelos bella civilia geruntur8 ,,salomo3 ,ego mundum intelligibilem seu angelicum solo ,dei nutu1 coelestem ab angelico1 elementarem a coelesti gubernari et superiora inferiorum #aag exemplaria esse statuo4 ,quod si virtutis certamen#a saepe inter optimos duces ac magistratus existit1 si elementa inter se pugnant1 si coelestium siderum contrarios motus videmus1 quis dubitet inter angelos etiam intercedere contentiones8 ,huc etiam pertinet illa vox angeli ad ,danielem#b3 ,princeps regni ,persici restitit mihi dies viginti1 sed ,michael inter principes mihi praesto fuit4 ,ita illa ,dei vox ad ,pharaonem1 quam secretiori sensu daemonum#c principem significare#d diximus#e3 ,excitavi ego te1 ut exercerem potestatem meam1 ut nominis mei fama toto terrarum orbe disseminaretur#f4 ,igitur inter angelos non nisi virtutum et illustrium animorum certamen existit3 inter homines rarius#g virtutes#h cum virtutibus1 saepe#i vitia cum virtutibus1 etiam vitia cum vitiis1 opinio cum opinione1 pietas cum impietate1 religio cum superstitione et religione1 saepissime tamen cum superstitione superstitio ipsa#aj certat4 #a4 ,alius3 examen4 #b4 ,danielis #aj1 #ac4 #c4 ,alibi3 daemoniorum4 #d4 ,alius3 qua 444 significari4 #e4 ,exod4 #i1 #ae4 ,rom4 #i1 #ag4 #f4 ,alius3 dissiparetur4 #g4 ,alius3 varias4 #h4 ,alius addit3 vero4 #i4 ,alibi3 saepius etiam4 #aj4 ,alius3 haec ipsa4 ,,fridericus3 ,profecto#a mirum saepe mihi visum est1 in tanta sectarum varietate et multitudine1 quantam ,epiphanius et ,tertullianus commemorant1 i4e4 amplius #abj 7quanquam ,themistius amplius#b #bej exstitisse tradit7 civitatum concordiam ullam#c existere potuisse1 cum hac aetate pro duarum religionum inter ,christianos discrepantia tot tantaque bella1 tot civitatum eversiones sequantur4 #a4 ,deest alibi4 #b4 ,alius3 plures4 #c4 ,alibi3 unquam4 ,,curtius3 ,nihil in republica perniciosius est1 quam cives in duas factiones scindi#a1 sive de legibus sive de honoribus sive de religione disputetur1 at si plures sint#b factiones1 nihil est a bello civili metuendum1 cum alii aliis1 quasi mediis vocibus intercedentibus1 stabilem civitatis#c concentum et harmoniam tueantur4 #a4 ,desunt haec sedecim sequentia verba in aliis codicibus4 #b4 ,alibi3 sunt4 #c4 ,alibi3 civitatum4 ,,toralba3 ,haec quidem ratio est a musicis modulationibus aptissime quaesita4 ,naturalis vero subtilior#a est1 quia scilicet unum uni tantum1 plura eidem contraria per naturam esse non possunt4 #a4 ,alius3 sublimior4 ,,octavius3 ,ob id1 opinor1 ,turcarum et ,persarum reges omne genus religionum in civitatem admittunt ac mirabili concordia cives omnes ac peregrinos1 inter se religionibus discrepantes#a et cum republica1 conciliant4 #a4 ,alius3 discrepantibus4 ,,fridericus3 ,ego nihil optabilius maximis imperiis ac civitatibus contingere posse puto1 quam ut eisdem sacris et eodem numinis cultu cives omnes conjungantur4 ,nec ulla re laudabilior fuit ,aratus#a1 quam quod ,achaeorum societatem#b1 quae trecentas amplius urbes complexa continebat1 iisdem legibus1 iisdem religionibus1 iisdem institutis1 eodem cultu1 eadem jurisdictione1 #aah iisdem ponderibus1 iisdem mensuris sic assueverat#c1 ut nihil aliud restaret1 quam tot urbes iisdem moenibus#d cingi4 ,atque illud est1 opinor1 stabile fundamentum amicitiae1 quam ,tullius in summa rerum divinarum et humanarum consensione collocavit4 #a4 ,alii3 ,nec ulla res laudabilior fuit ,arato4 #b4 ,polybius l4 ,,iv4 ,plutarchus in ,arato4 #c4 ,alibi3 assuefecerat vel3 assuefaceret4 #d4 ,alii3 tot vites iisdem moventibus4 ,,octavius3 ,an tibi videtur1 ,friderice1 in una et eadem religione ,achaeos conspirare potuisse1 qui triginta sex millia#a ,deorum colebant#b8 num etiam1 sacra ,bacchanalia cum ,eleusiniorum sacris convenire potuisse8 #a4 ,alii3 tres mille sexcentos4 #b4 ,alius3 celebrabant4 ,,coronaeus3 ,illud quidem optare potius et ab immortali ,deo precari quam sperare debemus1 ut una sit et eadem civium unio1 una etiam mortalium omnium de rebus divinis consensio#a1 una religio modo vera4 #a4 ,alius3 assensio4 ,,salomo3 ,ne#a religio quidem sit1 nisi veram esse dabimus4 ,quoniam religionum duces ac pontifices1 quos veteres ,graeci appellant1 tantis inter se dissidiis pugnant1 ut nemo constituere possit1 quae ex omnibus vera sit1 num praestabilius est1 omnes omnium religiones in civitatem publice admitti1 ut in imperiis maximis ,turcarum et ,persarum videmus1 quam ullam excludere8 ,nam si quaerimus1 quid sit1 quam ob rem ,graeci1 ,latini1 ,barbari nullam de religionibus controversiam olim habuerint1 non aliam comperiemus rationem1 opinor1 quam omnium in omnibus religionibus conspirationem et consensum4 ,,salomo3 ,excipiendi sunt ,ebraei1 qui ab omnibus populis quodammodo segregati ,deum aeternum soli adorabant1 caetera numina exsecrabantur4 ,item ,chaldaei omnia templa ,deorum funditus evertebant1 quod impium judicarent1 ,deos templorum angustiis concludere velle4 #a4 ,alibi3 ,nec4 ,,senamus3 ,at ,ebraei paene soli ex omnibus populis civitatum et imperiorum concordiam mihi conturbasse videntur4 ,nam cum ,antiochus ,nobilis1 ,hierosolyma expugnata1 ,diis sacra faceret1 ,judaei principem exsecrabantur4 ,at ille ira accensus1 quod se impium judicarent1 ad sacra ,deorum gentilium#a1 acerbissimis propositis suppliciis1 ,judaeos adegit4 ,inde finitimarum#b gentium tanta odia in seipsos excitarunt1 ut ad unius gentis internecionem omnes conjurasse viderentur4 ,scribit enim ,celsus#c1 ,christianos ac ,judaeos1 de suis ,diis nimis arroganter statuentes1 omnia populorum numina contemsisse4 #a4 ,alibi3 gentium4 #b4 ,alibi3 finiti more4 #c4 ,origenes lib4 ,,iii4 contra ,celsum4 ,,fridericus3 ,qui religionum discrepantium varietatem admittit1 verae religionis eversionem moliri videtur4 ,et quidem apposite ,proclus scribit3 1 nihil differre4 ,quis enim simul ,deum ac daemonem colere possit1 cum alter alteri tam contrarius sit8 #aai ,,senamus3 ,superius ,toralba demonstravit1 ,deo nihil contrarium esse posse1 quia etiam daemones sunt ministri obsequentissimi divinae majestatis4 ,quid enim#a vetat1 servum non quidem ut dominum1 sed ut domini legatum aut nuncium revereri8 ,quid item vetat#b1 duo#c numina alterum quidem ne noceat1 alterum ut prosit obsecrari#d8 ,ob id enim ,opuntii duos pontifices habuere1 quorum alter ,diis1 alter daemonibus sacrificabat#e4 ,nec ,romani beneficos tantum ,deos1 ,jovem inquam1 ,martem1 ,dianam1 sed etiam eos qui nocere dicebantur1 puta ,robigum#f1 ,febrim1 ,paventiam1 ,occasionem1 ,invidiam ceterosque ,deos averruncatores sive summa veneratione prosequebantur4 #a4 ,alius3 autem4 #b4 ,alibi3 vetet4 #c4 ,alibi3 ,deo1 vel3 dico4 #d4 ,alibi3 obsecrare1 vel3 observare4 #e4 ,plutarchus in apophthegm4--,alii legunt3 sacrificaret4 #f4 ,alibi3 ,rubiginem4 ,,salomo3 ,hic certe ,graecorum et ,latinorum prudentiam desidero2 quos enim ,deos mares ,graeci 1 1 statuere1 ,latini sexu et habitu foemineo ,deas fecerunt1 scilicet ,invidiam1 ,occasionem1 ,paventiam4 ,at lege divina nihil sanctius cautum videmus1 quam ne ,deos peregrinos metuamus1 cum nec obesse cuiquam nec prodesse queant1 ac propterea saepissime legimus#a1 nullam mortalibus nisi ab uno immortali ,deo calamitatem impendere4 #a4 ,genes4 #ce4 ,proverb4 #bi4 ,exod4 #bj4 ,judic4 #aj4 ,deuter4 #aj et #cb4 #c ,regum #i et #ba4 ,jesaiae #dc4 ,jerem4 #aa4 ,amos #c4 ,jon4 #c4 ,mich4 #a4 ,baruch4 #a4 ,,senamus3 ,in tanta religionum quas videmus multitudine alterum fieri potest1 ut earum nulla1 alterum non potest1 ut earum plus quam una vera sit2 ac usquequaque pontificibus omnium religionum capitali odio inter se discrepantibus1 tutius est omnes admittere1 quam de multis unam1 quae forsitan falsa sit1 optare aut eam1 quae omnium verissima sit1 excludere velle4 ,,octavius3 ,at nec#a principibus nec magistratibus tutum est1 religiones diuturno consensu receptas et quae radices altius egerunt1 evellere#b conari4 ,nam cum ,thomas#c et ,constantinus ,,vi41 uterque ,graecorum imperator1 statuas de templis omnibus praecipiter deturbarent1 crudelissime caesi sunt1 alter a matre1 alter a populo in ipso ,sophiae templo4 ,itaque ,valens1 ,theodosius ,m41 ,valentinianus1 ,jovianus1 ,theodoricus ,arianorum sectam longe lateque fusam prohibere non modo noluerunt1 verum etiam edictis publicis permiserunt4 #a4 ,ac ne4 #b4 ,alibi3 convellere4 #c4 ,alii3 ,themas4 ,,fridericus3 ,si#a sanctis ,romanorum aedilibus datum negotium est1 ne quae religio peregrina in urbem admitteretur1 neu qui ,dii alio quam patrio modo colerentur1 quanto diligentius id a ,christianis principibus curari oportet8 #a4 ,additur alibi3 veteri1 vel3 veterum4 ,,senamus3 ,at ne ,romani quidem suorum edictorum constantiam tueri potuerunt1 cum sacra ,isidis1 ,osiridis1 ,annubis1 ,apis1 ,aesculapii1 ,cybeles matris ,deorum in urbem reciperent4 ,ac postremo ,m4 ,agrippa templum a se #abj constructum1 quod omnium ,deorum numinibus consecrarat1 appellavit4 ,quod quidem unum ex omnibus antiquorum fanis ,romae reliquum esse videmus1 a ,bonifacio ,,iii4 ,pontifice ,maximo ,divis omnibus consecratum4 ,ita quoque ,athenienses aras frequentes habuere1 ut ,pausanias in ,atticis et ,paulus#a ipse in concione ad populum ,atheniensem comprobavit1 ut vero ,deo1 quem ignorabant1 quoquo modo sacra fierent4 ,sic enim veteres illi statuebant1 mundum hunc ,deorum plenissimum esse1 cum locis omnibus admiranda numina divinitatis contuerentur1 ut non dubitarent exclamare3 ,jovis omnia plena6 et quidem pleni sunt coeli1 plena est terra majestatis gloriae divinae4 ,quum enim ,seneca#b quaereret3 quid est ,deus8 ,totum quod vides et quod non vides4 ,plinius#c vero mundum ipsum universum appellat numen aeternum2 ob id enim existimo priscos illos homines1 cum virtutibus templa dicarent1 justitiae#d inquam1 fortitudini#e1 paci#f1 spei#g1 fidei#h1 pudicitiae#i1 concordiae#aj1 saluti#aa1 pietati#ab1 honori#ac1 veritati#ad1 providentiae#ae1 menti#af1 clementiae#ag1 misericordiae#ah1 felicitati#ai1 liberalitati#bj1 famae#ba1 aeternitati#bb1 virtutes immortalis ,dei mortalibus ubique ad intuendum ac imitandum proposuisse1 ut a vitiis declinarent4 #a4 ,actorum ,,xvii4 #b4 ,lib4 #a4 quaest4 natur4 #c4 ,hist4 natur4 l4 #b1 c4 #a4 #d4 ,pollux voce 4 ,chrysippus in libro 4 #e4 ,plutarchus in quaest4 #f4 ,plinius1 ,seneca1 ,plutarchus in ,timone4 #g4 ,livius lib4 #a et #d4 dec4 #c4 #h4 ,plinius lib4 #he4 ,cicero de officiis4 #i4 ,festus in verbo ,pudicitia4 #aj4 ,augustinus l4 #e4 de civ4 ,dei4 #aa4 ,livius l4 ,x4 #ab4 ,plinius #g1 #cf4 #ac4 ,plutarchus in quaest4 #ad4 ,idem ib4 #ab4 #ae4 ,cicero de natura ,deorum l4 #b4 #af4 ,ovidius in ,fastis4 #ag4 ,plutarchus in ,caesare4 #ah4 ,pausanias in ,atticis4 #ai4 ,plinius l4 #ce4 #bj4 ,diogen4 l4 #c4 #ba4 ,pausanias in ,atticis4 #bb4 ,augustinus l4 #f de civ4 ,dei4 ,,curtius3 ,argute quidem ,senamus1 sed cur vitia superiora#a pro ,diis habuerunt8 ,cur pecuniae templum1 cur edusae vel eduliae1 cur potanae1 voluptiae#b1 libertinae#c1 ,veneri1 ,priapo1 nisi ut eduliis1 potibus1 voluptate1 libidine1 stupris1 majore licentia1 quasi ,diis concedentibus1 abuterentur8 ,omitto febrim1 furinam1 lavernam1 risum1 luxuriam1 impudentiam ac teterrimi foetoris ,deam ,memphitim4 ,praetermitto ,deos omnium aedium partibus ac locis constitutos#d4 ,praeterea ,joves trecentos1 qui nomina pro eujuscunque voluntate sortiebantur1 et innumerabilium ,deorum populos ad serpentes usque1 quos omnes ,deos ,deasque ,m4 ,agrippa una conclusit et eadem aede4 #a4 ,alii3 superi omnia4 #b4 ,alius3 voluptati4 #c4 ,alius3 libertati4 #d4 ,alii3 consecratos4 ,,salomo3 ,praestabilius fuisset1 ,deum aeternum ab illa ,deorum inanium societate longissime segregare1 quam illis#a aggregare4 ,quid enim aliud est1 quam sacratissima quaeque profanis conspurcare8 ,ob id enim populus ,dei1 in terram sanctiorem#b quasi in bonorum possessionem secundum divinas tabulas missus1 omnium inanium ac fictilium#c ,deorum fana1 statuas1 #aba altaria1 lucos1 solo aequare jussus est4 ,at#d ne arcam quidem foederis ,deus ipse passus est ,dagonis statuae contagione contaminari1 sed bis dejectam#e et confractam statuam sacerdotes ,palaestinae viderunt1 cum proxime arcam collocassent4 #a4 ,alibi3 illi4 #b4 ,alibi3 sanctorum4 #c4 ,alii3 fictitiorum vel3 futilium4 #d4 ,alibi3 ,ac4 #e4 ,alius3 disjectam4 ,,curtius3 ,profecto et hi et ,m4 ,agrippa jura sacrorum violabant1 neque enim fas erat1 duobus ,diis idem fanum consecrare4 ,nam cum ,m4 ,marcellus templum ,honori simul et ,virtuti dedicasset1 ,romanorum pontifices intercesserunt1 ne sacra utriusque ,dei confunderentur4 ,itaque templum illud medio pariete dividi jusserunt1 sic tamen1 ut non ante pateret ad templum ,honoris aditus1 nisi patefacta ,virtutis porta#a2 quanto minus id ferendum est in aeterni ,dei cultu6 #a4 ,alius3 nisi per patefactas ,virtutis portas4 ,,octavius3 ,sacrorum quidem confusionem abhorrere debemus1 sed ,turcarum et ,persarum atque adeo superioris ,asiae et ,africae reges ab ,homaro ,,ii41 ,homari ,i4 pontificis maximi inter ,ismalitas legato1 tum etiam ab ,helthero#a clarissimo theologo sic instituti ac imbuti sunt1 ut homines omnes immortali ,deo gratos fore arbitrarentur1 si pura mente suum quisque numen revereatur#b1 tametsi qualem ,deum habere oporteat1 penitus ignoret3 quoniam rerum omnium agendarum fontem judicant in voluntatis impetu ac mente ipsa collocari oportere1 cujus integritatem ac puritatem ,deus aequissimus semper intueatur4 ,in qua sententia video fuisse non modo#c ,ismalitarum1 sed etiam ,christianorum theologos4 ,sic enim ,thomas ,aquinas#d3 ,quando1 inquit1 ratio errans statuit aliquid ut praeceptum ,dei1 tunc perinde est contemnere dictamen rationis ac ,dei jussa2 quod ante ,d4 ,augustinus#e confirmarat4 #a4 ,alius3 ,helhari4 #b4 ,alibi3 revereretur4 #c4 ,alibi3 modo4 #d4 ,lib4 ,,ii4 quaest4 #ai ad art4 #e4 #e4 ,in libro retractationum4 ,,curtius3 ,assentior illud quidem1 tantam esse vim in ipsa voluntate ad hominum actiones dijudicandas1 ut qui1 quem nollet1 occidit1 sit illius#a caedis innocens et qui1 quem conatus est1 occidere non potuit1 ut sicarius teneatur4 ,num tamen propterea judicabimus1 omnes actiones1 quae a recta sinceraque voluntate proficiscantur1 rectas esse8 ,profecto verae pietatis ac impietatis perturbatio summa sequeretur4 #a4 ,alius3 ille4 ,,senamus3 ,num vobis videtur ,scaevola1 qui ,porsennam regem interficere conatus legatum ejus interemit1 proinde teneri ac si regem interfecisset8 ,,curtius#a3 ,id quidem nemini dubium est4 #a4 ,deest haec ,curtii et ,senami utraque interlocutio in aliis codicibus4 ,,senamus3 ,quis igitur dubitet1 ,scaevolam si regios honores bona fide legato quasi regi et quidem eo spectante exhibuisset1 eadem praemia meruisse1 ac si in regem ipsum contulisset8 ,idem si quis faciat erga ,dei legatos ac nuncios1 ut quos creatori debuit4 #abb ,,curtius3 ,ita quidem si justam erroris causam habuisset4 ,,senamus3 ,idem si faciat erga ,dei legatos ac nuncios1 quosque creatori debuit honores1 ad servum ipsius 7errore non simulato7 detulerit1 cur non in eadem causa sit et idem#a praemium mereatur1 ac si ,deo immortali detulisset#b8 ,legimus1 ,aegyptias obstetrices amplissima praemia tulisse1 cum crudelia#c ,pharaonis jussa mendacio salutari elusissent1 quia ,deum metuerant#d4 ,at non alium ,deum metuebant aut colebant1 quam ,apim bovem1 cujus ne ,isralitae quidem lata lege oblivisci potuerant4 ,nam cum ,pharao juberet1 ,isralitas ,deum suum in ,aegypto colere1 illud reposuit ,moses3 ,non posse illic sacra fieri ,deo1 quem ,aegyptii exsecrabantur1 ac periculum impendere ,isralitis1 ne ab ,aegyptiis lapidibus obruerentur4 ,deus igitur misertus est obstetricum1 quae bovem adorabant4 #a4 ,alius3 quidem4 #b4 ,alibi3 decrevisset4 #c4 ,alibi3 crudelis4 #d4 ,alius3 metuerunt4 ,,salomo3 ,aliud est1 recte factis praemia tribuere1 aliud1 errore admissa peccata excusare4 ,nam qui ,deum colit1 huic praemia tribuuntur1 tametsi officio nulla merces debeatur4 ,qui vero solem adorat1 justo ducitur errore 7si justus error esse potest#a7 in ea causa esse#b1 ut non modo veniat excusandus1 sed etiam praemia mereatur1 quoniam erga ,deum voluisse sat est1 ut praemia consequaris#c1 tametsi quod velles praestare non potueris4 ,rectam igitur voluntatem ac numinis metum ,deus optimus remuneratur1 non propterea#d tamen recte fecisse dicitur#e1 qui statuam colit1 quoniam pietas gentium non#f impietas erga ,deum1 ut sapienter ,salomo scribit4 ,neque vero ,ismalitae1 qui omnes omnium religiones in civitatem distinctis#g templis admittunt1 propterea suam deserunt nec sine impietate quisquam pluribus religionibus inter se discrepantibus uti potest4 #a4 ,alius3 possit4 #b4 ,alibi3 est4 #c4 ,alius3 consequatur4 #d4 ,deest in alio codice4 #e4 ,alibi3 dicetur4 #f4 ,alii3 est4 #g4 ,alibi3 discretis4 ,,senamus3 ,alexander ,severus fortissimus imperator ac religiosissimus fuisse dicitur4 ,is tamen ,abrahamum1 ,orpheum1 ,herculem1 ,christum in ,larario pro ,diis ,penatibus colebat et quidem bona fide1 cum#a summam integritatis laudem omnium scriptorum judicio tulerit4 ,cum igitur ,judaeos1 paganos et ,christianos de summa religionis dissidere perciperet1 maluit omnes omnium religiones amplecti1 quam repudians ad numinis contemptum quemquam excitare atque ista ratione non modo singulos1 sed universos inter se cum republica summa pietatis ac caritatis consensione conjunxit4 #a4 ,alibi3 nec4 ,,curtius3 ,ista quidem integritatis ac prudentiae laus est1 non pietatis1 sine qua tamen nullus virtutibus locus esse potest4 ,,octavius3 ,si nullus virtuti sine vera religione locus esset1 cur ,jonas legatus a ,deo missus ad ,ninivitas veram religionem non promulgare nisus est#a8 ,neque enim siderum ac statuarum cultum deserere jussit1 aut leges divinas rejectis idolis amplecti1 sed excidium tantae civitatis brevi futurum4 #abc ,qua voce principes#b ac magistratus perterriti jejunia1 supplicationes1 poenitentiam indixerunt4 ,et vidit ,deus1 inquit propheta#c1 quod a flagitiis abstinerent et misertus est illorum1 ne calamitatem1 quam decreverat1 inferret4 ,illud etiam animadversione dignum1 quod princeps edicto rationem subjiciens3 ,quis1 inquit1 affirmare audeat1 num#d ,deus nostri miserturus sit8 ,at pro ,deo ,mithram sive ,bahalem colebant1 ,deum tamen aeternum flexerunt#e4 #a4 ,alius3 pervulgare visus est4 #b4 ,alibi3 princeps4 #c4 ,jonas #c1 #aj4 #d4 ,alibi3 quin4 #e4 ,alibi3 flexerint4 ,,fridericus3 ,poenitentia quidem scelerum praeteritorum ac jejuniis propitium habuere#a creatorem1 non cultu ,solis4 #a4 ,alius3 habuerant4 ,,senamus3 ,nisi gentium sacra aeterno ,deo grata fuissent1 cur neglectis sacris frugum calamitate1 morbis popularibus1 bellorum offensionibus populi conflictarentur8 ,cur item eos1 qui summa sollicitudine#a sacra ,deorum procurarent#b1 qui#c mortuos homines ac statuas colerent1 videmus imperiis1 honoribus1 victoriis1 summa rerum omnium affluentia fuisse cumulatos8 ,et quidem ,polybius#d scribit1 ,romanorum imperium nulla re magis quam religione crevisse4 ,quod ,m4 ,tullius diserte affirmans3 ,majores1 inquit1 nostri nec robore ,gallos1 nec multitudine ,hispanos1 nec artibus ,graecos1 nec calliditate ,poenos1 nec sensu naturali#e ,italos1 sed religionis ac ,deorum metu freti ac sacrorum cultu superarunt4 ,quid ,papinianus1 ,deus ,jurisconsultorum3 ,summa ratio est1 inquit1 quae pro religione facit1 quae ,deorum sacra1 cum fieri desiissent1 exoriente religione ,christiana1 civitates ac respublicas toto terrarum orbe ingentibus calamitatibus conflictari coeperunt1 ut ,graecos et ,latinos acerbissimas querelas numini#f ,christiano objecisse scribat#g ,justinus4 ,quam quidem criminationem ut dilueret ,augustinus1 libros de civitate ,dei scripsisse fertur1 non aliam ob causam1 quam ut a gravi illa#h contumelia sive vera sive falsa ,christianos vindicaret1 quibus ,deorum omnium contemtus objiciebatur4 #a4 ,alii3 solitudine4 #b4 ,alibi3 provocarent4 #c4 ,desunt haec sex sequentia verba in alio codice4 #d4 ,libro #f de milit4 ac domest4 ,rom4 disciplina4 #e4 ,alius3 nativo4 #f4 ,alius3 nomini4 #g4 ,alius3 scribit4 #h4 ,alius3 ista4 ,,salomo3 ,eadem haec fuit ,isralitarum1 qui duce ,jeroboamo aeterni ,dei cultum deseruerant1 querela3 ,ex quo sideribus ac coelestibus illis luminibus sacra facere destitimus1 ab omni felicitate deserti1 calamitates ac miserias ingentes pertulimus4 ,gravius etiam argumentum est1 quod qui sacra ,deorum diripuerant1 calamitosos exitus semper habuerunt4 ,neque enim solus ,luc4 ,flaccus1 ,antiochus ,nobilis1 ,menelaus1 ,m4 ,crassus1 ,herodes1 ,gabinius1 qui sacratum aeterno ,deo ,hierosolymis aurum expilaverat1 sed etiam ,q4 ,caepio#a consul1 ,brennus1 sacrilegi ,phocenses1 ,achas caeterique1 qui templa daemonum diripuere1 funestissimis casibus perierunt4 ,inde aurum ,tholosanum veterum#b proverbio usurpatum4 #abd ,,senamus3 ,lege divina#c sanctissime cavetur1 ne quicquam idolis dicatum detrahatur#d1 capitali poena subjecta1 vel quia idolo quasi vero ,deo sacratum sit1 vel quia daemones ultores res suas a furibus ubique#e vindicant et condicunt1 vel quia idolorum furtum faciunt interdum ut pro ,diis laribus colantur#f4 #a4 ,alibi3 ,scipio4 #b4 ,alius3 veteribus4 #c4 ,deuteron4 #g4 ,levitic4 #bg4 ,josuae #g4 #d4 ,alibi3 distrahatur4 #e4 ,deest in alio codice2 alii legunt3 sibi4 #f4 ,genes4 #ca4 ,judic4 #ai4 ,,octavius3 ,ego quidem sic statuo1 eum qui et#a veram religionem et falsa numina1 quae pro veris habentur#b1 contemnit1 summa impietate obligari1 qualem fuisse accepimus ,caligulam ,augustum#c1 qui ,jovi statori contumelias#d in aurem insusurrabat4 ,idem tamen1 cum tonaret1 antra metu perterritus subire solebat1 et cum ,vestae simulacrum deosculandum posceret#e1 ad terram#f allidebat4 #a4 ,alii3 nec4 #b4 ,alius3 habet4 #c4 ,suetonius in ,caligula4 #d4 ,alibi3 contumeliam4 #e4 ,alibi3 peteret4 #f4 ,alius3 solum4 ,,fridericus3 ,id quidem usitatum est sortilegis omnibus1 qui#a hostias exadoratas#b verbis ritualibus proculcant aut rubetas eo cibo pascunt aut imagines ,christi sagittis feriunt1 quasi ,deum1 quem etiam ,deum esse arbitrantur1 violaturi1 idque se facere ac fecisse confitentur1 a daemonibus persuasi4 ,nec daemones id suaderent1 nisi plane intelligerent1 sortilegos arbitrari1 hostias illas ,deos esse#c4 #a4 ,alibi3 quod4 #b4 ,alii3 exadorta1 vel3 consecratas1 vel3 exadorea4 #c4 ,ita omnes4 ,,senamus3 ,quis igitur dubitet1 etiam ,deo gratam esse religionem paganorum1 cujus contemtum daemones ipsi suadere et omnium religionum eversionem moliri conantur#a8 #a4 ,alius3 conentur4 ,,coronaeus3 ,illud omnibus persuasum esse opinor#a1 multo praestabilius esse falsam1 quam nullam habere religionem1 ut in omnibus rerum publicarum gentibus nullum perniciosius est 1 in qua nemo imperat1 nemo paret1 nulla praemia bonis1 nulla supplicia peccatis#b irrogantur4 ,sic nulla est tanta superstitio1 quae metu divini numinis improbos in officio continere et naturae lege quodammodo tueri#c non possit1 cum praemia bonis1 supplicia peccatis irrogari divino judicio persuasum habeant4 ,et in eo quidem capite#d ,epicurus inexpiabile scelus admisit1 quod omnem divini numinis metum radicitus evellere conatus1 ad peccandi licentiam aditus omnes aperire videatur4 ,itaque ,narsingarum#e ,indiae pontifices ,deorum ac daemonum statuas aspectu terribiles ac monstrosissimas in templis collocare solent1 ut modis omnibus improbi ab injuriosa facinorosaque vita numinis terrore prohibeantur4 #a4 ,alius3 est1 opinor4 #b4 ,alibi3 sceleratis4 #c4 ,alius3 continere4 #d4 ,alii3 ,et quidem in eo capitalis4 #e4 ,alii3 ,marsingarum4 ,,fridericus3 ,si demus1 eos qui falsam religionem colunt1 justo errore excusari1 quisnam#a erroris justam causam impietati obtendere#b jure #abe queat1 cum servus ignavus perinde ut conscius voluntatis1 qui jussa domini non impleverit1 vapulaturus sit4 #a4 ,alibi3 quis non4 #b4 ,alibi3 obtrudere4 ,,senamus3 ,ita quidem1 si ,lucae verbis assentiamur1 sed quis adeo iniquus judex erit1 tam crudelis tyrannus1 qui principis edicta1 quae subditis abdita fuere1 violantes#a capite plectere velit8 #a4 ,alii3 violenter4 ,,curtius3 ,si promulgatis legibus humanis omnes obligantur1 nec juris ignorantia quenquam excusat#a1 quis divina lege#b toto terrarum orbe toties ac tam diu promulgata ignorantiam excuset8 #a4 ,alius3 quisquam excusatur4 #b4 ,alibi3 divinae legis 444 promulgatae4 ,,senamus3 ,quodsi leges legibus contrariae sunt et legumlatores legumlatoribus#a hostes1 religio religioni1 pontifices pontificibus pugnantes1 quid miseri subditi facient1 cum in sectas alii alias distrahantur8 #a4 ,alii3 legumlatorum4 ,,toralba3 ,in tanta legum ac religionum inter se dissidentium varietate statuendum#a est1 quae sit vera religio1 qua re comperta etiam illud exploratum et compertum erit1 quisnam ignorantiam aut animi morbum excusare poterit#b8 #a4 ,alibi3 scrutandum4 #b4 ,alius3 possit4 ,,fridericus3 ,quis dubitet veram vel potius solam religionem esse ,christianam8 ,,octavius3 ,totus fere terrarum orbis1 ,asia quanta est1 ,africa pene tota1 magna pars ,europae ex infinita sectarum diversitate#a1 quam quisque adamaverit1 eandem omnium formosissimam#b ac praestantissimam esse arbitratur4 #a4 ,alibi3 et infinitae sectarum varietates4 #b4 ,alius3 fortissimam4 ,,curtius3 ,non populorum multitudine optimum religionis genus1 sed veritatis ponderibus1 quae ,deus ipse praescripsit1 exigere oportet3 hominis enim proprium est opinari1 ,dei vero scire#a4 #a4 ,alibi3 serviri4 ,,coronaeus3 ,quoniam in disputationem de religionibus#a sensim delapsi videmur#b1 priusquam longius progrediamur1 explicanda quaestio nobis est1 hesterno die proposita3 an scilicet viro bono de religionibus disputare liceat8 #a4 ,alius3 religione4 #b4 ,alibi3 sumus4 ,,toralba3 ,mihi quidem ,plato#a sapienter dixisse videtur3 parentem universitatis invenire difficile est et cum inveneris pervulgare nefas3 3 non quia nefarium sit1 ut plerique ,tullium ,platonis interpretem voluisse arbitrantur1 sed ne minus latine redderet impossibile1 ut eodem sensu ,horatius3 ,tu ne quaesieris1 scire nefas1 quem mihi1 quem tibi finem ,d dederint1 quia vulgus rerum sublimium splendorem oculis caligantibus ferre non potest1 aut si quis acutius videat1 nullius tamen est tanta vis eloquentiae1 ut divinae majestatis arcana complectatur1 sed multa peccari#b necesse est4 ,ac propterea ,plato#c1 cum de angelis1 quos ubique #abf ,deos appellat1 quaestio incidisset3 ,per ,deos1 inquit1 quaestionem de ,diis cohibeamus1 de iis enim loqui metuo4 ,itaque praestabilius#d est1 omnino tacere1 quam temere de re omnium sacratissima#e aut non satis pro dignitate disputare4 #a4 ,in ,timaeo4 #b4 ,alibi3 precari4 #c4 ,in ,cratylo4 #d4 ,alibi3 probabilius4 #e4 ,alius3 sanctissima4 ,,salomo3 ,mihi quoque de religione#a sermonem serere1 periculosum semper visum est1 tum quia de ,deo aliter quam pro dignitate loqui1 grave scelus est1 tum quia nefas est1 cuiquam pietatis opinionem1 qualiscunque etiam sit1 eripere1 aut religionem cujusquam argumentis in dubium vocare1 nisi melius quiddam te#b persuasurum#c confidas4 ,omitto illud1 quod multis exitio fuit1 cum alios de suscepta religione deturbare conarentur1 neque id praestare potuissent4 ,cujus rei cum multa sint exempla1 tum vero nullum gravius1 quam ,flori1 ,judaeae praesidis1 quem nostrae gentis pontifex maximus jure amicitiae cum ad unius aeterni ,dei cultum pertrahere et ab inanibus idolis revocare conaretur neque id persuadere potuisset1 capitales inimicitias cum potente adversario contraxit1 unde gens nostra tot ac tantis bellis postea conflictari coepit1 ut amissa libertate ac sedibus avorum1 durissima servitute a ,romanis opprimeretur4 #a4 ,alius3 religionibus4 #b4 ,alius3 nisi me quiddam a te4 #c4 ,alibi3 persuasum4 ,,senamus3 ,ut religio nova melior ac verior sit vetere1 non tamen evulganda mihi videtur1 quia non tantum utilitatis allatura videtur nova religio1 quantum ex ipsius novitatis contemtu detrahitur de pietate veteri1 aut certe de mortalibus necessario numinis metu4 ,ut si quis aedificii sua vetustate caduci lapides angulares mutare velit1 temere fecerit4 ,illud#a etiam periculosius1 quod mutationem religionis sequatur#b1 fere conversio ac miserandi rerum publicarum exitus1 gravissima bella1 graviores etiam calamitates a popularibus morbis1 a daemonum vexatione4 #a4 ,alibi3 ,id4 #b4 ,alius3 sequitur4 ,,coronaeus3 ,haec certe mutationem religionis incommoda publica fere sequuntur1 cujus rei causas non satis perspectas habeo4 ,,octavius3 ,an quia vetere religione de mentibus hominum detracta et novae religionis nondum insitae#a contemtu homines verum inter et falsum ambigere ac pietatem omnem ex animis eruere consueverunt8 ,tunc enim a daemonibus exerceri ac obsideri solent4 #a4 ,alius3 invitae4 ,,salomo3 ,in ea dubitatione nullum est efficacius amuletum1 quam precibus assiduis ab immortali ,deo#a petere1 ut in rectum iter deducamur4 #a4 ,deest in alio codice4 ,,fridericus3 ,vulgo quidem colloquia de religione suscepta ac probata disputationis in modum serere1 non minus periculosum1 quam perniciosum1 nisi quis divina potestate1 ut ,moses1 aut armis1 ut ,muhammedes1 plebem renitentem cogere vi possit4 ,sed inter eruditos privatim res divinas ingerere et explicare1 fructuosissimum semper judicavi1 quomodo ,salomonem nostrum in eam disputationem saepe ante pertrahere sum conatus1 nec potui #abg tamen1 nisi forsitan metuit1 ut de suscepta religione discedere#a cogatur4 ,sic enim aspides ajunt utramque aurem obturare1 quo minus magorum illecebris capiantur4 #a4 ,alibi3 decedere4 ,cum ad haec ,salomo vultu demisso#a nihil respondisset1 quamquam sperabatur1 ,,toralba rupto silentio3 ,verius est1 inquit1 ,salomonem a disputationibus de religione abhorrere1 cum propter eas causas1 quas aperuit1 tum etiam ne vel avorum religionem ejurare videatur1 si defensionem deserat1 vel in offensionem cujusquam incurrat1 si pertinacius illam tueri vellet#b4 #a4 ,desunt haec duo verba antecedentia in alio codice4 #b4 ,alii3 velit1 vel3 debeat4 ,,coronaeus3 ,quis in tanta voluntatum ac animorum conjunctione1 quantam inter nos videmus1 offensionem deserendo dare aut accipere possit8 ,illud quidem pro ,salomone spondeo ac promitto1 summam omnibus tum eruditionem1 tum oblectationem sua oratione semper allaturum1 nec quicquam gratius mihi futurum1 quam ut inter nos summa quisque libertate de religionibus disserendo fruatur4 ,age igitur1 ,salomo1 ut quae mente concepisti ac parturis1 libere parias4 ,,salomo3 ,ista quidem vis est4 ,nam quid refert1 qua me ratione cogatis#a1 cum aut ingratus sim1 si de vestra erga me benevolentia dubitem1 aut iniquus1 si metuam argumentorum vi de sententia cadere#b4 ,sed profecto nostris legibus ac moribus de religione disputare prohibemur4 ,majores quidem nostri synagogas publicas ac scholas religionis instituerunt1 in quibus leges divinas diserte legere atque omni aetati ac sexui interpretari solent4 ,etenim in majorum commentariis legimus1 ,hierosolymam scholas #dha olim habuisse#c2 nusquam tamen de religione disputare cuiquam licebat1 ne leges divinae in dubium vocari viderentur4 ,nam quaecunque disputantur1 in opinionem cadunt2 opinio autem verum inter et falsum ambigit1 dubitatio rursus impietatis opinionem parit4 ,et quemadmodum nihil ineptius est1 quam geometros suadere aut oratorum#d dicendi copia#e demonstrare velle3 ita nihil perniciosius mihi videtur1 quam ea1 quae omnibus demonstrationibus certiora esse debeant et quibus salutis fundamenta nitantur1 dubia disputatione concutere conari4 ,et quidem memini legisse me in ,justini ,martyris dialogo cum ,tryphone ,judaeo1 quem adeo imperitum et ineptum fingit1 ut me lectionis et ineptiarum scriptoris#f valde pigeat 7victoriam enim dialogistes1 quasi miles gloriosus in theatro stans1 decernit74 ,uno tamen loco ,tryphonem seipsum objurgantem inducit1 quod contra morem majorum de religione cum illo#g disputaret4 ,tibi vero1 ,friderice1 qui me pietatis officio de sententia dimovere cupis1 magnam debeo gratiam2 sed cum aetas ingravescat jam mea1 vix est ut a majoribus insitam mihi religionem ex animo penitus evellere possim4 ,ut autem vos a vestra deducam1 vetant non modo #abh nostrorum1 sed etiam vestrorum pontificum decreta4 ,quis ergo disputationis fructus erit8 ,aut qua mente feretis1 si quae sentiam1 ut ratio disputandi postulat1 libere dicam8 ,aut quo animo ,deum erga me futurum sperem1 si ejus oracula dissimulatione veri ejurare velim8 #a4 ,alius3 rogatis4 #b4 ,alius3 decedere4 #c4 ,ut scribit ,optatus ,afer ,milevitanus lib4 #h4 #d4 ,alii3 oratores4 #e4 ,alii3 cupidine4 #f4 ,deest in alio codice4 #g4 ,alibi3 ipso4 ,,fredericus3 ,si rerum divinarum perspicua veritas tam clara tibi est1 ,salomo1 non video1 cur metuere debeas1 veris ac perspicuis argumentis cedere4 ,,salomo3 ,veritati quidem semper cessi1 sed utcunque me cogatis#a1 iniquo ,marte certabitur1 si vobis omnibus obsistere velim4 ,nec acerbius quicquam mihi contingere#b potest1 quam ut vestram in me voluntatem disputationibus patiar extenuari4 #a4 ,alius3 utcunque cogitatis4 #b4 ,alius3 occidere4 ,,coronaeus3 ,hunc obsecro metum1 mi ,salomo1 abjicere te velim3 seu viceris seu vincare1 nihil tamen de nostro singulari erga te amore detractum1 etiam prae ceteris omnibus spondeo1 recipio1 promitto4 ,hic cum haesitasset#a ,salomo1 ,,senamus eum intuens3 ,profecto ,senensibus nostris#b jam pridem senatus decreto licuit ,academias habere1 ea tamen lege posita#c1 ne de rebus divinis ac#d pontificum#e decretis disputaretur4 ,quo#f edicto unius hominis temeritate violato et capitali poena secuta1 seditiones in illa urbe ad hanc usque diem#g conquieverunt4 #a4 ,alius3 haesisset4 #b4 ,alius3 ,judaeis4 #c4 ,deest in alio codice4 #d4 ,alibi3 aut4 #e4 ,alibi3 pontificis4 #f4 ,desunt alibi sequentia haec verba usque ad finem interlocutionis4 #g4 ,alius3 ad haec usque tempora4 ,,octavius#a3 ,persarum etiam ac ,turcarum edictis cautum est1 ne de religionibus ullae disputationes gerantur4 ,quod etiam reges ipsi ,moscovitarum ac ,germanorum principes1 maximis ,augustae comitiis1 post exitialia diuturnaque bella edixerunt1 ne ,catholicos inter et ,augustanae confessionis pontifices de religione disputaretur4 #a4 ,deest tota haec ,octavii interlocutio in aliis codicibus4 ,,fridericus3 ,non tamen in publicis ,academiarum scholis disputationes prohibentur1 quae modo#a inter ejusdem religionis theologos haberi consueverunt4 #a4 ,deest in alio codice4 ,,curtius3 ,summa certe astutia dicam1 an impietate1 ,mahummedes cum prospiceret1 suae religionis arces ac fundamenta facillime#a subversum iri1 si admotis argumentis quasi machinis oppugnaretur1 capitali poena interdixit1 ne quis de legibus a se latis unquam#b disputaret4 #a4 ,alius3 facile4 #b4 ,alius3 usquam4 ,,octavius3 ,consimile habemus ,justiniani ,augusti interdictum1 qui vetuit de ,trinitate ac fide catholica publice contendere4 ,,salomo3 ,periculosius mihi videtur1 de suscepta ac probata religione inter eos#a1 qui#b semel probarunt1 disserere1 sive publice sive privatim1 quam inter eos1 qui varias sectas tueri proposuerunt1 quoniam pro sua quisque #abi acerrime pugnat1 qui#c vero contra suam ipsius religionem disserit1 eandem expugnare et dubitationibus propositis evertere conatur4 #a4 ,alibi3 nos4 #b4 ,pro his tribus verbis legit alius3 inter nos1 quam4 #c4 ,pro his septem sequentibus verbis alius legit3 qui vero suam ipsius religionem deserit4 ,,senamus3 ,veteratorem quendam memini1 ,lugdunensium praesidem1 qui cum sectas ,lutheranorum inter se discrepantes per se ipsas convelli cuperet1 sectarum alumnos quasi gladiatores#a committere solebat1 ut suis se gladiis mutuo jugularent1 non aliter quam#b antiqui ,martis sacerdotes post exsecrationes#c legitimas1 facibus ardentibus inter utrasque acies injectis1 proeliandi signum dare consueverunt1 iidem#d tamen belli periculis#e repente seipsos subducebant1 quos propterea appellabant4 ,ita pleraque bellorum incendia maxime ex illis disputationibus excitari solent#f1 ad spectaculi fructum4 ,id etiam#g fecisse videmus ,julianum ,augustum1 cum ,arianos ab exilio revocaret1 ut ,catholicorum vim frangeret1 nec modo generi ,judaeorum favebat1 ut ,christianorum1 quos capitaliter oderat1 potentiam enervaret ac debilitaret1 sed etiam ,jovis et ,apollinis pontifices ac ritus paganorum#h pene antiquatos ad usum revocabat4 ,idem statuas ,deorum cum ,caesaris statua sic copulabat1 ut periculum declinari non posset1 dum scilicet imperatori debitus honor cum daemonum cultu conjungebatur1 aut principis contemtu majestatis crimen impendebat4 #a4 ,duo haec verba desunt in alio codice4 #b4 ,alibi3 ac4 #c4 ,alius3 exercitationes4 #d4 ,alibi3 iisdem4 #e4 ,legit alius3 iidem in bello periculoso4 #f4 ,alius3 excitarunt4 #g4 ,alibi3 ,idem4 #h4 ,alibi3 antiquorum4 ,,toralba3 ,apposite ,m4 ,tullius#a illud usurpavit1 impiam consuetudinem esse1 de ,diis disputare1 sive ex animo id fiat1 sive simulate1 quia#b nunquam de tanta re simulate agendum est1 multo minus joco#c1 si seriam disputationem contra quam#d sentias susceperis1 tuae religionis eversionem moliaris necesse est4 #a4 ,de natura ,deorum4 #b4 ,haec sex sequentia verba omittunt alii et legunt3 simulate quid agendum est4 #c4 ,alius3 jocose4 #d4 ,alius3 quem4 ,,fridericus3 ,quid si docendi vel discendi#a causa fiat8 #a4 ,alius3 disserendi vel docendi4 ,,toralba3 ,ne id quidem periculo vacat1 quia religio versabitur vel in scientia1 vel in opinione1 vel in fide4 ,si#a in opinione religio est1 ambigua illa verum inter et falsum ambigit et disputationibus iniquis ac magnis#b labefactatur4 ,si in scientia1 demonstrationem esse oportet1 certissimis principiis fundatam ac necessariis conclusionibus munitam4 ,quae autem stant#c1 ejusmodi disputationem nullam admittunt4 ,at nemo est1 opinor1 qui religionis cujusque demonstrationes tradiderit1 etiamsi nonnulli efficere hoc sint conati1 sed frustra1 quia tantum abest ut fides cum demonstratione ac scientia stare possit1 ut funditus evertatur4 ,dicitur enim#d ,graece scientia #acj 1 3 quia mentem huc illuc distractam sola sistere possit4 ,hic fidem appello theologorum more1 non dialecticorum1 qui argumentis necessariis ac fidem facientibus dubiam#e rei veritatem illustrant#f4 ,at theologi fidem in assensione pura1 sine demonstratione1 collocarunt1 et quarum rerum1 quamdiu hic vivitur1 fidem habemus1 coelestes animae scientiam adeptae sunt4 ,fidem autem hujusmodi aut infusam aut labore ac studio partam fecerunt1 verbi gratia ejusmodi1 quae lectione aut auditione percipiatur1 cum ei assentiamur1 quem virum bonum et eruditum arbitramur4 ,quam probitatis et eruditionis opinionem si rejicimus1 fides amittitur1 si vero assentiri pergamus1 disputatio inanis est1 quia hoc vel illud credere collibuit1 sive verum sive falsum4 ,nam qui geometrica theoremata docenti assentitur1 nec tamen intelligit1 fidem quidem habet1 non scientiam1 si#g vero plane intelligit1 adipiscitur quidem scientiam1 sed eodem momento fidem amittit4 ,fidem autem infusam theologi appellant virtutem theologalem1 quae ,deum tantum sui argumentum ac objectum habet4 ,ea vero#h1 fides divina munere ac concessu tributa1 si tamen necessaria est et certa#i1 ut amitti nequeat1 vis est1 non fides4 ,si libera quadam assensione nititur1 summae impietatis est1 argumentis humanis doctrinam1 quam ,deus summa bonitate afflaverit1 cuiquam#aj eripere conari4 ,quae cum ita sint1 omnino disputationibus de religione abstinere oportet4 #a4 ,alius codex ita legit3 ,religio fit ambigua verum inter et falsum ac disputationibus magis magisque labefactatur4 ,si in scientia8 demonstrationem subesse oportet4 #b4 ,alius3 ,magis ac magis4 #c4 ,alii3 sunt4 #d4 ,eusebius in demonstratione evangelica4 ,scotus in proleg4 sent4 qu4 #de4 #e4 ,alii3 dubiae4 #f4 ,alibi3 illustrarunt4 #g4 ,desiderantur haec septem sequentia verba in aliis codicibus4 #h4 ,alius3 porro4 #i4 ,alibi3 coacta4 #aj4 ,deest in alio codice4 ,,octavius3 ,florentinos accepimus in statu populari edixisse1 ne de legibus semel susceptis ac probatis disputaretur1 quam legem a ,lycurgo olim latam meministis#a4 ,quod si de legibus humanis controversias movere non licet1 ne ullus ad perrumpendas#b leges proposita disputatione aditus aperiatur1 quanto minus in legibus divinis id fieri debet1 aut si privatim periculosum#c1 quanto publice periculosius4 #a4 ,plutarchus in ,lycurgo4 #b4 ,alibi3 corrumpendas4 #c4 ,alibi3 periculose4 ,,curtius3 ,laudabile quidem est1 ex antiquissimorum prophetarum institutis a disputationibus rerum divinarum abstinere1 quod#a de sua quemque religione interpretari oportet1 nec ,christianis liceat1 summa suae religionis capita in dubium revocare1 nec item ,judaeis#b inter ipsos1 ut nec ,ismatis#c quidem inter sese4 ,sed ,ismalitae hoc amplius1 quod nec secum ipsi1 nec cum ,judaeis aut ,christianis de sua religione disseri#d patiantur1 absurde illi quidem et malitiose4 ,nam si vera est illorum religio sive superstitio1 quo verior aut certior1 eo ad persuadendum facilior1 aut si tantum bonum ,christianis et ,judaeis communicare nolunt1 illud profecto est animi invidi ac ipsa malevolentia jejuni4 ,sed verius est1 ,ismalitas et ,judaeos a disputationibus abhorrere1 quod veritatis ,christianae perspicuam#e lucem lippis oculis intueri nequeant4 #a4 ,desunt haec septem sequentia verba in alio codice4 #b4 ,alibi3 ,judaei vel3 ,judaeos4 #c4 ,alibi3 ,ismalitae4 #d4 ,alius3 discerni4 #e4 ,alibi3 conspicuam4 #aca ,,coronaeus3 ,curtii#a sententia mihi probabilior fit1 ne scilicet ,christianis inter seipsos vel publice vel privatim de summae nostrae religionis1 i4e4 de fidei capitibus1 contendere liceat1 ne ambiguis et probabilibus argumentis huc illuc mentes distrahantur1 ac variis erroribus implicentur#b1 cum#c tamen divinae leges#d omni sexui1 omnibus ordinibus1 omnibus aetatibus1 omnibus locis ad legendum et intuendum proponantur1 ut lege divina sanctissime cautum est#e4 ,semper tamen licuit ac licebit1 inter varias sectarum familias de optimo religionum genere disceptare ac ,neophytos1 ,catechumenos1 ,energumenos1 ,ismalitas1 ,judaeos1 ,paganos et ,epicureos a recta via oblique oberrantes1 argumentis1 auctoritate1 antiquitate1 eruditione1 demonstrationibus perspicuis in rectam salutis viam deducere1 pro ea#f quae homini cum homine intercedit humanitatis et caritatis conjunctione4 #a4 ,alibi3 ,certum4 #b4 ,alii3 impleantur4 #c4 ,alibi3 dum4 #d4 ,alibi3 divina lex 444 proponatur4 #e4 ,deuteron4 ,,ii4 et ,,iii4 ,josua ,i4 et ,,xxiv4 #f4 ,alibi3 per eam 444 conjunctionem4 ,,senamus3 ,disputationes istas de religionibus perspicio#a ad nihilum recasuras4 ,quis enim arbiter tantae controversiae futurus est8 #a4 ,alius3 prospicio4 ,,fridericus3 ,christus ,deus#a6 ,sic enim spopondit3 ,si tres in meo nomine fuerint coacti1 in medio futurus sum4 #a4 ,alius minus bene3 ,christianis ,deus6 ,,senamus3 ,at hoc ipsum caput est religionis totius1 quod inter ,christianos et ,judaeos1 item inter ,ismalitas et ,christianos contravertitur3 ,christus sitne ,deus1 necne8 ,,curtius3 ,ad id confirmandum idoneis testibus ac tabulis uti oportet4 ,,senamus3 ,illud etiam ambigitur1 qui testes sint idonei1 quae tabulae1 qui fidejussores dari#a possint1 qui non egeant fidejussore1 ut certa et minime dubia fides adhibeatur4 #a4 ,alibi3 esse4 ,,coronaeus3 ,ecclesia judex erit4 ,scitum est ac pervulgatum#a illud ,augustini3 ,non crederem evangelium#b1 nisi id ipsum etiam ecclesia confirmaret4 #a4 ,alius3 provulgatum4 #b4 ,alius3 evangelio4 ,,senamus3 ,gravior etiam controversia est1 quaenam sit ecclesia vera8 ,judaei suam esse affirmant1 ,ismalitae infitiantur1 ,christianus contra sibi vindicat1 pagani tota ,india sese antiquitate omnibus praedicant anteferri oportere4 ,itaque ,nicolaus ,cusanus ,cardinalis1 vir doctissimus1 nihil de ecclesia christianorum sibi probandum scripsit1 sed hoc1 inquit1 posito fundamento1 quod ecclesia per unionem ad ,christum constituatur1 illud assumit1 quod in praecipua quaestione positum est4 ,,salomo3 ,illud quidem ,christiani ac ,ismalitae confitentur#a1 et in eo potissimum cum ,ebracis conveniunt1 solam et veram ,dei ecclesiam in gente ,isralitarum fuisse1 quae sola toto terrarum orbe verissimum unius ,dei aeterni cultum tuebatur1 sola conservatrix foederis aeterni1 quod ,dei #acb digito tabulis lapideis incisum est et sanguine sacratum erat1 sola legis aeternae litterarumque sacratiorum custos4 #a4 ,alibi3 profitentur4 ,,fredericus3 ,ita vero ad ,christum usque4 ,,octavius3 ,judaei aeque ac ,ismalitae ,n4,t4 tabulas repudiant#a quasi a ,christianis corruptas1 tametsi ,muhammedes evangelica testimonia citare#b non dubitaverit#c1 potissimum in ,alcorano ,elmeide et in ,azora duodecima1 non tamen in#d ea1 quae in ,christianorum manibus versatur4 #a4 ,alius3 rejiciunt4 #b4 ,alibi3 ciere1 vel3 adhibere4 #c4 ,alius3 dubitat4 #d4 ,deest in aliis1 qui loco vocis versatur legunt3 versantur4 ,,toralba3 ,si sola scriptorum auctoritate religionis verae fundamenta nituntur1 expedita res erit ,pythagoraeorum1 vetere decreto3 ,sin ea verborum obscuritas est1 ut in varios sensus trahi possit1 ad arbitros1 i4e4 ad sapientes1 res deducenda erit4 ,,senamus3 ,sed etiam illud dubitatur1 qui sint sapientes8 si enim aliorum1 i4e4 stultorum1 judicio sapientes putantur1 stulti sunt et suo judicio furiosi4 ,,toralba3 ,de sua quemque arte peritum consulere solemus1 neque etiam#a opifices sine usu et certissimis rationibus credi sibi volunt2 falli tamen possunt1 si demonstratione vacant4 ,rerum autem divinarum fides ac constantia ab unius ,dei auctoritate dependet1 qui nec falli1 nec fallere potest1 quae quidem auctoritas omnibus omnium demonstrationibus1 argumentis1 tabulis ac testibus longe praeponderat4 #a4 ,alibi3 enim4 ,,senamus3 ,vera profecto sit religio1 quae ,deum auctorem habet1 necesse est1 sed num hujus legis#a aut illius auctor sit1 hoc opus1 hic labor est4 #a4 ,deest in alio codice4 ,,salomo3 ,cum sacerdotes ,apollinem#a1 quem ,chaldaei ,bahalem vocant1 pro ,deo colendo proponerent1 ,helias propheta coram ,achabo rege periculum fieri jussit1 ea conditione1 ut is pro vero ,deo haberetur1 in cujus hostia flamma coelitus delapsa sacrificium consumsisset4 ,cum ,apollinei pontifices ,camarin#b ardentissimo aestatis sole preces ac vota ingemerent#c atque ex ipso vultu et venis cruorem elicerent#d1 ,helias ironia eleganti cum altius vociferandum esse diceret1 inclinante sole ad occasum ipse tribus verbis flammam de coelo detraxit1 quae voracissime hostiam1 altare1 lapides derepente consumsit1 aquas etiam in silices effusas celerrime hausit1 cujus portenti spectaculo rex ipse cum populo attonitus1 ,deum aeternum confiteri1 ,helias vero #dej solis sacerdotes trucidari jussit4 ,paulo post imbres1 quos toto triennio ac mensibus#e sex ,helias precatione sua cohibuerat1 contraria rogatione abundanter effusi sunt4 #a4 ,alii3 ,apollinis4 #b4 ,ab habitu fumoso dicti4 #c4 ,alibi3 ingeminarent4 #d4 #a 7#c7 ,reg4 #ah4 #e4 ,alibi3 et menses4 ,,fridericus3 ,optarem ego nunc ,heliam quendam periculum coelesti prodigio spectantibus#a regibus ac populis facere1 quaenam ex tot ac tam multis religionibus optima sit4 #a4 ,alius3 spectabilibus4 #acc ,,salomo3 ,vetabat lex divina#a1 ,deum1 quis aut#b qualis sit1 experiri1 nec nisi ,deo jubente ,helias id facturus fuisset4 ,nulla portenta perfidos1 nulla prodigia movent sceleratos4 ,videtis hoc tanto ac tali prodigio ,heliam nihil profecisse1 nam paulo post ad cultum ,bahalis relapsus est cum populo rex ,achabus1 ,helias vero ab ,isabella ad caedem designatus1 nisi fuga sibi consuluisset4 ,nec vero usquequaque#c terrarum tot ac tam stupenda miracula commemorantur1 quam quae universo populo ,isralis spectante facta legimus4 ,quae probatio verae religionis certior fieri potest8 #a4 ,exodi #ag4 #a ,reg4 #ah4 #b4 ,alibi3 qui et4 #c4 ,deest in alio codice4 ,,curtius3 ,vera religio mihi probanda videtur ecclesiae auctoritate1 sacrae scripturae veritate1 antiquitate ipsa1 oraculis divinis1 prodigiis coelestibus1 rationibus perspicuis4 ,,salomo3 ,rabbi ,moses ,rambam brevius rem contraxit ac tria#a tantum nostris credenda proponit1 scilicet demonstrationem1 sensum#b et oracula prophetarum2 caetera1 inquit1 credi possunt1 sed nulla necessitate4 #a4 ,alius3 duo4 #b4 ,alius3 sensuum4 ,,senamus3 ,si fides oraculis habetur1 extat vetus oraculum ,apollinis1 qui1 consultus de infinita religionum varietate1 quaenam esset optima1 respondit uno verbo3 ,antiquissima4 ,cum rursus ambigeretur1 quaenam esset antiquissima1 respondit3 ,optima4 ,,toralba3 ,sic mihi persuasum1 etiam si nullis oraculis testata res esset1 optimam tamen religionem esse antiquissimam4 ,est enim tanta fides antiquitati#a1 ut sua se auctoritate facile sustentare possit4 ,at novae religiones1 nova sacrificia1 nova sacramenta1 novi ritus1 novae leges1 nova consilia#b1 novae ecclesiae1 nova decreta1 novi mores florentissimas quaeque civitates funditus everterunt4 #a4 ,alii3 antiquitatis4 #b4 ,alius3 concilia4 ,,coronaeus3 ,hoc quidem grave praejudicium est pro catholica romana ecclesia adversus novae religionis creatores#a4 ,quamobrem decernatur1 si placet1 quae sit antiquissima religio1 ut#b etiam pateat1 quae sit optima1 nam altero cognito utrumque cognitum erit4 #a4 ,alibi3 creaturas4 #b4 ,alius3 vel etiam quae sit etc4 ,,salomo3 ,ne1 obsecro1 pergamus eo1 quo itur1 sed quo eundum est ,nam divina lex#a1 quam ,christiani et ,isralitae probant1 sanctissime vetat1 consulere daemones1 aut ,manium#b ,deorum oracula exquirere1 aut fidem ullam iis habere4 ,ob id enim ,ochosiae regi aegrotanti#c nunciatum est ab ,helia1 male periturum1 quod ,bahalem1 quem ,graeci ,apollinem appellant1 de valetudine et salute consuluisset4 ,erat enim in more positum et optimis quibusque principibus consuetum1 si qua de re dubitarent1 aut aliquid gravius suscepturi essent1 ,deum consulere1 quibus respondebatur in somniis et visionibus nocturnis1 si prophetiae domum haberent1 sin minus1 per aliquem ex prophetis2 si vates nullus esset1 per pontificem4 ,propheta quidem oratione #acd perspicua1 quae divinitus acceperat1 rogantibus respondebat1 sed pontifex sacras vestes indutus ex#d aurea tabula1 in qua duodecim gemmae#e1 duodecim tribuum insculpta nomina continebantur#f1 quid futurum esset1 conjectura quadam consequebatur#g1 ex insueto gemmarum fulgore1 si felicem1 vel obscuritate1 si miserum exitum res esset habitura1 vel etiam ex eminentia litterarum1 ex quibus dictum infitians vel affirmans eliciebatur4 ,ac propterea ,balaamus#h vates populum ,israliticum beatum praedicavit1 quod nulla daemonum aut magorum contagione violaretur1 sed opportune oracula sua divinitus reddita exaudiret4 ,quodsi nefas est1 daemonem ,apollinem audire#i1 quanto sceleratius1 religionis arbitrum#aj accipere1 cum omnium religionum eversionem moliatur4 #a4 ,deut4 #ah4 ,levit1 #bj4 #b4 ,alii3 inanium4 #c4 ,alibi3 agonizanti4 #d4 ,alius3 pontifex sacra veste indutus et etc4 #e4 ,alibi3 gemmis4 #f4 ,josephus in antiqq4 jud4 #g4 ,alibi3 consequentia4 #h4 ,num4 cap4 #bc et seqq4 #i4 ,alius3 consulere4 #aj4 ,alius3 arbitrium4 ,,senamus3 ,imo#a vestram1 ,salomo1 religionem ut optimam probavit1 sic etiam#b de optimo religionum genere consultus respondit#c3 1 1 i4e4 soli ,chaldaei sapientiam nacti sunt1 ,ebraei vero ,deum aeternum pie colunt4 ,item de ,judaeorum gente#d consultus1 ita respondit3 1 1 1 i4e4 ,illa ,deum regem pure colit omnipotentem1 ,quem mare1 quem tellus ingens1 quem sidera coeli1 ,quem genii exhorrent1 metuit quem maris#e abyssus4 #a4 ,alius3 ,hinc4 #b4 ,alius3 enim4 #c4 ,eusebius in praepar4 evang4 ,lactantius4 ,justinus ,martyr4 #d4 ,alibi3 regno4 #e4 ,alius3 immanis4 ,,salomo3 ,ista quidem sunt principum ,christianorum seu discipulorum ,christi1 qui etiam genere ,judaei et ,judaeorum religionem vulgo profiteri putabantur#a1 inventa1 ut antiquitatis speciem ,christianae religioni conciliarent#b1 nec tamen1 quod si#c mille ,apollines religionem ,judaeorum optimam judicarent omnium1 fidem ullam haberemus4 #a4 ,alius3 profitebantur4 #b4 ,alius3 ostenderent4 #c4 ,alii3 nec si4 ,,fridericus#a3 ,immo verius est1 ,apollinem#b daemonem ,hebraeorum et ,chaldaeorum religionem ac sapientiam simul contulisse1 ut ambiguitate proposita utramque aboleret1 ut non ita pridem apud ,juliacenses#c in vico ,laemi#d quidam maleferiatus ,curio daemonem rogavit#e1 cur puellam1 quam possidebat#f1 tam sollicite ad missam urgeret8 an sacrificium illud salutare hominum generi arbitraretur8 ,huic daemon3 ,amplius1 inquit1 deliberandum mihi censeo4 ,nam si respondisset1 salutarem esse missam1 ,lutherani ob id ipsum rejiciendam esse censuissent2 sin rejecisset1 #ace ,catholici salutarem esse dixissent4 ,itaque ambiguo responso utrisque illusit4 ,alias idem sacrificulus daemonem rogavit1 qui monachum#g obsidebat1 quisnam esset8 ,sum1 inquit1 ,matthias ,durensis ,abbas1 nec prius obsessum dimittam1 quam ,trevirim profectus#h virginem ,mariam placaverit1 quod pictori statuae virginis non cumulate satisfecerit4 #a4 ,deest in aliis codicibus4 #b4 ,alibi3 ,apollineum4 #c4 ,alius3 ,julianenses4 #d4 ,alibi3 ,leoni4 #e4 ,wierus de praestigiis4 #f4 ,alius3 obsidebat4 #g4 ,alibi3 moechum4 #h4 ,alibi3 ,trevirini praefectus4 ,,octavius3 ,ne ,apollinis oracula cum responsis obsessorum confundamus1 semper existimavi1 oracula ,christianae religionis primordio magna sui parte a ,graecis conficta1 prout quisque hanc vel illam religionem probaret aut improbaret1 ut contraria legimus apud ,porphyrium iis1 quae ab ,eusebio et ,lactantio commemorantur2 cujusmodi est illud3 rogantibus#a1 qualis futurus esset ,messias1 respondisse fertur ,apollo3 ,mortalis erit secundum carnem i4e4 4 ,simile#b est etiam illud oraculum1 quod ,augusto patri redditum ferunt3 ,puer1 inquit1 ,hebraeus ,deus rex me fugere#c cogit#d2 quasi ,suetonius1 ,dio1 ,tacitus1 qui levissima quaeque ,augusti somnia scriptis prodiderunt1 oraculum tanti ponderis ac momenti omissuri fuissent4 ,at etiam ,m4 ,tullius#e1 qui nascente ,augusto consulatum gerebat1 scribit1 ,apollinis oracula pridem conticuisse1 ut jam nihil contemtius esset4 ,si tantum erat silentium ,apollinis ante ,tullium1 qui#f trecentesimo#g post anno#h tot ac tam multa oracula1 quae petita legimus1 effudisset8 #a4 ,addit alius3 ,judaeis4 #b4 ,aliue3 ,consimile4 #c4 ,alii3 facere1 vel3 tacere4 #d4 ,suidas verbo ,augustus4 ,nicephorus ,callistus l4 #a c4 #ag4 #e4 ,libr4 de divinatione4 #f4 ,alibi3 quod4 #g4 ,ita omnes codices4 #h4 ,alibi3 trecentos post annos4 ,,curtius3 ,quam#a diuturni silentii causam ,plutarchus#b ad interitum daemonum referendam putavit4 ,porphyrius vero ,apollinis oraculum editum de silentii causa non ad illum ,deum ,hebraeum et regem1 sed ad ,jovem traxit3 1 inquit1 4 ,quis autem1 nisi plano demens1 foeminam a daemone obsessam ore furente ac rabie spumante1 ut ,plutarchus1 ,heraclitus ac ,basilius scripsere1 ambigua voce balbutientem de futuris rogare velit8 saepius enim aures foeminarum pudendis admovere oportebat1 ut responsa audirentur2 cujusmodi#c sagam ,coelius ,rhodiginus in oppido ,rhegio se scripsit vidisse1 quae pudendis obloquebatur1 de praeteritis quidem perspicue1 de futuris obscurissime respondebat4 ,eo tamen erupit amentiae#d1 ut talium sagarum responsa pro divinis oraculis venditarent#e non modo imperiti homines1 verum etiam ipsi1 qui summam eruditionis ac sapientiae opinionem de se ipsis excitarant1 ,justinus1 inquam1 ,eusebius1 ,lactantius1 ,porphyrius4 ,credite1 inquit ,justinus1 credite vetustissimae ,erythreae ,sibyllae1 cujus libros toto terrarum orbe servari contigit#f4 ,quin etiam ,sibyllarum oracula1 versibus ,graecis excusa1 latine facere ac non ita pridem evulgare non dubitavit ,castalio1 in quibus biblica historia brevissime contracta est4 #a4 ,alius3 ,tam4 #b4 ,in libro de oraculorum defectu4 #c4 ,alius3 cujus4 #d4 ,alibi3 amentia1 vel3 dementia4 #e4 ,alii3 putarent4 #f4 ,alius3 contingit4 #acf ,,octavius3 ,ego ,sibyllas omnes daemonum contubernio infames esse non dubito1 nec ullum impiae superstitionis argumentum majus#a esse opinor1 quam quod ,sibyllarum oraculis quasi fatis#b sustentatur4 ,atque in eo quidem ,tertullianus#c graviter mihi labi videtur1 qui religionis ,christianae probationem ex eo potissimum exquirit1 quod daemones in obsessis occulta quaeque rogantibus ,christianis proderent1 ,christi sapientiam et virtutem laudantes1 caeteris vero paganorum sacerdotibus nihil responderent4 ,iisdem ,sibyllarum responsis ,dei nomen quadrisyllabum esse denunciatur1 ac ne quis sacrum illud ,hebraeis tetragrammaton aeterni ,dei proprium cogitaret1 tres priores syllabas duarum litterarum1 postremam trium esse1 ac totum quatuor vocalibus et quinque consonantibus constare1 idque consistere numerum ,,mdccxi1 quem#d ,cardanus esse putavit1 sed suo merito irrisus est1 quod numeri litterarum minime congruant1 tametsi caeteri conveniant2 qui vero subtilius discusserunt1 non aliud quam dictionem syllabas quatuor1 totidem vocales1 quinque consonantes1 tres priores syllabas duarum1 quartam trium litterarum praescriptum numerum continere judicarunt4 ,quo quidem oraculo solem luciferum i4e4 seu ,apollinem miseris hominibus colendum quasi ,deum proposuit daemon ipse ,apollineus#e4 #a4 ,alibi3 magis4 #b4 ,alius3 fundamentis4 #c4 ,in ,apologetico4 #d4 ,alii3 quod4 #e4 #ejj #a #gj #bjj #ejj #gj #ajj #gj #bjj #agaa ,,senamus3 ,ego vero nomen seu ,luciferi1 lacis totius creatori optime convenire judico1 qui solus ab humanis mentibus tenebras ac caliginem dispellere possit4 ,,curtius3 ,ea fraus est daemonum1 falsa veris confundere1 quo facilius imperitos fallere queant et admirationem sui concitare1 nihil tamen nisi a furentibus respondebatur4 ,legistis#a1 in antro#b ,lepadio ,trophonio1 ,mopsitanos#c dormientes somniis perterritos ac furentibus similes oracula fudisse4 #a4 ,pausanias in ,achalcis4 #b4 ,deest in alio codice4 #c4 ,alius3 ,mopsi fano4 ,,senamus3 ,at cum ,epicuraei quidam oracula ,mopsi coram ,asiae ,proconsule irriderent#a1 rusticum quendam ad ,mopsum miserunt cum obsignata epistola1 in qua nihil aliud quam illud1 utrum bovem atrum1 an album sibi mactari vellet8 ,rusticus#b in fano obdormiverat1 somno#c #acg excitatus1 ad ,epicuraeos cum epistola obsignata rediit1 nihil tamen aliud se audisse retulit1 quam vocem cujusdam susurrantis illud3 ,atrum4 ,quo audito proconsul impietatis ,epicuraeos coarguit ac ,mopso deinde sacra facere non destitit4 ,sed audiamus ,herodotum#d1 cujus aetate loquacissimi fuere omnes ,apollines4 ,is enim scribit3 ,cnidios1 cum ,isthmum ,halicarnassi perfodere conarentur1 nec quidquam proficerent1 caementis in oculos obsilientibus1 aut latomis se ipsos vulnerantibus1 ad ,pythiam#e profectos responsum hoc tulisse3 ,isthmum neque aggerate1 neque fodite2 ,jupiter namque ipse1 si voluisset1 fecisset insulam6 ,illi accepto responso ab opere destiterunt4 ,deum quidem ista#f decrevisse argumento est1 quod ,demosthenes1 ,demetrius ,poliorcetes#g1 ,caligula1 ,nero1 ,domitianus1 qui ,isthmum ,corinthi perfodere sunt conati1 vel caesi vel capti1 vel ab hostibus prostrati fuere1 quod vel oracula divina contemnere1 vel naturae statum et ordinem perrumpere conarentur4 ,quid8 cum ,athenienses1 variis cladibus et morbis popularibus oppressi1 ,apollinem consulerent1 respondit1 suam aram duplicari oportere2 erat enim cubica4 ,fabri cubum cubo supposuerunt#h imperite#i4 ,cum pestis multo magis quam antea grassaretur1 iterum ,apollo consultus respondit3 aram non esse duplicatam4 ,itaque ,geometras tota ,graecia arcessiri oportuit1 ut ara cubica duplicaretur1 quod tandem#aj ,plato cum praestitisset1 exhausta civibus urbe1 caedes#aa conquievit4 ,advertite1 obsecro1 daemonem ,atheniensibus rem omnium difficillimam proposuisse1 scilicet cubum duplicare1 quod mortalium nullus adhuc demonstratione1 sed physica tantum ratione consequi potuit4 ,oportuisset enim duabus lineis1 quibuscunque datis1 duas medias proportionales invenire1 quod nullus adhuc conficere potuit4 ,nicolaus ,cusa#ab id tentavit1 ,orontius#ac id se esse assecutum jactavit#ad1 ex eoque penitus ignotum demonstrasse4 ,sed ejus paralogismum#ae ,nonius#af ,lusitanus ac ,buteo ,delphinas perspicue#ag docuerunt4 ,sic ,apollo admirabilitatem sui multo quam antea majorem excitavit1 quam#ah ,plato bona fide auxit#ai1 cum ab ,aegyptiis#bj eruditus praedicaret3 ,apollinem hoc responso ,athenienses a luxu1 libidine1 crapula1 rapinis ad honesta ingenuarum artium studia revocare voluisse4 #a4 ,plutarchus de oraculorum defectu4 #b4 ,alius addit3 qui4 #c4 ,alibi3 a sono4 #d4 ,l4 #a cp4 #dd4 #e4 ,alii false3 ,phidiam4 #f4 ,alii3 ita4 #g4 ,in textu3 ,polycrates4 #h4 ,alibi3 imposuerunt4 #i4 ,alibi3 imperiti4 #aj4 ,alibi3 etiam4 #aa4 ,deest in aliis4 #ab4 ,alius3 ,chusa4 #ac4 ,in libro de quadrat4 circuli4 #ad4 ,alibi3 putavit4 #ae4 ,alius3 parallelismum4 #af4 ,alius3 ,navius4 #ag4 ,alii3 perspicere4 #ah4 ,desunt haec quatuor verba in aliis codicibus4 #ai4 ,plutarchus de daemonio ,socratis4 #bj4 ,alius3 ,aegyptio4 ,,toralba3 ,si fabri cubicam argillae massam arae cubicae aequalem fecissent et ad pondus tantundem adjecissent1 tum utramque massam simul coagmentatam figura cubica finxissent1 nullo negotio expedita res erat physica ratione4 ,,salomo3 ,apollinis aeque ac ,bahalis oracula seu vera seu falsa a #ach daemonibus profecta fuisse1 nemini dubium esse potest1 in rem eam penitus intuenti4 ,nunquam#a enim ,pythia sacerdos respondit1 nisi furibunda1 ore spumante1 turgido gutture1 oculis torvum intuentibus1 saepe etiam pudendis obloquentibus1 aut clausa bucca vel ex intimo pectore verbis erumpentibus4 ,quo etiam#b statu sacerdotes ,indicos fuisse legimus ante ,hispanorum adventum1 qui daemonum cultus1 sortilegia et sacrificia humana sustulerunt4 ,oracula vero divina prophetis tantum concessa ac munere ,dei contigisse lex divina#c perspicue docet1 et a prophetis reddebantur non furenti1 sed tranquilla mente et valde quieta ac constanti4 ,neque vero vigilanti cuiquam mortalium1 praeterquam uni ,mosi1 ,deum apparuisse divina lex aperte declarat2 caeteris prophetis non nisi dormientibus1 seu somniis seu visionibus nocturnis1 quae decem omnino generibus complexus est ,moses ,rambam4#d ,paucissimis tamen lux infusa divinitus toto vitae decursu contigit ut ,samueli1 ,heliae1 ,helisaeo1 ,isaiae4 ,quoties enim in sacris litteris illud occurrit1 ,deum vel angelum domini locutum1 prophetia est in somno vel visione dormienti patefacta1 ut visiones ,abrahae et colloquia ,dei cum illo ac caeteris omnibus praeter ,mosen4 ,quod arcanum qui non percipiunt animo1 variis erroribus implicantur4 ,interdum tamen vigilantibus1 quid factu sit opus1 suggeritur1 sed id fit intimis animi sensibus1 angeli procurantis officio4#e ,dormientibus vero saepe voces divinae exaudiuntur aut vellicationes aut etiam terrores sentiuntur#f1 quo pertinet illud ,elihu ,jobi#g instruentis3 ,semel1 inquit1 ,deus loquitur et iterum1 si homo non advertit in somniis1 in visu nocturno1 quando sopor#h dormientes obruit#i1 tunc aurem hominibus vellicat ac divinam vocem#aj velut expresso#aa sigillo consignat1 ut tenuibus probitatem1 potentibus superbiam eripiat4 ,cui congruit illud ,isaiae#ab3 ,deus1 inquit1 summo diluculo vellicavit mihi aurem1 ut audirem1 aperuit mihi aurem1 ego vero praebui me obsequentem4 ,hanc autem#ac vellicationem auris nemo plane nisi expertus intelligit4#ad ,prophetis quidem nostris vaticinia admirabilia et in multa saecula prodita fuere1 quibus populorum strages et#ae excidia civitatum1 imperiorum conversiones1 caedes principum calamitosae denunciantur#af1 quae re ipsa statis temporibus1 ac tantis post aetatibus comperta fuere4 ,ab iis ergo prophetarum vocibus ac scriptis oracula petenda1 ab iis#ag solis verae religionis testimonia sunt exquirenda4 #a4 ,alibi3 ,neque4 #b4 ,addunt alii3 in4 #c4 ,num4 #ab4 #d4 ,in libro ,more nevochim4 #e4 #a 7#c7 ,reg4 #ac4 #af4 #f4 ,alibi3 sensuum4 #g4 ,hiob #cc1 #ad sqq4 #h4 ,alibi3 super4 #i4 ,alibi3 opprimit4 #aj4 ,alii3 ac doctrinam4 #aa4 ,alibi3 impresso4 #ab4 ,jesaiae #ej1 #d sqq4 #ac4 ,alius3 ,sane autem4 #ad4 ,alius3 intelliget4 #ae4 ,deest in aliis codicibus4 #af4 ,alii3 denunciarentur4 #ag4 ,alii3 ex his1 vel3 et iis4 ,,curtius3 ,prophetarum quidem principes ab ,abrahamo et ,israelitis arcessere oportet1 nec tamen omnes videmus4 ,videmus enim ,bileamum#a1 #aci genere ,chaldaeum1 etiam oracula divinitus hausisse et conversionem rerum publicarum admirabiles duo millia annos ante percepisse#b animo1 quam contigissent4 ,item ,jobum1 ,heliam1 ,helisam#c1 ,arabes ante legis promulgationem divinis oraculis claruisse4 #a4 ,num4 #bc4 #b4 ,alius3 hausisse4 #c4 ,alibi3 ,helipham4 ,,senamus3 ,si vera somnia rerum praesentium aut futurarum prophetiae#a nomine veniunt1 innumerabiles prophetae futuri sunt4 ,ecquis enim est1 cui non appareat in somniis ac visionibus nocturnis verum#b quiddam1 quod aliter scire non potuisset8 ,quin etiam sceleratis somnia saepe verissima occurrunt4 ,nam#c ,philostratus#d tyrannus se a ,jove praecipitem de coelo deturbari somniavit1 paullo antequam interficeretur4 ,item ,caracallae imperatori visum est in somniis pridie quam necaretur1 se a ,severo patre suo#e perculsum ac vocem patris principis#f audivisse acerbe illum increpantis3 ,en praemium fraterni parricidii6 nam ,caracalla jusserat ,getam occidi4 ,plenus est ,artemidorus1 plenae historiae talium somniorum4 ,et quidem ,synesius ille#g ,christiamis pontifex librum scripsit1 in quo vaticinia non modo hominibus1 verum etiam brutis ipsis animantibus communicari scribit4 #a4 ,alius3 prophetico4 #b4 ,alius3 rerum4 #c4 7,artemidorus74 #d4 ,alii3 ,pisistratus4 #e4 ,alius3 sica4 #f4 ,deest in aliis4 #g4 ,alius3 ipse4 ,,salomo3 ,quaedam somnia vera sunt1 plurima tamen falsa1 ut quae ab animi perturbatione#a ac curis ad animos derivantur4 ,multas curas sequuntur somnia1 inquit sapientiae magister#b1 et ubi multa somnia1 plurimae sunt vanitates4 ,saepius etiam a ciborum varietate et copia somnia contrahuntur1 sed iis1 qui pura mente a sordibus1 a libidine1 a curis inanibus1 a cupiditatibus vacui1 sobrii dormiunt1 saepius somnia vera et somniis praestantiora visu objiciuntur1 quibus turpia declinare1 honesta prosequi aut futura scire docentur1 quae in universum communi quadam appellatione vaticinia dici possunt4 ,prophetia vero singulari quadam appellatione dicitur divina vis1 ,dei munere et concessu#c tributa ad futura prospicienda ac denuncianda1 quae#d non tantum veteribus1 sed his quoque temporibus#e accidit4 ,quod enim legitur in ,hebraeorum commentariis1 prophetiam post reditum ab exilio desiisse1 non eo pertinet1 ut nulla deinceps somnia ,hebraeis divina contigerint1 sed ut intelligamus1 ,dei vocem ad prophetas fieri desiisse1 ut ejus mandata legesque#f principibus ac populis#g annuuciarentur4 ,neque enim desunt quamplurimi1 qui pro sua aut aliorum salute jussa in somniis divinitus accipiant1 vel ut hostium insidias effugiant1 vel ut a vitiis abstineant1 vel ut ab impietate et superstitione ad veram religionem deducantur1 sive#h de rebus dubiis fiant certiores4 ,et quidem vera somnia et visa nocturna efficaciora sunt ipsis actionibus vigilantium1 #adj ut cum ,abrahamus dormiens sibi pro salute urbium ,sodomae et ,gomorrhae precari videretur et#i cum ,deo familiariter colloqui2 non minus efficax illa supplicatio exstitit1 atque nescio an non efficacior1 quam si vigilans ea petiisset#aj4 ,item ,salomo in somniis sapientiam a ,deo precari sibi videbatur#aa1 quae precatio in somniis tam efficax exstitit1 ut eodem#ab somnio ,deus responderit1 se preces illius exaudiisse ac sapientiam illi tantam afflavisse1 quantam mortalium antea aut postea#ac nemini4 #a4 ,alii3 perturbationibus4 #b4 ,ecclesiastes #e1 #b sq4 #c4 ,alibi3 consensu4 #d4 ,alibi3 quod4 #e4 ,alii addunt3 saepe4 #f4 ,alii addunt3 ne4 #g4 ,alibi3 populo4 #h4 ,alii3 ac4 #i4 ,desunt haec quinque verba sequentia in alio codice4 #aj4 ,alibi3 illam praestitisset4 #aa4 #a 7#c7 ,regum #c4 #ab4 ,alibi3 eidem4 #ac4 ,alibi3 et postea4 ,,fridericus3 ,si summam religionis ac salutis nostrae ad inania somnia revocaremus#a1 actum de religionibus est4 ,jam enim pridem ,paulus admonuit#b1 a falsis prophetis studiosissime cavendum1 nec si angelus coelo delapsus in terram#c aliud doceat1 quam quae ab eo tradita sunt1 ei assentiendum4 ,quo satis innuit1 non vates novos aut#d ,apollines aut#e oracula cujusquam exquirenda#f ad optimum genus religionis dijudicandum1 cum aperte#g doceat1 esse ,christianum4 #a4 ,alibi3 revocamus4 #b4 ,galat4 #a4 #c4 ,alibi3 in terras1 quae verba in aliis plane desunt4 #d4 ,alibi3 non4 #e4 ,alibi3 non4 #f4 ,alibi3 cuiquam exoptanda4 #g4 ,duorum horum verborum loco legit alius3 verum4 ,,senamus3 ,quoniam ,judaei non modo ,paulum1 verum etiam ,novi ,testamenti tabulas omnes1 ,ismaelitae vero ,christiana#a scripta#b omnia repudiant1 aliis testibus nobis utendum est4 ,nihil autem mihi commodius videtur1 quam decernere1 quae#c sit antiquissima religio1 hanc#d enim optimam fore1 maximum erit argumentum4 #a4 ,alius3 ,christianorum4 #b4 ,deest in alio codice4 #c4 ,alibi3 quaenam4 #d4 ,alius3 sane eam4 ,,toralba3 ,si optimum genus religionis antiquitate ipsa metimur1 altius nobis ab ipso totius humani#a generis parente origo est petenda4 ,hunc enim optimis moribus1 optima disciplina1 optima scientia#b1 optimis denique animi virtutibus a ,deo exornatum#c oportet1 cum ab eodem sanctissimam linguam didicisset4 ,neque enim#d per se eloqui potuisset1 aut omnium animantium1 quibus ex insita cuique#e vi et potestate nomina indidisse dicitur1 naturas nisi ab optimo parente ac magistro eruditus hausisset et expressisset#f4 ,his tam multis ac praeclaris virtutibus filios sibi charissimos imbuisse consentaneum est atque inprimis vera religione1 ut scilicet ,deum aeternum adorarent eique sacra facerent1 tum precibus1 tum frugibus1 tum pecoribus#g oblatis1 quae flammarum sacrificiis consumerentur1 cum ante aquarum colluviones carnibus non vescerentur#h4 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,alibi3 sanctitate4 #c4 ,alibi3 subornatum4 #d4 ,alius3 etiam4 #e4 ,alius3 ejus4 #f4 ,philo in alleg4 legg4 #g4 ,alibi3 pecudibus4 #h4 ,zonaras l4 #a ita scribit4 ,,salomo3 ,caetera quidem tibi1 ,toralba1 facile assentior1 pecorum#a tamen carnibus homines aeque ac lacte vixisse non dubito4 ,ad quid enim#b tam multi greges8 tot armenta ubique terrarum1 quae suo foetore mortua #ada nocuissent#c1 nisi homini suavissimis carnibus vesci licuisset8 ,nam quod divina lege permissum est1 carnibus vesci1 modo sanguis in terram effunderetur1 eo pertinet1 ut1 quod antea impune licuerat1 cruore saginare#d se ipsos1 id#e amplius ne liceret4 ,nihil enim#f sanguinis esu impurius1 nihil nocentius aut ad lepram et elephantiasin accomodatius alimentum excogitari potest4 #a4 ,alius ita3 nisi pecorum carnibus vesci semper licuisset4 #b4 ,alius3 etiam4 #c4 ,alibi3 jacuissent4 #d4 ,alibi3 sanguinare4 #e4 ,alii3 ut4 #f4 ,alius3 etiam4 ,,toralba3 ,nulla mihi tecum1 ,salomo1 de ciborum esu#a controversia futura est1 illud tantum meae conclusionis argumentum est1 ,adamum ejusque filium ,abelem optima religione imbutos fuisse1 deinde ,sethum1 ,henochum1 ,methusalem ad ,noachum usque1 qui aeternum illum et verum solumque ,deum1 rerum omnium opificem ac parentem totiusque mundi architectum maximum1 caeteris omnibus exclusis1 sanctissime coluerunt4 ,hanc igitur religionem non modo antiquissimam1 sed etiam omnium optimam esse confido1 et qui ab illa antiquissima optimaque religione discesserunt1 in labyrinthos errorum#b inexpiabiles incidisse4 #a4 ,alibi3 usu4 #b4 ,deest in alio codice4 ,,salomo3 ,mihi tecum1 ,toralba1 convenit1 illam scilicet optimam religionem esse antiquissimam ab optimo parente generis humani traditam1 quae unius aeterni ,dei cultu purissimo1 semota ,deorum ac divorum omnium atque etiam rerum creatarum turba1 continetur4 ,nam quod scribitur1 aetate ,sethi ,deum coli coepisse1 plerosque fefellit ambiguitas verbi quod incipere et profanare significat4 ,jonathan ,chaldaeus interpres ita reddidit#a ex hebraeis chaldaica3 tunc coeperunt homines orare in nomine domini4 ,sed ,onkelos1 quem ,latini ,aquilam nominant1 qui etiam ex ,hebraicis ,chaldaica fecit1 ita reddidit3 ,tunc coeperunt homines non orare in ,dei nomine1 cum scilicet ad res creatas et eorum1 quae sub sensum cadant1 cultum se ipsos convertere coepisserit2 quae sententia verior est1 cum satis appareat1 ,abelem et ,cainum soli ,deo cultum exhibuisse1 ac ipsum ,henochum tanta religione ac pietate claruisse1 ut adhuc vivus et spirans divina bonitate fuerit ab hominum#b coetu et conspectu abreptus1 quod praeter eum nemini1 excepto ,helia1 legimus contigisse4 ,in eadem religione perstitit ,noachus#c1 qui solus mortalium omnium ipsius ,dei testimonio ac judicio integer est ac justus appellatus4 ,semus item1 ,noachi#d filius1 ,dei altissimi sacerdos ac ,solymorum#e rex justissimus1 eadem pietate paternam religionem amplexus est1 qua floruit usque ad ,abrahami aetatem1 i4e4 ab eluvionibus aquarum ,,cccxlv annos1 quo tempore migravit ,abrahamus ex ,ur#f1 ,chaldaeorum urbe#g1 eamque migrationis causam fuisse tradunt#h1 quod ,chaldaei a vero ,deo ad solis et siderum cultum deficerent4 ,defectionis rursus causam fuisse opinor1 quod cum in coelum #adb intuentes aeterno ,deo sacra facerent#i1 oculis quasi manibus sese abduci passi sunt ad ea sidera1 quae sub adspectum cadebant1 quod ,abrahamus indigne ferens vitae periculum adiit1 cum aperte siderum cultum execratus esset4 ,chaldaeus interpres scribit#aj1 ,nimrodum1 qui primus dominatum in liberos homines invasit1 jussisse ,abrahamum in fornacem projici1 quod ab unius immortalis ,dei cultu ad res creatas avelli nollet1 inde tamen prodigio stupendo#aa ereptum et in ,syriam a ,deo missum1 ubi in purissima illa religione majorum acquievit ejusque nepotes1 donec ,aegyptiorum fraudibus ab ingenita religione deflexissent1 nec solum sidera1 sed etiam elementa1 animantia1 statuas1 daemones1 deserto mundi conditore1 adorarent4 ,deus igitur populi sui misertus quadringentos post annos1 quam ictum foedus erat cum ,abrahamo1 ,moysen excitavit1 per quem naturalem et insitam animis hominum#ab a ,deo religionem ex animis hominum paene obliteratam ad usum revocavit4 ,ac tametsi ,numa ,pompilius statuas1 ,zeno ,stoicus templa ,diis exstrui1 i4e4 #ac 1 idque etiam sanctissimi reges ,persarum prohiberent1 ne ,dei majestatem1 quae amplissimo mundi sinu non continetur1 angustiis concludere viderentur1 terrenum#ad tamen deinde templum jussit exstrui1 non modo ut ab inimicis coeli1 sed etiam siderum coelestium adspectu seu culta sacra facientes amoveret4 #a4 ,alibi3 reddit4 #b4 ,alibi3 humano4 #c4 ,alii3 ,nomus4 #d4 ,alii3 ,nomi4 #e4 ,gen4 #f4 #f4 ,alius false3 un4 #g4 ,gen4 #ab4 #h4 scribunt4 #i4 ,alibi3 fecerint4 #aj4 ,in ,ecclesiast4 ,,iv4 #aa4 ,alibi3 prodigiis stupendis4 #ab4 ,desunt duo haec antecedentia verba in aliis codicibus4 #ac4 ,alius3 4 #ad4 ,alius3 tentorium4 ,,toralba3 ,constat igitur1 optimam atque antiquissimam omnium religionem ab aeterno ,deo cum recta ratione mentibus humanis insitam1 quae quidem ,deum aeternum ac solum homini colendum proponit1 quoniam superius demonstratum est1 ,deum illum ab omni corporum contagione alienissimum1 rerum omnium conditorem et conservatorem esse1 qui cum optimus maximus sit1 summum etiam cultum ei deberi1 caetera numina1 quae ab eo creata sunt1 honoris cultu illi anteferre aut#a conjungere sine ingenti piaculo posse neminem4 ,qui ergo sic vixerit1 ut purum ,dei cultum et naturae leges sequatur1 quis dubitet1 quin eadem felicitate fruatur1 qua nunc justus ,abel1 ,henochus1 ,noah1 ,semus1 ,abrahamus1 ,jobus1 caeteri1 quod ,deus ipse laudabili testimonio sibi gratissimos ac sanctissimos esse#b declaravit8 ,nihil enim verius a ,platone dici potuit1 quam antiquissimos humani generis parentes eo posteris meliores fuisse1 quo propius aberant a conjunctione ,deorum3 1 a quibus ad posterorum#c aures vestigia prisca saeculi dimanarunt4 ,et quidem ,simplicius1 ,christianorum aeque ac ,judaeorum communis adversarius1 mentis humanae consummatam perfectionem definit conversionem ad dominum3 i4e4 4 ,idem paulo post3 ,quamdiu igitur mens humana radicibus altissimis#d autori suo adhaeserit#e1 #adc poterit incolumis eam integritatem1 in qua creata est1 facile tueri2 ab eo autem avulsa diffluet et marcescet#f1 quoad rursus ad originem et autorem revertatur1 i4e4 1 1 4 #a4 ,alibi3 et4 #b4 ,alibi3 fuisse4 #c4 ,alius3 posteros4 #d4 ,alii3 arctissimis4 #e4 ,alibi3 cohaeserit4 #f4 ,alibi3 diffluit et marcescit4 ,,senamus3 ,si haec optima et antiquissima religio naturae1 omnium simplicissima sufficit ad vitam beatam1 cur tot sacrificia1 ceremoniae1 ritus lege ,mosis jubentur#a8 ,neque enim pecudum modo1 verum etiam hominum hostias legimus4 ,nam ,jephtha1 princeps illius gentis1 filiam1 quam habuit1 immolavit eodem fere tempore1 quo rex ,agamemnon filiam ,iphigeniam4 #a4 ,alibi3 jubente4 ,,salomo3 ,sacrificia pecudum ab ipsa naturae lege primus ,abel ac caeteri deinceps arripuisse videntur1 hominum vero mactatio#a populis fere#b omnibus perniciosissimo more#c fuit usitata2 ,chaldaeis inquam1 ,persis1 ,amorrhaeis1 ,graecis1 ,italis1 ,gallis1 ,poenis1 ,indis4 ,nec tamen ,jephtha filiam immolavit1 ut omnes fere opinantur1 sed perpetuae castitatis votum a se amandavit1 ut ,chaldaeus interpres1 ,rabbi ,levi ,ben ,gerson et ,david ,kimchi1 verius et melius interpretantur1 quam qui parricidii crudelissimi parentem accusant4 ,cui interpretationi congruit#d1 quod singulis annis virgines illam inviserent et#e consolarentur4 ,vox enim hebraea quae#f ambiguitatem eo loco peperit#g1 non tam lugere significat1 quam consolari1 sacrificium vero ,jephtham fecisse oportet earum rerum1 quae#h lege divina mactari fas erat4 #a4 ,alii3 immolatio4 #b4 ,alibi3 vero4 #c4 ,alibi3 modo4 #d4 ,alibi3 convenit4 #e4 ,alius3 ut4 #f4 ,alibi3 quod4 #g4 ,alius3 proponit4 #h4 ,alius3 quae 444 mactare4 ,,toralba3 ,si naturae lex et naturalis religio1 mentibus hominum insita1 sufficit ad salutem adipiscendam1 non video1 cur ,mosis ritus1 ceremoniae necessariae sint4 ,,salomo3 ,nihil in majestate ,bibliorum antiquius aut sacratius est lege divina1 cujus divisio triplex est4 ,nam praeter historiarum libros praecipua est lex moralis1 secunda ritualis1 tertia politica4 ,moralis iterum duplex3 altera#a pars ad ,dei cultum1 altera ad hominum inter ipsos mutua officia spectat4 ,dei cultus quatuor decalogi capitibus primis continetur1 caetera sex capita ad tuendam hominum inter se#b fidem ac societatem pertinent4 ,politica vero diffusius eadem complectitur1 quae secunda tabula brevissime continet1 scilicet leges judiciales1 connubiales1 praetorias#c1 quibus ,hebraeorum respublica fundata est et constituta1 sine quibus licet et viro bono in desertissima solitudine et ubique terrarum salutem adipisci4 ,ritus vero et sacrificia#d a ,deo instituta1 ut ,isralitae1 qui ab ,aegyptiis et finitimis populis sacra daemonibus et animalium statuis facere didicerant1 ab iis deinceps abstinerent1 quod fieri non potuisset ob inveteratum daemonibus sacrificandi morem1 nisi#e eadem sacra ,deo facere juberentur4 ,atque eo pertinet #add gravior illa ac toties injuncta ,isralitis criminatio1 quod epularentur super sanguines1 ut deterrima ,circe ,ulyssem ac socios docebat1 ,manes pascere#f sanguine effuso in scrobem plurium animantium cruore#g4 ,itaque propositis omnium sacrificiorum generibus1 ad extremum illud a legislatore subjicitur#h1 ne deinceps sacrificent satyris et daemonibus1 quibuscum scortari1 consueverant4 ,deum vero sacrificiis nullo modo delectari1 ex eo planum fit1 quod vetuit#i usquam terrarum sibi pecudes mactari1 praeterquam uno loco1 quem ad sacrificandum delegisset1 tametsi ubique gentium synagogas ac fana liceret habere ad laudes et leges divinas praedicandas4 ,nec vero sine summa ,dei bonitate ac procuratione templum illud ,sionis1 ubi sacrificia pecudum fieri nec alibi licebat1 a ,vespasiano ,imperatore incensum est1 ut omnes intelligerent1 non armentis aut#aj gregibus mactandis flagitia#aa dilui aut scelera expiari1 aut salutem ab eo quenquam adipisci1 ut apud ,jeremiam#ab ,deus clara voce populo contestatur hunc in modum3 ,holocausta vestra victimis accumulate et ad satietatem carnes vorate1 nihil enim majoribus vestris hujusmodi mandavi1 cum illos ex ,aegypto educerem4 ,et certe nihil ,deus clara voce praeter decalogum jussit#ac2 nullum autem sacrificium toto decalogo continetur1 quod ubique foedus cum populo percussum appellatur4 ,id autem a prophetis#ad toties ac tam saepe repetitum est1 scilicet ,deum a mactatione pecudum abhorrere1 ut non#ae aliam ob causam templum illud exarsisse ac populus ,dei ex ,palaestina ejectus esse videatur1 quam ne deinceps in cruore pecudum spem salutis collocaret4 ,aufer1 inquit ,oseas#af1 a nobis nequitiam1 et exsolvemus juvencos labiorum nostrorum4 ,item#ag3 ,num veniam in conspectum ,dei cum holocaustis1 vitulis1 agniculis8 ,num placent ,deo mille arietes aut #aj1jjj torrentes olei8 ,num dabo primogenitum ad expiationem sceleris mei8 ,indicavi tibi1 o homo1 quid bonum sit#ah et quid a te ,deus exquirat1 scilicet facere judicium1 deligere bonitatem et humilem esse coram ,deo tuo4 ,cum autem ,saul1 quominus ,dei mandato paruisset1 sacrificia excusaret1 acerbe ,samuel illum increpans3 ,obsequium1 inquit1 sacrificiis praestat#ai4 ,acerbius etiam apud ,isajam ,deus execratur illos1 qui sua scelera sacrificiis elui putant4 ,est igitur in decalogi executione salus1 non in sacrificiis statuenda4 ,hoc fac1 inquit1 et vives6 ,et quidem cum rex ,salomo arcam auream fabricari jussisset1 et#bj in sacratissimo sanctuario collocaret1 nihil in ea deposuit praeter duas tabulas decalogi lapideas4 ,arcam autem protegebat propitiatorium1 ubi ,deus inter utrumque angelum versari dicebatur1 ut omnes #ade intelligerent1 ,deum mortalibus propitium fore1 si sacrum decalogi foedus exsequantur4 ,item#ba ,salomo cum ,deum loquentem introduceret#bb3 ,serva1 inquit1 mandata mea1 ut vivas6 ,quae qualia sint1 significat his verbis3 ,liga ea super digitos tuos1 scribito super tabulas cordis tui6 ,qua quidem eleganti allegoria decem digitorum decem#bc decalogi praecepta#bd complexus est1 ac duplici tabula cordis significat1 primam tabulam decalogi pertinere ad superiorem animae facultatem1 quae ipsa mens est1 ad quam primae tabulae leges de cultu divino referuntur1 secundam vero tabulam ad inferiorem animae partem1 qua docemur naturam corcere1 libidinem continere1 ab alienis rebus mentes1 oculos1 manus abstinere4 ,nam #fac capita ac leges#be1 quae libro legis continentur1 partim ad judicia1 partim ad mores1 partim ad ritus1 partim ad uberiorem explicationem#bf decalogi spectant#bg1 ut cum uno verbo decalogi scortatio prohibetur1 vox enim hebraica omnem scortationem significat1 sive cum daemonibus1 sive cum statuis caeterisque rebus1 sive cum proximis1 quibuscum incestus admittitur#bh1 sive cum alterius uxore3 denique lex illa vagos omnes concubitus1 stupra#bi et cum brutis nefariam copulationem vetat1 quae fusius ,moses in libro legum explicat1 quam quae tabulis fuere#cj comprehensa4 ,universam vero legem ,r4 ,moses ,rambam in quatuordecim partes distribuit3 prima pars aversionem a flagitiis et conversionem ad ,deum2 secunda idololatriae prohibitionem2 tertia morum probitatem2 quarta caritatem erga singulos2 quinta mulctas pecuniarias2 sexta contractuum et hereditatum jura2 septima dies fastos1 nefastos1 feriatos2 octava jejunia#ca2 nona preces et laudationes2 decima sanctuarium2 undecima sacrificia ritus2 duodecima pollutiones et expiationes2 decima tertia cibos vetitos ac cupiditates frangendas2 decima quarta vetitas libidines4 ,quae omnia copiosissime libris ,,lxi pandectarum hebraicarum et capitibus #ecb continentur1 vetantibus quidem legibus poenae1 jubentibus praemia subjiciuntur1 ut cum benignitatis fontes tenuibus aperire jubemur#cb1 haec verba subrogantur3 ,et bene tibi erit1 vel opibus te cumulabo1 si hoc feceris4 ,semper enim largitionem in tenues consequetur affluentia bonorum1 ac tametsi nulla merces debeatur officio1 nihilominus tamen et iis1 qui a vetitis abstinuerint1 et iis1 qui jussa fecerint1 mercedem ingentem ,deus decrevit4 #a4 ,alii3 una4 #b4 ,alibi3 homines4 #c4 ,alius3 praedicatorias4 #d4 ,addunt alii3 sicut4 #e4 ,alibi3 etiamsi4 #f4 ,alius3 placare4 #g4 ,odyss4 l4 ,x4 #h4 ,levit4 #ag4 #i4 ,deuteron4 #ad4 #ae4 #af4 #aj4 ,alibi3 nec4 #aa4 ,alibi3 peccata4 #ab4 ,jerem4 #g1 #ba sq4 #ac4 ,deuter4 #d4 #ad4 ,psalm4 #dj4 #di4 ,hoseae #f4 #ae4 ,alibi3 nullam4 #af4 ,hos4 #ad1 #c4 #ag4 ,michae #f1 #f sqq4 #ah4 ,alibi3 est4 #ai4 #a ,sam4 #ae4 #bj4 ,alius3 ut 444 collocaretur4 #ba4 ,alii3 ,idem4 #bb4 #a ,regum4 #g4 #bc4 ,addit alius3 illa4 #bd4 ,alius3 capita4 #be4 ,alii3 capita legum1 vel3 capitibus leges4 #bf4 ,alius3 interpretationem4 #bg4 ,alibi3 pertinent4 #bh4 ,alibi3 committitur4 #bi4 ,alii addunt3 paederastiam4 #cj4 ,alibi3 erunt4 #ca4 ,in aliis codicibus haec ad septimam partem referuntur1 ita ut tredecim tantum partes enumerentur4 #cb4 ,alii3 jubentur4 ,,octavius3 ,cum itaque ,judaei ubique terrarum a sacrificiis pecudum abstineant1 inutiles sunt illae sacrificiorum leges4 ,,salomo3 ,nullum est sacrificium1 nulla instrumenta sacrorum1 nulli ritus1 quae rerum in naturae thesauris abditarum arcana pulcherrima non #adf contineant1 ut ingeniosissime ,philo ,hebraeus#a1 ,abraham ,aben ,esra1 ,rex ,salomo1 ,leo ,hebraeus interpretantur4 ,his etiam docemur prius de peccatis confiteri#b1 deinde poenas acerbiores ac piacula#c deprecari impendentia1 tum gratias agere pro tam multis beneficiis1 quibus continuo beamur1 denique laudibus ,deum praedicare1 postremo ,deo mentes puras sacrificare4 #a4 ,de sacrificiis4 #b4 ,alii3 conferri1 vel3 converti4 #c4 ,alii3 pericula4 ,,toralba3 ,equidem ab astrologo ,judaeo didici1 decem illa decalogi capita decem orbibus coelestibus ordine decenti naturae convenire4 ,primum ipsi ,deo tribui1 ut naturae universae autori supremo1 secundum orbi secundo1 qui ,hebraeis deserta#a appellatur1 propterea quod nulla stella eo coelo continetur1 ita quoque sculptilia sanctissime prohibentur4 ,tertium caput1 quo ,dei nomen temere usurpare prohibemur1 orbi tertio congruit1 ne per ,jovem caeteraque sidera jusjurandum concipiamus4 ,quartum caput1 de festa quiete ,sabbathi1 orbi ,saturni1 cui et septima dies ,saturni1 velut ,hebraeorum#b ,sabbathi nuncupatur4 ,quintum caput1 de cultu parentum1 quinto orbi seu ,jovis1 qui a ,graecis ,deorum parens1 a ,latinis ,jupiter1 quasi ,juvans pater est appellatus4 ,sextum caput1 de caedibus1 orbi ,martis1 quem ,homerus#c homicidam vocat et urbium eversorem4 ,septimum caput1 de adulteriis ac libidine1 orbi ,veneris4 ,octavum1 de furtis1 ,mercurio1 quem veteres mercatorum ,deum et lucri autorem fecerunt1 et collegium mercatorum#d ,romae dicebatur ,mercurialium4 ,nonum1 de vetitis mendaciis falsique crimine tribuitur ,soli1 de quo ,virgilius3 ,solem mentiri1 quis dicat8 ,quin etiam ,hebraei solem pro veritate usurpant1 ut eo loco3 ,misericordiam et veritatem diligit ,deus1 hebraica littera sic habet3 quia sol et scutum est ,deus1 quod ,,lxxii interpretes sic reddunt3 4 ,graeci ,apollinem fecerunt oraculorum ac divinationis rerum abditarum parentem1 principem et qui discussis nebulis omnia perspicua facit4 ,decimum caput orbi ,lunae1 cui eandem vim in macrocosmo tribuunt#e1 quam jecori in microcosmo1 ubi vis cupiditatis maxime consistit1 ita quoque decimo capite cupiditates cohibere jubemur4 #a4 ,alibi3 dextra4 #b4 ,alius3 ,ebraeis4 #c4 ,il4 1 #ca4 #d4 ,alius3 mercatorium4 #e4 ,desunt haec quinque sequentia verba in aliis codicibus4 ,,fridericus3 ,valde arguta mihi admirabilisque videtur decalogi cum orbibus coelestibus convenientia1 quam ,toralba ex abditis ,hebraeorum arcanis promisit1 quae non solum naturae universitati congruere1 verum etiam ordinem planetarum a veteribus traditum confirmare videtur4 ,nam quod ,ptolomaeus a veterum opinione#a primus omnium discedens ,venerem et ,mercurium sub sole collocavit1 id eo argumento fecisse videtur1 quod solis apsidem#b a terra distare scribit diametris terrestribus #fjd1 quod immane spatium planetis vacuum relinquere incongruum putabat1 cum ab axe luna distaret terrae diametris #egj4 ,sed multo absurdius est1 quod ,arabes et #adg caeteri fere omnes astrologi inter apsidem ,solis et ,martis intervallum intercedere tradunt diametrorum terrestrium #chae1 quod septies majus est intervallo solis et lunae4 #a4 ,alibi3 placitis4 #b4 ,alibi3 solem4 ,,salomo3 ,ex iis quidem intelligere potestis1 omnia rerum maximarum arcana et abditos#a naturae thesauros in legibus divinis i4e4 etiam in majorum nostrorum litteris ac libris latere1 si quis altius scrutari velit4 ,hunc autem decalogum legis naturalis epitomam esse judicavit ,abraham ,aben ,esra1 quae quoniam obliterata videbatur et ingentibus hominum sceleribus ac flagitiis violata1 ,deus optimus maximus1 hominis exitium miseratus1 solenni legislatione#b naturalia edicta et interdicta maximis sui populi comitiis renovavit et in tabulis lapideis incisa1 tubarum clangore1 tonitruis1 fulminibus ac flammis in#c monte ,horeb ad coelum usque medium perstringentibus1 ac monte terribili concussione trepidante1 aeternum illud decalogi foedus cum populo aspersis sanguine tabulis1 ut in feriendis foederibus mos erat1 sacravit4 ,quae cum ante oculos mihi proponerem ac tanti spectaculi faciem altius contemplarer1 quasi furore divino percitus haec breviter cecini3 ,quis vero1 metuende6 tua te voce tonantem#d ,audiit impavidus1 cum jura sacrata juberes ,nec violanda dares tremuli de vertice montis ,foedera ,sinai8 ,quis vel clangore tubarum ,non fuit attonitus vacuas resonante#e per aures#f8 ,quisve sacri sceleratus acerbam numinis iram#g ,ferre tui potuit1 quoties armatus in hostes ,flammea vibrares ingenti fulmina dextra8 ,quippe superborum tu colla tumentia regum ,deprimis1 et forti victor violenta refellis#h ,sceptra manu1 quatiens saevi diadema tyranni4 ,conteris immanes populos et regna potenti ,comminuis brachio1 quaecumque invicta videntur4 ,sed ,christos humili vindex e pulvere semper ,erigis ipse tuos aciesque evertis ad unum ,indomitas1 ductuque tuo fit victor inermis6 #a4 ,alii3 reconditos4 #b4 ,deuter4 ,,iv4 #c4 ,alius3 a4 #d4 ,alibi3 sonantem4 #e4 ,alibi3 resonare4 #f4 ,alius3 auras4 #g4 ,alii falsa3 vim vel3 viam4 #h4 ,alius3 reballia4 ,,toralba3 ,hoc quidem foedus1 duabus tabulis ac decem capitibus deprehensum1 quid aliud est1 quam ipsissima lex naturae8 ,hanc enim a natura legem arripuimus1 hausimus1 expressimus1 ad quam non docti1 sed facti1 non instituti1 sed imbuti sumus1 atque imprimis ,deum aeternum causam#a non modo rerum omnium effectricem1 sed etiam conservatricem esse eandem1 pro jure suae majestatis metuendum ac venerandum ac pro #adh incredibili erga nos bonitate amandum ac toto mentis impetu prosequendum4 ,venerationem autem et cultum ,deo debitum sacrilegio surripere1 ac rebus creatis ac caducis illum tribuere et#b praemia salutis ac fiduciam in illis collocare1 nefarium scelus est4 ,quod item secundo capite decalogi figuram ullam aut imaginem ,deo tribuere prohibemur1 natura quoque nobis insitum est1 quia naturali et perspicua ratione ,deum incorporeum esse demonstravimus4 ,ac propterea ,numam ,pompilium sua lege statuas ,deorum ullas fieri vetuisse#c4 ,et quidem si nefas est1 coelum1 sidera1 solem adorare1 quanto sceleratius#d est hominum figmenta venerari8 ,at mirum mihi saepe visum est1 tot populos1 tam multis tamque eruditissimis temporibus statuas coluisse studio pietatis1 cum ,heraclitus1 philosophorum antiquissimus1 statuarum cultores perinde facere diceret1 ac si cum parietibus colloquerentur#e4 #a4 ,deest in alio codice1 qui porro legit3 effectotem 444 conservatorem4 #b4 ,alii3 aut vel3 ac4 #c4 ,plutarchas in ,numa2 ,augustinus de civitate ,dei4 #d4 ,alibi3 scelestius4 #e4 ,alii3 obloquerentur4 ,,curtius3 ,ab his populis excipiendi sunt ,persae1 ,scythae1 ,afri ac veteres ,romani1 quos ,m4 ,varro sine simulacris annos amplius ,,cxxx coluisse scribit4 ,,salomo3 ,quid in re tam perspicua argumentamini8 ,satis est1 uno verbo detestabili ac foedissimo statuam i4e4 stercus appellare4 ,hac enim voce majores nostri solent execrari idola4 ,,toralba3 ,caetera capita decalogi omnium fere gentium communia sunt1 quod satis est argumenti1 legem divinam omnino#a naturae consentaneam esse4 ,excipio quartum decalogi caput1 scilicet requiem ,sabbathi4 ,neque enim video1 quid sit1 quam ob rem ,judaei septimum potius quam sextum1 ut et ,ismalitae1 aut primum1 ut ,christiani1 feriari debeant4 ,quod enim natura injustum sit#b1 temporis decursu justum fieri nequit1 contraque#c4 ,si ergo ante legem a ,mose latam scelus non erat1 die septimo rebus agendis ac opificiis implicari1 cur postea impium esse coepisset8 #a4 ,deest alibi4 #b4 ,alibi3 est4 #c4 ,alius3 contrave4 ,hic ut#a ,salomo conticuisset1 contra quam sperabatur1 ,,fridericus3 ,salva1 inquit1 res est1 ,salomo obmutuit#b4 #a4 ,alius3 cum4 #b4 ,alibi3 obtinuit4 ,,salomo3 ,non video1 cur loqui debeam1 cum sit capitale1 tesseram imperatoris#a prodere4 #a4 ,alibi3 imperii4 ,,coronaeus3 ,ita quidem apud hostes1 non inter amicos et familiares1 quos hic videmus4 ,explica igitur1 ,salomo1 quid hic tesseram appelles1 ne ,toralba victoriam incruentam reportare videatur4 ,,salomo3 ,certe sabbathum est tessera#a ,deum inter et populum selectum1 quam ceteri#b populi capere non possunt1 nec si possint1 velint#c4 ,argumentum a ,toralba propositum jam antea pridem ,justinus ,martyr objecerat ,tryphoni4 ,sed illud abs te1 ,toralba1 peto3 num tibi natura justum vel injustum videatur#d1 arma ferre8 #a4 ,ezech4 #bj1 #ab4 #bj4 ,exod4 #ca1 #ag4 #b4 ,alius3 non selecti4 #c4 ,desunt haec quatuor antecedentia verba in uno codice4 #d4 ,alibi3 videtur4 #adi ,,toralba3 ,videtur 4 ,,salomo3 ,quid si princeps impendente seditione arma gestare prohibuerit1 num tibi civis injustus et injuriosus atque iniquus videatur1 qui adversus edictum armatus incedat8 ,,toralba3 ,assentior ego quidem4 ,,salomo3 ,cur ita1 cum antea non injustum esset8 ,,toralba3 ,quia naturae lex est1 ut magistratui jussa imperanti pareamus1 et qui aliter facit1 injustus censeatur4 ,,salomo3 ,quanto igitur injustior est1 qui ,deo vetante id1 quod antea vetitum non erat1 interdicto non paruerit1 sive justum1 sive injustum id esse arbitretur2 quamquam fieri non potest1 ut quicquam injustum a ,deo jubeatur4 ,,curtius3 ,hoc potissimum inter naturales et civiles leges interesse jurisconsulti tradunt1 quod civiles sint earum rerum1 quae justae et injustae dici nequeant1 antequam jubeantur aut prohibeantur1 naturales vero justitiam perpetuo annexam habeant1 sine ullis edictis aut interdictis4 ,,fridericus3 ,cur igitur ante ,moysen nullum de quiete septimi diei legimus edictum8 ,,salomo3 ,quis affirmare potest1 nihil antea de sancta illius diei quiete interdictum#a fuisse8 quanquam prisca aetate#b homines totum fere otium honestis studiis et rerum sublimium contemplationi tribuere solebant1 ut omne tempus illud festa quies et sabbathum continuum videretur4 ,postea vero cum#c deterior aetas1 inanium artium voluptatibus1 jocis1 libidini1 bellis1 rapinis intenta1 rerum coelestium et divinarum studia sprevit1 quid tam necessarium fuit1 quam homines ad hanc naturae legem#d1 honesta virtutis studia1 ad mentis quietem1 ad cogitationem rerum divinarum1 ad sui salutem revocare8 ,id autem diei septimi festa quiete sancire placuit4 #a4 ,alibi3 edictum4 #b4 ,alii3 pietate4 #c4 ,alibi3 quum4 #d4 ,addunt alii3 id est ad4 ,,senamus3 ,sed cur potius septimam1 quam primam8 ,nec video1 cur#a postremo capite decalogi aliena appetere prohibeamur1 cum satis sit1 nemini fraudem facere1 et ea non exercere1 quae publicam laedunt tranquillitatem3 mentibus autem humanis imperare aut cogitationibus vim inferre1 quis possit8 #a4 ,alibi3 an4 ,,salomo3 ,ad singula vicissim4 ,primum1 rationem a ,deo rerum suarum exposcere1 scelus1 ambigere nefas est4 ,nam quod aliena concupiscere vetat lex divina1 alienum est ab omnibus legibus humanis1 atque in eo potissimum praestantia divinae legis#a enitet1 quae securim non modo ad caudicem et ramos1 sed etiam ad radices et fibras flagitiorum omnium admovit4 ,quisquis enim erumpentes cupiditates coercerepotest1 is profecto imperatoris invicti laudem meretur4 ,qui vero aliena concupiscit1 jam scelus admisit1 etsi#b #aej pravas cupiditates ad exitum perducere non potuerit1 quoniam1 ut possit1 omnia pertentabit1 sed recisa libidine nihil unquam molietur4 ,nihil autem mirum1 si#c homines hominum cupiditatibus leges nullas posuerunt1 quia nec praemia merentibus nec poenas#d irrogare potuissent1 quippe sensus animorum#e non videntur1 id unius ,dei proprium est1 qui abditas animorum latebras pervestigat ac propterea appellatur#f4 ,neque enim actionum ac sermonum prius quam cogitationum praeputia circumcidi jubet4 ,et quemadmodum ,deus#g accepta ferre et praemia tribuere solet praeclaris hominum voluntatibus1 ita quoque perinde ac homicidam habet1 qui occidere cum maxime vellet1 non potuit tamen1 quia plus peccatur ipsa mente1 quae pravitati acquievit1 quam sceleris executione1 quae ad sensus1 satellites animi1 quasi ad principis ministros refertur4 #a4 ,alius3 lucis4 #b4 ,alius3 etiamsi4 #c4 ,alii3 sed4 #d4 ,desunt alibi haec duo verba4 #e4 ,alibi3 animi4 #f4 ,jerem4 #ab4 #g4 ,deuteron4 #aa4 ,,coronaeus3 ,sed ad quietem septimi diei redeamus1 quaenam ratio subesse potest8 ,,salomo3 ,rationem suae legis1 quod rarissime fit1 subjecit legislator ipse3 ,quoniam1 inquit1 sex diebus coelum1 maria1 terram#a1 quaeque his continentur omnia1 ,deus creavit ac septimo die requievit1 eique benedixit ac sanctificavit illum4 ,et quominus ambigeretur1 pluribus verbis caput illud declaravit1 quam totius decalogi capita1 nec unquam aliis diebus benedixisse aut eos#b sibi consecrasse#c legimus4 ,nam cum populus universus instruendo ,dei sacrario et instrumentis sacrarii valde occuparetur1 diem tamen septimum ,deus excipiens3 ,nihilominus1 inquit#d1 mea sabbatha colite1 quoniam illa sunt quasi tesserae secretiores et arcana inter me et vos posterosque vestros1 ut intelligatis1 me esse ,deum aeternum1 qui sanctifico vos4 ,feriamini igitur sabbathum1 quoniam sanctum vobis est#e3 quisquis ullum opus fecerit die sabbathi1 de coetu populi exscindatur#f4 ,sex dies sufficiant#g rebus agendis1 dies septimus quies esto sancta ,deo aeterno1 quisquis opus ullum fecerit1 morte afficiatur4 ,conquiescant igitur filii ,israel die septimo1 ut colant sabbathum foedere sempiterno1 quoniam illud est arcanum et tessera inter me et filios ,israel1 tessera1 inquam1 sempiterna1 quoniam sex diebus ,deus condidit coelum et terram1 septimo quievit4--,haec ille4 ,videtis1 cum homines1 liberos1 servos1 jumenta sanctissimo illo die conquiescere jussisset1 quanta verborum copia1 quam exquisita ratione iterum atque iterum inculcat4 ,neque eo contentus populum universum rursus convocari jussit1 deinde coacta#h concione legislator quasi legem novam laturus3 ,haec sunt1 inquit#i1 quae #aea mandavit ,deus4 ,sex dies negotiis agendis aut operi tribuantur1 dies septimus sit vobis sacer1 quia sabbathum requies est ,deo4 ,quisquis opus ullum in eo fecerit1 moriatur1 ne accendatis ignem in domiciliis vestris4 ,item alibi#aj3 ,admonete populum ,israelem1 ut sabbatha sanctissime colat4 ,id autem saepissime repetitum legimus1 et cum maleferiatus quidam septimo#aa die ligna legisset#ab1 ,moses sententiam1 tametsi jam lex lata erat1 non prius ferendam putavit1 quam judicem ,deum appellaret1 qui eum capitali supplicio damnatum lapidibus obrui mandavit4 ,illud et mirabilius#ac1 quod cum manna caducum singulis diebus plueret1 die tamen septimo nihil decidere solebat#ad4 ,cum autem e tentoriis die septimo quidam egressi fuissent1 quasi manna collecturi1 ,deus ita exarsit eosque oratione acerbo increpans3 ,quousque1 inquit1 tentabitis me8 dedi vobis sabbathum ad requiem1 ut die sexto duplices cibos colligatis1 consistite igitur in tentoriis die septimo1 nec quisquam posthac foris egrediatur4 ,item urbe ,hierosolymorum obsessa et lata jam de excidio sententia1 liberationem omnem ,jeremias#ae ,deo jubente pollicetur1 si sabbatha sancta colerent4 ,itaque ,deus apud ,jesaiam exclamans#af3 ,o beatum1 inquit1 illum1 qui sabbathum meum delicias suas appellat6 ,item paulo post3 ,quisquis metuit mea sabbatha temerare ac foedus illud sanctissimae quietis coluerit1 hunc ego sublimem proveham in montem sanctum meum1 i4e4 in coelum4 ,quid ,ezechiel8 ubi sabbathum appellat ,dei sacramentum ac tesseram secretiorem inter ,deum et populum ,israelis#ag1 ,ac propterea theologi#ah sabbathorum rationes ac leges copiosissime amplexi sunt4 #a4 ,septem haec sequentia verba desunt in alio codice4 #b4 ,alibi3 nos4 #c4 ,alibi3 conservasse4 #d4 ,exod4 #bj1 #ca et #cd4 #e4 ,alibi3 erit4 #f4 ,alibi exscindetur4 #g4 ,alibi3 sufficient4 #h4 ,alii3 convocata4 #i4 ,exod4 #ce4 #aj4 ,num4 #ae4 #aa4 ,alibi3 sabbathi4 #ab4 ,alii3 collegisset4 #ac4 ,alibi3 mirum4 #ad4 ,exod4 #af4 #ae4 ,thren4 #ae et #ag4 #af4 ,jes4 #ef1 #eh4 #ag4 ,ezech4 #bj sq4 ,alibi3 ,israelem4 #ah4 ,l4 #b ,pandect4 c4 #d et #bd 7,talmud74 ,,curtius3 ,hanc opinor causam fuisse1 cur acutissimus#a quidam theologus#b ad stuporem usque miretur1 tot ac tam multis capitibus legum divinarum ac prophetiarum sabbathi otia inculcari1 quasi1 inquit1 ejus diei cultu et quiete summa divinae legis et salutis nostrae#c contineatur4 ,idem quoque negat1 sabbathum aut legem a ,christo fuisse abrogatam1 eosque reprehendit1 qui aliter sentiunt4 #a4 ,alii3 argutissimus1 vel3 augustissimus4 #b4 ,calvin4 inst4 ep4 #d4 #c4 ,deest alibi4 ,,octavius3 ,ego ,ismaelitasnon aliam habuisse causam judico1 cur pro septimo die sextum feriari soleant1 quam ut a ,christianis aeque ac ,judaeis festo die segregarentur1 ut ,christiani1 qui primum diem pro septimo ad colendum sibi proposuerunt1 ut a ,judaeis secederent4 ,nam si jure diem sextum ,ismaelitae feriarentur1 propter fugam ,mahummedis ab hostibus#a prostrati ac vulnerati die sexto1 profecto aequius erat1 ,christianos sextum #aeb diem1 quo ,christus supplicio affectus est1 feriari#b1 quam primum1 quo dicitur revixisse4 #a4 ,alibi3 hoste4 #b4 ,alibi3 celebrare4 ,,toralba3 ,miror ego1 ,ismaelitas et ,christianos cum ,judaeis in eo convenire1 quod decalogus divina voce promulgatus aeternam haberet1 quasi naturae lex1 auctoritatem1 eos tamen quietem festivam commutavisse1 cultuque ,judaeo septima sacrare81 ut poetae verbis utar#a4 #a4 ,ovidius in ,fast4 ,,fridericus3 ,ideone ,christiani ,judaeorum superstitionibus ullis obligati#a teneantur8 #a4 ,deest alibi4 ,,salomo3 ,si decalogi#a quartum sacrosanctum est1 caetera quoque sacrosancta sunt2 sin profana quaedam superstitio1 caeteras quoque decalogi leges pessum ire necesse est1 quas tamen aeternas et immutabiles nulla#b exceptione confitentur4 #a4 ,alii legunt3 ,ut decalogi capita1 ita etiam sacrosanctum est1 quae tamen aeterna et immutabilia confitentur4 #b4 ,alibi3 sine ulla4 ,,toralba3 ,caetera quidem decalogi capita natura ipsa dictitat1 quartum non item1 ut etiam ,abraham ,aben ,esra ingenue fatetur4 ,,salomo3 ,cum ,deus lapidibus obrui jussisset eum1 qui die sabbathi ligna colligerat1 ad ,mosen conversus3 ,dic1 inquit1 populo1 ut fimbrias ac vittas hyacintho infectas extremis vestium oris assuant1 ut in eas intuentes omnia ,dei jussa ad animum revocare consuescant eaque exsequantur1 neque curiosius pervestigate apud vos1 aut curiosius post oculos vestros exquirite1 quibuscum scortari consuevistis4 ,,fridericus3 ,cur non liceat festam quietem agere1 mundi creationem recolere1 ,dei beneficia commemorare ac naturae parentem crebris laudibus celebrare1 die primo aeque ac septimo8 ,nihil enim1 utro die id fiat1 ad sanctitatem referre videtur4 ,,salomo3 ,si nihil refert1 utrum feriari debeamus primum diem an septimum1 cur primum potius quam septimum contra perspicua ,dei jussa eligendum#a putas1 nisi veri ,dei leges opera data#b proculcare velis8 ,tu diem tuum natalem festis epulis recolere libentissime soles1 non hesternum1 cur septimum diem1 mundi natalem1 rejicis1 ut pridie vel postridie festum agas8 ,at nulli diei ,deus praeter septimum benedixit1 nullum diem praeter septimum sanctificavit1 non sextum1 non primum sibi consecravit#c4 ,quanquam ista vetus paganorum impietas diem solis appellatione diserta#d feriari jubet#e1 quo quid sceleratius8 #a4 ,alius3 optandum4 #b4 ,alibi3 debita1 vel3 dedita4 #c4 ,alius3 benedixit4 #d4 ,omittuntur duo haec verba antecedentia in alio codice4 #e4 ,alibi3 jubent4 ,,curtius3 ,ita quidem scripta lex est1 non quod soli sacra fiant1 ut scis tu quidem1 ,salomo1 sed quia in ferendis legibus1 ut perspicuae sint1 ad populi captum loqui necesse est4 ,,salomo3 ,igitur errore populari omisso1 cum ,deus prospiceret futurum1 #aec ut imperitorum hominum inscitia dicam an impietate1 creationis memoria ex animis hominum obliteraretur1 diem mundi natalem jussit solenni cultu celebrari4 ,fuit enim tanta ,aristotelis et ,epicuri vel impietas vel ignorantia vel utrumque1 ut mundum aeternum fuisse ac fore existimarent1 contra quam superius demonstratum est4 ,neque solum diem#a septimum1 sed mensem quoque septimum1 quo creatus est mundus1 clara plurimarum feriarum memoria posteritati commendavit1 legum quoque divinarum lectionem eo mense ac die1 quo mundi creatio perfecta est1 auspicari jussit4 ,anno septimo agricultura deseri jubetur4 ,item eo die ac mense1 quo mundi creatio consummata est1 pontifices ipsi a capite leges divinas incipiunt omnibus interpretari1 accensa facium ac lucernarum maxima copia1 quem morem ab ,aegyptiis observari scribit ,herodotus#b1 qui mos antiquissimus1 mundi creationis index1 nondum ab usu exolevit4 ,hunc autem creationis mensem ,ethanim#c i4e4 illustrium ,chaldaei vocant1 quoniam eo potissimum mense1 quo mundus conditus est1 magnorum virorum ortus et occasus ac rerum publicarum insignes conversiones accidere consueverunt4 ,dies autem creationis in tota natura tam clarus est1 ac prae caeteris tam#d perspicuus1 ut nemo dubitare debeat#e1 legem de quiete sabbathi omnium maximo naturalem et universae naturae consentaneum esse4 ,sed manum de tabula6 #a4 ,desunt haec quinque sequentia verba in aliis codicibus4 #b4 ,historiarum ,libro ,,ii4 #c4 ,alius3 ,ethranim4 #d4 ,deest in aliis codicibus4 #e4 ,alii3 deberet4 ,,coronaeus3 ,cur manum de tabula8 aut quamobrem propositae orationis filum abrumpis eo loco1 quem potissimum quaerimus1 scilicet quietem diei septimi perinde naturalem esse1 ac caetera decalogi capita8 ,,salomo3 ,quia metuo1 ea#a quae in arcanis divinis latent1 oratione temerare2 nec tam multa dixissem1 nisi vos rerum divinarum amantissimos intelligerem4 #a4 ,deest in aliis codicibus4 ,,coronaeus3 ,ne igitur nobis sublimium rerum veneratoribus#a ac divinarum invideas haec arcana4 #a4 ,alibi3 venatoribus4 ,,salomo3 ,ego quidem pauca de multis4 ,septimo die corporibus robur et incrementum praecipue additur2 bonorum etiam virorum sapientia eo die potissimum augetur1 ut majores nostri a prophetis didicerunt2 in sceleratos autem ultio aris#a potestatibus eo die potissimum permittitur4 ,quod saepe quidem1 sed nunquam plenius#b intellectum est1 quam in ,aegypto stupenda clade1 qua#c omnia hominum ac bestiarum primogenita totius regni longe late patentis nocte media diei septimi eodem momento interierunt1 ,asmodaeis caedentibus#d4 ,quare lex divina circumcisionem infantis in octavam diem prorogari jubet1 ut sabbathum sanctum intercedens robur addat infanti4 ,quin etiam medici de morbo aut accepto vulnere statuere nihil solent ante octavum diem1 propter septimi vim ac potestatem4 ,illud autem ab omni #aed antiquitate compertum est1 noxios daemones initio diei septimi1 i4e4 post occasum solis diei sexti1 sceleratos agitare#e1 ab electis vero procul arceri#f4 ,sic enim interpretandum est illud cujusdam ,rabbini theologi1 qui septimo die daemones noxios ab angelis corceri dicit1 ne scilicet bonis infesti sint4 ,ex quo intelligitur1 totam rerum naturam sanctissimi illius diei vim ita sentire1 ut etiam#g vulgari proverbio jactari soleat3 nullum unquam#h sabbathi diem praeteriisse1 quo sol se hominibus non praebeat contuendum4 ,et quidem nisi horizontis obliquitas ultra sexagesimam partem circuli magni versus utrumque polum terris intercedentibus solis adspectum auferat1 sol die septimo clarior conspici#i consuevit1 aut coeli spirabilis status mutari1 ut si ardentissimo calore sex diebus coelum infectum fuerit1 die sabbathi nubibus roscidis aut aquilonibus#aj aliquo modo refrigeratur1 sin perpetuis#aa nubibus vel nebulis caliginosum extiterit totos sex dies1 sabbatho solis splendore dies serena temperatur4 ,item qui morbis aut febribus continuis conflictantur1 nisi desperata salus est1 die septimo mitiores sentiunt dolores4 ,huc etiam pertinet ,graeci illius philosophi#ab quaestio vetus3 cur die sabbathi ar mutatur8 illud enim ab omni antiquitate penitus exploratum est4 ,mens autem boni viri ac ,deum metuentis1 quae rerum coelestium contemplatione ac laudibus divinis quasi epulis delicatissimis pascitur die sancto1 et quae hominem ab homine seducit1 eo fit aptior ad hauriendum divinae lucis fulgorem1 quae#ac die septimo prae caeteris copiosius affulget#ad4 ,hic autem humanae mentis in ,deum raptus pretiosa mors a ,davide#ae et osculum oris divini appellatur a ,salomone#af4 ,quid8 quod#ag ,josephus antiquitatum scriptor clarissimus tradit1 fluvium sabbathicum in ,syria sic appellari1 quod non nisi isto die fluere consuescat#ah4 #a4 ,alius3 ariis4 #b4 ,alius3 planius4 #c4 ,alii3 quae4 #d4 ,alii3 cadentibus4 #e4 ,alibi3 agere4 #f4 ,alibi3 proculcari4 #g4 ,alibi3 et4 #h4 ,alii3 ,nullum1 inquam4 #i4 ,alii3 aspici4 #aj4 ,alius3 aquilonaribus4 #aa4 ,alius3 continuis4 #ab4 ,justinus ,martyr1 qu4 #fi4 #ac4 ,alii3 qui1 vel3 quo4 #ad4 ,alibi3 effulget4 #ae4 ,psalm4 #aaf1 #ae4 #af4 ,cant4 #a1 #a4 #ag4 ,alibi3 ,quin4 #ah4 ,lib4 #g de bello jud4 cp4 #bd4 ,,toralba3 ,fateor equidem1 diei septimi arcana valde mirabilia mihi fuisse hactenus incognita4 ,,curtius3 ,non dubito1 quin mentis agitatio ac meditatio ingenium vehementer exacuat4 ,concedo et illud1 nihil praeclarius#a ab homine fieri posse1 quam ,dei optimi maximi beneficia1 leges1 actiones1 opera contemplari et ex his laudes ejus eruere ac praedicare4 ,sed#b cum primi illi parentes humani generis ante legem de cultu diei septimi nullam ad contemplationis praesidia dierum discretionem adhibuerint1 non videbam1 cur subtilius rationem temporum exquirere deberemus1 aut cur diem septimum quam caeteros#c sanctiorem esse praedicaremus4 #a4 ,alibi3 pulcrius4 #b4 ,alii3 ,sic4 #c4 ,alibi3 caeteris4 ,,fridericus3 ,nulla dierum distinctio est in coelo#a ac ne in terra quidem ubique2 est enim#b ultra sexagesimam magni circuli partem tanta lucis #aee ac tenebrarum varietas1 ut ad utrumque polum accedentibus post septuagesimam coeli partem dies menstrua sit1 propius bimestris1 trimestris1 quadrimestris1 sive pro #bd horis bis mille octingentas#c horas diem sine sole supra horizontem continuo videre1 et#d sub utroque polo dies unus est semestris sine solis ortu1 nox item una sine solis occasu semestris1 et cum alii #cfe dies habeant1 anno vertente1 qui sub polo versantur1 diem unum et noctem unam habeant1 utramque semestrem4 #a4 ,alibi3 coelis4 #b4 ,deest in aliis codicibus4 #c4 ,addunt alii3 octoginta4 #d4 ,alibi3 ut4 ,,salomo3 ,ultra septuagesimam partem meridiani circuli polum versus nullis mortalibus ulla statio patet1 et ut pateat1 quis tam stupidus1 quin#a solis circuitum horarum #bd1 sive supra sive infra horizontem1 denotare non possit8 #a4 ,alii3 qui4 ,,fridericus3 ,id fortasse doctiores1 sole supra horizontem existente#a1 observare possunt1 sed quis semestri nocte discrimen illud annotaret8 ,sed ut ab utroque polo ad regiones medias redeamus1 fieri nullo modo potest1 ut eadem dies septima esse possit toto terrarum orbe1 quia cum occasu solis incipit#b sabbathum maximum1 mense ,aprili hora sexta pomeridiana#c in urbe ,hierosolymitana1 eodem momento regionibus ,brasilianis ,indorum meridies est2 ex quo necesse est1 sex horarum intervallo diem septimum citius auspicari ,hierosolymis1 quam populis#d ,brasilianis4 #a4 ,alibi3 stante4 #b4 ,alius3 incipiat4 #c4 ,alii3 promeridiana4 #d4 ,alii3 a populis4 ,,salomo3 ,argute quidem ,fridericus1 sed quis in tanta oceani ac terrarum ab ultima ,syria usque in ,americam regionem immensitate1 i4e4 milliaribus amplius #fjfj1 diem septimum putet confundi posse8 ,argutias igitur omittamus ac diem septimum1 qui tot ac tam multis argumentis tamque perspicuis naturae demonstrationibus illustratur#a1 ad divinas aeque ac naturae leges pertinere fateamur4 #a4 ,addunt alii3 putemus confundi posse1 sed4 ,,fredericus3 ,si septima dies sola sit sancta1 cur a vobis nova luna#a trigesimo quoque die colitur8 #a4 ,alii3 4 ,,salomo3 ,nulla dies divinis laudibus aut actionibus honestis eximitur1 sed potissimum dies septimus creationis mundi ac trigesimus divinae procurationis index festivus esse jubetur1 quia non satis erat1 mundum condidisse1 nisi rebus genitis#a ,deus prospiceret ac statum1 conditionem1 alimenta1 incrementa1 vicissitudines rerum omnium tueretur#b4 #a4 ,alibi3 conditis4 #b4 ,alibi3 intueretur4 ,,octavius3 ,illud est1 opinor1 quod innuit ,horatius#a1 ubi ,judaicam vocat trigesima sabbatha1 quanquam non solum ,judaei1 sed et ,graeci ac ,latini novilunia festis diebus colebant1 ut ,juvenalis hoc versu significat#b3 ,observant ubi festa mero pede sabbatha reges1 et ,plutarchus 4 #a4 ,sat4 #a1 #i4 #b4 ,deest alibi4 #aef ,,curtius3 ,nimia profecto superstitione ,judaei ,hierosolymam a ,pompejo scalis admotis otiose#a expugnari ac cives omnes sponte#b velut in verriculo aut sagena rapi1 partim#c etiam crudeliter mactari et urbem floridissimam#d opibus diripi die sabbathi patiebantur1 quem ,dio historicus ,saturno fuisse sacratum scribit in hac expeditione1 ubi ,judaeos ,vegetius#e aeque ac ,plutarchus#f valde irrident4 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,deest in eodem codice4 #c4 ,deest in eodem codice4 #d4 ,idem habet3 florentissimam4 #e4 ,de re militari4 #f4 ,de superstitione4 ,,salomo3 ,divina lex eos beavit1 qui non subsederunt#a in subselliis derisorum#b4 ,hanc quidem ,hierosolymorum expugnationem1 ,strabo factam scribit 1 cum tamen die sabbathi jejunare prohibeamur4 ,at ,josephus non a ,strabone modo1 sed etiam a ,dione et ,eusebio#c discrepat2 scribit enim1 urbem captam a ,pompejo die ,tamuz1 ,m4 ,tullio ,cicerone et ,m4 ,antonio consulibus1 quod ut factum sit die septimo1 ,judaeorum tamen religionem#d ac numinis metum laudare potius1 quam irridere deberent#e4 #a4 ,alius3 consederunt4 #b4 ,psalm4 #a1 #f4 #c4 ,alius3 ,vegetio4 #d4 ,alibi3 religionis4 #e4 ,alii3 debemus4 ,,fridericus3 ,agatharchides#a ,cnidius leges ac religionem ,judaeorum ob id maxime sprevit1 quod#b ,ptolemaeum ,lagi filium ,hierosolyma die sancto otiose invadere permisissent4 #a4 ,alius3 ,agatharchiades4 #b4 ,joseph4 antiq4 jud4 ,i1 #ab4 ,,salomo3 ,res tamen ex animo#a cessit ,judaeis4 ,nam ,philadelphus ,ptolemaeus ,lagi filius urbem illam ac templum ingentibus donis ac largitionibus locupletavit1 centum millia captivorum nostrae gentis1 sua pecunia redemtos1 manu misit1 tabulam ex auro solidam#b duorum cubitorum ac semis in sacrarium sanctissimum intulit1 theologos ,,lxxii ingentibus donis ac largitionibus1 ut sacra biblia ex ,hebraeis graeca facerent1 locupletavit1 quo nihil majus ac melius ab ullo principe praestari potuisset4 #a4 ,alii3 ex animi voto1 vel3 ex omni voto4 #b4 ,alibi3 solido4 ,,fridericus3 ,sed negari non potest1 quin supina illa negligentia dicam1 an stultitia1 plane capitalis fuerit1 quod ,judaei urbem florentissimam opibus1 propugnaculis1 juventute1 otiosissime#a expugnari1 liberos1 uxores1 templa sacratissima militum direptioni patere1 quam die sabbathi tueri maluerunt4 ,nam quid aliud est1 quam ,dei bonitatem experiri ac tentare8 ubi enim#b periculum a capite1 a liberis1 a familia propulsare die sabbathi vetuit8 ,prius enim#c ,agamemnon arma quemque parare jubet1 deinde a ,jove victoriam precatur his verbis3 i4e4 da mihi sublimem ,priami subvertere sedem4 ,nam cum olim ,romani inprimis religiose dies praeliares a festis discrevissent1 ut ,m4 ,varro scribit1 ab hostibus continuo lacessiti praeliares dies#d exemerunt1 ne cuiquam deinceps religio injiceretur1 diebus festis proelium committere4 #a4 ,alius3 atrocissime4 #b4 ,addunt alii3 obsecro4 #c4 ,hom4 ,il4 1 #dad4 #d4 ,alius addit3 de festis4 #aeg ,,senamus3 ,jam quoque pridem ,judaei dierum praeliarium religionem repudiarunt1 nam ,judas ,maccabaeus strenuus imperator1 cum die sabbathi ,hierosolymam ab ,antiocho ,nobili expugnatam ac ,judaeorum partem in speluncis exuri1 partem mactari1 partem suffocari non repugnantes audiisset1 exercitui1 quem ex fugitivis civibus collegerat1 aperte declaravit1 se pro delubris1 pro focis1 pro lege1 pro civium salute1 pro libertate etiam diebus sabbathis pugnaturum1 ac deinceps ingentes de#a hostibus victorias adeptus est#b ac parva manu saepe legiones ,antiochi vicit ac prostravit4 #a4 ,alibi3 ab4 #b4 ,alius3 reportavit4 ,,fridericus3 ,non religio1 sed superstitio est1 quod ,judaei tam pertinaciter ab omnibus etiam necessariis negotiis die sabbathi sic abstinendum putant1 ut ne filius quidem aquis parentem mersum aut fluvio#a interceptum eripiat1 aut illata vulnera#b1 quo minus sanguis effluat1 obligare velit4 ,quam superstitiosam crudelitatem ,christus#c exhorruit1 cum sacerdos viatorem vulneribus saucium die sabbathi deseruisset1 rustici autem benignitatem laudavit1 quod hominem languentem vulneribus obligatis jumento domum importari jussisset4 ,cum autem pontifices in ,christum acerbe inveherentur1 quod#d aegrotum septimo die curavisset ac lectum alio transferri jussisset#e1 ipse obtrectationes#f illorum verbo diluens3 ,sabbathum1 inquit1 propter hominem1 non autem homo propter sabbathum conditus est2 filius autem hominis dominus est sabbathi4 ,itaque curationes admirabiles#g multitudini1 morborum innumerabilium varietate languenti1 saepius die sabbathi mirifice ostentavit#h4 #a4 ,alius3 flammis4 #b4 ,alibi3 illato vulnere4 #c4 ,luc4 #aj1 #ca sq4 #d4 ,matth4 #ab4 ,luc4 #f1 #ac sq4 #e4 ,alius3 transferre mandasset4 #f4 ,alibi3 objectiones4 #g4 ,alibi3 admirabilis4 #h4 ,matth4 #ab4 ,marc4 #b4 ,joh4 #g4 #i4 ,luc4 #a4 #f4 #ac sq4 ,,curtius3 ,simili superstitione insaniebat nauclerus ille ,judaeus1 quem ,synesius#a scribit die sabbathi navis gubernacula in altissimis fluctibus deseruisse1 nec ullo mortis aut tormentorum metu aut navis cum vectoribus periclitantis ad officium revocari potuisse4 #a4 ,in ,epistolis4 ,,salomo3 ,nos etiam leges non ad legum1 sed ad hominum salutem latas arbitramur1 nec putamus eum in legem quid commisisse1 qui quid#a fecerit vetitum die sabbathi premente#b necessitate1 quippe quae nullis corceri legibus1 nulla obligatione teneri potest4 ,si tamen demus1 sabbatho curare licuisse1 non propterea licuit asportare#c cubile4 ,illud enim potissimum arguebatur#d1 quod ,christus lectum asportari#e jusserat4 ,quin etiam pontifex facti conscius plebem increpuit his verbis3 ,sex dies rebus agendis supersunt1 his ergo diebus accedite ad curationem1 non die sabbathi4 #a4 ,alibi3 quicquid4 #b4 ,alius3 poscente4 #c4 ,alius3 exportare4 #d4 ,alius3 arguebant4 #e4 ,alius3 avehi4 ,,fridericus3 ,haec verba pontificis#a non eo pertinent1 ut curare die septimo scelus arbitraretur1 sed ut invidis obtrectatoribus omnem sui calumniandi praeriperet occasionem4 #a4 ,alibi3 ,christi4 #aeh ,,coronaeus3 ,si morbus tam gravis est1 ut dilatio vitae periculum sit allatura1 etiam diebus festis curare licere ac semper licuisse non dubito4 ,sin facile unius diei moram ferre possit aegrotus1 differendum opinor1 dum festa quies praeterierit1 quam nos ,dominicam dicimus1 quia domino sancta sit1 ut sanctissimis christianae ecclesiae institutis docemur4 ,quibus acquievisse me profiteor ac prae me fero#a1 nec me argumentis cujusquam patiar auferri1 aut a suscepta ,romanorum pontificum religione divelli4 ,quod enim ,salomo in allegoriis3 ,custodi1 inquit1 fili mi1 jussa patris tui1 nec dimitte legem matris tuae#b1 ego ,dei mandata et ecclesiae interpretor#c4 ,idem3 ,ne transferas terminum1 quem majores tui pepigerunt#d4 #a4 ,alibi3 praefero1 vel3 pro me fero4 #b4 ,proverb4 #f1 #bj4 #c4 ,alius3 interpretabor4 #d4 ,proverb4 #bb1 #bh4 ,,salomo3 ,patris quidem appellatione ,deus1 matris autem natura mihi significari videtur4 ,nec tamen dubito1 quin ad ecclesiam quoque transferri possit1 quae duobus annorum millibus ante floruerat1 quam ,jesus1 ,josephi et ,mariae filius1 nasceretur1 qui tamen sabbathum saepissime coli jussit#a1 ac ,paulus#b ipse sabbathismum populo ,dei datum scribit1 quibus verbis populum ,dei a ,christianis et barbaris aperte discrevit4 ,ac tametsi ,christianorum oriens ecclesia diem primum1 quem vos dominicum appellatis1 initio feriaretur1 non propterea a cultu sabbathi destiterat#c ,tertulliani aetate1 cujus haec verba sunt3 ,duas in anno hebdomadas #d abstinemus exceptis sabbathis et dominicis4 ,item3 ,sabbathis omnibus1 qui adierit#e1 inveniet ,deum4 #a4 ,lucae #ag4 #b4 ,hebr4 #d4 #c4 ,alibi3 desistebat4 #d4 ,alii3 4 #e4 ,alibi3 audierit4 ,,curtius3 ,justinus eodem1 quo ,tertullianus1 tempore floruit et apologiam eodem tempore pro ,christianis scripsit ad ,m4 ,aurelium ,augustum1 in qua fatetur1 ,christianos ad preces et eucharistiae communionem diebus dominicis convenire solitos1 nihil tamen de sabbatho4 ,ac tametsi primordio nascentis ecclesiae christianae plerique circumciderentur1 ut etiamnunc his temporibus ,aethiopes ,christiani1 et sabbathum feriarentur#a1 nihilominus tamen ,paulus1 frequenti discipulorum concilio coacto1 ,petrum increpuit ac legitimos majorum ritus abrogandos esse communi decreto persuasit#b4 ,itaque cum ad ,colossenses#c scriberet3 ,ne quis1 inquit1 vos judicet in cibo aut#d potu1 vel parte diei festi vel noviluniis vel sabbathorum1 quae sunt umbra futurorum4 #a4 ,alibi3 feriantur4 #b4 ,act #ae1 #bb sqq4 ,gal4 #b1 #ad sqq4 #c4 ,col4 #b1 #af sq4 #d4 ,alibi3 vel4 ,,coronaeus3 ,fieri potuit1 ut primus ac septimus dies ,christianis festivus exstiterit2 sed cum utriusque diei conservatio rebus agendis grave afferret impedimentum1 ,victor pontifex ,romanus sub annum ,christi #aif sabbathi quietem valere jussit ac pro sabbatho dominicam feriari4 #aei ,,salomo3 ,cave putes1 ,coronaee1 me ,christianis persuadere#a velle1 ut pro dominica sabbathum accipiatis1 ne diem sanctissimum sabbathi aeque ac ,dominicam saltationibus impudicis1 crapula1 libidine1 venationibus1 lusibus1 denique impuris scortationibus foedissime contaminari videam non sine maximo animi dolore4 ,praestat1 illum diem negotiis ac rebus agendis transigere1 quam impurissimis flagitiis violare4 #a4 ,alibi3 persuasisse4 ,,senamus3 ,vos ,judaei tetrici ac tristes non videmini dies festos colere1 quos veteres omnes tum ,graeci tum ,latini ludibus publicis1 conviviis1 choreis1 canticis1 saltationibus laetiores esse voluerunt ac propterea ,diis immortalibus gratiores4 ,,salomo3 ,non abhorret gens nostra a choreis et saltationibus1 quin et dies festus nobis vocatur #a a saltatione et meditatione1 ne festi dies choreis tantum divinis1 sed meditationibus etiam tribuantur4 ,itaque noviluniorum diebus#b omnes omnibus#c oblectationum generibus1 quae modo#d a turpitudine abhorrent1 summopere delectamur#e1 nec quicquam nobis saepius ingeritur1 quam ut intimi animi pectoribus laetemur ac1 tametsi sanctissimo die sabbathi a vulgaribus choreis abstineamus1 canticis tamen divinarum laudum1 suavitate vocum ac nervorum admista1 diem illum laetissimum ac jucundissimum reddere solemus1 ac festis epulis coram immortali ,deo obtestamur1 nos#f summa cum laetitia cibis sacrificiorum optimis vesci1 ut lege divina jubemur1 nihilominus tamen aliquot horas mentem legum divinarum lectione pascimus#g1 idque ab antiquissimis prophetarum discipulis ad haec usque tempora usurpare solemus4 ,sic enim de ,sunamitide ad ,elisaeum profecta#h3 ,cur1 inquit#i1 maritus uxori1 venis ad prophetam1 cum nec sit luna nova1 nec sabbathum8 ,licet enim duobus milliaribus1 non tamen longius a domo discedere1 ut oracula divina ab eruditis theologis hauriantur4 ,quod autem ,senamus tristiores et moestiores nos caeteris nationibus videri queritur1 haec potissimum causa est1 quod non modo sabbathum1 sed etiam omnia decalogi capita impune violari videmus#aj4 ,nam cum primo capite unius aeterni ,dei cultus proponatur1 nihilominus tamen sexcenta millia ,deorum ac multo plura#aa videmus ubique coli4 ,veteres quidem pagani trecentos ,joves1 ut ille#ab3 ,trecentum tonat ore ,deo ,erebumque ,chaosque1 et quae plura hyperbole amplificat1 ad #cfjjj prodidere2 at videmus#ac tot a ,christianis ,deos coli1 quot angelos1 quot beatas mentes arbitrantur1 i4e4 innumerabiles prope legiones1 praeter eos1 quos divorum albo pontifices1 evocatis arte magica daemonibus1 scripsere detestanda quadam apotheosi#ad4 ,et cum secundo #afj capite decalogi ante statuas aut ullas imagines procidere easque revereri capitali subjecta poena prohibeamur1 omnia tamen fana1 omnes templorum angulos ac recessus quaqua versus sculptilibus idolis redundare videmus1 et quidem ex omni materia1 ex omnibus metallis1 lapidibus1 lignis1 terra1 cera1 farina1 ipsaque putrida cadavera1 pulpam aceto et sale conditam1 ossa1 cineres1 cereis ardentibus deosculari1 et eorum contactu non modo corpori salubritatem1 sed etiam menti sanctitatem et ubique salutem comparari putant4 ,illud etiam detestabilius1 quod in omnibus horariis precationibus#ae secundum decalogi caput1 quo statuarum cultus interdicitur1 non modo in ,italia1 ,gallia1 ,hispania1 verum etiam in ipsa ,germania ex ipso decalogo expunxerunt#af ac penitus abraserunt4 ,ac mirum mihi visum est1 cur ,martinus ,lutherus negat#ag1 ullas imagines lege divina prohiberi1 praeterquam ipsius ,dei1 non item crucifixi et#ah apostolorum1 deinde subjicit3 ,nos ,mosen nec audire nec videre volumus1 mandata de statuis et sabbatho sunt ceremoniae sublatae4 ,quae quis aequa mente ferre potest8 in eo praesertim1 qui se religionum censorem profiteatur4 ,tertium decalogi caput1 quo nomen domini temere usurpare prohibemur1 multo gravius etiam quam superiora violatur3 quia non modo pejeratur1 verum etiam contumeliis nomen illius sacratissimum#ai dilaceratur1 ac pro aeterno ,deo peregrina ,deorum ac daemonum nomina jurantur1 cum toties ac tam diserte#bj aliud quam aeterni ,dei nomen ac numen#ba jurare prohibeamur4 ,omitto secundae tabulae capita ac potissimum scortationes1 adulteria1 stupra et utriusque sexus ab ordinibus sacris libidines1 continentiae specie turpiter effusas4 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,alibi3 dies4 #c4 ,alibi3 omnium4 #d4 ,alibi3 quomodo 444 abhorreat4 #e4 ,alius3 oblectamur4 #f4 ,deest in aliis codicibus4 #g4 ,alius3 pasci1 ita ut antecedenti verbo vesci correspondeat4 #h4 ,alibi3 profectura4 #i4 #b 7#d7 ,regum #d1 #h sqq4 #aj4 ,alius3 violare debemus4 #aa4 ,alibi3 plures4 #ab4 ,virgilii ,aeneis ,,iv4 #ac4 ,alibi3 ut videamus4 #ad4 ,alii3 4 #ae4 ,deest in alio codice4 #af4 ,alius3 induxerunt4 #ag4 ,tom4 ,,iii4 7,jen4 ed47--,alibi3 neget4 #ah4 ,alibi3 aut4 #ai4 ,alibi3 sanctissimum4 #bj4 ,deuteron4 #i4 ,jerem4 #e et #ab4 #ba4 ,desunt haec duo verba in alio codice4 ,quae cum ,salomo vehementius1 quam pro senili aetate1 dixisset1 silentium secutum est4 ,silentii causa fuit1 quod ejus oratio ,,coronaeum1 acerrimum rituum ,romanorum propugnatorem1 pupugerat1 qui cum se ad responsionem#a comparare videretur#b1 omnibus in eum intentis1 sermonem cohibuit1 rupto silentio3 ,mihi1 inquit1 in animo erat1 ,salomonis querelas et criminationes diluere1 sed in aliud tempus differendum puto1 ne de libertate dicendi quicquam cuiquam detraxisse videamur#c4 #a4 ,alii3 reprehensionem4 #b4 ,alii3 paratum videret4 #c4 ,alibi3 videar4 ,,octavius3 ,etiam animi pendeo1 loquarne an taceam8 ,,coronaeus3 ,cur taceas1 cum tam copiosa dicendi seges proponatur1 si vel ,salomonem refellere velis8 ,,octavius3 ,cum religionem ,ismalitarum et instituta cum moribus ac ritibus ,christianorum comparo1 mihi videor in terras de sublimi delapsus coelo4 ,nam ,ismalitae summa veneratione ,deum aeternum1 nec plures uno colunt1 ,jesum autem ipsum ,isaiam vocant1 non modo verbum1 sed etiam spiritum ac nuncium ,dei fuisse agnoscunt et manibus hostium ereptum1 quominus #afa ab improbis capitali supplicio afficeretur4 ,hunc autem nec ,deum1 nec ,dei filium#a arbitrantur1 ac propterea sanctissime vetant adorari4 ,abrahami legem se tueri profitentur1 ac ,deum eundem colere1 quem ille vivens ac spirans adoravit4 ,a cultu statuarum tantopere abhorrent1 ut non modo in templis ac delubris nusquam unquam#b caelatas vel sculptas vel fusas vel pictas imagines1 verum etiam nihil eorum1 quae natura peperit1 seu stirpes1 seu animantia pingere liceat1 aut ad spectaculi fructum usquam haberi1 subjecta legibus vetantibus poena capitali4 ,et#c quidem1 cum statuas ,christianorum quasi ad virtutis imitationem positas excusarem1 ,pracadius quidam illud mihi reposuit1 eos ipsos1 quorum statuas veneremur1 coelesti felicitate frui1 quod divorum imagines dejecissent1 ut#d ,deum aeternum adorarent4 ,psalmos ,davidis1 quos divinitus hominum generi#e datos affirmant1 cantibus ac nervis usurpare et quater quidem interdiu publice1 noctu semel privatim precari consueverunt4 ,ac memini1 cum essem eodem cubiculo#f hospitii cum ,africano inclusus1 illum media nocte surgentem a cubili laudes ,deo immortali canere ac me graviter increpare1 quod tacerem1 usurpans illud arabica lingua3 ,media nocte surgebam1 ut laudem dicerem nomini tuo#g2 tum et illud ex libris ,jobi afferebat3 ,multi1 inquit1 queruntur1 se opprimi tyrannide et cum calamitatibus conflictari1 nemo tamen est1 qui ,deum nocte laudatoriis canticis prosequatur4 #a4 ,alii addunt3 esse1 vel3 fuisse4 #b4 ,alii3 nulla usquam4 #c4 ,aliter legit alius codex3 ,et quidem eo minus statuas venerantur1 ut etiam felicitate coelesti se frui glorientur1 quod divorum etc4 #d4 ,alibi3 ac4 #e4 ,alibi3 ,hominibus quasi4 #f4 ,alibi3 cubiculorum4 #g4 ,psalm4 #db1 #d sq4 et #aai1 #ee4 ,,coronaeus3 ,ecclesiae ,romanae mos jam inde a ,pelagio1 pontifice maximo1 usitatus est1 septies singulis diebus ,deum laudibus1 supplicationibus et canticis die noctuque colere4 ,quod ab ipso ,davide#a didicimus et expressimus3 ,septies1 inquit1 interdiu tibi dixi laudem2 quod nec ,judaei faciunt1 nec ,lutherani1 nec ,zwingliani1 qui sacra publica ita circumciderunt 7excipio ,anglos1 segregatos a ,puritanis71 ut bis tantum tota hebdomade preces publice#b fieri patiantur4 #a4 ,psalm4 #aai4 #afd4 #b4 ,alius3 publicas4 ,,salomo3 ,lex divina pontifices et ,levitas mane ac vesperi ,deo laudes canere jubet et matutinum quidem sacrificium quatuor horarum fuisse scribit ,rabbi ,david1 vespertinum unius horae1 privatim vero laudes divinas assidue quemque momentis omnibus recolere laudatissimum4 ,nam laudare septies apud ,davidem non finitum numerum1 ut ecclesia ,romana putat1 sed infinitum continet seu incertum1 ut fere semper4 ,sic enim mater ,samuelis#a1 cum ,deo gratularetur3 ,sterilis1 inquit1 peperit septem4 ,nocturnas vero laudes privatim ex cujusque voto fieri majores voluerunt1 quibus nihil efficacius1 nihil gratius esse potest4 #a4 #a ,sam4 #a1 #f sqq4 ,,octavius3 ,rogationes ,ismalitarum breves quidem sunt1 sed supra #afb modum efficaces in hunc modum3 ,el hemdu1 tilla hi rabis hallamine1 ,el rahami1 ,el rachini1 ,melichi1 ,jarini1 ,el dini1 ejahe1 rah tu vejache1 vestecun ,isdina4 ,elzzirata ,mustitfa mazzirata cladina evanta alahim gari ri il magduli olahem velal soline amim4 ,id est3 ,laus ,deo misericordi ac flexibili regi extremi judicii6 ,o mortales pietatis amantes1 colamus illum et auxilium consequamur1 da nobis1 aeterne ,deus1 certissimam cognitionem eorum1 quos selegisti1 ut nunquam1 illis offensis1 ex gratia tua excedam4 ,amen4 ,haec precatio ab illis ,lassala#a dicitur i4e4 communis omnium1 quia praeter hanc variae sunt preces ac paene innumerabiles1 quas ex voto sibi quisque commentatur4 #a4 ,alibi3 ,lessala4 ,,coronaeus3 ,non video1 cur ,pater noster ,christi cedere debeat ,lassalae ,ismalitarum aut schema ,hebraeorum4 ,,salomo3 ,nostrum illud schema1 quod ab omnibus ,judaeis quotidie usurpatur1 non est precatio1 sed commemoratio1 ne ab aeterno ,dei cultu unquam discedamus4 ,quin ,moses in concione totius populi eadem verba sic expressit1 quae a ,latinis et ,graecis non satis apte reddita mihi videntur4 ,sic enim opinor melius#a3 ,audi ,isral6 ,is qui est aeternus ,deus noster1 aeternus est unus1 amabis igitur ,deum tuum aeternum ex toto corde tuo et tota anima tua et toto impetu virium tuarum4 ,atque haec verba1 quae jubeo1 in corde tuo haerebunt1 eaque saepius inculcabis liberis tuis1 seu domi sedeas1 seu ambules1 seu jaceas1 seu surgas1 et alligabis ea ad manum1 et quasi monumenta erunt pro oculis tuis1 quin et asscribas ea postibus domus tuae et pro foribus tuis4 ,illud est schema nostrum1 quod in membranis vitulinis#b scriptum et in capsulis conditum brachio sinistro alligamus quidem et capiti inter caesariem et frontem1 idque chaldaica vox ,tephilin a 1 quod alligare vel appendere#c significat3 alii ab hebraica voce 1 quae orationem significat#d1 quoniam ea quotidie quasi preces sanctissimas recolunt4 ,in iisdem etiam membranis inscribunt periodum e decimo tertio capite ,exodi1 quae incipit3 ,memento diei hujus1 quo egressus es ex ,aegypto1 usque ad haec verba3 ,a diebus in dies#e1 et ex eodem capite1 paulo post periodum1 quae incipit3 ,et erit1 cum introducet te1 usque ad haec verba3 quod potenti manu eduxerit nos ,deus ex ,aegypto#f4 ,item periodum ex secundo capite ,deuteronomii1 quod incipit3 ,exit itaque si audiendo1 usque ad haec verba3 coelum supra terram#g4 #a4 ,deuter4 #f1 #d sqq4 #b4 ,alius3 fibulanis4 #c4 ,alibi3 apprehendere4 #d4 ,desunt haec octo antecedentia verba in aliis codicibus4 #e4 ,exod4 #ac1 #c sq4 #f4 ,exod4 #ah1 #g-i4 #g4 ,deuter4 #aa1 #a sqq4 ,,fridericus3 ,tanta ,judaeorum superstitio est1 ut satis esse putent ad salutem adipiscendam1 eas membranas circumferre1 ut#a quidem ,catholici #afc principium evangelii ,johannis collo alligant1 ea spe ac fiducia1 ut ab omnibus calamitatibus ac morbis tuti sint1 quas ligaturas execrabiles appellat ,augustinus4 #a4 ,alibi3 et4 ,,salomo3 ,de nostris si ullus ea spe ac fiducia ducatur1 ut earum rerum sola gestatio ad salutem prosit1 quem puto esse neminem1 hunc insanire judico4 ,sed haec summa capita majores nostri ab unoquoque nostrum circumferri voluerunt1 ut quotiescunque capsulas vel in postibus videant ,mezazam1 primi capitis1 et divinae legis memores ab omni cultu peregrinorum numinum abstinere1 et ad verum ,deum vitam instituere consuescant4 ,,octavius3 ,ab omnibus ligaturis istis ac pictis imaginibus ,ismalitae abhorrent et veram pietatem amplectuntur4 ,illud etiam praeclare1 quod ,mesquedas vel#a fana sic construunt1 ut nec a viris foeminae conspici1 nec viros foeminae contueri possint1 sed habeant utrique stationes medio pariete discretas4 #a4 ,alii3 seu4 ,,salomo3 ,haec a nostris1 ut optima quaeque1 assumserunt#a et expresserunt ,ismalitae1 ut nec in templis nec in synagogis viri foeminas intueri possint4 ,ita fit1 ut nullae pravae cupiditatis inflammandae occasio aut lenociniorum illecebrae ullae quaerantur4 #a4 ,alii3 acceperunt1 vel3 sibi asserunt4 ,,curtius3 ,utinam mos ille nostris hominibus in mentem veniret6 ,cur enim laudabilia instituta1 ubiubi sint1 non imitemur8 ,illud enim quodammodo asseverare possumus1 nulla fere templa ,christianorum lenocinio vacare4 ,,salomo3 ,nihil flagitiosius mihi videtur1 quam pietatis faciem libidini obtendere2 ob id enim sublatus est mos a majoribus nostris1 quo feminae prae foribus tentorii sacri#a excubabant#b1 propterea quod sacerdotes1 filii pontificis maximi ac principis ,eli1 stuprum his inferre non dubitarint#c4 ,maxima semper cura fuit majoribus nostris1 non modo impudicitiam1 sed impudicitiae suspicionem a sacris longissime amovere#d4 ,quin#e etiam meretrices ab extrema memoria majorum nostrorum nunquam nisi vultu velato foras prodibant4 ,post etiam in ,arabia omnes ,hebraeae mulieres capitibus omnino praeter oculos contectae fuerunt1 cum in publicum exirent4 ,tandem etiam in templis non modo velari1 sed etiam parietibus a virorum conspectu segregari placuit1 quod sapienter ,ismalitae imitati templa omnia parietibus habuere utrique sexui divisa4 #a4 ,alius3 sacra4 #b4 ,forte3 exercebant4 #c4 #a ,sam4 #b1 #bb sqq4 #d4 ,alii3 movere4 #e4 ,alibi3 ,hinc4 ,,fridericus3 ,nulla calumnia#a graviore ,christiani veteres oppressi dicuntur1 quam quod stupris et incestibus nocturna sacra religionis specie funestarent1 quam quidem ad calumniam diluendam scriptae sunt apologiae ,origenis1 ,justini1 ,athenagorae1 ,tertulliani1 atque hic etiam in libro de #afd velandis virginibus ,christianorum morem valde improbavit1 quo quidem foeminas viris confusas inter amplexus et oscula caritatis1 quae in ipsis templis fiebant1 invaluisse scribit4 #a4 ,origenes contra ,celsum2 ,talmud4 in tract4 de sabbatho2 ,philo in libro de vita contempl4 ,,coronaeus3 ,id quidem a pontificibus ,romanis aliquando1 ut opto et spero1 emendari poterit1 perinde ut illa pietatis oscula fuere sublata4 ,,octavius3 ,agnosco equidem1 omnia fere ,judaeis et ,ismalitis1 quod#a ad religionem attinet1 communia esse1 utrisque aeterni unius ,dei cultus1 utrisque idolorum summa execratio1 item circumcisio et genus ab ,abrahamo utrisque ducitur2 abstinent utrique a sanguinis#b et porcorum esu1 denique lectiones utrisque frequentissimae1 quas ,tertullianus#c non satis argute reprehendit in ,judaeis1 quos lavari quotidie scribit1 quia#d quotidie inquinantur1 quasi vero ,christiani penitus circumcisi puriores essent1 cum tamen ,david ,goliathen ob id execratus sit#e1 quod esset incircumcisus et immundus4 ,quanquam ,aethiopes ,christiani circumcisionem amplexi fuere1 qua etiam veteres ,aegyptios uti consuevisse scribit ,herodotus#f4 ,his vero temporibus non modo mares#g a maribus1 verum etiam foeminae#h a foeminis nymphae quadam particula circumciduntur4 #a4 ,alibi3 quid4 #b4 ,alii3 sanguine4 #c4 ,de baptismo4 #d4 ,alibi3 quoniam4 #e4 ,alibi3 est4 #f4 ,lib4 #d4 ,sed intelligendum est de his ,aegyptiis1 qui genere ,judaei sunt4 #g4 ,alibi3 mas4 #h4 ,alii3 foemina4 ,,curtius3 ,fuit illa quidem foederis cum ,abrahamo percussi tessera#a1 non tamen ullam#b video fuisse circumcisionis utilitatem4 #a4 ,alibi3 tabula4 #b4 ,alii3 aliam4 ,,salomo3 ,quae major aut#a sanctior utilitas esse potest1 quam divini foederis arcanum8 ,quanquam qui curiosius ista scrutantur1 maximas circumcisionis asserunt#b utilitates1 tum ad procreationem liberorum commodiorem1 tum ad inflammationem tumorum amovendam1 tum ad corcendam vim libidinis effervescentis1 quam ,rabbi ,moses praecipuam circumcisionis causam esse arbitratur4 ,hoc tamen ,judaei ab ,ismalitis differunt1 quod hi nec azymis nec agnis paschalibus utuntur#c nec sabbathi festiva quiete1 nec ad occasum conversi precantur1 nec ,messiam exspectant1 ut ,judaei1 excipio eos1 qui ,haly sectam sequuntur1 quos ,imanias vocant4 ,ac tametsi preces ad omnia coeli templa#d fieri posse confiteantur1 saepius tamen ad ,mecham ora convertunt1 ut olim ,daniel in urbe ,babylonis exul1 in genua procumbens1 ,hierosolymam versus orationem#e concipiebat4 #a4 ,alii3 et4 #b4 ,alibi3 afferunt4 #c4 ,alius3 utantur4 #d4 ,alibi3 omnes coeli plagas4 #e4 ,alii3 vota4 ,,senamus3 ,mercurius ,trismegistus adoraturos primum ad orientem solem1 meridie ad ,austrum1 sero ad occasum converti#a jussit4 ,graecis tamen nonnullis usitatum erat1 ad orientalem plagam ,diis sacrificare1 heroibus vero ad occasum1 caeteris omnibus ad orientem1 qui mos a ,chaldaeis et magis ,persarum ad omnes fere populos dimanavit2 illi etiam diluculo ac #afe potissimum etiam soli orienti1 quem ,mithram appellabant1 sacra facere consuerant4 ,hinc ,maro3 ,illi ad surgentis conversi lumina solis4 ,sic tamen ut statuae in occidua plaga collocarentur1 ortum spectantes1 ut ,vitruvius#b scribit4 ,jubet enim ,porphyrius1 adoraturos statuis ortum spectantibus esse et converti ad occasum1 contra quam ,christiani statuas occasum spectantes collocare solent1 ut eas ipsi vultu ad orientem converso adorent4 #a4 ,alii3 verti4 #b4 ,alius3 ,virumnius4 ,,fridericus3 ,christiani veteres cum rogarentur1 cur ad solis ortum conversi vota conciperent1 respondebant#a1 id illis in usu esse1 quod oriens honoratior esset occasu4 ,sic enim ,pompejus#b ,cornelio ,syllae dixisse fertur1 plures orientem1 quam occidentem#c solem adorare4 ,non video tamen1 cur ,judaei ab omnibus populis dissidentes ad occasum conversi sacra faciant4 #a4 ,justinus ,martyr qu4 #aah4 #b4 ,plutarchus in ,pompejo4 #c4 ,alibi3 abeuntem4 ,,salomo3 ,plerique nos id facere putant1 ne solem ac sidera orientia colere videamur4 ,sed falluntur1 cum sol utramque plagam spectet et utroque tempore sacra faciamus4 ,at noster legislator tentorium sacrarii ad exemplar universitatis constructum erexit4 ,est autem rapidissima orbium coelestium conversio ab ortu ad occasum1 et qui naturae cursum tenere volet1 cum sideribus ad occasum progredi necesse habet1 non regredi ad ortum4 ,ex quo quidem pulcherrima naturae arcana eruuntur1 ut#a decentem et naturae congruentem morem intelligamus1 quae scilicet dextra1 quae pars mundi sinistra dicatur4 #a4 ,alibi3 et4 ,,toralba3 ,haec disputatio plurimum#a exercuit omnes scriptores1 nec tamen de mundi situ probabilem afferunt caussam4 ,nam ,pythagoras1 ,homerus1 ,plato1 ,aristoteles1 ,galenus1 ,averroesdextrum mundi latus in oriente posuere1 ,plinius et ,varro sinistrum4 ,augur enim ,romanus1 sub ,dio templorum sacra lituo dividens1 vultum ad ,austrum convertebat1 ut haberet a sinistris ortum et occasum a dextris4 ,empedocles1 ,cleomenes1 ,lucanus1 ,solinus1 ,philo ,ebraeus dextram mundi partem ,aquiloni tribuunt4 #a4 ,alius3 ut plurimum4 ,,salomo3 ,pontifex ,hebraeorum sacrificans vultu ad occasum converso dextrum latus ,aquiloni opponit1 laevum ,austro1 qui situs convenit universae naturae4 ,sunt enim dextra sinistris robustiora ac vegetiora1 ut pes dexter ac brachium dextrum sinistro grandius1 vegetius ac robustius est4 ,cor sapientis1 inquit ,salomo#a1 in dextra ejus1 stulti vero in sinistra1 quia stulti1 libidinis impotentia1 cupiditatibus suis imperare nequeunt1 ut sapientes4 ,sic aquilonares homines australibus robustiores sunt ac vegetiores1 et ubique fere ad ,aquilonem corpora sunt formae dignitate praestantiora1 ingeniorum vis tamen minor4 ,in dextro latere jecur situm est1 sanguinis officina1 in sinistro lien1 conceptaculum atrae bilis4 ,sic ad aquilonarem #aff regionem homines sunt rubicundi ac robusti1 nam robustum a rubore ,latini#b derivant1 ad meridiem atri2 vis tamen ingeniorum major ad ,austrum1 cujusmodi sunt melancholici4 ,in dextro latere jecur vim cupiditatis continet1 vitiorum alimentum et 1 ac propterea victimae ad ,aquilonem spectantes caedi jubentur#c4 ,in sinistro vis atrae bilis ab ipso liene homines contemplationi deditos habet ac coelestium rerum meditationi2 sic ab ,aquilone bella1 calamitates1 exercitus in sacris litteris saepius denunciantur et potestas ingens ,leviathani ad ,aquilonem1 qui etiam ob id ,aquilonaris#d appellatur4 ,contra vero ,deus dicitur ab ,austro venire et profectiones ,abrahami versus ,austrum4 ,quo pertinet etiam illud3 ,dicam ,aquiloni1 da6 et ,austro1 noli prohibere6#e quia prohibentis major1 quam tribuentis potestas4 ,nec minus mirum videri debet1 quod omnes omnium populorum regiones1 ,chaldaeorum inquam1 ,judaeorum1 ,ismalitarum1 ,christianorum ab ,austro derivantur4 ,exercitus vero ,gothorum1 ,vandalorum1 ,herulorum1 ,hungarorum1 ,turcarum1 ,tartarorum1 ,anglo,saxonum ab ,aquilone ad ,austrum4 ,item motus omnium animantium est a dextro ad sinistrum latus#f1 ac motus trepidantis orbis elati ab ,aquilone ad ,austrum inclinat1 mirabili naturae consensu4 ,ex quo ,judaeorum intelligitur templa ,deorum#g ad occasum conversa et pontificum statum in sacris faciendis universitati naturae consentaneum esse4 ,ex eoque non tantum ,homeri1 sed etiam ,pythagorae1 ,platonis1 ,aristotelis1 ,averrois1 ,galeni1 ,plinii1 ,varronis errores emendantur1 ac mirabilia naturae arcana intelliguntur1 etiamsi preces ad omnia coeli templa laudesque divinae locis omnibus ac regionibus ,deo gratissimae semper fuerunt4 #a4 ,eccles4 #aj1 #b4 #b4 ,festus in voce robustus4 #c4 ,levit4 ,i4 ,jerem4 #df4 ,ezech4 #db4 #d4 ,joel #b1 #bj4--;,alibi3 ,aquilonates4 #e4 ,jes4 #dc1 #f4 #f4 ,aristoteles de hist4 anim4 ,,ii1 #a4 #g4 ,alibi3 ,judaeorum4 ,,octavius3 ,non video1 ,ismalitas tam acute philosophari1 sed qui citra tropicum cancri regiones incolunt1 ad ,mecham seu ,jezecat seu ,medinam ,alnabi1 ad civitatem prophetae et montem ,moriam1 ubi ,abrahamus filium immolare#a jussus est1 convertuntur1 scilicet ad ,austrum2 qui vero sunt ultra tropicum1 convertuntur ad ,aquilonem4 ,illud tamen singulare est1 quod ,ismalitae1 quoties precantur#b1 bis inclinato vertice terram ac manus utrasque deosculantur1 ,christiani vix unquam4 #a4 ,alibi3 immorali4 #b4 ,alibi3 provocantur4 ,,curtius3 ,manum deosculari ,deum adorantes#a1 antiquissimi moris est1 ut ,jobus ipse testatur1 non quidem ut de#b osculo cogitarent1 sed ut ori silentium imponerent#c1 unde saepe peccatur2 ut etiam nunc plerique cum de peccatis confitentur1 pectus solent tundere1 ubi cor residet1 pravarum cogitationum artifex2 alii frontem vola caedere1 ubi animi sedem esse arbitrantur1 quasi poenas ab auctoribus flagitiorum reposcerent ista percussione4 #afg ,verum enim vero#d sine saliva#e osculari nemo potest4 ,illud enim veterem#f sapit idololatriam eorum#g1 qui terram pro ,deorum ac rerum omnium parente adorabant1 magnae ,cybeles appellatione carmine impio3 ,o hominum1 pecudum1 divmque aeterna creatrix6 #a4 ,alii3 adorantem4 #b4 ,alii3 non quia de4 #c4 ,alius3 imperarent4 #d4 ,alios3 ,terram vero4 #e4 ,alius3 scelere4 #f4 ,alius3 veterum4 #g4 ,in eodem deest4 ,,salomo3 ,nos erecti ,deum laudamus1 flexis genibus fausta precamur1 adversa deprecamur interdum etiam stantes1 ut ,ezechias ad parietem conversus1 nunquam sedentes1 multo minus ambulantes1 nisi morbus vel imbecillitas cogat1 ut ,mosen1 qui cum diutissime pansis#a ad coelum manibus1 tantisper adversus ,amalekitas pugnabatur#b1 erectus stetisset1 fractis viribus consedit1 fusis tamen et extensis manibus usque ad occasum4 ,fallitur autem ,plutarchus#c1 qui ,numam jussisse scribit1 ut adoraturi sederent1 quod et ,latinis inusitatum et a ,pythagoricis decretis1 quibus ,numa dicitur imbutus fuisse#d1 alienum4 ,sic enim ,pythagorae symbolum3 i4e4 circumvolutum procidere4 ,et nos quidem peccata confitentes frontis ad humum contactu#e testamur humilitatem1 quod ,plutarchus appellat1 4 ,in ardentissimis rogationibus#f ,eliae statura imitamur#g4 ,is enim cum sua oratione coelum tribus#h annis et sex mensibus ita conclusisset1 ut nec imbres ulli nec rores depluerent1 septies oravit1 quoad exoraret#i1 vultu inter genua composito humi advolutus1 qui humillimus est infantis in utere habitus1 ut eliceret imbrem4 ,sessio#aj vero et adoratio e#aa diametro pugnant4 #a4 ,alibi3 passis4 #b4 ,exod4 #ag1 #i sqq4 #c4 4 #d4 ,addit alius3 penitus4 #e4 ,alius3 fronte ad humum contracta4 #f4 ,alibi3 orationibus4 #g4 #a ,reg4 #g1 #a-i4 ,jac4 #d1 #ag4 ,sir4 #dh1 #b4 ,luc4 #d1 #be4 #h4 ,alibi3 sex4 #i4 ,alibi3 exoraretur4 #aj4 ,desunt haec sequentia ,salomonis verba in alio codice4 #aa4 ,alius3 toto2 alius3 tota4 ,,octavius3 ,tantum abest1 ut ,ismalitae osculantes humum adorare velint ,cybelem1 ut nulla gens ab idololatriae suspicione longius absit4 ,in templo sermones et colloquia facere aut deambulare1 scelus arbitrantur4 ,festis diebus hora sexta concio populi frequens est1 nec ante meridiem festo die cibantur2 die vero paschali1 quae omnium sanctissime colitur1 post jejunium menstruum#a ,elmeide coenam concelebrant1 tum deosculatis mutuo manibus offensiones mutuo acceptas charitate summa ignoscunt ac veterum recolunt1 non ficta simulatione1 sed bona fide1 nec si quisquam post accepta#b illa oscula manuum#c acceptas injurias ulciscatur1 impune laturus est1 sed gravi judicio damnatur4 ,si quis concionibus ac precibus publicis adesse recusaverit1 mulcta1 infamia1 carceribus corcetur4 ,nec tamen#d unius aeterni ,dei purissimo cultu1 sed etiam humanitate et benignitate populos omnes longe superant#e4 ,ac mirantur1 ,christianos homines tantam egentium multitudinem1 tantam suorum nuditatem#f et inopiam aequo animo #afh ferre posse1 cum apud ,ismalitas plura sint domicilia egentibus ac peregrinis vacua1 quam tenues domiciliorum egentes4 ,saepe quidem videre potuistis ,turcas in hac urbe tenuibus ubique occurrentibus#g nummos libenter objicere4 ,nulla enim lex apud istos sanctior colitur1 quam ,ullache i4e4 exsolvere debita et egentibus largiri4 ,itaque saepius occurrunt viatoribus chorabitae1 quos ,eremitas ,graeci vocant1 a quibus hoc unum precantur1 ut ad se divertant4 ,postea vero quam exquisitis ferculis1 lotionibus et cubilibus#h foverunt1 non modo nullum pretium reposcunt1 sed etiam gratias agunt his verbis3 ,demum hannam fal alla se verfis1 i4e4 hoc animae meae detur1 ,deus te amet6 ,sunt etiam frequentissima domicilia#i a litteratis hominibus circa fana constituta et uberrimi ad alimenta reditus2 vix enim est ullus opibus locuples1 qui aut templum aut publicum hospitium consecrandum non curet4 ,at innumerabiles ,christianos videmus1 quos non benefacere delectat1 sed benefecisse videri1 ut ambitioni magis1 quam inopiae donare#aj videantur4 ,et quum paucissimi benignitatis fontes egentibus#aa aperiant#ab1 tum vero id faciunt1 vel ad furtorum et flagitiorum expiationem 7neque enim#ac aqua citius ignem1 quam largitio in egentes peccatum restringit7#ad vel ad incrementa rei familiaris#ae4 ,nihil enim verius a ,basilio ,magno dici potuit1 quam artem omnium quaestuosissimam esse eleemosynariam#af4 ,ac ,musulmanni quaestum rei domesticae non spectant1 sed solius ,dei intuitu largiuntur1 ad idque curiosissime a concionatoribus erudiuntur1 ut mihi ,christianis jure opponere posse videantur1 quod olim ,spartanus#ag quidam seniori assurgens in theatro1 ne adolescentibus considentibus spectaret erectus1 ,athenienses honestas artes#ah ad pompam et fastum habere1 non tamen ad usum4 ,hoc vero singulare est1 quod ,ismalitae a vino et alea1 vetantibus legibus1 abstineant1 tametsi plerique ,christiani se legibus solutos arbitrantur1 propterea sive vini luxum et aleam sequuntur1 sive adulteria1 stupra1 rapinas1 injurias1 verbera1 caedes1 mentis ad omnia concitas1 quodque his omnibus foedius est1 capitales in ,deum contumeliae#ai4 ,juventutis autem molles et teneres annos studiosissime legibus divinis erudiunt1 neque enim fabulas audiri et#bj libidinis ludos aperiri patiuntur1 sed ,alcorani divinis praeceptis tam assidue imbuunt1 ut ante pubertatem fideli memoria teneant2 cantica vero impudica nulla audiantur4 ,denique cum illorum religionem1 judicia1 leges1 mores1 instituta cum vestris#ba comparo1 verissime ,ismalitas ex omnibus populis ,musulmannos i4e4 fideles esse judico1 non tantum1 quia lex ,muhammedis naturae consentanea est1 ut ,algibel et ,avicenna scripsere1 sed etiam quia caeteri verae#bb faciem ac speciem #afi religionis habent1 illi religionem ipsam non tantum habere1 sed possidere mihi videntur#bc4 #a4 ,alibi3 nostrum4 #b4 ,deest in alio codice4 #c4 ,alibi3 post illas manuum exosculationes4 #d4 ,alii3 tantum4 #e4 ,alius3 superarunt4 #f4 ,alibi3 ruditatem4 #g4 ,alibi3 accurrentibus4 #h4 ,alius3 cubiculis4 #i4 ,alius addit3 scholastica4 #aj4 ,alibi3 donari4 #aa4 ,alibi3 pauperibus4 #ab4 ,alii3 appareant4 #ac4 ,alius3 vero4 #ad4 ,alii3 restinguit4 #ae4 ,tob4 #ab1 #i4 #af4 ,alius3 eleemosynam4 #ag4 ,alius3 ,spartiata4 #ah4 ,addunt alii3 et divinas1 vel3 et doctrinas4 #ai4 ,alibi3 contumaciae1 vel3 injuriae4 #bj4 ,alius3 aut4 #ba4 ,alii3 nostris4 #bb4 ,alibi3 fere4 #bc4 ,alibi3 videantur4 ,cum ad hanc orationem caeteri conticuissent ac mirarentur1 ,octavium a ,christianis ad ,ismalitas defecisse1 nec quisquam ,octavii orationem#a refutaret1 tandem rupto#b silentio ,,fridericus3 ,non erat1 inquit1 animus1 ,octavii orationem refutare1 ac vos ob id opinor conticuisse1 quod refutatione minus egeret4 ,nec mihi de moribus ac religione ,muhammedistarum#c disputare placet1 quia non licuit eorum civitates ac respublicas pervestigare2 illorum tamen religionem ,octavio1 ingeniosissimo viro1 probari non puto1 sed ea tantum#d verbi gratia disseruisse4 ,legistis1 opinor1 libros de doctrina ,muhammedis1 item de moribus ejus ac toto vitae genere atque illud inprimis1 quod ingeniosissimus ille#e religionum artifex in libris#f quidem ,muhammedes nuncupetur#g1 in coelo vero ,almad4 ,sic enim#h ,homerus fluvium1 qui ,trojam praeterlabitur1 ,xanthum ab hominibus1 ,scamandrum a ,diis vocari4 ,cum autem natus est ,muhammedes1 ad eum alendum venti scilicet1 aves1 nubes1 angeli convenerunt1 venti quidem odoribus1 aves fructibus1 nubes aquis4 ,et quoniam angelis nihil supererat1 quod infanti praeberent1 ira perciti discesserunt4 ,eundem tamen in coelum abreptum fuisse tradunt ab ipso ,gabriele1 ac post reditum prophetam se tulisse1 conciones publicas habuisse2 sed quoniam nec orationibus ullis1 nec rationibus1 quae vellet1 persuadere poterat1 vi et armis agere decrevisse2 fugatum tamen die ,veneris ab hostibus fugisse1 a cujus fuga1 scilicet ab ,hegira1 initia#i ducunt annorum1 postea vera validiore manu reversum ,mecham expugnavisse ac discipulis militibus diripiendam dedisse4 ,ab his initiis et praeda locupletiores imperium paulatim propagarunt1 cum ,arabiae latrones ad societatem#aj proposita libertate ac diripiendi spe coegissent4 ,ipse vero jam senio confectus comitiali morbo dicitur interiisse1 sed cum tertia die resurrecturum se promisisset1 tam diu jacuit insepultus1 quoad teterrimo foetore intolerabilis a plebe in cloacas urbis projectus esset4 ,plerique cum ,garuffa1 uxore ,mazuchi#aa1 deprehensum ac caesum fuisse tradunt1 cum diceret eas uxores1 quas propheta vellet1 jure suo capere potuisse4 ,abadallam vero et ,machilium occidi jussisse1 quod prophetam esse negarent1 ac tametsi uxores septendecim domum duxisset1 nihilominus tamen ,zeidi quoque uxorem socii dicitur rapuisse4 ,jucundissimam quoque fabulam commentus est1 ut vini non solum abusum tolleret1 sed rem et usum necessarium prohiberet2 fingit enim duos angelos coelitus in terram ad judicia exercenda demissos1 ebrietate et illecebris formosae meretricis1 cujus amore tenebantur1 persuasos esse1 ut alter illam in coelos veheret1 alter in terram reveheret1 propterea mortalibus vini #agj usum interdictum fuisse4 ,ex omnibus autem fabulis nulla foecundior est1 quam quae extat de paradiso ,muhammedis1 ubi ciborum fercula exquisitissima fore pollicentur1 tum vini1 lactis ac mellis torrentes undique profluentes1 foeminarum etiam formosissimarum ac cynaedorum greges1 quibus uti liceat et abuti1 ac septuaginta millibus annorum voluptatibus perfrui1 post convivium1 quod etiam annorum septuaginta millium spatio definit4 ,quod#ab cum ,averros1 ,arabicae philosophiae princeps1 legisset1 porcorum paradisum dixit1 ut#ac mirum videri non debeat1 si impietas illa detestabilis1 tot ac talibus propositis praemiis1 totum pene terrarum orbem invasit4 #a4 ,alibi3 rationes4 #b4 ,alius3 recepto4 #c4 ,muhamedanorum4 #d4 ,alibi3 de ea tamen4 #e4 ,alii3 iste4 #f4 ,alibi3 terris4 #g4 ,alius3 usurpatur4 #h4 ,alius3 etiam4 #i4 ,alibi3 initium4 #aj4 ,alius3 saevitiam4 #aa4 ,alius3 ,mafuchae4 #ab4 ,alibi3 quae4 #ac4 ,alibi3 et 444 debet4 ,,curtius3 ,tanta vis est pravae opinionis1 ut hominum mentibus semel insita potentius quam natura ipsa dominetur4 ,et quidem apud ,narsingas ,indorum#a populos mortuis maritis viduas eodem incendii rogo viventes ac spirantes cum cadaveribus#b exuri constat1 non modo veterum1 sed etiam recentiorum scriptorum summa consensione easque summa alacritate eo deferri ab amicis1 ut voluptatibus maritorum sempiternis perfruantur4 ,sed et illud valde puerile debet videri1 quod ,ismalitae flagitia lotionibus assiduis elui putant1 non aliter atque ,indi occidentales#c ,hispaniolae ex intimo stomacho ante aras ac statuas vomentes scelera profligari putabant4 #a4 ,alius3 ,indiae4 #b4 ,alibi3 cadavere4 #c4 ,alibi3 orientales4 ,,octavius3 ,nihil mirum est1 si ,averros ,ismalitarum religionem valere jussit1 cum etiam ,christianorum ac ,judaeorum leges omnes foedissime proculcarit4 ,sed ,avicenna1 princeps in omni genere philosophiae ac medicinae clarissimus1 scribit1 legem ,muhammedis miserias ac felicitatem summarum voluptatum corporis proposuisse1 aliam tamen beatitatem#a lege praestabiliorem in animo habuisse4 ,quae autem ex libris ,elimel ,nebi1 h4e4 vita prophetae ejusque doctrina1 et ,edit el nebi i4e4 historia prophetae1 recensuit ,fridericus1 plane apocrypha sunt ,ismalitis neque usquam theologis approbantur1 sed imperitis hominibus conscripta rejiciuntur1 ut ea1 quae a ,bonaventura theologo de vita ,christi circumferuntur1 cum scilicet arbores frugiferae summa cacumina curvassent leviter1 ut infanti ,christo1 ad poma inhianti ad satietatem usque vesci liceret4 ,quae theologi christiani non magis probant1 quam innumerabiles hujusmodi fabulas1 quas in aurea dicam an ferrea lectione divorum legimus1 quae referre nolim1 ne nos pigeat ineptiarum4 ,alcoranus1 qui a collectione sic dicitur vel ,alphaticianus a distinctione capitum1 quae #abc numerantur1 nihil habet ineptiarum1 nihil sibi contrarium1 nihil repugnans1 ut putarunt ,dionysius ,carthusianus et ,cardinalis ,s4 ,sixti#b1 qui adversus legem ,muhammedis scripserunt4 ,mitius aliquando#c ,richardus#d ordinis praedicatorum1 arabicis litteris et disciplina instructus#e1 tametsi quibusdam locis et falsa simulavit et vera dissimulavit4 #aga ,quod autem de paradiso et sordidis voluptatibus plerique calumniantur1 satis refelluntur ex iis1 quae ,azora septuagesima quinta et septima scribuntur1 scilicet adulteros et perjuros sempiternis inferorum ignibus deflagraturos1 ut clara voce testatus est ipse legislator ,muhammedes4 ,at ne foeminas quidem a viris1 dum sacra fiunt1 conspici1 nec in publico vultus revelari#f patiuntur populi1 qui ,muhammedis legibus#g obligantur4 ,quod item ,christiani ,muhammedem se resurrecturum spopondisse commemorant1 nusquam scriptis ,ismalitarum ista reperies4 ,atque in eo ipso inter se discrepant ,christiani1 quod alii quidem tertia die1 alii octingentesimo post anno resurrectionem se promisisse jactant1 quasi ,lycurgus alter#h1 ,apollinem consulturus1 cives suis legibus obligaret1 quousque rediisset4 ,omissis igitur fabulis inanibus1 si quis studiose legat ,alcoranum1 nihil in#i eo reperiet1 quantum quidem judico1 nisi summam erga ,deum religionem1 pietatem in parentes1 caritatem in proximos1 benignitatem adversus tenues1 justitiam in omnes assidue inculcari videbit#aj4 #a4 ,alibi3 beatitudinem4 #b4 ,alius3 ,coeli4 #c4 ,alius3 aliquis4 #d4 ,alii3 ,ricualdus1 vel3 ,ricaldus4 #e4 ,alibi3 divino instinctu4 #f4 ,alii3 revelare4 #g4 ,alibi3 lege4 #h4 ,alibi3 ille1 vel3 olim1 vel3 aliter4 #i4 ,desunt alibi sex haec sequentia verba4 #aj4 ,deest in alio codice4 ,,fridericus3 ,mirum est1 ,agarenos ,muhammedis in coelum ascensionem sine mulo fingere non potuisse1 aut cur scalam potius non adhibuerint#a1 quam jumentum#b1 nisi probabiliorem fore putarent mulorum in coelos#c ascensionem4 #a4 ,alibi3 adhibuerunt4 #b4 ,alibi3 mulum4 #c4 ,alibi3 coelum4 ,,octavius3 ,nihil hujusmodi proditum est in sacris#a ,muselmannorum litteris1 nec magis incredibiles sunt hujusmodi fabulae1 quam ,numerii#b ,attici1 praetoris ,romani1 qui juratus1 in coelum ascendisse ,augustum1 acceptis a ,livia decem aureorum millibus1 confirmavit4 ,sed cum alius ascensionem ,drusillae in aedibus ,caligulae fratris nobilem affirmaret1 non sine risu ingenti a populo acceptus4 #a4 ,alibi3 sanctis4 #b4 ,alibi3 ,numerici4 ,,coronaeus3 ,miror1 ,octavium superstitiones ,agarenorum1 misericordia potius1 quam risu dignae cum sint1 ipse acutissimi judicii ac doctrinae singularis1 probare potuisse eoque magis1 quo diutius ab illis dura servitute fuit oppressus4 ,,octavius3 ,me ,deus optimus maximus a piratis comprehensum in littore ,siciliae mercatori ,syriaco#a vendi passus est2 hic rursus ,paracadio#b me dedit1 qui ut religionis amantissimum ac litterarum studiosissimum me esse intellexerit#c1 de mea religione 7jam enim triennium#d captivus populari1 ,arabum linguae consueveram7#e percontari coepit4 ,ego cum ad singula capita responderem et in meam sententiam illum pertrahere conarer1 quo nihil ab immortali ,deo magis et melius mihi optandum judicabam1 ille contra tot ac tam multis rationibus urgebat1 ut ab argumentis1 quasi ab #agb aquis desertus#f in vado haererem2 tandem mihi libellum exhibuit arabica lingua a ,dominicano quodam christianae religionis desertore conscriptum pro defensione religionis ,ismalitarum4 ,quem ut legi et relegi1 in varias animi sententias distractus1 mirabar ab homine ,christiano1 et quidem ordinis praedicatorum1 ejurata majorum religione scribi potuisse4 ,ad extremum rationibus victus acquievi2 quod cum herus animadvertisset1 libertate me donavit1 quam ut plerique adipiscantur1 ,muhammedem amplecti solent et circumcidi se patiuntur4 #a4 ,alibi3 ,syriae4 #b4 ,alius3 ,paracactio4 #c4 ,alibi3 intellexerat4 #d4 ,alii3 tertium4 #e4 ,alii3 adsueveram4 #f4 ,alibi3 desolatus4 ,,fridericus3 ,audivi quondam eos1 qui antrum ,trophonium subirent1 saltare solitos1 ut#a qui a daemone in furorem agerentur1 quos amici cum revocare conarentur1 simulatque ingressi fuerant1 choreis sese admiscebant4 ,idem ,octavio contigisse videmus4 #a4 ,desiderantur haec septem sequentis verba in aliis codicibus4 ,,octavius3 ,omitto contumelias1 quibus ,muhammedis dignitas adversariorum obtrectationibus laceratur2 rem teneo1 h4e4 verum ac sincerum unius aeterni ,dei cultum4 ,,toralba3 ,si vera religio in puro aeterni ,dei cultu versatur1 naturae legem sufficere confido ad hominum#a salutem4 ,nec aliam religionem habuisse videmus antiquissimos humani generis principes ac parentes1 qui aurei seculi memoriam posteritati reliquerunt1 non docti1 sed facti1 non instituti1 sed imbuti ab ipsa natura1 a qua pietatis1 religionis1 integritatis ac virtutum omnium rivulos hauserunt et expresserunt4 ,id quod non solum omnibus omnium philosophorum sententiis probatum1 sed etiam oraculis1 si qua fides est oraculorum1 confirmatum videmus4 ,nam roganti ,m4 ,tullio1 quodnam vitae institutum sequeretur1 responsum est3 naturam sequi oportere4 ,quod ipsum ,paulus ad ,romanos#b scribens non obscure aut ambigue1 sed aperte confitetur3 ,gentes1 inquit1 quae lege vacant1 natura ipsa legitime vivunt1 quia tametsi legum tabulas nullas habent1 nihilominus edicta mentibus suis consignata circumferunt1 testificante conscientia ipsorum4 ,quibus verbis rectam rationem et naturae legem ad hominis#c salutem sufficere docet4 ,quae cum ita sint1 quid opus erat tot ac tam multis ritibus1 quibus obligantur ,judaei1 ,christiani1 ,agareni1 ,pagani8 ,hanc enim religionem omnium antiquissimam ac optimam esse confido4 #a4 ,alibi3 omnium4 #b4 cap #a1 #bj sqq4 #c4 ,alii3 hominum4 ,quae cum breviter perstrinxisset ,toralba1 silentium secutum est2 neque enim de religionibus1 quod quisque sentiret1 hactenus aperuerat1 praeter ,,salomonem1 publica auctoritate fretum#a1 qui tandem rupto silentio3 ,mei sensus1 inquit1 cum tuis1 ,toralba1 plane congruunt1 scilicet ea1 quae ad salutem pertinent1 naturae legibus omnia contineri2 atque his naturae legibus vixisse ,abelem1 ,henochum1 ,noachum#b1 ,abrahamum1 ,jobum#c1 ,isaacum1 #agc ,jacobum1 quos viros6 certe ipsius immortalis ,dei testimonio1 quo nec majus ullum1 nec gravius cogitari potest1 summam pietatis ac integritatis laudem adeptos4 ,neque enim circumcisio1 quae ,abrahamo et posteritati quasi tessera foederis data est1 necessaria fuit ad salutem1 sed ob id potissimum circumcidi jubemur1 ut a caeteris populis a ,deo selecti ac segregati videamur4 ,hanc autem naturae legem significare videtur ,deus ipse1 cum diceret3 ,benedicentur in semine ,abrahami omnes gentes1 eo quod obedierit voci meae nec unquam edicta mea legesque meas violarit#d4 ,atque lex a ,mose nulla lata est1 nisi quadringentesimo et trigesimo post anno4 ,caetera vero1 quae legibus ritualibus ac judiciariis continebantur1 sublato ,dei templo ac eversa republica ,hebraeorum antiquata fuere4 ,nam diserte prohibemur#e usquam terrarum pecudes mactare nisi eo loco1 quem nominatim ,deus designarat4 ,decalogus tantum#f ac circumcisio cum agno paschali ad sempiternam acceptorum beneficiorum memoriam a nobis usurpatur4 ,sic autem persuasum habeo1 nullam omnino religionem sine ritibus ac ceremoniis consistere posse1 nec opinor ullum majus arcanum habere religionem romanam tantae diuturnitatis1 quam rituum ac ceremoniarum tantam1 quanta cogitare potest#g1 multitudinem ac varietatem1 tum suavissimam canticorum ac organorum1 tum etiam vestium ac suppellectilis sacrae ac pretiosae#h pompam1 quae populum quasi spectaculo admirabile retineat suspensum4 ,ad quod#i enim ,deus vestitum ,aaronis pontificis maximi augusta quidem specie venerabilem fecisset8 aut cur tot sacrificiorum ritus1 tot lotiones1 tot exquisitas expiationes jussisset1 si plebis imperitae mentes cultu religionis obligari commodius arbitraretur8 ,multa quidem a ,judaeis ecclesia ,romana1 maximam tamen rituum partem a veteribus ,graecis et ,latinis accepit1 ut#aj etiamnum pelles hostiarum1 quibus ipsi sacrifici caput obvelabant1 a ,canonicis usurpari videmus2 et abrasiones verticis jam inde ab ,iside1 quae ,osiridis audita morte caput una cum ejus sacerdotibus abrasit1 forsitan originem traxerunt1 tum etiam populi dimissiones#aa peractis sacris1 quas appellabant1 tum aquae lustrales1 chori1 proterviae#ab1 theophaniae1 tensae1 fercula1 saltationes ac pulvinaria ,deorum4 #a4 ,alibi3 victum4 #b4 ,alii3 ,nomum4 #c4 ,deest in alio codice4 #d4 ,gen4 #bf1 #d4 #e4 ,deut4 #d1 #ai sqq4 #f4 ,alibi3 tamen4 #g4 ,alius3 posset4 #h4 ,alibi3 sacram et pretiosam4 #i4 ,alibi3 quid4 #aj4 ,deest in aliis codicibus4 #aa4 ,addit alius3 cum dicitur3 ,ite1 missa est4 #ab4 ,exod4 #ab4 ,,curtius3 ,haec pompa ,romanae religionis ludos potius theatrales ac spectacula veterum paganorum decet1 quam veram pietatem1 quae fucum respuit1 simulationem ac speciem abhorret1 nec quicquam fallacius est1 quam quod exterius speciosum apparet1 ut fucatae#a merces1 picti parietes1 fucati vultus4 ,et quemadmodum piscis ,tulis ac tigris bellua pereleganti colorum varietate cutim distinctam habent1 cum tamen nihil utraque animante crudelius sit3 ita quoque de religionibus judicandum1 quae ritibus tantum ac ceremoniis nituntur4 #a4 ,alii3 fucata4 #agd ,,salomo3 ,alter certe alterius ope carere non potest4 ,,octavius3 ,nihil a ,toralba1 parum etiam a ,salomone dissident ,ismalitae1 ac saepissime legislator in ,alcorano contestatur populos omnes1 ,abrahami legem profiteri#a et exequi1 scilicet purum unius aeterni ,dei cultum1 ab omni idololatria penitus alienum1 benignitatem adversus tenues1 infinitis locis justitiam in omnes4 ,hoc tantum interesse puto1 quod legislator ,hebraeorum cum praemia cultoribus suis proponeret1 duobus verbis rem absolvit3 hoc fac et vives2 ,ismalitarum vero legislator paradisum suum tot ac tam multis deliciis ac voluptatum fruendarum spe instruxit1 ut talibus illecebris etiam invitos et nolentes in officio retineret1 flagitiosos vero ab injuriosa et conscelerata vita1 suppliciorum immanium#b acerbitate proposita1 revocaret4 ,ritus autem ac necessarias tantum ceremonias1 nullas inutiles habemus1 nulla spectacula1 nullas picturas aut caelaturas1 quae populum a cultu et cogitatione rerum divinarum avertere queant4 ,lotionibus etiam frequentissimis utimur1 ut sordes etiam interiores saepius eluere condiscamus4 #a4 ,alibi3 confiteri4 #b4 ,desunt haec tria verba in aliis codicibus4 ,,toralba#a3 ,qui rituum multitudine plebem obruunt1 religionem in superstitionem convertunt2 qui autem omnes omnino resecant1 nae illi omnes religiones a stirpe evellunt1 non aliter ac vinitor ille1 qui a vicino superflua vitium#b secare doctus1 ut vites abundantius repullularent1 suas ipse solo tenus exsecuit4 ,idem iis contigisse videmus1 quos antiquae ,romanorum religionis piget1 brevi quoque novae pigebit1 nisi cum ritibus ac ceremoniis necessariis1 tum etiam praemiorum spe majore pontificibus ac sacerdotibus proposita1 optimum ac doctissimum quemque retinere conentur4 ,nihil autem accuratius divina lege praecipitur1 quam ut sacerdotibus ac ,levitis bonorum omnium decimae1 primitiae ac sacrificiorum legitima pars modis omnibus tribuatur4 ,sic enim ab ,hebraeorum sapientibus traditur1 frugum sterilitatem1 pecorum interitus ac inopiam extremam eos consequi1 qui sacerdotibus sua eripiant1 qui decimis fraudem faciant4 ,importate1 inquit ,deus apud prophetam#c1 decimas omnes in aedem#d meam1 ut subinde largitio fieri possit1 atque in eo ipso periculum facite et tentate me1 si non aperuero coeli fenestras omnes1 ut impleam vobis thesauros meos#e et affluentiam omnium bonorum3 increpabo devastatorem#f1 quo minus calamitatem et sterilitatem vestris agris inferat2 quo quidem arcano nullum ad opes comparandas majus esse potest4 #a4 ,alius3 ,,coronaeus4 #b4 ,deest alibi4 #c4 ,mal4 #c1 #aj sqq4 #d4 ,alibi3 domum4 #e4 ,alibi3 vos thesauris meis4 #f4 ,alius3 devoratorem4 ,,octavius3 ,illud#a ,muselmannis omnibus potissimum curae est1 ut sacrorum antistites opibus affluant1 idque ,muhammedes sapienter providit1 ne sacerdotum inopia rerum divinarum ac religionis afferat contemptum4 #a4 ,deest in aliis codicibus4 #age ,,curtius3 ,decuitne ,muhammedem1 qui se prophetam ferebat1 mendaciorum ferculis imperitos plebis animos inescare aut legem a ,gabriele sibi datam mentiri8 ,cum autem#a in ,alcorano scripserit#b1 virginem ,mariam matrem ,jesu esse ,mosis et ,aaronis sororem1 nimis pueriliter in historia mentitus est2 duobus enim annorum millibus ,maria soror ,mosis ante mortua erat1 quam ,maria mater ,jesu nasceretur4 ,quod autem ,agareni se ,deum aeternum colere praedicant et eundem adorare1 quem olim ,abrahamus1 in eo ipso a sua lege defecerunt1 quippe ,dei ac ,muhammedis laudes#c saepius cumulant1 sepulcra ,muhammedis ac ,nabissae religiose adorant ac donis ingentibus oblatis venerantur4 ,quid enim funestius1 quam quod ,muhammedes turpissima#d libidinum foeditate homines impuros ad suae religionis cultum pellicere modis omnibus tentavit8 aut quis corruptor publicus non sibi persuadeat1 pulchrum ac honestum esse in terris id1 quod in paradiso honestum esse docuit legislator8 et quidem ,leo ,afer1 qui1 ,mahomedis ejurata religione1 ,romanam amplexus est1 scribit1 quendam sectarium ,ianfarida#e in urbe ,cahira publice mulierem1 spectante populi corona1 constuprasse ac post amplexum cives mulieris istius vestimenta1 quasi divinitatem#f stupri contagione adepta fuissent1 summis digitis contacta exosculari coepisse1 maritum vero non tantum uxori et adultero gratulatum esse1 sed etiam festas epulas et ludos amicis cunctis concelebrasse4 ,quod mirum videri non debet1 cum talia praemia ,muhammedes suae religionis cultoribus proposuerit#g4 ,quodsi ,pythagoras ,homerum1 ,orpheum1 ,hesiodum apud inferos1 de arboribus suspensos1 a serpentibus jure torqueri dixit1 ac ,plato ipse a sua civitate ,homerum exegit1 quod ,deorum jurgia1 plagas1 lenocinia1 stupra1 caedes1 incestus turpiter finxisset1 quanto poena graviore dignus est ,muhammedes1 quod#h se prophetam et legislatorem et pietatis magistrum et religionum censorem profitetur#i8 #a4 ,alii3 enim4 #b4 ,alibi3 scripsisset4 #c4 ,desiderantur haec viginti verba in aliis codicibus4 #d4 ,alii3 turpissimarum4 #e4 ,alibi3 ,ibufaridae4 #f4 ,alii3 divinam4 #g4 ,azora #a et #ha4 #h4 ,alibi3 qui4 #i4 ,alii3 profiteatur1 vel3 profitebatur4 ,,salomo3 ,haec omnia non modo dictu foeda1 sed etiam exemplo perniciosa videntur1 scilicet hominibus turpia libidinum praemia proponere virtutis ac pietatis ergo1 ac falsis promissis imperitos1 contra quam deceat1 tractare#a1 cum ,deus optimus maximus promissa non tantum praestet1 sed etiam multo liberalius1 quam polliceatur#b2 impostores vero plura semper promittant1 quam efficere queant aut velint4 ,nam cum ,deus spopondisset1 virgam illius1 quam ad pontificem sibi delegerat1 germinaturam1 mox eadem virga protulit germina1 flores1 frondes1 fructus3 ita quoque cum suae legis cultoribus terram polliceretur1 coelestia praemia largitur2 cum vitam promittit1 non modo hanc1 sed etiam futuram multo meliorem donat4 ,sic ,onkelos ,chaldaeus interpres locum hunc3 ,qui pacta mea et judicia exequetur1 #agf vivet#c1 interpretatur de vita sempiterna4 ,illud perniciosius1 quod qui praemia ista libidinum fabulosa esse sciunt1 etiam supplicia#d proposita pro fabulis habent et in omne dedecus praecipites ruunt4 #a4 ,alii3 lactare4 #b4 ,alibi3 pollicebatur4 #c4 ,levit4 #ai4 ,exod4 #bj1 #ca4 ,deuter4 #ae4 ,ezech4 #b4 #d4 ,alibi3 sceleribus4 ,,octavius3 ,xenophontis et ,platonis sententia mihi valde probatur1 scilicet magistratibus ac medicis licere ac semper licuisse1 perinde ac nutricibus erga infantes1 mentiri1 his quidem salutis corporum ac rerum publicarum causa1 quanto magis animorum#a saluti modis omnibus consulendum8 ,demus certe ,muhammedem corporeas voluptates post hanc vitam promisisse his1 qui pudicitiam colerent1 quam ipse legislator in ,maria virgine1 in ,zacharia1 in ,johanne maximis laudibus pluribus ,alcorani locis commendavit1 adulteros vero sempiternis inferorum ignibus devovit#b4 ,sed quis non videt1 haec ab eo#c scripta fuisse1 ut omnes intelligerent1 eos1 qui sese turpium voluptatum blanditiis mancipassent#d1 praemiis aeternis ac beata vita carituros8 ,sic enim aperte declarat#e4 ,sed quoniam australes populi omnium maxime projecti sunt in ,venerem1 ,muhammedes illa praemia excogitavit1 ut homines etiam invitos pertraheret#f ad verum decus4 ,cum igitur illa sanxerit1 ut animas ab interitu servaret1 quid in eo genere tum peccavit1 quod veniam non mereatur8 aut quid aliud ,christus proposuit#g1 quam eos1 qui summa cum integritate vixerint1 beatissimam vitam in aeternis voluptatibus perfruendis adepturos8 ,quanquam non valde solliciti sint viri boni ac sapientes1 quanta sint virtutis ac pietatis praemia futura1 cum virtus per se ipsam maximum sibi praemium sit1 ac magnopere laudandus videatur1 qui nihil boni facit1 nulla proposita mercede4 ,omissis igitur virtutum praemiis1 omnes omnium religiones inquirite1 si ulla est usquam gentium aut antea#h exstitit unquam1 quae puriorem aeterni ,dei cultum doceat1 quae ab idolorum et creatarum rerum non modo cultu1 verum etiam adspectu et cogitatione longius discedat1 quam religio ,musulmannorum4 #a4 ,alibi3 animarum4 #b4 ,azora #gf4 #c4 ,alibi3 illo4 #d4 ,alius3 manciparent4 #e4 ,azora #a et #f1 #ea et #aag4 #f4 ,alibi3 protraheret4 #g4 ,alibi3 promisit4 #h4 ,alibi3 ulla4 ,,salomo3 ,quod ,ismalitae aeternum ,deum nec plures uno colunt1 hoc habent a lege divina1 nec decuit ,muhammedem1 novae#a legis specie1 quam ab angelo ,gabriele sibi datam mentitus est1 vera falsis1 turpia honestis miscere4 #a4 ,alibi3 nova4 ,,octavius3 ,necessariam fuisse legem ,muhammedis1 docuit eventus2 neque enim aliter ,asiae et ,africae populi de opinione illa deitatis1 quam de ,jove et ,christo conceperant1 deturbari potuissent1 nisi ,muhammedes ope divina id praestitisset1 ne deinceps homines ullam spem aut praesidium salutis in illius vita aut in hujus morte collocarent1 quem tamen mortuum esse negavit1 sed ,dei potestate hostium manibus ereptum4 ,his jactis fundamentis1 duo#a praesidia maxima stabiliendae religionis adjecit1 primum quod servitia #agg ad pileum vocavit1 libertate proposita iis omnibus1 qui se suamque disciplinam sequerentur1 alterum quod de sua lege#b disputari vetuit1 sed bellorum vastitate ac terrore poenarum sua jussa detrectantes compelli jussit#c4 ,itaque ,homarus1 ,muhammedis legatus1 ingenti servorum exercitu collecto1 praefectos urbium ac praesides ,arabiae1 ,syriae1 ,aegypti armis fregit1 ac brevi ,chaldaeorum ac ,persidis regiones#d invasit1 exustis omnibus paganorum et ,christianorum libris4 ,illud tamen arcanum adhibuit1 quod ,christianos quidem ad se pertraxit1 cum prophetam ,christum appellaret1 ,judaeos vero1 ,arianos1 ,nestorianos1 ,sabellianos pellexit1 cum ,christum negaret ,deum esse4 ,est enim ,arianorum sententia fundamentum religionis ,ismalitarum1 quoniam utrique virginis quidem filium et creaturam esse confitentur1 ,deum tamen esse negant#e4 ,quae ,arianorum sententia conciliis octo confirmata est1 scilicet quae ,tyri1 ,sardibus1 ,smyrnae1 ,mediolani1 ,seleuciae1 ,nicaeae1 ,tarsi coacta sunt1 ac potissimum synodo ,ariminensi1 qua sexcentorum pontificum concordibus animis ac sententiis ,arianam religionem comprobarunt4 ,clarius etiam ,nestorius1 qui ,mariam ,dei matrem esse aperte negavit4 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,alibi3 religione4 #c4 ,azora #b4 #c4 #f4 #d4 ,alibi3 legiones4 #e4 ,epiphanius contra ,arianos2 ,hilarius l4 #c4 de trinit4 ,,curtius3 ,si haereticorum inter se conspirantium multitudo synodus est appellanda1 quid obstat1 quominus ,epicuraeorum coetui ecclesias et concilia non liceat appellare8 ,at ne juris consulti quidem ullam societatem scelerum aut collegia flagitiosorum#a coire patiuntur1 quanto minus ,nestorianorum1 ,sabellianorum et ,arianorum nefariae conjurationes#b in ,deum concilia dici debent1 cum abrogaverint praecipuum fidei caput1 scilicet ,christi deitatem ac trium personarum in unius essentia trinitatem1 quam firmissimis innumerabilium conciliorum ac potissimum ,nicaenae synodi fundamentis stabilitam debemus tueri4 #a4 ,alibi3 flagitiorum4 #b4 ,alibi3 conciones4 ,,octavius3 ,christianae religionis antiquitatem--#a #a4 ,alii codices adjiciunt3 conspiciuntur4 ,hic ,,coronaeus1 cum ,octavium ad responsionem paratum prospiceret ac diutius de rebus gravissimis protracta disputatio fuisset1 coetum solvens3 ,post coenam caetera1 inquit1 ne ,octavium de possessione loquendi dejecisse videamur2 tum illud disseretur1 si placet1 an viro bono de religione aliter sentire liceat1 quam publice profiteatur8 ,ita1 salutati vicissim1 cum summa spe futurae disputationis discesserunt4 #agh ,,liber ,,quintus4 ,cum ad coenam singuli rediissent1 ego tragoediam ,octavii persequi jussus1 cum ad eum locum pervenissem1 quo ,soliman1 ,turcarum rex1 primogenitum ,mustapham fracta gula in interiore cubiculo coram ingenti exercitu ad ,prusiam#a coacto projici mandavit1 praeconis voce ad tubae sonitum altissime exclamante hoc carmen3 ,sit unus coeli imperator#b maximus1 ,sit unus terrae imperator praepotens2 consistere me jussit ,coronaeus1 qui quidem secundis#c mensis affabre ficta#d poma veris ita miscuerat1 ut acutissimus quisque#e posset falli4 #a4 ,alibi3 ,prassiam1 vel3 ,russiam4 #b4 ,alibi3 temperator4 #c4 ,alius3 sentiendi4 #d4 ,alius3 picta4 #e4 ,alibi3 quisquis4 ,,fridericus1 homo minime malus1 specie deceptus1 cum pomum fictum dentibus admovisset3 ,haud scio1 inquit1 an quisquam vestrm non falleretur4 ,quum caeteri propius intuentes admirati sunt tam artificiose ficta#a poma1 ut de arbore decerpta viderentur1 ,,coronaeus3 ,si oculorum sensus1 omnium acutissimus1 tam absurde fallitur in rebus levissimis1 qu#b fieri potest1 ut mens1 quae nihil nisi a sensibus habeat1 rerum arduarum ac sublimium scientiam certam nanciscatur8 #a4 ,alius3 facta4 #b4 ,alii3 quid4 ,,senamus3 ,didiceram ab ,aristotele#a1 sensus nunquam1 sed mentem saepe falli4 #a4 ,de anima #c1 #c4 ,,toralba3 ,et ab ,academicis1 opinor1 peccatur1 sensus semper falli ac nihil scire posse1 et ab ,aristotele1 quod sensus nunquam falli putat2 gravius#a tamen ab hoc1 quam ab illis1 quod mentibus nihil inesse affirmant1 quam quod a sensibus hauserint2 sed quoniam haec a nobis fusius disputata sunt in quaestione de anima1 nihil repetitione opus esse videtur4 #a4 ,alibi3 quamvis4 ,,curtius3 ,ars in hujus pomi fabrica 7quod intentis oculis intuebatur7 naturam aut vicisse aut certe exaequasse videtur4 ,,salomo3 ,ars quidem hominis1 natura vero ,dei radius est1 ac tantum abest1 ut ars naturam vincere et exaequare1 ut ne vix quidem imitari possit1 ac tametsi opificia1 signa picturae1 hominum oculos saepe fallunt1 mirabilius tamen est1 in eo genere bestias falli nunquam#a posse4 ,itaque cum regem ,salomonem regina ,sabae fallere conaretur1 vero ac ficto flore simul compositis1 rogavit1 uter verus esset8 ,princeps sapientissimus apes importare jussit1 quae ad verum florem repente advolarunt1 arte neglecta4 #a4 ,alibi3 non4 ,et cum nescio quid aliud in eam sententiam dixissent1 hymni modulatione immortali ,deo gratias egerunt4 #agi ,,fridericus1 quem fictio pomi pupugerat3 ,utinam1 inquit1 sic omnes1 qui falsa simulare ac vera dissimulare acutissime norunt1 tanta felicitate detegerentur4 ,,coronaeus3 ,rem omnium maximam optat ,fridericus1 quae tamen nec appetenda#a nobis et unius ,dei propria sit4 ,nam si omnes omnium voluntates et cogitationes omnibus paterent1 nec suam innocentiam boni contra vim improborum tueri nec de sceleratis justa supplicia sumi possent1 quia#b per leges humanas cogitationes flagitiosae poenam non patiuntur4 ,idcirco bonis improbi1 cogitationibus nudatis#c semper insidiarentur1 sceleratis vero boni nunquam4 ,itaque ,momus suo merito irrisus est1 quod cum naturam temere carperet1 tum vero fenestram in pectore fieri oportuisse contenderet1 ut animorum occultae latebrae ac intimi recessus explicarentur4 ,sed ut proverbio dicitur3 4 ,nam cum naturae parentem admirari ac laudare debuisset1 impie criminatur#d4 #a4 ,alibi3 expetenda4 #b4 ,alii3 qui1 vel3 quin4 #c4 ,deest in alio codice4 #d4 ,alibi2 debuissent 444 criminantur4 ,,curtius3 ,at illud quanti est1 quod nudatis consiliis scelera praeoccuparentur8 ,,senamus3 ,ne ,deus quidem1 qui omnes hominum cogitationes percipit mente ac suscepta parricidia prospicit1 prius punienda judicat1 quam ad exitum ea perducantur1 contra quam ,isocrates#a ac ,tiro ,tullius fieri oportere putabant1 ne supplicio poenitentiam cogitationis impiae praevertisse putaretur#b4 #a4 ,contra ,lochiten2 ,tiro apud ,gellium c4 #bi4 #b4 ,alii3 quaeremur4 ,,toralba3 ,ego quidem non1 si possim1 aliorum sensus aperire velim1 sed illud optem1 ut nemo aliud sentiat et aliud obloquatur1 nisi id alterius commodo fiat1 ut superius ab ,octavio dictum est1 laudabile semper fuisse1 salutaribus uti mendaciis4 ,,fridericus3 ,ita quidem homines hominum causa de rebus publicis ac privatis statuunt1 sed cum ,deus singulas mentes altissime#a scrutetur1 mirum tamen1 plerosque#b adire templa1 sacra facere1 vota verbo tenus concipere ac reddere1 contra quam sentiant ac velint2 ac de his quidem#c ,deus apud ,esaiam#d2 ,populus hic1 inquit1 labiis suis glorificat me1 cor autem ejus longe est a me4 #a4 ,alibi3 artissime vel3 accuratissime4 #b4 ,alibi3 plures4 #c4 ,alibi3 quondam4 #d4 ,jesaiae #bi1 #ac4 ,,senamus3 ,quoniam ,fridericus in quaestionem a ,coronaeo propositam ingressus1 ut accuratius discutiatur3 an viro bono de religionibus aliter sentire liceat1 quam publice profiteatur1 distinctione opus esse opinor4 ,nam theologorum fere omnium summa consensione nihil aliud est religio1 quam aversio a creatura ad purum unius ,dei#a cultum1 impietas vero aversio a creatoris cultu ad creaturas2 verius opinor1 quam ,aristoteles1 qui religionem #ahj definit #b 4 ,et pauci admodum reperiuntur1 qui sine ullo bonorum1 famae1 capitis metu publice et privatim1 ubi terrarum fuerint1 ,deum aeternum colant1 quos ordine primo collocare possumus4 ,secundum genus est eorum1 qui privatim ,deum aeternum amplectuntur ac publica idolorum templa fugiunt4 ,tertium genus est eorum1 qui hostium captivi idolorum ac daemonum templa supplicii metu adeunt1 nihilominus tamen intimis animorum sensibus ,deum aeternum contestantur1 sese ab omni idololatria mentem alienam ac puram retinere1 secuti ,jeremiae#d consilium in iis litteris1 quas ad cives ,babylonem adductos scripsit1 quos graviter cohortatur1 ut cum ante idola procidere cogerentur1 animis tamen et mentibus ,deum aeternum adorent4 ,quartum genus est eorum1 qui nec hostium captivi sunt1 nec pericula capitis adire coguntur1 sed opibus1 honoribus1 liberis aucti#e1 publica idolorum fana subeunt1 ne opes deserere aut exulare necesse habeant1 privatis tamen precibus ac votis ,deum aeternum venerantur et pro statuis procidentes eundem suae puritatis testem appellant ac precantur ab immortali ,deo1 ne vis illa sibi fraudi sit4 ,quintum genus est eorum1 qui1 falsa religione1 quam opinantur veram esse1 altius imbuti1 aliorum templa1 quae profana putant1 refugiunt ac privatis domesticisque ,diis inserviunt4 ,sextum genus est eorum1 qui privatos#f ,deos et falsam religionem1 quam habent pro vera1 privatim et publice sine metu amplectuntur4 ,septimum est eorum1 qui dubitant1 verane sit an falsa opinio1 quam sectantur1 in ea tamen instituti publice ac privatim acquiescunt1 ambigua spe salutis4 ,octavum genus est eorum1 qui quam veram religionem putant1 ob id tantum sectantur1 ut pietatis opinione tutius fallere possint4 ,nonum genus est maleficorum et sortilegorum1 qui cum in ipsis templis adoraturi procumbant1 ,deum illum1 quem rerum existimant1 mentibus ac verbis tacitis impie detestantur et privatim#g daemonibus#h humanas hostias mactant1 aut si de religionibus statuendi potestatem habent1 sacrorum majestatem ac venerationem omni genere foeditatum conspurcant1 ut qui ,bahalis ,peori sacra instituerunt1 pudenda impudentissime revelare cogebantur#i ac stercoribus religionis speciem funestare1 nec minus turpiter1 qui1 ad sagarum ,pythiacarum pudenda auribus admotis1 oracula excipiebant4 ,decimum genus est eorum1 qui nullam omnino religionem1 aut religionis speciem curant aut inquirunt1 sed bestiarum in modum cupiditatibus ac libidini obsequuntur4 ,quorum#aj teterrimi non satis habent omnem ex animo religionem et religionis speciem exuisse1 verum etiam omnes omnium religiones privatim et publice irridere4 ,ex quibus planum fit1 septem esse religiosorum hominum genera1 quos amplecti soleo1 quatuor vero ,atheorum appellatione usurpare possumus1 alios aliis deteriores4 #a4 ,alibi additur2 creatoris4 #b4 ,alibi3 1 vel 4 #c4 ,post librum ,baruch1 in epistola ad ,judaeos in ,babylonia4 #d4 ,alibi3 adjuti4 #e4 ,alii3 patrios4 #f4 ,alius3 privatis4 #g4 ,alibi3 daemoniis4 #h4 ,alibi3 cogebant4 #i4 ,alius3 omnium4 #aha ,,octavius3 ,cui publice sine metu capitis ac bonorum non licet1 ,deum aeternum colere1 hunc tamen ante aras daemonum ac idolorum procidentem mente pura ,deum adorare posse1 judicavit ,jeremias#a1 cujus sententiam quis audeat aut velit aut possit improbare8 #a4 ,epist4 ad cives in ,babylone4 ,,curtius3 ,mihi profecto probari non potest eorum simulatio1 qui corpore quidem statuas1 mente vero ,deum adorare se posse arbitrantur2 id enim si licuisset1 cur ,paulus contra sentiens3 ,corde1 inquit1 creditur ad justitiam1 ore autem fit confessio ad salutem4 ,qui aliter faciunt1 hos ,tertullianus appellans3 negat1 inquit1 quisquis#a dissimulat4 #a4 ,alibi3 quicquid4 ,,octavius3 ,multa quidem probantur1 plura#a improbantur1 caetera nec probantur nec improbantur1 sed quodammodo excusantur1 ut quae vi et metu fiunt4 #a4 ,alibi3 multa4 ,,curtius3 ,ita forsitan#a apud judices metus verberum aut gravioris cruciatus4 #a4 ,alibi3 quidem4 ,,octavius3 ,tune igitur1 ,curti1 ,deum acerbiorem arbitrare1 quam humanos judices8 ,,fridericus3 ,ut sit excusatio#a metui cruciatus#b1 quo minus clara1 voce quis ,deum aeternum profiteatur1 non video tamen1 ut quisquam excusandus sit1 quod ante ,dianae aut alterius virginis statuam procumbat1 ne opibus aut#c honoribus cariturus sit1 modo patriam deserere liceat1 ut licuit ,abrahamo1 qui ne ad siderum cultum adigeretur1 sedes patrias jussu divino mutavit4 ,alioquin non video1 quibusnam rationibus oraculum illud divinae vocis effugere possimus#d3 ,qui me confitetur coram hominibus1 confitebor et ego eum coram patre meo1 qui in coelis est4 ,itaque ,christiani veteres1 qui ,juliani ,augusti fraude sacra daemonibus fecerant1 a suis pontificibus admoniti ac poenitentia fracti1 publice exclamabant#e3 ,nos animo ,christiani sumus ac fuimus1 ,christe servator1 fidem tibi non fregimus4 #a4 ,alibi3 ,ut sic excusatur4 #b4 ,alibi3 cruciatuum4 #c4 ,alibi3 et4 #d4 ,matth4 #aj1 #cb4 #e4 ,epiphanius lib4 ,,iii4 ,,octavius3 ,si fidem ista ratione non fregerant1 errore decepti1 nihil erat1 quamobrem errorem deprecarentur aut precarentur veniam1 cum qui errant1 nullam praebeant assensionem#a4 #a4 ,alibi3 assentationem4 ,,curtius3 ,est apud ,originem#a gravis et acerba reprehensio in eos1 qui quod mentibus de ,christo sentirent1 id ipsum verbo negarent4 ,tales hypocritas ,deus apud#b ,heliam hac ratione refellit#c3 ,reliqui mihi #gjjj virorum etc4 ,haec verba non ad mentem#d1 sed ad corpora referri1 quis non videt8 ,quodsi veteres#e ,apollinis1 ,dianae1 ,jovis aeditui clara voce atheos1 ,epicuraeos 7addit ,lucianus etiam ,christianos7 compellebant#f1 ut ex eorum templis excederent1 quanto id verius in templo ,dei fieri oportet8 #a4 ,contra ,celsum4 #b4 ,alius3 ad4 #c4 #d ,regum #ag sqq4 #d4 ,alibi3 mentes4 #e4 ,alii3 ,veneris4 #f4 ,alii3 compellebat vel3 compellabant4 #ahb ,,octavius3 ,duobus propositis incommodis majus est declinandum1 summo sapientum omnium consensu4 ,grave quidem est homini prudenti ac religioso1 ante simulacra inania procidere1 osculari1 donis amplificare1 tametsi mens adorantis sit aeterno ,deo conjuncta2 gravius tamen1 impietatis labes aeternas subire et ab omni religione desertum videri1 si sacra publica deseras2 gravissimum1 exemplo pernicioso caeteros contemtu publicae religionis ad omne genus impietatis#a arcessere4 ,haec igitur incommoda prius declinanda sunt1 quam illa4 ,neque enim cuique licet1 uxorem1 liberos1 parentes1 familiam secum abducere#b1 et ut liceat1 longissimas tamen regiones peragrare necesse est1 ut populum vera religione utentem reperias#c4 ,moses quidem#d ac ,jeremias#e animo supplicia percipiebant1 quae ,israelitisimpendebant1 ac futurum#f perspexerunt1 ut captivi ad hostes abducti lapides ac ligna inviti adorarent1 quia#g prae vero ,deo idola maluissent1 ut per quae quisque peccat1 per ea ipsa puniatur4 ,id tamen singulare adversus idololatriam#h ,deus ipse amuletum dederat1 ut animos ad se converterent1 cum statuis inservire cogerentur1 seque propitium illis fore testatus est4 #a4 ,alius3 impietatum4 #b4 ,alibi3 ducere4 #c4 ,alibi3 reperiat4 #d4 ,deuteron4 #bh4 #e4 ,jeremiae #af4 #f4 ,alibi3 futura4 #g4 ,alii3 qui vel3 quod4 #h4 ,alibi3 idololatras4 ,,curtius3 ,ad servos et captivos haec oratio pertinet1 vel ad eos1 qui carceribus1 vinculis1 verberibus ad impios cultus adiguntur1 ut#a quidem ,albuguerii1 proregis apud ,indos orientales1 crudelitas singularis denotatur1 quod ,christianorum1 qui ad ,muhammedem#b inviti defecerant#c1 dextras manus ac pollices sinistros1 nares et auriculas amputari jussit4 ,sed haec ad eos non pertinent1 quibus alio emigrare fas est4 #a4 ,alibi3 et4 #b4 ,alius3 ,muhammedanos4 #c4 ,alius3 defecerunt4 ,,octavius3 ,at licuit ,namo principi emigrare1 noluit tamen1 qui tamen ab ,elisaeo propheta excusatur#a4 ,is enim lepra curatus vovit1 se deinceps aeterno ,deo sacra facturum4 ,si tamen1 inquit1 rex ,syriae humeris meis innixus sacrificet#b ,deo ,rimmoni1 propitius mihi sis4 ,ad quem ,elisaeus3 ,vade1 inquit1 in pace6 ,quibus verbis perspicuum fit1 etiam illum1 qui opibus ac divitiis affluens sine ullo periculi metu contiguam ,syriae ,palaestinam evadere poterat1 ut libere ,deo sacra facere liceret1 excusari tamen4 ,neque enim1 opinor1 ,deus ,abrahamum patriam deserere jussit1 ne sideribus servire compelleretur1 sed ut adversariorum insidiis liberaretur4 #a4 #b 7#d7 ,regum #e1 #bj sqq4 #b4 ,alius3 significet2 alius3 sacrificaverit4 ,,fridericus3 ,ego illum1 qui corpore et publice ante aras ac statuas mortuorum procumbit1 etiamsi ,deum pura mente adoret1 non minus peccare statuo1 quam si omni religione deserta ,atheus censeretur1 quoniam imperitos abducit a vero ,dei cultu4 ,,coronaeus3 ,superstitio1 quantacumque sit1 quovis atheismo tolerabilior est2 nam qui superstitione aliqua obligatur hunc numinis metus in officio quodammodo ac naturae legibus continet1 atheum vero1 qui nihil nisi #ahc testem metuit aut judicem1 ad omnia scelera proclivi lapsu ruere oportet4 ,ac tametsi actionum humanarum praestantiam sapientissimus quisque non solum finibus ipsis metitur1 verum etiam omnibus partibus et causis1 scilicet efficiente1 subjecto1 forma1 fine1 summam tamen omnium actionum ac praecipiam causam ipso fine dijudicat#a4 #a4 ,petrus ,lombardus ex ,augustino libro #b4 sent4 #a4 qu4 #a4 ,thomas in secunda secundae q4 #ae4 et canon4 ministr4 #bc4 qu4 #e41 ubi intentio mala reddit opus malum1 quod alioquin bonum fuisset1 et #ae qu4 #f4 cap4 #ea3 ,si sacerdotibus4 ,,curtius3 ,quid igitur fiet sacris litteris1 quae toties ac tam saepe hypocrisin abominantur8#a #a4 ,job4 #h4 #ac4 #ae4 #ag4 #bj4 #bg4 #cd4 ,jesai4 #i et #cc4 ,matth4 #f4 #g4 #ae4 #bb4 #bc et #bd4 ,luc4 #ab4 #ac4 ,jer4 #i4 ,ezech4 #cc4 ,mal4 #c4 #b ,regum #ae4 ,,octavius3 ,ita quidem abominantur eos1 qui labiis ,deum1 non mente colunt1 quod pietatis ac justitiae speciem immanibus flagitiis praetendunt4 ,at is qui genibus advolutus1 ante idola procumbit ac nihilo secius mente sincera ,deum veneratur1 longissime abest ab hypocritarum perniciosa simulatione4 ,,salomo3 ,probabili certe argumento utitur ,coronaeus1 vir non modo 1 sed etiam 1 quo superstitionem1 quantacunque sit1 quovis atheismo judicat tolerabiliorem4 ,videtur tamen atheus1 qui ,deum penitus ejuravit et ex animo ejecit1 minus peccare1 quam qui illum cum rebus creatis conjungit eodem cultu1 quia minus peccat servus fugitivus aut miles desertor1 quam qui obsequium domino et imperatori suo contumeliose praestat4 ,quin etiam gravius peccatur ab iis1 qui aeternum ac verum ,deum cum falso cultus honore communicato copulant1 quam qui hunc ab illo disjungunt1 et veri ,dei veneratione deserta inserviunt iis1 quos sibi erroris opinione ,deos finxerunt4 ,et quemadmodum uxor poenis capitalibus obligatur#a1 quae legitimum thorum1 adulterio commisso1 conspurcaverit1 meretrix non item1 quia maritum1 quem nullum habet1 fraudare#b non potest3 ita1 duobus superstitiosorum hominum generibus propositis1 alteri quidem ingrati1 qui#c verum ,deum non exquirunt#d1 alteri#e contumeliosi1 qui quidem aeternum ac solum ,deum agnoscunt1 eundem tamen insigni contumelia non dubitant societatis impurissimorum daemonum vel statuarum contubernio violare4 ,contumelias autem acerbius1 quam injurias ferre solent ii1 qui nullam suae dignitatis et gloriae curam habent2 at immortali ,deo suae gloriae decus quanti sit1 indicat illa obtestatio apud ,jesaiam3 ,cui1 inquit#f1 me exaequavistis1 aut cujus similem fecistis8 ,vivo ego1 si meos honores cuiquam impertiar8 ,et quidem impios ,deus saepe execratur1 saepius tamen eos1 qui se cum diis peregrinis#g communi caeterorum obsequio conjunxerunt1 supra modum zelotypia commotus abominatur4 ,et quoties agit de jure suae majestatis1 #ahd agit autem#h saepissime1 supra homines et supra ,deos hominum#i fictos et supra quicquid est1 quod hujus mundi ambitu comprehensum videmus1 ut in altissimo imperii et honoris culmine collocatus1 caetera fluxa ac caduca longissime infra se despiciens1 pro nihilo esse et ex nihilo creata et ad nihilum recasura#aj testatur4 #a4 ,numerorum #bj1 #aj4 #b4 ,alibi3 foedare4 #c4 ,alibi3 quod4 #d4 ,alibi3 cognoscunt vel3 agnoscunt4 #e4 ,alius3 aliter4 #f4 ,jesaiae #df1 #i sq4 #g4 ,deest in alio codice4 #h4 ,alibi3 enim4 #i4 ,addunt alii3 inani opinione4 #aj4 ,alibi3 evasura4 ,,octavius3 ,non dubito1 illum1 capitaliori fraude obligari1 qui sciens1 prudens creatorem cum creatura#a honoris communicatione conjungit1 quam qui ,deos fictiles una cum vero ,deo plane rejicit4 ,et quidem#b mallem diceres1 ,octavium nunquam exstitisse aut abs te1 ,coronaee1 qui singulari amore me amplecteris1 repudiari1 quam furiosum1 petulantem1 iracundum1 impium dici ac talium hominum contubernio copulari4 ,sic quoque praestat1 ,deum non esse1 mentiri1 quam aut mortalem aut corporeum arbitrari aut cum sanctis#c illum eodem cultu1 iisdem sacris1 eadem ara consecrare#d4 ,sed qui statuas ac sidera pro ,diis habent1 vel angelos ac divorum mentes iisdem sacris cum aeterno ,deo conjungunt1 etsi non recte faciunt1 attamen in eo sunt1 ut quodammodo excusationem mereantur1 cum integra mente et animo1 recta conscientia1 sic a pontificibus instituti1 sic docti1 sic imbuti1 numen#e sibi cognatum et cognitum colant4 #a4 ,alibi3 creaturam cum creatore4 #b4 ,alius3 plane4 #c4 ,alibi3 cum his4 #d4 ,alii3 consociare4 #e4 ,alibi3 mundum4 ,,salomo3 ,agnosco1 rectam illam animi conscientiam ,deo non ingratam esse4 ,argumento est1 quod lege divina capite plectatur#a et is qui quem ,deum esse putabat1 verbo violavit1 et qui aeternum ,dei nomen minus diserte pronunciavit#b4 ,vocem enim i4e4 ,deum tuum distinxit a nomine sanctissimo 1 quo ,deus aeternus significatur1 et utrumque#c ab utroque segregatur1 quod arcanum latet imperitos linguae sanctae4 ,ex quo sequitur etiam1 aeterno ,deo non#d ingratum esse cultum1 qui fictili#e ,deo exhibetur bona fide4 ,itaque videmus#f ,abrahamum1 ,isaacum1 ,jacobum1 ,josuam foedera cum paganis idolorum cultoribus ferientes1 jurejurando ,deorum suorum illos obligasse1 ut non minus peccare videretur1 quod#g ,deos fictiles1 quam qui ,deum aeternum pejurio violarent4 #a4 ,alius3 plectitur4 #b4 ,levit4 #bd4--;,alibi3 pronunciant vel3 enunciaverit4 #c4 ,addunt alii3 caput4 #d4 ,deest in aliis codicibus4 #e4 ,alibi3 futili4 #f4 ,genes4 #cg1 #ca4 ,josuae #i4 #g4 ,alii3 qui4 ,,octavius3 ,est apud ,aristotelem#a memorabilis historia3 si quis in charta jusjurandum scripsisset1 illamque in fontem ,palicorum#b jecisset#c1 si pejeratum esset1 charta fundum petebat1 et qui perjurio sese obligarat1 brevi moriebatur4 #a4 4 #b4 ,alii3 ,palisorum1 vel3 ,palyrum4 #c4 ,alius3 conjecisset4 ,,salomo3 ,si peccatur ab eo1 qui1 quem ,deum putabat1 eundem perjurio contumeliose afficit1 etiam si ,deus non sit1 consequens est1 ,deo non ingratos esse honores1 qui errore justo ac bona fide ,diis fictilibus exhibentur4 #ahe ,,curtius3 ,quis errore justo#a se tueri potest1 ut dominum servo1 regem subdito1 creaturam creatori cultu anteferat aut conferat8 #a4 ,alius3 decore1 juste4 ,,octavius3 ,veteres populi1 paucis admodum exceptis1 aut peregrina numina coluerunt1 aut cum ,deo conjugarunt#a1 quin etiam illi ipsi1 qui in ,samariam jussu regis ,assyrianorum#b venerant#c1 ,deo aeterno simul ac ,diis patriis sacrificabant2 justo quidem errore1 cum ita instituti#d essent ac a suis pontificibus imbuti1 ac si aliter fecissent1 quam a pontificibus praescriptum esset1 impietate se ipsos obligare#e viderentur1 quoniam pontifices ubique religionis sunt judices1 ut ,l4 ,lucullus pontifex in senatu disserebat#f4 ,nec divina lex cuiquam judicia religionum praeterquam pontificibus et ordini ,levitico#g tribuit1 tametsi violatae religionis supplicia quoque ac caeteris irrogari velit4 #a4 ,alibi3 combinarunt4 #b4 ,alii3 ,assyriorum4 #c4 #b ,regum #ag4 #d4 ,alibi3 instructi4 #e4 ,alibi3 commaculare4 #f4 ,cicero ad ,atticum l4 #d4 #g4 ,deuteron4 #bb4 ,,fridericus3 ,quid igitur ,christus1 cum diceret#a3 ,eum qui domini jussa mente#b percepit ac plane intellexit1 si minus exequatur1 gravissimis plagis vapulaturum1 cum vero qui penitus ignoravit#c1 minus quidem1 sed vapulaturum tamen et ignorantem simul cum ignorantia ac inscitia periturum8 #a4 ,lucae #ab1 #dg sq4 #b4 ,deest in alio codice1 qui legit3 percipit4 #c4 ,alibi3 ignoraverit4 ,,octavius3 ,profecto verberibus dignus non modo is1 qui domini jussa1 quae exequi poterat1 contemsit1 sed etiam is1 qui non exsequitur1 non tamen is1 qui nec scire poterat et suorum pontificum culpa#a in fraudem impulsus est1 cum ,dei sui voluntatem ac jussa diligentissime exquireret#b4 ,at pontifices1 sacerdotes1 episcopi1 ministri religionum ac sacrorum interpretes ,dei voluntatem ignaris ac imperitis litterarum omnium hanc esse interpretantur ac persuadent1 ut non solum aeterno ,deo1 sed etiam ,apollini1 ,dianae1 ,virgini1 ,palladi1 ,angelis1 daemonibus1 statuis hominum ac bestiarum1 cadaveribus et cineribus sacra faciant4 ,hanc igitur illiteratorum et agrestium hominum imperitiam quis accuset8 aut quis poenas mereri putet8 quis potius non reprehendat#c eorum pervicaciam ac superbiam1 qui pontificibus ac sacerdotibus non acquieverunt8 cum lege divina#d sanctissime caveatur1 eos1 qui pontificis magni decretis non paruerint1 capite puniendos4 #a4 ,alii3 causa4 #b4 #a ,corinth4 #ad4 #c4 ,alibi3 reprehendet4 #d4 ,deuteron4 #ag4 ,,senamus3 ,ego quidem sic existimo1 eos1 qui pontificum suorum auctoritate freti ac jussis obsequentes1 statuas vel ossa putrida pro ,deo coluerunt1 bona fide semper excusari4 ,,salomo3 ,divina lex#a pontifices ac sacerdotes tantae eruditionis ac sapientiae esse voluit1 ut nullam erroris praetexerent excusationem1 quoties de jure divino quaereretur1 cum tamen caeteros non modo universos1 #ahf sed etiam singulos ipsumque populi totius principem errore peccantes semper excuset4 #a4 ,levit4 #e4 ,,toralba3 ,justum errorem justa excusatione purgari non dubito1 litterarum etiam atque eruditionis expertes1 qui#a in majorum suorum institutis ac pontificum suorum decretis acquiescant1 justam erroris causam habere1 non tamen litteratos ac potissimum eos1 qui doctrina rerum naturalium imbuti fuerunt1 a qua quidem certissimas de unius ,dei natura1 potentia1 bonitate notiones elicere potuissent1 uti etiamnum ,paulus ipse aperte declarat4 #a4 ,alibi3 quod4 ,,salomo3 ,praeclara quidem vis naturae est1 hominum mentibus insita1 quae illos ad pietatem1 justitiam1 virtutes omnes exsuscitat3 sed ut divinam sententiam assequatur1 nisi ,deus ipsos afflaverit#a1 non magis fieri potest1 quam inclusa tabula#b1 docta manu picta atque elegante colorum varietate distincta videri1 sed oportebit perspicuo lumine illustrari4 ,ita#c ,moses coacta populi concione declaravit#d1 cum diceret3 ,non dederat hactenus vobis ,deus cor ad intelligendum1 nec oculos ad intuendum1 nec aures ad audiendum1 annos tamen quadraginta populum ab ,aegypto per desertissimas regionum vastitates reduxerat#e in ,palaestinam cum ingentibus ac stupendis rerum admirabilium#f prodigiis ac portentis4 ,interdum ,deus homines ita excoecari patitur1 ut etiamsi rerum omnium magnarum scientiam adepti sint1 nunquam ,dei cognitione ac vera religione fruantur1 quoniam ingenii acumine ac subtilitate elati feruntur atque arroganti supercilio divinam sapientiam#g suo studio se assequi posse confidunt4 ,job#h vero aperte confitetur1 nec in aquis1 nec in terris1 nec in daemonibus1 quos volucres appellat1 sapientiam inesse1 sed solius immortalis ,dei munere et concessu tribui ad eamque assequendam lucernam divinam sibi praeluxisse4 #a4 ,alibi3 afflavit4 #b4 ,alius3 inclusae tabulae 444 distinctae 444 pictae4 #c4 ,alius3 ,id autem4 #d4 ,deuteron4 #bi1 #d sqq4 #e4 ,alius3 deduxerat4 #f4 ,alibi3 imo admirabilibus4 #g4 ,alibi3 divina4 #h4 ,jobi #bi sq4 ,,toralba3 ,istud quidem assentior1 non tantam naturae esse vim ac potestatem1 ut sine ope ac luce divina consummatam illam rerum divinarum sapientiam assequatur4 ,videmus enim ,aristotelem1 qui veterum omnium philosophorum fontes exhauserat#a1 multa quidem argute et ordine decente scripsisse1 rerum vero divinarum scientiam nullam habuisse#b1 ut supra perspicue demonstratum est#c1 ,platonem vero1 qui ab ,aristotele argutiarum subtilitate superatur1 multo certiores de ,deo deque mortalium animarum vi ac potestate comprehensiones habuisse1 quas sine divina luce nunquam potuisset adipisci4 ,nam cum in ipso ineuntis aetatis flore ,phaedonem scripsisset3 ,libenter1 inquit1 mentis#d illius aeternae praestantiam ac naturam didicissem1 sed neque per me ipsum intelligere1 neque ab alio audire poteram4 ,quibus autem ritibus ,deus homini colendus sit1 qui doceat1 fore #ahg neminem confitetur#e1 nisi ,deus ipse ducem se praebeat4 ,id autem appellat rem omnium maximam ac praecipuam1 4 ,cui congruit illud ,arriani ad ,epictetum3 ,nos a ,deo per angelum de rebus maximis ac pulcherrimis admoneri1 4 ,idem paulo post3 ,memento aeterni ,dei illumque adjutorem appella3 1 4 ,quid ,jamblichus8 ,certum est1 ea sola fieri oportere1 quibus ipse ,deus delectatur1 quae assequi nemo potest1 nisi aut ,deum ipsum audierit aut arte quadam divina sibi illud comparaverit4 #a4 ,alii3 exhauserit4 #b4 ,alius3 hausisse4 #c4 ,alibi3 fuit4 #d4 ,alius3 mortis4 #e4 ,alibi3 fere neminem esse confitetur4 ,,salomo3 ,quo quisque ,deum accedit propius ac ardentius amat et metuit1 eo lux illi salutaris copiosius affulget1 quam ,aristoteli defuisse quis miretur1 cum vix unquam ,dei meminerit1 cui etiam illudit1 cum animal vocat aut negat justum esse1 fortem1 prudentem1 sapientem1 inanissimis#a sophismatum argutiis confisus4 ,quid autem capitalius quam arbitrari1 eum1 a quo sapientia1 prudentia1 justitia1 virtutes omnes oriantur1 iisdem ipsum carere8#b ,idem libro decimo quarto 7nam duo posteriores ,arabum beneficio in latinum redierunt71 ubi praecipuum erat de ,deo argumentum#c nihil usquam nisi libri decimi primi capite postremo1 idque tam breviter1 ut rem praeteriisse potius1 quam attigisse videatur4 ,plato saepissime#d de ,deo vero1 nec tamen aliter1 quam summa cum veneratione ac numinis metu scribit et in contemptores#e ,dei supra modum excandescit1 illud autem frequenter usurpare solet3 si ,deus velit1 aut ubi ,deo collibuerit1 vel 4 ,denique ,deum solum bonum persuasum esse habet in eoque virtutes omnes 4 ,quis ergo tantam sapientiam ac numinis claritatem in eo fuisse dubitet1 qui ,deo et cui ,deus tam carus exstiterit8#f #a4 ,addit alius3 ac levissimis4 #b4 ,aristoteles lib4 #ad ,metaphys4 #c4 ,alibi3 argumentari4 #d4 ,in ,timaeo1 in ,phaedone1 in ,alcibiade1 in ,theage4 #e4 ,alibi3 contemplatione1 vel3 contemplationibus4 #f4 ,alius3 extitit4 ,,senamus3 ,sed ,platonem#a tametsi de ,deo tam praeclare scriberet ac sentiret1 ,apollini1 ,palladi caeterisque diis populorum sacra fecisse ac sacris interfuisse videmus1 etsi litteris secretioribus amicos ad unius ,dei aeterni cultum et cognitionem cohortaretur4 #a4 ,ep4 #g ad ,dionem4 ,,salomo3 ,mirum videri debet nemini1 si ,platoni divina lux abundantius1 quam caeteris philosophis affulsit1 cum tanta veneratione scriptis omnibus ,deum persequeretur#a1 ut eum ,numenius ,academicus ,mosen ,atticum appellare non dubitarit4 ,at noster legislator aeque ac ,salomo non semel admonuere1 ,deum ab iis inveniri1 qui toto mentis impetu feruntur in ejus investigationem ac venerationem2 et quidem me de ,deo disserentem metus invadit cogitantem1 nihil ab hominum oratione1 nihil a mente proficisci1 quod tantae majestati congruere possit1 seu sententiarum seu verborum ponderibus #ahh res exigatur4 ,et ut sit aliquis ea religione ac naturae bonitate1 ut toto animi conatu in ,dei amorem rapiatur1 ut etiam orationis ubertate ac verborum luminibus ,dei laudes exornare1 ut omnia ejus gesta1 judicia1 leges rerumque omnium mirabilem procurationem sermonis copia complecti1 ut illius vim infinitam1 potestatem1 sapientiam cogitatione1 verbis1 scriptis prosequi possit1 ut denique tanti numinis majestatem omnibus ad intuendum proponat1 frustra tamen se torqueat1 nisi ,deus ipse afflaverit#b aures et mentes auditorum4 #a4 ,alius3 prosequeretur4 #b4 ,alii3 afflavit1 vel3 affluxit4 ,,coronaeus3 ,demus igitur operam1 ut qui amore ac necessitate studiorum unum et idem esse videmur1 unum et idem de rebus divinis sentiamus1 ut tandem praepotenti optimoque rerum omnium conditori similes fiamus4 ,nam in eo videtur ,plato summum hominis extremumque bonum posuisse4 ,,curtius3 ,eadem est ,christi et acutissimi cujusdam theologi#a sententia3 ,ei1 inquit1 cum apparuerit1 similes ei erimus4 #a4 ,joh4 #c4 #g4 #h4 #i4 ,acta #ad4 ,calvini institut4 ,,salomo3 ,non video1 cur in eo summi hominis bonum constituere debeamus1 cum nihil creatori cum creatura simile ac commune esse universim#a possit1 ut ,r4 ,moses non semel admonuit1 sed verius est1 extremum hominis bonum in aeterni ,dei fruitione versari4 ,satiabor1 inquit ,david#b1 cum apparuerit gloria tua4 #a4 ,alii3 univoce4 #b4 ,psalm #af 7#ag71 #ae4 ,,senamus3 ,ego ab ,aristotele didiceram#a1 summum hominis bonum in virtutis amore#b consistere4 #a4 ,eth4 ad ,nicom4 lib4 #g4 #b4 ,alius3 actione4 ,,toralba3 ,at ille#a suorum decretorum constantiam non tuetur1 cum aliis summum bonum in mentis actione collocarit1 quo quidem loquendi genere usus est1 ne cum#b magistro ,platone1 cujus omnia decreta evertere#c conatus est1 idem dicere videretur1 cum tamen idem sentiret1 quia nemini dubium est1 quin ipsa mentis actio sit contemplatio1 quam improprie actionem appellat4 ,neuter tamen verum hominis bonum attigisse videtur1 quia tametsi negotium ad otium1 motus ad quietem referatur1 actio ad contemplationem1 ipsa tamen contemplatio esse potest rerum abjectiorum ac viliorum1 et ut sit circa rem omnium optimam et maximam1 quoniam alio refertur1 extremum bonum dici nequit4 ,in quo rursus ,aristoteles#d non leviter lapsus1 quod finem hominis cum ejus summo bono confundit4 #a4 ,alibi3 ,atqui4 #b4 ,desunt haec novem sequentia verba in alio codice4 #c4 ,alibi3 rejicere4 #d4 ,libro #b et #aa ad ,nicom4 ,,senamus3 ,an potest alius esse finis hominis1 aliud extremum ejus bonum8 ,,toralba3 ,quidni8 ,fines rerum omnium genitarum sunt extra res ipsas1 nihil enim fit propter se1 bonum vero cujusque rei in se vertitur1 et ejus commodo1 non alterius expetitur1 quoniam se quisque plus amat1 quam bonum illud1 quod sui beandi causa conquirit4 ,gramen enim progerminat1 #ahi ut sit pabulum pecori1 pecus hominum victui#a1 jumenta ut hominibus sint adjumento#b ac pro illis moriantur4 ,nemo tamen dixerit1 hunc bestiarum finem extremum esse bonum illarum1 cum rerum omnium commune bonum sit1 bene esse pro cujusque natura4 ,ita quoque finis hominis est1 inserviisse gloriae ,dei4 ,omnia1 inquit ille#c1 feci propter me ipsum1 etiam impium ad diem ultionis1 cum scilicet impius flammis exuritur aut in mare demergitur1 ut ,pharao cum legionibus eum finem habuere1 ad quem nati1 facti1 editi fuerant4 ,sic enim ,deus ad ,pharaonem3 ,ad hoc excitavi te1 ut ostenderem in te virtutem meam et ut mei nominis fama ubique dispergatur4 ,nemo autem dixerit1 ,pharaonem summum bonum adeptum fuisse4 ,ex quo sequitur illud etiam1 eos scilicet aberrare1 qui argumentum aut subjectum#d philosophiae moralis statuunt esse summum bonum1 quod per se ipsum ,deus est1 nec aliud cogitari potest4 #a4 ,alibi3 victus4 #b4 ,alibi3 sint hominum adjumenta4 #c4 ,proverbiorum #af1 #d4 #d4 ,alibi3 et fundamentum4 ,,senamus3 ,quodnam igitur subjectum futurum est sapientiae#a moralis8 #a4 ,alibi3 philosophiae4 ,,toralba3 ,homo beandus4 ,,senamus3 ,cur ita8 ,,toralba3 ,quoniam omnis disciplina1 quae ad actionem refertur1 subjectum habet id1 cui primo acquiritur ipsius actionis bonum1 non autem ipsum bonum1 ut valetudo non propter se ipsam appetitur1 sed propter hominem4 ,in quo rursus deprehenditur aliud peccatum ,aristotelis#a1 quod#b summum bonum statuit in eo1 cujus causa caetera non cupias1 ipsum vere propter se1 non alterius causa1 quia ,dei fruitio1 in qua psaltes lyricus#c et ,salomo felicitatis humanae summam constituunt1 non propter se ipsam1 sed propter hominem ab homine expetitur4 ,his erroribus sublatis1 caetera1 quae ad felicitatem illam pertinent1 faciliora sunt futura4 ,cum enim lex divina ad honesta prosequenda turpiaque declinanda hominem excitaret1 illud subjicit1 ut bene tibi sit1 quia ,deo nihil accedere1 nihil decedere potest4 ,igitur actio virtutis non est extremum hominis bonum1 quoniam ad contemplationem1 ut motus ad quietem refertur1 contemplatio ad optimae rei h4e4 ad ,dei cognitionem1 cognitio ad ejus amorem1 amor eximius ad fruitionem4 ,ad quod enim amas1 nisi ut re amata fruaris8 ,in hac autem fruitione summa voluptas animi versatur in actu reflexo h4e4 in clarissima lucis et amoris ,dei erga nos effusione1 quam patiendo adipiscimur1 non agendo4 #a4 ,ethicorum libro #a cp4 #g4 #b4 ,alibi3 qui4 #c4 ,psalm4 #af 7#ag74 ,,senamus3 ,sed cum haec beatitas divinae fruitionis mortalium nemini contingat tantisper1 quam mortalis corporis ergastulo inclusa mens est1 quis unquam beatus erit8 ,,salomo3 ,certe paucis admodum felicitas illa contigit1 ut ,mosi tantum vigilanti1 caeteris prophetis dormientibus1 nec#a tamen omnibus4 ,video#b1 #aij inquit ,esaias#c1 ,deum in sublimi sede majestatis et viderunt oculi mei regem ,deum exercituum4 ,item ,ezechiel#d oratione longiore se hanc beatitudinem assecutum gloriatur4 ,huic felicitati proximus est prophetiae gradus1 cum divina lux1 intercedente angelo humanae menti copulato inter dormiendum affulget4 #a4 ,alibi3 non4 #b4 ,alibi3 ,vidi4 #c4 ,jesaiae #f1 #a sqq4 #d4 ,ezech4 #b1 #a sqq4 ,,senamus3 ,quid ,aristoteli#a fiet1 qui beatam vitam in actione virtutis ob id consistere docuit1 ne dormientes1 inquit1 beati videantur8 #a4 ,eth4 ad ,nicomachum4 ,,salomo3 ,tantum abfuit ille a veri summique boni cogitatione#a1 ut bonorum fines ac malorum cum extremis bonis et malis confuderit1 ut ,toralba disseruit1 quin etiam hominis officium1 finem ac felicitatem unum et idem esse putavit1 quia secundum virtutem vivere hominis officium est1 quod ille summum bonum appellat#b4 #a4 ,alii3 cognitione4 #b4 ,alibi3 vocat4 ,,fridericus3 ,ego vero summum hominis bonum ,dei cognitione per ,christum terminari confido4 ,haec est enim1 inquit ille1 vita aeterna1 ut agnoscant te ,deum verum et quem misisti ,jesum ,christum#a4 #a4 ,johannis #ag1 #c4 ,,salomo3 ,de ,christo quidem alias4 ,sed ,dei cognitio proximus#a est ad illam1 quam expetimus1 felicitatem gradus4 ,sic enim sapientiae magister#b3 ,nosse ,deum#c consummata justitia est1 et tuae potestatis agnitio radix est immortalitatis4 ,illa tamen cognitio fertur ad cultum1 cultus ad amorem1 amor ad fruitionem1 quae summam animi voluptatem parit1 vel potius ipsa voluptatis#d est fruitio4 #a4 ,alibi3 maximus4 #b4 ,sapient4 #ae1 #c4 #c4 ,alibi3 te4 #d4 ,alibi3 voluptas4 ,,toralba3 ,haec igitur mea sententia est1 primos illos aurei saeculi parentes1 quos superius diximus1 ,abelem1 inquam1 ,enochum1 ,jobum sine lege1 ,mosen sine ,christo veram illam divinae voluptatis fruitionem purissime lege naturae adeptos fuisse4 ,,salomo3 ,non alia mihi mens est4 ,nam cum ,abrahamum legem altissimi coluisse legimus#a1 quid est aliud1 quam naturae legis exemplar secutum esse8 ,et quidem ,philo ,hebraeus#b3 ,edicta1 inquit1 duarum tabularum nihil a natura discrepant1 nec magno studio opus est1 ut vitam exigas ad praescripta legum divinarum1 quoniam nihil aliud1 quam naturae legem et majorum nostrorum vitam continent4 ,haec ille4 ,sed quoniam aetate ,mosis naturae lex hominum sceleribus ac flagitiis ita inquinata erat1 ut penitus ex animis obliterata videretur1 et quasi sua vetustate antiquata1 ,deus optimus maximus1 hominum vicem misertus1 eandem naturae legem sua voce renovare ac decalogo1 quem tabulis lapideis inscripserat1 complecti voluit1 ac potissimum interdicta1 quibus naturam violare prohibemur4 ,cum igitur #aia homines ad naturae legem obsurduissent1 divina vox necessaria fuit1 ut qui naturam contemserant1 naturae parentem sua verba resonantem exaudirent4 #a4 ,genes4 #bb4 ,sirac4 #dd4 #b4 ,in libro de vita sapientis4 ,,octavius3 ,muhammedes ,mosem imitatur1 cum leges naturales1 i4e4 divinas pessum ire ac pro ,deo aeterno mortuis hominibus cultum exhiberi perspiceret1 naturae legem de unius aeterni ,dei cultu renovavit1 mortuorum hominum funestissima sacra sustulit4 ,sic enim#a ,deum ,abrahami se colere ac vitam ,abrahami ad usum revocare clara voce testatur#b1 se vero nihil aliud esse1 quam ,dei nuntium ac servum1 caeteris etiam prophetis inferiorem#c4 #a4 ,alius3 etiam4 #b4 ,azora #d4 #c4 ,alibi3 infeliciorem4 ,,curtius3 ,optimum divinae legis interpretem habemus ,christum1 quo nec majorem possumus#a nec optare meliorem1 qui non est alius1 quam ,deus ipse ab aeterno tempore#b genitus1 qui hominem tantum induit1 ut humanum genus ab interitu et exitio servaret sempiterno4 #a4 ,alii3 possimus4 #b4 ,deest in aliis codicibus4 ,,fridericus3 ,non alia mihi mens est1 nec a ,curtio diversa de religione sententia1 nisi quod ,helveticam1 opinor1 amplectitur#a1 ego vero ,augustanam1 quae auricularem quidem confessionem1 non tamen singulorum peccatorum dinumerationem probat#b4 ,item ,christi verum corpus mystica verborum prolatione panis speciei subesse confido#c1 quod ,helvetica ecclesia negat1 et statuas ad iniitationem1 non vero ad cultum admitti oportere existimo#d1 quas ,helvetii novae religionis professores rejiciunt omnino4 #a4 ,alibi3 opinionem complectitur4 #b4 ,alius3 probo4 #c4 ,alibi3 existimo4 #d4 ,alibi3 confido4 ,,coronaeus3 ,ego vero ecclesiae ,romanae catholicam religionem#a1 in qua natus ac educatus semper acquievi1 vobis probatum iri spondeo1 si qua fides1 quae maxima semper fuit scripturae sacrae#b1 conciliorum decretis ac sanctissimorum patrum per quindecim saecula concordibus animis ac sententiis futura sit4 ,fundamenta quidem firmissima jacta sunt ab ipso ,christo1 ecclesiae totius principe1 deinde ab apostolis ac discipulis1 quasi parietibus constructa1 a pontificibus ,romanis tecta et consummata est#c4 ,quorum pontificum triginta tres continentur#d1 qui pro ,christi nomine caesi fuere1 tum innumerabiles sacrorum antistites ac omnium gentium pontifices eandem ecclesiam moribus1 miraculis1 divinis scriptis#e fulcierunt3 ,irenaeus1 inquam1 ,lugdunensis1 qui a successione ,romana fidem apostolicam declaravit1 ,augustinus ,hipponensis#f1 qui ecclesia ,romana viguisse scribit apostolicae cathedrae principatum1 ,ignatius et ,chrysostomus ,antiochiae1 ,petrus ,alexander1 ,athanasius1 ,theophilus ,alexandriae1 ,macarius et ,cyrillus ,hierosolymis1 ,gregorius et ,basilius in ,cappadocia1 ,polycarpus ,smyrnae1 ,justinus ,athenis1 ,dionysius ,corinthi1 ,gregorius ,nyssae1 ,methodius ,tyri1 ,epiphanius in ,cypro2 sed infinitum sit omnes commemorare4 #a4 ,alibi3 religione4 #b4 ,alius3 fuit1 scripturis sacris1 ctt4 #c4 ,damasus in vitis pontif4 ,romanorum4 #d4 ,alius3 recensentur4 #e4 ,alii3 doctrina1 scriptis4 #f4 ,de doctr4 christ4 c4 #h4 et ,epist4 #afb4 #aib ,hic ,,senamus1 qui aliquamdiu haeserat1 cum loqui proposuisset3 ,omnes1 inquit1 omnium religiones1 tum naturalis illa1 quam amplectitur ,toralba1 tum ,jovis gentiliumque ,deorum1 quos ,orientales ,indi ac ,tartari colunt1 tum ,mosis1 tum ,christi1 tum ,muhammedis1 quam suo quisque ritu non fucata simulatione1 sed integra mente prosequitur1 aeterno ,deo non ingratos ac justos errores excusari confido1 tametsi omnium gratissima est illa1 quae optima4 ,itaque omnium omnia delubra1 templa1 sacella1 ubiubi terrarum sint#a1 adire non gravate consuevi1 tum ne pernicioso exemplo ,atheus judicer1 tum etiam ut caeteri divini numinis metu terreantur4 ,quod meum studium optimo cuique probatum iri non diffido1 tum ex iis1 quae superius dicta1 tum ex eo maxime1 quod religiosissimos populos1 quantacunque ,deorum fictilium superstitione uterentur1 virtutibus1 potentia1 imperiis1 opibus1 victoriis ,deus aeternus1 praemiorum arbiter1 beavisse mihi videtur#b4 ,qui vero suae religionis ac ,deorum etiam inanium1 in quibus ullam#c divinitatem inesse arbitrarentur1 cultum deseruissent1 bellorum offensionibus peculiaribus#d1 morbis#e1 frugum calamitatibus1 pecorum inopia1 seditionibus intestinis conflictari semper consuevisse1 quod historicorum omnium consensione#f planum#g fit#h4 #a4 ,alibi3 sim vel3 sunt4 #b4 ,alius3 videatur4 #c4 ,deest alibi4 #d4 ,alibi3 popularibus4 #e4 ,deest in aliis codicibus4 #f4 ,alius3 consensu4 #g4 ,alibi3 clarum4 #h4 ,alii3 sit4 ,,toralba3 ,si vera religio naturalis eaque perspicuis demonstrationibus explicatur1 ut non modo ,octavius1 sed etiam ,salomo ipse confitetur1 quid ,jove1 quid ,christo1 quid ,muhammede1 quid mortalibus et fictilibus#a ,diis opus est8 ,quis omnium theologorum melius aut accuratius1 quam ,jobus ,dei majestatem1 potentiam1 bonitatem1 sapientiam1 judicia admirabilia1 summam denique erga res omnes procurationem explicare potest8 ,quis item arcana plura rerum naturalium ac divinarum allegorica narratione complexus est1 quam ille8 quis de omnium mortalium genere purius ,deum aeternum adoravit#b8 ,ille tamen ,arabs1 antiquior ,mose1 non alia quam naturae lege1 quam ,abelis lege vixit4 ,deus tamen1 integritatis ac pietatis judex aequissimus1 tantam illi justitiae1 religionis1 puritatis laudem dedit1 quantam mortalium nemini4 ,christum1 qui post annorum duo millia natus est1 nec speravit nec venturum suspicatus unquam1 multo minus ,muhammedem4 ,at cum solis et siderum mirabilem magnitudinem1 sublimitatem1 rapiditatem intelligeret3 ,dispeream1 inquit1 si solis ac siderum splendorem ac pulchritudinem intuens ad eorum adorationem prociderem1 quia scelus est capitali poena plectendum1 ,deum enim excelsum ejurassem4#c #a4 ,alii3 futilibus4 #b4 ,job4 #a et #ca4 #c4 ,job4 #ca4 ,,fridericus3 ,eo ipso1 quod ,toralba ,jobi libro1 quo nihil divinius fieri#a potest1 atque ejus auctoritate utitur litterarumque sacratiorem majestatem veneratur1 profecto a philosophorum gregibus segregari se putat oportere8 #a4 ,alibi3 esse4 #aic ,,toralba3 ,libros sacratiores melioris notae non improbo1 neque tamen iis assentior propter litterarum auctoritatem1 neque enim id possum ac ne velim quidem1 si possim4 ,sed quia certis#a rationibus adducor1 et quoniam disputatio saepe nobis est cum ,epicureis1 qui litteras sacras pro fabulis habent1 hos ego non librorum auctoritate1 sed perspicuis argumentis frangi atque ab illis1 quasi adhibita quaestione assentionem extorqueri volo1 ut res cum re1 causa cum causa1 ratio cum ratione certet4 ,nam qui credit1 ,deum esse trinum et unum1 quoniam a ,deo ipso revelatum1 oportet argumentis necessariis constare1 id a ,deo revelatum esse1 cui plus assentimur ut conclusioni propter principia1 quae si non erunt#b certiora conclusione1 nihil poterit fieri1 quia conclusio in principia resolveretur1 haec item ut alia aeque#c incerta4 #a4 ,alii3 certissimis4 #b4 ,alibi3 essent4 #c4 ,alius3 quaeque4 ,,curtius3 ,in rebus divinis1 quae a demonstratione longissime absunt1 usurpandum illud est1 quod apud ,lucam legimus#a3 ,domine1 adauge fidem meam#b4 #a4 ,lucae #ag1 #e4 #b4 ,deest hoc verbum alibi4 ,,salomo3 ,superius dictum est1 fidem omnem aut argumentis perspicuis aut sensibus integris aut divinis oraculis niti1 fidem infusam nullam esse1 nisi oraculo prophetae#a divinitus homini dato1 quod omni scientia certius est4 ,sed quia rarissima nunc sunt prophetiae1 acquiescere nos oportet oraculis prophetarum1 quae majores nostri summa fide posteritati reliquerunt1 quoniam ,christiani ,alcoranum1 ,ismalitae quidam#b novum ,testamentum2 ,ebraei utrumque repudiant4 #a4 ,alibi3 prophetiae4 #b4 ,deest in aliis codicibus4 ,,octavius3 ,ismalitae quidem hos evangeliorum libros1 qui ,christianorum manibus teruntur1 ut corruptos a sectariis omnino rejiciunt1 vera evangelia1 quae tamen ipsi nusquam habent1 penitus intercidisse putant4 ,,fridericus3 ,cur igitur ,muhammedes#a ,gabrielem inducit ita loquentem3 ,si de legibus et edictis ad te missis dubitas ulla in re1 majorum libros legito1 nihil amplius haesitabis4 ,item ,azora1 cujus initium est3 ,sors ,amram#b1 ,deus inquit misericors1 vivens1 altissimus1 primo vetus ,testamentum1 deinde ,evangelium1 postremo veracem ,alphaream#c1 vestrae legis confirmatorem1 vobis dedit4 ,igitur utriusque ,testamenti tabulae1 veteris et novi1 aut usquequaque probandae sunt1 aut usquequaque rejiciendae4 ,quanquam nihil est novis tabulis comprehensum1 quod legibus divinis et prophetarum oraculis non congruere videamus4 #a4 ,azora #ia4 #b4 ,azora #c4 #c4 ,deest alibi4 ,,salomo3 ,veteres majorum nostrorum tabulas probant ,ismalitae1 ,christiani1 ,judaei2 sed quando ,alcorani ac novarum tabularum fides in dubium revocatur1 veteribus tabulis utendum nobis est1 ac testes omni exceptione majores adhibendi4 ,hi autem exquirendi nobis sunt ab ecclesia #aid vera1 cujus tanta sit dignitas1 ut si omnium scripturarum ac litterarum monimenta pereant1 ab ecclesia tamen superstite rerum gestarum veritas ac memoria in sempiterna posteritate resident4 ,ob id enim ,moses in populi concione3 ,narrabis1 inquit1 haec filiis tuis#a1 ne quis legem divinam cum litteris suspicaretur interituram4 ,item apud ,jesaiam#b ,deus ,isralitas sic obtestatur3 ,vos a me rerum gestarum testes appello1 non quia testibus egeret ad suae majestatis decus stabiliendum1 sed ut planum esset1 ecclesiam ,ebraeorum ab immortali ,deo fundatam ad selectani fuisse1 ,isralitas adhuc viventes#c ac spirantes ad testimonium exsuscitabat1 ut omnibus gentibus non tantum scriptis legibus1 sed etiam clara voce ,dei actiones1 gesta1 leges testificarentur1 etiamsi litterae penitus interirent1 quanquam ,deus sapientissimus prospexit1 ne sacrae litterae#d interciderent1 cum in lapides ac silices incidi et omni aetati1 omni sexui explicari ac describi jusserit#e4 ,itaque incredibile videri possit1 cum verum tamen sit1 in tot ac tantis majorum cladibus1 exiliis1 ipsiusque reipublicae conversionibus et extrema eversione libros divinae#f legis integros exstare1 et quidem in#g omnibus linguis ac populis pervulgatos1 atque in iis ,christianos et ,ismalitas suarum religionum fundamenta collocare4 #a4 ,deuteron4 #e1 #ca4 #b4 ,jesaiae #ee1 #d4 #c4 ,alibi3 venientes4 #d4 ,alii3 scripturae1 vel3 scriptiones4 #e4 ,exod4 #a et #bi4 ,deuter4 #bh4 ,josuae #h4 #f4 ,alibi3 divinos4 #g4 ,deest in aliis codicibus4 ,,fridericus3 ,fuit quidem ante ,christum ecclesia ,dei#a in populo ,isralis1 quae nunc ad ,christianos translata est1 lege autem divina nihil aliud est1 quam evangelii #b1 ut ,origenes appellat4 ,sed quando humani seminis#c servatorem1 etiam#d totius ecclesiae caput a stirpe ,abrahami coelitus missum non modo repudiarunt ,judaei1 verum etiam probris#e1 ac contumeliosa#f morte affecerunt1 ,deus etiam illos suo merito rejecit ac repudiarit1 ut ceterae gentes divinae salutis beneficio fruerentur4 #a4 ,deest in aliis codicibus4 #b4 ,alius3 4 #c4 ,alius addit3 ,messiam sui seminis4 #d4 ,alii3 in4 #e4 ,alii addunt3 omnibus4 #f4 ,alii3 contumeliosissima4 ,,salomo3 ,haud sane invidemus caeteris gentibus suam salutem1 sed ardentibus votis optamus ac pro illis continenter precamur4 ,,fridericus3 ,vestris precibus ac votis facile carere possumus1 quin etiam vota ,judaeorum potius nocitura ,christianis quam profutura judicamus4 ,non legistis apud ,jesaiam#a1 fore tempus illud1 cum dicetur3 ,benedictus populus meus ,aegypti1 opus manuum mearum1 ,assyrius4 ,item capite ultimo#b3 ,congregabo omnes gentes et linguas1 quae venient et videbunt gloriam meam1 et mittam ad eos1 ut praedicari possit nomen meum et laus mea ubique promulgari4 ,ac de eorum numero mihi ,levitas ac sacerdotes cooptabo4 #a4 ,jesaiae #ai1 #be4 #b4 ,jesaiae #ff1 #ah4 ,,salomo3 ,operae pretium est#a adjicere id1 quod a ,friderico praetermissum est in illis ,jesaiae oraculis#b3 ,benedictus1 inquit1 populus #aie meus ,aegypti et opus manuum mearum ,assyrius1 hereditas autem mea ,isral1 quia est creator populorum et communis parens4 ,itaque legem eandem voluit esse civium ac peregrinorum1 et utrisque consultum esse voluit#c2 sed tamen singulari quadam praerogativa ,isralitas ex omnibus populis selectos sibi ascivit1 quos etiam et peculii et haereditatis et primogeniti appellatione quadam prae caeteris et honore singulari cumulavit3 ,filius1 inquit#d1 meus primogenitus est ,isral1 gens sancta1 natio sacerdotalis4 ,quae cum ita sint1 quis arbitraretur1 ,deum immortalem suae haereditatis unquam obliturum1 suam gentem1 suam ecclesiam deserturum8 ,nam cum olim finitimi ,isralitarum populi urbes majorum nostrorum ab hostibus#e solo exaequatas1 templum direptum#f atque incensum1 reliquias populi a ,chaldaeis in servitutem abductas viderent1 superba verborum contumelia ,isralem a ,deo rejectum criminabantur4 ,sed ,deus apud ,hieremiam#g omni asseveratione#h confirmat1 ratos coelestium orbium cursus ac rapidas siderum conversiones ante conquieturas1 quam ,isralitarum obliviscatur4 ,idem1 si poterit1 inquit1 coelorum amplitudo mensura designari aut terrae fundamenta exquiri1 ego quoque populum meum ,isral repudiabo4 ,et tametsi graves ac acerbas calamitates populo suo impendere#i minatur1 si a sua lege desciscat1 nunquam tamen sui cum ,abrahamo foederis ac populi obliturum1 gravi jurejurando#aj confirmavit#aa4 ,ac revera nunquam suae gentis oblitus est1 sed ubique terrarum dispersam amplexatur1 quia in eadem lege divina exercemur1 in qua majores nostri quatuor circiter annorum millibus acquieverunt1 quod non modo sacri1 sed etiam profani scriptores testificantur4 ,sic enim ,tacitus3 ,judaei unum ,deum1 unum numen aeternum ineffabile1 nunquam interiturum colunt1 ac profanos habent1 qui simulacra colunt ac#ab venerantur4 ,ac tametsi ,hebraei1 ,ismalitae1 ,christiani ,abrahamum ecclesiae suae auctorem credere non dubitant1 soli tamen ,hebraei legem ac religionem semper sui similem coluere4 ,christiani vero et ,ismalitae sectarum familias innumerabiles foverunt semper1 ,arianos inquam1 ,nestorianos1 ,sabellianos1 ,manichaeos1 ,donatistas1 ,ebionitas1 ,novatianos1 ,nazaraeos4 ,sed quid commemorem sectas circiter centum viginti1 quas ,tertullianus1 plures etiam quas ,epiphanius jam initio nascentis ecclesiae ,christi scriptis suis dinumerat#ac8 ,neque vero ,themistius1 nobilis peripateticus1 graviorem habuit causam1 ut ,valentem ,augustum a profligatione et proscriptione ,christianorum revocaret1 quam quod asseverabat1 trecentas amplius sectas a se invicem dissidentes ,christianos fovere4 ,quaenam potuit igitur in tanta opinionum inter se discrepantium varietate ecclesia consistere8 #aif quin etiam his quoque temporibus ,helvetiorum ecclesia ,romanam#ad1 ,augustana utramque1 ,catholici ,anabaptistas4 ,puritani superstitiosos1 ,abyssini ,graecos1 ,graeci ,latinos refutant ac vicissim omnes ab omnibus refelluntur4 ,nec minor est varietas sectarum inter ,ismalitas4 ,nam mortuo ,muhammede ,hali1 sororis ipsius et ,habitali#ae filius1 prophetam se ferens1 sectam potentissimam excitavit1 ,muhammedistis infestissimam1 quae duae sectae a discipulis incrementa sensim acceperunt1 ,lesharion scilicet et ,imanian#af1 qui certant inter se capitalibus odiis2 sed praeter utramque sectam sexaginta duae singulares enumerantur4 ,nam ,elhosiba ,albilaben ,muhammedis multa abrogavit#ag4 ,octogesimo#ah post anno ,elhari ,ibim novam sectam condidit1 quae centesimo post anno capitalibus pontificis et ,calipharum decretis et suppliciis est abrogata1 deinde quinquagesimo post anno renovata ac rursus vigesimo post anno rejecta1 nec aliter discordiae sedari potuerunt1 quam ,elgazuli theologus septem libris quasi arbiter pontifices quidem legum imperatoriarum sectatores1 legis vero ,muhammedicae castigatores appellaret#ai4 ,neque tamen licuit plebejis ordinibus hanc sectam sequi1 sed eruditis tantum4 ,cur eruditis tantum8 aut si ,muhammedi lex ab angelo ,gabriele data erat1 ut quidem ille mentitur1 quid humanis castigatoribus opus erat8 ,aliam quoque sectam creavit ,esses ,renardus#bj1 aliam ,isbofaridus#ba1 qui omnes omnium religiones ,deo gratas esse scripsit1 si quem quisque ,deum arbitretur1 eundem sincera mente colat2 ,deos autem appellat sidera1 coelos1 elementa4 ,sed ne infinitus sim ac taedio vobis futurus1 si omnes ,ismalitarum sectas oratione complecti posse confidam1 quas tamen ,eleofanus theologus distincte libris septem1 utcunque#bb potuit1 explicare videtur4 ,ex quo efficitur1 nec ,ismalitas1 nec ,christianos religionem certam1 quam sequantur1 ullam habere1 multo minus ecclesiam certam in tanta varietate4 #a4 ,alius ita3 ,ac de illorum numero mihi leve pretium est4 #b4 ,jesaiae #ai1 #be4 #c4 ,exod4 #d1 #bc4 #d4 ,exod4 #ai1 #f4 #e4 ,desunt alibi duo haec verba4 #f4 ,alibi3 dirutum4 #g4 ,jeremiae #ca1 #cg4 #h4 ,alibi3 assecuratione4 #i4 ,alibi additur3 hinc inde4 #aj4 ,alibi3 juramento4 #aa4 ,levit4 #a4 #bf4 #ab4 ,duo haec antecedeutia verba desiderantur in alio codice4 #ac4 ,alii3 dinumerant1 vel3 dinumerarunt4 #ad4 ,alius3 ,helvetica ecclesiam ,romanam4 #ae4 ,alibi3 ,habigali4 #af4 ,alius3 ,leshariorum scilicet et ,imaniarum4 #ag4 ,alius3 ,abilaben multa legibus ,muhammedis subrogavit4 #ah4 ,alii3 octuagesimo4 #ai4 ,alius3 appellarat4 #bj4 ,alii3 ,romardus4 #ba4 ,alii3 ,ismofaridus4 #bb4 ,alibi3 ut aeque4 ,,fridericus3 ,certissima ecclesiae et verae religionis argumenta sunt tum in doctrina ,christi1 legibus divinis consentanea1 tum in legitimo sacramentorum usu perpetuaque electorum multitudine1 unam et eandem ,christi disciplinam constituente#a2 ,christum vero ,abrahami foedus explevisse#b et ejus beneficio gentes omnes felicitatem divinitus promissam adepturas1 omnes fere confitentur1 exceptis ,judaeis1 ,paganis#c1 ,epicuraeis4 ,ecclesia inquam#d ,romana1 ,zwingliana1 ,augustana1 ,graeca1 ,abyssina1 neque hi modo1 sed etiam ,ariani1 ,manichaei1 ,donatistae1 ,nestoriani1 ,sabelliani1 ,eutychiani1 ,pelagiani1 neque hi tantum1 verum etiam ,agareni1 a ,muhammede instituti1 ,christum ,messiam esse testantur4 ,nec solum isti1 sed et bona pars ,judaeorum1 ,apostoli inquam1 ,christi discipuli1 reipublicae ,christianae creatores4 #aig ,et quidem1 si quis ,judaeus in coetum arrogandum se dederit1 prius ,christum ,mariae virginis filium#e verum ,messiam confiteri necesse est#f4 ,nec si quidem#g inter se ,christiani dissideant1 propterea inconcussam ac stabilem ecclesiam1 quae#h invisibili electorum coetu conflatur1 subvertendam inquam4 #a4 ,alibi3 constituere4 #b4 ,alii3 explicuisse4 #c4 ,deest in aliis codicibus4 #d4 ,alibi3 ,ecclesiae1 ut etc4 #e4 ,addunt alii3 et4 #f4 ,alibi3 habet4 #g4 ,alii3 quid4 #h4 ,alius3 ex4 ,,curtius3 ,nullam omnino ecclesiam comperiemus1 si levium etiam opinionum fibras computare#a velimus omnes4 ,at ne vetus quidem illa ,isralitarum multitudo ecclesiae nomen mereretur1 cum sectarios suos quoque haberet#b1 ,nazaraeos scilicet1 ,pharisaeos1 ,sadducaeos1 ,essaeos1 ,samaritanos1 ,herodianos1 ,hemerobaptistas4 #a4 ,alius3 amputare4 #b4 ,alibi3 haberent4 ,,salomo3 ,sectarios ab haereticis dividere nos oportet2 hi enim ab ecclesia penitus divelluntur1 illi vero non item1 sed puriore quodam vitae instituto a fece plebis segregantur1 ut quos divina lex notat ,nazaraeos#a i4e4 separatos1 quod#b ex voto dies aliquot aut menses aut annos aut perpetuam vini abstinentiam vovebant1 quo tempore nec barbam nec crines circumcidere licebat4 ,atque haec una secta est1 ab immortali ,deo instituta1 eorum qui caeteris sanctiores essent1 qua quidem imitatione ,pharisaei h4e4 separati1 et ,essaei h4e4 operatores1 qui#c non simul actione ficta1 sed operibus ipsis sanctissimam omnium vitam agebant4 ,seorsim enim collegia instituebant ,essaei et victu communi utebantur1 ut monachi1 sine ulla vestitus commutatione#d4 ,hemerobaptistae nihil aliud a caeteris differebant1 quam quod corpora quotidie proluebant4 ,sadducaeorum nomen a 1 quod justum significat1 quod justiores caeteris haberi vellent ,sadducaei1 sed a plerisque ad ironiam trahebatur1 ut ,aegyptii reges1 qui fratrem aut patrem aut matrem interfecerant1 ,philadelphos1 ,philopatres1 ,philomatros appellabant4 ,igitur intelligitis1 homines istos#e omnes vitae sanctitate1 non religionum varietate dissidere4 ,alioquin si haeretici illi appellandi sint1 innumerabilium monachorum collegia1 victu ac convictu discrepantia1 haereticorum appellatione censeri oportet4 ,quantum ad ,samaritanos attinet1 nec ,judaei genere sunt1 nec religione1 nec ,ismalitarum coetu continentur2 quippe ,deorum turbam cum aeterni#f ,dei cultu conjungunt1 ut#g catholici ,romani1 qui ad unius aeterni ,dei venerationem angelos ac ,divorum ordines adjunxerunt1 statuas etiam proni deosculantur et panis crustulas#h pro ,diis habent1 quod ,zwingliani summae impietati tribuunt1 ,romani ,catholici ,zwinglianos1 ,augustanos1 ,graecos capitalibus judiciis ac flammis ultricibus prosequuntur#i1 quasi#aj ,deum faciant illi impietatis rei4 ,sed ,hebraeorum purissima ac simplicissima religio nihil impuri admistum habet1 nullas haereses adjunctas1 nullum praeterquam unius ,dei cultum agnoscit4 #a4 ,alibi3 ,naziraeos4 #b4 ,alii3 qui4 #c4 ,alii3 quod4 #d4 ,josephus1 de jud4 #b1 #h4 #e4 ,alii3 hos omnes4 #f4 ,alibi3 aeterno4 #g4 ,alii3 et4 #h4 ,alii3 crustula1 vel3 crustulam4 #i4 ,alibi3 persequuntur4 #aj4 ,alii3 ,sunt autem hi aut illi impietatis rei4 #aih ,,curtius3 ,quod ,salomo gloriatur1 ,isralitas singulari quadam ,dei beneficentia selectos fuisse1 demus illud2 sed ab illa coelesti gratia sponte defecerunt#a1 quando ,christum ,deum et hominem humani seminis servatorem sibi oblatum1 falsis testibus ac calumniis oppressum1 supplicio contumeliosissimo dediderunt#b4 ,itaque nihil mirum1 si ,deus1 tanti sceleris immanitate commotus1 centum amplius ,judaeorum myriades1 unius anni vertentis spatio1 quo ,vespasianus ,hierosolymam obsedit et expugnavit1 trucidari passus#c est1 tum etiam urbes ,palaestinae ac templum ipsum ferro ac flamma deleri1 urbem funditus everti1 populi reliquias in servitutem abduci ac toto terrarum orbe dissipari4 ,illud etiam divini furoris argumentum vel maximum est1 quod de religione sanctissima non solum dejecti ac exterminati omnino fuerunt1 verum etiam de principum fere omnium consensu interdictum illis est1 ullam terrae glebam usquam gentium possidere1 quare#d ingentes calamitates propter ,christum supplicio affectum illis contigisse quis dubitet8 #a4 ,alibi3 discedunt1 vel3 desciverunt4 #b4 ,alii3 dederunt4 #c4 ,alius3 jussus4 #d4 ,alii3 quas4 ,,salomo3 ,an non#a quingentos amplius annos quam ,christus nasceretur1 majores nostri multo#b graviora passi fuerant#c a ,chaldaeis1 qui templum1 urbes1 oppida caedibus ac flammis funestarant totamque regionem in vastitatem redegerant et populum in servitutem abduxerant4 ,postea vero quam postliminio redeuntes1 oppida1 urbem ac templum ipsum instauravimus1 ,antiochus cognomento ,epiphanes1 capta et direpta ,hierosolyma1 triduo nonaginta millia#d ,judaeorum mactavit4 ,item ,ptolemaeus1 ,lagi filius1 rex ,aegypti1 tantam erga majores nostros crudelitatem exercuit#e1 ut etiam milites ,judaeorum infantibus vesci cogeret1 quae ducentos annos ante contigerunt1 quam ,christus nasceretur4 ,quanquam si religio propter hujusmodi calamitates rejicienda venit1 nulla merito majore quam christiana rejici deberet1 cum trecentos amplius annos continuae caedes1 supplicia1 tormenta1 proscriptiones et crudelitates intolerabiles toto terrarum orbe in ,christianos decernerentur4 #a4 ,alibi3 ,ante4 #b4 ,alibi3 multa4 #c4 ,alii3 sunt4 #d4 ,aliii novem millis4 #e4 ,josephus1 de b4 jud4 ,i4 ,,fridericus3 ,illud quidem acceptum referebant ,judaeis1 quorum synagogas sentinam ,christianorum persecutionum appellabat ,augustinus#a4 #a4 ,libro #a4 de imitat4 ,,salomo3 ,quonam modo id fieri potest#a1 cum ,judaei ,romanorum hostes judicati sint ex senatusconsulto1 primum ,claudio#b1 deinde ,trajano1 post etiam ,hadriano principe8 #a4 ,alibi3 potuit4 #b4 ,josephus de b4 j4 ,,curtius3 ,si vestrae1 ,salomo1 religionis fides stabilis esset aut#a certa1 aut si religio ,christianorum non esset omnium certissima1 cur apostoli ,judaei seminis ac sanguinis1 cur discipuli ac prirni illi antistites1 christianae religionis creatores1 ,christum ardentissimo amore amplexi sunt8 ,cur innumerabiles #aii vestri generis et nominis#b jam antea et his quoque temporibus se ,christianis pontificibus adoptandos dederunt et summa cum sua laude verbis et scriptis ,christum publice profitentur8 #a4 ,alius3 ac4 #b4 ,alibi3 ordinis4 ,,salomo3 ,imo potius mirum videri debet1 cur tam pauci a nobis vel potius a ,deo foedifragi deficiant#a1 cum tot contumeliis tantaque rei inopia premantur4 ,illas autem#b clades nostrae genti confitemur#c illatas primo#d a ,chaldaeis propterea1 quod a vero ,dei cultu plerique desciverant1 id quod prophetarum vocibus ac scriptis testatum habemus4 ,sic quoque arbitramur1 majores nostros diram ,romanorum servitutem pertulisse1 quod ab immortali ,deo ad hominem mortalem adorandum et colendum paucis exceptis defecissent4 #a4 ,alii3 defecerint4 #b4 ,alibi3 enim4 #c4 ,alius3 confidimus4 #d4 ,alius idem3 primum4 ,,curtius3 ,sed cur sola ,judaeorum gens ex omnibus tot ac tantas calamitates pertulit8 ,,salomo3 ,deus ipse causam subjiciens3 ,vos1 inquit#a1 filii ,isral ex omnibus populis agnovi1 ac propterea in vestra omnium flagitia animadvertam4 ,quod ab iis gentibus segregamur#b1 ,dei cultus eo nos deducit1 quod#c ,bileamus1 ,chaldaeus vates1 jam olim mente praeviderat1 cum diceret#d3 ,hic populus solus habitabit et#e inter caeteras gentes non censebitur4 ,item cum ,deus caeteras gentes coelestium siderum virtutibus ac potestatibus subjecisset#f1 ,isralitas tamen exemit3 ,ne1 inquit1 adores solem1 lunam1 sidera1 quae praeparavit ,deus caeteris quidem populis1 qui amplissimo sinu coeli corcentur1 vos autem adjunxit sibi et eripuit de fornace ferrea1 ut esses populus hereditarius ac selectus#g4 #a4 ,amos #c1 #b4 #b4 ,alii3 segregantur4 #c4 ,alii3 adducit1 et4 #d4 ,numer4 #bc1 #i4 #e4 ,alibi3 quod4 #f4 ,alius3 subjunxisset4 #g4 ,deut4 #d1 #ai sq4 ,,coronaeus3 ,haesi semper eo loco1 nec intelligo#a1 quid ,deus voluerit1 cum diceret1 caeteris quidem populis coelestia sidera#b attributa fuisse1 ,isralem vero singulari quadam praerogativa sibi delegisse4 #a4 ,alibi3 intellexi4 #b4 ,alibi3 signa4 ,,salomo3 ,hebraeorum theologi sic locum illum interpretantur1 ut#a caeteros quidem populos siderum coelestium legibus ac potestate gubernari1 solos ,isralitas et qui in eorum coetum ac societatem conscribi volunt#b1 legibus coelestium siderum solutos1 ,deum unum vitae ac felicitatis habeant auctorem nec metuant diras illas1 quibus astrologi minantur1 planetares trajectiones et concursus4 ,libet enim versibus accepta beneficia quodammodo commemorare3 ,ipse ego#c crudeli servatus ab hoste triumphos ,saepe tuli faciles1 nec quidquam sidera vires #bjj ,exercere suas in me1 non aspera fata1 ,haud#d metuenda bonis1 non principis ira timendi ,terruit#e impavidum1 mihi non nocuere latronum ,conjurata manus fusi sitibunda cruoris1 ,non legio1 magnam quae circumfusa per urbem ,sanguinolenta suos cives mactabat ubique4 ,ac jam#f armata cohors1 aditus ac limina quaerens1 ,me circumsteterat1 clara cum numen ab arce ,hostibus eripuit sensum mentemque fefellit1 ,ac me coelesti clypeo1 coelestibus armis ,protexitque opibusque suis cumulavit abunde4 ,singula quid memorem8 ,sacro spiramine pectus ,afflavit1 legis latebrasque imosque recessus1 ,in quibus aeternae spes est humana salutis1 ,edocuit1 volucri semper comitante#g magistro ,pro quibus aeternos iterum renovamus honores#h4 #a4 ,alius3 et4 #b4 ,alibi3 voluerunt4 #c4 ,deest in alio codice4 #d4 ,alibi3 ,non4 #e4 ,alii3 ,terrent4 #f4 ,alibi deest hoc verbum4 #g4 ,alius3 comitata4 #h4 ,alii3 tibi debeo grates4 ,,coronaeus3 ,heroica profecto beneficia carminibus heroicis eleganter cecinisti4 ,sed cum erga ,isralitas tanta divinae bonitatis beneficia#a extent1 eo graviora vos ac acerbiora supplicia manent4 #a4 ,alibi3 vestigia4 ,,salomo3 ,ut primum a nobis peccatur1 ita repente ,deus in nos animadvertit et#a ea pontificibus auspicari solet4 ,nam cum angelos scelerum ultores#b misisset3 ,a sanctis meis1 inquit1 incipiatis#c4 ,illud enim amoris divini erga nos argumentum vel maximum est1 quod et assidue increpat1 et continenter castigat4 ,o beatum1 inquit lyricus psaltes#d1 quem ,deus castigat6 ,in eos vero1 qui ad verbera obduruerunt et collum obduxerunt1 vim gravius exercet1 et tandem contestatur1 se illos deserturum1 nec amplius castigaturum4 ,non amplius1 inquit1 corcebo filias vestras1 cum pudicitiam prostituerint1 nec uxores vestras1 cum sese adulteris submiserint#e4 ,nihil enim a sapientiae magistro verius ac melius dici potuit1 quam tormentis#f ac doloribus prudentiam comparari4 ,quis enim arbitraretur1 ,deum sic ultum#g fuisse ,isralitas1 ut propter eorum flagitia non modo lepram corporibus1 sed etiam vestibus ac aedium parietibus immitteret8 ,id autem interpretes divinae legis tradunt2 nusquam terrarum lepram vestimentis#h aut parietibus adhaesisse1 praeterquam in ,palaestina#i idque ,judaeis omnibus supra modum mirabile1 caeteris populis incredibile videri1 nisi diuturna experientia id compertum esset2 quamquam clades et exitia majorum nostrorum maximas utilitates omnibus #bja populis pepererunt4 ,nam ex iis secuta est initio nascentis ecclesiae ,christi idolorum eversio1 et cum toto fere terrarum orbe sidera1 daemones1 elementa1 fruges1 animantia pro ,diis ubique colerentur1 tandem post annorum tria circiter millia ,judaeorum1 qui christianam religionem cum domestica combiberant1 concionibus ac doctrina coli desierunt1 ac postremo ,constantini dominatu conclusa fuere templa veterum ,deorum2 tum libri ,mosis ac prophetarum1 quos habemus communes cum ,christianis1 ab omnibus ordinibus ac populis pervulgari coepere1 ut non immerito ,chrysostomus ,judaeam gentium matrem appellarit1 quae#aj salutem reliquis omnibus populis divino munere et concessu peperisset6 #a4 ,alius3 ut4 #b4 ,alibi3 vindices4 #c4 ,alius3 incipietis4 #d4 ,psalm4 #id1 #ab4 #e4 ,psalm1 #ha4 ,jesaiae #a4 ,oseae #d4 #f4 ,alibi3 lamentis4 #g4 ,alibi3 ulturum4 #h4 ,alius3 vestibus4 #i4 ,levit4 #ac et #ad4 ,leprae domorum ac vestium curationes aeque ac corporum traduntur4 #aj4 ,alii3 quia4 ,,senamus3 ,verius pota lyricus3 ,judaea capta ferum victorem cepit4 ,,salomo3 ,in eo certe mirabilem ,dei bonitatem ac sapientiam intueri licet1 qui dum justas scelerum poenas a suis reposceret eosque procul a patriis sedibus amandaret ac juste profligaret1 colonias ,isralitarum toto terrarum orbe deduxit1 quae exteras nationes ab inanium ,deorum ac daemonum cultu revocarent1 deinde divinis legibus ac institutis#a informarent1 tum ad unius aeterni ,dei cultum ac metum assuefacerent4 ,ob id enim divina lege#b ,isralitas appellat regnum sacerdotale ac populum sanctum1 propterea hujus populi precibus ac votis1 quasi gentium omnium sacerdotis1 florentissima quaeque imperia non modo ab interitu ,deus servavit1 sed etiam beavit et quasi sapientiae sale respersit#c1 ne penitus interirent4 ,sic ,deus apud ,jesaiam#d3 ,dedi te1 inquit1 testem gentibus1 principem ac praeceptorem populis4 ,huc etiam pertinet foedus illud#e cum ,abrahamo percussum3 ,in semine tuo1 i4e4 in posteris#f tuis1 benedicentur omnes gentes1 quia per hunc populum ,deus universo terrarum orbi cognitus est1 et hujus populi precibus caeteris gratior fuit1 quin#g et ,ismalis gentem illustrem fore ,deus promisit ,abrahamo#h1 quoniam1 inquit1 semen tuum est4 ,itaque ,rabbi ,johannes exclamat1 gentes idolis deditas nesciisse1 quantam jacturam sui facerent1 cum templum illud ,hierosolymorum#i1 in quo gentium omnium scelera expiabantur1 inflammarent4 ,nam diebus festis1 qui in tentoriis celebrari consueverant1 hostiae septuaginta immolari jubentur1 quod interpretes pro septuaginta populis factum tradunt#aj4 ,quod vero ,curtius divini furoris argumentum putat1 nos de majorum sedibus ac terra sancta dejectos ac dispersos1 quasi #aa vagari1 illud bonitatis divinae argumentum certissimum esse arbitramur1 quod nusquam agri particulam possidere liceret4 ,ob id enim ,deus ,israelitassuam haereditatem appellat#ab1 #bjb quod ii1 quibus coelum pro haereditate obtigit1 terra non egent#ac ac propria et eleganti voce sancti a ,graecis appellantur3 i4e4 sine terra 4 ,sic enim ,deus de ,levitarum tribu1 quam pontificali ac sacerdotali praerogativa ministerioque aedis sacrae donarat3 ,levitae1 inquit1 nullam terrae partem capiant1 quia haereditas mea est#ad4 ,quod#ae autem de ,levitis inter ,isralitas1 idem de ,isralitis inter omnes populos declaravit1 cum diceret#af3 ,benedictus populus meus ,aegyptius et opus manuum mearum ,assyrius1 haereditas autem mea ,israel4 ,falluntur#ag igitur1 qui hoc nostrum exilium et agrorum inopiam divinae erga nos ultionis conjecturam#ah esse putant4 ,quanto rectius sapientes decreverunt1 justorum initia esse castigationes1 exitus vero prosperos et felices1 contra quam improbis accidit1 quorum prospera principia exitus habent valde calamitosos4 ,illud etiam praeclarius1 quod cum ante proscriptiones et exilia ,isralitae1 rerum omnium affluentia pingues et obesi1 ,deum aeternum minus1 quam decuerat#ai1 religiose haberent#bj postea in extremas oras1 procul a patriis sedibus in servitutem expulsi et abjecti1 tam ardenter ,deum adamarunt#ba1 ut nec praemiorum magnitudine a proposita religione divelli1 nec poenarum acerbitate terreri potuerint1 quominus inter medios sui nominis hostes mundi conditorem purissimo cultu adorarent1 atque inter omnes populos sui generis antiquitatem certissimam retinerent#bb1 ipsiusque linguae sanctae majestatem inviolabilem servarent#bc2 haec enim sola divino munere hominum generi concessa est1 caeteras vero spurias et hominum arbitrio fictas videmus4 ,haec sola naturalis est lingua1 quae rebus vocabula per naturam cujusque dicitur indidisse4 ,quae cum ita sint1 quis dubitare potest1 quin populus hic a ,deo selectus verissima sit ,dei ecclesia1 fidelissimus rerum gestarum a ,deo testis1 sacrosanctae legis et oraculorum custos a ,deo designatus#bd1 a quo ad omnes populos salus dimanavit8 #a4 ,alibi pro verbis ac institutis legitur3 institutos4 #b4 ,alii3 divina lex4 #c4 ,alibi3 sole respexit4 #d4 ,jesaiae #ee1 #d4 #e4 ,gen4 #ab1 #c4 #f4 ,alibi3 liberis4 #g4 ,alii3 quoniam4 #h4 ,alibi3 ,abrahae4 #i4 ,alibi3 ,hierosolymitanum4 #aj4 ,r4 ,levi et ,r4 ,salomo ,ben ,gerson in ,levit4 #bc4 #a4 in ,talmud4 #aa4 ,in codicibus sine dubio false legitur3 4 #ab4 ,alius3 pro haereditatis parte contingit4 #ac4 ,alibi3 egeant4 #ad4 ,alibi3 sunt4 #ae4 ,alibi3 ,id4 #af4 ,jesaiae #di1 #be4 #ag4 ,alii3 ,fallunt4 #ah4 ,alii3 objecturam4 #ai4 ,alius3 docuerat4 #bj4 ,alibi3 colerent4 #ba4 ,alii3 adoraverunt4 #bb4 ,alibi3 retinuerunt4 #bc4 ,alibi3 inviolatam servarunt4 #bd4 ,alibi3 designata4 ,,curtius3 ,laudes quidem majorum vestrorum1 prophetarum inquam et illustrium virorum1 audio ac lego non invitus1 sed eorum1 qui prophetas1 qui apostolos1 qui ,christum ipsum cruentis manibus interfecerunt1 qui sacrosanctam ejus doctrinam contumeliis omnibus funestarunt1 ferre non possum1 multo minus sanctum ecclesiae nomen iis tribuere1 quoniam vera ,dei ecclesia in electorum coetu consistit1 ac tametsi vocantur omnes1 pauci tamen sunt electi4 ,electos autem esse oportet per#a fidem ab ipso ,christo1 qui ecclesiae caput est2 qui quoniam hominibus incogniti sunt1 ob id ecclesiam invisibilem esse tuemur4 ,caeteri1 qui fidem ,christi rejiciunt1 sua se sponte albo #bjc ecclesiae penitus#b exemerunt1 ,judaei inquam1 ,romani#c1 ,ismaelitae1 ,pagani1 ,epicuraei4 #a4 ,alibi3 qui habent4 #b4 ,deest in aliis4 #c4 ,alius3 ,sociniani4 ,,salomo3 ,ecclesiae verbo coetus significatur1 cujus acceptio duplex est3 una1 quae#a populum ,israelisselectum a ,deo continet1 ut cum ,moabitae et ,ammonitae prohibentur in ecclesia populi ,dei censeri1 i4e4#b jure connubiorum cum ,israelitidefoemina uti4 ,altera acceptio latius patet1 cum scilicet ,ammonitae1 ,moabitae1 ,idumaei ac peregrini omnes1 qui ,dei foedus cum populo percussum amplecti et in pacti societatem venire voluerint1 ecclesiae partem faciunt1 caeteri eximuntur4 #a4 ,alibi3 qui4 #b4 ,alibi3 et4 ,,curtius#a3 ,neque vero ecclesiam invisibilem electorum probare possumus1 ut qui ab ecclesia ,romana defecerunt1 sed visibilem tantum1 a qua nemo nisi sponte segregatur i4e4 qui ,deum aeternum repudiat1 ut res genitas amplectatur aut cum illis creatorem conjungat#b4 #a4 ,deest in aliis codicibus4 #b4 ,alibi3 aut 444 amplectitur 444 conjungit4 ,,octavius3 ,veram ,dei ecclesiam ,ismalitarum esse facile#a convinci potest1 sive amplitudine regionum1 quae sunt infinitae1 sive origine ,abrahami1 a quo ,muhammedes ,ismalita#b genus ducit1 sive ,dei aeterni cultu1 quem unum sanctissime adorant1 sive execratione idolorum ac imaginum1 quas et publice et privatim abominantur1 sive puritate doctrinae1 quae inexplicabilium quaestionum latebras1 quibus caeterae#c religiones misere conflictantur1 suo splendore diluit1 sive legis exsequendae facilitate1 quae major esse non potest#d4 #a4 ,alibi3 fere4 #b4 ,alibi3 ,ismaliticum4 #c4 ,alibi3 exterae4 #d4 ,alii3 possit4 ,,coronaeus3 ,si veram ecclesiam latifundiis metimur1 ecclesia ,christi#a longe superior futura#b est1 tum antiquitate temporis1 tum multitudine populorum1 tum principum pene omnium consensu4 ,nihil enim verius a ,seneca dici potuit1 quam pessimi argumenti esse turbam1 ac propterea ,pythagoras#c sequi vetuit viam popularem1 i4e4 4 ,et certe viam regiam ac latissime patentem ad inferos deducere1 nunquam verius ac melius perceptum#d est1 quam ,noachi aetate1 cum#e in ejus unius familia ecclesiam dei constitisse planum sit4 ,cum autem ,christi cruore fundata sit ecclesia vera1 quae in apostolorum1 martyrum1 confessorum1 pontificum continua quindecim seculorum serie#f floruit ac praecipuam ,romanae sedis dignitatem obtinuit1 quis dubitare jure queat1 hanc1 quam ,romani pontifices tuentur1 verissimam ac sanctissimam ecclesiam1 ut ne ,lutherus quidem ipse dubitavit1 sed aperte#g confessus est4 ,quamquam#h non video1 quam ob rem ,agareni de multitudine#i populorum aut regionum gloriari debeant1 #bjd cum religio christiana nostro saeculo propagata sit in omnes orientalis et occidentalis ,indiae latissimas regiones1 ,europa triplo majores1 et antea ignotas mundi plagas pervaserit4 #a4 ,alii3 ,sathanae4 #b4 ,alii3 natura4 #c4 ,lartius in ,pythagora2 ,clemens ,alex4 in ,strom4 #d4 ,alibi3 praeceptum4 #e4 ,desunt haec septem sequentia verba in alio codice4 #f4 ,alibi3 fere4 #g4 ,deest alibi4 #h4 ,sequentia haec verba ad finem usque interlocutionis desunt in alio codice4 #i4 ,alibi3 amplitudine4 ,,fridericus3 ,de quatuor religionum generibus1 scilicet ,judaeorum1 ,christianorum1 ,ismalitarum1 ,paganorum1 plures un verae esse non possunt4 ,pagana quidem a se ipsa refellitur1 ,ismalitarum vero1 quae ,muhammedem conditorem arcessere#a solet1 ineptior est1 quam ut argumentis refutari mereatur4 ,itaque contentio nobis praecipua est cum ,judaeis1 qui de librorum sanctitate et antiquitatis origine gloriantur4 ,primo igitur abs te1 ,salomo1 peto1 si ,christum verum ,deum esse certissimis argumentis ac testibus omni exceptione majoribus demonstrari possit1 num christianam ecclesiam1 cujus caput est ,christus1 veram esse fatebere8 #a4 ,alibi3 agnoscere4 ,,salomo3 ,quidni8 sed hoc opus1 hic labor est4 ,,fridericus3 ,imo nihil facilius4 ,,salomo3 ,non demonstrationem peto1 sed probabile aliquod argumentum4 ,,fridericus3 ,illud igitur quaero3 ,num ,messiam venisse antea an#a venturum olim putes8 #a4 ,alius3 aut4 ,,salomo3 ,confido equidem venturum4 ,,fridericus3 ,fateri quidem non dubitas1 cum extremo capite symboli ,judaeorum1 quod ,r4 ,moses pervulgavit1 scriptum sit1 ,messiam esse expetendum4 ,id autem callidissimo commento factum est4 ,cum enim christiana aemulatione symbolum fidei totidem capitibus1 quot ,christiani1 finxissent1 caput extremum surrogarunt1 scilicet ,messiam venturum1 ne quis crederet#a1 ,christum ,jesum esse ,messiam4 ,sed si nondum venit1 quando tandem venturum putas8 ,nam vester ,abrahamus1 is qui a vobis i4e4 princeps usurpatur#b1 astrologiae peritissimus1 ,messiam vestrum venturum spoponderat#c anno ,christi ,,mcccclxiv4 ,is tamen omnium opinionem fefellit4 ,nec ita pridem aetate nostra ,judaeus quidam1 cum se ,messiam faceret1 a praetore ,bononiensi flammis tanti sceleris ultricibus exustus est4 ,alius in ,judaea1 cognomento ,barcochab i4e4 stellae filius#d ,messiam sese ferens#e1 variis cladibus ,christianos afflixit#f4 ,non dubito1 cum a nobis#g quaeritur1 quid#h tamdiu moretur ,messias vester1 vos excusare#i solitos populi peccata1 ut quidem in libris talmudicis legimus4 ,sed cum peritiores vestrae gentis intelligerent#aj1 se inani spe laetari1 a ,judaeorum secta non modo#aa desciverunt1 verum etiam libros pro religione christiana scripserunt4 ,testis est liber fidei ab ,judaeo1 qui ad ,christum accessit1 testis est catechismus hebraicus ,emanuelis ,tremelli cum eleganti epistola ad fratres ,hebraeos2 #bje tertius ,isaacus ,agrippinensis1 vir eruditissimus2 testis ,paulus ,paradisus1 regius hebraicae linguae professor in academia ,parisiensi2 testis est ,paulus ,brugensis1 testis ,nicolaus ,lyranus1 bibliorum interpres acutissimus1 atque innumerabiles vestrae gentis1 qui etiamnum#ab hac aetate ,messiam ,christum verum ,deum et hominem amplectuntur4 #a4 ,alibi3 ne qui crederent4 #b4 ,alii3 appellatur1 vel3 nuncupatur4 #c4 ,alibi3 spopondit4 #d4 ,numer4 #bd1 #ag1 7 74 #e4 ,alibi3 gerens4 #f4 ,josephus de b4 j4 #g4 ,alibi3 vobis4 #h4 ,alius3 quare4 #i4 ,alibi3 accusare4 #aj4 ,alius3 intellexerint4 #aa4 ,alii3 addunt3 sponte4 #ab4 ,alii3 extrema4 ,,salomo3 ,si merito laudantur ,pythagoraei1 quod exstruerent iis1 qui a sua doctrina defecissent1 quasi mortuis hominibus1 quanto aequius est1 divinae legis desertoribus erigere monumenta8 ,miror tamen te1 ,friderice1 verae religionis ac ecclesiae argumenta deducere ab iis1 qui a sua defecerunt2 qua quidem ratione et ,arianos et ,ismalitas veram religionem tueri dicemus4 ,hoc si nobis absurdum est1 illud igitur absurdum videri debet4 ,cum enim majores nostri vitulum ex auro conflatum in deserta solitudine sibi erexissent ac pro ,deo colerent1 ,deus ,mosen interpellans3 ,tuus1 inquit1 populus violatis foederibus a me defecit2 semper antea dixerat#a3 populus meus4 ,quod satis est argumenti1 eos1 qui aeterni ,dei cultum penitus deseruerunt1 ut mortuis inserviant1 ab ecclesia ,dei penitus excludi4 #a4 ,alius ita3 cum semper ante dixerit4 ,,curtius3 ,eodem igitur argumento concludemus1 ,judaeos1 qui ,christum verum ,deum humani generis servatorem deseruerunt ac suppliciis acerbissimis cruciandum prodiderunt#a1 ab ecclesia vera se ipsos abduxisse#b1 ac tum primum veram ecclesiam in apostolorum et discipulorum coetu constitisse4 #a4 ,alibi3 tradiderunt4 #b4 ,alii3 subduxisse4 ,,salomo3 ,prospiciendum nobis est1 ne pro argumento#a assumatur1 quod erat concludendum1 scilicet ,jesum1 quem pro ,deo colitis1 esse ,deum4 ,ac primum illud christianorum veterum theologos fefellit1 quod non perceperunt vim ,hebraicae legis1 cujus ignoratione tam multa in legum divinarum interpretatione peccantur1 ut quidem#b maxime non facile dici possit#c4 ,argumento sit1 quod ,justinus ,martyr#d1 cum ab homine ,judaeo rogaretur1 quid vellent ,christiani1 cum canerent ,halleluja et ,osianna1 respondit#e3 ,laudate concinne et magnitudo excellens1 quo quid ineptius8 ,nam vox ,hallelu significat3 laudate1 ,jah3 ,deum1 vox ,hosia3 serva1 nah3 quaeso4 #a4 ,addunt alii3 id4 #b4 ,alibi3 quod4 #c4 ,alii3 potest4 #d4 ,in quaest4 #aj ad orthodox4 #e4 ,addit alius3 significare4 ,,curtius3 ,at ,d4 ,hieronymus1 cum a ,judaeis irrideretur1 quod quid esset ,hosianna nesciret1 in ,judaeam usque profectus1 ,judaeos ipsos in eo genere facile superavit4 ,,salomo3 ,illud admonendum putavi1 quod ,messiae vox1 quid significaret1 veteres ,latini et ,graeci non satis intellexerunt#a2 est enim#b ,messias nihil aliud1 quam unctus1 et quoniam reges ac principes inungi solebant1 ,messiae dicti sunt#c4 ,quam vocem#d interpretes ,,lxxii #bjf reddunt#e1 non 1 ut olim putabant ,graeci4 ,ex quo adversarii1 in contumeliam ,christi1 togati hominis statuam altero pede mancam et auriculis asino consimilibus#f fingebant vel librum manu tenentem1 cum hac epigraphe3 ,christus6 ,quod vero ,messiae vox populi principem significet1 ex eo satis intelligitur1 quod ,david ,sauli satellites increpans3 ,cur1 inquit#g1 praesidium ,domini nostri#h ,messiae deseruistis8 ,idem1 iratus ei1 qui ,sauli ab hostibus caesi caput secuerat#i3 ,non veritus es1 inquit1 inferre manum ,messiae8 ,item cum ,samuel ,eliabum1 ,davidis fratrem primogenitum1 intueretur3 ,certe1 inquit1 hic est ,messias ,dei4#aj ,quin et ,samuel et ,david se ipsos vocant ,messias4 ,fuisse autem quam plurimos ,messias1 docet ,nehemias in concione post reditum ab exilio3 ,tu1 inquit#aa1 populo tuo plures ,messias dedisti1 qui ab hostibus illum vindicarent4 ,nam vox 1 quam interpretes ,,lxxii reddunt 1 eadem usurpatur hoc versu3 ,ne attingite ,christos meos1 ,messias meos#ab4 ,id#ac autem explicat ,samuel in maxima populi concione1 priusquam regem designatum renunciaret3 misit dominus#ad ad populum ,messias ,jerubbahalem1 ,jephtham1 ,samuelem4 ,falluntur#ae igitur1 qui unum tantum ,messiam esse aut fore arbitrantur4 ,omnium tamen#af errorum nullus fere capitalior est1 quam eorum1 qui putant1 eum ,messiam1 quem venturum speramus1 ,deum fore2 gravius tamen mihi peccare videntur1 qui ,messiam1 quisquis fuerit aut venturus sit1 humani generis servatorem appellant1 cum tamen nihil aliud futurum#ag speremus1 quam hominem ex homine1 ducem belli strenuum fore1 qui ,isralitas1 huc atque illuc dispersos ac dissipatos1 in ,palaestinam et avitas majorum sedes reducat#ah et ab imperioso aliorum#ai dominatu vindicet1 quales fuere ,moses1 ,josua1 ,maccabaei ac principes omnes1 ,dei munere majoribus nostris concessi4 ,nec desunt1 qui ,messiam ab ,helia unctum iri putant4 ,ac tantum abfuit1 ut ,jesus vester majores nostros a servitute ,romanorum#bj vindicarit1 ut etiam a praeside provinciae caussa cognita servili supplicio fuerit affectus4 #a4 ,alius3 intelligerent4 #b4 ,alibi3 autem4 #c4 #b ,regum #i1 #a4 #d4 ,alius3 ,quum vero4 #e4 ,alibi3 reddiderunt4 #f4 ,alibi3 consimilem1 vel3 similem4 #g4 #a ,regum #a1 #cd4 #h4 ,alius3 vestri4 #i4 #a ,regum #bf1 #i4 #aj4 #a ,regum #bf1 #af4 #aa4 ,psalm4 #f4 #ag4 #hc4 #hh4 #ab4 ,psalm4 #aje1 #ae4 #ac4 ,viginti haec proxima verba desunt in alio codice4 #ad4 ,alius3 ,deus4 #ae4 ,alibi3 ,fallunt4 #af4 ,alii3 autem4 #ag4 ,alii3 venturum2 vel deest hoc verbum4 #ah4 ,alius3 educat4 #ai4 ,alibi3 impiorum4 #bj4 ,deest alibi4 ,,curtius3 ,illud est pingui ,minerva ,messiae arcanum ad principes et tyrannos adducere velle1 quod quidem arcanum plane divinum nemo percipiet unquam1 nisi id ei divinitus tributum fuerit#a et concessum4 ,nemo1 inquit ,christus1 venit ad me1 nisi pater traxerit eum#b4 #a4 ,alii3 velit4 #b4 ,joh4 #f1 #dd4 ,,fridericus3 ,si ,messiae verbum ad principes et tyrannos pertineret1 cur igitur de promisso ,messia1 cur ,moses ,hardusam#a scriberet1 magnum #bjg et ineffabile ,dei nomen nihil aliud esse1 quam ,messiam1 nisi ,messias ,deus#b esset8 #a4 ,alius3 ,hardanam4 #b4 ,deest in alio codice4 ,,salomo3 ,quia plerique nostrae gentis ,messiam sensu secretiore intelligunt immortalem regem1 non ducem mortuum aut moriturum4 ,,curtius3 ,valde mihi frigere haec videtur responsio4 ,sed ad gentis vestrae pareatem veniamus1 qui1 jamjam moriturus ac liberis fausta precatus1 ad ,judam convertitur et oraculum proferens3 ,non auferetur1 inquit1 sceptrum de ,juda#a4 ,si enim reges ac duces omnes ,messias fore putaret1 nec ,messiam illum humani generis servatorem singulari nota significaret1 absurdum illud fuisset ac sensui plane contrarium1 scilicet sceptrum de gente ,judae non ante sublatum iri1 quam ,messias venturus esset1 penes quem regnum populorum futurum sit4 ,vocem enim sceptrum ,onkelos ,chaldaeus vertit ,sultan1 imperator1 qua voce imperatores non ,chaldaei tantum1 sed etiam ,arabes ac ,syri significari solent1 et pro voce reddit ,chaldaeus3 ,messias1 ut ambiguitatem#b explicaret4 ,eadem est interpretatio ,targum ,hierosolymitani1 quem sequitur ,r4 ,salomo1 et in ,davidis gente imperium tantisper scribit futurum1 dum venerit ,messias4 ,et cum ab eo quaereretur1 ubinam regnum ,davidis8 respondit3 in ,babylonia1 ubi fingit superesse adhuc principes de gente sua#c1 qui populis illis exulantibus imperent2 ridiculum1 inquam#d1 an impium figmentum1 sed ea saeculi barbaries erat4 ,floruit enim sub anno ,christi ,,mcc1 ut mendacii non facile posset convinci1 cum esset ,gallia longissimis aquarum et terrarum spatiis a ,babylone disjuncta#e1 quae tunc ,arabum imperio ac dominatu crudeli tenebatur4 ,hanc porro interpretationem caeteri repudiantes1 pro sceptro#f dignitatem ac praestantiam in gente ,judae tamdiu futuram tradunt#g1 quo advenisset1 qui mittendus erat1 scilicet rex ,david1 tunc enim potestatem illam in dignitatem regiam concessuram putant4 ,alii vocem ,schiloh ad locum referunt1 ubi erat arca foederis1 quae inde translata est a ,davide#h4 ,alii ad ,saulem unguendum in ,schilo traduxerunt1 quae interpretatio plane contraria est historiae sacrae1 quia prius arca deducta fuerit a ,schilo in urbem ,kiriathjearim1 ac ne ,saul quidem unctus est in#i ,schilo4 ,talmudici autem#aj ,messiae venturi nomen ,schiloh fore tradunt1 recentiores haec ad regem ,chaldaeorum ,nebuchodonosorem pertinere statuunt1 quia regem ,zedekiam interfecerit1 nec ullus postea regnum adeptus est de stirpe ,judae1 quod falsum#aa est1 cum ,zorobabel gentem#ab postliminio reduxerit ad sedes avorum4 ,praeterea#ac ,senatus ,judaeorum1 de stirpe ,davidis sub principibus ,asmonaeis#ad aristocratiae #bjh speciem tuebatur#ae1 quem senatum ,herodes sustulit1 caesis patribus praeter#af ,semeam4 ,sub eadem fere tempora#ag ,jesus ,christus ,deus ac ,dei filius ex ,maria virgine natus est4 ,interpretes ,,lxxii reddunt pro voce ,schilo1 reposita illi1 quasi ex littera servili significet1 quod vel quae et scriptum sit pro 1 cum litterae ,echeri#ah permutabiles sint#ai4 ,sed ista quidem vis est scripturae sacrae illata4 ,postremo ,david ,kimchi1 ut caeteris omnibus acutior videretur#bj1 ,schilo a ,schiliath derivare conatur1 quae vox secundinas significat1 quibus involvitur ,embryo1 quasi diceret i4e4 filius ejus1 scilicet matris1 quam interpretationem miror ,galatinum#ba amplecti#bb potuisse4 #a4 ,genes4 #di1 #aj4 #b4 ,alibi3 dignitatem4 #c4 ,alii3 ,juda4 #d4 ,alii3 dicam4 #e4 ,alii3 distincta4 #f4 ,alibi3 qui sceptri4 #g4 ,alii3 credunt4 #h4 #a ,regum4 #g1 #a sqq4 #i4 ,alibi3 ad4 #aj4 ,deest in aliis codicibus4 #aa4 ,alibi3 factum4 #ab4 ,alius3 de gente regia populum4 #ac4 #a ,regum #aa1 #d sqq4 #ad4 ,alii3 ,ammonaeis4 #ae4 ,alius3 praeferebat4 #af4 ,alius3 propter4 #ag4 ,alibi3 eodem 444 tempore4 #ah4 ,forte ,ehevi 7in margine unius codicis74 #ai4 ,locus vulneratus4 #bj4 ,alibi3 videatur4 #ba4 ,de arcania catholicae veritatis l4 #d4 c4 #d4 #bb4 ,alibi3 complecti4 ,,salomo3 ,videtis1 hujus loci obscuritatem tantam esse1 ut ne argumenti quidem species ulla probabilis elici queat ad ,messiam eo tempore venturum#a quo natus est ,jesus4 ,jam vero rex ultimus gentis ,judaeorum fuit ,zedekias4 ,at tametsi ,zorobabel a stirpe ,davidis populo ,judaeorum praefuit sub rege ,persarum anno mundi ter millesimo #cdcb1 ejus tamen posteri nulli fuerunt4 ,principatus vero erat penes pontifices ex ,aaronis gente4 ,quin etiam ,maccabaei ex eodem ,aarone reipublicae dominatum una cum pontificatu tenuerunt usque ad ,antigonum1 ultimum ,asmonaeorum1 centum viginti sex annos4 ,hunc enim duplici nomine#b ,christum i4e4 unctum1 quia rex et pontifex maximus erat#c1 ,herodes1 a senatu populoque ,romano1 rex ,judaeorum appellatus1 anno mundi ter millesimo octingentesimo quarto mactari jussit4 ,quadragesimo post anno natus est ,jesus4 ,ex quo intelligitur1 sexcentos circiter annos ante ,christum neminem de gente ,juda principatum ,judaeorum tenuisse1 nec posse vaticinium illud ad ,jesum pertinere4 ,omitto multa1 quae ,galatinus ex talmudicis libris sensu plane contrario detorsit1 ut#d cum ,messiam tunc natum scribit1 cum aedes sacra ,hierosolymorum exscinderetur1 eumque ,messiam ,romae latere1 qui stato tempore appariturus sit4 ,quae imperitis fucum fecerunt1 cum illam dicendi rationem allegoriarum plenissimam minus caperent4 #a4 ,alii3 futurum4 #b4 ,alibi3 ratione4 #c4 ,deest in aliis codicibus4 #d4 ,alibi3 et4 ,,curtius3 ,planum est igitur1 vos eo loco oraculo#a parentis vestri ita haesisse1 ut nemo vestrum1 qui hebraica et chaldaica tractatis#b1 sese expedire potuerit1 quae ad ,jesum translata luce clariora sunt4 ,caetera prosequamur#c1 ne uno tantum loco ,judaei haesisse videantur1 ad quem#d1 credo#e1 illud ,esaiae oraculum spectat3 ,ecce virgo concipiet et pariet filium1 et vocabit#f nomen ejus ,immanuel#g4 ,hoc enim ,lucas ad ,christum pertinere docet#h4 #a4 ,alii3 oraculis4 #b4 ,alius3 translantis4 #c4 ,alibi3 persequamur4 #d4 ,alibi3 ad quae4 #e4 ,alii3 cedo4 #f4 ,alius3 vocabitur4 #g4 ,jesaiae #g1 #ad4 #h4 ,lucae #a1 #ca sqq4 #bji ,,salomo3 ,esaias nihil unquam de ,jesu1 multo minus de ,maria#a matre ipsius suspicatus est4 ,his enim verbis utitur3 i4e4 ,ecce juvencula6 ,neque enim haalma virginem significat1 sed eam1 cujus vir amore fruatur1 ut etiam nunc ,christiani theologi#b1 qui modo hebraica intelligunt1 confiteri coguntur4 ,nam ea vox usurpatur a ,salomone in canticis amatoriis#c de iis1 de quibus apud virgines disserere indecorum fuisset4 ,itaque amicam vel adolescentulam significat4 ,argumento est etiam1 quod halmanah viduam appellant#d1 quasi a viro divisam aut quae#e virum amisit4 ,at quoties in sacris litteris agitur de virginibus1 agitur autem saepissime1 proprium verbum semper usurpatur1 scilicet vel #f vel utrumque conjunctim#g4 #a4 ,deest alibi4 #b4 ,hieron4 ,calvin4 in cap4 #i harmon4 #c4 ,cant4 #a4 #f4 ,proverb4 #aj4 #d4 ,jesaiae #dg et ,ezech4 #i et #dd4 #e4 ,alibi3 quod4 #f4 ,desunt haec duo verba in aliis codicibus4 #g4 ,gen4 #bd4 ,levit4 #bj4 ,jer4 #ca4 ,deuter4 #cb4 #bb4 ,exod4 #bb4 ,judic4 #ai4 #ba4 #b ,sam4 #ac4 #a ,regum #a4 #b4 ,psalm4 #dc4 ,jesaiae #bc4 #cg4 ,amos #e4 #h4 ,zach4 #i4 ,thren4 #b4 ,,curtius3 ,cur igitur vox haalma de ,rebecca diceretur1 priusquam nupsisset1 erat enim pudicissima virgo8 ,,salomo3 ,at eodem capite i4e4 virgo diserte adjicitur1 ut omnis ambiguitas tolleretur4 ,absurdum autem fuisset1 ,esajam virginis partum contra naturae leges significare et ambigua voce haalma1 quae saepius unicam significat1 in tanto ac tam stupendo prodigio uti voluisse4 ,historia vero ipsa aperte declarat1 de uxore regis ,achas ,jesaiam scripsisse4 ,nam cum exercitus duorum regum1 scilicet ,samariae ac ,syriae inferioris1 totam ,judaeam infestarent1 vaticinatur prophetes1 uxorem regis adolescentulam filium parituram ac paulo post utrumque regem de ,judaea discessurum1 ut contigit4 ,nam biennio post ,abia#a1 regis uxor1 sic enim ,josephus#b appellat1 peperit ,ezechiam1 religiosissimum omnium post ,davidem ac fortissimum principem1 ac paulo post urbis obsidio soluta est4 ,fuisset autem illa inanis spes liberationis ab hostibus regionem vastantibus1 si in nativitatem ,jesu i4e4 in annum octingentesimum dilata fuisset4 #a4 ,alibi3 ,albia4 #b4 ,antiq4 jud4 l4 #ac1 #i4 ,,curtius3 ,cur igitur ,jesaias signum seu prodigium pollicetur8 ,aut quid prodigii fuisset1 mulierem parere8 ,,salomo3 ,non dixit vates prodigium1 sed signum illud ante liberationem futurum1 quod regina masculum pareret4 ,nam tribus capitibus puelli nascituri historiam complectitur2 septimo capite puerum nasciturum scribit et clamatum iri3 ,immanuel i4e4 nobiscum ,deus6 ,sequenti capite haec scribit3 ,acceptis testibus gravissimis ,uria et ,zacharia prophetis3 ,accessi1 ait1 ad filiam prophetae ,zachariae 7erat enim ,abia regina filia ,zachariae1 uxor regis ,achas71 quae conceperat et pepererat filium4 ,et dixit ,deus ad me3 ,voca nomen ejus ,lamaher schalal chusch bas#a i4e4 accelera praedam1 festina direptionem1 quia priusquam proferre possit6 ,abi1 ,immi1 i4e1 pater mi1 mater #baj mea6 tollentur copiae ,damasci et ,syriae ante regem ,samariae1 ante regem ,assyriorum etc41 quoniam ,immanuel1 nobiscum ,deus est4 ,nono capite1 cum jam puer ,ezechias biennium attigisset1 liberatis obsidione civibus3 ,puer1 inquit1 natus est nobis et vocabitur nomen ejus#b admirabilis1 consiliarius1 fortis1 pater futuri saeculi1 princeps pacis#c4 ,quibus verbis aperte constat1 ad ,ezechiam regem omnia#d pertinere1 nihil ad ,jesum1 quem veteres#e ex oraculo ,immanuel vocari debuisse querebantur#f2 hic enim ,christiani plerique haeserunt#g1 quanquam illud inexplicabile est1 quod evangelistae tradunt1 ,jesum vocatum fuisse ,nazaraeum#h1 ut impleretur1 quod scriptum est apud prophetas3 ,nazaraeus vocabitur1 cum nullus usquam propheta haec#i scripserit4 #a4 ,jesaiae #h1 #a4 #b4 ,alibi3 ipsius4 #c4 ,jesaiae #i1 #f sq4 #d4 ,alibi3 nomen4 #e4 ,alius3 veteri4 #f4 ,justinus qu4 #ij4 #ace ad orthod4 #g4 ,alii3 haesitarunt4 #h4 ,matth4 #b1 #bc4 #i4 ,alii3 hoc4 ,,curtius3 ,utrumque nomen et ,jesus et ,immanuel ,christo#a aptissime#b congruit4 ,jesus enim salvatorem#c significat1 quia genus humanum salvaturus esset#d1 ut evangelistes scripsit#e4 ,ac ne quis haereat in eo1 quod ,hieronymus et ,chrysostomus nihil#f a prophetis de nomine ,nazaraeo#g scriptum reperiant#h1 ex quo suspicantur1 aliquot prophetas ,judaeorum fraude intercidisse1 nihil ea de re suspicandum1 quoniam ,nazaraeus domicilii cognomen est1 ubi erat educatus4 #a4 ,luc4 #a4 #b4 #b4 ,alius3 apertissime4 #c4 ,alius3 servatorem4 #d4 ,alius3 servaturus4 #e4 ,alibi3 scribit4 #f4 ,alius3 nusquam4 #g4 ,alibi3 nomen ,nazaraei4 #h4 ,alibi3 reperiri4 ,,fridericus3 ,mihi videtur ,osiander nomen ,jesu non a verbo 1 quod servare significat1 deducere voluisse1 sed a sacratissimo ,dei nomine 1 copulata#a salutari littera 1 hunc in modum 1 ut naturam divinam cum humana tunc conjunctam fuisse intelligamus1 cum ,jesus nasceretur#b4 #a4 ,alibi3 copulatur4 #b4 ,alii3 natus est4 ,,coronaeus3 ,sed ut ,salomo oraculi sententiam ad ,ezechiam pertinere acutissime#a contendat1 non video tamen1 ,ezechiam vocatum fuisse ,immanuelem#b1 multo minus haec#c ei congruere3 ,admirabilis1 consiliarius1 ,deus fortis1 pater futuri saeculi1 ut fulciat regnum ,davidis in aeternum1 quae verissime ,christo ,deo conveniunt1 ut haec quoque#d3 ,progerminabit virga de radice ,jesse et flos de ramis ejus prodibit1 super quem spiritus ,dei1 spiritus sapientiae1 fortitudinis1 scientiae1 prudentiae conquiescit1 quae tam dilucide ad ,jesum pertinent1 ut non futura1 sed praesentia1 non umbram1 sed rem ipsam ,esaias acu tetigisse videatur4 #a4 ,alii3 argutissime4 #b4 ,alius3 ,immanuel4 #c4 ,jesaiae #i1 #g4 #d4 ,jesaiae #aa1 #a sqq4 ,,salomo3 ,quae ,esaias praedixerat1 filium regi1 nasciturum1 biennio post contigisse videmus ex#a ipsius prophetae verbis1 quando#b sequente capite3 ,puer1 inquit1 natus est nobis et filius datus est nobis #baa etc4 ,neque enim lingua hebraica patitur eo loco praeteritum usurpari pro futuro1 grammatici omnes ,hebraeorum reclamant4 #a4 ,alius3 in4 #b4 ,alibi3 quae4 ,,coronaeus3 ,cur igitur puerum ,ezechiam ,dei nomine appellaret8 ,,salomo3 ,vox ,hebraica nihil aliud significat1 quam robustum et potentem4 ,declarat igitur ,esaias1 ,ezechiam herom non modo magnanimum1 potentem1 pacificum ac prudentem in republica gerenda1 sed et pium ac religiosum futurum1 ut quidem#a princeps exstitit omnium post ,davidem pietate1 prudentia1 consilio1 virtutibus omnibus clarissimus4 #a4 ,alibi3 quemadmodum4 ,,fridericus3 ,mirum videri non debet1 si ,judaei oracula aliquantum obscura alio detorquent1 cum ea ipsa1 quae nihil obscuritatis habent1 sed in perspicua luce posita sunt1 argutiarum caligine obruere ac solis ipsius splendorem obvelare conentur4 ,quanquam innumerabilia sunt ejus rei oracula1 quibus vaticinium illud ,jeremiae#a confirmat3 ,ecce1 inquit dominus1 veniet dies1 ut excitem germen justum ,davidi2 regnabit rex prudenter ac juste imperabit1 in diebus ejus servabitur ,juda et ,isral cum securitate florebit1 et hoc nomen ejus1 quo vocabunt eum ,deus aeternus justitia nostra4 ,utitur insuper#b sacratissimo nomine 1 quod nulli creaturae communicabile est1 unde colligit acutissimus quidam theologus#c ex hoc ,hieremiae loco1 ,messiam ,deum futurum1 quae#d ad ,ezechiam nullo modo referri possunt1 cum ante mortuus esset1 quam ,hieremias nasceretur4 #a4 ,jerem4 #bc et #cc4 #b4 ,deest in alio codice4 #c4 ,calvinus4 #d4 ,alibi3 quae 444 potest4 ,,salomo3 ,haec ad ,zorobabelem1 principem regiae stirpis1 pertinere1 sequentia declarant1 quoniam hic populum de captivitate ,babylonica in ,judaeam reduxit4 ,id#a autem#b1 quod ,fridericus subjecit ex ,hieremia3 ,vocabunt eum ,deus aeternus1 nusquam in ullis exemplaribus legi3 ,vocabunt eum1 sed vox h4e4 clamabunt sive alta#c voce dicet populus3 ,deus est justitia nostra6 ,quae phrasis hebraica est frequens in sacris litteris et ab eodem ,hieremia paulo post usurpata#d3 ,in diebus illis1 inquit1 servabitur#e ,juda1 ,hierosolyma otium colet et vocabitur ,deus aeternus justitia nostra4 ,nam utroque loco adjectum est nomen ,jehovah4 ,quis autem tam ineptus est1 ut ,dei nomen urbi tribuat8 ,consimilis est locutio haec3 ,et vocavit#f ,jacob aram3 fortis ,deus ,isralis#g4 ,item apud ,ezechielem#h3 ,et ,hierusalem vocabitur ,deus aeternus nomen ejus i4e4 per ,mappik in 1 quod foemininum sonat1 non masculinum4 ,videtis1 in quos errores linguae sanctae ignoratio deploranda theologos christianos adegerit#i4 #a4 ,alibi3 ,quod4 #b4 ,desunt duo haec verba in alio codice4 #c4 ,alibi3 elata4 #d4 ,jerem4 #cc1 #af4 #e4 ,alius3 separabitur4 #f4 ,alibi3 vocabat4 #g4 ,genes4 #cc1 #bj4 #h4 ,ezech4 #be1 #c sqq4 #i4 ,alii3 adegit1 vel3 redegerit4 #bab ,,fridericus3#a ,mirabiles argutiae conflantur a ,judaeis non tam ignaris1 quam pervicacibus1 ut perspicua scripturae sacrae loca quasi atramento sepiae#b suffusa delitescant#c4 ,caetera videamus4 #a4 ,alii3 ,,curtius4 #b4 ,alii3 saepius4 #c4 ,alii3 deleant4 ,,curtius3#a ,locus est in libro psalmorum#b3 ,dixit dominus domino meo1 sede a dextris meis2 quo ,christus ipse indominatam ,judaeorum pervicaciam apte convincit1 ut ,messiam ,deum esse doceret3 ,si ,david1 inquit#c1 vocat ,christum dominum1 quomodo filius ejus esset8 tunc enim#d obticuisse scribit4 #a4 ,qui habent antea ,,curtius pro ,,fridericus1 omittunt hc ,,curtius4 #b4 ,psalm4 #aji 7#aaj71 #a4 #c4 ,matth4 #bb1 #dj4 #d4 ,addunt alii3 ,matthaeus4 ,,salomo3 ,probabile est1 illos obticuisse#a1 ne ineptire in re tam futili#b viderentur1 primum quia hic psalmus non est ,davidis4 ,sunt enim psalmorum auctores decem1 quos enumerat ,r4 ,david ,kimchi in hebraicis commentariis ad psalmum primum4 ,hic autem psalmus est ordine ,,cix1 ac in fine psalmi ,,lxxii haec verba subjiciuntur3 ,finis orationum ,davidis#c4 ,ex quo intelligitur1 consequentes psalmos non esse ,davidis1 nam in eo vim argumenti collocarunt1 quod haec verba ,davidis esse arbitrantur#d4 #a4 ,alii3 obmutuisse4 #b4 ,alius3 subtili4 #c4 ,addunt alii3 filii ,isai4 #d4 ,alii3 arbitrarentur4 ,,fridericus3 ,cur igitur inscribitur psalmus ,davidis8 ,,salomo3 ,omnia exemplaria hebraica#a vacant hac epigraphe1 ut psalmus centesimus trigesimus septimus1 tametsi a ,latinis inscribitur psalmus ,davidis1 nihilominus quingentesimo#b fere anno post scriptus est1 i4e4 post reditum ab exilio ,babylonis1 ut illa declarant3 super flumina ,babylonis4 ,sed cum inter decem autores psalmorum ,david caeteros dignitate superaret1 inscriptio totius libri tributa ei est1 tametsi de psalmis centum quinquaginta haud plures octodecim a ,davide conscripti ferantur4 ,quanquam si psalmus ille ,davidis esset1 christiani tamen theologi argumentum illud ,christi frigere#c tradunt#d2 quia fieri potuisse ajunt1 ut ,christus ,jesus#e ,messias futurus ,davidem opibus ac potentia longe superaturus fuerit4 #a4 ,alii3 ,ebraeorum4 #b4 ,alii3 quinquagesimo4 #c4 ,alibi3 frigide4 #d4 ,calvinus in harmonia 7hom4 ev47 in cap4 #bb ,matth4 #e4 ,alii3 sive4 ,,curtius3 ,quae theologorum christanorum auctoritate probantur#a1 unumquemque probare oportet#b4 ,qui#c profecto locis omnibus ,christi deitatem asserunt et de hoc psalmo ,davidis convincunt1 vocem ,adonai ,deo soli convenire1 ut de ,messia tunc futuro illud interpretandum sit4 #a4 ,alius3 ,qui 444 autoritatem probant1 ubique etc4 #b4 ,alii addunt3 si probant etc4 #c4 ,deest in aliis codicibus4 ,,salomo3 ,vox ,adonai per #a creatori tribuitur1 per #b vero creaturae1 ut grammaticis notum est4 ,at in hoc psalmo nec patach nec kamez scribitur3 sed hoc modo 1 quae vox nunquam creatori tribuitur4 ,ac tametsi psalmi scripti fuissent hebraice sine vocabulis notis1 cum interpretatio graeca prodiit#c1 ut ex infinitis locis intelligitur1 ac potissimum ex psalmo #bac trigesimo et quadragesimo sexto1 nihilominus tamen ex ipsa prolatione#d nec kamez1 nec patach in penultima syllaba percipi potest4 #a4 ,i4e4 kamez4 #b4 ,i4e4 patach4 #c4 ,alii3 cum interpretatione graeca prodiit4 #d4 ,alius3 interpretatione4 ,,coronaeus3 ,quis melius psalmum interpretari aut#a scire potuit1 quam ,christus ipse8 #a4 ,alibi3 ac4 ,,salomo3 ,profecto quam plurima loca in sacris litteris in aliam sententiam imperite#a detorta videraus1 ut illud3 ,in omnem terram exivit sonus eorum#b1 quod apostolis tributum est1 cum tamen de sideribus et coelis illic agatur4 ,et illud3 ,minuisti eum paulo minus#c ab angelo ad ,christum referunt1 qui tamen1 si minor angelis fuisset1 ,deus nullo modo esse potuisset4 #a4 ,alibi3 immerite1 vel3 impie4 #b4 ,ps4 #ai 7#ah71 #e4 #c4 ,ps4 #h1 #f 7cf4 ,hebr4 #b1 #g74 ,,curtius3 ,vox significat3 a ,deo1 ut sit sensus3 ,christum1 tametsi patri aequalis quoad divinitatem1 eo tamen fuisse inferiorem sit quoad humanitatem4 ,,salomo3 ,hanc interpretationem funditus evertit uterque ,chaldaeus interpres1 qui vocem hebraicam reddunt#a chaldaice i4e4 ab angelis1 quam ,,lxxii interpretes reddunt3 1 ut ambiguitas quae in ,deum et angelos convenit1 omnino tolleretur4 ,agitur enim de hominis#b dignitate et praestantia1 cui cum ,deus omnia subjecisset#c1 angelis tamen paulo inferiorem fecit4 ,consimile est illud3 ,foderunt manus meas et pedes meos#d1 quae plane desunt ,hebraeis#e4 ,sic enim scriptum est3 3 i4e4 ,congregatio impiorum offendit me1 sicut leo manus meas et pedes meos4 ,chaldaeus vero interpres ,jonathan hoc modo reddidit3 ,congregatio impiorum obsedit me1 mordentes sicut leones1 manus meas et pedes meos4 ,vox enim in mutata est1 ut ,david ,kimchi copiosissime docet1 ut ad manuum et pedum confixionem crucifigi#f accommodarent4 #a4 ,alibi3 reddit4 #b4 ,alii3 hujus4 #c4 ,alibi3 subjunxisset4 #d4 ,ps4 #bb 7#ba71 #ag4 #e4 ,haec quatuor verba omittit alius codex4 #f4 ,alius3 crucifixionem4 ,,fridericus3 ,imo verius est1 a ,masoretis recentioribus verbum in mutatum#a esse1 propter litterarum affinitatem4 ,argumento sit1 quod interpretes ,,lxxii1 qui jussu ,ptolomaei ,philadelphi regis ex ,ebraeis biblia graeca fecerunt1 verbum graecum i4e4 foderunt1 non inseruissent pro vocibus 1 quae nullam inter se affinitatem habent4 #a4 ,alius3 corruptum4 ,,salomo3 ,agnosco illud utilitatis habere veterem interpretum ,,lxxii interpretationem1 ut quid in altera mutare licet1 in altera non liceat1 propter hebraicae et graecae linguae dissimilitudinem1 ut cum ,moses scripsisset1 ,isralitas annos #dcj in ,aegypto transegisse1 interpretes ,,lxxii reddiderunt eundem numerum4 ,sed quia vox similis est voci 1 plerique trecentos emendari putant oportere1 quia vix annos #adj in ,aegypto #bad transegisse videantur1 si aetates cujusque colligas#a4 ,nihil tamen immutandum venit1 cum hebraicae dictiones integrae nullam sui diminutionem patiantur1 sed a foederibus cum ,abrahamo percussis et promissione ei divinitus facta usque ad exitum ex#b ,aegypto numerus sibi constat1 ut omnes intelligant1 per ,aegyptum secretiori sensu intelligi terrestre domicilium4 ,necesse est igitur1 ad ,hebraeorum fontes#c1 si quid ambigitur in ,graecis1 redire4 ,atque ex eo intelligitur1 quanta fide et integritate majores nostri sacras litteras incorruptas nobis reliquerint4 ,nam cum antea vocalibus1 punctis1 accentibus ac versuum distinctionibus scriptura vacaret1 theologi post extremum templi excidium ac potissimum ,ben ,asser et ,ben ,naphthali1 principes#d ,masoretarum1 libros singulis capitibus1 capita versibus1 versus distinctionibus1 distinctiones syllabis1 syllabas vocalibus et accentibus denotarunt4 ,nec eo tamen#e contenti1 versus omnes numero complexi sunt1 et libri cujusvis medium designarunt1 ne quid usquam addi aut detrahi posset1 ut librum ,geneseos versus #aecdf complecti notarunt1 ac libri medium in his verbis esse3 ,in gladio tuo vives4 ,idem in caeteris libris fecisse videmus1 in psalmis accuratius4 ,in quatuor enim libros et illo in capita distinxerunt1 et versum1 qui medius est omnium librorum1 notarunt#g4 ,numerus autem versuum quinque librorum ,mosis est #ehde1 prophetarum #ibidh1 hagiographorum #hffdi4 ,ac ne quid additum aut detractum esse videri possit1 ,ptolomaeus ,philadelphus sacras tabulas ,hebraeorum in graecam linguam transferri maximis sumptibus mandavit1 trecentis amplius annis antequam#aj ,jesus nasceretur1 ad idque conficiendum viros ,,lxxii ex duodecim tribubus selectissimos accessere non dubitavit4 ,accessit etiam triplex interpretatio ,chaldaica1 una ,onkeli#aa1 quem ,latini ,aquilam vocant1 qui floruit ante secundi templi excidium1 altera ,jonathanis#ab1 qui a ,graecis eadem nominis significatione ,theodotio detur et floruit ante ,jesum annos quadraginta duo4 ,tertia est#ac ,hierosolymitana1 post excidium templi1 quae fusior est et cum paraphrasi1 ut quod in scripturis obscure aut#ad ambigue dictum erat1 planius ac melius intelligeretur3 ut immerito#ae ,hieronymus queratur1 quaedam loca bibliorum1 quae deitatem ,jesu continebant1 ab interpretibus ,,lxxii omissa fuisse1 ut gratiorem et acceptiorem redderet#af suam1 quam veterem1 a quibus omnia corrasit#ag1 interpretationem4 ,quae autem ad #bae historiam pertinent1 ut octo versus postremi librorum#ah ,mosis1 a ,josua scripti traduntur1 ut duodecim versus postremi libri ,josuae a ,samuele1 qui etiam librum ,judicum ex antiquitate majorum collegit et ,samuelis primum librum usque ad caput vigesimum quintum4 ,libros autem ,regum magna sui parte ,hieremiam scripsisse ajunt1 scilicet duos posteriores1 uti a majoribus collectos acceperat1 ut ,esdram librum ,paralipomenon#ai1 in quibus continentur libri ,hananiae1 ,nathanis et ,gadi prophetarum4 #a4 ,cahal cum patre ,levi descendit in ,aegyptum1 vixit autem ille annos #acc4 ,ejus filius ,amram vixit annos #acg4 ,moses1 filius ,amram1 natus erat annos #hj1 cum eduxit populum4 ,demus1 ,cahal1 cum in ,aegyptum descendit1 annum vigesimum attigisse1 et cum genuit ,amram1 annum #cj explevisse1 detrahendi erunt anni #ajj1 qui absorbentur in annis ,amram1 quem si demus fuisse annorum #dj1 cum genuisset ,mosen1 summa erat annorum #adj4 7,theod4 ,beza47 #b4 ,alius3 ab4 #c4 ,alibi3 fontem4 #d4 ,alibi3 princeps4 #e4 ,deest in aliis codicibus4 #f4 ,alibi3 #aejd4 #g4 ,versus medius est in psalmo #gg1 #ce3 ,deus excelsus redemptor eorum est4 #h4 ,alii3 #ibbd4 #i4 ,alii3 #hjfd4 #aj4 ,alii3 quam4 #aa4 ,alii3 ,onkelosi4 #ab4 ,alii3 ,jonathani4 #ac4 ,deest in aliis codicibus4 #ad4 ,alibi3 et4 #ae4 ,alius3 merito4 #af4 ,alius3 redderent4 #ag4 ,idem3 corraserunt4 #ah4 ,alibi3 libri4 #ai4 ,vid4 postremum 7#ej7 caput libri primi ,paralipom4 ,,fridericus3 ,sed cum de sacris litteris agit ,salomo1 nihil de tabulis ,novi ,testamenti4 ,at vetera ,testamenta jubentur valere apertis ,novi ,testamenti tabulis1 ut novis pactibus1 novis legibus1 novis foederibus vetera semper cessisse videmus4 ,,salomo3 ,demus illud de testamentis ac foederibus1 modo sit idem posterioris1 qui prioris autor ,testamenti1 nec falsae sint aut suspectae tabulae4 ,at ,novum ,testamentum ,christianorum non est ejus1 qui prima foedera in monte ,horebi scripsit et promulgavit1 non coram septem testibus puberibus masculis1 sed coram sexcentis millibus testium praeter foeminas1 servos et peregrinos4 ,novum autem ,testamentum1 qualecunque aut cujusque sit1 nemo affirmare potest4 ,in eo tamen tot ac tam multa detracta1 addita1 suspecta1 commutata#a videmus1 ut lectionum varietates habeat plus quam trecentas4 ,nec tantum litteris aut#b syllabis aut dictionibus1 sed etiam periodis aut integris capitibus additis1 mutatis1 detractis4 ,argumento sit1 quod ,epiphanius scribit1 exemplo ,marcionis1 ,johannis discipuli1 duo priora ,lucae capita defuisse3 in quibus tamen ea continentur1 quae nusquam ab#c aliis scriptoribus prodita fuere1 scilicet angeli legatio ad ,mariam1 partus virginis stupendus1 magorum ab extremis oris profectio in#d ,judaeam1 stella praeeunte ad ea loca stabulorum1 in quibus virgo peperisset4 ,fuit autem ,marcio ,johannis evangelistae discipulus1 vir imprimis ,christianorum studiosissimus1 quippe qui sestertia quadringenta in ecclesiam christianam profudit1 qui quo propius aberat ab elementis reipublicae christianae1 eo minus a rerum gestarum veritate potuit aberrare4 ,is ergo totum#e ,lucae evangelium ut plane corruptum rejiciebat1 ut quidem ,tertullianus#f scribit4 #a4 ,alius3 subjecta1 commentata4 #b4 ,alibi3 ac4 #c4 ,alibi3 nunquam de4 #d4 ,alii3 ad4 #e4 ,alibi3 omnino tum4 #f4 ,contra ,marcionem4 ,,coronaeus3 ,marcioni1 haeresiarcharum maximo1 fides omnis jure derogatur1 cum ab isto#a evangeliorum corruptore ,manichaei errorum fontes ac flumina in universum orbem derivarint1 ut non immerito ,tertullianus scripserit1 unam epistolam ,pauli ad ,philemonem#b falsarias ,marcionis manus evasisse ob sui brevitatem1 quam ab eodem corruptam esse querebatur ,epiphanius4 #a4 ,alibi3 ipso4 #b4 ,desunt duo haec verba in alio codice4 #baf ,,salomo3 ,nihil ad ,marcionis opinionem confirmandam valent illa duo priora capita ,lucae1 nec verisimile est1 caeteros evangelistas legationem illam coelestem1 partum virgineum1 stellam magorum ducem#a1 denique res omnium maximas fuisse praetermissuros1 cum levissima quaeque complectantur ac saepe#b iidem eadem repetant1 usque ad dysenteriae et haemorrhagiae curationem4 ,aliud etiam est argumentum1 duo priora illa capita ,lucae scriptis adjecta fuisse1 quod tertium caput1 quasi totius historiae praefatio#c1 sic incipit3 ,anno quinto et decimo imperii ,tiberii ,caesaris1 ,pontio ,pilato praeside ,judaeae1 ,tetrarcha vero ,galilaeae ,herode1 ,philippi fratre ,tetrarehae ,barcoae et ,abilenes1 sub pontificibus ,hanna et ,caiapha factum est verbum domini ad ,johannem etc4 ,haec initia sunt prophetarum ac historicorum fere omnia#d communia4 ,sic enim incipiunt ,daniel1 ,ezechiel1 ,hoseas1 ,michaeas1 ,zephanias#e1 ,zacharias1 ,esdras1 quos imitatus ,lucas1 initium hoc futurae historiae fecerat1 ut satis perspicuum1 duo priora capita alterius esse potius1 quam auctoris4 #a4 ,alii3 stellas 444 duces4 #b4 ,alii3 saepius1 vel3 saepissime4 #c4 ,alius3 prolusio4 #d4 ,deest in alio codice4 #e4 ,alii3 ,sophonias4 ,,fridericus3 ,particula autem#a initio posita satis declarat1 ad praecedentia pertinere#b4 #a4 ,deest alibi4 #b4 ,addunt alii3 4 ,,octavius3 ,nihil habeo1 quod ea de re statuere possim#a1 sed memini me in sacris litteris ,alcorani legisse1 legationem illam angeli ad virginem ,mariam et ea1 quae de partu virgineo feruntur1 plurimum tamen a ,lucae scriptis discrepantia4 ,sic enim ,gabriel ad ,mariam inducitur a ,muhammede3 ,o ,maria1 omnibus mulieribus ac viris#b splendidior1 purior ac jucundior1 tibi gaudium summi nuncio1 cum verbo ,dei1 cui nomen est ,jesus ,christus1 vir optimus ac sapiens ab universitatis creatore mittitur4 ,ad quem illa3 ,virum non attigi1 ,deus aeterne1 quomodo pariam8 ,huic angelus3 ,omnia1 inquit1 ,deo facilia sunt4 ,ipse filium tuum divina virtute augebit1 librum legis1 verum evangelium#c docebit1 coecos et mutos curabit1 leprosos mundabit1 mortuos excitabit1 vetus ,testamentum confirmabit4 #a4 ,alius3 ,nihil ea de re statuere possum4 #b4 ,alius3 ,omnibus utrique ac mulieribus4 #c4 ,alius3 librum legiferum et evangelium4 ,,salomo3 ,fateor quidem1 ,muhammedem subjecta illa ,lucae capita legisse forsitan aliter1 quam scripta sint#a1 cum infinita sit scripturarum varietas4 ,sed quod attinet ad particulam autem initio capitis tertii1 facilius fuit ei1 qui duo capita subjecerat1 inserere1 quam virgineos conceptus et partus1 repugnante natura1 philosophis persuadere4 #a4 ,alibi3 sunt4 ,,toralba3 ,non tam mirabilis mihi videtur partus virgineus1 quam piscium1 avium1 reptilium examina1 quae prius demonstrata sunt1 sine patre repente prodire4 ,audistis ,fridericum narrantem1 daemonum ac foeminarum concubitus et amplexus foecundos1 idque tam usitatum esse1 ut non tantum #bag ,augustinus#a impudentes judicet1 qui dubitent1 sed etiam ,thomas ,aquinas et caeteri fere theologi communi quadam sententia foeminarum partus a daemonibus conceptos ut rem omnium certissimam asseverarint1 quae a ,joanne et ,francisco ,pico#b1 philosophorum saeculi sui doctissimis1 confirmantur4 ,quae si vera sunt1 quid mirum1 si virgo sine hominis concubitu1 angeli officio concepit ac peperit8 ,accedit illud1 quod non solum stirpes et animantia pleraque sine ullo semine ex intimo terrae ac sinu ac utero prodeunt1 sed etiam id ipsum de hominibus pingui solo1 calore coelesti temperato factum1 ,anaximander1 ,empedocles1 ,anaxagoras1 ,plato ac tota ,arabum schola1 auctore ,avicenna1 confirmant#c2 inter historicos auctores ,diodorus ,siculus1 ,pausanias1 ,justinus1 ,strabo1 denique ,aristoteles#d ipse in eadem sententia fuisse videtur1 ut omittamus poetas1 apud quos nihil frequentius4 ,quin etiam ,maro1 ,varro1 ,plinius1 ,solinus1 ,justinus1 ,strabo1 ,columella1 ,silius ,italicus#e equas ,lusitaniae saepius sine maribus concipere ac parere1 sed pullos ita natos triennium non excedere tradunt4 ,incredibilis est1 inquit ,varro1 foetura in ,lusitania1 sed tamen vera1 equos vento concipere1 de quibus ,maro3 ,ore omnes verso in ,zephyrum stant rupibus altis ,exoptantque leves auras et saepe sine ullis ,conjugiis vento gravidae1 mirabile dictu4 ,id quod ,homerus antea de ,achillis equis scriptum reliquerat4 ,non igitur tam mirabilis videri debet virginis partus4 #a4 ,de civ4 ,dei l4 #ah4 #b4 ,joh4 ,picus in positionibus2 ,franciscus ,picus l4 #d praelect c4 #d4 #c4 ,plutarchus de placitis philos2 ,plato in ,protagora1 ,politico1 ,menexeno1 ,critia4 #d4 ,probl4 sect4 #aj et l4 #b de republ4 #e4 ,virgilius in ,georgicis1 ,ovidius in ,metamorph4 ,arrianus l4 #c de venat4 ,varro de re rustica4 ,plinius hist4 nat4 #a1 #cj4 ,solinus cap4 #dd4 ,columella l4 #f4 ,,senamus3 ,demus haec1 tametsi rarius accidunt1 fieri tamen posse1 non#a repugnante natura2 sed contra naturam est1 ut ,christus natus sit utero virginis plane concluso1 contra quam ,tertullianus scribit1 virginem patefacti#b corporis lege peperisse1 quod omnes theologorum scholae coarguere non dubitarunt1 quia ,dei et hominis naturam in ,christo unitam#c naturae lege solutam fecerant#d4 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,alibi3 patefactam4 #c4 ,alibi3 naturae in ,christo unitae2 vel3 naturam in ,christo unitam4 #d4 ,alii3 fecerunt4 ,,octavius3 ,ismalitae ,christum nec ,deum nec ,dei filium fuisse asseverant4 ,sic enim in sacris ,alcorani litteris scribitur3 ,multi mentiuntur1 ,deum habere filium4 ,item#a3 ,dic illis constanter1 ,deum esse unum1 incorporeum1 qui nec genuit1 nec genitus est1 nec habet quemquam sui similem1 ,jesum virum optimum esse et faciem#b omnium populorum1 qui etiam ,ruach#c dicitur1 quod#d ipsi spiritum et ventum ,dei interpretantur4 ,illud tamen confitentur1 ,christum ex virgine natum1 cujusmodi plures esse putant1 quos vulgari sermone ,nephlis ,ogli1 ,britanni ,merlinos1 ,germani ,wechselkinder #bah appellant4 ,quin etiam in ,hispaniola#e occidentalis ,indiae persuasum erat1 ,concotonem ,deum cum foeminis concumbere et qui ex eo concubitu nascerentur1 duplici corona insignes esse4 ,quae antiquissima opinio veterum videtur fuisse1 ut superius ,toralba disseruit4 ,sic enim ,josephus#f3 ,multi1 inquit1 angeli ,dei mulieribus misti contumeliosos filios genuerunt1 4 #a4 ,azora #aba4 #b4 ,alius3 facem4 #c4 ,alii3 ,ruella4 #d4 ,alii3 quem4 #e4 ,alius3 ,hispania4 #f4 ,josephus libr4 #b ,antiquit4 ,augustinus in c4 #b ,genes4 ,,fridericus#a3 ,cur ,ismalitae ,christum ex virgine natum ,dei verbum et spiritum appellant1 si tantummodo putant1 virum optimum fuisse8 #a4 ,duae hae sequentes ,friderici et ,octavii interlocutiones desunt in alio codice4 ,,octavius3 ,christum quidem prophetis omnibus ac ,muhammede longe superiorem esse1 ,ismalitae agnoscunt4 ,sic enim scribitur#a ,deum ,judaeis dixisse1 ,christum ,mariae filium1 cui dedimus evangelium1 lumen et confirmationem ,testamenti et rectam viam timentibus ,deum1 ad vestrae legis cumulum et consummatam perfectionem4 ,item in capite ,elmeide3 designavimus hominum vestigia per ,jesum filium ,mariae veracissimum eique dedimus evangelium1 in quo est lux et veritas aperta4 #a4 ,azora #ab4 ,,curtius3 ,si veritatem apertam in eo fuisse fatentur ,ismalitae1 cum aperte ,christus dixerit#a ,ego principium sum1 qui loquor vobis1 cur ,deum esse negant8 #a4 ,johannis #h1 #be4 ,,octavius3 ,haec verba negant a ,christo prolata1 sed a falsariis evangeliorum corruptoribus subjecta fuisse4 ,,salomo3 ,profecto ,jesus in synagoga majorum rogatus1 cur se ,dei filium jactaret3 ,nonne scriptum est1 inquit1 ego dixi1 ,dii estis et filii excelsi omnes8#a ,quibus verbis expresse#b declaravit et quidem actu legitimo1 non aliter se ,dei filium esse arbitrari1 quam caeteros mortales4 ,tametsi dictum illud ,davidis vertit ,chaldaeus interpres3 i4e4 angeli vos4 ,deinde idem interpres corrupta voce ,graecorum usus est1 scilicet3 ,vos quidem magistratus ac judices angelis nihilo vos inferiores esse arbitramini1 omnes tamen ad unum usque ruere necesse est4 ,haec enim ad principum ac tyrannorum acerbam castigationem1 non ad laudem dicta sunt1 ut putat evangelistes4 #a4 ,psalm4 #hb1 #f4 #b4 ,alii3 aperte4 ,,curtius3 ,justa quidem oratio ,christi est ad ,pharisaeos4 ,ut illis eriperet criminandi occasionem1 ad apostolos vero conversus3 ,vobis1 inquit#a1 datum est nosse arcana ,dei1 caeteris autem parabolis1 ut scilicet criminationem dilueret#b1 quae in eo potissimum exstitit1 quod se filium ,dei jactaret4 ,nam si vulgaris ea fuisset appellatio1 qua quisque ,deum parentem omnium communem agnoscit1 inanis erat adversus eum accusatio4 ,fuit igitur in eo generatio quaedam sublimior ac divinior filii1 qui ab aeterno tempore #bai genitus est1 sic enim saepius usurpatur1 ut hoc differat ab hominibus filio1 quo nomine se ipsum appellavit1 quia verus homo fuit et hominis i4e4 virginis filius et verus ,deus1 ab infinita aeternitate a ,deo genitus#c4 #a4 ,matth4 #ac1 #aa4 #b4 ,johannis #i1 #af sq4 #c4 ,matth4 #c4 #d4 #ad4 #ag4 #be4 ,marc4 #a4 #c4 #e4 #i4 #ae4 ,luc4 #a4 #c4 #d4 #aj4 ,joh4 #h4 #ac4 #ad4 #ag4 ,rom4 #a4 #h4 ,hebr4 #a4 #e4 #g4 ,,salomo3 ,si ab aeterno tempore genitus est1 originem illam non corpoream fuisse oportet4 ,,curtius3 ,ab aeterno quidem genitus est1 incorporea generatione sine matre1 postremis vero temporibus in utero virginis officio spiritus sancti genitus est sine patre4 ,,salomo3 ,cur igitur ubique appellatur filius ,davidis et filius ,josephi8 ,frustra enim ,matthaeus et ,lucas stirpem ,jesu a ,davide usque ad ,josephum derivarent1 nisi filius ,josephi extitisset2 huc enim pertinet utriusque historia1 ut illum de gente ,juda et quidem de regia stirpe ,davidis oriundum esse docerent#a1 alioqui ,messias non futurus1 ut ex oraculis prophetarum intelligitur1 scilicet ,davidis gentibus ac stirpi ,messiam deberi4 ,quin etiam in ipsis ,talmudicis libris ,messias appellatur ,david1 quoniam a stirpe ,davidis germinaturus esset4 #a4 ,matth4 #h4 #ab4 #ac4 #bf4 #bi4 ,marc4 #b4 #f4 #i4 #ac4 #ad4 ,luc4 #f4 #i4 #ab4 #ah4 ,,fridericus3 ,certe ,suidas#a memorabilem historiam narrat1 scilicet ,jesum sacerdotem a collegio pontificum cooptatum fuisse1 propter summam ejus eruditionem ac pietatem1 et cum originem ejus exquirerent1 tum a matre tum a propinquis et obstetricibus compertum esse1 de virgine a spiritu sancto conceptum1 prius angelo denunciante1 filium ,dei futurum1 qui nasceretur1 idque a sacerdotibus in acta publica relatum4 ,connubia vero cum agnatis et gentilibus jubente lege saepius contrahebantur4 ,itaque satis erat ,josephi stirpem a ,davide dici1 ut intelligeretur1 ,mariae uxoris genus ab eadem stirpe deduci4 ,tametsi plerisque placet1 ,mariae genus ad ,leviticam#b et ,davidicam gentem pertinere4 #a4 ,in voce 4 #b4 ,alius3 regiam4 ,,salomo3 ,novum profecto est1 foeminas gentem propagare1 cum familiae finem faciant4 ,lex autem illa de maritandis ordinibus in eadem tribu1 omnium fere consensu ac usu diuturno jam antiquata pridem erat1 ut videmus1 avum ,davidis sibi despondisse ,moabitidem uxorem propinqui viduam3 ac ,jojadam pontificem maximum ,leviticae tribus1 uxorem duxisse de tribu ,judae regiae stirpis1 quia legi vetanti satis cumulate fiebat1 si praedia#a ex una tribu in aliam non traducerentur1 quae sola fuit legis ferendae causa4 ,quis tandem fabrum regiae stirpis uxorem domum duxisse putet8 #a4 ,alibi3 praesidia4 ,,fridericus3 ,etiam regum nepotes ac posteros inopes a pecunia fabrilia tractare1 quis dubitet8 cum nec ,dionysio tyranno de imperii culmine#a dejecto turpe fuerit1 quod ludimagister esset1 nec filio ,persei1 regis ,macedonum1 #bbj aut#b ,jubae regi1 quod inter mancipia scribarum censerentur4 ,ita nec mirum debet videri1 si posteri ,davidis1 in ,chaldaeam exsules abducti1 obsequia servilia victoribus praestiterunt4 #a4 ,alibi3 de imperio4 #b4 ,alibi3 nec4 ,,salomo3 ,at postliminio redeuntes posteri ,davidis1 quotquot fuere1 honores senatorios#a adepti sunt4 ,quanquam ,matthaeus et ,lucas non modo cum historia1 sed etiam secum ipsi discrepant1 ut alter ,jesum a ,salomone1 alter a ,nathane#b infinita nominum varietate deducat2 uterque enim tum a ,philone ,hebraeo#c1 antiquitatis auctore optimo1 tum etiam ab historia sacra plurimum dissident2 quod cum#d etiam argutus theologus#e ferre non posset1 aperte scripsit1 effici nullo modo posse ex ,matthaei et ,lucae scriptis1 ut ,jesus a ,davide originem traxisse videatur4 ,ex duobus#f enim alterum fieri potest1 ut utraque theogonia seu genealogia falsa sit1 alterum non potest1 ut plus una sit vera1 cum utraque stirpites#g omnino diversas habeat1 scilicet ,salomonem et ,nathanem fratres4 ,illud enim in tanta repugnantia proditum est1 ab utroque evangelista ,boas1 ,salomonis filium proavum esse ,davidis1 cum tamen inter utrumque intersint anni #cgbh4 ,levius est etiam1 quod ,justinus ,martyr#i scribit1 contra quam#aj caeteri sentiunt1 ,eli fuisse ,josephi patrem adoptivum4 ,quod autem ad ,suidae historiam attinet1 ne ,christiano quidem ulli praeter ,suidam probatur1 cum aperte pugnet#aa cum omnibus scriptoribus evangeliorum4 ,electionem vero fieri sacerdotum apud ,judaeos inauditum est1 multo minus etiam de stirpe regia4 ,cui regulae#ab cum derogare conaretur ,usias rex ac pontificibus honores praeripere obsistentibus repente lepram contraxit1 quia genti ,aaronis tributum erat lege divina sacerdotium1 idque extra sortem et suffragium1 caeteris tribubus ab aditu sacerdotii exclusis4 #a4 ,alibi3 nomen senatoris1 vel3 honores servatoris4 #b4 ,alius addit3 cum4 #c4 ,lib4 #a de genealogia4 #d4 ,deest in alio codice2 alius3 id cum4 #e4 ,calvinus lib4 #a de harmon4 #f4 ,legit alius codex ita3 ,ex duabus enim lineis non potest ut plus una sit vera1 cum utraque stirpites omnino diversos habeat1 scilicet ,salomonem et ,nathanem fratres4 #g4 ,alibi3 stipites4 #h4 ,alii3 #cfh4 #i4 ,quaest4 #aca et #acc ad orthodox4 #aj4 ,alii3 quam4 #aa4 ,alii3 nam 444 pugnat4 #ab4 ,alius3 legi4 ,,curtius3 ,erroris opinione falluntur1 qui non vident1 nomina propria in sacris litteris saepius commutari4 ,nam qui ,azarias rex ,judaeorum loco#a dicitur1 idem alibi ,ozias appellatur4 ,item ,esdras mox ,athiarsatha1 mox ,nehemias1 mox#b ,malachias vocatur1 et qui saepius ,artaxerxes1 interdum ,ahasverus et ,asverus dicitur4 ,quare de nominibus minime laborandum est1 modo rem teneamus1 scilicet ,christum ad ,davidem#c genus referre1 sive a ,salomone vel#d a ,nathane ducatur1 cum uterque ,davidis filius esset4 #a4 ,alius3 ,judae uno loco4 #b4 ,alius addit3 etiam4 #c4 ,alibi3 ,davidis4 #d4 ,alius3 sive4 ,,salomo3 ,sint haec ,matthaei et ,lucae 1 sed urgent graviora4 ,aut enim ,josephus est pater ,jesu1 aut alius4 ,si non est pater ,josephus1 inanis#a est illa gentilium descriptio a ,davide1 vel etiam #bba ab ,adamo repetita2 sin est natura pater1 nec ,maria virgo sit1 nec alia fuerit1 quam caeterorum hominum origo4 ,sin ,mariam stirpis ,davidicae fuisse arbitrantur1 de conjugio ,josephi argumentum incertissimum#b1 tum quia usu contrario lex antiquata pridem erat1 tum etiam quia ,maria ,elisabethae gentis ,leviticae cognata vocatur4 #a4 ,alius3 vana4 #b4 ,alius addit3 est4 ,,curtius3 ,tua te1 ,salomo1 argumenta refutant4 ,nam si antiquata lex erat de maritandis ordinibus1 quis dubitet ,mariam paterno genere a gente ,levitarum1 materno vero a ,davide stirpem traxisse8 ,,salomo3 ,sed his omissis#a ,messiam in oppido ,bethlehem nasci oportuit ex oraculis prophetarum4 ,at ,jesus natus est in vico ,nazaraeo#b regionis ,galilaeae1 quae fluminibus ac imperio divisa erat a ,judaea4 ,hinc objectio illa1 cum de ,jesu ageretur3 potestne ,nazaretho aliquid boni esse8#c quam etiam in ,actis confirmat3 ,ego sum1 inquit1 ,jesus ,nazarenus1 quem tu persequeris#d4 #a4 ,alibi3 missis4 #b4 ,alibi3 ,nazareth4 #c4 ,joh4 #a1 #df4 #d4 ,actor4 #i1 #e4 ,,coronaeus3 ,vetus est illa objectio#a a theologis jam pridem confutata4 ,quis enim nescit1 ,josephum et ,mariam a ,galilaea in ,bethlehem oppidum concessisse census causa atque illic ,mariam peperisse1 ,nazarenum tamen appellatum1 quod illic educatus1 ubi mater domicilium haberet#b8 ,quin etiam ,oregines contra ,celsum et ,justinus ,martyr#c stabulum1 in quo ,christus natus est1 in antro ,bethlehem sua aetate a peregrinis visitari consuevisse tradunt4 #a4 ,unus false3 occupatio4 #b4 ,alibi3 habebat4 #c4 ,in apolog4 ,,salomo3 ,ita quidem existimant#a1 sed ratio temporis cum historia census ,augusti convenire nequit4 ,augustus enim censum illum totius ,romani imperii fecit anno sui dominatus penultimo1 ut est apud ,dionem#b1 quo tempore ,jesus annum agebat#c quartum decimum4 #a4 ,alii3 existimo4 #b4 ,lib4 #cf4 #c4 ,alibi3 attingebat4 ,,curtius3 ,descriptio duplex ab ,augusto facta est4 ,sic enim dicit ,lucas#a3 primum praeside ,lyrorum ,cyrenio1 et quoniam#b in sua quemque civitate censeri oportebat1 ob id ,josephum e tribu ,juda cum uxore ,maria in oppidum ,bethlehem profectum esse4 #a4 ,luc4 #b1 #a sqq4 #b4 ,alibi3 quondam4 ,,salomo3 ,id fieri nequit#a1 cum ex historia ,josephi#b ,quintilius ,varus eo anno praeses esset1 non ,cyrenius4 ,idem ,josephus scribit1 ,cyrenium ,judaeae tantum descriptionem fecisse ac novem annos post ,herodem mortuum4 ,et quia#c subtilius ista conquirunt theologi ,christiani#d1 ex aetate ,jesu colligunt1 ,quintilio ,varo praeside natum esse4 ,huc accidit1 quod illa ,augusti descriptio civium ,romanorum etiam peregrinorum et sociorum et vectigalium censum continebat1 ut planum#e facit ,eusebius1 qui post ,aegyptiacam victoriam censum civium ,romanorum factum esse scribit1 tum in urbe1 #bbb tum in provinciis4 ,numerum autem civium fuisse #fefjjjj et ,christo nascente #aehbjjjj4 ,at ,josephus non erat civis ,romanus1 alioquin ,pontius provinciae praeses ,jesum filium ejus1 majestatis ac impietatis reum1 ,romam misisset1 ut postea ,festus1 ejusdem provinciae praeses1 ,saulum civem ,romanum 7quia pater ejus civitatis jus emerat7 ,romam amandavit4 ,nec credibile est1 si vectigales cum sociis censi fuissent1 qui imperii ,romani finibus continebantur1 tantam hominum paucitatem futuram1 quantam ,eusebius ex libris censualibus in historiam retulit#f4 ,ei#g tamen1 repugnantibus historicorum scriptis1 vectigalis quoque populos censos fuisse concedamus1 qui tam acerbus et ineptus censor1 qui subditos cogit unquam ex civitatibus et provinciis emigrare census causa8 ,quodsi unquam factum est#h1 quis parturientes foeminas ad id compulisset8 ,ac tantum abest1 ut parturientes eo necessitatis adigerent1 ut ne foeminae quidem in censum venirent1 ut videre est apud ,livium#i1 qui quoties civium numerum ex censibus descripsit1 haec verba fere subjicit3 ,praeter mulieres#aj4 ,ut libro#aa septimo3 ,civium1 inquit1 qui puberes essent1 supra centum decem millia1 mulierum autem et puerorum servorumque et mercatorum et sordidas artes exercentium1 si quidem ,romano#ab civi operosam artem tractare non licuit1 triplo plus quam turbae civili4 ,nec vero#ac ,moses duplici censu1 quem habuit#ad1 nec ,david1 cum populum censeri jussisset1 foeminas aut minores annorum#ae viginti complexi fuere4 ,jam vero1 si census causa emigrandum fuisset1 oportuisset ,africae incolas1 ,romanorum subditos1 cum uxoribus ac liberis totaque familia in ,europam1 ubi nati fuerant1 et ab ,asia in ,africam traduci1 non sine intolerabili molestia ac sumptu1 quae nullis unquam ,romanorum aut populi cujusquam institutis facta legimus1 sed ubi quisque domicilium habuit#af1 illic censebatur1 et censores coloniarum libros censuales ,romam transmittere consueverant1 ut ,livius scribit4 ,quin etiam ,caesar ipse dictator#ag civium singulas domus urbis ,romae adiit1 quo censum faceret1 ut scribit ,tranquillus in ,caesare4 ,itaque non mirum1 si acutiores ,christiani theologi nodum istum1 quem solvere non poterant1 secuerunt4 #a4 ,alius3 ,id factum negatur4 #b4 ,l4 #d de bello jud4 #c4 ,alius3 qui4 #d4 ,beza ad #c1 #b ,lucae4 #e4 ,alibi3 plane4 #f4 ,alibi3 contulit4 #g4 ,alius3 ,si4 #h4 ,alii3 esset4 #i4 ,libro #b ,florus #a4 #bg4 #aj4 ,desunt haec verba in uno codice4 #aa4 ,alii3 lustro4 ,caeterum haec omnia1 usque ad verba3 quam turba civili1 desunt in alio codice4 #ab4 ,alibi3 nostro4 #ac4 ,alibi3 etiam4 #ad4 ,numer4 #bj4 #ae4 ,alii3 annis4 #af4 ,alibi3 habebat4 #ag4 ,alii addunt3 ad4 ,,fridericus3 ,valde subtilis est haec1 dicam an futilis1 disputatio4 ,sed quaecumque occasio ,mariam compulit1 ut in oppidum ,bethlehem concederet1 satis constat1 illic natum fuisse ,christum1 cum etiam magi ab oriente illuc profecti sunt ad infantulum adorandum1 ut antiqua prophetarum oracula implerentur#a3 ,reges ,arabiae et ,sabaeorum dona offerent et stella praeeunte perducti juxta stabulum1 ubi virgo peperisse dicebatur4 #a4 ,esaiae cap4 #fj1 #f4 #bbc ,,octavius3 ,illud1 opinor#a1 omnibus mathematicis videri necesse est1 ut stella unius stabuli tecto verticalis sit1 sed tractum plurimorum oppidorum ac regionum continere oportet1 quia negant omnes theologi ,christiani fuisse cometam1 sed i4e4 stellam fuisse asserunt4 ,quanquam ne cometes quidem1 qui spatio#b immenso abesse a coelo stellato1 uni civitati1 quantacunque sit1 verticalis esse possit1 quin latissimis quoque regionum verticibus immineat4 #a4 ,alibi3 arbitror4 #b4 ,addit alius3 aris4 ,,salomo#a3 ,quomodo fieri potuit#b1 ut novam stellam ,deus condiderit1 cum ab omni opere1 post hujus mundi fabricam1 conquievisse dicatur8 ,quasi vero angelorum obsequiis ad reges ducendos caruisset#c1 aut stellam ad iter demonstrandum interdiu inutilem minimeque idoneam ac paulo momento interituram condidisset4 #a4 ,addit alius3 ,sed4 #b4 ,alius3 qui fieri potest4 #c4 ,ut ,tobiam et ,habacuc per angelos deduxit4 ,,fridericus3 ,tametsi ,deus populum per deserta loca deduceret1 nihilominus igneam columnam creavit1 quae populo semper dux itineris praeiret4 ,,curtius3 ,magos eo pervenisse1 planum fit ex eo1 quod ,herodes regem futurum metuens ex stirpe ,davidis1 infantes conquiri ac mactari mandavit#a4 ,cum autem caedes impuberum postularetur1 omnes senatores stirpis regiae ac reliquos praeter#b ,semeam interfecit#c4 ,itaque ,josephus1 ut ,lucas#d scribit1 in somniis admonitus puellum in ,aegyptum traduxit1 ut illud ex oraculo veteri conveniret#e3 ,ex ,aegypto vocavi filium meum4 #a4 ,alii3 mandaverit4 #b4 ,alibi3 propter4 #c4 ,josephus de bello jud4 l4 ,,iv4 #d4 ,errat autor2 scribit enim hoc ,matthaeus #b1 #ab4 #e4 ,oseae #aa1 #a 7,matth4 #b1 #ae74 ,,salomo3 ,oseas propheta hoc loco non futura denunciat1 sed res duorum annorum millibus ante gestas1 quam ,christus nasceretur1 scilicet ,isralem ad avitas majorum sedes ,deum arcessere voluisse4 ,sic enim appellatur in sacris litteris3 ,primogenitus filius meus ,israel#a4 ,quanquam absurdum est1 ut praenotionem sequatur res futura1 quia praedictum sit1 sed prospicitur ac praedicitur#b1 quia futurum est1 ut ,julianus ,augustus ,galilaeis ac ,celsus ,christianis saepissime objecerunt4 #a4 ,exodi #d1 #bb4 ,jerem4 #ca1 #i4 #b4 ,alibi3 praedicatur4 ,,curtius3 ,jam pridem haec omnia veterum haereticorum sophismata fregit autoritas ,augustini1 ,hieronymi1 ,theophili1 ,chrysostomi1 ,cyrilli1 ut nulla ratione possit evangelicae veritatis clarissima lux talium argutiarum caligine obscurari4 ,at vero#a facilius est1 stellam ad reges deducendos creari1 quam solis et lunae cursum ,josuae imperatoris arbitrio sisti4 #a4 ,alius3 ,et4 ,,salomo3 ,scriptae quidem veteris ,testamenti tabulae certissimae sunt1 certissima illarum testimonia1 non modo ,hebraeorum1 sed etiam ,christianorum et ,ismalitarum summa consensione1 sed evangelicis libris1 quos ,hebraei et ,ismalitae merito rejiciuut1 quae fides esse potest8#a #a4 ,alibi3 possit4 #bbd ,,coronaeus3 ,si evangelica testimonia rejicitis1 perinde est1 ut si principia scientiarum negaretis1 sine quibus ne geometris quidem ulla demonstratio constabit4 ,,octavius3 ,principia scientiarum seu postulata omnibus omnium sensibus patent et animis imperitorum perspicua sunt2 sed haec1 quae contra naturam fiunt1 quibusnam principiis niti possunt8#a quanquam evangeliorum scriptores tot ac tam multis locis a se ipsis dissident#b1 ut infinitum sit1 ea persequi4 ,at quod verum sit1 plus uno esse non potest1 caetera igitur falsa sunt4 ,sic enim ,augustinus3 ,si scriptura1 inquit1 non continet ineffabilem veritatem et aliqua sui parte falsa reperitur1 non est in ea certa#c fides1 ut ei credatur1 sed propter falsitatem una sui parte compertam tota suspecta habetur4 ,quum etiam in rebus ac rationibus hominum inter homines distrahendis1 tabula#d1 quae una sui parte falsum continet1 omnino rejicitur4 #a4 ,alibi3 possint4 #b4 ,alius3 dissentiant4 #c4 ,alibi3 certe4 #d4 ,alius3 tabulae 444 continent 444 rejiciuntur4 ,,curtius3 ,tantum abest1 ut scriptores evangelici#a dissideant inter se1 ut ex ipsorum concordia sacrae scripturae veritas eruatur4 ,si quaeris1 inquit ,ambrosius1 quid ,matthaeus scripserit8 id quod ,lucas1 ,marcus1 ,johannes4 ,quid ,lucas8 id quod ,marcus1 ,johannes1 ,matthaeus4 ,quid ,marcus8 id quod ,johannes1 ,matthaeus1 ,lucas4 ,quid ,johannes8 id quod ,marcus1 ,matthaeus1 ,lucas1 ut nullus tam sui similis sit1 quam omnes omnium4 ,si quid est1 inquit ,augustinus#b quod repugnare videatur1 nihil aliud1 quam mendosum codicem1 vel interpretem non satis assecutum1 vel quod scriptum est1 non percipi judico#c4 ,idem ,chrysostomi judicium de sacris scripturis fuisse videmus4 ,sed quemadmodum dementes putant1 et solem geminum et triplices se ostendere ,thebas1 et imperiti rectos coelestium orbium cursus errare arbitrantur1 cum tamen ipsi densissima caligine obruantur1 sic quoque accidit iis1 qui a recta via deflexerunt1 ut#d alios aestiment errare4 #a4 ,alii3 scripta evangelica1 vel3 scripturae evangelicae4 #b4 ,ep4 #i ad ,hieron4 hom4 #a in ,genes4 #c4 ,alibi3 judicio4 #d4 ,alibi3 alios existiment aberrare4 ,,octavius3 ,quaenam evangeliorum et novarum tabularum tanta esse potest convenientia1 quantam esse existimas8 ,cum ,julianus imperator1 si qui transfuga usurpatur#a1 nullum majus ad refellendos ,christianos argumentum haberet1 quam quod doceret1 libros eorum plenos esse 1 quam reprehensionem ut effugerent ,christiani1 decreverunt#b evangelia quatuor tantum probare1 caetera omnia repudiare4 ,nam ex libro1 qui inscribitur orthodoxographia et ex ipsius ,originis1 ,epiphanii1 ,hieronymi1 ,ambrosii auctoritate colligimus1 quindecim evangelia sacra1 scilicet evangelium secundum ,marcum1 secundum ,paulum1 secundum ,basilidem1 secundum ,matthaeum1 secundum ,bartholomaeum1 secundum ,lucam1 secundum ,thomam1 secundum #bbe ,nicodemum1 secundum ,johannem1 secundum ,matthiam1 secundum ,cerinthum1 secundum ,hebraeos1 secundum ,aegyptios1 secundum ,nazaraeos1 secundum omnes apostolos4 ,idem acta ,s4 ,andreae#c4 ,si tot evangelia vera exstitissent1 minime rejicienda fuerunt2 sin falsa aut inter se discrepantia1 quaenam fides his aut illis habeatur8 cum omnes hos#d autores inter divinos1 praeter ,cerinthum et ,basilidem1 relatos videamus a ,christianis8 ,si mendacii et impietatis convicti1 cur pro divis coluntur#e8 ,si veraces ac sancti1 cur eorum scripta ut falsa#f rejiciuntur8 #a4 ,alius3 appellatur4 #b4 ,apud ,cyrillum libro contra ,galilaeos4 #c4 ,apud ,epiphanium in l4 contra haereticos4 #d4 ,alibi3 hi4 #e4 ,alibi3 colunt4 #f4 ,desunt alibi haec duo verba4 ,,senamus3 ,ismalitas prudentius in hoc genere sibi consuluisse videmus1 quam ,christianos4 ,cum enim plures libri lectionum varietate inter se discreparent1 ,calipha quidam#a pontifex1 ,asiae maximus1 coactis in urbe ,damasco theologis ducentis1 sacros libros collegit praeter ,alcoranum1 quibus ducentos camelos onustos fuisse legimus1 ex quibus sex theologi concordibus sententiis totidem libros in unum volumen collegerunt1 quod ,zuna vocant1 unde liber florum selectus est1 ac ne quid addi aut adimi posset in posterum1 caeteros omnes praeter emendatum dejici mandavit in lacum ,damascenum1 capitali poena subjecta1 si uspiam alius quam ab exemplari vel ab exemplo ,archetypi descriptus haberetur4 ,quo quidem arcano stabiliendae religionis haud scio an ullum majus habuerint pontifices ,agarenorum4 ,alcorani vero1 qui manibus teritur1 ,merbam filium ,itha1 quem auctorem esse plerique putant1 qui etiam dicitur ,elgah1 sententias octoginta#b de ,alcorano vero detraxisse1 ac totidem subjecit4 ,primus autem ordine#c ,homari successor recollegit ac distinxit ,alcorani#d ,azoras1 qui propterea ,alphurcanus in distinctione dici coepit4 ,ac ne humano consilio conscriptus videretur1 ,deum ,azorae primum auctorem ciere et a ,gabriele ,muhammedi datum et carmine scriptum asserere non dubitarunt4 ,ac ne quid de litteris detraheretur1 posteri typis excudi sanctissime vetuerunt4 ,quod edictum tanta severitate executum1 ut cum mercator quidam civitatis hujus ,alcoranum in hac urbe excudi et ,constantinopolim transvehi curavisset1 capitis postulatus sit2 ac nisi legatus ,venetorum1 qui cum principe ,turcarum societatis foedere conjuncti sunt1 imperitiam typographi excusavisset1 quoniam infinitis erroribus scatebat1 supplicio capitali addictus fuisset1 nec tamen aliter evasit1 quam libris omnibus exustis et dextra manu truncata4 #a4 ,alibi3 quidam4 #b4 ,alius3 octingenta quinque4 #c4 ,alibi3 ordinis4 #d4 ,alius3 ,alcoranum in4 ,,fridericus3 ,cum igitur ,alcoranus ille non sit ,muhammedis1 cui non tantum ab re sua otii erat1 ut carmine scriberet leges divinas1 sed merae fictae fabulae vel potius rhapsodia metrica1 id enim proprie vox arabica ,coran significare dicitur1 cur tantae auctoritatis est apud ,agarenos8 ,,octavius3 ,non video1 cur alterius1 quam ,muhammedis ,alcoranus #bbf dici debeat1 quod#a ab erroribus librariorum repurgatus1 aut versibus scriptus sit1 cum veteres fere legislatores omnia versibus scriberent1 ne quid facile addi aut detrahi posset4 ,sic enim ,draco1 ,solon1 ,terpander1 ,decemviri legum ferendarum1 qui leges duodecim tabularum tulerunt1 quas ,tullius appellat carmina duodecim1 ut ab omnibus etiam facilitate majore memoriae commendarentur et cum voluptate canerentur4 ,est enim carmen a canendo dictum4 ,quin etiam historia primis temporibus et physica versibus scribi consueverunt1 ut ,orphei1 ,hesiodi1 ,lini1 ,musaei1 ,parmenidis1 ,homeri1 ,empedoclis1 ,xenophontis#b1 ,pherecydis1 ,thaletis1 ,davidis1 ,sibyllarum1 ,appollinis dicta versibus continentur ac potissinmm divinae laudes4 ,ac tametsi ,moses#c unus ex omnibus legislatoribus oratione numeris soluta#d scripserit1 ne rerum gravissimarum pondera numeris inservirent1 cantica tamen omnia carminibus usurpavit4 #a4 ,alibi3 qui4 #b4 ,alibi3 ,xenophanis4 #c4 ,deuter4 #cc4 ,exod4 #ad4 ,psalm4 #ij1 qui est ,mosis4 #d4 ,alibi3 orationem numeris solutis4 ,,curtius3 ,quia fabulae1 quo gratiores sint1 versibus scribi solent1 liceat#a ,muhammedi fabulas versibus conscribere et uno tantum volumine complecti1 ne sibi contrarius unquam#b esse possit1 evangelica vero et rerum a ,christo gestarum fides nec versibus scribi decuit1 nec ab uno1 sed a pluribus4 ,atque utinam evangelia secundum omnes apostolos et eadem evangelia1 quae modo commemoravit ,octavius3 secundum ,aegyptios1 secundum ,thomam1 cui quod incredulus esset1 fidem sensibus ipsis fieri oportuit1 secundum ,nicodemum1 secundum ,matthiam1 secundum ,nazaraeos exstarent1 ut veritas magis ac magis eluceret et eadem omnium1 quae semper fuit1 evangelistarum congruentia perciperetur4 #a4 ,alibi3 libuit4 #b4 ,alibi3 usquam4 ,,salomo3 ,si quatuor tantum evangelistarum inter ipsos congruitas conciliari nullo modo potest a theologis christianis1 quantam fore putatis1 si quindecim illa1 quae dixistis1 evangelia exstarent8 ,nam qui harmonias evangeliorum scripserunt#a1 non minus discrepant1 quam voces quatuor1 quae harmoniam nullam efficerent#b1 nisi contrariae essent4 #a4 ,calvinus et ,gabriel a ,puteo in ,tentamine,a4 ,carolus ,molinaeus4 #b4 ,alibi3 efficiunt4 ,a4 ,tetrameno4 ,,curtius3 ,saepe videmus falsa veris tanta similitudine convincta1 ut nulla sit imperitis assentiendi aut dissentiendi nota1 acutius tamen intuenti nihil in sacris litteris dissentaneum videbitur4 ,,salomo3 ,veterum quidem instrumenta tabularum#a nihil a se discrepant1 sed novis tabularum legibus#b ita repugnant1 ut raro similia utriusque loca reperiantur4 ,novarum autem tabularum inter ipsas discordia primo cuique intuenti facile perspicitur ac1 ne singulos singulis conteramus1 ne unus quidem sibi ipsi convenit de rebus iisdem scribenti aut eandem historiam bis #bbg repetenti#c4 ,nam ,lucas#d ,pauli comites attonitos ipsius casu stetisse scribit1 neminem tamen videntes1 sed solam hanc vocem audientes3 ,ego sum ,jesus ,nazarenus1 quem tu persequeris#e4 ,idem paulo post comites ,pauli coruscam lucem vidisse1 nullam tamen vocem audivisse scribit4 ,quae loca nulli adhuc interpretum#f conciliari potuerunt4 #a4 ,alii3 ,veteris quidem instrumenti tabulae4 #b4 ,alii3 ,novi ,testamenti libris4 #c4 ,alibi3 in eadem historia bis repetita4 #d4 ,actorum #i1 #g4 #bb1 #f4 #e4 ,actor4 #i1 #e4 #bb1 #h4 #f4 ,alibi3 interpretes4 ,,curtius3 ,actiones apostolorum graeca lingua scriptae sunt1 dictionum autem et i4e4 lucis et vocis affinitas efficere potuit1 ut scriptorum#a incuria1 qui ab archetypo descripserant1 facile alterum alterius loco usurparint1 ut veteribus ,graecis contigit1 ,apollinis oraculum male interpretantibus1 cum lucem h4e4 sibi placere diceret1 ipsi dici putarunt i4e4 hominem1 unde#b mos mactandorum hominum apud ,graecos dicitur inolevisse4 #a4 ,alius3 scriptoris 444 descripserat4 #b4 ,alibi3 inde4 ,,senamus3 ,mirabile mihi videretur1 si in tanta scriptorum varietate ac sectarum1 quanta fuit primordio nascentis reipublicae christianae atque adeo in ipsis ecclesiae rudimentis1 nihil in apostolorum ac discipulorum scriptis dissentaneum reperiretur1 cum ,epiphanius scribat1 pontifices catholicos quaeri consuevisse1 sacram scripturam ab ,arianis#a depravari1 ut#b ,tertullianus#c acerbe quaestus est3 ,arianos contra praedicare1 ab adversariis omnia evangelia scripta corrumpi4 ,quin etiam ,origenes#d ,marci evangelium erroris#e coarguere non dubitavit2 ,origenem autem ,hieronymus ecclesiarum patriarcham ac lumen appellavit2 ac ,rufinus ipse in apologia ,origenis scribit1 ,apellem et ,marcionem jactare solitos1 quam pluribus erroribus evangelia suo studio ac labore fuisse repurgata4 ,idem ,marcio1 ,johannis apostoli comes et discipulus1 actiones apostolorum1 apocalypsin et epistolas ,pauli1 paucissimis quibusdam exceptis1 ut suppositias rejiciebat1 ut quidem#f ,tertullianus#g scribit4 #a4 ,alii3 ,arminianis4 #b4 ,alibi3 et4 #c4 ,de praescript4 #d4 ,contra ,celsum4 #e4 ,deest in alio codice4 #f4 ,alibi3 idem4 #g4 ,in libro de praescript4 ,,octavius3 ,ob eam causam ,ismalitae ,novum ,instrumentum penitus repudiant1 ut a ,christianorum veterum#a sectis plane corruptum4 ,tametsi multa peccantur etiam in historia1 ut cum ,zachariam filium ,barachiae in templo caesum dixit ,christus#b1 qui tamen caesus non est1 sed ,zacharias filius ,jehojadae1 pontifex maximus1 qui annos circiter #djj antecessit ,zachariam prophetam1 cujus scripta exstant1 qui filius ,barachiae1 filius ,iddo appellatur1 ,haggaei prophetae aequalis#c1 qui cum ,zorobabele postliminio ,hierosolymam rediit1 quo tempore templum nondum restaurari coeperat#d4 ,alium quoque ,zachariam filium ,barachiae profert ,jesaias#e4 ,hic theologi #bbh conflictantur inter se1 ut ea concilient1 quae conciliari non possunt4 ,clemens ,alexandrinus1 qui ab aetate ,christi proxime abfuit1 ,christum uno tantum anno conciones habuisse tradit4 ,epiphanius ,clementem reprehendit ac duos annos concionatum testatur4 ,juniores annos quinque ex evangelicis scriptis enumerant#f a baptismo usque#g ad ejus supplicium4 ,tertullianus et ,africanus anno trigesimo passum arbitrantur1 alii quadragesimo1 quos refellit ,augustinus4 ,quaecunque autem de coena scripta sunt ab evangelistis1 ruinam minantur1 quoniam evangelistae omnes in eo consentiunt1 mortuum fuisse ,christum feria sexta hora nona1 coenam vero paschalem ab eo factam feria septima incipiente1 post solis occasum1 ut semper fieri consueverat4 ,ut omittam1 capitale fuisse1 vetantibus legislatoribus#h1 aliter facere4 ,ex quo intelligitur1 coenam paschalem ,christum non fecisse nec si voluisset potuisse1 cum die sexto ante solis ortum comprehensus ac luce sequente supplicio affectus sit4 ,nihilominus tamen in illo coenae instituendae ritu ,christiani summam suae religionis ac salutis contineri putant4 ,item tradunt1 ,christum primo sabbathorum resurrexisse1 eundem tamen tres dies totidemque noctes in sepulcro jacuisse4 ,sic theologi christiani non modo singuli a singulis1 sed etiam omnes ab omnibus dissentiunt4 ,quos ut conciliaret ,paulus ,burgensis1 genere ,judaeus1 feria quinta coenam paschalem fecisse scripsit1 contra perspicua evangelistarum scripta4 ,inde mos inolevit in ecclesia ,romana1 coenam feria quinta recolere4 ,quae opinio non tantum testimonio evangelistarum1 sed etiam efficacissimis argumentis refutatur a recentioribus#i1 qui agnum paschalem fecisse#aj dicunt eo ipso die1 quo cruci affixus#aa est1 anno #a4 ,olymp4 #bjc4 die #d4 ,aprilis1 ,luna #ad4 d4 #f4 ,contra ,mercator1 historiarum ac temporum peritissimus1 anno #d4 ,olymp4 #bjb4 die #ac ,martii1 feria #f4 ,lun4 #ae4 mortuum tradit1 ,lucidus feria #f ,aprilis4 #a4 ,alius3 veteribus4 #b4 ,matth4 #bc1 #ce4 #c4 ,alius3 filium ,barachiae filii ,jojadae appellant1 ,haggaei prophetae aequalem4 #d4 ,zach4 #a1 #a4 #g4 ,esrae #e1 #a4 #f1 #ad4 #e4 ,errat autor et sine dubio scribere voluit3 ,esdra 7,esdrae #h1 #ag74 #f4 ,alibi3 emunxerunt4 #g4 ,deest usque alibi4 #h4 ,alius3 sacratis legibus4 ,matth4 #bf4 ,marc4 #ad4 ,luc4 #bb4 ,exod4 #ab4 ,lev4 #ac4 ,num4 #be4 #i4 ,jos4 ,scaliger l4 #f de emend4 temporum4 #aj4 ,alibi3 edisse4 #aa4 ,alius3 crucifixus4 ,,fridericus3 ,syllabarum aucupes et qui singulos apices nimis curiose consectantur1 temporum ac lectionum infinitam varietatem ubique comperiunt4 ,sed qui lotis manibus et sincera mente accedunt1 nihil dissentaneum vident4 ,quanquam quo anno1 quo die1 qua hora quaeque facta sint1 nihil ad salutem4 ,,octavius3 ,haec igitur1 quae leviora putantur1 omittamus4 ,sed quonam modo excusari possit1 quod apud ,johannem legimus1 quo tamen nihil esse gravius potest#a1 non video3 ,tres sunt1 inquit#b1 in coelo1 qui testimonium perhibent1 ,pater1 ,verbum et ,spiritus sanctus1 et hi tres unum sunt4 ,hanc periodum antiquis omnibus exemplaribus interpretes gravissimi deesse quaeruntur1 subjecta ,cyrilli pontificis ,hierosolymorum#c antiquissimi auctoritate4 #a4 possit4 #b4 ,alibi3 #a ,joh4 #e1 #g4 #c4 ,alius3 ,hierosolymitani4 #bbi ,,fridericus3 ,desunt sane quibusdam exemplaribus1 attamen ,hispanus#a ,codex eadem vocibus ,graecis continet3 1 1 1 1 quae catholicorum omnium consensu probantur4 #a4 ,alibi3 ,hispanicus4 ,,octavius3 ,quis putet1 ,cyrillum1 ,hilarium1 ,ambrosium1 ,augustinum1 ,hieronymum ac tam multos pontifices1 cum ,arianos refellerent1 locum illum tanti ponderis ac momenti fuisse praetermissuros1 cum levissimas quasque conjecturas1 imo etiam syllabas et apices hujus argumenti consectari videamus8 ,at ne ,johannes quidem illius epistolae auctor id omissurus erat1 cum ad evangelii scriptionem non prius accesserit1 quam ,cerinthus et ,ebio ,jesum nihil praeter hominem fuisse praedicarent1 ut ,epiphanius scribit4 ,,fridericus3 ,at illud est argumentum maximum1 ,johannem ea tam perspicue scripsisse1 ut omnem praeciperet dubitandi occasionem4 ,,salomo3 ,johannes1 qui#a caeteros evangeliorum scriptores ut aquila dicitur superavisse1 cum#b in multis sui oblitus videtur1 tum in eo maxime1 quod ,jesum antequam moreretur ita loquentem inducit#c3 ,nemo ascendit in coelum1 nisi qui descendit de coelo1 filius hominis1 qui est in#d coelo4 ,at ,jesus nondum in coelum ascenderat 7si tamen ascendit71 cum ne mortuus quidem esset4 #a4 ,alibi3 quidem4 #b4 ,alius3 tamen4 #c4 ,joh4 #c1 #ac4 #d4 ,alibi3 de4 ,,coronaeus3 ,optimus quisque theologus#a sic interpretatur1 ut utrique naturae simul tribuat1 quod neutri seorsim conveniret4 ,alii duplicem ascensum fingunt1 unum visibilem1 alterum invisibilem1 de quo agitur hoc loco4 #a4 ,calvinus in harmon4 ,,toralba3 ,at neque ascensus in coelum ,deo convenit1 neque homini4 ,,curtius3 ,utrique naturae convenit1 quod seorsim alteri congruere non potest4 ,atque haec solutio latissime patet ad mirabiles ,christi actiones1 quae nec in hominem solum nec in ,deum solum convenire possunt4 ,,salomo3 ,idem ,johannes ,jesum ita loquentem inducit#a3 ,si testimonium perhibeo#b de me1 testimonium meum non est verum4 ,alibi#c tamen plane contrarium affirmat3 ,dum si testimonium1 inquit1 perhibeo de me ipso1 testimonium meum est verum1 quia scio1 unde veni4 ,item de ,christo scribens#d3 ,mea doctrina non est mea1 sed ejus1 qui misit me4 ,cur suam appellat1 si alterius est8 ,nam in eo ipso omnem deitatem#e a se abjecisse videtur4 #a4 ,joh4 #h1 #ad4 #b4 ,alibi3 perhiberem4 #c4 ,joh4 #e1 #ca4 #d4 ,joh4 #g1 #f4 #e4 ,alibi3 divinitatem4 ,,curtius3 ,alia fuit oratio ,christi ad apostolos1 alia fuit ad ,scribas et ,pharisaeos1 qui sua dicta criminari consueverant1 apud quos nihil aliud se quam hominem1 i4e1 phrasi ,hebraea et ,graeca profitetur1 #bcj at in coetu apostolonim aperte se ,dei filium esse et ab eo venisse affirmavit4 ,,salomo3 ,idem ,johannes#a3 ,is super quem videtis spiritum descendere1 is est baptisatus a spiritu sancto4 ,at ,matthaeus bene ac#b penitus ,jesum ,johanni ,baptistae fuisse cognitum scribit his verbis#c3 ,quin potius abs te baptizari debeo4 #a4 ,joh4 #a1 #cc4 #b4 ,deest alibi2 loco verborum bene penitus alii legunt3 ante4 #c4 ,matth4 #c1 #ad4 ,,fridericus3 ,cognitus quidem erat ,jesus ut propheta1 non autem ut aeternus ,dei filius1 quia nondum audita ,dei vox erat3 ,tu es filius meus dilectus4 ,,salomo3 ,sed quoniam utriusque#a ,johannis mentio incidit1 jure mirantur#b etiam theologi christiani1 quamobrem ,lucas introduxerit ,elisabetham colloquentem cum ,maria1 quasi#c foetum1 quem utero gestabat1 senserit eodem visitationis illius momento1 cum tamen ante visitationem natus esset ,johannes8 ,hanc absurditatem ut ,graeci declinarent1 visitationis illius diem fastis exemerunt1 sed eo die festum colunt venerandae vestis ,mariae virginis1 in plachernis#d ,syri vero et ,graecos et ,latinos aberrare praedicant ac propterea visitationis festum diebus septem ante ,johannis ,baptistae et hujus ante ,christi natalem diebus septem collcoarunt4 #a4 ,alibi3 utrinque4 #b4 ,alius3 merentur4 #c4 ,alius3 sicut4 #d4 ,alius3 glachemis4 ,,curtius3 ,quasi vero dies feriarum1 quas colimus1 nondum institutos tam curiose veteres consectarentur6 ,,octavius3 ,gravius illud est1 quod ,johannes scribit#a1 ,christum prius afflavisse apostolos spiritu sancto1 quam ascenderet in coelum1 qui tamen obtestatur1 spiritum non#b venturum1 nisi abiret ad patrem#c4 #a4 ,joh4 #bj1 #bb4 #b4 ,loco duorum horum verborum alibi legitur3 non prius4 #c4 ,joh4 cap4 #ad et #ae4 ,,fridericus3 ,hoc ita scriptum est1 ut intelligamus spiritum a patre et filio prodire#a1 contra ,graecorum opinionem4 #a4 ,alibi3 procedere4 ,,salomo3 ,solutiones istas non moror1 sed miror apostolos toties ac tam saepe labi1 cum prophetas testes arcessere consueverunt1 ut cum ,matthaeus scribit1 ,christum triginta nuramis argenteis divenditum fuisse#a1 ut prophetia ,jeremiae#b impleretur3 ,appretiaverunt1 inquit1 pretium meum triginta argenteis1 quae verba nec apud ,jeremiam1 nec apud ulles scriptores veteris instrumenti reperiuntur4 ,item1 ut ,messiam ,deum#c de ligno suspensum iri docerent1 illud ex psalmis corripuerunt#d3 ,dicite in gentibus1 regnavit a ligno ,deus1 ut quidem ,justinus ,martyr1 ,lactantius1 ,augustinus1 ,cassiodorus1 ,theodulphus1 alii aliorum errorem secuti scripserunt1 quae verba a ligno8 ,ebraeis1 ,chaldaicis1 ,graecis ac ,latinis interpretationibus veterum deesse videmus1 non modo in libris#e psalmorum1 #bca verum etiam in libris ,paraleipomenon4 ,sic enim ,ebraica legimus3 1 quae ,,lxxii sic reddunt3 1 1 i4e4 dicite in gentibus1 ,deus regnavit4 ,jam vero miracula stupenda sunt a ,johanne#f descripta1 quae a reliquis praetermitti capitale videri possit1 ut cum milites praetoriani ,jesum comprehendere conarentur1 sola illius voce perterritos ac retrolapsos corruisse4 ,item ,lazari resurrectionem tam stupendam solius ,johannis#g testimonio niti videmus1 cum caeteri levissimas etiam febrium curationes denotarint4 #a4 ,matth4 #bg1 #i4 #b4 ,non ,jeremiae1 sed potius ,zach4 #aa1 #ac4 #c4 ,alibi3 ducem4 #d4 ,ps4 #if 7#ie71 #c sq4 #e4 ,alibi3 libro4 #f4 ,joh4 #af4 #g4 ,joh4 #aa4 ,,coronaeus3 ,nec ab omnibus omnia scribi potuerunt1 cum nec omnes evangeliographi rebus gestis adesse1 nec si affuissent scriptis omnia complecti1 nec si omnia scriptis mandarent1 mundus ea capere potuisset1 ut ,johannes ipse scribit1 sed ea quae ab aliis vel omissa1 vel obscurius dicta erant1 recognovit1 cum postremus omnium ad scribendum accesserit et ab ipsa deitate ,christi auspicatus fuerit eo tempore1 quo ,cerinthus et ,ebio praedicarent3 ,tum1 inquit ,epiphanius1 ,johannes coepit 4 ,,salomo3 ,non capio1 quae deitas in ,christo esse potuerit1 nam si post baptismum spiritu sancto afflari coepit1 ut quidem ,lucas#a asseruit1 quonam modo a daemonibus agitatus est1 ut modo supra pinnaculum templi1 mox in montem altissimum subvectus sit8 ,consimile est illud1 quod ,johannes tradit1 ,judam apostolum accepto ,christi corpore in coena1 eodem momento a cacodaemonibus correptum fuisse#b4 ,at in eodem homine bonus et malus daemon simul stare non potuit4 ,nam cum ,saul a ,samuele rex est initiatus et unctus1 ab angelo beari et afflari coepit4 ,et postquam ,dei jussa sprevisset1 desertus ab angelo coepit a cacodaemone agitari#c4 ,jam vero cur tantum anno trigesimo ,christus coepit afflari spiritu sancto8 ,nam ex eo planum est1 antea spiritu sancto caruisse1 quem tamen ,deum fuisse affirmant4 #a4 ,luc4 #d1 #cf4 #b4 ,joh4 #ac1 #ag4 #c4 #a ,sam4 #ab4 #ad4 ,,curtius3 ,utrumque stare potest1 simul a bono daemone eundem agitari posse#a et cacodaemonem eundem exerceri#b posse4 ,argumento sit1 quod ,jobus1 mortalium integerrimus1 cum a malo genio torqueretur1 non propterea tamen a bono genio desertus1 sed ad breve tempus facta est potestas ejus vexandi ,satanae1 principi mundi hujus1 ut probaretur4 #a4 ,alibi3 fuisse4 #b4 ,alibi3 excoecari4 ,,salomo3 ,quid divina potestate alienius1 quam ,deum agitari a daemone8 ,quid item absurdius aut capitalius1 quam appellare ,satanam principem mundi hujus1 ut ,jesus loquutus#a1 vel aris hujus1 ut ,paulus#b scribit4 ,hic enim ,manichaeorum perniciosissimus#c error1 qui ,satanam rerum elementarium et corporum principem efficere tentarunt4 ,angeli quidem #bcb provinciarum principes ac urbium custodes et praefecti dicuntur in scriptura sacra#d1 ,satan#e vero carnifex eorum et minister4 #a4 ,joh4 #ad1 #cj4 #af1 #cc4 #b4 ,ephes4 #f1 #aa4 #c4 ,alibi3 perniciosus4 #d4 ,dan4 ,x41 #ab4 #e4 ,alii3 ,satanas4 ,,curtius3 ,quando spiritum sancturu legimus ,christum afflavisse post baptismum1 non eo pertinet1 ut eum#a antea ipso caruisse putemus1 cum ipse ,deus esset1 sed quia tum maxime virtus divina1 quae antea humanitatis specie contenta delituerat1 foras prodire coepit et actionibus plane divinis implicari4 #a4 ,alibi3 illum4 ,,salomo3 ,si spiritu sancto ita caruisset1 ut putatur1 cur his verbis uteretur3 ,spiritus sanctus1 cum venerit1 docebit vos omnia#a8 ,ex quo#b intelligitur1 ea quae spiritui sancto nota erant1 illi fuisse igota1 aut ea noluisse#c aut non potuisse carissimos discipulos docere1 quae in ,deum nullo modo convenire possunt4 #a4 ,joh4 #ad1 #bf4 #b4 ,alius3 eo4 #c4 ,alibi3 non voluisse4 ,,coronaeus3 ,at in eo ipso ,christi deitas elucet1 qui tametsi apostolos summa caritate complecteretur1 eaque#a doceret1 quae pro illorum captu percipi poterant2 arcana tamen diviniora ac sublimiora1 nisi ,deus illos spiritu suo afflavisset1 non magis intelligi#b1 quam colores sine luce videri potuissent4 ,hoc igitur beneficium distulit post suam in coelum ascensionem4 ,atque illud est1 quod rex ,salomo eleganti allegoria fingit de amica interpellante ,amasium1 i4e4 de mente sapientiae avidissima3 ,trahe me1 inquit#c1 post te et curremus4 ,ita ,christus non obscure aut ambigue1 sed aperte dixit3 ,nemo venit ad me1 nisi pater traxerit illum4#d #a4 ,alius3 eosque4 #b4 ,alibi3 intelligere 444 videre4 #c4 ,cant4 #a1 #c4 #d4 ,joh4 ,,vi41 #dd4 ,,salomo3 ,nisi evangelia magna vi distorqueantur1 negari nou potest1 ,christum multa ignorasse3 ,diem1 inquit ille#a1 et horam judicii1 ne angeli quidem sciunt1 sed pater ipse solus1 ac propterea spiritum ,christi diviniorem coelitus evocandum fuisse4 ,si ,jesus erat ipsissima patris aeterni sapientia1 qui fleri potuit1 ut aliquid ignoraret1 cum ignorationem theologi ab originis sordibus ac peccatis derivari putent8 #a4 ,matth4 #bd1 #cf4 ,,fridericus3 ,haec ambiguitas bifariam dilui potest#a1 scilicet filium nescivisse judicii diem1 ut evulgaret3 aliud enim est nescire negative1 aliud ignorare privative1 ut scholasticis verbis utamur1 vel quatenus homo nescivit1 non quatenus ,deus4 ,quo pertinent illa#b3 ,proficiebat aetate ac sapientia4 ,item#c didicit per ea1 quae passus est1 quae ad mentem humanam referuntur4 ,neque tamen ,ambrosii sententia probatur1 qua secundum carnem scientia et sapientia impleri coepisse scribit4 #a4 ,cyrill4 l4 #i4 ,thess4 cap4 ,,iv4 #b4 ,luc4 #b1 #dd4 #c4 ,hebr4 #ac4 ,,salomo3 ,fames1 sitis1 dolor1 tristitia1 metus1 formido1 consternatio1 quibus ,christus conflictabatur1 corpori et animae inferiori communia sunt1 quae tametsi aliena a sapienti a forti viro dicantur1 humana tamen esse#a #bcc fatemur1 quia corporis contagionem quandam cum anima inferiore significant4 ,sed scientia1 prudentia1 sapientia mentis solius propria sunt1 quae mens1 si divinitati conjuncta fuit1 nihil potuit ignorare1 tametsi affectiones humanas illi tribuunt1 ejusmodi1 ut nullum nisi voluntarium fuerit perpessus1 quod quidem si verum esset1 quorsum diceret3 ,anima mea turbata est8#b ,cur item in horto supplicia deprecanti sudores sanguinis aqua despersi#c diffluerent8 cur in haec verba prorumperet#d3 ,pater6 si fieri potest8 ,an illa ,dei vox est8 num potius hominis dolore et desperatione fracti8 ,quid extrema illa declamatio#e3 ,deus meus1 ,deus meus1 ut quid dereliquisti me8 ,nonne#f satis significant hominis abjectissimi vocem et alium a se ,deum confitentis8 #a4 ,alibi3 ei4 #b4 ,matth4 #bf1 #ch sqq4 #c4 ,alibi3 respersi4 #d4 ,alibi3 erumperet4 #e4 ,matth4 #bg1 #df4 #f4 ,alius3 ,num4 ,,toralba3 ,cum ,zeno ,eleates et ,anaxarchus#a1 variis uterque temporibus1 in mortario malleis ferreis tyrannorum jussu tunderentur1 magno ac forti animo dolores acerbissimos pertulerunt1 atque etiam verborum#b majestate crudelitates omnes aspernati superaverunt4 ,quis igitur ,christum1 quem totius#c divinae sapientiae fontem appellant1 tam abjecti et fracti animi fuisse arbitratur8 #a4 ,diog4 ,laertius in vitis philosophorum4 #b4 ,alius addit3 magnanimitate4 #c4 ,alibi3 toties4 ,,salomo3 ,memorabilis est historia septem fratrum ,ebraeorum apud ,josephum #a1 qui ,antiochi crudelissimi tyranni jussu laceratis artubus cum flammis torquerentur1 ne porcorum esu contaminati legem divinam violarent1 non lacrymas1 non suspiria ex intimo pectore duxisse aut vultum mutasse feruntur1 sed invictum animi robur adversus omnia tormenta prae se tulisse4 #a4 #d ,maccab4 #g1 #f sqq4 7cf4 ,euseb4 hist4 eccles4 #c1 #aj74 ,n4 ,,toralba3 ,fuit igitur in ,christo metus futurae mortis necessarius1 aut non fuit metus1 quia fingit metuere1 qui volens metuit4 ,si non fuit metu mortis perterritus1 cum tanto ardore et impetu exclamaret1 certe metum simulavit1 cum esset in ejus potestate1 non metuere1 non angi1 non dolere1 non mori1 non cruciari et simulatione quadam inanes illas rogationes effudit1 ut pater eum crudelissimo supplicio#a liberaret1 cum nihil pateretur4 #a4 ,alibi3 cruciatu4 ,,coronaeus3 ,non simulatione fictus1 sed erat verus#a metus1 verus cruciatus1 verus dolor1 vera mors1 alioquin tot loca scripturae de acerbissimis ,christi doloribus1 morte1 cruciatu pro generis humani salute falsa fuisse fateremur1 quasi nihil hominis habuisset ,christus1 si tum nihil pateretur3 ,sed tamen oblatus est1 inquit ,david1 quia voluit4 #a4 ,alibi3 vere4 ,,curtius3 ,in eo tantum quaestio vertitur1 an vero metu conflictaretur1 an omnino metu vacaret8 ,metu caruisse putant plerique4 ,sic enim ,paulus#a3 ,cum in diebus carnis suae precationes et supplicia omnes funderet ad#b illum1 qui a morte servare poterat1 cum clamore #bcd valido et lacrymis1 exauditus est a metu4 ,sic enim illa verba2 interpretantur#c1 ex ,ebraica phrasi#d et praepositione 4 ,est enim epistola hebraice primum scripta4 #a4 ,ebr4 ,v1 #g sq4 #b4 ,alibi3 apud4 #c4 ,beza in cap4 ,v ad ,ebraeos4 #d4 ,alius3 voce4 ,,salomo3 ,certe cruciatum deprecabatur et mortem his verbis#a3 ,si fieri potest1 transeat a me calix iste1 i4e4 cruciatus et mors ipsa cruciatum secuta4 ,si est exauditus1 sine cruciatu et morte supplicium evasit1 si dolorem sentit ac mortem1 non est exauditus4 #a4 ,matth4 #bf1 #ci4 ,,octavius3 ,ismalitae exauditum fuisse constanter affirmant ac ,dei bonitate hostium manibus ereptum1 ex ,alcorani ,azora secunda1 ,simeonem vero quendam cruci affixum4 ,in qua sententia legimus ,hilarium#a1 ,simeonem magum1 ,celsum1 ,marcionem1 qui fatentur quidem cruci affixum1 nullos tamen pertulisse dolores4 ,habuit ,christus1 inquit ,hilarius1 ad patiendum corpus idoneum1 sed non ad dolendum1 ut telum1 ignem et aquam penetrans4 ,at neque ,christiani1 neque ,ismalitae ,christum probant habuisse corpus #b 1 neque enim verus homo fuisset1 si spectri corpus impatibile ei fuisset4 #a4 ,lib4 #a et #aj de trinitate4 ,epiphan4 contra haereses4 #b4 ,in codicibus false3 4 ,,fredericus3 ,illud quidem est ,mahummedis teterrimi perniciosissimum figmentum1 scilicet ,christum supplicio mortis ereptum1 ne homines in ,christi veri ,dei ac hominis morte salutari fiduciam ac spem collocarent4 ,oporteret enim omnia omnium#a sanctorum scripta una littera inducere4 ,mortuus est1 inquit ,paulus#b1 propter scelera nostra et resurrexit propter justificationem nostram4 ,mortalem fuisse quis ambigere potest1 qui hominem fuisse fateatur8 ,at enim resurgens verum corpus recepit4 ,itaque tum apostolis se contuendum praebens1 ut verum corpus esse doceret3 ,spiritus1 inquit#c1 carnem et ossa non habet1 contrectate1 videte loca clavorum et vulnerum cicatrices4 #a4 ,deest alibi4 #b4 ,rom4 ,v1 #f4 #h4 #c4 ,luc4 ,,xxiv1 #ci4 ,,octavius3 ,celsus is1 qui septem libros contra#a ,christianos effudit#b1 ,christi resurrectionem plane similem dicebat resurrectioni ,cleomedis ,astypalaei1 quem ex ,apollinis oraculo resurrexisse veteres scripserunt1 nec postea in sepuloro repertum4 ,idem ,celsus#c valde absurdum sibi videri scribit1 quod unius meretricis testimonio resurrexisse credatur is1 qui pridie populis spectantibus in cruce mortuus erat4 #a4 ,alibi3 adversus4 #b4 ,origenes l4 #c contra ,celsum4 #c4 ,orig4 c4 ,celsum4 ,lib4 ,,iii4 ,,fridericus3 ,celsum ,epicureum fuisse constat2 nulla autem est pietatis nota melior1 quam ab ,epicureis irrideri4 ,,senamus3 ,si ex utero ,christus conclusa vulva prodiit in lucem1 ut omnes ,christiani fatentur1 si adversariis illum lapidare cupientibus disparuit1 ut est apud ,johannem capite octavo1 si aedibus conclusis in coetu discipulorum #bce visus est#a ac saepius hominum obtutum ut ,gyges effugit1 si maria sicco pede calcavit1 profecto spectrum fuisse aut inane corpus habuisse fatendum est1 quia verum corpus sive osseum sive areum nullam penetrationem admittit4 #a4 ,marc4 #af4 ,luc4 #ad4 ,joh4 #ba4 ,,salomo3 ,demus illud1 corpora corporum nullam penetrationem pati1 videmus tamen angelos veris corporibus assumtis1 imo et sortilegos transvectos saepius apparuisse ac disparuisse1 saepe quoque aquis subvectos nullis voraginibus immergi potuisse1 ut judicibus omnibus compertum est1 eos tamen veris corporibus indutos constat4 ,ita quoque ,jesum verum corpus habuisse et cruciatus acerbissimos ipsiusque mortis duritatem cum dolore pertulisse confitendum est4 ,sed illud me angit1 cur mortis et supplicii veniam tam ardenti supplicatione flagitaret is1 qui si ,deus esset1 nullo negotio a se impetrare potuisset8 ,,curtius3 ,ut omnes intelligerent1 ,christum non modo ,deum verum1 sed#a etiam hominem verum esse1 nec utramque naturam in eo fuisse confusam4 #a4 ,alibi3 verum4 ,,octavius3 ,ismalitae constanter negant1 ,christum deitatem sibi arrogavisse4 ,nec rapinam1 inquit ,paulus#a1 arbitratus se esse aequalem ,deo4 ,atque ejus rei sempiterna testimonia in evangeliis exstare videmus4 ,cum enim quidam ,christum compellaret his verbis#b3 ,magister bone6 ,tum ille3 ,cur me1 inquit1 dicis bonum1 cum nemo bonus sit nisi unus ,deus8 ,hic non modo deitatem procul a se rejecit1 verum#c etiam peccatorem se confitetur4 ,item1 cum rogaretur1 cur se ,dei filium appellaret1 reposuit illud#d3 ,nonne scriptum est3 ,ego dixi1 ,dii estis et filii excelsi omnes8 ,item illud3 ,vado ad patrem meum et ad patrem vestrum4 ,nec satis habuit1 se cum caeteris hominibus eadem originis societate conjugare1 verum etiam cum caeteris ,deum unum agnoscere omnium communem1 nec modo illud1 sed etiam sui reditus causam subjiciens4 ,quia pater1 inquit#e1 major me est4 ,quo loco ,tertullianus contra ,praxeam3 ,pater1 inquit1 alius est a filio quia major4 ,item illud#f3 ,haec est vita aeterna1 ut cognoscant1 te unum ,deum verum et quem misisti1 ,jesum ,christum4 ,hic omnem omnino divinitatem exuit1 ut acutissimis#g quibusque#h theologis placet4 ,item#i3 ,qui in me credit1 non in me credit1 sed in eum1 qui misit me4 ,item3 ,pater1 in manus tuas commendo spiritum meum4 ,item3 ,pater1 quia hoc abscondidisti sapientibus#aj4 ,paulus vero locis omnibus ,christum appellat dominum1 sed a ,dei appellatione semper segregans3 ,benedictus1 inquit1#aa ,deus domini nostri ,jesu ,christi1 et cum de #bcf ,christo multa scripsisset ad ,timotheum1 subjicit haec verba adversante particula#ab3 ,regi autem seculorum immortali1 invisibili1 soli ,deo honor et gloria6 ,item3 ,unus est dominus1 unum baptisma1 una fides1 unus ,deus#ac4 ,item appellat ,christum imaginem ,dei#ad1 ut ,moses initio libri originum hominem ad imaginem ,dei conditum scribit3 res autem ab imagine tota natura differt4 ,item#ae3 ,deus autem pacis1 qui reduxit a mortuis dominum nostrum ,jesum ,christum4 ,item#af3 ,gratia in vobis#ag augeatur per agnitionem ,dei et ,jesu domini nostri4 ,item#ah3 ,unus est ,deus1 ex quo omnia1 et unus ,christus1 per quem omnia4 ,item#ai3 ,sciat omnis ecclesia1 quod ,christum hunc ,jesum facit ,deus4 ,item3 ,qui custodiunt mandata ,dei et fidem ,jesu#bj4 ,vox autem domini nihil aliud ,ebraeis quam doctorem#ba1 paedagogum ac magistrum significat4 ,itaque ,lucianus#bb1 ,christianam religionem professus1 ,christum honoris causa vocat1 ut ,plato ,protagoram4 #a4 ,phil4 ,,ii1 #f4 #b4 ,marc4 ,x1 #ag4 ,lucae ,,xviii1 #ah4 #c4 ,alibi3 veram4 #d4 ,joh4 #aj1 #cd sq4 #e4 ,joh4 #ad1 #bh4 #f4 ,joh4 ,,xvii1 #c4 #g4 ,calvinus2 ,cap4 ,,xx ,joh4 #h4 ,alibi3 quibusdam4 #i4 ,joh4 #ab1 #dd4 #aj4 ,matth4 #aa1 #bg4 #aa4 #b ,cor4 #a1 #c4 #ab4 ,timoth4 #f1 #ae sq4 #ac4 ,eph4 #d1 #e4 #ad4 ,col4 #a1 #ae4 #ae4 #a ,petri #a1 #b4 #af4 #b ,petri #c1 #ah4 #ag4 ,alibi3 nobis4 #ah4 #a ,corinth4 #h1 #f4 #ai4 ,ephes4 #c1 #aj4 #bj4 ,apocal4 #ad1 #ab4 #ba4 1 1 4 #bb4 ,in ,peregrino4 ,,curtius3 ,quid mirum1 si ,lucianus ,atheorum ter#a maximus ,christo1 quem turpiter ac impie ejuraverat1 deitatem eripere conatur8 ,qui autem ,christum a ,paulo#b ,dominum tantum1 non etiam ,deum1 appellari ajunt1 illud opinor non legerunt3 ,ex ,judaeis est ,christus1 quantum quidem ad carnem1 qui est in omnibus ,deus laudandus4 #a4 ,alius3 derisor4 #b4 ,rom4 #i1 #c4 ,,octavius3 ,haec verba antiquis exemplaribus defuisse testantur ,cyrilli et ,epiphanii scripta1 ut illud3 ,petra autem erat ,christus2 et infinita prope loca1 quorum partem maximam ,epiphanius denotavit4 ,sed qui fieri posset1 ut qui sit ,deus1 alteri sapientiam1 sanctitatem acceptam ferat3 ,pater1 inquit1 clarifica filium6#a #a4 ,matth4 ,,xx4 ,marc4 ,x4 ,joh4 ,v4 ,,fridericus3 ,bona fide1 ,octavi1 caetera subjungere oportet3 clarifica filium claritate1 quam habuit prius quam mundus hic fieret6 ,quis autem exstitit prius quam mundus hic fieret1 nisi ,deus ipse8 ,hoc igitur loco superiora facile diluuntur1 quae tamen veteres ad personarum distinctionem traxerunt4 ,,octavius3 ,sed juniores theologi veteram dicta refutant1 cujusmodi est illud3 principium qui et loquor vobis2 quod veteres ad deitatem referri putant oportere4 ,et illa ,jesaiae verba3 generationem ejus quis enarrabit8#a ,quae veteres ad deitatem pertinere tradunt4 ,apertioribus1 inquit ,calvinus#b1 scripturae locis contentos esse oportuit1 ne se ,judaeis deridendos praeberent4 ,exceptio enim erat in promtu1 prophetam de ,christo non cogitasse4 ,idem1 quod ,petri concionem refellit1 qui haec verba#c3 #bcg ,excitabit ,deus vobis prophetam de fratribus vestris1 mei similem1 ipsum audite1 ad ,christum pertinere diceret1 qui cum ,petrus ,christum4 ,mosi similem fuisse praedicat1 illi eripit deitatem4 ,muhammedes vero legislator ,deum ita loquentem inducit1 ,azora tertia3 ,o ,jesu ,mariae fili1 tu persuades hominibus1 ut ,dei loco te matremque tuam ,deos habeant ac venerentur4 ,ad haec ,jesus ita respondit3 ,absit a me1 ,deum esse mentiar1 tu scis1 me hominibus semper suasisse1 ut te ,deum meum et suum adorent4 #a4 ,jesaiae cap4 #ec1 #h4 #b4 ,calvinus in ,joh4 #e et #h4 #c4 ,deuteron4 #ah1 #ae4 ,act4 #c1 #bc4 ,,fridericus3 ,aliud est1 eripere ,christo deitatem1 aliud negare1 ,christum se pro ,deo gessisse4 ,publice quidem ,dei appellationem rejecit1 apud suos autem quis et qualis esset aperte declaravit1 sic tamen ut divinae illius majestatis decus humana imbecillitate ac specie vetaret4 ,sed cum multa de ,christi deitate occurrant1 tum vero duo gravissima ipsius ,dei patris de coelo testificantis oracula exstant#a3 ,hic est filius meus dilectus1 in quo mihi complacuit1 ipsum audite6 ,item illud#b3 ,et clarificavi et clarificabo4 ,item illud ,thomae clara voce confitentis#c3 ,dominus meus et ,deus meus6 ,nam utrumque in ,christi persona conjunxit2 quanquam testimonio ,johannis ipsius1 qui#d ab intimo ,christi pectore divinam sapientiam expressit1 nullum clarius esse potest4 ,sic enim#e auspicatur spiritus sanctus illud evangelium#f3 ,in principio erat verbum et verbum erat apud ,deum et ,deus erat verbum4 #a4 ,matth4 #c1 #ag et #ag1 #e4 #b4 ,joh4 #ab1 #bh4 #c4 ,joh4 #bj1 #bh4 #d4 ,desiderantur haec octo sequentia verba in uno codice4 #e4 ,alius3 etiam de ,christo ,jesu4 #f4 ,joh4 #a1 #a sqq4 ,,salomo3 ,tametsi ecclesia nihilo plus et certe minus apud nos ponderis habeat1 quam apud ,isralitas1 nihilominus ea quae ,christiani firmissima putant divinitatis ,christi fundamenta veteribus exemplaribus deesse videmus4 ,nam ,epiphanius haec verba#a3 ,audita est vox de coelo3 tu es filius meus etc41 ,marcionis archetypo deesse scribit1 et illud#b3 ,in ,christi morte sol obscuratus est2 item illud#c3 hodie mecum eris in paradiso2 item illud#d3 ,petra erat ,christus2 et illud3 finis legis ,christus1 in salutem omni credenti#e2 item illud3 ,quaeritis viventem1 resurrexit a mortuis et totum resurrectionis caput#f4 ,item illud#g3 ,ut sciatis1 quod filius hominis potestatem habeat dimittendi peccata4 ,quid1 ducenta circiter loca commemorem1 quae ,marcionis exemplari defuisse ,epiphanius denotavit#h4 #a4 ,matth4 #c1 #ag4 #ag1 #e4 #b4 ,matth4 #bd1 #bi4 #c4 ,luc4 #bc1 #dc4 ,caeterum desunt haec verba in uno codice4 #d4 #a ,corinth4 #aj1 #d4 7cf4 ,exod4 #ag1 #f4 ,psalm4 #gh1 #ae sq4 #aje1 #da4 ,jesaiae #dh1 #ba4 ,sapient4 #aa1 #d74 #e4 ,rom4 #aj1 #d4 #f4 ,coloss4 #b1 #af4 #g4 ,matth4 #i1 #f4 #h4 ,alibi3 notavit4 ,,curtius3 ,si quid a ,marcione haeresiarcha detruncatum1 si quid ab ,arianis detractum1 addictum1 mutatum1 inversum1 perversum1 an propterea fides evangelicis scriptis deroganda venit8 ,nam ex eo maxime ,christi deitas colligitur1 inquit ,theophylactus#a1 quod peccantibus ignovit1 cum solius ,dei sit proprium1 crimen abolere4 #a4 ,alius3 ,theophilus4 7,theophylactus in cap4 #a4 ,luc4 ,cypriani serm4 de laps47 #bch ,,salomo3 ,illud quidem assentior1 atque ita ,dei propium esse1 ut ne angelis quidem tanta sit ab ,immortali tributa potestas1 ut ,rabbi ,joseph notavit4 ,de omnibus autem impietatis generibus1 quae multa sunt1 nullum detestabilius est1 quam homini ab homine illud ignosci1 quod in ,deum peccatur#a4 #a4 ,psalm4 #acj1 #d4 ,,curtius3 ,at nihil saepius in sacris litteris occurrit1 quam illa formula ,christi in curatione languentium3 ,remittuntur tibi peccata tua#a4 ,et cujus est1 mundum judicare1 nisi ,dei solius proprium8 ,at ,christo mundi judicium datum esse constat4 ,quis igitur de illius deitate dubitare possit8 ,quae cum ita sint et cum omnia non modo argumenta1 sed etiam argutiarum sophismata1 divinis oraculis facillime diluantur1 constanti ac stabili assensione ,christi1 veri ,dei et hominis1 divinitatem tot ac tam multis seculis confirmatam1 sic teneamus oportet1 ut nunquam nos a suscepta fide divelli patiamur4 #a4 ,matth4 #i1 #b4 ,,coronaeus3 ,rectissime tu quidem1 ,curti1 sed non satis est docuisse#a1 ,christum verum ,deum et hominem esse1 ut nobis persuasum est1 nisi intelligamus1 quae qualisque sit unio utriusque naturae1 quod sequenti disputationi relinquitur nobis asserendum4 #a4 ,alibi3 non satis docuisti4 ,quibus dictis singuli1 peracta solita#a gratiarum actione1 discesserunt4 #a4 ,alius3 cum solita4 ,,liber ,,sextus4 ,die consequenti tardius solito convenerant1 quoniam dies erat ,veneris jejunio sancta1 qua non nisi semel cibum capiebat ,coronaei domus4 ,qui tametsi frugalissime viveret propter jejunium1 diutius tamen aliquanto prandium protraxerat1 ut mihi#a tragoediam coeptam perlegere licuerit ad extremum1 quo ,muphtes#b1 maximus sacrorum antistes ac divini juris interpres1 pro trium principum caede veniam a ,deo precatus expiavit4 ,et cum laudatorio ,davidis cantico simul ,deo gratias egissent1 ut consueverant3 ,vos1 inquit ,,coronaeus1 lautioribus ferculis excepissem1 si per leges pontificias carnibus vesci licuisset4 #a4 ,alibi3 nisi4 #b4 ,alius3 ,mystes4 #bci ,,senamus3 ,nunquam jucundius epulari soleo1 quam jejuniorum diebus1 quibus exquisita fercula piscium nobis apponuntur ac poenitentia scelerum vescimur cibis1 quibus olim reges summa voluptate fruebantur i4e4 piscibus1 cum nulla prope carnium fercula principum mensis apponerentur1 nisi quis forsan turdos aut lepusculos intulisset1 aut aprum grandiorem delicatissimis avibus#a plenum1 quem equum ,trojanum et #b appellabant#c4 ,et certe ,augustus ,caligula1 ut natalia ineunte imperio magnifice celebraret1 totum mare mediterraneum expiscari jussit1 ut piscium optimorum lactes in urbem inveherentur ac praecipue mulli1 rhombi1 muraenae1 siluri1 qui mensis cum triumpho apponi solebant4 #a4 ,alius false3 civibus1 id quod sine sensu est4 #b4 ,alii3 4 #c4 ,athenaeus1 l4 ,v4 deipnos4 ,,octavius3 ,sunt ista insanientis libidinis argumenta4 ,quae cum ,m4 ,cato ,censorinus multis ante saeculis prospiceret1 eam civitatem#a diutius stare posse negabat1 in qua pisces bove carius emerentur4 ,nam veteres gregibus et armentis epulas parabant1 iis etiam sacra faciebant1 nulla enim fere piscium sacrificia reperiuntur4 #a4 ,alius3 eam aviditatem4 ,,curtius3 ,antiqui ea ,diis offerebant1 quibus affluebant1 ac potissimum porrigebant molas1 i4e41 ut scribit ,homerus1 ex hordeo1 sale et aqua confectas1 unde#a vox immolandi4 ,postea porcos caeterasque pecudes sacrificare licuit1 rarius aves4 ,accolae maritimi1 nautae1 piscatores maximum quemque thynnum ,neptuno mactabant1 ut scribit ,athenaeus1 qui mullum ,dianae1 cytharum ,apollini1 phocas ,mercurio1 apros ,veneri1 pompilum#b ,marti sacros fuisse scribit4 ,sed eo processit amentiae#c ,caligula1 ut sibi quasi ,deo phasianos1 rhinocerotas#d et pavones mactari juberet4 #a4 ,alibi3 quae4 #b4 ,piscem quemdam maritimum1 quem alibi appellant nautilum4 ,plinii hist4 natur4 #cb1 #ed4 #i1 #bj et #dg4 #c4 ,alibi3 dementiae4 #d4 ,in codicibus3 phaerincopteros4 ,,toralba3 ,si praestantissimum immortali ,deo quoque gratissimum1 et quo praestantius1 eo gratius est donum4 ,profecto nihil piscium sacrificio inter animantia#a gratius debet videri1 si puritatem sive#b sanctitatem animantis illius1 seu morbis omnibus vacua corpora sive vitae diuturnitatem spectes1 qua caeteris longe praestare mihi videtur4 #a4 ,addit alius codex3 bruta4 #b4 ,alibi3 i4e4 ,,fridericus3 ,ego quidem pisces caeteris animantibus puriores esse duco1 tum quia in elemento purissimo vivunt1 tum etiam quod maris puritate sordes omnes non modo corporum1 sed etiam animorum elui atque expiari putantur4 ,sed quod vitam terrestribus diuturniorem aquatilia ducant1 vix est1 ut mihi persuaderi possit1 cum ,elephantos centum annos supra viginti vivere consuesse proditum sit de ,juba rege1 rerum naturalium acerrimo venatore4 ,,octavius3 ,immo vero ,apollonius ,tyanaeus elephantum in ,india vidit1 ut est apud ,philostratum#a1 qui ab ,alexandro ,magno ad sua #bdj usque tempora vitae trecentos annos superarat#b4 ,quod ,aristotelis opinioni quodammodo congruit2 is enim tradit1 nullum animal homine vivacius esse post elephantum4 #a4 ,lib4 #g1 in vita ,apollonii ,tyanaei4 #b4 ,alibi3 superabat4 ,,fridericus3 ,certe vivacissimum esse animalium hominem1 ex sacris litteris constat1 scilicet primos illos humani generis creatores nongentos amplius annos vixisse ac nonnullos proxime ad annum millesimum accessisse4 ,,senamus3 ,quid est igitur1 quam ob rem diuturna vita tam brevi curriculo#a conclusa sit1 ut etiamnum ,moses#b1 qui libros originum et vitas diuturniores litteris mandavit1 conqueratur1 hominem robustiorum vitam vix ac ne vix quidem octogesimum annum superare4 #a4 ,alibi3 circulo4 #b4 ,ps4 #ij1 qui est ,mosi tributus4 ,,fridericus#a3 ,scio plerisque ,epicuraeis#b libros originum incredibiles videri et ea potissimum1 quae de hominum diuturna vita prodita fuere4 ,at ,josephus1 antiquitatum interpres optimus#c1 ut ea1 quae ,moses scripserat1 confirmaret1 duodecim historias ab omnibus fere populis summae antiquitatis ac auctoritatis testes arcessere non dubitavit1 scilicet ,berosum ,chaldaeum1 ,mochum1 ,hestiaeum1 ,hieronymum ,aegyptium1 ,nicolaum ,damascenum1 ,homerum1 ,hesiodum1 ,hecataeum1 ,hellanicum1 ,ephorum1 ,theopompum1 ,acesilaum#d1 ,xenophontem1 qui homines aliquot non modo quadringentos et sexcentos annos1 sed et nongentos excessisse prodiderunt4 ,quin etiam majorum#e nostrorum aetate historicis nobilitatus est ,miles1 qui quod annos #cfi explevisset1 ,johannes de ,temporibus usurpatur#f4 ,at nostra aetate1 i4e4 #aeai1 ,franciscus ,aluaresius#g in ,aethiopicis scripsit1 ,marcum ,abnuam#h pontificem maximum ,abyssiniorum1 anno centesimo quinquagesimo aetatis nondum senium prae se tulisse4 ,ex quo intelligitur1 eos aberrare1 qui longissimam hominis vitam post aquarum eluviones centum ac viginti circumscriptam fuisse putant1 cum id tempus#i hominum generi ad poenitentiam ante diluvia ,dei concessu data esset#aj4 #a4 ,alius3 ,,salomo4 #b4 ,alibi3 ,epicuraeorum4 #c4 ,antiq4 lib4 ,,iv41 #e4 #d4 ,alius3 ,acasiceum4 #e4 ,alii3 majori4 #f4 ,alibi3 vocatur4 #g4 ,alius3 ,mauretius4 #h4 ,alibi3 ,albanum1 vel3 ,atanam4 #i4 ,alibi3 id4 #aj4 ,genes4 #f1 #c sqq4 ,,salomo3 ,illud philosophis constat inter ipsos1 non modo certum vitae tempus omni animantium generi ab ipso conditore circumscriptum fuisse1 verum etiam singulorum hominum annos1 menses1 dies1 horas1 momenta definita esse#a1 quae tum virtutibus augeri1 tum etiam flagitiis circumcidi sacra oracula declarant1 sive in hoc cadaveris gurgustio1 sive cadaveribus erepti4 ,sic tamen interpretor1 ut hominis spirantis vita non excedat annos #ifi1 quoniam ,methusala is1 qui vitam mortalium omnium longissime protraxit1 non diutius vixit#b4 #a4 ,deuter4 #f4 #c4 ,regum #c4 ,josuae #ad4 #ba4 #bi4 ,psalm4 #ad4 #fj4 #gb et #ajh4 ,proverb4 #f4 #ae4 #bh4 #b4 ,alibi3 ulterius non vixerit4 ,,toralba3 ,vitam hanc diuturnam non naturae vi1 sed procuratione #bda divina primis hominibus tributam fuisse existimo1 ad artes et scientias constituendas ac praesertim ad coelestium motuum cognitionem4 ,,curtius3 ,principio quidem ad generis humani propagationem potius1 quam ad scientiarum et artium investigationem1 hominibus vitam diuturnam opinor fuisse concessam1 postea vero1 cum#a longe lateque dissipatum est hominum genus1 vita brevius contracta est1 alioqui terrarum orbis1 quantus est1 populorum vim capere nullo modo potuisset4 ,sic autem natura comparatum est1 ut frequentissimi sint partus eorum animantium1 quorum vita brevior est1 et rari foetus eorum1 quibus vita fruenda diutius conceditur4 ,videmus enim biennio vitam polyporum definiri1 quo genere piscium est nullum foecundius4 ,item lepores1 quorum vita septimo anno circumscribitur1 terrestrium omnium foecundissimi sunt4 #a4 ,alibi3 quam4 ,,toralba3 ,haec partim vera1 partim in conjectura posita sunt4 ,neque enim1 opinor1 foecunditas leporibus aut polypis tanta#a tributa est1 quod illis breve curriculum vitae concederetur1 sed summa ,dei procuratione1 ut alteri voracium piscium#b alimentis#c1 alteri terrestrium belluarum et hominum venationi et pabulo sufficerent4 ,foecunditatem enim et profusionem seminis sequitur vitae brevitas4 ,rapaces autem alites ac belluas terrestres ac maritimas#d infoecundas esse videmus1 quae tamen caeteras vitae diuturnitate vincunt1 maxime tamen aquatiles1 neque enim immanis illa balaenarum ac justi ceti#e vastitas1 quae interdum est octo jugerum1 usque eo excresceret1 nisi plurium seculorum spatio4 ,nam ,juba ,rex in commentariis ad ,augustum scribit#f1 balaenam captam tantae magnitudinis1 ut trecentos pedes latitudinis et sexcentos longitudinis haberet4 ,nullum autem longaevae vitae#g argumentum majus est1 quam quod pisces nullis omnino morbis corripiantur1 praesertim marini4 #a4 ,alibi3 ita4 #b4 ,alibi3 avium4 #c4 ,alius3 alimento4 #d4 ,alibi3 marinas4 #e4 ,desunt haec verba in uno codice2 alii legunt3 ac mysticeti4 #f4 ,relatum apud ,plinium ex ,jubae commentariis l4 #cb1 #a et #i1 #c4 #g4 ,alius3 longitudinis vitae4 ,,fridericus3 ,certe quidem ,fridericus ,,ii4 imperator ,germanus piscem ,lucium in lacum ,helpruntium#a injici curavit#b1 innexo prius branchiis annulo aetatis indice1 qui captus est anno #adig1 i4e4 anno post #bfg1 quam in lacum justa magnitudine injectus erat1 ea#c tamen vivacissimum constabat ac diutius victurum1 nisi violenta morte praereptus esset#d4 ,ac nostra aetate ,cyprini ab avorum memoria usque ad nepotes centum viginti annos amplius superarunt4 ,ut omittam1 quod ,seneca#e scribit1 piscem ,apolliona#f anno sexagesimo postquam in piscinam grandis illatus fuerat exspirasse1 duobus ejusdem aetatis superstitibus4 ,ex quo intelligitur#g1 belluas marinas in aqua salsa puriore et salubriore largissimam omnium animantium #bdb vitam protrahere4 ,nec invitus ab ,aristotelis#h et ,theophrasti opinione discedam1 quippe qui scripserunt1 aquatilium quam terrestrium et volatilium vitam esse breviorem4 #a4 ,alibi3 ,heilbrunnium4 #b4 ,munsterus in descript4 ,gall4 de aequalit4 et ,conr4 ,gesnerus cap4 de ,lucio4 #c4 ,alibi3 eum4 #d4 ,alibi3 fuisset4 #e4 ,lib4 de long4 vit4 cp4 ,,ii4 #f4 ,alibi3 ,apolloniam4 #g4 ,alius3 intelligo4 #h4 ,lib4 ,,iv cp4 #ad de caus4 plantar4 ,,toralba3 ,invideo tantam mercedem ,aristoteli1 quantam ab ,alexandro ,magno accepisse dicitur1 i4e4 octingenta talenta1 ut in re tam perspicua tam graviter peccaret4 ,,coronaeus3 ,facit igitur et#a vitae longitudo et explorata valetudo piscium1 ut alimentis hominum utiliores quam animantia terrestria videantur1 sed ex his solidiora sunt1 quam ex illis alimenta3 quae ratio fecit1 opinor1 ut ,romani pontifices ciborum delectum et ad victus puritatem et ad libidines corcendas1 suis decretis adhiberent1 jejuniorum diebus et eo potissimum die quo ,christus cruci affixus est1 ut sive terrestrium sive volatilium abstineamus2 qui religiosiores1 etiam a piscibus et somno abstinent1 quidam vero horas viginti quatuor uno pede nituntur1 coelum intuentes2 qui religiosissimi1 non modo abstinent ab his quae diximus1 sed etiam collo tenus in aquis diem jejunii peragunt1 ut accuratius vigilando somnus corceatur4 ,idem#b ,aethiopibus ,christianis consuetum esse1 ,franciscus ,alvaresius#c scribit1 ac potissimum die sexto expiationis1 4 #a4 ,alibi3 ea4 #b4 ,alibi3 ,id enim1 vel3 ,id etiam4 #c4 ,in ,aethiopicis4 ,,senamus3 ,jejunium die sexto ,christiani commodius1 quam ,ismalitae1 qui eundem diem solenni festivitate colunt1 cum tamen eo die ,muhammedes ab hostibus graviter vulneratus sit ac fugatus2 melius etiam ,christiani1 qui solennia festa colunt eodem die1 quo ,christus a morte dicitur resurrexisse4 ,,curtius3 ,primordio nascentis ecclesiae ,christiani die resurrectionis jejunare consueverunt3 die ,paschae1 inquit ,tertullianus1 quo publica jejunii religio est1 merito deponis osculum pacis2 postea tamen eo die jejunium vetitum est4 ,,salomo3 ,si de generis humani libertate ac salute laetandum omnibus est1 profecto ,christianis exultandum esset eo ipso die1 quo libertatem animorum ac salutem sibi partam confidunt4 ,sic enim divina lege cavetur#a1 ut diem illum1 quo primogenita omnium animantium caesa sunt in universa ,aegypto propter ,israelitas1 et eorum greges1 festivis agri paschalis epulis jucundissime coleremus1 quoniam cladi superstites durissima ,aegyptiorum servitute liberati sumus4 ,nullum autem jejunium nobis imperatur praeterquam die decimo mensis septimi1 ad exsecrationem et expiationem nefandi sceleris1 quo majores nostri vitulum ad colendum sibi conflassent4 ,illud autem jejunium auspicamur a vespera ad vesperam consequentis1 quo nec cibum nec potum capere1 nec in cubilibus#b jacere1 nec ullum opus moliri1 nec ullis negotiis implicari licet1 sed peccatorum poenitere1 deinde corpore et vultu #bdc terram contegente#c apud ,deum misericordem de peccatis confiteri ac nos ipsos affligere jubemur4 ,est enim vox ,ebraica 7,thaanith7 nihil aliud1 quam afflictio et moestitia4 ,praeter jejunium illud legitimum expiationis indicta sunt jejunia viginti quinque1 partim propter occasus illustrium prophetarum ,mosis1 ,aaronis1 ,josuae#d1 ,samuelis1 partim propter excidium urbis et populi defectionem1 quae in libello ,tahamith explicantur4 ,non desunt1 qui ,mosis et ,eliae exemplo quadraginta diebus#e jejunant4 ,sanctissimi totum vitae tempus1 praeter ,sabbatha et ,novilunia solennia1 semel tantum interdiu cibantur1 ut de ,juditha legimus#f4 #a4 ,alibi3 cautum4 #b4 ,alibi3 cubili4 #c4 ,alibi3 conspiciente4 #d4 ,addunt alii3 ,mariae4 #e4 ,alibi3 dies4 #f4 ,judith #e4 ,,curtius3 ,origenes contra ,celsum#a scribit1 veteres ,christianos quarta sextaque die jejunia coluisse1 sabbathis vero ac dominicis illud non licuisse4 #a4 ,libro ,v4 ,,octavius3 ,ismalitae dictum ,empedoclis usurpare consueverunt1 scilicet a vitiis jejunandum1 i4e4 1 summa tamen religione colunt jejunia ,elmeidi1 menstrua paschalia jejunia nec nisi post occasum solis cibantur4 ,sunt tamen qui singulis mensibus tria jejunia sibi indicunt1 sub luna tredecim1 quatuordecim1 quindecim1 quos ipsi candidos vocant1 quod his diebus luna1 copioso lumine aucta1 reddit animantium corpora multum vegetiora et ad jejunium aptiora4 ,eadem fere ciborum religio1 quae ,judaeis1 nam utrique ab esu sanguinis et suillae carnis sibi temperant1 ut lex divina jubet4 ,,fridericus3 ,multa multis religiosa sunt1 quae aliis valde profana aut impia aut superstitiosa judicantur4 ,nam ,judaei et ,ismalitae aeque ac veteres pagani velato capite sacra faciunt1 ut illa significant3 ,purpureo velare comas adopertus amictu#a4 ,quin etiam religiosum erat flaminibus1 aperto capite sub ,dio versari2 ut ,saturnus1 quia velatus erat1 nudo vertice colebatur1 ,christus#a tamen#b aperto capite precatur4 #a4 ,virg4 ,aen4 ,,iii4 #dje4 #b4 ,alii3 ,christiani 444 precantur4 #c4 ,alibi3 tantum1 vel3 autem4 ,,salomo3 ,sabaeorum quidem#a et ,arabum foeminae nudatis corporibus choreas agitabant1 oriente sole1 ut illi gratularentur1 et qui sacra faciebant ,bahali ,peori1 impudenter pudenda revelabant1 quo idolo nullum detestabilius divina lege execratur1 qua quidem lege pontifex sacrificans caput velare jubetur#b4 #a4 ,rabbi ,moses ,rambam l4 #a4 #b4 ,levit4 #bj1 #aj4 ,,octavius3 ,mos hic omnium populorum1 qui religiosius colebant1 communis erat2 nam ,prusias ,bithyniae rex1 operto capite adoratis ,curiae liminibus divinos senatui honores dicitur exhibuisse4 ,item#a ,lucius nescio quis adulator ,caligulam1 qui se ,deum ferebat1 adoraturus capite obvelato canis in modum circumvolutus1 ad pedes principis procidebat4 #a4 ,alibi3 ,ita4 ,,salomo3 ,quid ,moses8 ,audita primum ,dei voce1 non modo verticem1 #bdd sed vultum quoque operuit1 quia verebatur1 inquit scriptura sacra1 ,deum intueri4 ,item ,helias cum ,dei vocem audisset in eodem monte1 quo ,moses1 pallio caput ac vultum obtexit4 ,,curtius3 ,saepe#a contrariis itineribus eodem pervenitur4 ,nam ut ,asiae populis principem intueri nefas habetur et ab ejus conspectu discedentem retrocedere oportet1 ne illi terga obvertantur1 ac velato capite alloqui aspectu in terram demisso3 ita quoque flagitiosum est in ,europa1 praesente principe#b capita velare1 quin etiam ad edicta regis ,abyssiniorum non modo caput aperire1 sed etiam corpus usque ad pudenda nudare necesse est4 ,olim saltatio in sacris faciendis omnium fere populorum communis erat1 quae nusquam terrarum nunc usurpatur#c4 ,et quemadmodum capitale esset apud ,genevates et ,helvetios in templo saltare1 quod religiosissime fiebat apud ,judaeos2 sic enim ,davidem legimus1 cum arcam deduceret1 accepta lyra saltasse aliquanto altius#d1 quam uxori ,michalae decorum videretur1 ac si quis ullum munus altaribus sacris oblaturus veniret1 hunc alacri gestu saltare mos erat#e4 #a4 ,alibi3 ,saepius4 #b4 ,alibi3 pontifice4 #c4 ,franc4 ,alvaresius in ,aethiopicis4 #d4 #b ,reg4 #f1 #ad seqq4 #e4 ,rabbi ,kimchi in ,ps4 #db4 ,,senamus3 ,saltationes et choreas sacris omnium populorum solennes fuisse constat4 ,nec tantum ,salii sacerdotes ,martis a saliendo dicti sunt1 sed etiam ,jovis ipsius ludis praesultor ad numerum et modum choream4 agebat#a4 ,et cum senatori cuidam ,jupiter in somniis visus esset1 qui ludos instaurari juberet#b1 quod praesultor indocte saltaret#c1 deque ea re ter admonitus neglexisset1 duorum filiorum morte perterritus senatui rem aperuit1 qui ludos instaurari jussit4 ,ex quo etiam planum fit1 quod ante diximus1 etiam paganorum sacra negligentius peracta immortali ,deo displicuisse1 omissa clades et excidia populis invexisse4 #a4 ,plutarchus in ,nicia et ,alcibiade4 #b4 ,valerius ,maximus1 ,livius1 ,plutarchus1 ,dionysius ,halicarnasseus4 #c4 ,alibi3 saltarat4 ,,coronaeus3 ,existimo nostros bufones1 qui clypeis et gladiis nudi saltant1 ,salios veterum#a omnino imitari vel etiam saltatorem illum1 qui quod bovem ,jovi#b apud ,athenienses mactaret#c1 dicebatur4 #a4 ,alibi3 veteres4 #b4 ,alii addunt3 ,bulaeo1 vel3 ,poleo1 vel3 potentissimo4 #c4 ,alibi3 mactarat4 ,,curtius3 ,christiani primum nascente ecclesia saltationes sacras intermiserunt1 ut scribit ,justinus ,martyr#a1 quippe qui cogebantur nocturna sacra metu suppliciorum obire4 ,sed ,constantino ,magno dominante1 sublato metu1 choreas frequentes et choros#b agere coeperunt1 qui mos nondum ab ecclesia ,romana plane desertus est4 ,nam quae processiones ab ipsis appellabantur1 saltando fiebant1 non ambulando4 ,nec ita pridem cantores duo1 qui#c canticum in medio choro incipiunt1 ab occasu ad ortum1 deinde ab ortu in occasum saltabant1 tum utrique in medio choro1 alter quidem ,austrum1 alter ,aquilonem spectans1 aliquamdiu immoti stabant4 ,quae ratio fuit#d #bde a citharoedo in sacris ludis antiquitus observata1 ut coelestium orbium ac ,deorum in coelis choreas agentium motus ipsiusque ,terrae matris ,deorum stationem imitarentur4 ,illud tamen singulare fuit in ,christianis1 quod cantores duo in choro1 ne ,diis infernis aut idolis gratulari saltatione viderentur1 ut#e pagani1 dextram in coelum attollebant1 et quia molestum erat diutius elatam dextram habere1 baculos argenteos1 qui in manum argenteam desinebant1 gestare coeperunt1 ac summis pedum digitis modestius niti1 ut modestius saltarent4 ,sed cum imperitis hujusmodi#f sacerdotia ac munera quaestuose tribuissent1 non amplius saltare1 sed deambulare coeperunt1 inde proverbium de ignaris1 qui#g nec canere didicerint#h nec saltare4 ,ita paulatim ambulationes pro saltationibus desertis ab ecclesia ,romana susceptas videmus4 #a4 ,ad orthodox4 qu4 #g4 #b4 ,desunt alibi duo haec verba4 #c4 ,alius3 quod4 #d4 ,scholiastes ,pindari4 #e4 ,alibi3 aut4 #f4 ,alius3 hujus mundi4 #g4 ,alibi3 quod4 #h4 ,alius3 didicerant4 ,,salomo3 ,moderata saltatio in laudibus divinis efficacissima semper nobis visa est1 illud enim psaltes lyricus voluit1 cum ipse coram ,deo caneret ac saltaret3 ,colite ,deum cum timore1 exsultate ei cum#a tremore6#b ,est enim exsultare altius saltare1 quia fleri non potest1 ut qui saltat ac gestit#c animi quadam alacritate erga res divinas1 ut non etiam ardentissimo ,dei amore in eum rapiatur1 mente vero tristi ,deum laudare nefas est4 ,itaque pontifex ,aaron1 repentina adhuc filiorum morte saucius1 sacrum convivium obire recusavit1 cum diceret#d3 ,quomodo gratus essem ,deo1 mente lugubri8#e et qui laeta mente affectus est erga ,deum1 hunc etiam oportet non modo ab omnibus sceleribus abhorrere1 verum etiam summa integritate ac innocentia vivere4 ,ita saepius in psalmis occurrit vox illa ,selah1 quam ,symmachus et ,theodotion vertit#f 1 ,latini interpretationem omiserunt4 ,nam ,chaldaeus interpres putat1 verbo ,selah aeternum significari1 quem ,origenes et ,hieronymus#g sequuntur4 ,sed ,abraham ,aben,esra interpretatur i4e4 vere2 vero significare mihi videtur distinctionem modulationis et varietatem quandam silentio interjecto4 ,david ,kimchi ,selah vocis elationem significare putat1 ego vero vocis ac totius corporis subsaltationem fuisse video1 quam in sanctis canticis usurpare etiamnum solemus1 ut laetitiam erga ,deum et intimi animi gaudium testificemur4 ,laudationes vero divinas non modo saltationibus et canticis1 verum etiam omni genere instrumentorum ab immortali ,deo instituta fuisse1 gravissima ,nathanis et ,gadi testimonia declarant1 a quibus admonitus ,david #bhe ,leviticae tribus cantores peritissimos ad divinarum laudum modulationes adhibuit#h1 quos partim vocibus1 partim fidibus1 partim fistulis#i explicabat1 quod ex initio psalmi cujusque facile intelligitur1 fidibus tantum#aj1 ubi sola voce canebatur1 ubi utcunque1 voces fidibus miscebantur4 ,interdum tuba cornea1 quae ,sophar1 vel metallica1 quae ,halsopherat #bdf dicebatur1 adhiberi solebat et metaltaim sive cimbala et mahol tibia4 ,sed quia ,judaei aeque ac populi australes fidibus magis delectantur#aa1 et aquilonares tubarum ac tibiarum sono#ab1 propterea cantica ,davidis ,psalmos appellarunt4 ,est enim 1 ut scitis#ac1 carmen fidibus expressum1 psalterium autem vas in clypei quadrati formam1 decem chordis#ad aptum4 ,propria tamen appellatione laudes ab ,ebraeis appellantur cantica ,davidis 1 ut omnes intelligant1 brevissimis quidem precibus1 sed laudibus assiduis intentos esse oportere4 ,nihil autem#ae frequentius in psalmis occurrit1 quam vox i4e4 laudate ,deum4 #a4 ,alibi3 in4 #b4 ,ps4 #b1 ii4 #c4 ,alibi3 petit4 #d4 ,alibi3 dicens4 #e4 ,levit4 #aj1 #ai4 #f4 ,alii3 vertunt4 #g4 ,hieronymus in epist4 ad ,marcellum4 #h4 #a ,paral4 ,,xxv1 #a sqq4 #i4 ,alibi3 fibulis4 #aj4 ,alibi3 tamen4 #aa4 ,alibi3 delectabantur4 #ab4 ,alius3 sonitu4 #ac4 ,aristophanis scholiastes in ,avibus4 #ad4 ,alibi3 fidibus4 #ae4 ,alii3 enim4 ,,coronaeus3 ,ego vero existimo1 ecclesiae ,romanae organa#a1 quae ,constantinopoli circa annum ,christi #gjj inventa1 fistulis plumbeis conflantur1 omnium antiquorum instrutmenta musica longo intervallo superare1 nec satis mirari possum1 eos1 qui ,romanae ecclesiae ritus deseruerunt1 organorum genus illud penitus abjecisse1 cum nihil modulatius fieri possit4 #a4 ,ammonius l4 ,,iv4 et ,,xvi4 ,,curtius3 ,hoc ideo factum opinor1 ne plebs illecebris modulationum divinas laudes obliviscatur4 ,ac propterea ,justinus ,martyr#a instrumenta illa musica puerorum esse ac de templo rejicienda putat1 comprobante ,theodoreto pontifice#b1 eoque magis1 si lingua peregrina utantur sacerdotes1 quam imperiti non capiunt#c1 quo nihil absurdius nec ullius populi moribus1 praeterquam ,romanorum1 id probari posse opinor4 #a4 ,qu4 #aeg ad orthodox4 #b4 ,libro de sacrific4 #c4 ,alibi3 capiant4 ,,coronaeus3 ,id certe casu contigit2 cum enim ,ebraei1 ,graeci1 ,latini et caeterae quoque gentes lingua populari ,deos colerent1 usu tamen diuturno factum est1 ut antiqua carmina sacrorum ,polybii aetate non amplius intelligerentur1 mutatione scilicet latinae linguae1 neque tamen usitata carmina propter venerationem antiquitatis ac religionis mutare fas erat4 ,ita quoque ecclesiae ,romanae cantica tunc#a a ,gregorio latine sunt instituta1 cum ab omnibus omnia perciperentur1 paulatim lingua latina peregrinorum undequaque in ,italiam adventu et concursu mutari et corrumpi coepit1 carmina tamen usitata sine gravi incommodo mutari nequeunt4 #a4 ,deest alibi4 ,,curtius3 ,non video1 quid incommodi sequatur1 pulcherrimas illas ,davidis laudes linguis omnibus usurpare4 ,si tamen instrumentis musicis etiam sacris utendum sit1 ut quidem ex oraculo divino ,nathanis et ,gadi prophetarum jubemur#a1 fidibus praestaret1 quam fistulis plumbeis uti1 quibus voces sono fistularum confuso tanta vi erumpunt ut verba nullo modo percipiantur2 soli enim ,britanni1 opinor1 organa fistularum plumbearum vocibus musicis miscere consueverunt4 ,at nihil tam necesse est1 quam psalmos ac laudes divinas ab omnibus intelligi1 ut omnes erudiantur4 #a4 #a ,paralip4 #be1 #a sqq4 ,,senamus3 ,mirum mihi saepe visum est1 ,judaeos1 ,christianos1 ,ismalitas1 #bdg ,helveticos1 ,romanos1 ,germanos1 tanta#a religionum varietate discrepantes1 in psalmis tamen ,davidicis omnes omnino conspirare atque iis quotidie gratias immortali ,deo gratissimas ubique terrarum agere4 #a4 ,alibi3 tam4 ,,salomo3 ,non debet illud mirum videri1 cum hi omnes unius aeterni ,dei nomen ac numen se colere nec plures uno esse profiteantur4 ,laudationes autem ,davidis ad aeternum ,deum omnes spectant1 nulla ,jovis1 ,apollinis1 ,dianae1 ,martis1 ,herculis1 ,saturni numina1 nihil de ,venere et ,baccho1 nihil de ,jesu ,nazaraeo1 nihil de ,muhammede aut ,maria virgine1 nihil de myriadibus innumeris#a ,divorum1 quos sibi ,christiani non tam ad imitandum1 quam etiam ad colendum proposuerant1 sed unius sempiterni rerum omnium opificis laudes ac gesta commemorantur4 #a4 ,deest alibi4 ,,toralba3 ,quid est igitur1 quam ob rem#a in tanta populorum innumerabilium multitudine soli#b ,christiani ,christum pro ,deo cum infinita divorum multitudine laudant1 precantur1 adorant1 qui tamen ,deum unum mundi conditorem prae se ferunt8 #a4 ,alibi3 ac4 #b4 ,desunt haec novem sequentia verba in aliis codicibus4 ,,fridericus3 ,quia#a ,christus non alius est quam ,deus ipse1 aeternus ,dei filius4 #a4 ,alibi3 ,qui1 vel3 ,si4 ,,octavius3 ,si ,christus idem est1 quod#a ,deus aeternus1 cur ,petrus in concione ad populum his verbis utitur#b3 ,sciat totus domus ,isral1 quod dominum et ,christum hunc ,jesum fecerit#c ,deus8 #a4 ,alibi3 qui4 #b4 ,actorum ,,ii41 #cf4 #c4 ,alibi3 fecit4 ,,fridericus3 ,hac oratione ,petrus naturam humanam a divina distinguit1 ut homo ,jesus a ,deo sit factus et quatenus ,deus ab aeterno genitus a patre1 sic utraque natura in uno ,jesu coaluit1 ut ,dei et hominum mediator esset1 quia mediator unius esse non potest#a1 ,deus autem unus est4 #a4 ,gal4 #c1 #bj1 et #a ,timoth4 #b1 #e4 ,,toralba3 ,in natura quidem universa quoties ex duabus naturis inter se repugnantibus#a tertium quoddam ab utraque diversum conflatur1 perit utraque natura propter conflationem formarum4 ,si ergo in una ,christi natura coalescit simul humana ac divina forma1 utramque perire oportet1 et ex utraque tertium quoddam et diversum ab utraque conflari1 ut ex aqua et melle videmus hydromel componi1 corrupta utriusque natura4 #a4 ,alibi3 repugnatis4 ,,coronaeus3 ,natura duplex in ,christo sic copulatur1 ut non sit confusa1 sic distinguitur1 ut non sit divisa4 ,,octavius3 ,cur ergo#a ,athanasius in libro de incarnatione non duas in ,christo naturas1 sed unam tantum agnoscit8 #a4 ,alibi3 vero4 ,,coronaeus3 ,ne quis putet1 ,christi divinam esse adorabilem1 non item humanam4 ,ac propterea ,gregorius ,nazianzenus et ,cyrillus#a duas #bdh in ,christo naturas agnoscunt4 ,sed quia post humanitatis assumtionem facta divisio non est1 una et eadem esse praedicatur4 #a4 ,libro #i cp4 #ca in ,joh4 ,,curtius3 ,quod#a ,toralba de forma naturali ad divinam traduxit1 non congruit#b metaphysica tractantibus ad physica trahere disputationem4 #a4 ,alius3 ,quid4 #b4 ,alibi3 convenit4 ,,toralba3 ,christus quatenus homo physicae subjectum est1 metaphysicae vero1 i4e4 theologiae1 argumentum verum et quidem#a proprium ,deus est4 ,si ergo naturalibus omissis de ,deo disputandum sit1 nihil profecto est in universa natura1 quod de ,deo affirmari queat1 sed omnia commode negari1 quia quicquid est praeter ,deum1 aut substantiam aut accidens esse oportet#b1 ,deus autem neutrum est1 nec ullus est naturae conceptus ,deo et creaturae communis1 quia nihil una voce de finito vel infinito dici potest1 nec ullum genus est infinitum aut indifferens ad finitum et infinitum4 ,itaque cum de rebus omnibus quaeri soleat1 quid sit8 de ,deo quaeritur1 quid non sit8 ,ex quo sequitur1 theologos omnes1 qui ,deo substantiam aut hypostasin aut personam tribuunt1 impropie loqui4 ,quae res impulit ,simplicium#c1 ut primam omnium causam diceret nomine vacare1 i4e4 1 1 4 ,proclus vero ,academicus ,deum ob id ineffabilem esse scribit1 i4e4 1 quia unus est1 vel ut ,parmenides 4 ,et cum multa de ,deo dicantur improprie1 ipse tamen dici non potest ac ne cogitari quidem4 ,sed qui minus inepte loquuntur1 essentiam aeternam appellant1 eamque unam1 puram1 simplicem et ab omni corporum contagione#d liberam1 infinitae bonitatis1 sapientiae1 potestatis4 ,atque in eo ,academici1 ,stoici1 ,peripatetici cum ,ebraeis et ,ismalitis conveniunt quodammodo1 quasi proprium#e illud in omnium hominum animis ac mentibus ipsa natura insitum#f esse videatur4 #a4 ,alibi3 quodammodo4 #b4 ,dionysius ,areopagita de divin4 nomin41 ,moses ,rambam l4 #c4 #c4 ,in libro de singulari ,deo4 #d4 ,alius3 concretione4 #e4 ,alius3 principium4 #f4 ,pro quatuor his antecedentibus verbis alibi legitur3 institutum4 ,,salomo3 ,ebraei decem habent#a nomina ,deo in sacris litteris tributa1 epitheta vero ,,lxxii omnia creatori cum#b creaturis quodammodo communia praeter sacratissimum nomen tetragrammaton1 quod sui proprium esse dixit1 scilicet 1 i4e4 aeternus1 quia nihil praeter ,deum est#c aeternum4 ,hujus unius cultum1 caeteris omnibus repudiatis1 quemque sibi proponere debere contendimus4 ,caetera quae tum in coelo1 tum in elementis ac mundi totius compage cernimus1 tum etiam beatas mentes cadaveribus superstites et angelos utriusque naturae1 sensibus hominis abditos1 colere ac ullis precibus ac veneratione prosequi nefas esse arbitramur1 ac multo magis nefarium ulli creaturae#d ,deum incorporeum copulare#e4 #a4 ,alibi3 ,hebraeis decem sunt4 #b4 ,alius3 ac4 #c4 ,alii3 potest esse4 #d4 ,alibi3 nefandum ullam creaturam4 #e4 ,alibi3 computare4 ,,senamus3 ,ego veteres ,jovem a tetragrammato duxisse opinor1 propter utriusque nominis similitudinem4 #bdi ,,salomo3 ,qui ,jova aut ,jehova pro sacro nomine pronunciant1 hujus linguae vim non tenent4 ,neque enim ratio ,ebraeae linguae patitur nomen illud ita pronunciari4 ,ac tametsi vocabulis subscriptis saepius legamus1 fallunt tamen qui sic legi putant oportere1 nec intelligunt1 majores nostros1 qui primi vocales litteris affixerunt#a1 arcanum illud reddidisse varietate scribendi1 mox 1 mox 4 ,cur autem abdiderint arcanum illud1 causa est in promtu1 quod lege divina capitali supplicio plectendus est#b1 qui diserte nomen illud denuntiarit#c4 ,itaque nunquam nomen illud in ore habemus1 sed nomine ,elohim vel ,adonai uti solemus1 quoties in sacra scriptura legentibus occurrit4 #a4 ,alibi3 affinxerunt4 #b4 ,levit4 #bd1 #f4 #c4 ,alii3 denuntiavit4 ,,curtius3 ,mei sensus1 ,salomo1 cum tuis sensibus congruunt1 nec alia mihi mens est1 nisi quod ,deum illum opificem ac moderatorem rerum omnium humanam naturam induisse persuasum habeo1 ut hominum scelera morte sua expiaret4 ,caetera ,deorum inania#a ac divorum numina nihil moror1 ac#b ne angelos quidem1 qui proxime ad immortalis ,dei numen accedunt1 ullis precibus aut#c veneratione coli volo4 #a4 ,alibi3 ,caeteros ,deorum inanium4 #b4 ,alius3 at4 #c4 ,alibi3 ac4 ,,coronaeus3 ,ego vero duodecim fidei ,christianae capita cum ,curtio amplector1 ac praeterea#a corporis ac sanguinis ,christi sacrificium expiatorium1 tum etiam angelorum ac divorum mentes sacris rogationibus eliciendas censeo1 ut ,deum propitium habeamus1 item purgatorios ignes1 quibus animorum labes ex animis eluantur4 #a4 ,alibi3 propterea4 ,,octavius3 ,at#a ista ratione populus ,deorum innumerabilium cum immortali ,deo admittatur necesse est4 #a4 ,alibi3 ,ac4 ,,coronaeus3 ,caetera quidem suis quaeque locis4 ,sed illud prius ,salomoni persuaderi oportet de ,christi deitate1 quo si persuasus erit1 facile ,octavium et ,toralbam in suam sententiam adducet4 ,,salomo3 ,istud quidem ,toralbae difficilius quam meis popularibus persuaderi posse video1 quoniam multa constanter credimus1 quae philosophi omnino repudiant1 ut ,lyricus ille de nostris#a loquitur3 ,credat ,judaeus ,apella1 non ego#b4 #a4 ,alibi3 nobis4 #b4 ,horatius4 ,,toralba3 ,ut pervicacis animi est1 perspicuis argumentis acquiescere nolle1 ita summae levitatis1 temere omnibus omnia assentiri4 ,non desunt etiam1 qui minutorum theologorum multitudine nos obruere conantur1 sed non ego credulus illis#a1 vel ut ,siculi pastoris#b oratione utar3 4 ,ecquis enim est tam angusti animi et ingenii1 cui probari possit1 ,deum aeternum post sexcenta millia saeculorum1 imo post infinitum tempus incorporeum fuisse1 eundem tamen non ita pridem coelo delapsum in mulierculae intimis visceribus novem menses delituisse1 tum carne1 ossibus #bej ac sanguine concretis indutum ac natum utero clauso1 paulo post etiam turpissimo supplicio affectum ac terra conditum revixisse et#c corpoream illam molem1 antea coelo invisam1 illuc vexisse8 ,quod haec tam nova tamque insignis mutatio in ,deum cadat1 omnes ,ebraeorum et ,ismalitarum populi1 omnes#d philosophorum familiae constanter negant4 ,imo gravis illa et coelestis vox obstat3 ,ego ,deus aeternus et non mutor4#e ,quae verba non modo ad essentiam pertinent1 verum etiam ad ea1 quae illi accidere putantur4 #a4 ,alibi3 ullis4 #b4 ,theocriti4 #c4 ,omittuntur haec novem sequentia verba in alio codice4 #d4 ,alius3 omnis 444 familia4 #e4 ,jes4 ,,xliv1 #f4 ,,senamus3 ,salomoni caetera quidem assentior1 sed illud#a non capio1 si ,deus etiam#b mentis habitu immutabilis est1 cur toties irasci et placari1 toties poenitere facti dicatur8 #a4 ,alius3 illum4 #b4 ,alius3 ratione4 ,,salomo3 ,ista quidem oratio est quasi parentis optimi cum infantibus balbutientis1 ut cum ,deus ,samueli dixisset#a1 se pigere ,saulis1 quod regem eum#b renunciari jussisset1 eodem tamen capite haec verba subjicit#c3 ,deum facti nunquam poenitebit1 quia non est homo1 ut ulla#d facti poenitudine ducatur#e4 ,aut enim illa tanta ,dei mutatio in hominem1 sive assumtio hominis ,deum facit meliorem aut deteriorem1 alterum dicere scelus1 alterum cogitare nefas est4 ,nam cum ab infinita temporis aeternitate optimus maximus fuerit#f1 melior aut beatior scipso fieri non potuit1 alioquin optimus et beatissimus antea non fuisset4 ,deteriorem factum esse1 tanta sui status ac conditionis conversione fateri oportet#g1 quo nihil capitalius cogitari potest4 #a4 #a ,sam4 ,,xv1 #aa4 #b4 ,alius3 illum4 #c4 #a ,sam4 #ae1 #bi4 #d4 ,alibi3 nulli4 #e4 ,alius3 poeniturum dicatur4 #f4 ,alibi3 fuit4 #g4 ,alibi3 cogeretur4 ,,coronaeus3 ,nec melior nec deterior factus est1 ac ne mutatus quidem ab illo1 qui semper antea exstiterat1 qualis semper futurus est4 ,consimili fere argumento ,proclus#a mundum aeternum statuebat1 ne si principium ortus haberet1 ,deus ab alta quiete ad motum1 ab otio ad negotium excitatus videretur4 #a4 ,philoponus in libris1 quos adversus ,proclum scripsit4 ,,salomo#a3 ,illud quidem constat ex abditis legum divinarum arcanis1 ,deum perpetua mundorum creatione ac recreatione gaudere nec quicquam sub sole novum esse#b1 quod antea non fuerit1 nec fuisse1 quod non sit futurum1 nec propterea ,deum sui status ullam pati conversionem aut mutationem1 sed eundem humanae naturae copulatum et carneam massam induisse1 non ita pridem1 i4e4 paulo ante saecula quindecim#c1 non modo contra ,dei naturam et essentiam est1 verum etiam contra suae majestatis decus4 #a4 ,omittitur in aliis4 #b4 ,eccles4 #a1 #i4 #c4 ,deest in alio codice4 ,,fridericus3 ,incredibile quidem est incredulis1 sed iis quos divinus intellectus afflaverit#a1 facillime#b persuaderi potest4 #a4 ,alibi3 afflavit4 #b4 ,alius3 facile4 #bea ,,octavius3 ,certe graecae et latinae initio nascentis ecclesiae christianae non ita difficile fuit persuadere1 ex homine ,deum fieri1 quippe qui ,deorum et hominum amplexus et puerperia ita crediderunt1 ut non modo agrestibus et imperitis hominibus1 sed etiam ,graecorum et ,romanorum#a disciplinarum omnium laude florentibus quasi certissimum quiddam et exploratissimum haberetur4 ,argumento sit nobilis historia#b de ,mundo1 cive ,romano1 qui summa pietatis specie sacerdotum detestabili lenocinio matronae pudicissimae stuprum intulit1 cui persuasum erat aeque ac marito1 ,herculem ipsum in templo1 ad stirpis divinae propagationem1 cum ea concubuisse4 ,comperta fraude1 quam ,mundus celare non potuit1 ,tiberius ,augustus templum solo aequari et sacerdotes ultricibus flammis exuri jussit4 ,itaque nihil mirum1 si ,christum1 qui vitae integritate ac miraculorum multitudine clarus exstiterat1 de ,deo ac virgine natum paganis1 consimili#c ,deorum generatione jam imbutis1 persuaserunt4 #a4 ,alius3 ,graecis et ,romanis4 #b4 ,josephus in ,antiq4 jud4 lib4 #ah et #d4 #c4 ,alibi3 consimilium4 ,,senamus3 ,certe puerperia ,deorum ac ,dearum non modo 1 verum etiam imperatoribus et pontificibus ,romanis mirabiles invexerunt3 quas ,bessario ,cardinalis cum ,romae fieri vidisset#a1 veterum divorum historias valde sibi suspectas esse praedicabat4 #a4 ,alibi3 vidissent4 ,,toralba3 ,imperitis illa non persuaderi1 eruditis potuisse miror4 ,nam si cognitis extremis media non propterea cognoscuntur1 etiamsi fuerint essentiali causarum ordine cohaerentia1 quis ,christum1 quem ex humana divinaque natura constare dicunt1 animo percipere queat1 cum ,deus homini nullo naturae ordine cohaerere ac multo minus quam coelum terrae uniri possit8#a #a4 ,alibi3 potuerit4 ,,coronaeus3 ,veteres ,academici hominem coelestis et elementaris mundi vinculum esse tradunt ac propterea solum ex omnium animantium genere ad ,dei similitudinem et imaginem conformatum4 ,quae cum ita sint1 quis naturae ordinem turbari putet1 si ,deus homini uniatur in ,christo8 ,,toralba3 ,comprehensio infinitae rei est infinitum quoddam#a1 quod naturae finitae congruere nequit4 ,neque enim verum est1 quod theologis quibusdam video placuisse1 scilicet mentem humanam infinitorum intelligibilium successionum capacem esse1 oportet enim mentem hominibus aeternam aut certe sempiternam esse suapte natura1 contra quam superius demonstratum est4 ,quodsi mens humana ne cogitatione quidem ,deum infinitum assequi possit1 qui fieri possit#b ut infinitam ,dei essentiam capere eique actu et re ipsa uniri queat8 #a4 ,alius3 quiddam4 #b4 ,alius3 potest4 ,,fridericus3 ,quod humanae mentis imbecillitas assequi non possit1 ,christi mirabiles actiones et stupenda facta praestant4 #beb ,,octavius3 ,si miracula ,deos faciunt1 quid obstat1 quin maximus quisque magus ,deum se ferat8 ,quid enim sortilegi non moliuntur8 ,quid sagarum turba non#a facit8 ,cujus tam#b perspicacis oculos non perstringit8 ,testes svmt magi ,pharaonis1 ,orpheotelestae1 ,medea1 ,circe1 ,cleomedes ,astypalaeus1 ,apollonius ,thyanaeus4 ,atque hic tanta prodigiorum varietate mirabilis exstitit1 ut veteres illum non modo ipsi ,christo1 verum etiam omnibus ,christianorum ,diis longe anteferrent4 ,is enim dicitur a mortuis complures excitavisse1 morbos populares sedavisse1 saepe moribundos curavisse1 saepius futura praedixisse1 saepe daemones sua praesentia fugavisse1 semper ab esu animantium1 quamdiu vixit1 abstinuisse1 eruditione ac sapientia#c clarissimus exstitisse#d1 sapientiae praeceptis divinissimus fuisse1 verbo lamias frequentes abegisse1 ,ephesum exitiali peste liberavisse1 paenulatum#e senem lapidibus obrui jussisse1 obrutum detegi1 detectum leonem mortuum demonstravisse1 annos #adj in terris vixisse1 et ex ipso ,dianae templo in coelum abreptum ascendisse1 ab ipsis arboribus curvato cacumine ac voce diserta loquentibus salutatus esse1 denique ab universa ,graecia et ,asia pro ,deo habitus fuisse memoratur4 ,profecto tanta laudum contentione#f acceptus est ab antiquis1 ut ex ejus#g statuis oracula quasi ab ipso ,apolline peterentur4 ,nec tantum paganis1 sed etiam ,christianis clarus et admirabilis exstitit1 atque inprimis ,hieronymo et ,justino ,martyri#h1 quod maris tempestates1 ventorum impetus1 murium populationes1 incursiones ferarum istius ,apollonii dictatis prohiberi tradit#i4 #a4 ,deest alibi3 non4 #b4 ,alibi3 etiam4 #c4 ,alius3 doctrina4 #d4 ,desunt alibi haec quinque antecedentia verba4 #e4 ,deest in aliis codicibus4 #f4 ,alibi3 consensione4 #g4 ,alii3 ipsius4 #h4 ,philostratus ,lemnius4 ,justinus ,martyr qu4 #bde ad orthodox4 ,hieron4 ad ,rufinum4 #i4 ,alibi3 tradunt4 ,,fridericus3 ,multa quidem ,philostratus de ,apollonio1 sed ea tantum quae a ,damide audierat1 ,damis item ab ,apollonio #a 4 ,ea tamen octo libris ab ,eusebio ,caesariensi ut fabulosa refelluntur#b4 ,hic autem magia quam doctrina fuit clarior1 cum velare sagarum in modum et vincula ferrea daemonum ope perrumpere consuesset1 ac propterea ,domitiani ,augusti jussu depilatus ac nudus causam dicere coactus est1 cum reus magicae impietatis argueretur#c4 #a4 ,alii3 4 #b4 ,alibi3 referuntur4 #c4 ,alibi3 teneretur1 vel3 haberetur4 ,,octavius3 ,videtis tamen istius magi tantum valuisse miracula1 ut aliquot saeculis pro ,deo coleretur et ,christianis objiceretur1 ,apollonium rerum gestarum miraculis longe superiorem ,christo fuisse2 fuit enim ,christo#a fere aequalis aut non multo junior#b4 #a4 ,alius3 ,christi4 #b4 ,alius idem3 minor4 ,,salomo3 ,foecundissima profecto fuit aetas illa magorum ubertate et copia2 nam praeter ,apollonium peperit etiam ,dositheum1 ,theudam1 ,judam ,galilaeum1 ,simonem ,magum1 qui divinitatis nomina et opinionem sibi asseruerunt#a4 #bec ,quin etiam in ,arabia quidam magus#b cum se pro ,messia ferens quam plurimos stupendis prodigiis ad se pellexisset1 rex ,arabum rogavit1 quo miraculo se probare ,messiam vellet3 ,caput meum1 inquit1 truncari jube1 tum ni reviviscam1 ne ,messiam me arbitrere4 ,rex accepta conditione caput hominis spectante populo amputari jussit1 nec#c revixit tamen4 #a4 ,alibi3 asseverarunt4 #b4 ,moses ,rambam in epistola ad astrologos4 #c4 ,alibi3 non4 ,,curtius3 ,tanta fuit amentia dicam an impietas multorum1 ut non modo deitatis famam sibi vindicarent1 verum etiam ,deum ipsum de coelo praecipitem deturbare conarentur1 ut olim conjurati coelum conscendere fratres4 ,quin etiam ,heraclides ,ponticus#a ,pythiacos sacerdotes pecunia corrumpere non dubitavit1 ut se ,deum esse praedicarent1 ac serpentem in feretrum1 quo elatus est1 imponi jussit4 ,sed fraude comperta1 non qualem se vellet1 sed qualis erat1 judicatus est4 ,talem quoque fuisse tradunt ,psaphonem ,africanum#b1 qui aviculas haec verba proloqui docuerat3 ,psapho ,deus est2 deinde volare patiebatur4 ,sed omnes omnium fraudes ,simon ,magus superare videtur1 quia portentis ac prodigiis famosissimus non modo a mortuis plures excitavit1 sed etiam se ipsum in frusta concisum tertio die erexit1 atque ita sublimis in ara sublatus est1 populo ,romanorum ac principum spectante corona1 eoque prorupit hominis istius impudentia1 ut se ,deum appellaret1 ac in hunc mundum#c venisse jactabat1 ut qui ab angelis corrupti#d fuerant1 emendaret et eos1 qui in se crederent1 ab interitu sempiterno1 non meritis cujusquam1 sed sua gratia servaret4 #a4 ,lartius in ,heraclidis vita4 #b4 ,clemens ,alexandrinus1 ,irenaeus1 ,justinus ,martyr4 ,philosophumena ,origenis4 ,n4 #c4 ,alius3 modum4 #d4 ,alii3 quae 444 corrupta4 ,,fridericus3 ,qualem igitur exitum habuit1 nisi quod ex are sublimi dejectus praecipiti casu crepuit6 ,,senamus3 ,si casu crepuisset1 cur senatus populusque ,romanus1 cur collegium pontificum annuente imperatore statuas ei cum inscriptionibus divinis erexisset8 ,nam ejus statua inter utrumque ,tiberis pontem1 imperante ,claudio ,augusto1 collocata hunc titulum prae se ferebat3 ,simoni ,mago ,deo1 quam ,justinus ,martyr#a se vidisse confitetur4 ,at in ,deorum numerum nemo referri poterat sine senatusconsulto1 ut ,tertullianus de ,christo scribit1 scilicet ,tiberium imperatorem ad senatum scripsisse1 cum suffragio sui praerogativa1 de ,christo1 ut inter ,deos censeretur4 ,noluit ,senatus vel quia non probabat#b1 vel quia pigebat1 hominem ,judaeum supplicio affectum in albo ,deorum inscribi4 ,tiberius tamen1 ut est apud ,tertullianum1 in sententia mansit4 ,ex quo intelligitur1 ,simonem ,magum rerum gestarum et miraculorum stupendorum magnitudine ,christo videri clariorem4 #a4 ,in apolog4 ,i4 #b4 ,alibi3 nihil probaverat4 ,,octavius3 ,nemini dubium est1 quin magus ille caeteros praestigiorum vanitate#a superarit1 haec tamen omnia daemonum ope facta esse1 quis #bed non videt8 ,nihil autem mirabilius videtur1 quam a mortuis excitari#b et in sublime ferri1 utrumque tamen necromanticis usitatissimum est4 ,nam ,apollonius#c ab extrema#d ,aethiopia et#e ,nili fontibus ,romam brevi delatus est1 quo se imperatoris ,domitiani jussu acciri sciebat1 inde momento ,corinthum et ex ,smyrna#f ,ephesum4 ,item ,pythagoras#g a ,thuriis ,metapontum advolavit1 nec aliam ob causam ,romulus in ,deorum numerum relatus est1 quam quod in coelum1 exercitu et senatu spectante1 sublatus ab hominum conspectu disparuisset4 ,idem ,aristaeo#h ,proconnesio1 idem ,cleomedi ,astypalaeo contigisse1 veteres historici scripto prodiderunt#i4 ,hos omnes sortilegorum impietate ac scelere obligatos fuisse constat4 #a4 ,alibi3 varietate4 #b4 ,alius3 mortuos excitare4 #c4 ,philostratus l4 ,,vi4 #d4 ,pro his duobus verbis legitur alibi3 ex4 #e4 ,addit alius3 a4 #f4 ,alibi3 exinde4 #g4 ,dionysius ,halicarnass41 ,livius1 ,plinius l4 ,,vii1 ,plutarchus in ,romulo4 #h4 ,alibi3 ,anithaeo4 #i4 ,plinius1 ,hugo ,floriacenus de comit4 ,martyr4 ,,curtius3 ,ita quidem si daemonibus seipsos sponte#a mancipaverint1 sed interdum divino concessu viri pietate atque integritate clarissimi exercentur et cruciantur1 ut de ,jobo dictum est1 item de ,christo1 qui tametsi totius pietatis ac divinitatis exemplar esset1 a daemone tamen in templi pinnaculum1 inde in montem transvectus est1 ut de illius virtute ac praestantia periculum proderetur2 sed explorata ,christi constantia1 pietate1 divinitate cacodaemon fractus discessit4 ,itaque ,christus jam inquit#b3 ,princeps mundi hujus ejicietur foras1 nullum triumphum de me laturus4 #a4 ,alibi3 sponte se4 #b4 ,joh4 #ab1 #ca4 ,,coronaeus3 ,ut simia purpura induta1 sic magus1 qualemcunque se ferat1 sibi semper similis futurus est4 ,nam ,vespasianus imperator etiam arti magicae deditissimus fuisse dicitur et ,christum imitari voluisse1 in prodigio coeci a nativitate1 cui visum dedit1 oculis sputo ac luto leviter oblitis1 spectante populi ,alexandrini corona2 sic enim ,tranquillus et ,tacitus historicorum probatissimi scripserunt#a4 ,his etiam artibus addictissimum fuisse ,neronem ,plinius scribit4 ,sed ad veram religionem dijudicandam argumentum certius nullum est1 quam quod ,gamaliel praescripsit#b4 ,cum enim ,christiani apostoli a magistratibus et pontificibus impietatis postularentur1 quod ,christo divinitatis aliquid tribuerent1 ,gamaliel ad populi concionem3 ,attendite1 inquit1 ad ea quae decreturi estis2 antea exstitit quidam ,theudas1 qui cum multa de se jactaret ipso1 #djj circiter discipulos ad se pellexit1 non multo post tamen cum toto comitatu caesus est4 ,alius item impostor ,judas ,galilaeus1 qui plebem aliquamdiu seduxerat1 tandem cum suis omnibus prostratus est4 ,nolite igitur in homines istos saevire4 ,nam si est ab hominibus haec disciplina1 brevi dissolvetur1 si a ,deo1 frustra illius voluntati obsisteremus6 ,hac oratione persuasi pontifices #bee apostolos periculorum metu liberarunt4 ,quid enim profuit ,apollonio1 quid ,simoni ,mago1 quid ,cleomedi ,astypalaeo1 quod a mortuis se ipsos excitavissent8 ,quid#c ,empedocli1 quid ,romulo1 quod in coelum abrepti fuisse feruntur8 ,sed cum ,christi doctrina toto terrarum orbe divulgata sit1 ac jam saeculis amplius quindecim1 renitentibus populis ac principibus1 altissime radices egerit nec ullis suppliciis aut tormentorum crudelitate aboleri potuerit1 nullis haereticorum innumerabilium flatibus everti1 quis dubitet1 quin omnium religionum optima sit ac divinissima8 #a4 ,tranquillus in ,vespasiano4 ,tacitus histor4 ,,iv1 #hc4 #b4 ,act4 ,v1 #cd sqq4 #c4 ,omittuntur haec cetera interlocutoris verba in alio codice4 ,,salomo3 ,nihil renitente ,deo fieri posse confido1 nec dubito1 quin omnes religiones1 quae ,deum auctorem non habent1 tandem aliquando sint interiturae2 sic enim majores nostri quasi communi consensu testatum reliquerunt4 ,,senamus3 ,adversus ,deum immortalem nulla temporis diuturnitate praescribi potest1 ut olim ,themistocles ,athenis#a ac ,m4 ,cato ,censorinus pro concione populi ,romani dixisse feruntur#b4 ,nam qui sola vetustate ac diuturnitate religionis praestantiam metiuntur1 paganorum religionem optimam esse declarant1 cum jam inde usque a ,belo et ,nimrodo annorum fere quatuor millibus toto terrarum orbe claruerit#c atque his etiamnum temporibus apud ,indiae populos orientales floreat4 ,illis enim sol1 luna1 sidera1 ignes1 boves1 elephantes1 statuae mortuorum hominum pro ,diis coluntur4 ,nec ita pridem apud ,americanos#d occidentalis ,indiae populos altaribus daemonum homines mactabantur4 ,et quidem avorum memoria in ,brasilia#e regione viginti amplius hominum millia eodem anno sacrificari visa sunt4 ,quo nihil usitatius ,amorrhaeis et ,ammonitis fuisse legimus1 neque his tantum1 sed etiam ,latinis1 ,graecis1 ,germanis1 ,gallis1 ,afris4 ,ac tametsi ,darius ,persarum rex vetuisset edicto1 ,carthaginienses humana carne vesci et humanas hostias immolare2 atque item eo foedere1 quod ,gelo percussit cum ,carthaginiensibus ad ,himeram#f1 uno capite cautum sit1 ne ,poeni deinceps humanas hostias sacrificarent1 nihilominus cum ab ,agathocle jussi#g essent1 ut ,deos sibi propitios redderent1 ducentos nobilium liberos ,diis mactarunt#h4 ,ac ne ,romani quidem ipsi ab humanis sacrificiis abstinuerunt1 ante ,cornelii ,lentuli et ,p4 ,crassi consulatum4 ,his enim consulibus cautum est1 ne amplius humano sanguine litaretur4 ,galli vero non ante desierunt1 quam dominatu ,tiberii#i1 qui primus hoc vetuit4 ,si tanta impietas toto terrarum orbe1 tot saeculis1 religiosissima visa est1 quis temporum diuturnitate religionis veritatem probari posse putet8 #a4 ,alibi3 ,atheniensis4 #b4 ,plutarchus in ,themistocle et ,catone ,censorino4 #c4 ,alibi3 claruit4 #d4 ,alius3 ,americos4 #e4 ,alius3 ,messina1 id quod forte emendandum esset3 ,mexicana4 ,n4 #f4 ,alius false3 ,smyrnam4 #g4 ,alii3 victi4 #h4 ,justinus in historiis4 ,plinius h4 nat4 l4 #g4 ,cicero pro ,fontejo4 #i4 ,addit alius3 ,augusti4 ,,coronaeus3 ,paulatim haec impietas omnis sublata est et christiana #bef religio in utramque ,indiam longe lateque dissipata1 ut nunc iisdem finibus quibus solis cursus contineatur1 quod verae religionis maximum est argumentum1 i4e4 catholicae ,romanae ecclesiae1 quam utraque ,india sponte suscepit4 ,,curtius3 ,optimae religionis argumenta posuimus in ecclesia vera1 veris tabulis1 veris oraculis1 veris rationibus1 vera pietate2 non in temporis diuturnitate1 aut immensitate regionum1 aut ceremoniarum multitudine1 aut numero ,deorum4 ,ac forsitan cum utraque ,india commodius ageretur1 si christianarum sectarum1 quae plurimae sunt1 simplicissimam ac purissimam1 i4e4 ,helveticam1 ,hispani eo detulissent#a4 ,praeclari quidem illi1 quod deterrimas hominum mactationes sustulerunt1 quod crudelissimam vetuerunt1 quod execrandas inferias daemonibus fieri prohibuerunt1 quod statuas daemonum dejecerunt1 sed probare non possum1 quod idola idolis commutarunt4 #a4 ,alibi3 deduxissent4 ,,octavius3 ,cum ,franciscus ,pizarrus intimos ,indiae ,peruvianae recessus nostra aetate penetrasset1 incolae ,deum praeter solem nullum fere adorabant#a4 ,et cum ,franciscanus quidam ad ,christum oratione sua pertrahere ,athabalibam#b regem et a cultu solis revocare conaretur1 illudque saepius ingereret#c1 ,christum pro generis humani salute mortuum esse1 hic ,athabaliba3 ,itane vos1 inquit1 ,deum mortalem et supplicio crucis affectum colitis8 ,at ego ,deum illum immortalem ac sempiternum 7solem indigitans7 non suspensum adoro4 ,et quemadmodum post aeterni ,dei majestatem nihil sole admirabilius in hac rerum omnium universitate1 nihil praestantius1 nihil divinius1 non mirum est1 si omnes ubique terrarum populi solem adorare necdum plane destiterunt#d4 ,ac siquidem ulla idolatriae excusatio est1 minus certe peccant1 qui pulcherrimum illud divinae majestatis simulacrum1 quam qui hominem mortuum adorant1 ut ,christiani2 sed ab hac superstitione jam pridem ,asia et ,africa pene tota1 magna pars ,europae recessit1 ,muhammedis saniorem ac meliorem amplexata disciplinam1 quae jam mille circiter annos floret et florebit aeternum4 ,quantum vero antiquitati religionum tribuere debeant ,christiani1 docuit religio antiquissima paganorum4 ,quis enim hoc tempore non admiretur1 ,jovem nescio quem ,cretensium tyrannorum parricidiis#e1 incestibus1 ac stupris delibatum hominem1 toto#f terrarum orbe pro ,deo1 tot annorum millibus creditum atque adoratum fuisse8 #a4 ,alius3 nullum coluerunt4 #b4 ,alius3 ,atabalippam4 #c4 ,alius3 urserit4 #d4 ,alibi3 desierunt4 #e4 ,desunt sex haec sequentia verba in alio codice4 #f4 ,idem alius3 isto4 ,,salomo3 ,semper excipiendi sunt ,isralitae#a1 qui non solum monstrum illud scelerum1 ,jovem inquam1 exsecrati1 sed etiam eorum1 qui in tanta superstitione acquieverant1 miserti pro iis in templo sacratissimo quantum licuit expiaverunt apud ,deum immortalem1 quem unicum ab orbe condito ad haec usque tempora colendum nobis majores nostri proposuerunt4 ,ex #beg quo intelligitur1 ,isralitarum#b religionem antiquitate1 veritate1 constantia1 caeteris#c omnibus longe superiorem esse1 quae nec ,jovem nec ,christum nec ,muhammedem1 sed ,deum aeternum sui auctorem habet4 ,quam quidem religionem olim amplexaturi sunt omnes terrarum populi1 ut ,deus ipse apud ,jesaiam contestatur1 gentes omnes tandem aliquando sacra facturas ,deo ,isralis#d4 #a4 ,alius3 excusandi 444 ,ismalitae4 #b4 ,alius idem3 ,ismalitarum4 #c4 ,alius2 veteribus4 #d4 ,jesaiae #fj1 #a sqq4 #ff1 #bc4 ,,fridericus3 ,putasne1 ,salomo1 ,deum immortalem tot annorum millibus passurum fuisse1 ut ,christus ab omnibus pro ,deo coleretur1 nisi ,deus esset8 ,,salomo3 ,eadem ratione atque iisdem argumentis daemonum atque demortuorum hominum cultus in ,deum regeri oportebat1 si temporum diuturnitate ac decursu#a annorum veritatem religionis metiri fas esset4 ,at istam impietatem ,deus clara voce exsecratur3 ,perditio1 inquit#b1 tua ex te1 salus autem ex me est1 ,israel6#c #a4 ,alibi3 discursu4 #b4 ,hos4 ,,xiii4 #c4 ,deest hoc verbum in aliis4 ,,toralba3 ,exitium hominum hominibus ipsis1 non creatori tribuendum sic interpretor1 quod homines a lege naturae1 quae unius aeterni ,dei cultum continet1 sponte discesserunt et errore cognito ad officium revocari non patiuntur4 ,et quidem intuenti mihi ,christianorum cum ,ismalitis et paganorum inter ipsos infinitam prope sectarum varietatem1 nulla veritatis certior norma videtur1 quam recta ratio1 i4e4 suprema naturae lex#a hominum mentibus ab immortali ,deo insita1 qua nihil stabilius1 nihil antiquius1 nihil melius fieri ac ne cogitari quidem potest4 ,et cum hac lege naturae ac religione vixerunt#b ,abel1 ,sethus1 ,henochus1 ,nomus1 ,jobus1 ,abrahamus1 ,isaacus1 ,jacobus1 qui summam pietatis1 integritatis ac justitiae laudem gravissimo testimonio ,dei aeterni1 quem unum coluerunt1 retulerunt#c1 ea inquam religione nullam ex omnibus video meliorem et antiquiorem4 #a4 ,alibi3 lege4 #b4 ,alibi3 vixerint4 #c4 ,alius3 consecuti4 ,,curtius3 ,si naturae leges sequimur1 christiana religio maxime omnium naturae consentanea videri debet1 quia non alium nobis ad colendum et imitandum proponit1 quam ,deum illum aeternum1 mundi parentem1 qui ad salutem hominum hominis naturam assumserit4 ,,coronaeus3 ,video nos ad quaestionem1 quam pridie hujus diei proposueramus1 de unione et conjugatione utriusque naturae1 scilicet divinae et humanae1 sensim delapsos#a1 quae propter argumenti dignitatem diligenter a nobis est explicanda4 #a4 ,alibi3 dilapsos4 ,,toralba3 ,sed priusquam de utriusque naturae1 divinae et humanae1 conjunctione disseramus1 explicandum illud est1 an necesse fuerit ad humani generis salutem1 ,deum aeternum carne convestiri8 ,nam si nihil necesse fuit#a1 longe facilior est exitus disputationis de unione utriusque naturae4 #a4 ,alibi3 non necesse fuerit4 #beh ,,fridericus3 ,cur facilior8 ,,toralba3 ,quia nihil statuendum est in natura universitatis1 quo non#a posito nihil perfectionis desit universitati ac summae felicitati#b4 ,at#c nihil perfectionis vel summo bono vel universitati deerat1 antequam ,deus hominem1 ut vultis1 induisset4 ,igitur ,deus frustra sanguine concretum hominis exuvium induisset1 quia nihil erat necesse4 ,pluralitas enim natura nunquam admitti debet1 nisi necessaria4 ,illud autem in universa natura perpetuum est1 nec deesse necessaria1 nec abundare superflua4 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,aristot4 libr4 #a4 phys4 #c4 ,alibi3 ,ut4 ,,coronaeus3 ,at prius ,toralba demonstravit1 potestatem divinam ita liberam esse1 ut nulli subjungatur necessitati#a4 ,potuit igitur ,deus ea1 quae non fuere necessaria1 facere#b1 itaque restaret illa quaestio3 an ,deus voluerit#c1 quod potuit4 #a4 ,alius3 potestati4 #b4 ,deest in alio codice4 #c4 ,alius3 noluerit4 ,,toralba3 ,deum noluisse personam divinam producere#a argumento efficacissimo planum est1 quod scilicet creatura sola potest esse et non esse1 non item persona divina1 quae ab aeterno tempore fuit1 ante id omne1 quod esse potuit4 ,igitur ,dei voluntas fuit producere creaturam tantum1 non etiam personam divinam increatam#b1 quia theologos inter ipsos illud convenit1 duas tantum personas productas ab una producente ut#c ab auctore4 ,quod argumentum ut declinarent quasi scrupulum#d1 necessariam productionem in ,deo acutissimi quique theologi posuerunt#e4 #a4 ,desunt in alio codice proxima haec triginta sex verba4 #b4 ,addit idem codex3 corpus creatum assumere patet4 #c4 ,alius3 et4 #d4 ,alius3 scopulum4 #e4 ,scotus quaest4 #f in prolegom4 sentent4 l4 #a4 ,,curtius3 ,ista quidem nimis argute ac subtiliter1 cum arcana ,dei inquiri quidem1 non tamen inveniri possint nisi ab eo1 cui declaraverit#a ,deus ipse#b4 ,sed ex iis1 quae facit opifex1 satis intelligitur1 quid voluerit#c4 ,itaque magister sententiarum#d3 ,pater1 inquit1 in divinis genuit filium1 non necessitate1 cum non cadat in ,deum necessitas aut coactio1 non voluntate1 cum#e non cadat in ,deum mutatio3 dicitur tamen ,deus genuisse filium voluntate praecedente aut antecedente1 quasi prius voluerit#f aut postea genuerit1 ut haeretici posuerunt4 ,haec ille4 #a4 ,alius3 declaravit4 #b4 ,rom4 #e et #i4 #c4 ,alibi3 noluerit4 #d4 ,lib4 #c distinct4 #f4 #e4 ,desunt sequentia haec duodecim verba in alio codice4 #f4 ,alibi3 noluerit4 ,,toralba3 ,de duobus tamen alterum#a necesse est1 quia tertium nihil est ac#b ne cogitari quidem potest1 quin#c personarum productio divina quadam voluntate aut necessitate facta sit4 ,quod si neutrum exsistit#d1 sequitur1 nullam in essentia divina1 sui natura simplicissima1 personarum productionem esse potuisse4 #a4 ,alii3 alterutrum4 #b4 ,alibi3 at4 #c4 ,alius3 quam4 #d4 ,alii3 exstitit1 vel3 sit4 ,,fridericus3 ,omissa divinae potestatis ac voluntatis disputatione1 quae mentis humanae imbecillitatem excedit1 his utamur rationibus1 quae ad #bei humanum captum propius accedunt#a4 ,si cuiquam obtigerit ea facere1 quae uni tantum ,deo conveniunt1 hunc profecto ,deum esse fateamur4 ,at uni mortalium omnium1 ,christo1 obtigit aequalis ,deo potestas1 essentia eadem1 summa#b sanctitas1 admirabilis sapientia1 bonitas infinita4 ,hunc#c igitur ,deum confiteri oportet4 #a4 ,alibi3 accedant4 #b4 ,alibi3 divina4 #c4 ,alius3 ,tunc4 ,,toralba3 ,si verum antecedens1 profecto necessarium erit consequens4 ,sed illud assumitur1 quod concludi oportet4 ,itaque a destructione antecedentis sequitur ruina consequentis1 quoniam creatura creator esse non potest1 igitur ,christus1 cum verus homo1 vera creatura fuerit1 sui ipsius creator esse non potuit4 ,neque enim natura permittit1 neque ratio admittit1 ut1 qui ab alio est1 sit idem ipse1 a quo est4 ,at ,christus est creatura tum ratione carnis1 quia conceptus in utero foeminae1 tum ratione animae creatae1 ut ,christiani theologi confitentur1 tum ratione productionis secundae personae1 quae primam sequatur necesse est4 ,non potest igitur idem1 qui creatus est1 creator esse1 et quemadmodum caetera quidem1 quae lucida sunt1 ab ipsa luce solis splendorem ac lucem habent1 nihil tamen horum aut lux aut sol esse potest3 sic etiam angeli1 sidera1 mentes humanae virtutis ac lucis intellectualis participes sunt1 ,dii tamen ut sint1 nullo modo fieri potest1 quia principium aliud suae originis habent4 ,sic enim ,plato divinus a solis1 ,dionysius ab ignis similitudine ad ,dei cognitionem quodammodo manuduci rectissime judicarunt4 ,,fridericus3 ,quis ambigit ,deum1 quatenus creator sit1 creaturam esse non posse1 sed quoniam in uno ,christo natura duplex est1 etiam in eo contradictoria simul vera sint oportet1 ratione divers4 ,christus1 inquit ,damascenus#a1 est creatus et increatus1 patibilis et impatibilis1 creator et creatura propter idiomatum communicationem4 #a4 ,ep4 #ej et #ig4 ,,coronaeus3 ,labyrinthum inexplicabilem video nos subire ac prope dixerim praecipitium profundum4 ,melius enim ex ipsius ,christi actionibus1 qui qualisque fuerit1 quam ex argutiarum subtilitate intelligitur1 i4e4 ex vitae instituto1 sanctitate1 doctrina1 miraculorum stupendorum multidudine atque ex ipsius ,dei immortalis testificantis voce1 quae mortalium nemini contigisse videmus4 ,,salomo3 ,quae fuerit vitae sanctitas in ,christo1 quis affirmare potest1 cum ex apostolorum scriptis appareat#a1 illum cum sceleratis et meretricibus familiare contubernium#b habuisse4 ,et quidem ,origenes scribit#c1 hanc ,celsum scribendi occasionem adversus ,christianos arripuisse1 quod ,barnabas ,christi discipulus in epistola quadam ad catholicos diceret1 ,christum discipulos sceleratissimos ac nequitia ipsa nequiores sibi ascivisse4 ,at sapientum omnium summa confessione nihil gravius praecipitur#d1 quam a sceleratorum #bfj consensu1 contubernio1 convictu quam longissime recedere1 quod psaltes lyricus principio laudationum3 ,o beatitudo1 inquit#e1 illius qui non abiit in consilium impiorum et in via peccatorum non stetit et in consessu derisorum non assedit4#f #a4 ,matth4 #i et #aa4 ,marc4 #aa4 ,luc4 #e4 #f4 #ae4 #ai4 #b4 ,alius3 commercium4 #c4 ,libr4 #a4 contra ,celsum4 #d4 ,eph4 #e4 ,rom4 #a4 #e4 ,psalm #a1 #a4 #f4 ,alii3 cedit1 vel3 stetit4 ,,curtius3 ,id quidem crimini dabatur ,christo1 quod cum flagitiosis ac sceleratis conversaretur1 quam criminationem honesta oratione refellens#a3 ,non veni1 inquit1 vocare justos1 sed peccatores4 ,quam vero innocenter vixerit1 satis ,pilatus ,pontius praeses declaravit1 cum diceret1 nullam sibi accusationis causam compertam esse1 quam ob rem illum damnaret#b1 dicitur tamen verberibus caesum populo ad spectaculi fructum exhibuisse1 ut quacunque ratione accusatores ad commiserationem excitaret4 ,quod cum obtinere nequiret1 majestatis crimen1 quod sibi propter ,christum ingerebatur1 metuens1 tandem morti addixit4 #a4 ,matth4 ,,ix41 #ac4 ,luc4 ,v4 ,,vi4 ,,xv4 ,,xix4 #b4 ,joh4 ,,xix1 #h sqq4 ,,octavius3 ,ita quidem theologi christiani1 sed in eo peccant1 quod non intelligunt1 ,romanorum moribus supplicio affici consuevisse neminem#a1 quin prius verberibus ac fustibus caederetur4 ,prodigia vero ,christi tribus fere generibus continentur1 scilicet resuscitatione duarum foeminarum1 7nam de ,lazaro nemo praeter ,johannem testificat71 ejectione daemonum et curatione aliquot morborum4 ,postremum est1 quod super aquas deambulasse et in coelum abreptus esse dicitur4 #a4 ,dion4 ,halicarn4 l4 ,,ii4 ,,vi4 et ,,vii4 ,tranquillus in ,nerone4 ,,senamus3 ,omittis1 ,octavi1 primum omnium ac solenne prodigium#a aquae in vinum1 cum exhaustis cantharis reliqui nihil esset4 #a4 ,joh4 #b1 #a sqq4 ,,salomo3 ,commodius mihi facturus fuisse videtur1 si ad sobrietatem convivas assuefecisset4 ,haec omnia tamen atque his multo plura ,simonem ,magum1 ,apollonium et innumerabiles id genus facere ac saepissime ex aridis stipitibus vinum forma1 colore1 odore1 sapore elicuisse4 ,galenus vero1 ubi agit de hermetica medicatione1 miratur1 quamplurimos curari aliter non posse1 quam si certissimam habeant fiduciam salutis1 qui curari cupiant4 ,his enim verbis utuntur sortilegi3 ,crede et sanaberis1 fides tua te salvum fecit4#a ,,curtius3 ,inanes et pudendas ,judaeorum calumnias1 qui ,christum daemonis ope et opera uti criminabantur1 efficacissimis argumentis refutans ipse3 ,si a daemonibus1 inquit#a1 daemones fugerentur1 daemonum vim atque potentiam brevi ruituram videretis1 non aliter quam familiae et imperia quaeque maxima bellis intestinis collapsa dissipantur4 #a4 ,matth4 #i1 #bb4 ,marc4 #e1 #cd4 #aj1 #eb4 ,luc4 #g1 #fj4 #h1 #dh4 #ag1 #ai4 #ah1 #db4 #b4 ,matth4 #i1 #cc sqq4 ,,salomo3 ,argumentum istud levissimum esse experientia diuturna saepissime comprobavit4 ,nihil enim frequentius1 quam a daemonibus obsessos #bfa magorum verbis liberari1 aut levi contactu1 aut circulo in fronte descripto1 aut susurro in aurem illato4 ,at saepius daemones obsistere aut reniti simulant2 sed ,polycrates#a hanc simulationem refutans3 ,mali daemones1 inquit1 faciunt sponte1 quod inviti facere videntur1 et simulant se coactos vi exorcismorum1 quos fingunt in nomine trinitatis1 eoque illudunt#b hominibus1 donec crimine sortilegii poena damnationis involvunt4 ,haec ille4 ,item ,leo ,afer de magis ,africanis scribit1 saepissime daemones a sortilegis fugari circulo in fronte4 ,quanquam daemonum ejectiones plus nocuisse1 quam profuisse videmus4 ,ut cum daemones e corporibus exirent1 misit eos ,jesus in greges porcorum1 quos daemones eodem momento praecipites egerunt in aquas1 non sine magno domesticae rei ac publico detrimento4 ,non aliter dives quidam nobilis sortilegus apud ,anglos1 cum in ,belgio ,hispanum daemoniacum liberaret1 misit in armenta boum1 quae seipsos mutuis vulneribus contrucidarunt1 pastoribus etiam occisis1 deinde a magistratu ad supplicium conquisitus disparuit4 #a4 ,lib4 ,,ii1 c4 #ad4 #b4 ,alius3 tradunt4 ,,fridericus3 ,sed ,christus vitae sanctitate ac integritate mirabili omnes omnium criminationes facile refellit1 quanquam ,josephum1 ,mathatiae filium1 testem omni exceptione majorem1 rejicere non possunt1 sic enim de ,christo scribit3 quasi de homine sapientiae studiosissimo1 si hominem appellare fas est4 ,,salomo3 ,caput illud ,josepho tributum est1 sed adjectitium esse et brevitas ipsa et scribendi ratio docet4 ,at ,josephus1 ,gorionis filius1 qui eandem quam ille historiam scripsit et iisdem temporibus1 ne verbum quidem ullum de ,christo1 quia scilicet hebraice scripsit1 nec ,latini potuerunt1 nec ,graeci hebraicae veritatis fidem imperitia linguae hebraicae violare4 ,,toralba3 ,quando curationes morborum1 ejectiones daemonum1 suscitationes mortuorum1 volatus in are sublimi caeteraque id genus sortilegis usitata sunt1 non modo ad deitatis probationem1 sed etiam ad impietatis conjecturam magnum habent argumentum4 ,,octavius3 ,ismalitae ,christo non deitatem quidem1 sed divinitatem tribuunt1 ut ,mosi1 ,heliae1 ,samueli1 quin etiam his omnibus et ,mahummede majorem fuisse summaque vitae sanctitate1 doctrina singulari ac pietate floruisse confitentur4 ,,curtius3 ,quae igitur pervicacia est1 quem tot ac tantis virtutibus1 tanta divinitate claruisse1 quem denique ,messiam fuisse fatentur1 eidem eripere deitatem4 ,illud enim verissime mihi videor esse dicturus1 ,christum edicto omnium brevissimo principum ac magistratuum omnium edicta1 decreta1 leges complexum fuisse1 hoc scilicet#a3 ,alteri ne feceris1 quod tibi fieri nolis4 ,quod ,alexander ,severus imperator tanti ponderis ac momenti #bfb existimavit1 ut pro edicto perpetuo promulgari juberet#b4 ,ac primus quidem exstitit1 qui ,christum in larario sibi proposuit pro ,deo colendum4 #a4 ,luc4 #f4 #ca 7,matth4 #g1 #ab74 #b4 ,lampridius in ,alex4 ,,coronaeus3 ,quanta vis esset doctrinae ,christi1 imperator ille declaravit2 cum enim educatus esset una cum ,heliogabalo sobrino et cum eo simul adolevisset1 hic tamen flagitiorum ac foeditatum omnium sentina1 ille virtutum omnium heroicarum singulare decus4 ,,senamus3 ,si ,alexander huic edicto paruisset1 neminem meritis suppliciis affici pateretur1 nec lictores judicata exsequerentur1 quia nec judices nec lictores se crucibus affigi#a1 ac ne verberibus quidem caedi vellent4 ,consimile aliud edictum ,christi3 ,quaecunque vultis1 ut faciant vobis homines1 eadem facite illis4#b ,opes enim et honores sibi tribui ac suis voluptatibus ab omnibus indulgeri cupiunt omnes1 quibus tamen sine flagitio et scelere obsequi nemo potest4 #a4 ,alii3 affici4 #b4 ,matth4 ,,vii1 #ab4 ,,curtius3 ,vetant leges#a legibus fraudem fieri1 ac verborum apices consectando#b in contrariam sententiam detorquere et1 quae de virtutibus dicuntur1 ad vitia convertere4 #a4 ,alibi3 ,jurisconsulti4 #b4 ,alius3 consecando4 ,,fridericus3 ,at illud quanti est1 quod ,christus unus inter tot et tam multos legislatores1 principes1 philosophos ab omni injuriarum ultione non tantum abstinere1 verum#a etiam pro inimicis vota facere suasit#b4 #a4 ,alii3 imo1 vel3 sed4 #b4 ,matth4 ,v1 #dd4 ,luc4 ,,vi1 #bg4 ,alibi3 jussit4 ,,senamus3 ,at ,davidem locis omnibus ac prophetas ipsos inimicis mala omnia precari videmus4 ,aut igitur ,christus1 aut illi gravissime peccant1 qui tam contraria edicta fingunt1 quae nulli theologi conciliare queunt4 ,quis autem tot et tam multos prophetas impietatis accuset8 ,sic enim ,david adversus inimicum3 ,constitue super eum peccatorem1 et diabolus stet a dextris1 cum judicatur exeat condemnatus1 et oratio ejus fiat peccatum4 ,fiant filii ejus orphani et uxor ejus vidua1 et non sit qui miseretur pupillis ejus1 et in una generatione exscindatur nomen ejus6 ,et ad extremum illud subjicit3 ,haec merces eorum1 qui detrahunt mihi4#a #a4 ,num4 ,x4 fin4 ,ps4 #dg4 ,,salomo3 ,certe ,davidem ac prophetas de hostibus ,dei potius1 quam de suis ultionem reposcere videmus4 ,surge domine1 inquit ,moses1 et dissipentur hostes tui6#a #a4 ,psalm4 #fh1 #b4 ,numer4 #aj1 #ce4 ,,senamus3 ,hic quidem aperte contra hostes ,dei1 sed infinitis prope locis prophetae suorum hostium interitum cupidissime expetunt1 ut superiore psalmo1 postquam execrabilem in modum inimicis imprecatus esset3 ,haec merces1 inquit1 eorum qui detrahunt1 non qui ,deo1 qui ,christo detrahunt1 sed mihi4 ,,salomo3 ,nemini dubium est1 quin prophetae sanctissimi ac summae pietatis et integritatis viri perniciem suis inimicis optent ac precentur1 non #bfc aliam ob causam1 quam ut doceant ab omni injuria atque ultione esse abstinendum1 et uni ,deo ultionem relinquendam2 vetat enim lex divina privatas injurias ulcisci1 sed earum ultionem ,deus ipse deposcit4 ,est autem ejus orationis1 qua ultionem a ,deo repetimus1 haec utilitas1 ut illum integritatis ac innocentiae testem habeamus et ab injuria inferenda ultionis specie abstineamus#a4 ,quoniam1 inquit ,hieremias1 ultio ,dei est4#b ,sed ferendum non est1 quod ,lucas#c divinae legi fraudem facere videtur his verbis3 ,dictum est antiquis1 diliges proximum tuum et odio habebis inimicum tuum4#d ,haec postrema verba nusquam in lege divina aut ullis prophetis reperiuntur1 sed interdictum plane contrarium4 ,ne oderis1 inquit lex#e1 odio intestino quenquam1 sed aperte illum increpa4 ,item3 ,ne sis injuriarum memor1 ne ulciscare te ipsum4 ,nec vero est majus et melius antidotum adversus vindictae furentis libidinem et ultionis cupiditatem1 quam#f in ipsius ,dei sinum effundere totam1 qui nullam nisi justissimam ultionem accepturus est4 ,at novus legislator1 ut legibus divinis derogaret3 ,si quis1 inquit#g1 maxillam dextram palma caedat1 obvertito illi sinistram1 et ei qui tunicam rapuerit1 concedito quoque pallium1 nec vim vi repellas1 quod tamen omnibus divinis et humanis legibus semper licuit ac licebit1 vim injustam a capite honesta ratione propulsare4 ,illud etiam minus ferendum1 qui proximum appellaverit fatuum1 reus sit incendii gehennae#h2 quae interdicta non modo sapientibus1 sed etiam ,juliano imperatori#i1 qui religionem christianam a se desertam oppugnavit1 tam absurda visa sunt1 ut ea libris provulgatis omnino repudiaret4 ,nam si legibus istis1 quas christiani principes ac magistratus jam pridem valere jusserunt1 ulla vis esset1 nusquam innocentiae contra vim improborum locus relinqueretur1 sceleratis in bonos omnia1 bonis contra in sceleratos nihil liceret4 #a4 ,levit4 #ai4 ,deuter4 #cb4 ,ezech4 #i et #be4 #b4 ,jerem4 #ej1 #ae4 #c4 ,apud ,matthaeum potius reperiuntur haec verba4 #d4 ,matth4 #e1 #dc sqq4 #e4 ,levit4 #ai1 #ag4 ,ezech4 #i et #be1 #aj sqq4 #f4 ,alibi3 sed4 #g4 ,matth4 ,v1 #ci sq4 ,lucas ,,vi1 #bi4 #h4 ,matth4 ,v1 #bb4 ,lucas ,,vi4 #i4 ,apud ,cyrillum4 ,,senamus3 ,longissime abest ,aristoteles#a ab illa ,christi sententia1 quin etiam scribit1 eos1 qui ultionem non#b reposcant1 sibi ipsis injuriam inferre4 #a4 ,l4 ,v4 ,ethic4 #b4 ,deest in alio codice4 ,,fridericus3 ,julianus quidem apostata nimis impudenter ac impie ,christi doctrinam calumniatus est1 cum diceret3 ,latronibus ac sicariis impunitatem a ,christo proponi1 nec cuiquam ullos hostium impetus propulsare licere4 ,aliud enim est1 officia perfecta tradere1 aliud mediocritatem#a officiorum tueri4 ,quis enim legibus omnibus se innocentem profiteatur8 ,et ut sit aliquis1 quam augusta est innocentia1 ad legem bonum esse#b1 quam multa pietas1 humanitas1 justitia1 fides exigunt1 quae extra tabulas publicas #bfd sunt4 ,nam vim illatam vi propulsare1 bestiis quidem est1 et eorum qui ab ira sibi nequeunt temperare1 sed patienter injuriam ferre ac pro caedentibus vota facere1 consummatae et perfectae justitiae est1 quam ,christus1 ,davide et prophetis omnibus superior1 hominum generi patefecit4 ,id autem planum facit oratione sua ,jobus#c4 ,cum enim multa de sua justitia dixisset1 illud etiam#d subjecit3 ,si gaudium1 inquit1 percepi ex infortunio inimici mei et exsultavi cum malum ei obvenisset2 sed ne verbo quidem malum ei sum imprecatus4#e ,haec illa est consummatae justitiae summa laus1 quam ,jobo ,deus ipse gravissimo testimonio tribuit4 #a4 ,ita omnes4 #b4 ,seneca l4 ,,ii de benef4 #c4 ,alii3 ,job4 #d4 ,alius3 enim4 #e4 ,jobi #ca1 #bi4 ,,coronaeus3 ,haec certe disciplina ,platonis decreto quodammodo congruit4 ,sic enim ,plato3 4 ,tritum est illud3 ,parum abest1 quin ,academici fiant ,christiani6 ,neque tamen si quis pallium eripienti tunicam non concesserit1 reprehensione dignum putaverit legislator ,christus1 cujus doctrina1 non edicta prodita sunt1 sed prius jacturam vir integerrimus patietur1 quam ictibus aut litibus experiatur4 ,ex quo intelligitur1 ,christi doctrinam1 non vulgarium philosophorum ac legislatorum1 sed consummatae sapientiae et integritatis verum archetypum esse4 ,,octavius3 ,demus illud1 quod ,salomo non concedit1 ,christi doctrinam eximiam1 vitam sanctissimam1 clarissimam nominis sui famae existimationem1 miranda denique non magica1 sed plane divina fuisse4 ,demus etiam id quod ,azora quarta scriptum est1 ,christum pro caeteris omnibus prophetis spiritum clarissimum ac divinissimum habuisse1 haec tamen omnia cum in hominem cadere possint1 non video quid sit1 quamobrem ,deum fateri debeamus4 ,et quidem multo clariores fuere tum doctrina1 tum vitae sanctitate1 tum miraculis ,moses1 ,helias1 ,samuel1 ,josua1 qui non haec terrestria ,christi miracula magorum#a fere communia fecerunt1 sed qui maria diviserunt1 fluminum cursus cohibuerunt1 coelum quominus plueret clauserunt1 clausum precibus aperuerunt1 solem ac lunam#b suis sedibus immobiles reddiderunt2 ,helias item et ,henochus non dubia testium fide post mortem1 sed ante mortem divina potestate ab hominum conspectu abrepti fuerunt1 quos tamen pro ,diis habere ac colere impietatis esse ,christiani confitentur4 #a4 ,alii3 majorum1 vel3 majores4 #b4 ,additur alibi3 horas4 ,,curtius3 ,christum prophetas istos longissimo intervallo superare1 argumentum est illud potissimum1 quod omnia omnium prophetarum oracula in ,christum ut in scopum diriguntur1 nec magis illi coelestia prodigia quam ,mosi1 quam ,josuae1 quam ,heliae defuerunt4 ,quin etiam in illa visione montis ,thabor ,moses et ,helias hinc et illinc triumphanti ,christo adstiterunt#a1 quibus praesentibus ,dei vox audita de coelo est3 ,hic est filius dilectus1 in quo mihi complacui1 ipsum audite6 ,cum ,heliam et ,mosem jubet audire ,christum1 an illis exaequandum aut comparandum #bfe putavit8 ,jam vero cui mortalium unquam morienti sol mori et obscurari amisso splendore visus est1 nisi ,christo1 neque enim per naturam id fieri poterat1 cum in ipso meridiei momento id contigerit1 luna e diametro soli opposita1 ut verissime dictum sit a ,dionysio ,areopagitarum senatore3 aut ,deus naturae patitur1 aut naturae ruinam minatur6 ,hujus autem eclipseos admiranda prodigia ,phlego ,trallianus ,adriani ,caesaris libertus #d anno #bbjb ,olympiadis1 i4e4 #ah ,tiberii ,augusti contigisse scribit4 ,quibus ea confirmantur1 quae ,matthaeus #bg1 ,marcus #ae1 ,dionysius ,areopagita in epistolis1 ,eusebius historicus in demonstratione evangelica1 demonstratione undevigesima1 ,origenes contra ,celsum1 ,suidas in verbo ,dionysius1 ,tertullianus in ,apologetico de solis illius deliquio meridiano scripserunt4 #a4 ,matth4 #ag1 #a seqq4 #b4 ,alius3 #bdj2 alius3 #baj4 ,,salomo3 ,ut apotheosin ,thaboritanam illam1 non satis dignam quae refelli mereatur1 omittam1 graviter peccatur in historiam ab illis solaris deliquii inventoribus2 annus enim #d4 ,olymp4 #bbja1 quem ,phlego notavit1 penultimus est ,neronis1 ,silio ,nerva et ,julio ,attico consulibus1 #cb circiter annos post ,christi supplicium1 ut ex ipsis ,romanorum fastis et ,olympiadum circulis1 quae ,m4 ,varro1 ,dionysius ,halicarnasseus1 ,cuspianus1 ,sigonius1 ,onuphrius1 ,mercator1 ,funccius summa cura ac diligentia sic conjunxerunt1 ut neminem dubitare patiantur4 ,hanc autem ,phlegonis eclipsin1 quae post annos #cbb contigit1 cum ,christus mortuus est1 ordinariam ac naturalem in synodo solis ac lunae1 non in objectu1 quod isti volunt1 secuta est1 clades illustrium senatorum1 quos ,nero interfici jussit1 ,thraseam1 ,senecam1 ,pisonem1 caeteros et parricidia matris et utriusque uxoris1 paulo post civilia bella ac tres eodem anno imperatores ,romanorum#c4 ,illud etiam ad errorem istorum convincendum accedit1 quod solem in piscium sidere tunc fuisse tradunt1 id quod fieri nullo modo potuit1 cum paschalis victima nunquam immolaretur1 nisi luna #ad4 mensis ,nisan1 quo sol sidus arietis subire solet#d4 #a4 ,alius3 #bjj2 alius3 #baj4 #b4 ,alius3 #ce4 #c4 ,alius3 ac trium eodem anno imperatorum ,romanorum4 #d4 ,exod4 #ab1 #f sqq4 ,,curtius3 ,cur igitur ,dionysius ,areopagita ad ,polycarpum scribens ,apollophanem sophistam coarguit his verbis#a3 ,nescio1 inquit1 quo spiritu afflatus ad divinationem prorupisti1 ,apollophanes1 quod una mecum aspiciens eclipsin solis1 contra naturae ordinem1 tempore ,christi patientis1 conversus ad me dixisti3 hae praclarae sunt vicissitudines rerum divinarum6 #a4 ,dionys4 epist4 #g4 ,,toralba3 ,omissa temporum ac scriptorum controversia rationibus perspicuis inquiramus1 ,christus ,deus sit necne8 ,nam si generis humani auctor est et servator1 profecto ,deum esse oportet4 ,si ,deus non est1 ne hominum quidem servator esse potest4 ,,curtius3 ,necessarium profecto argumentum1 quo argute refelluntur #bff ,ariani1 qui si quem generis humani servatorem confitebantur1 eundem tamen ,deum esse negabant4 ,,salomo3 ,nihil saepius in sacris litteris admonemur1 quam ab unius aeterni ,dei potentia salutem pendere omnium#a3 ,ego ,deus aeternus et praeter me non est alius4 ,item3 ,redemtor noster ,jehovah1 ,zebaoth nomen ejus4 ,item3 ,ego ,deus aeternus solus salvator1 qui solus mortem inferre et a morte solus eripere possum1 nec alius est a me4 ,item3 ,ego ,deus aeternus1 qui deleo iniquitates tuas propter me4 ,non dixit3 propter ,jesum filium1 supplicio afficiendum1 aut3 propter ,messiam futurum1 illud autem ineffabile et sacratissimum numen aeternus nulli creaturae communicabile esse1 utriusque religionis theologi confitentur4 ,si ergo servatoris dignitas ei congruit1#b cui nomen illud sanctissimum divina lege tributum est1 quonam modo illud mortali#c creaturae conveniret8 #a4 ,jesaiae #cj et #db4 ,jerem4 #dc4 #de4 #dg4 #ca4 #cb4 ,genes4 #af4 ,exod4 #f4 #bj4 #bi4 ,psalm4 #g4 #di4 ,ezech4 #cb4 #b4 ,rabbi ,moses #a4 #b4 ,calvinus c4 #a4 harmon4 in ,psalm4 #hc4 #c4 ,alibi3 divinae4 ,,fridericus3 ,at illud ipsum nomen ,jesus seu ,jehovah#a servatorem significat1 eique maxime datum est1 quia genus humanum servaturus esset1 itaque ,paulus non obscure aut ambigue scripsit1 uni ,christo inditum esse nomen ,jesu#b1 quo audito#c omne genu flectatur coelestium1 terrestrium ac infernorum4 ,item3#d ,non est aliud sub coelo nomen datum hominibus1 in quo oporteat servari4 ,item tanto praestantior angelis1 quanto excellentius est nomen adeptus4 #a4 ,jehosua4 #b4 ,luc4 #a4 #b4 ,phil4 #b1 #aj4 #c4 ,alibi3 edito4 #d4 ,acta #d1 #ab4 ,hebr4 #a1 #d4 ,,salomo3 ,at quid ista8 ,cum nomen ,jesu et ,jehovah#a vulgaria sint ac communia1 nusquam tamen ineffabile nomen 8 ,itaque argutus quidam theologus#b christianos veteres magistros jure coarguit1 quod illa verba3 ,non est aliud nomen sub coelo etc41 sic interpretantur1 ut servandi majestas inter creaturas soli ,christo conveniret3 ,quoniam1 inquit1 homines in coelum conscendere nequeunt4 ,quae reprehensio probabilis est1 nec tamen reprehensioni congruit solutio1 sed quia incongruum est existimare1 vim et praestantiam generis humani ulli creaturae communicari posse1 cum soli ,deo tantum conveniat4 ,petrus autem in concione populi ,christum a ,deo factum praedicavit#c4 ,clemens etiam1 proximus ,petri successor in eodem pontificatu1 de quo ,paulus ipse laudabile testimonium tulit1 librum promulgavit1 qui inscribitur1 ubi ,jesum creatum fuisse scribit1 ,eunomium secutus4 #a4 ,jehosua4 #b4 ,calvinus in c4 #ad4 #ab ,actorum4 #c4 ,actorum #d1 #aj sqq4 ,,curtius3 ,jesum etiam#a creaturam fuisse fatemur1 quatenus corpore ac mente constat1 conceptum in utero virginis1 genitum1 educatum1 mortuum1 #bfg sepultum1 neque quatenus est creatura servator dicitur1 sed quatenus creator4 ,tametsi ad pariendam hominibus salutem humano corpore usus est4 ,ac tametsi ,deus simul et homo sit1 non tamen divina essentia cum humana mente confusa est1 neque alteri naturae altera concreta aut mista#b1 sed quodammodo utraque utrique copulata sub unam et eandem ,christi hypostasin4 #a4 ,alibi3 quoque4 #b4 ,alius addit3 nec tamen omnino altera divulsa4 ,alibi pro mista legitur3 infinita2 pro divulsa alibi3 dimista4 ,,senamus3 ,dubitavi saepe1 quid esset1 quam ob rem ,petri ,lombardi aetate verum erat hoc enunciatum#a3 ,deus assumsit humanam naturam ut indumentum2 nihilominus tamen falsum et haereticum postea esse coepit1 quia indumentum corpori non copulatur1 at humanam naturam divinae copulari credunt4 #a4 ,scotus l4 ,,iii4 dist4 dicit1 hoc enunciatum haereticum esse coepisse post ,lombardi aetatem4 ,,toralba3 ,nulla dualitas1 inquit ,dionysius1 principium esse potest1 sed et unitas dualitatis initium est#a4 ,quod si utraque natura1 scilicet divina et humana1 non est in unum et idem concreta1 nec altera penitus ab altera discreta1 certe copulata dualitas erit1 cui opus est vinculo quodam ac nexu1 quoniam illae duae naturae majore intervallo a se invicem distant1 quam contraria1 quae sub eodem genere continentur4 ,at infinitum et finitum eodem genere corceri nequeunt nec ulla copula possunt uniri4 ,nam eorum1 quae uniuntur1 ratio quaedam est1 infiniti autem in finitum nulla1 ex quo sequitur1 utramque naturam ab utraque avulsam esse4 ,nam si utraque confusa esset1 utramque perire oporteret1 ac tertium quoddam ex utraque constituendum1 ut superius demonstratum4 ,quodsi natura divina simplicissima est1 nullam omnino compositionem ferre potest1 alioquin ajentia et negantia simul esse vera aut simul esse falsa oporteret de una et eadem re4 #a4 ,desunt haec sex antecedentia verba in uno codice4 ,,fridericus3 ,utramque naturam uniri docuit ,christus1 cum diceret3 ,ego et pater unum sumus4#a #a4 ,joh4 #aj1 #cj4 ,,octavius3 ,ariani dictum illud ad concordiam et mutuum utriusque consensum pertinere contendebant1 ut illud quoque#a3 ,pater1 da ut sicut ego et tu unum sumus1 ita isti in nobis unum sint2 alioquin apostoli ipsi ,dii fuissent4 ,item illud3 ,qui plantat1 et qui rigat1 unum sunt4 ,item#b3 ,qui adhaeret domino1 unus spiritus est4 ,quam ,arianorum interpretationem etiam christiani theologi probant4 #a4 ,joh4 #ag1 #bj sq4 #b4 #a ,corinth4 #f1 #ag4 ,,senamus3 ,at ,hilarius nos ipsos cum ,christo unum et idem esse affirmat1 non tantum adoptione et consensu1 sed etiam natur4 ,,curtius3 ,ea sententia omnium judicio repudiatur1 omnes enim ,dii essemus et impeccabiles1 si ejusdem naturae et essentiae cum ,christo4 ,,coronaeus3 ,id quidem plerique arbitrantur fieri assumtione corporis #bfh ,christi sacramenti ope1 cum ejus caro et sanguis cum nostra miscetur1 mens etiam ejus et divinitas credentibus communicatur#a4 #a4 ,erasmus paraphr4 in ,lucam4 ,,toralba3 ,non capio1 quaenam unio creatoris cum creatura fieri possit1 cum ,dei natura simplex et incorporea sit1 non multa nec multiplex nec mutabilis4 ,quid si multiplex non sit1 quomodo triplex erit8 ,nam quicquid cadit in naturam1 scindi necesse est4 ,aut enim1 inquit ,evagrius1 natura patris1 filii et spiritus sancti simplex est aut composita2 non hoc1 illud igitur4 ,si simplex1 numen etiam expers est4 ,,coronaeus3 ,nemo ,deum triplicem esse putat1 trinum quidem in unitate et unum in trinitate fatemur1 triplicem aut duplicem negamus4 ,,toralba3 ,si trinitas est in divinitate1 pluralitas est in deitate1 numeralis enim distinctio1 non essentialis1 quia posito binario1 non sequitur ternarius4 ,quare distinctio numeralis1 cum ab unitate receditur1 efficit deitatis divisionem1 et compositio numerosa corrumpit simplicitatem deitatis4 ,illud etiam absurdius sequitur1 quod ,dei potestas1 quae est infinita1 solvitur ac debilitatur numerali divisione4 ,nam vis ac potestas cujusque rei eo major est1 quo magis unita in sese1 et eo debilior1 quo longius ab illa unione simplicissima discedit4 ,quare cum sola unitas sit omnipotens1 nec quicquam simpliciter aut absolute unum sit praeter ,deum1 sequitur trinitatem non esse omnipotentem4 ,,curtius3 ,numerus non refertur ad essentiam1 sed ad hypostasin personarum1 nec dividitur essentia divina propter hypostaseos personae cujusque divisionem4 ,,salomo3 ,si ,deus trinus esset1 cur ,moses coacta populi concione orationem sic auspicatur3 ,audi ,isral1 ,deus noster ,deus unus est6#a ,cur in re tanti ponderis et momenti omisisset epitheton illud tam necessarium trinus et unus8 ,at ne quis dubitaret1 ut prospiciebat futurum1 litteras grandiores in extremo primi ac postremi verbi apposuit1 contra scribendi usum1 hoc enim unde nisi ut planum faceret omnibus1 nec infinitos esse ,deos1 nec plures uno esse posse1 in quem nullus numerus cadat4 #a4 ,deuter4 #f1 #d4 ,,curtius3 ,argumenta1 quae a negantibus ducuntur1 fere sunt captiosa1 non dixit3 est trinus1 ergo non est trinus1 nihil ex eo sequitur4 ,,toralba3 ,nulla videtur argumenti fallacia1 cum#a altero posito alterum excludi sit necesse est4 ,nam qui dicit ,unum1 excludit trinum1 alioquin contraria simul vera sunt1 unius et ejusdem ratione#b1 scilicet ,deus unus est1 ,deus non est unus4 ,illud ab#c omnibus theologis christianis usitatum est1 ,deum efficere non posse1 ut contraria eadem#d ratione simul vera sint1 non quod ulla sit impotentia ,dei1 sed quod subjectum incapax sit affirmationis simul et negationis4 ,nec illud ,plato voluisse videtur #bfi in ,parmenide1 ubi de ,ente et ,uno copiosissime disserit1 quam ut doceat1 unum illud naturae principium simplicissimum esse1 nec praeter unitatem quicquam admittere posse4 ,xenophanes item et ,melissus1 qui libros etiam de ,ente et ,uno scripserunt1 nihil aliud voluerunt1 quam rerum omnium principium unitatem simplicissimam esse4 ,eadem ,pythagoreorum vox est4 ,finis1 inquit ,jamblichus1 totius contemplationis est1 attollere mentem a multitudine ad unitatem3 1 4 ,itaque ,academici cum ,dei proprium nomen inquirunt1 appellant 1 1 1 1 i4e4 unum1 bonum1 verum1 simplex1 quem ,proelus vocat 1 unum divinarum unitatum fundamentum4 #a4 ,alibi3 cur4 #b4 ,alibi3 rationis4 #c4 ,alius3 autem4 #d4 ,alibi3 ejusdem4 ,,coronaeus3 ,nullam video in his enunciatis contradictionem3 ,deus est unus1 ,deus non est unus2 quia non ratione ejusdem1 primum enim ratione essentiae1 alterum ratione personarum4 ,nec vero in ipsa ratione personarum aliud est trinitas1 quam unitas1 omnipotens1 non divisa1 non composita1 non numerabilis1 sed suapte natura simplicissima4 ,etiam si essentiae ratione unus est1 ratione personarum trinus4 ,,toralba3 ,igitur duas subesse necesse est1 quoniam de uno et eodem subjecto dici non potest creator et creatura1 mortale et immortale1 sempiternum et fluxum1 stabile et caducum1 genitum et ingenitum4 ,oportet enim motum1 nexum1 qualitatem1 quantitatem1 corpus denique ,deo aeterno copulari4 ,,fridericus3 ,non fit unio corporis humani cum natura divina1 sed naturae divinae cum mente humana4 ,,toralba3 ,at fieri non potest1 ut quae uni#a tertio uniuntur1 inter se uniantur1 et quae una sunt1 eadem inter se sunt eadem1 ex#b ipsis philosophiae principiis et decretis4 ,igitur si divina mens humanae menti unitur1 et humana meus corpori1 divinae mentis et corporis eandem unionem fore necesse est4 ,hoc absurdum1 illud igitur quanquam fleri nullo modo potest1 ut mens humana cum aeterno ,deo eat#c in unum1 cui nec mens humana est 1 ac ne quidem1 nec infinita1 quanto minus divinam naturam humano corpori misceri putabimus4 #a4 ,alibi3 una4 #b4 ,additur alibi3 se4 #c4 ,alius3 coat4 ,,salomo3 ,certe ,moses ,rambam graviore blasphemia putat obligari1 qui ,deo corporeum quiddam inesse arbitratur1 quam qui colit idola4 ,,fridericus3 ,cur nobis theologos thalmudistas1 christianae religionis eversores1 opponis1 qui ,christo deitatem1 ,deo rationem1 memoriam1 veritatem1 quas cum homine quodammodo communes habet1 modis omnibus eripere conantur8 ,,curtius3 ,salomonis et ,toralbae hunc video scopum esse1 ut ,dei naturam ac trinitatis arcana rationibus et argumentis assequantur1 fide opus #bgj est3 ad ea1 quae sola fide nituntur1 si rationem aut demonstrationem adhibeas1 nihilo plus efficies1 quam si cum ratione insanire velis4 ,itaque ,plato#a1 vir divinus1 cum de ,deo quicquam scribere metueret1 quod ab ejus majestate esset alienum1 credi jubet iis1 quae a majoribus prodita fuerant1 sine ulla demonstratione4 ,quod etiam ,aristoteles affirmat his verbis3 #b 4 ,quare nec probare possum ,eusebii1 ,galatini1 ,augustini1 ,eugubini scripta1 e quibus ,mornaeus demonstratioues evangelicas promere conatur4 ,non enim prospexerunt1 scientiam et fidem1 quam infusam appellant1 simul stare non#c posse4 #a4 ,in ,timaeo4 #b4 ,alius3 4 #c4 ,alii3 nullo modo4 ,,toralba3 ,valeat illud quidem inter ,christianos1 sed prospiciendum est1 quid philosophis1 quid paganis1 quid ,epicuraeis1 qui fidem infusam aut evangelium respuunt1 responderi possit1 ne illis idem objiciatur1 quod olim ,julianus imperator ,galilaeis1 eos scilicet ad omnia argumenta physica1 demonstrationes nihil aliud in ore habuisse praeterquam illud3 4 ,praestabilius est igitur1 cum philosophis1 quid ratio possit1 experiri1 quam vadimonium deseruisse videri4 ,nam si essentia sive illa1 quae pater est1 filius sit3 idem sibi pater est et filius1 idem genitus et ingenitus4 ,,fridericus3 ,unus est ingenitus pater1 unus filius ab aeterno tempore genitus4 ,,toralba3 ,si non est idem genitum et ingenitum1 diversa est patris et filii substantia4 ,,fridericus3 ,essentia unum et idem1 non hypostasi4 ,,octavius3 ,cur ergo in concilio ,toletano decretum est1 solum verbum carnem factum1 solum hominem induisse8 ,nam ex eo sequitur1 paternam essentiam non eandem esse cum essentia filii4 ,,fridericus3 ,illud admonendi sumus1 aliam esse hypostasin ab essentia1 quae ab imperitis confusa densissimam hac in disputatione caliginem pepererunt4 ,,toralba1 ,si pater genuit ,deum1 aut se ,deum genuit aut alium ,denm1 tertium nihil est4 ,at nulla res seipsam gignit1 nec sui ipsius causa esse potest4 ,ac tametsi ,platonici saepius usurpant illa de ,deo3 1 1 1 1 nihil tamen aliud significatur1 quam ,deum aeternum sua scilicet potentia1 natura1 majestate1 beatitate contentum1 nihil alienis opibus egere4 ,non autem putandum est1 quicquam a se ipso gigni4 ,ob id enim ,plutarchus ,deum antiquissimum esse scribit1 quia sit ingenitus1 1 4 ,ex quo sequitur1 aeternum id esse non posse1 quod genitum sit4 ,et quidem ,hilarius scribit#a1 id quod nascitur1 non fuisse antequam nasceretur4 #a4 ,libr4 #ab de trinitate4 #bga ,,curtius3 ,igitur argumento a contrariis sequitur1 id semper fuisse1 quod ab aeterno tempore genitum est1 ut de filio credimus4 ,,toralba3 ,si quid seipsum genuisset aut fecisset1 id quod gigneretur et quod gigneret1 imperfectum esset1 quoniam oporteret totum non esse1 ut gigneretur a seipso4 ,si enim esset1 non fieret1 quia jam esset2 si non existeret1 non gigneret1 quia non esset4 ,igitur ,deus de se ipso non genuit filium seipsum4 ,quo fit1 ut alius sit a patre1 non relatione personarum1 sed tota substantiae ratione4 ,quod ,christus aperte his verbis comprobans3 ,alius est1 inquit1 qui me misit pater4#a ,quod de homine dici non potest1 qui nondum erat homo1 quum mitteretur4 #a4 ,joh4 #e1 #bc4 #ab1 #de4 ,,fridericus3 ,argute quidem et subtiliter1 sed utramque argumenti partem negat ,augustinus#a1 negat ,lombardus#b1 et recte3 ,neque enim sequitur1 inquit ,scotus#c1 si sol murem generat1 igitur se murem1 aut alium murem a se1 sed alium qui est mus4 #a4 ,libr4 #g de trinit4 #b4 ,libr4 #a dist4 #d4 #c4 ,libr4 #a dist4 #d4 ,,octavius3 ,augustinus igitur sui oblitus est3 ,pater1 inquit1 ut haberet filium de seipso1 non minuit se ipsum1 sed ita de se alterum generat1 ut totus maneret in se1 esset in filio tantus1 quantus est solus4 ,quae certe implicant contradictionem cum superioribus1 quoniam tota natura dissentanea sunt idem et alterum4 ,item alibi3 ,deus cum verbum genuit1 id quod est ipse genuit2 ,deum autem1 inquit ,basilius#a1 1 #b1 neque a seipso1 neque ab alio gigni4 #a4 ,in symb4 libr4 contra ,eunom4 #b4 ,alii3 4 ,,fridericus3 ,in eo ipso ,lombardus ,augustinum refellit1 ubi substantiam ,dei filium scribit genuisse4 ,aut filius1 inquit ,lombardus1 de substantia patris1 aut de nihilo conditus est2 non hoc1 ergo illud1 aut omnino alius est ,deus4 ,,octavius3 ,lombardus huic argumento subjicit haec verba#a3 ,vehementer nos ista movent1 quae quomodo intelliguntur1 mallem ex aliis audire1 quam tradere4 ,alterutrum tamen confiteri necesse est3 ,si de substantia patris filium genitum dicamus1 erit idem ,deus aut alius ,deus1 et utrumque absurdum est4 ,neque vero sunt duae filiationes1 ut theologorum verbis utamur1 sed una filiatio ,dei aeterni1 tum ad ,deum filium1 tum ad hominem4 ,itaque posteriores theologi ,lombardum refellunt1 quod negavit substantiam a substantia gigni1 cum veteres theologi sic sentiant3 ,pater1 inquit ,tertullianus1 tota substantia est1 filius autem derivatio totius et portio4 #a4 ,libr4 #c dist4 #h4 ,,toralba3 ,nihil a ,deo tam alienum1 quam partem ei tribuere aut detrahere portionem1 cum sua natura nullas partes habere possit1 alioquin corpus esset et quidem dividuum1 contra quod superius demonstratum est4 ,absurditas autem veri et falsi certissimus est judex#a1 cum eo #bgb deducimur1 ut quod per naturam fieri non possit1 confiteri1 aut de suspecta sententia decedere cogamur4 #a4 ,alii3 index4 ,,coronaeus3 ,igitur omnia quae fiunt praeter naturae cursum ac tenorem1 quae multa sunt1 a ,toralba superius allata1 etiam absurda videri oportet4 ,,toralba3 ,multa quidem non ordinario aut consueto naturae cursu feruntur1 non tamen pugnant cum natura divina4 ,,curtius3 ,cum nihil proprie et apposite de ,deo dici possit1 sed omnia commode negari1 frustra his enunciatis utitur ,toralba1 ,deus est substantia1 quia ,deus nullis accidentibus subjungitur et substat1 quod substantiae maxime proprium4 ,,toralba3 ,pater essentiae nomen est1 aut actus1 si actus1 profecto filius creatus est1 si essentiae nomen est1 filius tota substantia alius est patre4 ,,curtius3 ,aliud argumentum est ,atii1 cui tametsi ,basilius#a non respondeat1 utrumque tamen inficiatione subvertitur1 quia patris vox relationem tantum significat4 #a4 ,orat4 ,v4 ,,octavius3 ,scribit ,epiphanius1 ,atium trecenta argumenta collegisse contra ,christi deitatem1 quae partim extant1 vix ullum tamen est efficacius eo1 quo a junioribus adversus ,hilarium et ,athanasium concluditur#a4 ,cum enim ,deum ,deo genitum1 lumen de lumine acceptum dicerent3 ,christus1 inquit1 ex sese ,deus est1 non ex alio4 ,nam si habet ab alio#b1 ut ,deus sit1 ,deus esse nequit4 ,cui argumento non video1 quid responderi possit4 #a4 ,hilarius l4 #f de trin4 ,athanasius in symb4 #b4 ,alibi3 uno4 ,,fridericus3 ,superius dictum est1 non alium esse ,deum1 qui a patre genitus est4 ,neque enim in divinitate pater causa efficiens est filii1 sed causa essentiae quae ab efficiente plurimum aufert#a4 #a4 ,damasc4 l4 #d phys4 ,,toralba3 ,si ,christus est ,dei filius1 est ejusdem essentiae1 aliquando genitum esse oportet2 si genitus est aliquando1 fuit tempus illud1 quo nondum erat1 quod quidem originem ac tempus principii habuisse declarat4 ,,coronaeus3 ,hoc argumentum ,augustinus#a et ,hilarius#b sic diluunt1 ut patrem agnoscant1 aeternum sine auctore1 filium etiam aeternum1 sed non sine autore1 ut calor ab igne1 lux a sole4 ,christus1 inquit ,tertullianus#c1 a patre prodiit1 ut radius a sole1 rivus ex fonte1 frutex e semine4 #a4 ,l4 #a de trin4 #b4 ,l4 #ab de trin4 #c4 ,adv4 ,praxeam4 ,,toralba3 ,effectio saepe cum causa concurrit1 ut lux ipsa1 nec prior est nec posterior sole1 sed nunquam sunt eadem1 cum sol sit substantia1 lux autem accidens1 quod de patre et filio dici nullo modo potest4 ,nam si quid nascitur ut sit1 tempus antecedere oportet1 quo nondum erat4 ,ex quo sequitur1 filium aut nondum fuisse genitum1 aut si genitus est1 aeternum non esse#a4 #a4 ,alii3 esse non posse4 #bgc ,,fridericus3 ,jam diximus patrem esse causam essentialem filii et principii1 ut ,augustinus1 ,hilarius1 ,gregorius ,nazianzenus1 ,basilius confitentur1 sed patrem aeternum aeternae cujusdam effectionis4 ,nec video1 cur in eo haerere debeamus4 ,,octavius3 ,cur ergo magister sententiarum ita haesit1 ut exclamet hunc in modum3 ,hoc humanum sensum excedit et intelligentiam mundi1 quae non capit ratio4 ,,toralba3 ,imo ratio1 quae divina lux est1 uniuscujusque menti insita1 videt1 sentit1 judicat1 quod#a rectum1 quod pravum1 quod verum1 quod falsum4 #a4 ,alius3 quid 444 quid 444 quid 444 quid4 ,,fridericus3 ,ita quidem eas res1 quarum capax est4 ,sed ,deus aeternus ac infinitus humanae mentis gurgustio capi nequit1 quia impervestigabilis1 divinissimus1 supremus1 i4e41 ut elegantioribus ,theophrasti verbis utamur1 1 1 4 ,,salomo3 ,illic#a agit ,theophrastus de ,deo1 hic autem agitur de homine ,jesu1 neque enim pro argumento sumendum id1 quod concludendum est1 nempe#b ,jesum esse ,deum4 ,nam ,deus non obscure aut ambigue1 sed sua voce declarans1 quis esset3 ,ante me1 inquit1 non est ,deus et post me non erit4 ,item3 ,ego primus exstiti et postremus ero4#c ,at christiani theologi confitentur#d1 personam creatam esse et antequam hominem induisset in utero foeminae1 personam habuisse filii1 quis dubitet1 an filius sit creatura8 ,non igitur creator1 non ,deus4 #a4 ,alius3 ,illis4 #b4 ,alius3 scilicet4 #c4 ,jes4 #dh1 #ab4 #d4 ,scotus l4 #a4 dist4 ,,iv4 ,,octavius3 ,magister sententiarum#a negat1 personam filii constare ex ,deo et homine1 ut ex partibus2 deinde subjicit#b3 ,inexplicabilis est istius unionis ratio1 negat tamen utramque naturam misceri1 et idololatriam vocat adorare corpus et animam ,christi1 quoniam1 inquit1 corpus et anima ,christi creaturae sunt4 ,eadem est ,philippi ,melanchthonis#c sententia4 #a4 ,lib4 ,,ii4 dist4 #i4 #b4 ,libr4 ,,iii4 dist4 #ij4 #c4 ,contra ,stancarum4 ,,curtius3 ,uterque recte1 quoniam ,ephesina ,synodus decrevit1 ,christum una #a colendum esse4 #a4 ,alii3 latria4 ,,octavius3 ,si non est confusa utraque natura unione hypostatica in ,christo1 non debuit cultus confundi1 ut cum creatore creatura misceretur ac simul coleretur1 cum sacrilegio proximum sit1 putare patrem et filium singularem ,deum esse1 ut inquit ,hilarius1 in patre et filio duos credere impium1 ac tertium nihil est4 ,,fridericus3 ,si quis est1 qui subtilius ista exquirat1 nec tamen penitus intelligat1 cogitet ea1 etiamsi#a certissimis demonstrationibus nitantur1 saepius tamen percipi non posse4 #b esse omnes theologi et #bgd philosophi praeter ,augustinum et ,lactantium confitentur1 idque tum perspicua minimaque dubia demonstratione1 tum etiam experientia diuturna exploratissimum1 nemo tamen id cogitatione persequi potest1 ut ,moses ,rambam#c acutissimus philosophus confitetur1 ut mirum videri non debeat1 si ,lactantius et ,augustinus astrologos ut imperitos et insanos irriserint1 qui ista crederent4 ,quin etiam ,augustini autoritate adacti#d plerique theologi haereticos esse judicarunt1 qui esse arbitrarentur4 ,inter quos quidem ,vigilius quidam episcopus ,salisburgensis a pontifice maximo quasi haereticus damnatus est1 quod ita sentiret ,a4,c4 #gdee4 ,quanto minus igitur divinae naturae unionem cum humana percipiemus4 ,itaque ,hilarius ipse1 eloquentia atque eruditione clarissimus3 ,extra sermonem est1 inquit#f1 quod exigitur1 extra sensum non enunciatur1 non attingitur1 non tenetur4 ,idem paulo post#g3 ,mihi in sensu labes est1 in intelligentia stupor1 in sermone silentium4 ,idem1 ,deum ex uno1 non portione1 non sectione1 non diminutione1 non derivatione1 non protensione1 sed incomprehensibili modo esse4 ,quid ,justinus ,martyr8 ,unitas in trinitate et trinitas in unitate nascitur#h1 id quomodo sit#i1 nec alios scrutari velim1 nec ipse mihi satisfacere possum1 cum arcanos sermones sordida lingua enunciare nefas existimem4 ,si igitur tantos ac tales viros piget1 rem omnium sacratissimam vel primoribus attingere digitis1 quid nobis faciendum putemus8#aj #a4 ,alii3 etiam quae 444 nituntur4 #b4 ,alii3 ,antichtonas4 #c4 ,in ep4 contra astrologos4 #d4 ,alius3 adducti4 #e4 ,aventinus annal4 l4 ,,iii4 #f4 ,libro ,i4 de trin4 #g4 ,libro ,,vi4 cod4 #h4 ,alibi3 nescitur4 #i4 ,alius3 fiat4 #aj4 ,alius3 putamus4 ,,octavius3 ,non scio atque haud miror#a1 an major obscuritas sit de spiritu sancto1 quem ,athanasius#b et ,chrysostomus#c a patre et filio procedere scripserunt1 cum tamen in conciliis ,graecis anathematis poena sit ei1 qui hoc crediderit4 ,et quidem ,damascenus3 ,spiritum sanctum inquit1 a patre procedere1 in filio quiescere dicimus4 ,quam opinionem cum inter discrepantium varietatem ,johannes agnomento ,scotus conciliare nequiret3 ,quis1 inquit1 ,damascenum1 ,basilium1 ,gregorium ,nazianzenum1 ,gregorium theologum1 ,justinum ,martyrem1 ,cyrillum haereseos damnaret8 ,quis etiam ,hieronymum1 ,augustinum1 ,hilarium1 ,ambrosium1 ,latinos omnes erroris coargueret8 ,alterutros tamen aut etiam utrosque insigniter labi ac decipi necesse est4 #a4 ,alius3 ,non miror atque haud scio4 #b4 ,in symb4 #c4 ,in epistolam ad ,corinth4 cp4 #ab4 ,,fridericus#a3 ,ecclesia occidentalis catholica1 symbolum ,athanasii secuta1 spiritum sanctum ab utroque prodire confitetur4 ,quia nec genitus est1 inquit ,augustinus1 nec ingenitus1 nec sint duo filii1 si genitus1 aut duo patres1 si ingenitus1 et consequenter duo principia#b1 duo sunt innascibiles1 ut eorum verbis utamur4 #a4 ,alibi3 ,,coronaeus4 #b4 ,addit alius3 si4 ,,octavius3 ,at magister sententiarum hanc ,augustini sententiam sic #bge refutans3 ,quis1 inquit1 hoc explicare potest8 ,nam si ingenitus est1 spiritus erit sine principio1 ac duo principia futura sunt2 si genitus1 erunt duo filii et inter se fratres2 si ex filio genitus1 jam nepos ex filio patri futurus est4 ,,fridericus3 ,ut ergo ambiguitas illa dilueretur1 ,latini commodius ab utroque spiritum producere tradunt4 ,,toralba3 ,processio illa spiritus a filio1 qui patrem habet autorem et generis principem1 valde dissimilis est et inaequalis ei quae a patre1 qui nullum habet auctorem4 ,sed cur potius processio spiritus quam generatio#a1 aut cur potius generatio filii1 quam processio1 cum trium sit una et eadem essentia8 ,profecto consimiles sunt illae ,scoti#b argutiae1 cum patrem et filium scribit unum spiratorem1 non tamen unum spirantem1 sed duos spirantes4 #a4 ,desunt alibi quatuor haec antecedentia verba4 #b4 ,libr4 ,i4 sententiar4 dist4 #ab4 ,,coronaeus3 ,ad haec utcunque#a intelligenda patefacit aditum ,hilarius1 cum trinitatem soli1 radio1 luci comparavit4 #a4 ,alibi3 utrumque vel3 utraque4 ,,toralba3 ,nullo modo rei propositae congruit illa comparatio1 cum radius et lux ipsa sunt accidentia1 sol vero corpus1 substantia constans1 at illi ajunt tres personas4 ,praeterea ,deo nihil accedere aut decedere potest4 ,denique si gigni1 sive procedere1 sive derivari filium et spiritum sanctum a patre dicamus1 infinitum ab infinito manare confitendum erit1 quae absurditas est omnium maxima#a4 ,cum enim quaeritur1 cur ,deus ,deum facere non possit1 nihil aliud responderi potest1 quam infinitum ab infinito decerpi non posse4 ,itaque laudatur ,anselmus1 qui rogatus a discipulo1 cur hominem impeccabilem ,deus non fecisset3 ,quoniam1 inquit1 ,deum facere non potuit#b4 ,ex quo sequitur1 absurdum esse illud enunciatum3 ,deus factus est homo81 quia ,deus in hominem mutaretur et homo in ,deum1 utrobique enim est actio et passio4 ,jam vero inexplicabilis est talium enunciatorum complexio1 deitas sive aeternitas est ingenita quatenus pater1 genita vero quatenus filius1 nec genita nec ingenita quatenus spiritus sanctus1 quae de una et eadem essentia nullo modo dici potest4 #a4 ,aristoteles l4 ,,ii4 phys4 #b4 ,scotus l4 ,,iii ,sentent4 dist4 #g4 ,,coronaeus3 ,si res inter se comparatae usquequaque convenirent1 non esset rerum similitudo1 sed res ipsa4 ,quare ,basilius#a aliter atque ,hilarius tribus solibus trinitatem comparat1 ut a re ipsa propius abesset4 #a4 ,ep4 #ae4 contra ,eunomium4 ,,octavius3 ,at ,hieronymus#a sacrilegium vocat1 tres in ,deo substantias collocare1 cum tamen nihil apud ,hilarium#b frequentius reperiatur1 quod juniores theologi mirantur4 ,quin etiam ,hilarius#c1 cum scripsisset aeternitatem esse in patre1 reprehensus est a junioribus4 ,an1 inquit ille1 hoc ab ,hilario dictum est1 ut ,christo eripiat deitatem8#d4 #a4 ,ad ,damascenum4 #b4 ,libr4 de trin4 #c4 ,in harmonia c4 ,,xiii4 #d4 ,calvin4 l4 #a4 institut4 cp4 #ac4 ,,fridericus3 ,hoc ,hilarium noluisse testatur ipsa repetitio frequens #bgf in ejus scriptis1 ,christum esse ,deum1 sed ,graeci commodius ad personarum distinctionem verbo hypostaseos utuntur4 ,,octavius3 ,at ,hieronymus in voce hypostaseos venenum#a latere suspicatur4 ,et quidem ,paulus alio sensu videtur uti hac voce1 ubi spiritum sanctura appellat characterem hypostaseos patris4 #a4 ,alii3 vere unum4 ,,toralba3 ,hypostasis est accidens aut substantia1 tertium nihil est1 et ,deo nihil accedere potest1 igitur substantiam esse oportet4 ,sin hypostasin pro essentia accipiamus1 tres erunt essentiae aut tres substantiae in ,deo1 quia unicuique personae suam hypostasin singularem tribuunt4 ,,curtius3 ,essentiae verbo accidens aut substantia significatur1 neque enim scholastici hoc enunciatum3 filius est de patris essentia81 perinde accipiunt ac illud3 est de patris substantia81 quia hoc modo filius patri consubstantialis exprimitur1 illo non item4 ,hypostasis autem personis tribuitur1 ne tres in unam et eandem confusae videantur1 cum sit quaedam cujusque personae proprietas1 alteri non communicabilis4 ,,octavius3 ,cur igitur primo capite confessionis ,augustanae vox personae ullam partem aut qualitatem significare negatur1 sed id quod proprie subsistit8 ,nam proprietas personarum est ea1 ut pater a se ipso potestatem habeat1 non ab alio1 ut voluit ,augustinus#a2 filius vero non a se ipso1 sed a patre4 ,idem quoque tradit1 patrem sine principio1 sine auctore1 filium vero non sine principio1 sed a patre essentiam habere4 ,quis autem serio putet1 hunc ,deum esse1 qui ortus sui principium1 essentiam1 potestatem alteri ferat acceptam8 ,ac ne quis illud ,augustino aliud cogitanti excidisse arbitraretur1 apertius repetens#b3 ,pater1 inquit1 a nullo habet1 ut ,deus sit1 filius autem1 ut ,deus sit1 habet a patre4 ,idem quoque ,basilius scribit#c4 #a4 ,libro ,,iii4 de trin4 c4 #ab4 #b4 ,ep4 #ff4 #c4 ,epist4 #ae4 cont4 ,eunom4 ,,toralba3 ,si filius originis suae primordia patri debet1 aeternus esse non potest4 ,nam si pater genuit filium1 gignendi finem simul fecit aut semper gignit 7ut videtur iis1 qui ad ,christum referunt haec verba#a3 ,ego hodie genui te71 imperfecta semper est filii generatio4 ,sin gignere desiit1 etiam aliquando coepit2 si coepit gigni filius1 non est aeternus1 non est infinitus1 non est ,deus4 #a4 ,psalm #b1 #g4 cf4 ,actor4 #ac1 #bc et #cc4 ,hebr4 #a1 #e4 #e1 #e4 ,,coronaeus3 ,eodem revolvimur1 illud enim cogitandum1 non tres aeternos1 non tres infinitos1 non tres ,deos1 sed unum ,deum aeternum1 infinitum1 personarum tamen varietate distingui1 ac proprium quoddam personae cuique convenire#a1 ut cum ,lombardus negat1 spiritum principium esse1 nisi ad creaturas4 #a4 ,alii3 convenitur4 ,,salomo3 ,igitur ante annorum sex millia spiritus sancti nullo modo principium erat1 cum nihil adhuc creatum existeret4 ,atque ob id ,macedoniani #bgg spiritum creaturam appellabant1 quem#a ,christiani ex symbolo#b ,deo coaeternum et ,deum asseverant4 #a4 ,addit alius3 tamen4 #b4 ,symb4 ,athanas4 ,,fridericus3 ,haec verba magistri sententiarum ad relationem et nominationem personarum1 non ad essentiam referuntur4 ,,octavius3 ,si spiritus habeat a patre et filio principium1 cur ,athanasius1 ,chrysostomus#a1 ,augustinus#b tres esse coaequales et coaeternos affirmant8 #a4 ,ep4 #a4 ad ,corinth4 cp4 #ab4 #b4 ,lib4 ,v4 de trin4 ,,curtius3 ,recte illi quidem propter essentiam coaeternam1 personarum vero relatione pater filio natura prior dicitur ac major1 quo pertinet illud3 ,pater major me est4#a #a4 ,joh4 #ad1 #bh4 ,,salomo3 ,imo spiritum patre et filio superiorem faciunt ,matthaeus1 ,marcus1 ,lucas#a1 qui quae peccantur in patrem et filium1 ignosci affirmant1 quae vero peccantur in spiritum sanctum1 ignosci negant4 ,at cum ,moses ,deum placare conaretur1 aut se de libro vitae deleri#b1 en divina vox ad illum3 ,qui peccaverit in me1 inquit#c1 hunc ego de libro vitae delebo4 ,an filium et spiritum sanctum1 si patri aequales essent1 praetermissurus fuisset8 ,nullum etiam trinitatis argumentum exstat in lege divina1 at ne in prophetis quidem vestigium ullum4 #a4 ,matth4 #ab1 #ca sq4 ,marc4 #c1 #bi4 ,luc4 #ab4 #aj4 #b4 ,ita omnes2 unus codex legit3 ut se deleret4 #c4 ,psalm4 #fi1 #bi4 ,,curtius3 ,quid ais1 ,salomo6 ,an non#a ullum caput1 ulla pagina antiqui foederis prophetarum1 ubi non aliud sacrosanctae trinitatis vestigium compareat8#b #a4 ,alii3 est4 #b4 ,alii3 comperiatur4 ,,octavius3 ,certe ,martinus ,lutherus1 cum multa de supplicationibus ,romanis1 tum vero carmen hoc vulgatum delere non dubitavit3 sancta trinitas1 unus ,deus1 miserere nobis6 quia trinitas ,deus esse non potest1 cum sit foeminea vox1 secundae intentionis1 ut dialectici1 vel collegii1 ut juris consulti loquuntur#a1 qui collegium de tribus personis definiunt2 at nec in ullum collegam conveniunt1 quae de toto collegio dicuntur4 ,itaque ,origenes1 quem ,hieronymus magistrum ecclesiarum appellat1 trinitatis verbum supra modum execratur1 ac sectam supra modum acerbissime insectatur#b4 ,quin etiam ,rufinus ejus interpres scribit1 multa1 quae ab ,origene contra trinitatem scripta fuerant1 a se correcta fuisse4 ,sed cum bona ,rufini venia dictum sit1 non decuit interpretem correctoris officio fungi1 nec mirum videatur1 si ,origenes#c corruptus eadem quae ,athanasius interdum scribere et vocem 1 quae nondum exaudita erat1 usurpare de filio videatur4 ,eadem licentia ,cypriani epistolis suppositus est ,tertulliani liber de trinitate1 ut monuit ,rufinus#d4 #a4 ,leg4 ,neratius de ,v4 ,s4 #b4 ,prologo libri 4 #c4 ,cap4 #aa et #ab in libr4 ,numerorum4 #d4 ,in ,apolog4 ,origenis4 ,,coronaeus3 ,tametsi verbum trinitatis sive triadis in sanctis litteris #bgh inusitatum videamus#a1 nihilominus baptismum fieri oportere legimus in nomine patris1 filii et spiritus sancti1 et quidem proximus apostolis ,justinus ,martyr librum scripsit 4 #a4 ,alius3 videmus4 ,,octavius3 ,libellum hunc esse supposititium1 ratio perspicua temporum convincit4 ,floruit enim ,m4 ,aurelio principe1 cui apologiam nuncupavit4 ,at in quaestionibus ,,cxxiv ad orthodoxos libri illius quaerit auctor1 cur eversa et fracta sit superstitio paganorum1 cum tamen aetate ,justini maxime floreret4 ,verbum autem primum sub ,constantino principe usurpare coeperunt1 ducentis circiter annis post aetatem ,justini4 ,eadem licentia prodiit in vulgus missa ,d4 ,jacobi ,graece scripta1 in qua sanctae trinitatis1 apostolorum1 confessorum1 virginum ordines ac voces saepius ingeruntur1 cum tamen is ,jacobus excepto ,stephano primus martyrium passus sit4 ,consimilis est missa ,chrysostomi1 in qua ,chrysostomus ad ,chrysostomum preces fundit#a1 quo quid ineptius8 #a4 ,in fine missae ,graece expressae4 ,,coronaeus3 ,eodem igitur morbo omnes omnium libri laborarent6 ,sed ne videar ,testamenti ,novi tabulis aut interpretibus niti1 aut theologis1 permulta in veteribus tabulis sacrosanctae trinitatis mysteria latent4 ,et quae ab aliis#a copiose perscripta1 levissime attingam1 ut illud ,deuteronomii#b3 ,quae gens est1 quae audiverit vocem ,deorum viventium i4e4 1 ubi plurali verbo ,deum unum significat4 ,item illud ,josuae#c2 i4e4 ,dii sancti1 pro ,deus sanctus4 ,item#d3 ,si domini ego1 ubi est timor meus8 ,item#e3 ,faciamus homines ad imaginem nostram4 ,et paulo post3 ,faciemus adjutorium simile sibi4 #a4 ,petrus ,galatinus4 ,augustinus ,eugubinus c1 #e4 #b4 ,deuter4 #e1 #bd4 #c4 ,josuae #bd1 #ai4 #d4 ,maleach4 #a1 #f4 #e4 ,genes4 #a1 #bf4 #b1 #ah4 ,,salomo3 ,vox pro saepissime usurpatur4 ,sed ,chaldaeus interpres ,jonathas1 quoties ad ,deum unum refertur1 fere singulari verbo explicat1 ut apud ,malachiam usus est voce chaldaea 1 ut planum sit1 nusquam de trinitate cogitasse prophetam4 ,id enim3 ,faciamus hominem1 ad angelos conversio est4 ,hos enim#a humanae creationis ministros placuit adhiberi1 ut elementis et elementariis rebus ad hominem confirmandum necessariis uterentur1 quibus natura divina vacat4 #a4 ,alibi3 quos4 ,,curtius3 ,cur igitur in convalle ,mamre tres apparuerunt ,abrahamo1 tamen sermo est unius ad unum8 ,,salomo3 ,illud est arcanum2 ,deus enim sedere dicitur inter vel super ,cherubim1 quoniam duorum angelorum1 qui proxime ab ejus majestate obstant1 officiis ac ministeriis orbem moderatur1 quod ,zacharias#a eleganti visione declarat4 ,unde vetus illud de ,abrahamo jactatur3 ,tres vidit et unum adoravit4 ,quo ex loco omnia1 quae de ,deo plurali voce enunciantur1 explicari facile possunt4 #a4 ,zach4 #d1 #a seq4 #bgi ,,fridericus3 ,cur igitur ,rabbi ,simeon ,johai filius in libro ,zohar1 quem arcanorum thesaurum vocant1 haec verba3 ,audi ,israel1 ,deus dominus noster ,deus unus est6 trinitatis significare mysterium affirmat8 ,nomen enim filio tribuit1 nomen geminatum patris et spiritus sancti4 ,,salomo3 ,locus hic a ,galatino et junioribus decerptus et laceratus quibusdam praebuit occasionem1 ut filii et spiritus sancti voces subjicerentur4 ,cur enim sanctissimum#a nomen spiritui1 non filio1 qui dignitate praestat1 tribueretur1 aut cur locus ille veteribus tabulis1 quo ,dei natura simplicissimae unitatis declaratur1 trium ,deorum sive personarum adjunctione conturbaretur8 #a4 ,alius3 sacratissimum4 ,,curtius3 ,illud tamen a ,jesaia1 ter vocem illam repetente1 confirmatur3 ,sanctus1 sanctus1 sanctus4 ,item psaltes lyricus 1 1 i4e4 ,deus1 ,deus varietate vocum apud ,ebraeos idem prope significantium4 ,item alibi#a3 ,benedicat nos ,deus1 ,deus noster1 benedicat nos ,deus6 quid aliud quam sacrosanctae trinitatis mysterium est8 ,quin etiam ab ,aegyptiis veteribus principium rerum appellantibus triplex erat repetitio1 ut ,damascenus ,platonicus scribit4 #a4 ,psalm4 #fg1 #g sq4 ,,salomo3 ,oportuisset igitur sextilitatem#a1 quam trinitatem colere1 quia praeter tria illa ,sanctus1 sanctus1 sanctus sequuntur quoque tria ,dei nomina3 ,deus1 dominus1 ,zebaoth1 contra vero dualitatem1 quoties duo nomina ,dei occurrunt2 ,deus ,zebaoth aut ,eloha ,zebaoth4 #a4 ,alii3 pluralitatem4 ,,fridericus3 ,sed pergamus ,salomonem obruere vi argumentorum6 ,josephus ,castilionaeus et ,jeremias#a1 filius ,halcanae1 nomen litterarum duodecim1 scilicet i4e4 pater1 filius1 spiritus sanctus1 tria in uno et unum in tribus contineri interpretantur4 #a4 ,alius3 ,nehemias4 ,,salomo3 ,facile est1 alienis nominibus subjectis libros pervulgare1 ut libri magorum nomine ,salomonis editi4 ,quin etiam trinitatis propugnatores ,zoroastrem et ,orpheum1 magorum parentes1 ab infernis locis arcessere non dubitant atque etiam ,jamblichum ipsum1 qui conscius impietatis1 ne capitali supplicio periret1 exsorbuit venenum4 ,plenus est his autoribus ,galatini liber et ,augustinus ,eugubinus4 ,nam quae ,galatinus hausit partim ex sacris litteris1 partim ex libris ,talmudicis1 partim ex illa porta tenebrarum potius quam lucis1 non conversa1 sed perversa1 non correcta1 sed detorta ac pro seriis suscepta sunt1 quae ad ironiam trinitatis scripta fuerant4 ,argumento sit1 quod cum serio theologi ,ebraei de ,jesu scribant1 ne appellari quidem dignantur1 sed epitheto suspendiosum#a contumeliose denotant4 #a4 ,deest in aliis codicibus4 ,,curtius3 ,adjungamus ,philonem ,ebraeum#a1 philosophiae laudibus ac rerum divinarum scientia clarissimum4 ,sic enim de mysterio trinitatis3 #bhj ,duo sunt1 inquit1 primo ,deus et verbum1 principium et finis voluntatis4 ,quid clarius dici potest8 #a4 ,in tract4 de mundi opificio1 et in libro de agricult41 et in caput secundum ,geneseos4 ,,salomo3 ,sit verbum1 sit voluntas in ,deo1 quid ad tres personas8 ,idem ,philo mundum vocat filium ,dei1 secundo genitum1 primogenitum vero exemplar ipsius mundi1 i4e4 4 ,non magis tamen ineptum sit1 exemplar ,deum appellare1 quam exemplum aut verbum ,dei ,deum vocare1 ut ,johannes#a verbum ,dei ,deum esse scribit1 non minus incongrue1 quam qui sapientiam ,dei ,deum esse putant4 ,iidem tamen creatum esse tradunt ex eo ,salomonis3 ,ab initio et ante saecula creata sum4#b ,nec vident1 ex eo sequi1 filium sive sapientiam creaturam dici4 ,et certe ,tertullianus#c1 ut doceret ,jesum creaturam esse3 ,audis1 inquit1 sapientiam creatam esse4 ,item3 ,lex ,dei nihil est aliud1 quam verbum ore ,dei prolatum et creatum1 quae eadem ratione ,dei filius ac ,deus dici deberet4 ,et quidem ,valentiniani verbum ,dei sive filium prolatione patris natum affirmabant1 item spiritum sanctum mox amorem1 mox etiam voluntatem ,dei vocant1 quae essentia1 natura1 tempore verbum antecedunt4 ,ex quo intelligitur1 verbum coaequale et coessentiale patri non esse4 ,ac cum displiceret ,augustino ,eugubino#d1 verbum ,dei filium appellari1 emendavit vel potius corrupit locum ,philonis#e1 ac pro scripsit1 repugnantibus omnibus typographorum exemplis4 ,consimile est illud1 quod intelligens1 intellectum et intellectionem i4e4 1 1 trinitatis esse ajunt1 ut amantem1 amorem et amatum4 ,at fieri nullo modo potest1 ut equus qui intelligitur et amatur1 idem sit cum homine qui eum mente percipit ac intelligit1 nisi accidentia substantiis1 coelestia terrestribus1 supera inferis misceantur4 #a4 ,ev4 ,joh4 #a1 #g4 #b4 ,proverb4 #h1 #bb4 #c4 ,contra ,praxeam ex cap4 #h4 ,proverb4 #d4 ,de perenni philosophia4 #e4 ,in libro de mundo4 ,,fridericus3 ,quicquid est in ,deo1 id totum est essentia ipsius1 nihil ei accidit1 nihil decedit1 ac propterea et verbum et cogitatio ,dei et ,deus rectissime a ,johanne filius appellatur4 ,,toralba3 ,quis tam inepte disseret1 ut quae foras ab homine procedunt edicta1 leges1 actiones1 verba1 essentiam hominis esse arbitretur8 ,quae etiamsi#a cum creatore eadem sint1 creatoris et creaturae nullum discrimen esse oportet1 nam quae uni sunt eadem1 inter se sunt eadem4 #a4 ,alibi3 quodsi4 ,,curtius3 ,cum ,johannes dicit1 verbum ,dei filium esse1 non vocis prolationem intelligit1 sed intimam ejus essentiam1 sapientiam1 cogitationem4 ,huc enim illa spectant3 ,et verbum erat apud ,deum4#a ,nam quod ,tertullianus#b filium ,dei creatum dixit1 errore lapsus est1 quod sapientiam ,dei1 quam filium ,dei vocant1 creatam arbitraretur4 ,at ,basilius#c3 ,essentia ,dei1 inquit1 semper fuit1 nec unquam genita est1 i4e4 1 4 ,nam si creata fuisset sapientia1 tempus exstitisset1 #bha quo nondum erat1 quanquam ,salomo scribit1 ante saecula fuisse4 ,itaque omissis interpretibus1 a quibus errores manare solent1 audiamus ,salomonem#d sua verba resonantem4 ,sic enim scribit3 ,ab aeterno ordinata sunt1 ab initio1 ab antiquis terrae4 ,alioqui si creata fuisset1 sequeretur ,deum sine sapientia prius exstitisse1 quod non minus absurdum aut impium est1 quam patrem sine filio cogitare4 #a4 ,joh4 #a1 #a4 #b4 ,contra ,praxeam4 #c4 ,contra ,eunom4 #d4 ,proverb4 #h1 #bc4 ,,coronaeus3 ,cum igitur sacrosanctae trinitatis mysteria tot scripturae locis perspicua sint1 adhibeamus etiam ad philosophos erudiendos philosophorum antiquissima decreta4 ,,fridericus3 ,certe ,proclus ,academicus1 tametsi libros#a duodeviginti adversus ,christianos scripsit1 nihilominus tamen tria principia fatetur3 bonum1 mentem et animam4 ,numenius#b primum appellat patrem1 secundum creatorem1 tertium opificem4 ,amelius#c quoque triplicem facit opificem1 sive mentos tres1 sive tres reges1 scilicet eum qui est1 qui habet1 qui aspicit4 ,trismegistus tamen ut antiquitate1 sic perspicuitate caeteros superavit3 ,deus1 inquit1 qui est intellectus1 vita1 lux1 androgyne genuit verbum1 qui alius est intellectus1 fabricator omnium rerum1 et cum verbo spiritum1 ,deum igneum4 ,item ,plotinus libro 3 ,tres sunt1 inquit1 1 unum sive bonum intellectus et anima mundi1 de quibus non ante disserendum quam sacris rite peractis et tranquilla mente4 ,quin etiam ,theophrastus libro de mundo ad ,alexandrum1 qui falso tribuitur ,aristoteli1 arcanum trinitatis denotavit1 cum in aeterno ,deo principium1 medium et finem collocaret4 #a4 ,cf4 ,suidas4 #b4 ,alius addit3 vero4 #c4 ,alius false3 ,amelus4 ,,curtius3 ,ex omnibus paganorum monumentis1 quae ad trinitatis mysterium afferri possant1 vix ullum est illustrius aut nobilius oraculo1 quod ,heraclides ,ponticus in templo ,serapidis scriptum fuisse narrat1 his verbis3 1 1 i4e4 ,principio ,deus est1 tum verbum1 his spiritus una est4 ,congenita haec tria sunt1 cuncta haec countia in unum4 ,,octavius3 ,istud oraculum ex eadem officina christiana prodiisse non dubito1 ex qua prodierunt consimilia1 quae pridie allata sunt ex ,apolline4 ,,toralba3 ,caetera quidem ,academicorum scripta1 quae refutatione minus egent1 omitto1 quia #a 4 ,sed quisquis tandem fuerit ,trismegistus ille1 quem et ,isidis magistrum et ,aegyptium scriptorem omnium post ,mosen antiquissimum esse ,isidis statuae inscriptio et ratio temporis#b cogit confiteri4 ,qui vero libri ,trismegisti nomine circumferuntur1 non nisi graece exstitisse1 cum latine redderentur1 planum est1 et auctorem ex junioribus ,academicis plura#c ,platonis decreta descripsisse4 ,nam qui minus fabulantur1 libros ei tribuunt #cfebe1 ,jamblichus vero #aajjjd1 et quae #bhb ex illis libris excerpta fuere a ,jamblicho1 ,plotino1 ,proclo1 ,cyrillo1 modis omnibus dissimilia leguntur ab iis1 quae in ,pimandro et ,pomate scripta legimus4 ,quae autem ad trinitatis argumentum allata sunt a ,friderico1 ad verbum descripta videntur1 non tam a ,trismegisto1 quam ex epistola ,platonis ad ,hermiam et ,dionysium1 ubi ,deum universitatis principem facit1 secundam vero intelligentiam a prima creatam i4e4 mentem mundi totius1 tertiam a secunda1 quam mundi animam ,platonici#e omnes interpretantur1 quartam a tertia1 atque ita deinceps ad extremam mentem4 ,peripatetici vero mentes omnes ab eodem principio simul derivari tradunt4 ,sed utramvis sententiam sequamur1 necesse est1 ab uno principio caetera omnia manare ac propterea composita1 creata1 fluxa1 caduca judicari4 ,quoniam1 inquit ,plotinus1#f omne quad non est primum1 non est simplex1 4 #a4 ,alii3 4 #b4 ,alius3 temporum4 #c4 ,alii3 pura4 #d4 ,alii3 #aajjjj4 #e4 ,platonici in ,timaeum4 ,jamblichus in lib4 de myst4 l4 ,,iii4 ,plotinus de anima4 ,leo de amore4 #f4 ,in libro g4 ,prognost4 ,,fridericus3 ,quid tum8 ,neque enim in trinitate quicquam tempore prius aut posterius1 sed tantum ordine relationis1 nec minus est creator filius quam pater1 aut spiritus sanctus quam uterque4 ,id autem significatur prmo verbo libri originum i4e4 in principio creavit pater1 filius et spiritus sanctus1 nam vox tribus litteris tres personas innuit1 scilicet 1 1 patrem1 filium1 spiritum sanctum1 quod ex arcanis sanctis ,ebraeorum et ,kabbala diviniore promi non negabit ,salomo1 et ex verbo litteris commutatis1 transpositis1 compositis1 sejunctis haec verba conflari3 pater per filium principium finem creavit1 caput1 ignem1 fundamentum magni hominis foedere bono4 saepe pro accipitur4 ,juvat enim ,ebraeos suis pugionibus et gladiis jugulare4 ,,salomo3 ,quis non videt1 ex iisdem litteris diversissimas sententias fingi posse8 ,nunquam enim majores nostri ,kabbalae genus istud valde probarunt4 ,ac multo probabilius esset1 ex nomine tetragrammato quaternitatem comminisci1 quam trinitatem1 ut ,basilides evangelista1 cujus sententiam ,notiani ac ,lombardus ipse1 sententiarum magister1 secuti videntur1 ut ,johannes ,abbas scriptum reliquit1 quod praeter personas tres quartam subjecerunt1 quam #a vocabant4 ,in qua sententia fuisse videntur ,pythagoraei1 qui sanctam quaternitatem jurare consueverant1 i4e4 1 quam tetragonali pyramide mundorum multa millia continere denotabat ,timaeus ,locrensis4 ,et quidem magistri sententiarum de quaternitate efficax et arguta ratio aut statuit quaternitatem1 aut trinitatem evertit1 quia duabus rationibus producentium duas productorum opposuit1 scilicet rem generantem1 rem genitam1 rem spirantem1 rem nec genitam1 nec generantem1 nec spirantem4 ,cui opinioni aptius convenirent quatuor rotae totidemque animalia divinae visionis#b et illa ,dei vox ad ,mosen1 #bhc divina nomina quater repetentis1 scilicet#c3 ,deus patris tui1 ,deus ,abraham1 ,deus ,isaac1 ,deus ,jacob4 #a4 ,alii3 4 #b4 ,ezech4 #a1 #ae sqq4 #c4 ,exod4 #c1 #f4 ,,octavius3 ,principio nascentis ecclesiae christianae cum veteres ,dii paganorum de antiqua possessione divinitatis deturbarentur1 unus tantum ,deus a ,christianis colebatur4 ,sed cum imperator ,constantinus ,magnus templa ,deorum concludi jussisset1 ,christo deitas tributa est in synodo ,nicaena1 non sine acerrima pontificum inter se dissidentium contentione4 ,nihil tamen adhuc de spiritus sancti deitate decretum erat1 ac ne mentio quidem ulla in symbolo1 nec ,deus credebatur1 ut ,gregorius ,nazianzenus scribit#a4 ,quin etiam ,arianorum sententia1 quae ,christum inter creaturas statuebat1 tantum valuit1 ut octo conciliis ,tyri#b1 ,sardis1 ,mediolani1 ,smyrnae1 ,seleuciae1 ,nicaeae1 ,tarsi1 ,arimini habitis1 ac praecipue synodo ,ariminensi1 in qua sexcenti pontifices coaluerant1 confirmata fuerit#c4 ,ac tametsi vigesimo post anno deitas ,christi restituta fuerit concilio ,constantinopolitano1 nihil tamen de tertia persona quisquam suspicatus#d erat1 ut ,deum novum fabricaret1 nec de trinitate ullum verbum1 sed tandem anno ,christi #dcj spiritus sanctus in numerum ,deorum relatus est ,ephesina synodo et sequentibus#e1 quibus subrogata sunt symbolo ,nicaeno aliquot capita de spiritu sancto1 scilicet3 ,credo in spiritum sanctum sine ulla ,dei appellatione1 quo minus recentis ,dei novitas offensionem religiosis auribus praeberet4 ,ex quo intelligitur1 ,athanasium1 qui sub ,juliano ,caesare florebat1 symboli vulgaris auctorem esse non potuisse1 nisi centum triginta annos aetatis explevisset4 ,omitto quod ,graecus homo1 solus omnibus dissentiens1 spiritum ab utroque1 scilicet patre et filio1 procedere#f diceret1 contra poenam anathematis1 conciliis graecis subjectam1 quod aliunde spiritum quam a patre derivari arbitraretur4 #a4 ,ep4 ,,ii4 ad ,chelidonium4 #b4 ,desunt sequentia haec novem verba in aliis codicibus4 #c4 ,sozomen4 ad a4 #cfc4 l4 ,,iii4 cp4 #ai4 #d4 ,alibi3 supplicatus4 #e4 ,niceph4 libro ,,xiv1 #cd4 ,tres autem sunt synodi ,ephesi coactae4 #f4 ,alius3 prodire4 ,,fridericus3 ,non tamen#a propter hominum coetus aut disputationes ,christus coepit aut desiit ,deus esse1 nec item spiritus sanctus1 sed quae ab haereticis in dubium revocabantur1 altissimis sapientum decretis confirmata fuerunt4 ,et certe memorabile est1 quod in ecclesiasticis historiis proditum legimus de duobus episcopis#b1 qui cum ,nicaeni concilii decretis subscribere noluissent1 a mortuis excitati1 re planius comperta subscripserunt4 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,niceph4 ,callist4 l4 #b4 c4 #ac4 ,,octavius3 ,sacris litteris1 inquit ,chrysostomus1 potius quam angelis de coelo vel resurgentibus hominibus credendum4 ,et quis tam stupidus aut demens reperiatur1 qui daemonibus arte magica pellectis et ,manibus necromantica impietate evocatis credendum putet1 cum impietates illae magicae non solum divinis1 sed etiam humanis legibus prohibeantur capitali poena4 ,et si ulla esset1 quae esse nullo modo potest1 in ,christo deitas1 #bhd talium sacrilegorum ac daemonum assertione penitus everteretur4 ,illud autem#a pontificibus ,romanis usitatum est1 cum aliquem in divorum numerum inscribi volunt1 ,manes ope evocare1 unde mirabiles ac daemonum praestigia sequuntur1 quibus imperitis conceptam opinionem confirmant4 #a4 ,alii3 a4 ,,coronaeus3 ,quae a pontificibus ,romanis religiose fiunt1 bona fide interpretari debemus4 ,,curtius3 ,daemones etiam1 si evocati adessent1 non dubito quin ,christi veri ,dei nomen ac numen revereantur1 cum in terris viventem ac spirantem metuerent ac timerent1 quanquam quoque ,sibyllarum antiquissima vaticinia ,jesum ,dei omnipotentis et ,mariae virginis filium apertissime declaraverunt1 multis ante saeculis1 quam nasceretur1 quae testimonia ab ,eusebio et ,lactantio ,firmiano prodita videmus1 ne#a sim infinitus in illis enumerandis4 #a4 ,alibi3 nec4 ,,octavius3 ,quid mirum1 cum ,proba ,falconia ,christi vitam ab ipso ,marone conjunctis centonibus descriptam reliquerit posteritati8 ,sed iniquum est1 bibliorum majestatem ,sibyllarum et ,orpheotelestarum versibus foedissime conspurcari1 cum saepius demonstratum sit1 ,sibyllas daemonum contubernio infames esse ac semper fuisse4 ,,coronaeus3 ,satis abundeque factum opinor1 si cuique argumentis1 demonstrationibus et auctoritate satisfieri potest1 ,jesum ,dei filium ab aeterno tempore genitum ,deum esse et una cum patre et spiritu sancto deitatem in unitate essentiae ac unitatem in personarum trinitate tueri4 ,,senamus3 ,mihi quidem1 qui de rebus divinis omnia omnibus assentior1 satis ac plus etiam quam satis est2 sed adhuc restat quaestio multo difficilior1 etiamsi demus ante quindecim saecula personam#a filii patri coaequalem fuisse et coaeternam1 quanam ratione humanam carnem assumserit8 ,deinde si demus1 divinam essentiam foeminae uterum et viscera subire voluisse1 quid ad generis humani redemtionem necessarium esset8 ,nam si ,deus humanum genus servare et omnibus sceleribus expiare potuit1 sine hominum aut humanae carnis ope1 caede ac sanguine cujusquam1 nihil necesse fuit1 filium a coelestibus illis sedibus in terras delapsum foeminae viscera subire1 deinde utero clauso egredi et in ipsa aetatis flore acerbissimis cruciatibus ac suppliciis addici1 cum solo nutu omnia omnium scelera diluere facile potuisset#b4 ,id enim frustra pluribus tentatur1 quod paucioribus confici possit#c4 #a4 ,alius ita3 personam divina ratione humanam carnem assumsisse4 #b4 ,alius3 posset4 #c4 ,alius3 queat4 ,,octavius3 ,alius modus1 inquit ,augustinus#a1 ,deo non defuit homines#b redimendi1 ac tametsi quis putet ,deum ita decrevisse1 nulla tamen necessitas eum obligaret ad sua decreta exsequenda4 ,itaque nec antecedens nec consequens necessitas ulla fuit1 quamobrem ,deus vilissimam hominis carnem #bhe indueret1 ut turpi morte caderet1 quoniam vel angelus vel alius homo satisfacere potuit oblata hostia1 quam ,deus gratam habuisset1 quia non plus est oblatio1 quam quanti ,deo collibuit illum aestimare4 ,quodsi quis dicat1 neminem ab originis labe purum fuisse1 ,deus id quoque praestare potuit1 ut quisquam ab omni scelerum contagione purus nasceretur1 quod de matre ,christi praedicant recentiores#c1 qui in ,synodo ,tridentina#d contra veterum sententiam1 scilicet ,anselmi1 ,bernhardi1 magistri sententiarum1 ,thomae ,aquinatis1 ,augustini1 ,hieronymi1 decreverant4 #a4 ,lib4 #c4 de trin4 #b4 ,alius3 hominis4 #c4 ,scotus1 qui primus in ea sententia fuit1 lib4 #c1 dist4 #h4 #d4 ,canon4 #e4 sess4 #e4 ,,toralba3 ,illud quidem valde mirum mihi videtur1 tot ac talium virorum mentes beatissimas ab ecclesia ,romana nunc impietatis ac haereseos damnari4 ,,coronaeus3 ,ecclesia labi non potest1 quia#a nondum haeresis erat saeculo ,bernhardi et ,lombardi4 #a4 ,alius3 atque4 ,,toralba3 ,quod verum sit1 nullis temporum conversionibus falsum esse potest4 ,,octavius3 ,ne in his haereamus6 ,poterat ,adamus erga ,deum amore singulari veniam mereri1 quia multo praestabilior est amor erga ,deum1 quam omnes oblationes ac victimae1 quas ex creaturis percipere potuisset#a4 ,quid igitur tanta rerum conversione1 tam crudeli supplicio innocentissimi hominis opus erat8 #a4 ,scot4 l4 #c4 dist4 #ai4 ,,curtius3 ,etiamsi nulla ,deum necessitas ad agendum impellit1 sic tamen ei placuit4 ,cur autem ei placuerit inquirere scelus1 disputare nefas est4 ,,coronaeus3 ,negat ,ambrosius#a1 profundam immensitatem arcanorum ,dei exquiri oportere2 mihi tamen voluntas ,dei semper exquirenda1 non autem cur hoc vel illud voluerit8 ,at si ullam#b de voluntate divina conjecturam capere fas est1 quid illum impulerit1 ut naturam humanam susciperet ac supplicio contumeliosissimo caderet1 ea potissimum causa videtur1 ut nos a vitiorum foeditate ad virtutes revocaret4 ,sic enim1 quantum a sceleribus abhorreat1 intelligimus4 ,deinde1 ut homines ad ejus amorem ardentius inflammaret1 quos majore quam angelos dignitate ac praestantia cumularet4 #a4 ,l4 #a4 c4 #d4 de vocat4 gent4 #b4 ,alibi3 nullam4 ,,toralba3 ,id quidem ,christianis et imperitis facile1 philosophorum certe nemini persuasum iri opinor1 ,deum aeternum infinitis saeculorum myriadibus immutabili natura semper exstitisse1 eundem tamen non ita pridem de naturae sublimi excellentia deturbatum1 humani sanguinis concretionem ac novam formam induisse1 ut acerbissimos cruciatus ac mortem turpissimam ab iniquitatis carnificibus sustineret1 resurgeret1 ac corpoream molem1 ossibus1 carnibus1 ligamentis1 humoribus ac pulpa concretam1 in coelum1 ubi nunquam antea visa erat1 subveheret4 ,,fridericus3 ,at ,justinus ,martyr1 ,athenagoras1 ,basilius1 ,origenes1 #bhf uterque ,gregorius1 ,cyrillus1 ,augustinus philosophiae studiis ac disciplinis clarissimi exstitere1 item ,bothius1 latinorum philosophorum decus1 qui etiam de trinitate libros scripserunt2 et consequentibus saeculis innumerabiles1 ,albertus ,magnus1 ,philoponus1 uterque ,picus ,mirandulanus1 ,scotus1 ,thomas ,aquinas1 qui ,peripateticos veteres disserendi subtilitate longe superarunt1 trinitatis symbolum amplexantur4 ,quod etiam divina mens passa fuerit1 nemo theologus unquam putavit1 praeter ,eutychem1 haereseos damnatum4 ,,octavius3 ,si ,deus passus et mortuus est1 naturam divinam passam et mortuam confiteri necesse est4 ,et ,tertullianus#a his utitur enunciatis3 ,nonne ,deus vere mortuus est8 #a4 ,contra ,praxeam4 ,,curtius#a3 ,non sequitur1 divinitatem pati1 quia divina mens abstractum quoddam est1 ,deus vero ,christus concretum4 ,nam cum ,sabellius praedicaret1 ,deum patrem induta specie humana filium dici coepisse1 et cum in apostolorum#b coetum delaberetur1 spiritum sanctum 7ne si aliter sentiret1 naturam divinam tripartito dividere putaretur71 haereseos damnatus est1 quod personarum nullum adhiberet distinctionem4 ,nestorius vero naturam divinam ab humana sejunxit omnino1 cum ita conciones haberet3 ,noli gloriari ,judaea1 non enim ,deum cruci affixisti1 ac suam sententiam in ,ephesina synodo acerrime defendit4 ,ejusque sectatores ,flavianum ,constantinopolitanum#c pontificem verberibus caesum ejecerunt4 ,tametsi loquendi ratio in ,chalcedonensi concilio mutata est1 ne deinceps diceretur3 ,natura divina passa est aut mortua1 sed ,deus natus1 passus1 mortuus est1 ut in concreto diceretur1 quod alteri#d tantum naturae conveniret in abstracto1 quam loquendi figuram idiomatum communicationem appellarunt1 ac vicissim ,jesum immortalem1 aeternum1 omnipotentem propter deitatis cum humanitate conjugationem4 ,mediatoris vero nomen aut regis aut sacerdotis ita definierunt1 ut nihil aliud quam officia significarent4 ,itaque de sententia utrique depulsi sunt1 et qui#e naturam divinam ab humana penitus sejunxerunt et qui#f utramque confuderunt4 ,unionem tamen utriusque naturae in ,christo fieri fatemur1 sed incomprehensibili mentibus humanis ratione4 #a4 ,alius3 ,,coronaeus3 #b4 ,alibi3 angelorum4 #c4 ,alius3 ,constantinopoleos4 #d4 ,in alio3 alibi4 #e4 ,alii3 quod4 #f4 ,alii iidem3 quod4 ,,toralba3 ,nihil a natura divina1 quae a mundi contagione libera est1 alienius quam concretio4 ,quodsi ex duabus illis naturis tertiam fieri demus#a1 ,deus sic#b concretus erit2 sin utramque ab utraque penitus avulsam1 i4e4 si divina mens humanae menti non sit mista1 ,christus nihil aliud quam homo futurus est4#c #a4 ,alibi3 facere debemus4 #b4 ,alibi3 tamen4 #c4 ,alius3 erat4 ,,fridericus3 ,ita quidem si ,deus ab homine ,christo plane disjunctus erit1 nec ulla copula cohaerebit1 sed aliud est unum uni misceri et confundi1 aliud copulari et conjungi4 #bhg ,,toralba3 ,concreta semper unum efficiunt1 copulata vero non magis in unum count1 quam oleum et aqua eodem vasculo infusa4 ,at mirari saepe subiit disputatio ,lutheranorum1 quos ,ubiquitarios vocant1 et ,helvetiorum1 qui ,sacramentarii appellantur1#a et ,catholicorum1 quos ,papistas appellant4 ,ubiquitarii proprietatem non egredi subjecto confitentur1 verbi gratia omnipotentiam1 ut pinguius loquamur1 omniscientiam1 omnipraesentiam congruere humanae naturae1 non per se1 non essentialiter1 non formaliter1 non subjective1 7his enim verbis utuntur7 i4e4 non esse de carnis essentia aut accidentibus3 easdem tamen proprietates divinas carni realiter convenire4 ,quaenam magis contraria1 quam haec sibi fingi possunt8 ,nam quicquid de re aliqua dicitur1 id ipsum est substantia aut accidens1 tertium nihil est4 ,sacramentarii hominem ,christum ubique esse per deitatem1 carnem autem ipsius neque per se1 neque per deitatem4 ,hoc libenter discam ab illis1 quaenam carnis humanae deitas fingi possit8 ,ubiquitarii hominem ,christum et humanitatem omnipotentem esse ajunt1 hominem autem non etiam humanitatem esse aeternam4 ,at rebus abstractis aeterna multo magis1 quam concretis convenient4 ,hoc etiam absurdius3 ,christi corpus1 inquit ,brentius1#b quod ,hierosolymae omnibus spectantibus de cruce dependebat1 etiam ,romae simul praesto erat cum deitate4 ,quid hoc8 ,nam si caro ,christi reapse ubique est omnipotens ac omniscia1 certe caro est ,deus aeternus1 nec tamen erit caro vera i4e4 humana1 quod utrique negant1 praeter ,eutychem et ,schwenckfeldium4 ,aliter ,catholici1 qui corpus ,christi ubique esse negant1 fatentur tamen pluribus in locis simul et eodem momento esse posse4 ,at non ubique et pluribus in locis eodem tempore et simul1 sunt 1 nec ,christus magis duobus quam omnibus locis simul esse potest4 ,quodsi ,christus ascendit in coelum1 non est ubique1 ac ne multis quidem in locis1 aut si erat ubique1 non ascendit nec descendit unquam4 ,neque etiam naturam humanam ubique extensam esse volunt4#c ,corpus enim illius ubique totum esse1 non habens partes extra partes1 sed partes omnes in omnibus1 i4e4 ut planius intelligatur1 pedes in cerebro1 manus in visceribus1 nihilominus tamen humanitatem ubique esse negant2 at humanitas abstractum quiddam est1 homo vere concretum4 ,cur igitur ab his et illis concluduntur8 ,quia metuunt1 ne duae illae naturae1 divina et humana1 a se invicem divellantur1 nisi corpus ,christi fuerit ubique4 ,oportuit igitur simul et semel in utero1 in cruce1 in coelo1 in praesepio visibile1 invisibile1 verum et phantasticum corpus esse2 quae quis aequo animo ferre aut patienter audire queat8 ,jam vero confitentur1 divinitatem ab atheo in hostia consecrata non sumi1 etiamsi corpus ,christi ab eo devoretur et calore ventriculi conficiatur1 igitur in eo ipso utramque naturam divelli confitentur4 #bhh ,nam ,ubiquitarii non solum animam ,christi1 sed etiam carnem deitati conjunctam esse affirmant1 quod ,sacramentarii negant4 ,ubiquitarii fingunt1 proprietates deitatis humanitati reapse communicari1 non autem proprietates humanitatis deitati2 cur tam varie8 cum unum et idem esse fateantur1 imo unam et eandem hypostasin1 quae aut utrumque1 aut neutrum admittat oportet4 #a4 ,alius3 usurpantur4 #b4 ,de personarum unione p4 #ab4 #c4 ,gabr4 ,biel l4 ,,iv4 c4 #ab4 qu4 #a4 ,,coronaeus3 ,omnes illae ambiguitates tolluntur1 si teneamus id1 quod ,m4 ,tullius ,cicero scripsit1 nihil esse in animis concretum1 nihil mistum4 ,quanto magis igitur concretio a natura divina rejicienda venit8 ,interdum tamen in ,christo dicitur concretio 1 propter naturae duplicis mirabilem et humanis mentibus incomprehensibilem unionem1 in una et eadem hypostasi1 quam ,hilarius quodammodo similem esse scribit unioni mentis humanae cum corpore1 a quo tamen ,academici1 ,stoici1 ,peripatetici avulsam nec corpori concretam admittunt4 ,,toralba3 ,si igitur mens humana simplex est ac penitus a corpore abstracta1 nefas est1 ullam in natura divina concretionem arbitrari1 si utraque natura est ab utraque avulsa et divisa1 i4e4 copulata divina mens cum humana mente1 ut nunquam in unum et idem coant1 ,christus nihil aliud erit1 quam homo1 qui ,deo adhaerebit1 ut optimi cujusque mens integerrima ac ,dei amantissima ,deo adhaeret1#a quo pertinet illud3 ,mihi adhaerere ,deo bonum est4#b #a4 ,alius3 adhaerebit4 #b4 ,ps4 ,,lxxii1 #bh4 ,,fridericus3 ,toralba philosophorum#a ponderibus res divinas exigi putat oportere1 nec arbitratur ,christum ,deum esse4 ,neque enim si sciret perspicuam rei veritatem1 subtilitate argutiarum oppugnaret1 ut ,paulus ,judaeos ac gentiles suos excusans3 ,si ,deum1 inquit1#b cognovissent1 nunquam dominum gloriae cruci affixissent4 #a4 ,alibi3 ratiocinationum4 #b4 #a ,corinth4 #b1 #h4 ,,salomo3 ,videre mihi videor ,caligulam ,augustum legatos ,judaeorum urbana quadam ratione excusantem1 cum diceret1 viros bonos ac valde simplices sibi videri1 non enim reputare1 ,caligulam ,deum esse4#a ,itaque quoque ,fridericus nostrorum simplicitatem#b excusat1 quod fabri filium non arbitramur ,deum esse4 #a4 ,philo de legatione ad ,caligulam4 #b4 ,alibi3 felicitatem4 ,,octavius3 ,non video1 cur ,ismalitis irasci debeamus1 quod ,christum mortuum esse inficiantur1 quod manibus hostium ereptum putant1 cum ,christiani fateantur1 deitatem pati nihil posse4 ,,curtius3 ,nullum fraudis arcanum majus a ,muhammede excogitari potuit1 ut ,christo deitatis opinionem et humanae salutis curam eriperet1 quam quod supplicio affectum esse negat1 ne quis in ejus morte salutis spem ullam collocaret aut de humano genere quicquam meritus esse videatur4 #bhi ,,toralba3 ,frustra mortis ,christi meritum#a praedicatur1 si nihil mereri potuit4 ,at ,christus mereri non potuit1 cum semper fuerit in summo felicitatis culmine collocatus et optimo fini1 hoc est aeternae deitati1 convinctissimus1 ut quidem illi jactant4 ,at ne angelos quidem aut beatas mentes mereri dicimus1 quia praemium illis datum minus esset merito1 cum tamen praemia ,deus semper tribuit meritis ipsis majora4 ,majus autem praemium adipisci nemo potest1 quam coeleste regnum1 quam ,dei fruitionem1 quae omnia illis obtigerunt4 ,ita ,christus optimo fini conjunctus mereri nihil potuit2 nam si mereri potuisset1 etiam errare1 peccare1 labi potuisset1 quia mereri nemo potest1 qui semper in eo statu est1 ut si velit peccare1 non possit#b2 ,christum autem1 si maxime vellet1 peccare tamen nullo modo potuisse ajunt4 ,postremo infinita praemia merito ,christi finito darentur1 quia meritum ,christi1 quantumcunque est1 finitum sit oportet1 cum ejus cadaver mortuum sit1 non etiam mens humana ,christi1 natura vero divina nihil penitus passa fuerit4 ,at peccata sunt infinita ut hominum infinitorum4 ,quod si hominis tantum supplicio peccata dilui potuerunt1 nihil necessum fuit1 ,christum mori4 #a4 ,alius3 merita4 #b4 ,scotus lib4 ,,iii4 dist4 #ah4 ,,fridericus3 ,deum quidem nulla necessitate ad hominum scelera expianda naturam humanam induisse dictum est1 sed quoniam ita decreverat1 ita fieri necesse fuit1 non ,dei quidem intuitu1 sed hominis ipsius1 nam ,christus ut homo mereri potuit4 ,atque eo pertinent ea1 quae saepe in sacris litteris occurrunt3 ,oportuit ,christum pati2 item3 ,oportebat haec fieri2 item3 ,expedit unum hominem mori4#a #a4 ,marc4 #h1 #ca4 ,matth4 #af1 #ba4 ,lucas #i1 #bb4 #ag1 #be4 ,,salomo3 ,si necessum fuit1 ,jesum supplicio affici1 quid est1 quam ob rem ,christiani majorum nostrorum crudelitatem accusant1 quae tamen#a humano generi peperit salutem8 #a4 ,alii3 quod totam vel3 cum tamen4 ,,fridericus3 ,quaedam mala male dicuntur1 quaedam bona bene1 quaedam mala bene4 ,sed hoc bonum a ,judaeis male dicitur1 profuerunt enim inviti tum maxime1 cum nocendi voluntatem impiam haberent4 ,,toralba3 ,istud quidem est1 opinor1 1 quoniam illud ipsum assumitur pro argumento quod erat in quaestione2 prius enim discutiendum fuit1 an illud a ,deo decretum esset8 ,,curtius3 ,si evangelicis et apostolorum scriptis ea1 quae summa esse debet1 fides tribuenda sit1 nihil frequentius reperiatur#a1 quam illud statutum fuisse1 ,deum scilicet hominis amictu fragili indutum iri1 ut genus humanum ab interitu sempiterno liberaret4 ,quae novarum tabularum ac evangelii auctoritas oraculis nititur certissimis ac divinissimis veterum tabularum ac prophetarum4 #a4 ,matth4 #h1 #ag4 ,lucas #b1 #bh4 ,joh4 #b1 #ah sqq4 ,marc4 #f1 #cd4 ,ebr4 #i1 #ae4 #a4 ,cor4 #ae1 #bb sqq4 ,,salomo3 ,ubinam vero#a tam multa oracula tam diu delituerunt8 #a4 ,alii3 verbi gratia1 vel3 igitur4 #bij ,,curtius3 ,permulta quidem huc atque illuc dispersa1 nullum tamen aeque perspicuum est1 ut ,danielis#a1 qui non modo ,messiam interficiendum divino afflatu praedixit1 sed etiam annos1 menses1 dies1 momenta sic notavit1 ut non tam calamo tragoediam scripsisse1 quam rem ipsam penicillo depinxisse1 et quae ,jesaias#b trecentis circiter annis ante adumbrarat1 coloribus perspicuis illustrasse videatur4 ,virum1 ait ,jesaias1 aspectu contemptibilem1 qui aegritudines ac imbecillitates nostras pertulit1 quem nos arbitramur a ,deo percussum et afflictum4 ,ipse graviter vulneratus est propter improbitates nostras1 et attritus propter flagitia nostra1 supplicia quae nos luere decuerat1 imposita illi fuere1 ac livoribus ejus curati sumus4 ,idem sicut ovis ad mactationem deducta non aperuit os suum1 sed ad supplicium raptus est4 ,generationem ejus quis enarrabit8 ,cognitione sui multos justificabit1 justus servus meus1 quorum flagitia ipse sustinebit4 ,et eadem ,zachariae verbis confirmantur ac ,hieremiae versibus#c3 ,spiritus1 inquit1 oris nostri ,christus dominus captus est in peccatis nostris4 #a4 ,danielis #h seq4 #b4 ,jesaias cap4 #ec4 #c4 ,zach4 #ab1 #aj4 ,jerem4 #bc1 #e sq4 #cb1 #ae sq4 ,,salomo3 ,hic certe locus1 quem potissimum ex omnibus urgent ,christiani et in quo plerique#a haeserunt1 nihil ad ,messiam1 nihil ad filium ,dei1 multo minus ad ,jesum pertinet1 neque idem filius ,dei1 sed servus ab ,esaia vocatur4 ,et quidem falsum et absurdum esset1 quod pontifices ,romani solenni carmine pridie paschatis#b usurpant3 ,o rem mirabilem6 ut servum redimeres1 filium tradidisti4 ,at ,jesaias appellat servum1 non filium4 ,quomodo agitur ista cohaerebunt8 ,videmus autem in sacra scriptura complures ,messias1 scilicet ,mosen1 ,josuam1 ,jephtem1 ,gedeonem1 ,samuelem1 ,davidem1 ,saulum1 qui omnes ,messiae vocantur1 nullum tamen ex his pro expiatione populi supplicio affectum4 ,nec tamen dubito1 quin ,deus ob unius integerrimi et innocentissimi civis virtutem interdum totam civitatem ac regionem absolvere velit1 eoque forsitan pertinet ,jesaiae dictum1 cui consimile est illud ,salomonis#c3 ,oppidum1 inquit1 angustum et in eo pauci cives1 quod a rege potentissimo cinctum est obsidione1 aggestis undequaque substructionibus ac turribus maximis ad ejus expugnationem4 ,in qua tamen civitate egentissimus quis ac sapientissimus exstitit1 qui oppidum ab excidio servavit1 nec civium quisquam suspicatus est1 i4e4 unius interdum civis integritas et eximia virtus ac probitas quanquam ignoti ac ignobilis1 totam civitatem ab ultione#d et ira ,dei potentissimi regis1 a bello1 a fame1 a popularibus morbis servavit4 ,quod autem attinet ad ,hieremiae #bia versum1 vulgaris interpretatio ab ebraica locutione plurimum differt4 ,sic enim ad verbum3 ,spiritus narium nostrorum unctus dominus captus est in retibus eorum1 quae nihil ad ,jesum4 #a4 ,alibi3 plurimum4 #b4 ,alii3 ,pascha4 #c4 ,eccles4 #i1 #ad sqq4 #d4 ,alibi3 ustione4 ,,fridericus3 ,quam belle detorta haec oracula videmus1 quanquam ,salomonis haec interpretatio tota ratione differt ab interpretatione ,rabbi ,davidis ,kimchi1 qui hunc locum non quidem ad ,messiam1 sed ad populum ,isralem referendum putat1 quasi populus ,israel pro flagitiis aliorum populorum expiaret2 sed huic interpretationi repugnant haec verba3 ,vulneratus est pro peccatis populi ,dei2#a quomodo enim populus ,dei pro populo ,dei trucidatus esset8 #a4 ,jesaias #ec1 #e4 ,,senamus3 ,julianus ,augustus ut ,christi supplicium expiatorium extenuaret1#a ,aesculapium ,jovis filium humanam naturam induisse scribit1 ut corporeis morbis perinde mederetur atque ,plato aegritudini animorum1 non tamen ut pro generis humani incolumitate caederetur4 ,et certe bonorum caedem ,deus ingenti calamitate ulcisci1 sceleratorum vero suppliciis totam regionem ab exitio servare consuevit4 ,itaque ,athenienses#b die ,aprilis septima duos homines totius regionis sceleratissimos per omnia civitatis loca circumducebant1 ac septies arborum infelicium ramis ac fustibus caesos1 iisdem lignis exurebant1 cineribus etiam in mare disjectis4 ,et quoniam id singulis annis pro solenni voto fiebat1 ad scelera civium expianda1 diem illum vocabant4 ,nec aliter ,galli veteres ad ,tiberium usque flagitiosos ac perditos homines ad ,aras ,laetas#c provinciae 7quod oppidum ejus nominis ad haec usque tempora floret7 lignis1 statuis et colossis ingenti magnitudine fictis#d inclusos exurebant1 ut aliorum scelera expiarentur4 #a4 ,alibi3 existimaret4 #b4 ,pausanias in ,atticis4 #c4 ,alii3 ,araselatas4 #d4 ,alibi3 pictis4 ,,toralba3 ,aequius erat1 sui quemque sceleris poenas a seipso reposcere1 ut ,herodotus#a veteres ,aegyptios fecisse scribit4 ,tantisper enim bos mactabatur1 multitudo populi scapulas nudata caedebatur1 qui mos ab ,aegyptiis et ,amorrhaeis ad ,thessuatas#b et ,hieronymitas dimanavit4 ,sic quoque ,camari#c sacerdotes ,bahalis1 fuligineis vestibus amicti1 tantisper dum sacrificaretur hostia1 seipsos gladiis ac pugionibus dilacerabant4 ,quem morem ,aegyptiorum non satis percipiebat ,xenophanes1 cum verberationes istas intuens3 ,si ,deos1 inquit1 esse creditis hos1 qui lugetis8 ,sin homines fuisse putatis1 cur illis sacra facitis8 ,id enim fiebat ad sceleris cujusque expiationem4 ,argute tamen hominum dementiam insanam castigabat1 quod homines demortuos pro ,diis colerent4 #a4 ,herod4 ,v1 #b4 #b4 ,alius3 ,jesuitas4 #c4 ,alibi3 camari4 ,,salomo3 ,id fere perpetuum est1 sceleratos pro suis1 ac saepe quoque pro bonorum peccatis expiare1 bonorum#a vero mactationem pro impiis fieri1 plane inauditum4 ,nos#b quidem sacrarum sortium diem mense ,februario1 #bib quem ,latini expiatorium et purgatorium interpretantur1 quotannis recolimus1 quasi sors a ,deo jacta fuisset1 utrum aequius videretur1 flagitiosissimum ac superbissimum ,ammanum1#c an ,mardochaeum virum#d optimum1 cum universa ,israelitarum gente interire et1 sortibus quasi ex urna ductis1 ,deo ipso urnas movente1 ,ammanum sorte ductum1 foedissimo supplicio affectum1 pro ,israelitis expiavisse4 ,sic enim ,salomo impium pro justis expiaturum scribit4 ,cum enim ,moabitidis meretricula populum ,dei ad cultum ,bahalis ,peoris libidinum illecebris pertraxisset1 populus ingenti clade affectus est1#e nec ante clades cohibita1 quam ,pinehas sacerdos1 hastam vibrans1 ,israelitam cum ,moabidite conjugatum nefario complexu transfixisset1 testante ,deo1 posteros ,pinehae sempiternum sacerdotium habituros1 quod impiorum caede iram suam placavisset4 ,non aliam ob causam lex jubet1#f parricidam ab altaribus sacris divelli ac palam jugulari1 ne tota civitas exscindatur1 quoniam saepe ob unius impietatem inultam in omnium improbitates animadvertitur4 ,cum enim ,achas#g praedam execratam rapuisset1 exercitus ,dei fugatus est ab hostibus1 ,deo ipso testante1 propter unius flagitium id contigisse4#h ,ex quo intelligitur1 ,deum supplicio sceleratorum placari1 bonorum vero caedem injuria petita ulcisci4 ,quae cum ita sint1 quis putet1 ,deum optimum maximum optimi atque integerrimi viri supplicio delectatum8 #a4 ,alius3 boum4 #b4 ,alius ita3 ,more quidem sacrarum litterarum testium diem etc4 #c4 ,alius3 ,hamananum4 #d4 ,alius3 civem4 #e4 ,numer4 #be1 #g sqq4 #f4 ,deuteron4 ,,xix1 #aa sqq4 #g4 ,alius3 ,achan4 #h4 ,josua ,,viii1 #bb sqq4 ,,fridericus3 ,quandoquidem ,salomo legibus divinis nos oppugnat1 legibus retundi debet4 ,lex autem divina vetat1#a hostias pecudum sibi offerri1 quae vel maculosae vel scabiosae vel languidae vel claudae vel oculis aliove membro captae sunt4 ,ex quo intelligitur1 si sceleratorum justa supplicia ,deo grata sunt1 non tamen sceleratorum victimis delectari4 #a4 ,numer4 #ae1 #c sqq4 ,levit4 #bb1 #bj sqq4 ,,salomo3 ,divina lex hoc sibi vult1 oblationes ,deo ingratas esse eorum qui claudicant in lege ,dei exequenda1 qui coecutiunt ad indigentium inopiam1 qui surdi sunt ad voces afflictorum4 ,,curtius3 ,cum igitur omnes homines flagitiosi sint1 improbi1 maculosi1 lepra superbiae impuri1 nec ullus unquam praeter ,christum immaculatus exstiterit1 in quem velut in agnum purum et omni ex parte candidum ad immolationem omnia omnium scelera superponantur1 haud mirum1 si hanc sibi gratissimam hostiam ,deus immolari voluerit4 ,,octavius3 ,si hominum aut pecudum caedibus flagitia aliena expiarentur1 cur ,deus toties et tam saepe#a execratur eos1 qui sua scelera sacrificiis ac sanguine ablui confidebant8 #a4 ,psalm4 #d4 #dj4 #ej4 #ea4 ,oseae #f4 #a4 ,sam4 #a4 #b4 #c4 ,jerem4 #g4 ,ebr4 #i4 #b4 ,joh4 #a4 ,,fredericus3 ,ut ,judaei monerentur1#a sacrificia cruoris#b umbram et imaginem fuisse illius aeterni sacrificii1 quod ,christus pontifex omnium maximus pro totius universitatis incolumitate oblaturus erat4 ,et certe ,philo #bic ,ebraeus cum inquireret1 cur relegatis reditus in patrias sedes interclusus sit1 quoad pontifex maximus mortuus esset1 hunc pontificem non hominem futurum1 sed ,dei verbum ab omnibus peccatis purum interpretatur1 cujus pater sit ,deus aeternus1 mater vero sapien tia4 ,quibus verbis acu rem tetigisse videtur1 ,jesum#c scilicet pontificem illum futurum1 qui sua morte genus humanum in avitas coelestium sedes revocaturus esset4 #a4 ,alius3 admonerentur4 #b4 ,alius3 crucis4 #c4 ,alibi3 ipsum4 ,,salomo3 ,qui fieri potest1 ut ,philo de morte ,jesu cogitaverit1 tanquam de pontifice animarum1 qui ante occiderat1 quam ,philo pubertatem attigisset8 ,aut cur ,jesum illum recens mortuum ne suo#a quidem nomine tot ac tam multis libris dignaretur8 ,at ne quis sanguine peccata dilui posse arbitraretur1 ,michaeus#b vates in haec verba prorumpens3 ,num1 inquit1 dabo primogenitum meum pro expiatione sceleris aut fructum ventris mei pro hostia peccati animae meae8 ,indicavi tibi1 o homo1 quid bonum sit et quid ,deus de te exquirat1 scilicet facere judicium1 diligere benignitatem et humilem te praebere ,deo tuo4 ,itaque ,abrahami obsequio ac voluntate eximia contentus1 filium1 quem jusserat mactari1 vetuit1#c quae tamen hostia integerrima atque innocentissima ,deo gratissima futura videretur1 si humano sanguine placari vellet4 #a4 ,alibi3 nescio4 #b4 ,michae #f1 #g sqq4 #c4 ,genes4 #bb1 #a-di4 ,,octavius3 ,quanto minus caede ,christi filii ,deus aeternus oblectaretur8 an non potius detestabile hoc sacrificium execraretur8 ,nam cum ,salomo abominatur eos1 qui1 bonis tenuium et egentium ereptis1 partem in victimas conferunt1 perinde facere scribit1 ut si pater filium immolaret2 ut planum faceret1 nihil execrabilius ,deo futurum1 quam si filium suum sibi carissimum quisquam immolaret4 ,id autem absurdius est1 ,deum hominibus iratum a se ipso ultionem exigere1 non aliter quam si quis vulneratus graviter vindictam non ab hoste1 sed a seipso deposceret1 ac veluti desperatus suspendio vitam finiret4 ,,coronaeus3 ,christi mors non solum ad expianda scelera improborum proficit1 sed etiam1 ut a flagitiis eo libentius abstineamus1 cum intelligamus1 immortali ,deo scelera impiorum tam displicuisse1 ut carissimum sibi filium mortem foedissimam ob aliena peccata luere velit4 ,at non tantum ,christi pretiosissimus cruor hominum generi sempiternam peperit salutem1 verum etiam crucis ipsius simulacrum improbos genios repente fugare ac pestes arias deturbare quis nesciat8 ,nam ,juliano1 daemones interroganti1 cur fugerent1 confiteri non dubitarunt1 se admirabili signo crucis fugatos esse1 ut quidem scriptores ecclesiastici#a prodiderunt4 ,ut non immerito ecclesia ,romana soleat usurpare carmen illud3 ,o crux ave1 spes unica1 auge piis justitiam reisque dona veniam6 #a4 ,nicephorus ,callistius4 ,cyrillus4 ,gregorius ,nazianzenus4 ,,curtius3 ,haec quidem a ,coronaeo pro ea qua imbutus est religione1 praeclare dicuntur1 non video tamen1 ut truncus ligneus veniam scelerum #bid indulgere cuiquam possit1 sed his1 opinor1 terriculamentis cacodaemones imperitos obligare et#a a ,dei cultu avertere consueverunt4 #a4 ,desunt haec sequentia ,curtii verba in aliis codicibus4 ,,salomo3 ,sed exanimis crucibus omissis1 ad crucifixum ipsum redeamus1 non modo in quo1 sed etiam a quo salus in omne genus humanum dimanare putatur4 ,aut enim morte illius mortuorum aut viventium aut eorum1 qui tunc nascituri erant1 flagitia sunt expiata1 cedo quorum sint8 ,,fridericus3 ,omnia omnium peccata ,christi morte purgata sunt et eorum qui venturum crediderant et qui venientem exceperunt et qui mortuum sincera mente coluerunt4 ,,octavius3 ,nullus1 opinor1 pontifex tantae fuit impietatis1 ut futura scelera ignosci putaret4 ,nam quid aliud esset1 quam scelerum omnium deterrimam proponere impunitatem4 ,itaque ,paulus praeterita quidem peccata ,christi morte obliterata scribit#a1 non tamen futura4 #a4 ,rom4 #c1 #be4 ,,salomo3 ,at ne praeterita quidem ,christi supplicio fuisse diluta1 constat lege divina1 quae inanis fuisset1 si usque ad ,christi tempora venia dilata esset et inania ,dei promissa1 quibus toties pollicetur#a1 se poenitentibus propitium fore4 ,cum autem solenni die jejunii ,deus jubet de peccatis confiteri ac poenitere1 subjicit haec verba3 ,eo die expiabuntur omnia peccata vestra1 ac mundi eritis ab omnibus flagitiis vestris4 ,nam si quae flagitia decipi voluisset1 7ut ,romani pontifices robustioris impietatis scelera ad indulgentiam sibi referri jubent1 indicta poena pontificibus minoribus1 si graviorem cognitionem sibi assumant7 si quae scelera#b in ,christi futuri adventum1 distulisset1 non erat in lege ferenda omissurus2 sed nihil excepit4 ,ac si quis putet1 prophetas antiquos ad majores nostros in legis interpretatione minus fuisse diligentes1 cognoscite1 si placet1 eorum doctrinam4 ,si enim statuunt1 peccata quidem adversus leges jubentes poenitentia primum#c expiari#d1 puta si quis egentem non juverit#e1 cum facile posset2 qui vero contra legem vetantem peccaverit1 puta qui nomen alterius injuria violaverit1 poenitentia quidem peccatum sustineri1 die tamen expiationis aboleri4 ,sed si sceleris poena fuerit capitalis1 ut adulterium1 poenitentia rursus et expiationis die peccatum suspendi#f1 castigationibus vero1 quae tum a judicibus1 tum a ,deo irrogantur1 si judices ultionem dissimulaverint1 penitus obliterari1 eoque pertinere dictum illud#g3 ,visitabo plagis et verberibus peccata eorum et flagellis scelus eorum4 ,quod si quis ,dei nomen sacratissimum contumelia laceraverit1 poenitentia primum1 deinde expiationis die1 post etiam castigationibus suspendi ac tandem die occasus aboleri4 ,poenas tamen flagitio debitas praeclaris actionibus omnino dilui1 aut certe #bie nimia fatentur1 praesertim religione erga ,deum1 pietate adversus parentes1 caritate in egenos2#h ex quibus perspicuum fit1 ad hominum impietates expiandas inutilem fuisse ,jesu mortem4 ,haec autem copiosissime a nostris explicantur1 qui tamen in eo sibi conveniunt1#i nullum esse tam immane flagitium1 quod diuturna poenitentia et praeclaris virtutum actionibus non eluatur4 #a4 ,deuteron4 #cb4 ,psalm #gg4 #gh4 #ih4 ,jer4 #e4 #ca4 #cf4 #ej4 ,amos #g4 ,psalm #abi4 ,exod4 #cj4 ,levit4 #cc4 ,psalm #bd4 #fd4 #ajb4 ,levit4 #af4 ,numeri #bc4 #bi4 #b4 ,alibi3 affirmant4 #c4 ,alii3 sola4 #d4 ,levit4 #af4 ,jerem4 #c4 #e4 ,alibi3 paverit4 #f4 ,alii3 sustineri4 #g4 ,psalm4 #hi1 #cc4 #h4 ,ezech4 #ah4 ,daniel #ab4 #i4 ,in libr4 ,talmud4 ,,coronaeus3 ,imo vero inania sunt opera1 inanes actiones et supplicationes nostrae sine pretiosissima illa ,christi morte4 ,et quoniam tanti beneficii1 tantae salutis memoriam latinis versibus non satis pro dignitate assequi potui1 graecis hymnis sanctius id me consequi posse speravi#a3 i4e4 ,christe1 ,dei filiorum flos tenelle1 aeterne sacerdos1 super mundos circumvolutos invectus1 dominator campis aetheriis1 ubi potestatis tuae robur est defixum1 indeque omnia despicis et praeclaris auribus audis4 ,tua super mundum ac coelum sidereum aurea supereminet ingens aeterna potestas1 qua elatus tuo te splendore excitans perennibus rivis foves animum infinitum4 ,qui producis informans materiam incorruptibilem1 quam generatio circumvagatur1 quoniam formis illam obligasti1 ex eademque mente fluxerunt origines sanctorum regum1 qui te circumstant1 potentissime6 ex te nati1 legationibus profecti ad te legatorum genitorem tuamque potentiam#b feruntur4 ,ad haec quoddam tertium regum genus creasti1 qui tuas laudes continuate celebrant4 ,tu morte vitam1 optime1 mortalibus dedisti4 #a4 ,graeca verba in omnibus1 quos contulimus1 codicibus adeo corrupta sunt1 ut ea plane haud enucleanda omittere mallem4 #b4 ,alibi3 tuaque potentia4 ,,octavius3 ,graecis dedit ore rotundo ,musa loqui1 nobis non licet esse tam disertis4 ,neque enim versibus ,latinis haec reddi posse puto1 non#a si ,veronensis ille vir#b reviviscat1#c qui ex uno versu heroico sexaginta se fecisse jactavit4 #a4 ,alibi3 etiam4 #b4 ,alius3 vester4 #c4 ,julius ,caesar ,scaliger4 ,,salomo3 ,egregia quidem ista laus1 si non ab homine ad hominem proficiscatur4 ,sed si verum est1 ,christi morte vitam dari et peccata dilui1 cur poenitentiam1 cur scelerum confessionem1 cur etiam satisfactionem christiani pontifices ab improbis exigunt8 ,aut quid magis divina lex ab homine exquirit8 ,quare auriculari ,romanorum confessione non potuit perniciosius cogitari1 sive quod homini ab homine flagitia remitti putant1 quae summa erga ,deum impietas est1 sive quod ea persuasione licentia flagitiis omnibus1 proposita veniae spe1 indulgetur1 sive quod robustissimae quaeque impietates semper silentur1 sive quod conscientia#a desperationem affert iis1 quos pudet foedissima quaeque peccata confiteri1 quae si sciantur1 capite luenda sunt1 sive quod ad sceleratissima expianda pontificem maximum adire necesse sit1 sive quod tyrannis faciles aditus ad proscriptiones et crudelitates aperiantur4 #a4 ,alii3 veniae4 ,,coronaeus3 ,ego vero sic statuo1 confessione auriculari nullum esse #bif adversus omnia flagitia efficacius amuletum4 ,quis enim graviter peccare ausit1 qui sciat1 nullam1 nisi de scelere admisso confiteatur1 veniam sperandam#a4 ,et quidem ,indos et ,peruanos ante ,hispanorum adventum rudes adhuc#b et solis cultores ista confessione apud sacerdotes uti consuevisse1 testis est historia ,indorum#c1 quin etiam capitale esse apud illos sacerdoti1 scelera divulgare4 #a4 ,addit hoc loco alius codex3 ,,salomo4 #b4 ,addit alius3 siderum4 #c4 ,alius hoc loco addit nomen interlocutoris3 ,,salomo4 ,,curtius3 ,cum daemonibus inservirent1 cui dubium esse potest1 quin etiam hunc morem ab iis didicerint et expresserint1 ut ab hominibus1 non a ,deo veniam peterent ac sperarent8 ,o mirabile improbitatum amuletum6 scilicet ipsi ,deo tot saecula antea ignotum1 ut homines a flagitiis corceantur8 ,at eo processit impietas1 ut etiam sine poenitentia1 solius sacerdotis verbo atrocissima quaeque scelera plerumque obliterari putent4 ,poenitentia vero quanta sit ad veniam adipiscendam1 docet#a ,manasse rex ,judaeorum eleganti ac efficaci oratione ad ,deum4 ,tu1 inquit1 poenitentiam infinita bonitate decrevisti1 ut eos ab interitu servares1 qui justissimis legibus ac judiciis fuissent perituri4 #a4 ,alius3 docuit4 ,,fridericus3 ,christi mors ea scelera non expiavit1 quae jam pridem poenitentia vel justa ultione prius vindicata fuerant1 nec eorum peccata1 qui#a nullam futuri ,messiae spem conceperant1 nec item eorum1 qui oblatam a ,christo salutis recuperandae medicinam repudiarunt1 sed qui beneficium ,christi gratuitum acceperunt#b1 ii non modo culpam1 sed levissimas effugiunt poenas omnium improbitatum4 #a4 ,alius quae4 #b4 ,alius3 receperunt4 ,,octavius3 ,profecto decretum illud valde perniciosum mihi videtur1 ut ex fiducia1 quam de ,christi supplicio flagitiosissimus quisque temere accipiat1 peccatorum veniam adipisci mereatur4 ,nam quid aliud est1 quam1 tanta flagitiorum impunitate omnibus proposita1 viam latissimam ad omnes impietates audacissimo cuique munire8#a #a4 ,alius3 aperire4 ,,fridericus3 ,christi mors potissimum necessaria fuit humano generi ad expurgandam#a teterrimam originis labem4 #a4 ,alius3 depurgandam4 ,,toralba3 ,si peccatum nullum est nisi voluntarium1 ut quidem omnes theologi#a confitentur1 peccatum originis nullum esse potest1 quia nulla est in nascente peccandi#b voluntas4 ,quod si ita est anxia de trinitate disputatio1 ac multo difficilior de incarnatione divinitatis1 item de ascensione ,dei hominis in coelum ac de caeteris id genus divinis ac naturae legibus valde contraria diluuntur4 #a4 ,augustinus1 l4 #a4 de libero arbitrio4 ,lombardus l4 ,,iii4 #b4 ,alibi3 peccati4 ,,curtius3 ,ut nullum sit originale peccatum1 fieri nullo modo potest1 quia nihil frequentius in ,veteris et ,novi ,testamenti tabulis reperitur4 ,,salomo3 ,non dubito1 in eo ,adamum peccavisse1 non quod poma #big vetita decerperet1 ut vulgus puerili errore opinatur1 sed quia mentem1 ab intelligibilium rerum contemplatione abductam1 cupiditatum ac sensuum illecebris inescari et obrui pateretur4 ,sic enim ,ebraeorum theologi acutissimi#a mulieris appellatione sensus corporeos1 mariti vero nomine intellectum significari ajunt1 ut serpentis verbo voluptatem1 quae quasi serpens corporis latebras subire ac meatus omnes sensuum et orificia tentare1 vim tamen praecipuam dentibus exserere et in ventre reptare solet4 ,sed utcunque peccavit ,adamus1 cur peccatum illud ad posteros innocentes redundaret8 aut si vitia transferantur ad posteros1 virtutes quoque transferri necesse est1 ac multo magis quam vitia1 cum in universa natura bona malis semper fuerint potentiora1 ut superius demonstratum est4 ,at omnes philosophi aeque ac theologi#b diuturna experientia duce compertum habuerunt1 nullas parentum virtutes ad posteros traduci4 ,non poterunt#c igitur transfundi peccata1 cum sit eadem contraria disciplina1 ex quo sequitur1 nullum esse originale peccatum4 #a4 ,philo legg4 alleg4 ,i4 ,,ii4 ,,iii4 de ,mos4 ,,ii4 de gigantibus4 ,rabbi ,ruben in libro ,aboth ,nathan c4 #af4 ,n4 #b4 ,aristotelis ,ethic4 ,plato in ,menon4 ,scotus sentent4 l4 ,,ii4 #c4 ,alius3 possunt4 ,,coronaeus3 ,ista quidem fuit ,pelagii haeresis1#a jam pridem theologorum summa consensione repudiata et conciliorum decretis explosa1 nostraque aetate ,tridentini concilii#b summa autoritate fracta ac rejecta4 ,sic enim decretum est3 ,eum qui peccatum ,adami ad posteros propagatum negat1 aut ei solum nocuisse aut corporeas tantum imbecillitates transfusas aut aliter quam ,christi morte aboleri potuisse#c putat1 anathema esto4 ,quae dicta ,pauli verbis ac sententiis nituntur4 ,quemadmodum enim ait ,paulus3#d ,mors imperium habuit ob unius peccatum1 ita unius morte gratia latissime propagatur ad salutem4 ,cur etiam quereretur ,david his verbis3#e ,ecce in sceleribus conceptus sum et in peccatis concepit me mater mea4 #a4 ,augustinus l4 ,,xi4 de nupt4 et l4 ,,ii4 contra ,pelag4 #b4 ,sess4 ,v4 c4 #b4 #c4 #e4 #c4 ,deest in alio codice4 #d4 ,rom4 #e1 #ag sq4 #e4 ,psalm4 #ea1 #g4 ,,octavius3 ,manichaeorum haeresis est1 inquit ,augustinus1#a peccatum originis defendere4 #a4 ,augustinus l4 ,,ii4 de nupt4 c4 #ai ad ,valerian4 ,,fridericus3 ,hic innuit ,augustinus haeresin ,manichaeorum1 qui ab aeternitate infinita duo bonorum et malorum principia posuerunt1 ,deum1 inquam1 bonorum et ,deum malorum aequa potestate1 in qua haeresi diutissime ,augustinus haesit1 illud enim#a est peccatum4 ,sed ne quis putet1 ,augustinum originis humanae labem negare1 pleni sunt ejus libri1 plenae epistolae originis peccato4 ,sic enim adversus ,pelagium3 ,omnes homines1 inquit1 originis peccato tenentur4 #a4 ,alius3 non4 ,,toralba3 ,si plus auctoritati conciliorum1 quae tamen ab ,helvetiis et ,germanis rejiciuntur1 quam rationi tribuamus1 nullus disputationi1 nullus #bih demonstrationi locus futurus est1 sed omnia temere assentiri oportet1 quia ,augustinus1 quia ,hieronymus1 quia ,scotus1 quia ,galatinus#a dixit4 ,sed obsecro rationibus et argumentis perspicuius disseratur4 ,nam qui ,pelagii#b sententiam omnium verissimam pejus#c tueretur1 vidi neminem4 ,subtilius igitur omnia hujus quaestionis argumenta1 si placet1 discutiantur1 cum ab ea innumerabilium quaestionum fructus explicentur4 ,quid enim est peccatum originis1 nisi quia mater in conceptu paterve#d plus aliquando#e libidini ac voluptati1 quam decuit1 indulsit8 ,ut ita sit1 cur filio fraudi futurunt sit8 #a4 ,ep4 ad ,p4 ,diaconum4 #b4 ,alius3 ,pelagio4 #c4 ,alius idem3 prius4 #d4 ,alius3 patri4 #e4 ,alius3 aliquanto4 ,,curtius3 ,nonne rationi consentaneum est1 quando ratione#a ,toralba#b contendit1 ut filius haeres parentum obligatione teneatur8 ,id enim#c ,plutarchus1 quantumvis paganus1 naturali aequitati consentaneum esse scripsit4 #a4 ,alibi3 ,nonne ratio consentanea est1 quando ratione etc4 #b4 ,deest in alio codice4 #c4 ,alius3 etiam4 ,,octavius3 ,debita quidem haereditaria lui#a oportere concedo1 sed quis unquam audivit1 scelerum ultionem aut exactionem poenarum ab haeredibus repeti8 #a4 ,alius3 solvi4 ,,salomo3 ,legibus divinis disertissime cavetur1 ne filius parentum ulla culpa teneatur1 idque saepius repetitum videmus#a4 #a4 ,deuter ,,xiv1 #d4 ,reg4 ,,ii1 #b et #d4 ,paralip4 ,,ii1 #be4 ,ezech4 ,,xviii4 ,,coronaeus3 ,non modo labem originis ,christi cruore delebilem1 sed etiam privati cujusque sceleris poenas a posteris repeti#a testatum habemus4 #a4 ,alius3 ,deum repetiisse4 ,,salomo3 ,sua quisque fraude plectitur1 non aliena4 ,nam cum ,isralitae conquererentur1 majores nostros uvas acerbas degustavisse#a1 ,deus clara voce populum contestatur#b1 suam cuique integritatem profuturam1 vitia cuique sua1 non aliis1 nocitura4 ,quod autem sui nominis hostes ulturum minatur tertia quartaque progenie1 hanc recipit interpretationem theologorum consensu#c1 ut si scelestum parentem sequatur filius nequam1 hunc nepos1 ni sit patre et avo melior1 tunc ,deus1 parentum1 avorum et proavorum memor1 ultionem ita persequetur#d1 ut nulla deinceps eorum posteritatis memoria sit futura et#e penitus a stirpe deleantur1 sui vero cultorum et amantium etiam#f millesimam progeniem amplexaturum jurejurando spopondit1 ut omnes intelligant1 quanto ,dei misericordia major sit acerbitate4 ,neque tamen posteros patitur parentum improbitatem luere1 sed sua quemque1 non aliena poena tueri4 #a4 ,addit alius3 ac filiorum dentes obstupuisae4 #b4 ,ex4 ,,xx4 ,deuter4 ,i1 #d4 #c4 ,rabbi ,salomo1 ,rabbi ,levi in ,exod4 #aj4 ,abraham ,aben ,ksra in cap4 #b4 de cal4 #d4 ,alii3 perseiquuntur4 #e4 ,alius2 sed4 #f4 ,alius3 in4 ,,fridericus3 ,cur igitur denunciatum est ,heli pontifici maximo1 de posteris suis neminem senem aut locupletem futurum1 propterea quod filiorum impietatem inultam reliquisset8 #bii ,,salomo3 ,non est hoc1 punire posteros1 qui nondum nati erant1 et qui1 ne nascerentur1 prohiberi potuissent#a1 sed minus beare4 ,consimile est illud ,davidis propter caedem ,abneris1 quem ,joabus nefarie trucidarat1 gravi exsecratione imprecantis1 ut esset in ejus posteris inopia1 ulcus1 lepra1 hoc est ,joabi posteros#b minus beari4 ,et quoniam nihil carius#c esse potest1 quam sui cuique liberi1 nihil quod ardentius amari possit1 propterea ,deus gravissimas minas addit1 scilicet injurias sibi allatas in tertiam usque generationem ulturum4 ,summa tamen ,dei beneficia#d recordari fas est1 quia praestat ad breve tempus nasci1 florere1 vivere1 quam nullo tempore nasci1 et loripedem esse1 quam nunquam exstitisse4 #a4 ,alii3 prohibere potuissent4 #b4 ,alius3 ,jacobi posteros4 #c4 ,alius sine dubio false3 clarius4 #d4 ,alibi3 summi 444 beneficii4 ,,fridericus3 ,sed agitur de peccati labe originaria1 ab ,adamo#a ad posteros transfusa1 quam pagani ipsi confitentur2 quo pertinet illud lyrici3 ,nam vitiis nemo sine nascitur1 optimus ille est1 ,qui minimis#a urgetur#b4 #a4 ,alibi3 ,abrahamo4 #b4 ,alius3 nimis4 #c4 ,horatius4 ,sat4 ,i1 #c1 #fi4 ,,toralba3 ,ista liceant potis4 ,certe qui naturam ullius sceleris incusant1 non in seipsos#a1 sed in naturae parentem#b scelus regerunt1 quo nihil fieri capitalius potest4 ,quis enim peccat in eo ipso1 quod declinare nequit8 ,an vero peccatum ullum fingi potest1 nisi summa peccantis voluntate susceptum8#c ,at utroque vacat infans1 nec bona expetere1 nec mala declinare potest1 nec effugere1 ac ne perspicere quidem1 quae sibi natura insita essent4 ,nullum igitur infanti peccatum imputari potest4 ,at ubi nulla est culpa1 nulla debet irrogari poena4 ,quae cum ita sint1 nihil est quam ob rem filius ab aeterno tempore genitus sit1 aut cur incredibilis ac stupenda illa incarnatio ,dei fingi debuerit1 frustra denique ,christus pro expurganda originis macula supplicium passus esse putatur#d4 #a4 ,alii3 seipsis4 #b4 ,alius idem3 natura parentum4 #c4 ,scotus l4 ,,ii4 dist4 ,sentent4 dist4 #cj4 ,augustinus de lib4 arbit4 l4 ,,iii4 #d4 ,alius3 putetur4 ,,fridericus3 ,ista quidem philosophis incredibilia1 nova1 ficta et inaudita sunt1 sed cum ,pelagius rationibus a philosophis petitis uteretur1 ut peccatum originis nullum esse demonstraret1 ,hieronymus philosophorum haereticorum patriarchas nominavit4 ,nam si philosophorum argutiis assentiamur1 fidem ac pietatem ejurare oportet1 quanquam argumentum illud levissimum est1 cum originis labes illa non sit ab infante1 sed ab ,adamo profecta1 qui sciens peccavit1 cum ab usu rationis sponte descivit4 ,radix autem quocumque colore semel imbuta#a1 stipitem1 ramos1 folia1 flores1 fructus eodem imbuit sapore1 odore1 colore1 veneno4 ,ita fit1 ut hominis natura funditus eversa nullam ullius boni aut virtutis scientiam habere videatur4 ,quis1 inquit sapientiae magister#b1 dicere audeat1 mundum est cor meum8 purus sum sceleris8 ,quanto verius est illud#c3 ,omnis homo mendax1 i4e4 #cjj peccator6 ,nam si dicam1 inquit ille1 nos peccato vacare1 ipsi nos seducimus4 ,salus autem uno verbo denunciatur3 ,crede et salvus eris6 #a4 ,alius3 infecta4 #b4 ,proverb4 #a1 #aj4 #c4 #a ,joh4 #a1 #h4 ,,octavius3 ,quorsum ista1 nisi ut improbi1 qui levissima fide coelum se rapturos confidunt1 foedissimo voluptatum omnium coeno volutati naturam accusent et in ,deum ipsum naturae#a parentem improbitatum omnium causas effectrices desperata virtute regerant8 ,nam ut omnes jam adulti recta via deflexerunt1 illa tamen de infantibus intelligi possunt1 sed de iis1 qui judicio suscepto ac sponte a naturae legibus aberrarunt4 ,et vero quis ,illyricum theologum ferat1 cum originis peccatum intimam animorum substantiam pervadere et ab ipso diabolo procreari ac transformari scribit1 idque sola fide obliterari8 ,capitalis ista quidem vox esse mihi videtur#b4 ,quid igitur ,paulus voluit1 cum diceret#c3 ,nos eramus natura filii irae2 nisi originis labes illa significatur8 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,alius addit3 ,,fridericus1 ita ut huic sequens interlocutio tribuatur4 #c4 ,ephes4 #e1 #e4 ,coloss4 #c1 #f4 ,,toralba3 ,omittamus hominum auctoritatem ac necessariis argumentis disseratur6 ,quis enim laudem et vituperationem mereatur ex iis1 quae a natura ipsa contraxit8 ,quis non potius commiseratione1 quam ulla poena dignus videatur8 ,nos quidem piget coecorum ac miseret surdorum1 qui sic nati sunt1 at istos non miseret infantulorum4 ,jam vero quis putet1 non modo ante partum primi parentis scelere nos obligari1 verum etiam scelus illud tantum ac tam grave esse in ipsis infantibus1 ut ,deum foeminae uterum subire1 carnis humanae conceptionem pati ac supplicia mortis teterrimae perferre necesse fuerit1 ut scilicet puellos#a innocentissimos tanta sceleris immanitate liberaret8 #a4 ,alibi3 pullos4 ,,coronaeus3 ,audite ,cyprianum#a theologum ac martyrum suae aetatis facile principem3 ,mori plane timeat1 inquit1 qui ex aqua et spiritu non renatus gehennae ignibus mancipatur4 ,quibus verbis ne infantes quidem ipsos excepit4 ,baptismo vere maculam illam originis penitus aboleri confidimus1 quia sanguinis ,christi baptismus aquae infusione significatur4 #a4 ,lib4 ,,iii4 de mortal4 ,,toralba3 ,si sanguine ,christi fuso labes originis omnino abstersa erat1 quid opus ,christi supplicio8 ,quanquam saepius admiratus sum baptizandi ritum4 ,quaerit sacrificulus ab infante#a vagiente1 utrum baptizari velit necne8 ,quorsum haec8 #a4 ,alius3 sacrificus ab infantulo4 ,,coronaeus3 ,propinquorum ac parentum fides aeque proficit#a ac si puellus#b ipse responderet3 ,assentior4 #a4 ,alius3 perficit4 #b4 ,alibi3 pullus4 ,,octavius3 ,absurdum mihi videtur1 quod parentum fides infantulo vagienti prosit ad eluendam originis labem1 quam ab ipsissimis parentibus contraxisse affirmant4 #cja ,,curtius3 ,ea vis est effusi sanguinis e pretiosissimis vulneribus ,christi ,dei et hominis1 cujus lavacro irrigati sunt parentes4 ,,salomo3#a ,at ,paulus#b ,christi necem ad eluenda tantum peccata praeterita profuisse scribit4 ,frustra igitur1 qui post ,christum nati sunt1 ullam in ejus supplicio fiduciam habent4 ,jam vero si parentes vestri lavacro sanctiore et cruore ,christi servatoris expurgati omnino fuere1 qui fieri potuit1 ut rursus labem illam pestiferam ad posteros traducant8 #a4 ,alius3 ,,octavius4 #b4 ,rom4 ,,iii4 ,,iv4 quod notandum4 ,,curtius3 ,non sic eluitur baptismo vel cruore ,christi1 ut non resideat insita peccati radix in ipsis cupiditatum latebris et involucris4 ,,toralba3 ,at longius ,christiani progrediuntur1 neque enim labem tantum originis1 sed etiam alia quaeque peccata ,christi morte dilui arbitrantur4 ,vel enim#a levissima quaeque delicta1 quae errore imprudentibus exciderunt1 vel a scientibus nullo errore contracta1 vel robustiorum improbitatum scelera ignoscuntur4 ,leviora quidem#b prius lege divina demonstratum est sola poenitentia deleri1 graviora autem1 puta adulteria1 stupra1 caedes1 veneficia1 parricidia1 sortilegia1 idolatria1 contumelia nomini ,dei illata1 poenas habent divinis et humanis legibus constitutas1 quae post ,christi mortem frustra decernerentur1#c si falsarius1 si fur1 si adulter1 si parricida exciperent apud praetores ac judices talium quaestionum1 se baptizatos esse1 ac fide constanti persuasum habere1 omnia flagitia1 tum praeterita tum futura1 ,christi pretiosissimo cruore dilui4 ,si igitur a vivis aut mortuis justa scelerum supplicia exiguntur1 inane est illud beneficium1 inanis ,christi mors ad scelerum impunitatem4 #a4 ,alius3 igitur4 #b4 ,alius addit3 ut4 #c4 ,alibi3 discernuntur1 vel3 decernentur4 ,,coronaeus3 ,baptismus quidem propter ,christi supplicium diluit omnem originis labem1 ac tametsi libido et cupiditas1 peccati fames relinquitur1 nemini tamen baptizato nocere potest1 si modo ratione duce obsistere velit1 ut sanctionibus ,tridentinae synodi cavetur4#a #a4 ,can4 #c4 sess4 #e4 ,,fridericus3 ,concilia quatuor1 scilicet ,nicaenum1 ,constantinopolitanum1 ,ephesinum1 ,chalcedonense1 quae et ,gregorius#a pontifex maximus perinde habet ut evangelia1 respuere nolim1 nec principum aut pontificum1 qui affuerunt aut praefuerunt1 potestatem elevare4#b ,caetera vero concilia1 quibus pontifices ambitiosa decreta fingere ac nova refingere#c consueverunt1 probare non possum4 ,at enim ,gregorius ,nazianzenus aperte scripsit1#d se nullius unquam synodi felices exitus vidisse1 i4e4 4 ,et certe ,nicolaus ,panormi pontifex1 ecclesiae ,romanae cultor maximus1 conciliorum autoritatem extenuans3 ,plus1 inquit1 vel simplici laico1 scripturam sacram profitenti1 quam toti concilio credendum4 ,tutius est igitur1 in eo genere ,augustini sententiam probare1 sic enim ille ad ,maximianum3 #cjb ,neque ego#e1 inquit1 ,ariminensi ,synodo1 quae ,arianam sectam probavit1 neque ,nicaena teneor1 sed auctoritate sacrorum scriptorum nitimur#f1 i4e4 prophetarum1 apostolorum1 martyrum1 quibus originis peccatum summa consensione probatur4 #a4 ,lib4 #a4 cp4 #bd4 #b4 ,alius3 enervare4 #c4 ,alius3 figere 444 refigere4 #d4 ,ep4 #db ad ,procop4 #e4 ,alius3 nego4 #f4 ,alii3 nitamur1 vel3 utamur4 ,,toralba3 ,ne1 obsecro1 conciliabulorum aut levium scriptorum atque imperitorum hominum auctoritate rationis aut intelligentiae nostrae lumen extingui aut obrui patiamur4 ,,curtius3 ,sed quibus1 ,toralba1 rationibus res divinas ac sanctissima patrum antiquissima decreta1 tot saeculis confirmata1 evertere te posse confidis8 ,,toralba3 ,si peccatum actuale ,adami non tantum peccanti nocuit1 quantamcunque#a poenam pertulerit#b1 sed etiam in omnes posteros transfusum est1 aut a corpore in corpora1 aut ab animis in animos1 aut ab utroque in utrumque transfundi oportuit4 ,at corpus ipsum nullius peccati#c coargui potest1 alioquin bruta quoque ipsa peccarent4 ,sin peccatum omne a voluntate et rationis lapsu proficiscitur#d1 summa theologorum christianorum consensione profecto peccatum originis#e in animis infantium esse non potest#f1 cum planum sit inter ,christianos1 ,ismalitas et ,ebraeos1 omnes omnium animas a ,deo mundissimas ac purissimas creari et creatas illabi momento in corpus humanum4 ,quodsi mens a ,deo pura proficiscatur1 unde labes ad infantis animam irrepere potest8 ,quae ratio fecit1 ut sententiarum magister ad stuporem usque miraretur1 undenam labes illa derivaretur8 ,non peccat1 inquit1 qui creat animam1 non peccant parentes1 qui progenerant corpus1 cum id universae naturae consentaneum sit#g4 ,per quas igitur rimas inter tot innocentiae praesidia peccatum penetrare potuit8#h ,at ne ,aristoteles quidem hominis mentem semine traduci putavit1 extrinsecus infundi1 ut satis aperte declarat his verbis3 4 ,ego interpretor 1 1 1 divinitus1 coelitus1 superne4 #a4 ,alibi3 quantumcunque4 #b4 ,alius3 damnumque ipse pertulit4 #c4 ,alius3 ,at corporis ipsius nullum peccatum etc4 #d4 ,alius3 proficiscatur4 #e4 ,alius3 originale4 #f4 ,petrus ,lombardus4 ,thomas ,aquinas4 ,scotus4 ,albertus4 ,durandus4 #g4 ,libro de generatione mentem extrinsecus ingredi scribit et hanc solam esse divinam4 #h4 ,haec antecedentia undecim verba desunt in alio codice4 ,,salomo3 ,david ,kimchi et ,rabbi ,saadias cum interpretantur illa verba#a3 formans spiritus in medio ejus1 tradunt animam a ,deo formari in ipsa corporis perfectione4 ,idque confirmat non modo ,rabbi ,moses ,aegyptius#b1 sed etiam cum ,christianis et ,ismaelitis theologis ,stoici conspirant1 repudiata opinione ,platonicorum1 qui a ,deo quidem animas prodire fatentur1 sed initio mundanae originis omnes simul ac semel conditas fuisse ac vicissim corpora subire putant4 #a4 ,zach4 cap4 ,,xii1 #a4 #b4 ,in epistola contra astrologos4 #cjc ,,toralba3 ,si tamen verum esset1 quod ,epicureis videtur1 animos hominum aeque ac bestiarum cum ipso semine traduci1 quodque necesse est confiteri1 si originis peccatum admittamus1 oporteret peccata in infinitam vim ac multitudinem excrescere et ad posteros omnes derivari4 ,hoc autem absurdum esse1 experientia atque usus1 rerum omnium magister optimus1 cogit confiteri4 ,videmus enim ,josiam#a nepotem4 ,manassis1 crudelissimi tyranni1 qui principes suae gentis omnes impietate superaverat1 pietate ac justitia paucissimos sibi pares1 superiorem habuisse neminem4 ,quodsi anima non traducitur semine1 sed divinitus delapsa diffunditur in corpus1 nulla peccati originis macula fingi potest4 #a4 #b 7#d7 ,regum #ba1 #bd sqq4 #bb1 #a sqq4 #a ,chronic4 #cc1 #be sqq4 ,,fredericus3 ,fatemur quidem1 animas non traduci semine1 sed carnis contagione conspurcari1 propter arctissimam corporis atque animae conjunctionem4 ,quaeris1 inquit ,augustinus#a1 culpam in pueris1 invenies ex carne traductam4 ,eadem est ,petri ,lombardi et eorum1 qui ab ejus schola profecti sunt1 sententia4 #a4 ,ad ,bonifacium epist4 #be4 ,,toralba3 ,hoc ipsum est rustice philosophari1 cum hoc ipsum sit contra naturam1 ut materia in formam1 h4e4 ut corpus agat in animam4 ,est enim materia patibilis1 forma vero actuosa4 ,et quidem ,augustinus#a ipse ex eo naturae decreto concludit1 nullam esse corporum in mentes actionem4 #a4 ,in cap4 #b ,geneseos4 ,,curtius3 ,quoniam ,augustini verbis utitur ,toralba1 ejusdem auctoritate facile refellitur4 ,sic enim ,augustinus#a3 ,firmissime teneas et nullatenus dubites1 eos1 qui sine baptismo de hoc saeculo transeunt1 aeternis suppliciis puniendos1 quae verba de ,cypriani#b scriptis descripsisse videtur4 #a4 ,cap4 #c4 enchirid4 #b4 ,de mortalitate4 ,,octavius3 ,idem tamen eodem libro negat1 infantes sine baptismate mortuos ullas perferre poenas1 quia nullam sensuum delectationem gustarunt#a4 ,ex quo sequitur1 nullum esse peccatum originis1 si nulla poena irrogatur1 nec ullam fuisse causam1 cur putemus ,christum tam acerba supplicia pro peccato ,adami ad posteritatem transfuso1 quod nullum est1 perpeti debuisse ac sapienter ,muhammedem hominibus persuasisse1 nunquam ,christum supplicio affectum fuisse1 ut inveteratam ac penitus insitam ,christianorum mentibus opinionem de salute humano generi parta ob ,christi supplicium refutaret1 ut deinceps ab hominis spe ad immortalem ,deum fiducia traduceret4 #a4 ,idem sentit ,petr4 ,lombard4 lib4 ,,ii4 dist4 #cd4 ,,fridericus#a3 ,nullam tamen poenam putas infantum animabus infligi1 quibus omnino divinae visionis spes est erepta8 #a4 ,duae hae sequentes interlocutiones et ,friderici et ,octavii desunt in alio codice4 ,,octavius3 ,cur igitur infantum ,herodis jussu caesorum festa coluntur ,christianis1 quasi divorum1 nisi ,dei#a visione fruerentur8 #a4 ,alius3 divina4 ,,fridericus3 ,quoniam ,christi sanguine abluti censentur1 ut martyres innumerabiles1 qui prius caesi sunt1 quam baptizari potuissent4 #cjd ,,octavius3 ,si martyres supplicium excusat1 quominus baptizari#a licuerit1 cur infantes morbus ac mors praematura non excusabunt1 cum saepe gravius crucientur qui morbo1 quam qui gladio cadunt8 #a4 ,desunt haec antecedentia octo verba in alio codice4 ,,curtius3 ,quia nec morborum nec gladiorum ictus1 sed causa martyrem#a efficit4 #a4 ,alius3 martyrium4 ,,octavius3 ,non video1 quid lotiones illae aquae lustralis momenti habeant in baptismo1 praeterquam quod sacerdotes sordes corporis1 nec tamen omnes1 levissime abluunt4 ,quanquam si baptismus salutem parit1 etiam nolae tinnientes ac naves1 quas baptizari saepissime et inditis nominibus1 aquae lustralis aspersione et unctione1 plerumque vidistis1 salutem adipiscerentur4 ,,fridericus3 ,ea baptismi vis est1 ut sordes humanae originis peccati penitus eluantur1 quibus sublatis restituatur hominibus illa1 quam ,adamus originis suae principio habuit1 justitia et integritas4 ,,octavius3 ,si ablutio illa lustralis aqua1 oleo1 sale ac sputo condita1 tantum naturae dedecus eluit1 quid amplius ,christi mors efficere potuit8 ,quamvis ,christiani pontifices non sibi constant1 qui peccatum illud ,adami mox execrantur1 quod in universam ejus posteritatem manarit1 mox tamen necessarium fuisse ajunt4 ,hoc enim carmine solenni pridie paschatis utuntur3 ,o necessarium ,adami peccatum1 quod ,christi morte deletum est6 ,cur scelus illud tam detestabile dicitur necessarium8 aut si necessarium1 cur detestabile est8#a #a4 ,deest in alio codice4 ,,coronaeus3 ,dicitur necessarium1 quia sapientia divina1 quae falli non potest1 multis ante saeculis praevisum erat4 ,,toralba3 ,istud quidem omnibus1 qui ullam sensus partem habent1 miserabile videri debet1 innumerabiles animas angelorum officiis ac divina bonitate creari et ab ipso puritatis fonte derivari1 creatas corporibus illabi1#a illapsas cordium#b labem carnis contagione momento contrahere1 sine ulla concretione animorum1 contractis sordibus1 quae alioquin indelebiles putantur1 aquae aspersione levissima expurgari ac justissimos fieri infantes1 qui sensu carent4 ,cum tamen videmus1#c lotis et illotis1 ,christianis aeque ac#d caeteris omnibus1 eadem esse vitiorum instrumenta1#e nec procliviores alios aliis honesta prosequenda aut turpia declinanda1 sed uti quisque paganus aut ,christianus doctrina ornatus#f sit1 et ad verum decus a puero educatus1 ita virtutibus excellere et praestare1 eoque magis1 si praestantia quaedam vis animorum quibusdam insita sit1 quales accepimus ,aristidem justum1 ,themistoclem1 ,socratem1 ,periclem1 ,phocionem1 ,rutilium ,torquatum1 ,papirium ,cursorem1 ,fabios1 ,scipiones1 ,catones1 quos viros6 ,inter philosophos plurimi #cje quoque magna virtute atque integritate viri1 quibuscum nulli ,christiani sunt conferendi6 ,nec immerito ,erasmus3 ,parum1 inquit1 abest1 quin dicam3 ,sancte ,socrates1 ora pro nobis6 ,et quidem ,julianus ,augustus ,socratem capitis damnatum scribit1 cum pro aeterno ,dei cultu propugnaret1 ut qui angelum vitae ducem ac magistrum haberet4 ,quis igitur adeo desipit1 ut naturalia bona in hominibus propter primi parentis lapsum corrupta1 supernaturalia vero penitus exhausta fuisse putet8 ,sic tamen magister ipse sententiarum#g ex opinione ,augustini scribit4 #a4 ,alius3 illi4 #b4 ,alius3 sordium4 #c4 ,alius3 videamus4 #d4 ,alibi3 atque1 omisso verbo aeque4 #e4 ,alius addit3 atque incrementa4 #f4 ,alii3 a doctrina subordinatus4 #g4 ,l4 #a4 dist4 #cb4 ,,coronaeus3 ,qui subtilius ista disserunt1 nullam justitiam infantibus ope lotionis sacrae restitui1 sed reatum modo tolli tradunt1 nec infantes justitiae debitores esse1 ut ,adamus1 qui acceptam originis primordio justitiam dicitur deseruisse1 non labe originis1 quam nullam habuit1 sed actuali peccato4 ,in caeteris labem originis elui1 reliquas vero peccati scintillas ac fomites#a restare4 ,sic enim ,augustinus#b3 ,sunt1 inquit1 in baptismo peccata deleta1 sed non plane exstirpata4 #a4 ,alius3 fortes4 #b4 ,lib4 ,,ii4 de libero arbit4 ,,toralba3 ,haec certe opinio singularis probabilior est1 quam eorum1 qui justitiam atque integritatem originis infantibus baptismate restitui arbitrantur1 qui tamen dicuntur innocentes1 quia nullam justitiae aut injustitiae partem combiberunt#a4 ,sed hoc habet haec sententia incommodi1 quod peccati fomitem in carne relinquit1 cum tamen sit in sens#b1 in appetitu sensitivo4 ,ac inter utrumque plurimum interest1 quia voluntas imperat corpori dominatu herili#c1 appetitus vero dominatu civili ac liberali4 ,qua quidem ratione nulla caro traduci potest1 fomite conspurcata4 ,et recte quidem ,anshelmus#d scribit1 non magis semine quam sanguine animam conspurcari ac sordidari4 ,at in puris naturae causis delectatio propria est sensitivi appetitus et in subjecto delectabili4 #a4 ,alius3 combibunt4 #b4 ,desunt duo haec verba in alio codice4 #c4 ,desunt tria haec sequentia verba in alio codice4 #d4 ,c4 #f et #g de conceptu virginis4 ,,curtius3 ,demus id quidem2 sed sine originis macula non esset immoderata vis illa voluptatis1 uti est4 ,,toralba3 ,igitur post baptismum semper esset moderata1 quod falsum est4 ,neque enim#a est in potestate appetitus sensitivi non delectari1 nec in eo est modus delectationis1 sed quantum potest1 appetitus delectatur in eo1 quod summopere delectabilis est4 ,quid igitur addere potest libido supra id1 quod in summo voluptatis gradu sensum oblectat8 #a4 ,alii3 vero4 ,,coronaeus3 ,si appetitus illi ratione#a non regerentur1 nihil homo differret a judicio ferarum4 #a4 ,alius addit3 duce4 ,,toralba3 ,quid8 imo feras videmus semper naturae legibus obsequi4 ,,salomo3 ,tota haec disputatio de originis labe1 quae nulla esse mihi videtur1 a primoribus christianae religionis initium duxit4 ,ut enim #cjf animos imperitorum ad se traherent1 supplicium sui magistri atque autoris salutare medicamen exstitisse peccatis expiandis persuaserunt1 et ne peccandi licentiam deinceps addere#a viderentur1 posuerunt1 ,adami peccatum1 quod in ipso resedit1 in infinitam posteritatem propagari eique poenas sempiternas deberi1 quibus omnes in solidum tenerentur4 ,haec#b errorum semina longe lateque per hominum mentes serpere coeperunt1 quia totum hominem ista contagionis labe corruptum fuisse judicabant1 ut nec recte quisquam agere ac ne cogitare quidem1 aut ullam justitiae partem posset adipisci4 ,quin etiam putarunt1 animantes bestias propter ,adami peccatum obsequii naturalis1 quod homini antea praestare consueverant1 jugum excussisse1 quo nihil ab historia sacra1 nihil a rei veritate potuit alienius cogitari4 ,nam post aquarum omnium diluviones#c ,deus ,noachum#d bono ac forti animo esse jussit1#e se omnibus bestiis hominis terrorem incussisse4 ,hinc illam hominis inter caeteros animantes praestantiam ac dignitatem et in feras quoque belluas dominatum quendam eximium psaltes lyricus#f supra modum extollit1 ne quis tam absurde imperium ex ,adami lapsu hominibus in bestias etiam ereptum arbitretur4 #a4 ,bucerus in cap4 #d4 ad ,rom4 et cap4 #b ,conf4 ,august4 #b4 ,alii3 ,hinc4 #c4 ,desunt haec quinque antecedentia verba in alio codice4 #d4 ,alius3 ,nomum4 #e4 ,genes4 #g1 #a sqq4 #f4 ,psalm #h1 #g sqq4 ,,curtius3 ,quorsum igitur divina illa ,adami historia1 lapsus1 comminatio1 castigatio1 tam diserte sacris litteris testata ac consignata8#a #a4 ,gen4 #c1 #a sqq4 ,,salomo3 ,non vides1 ,curti1 elegantem ac divinam esse allegoriam8#a ,quisque sibi est ,adamus et quaecunque ,adamo contigerunt1 eadem contingunt in omnibus1 qui sensuum illecebris ac voluptatis praeter modum lascivientis cupiditate ac suavitate delectantur1 et qui in illa sensuum suavitate bonorum extremum1 in doloribus vero et aerumnis adeundis malorum finem posuerunt4 ,et quemadmodum dicitur ,adam ad se rediisse et resipuisse i4e4 a sensuum oblectatione ad intelligibilium rerum contemplationem revertisse1 i4e4 ligno vitae frui1 quam ,salomo#b veram sapientiam interpretatur1 deinde ,sethum plane divinum hominem ad sui ipsius imaginem progenuisse3 sic nobis accidit1 cum aberrantes a recta via1 in sordibus ac coeno libidinum immersi1 tandem aliquando emergimus et in rectam salutis viam regredimur4 ,ac tametsi ,deus ,adamo praedixisset1 hunc moriturum cum fructu arboris prudentiae boni et mali indicem degustavisset1 non praeterea tamen aeterna morte damnavit1 sed uti ,deus misericors est1 ita quoque poenas semper irrogat peccatis ac legibus leviores4 ,quin etiam#c ,adamo salutarem medicinam indicavit1 cum diceret3 ,fortassis vitae lignum decerpet et vivet in aeternum4 #a4 ,philo ,ebraeus ,allegoriar4 leg4 ,leo ,ebraeus de amore4 #b4 ,proverb4 #c1 #ab sq4 #c4 ,alius3 enim4 ,,fridericus3 ,salomo suis se retibus involvit2 non#a vides1 ligno #cjg vitae salutare crucis lignum aperte significari1 in quo summam salutis spem collocare debemus8 #a4 ,alius3 num4 ,,salomo3 ,haec interpretatio non magis congruit verbo quam rotunda quadratis4 ,est enim vox ,ebraica 1 qua fructus1 non lignum significatur4 ,et quemadmodum ,adamo resipiscentia peperit salutem aeternam1 ita cuique licuit et semper licebit1 ope divina1 quae deesse nemini potest1 a pravis cupiditatibus ad rectam rationem1 a sensibus ad intelligibilia redire ac vitam illam salutarem ac sempiternam adipisei sine ulla bestiarum aut hominum caede ac mactatione4 ,,octavius3 ,me quidem istius opinionis indignitate et peccati ficta propagatione commotum1 divina mens nescio quomodo afflavit1 ut flebiles ,phaleucos flebili querimonia ,christianorum effunderem3 ,humani generis querelas ,coelestis pater audiit#a gravate ,excusantis originem malorum1 ,quod primi vapulet parentis ergo1 ,quodsi nunc redivivus a sepulcris ,surgat1 sic proba diluet#b nepotum3 ,tandem absistite criminatione ,inani violare dignitatem ,meam1 qui generis parens et auctor ,humani meliore stirpe cretus ,filios docui viam salutis1 ,virtutes docui scientiasque ,doctrinam quoque liberaliorem1 ,quam primus didici ,deo docente#c3 ,quod defleximus a via magistri ,pellecti illecebris cupiditatum1 ,istud fragilitatis est fatemur1 ,sunt haec lecta suaviora poma ,non ab arbore delectationis#d4 ,sed a sensibus eruditiores ,facti1 ad poma libidinum fovenda#e ,nec non ad ,veneres cupidinesque1 ,deserta meditatione mentis1 ,quae tamen moribunda languisset#f1 ,nisi tunc revocaret#g a magistro ,ad verum decus ideae supremae1 ,ut coelestia cogitatione #cjh ,quasi pabula veriora mentis ,ducerem4 ,hoc sapientiae latentis ,arcanum exhibet arborum figura4 ,hic me cultus amoris ac timoris ,divini cumulavit ac beavit4 ,hinc cadaverum usibus carentem ,in altissima templa collocavit4 ,o incredibilem stuporem eorum1 ,qui tot ,iliadas sibi malorum et ,contigisse suis calumniantur1 ,quod#h fructus vetiti sapore linguam ,oblectarimus#i et palata gustu4 ,nec patris facinus nocet nepoti1 ,nec parentibus acta liberorum1 ,quo#aj minus pariant sibi salutes ,divinisque opibus fruantur ipsi4 ,fraude quisque sua1 furore quisque ,suo plectimur1 ac bono beamur4 #a4 ,alius3 audit4 #b4 ,alius3 diluat4 #c4 ,alibi3 ducente4 #d4 ,alius3 delicatiore4 #e4 ,alibi3 fruenda4 #f4 ,alius3 tandem moritura languescit4 #g4 ,alius3 revocaretur4 #h4 ,alius3 ,qui4 #i4 ,alius3 ,oblectavimus4 #aj4 ,alius3 ,qui4 ,,salomo3 ,haec mea quoque sententia est4 ,nam qui fieri potuisset1 ut ,abel immortali ,deo tam gratus haberetur1 si labes aeternas atque indelebiles#a maculas foeditatis parentum ab utero contraxisset8 ,cur tanta laus pietatis1 integritatis1 justitiae ab ipso ,deo tribuitur ,noacho1 ,henocho1 ,jobo1 ,mosi1 ,samueli1 ,eliae1 si parentum peccatis ita contaminati essent1 ut non aliter expiari potuerint1 quam si ,deus hominem induisset1 ac turpissimo supplicio damnatus moreretur8 ,si scelus illud originis hominem a ,dei conspectu arcuisset1 quod nulla infantis miselli culpa contrahi potest1 cur ,mosi spiranti ac viventi ,deus ipse de facie1 ut dicitur1 ad faciem et quasi amicus amico colloqueretur8#b ,cur etiam ,abrahamum nostrae gentis principem tot ac tantis beneficiis cumulavisset1 ut propter eum populis omnibus divinae bonitatis fontes aperiret1 si conspurcatum tanta tamque funesta labe judicasset8#c ,num potius tot ac tanta bona illi divinitus obtigerunt1 quod mortales omnes singulari erga ,deum amore et fiducia superaret8 ,quod non in credulitate quadam inani et in praemiis humanis spem rerum suarum1 sed unius ,dei aeterni bonitate ac potentia collocaret4 ,cur denique ,deus tot ac tam multis prophetis1#d si ab ipsa origine scelerati essent1 se contuendum ac fruendum praebuisset8 ,quae visio et fruitio divini vultus carne contectis1 quam illi pollutissimam putant1 obtigit1 quanto minus exuvio carnis detracto frui licuit8 ,at ,christiani fingunt1 sanctissimos illos heroas apud inferos atque adeo in ipsis terrarum profundissimis ac densissima caligine squalentibus #cji locis tria quatuorve annorum millia delituisse1 nec #e prius potuisse1 ut de ,tantalo ,pindarus scribit1 quam ,jesus mortuus#f et ad inferos delapsus illos ex immanibus et teterrimis carceribus ereptos in coelum manu duxisset4 ,inferos enim ,tertullianus#g fossam definit1 in ipsis terrae visceribus ac profunditate abstrusam1 non autem mundum hunc sublunarem1 ut ,origenes existimavit1 quamquam in descensu inferorum omnes fere ab omnibus dissentiunt4 ,discrepantia tamen multo major est1 quam quod ,lazari1 fame ac inedia consumti ac mortui1 animam ab angelis in ,abrahami sinum et complexum subvectam tradunt evangelistae1 ,jesu nondum mortuo4#h ,abrahamum vero ad rogationes et suspiria mali divitis obsurduisse1 cum apud inferos cruciaretur atque his eum#i verbis increpuisse3 ,inter vos1 inquit1 et nos hiatus ingens intercedit1 ut neque hinc ad vos1 neque illinc ad nos aditus patere possit4 ,paucis tamen post mensibus ,lazari animam de sublimi coelestium loco in foetidum et semiputre cadaver relapsam1 ut pristinis mancipata carceribus iterum ,lazarus moreretur4 ,qui tot ac tanti errores ab ea peccati originis concepta opinione dimanarunt4 #a4 ,alibi3 incredibiles4 #b4 ,exod4 #cc1 #a sqq4 #c4 ,genes4 #ae et #bb4 #d4 ,exod4 #c1 #bd4 ,num4 #ab1 #ad4 ,jos4 #e4 ,jes4 #f4 ,ezech4 #a1 #aj4 #e4 ,i4e4 summam felicitatem gustasse4 #f4 ,alibi3 mortuos4 #g4 ,l4 #a4 de anima4 #h4 ,luc4 #af4 #bj sqq4 #i4 ,alius3 illum4 ,,fridericus3 ,si capita singula refutare velim1 longius evagari oporteret1#a quam vestra patientia ferre possit4 ,ac tametsi disputare prohibentur#b mathematici adversus eos1 qui scientiarum quamvis certissimarum principia labefactant ac convellunt1 ita nec adversus ,salomonem aut ,toralbam disputandum esset1 quippe qui in dubium revocant christianae religionis fundamentum et ab radice#c omnia convellunt1 scilicet peccati originalis in posteros propagationem4 ,si tamen erroris opinione fallimur1 quid est cur ,esdras#d tam ardentibus querelis exclamavit3 ,o ,adam1 quid fecisti1 quod non in tuum unius casum redundavit1 sed in nostrorum quoque1 qui ex te orti sumus6 ,nam unus hic locus a principe gentis ,judaeorum ,esdra omnibus omnium haereticorum ac ,pelagianorum argutiis satis abunde facere potest4 ,nemo tamen ,christianorum arbitratur1 originale dedecus illud tantum esse1 ut hominem ab intuitu divinae lucis segregare debeat4 ,caetera quae de carceribus patrum ante ,christi mortem feruntur1 neque decretis ullis comprehensa et in arcanis divinae scientiae posita1 curiosius scrutari nefas est4 ,illud modo teneamus1 morte ,christi labem illam originalem elui atque emendari4 #a4 ,alius3 oportet4 #b4 ,alius3 prohibent4 #c4 ,alius3 absurde4 #d4 ,lib4 ,,iv1 cap4 #g1 #dh4 ,,salomo3 ,neminem latere opinor1 duos posteriores libros1 qui ,esdrae tribuuntur1 inter sacras litteras non censeri ac ne inter ea quidem1 quae ,hieronymus#a vocat4 ,ac siquidem talibus libris ulla fides esset1 multo commodius sapientiae libro crederetur1 qui inter recensetur1 #caj ubi autor ,salomonem ,regem ita loquentem inducit#b3 ,eram1 inquit1 puer bono ingenio praeditus1 bonam sortitus indolem1 imo bonus ipse cum essem1 corpus incontaminatum adeptus sum4 ,hic ,salomo ex matre prius adultera conceptus erat1 nihilominus tamen puram eum animam1 purum corpus induisse testatur4 #a4 ,in prologo ,galeato4 #b4 ,sapi4 #h1 #i sqq4 ,,fridericus3 ,quanti sint ea scripta1 satis indicat auctor ,jesus ,sirach1 qui pro suo ,salomonis regis nomen subjecit4 ,at quanto verius pater ,salomonis#a3 ,ecce1 inquit1 in flagitiis conceptus sum1 et in peccatis concepit me mater mea4 ,quanto verius etiam ,jobus#b3 ,quasi1 inquit1 mundus erit1 de impuro semine conceptus4 #a4 ,psalm4 #ea1 #g4 #b4 ,jobi #ae1 #ad4 ,,salomo3 ,demus illud1 matrem in concipiendo peccavisse1 quod tamen christiani theologi#a negant1 quoad partum sit impura mater1 impurus foetus1 an propterea peccator tantisper infans8 ,ac ne sol quidem ipse nec angeli puri sunt apud ,deum1 non tamen propterea peccati originalis labem contraxerunt4 #a4 ,petrus ,lombardus ,,ii ,sentent4 et ,scotus ib4 ,,octavius3 ,summa disputationis est1 ,adamum a peccato resipuisse1 ut quidem omnes confitentur1 nec peccatum illius ad posteros fuisse propagatum1 cum ,caini parricidium modis omnibus gravius esset1 quod tamen in eo ipso resedit nec manavit ad nepotes4 ,neque vero ,adamus ob id mortuus est1 quod ab intelligibilium rerum contemplatione ad sensibilia delapsus fuerit1 qui etiamsi in illa1 in qua creatus fuerat1 innocentia atque integritate vitae perstitisset1 moriturus tamen erat4 ,nam qui ,henochum et ,heliam mortuos fuisse negant1 quanquam ab ,adamo genus duxerant1 falluntur4 ,quod enim divinissimis illis hominibus supplicium atrocius contingere potuisset1 quam cadavere sempiterno concludi8#a ,sed divina potestate viventes adhuc et spirantes abrepti fuere1 ne propter summam integritatis ac virtutis opinionem pro ,diis colerentur4 ,sic quoque ,mosen mortuum ,deus sepelivisse dicitur#b1 sic tamen ut mortalium nullus sciverit ubinam4 ,nec profecto ,adami posteritatem1 si esset immortalis1 mille terrarum orbes caperent4 ,quemadmodum igitur innocentia non fecisset immortale cadaver1 ita nec peccatum fecit ut mortale esset4 #a4 ,genes4 #e1 #ah sqq4 ,sirach #dd1 #af4 #di1 #af4 #a ,regum #ag-ai4 ,sir4 #dh1 #a4 #d4 #ah4 #b4 ,deuter4 #cd1 #f sqq4 ,,curtius3 ,haec pugnare videntur cum ,pauli sententia#a3 ,per unum hominem1 inquit1 peccatum in mundum intravit1 unde mors secuta1 et per alterum justificatio ad vitam4 ,item#b3 ,ab ,adamo usque ad ,mosen mors regnavit in illis quoque1 qui non peccaverunt1 propter ,adami transgressionem4 #a4 ,rom4 ,v1 #ag sqq4 #b4 ,rom4 #e1 #ad4 ,,salomo3 ,quod ad legem usque a ,mose promulgatam ,paulus protulit imperium mortis1 satis significat1 in lege illa certissimam hominum salutem #caa extitisse4 ,idem ,paulus appellat#a legem ,mosis sanctam et sancta jussa1 et legis adjutores legis actionibus justificari scribit4 #a4 ,rom4 #g1 #ab4 #a ,tim4 #a1 #i4 ,,curtius3 ,perspicua sunt ,pauli decreta1 nec quenquam sua sententia dubitare patiuntur1 scilicet ob unius hominis peccatum mortem in orbem irrepsisse1 quae omnes oppressit usque ad ,mosen2 quod non de morte cadaveris dictum est1 sed de morte animorum1 qui sempiternis poenis illigantur2 deinde oblata salus est ex lege1 quae jussa legis exequentes salutem adepturos aperte declarat4 ,sed quoniam nemo fuerat aut futurus sperabatur1 qui satis legi facere posset1 propterea efficacibus argumentis ,paulus conficit1 legis actionibus justificari potuisse neminem4 ,hinc illa manant3 ,lex iram operatur4 ,nemo justus erit de operibus legis4 ,evacuati estis a ,christo1 qui ex legibus justificamini4 ,lex neminem ad perfectionem adducit4 ,lex a ,mose data est1 gratia vero per ,jesum ,christum1#a quem locum sic interpretatur theologus quidam1#b ut nec veritas1 nec ulla gratia in lege ,mosis fuisse videatur4 #a4 ,rom4 #d1 #ae4 ,gal4 #b1 #af sqq4 #e1 #d sq4 ,ebr4 #i1 #ad4 #bh4 #a ,joh4 #e1 #cg4 #b4 ,calvinus in #a ,joh4 #e1 #cg4 ,,salomo3 ,quis unquam fuit tantae impietatis atque amentiae1 ut divinae legis majestatem ita proculcaret8 ,at quoties ,david exclamat3 ,omnia mandata tua veritas6#a ,quin etiam ,paulus ipse scribit1 eos1 qui legem ipsam exequuntur1 legis actionibus justificari4#b ,idem ,christum frustra mortuum declarat1 si ex lege justificamur4#c ,quod autem gratia1 vita1 salus legem amplectantibus proposita sit1 millies repetitum legimus3 ,hoc fac et vives1 haec est tua vita1 haec tua salus est4 ,an illa ,dei promissa pro mendaciis habemus8 ,quid8 ,sapientissimus ,salomo#d legem divinam appellat lignum vitarum1 scilicet praesentis ac futurae vitae1 4 ,et certe cum divina quaedam ac coelitus infusa vis olim me ad divinae legis laudes inflammaret1 haec adolescens carmina profudi3 ,purpureo mammas qui sugitis ore tumentes1 ,unde sibi pater altitonans sua cantica promit1 ,tum vos qui linguas didicistis habere solutas1 ,o pueri1 molles animis teneraeque puellae1#e ,dicite#f divinos sacrosanctae legis honores6 ,et vos1 puberibus qui primum existis ab annis1 ,o adolescentes1 semper decet ore diserto ,dicere divinos sacrosanctae legis honores4 ,vos etiam strenui juvenes1 et robore corpus ,et fortes animos plenis jam viribus aucti1 ,dicite divinos sacrosanctae legis honores6 #cab ,et quibus acta prior cum laude maturuit aetas1 ,illustresque humilesque viri1 matresque pudicae1 ,dicite divinos sacrosanctae legis honores6 ,quosque graves annis aetas jam fracta caducis1 ,urget ac occasum1 precibus devota sacratis1 ,dicite divinos sacrosanctae legis honores6 ,vos itidem1 quibus est sapientia summa tributa1 ,munere coelesti1 ut vultus spectare latentes ,sanctae scripturae liceat formamque venustam1 ,dicite divinos sacrosanctae legis honores6 ,angelici properate chori1 quibus addidit alas ,pagina sancta leves1 distinctas ordine triplo1 ,ut doceat motus celeres ad jussa paratos1 ,dicite divinos sacrosanctae legis honores6 ,et vos flammiferi splendentia sidera coeli1 ,quae regis magni nutu componitis orbem1 ,dicite divinos sacrosanctae legis honores6 #a4 ,psalm #aai1 #hf 7#aea74 #b4 ,rom4 #g1 #h sq4 #c4 ,gal4 #b1 #d sq4 #d4 ,proverb4 #c1 #ah cf4 ,jes4 #cj1 #d4 ,deuter4 #bh1 #cj4 ,num4 #ad4 ,levit4 #bg4 #e4 ,duae hae antecedentes strophae desunt in alio codice4 #f4 ,alius idem3 ,dicere4 ,,coronaeus3 ,haec divina carmina legem divinam decent#a et eos1 qui legem exsequuntur4#b ,sed quis umquam hoc praeter unum ,christum praestitit8 ,ob id enim ,paulus legem appellat paedagogum ad ,christum1 qua veluti manuducimur ad ipsum2 ut non immerito ,justinus ,martyr#c quaerat1 quid sit lex8 ,praenunciatum#d evangelium6 ,quid est evangelium8 ,lex impleta6 #a4 ,alibi3 docent4 #b4 ,alius3 legi obsequuntur4 #c4 ,quaest4 c4 #a1 ad ,orthodox4 #d4 ,alius3 pronunciatum4 ,,salomo3 ,cur ergo ad legem amplectandam legislator omnes ordines excitans1 ingentibus praemiis propositis1 ad extremum populi concione coacta1 jam moriturus hanc orationem haberet3 ,ecce#a tibi proposui vitam et bonum1 mortem et malum4#b ,idem paulo post3 ,contestor hodie coelum et terram1 me tibi vitam et mortem1 beatitatem et exitium proposuisse4 ,elige igitur vitam1 ut vivas tu et liberi tui1 scilicet ,deum ames obediasque voci ejus adhaereasque illi1 quoniam ipse est vita tua4#c ,cum autem leges de rebus omnibus clara voce tulisset et quaecunque ad ,dei cultum1 ad mores conformandos1 ad cupiditates corcendas1 ad tuendam hominum inter homines societatem1 denique omnia maxima1 media1 minima1 quae ad sacrificia1 vota1 ritus1 expiationes pertinent1 disertissime tradidisset1 an omissurus fuerat praecipuum illud1 quod a vobis jactatur1 humanae salutis caput1 scilicet unius hominis ac ,dei supplicio humani generis peccata atque illam quam utero contraxerant originis labem1 post annorum millia expiatum iri8 ,quis #cac putet1 eum qui de tota sanctuarii structura1 de cortinis1 de vestibus1 de fibulis1 de claviculis deque ciborum omnium delectu tam diligenter et studiose cavisset1 rem tanti momenti ad salutem adipiscendam fuisse omissurum8 ,cum igitur in lege divina salus divina posita sit1 frustra ,christus aut quisquis alius sua morte salutem pollicetur#d1 ut homines a virtute#e1 a pietate1 ab integritate1 a legis observantia1 a vero aeterni ,dei cultu seducat ad inertiam1 ad vitia1 ad hominum mortuorum#f impiam adorationem1 quasi non in hominis cujusquam potestate positum exsequi divina jussa et liberum exsequendae legis arbitrium1 ,adami scelere posteritati ereptum fuisset4 #a4 ,alius addit3 inquit4 #b4 ,deuteron4 #cj1 #ae4 #c4 ,deuter1 #dj1 #ai4 #d4 ,alius3 polliceatur4 #e4 ,alius3 virtutibus4 #f4 ,deest in alio codice4 ,,curtius3 ,quis dubitet1 quin ,adamus suo scelere liberum arbitrium1 sibi divinitus tributum1 amiserit ac posteris quoque eripuerit8 ,,coronaeus3 ,ita quidem ,augustana confessione decretum1 in eamque sententiam quamplurimos nova religione imbutos homines convolare1 contra quam ecclesiae ,romanae sententiis omnibus decretum videmus4 ,et vero quid a judicio ferarum differt homo1 si voluntas ei praeripiatur8 ,,fridericus3 ,male quidem agendi voluntas ,adamo non est erepta1 sed bene agendi4 ,nonne inquit ,paulus3 ,quod volo bonum1 hoc non ago1 sed quod nolo malum1 hoc facio8#a #a4 ,rom4 #g1 #ai sqq4 ,,toralba3 ,expendite1 cedo#a1 quid ,paulus velit4 ,si enim illi assentiamur1 nec bene nec male agendi locus ullus homini relinquitur1 nec etiam ulla praemia bonis aut ulla peccatis supplicia constituere oportebit4 ,quis enim arguat necessario peccantem8#b ,quis vel minima mulcta dignum putet1 cum scelus nisi voluntarium1 imo nisi spontaneum nullum esse possit8 ,sin flagitiosos jure plecti confitemur1 quia liberam agendi voluntatem haberent1 qua quidem lascivientibus cupiditatibus frena injicere ac sideribus ipsis1 ut ait ille#c1 superiores esse queant1 quae tandem ista sententia est1 hominem usu rationis1 i4e4 libera voluntate1 penitus exuere1 quanquam voluntas dici nullo modo potest1 si cogatur1 ac propterea legibus soluti sunt1 quosvis aut justus metus aut furor impulit ad actionem4 #a4 ,alius3 quaeso4 #b4 ,augustinus l4 ,,iii de libero arbitr4 #c4 ,ptolem ni4 centiloquo4 ,,coronaeus3 ,ego quidem sic statuo1 eos1 qui liberum bene agendi arbitrium hominibus adimunt1 sceleribus suis latebras quaerere1 ac flagitiis omnibus portas aperire fatalemque ,stoicorum necessitatem1 omnium theologorum ac sapientum sententiis profligatam vel jugulatam1 revocare4 ,inde illa paradoxa1 quamplurimos sempiternis ignibus addictos1 qui si maxime cupiant1 nihil boni tamen moliri possint1 quosdam vero sic ad salutem destinatos1 ut si maxime velint1 improbi tamen fieri nequeant4 ,,toralba3 ,hic quidem ignavorum ac inertium hominum1 non tam rationibus1 quam risu debet explodi1 ut quidem ,academicus ,stoicum #cad illum1 an uxorem duceret liberorum causa1 dubitantem elusit hac ratione3 ,ad quid uxorem domum ducas8 ,nam si liberos suscepturus es1 etiam sine uxore suscipies4 ,,salomo3 ,ut uno errore posito innumerabiles consequuntur1 ita ex originis peccato1 quod nullum est1 ,christiani#a liberam bene agendi voluntatem eripi1 tum ex eo mortales suppliciis sempiternis obligari arbitrantur4 ,at frustra leges jubent et inania forent divina promissa praemia1 si leges divinas exsequi non sit humanae potestatis ac ne voluntatis quidem4 #a4 ,addunt alii3 homini vel3 hominibus4 ,,curtius3 ,ita quidem praeclare1 sed non video1 qua ratione liberum arbitrium hominibus tribuatur post ,adami lapsum1 cum ne ante lapsum quidem liberum haberet4 ,nam si praescientia divina falli non potest1 necesse fuit ,adamum peccare4 ,deus autem non modo dicta factaque1 sed etiam omnes omnium cogitationes longissime prospicit1 nec unquam falli potest4 ,consequens est igitur1 nos bene vel male agere non voluntate1 sed necessitate1 nec ullam liberi arbitrii potestatem cuique unquam fuisse4 ,,senamus3 ,tametsi ,deus velut de specula sublimi prospicit1 viatorem in latronum manus venturum1 cum a recta via deflexit1 non tamen propterea id futurum esse oportet1 sed potius quia id futurum esse ,deus prospexit4 ,ex quo intelligitur1 nou necessario evenire1 quae ,deus praevidit4 ,,curtius3 ,si ,dei providentia sequeretur res humanas1 ut tu quidem1 ,sename1 putas1 aeterni ,dei praescientia ab hominum opinione mutabili ac fallaci dependeret1 quod absurdum est4 ,nam ut scientia rei praesentis se habet ad praesentia1 sic ,dei providentia sese habet ad futura4 ,jam vero id quod scio1 nunc necesse est ipsum esse4 ,igitur praescientia futuri aeque necessaria est in ,deo1 qui nunquam opinatur1 quo posito liberum arbitrium perimi necesse est4 ,alioquin si providentia ,dei non sit necessaria1 fallax est ejus opinio1 quod vel cogitare nefas4 ,frustra igitur turpia declinamus1 aut prosequimur honesta4 ,,toralba3 ,non video1 qui ,aristoteles ,stoicorum argumentis satisfaciat2 nam ut futura contingentia potuerint aliter atque aliter evenire1 divina tamen praescientia excidere non potest#a1 quia rem prospicit non ut futuram1 sed ut praesentem1 cum omnia ,deo sint praesentia1 nilul ei praeteritum1 nihil futurum esse potest1 omnia tamen homiuibus sunt libera4 ,nec#b a tua voluntate providentia pendere videatur1 ut mutabilis sit1 sed tuas quoque mutationes prospicit futuras1 nec propterea liberum arbitrium cuique est aderatum4 ,qua quidem ratione omnibus fatalibus ,stoicorum argumentis satisfactum opinor4 #a4 ,alibi3 possunt4 #b4 ,alius3 ne4 ,,salomo3 ,ego nec ,stoicorum argutias1 nec ,peripateticorum rationes expendo1 sed divinae legis oracula4 ,moses enim1 coacta populi concione1 contestatus est coelum ac terram1 se populo vitam et mortem proposuisse4 #cae ,elige1 inquit1 vitam1 ut vivas4 ,haec scripta1#a prolata sunt duobus millibus annorum post ,adamum ac totidem millibus ante ,christum4 ,ad quid populus vitam eligeret1 si ad sempiternum supplicium destinatus esset1 aut si nullam eligendae salutis potestatem haberet8 ,aut quam ob rem divinis legibus omni studio intentum vellet hominem1 quem re ipsa suppliciis aeternis destinavisset8 ,inutilis labor1 ridicula praecepta#b ,dei1 promissa ejus inania1 spes inanis1 inane studium1 inanes virtutum actiones1 omnis denique pietas hominis1 quem isti reprobatum arbitrantur4 ,item falsum esset illud1 quod ,deus creavit hominem1 eumque arbitrio suae voluntatis permisit1 legibus ei patefactis3 ,si volueris1 inquit1#c mandata servabis et ipsa servabunt te4 ,ignem et aquam tibi proposuit1 ad utrumvis manum porrige1 vita et mors1 simul bonum et malum1 homini sunt proposita1 utrumvis ei placuerit1 consequitur4 ,haec ille4 ,item ,ezechiel3#d ,da eis edicta mea1 quae qui facit1 vivet in illis4 ,et quidem ,deus ,mosi pro populo poenam deprecanti ac petenti1 ut se potius de libro vitae pateretur reduci1 reposuit illud3#e ,qui peccavit in me1 hunc ego de libro vitae delebo4 ,sic autem in universum psaltes lyricus3 ,omnes1 inquit1 in libro tuo scribuntur4#f ,item3 ,deleantur1 inquit1 de libro viventium4#g ,denique ut uno verbo argutiae futiles refellantur1 ,dei voce exclamantis3 perditio tua ex te ,israel1 salus vero tua ex me est4#h #a4 ,addunt alii3 dicta4 #b4 ,alius3 edicta4 #c4 ,ecclesiastici 7,sirach7 #ae1 #ae sq4 #d4 ,ezech4 #bj1 #aa4 #e4 ,exod4 #bj1 #ac4 #f4 ,psalm4 #aci1 #af4 #g4 ,psalm4 #fi1 #bi4 #h4 ,oseae #ac1 #i4 ,,octavius3 ,ex his sequitur1 ,deum omnes homines salvos fieri velle et ad sui cognitionem perduci4#a #a4 ,tim4 #b1 #d4 ,,curtius3 ,hunc locum ,octavius ex evangelicis scriptis1 si fatetur1 mutuo accepit1 si negat1 furtum est4 ,,fridericus3 ,imo sacrilegium6 ,,salomo3 ,oportet rem sacram e sacro loco invitis custodibus surripi1 quanquam quicquid utile est in apostolorum ac discipulorum scriptis1 quantumcunque est1 ex majorum nostrorum litteris ac libris excerptum4 ,id autem1 quod ,paulus scripsit3 vult omnes salvos fieri#a1 plerosque impulit in errorem1 quasi voluntate#b imperiosa ,deus#c hoc jussisset1 cujus imperio et voluntati1 quia nihil obsistere potest1 consequens esset1 exitio periturum neminem4 ,quod cum christiani theologi absurdum putarent1 ne quid inepte a ,paulo scriptum videretur1 sic interpretantur#d illa verba1 ut ,deus velit omnes salvos fieri1 qui salvi fiunt1 eadem ratione qua dicitur1 illustrare hominem venientem in hunc mundum1 i4e4 quemcunque illustrat4 ,sed praestaret1 illa verba ,pauli et ,johannis una litura#e inducere1 quam sic interpretari4 #a4 #a ,tim4 #b1 #d4 #b4 ,alibi3 voce4 #c4 ,alibi3 ,dei4 #d4 ,petr4 ,lomb4 ,sent4 ,,ii4 dist4 #df4 #e4 ,alius3 litera4 #caf ,,senamus3 ,ut ,deus ad aeterna supplicia designarit quenquam1 priusquam nasceretur1 mihi persuaderi non potest1 cum apud ,ezechielem#a aperte scripserit1 se impiorum exitio nunquam delectari1 quanto minus innocentissimos infantes ad caedem1 ad gehennam1 ad aeterna tormenta destinaret4 #a4 ,ezech4 #cc1 #aa4 cf4 #ah1 #bc4 ,,salomo3 ,utrumque igitur absurdissimum1 alios quidem ad aeternam vitam sic comparari#a1 ut si maxime velint1 perire nequeant1 alios autem a ,deo sic repudiari1 ut nullis virtutibus1 nulla integritate ad salutem perduci possint4 ,cognoscite1 quaeso1 non hominis cujusquam1 sed aeterni ,dei vocem ad prophetam3 ,dic1 inquit#b1 populo huic1 cum homini justo dicam3 vives1 isque integritate et justitia fretus ad scelera se converterit1 nulla prioris integritatis aut virtutum suarum memoria futura est1 sed in flagitiis suis plane morietur4 ,rursus si homini flagitioso dicam3 certissime peribis1 is tamen ab impietate ad integritatem deflexerit1 superiorum impietatum obliviscar1 ut salutem consequatur4 ,atque illud est1 quod saepius diximus1 omnes libro vitae ac beatorum albo conscriptos esse1 nisi sua sese improbitate deleri patiantur4 ,quod autem psaltes lyricus#c optat1 ut impii de libro vitae deleantur1 fieri non potuisset1 nisi prius impii in beatorum albo inscripti fuissent4 ,at etiam ,deus saepissime decretas suo judicio poenas omnino eluit aut minuit4 ,cum enim denunciasset ,david1 totam regionem popularibus morbis funestatum iri1 cum tamen in urbem ,hierosolymorum angelus ,dei gladium exertum intentaret1 ,deum poenitere coepit ac pigere tantae stragis1 itaque angelum caede abstinere jussit#d4 #a4 ,alius3 comparatos4 #b4 ,ezech4 #c1 #bj sqq4 #c4 ,ps4 #fi1 #bi4 #d4 #b ,par4 #ba4 #b ,sam4 #bd4 ,,curtius3 ,si ,deus a se repulit neminem1 cur ,jacobum dilexisse1 fratrem autem odio persecutum esse videmus#a1 antequam nascerentur8 #a4 ,rom4 #i1 #ac4 ,,salomo3 ,haec verba antequam nascerentur8 ,paulus ut pleraque alia subjecit4 ,neque enim apud prophetam#a1 quem ,paulus dicit auctorem1 ista leguntur4 ,nam duodecim duces ac populos armisque ac legibus florentes1 in posteris ,esau excitavit#b4 ,item uno capite legis3 ,idumaeum1 inquit1 non abominabere1 quia frater tuus est4#c ,ac tametsi per desertissima ac aridissima loca ,idumaei rogantibus ,israelitis aquas pretio denegarent1 vetuit ,deus eis nocere aut eorum agros invadi4 ,sed cum nepotes ac posteri populum ,israelem exscindere conarentur ac daemonibus mallent quam immortali ,deo sacrificare1 tum ,deus odio justo illos persequutus est4 ,huc enim pertinent ,malachiae dicta1 qui circiter septimo et decimo saeculo scripsit post ,esavi mortem4 ,et quidem si ,deus alios aliis anteferat1 hos quidem opibus1 illos dignitate1 plerosque formae #cag excellentia#d1 quosdam roborata#e valetudine1 alios judicii praestantia1 nonnullos imperii majestate aut pontificatus honore decorare1 denique paucissimos quosdam in coeleste domicilium sibi adoptare velit1 quis quo jure sibi querendum putet1 si plus minusque his1 quam illis tribuit8 ,dicetne argilla figulo3 cur me fecisti sic8 ,hoc enim sermone ,esaias#f docet1 sua quemque conditione#g1 divinitus sibi concessa1 contentum#h esse oportere4 #a4 ,malach4 #a1 #b sq4 #b4 ,gen4 #cf1 #ae sqq4 #c4 ,deuter4 #bc1 #g4 #d4 ,alius3 diligentia4 #e4 ,alius idem3 explorata4 #f4 ,jesaias #de1 #i4 cf4 ,rom4 #i1 #ba4 #g4 ,alibi3 devotione4 #h4 ,addunt alii3 quemque4 ,,fridericus3 ,at#a cum omni aetati1 omni ordini1 omni sexui patet porta salutis1 quoniam non tantum homines1 quos orbi terrarum praefecit1 verum etiam creaturas omnes1 complectitur summa caritate4 ,illud autem ,esau odio habui8 non eo pertinet1 ut ,deus ex utero quenquam oderit1 sed ut minus amare1 minus etiam beare hos1 quam illos intelligamus4 ,quis enim vel momento subsisteret1 si ,deus illum odio persequeretur8#b #a4 ,alii id omittunt atque sequentia verba antecedenti interlocutori tribuunt4 #b4 ,alius3 prosequeretur4 ,,curtius3 ,haec quaestio#a de praedestinatione ac repudiatione1 deque libero arbitrio nobis est cum ,romanis theologis disputanda4 ,sed ad ,salomonem redeamus4 #a4 ,alibi3 quae4 ,,coronaeus3 ,non modo cum ecclesia ,romana1 sed etiam cum ,hebraeis et philosophis omnibus1 praeter ,stoicos1 disputatio vobis est4 ,erubescant1 inquit ,origenes#a1 qui negant1 in homine liberum arbitrium inesse4 #a4 ,in cap4 #e ,deuter4 ,,salomo3 ,moses ,rambam in epistola1 quam adversus astrologos scripsit3 ,omnes1 inquit1 theologi confirmant1 hominem liberum salutis arbitrium habere4 ,deinde subjicit haec verba3 ,magnam propterea gratiam immortali ,deo habemus4 ,,curtius3 ,ne propositam quaestionem deseramus1 an scilicet quisquam legis actionibus possit salutem adipisci1 etiamsi libera arbitria cuique darentur honesta prosequendi et turpia declinandi4 ,nego tamen1 legibus divinis satisfacere quenquam potuisse praeter ,christum1 a quo praesidia salutis petenda ac speranda sunt1 ut lege ,mosis jam antiquata nos absolveret#a1 deinde legibus veteribus solutos1 in unius sui morte ac sanguinis effusione fiduciam omnem collocare doceret4 ,cum enim detestabilium hominum exsecrationes legislator ,moses complecteretur1 postremo capite hanc#b subjicit3 ,exsecratus esto1 qui non exacte praestiterit verba legis1 ut ea exsequatur4#c ,ad quae respondebit universus populus3 ,esto6 ,unde ,paulus colligit1 eos1 qui in legis actionibus salutem posuerunt1 huic exsecrationi subjacere1 quasi nullus unquam divinis legibus innocens exstiterit#d4 #a4 ,matth4 #e1 #bj sqq4 #b4 ,alibi3 haec4 #c4 ,deut4 #bh1 #ae sqq4 #d4 ,phil4 #c1 #i sqq4 ,,octavius3 ,cur igitur ,paulus gloriatur1 se in justitia legis irreprehensibilem #cah fuisse8 ,nam ex eo sequitur1 nihil ei mortem ,christi profuisse1 sed pro eo ,christum hanc exsecrationem pertulisse1 cum in cruce pependit4 ,factus est1 inquit ,paulus#a1 exsecratio et maledictum1 ut nos eriperet exsecrationi et maledicto4 #a4 ,gal4 #h1 #aj1 #ac4 ,,salomo3 ,saepe deprehenditur verba legis et prophetarum ,paulus truncare vel augere vel plane in alienam sententiam interpretari4 ,exsecratio divinae legis his verbis concepta est3 - #a i4e4 execratus esto1 qui rata non habet verba legis hujus1 ut ea exsequatur4 ,vox enim significat confirmare1 ratum habere1 ut ,jonathan et ,onkelos ,chaldaeus uterque interpretantur4 ,id autem ,hieremias apertius explicat3 ,execratus1 inquit#b1 esto qui non audierit verba foederis1 quod percussi cum majoribus vestris4 ,quae interpretatio tota sententia differt a ,pauli verbis4 ,hic enim exsecrationem imprecatur iis1 qui non impleverint legem1 quod nusquam in lege divina scriptum reperias1 sed is habetur exsecrabilis1 qui nec audit legem divinam nec foedus ratum habet4 ,hinc etiam alius error manavit1 ut plerique putent1 eum1 qui vel ab uno capite legis aberraverit1 omnibus legibus reum teneri4 ,sic enim ,jacobus in epistola scribit#c1 quam tamen ,eusebius et ,hieronymus#d a sacris litteris rejecerunt4 1 inquit ,eusebius#e1 1 cum de hac epistola statuerit uterque4 ,et quidem qui bovis alieni furtum fecisse convictus erit1 quinque boves1 qui ovem1 quatuor oves restituere lege divina jubetur1 qui autem non convictus1 sed sponte furtivum bovem reddit1 adjecta tantum quinta parte pretii1 quia poenituit facti1 peccatum ignoscitur1 qui autem moechatur1 occidit aut quid aliud peccavit1 deinde moerore ac poenitentia vitae ante actae ductus1 priora scelera virtutum actionibus rependit1 in ea conditione est1 ut nihil deliquisse videatur1 sed poenitendo legem ipsam explevisse1 ut quidem#f superius ,ezechielis auctoritate confirmatum est4 ,nam si verum esset1 quod ,paulus scribit1 neminem unquam praeter magistrum suum satis legi facere potuisse1 neminem legis actionibus perfectionem adeptum1 insigni mendacio ,david obligaretur1 cum ita ,deum contestatur#g3 ,legem tuam custodivi1 a lege tua non aberravi1 a mandatis tuis non declinavi4 ,at sui mendacii ,deum ipsum testem cieret4 ,adulterium tamen homicidio cumulaverat#h1 sed quia poenituit1 partim etiam facti poenas dedit1 veniam adeptus est4 ,id enim est legi obedire1 legem exsequi1 legi parere1 denique legem implere4 ,falsum est autem1 legibus omnibus reum teneri1 qui vel in unam commiserit4 #a4 ,deuter4 #bg1 #bf4 #b4 ,jerem4 #aa1 #c4 #c4 ,jacob4 #b1 #aj4 #d4 ,cap4 #b in ,catal4 #e4 ,lib4 ,,ii cap4 #bc in ,catal4 #f4 ,alius3 id quod4 #g4 ,psalm4 #aah1 #ad sqq4 #h4 ,alibi3 cumulavit4 ,,curtius3 ,certe1 si legum actionibus justificaremur1 non autem beneficio #cai ,christi1 nulla omnino est gratia1 inquit ,paulus#a1 et frustra ,christus1 humani generis redemptor1 mortuus est4 ,item3 ,gratia ,dei salvati estis1 per fidem1 non ex vobis1 ne quis glorietur4#b ,item3 ,ut justificati istius gratia haeredes simus4#c ,item3 ,sine me nihil potestis facere4#d ,quid igitur per te ipsum merearis1 si nihil per te ipsum sine ,christo praestare possis8 ,infinitum sit1 omnia ,augustini aurea dicta in hanc sententiam colligere4 ,omnes homines1 inquit1 naturalem potentiam in ,adamo perdiderunt et liberum arbitrium peccando amiserunt4 ,in qua sententia vides fuisse hos viros3 ,ambrosium#e1 ,chrysostomum#f1 ,hieronymum#g1 ,gregorium#h1 ,bernhardum#i1 ,augustinum#aj4 #a4 ,gal4 #b1 #ba4 #b4 ,eph4 #b1 #i4 #c4 ,tit4 #h1 #g4 #d4 ,joh4 #ae1 #e4 #e4 ,epist4 ult4 ad ,demetr4 l4 #a4 cap4 #g de ,caino et ,abel4 et in ,exod4 l4 #a4 cap4 #e4 ,l4 #ab de voc4 ,gent4 #bj ad pop4 ,hom4 #i4 #f4 ,ad ,demetriad4 #g4 ,in ,ezech4 #ab4 #h4 ,de libero arbitr4 #i4 ,serm4 #b et #ae4 #aj4 ,de libero arbitrio s4 ,homil4 #g4 ,,octavius3 ,si testium ac theologorum multitudine et doctrinae praestantia dimicandum est1 ego doctoribus istis addam ,ismalitarum theologos et quidem ,christianis omnibus longe clariores1 ,solymam#a1 ,zeidum1 ,odmannum1 ,homarum#b1 ,balarem1 ,abacherimum1 ,calbanum1 ,zepheninium1 ,elsarinum1 ,azebaram1 ,achemulam#c1 ,abaniphanum1 ,elfaridum#d ac innumerabiles alios1 qui toto pene terrarum orbe legem ,muhammedis divulgarunt atque homines a caligine densissima ad clarissimam unius aeterni ,dei lucem et cultum revocarunt4 ,qui tametsi virtutibus ex praeclaris actionibus plurimum1 plus tamen divinae bonitati ac beneficientiae tribuendum arbitrantur ac selectos quosdam esse ad salutem1 caeteros ad exitium designatos arbitrantur4 #a4 ,alii3 ,scalidum vel ,halymum4 #b4 ,alius3 ,pomarum4 #c4 ,deest in alio codice4 #d4 ,alius3 ,elsaridum4 ,,fridericus3 ,non video cur theologorum christianorum clarissima lumina cum ista ,mahummedanorum fece debeant comparari4 ,,senamus3 ,si autoritati plus tribuatur quam rationi1 cur non etiam ,verrii ,flacci libros de jure pontificio1 et quae veteres ,jovis mystae ac theologi1 quae iterum ,camarim ,bahalis et ,sabaeorum sacerdotes libris ritualibus prodiderunt1 arcessere possimus8 ,,toralba3 ,si pergitis auctoritatibus agere1 ego philosophorum familias omnes excitabo1 qui eruditionis ac doctrinae praestantia minutos istos theologos facile vincant1 sed praestat sensibus ipsis et perspicuis rationibus argumentari4 ,,salomo3 ,ita quidem1 nisi in rebus obscuris et ambiguis1 in quibus mens humana nullos exitus reperire potest4 ,jam certe tragoedos multari oportet1 qui et oracula divina audire ex ore prophetarum et libris sacris1 quos non modo ,ebraeorum1 sed etiam ,christianorum et ,ismalitarum theologi jam pridem sua quisque religione comprobarunt4 #cbj ,,fridericus3 ,tantum abest1 ut innumeratos ,arabum et ,judaeorum errores1 qui suis se virtutibus ac legum actionibus1 quasi fortissimo#a praesidio1 justitiam adipisci posse confidunt1 exaudiam1 ut ne ,curtii quidem mihi opinio comprobari possit1 in eo quod salutis summam a fide pendere arbitratur1 tametsi pluribus id video placuisse4 ,nam si fide nostra justi sumus1 nihil gratia cuiquam proficit1 quoniam id totum1 quantumcunque est1 quod credimus1 totum inquam nostrum est4 ,nihil actio decerpit ex illa assensione1 quia nisi ab animi liberi summa assensione pendeat1 fides esse desinit4 ,verius est igitur1 nos ipsa justitia ,christi1 veri ,dei et hominis1 justos fieri1 quicunque ad ,deum accesserunt4 #a4 ,alii3 munitissimo1 vel3 tutissimo4 ,,coronaeus3 ,videtur ,augustinus#a inter utraque medium#b ferire1 cum statuit1 praeclaras actiones1 quae fidem antecedunt1 nihil proficere1 sed eas1 quae fidem sequuntur4 #a4 ,qu4 #gf et #he4 #b4 ,deest in alio codice4 ,,toralba3 ,illud quidem prorsus ab omni ratione alienum mihi videtur1 nuda assensione confiteri1 ,christum pro generis humani salute supplicio affectum1 ut immanium flagitiorum non modo veniam1 sed etiam summam justitia et integritatis laudem adipiscatur4 ,aristidem vero justum1 ,solonem1 ,lycurgum1 ,socratem1 ,chilonem1#a ,phocionem1 ,platonem1 ,camillum1 ,fabricium1 ,scipiones1 ,catones1 ,rutilios1#b ,papirios1 qui ob virtutes eximias immortale decus mortalium omnium judicio adepti sunt1 quasi sceleratissimos ac funestissimos sempiternis inferorum flammis ac suppliciis crudelissimis torqueri et cruciari4 #a4 ,alii3 ,philonem4 #b4 ,deest in alio codice4 ,,fridericus3 ,aut damnati sunt aut aeternis inferorum suppliciis1 quibus mortales omnes primi parentis fraude obligantur1 erepti et servati4 ,at sine servatore servari vel salvi fieri non possunt2 igitur sempiternis cruciatibus addictos esse1 aut ut mitius agatur cum iis1 qui virtutibus heroicis claruerunt1 in teterrimis ac retrusis terrarum cavernis1 densissima caligine obsitos coerceri oportet4 ,,octavius3 ,profecto ne ,christianis quidem1 qui modo aliquid judicii habent1 haec probari puto4 ,nam si qua virtus hominem ,deo gratissimum efficere possit1 non fides ac inanis credulitas de ,christi morte1 sed constans in ,deum aeternum fiducia praestat1 et qui sic affectus est1 ut neque in seipso neque in praemiis#a humanis spem ponat rerum suarum1 hunc oportet1 singulari quadam ,dei amore flagrantem1 verae#b felicitatis suavissimos decerpere fructus4 ,haec illa fides est1 vel potius singularis erga ,deum fiducia1 quae virtutes omnes amplexa fovet ac tuetur4 #a4 ,alius3 rebus4 #b4 ,alius idem3 vitae4 ,,senamus3 ,ego praeclaris quemque actionibus beari statuo1 et quo quisque majore erga ,deos religione1 pietate in patriam1 caritate in propinquos1 benignitate erga egentes1 justitia in omnes exstiterit1 eo beatiorem #cba ac immortali ,deo1 tametsi ,deos peregrinos bona fide ac justo errore colat1 gratiorem futurum4 ,quid enim aequius1 quid naturae magis consentaneum1 quam maxima iis praemia decerni1 qui maxime de republica1 de parentibus1 de propinquis1 de tenuibus1 denique de toto genere hominum mereantur8 ,quoniam de immortali ,deo mereri nihil ac ne gratias quidem pro sua erga nos beneficientia habere possumus4 ,,coronaeus3 ,ego vero semper assentior sanctissimis ecclesiae ,romanae ac potentissimis ,tridentinae synodi decretis1 quibus anathematis exsecratione urgentur ii1 qui fidem sine operibus et qui opera sine fide justificare putant4 ,quid vero vates ille#a ex oraculo divino exclamat8 ,justus est1 fide vivit6#b satis declarat1 justis1 non injustis fidem profuturam1 alioqui daemones et sceleratissimi quique inani credulitate de morte ,christi coelos raperent4 #a4 ,hab4 ,,ii1 #d4 #b4 ,alius3 ,justus e fide vivit4 ,,curtius3 ,quoniam in justificatione salutis summa consistit1 nihil opinor accuratius nobis disserendum est4 ,,fridericus3 ,cum imperialibus comitiis ,ratisbonae coactis ,carolus ,v4 imperator de principum ,germanorum consensu sex utriusque religionis theologos rectissimos#a adhibuisset1#b ut ,romanorum et ,germanorum religionis controversias componerent ac parati#c simul coirent1 a capite justificationis humanae auspicandum putaverunt4 ,in qua disputatione cum tres ,augustanae confessionis theologi ,pflugium1 ,fabrum et ,groppeum ,catholicos in suam sententiam pertraxissent et cardinali ,contareno1 ,romanae sedis legato1 idem persuasissent1 scilicet hominem sola fide1 nullo suo merito beari1 ,eckius vero1 unus e ,catholicis1 tanta in collegas ira exarsit1 ut pontifices ac principes catholici ab eo persuasi ,carolum ,v4 cogerint1 disputationem solvere1 vigesima post die quam inchoata fuerat1 idque potissimum ,azoti1 ,hispanici theologi veteratoris1#d oratione adducti1 cum diceret1 brevi futurum1 ut ecclesiae ,romanae majestas collapsa difflueret1 quoniam in praecipuo religionis capite tot saeculis se de via deflexisse confiterentur4 ,et versutissimus homo ,germanis1 quos ut barbaros et rudes irridebat1 similitudinem lignatoris proposuit1 ligna findentis1 a quo primum exiguam fissuram fieri1 deinde impulso ferreo cono#e repente trabem in partes dissilire docebat4 ,qua similitudine pontificii#f adducti perniciosissimam hanc disputationem dissolvere principes cogerunt1 ,contarenus vero cardinalis1 ,venetorum patriciae gentis dictissimus1 qui ,lutheranis assentiri dicebatur1 non sine maxima veneni suspicione paulo post interiit4 ,deinceps ecclesiae ,romanae antistites modis omnibus antiquas caerimonias ac veteres ritus augeri ac tueri proposuerunt1 ne latum quidem unguem ab ecclesia primitiva discessisse viderentur1 tametsi #cbb plerosque pigeat tot ac tantarum ineptiarum ac praesertim reliquiarum1 lactis inquam virginei1 cujus infinita copia tot saeculis nondum exaruit2 pudet referre caetera1 quae vobis quam mihi ipsi notiora sunt4 #a4 ,alibi3 doctissimos4 #b4 ,acta conventus ,ratisb4 ,sleidan4 ad a4 #aecj4 #c4 ,alius3 jurati4 #d4 ,alius3 visitatoris4 #e4 ,alibi3 cuneo4 #f4 ,alius3 pontifices4 ,,salomo3 ,male jactis fundamentis1 quaecunque super exstruas1 uno ruunt et eodem momento4 ,cum enim christianae religionis autores a vero#a ,dei cultu deflexissent et homines mortuos pro immortali ,deo sibi colendos proposuissent1 ne supplicium illud suo ,deo jure a magistratibus illatum videretur1 humano generi salutare ac necessarium fuisse praedicarunt4 ,ac tantum abest1 ut supplicio ,christi aut crudelitate erga eum justitia mortali cuiquam parta sit1 ut ea fide ,christianorum quam longissime a vera religione discedatur4 ,huic errori proximum est1 quod omnes theologi#b ,christiani et ,agareni actionibus virtutnm aut fide aut utrisque justificari posse opinantur1 non modo apud homines1 sed etiam apud ,deum immortalem4 ,nam saepe fit1 ut sceleratissimus quisque apud ,deum habeatur justissimus hominum opinione4 ,sed ut ,deus hominibus eriperet arrogantiam et supercilium1#c clara voce contestatur3 ,nemo viventium1 inquit1 coram me justificabitur4#d ,quae vox viventium non modo ad homines pertinet1 sed etiam ad angelos4 ,id autem apertius confirmatur his verbis3 ,num justior erit homo suo conditore8#e ,ecce in ministris suis non reperit stabile opus1 et angeli sui vesani sunt1 impuri coeli1 immundae stellae1 si cum eo conferantur4 ,et quo minus ambigeretur1 id saepius repetitum legimus2 deinde subjicit3 ,quanto longius a consummata perfectione aberrant1 qui luteas domos incolunt1 homines a luto concretos innuens4 ,item3 ,quis purus esset de muliere natus8#f ,at ne clarissima sidera quidem coram ,deo pura sunt1 quanto minus frivoli ac futiles homines1 qui quasi vermiculi putres censeri possunt4 ,hic me rapit impetus1 de admirabili ,dei majestate ac sanctitate cogitantem3 ,o quis erit sceleris purus8 quis crimine liber ,ante ,deum8 cui sol obscuro squallet amictu6 ,mundities illi tanta est1 ac tantus in ore ,majestatis honos1 ut ei nitidissima quaeque ,aligerum facies tabe polluta#g notetur4 ,o ter sancte parens6#h o non violabile numen ,aeternae mentis1 cujus tam augusta potestas6 #a4 ,alius3 veri4 #b4 ,deest in alio codice4 #c4 ,alius3 superbiam4 #d4 ,psalm #ea 7#eb7 #b4 #d4 #e4 ,jobi #d1 #i4 #ae4 #f4 ,jobi #be1 #d4 #e4 #g4 ,alius3 maculis labefacta4 #h4 ,alius3 pater4 ,,toralba3 ,haec quoque ,salomonis sententia philosophorum sanctiorum decretis explicatur1 quaecunque scilicet materiae concretionem ullam habent1 impura esse1 ut merito ,porphyrius#a dixerit1 nihil esse materiale1#b quod immortali ,deo pollutum non sit1 i4e4 1 #cbc 4 ,non quod#c ullum sit in ipsa materia malum aut vitium1 ut plerique philosophi arbitrantur1 quod appellant1 id enim superius falsum esse demonstratum est2 sed quoniam materia a#d summa illa puraque divinae naturae substantia quam longissime abest1 quia fluxa1 quia labilis1 quia caduca4 #a4 4 #b4 ,alius3 immateriale4 #c4 ,alius3 quia4 #d4 ,alii3 in4 ,,curtius3 ,nec justitiam ,deo parem exigimus in homine1 ac ne fore quidem speramus1 homines enim ,deos esse oporteret1 sed quantum humana vita ac natura ferre potest4 ,ac tametsi homines non tantum materiae concretione1 verum etiam illa1 quam saepe diximus1 originis macula ac propriis sceleribus conspurcantur1 gratia ,dei tamen propter ,christum1 ,deum simul et hominem penitus emundantur#a1 ut quodammodo justi videantur4 #a4 ,alibi3 emendantur4 ,,salomo3 ,at gratia ,dei et beatitate multo majore fruuntur angeli1 qui ab aeterno ,deo propius absunt1 qui tamen puritatis ac justitiae scintillam erga ,deum nullam ferunt4#a ,itaque cum ,noacho#b summam justitiae atque integritatis laudem ipse ,deus tribueret1#c subjecit illud in suo genere1 i4e4 strabo inter luscos4 ,quae cum ita sint1 quis jure assentiatur ,johanni tam confidenter scribenti3 ,scimus1 inquit1 quod si ,deus apparuerit1 similes ei futuri simus1 et quisquis hoc sperat1 purificat seipsum1 sicut ,deus purus est4#d ,at ne ,adamus quidem1 si in collata sibi divinitus integritate ac innocentia1 quanta maxima in homine esse potest1 perstitisset1 propterea justus apud ,deum haberetur4 ,deus solus1 inquit ille1 justus est1 ac praeter eum alius nemo4#e ,si nemo integer1 nihil purum1 nihil mundum1 non sol ipse1 non angeli1 qui proxime ad immortalis ,dei numen accedunt1 nitidi sunt1 tota illa de hominis justificatione disputatio1 an a fide pendeat1 an vero ab actionibus honestis1 an ab utrisque1 an etiam ab unius ,dei gratia plane inanis est1 cum in hominem justificatio cadere non potest4 ,multo etiam levius est1 quod illam summam integritatem non ,dei1 sed hominum ponderibus exigi putant oportere4 ,qui vero justitiam se suis actionibus adepturos confidunt1 audiant ad hominem omnium gravissimo testimonio laudatissimum acerbam reprehensionem1 qua nititur ,elihu3 ,si justus es1 quid tum8#f aut#g quid ad ,deum tua seu turpia seu laudabilia facta8 ,aliis quidem aut tibi ipsi profueris aut nocueris1 nihil tamen ,deo accedit aut decedit4 #a4 ,ita omnes4 #b4 ,alii3 ,nomo4 #c4 ,gen4 #f et #g4 #d4 #a ,joh4 #c1 #b4 #e4 ,eccles4 7,siracid47 #ah1 #b4 #f4 ,job4 #ce1 #g4 #g4 ,alius3 an4 ,,toralba3 ,si nihil boni mereas agendo bene1 nullam quoque poenam male agendo ferre debes4 ,at superius dictum est1 actiones uniuscujusque justissimis ponderibus exigi oportere4 ,,octavius3 ,ismalitae ,christianos potissimum virtutis actionibus1 pietate inquam1 justitia1 caritate1 fortitudine1 temperantia1 longo intervallo #cbd superare mihi videntur1 quod ita instituti sunt ac imbuti1 ut summam salutis in virtutum actionibus positam confidant4 ,omnium tamen teterrimi sunt1 qui missarum vi1 quas pecuniis promereantur1 improbitates omnes dilui arbitrantur1 aut qui salutem in sola fide collocarunt1 quae sane#a opinio in perniciem rerum publicarum longe lateque redundat4 #a4 ,alius3 certe4 ,,coronaeus3 ,ab hac sententia abhorrui semper1 ac profecto leges omnes divinas ac humanas pessum ire oporteret1 si nulla rerum praeclare gestarum praemia#a1 nulla supplicia peccatorum exstarent4 ,ac cur#b ,deus ,abrahamo diceret3 ,per memet ipsum juravi1 quia fecisti hoc1 benedicam tibi et propter#c te populis omnibus4#d ,non dixit3 ,singulariter ac gratis propter me tibi benedicam1 sed3 ob id quod fecisti4 ,item3 ,quisquis laudibus me cumulavit1 ego illum honoribus cumulabo4#e ,item3 ,reddet homini secundum justitiam suam4#f ,item3 ,in observandis mandatis tuis retributio multa4#g ,item3 ,no1 ,job1 ,daniel sua justitia liberarunt animas suas4#h ,item3 ,peccata tua eleemosyna redime4#i ,item3 ,vidit ,deus opera eorum1 qui conversi sunt1 et misertus est eorum4#aj ,item3 ,nonne benefacio ei1 qui recte ambulat8#aa ,infinitus sim1 si omnia loca recenseam1 quibus aperte declaratur1 ex ipsis operibus quemque praemia suppliciave laturum4 #a4 ,alibi3 merita4 #b4 ,alibi3 ad quid enim4 #c4 ,gen4 #bb1 #af4 #d4 ,alius3 in4 #e4 ,psalm4 #h1 #f4 #f4 ,hiob #cd1 #aa4 #g4 ,proverb4 #ac1 #ac4 #h4 ,daniel #i1 #e sqq4 #i4 ,psalm4 #ea1 #c4 #aj4 ,jesaiae #ee1 #g4 #aa4 ,psalm4 #hd1 #ab4 #bh1 #aj4 ,,fridericus3 ,officio nulla merces debetur4 ,qui juste vivit1 si#a tamen ullus est1 sed nullus est1 nihil nisi ex officio agit4 ,igitur qui juste vivit1 nulla mercede dignus est2 est enim contraria officio merces4 ,at qui scelerate quid agit1 contra officium facit2 qui contra officium facit1 poenam meretur2 igitur scelerati jure plectuntur1 nec tamen justi1 si qui sint1 ulla praemia merentur4 ,ac propterea ,christus1 ,deus verus et homo1 cum ad salutem homines cohortatur3 ,cum feceritis1 inquit1 omnia quae fieri oportet1 tum dicite3 servi inutiles sumus1 sive quod ex officio id debemus1 sive quod nulla penitus ad ,deum utilitas ex his actionibus derivatur4 ,nulla igitur justitia cuiquam ex actionibus praeclaris comparari potest4 #a4 ,desunt haec sedecim sequentia verba in aliis codicibus4 ,,salomo3 ,concedo illud1 ex actionibus1 quantaecunque sint dignitatis1 justum fieri neminem1 multo minus ex inani credulitate in ,jesum mortuum1 sed ex honestis actionibus ab aeterno ,deo quemque beari1 et quo quis justius et honestius vixerit1 eo beatiorem et immortali ,deo fore gratiorem4 ,omnes enim creaturae ac daemones quoque beantur plus minusve pro largientis effusa bonitate1 aut suscipientis capacitate1 aut respuentis oblatam lucis affluentiam indignitate4 ,aliud est enim beari1 aliud justificari1 quae1 #cbe a theologis christianis confusa aut panim perspecta1 graves in hac disputatione tam obscuritates quam errores pepererunt4 ,nam si nulli nisi justi bearentur1 nemo bearetur unquam4 ,at omnes creaturae beantur1 nulla tamen justificatur1 nulla tamen caret immunditia ac impuritate4 ,quarum rerum differentia confusa ut planius intelligatur1 fingamus verbi gratia1 regem potentissimum equos celeres servis dono dedisse1 alios quidem aliis praestantiores1 pro sua erga quemque benevolentia1 ut quemque plus minusve dilexerit1 ea tamen lege1 ut omnes in stadio currant1 recusantibus vero aut cursum detrectantibus metu vel inertia1 equos ademtum iri1 proposita capitis poena ei qui alterius equum violarit aut socium supplantarit1 quo minus curreret1 aut furto dicto domino equum averterit4 ,currentibus etiam praemia varietate dissimilia proposuisse1 scilicet aerea1 argentea1 aurea1 vestes pretiosasque gemmas1 eoque praestantiorem cuique mercedem1 quo quisque citius metam attigisset2 peracto cursu regem praemia quae promiserat1 et iisdem legibus1 quas dixerat1 bona fide dedisse2 qui cursum detrectaverant1 ut inertibus equos ademisse1 caeteros qui non solum currere noluissent1 sed etiam aliis impedimento fuissent1 aut equos abegissent1 persequi jussisse1 comprehensos supplicio addixisse1 num dicemus1 merita quemque praemia tulisse8 ,,curtius3 ,sic opinor4 ,,salomo3 ,cur ita8 ,cum rex servis nihil deberet1 quippe sui essent1 quos pro suo jure sine ullis praemiis ad cursum cogere1 vendere1 necare#a potuisset#b4 #a4 ,alibi3 vetare4 #b4 ,alius3 possit4 ,,fredericus3 ,demus illud1 sed quoniam promisit1 fidem fallere contra decus et dignitatem esse judicaret4 ,,salomo3 ,debitum igitur est1 non quia ,deus debitor sit hominis1 homo creditor quasi suo jure praemia reposcat1 sed quia dignitas promittentis agitur in pollicitatione rerum earum1 quas promisit1 etiamsi nullo jure deberet4 ,quodsi equites illi1 qui graviter ac strenue cucurrerunt1 honeste quia sunt educati1 non modo gloriam sibi nullam arrogabunt1 sed etiam eleganti oratione regi praemia largienti gratias agent1 victoriam illi acceptam ferent1 tum quia servos educarit et ad cursum non modo instruxerit1 verum etiam equos citatissimos et ad cursum adeundum velocissimos donarit4 ,quanto magis immortali ,deo nos omnia ferre accepta debemus1 quod de nihilo nos creavit1 quod corpus et mentem dedit1 bene currendi leges praescripsit ac docuit1 currentes in stadio virtutum adjuvit1 labentes sustinuit1 lapsos saepius erexit1 erectos ad metam perduxit4 ,sic enim sapientiae magister oratione eleganti#a2 ,noli1 inquit1 coram rege superbire6 ,quod alibi apertius his verbis3 ,noli te justificare ante ,deum1 ab eo enim nostra salus dependet4 ,cum ,jobus1 mortalium omnium ,dei judicio1 integerrimus1 graviter quereretur1 quod cum justissime ac sanctissime semper vixisset1 #cbf attamen ingenti calamitatum omnium multitudine premeretur1 ,elihu collegarum et amicorum errores coarguens1 quod illum suo merito ac peccatorum conscientia plecti dicerent1 graviter disseruit ac docuit1 ,deum injuriam afferre nemini4 ,ac tametsi ,jobus summa semper integritate vixisset1 ,deum tamen quae sua erant quaeque ,jobo fruenda precario dederat1 suo jure repetere ac vindicare potuisse1 scilicet opes1 liberos1 servos1 aedes1 salubritatem1 imo etiam mentem ac vitam ipsam1 idque sine injuria cujusquam4 ,cum tandem ejus constantiae ac fortitudinis periculum fecisset1 ea quae repetiverat ,jobo abundanter ac cumulate rependit1 opes inquam1 greges1 armenta duplicavit1 uxorem etiam liberorum foecunditate beavit1 denique vitam ejus cum exploratissima corporis ac mentis incolumitate in annos centum quinquaginta propagavit#b4 ,sed hoc ad summum felicitatis fastigium#c1 quod sese illi fruendum ac visendum dedit1 in quo quidem non justificationis aut justitiae1 quae homini contingere non potest1 sed beatitatis humanae summa consistit4 ,postremum illud admonendi sumus1 justitiae decus nullum clarius esse1 quam eorum qui toto mentis impetu ,deum amant ejusque edicta exsequuntur1 nulla sperata mercede1 tametsi certo sciant1 nunquam bonis defuturam4 #a4 ,ecclesiastici 7,siracid47 #aj1 #bi4 #aa1 #d4 #b4 ,jobi #db1 #aj sqq4 #c4 ,alius3 praecipuum vero4 ,,curtius3 ,praeclara et ista quidem1 nisi ,salomo a capite aberraret1 cum ,christum inficiatur ,deum esse1 qui non ex debito1 sed ex gratia omnibus praemia largiatur1 qui sanguine originis maculas et omnia omnium flagitia solus abstergat4 ,nam ex eo1 quod ,salomo omnes homines injustos1 impuros1 immundos etiam ab utero prodire confitetur1 labem originis quodammodo agnoscit4 ,,octavius3 ,si peccatum est in homine1 quod a conditoris sui puritate et sanctitate quam longissime abest1 angelos etiam et sidera1 quae impura sunt apud ,deum1 originis peccato dicemus obligari4 ,quae si absurda sunt1 et ea quae ex his sequuntur1 absurda videri necesse est1 eoque absurdiora1 quo minus illa imperfectio perfici potest1 nisi creatura ,deus fiat4 ,ex quo efficitur1 ,christum si mortuus esset1 quod ,ismalitae constanter negant1 immunditiem illam seu labem originis1 ut libet appellare1 curaturum#a non fuisse ac ne potuisse quidem1 si maxime voluisset3 non etiam si ,deus fuisset1 ut ,christiani fuisse credunt1 quoniam quod genitum sit1 mundum ac purum fieri non potest4 ,multo minus id quod de muliere genitum sit1 ut ,christus1 nisi de creatura quasi fiat creator1 quod ne ,deus quidem facere potest4 #a4 ,alii3 creaturum4 ,,coronaeus3 ,prospiciendum est1 ne quid nobis excidat1 quod sit alienum a majestate divina4 ,neque enim comprobare#a possum haec scholasticorum decreta1 quae impietatem sapere mihi videntur1 scilicet ,deum non #cbg facere posse ,deum1 non posse contradictoria simul et semel vera efficere4 ,verius ac temperantius dici decuit1 opinor1 creaturam non posse ,deum fieri1 neque enim creatoris potestas imminuitur ob creaturae ac subjecti debilitatem ac impotentiam4 ,non igitur impotentia ,deo tribuitur#b1 quod nec homines1 nec ne angeli quidem justi sint aut fuerint unquam aut futuri sint olim1 sed quia nec angelica nec humana creatura perfectae ac consummatae justitiae capax est1 multo minus divinae illius praestantiae ac puritatis1 quam ne cogitatione quidem attingimus1 at ne bonum quidem illud1 quod optimus quisque cupit1 efficere aut praestare potest1 ut ,paulus de scipso queritur#c4 #a4 ,alii3 probare4 #b4 ,alius3 tribuatur4 ,alius3 ,dei creatur4 #c4 ,rom4 #g1 #ai4 ,,salomo3 ,nihil divina lege jubetur1 quod praestare si velis1 non facile possis4 ,ac miror1 ,paulum1 quem tanti fecisti1 hoc scripsisse1 cum alibi jactet et glorietur#a1 se justitia legis irreprehensibilem fuisse4 ,quis vero tam crudelis legislator exstitit unquam1 qui1 quod fieri non posset1 suis imperaret8 ,ac si quis uspiam exstitit adeo#b crudelis1 quam scio neminem1 illud tamen de legislatore omnium optimo ac mitissimo sentire scelus1 cogitare nefas1 dicere capitale est4 ,gustate1 inquit ille1 et videte1 quam suavis est ,deus6#c ,ac tantum abest1 ut quicquam quod fieri nequeat imperet1 ut reum faciat totius legis1 qui ab uno capite aberraverit#d2 ut etiam is1 qui omnia praecepta#e legis violaverit et poenitentia ductus ad honesta persequenda redierit1 omnium improbitatum veniam consequatur4 ,non prius1 inquit ,david#f1 differam1 confitebor de peccato#g quod tu jam ignoveras4 ,contra quid ,paulus#h8 ,recognoscite quaeso1 si volentes1 inquit1 peccaverimus1 post acceptam veritatis cognitionem1 nulla restat amplius hostia pro peccatis1 sed formidabilis expectatio#i judicii et ignis vehementis#aj1 qui nos devorabit4 ,videtis1 ut ne confessioni quidem aut poenitentiae locum homo iste relinquat4 ,et sunt qui legem divinam christiana putant acerbiorem1 nec ipsi a vero deflexisse mihi videntur4 #a4 ,phil4 #c1 #i sqq4 #b4 ,alius3 tam4 #c4 ,psalm #cd1 #i4 #d4 ,alius3 aberraret4 #e4 ,alius3 capita4 #f4 ,psalm4 #cb1 #e4 #g4 ,alibi3 peccata4 #h4 ,ebr4 #aj1 #bf sqq4 #i4 ,alius3 expiatio4 #aj4 ,alius3 vehementia4 ,,senamus3 ,hic unus ,pauli locus est1 qui multos in salutis#a desperationem adduxit4 ,nec defuerunt1 qui hanc ad ,ebraeos epistolam non modo ,pauli esse negarent1 sed etiam rejicerent omnino4 #a4 ,deest in alio codice4 ,,fridericus3 ,ego rejiciendam non puto1 cum summa conciliorum consensione probata sit1 sed scriptum opinor hunc locum ad improbatoram terrorem1 cum omnibus scripturae locis venia poenitentibus#a proponatur#b4 ,nec verum1 a ,deo quicquam juberi1 quod fieri#c non possit4 ,sic enim ,cyprianus#d3 ,qui dicit1 ,deum impossibilia imperare1 maledictus #cbh esto4 ,haec ille#e4 ,sed tanta est imbecillitas humanae fragilitatis et cupiditatum impotentia1 ut advocato et mediatore ,christo1 vero ,deo et homine1 semper egeamus4 ,is autem1 abrogatis morte sua bestiarum sacrificiis ac ritibus veteribus ,judaeorum1 quasi vepribus expurgatis1 viam reddidit multo faciliorem et planiorem1 novarum tabularum1 quibus omnia flagitia diluuntur1 promulgatione4 ,itaque peccatores ad se convocans et quasi ad epulas invitans3 ,venite1 inquit1 ad me omnes1 qui onerati estis1 ego reficiam vos2 jugum meum suave est et onus meum leve4 #a4 ,alius3 petentibus4 #b4 ,jerem4 #g1 #g4 #c4 ,alibi3 aut prohiberi4 #d4 ,in serm4 de bapt4 ,petr4 ,lomb4 dist4 #ci4 l4 #c4 #e4 ,alius3 ,haec illius vox est4 ,,octavius3 ,non video1 ,christum lege ulla jussisse aut imperandi potestatem habuisse1 ac multo minus leges a ,deo latas abrogavisse4 ,id autem his verbis aperte declaravit3 ,non veni1 leges solvere1 sed adimplere4#a ,veteris enim summa legis est in duabus decalogi tabulis1 quas ,christus non magis abrogare voluit aut potuit quam naturae leges1 cum nihil aliud duabus tabulis quam naturae lege aequissima contineatur1 ut superius demonstratum est4 ,non satis mirari possum1 quid sit1 quam ob rem ,martinus ,lutherus decalogum nihil ad ,christianos pertinere affirmabat1 nisi quod judicabat1 ,christianam legem stante decalogo stare nullo modo posse4 #a4 ,calvinus abrogasse negat in cap4 ,v1 #ab4 #ae ev4 ,matth41 negat etiam fuisse novum legislatorem4 ,,fridericus3 ,lutherum omnibus laudum generibus cumulatissimum summa pietate ac eruditione ,christianos aberrantes in rectissimam ac tutissimam viam deduxisse confido1 ut ejus scripturae#a et actiones aperte declarant4 ,ne quis putet1 decalogum abrogare voluisse1 sed ut omnes intelligerent1 non satis esse in decalogo praesidii ad sempiternae salutis adeptionem1 nisi prius in ,christi veri ,dei ac servatoris optimi maximi1 supplicio acquiescamus1 quandoquidem#b leges ,mosis nemo exsequi potuit unquam4 #a4 ,alii3 scripta4 #b4 ,alius3 quoad4 ,,salomo3 ,profecto disciplinae1 quae litteris evangelicis continentur1 non modo lege divina sunt acerbiores ac difficiliores1 sed etiam ejusmodi1 quas mortalium nemo praestare queat1 ut ,trypho ,ebraeus disserit apud ,justinum#a4 ,nam ut pauca de multis1 vetant ulla divortia fieri1 nisi uxor adulterii convicta fuerit4 ,quod quam difficile sit1 satis intelligunt1 qui judicia tractant4 ,et ut adultera non sit uxor1 quid#b iniquius est1 quam cum hoste domestico invictum vincere1 aut insidias innocenti struere1 ut capitali supplicio circumveniatur1 aut uxoris et familiae alterius existimationem in apertum discrimen vocare1 aut efficere ut venenis aut occultis insidiis alteruter pereat1 ,christo divortia vetante4 ,illud etiam contra naturam est1 ut adulterii causa segregatis matrimonia prohibeamus4 ,nam ista ratione aut turpiter moechari1 aut publice fornicari1 aut foedissime pollui1 aut aliquid turpius his omnibus tentari necesse est4 ,at lex divina de divortiis1 nunc omnium populorum1 praeterquam ,christianorum1 communis ac veterum ,romanorum justissimis legibus comprehensa1 non tantum#c uxores temperatiores1 sed etiam viros #cbi obsequentiores afficiebat1 divortii metu4 ,caedes etiam violentas ac venena domestica et latentia penitus sustulerat4 ,quid autem a natura1 quid a puritate sacrorum1 quid a sanctitate divina magis alienum1 quam quod a ,christianis videmus interdici sacerdotibus jura connubiorum8 ,quid exitialius1 quam puellas innumerabiles continentiae votis sempiternis1 natura vetante1 obligari8 ,inde libidines utriusque sexus effusae1 inde violenti abortus1 parricidia1 adulteria1 stupra et in ipsis templis meretricia lenocinia et foeditatibus inexpiabilibus sacra omnia conspurcata1 quae ne paganis quidem licuissent4 ,quin etiam ,romani olim flaminibus ,jovis vetuerant1#d repudiare uxorem et uxore mortua sacerdotio abdicare jusserant4 #a4 ,in dialogo cum ,tryphone4 #b4 ,alius3 quod4 #c4 ,alius3 tamen4 #d4 ,alius3 vetuerunt 444 jusserunt4 ,,coronaeus3 ,vos coelibatum in sacerdotio ,christianorum utriusque sexus video improbare1 propter impendentia pericula1 quae ,augustinum cogerunt1 ut aperte#a scriberet1 meretricia non esse de republica tollenda4 ,aufer1 inquit1#b meretrices de rebus humanis et turbaveris omnia libidinibus4 ,sed si lege divina prohibetur sacerdos1 sanctuarium ingressurus1 triduum ab uxoris contactu abstinere1 quanto justius est1 pontifices christianos1 qui quotidie sacratissimum illud corpus ,christi1 ,dei et hominis1 contrectant1 et in illo sanctum sanctorum quotidie ingrediuntur1 vivere in perpetuo coelibatu4 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,lib4 ,,ii4 de ordine4 ,,salomo3 ,divina lex vetuit1 sacerdotem1 qui populum expiaret1 uxorem triduo ante contingere4 ,at expiationis dies singulis tantum annis semel occurrebat1 at isti toto sacerdotii tempore interdicunt nuptiis1 non tamen meretricibus4 ,consimile est illud1 quod lege divina sacerdotibus usu vini interdixit1 cum in sanctuarium ingrediuntur2 cur igitur christiani sacerdotes vino in perpetuum1 uti uxore et connubiis non abstinent8 ,a meretricibus tamen non abstinent1 ut nec a vino1 sed continuis lenociniis et commessationibus1 scorta utriusque sexus mutare et commutare1 non sine maximo totius ecclesiae christianae dedecore consueverunt1 ne legibus connubialibus1 quibus caeteros obligant1 ipsi teneantur1 quo fit1 ut e templis exeuntes1 aqua lustrali seipsos conspergant4 ,sic enim ,lycurgus#a orator ,alexandri ,magni adulatoribus1 quem ,deum esse praedicabant3 ,o qualem ,deum1 inquit1 a cujus aedibus exeuntes aqua lustrali conspergi oportet6 ,ex omnibus tamen christianis#b decretis nullum magis 1 quam quod ei1 qui maxillam dextram caedat1 jubentur obvertere sinistram et ei qui pallium rapuerit1 tunicam quoque permittere diripiendam1 et qui fatuum aliquem appellaverit1 sempiternis inferorum ignibus obligari4 #a4 ,plutarchus in apophthegm4 #b4 ,alius3 ,christianorum4 ,,toralba3 ,illud profecto contra naturam est1 eum1 cui quis alapam#a inflixerit1 rursus ad se percutiendum et spoliandum invitare4 #a4 ,alii3 buccam4 ,,salomo3 ,at quanto faciliora sunt divinae legis mandata8 quae etiamnum ,paulus ipse ita observasse gloriatur1 ut justitia legis esset irreprehensibilis4 ,item ,lucas testatur1 ,zachariam et ,elisabetham coram ,deo in #ccj omnibus praeceptis ac mandatis irreprehensibiles exstitisse4#a ,quibus argumentis ,justinus martyr#b aperte convincit1 lege divina nihil prohiberi aut juberi1 quod ab homine praestari non possit1 modo velit4 ,quid autem tota legis justitia8 ,diligere ,deum plus seipso1 proximum vero ut seipsum1 quod facere quisque potest4 ,deinde subjicit1 quod igitur dici solet justificari neminem ex lege8 ,non dicitur quia non possunt1 sed quia nolunt1 voluntate enim ad ea1 quae fieri possunt1 uti solemus4 ,est igitur christiana lex multis partibus difficilior1 quam divina4 ,omitto ritus inanes1 quorum multitudine factum est1 inquit ,augustinus1#c ut ,christianorum conditio nulla deterior quam ,judaeorum videatur4 ,quid si ,augustinus caeremonias hodiernas ecclesiae ,romanae videret8 ,nam qui pecorum sacrificia jam pridem antiquata nobis objiciunt1 ipsi ,jesum in sacrificio1 sic enim vocant1 continuo vorant1 dilacerant1 diripiunt4 #a4 ,luc4 #a1 #f4 #b4 ,qu4 #ajc ad orthod4 #c4 ,ad ,januar4 ,,curtius3 ,nos ecclesiam ,helvetiam secuti amplexamur illas 1 ut ,cyrilli#a et ,eusebii#b verbis utamur1 vel tauros labiorum nostrorum1 ut ,amos propheta loquitur1 ,deo aeterno mactamus4 ,sed ne a proposita quaestione discedatur1 miror cur ,salomo tantopere divortia cupiat1 cum ,valerius ,maximus ,romanos ob id potissimum laudet1 quod annos plus amplius quingentos divortia nulla vidissent1 ac probro datum fuisse ,spurio ,camillo1 quod ab uxore prius divertisset4 ,quid autem perniciosius1 quam corruptorem publicum quascunque volet puellas connubii specie fraudare et corruptas a se ablegare posse8 #a4 ,ad ,regin4 #b4 ,demonst4 evang4 l4 ,i4 ,,salomo3 ,pluribus propositis incommodis1 graviora semper fugienda4 ,gravius est ac periculosius1#a necari veneno1 aut moechari1 quam divertere4 ,quis autem locare velit puellam ei1 qui sine causa diverterit ab honesta et pudica uxore8 #a4 ,alius3 perniciosius4 ,,curtius3 ,omissa divortiorum disputatione1 non tam#a de facilitate exsequendae legis ,christi1 quam de legislatoris praestantia quaerendum est4 ,nam si quid peccatum erit1 praesto semper est advocatus1 orator1 patronus idemque legislator ,christus1 quo ,judaei et ,ismalitae miseri destituuntur4 ,unde vero salutem sperare potest is1 qui ,christum verum ,deum et hominem venientem ad se1 non excepit1 oblatum respuit8#b ,ipse est1 inquit ,paulus1#c sanctificatio#d nostra4 ,item3 ,mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter justificationem nostram4 ,quid ,hieronymus8#e ,oratio1 quae non fit per ,christum1 peccatum est4 ,haec ille4 ,cum igitur sine ,christo ,deo nulla salus homini cuiquam speranda sit1 cur amplius in legibus ,mosaicis1 quae jam pridem sua vetustate extabuerunt1 haeremus8 ,per ,christum solum1 inquit ,cyrillus1#f patet aditus ad regna coelorum4 #a4 ,alius addit3 opinor4 #b4 ,alius3 rejecit4 #c4 #a4 ,cor4 #a1 #cj4 ,rom4 #d1 #bd sq4 #d4 ,alius3 justificatio4 #e4 ,in ,psalm4 #ei4 #f4 ,in cap4 #c4 ,joh4 #cca ,,octavius3 ,si ,christum oratorem et exoratorem unum habetis1 cur ,christus discipulos consolatur8 ,rogate patrem meum1 inquit1 et alium advocatum vobis dabit8#a ,cur praeter istos oratores et patronos infinita millia1 i4e4 totidem fere1 quot homines mortuos1 ,christiani invocatis1 cum invocatio religiosa soli ,deo debeatur8 ,invoca me et eruam te6 ,invoca me et vivetis4 ,id autem saepius repetitum legimus#b4 ,omnium tamen angelorum ac divorum ordines precibus ac solennibus festis1 non aliter ac ,deum aeternum prosequimini1 ac plerique multo ardentius ac studiosius1 quam ,deum ipsum1 cui nulla dies vacua sacrorum#c relinquitur in fastis4 ,quanto melius ,ismalitae1 qui non modo unius aeterni ,dei cultum sibi proposuerunt1 sed etiam tabulam pictam ad spectaculi fructum habere capitale ducant6 #a4 ,joh4 #ad1 #af4 #bf4 #ae1 #bf4 #af1 #g4 #b4 ,psalm4 #da4 #adj1 #e4 ,jerem4 #bi4 ,joel #b4 #c4 ,alius3 sociorum4 ,,fridericus3 ,ista quidem controversia nobis est cum ecclesia ,romana1 quae angelorum coetus ac beatorum mentes votis complecti docet1 cum tamen unus tantum advocatus proponi debeat1 ,christus ,deus1 cujus nomine vota concipimus1 per quem fausta omnia precamur et adversa deprecamur4 ,,coronaeus3 ,ego quidem sic a doctrina informatus1 sic a majoribus imbutus sum1 ut ab ecclesiae ,romanae1 quae sola ,dei ecclesia restat1 decretis vel latum unguem discedere nefas ducam4 ,mediatorem quidem unicum1 generis humani pontificem maximum agnoscimus ,christum1 sed quid vetat1 ,christo patronos inferiores habere8 ,oratores angelos inquam1 virginem ,mariam1 apostolorum et martyrum coetus1 non quidem ut salutem nobis tribuant1 quoniam unus est servator hominum ,christus#a1 sed ut pro nobis rogationes ferant4 ,quanquam vester ,lutherus1 ,friderice6 beatorum mentes revereri oportere confitetur#b1 cujus auctoritatem sequitur ,bucerus#c4 ,cum enim ,christianorum opibus ,judaei oppressi sedibus ,hierosolymorum exacti fuissent#d1 ,deum immortalem6 qui concursus fuit hominum ad loca religiosa1 quae urbis sanctitas1 quae sepulcri1 quae praesepii1 quae crucis1 quae monumentorum omnium6 ,cur autem ,hieronymus non modo pro divorum honoribus1 sed etiam pro eorum reliquiis tam accurate contra ,vigilantium scripsisset1 ut etiam daemones reliquiarum ope fugari confirmaret8 ,cur ,ambrosius#e1 ,gregorius ,turonensis#f1 ,augustinus#g1 caeteri tantis honoribus ac laudibus divos prosequerentur1 si scelus id esse putarent8 #a4 ,desunt sex haec antecedentia verba in uno codice4 #b4 ,lutherus in purgatione1 qua queritur1 aliquot articulos falso sibi ab adversariis impositos4 ,oecolampadius in ,chrysostomum divos pro nobis assiduo orare scribit4 #c4 ,in defensione ad ,abrinensem episcopum4 ,ep4 #h4 #d4 ,alius3 cessissent4 #e4 ,ep4 ad ,episc4 et ad ,col4 l4 ,x4 cp4 #he et ,serm4 #ia4 #f4 ,de ,gloria ,martyr4 #g4 ,lib4 ,,iii4 de cruce ,dei4 ,,curtius3 ,de viris illustribus honorifice et sentire et scribere praeclarum est1 nec verbis illorum dignitatem extenuare1 aut ullo dicendi genere elevare velim1 non tamen precari1 colere1 invocare1 quae tamen praecipua sunt adorationis argumenta4 ,deum aeternum1 inquit lex1 adorabis #ccb eique soli inservies6#a ,ac tametsi virgo ,maria ,christum verum ,deum et hominem utero concepit ac peperit1 ab ejus tamen adoratione abstinemus4 ,nam cum ,epiphanius#b sua aetate proclivos christianae plebis animos ad ejus cultum prospiceret1 ac potissimum colliridianos1 oratione acerrima in eos invectus est3 ,si enim1 inquit1 angelos colere prohibemur1 quanto magis ,mariam1 ,annae filiam4 ,et ,julianus ,augustus nihil gravius ,christianis objecit1 quam quod martyres pro ,diis adorarent1 ac divinitatis proposita spe martyrium ardenter expeterent1 ut in deorum albo inscriberentur4 ,quo quidem arcano cum nullum amplificandae religionis majores majus habere perspexisset1 christianorum caedes ac supplicia repressit4 ,cyrillus#c vero ad haec respondens3 ,sanctos martyres1 inquit1 neque ,deos esse dicimus1 nec colere consuevimus4 ,item ,chrysostomus#d3 ,vide prudentiam1 inquit1 ,cananaeae1 non rogat ,jacobum1 non obsecrat ,johannem1 non pergit ad ,petrum1 nec intendit ad apostolorum coetum1 nullum quaerit sibi mediatorem1 sed pro omnibus comitem accepit poenitentiam1 qua deserti advocati locum implevit4 ,idem paulo post#e3 ,ubicunque ,deum appellaveris1 audit te1 non ostiario1 non mediatore1 non ministris opus est1 non est opus ope patroni4 ,item#f3 ,solent1 inquit1 misera uti excusatione1 per istos iri posse ad ,deum1 ut per comites perveniatur ad regem1 ac deserto ,deo conservos adorant4 ,ad ,deum suffragatore nihil#g opus4 ,hic apertissime omnia atque illud maxime1 quod adorationem appellat1 cum advocatis et mediatoribus divis utimur4 #a4 ,deuter4 #f4 ,exod4 #cd4 ,levit4 #bf4 ,deut1 #dh4 ,matth4 #d4 ,lucas #d4 #b4 ,contra haereses4 #c4 ,lib4 #f4 adv4 ,julianum4 #d4 ,homil4 #ab4 #e4 ,in homil4 de fructu evangelii4 #f4 ,ep4 ad ,rom4 #g4 ,alius3 non4 ,,coronaeus3 ,sunt haec ,lutheranis usitata loca1 quibus facile responderi potest1 nos ,deum adoratione pro jure majestatis suae prosequi1 qui cultus a creatura soli creatori debetur4 ,itaque interpretes#a ad haec verba3 ,adorate scabellum pedum ejus1 subjiciunt3 adoratione latriae1 quia soli ,deo convenit4 ,scabellum vero carnem ,christi vocant1 quam ,damascenus et ,scotus adorari negant oportere1 cum sit creatura1 contra ,petri ,lombardi sententiam#b4 ,sed veneratio quaedam est 1 quaedam vero 1 quarum altera beatae virgini ,mariae1 altera divis et angelis tribuitur4 ,alioquin etiam#c1 si verborum apices sectabimur1 quis dubitet1 quin verbum adorationis homini etiam ab homine in sacris litteris tribuatur8 ,abraham adoravit populum terrae1 ,jacobus fratrem1 ,josephum sui fratres1 socerum ,moses ipse#d4 #a4 ,alius3 interpres4 #b4 ,lib4 ,,iii4 ,sent4 dist4 #c4 #c4 ,deest in alio codice4 #d4 ,gen4 #bb4 #cc4 #db4 ,exod4 #ah4 ,,fridericus3 ,si pro cultu et honore ubique accipitur1 vero pro servitute1 minus aeterno ,deo quam angelis ac divis concederemus1 #ccc quia illum veneraremur1 angelis vero ac divis inserviremus4 ,at servile obsequium multo vilius et abjectius est ipso cultu4 ,vox enim hebraica idem significat1 quod tisgur ,chaldaeis1 ,graecis1 adorare ,latinis1 i4e4 inclinare corpus1 ubi de salutatione mutua scribit ,plinius1 quod ,galli adorantes corpus circumagant4 ,sed quibus verbis utamur1 aut quocunque gestu abutamur1 nemini dubium est1 quin religiosa veneratio sive cultus et adoratio immortali tantum ,deo debeatur1 cum ex eo capite legis3 ,deum tuum adorabis et illi soli servies1 genus omne et complectatur4#a ,honoris autem vox et servitutis in rebus divinis soli ,deo debetur1 id quod ,deus clara voce testatur3 ,gloriam meam1 ait1 alteri non dabo4 ,ita ,augustinus#b3 ,honoramus#c1 inquit1 sanctos caritate1 non servitute4 ,quod enim lege divina prohibemur1 gradus ad altaria ,dei construere1 secretiori sensu vetamur rogationes ad creaturas dirigere1 quibus ad conditorem perveniatur4 ,nam illud interdictum decalogo mox subjicitur1 ubi nihil omnino de sacrificio aut altaribus caretur1 ut omnes intelligant1 recta nos ad ,deum proficisci oportere1 etiamsi certum haberemus1 angelos ac beatorum mentes sempiternas#d rota nostra audituras4 #a4 ,ps4 #di1 #bh4 ,prov4 #bg4 ,jes4 #aj4 #b4 ,contra ,ep4 ,pelagii ad ,bonif4 l4 ,,iii4 c4 #h4 #c4 ,alibi3 honorans4 #d4 ,alius3 semper4 ,,curtius3 ,ego quidem existimo1 angelo a ,deo cuique concessum1 rogationes ferte pro iis1 quibus additus custos2 sic enim vox oratoris#a in sacris litteris usurpatur1 cum agitur de rebus divinis angelo duce ac custode1 non propterea tamen nobis orandus aut adorandus est1 ut rogationes ferat4 ,quod cum ,johannes facere tentaret3 ,cave1 inquit angelus1 hoc facias1 conservus enim tuus sum1 ,deum adora#b2 idque bis repetitum legimus4 ,idque ,david1 cum ,deum laudibus omnibus prosequeretur1 ad angelos conversus3 ,adorate eum1 inquit1 omnes angeli ejus6#c ,hic tantum abest1 ut angelos orare aut adorare velit1 ut eos etiam sui officii cohortetur1 i4e4 ut ,deum metuant et revercantur4 ,ac propterea saepius legimus1 angelos in sacris litteris sua nomina revelare#d1 ne ullam sui adorandi occasionem praebuisse videantur4 #a4 ,deest in aliis codicibus4 ,jobi #cc1 #bc4 #b4 ,apoc4 #ai1 #bb4 #c4 ,psalm4 #adh1 #b4 #d4 ,alius3 celare4 ,,coronaeus3 ,num vobis scelus videtur1 si a vobis petam1 quod libentissime facio1 ut pro me apud ,deum immortalem vota faciatis8 ,sic etiam ,pharao ,mosen et ,aaronem1 populus ,samuelem interpellat4 ,orate1 inquit1 pro nobis ,deum vestrum2 cujus rogationi acquieverunt4 ,cur non igitur angelos ac divos orare liceat1 ut pro nobis vota concipiant8 ,,fridericus3 ,quoniam hoc interdictum est1 illud non item1 quanquam quis affirmare ausit1 divi nos audiant1 necne8 aut si audiant1 velint pro nobis orare1 necne8 ,non orare pro nobis1 testatur ,deus apud ,jeremiam3 ,si starent1 inquit#a1 ,moses et ,samuel coram me1 non inclinaret #ccd animus meus ad populum istum1 ac eo maxime tempore1 quo civitas ab hostibus undique cingebatur1 ,mosen et ,samuelem decuerat1 votis et precibus in coelo ,deum compellere1 cum in terris toties non rogati tam ardenter id fecissent4 ,sed his mortuis1 qui pro populi felicitate rogationem ferret1 cum regionem ,chaldaei vastarent1 ,deus testatur fuisse neminem4 ,quaesivi virum1 inquit#b1 qui interponeret sepem#c et staret oppositus contra me pro terra1 ne dissiparet eam1 et non inveni4 #a4 ,jer4 #ae1 #a4 #b4 ,ezech4 #bb4 #cj4 #c4 ,alii3 septum4 ,,coronaeus3 ,quoniam divorum coetus sciebat 7quid enim eos lateret87 ,dei decretum1 quo statuerat evertere civitatem4 ,nam cum ,samuel adhuc vivens ac spirans ,sauli necem doleret1 ,deus ad illum conversus3 ,quousque1 inquit1 ,saulum lugebis8 ,ego illum repudiavi1 quominus regnaret4 ,,curtius#a3 ,absurdum est arbitrari1 divorum mentes intimos hominum sensus intueri1 ut ,salomo satis apte#b docet in oratione dedicatoria templi3 ,tu solus1 inquit1 aeterne ,deus1 omnes omnium cogitationes intueris4#c ,nec tamen1 si divi omnes omnia audirent ac intuerentur1 propterea nobis precandi venirent4 #a4 ,alius3 ,fridericus4 #b4 ,alius3 aperte4 #c4 #b ,chron4 #f1 #cj4 ,,coronaeus3 ,cur igitur ,moses1 cura pro flagitio propuli precatur3 ,memento1 inquit#a1 domine ,abrahami1 ,isaaci1 ,jacobi8 #a4 ,exod4 #cb1 #ac4 ,,curtius3 ,non precatur ab ,abrahamo1 ut ,deum exoret1 sed a ,deo petit1 ut sit memor foederis1 quod cum illis percusserat1 et populo ignoscat4 ,quanquam1 quis inter divos censeri debeat1 tamen periculosum est affirmare1 ut non immerito theologus#a quidam exclamaverit1 multa cadavera coli a ,christianis1 quorum mentes in infernis locis torquerentur4 ,et ,cyprianum quidem ut martyrem in divinorum album relatum ,romani colunt1 quem tamen haereticum et anabaptistam appellant4 ,recte igitur ,augustinus3 ,honoramus1 inquit1 divos propter imitationem1 non adoramus propter religionem4 #a4 ,augustinus4 ,,coronaeus#a3 ,nunquam me pigebit ,davidis vocem usurpare3 ,laudate1 inquit1 ,deum in sanctis ejus4#b #a4 ,omittitur in alio codice4 #b4 ,psalm4 #i1 #ab4 #ff1 #h4 #if1 #b4 #ajj1 #d4 #ajc1 #a4 #aag1 #a4 #acd1 #a4 #aej1 #a4 ,,curtius3 ,vox ebraica significat3 ob sanctitatem ejus1 1 ut recte ,pagninus et ,campensis#a tradunt4 ,chaldaeus autem interpres3 in aede sanctuarii sui4 ,ex quo perspicitur1 pleraque a theologis christianis depravari4 ,nam interpretes ,,lxxii vertunt 1 quoniam sanctuarium ,graeci vocant1 ,latini vero intellexerunt4 #a4 ,alius3 ,campanensis4 ,,fridericus3 ,divorum at angelorum cultus a veteribus paganis manavit1 potissimum ,epiphanii aetate1 ut planum fit ex iis1 quae adversus ,colliridianos scripsit1 qui virginem ,mariam primi colere coeperunt4 ,post #cce etiam ,augustinus cultores illos ,marianos saepius abominatur#a4 ,ac ne angelis quidem ipsis1 qui dignitate divis omnibus superiores sunt1 rogationes ullas passus est exhiberi1 nec ullos ad patrem aditus nisi per filium patere putavit4 ,in eandem sententiam ivere ,chrysostomus#b1 ,ambrosius#c1 ,theophylactus#d4 #a4 ,ad ,marcellum4 l4 #aj1 c4 #di4 et #ee4 de vera relig4 et ad ,coloss4 c4 ,,ii4 ,ad ,apocal4 #ai et #bb4 ,in ,joh4 c4 #ad4 l4 #i4 ,l4 ,,ii c4 #g et #af in ,joh4 #b4 ,homil4 #ab de cananaea4 #c4 ,ad ,romanos4 #d4 ,ad ,colossenses4 ,,coronaeus3 ,jam saepe dictum est ac dicendum saepius1 nullum cultum exhiberi1 sed illud tantum1 quod ab amicis adhuc spirantibus petitur1 ut pro nobis vota faciant et rogationes ad ,deum ferant4 ,neque enim ab illis salus aut corporis aut animi petitur aut speratur1 sed ab ipso fonte salutis4 ,,fridericus3 ,cur igitur sacrificuli aperto capite1 flexis genibus ad divos adeunt8 ,ad ,mariam vero in festo conceptionis#a3 ,tu levamen oppressorum1 tu medicamen#b infirmorum1 tu omnibus es omnia4 ,quid relinquitur immortali ,deo8 #a4 ,desunt haec tria antecedentia verba in uno codice4 #b4 ,alii3 medicina4 ,,octavius3 ,nihil penitus4 ,at etiam cum in ,graecia versarer inter ,christianos1 in eam diem incidi1 qua apud ,romanos visitatio ,mariae celebratur1 apud ,graecos vestis virginis ,mariae1 et pridie ,calendarum ,januarii festa dies agitur ,zonae virginis ,machumis#a1 quae aedes erat ,constantinopoli ,mariae consecrata1 quo nihil absurdius a paganis factum memini4 #a4 ,alii3 ,in ,blachernis4 ,,toralba3 ,fuit illa vetus ,academicorum superstitio1 qui non aliter ad ,deorum omnium perveniri posse parentem putabant1 quam si gradatim ad heroas preces converterent1 ut ab heroum mentibus ad daemones1 a daemonibus ad minores ,deos1 ab his ad ,deos majorum gentium iretur1 ut eorum emendicatis suffragiis ,deorum omnium et hominum parentem ad se pellicerent4 ,sic enim ,jamblichus#a1 magorum suae aetatis maximus1 quem ,porphyrius in ara sublatum se vidisse scribit1 cum ,isidi sacrificaret1 daemonibus tamen familiariter utebatur4 ,sed cum adhibuisset1 ut praesciret ecquisnam imperatori ,valenti substitueretur1 re comperta1 cum impietatis et sortilegiorum socii capite plecterentur1 hausto veneno sibi mortem accivit#b4 #a4 ,in libro de mysteriis ,aegypt4 #b4 ,nicephorus ,callist4 et ,gregor4 ,,fridericus3 ,audistis1 opinor1 ,magdalenam ,curaeam1 monasterii ,cordubensis abbatissam1 omnium sagarum suae aetatis nobilissimam1 cum sacra fierent1 a daemone in ipso templo festis solennibus sublatam saepius fuisse1 tandem sceleribus compertis a ,paulo ,,iii4 pontifice maximo veniam1 confessione flagitiorum rescripto comprehensa1 obtinuisse4 ,,toralba3 ,at quanto facilius est et praestabilius1 antiquissimum illud principium rerum omnium et causam ,deorum inferiorum effectricem adire8 #ccf ,nam eo pellecto 7quid autem facilius ad pelliciendum87 intelligentiarum et angelorum ordines1 imo et omnes creaturae praesto adsunt2 nam in inferioribus ,diis1 qui sunt innumerabiles1 conciliandis infinitum opus est4 ,praeterea quis affirmare potest1 an daemones boni1 heroes1 inferiores ,dii1 superiores ,dii sive angeli et ministri proximi ,deo1 vota et preces nostras audiant8 aut si audiunt1 an exaudiant8 an velint8 an possint8 ,quanquam non illis tantum ,diis ac divis majorum ac minorum gentium sacra fiant1 sed et cineribus1 ossibus1 statuis1 idque flexis genibus1 manibus passis1 oculis ardentibus1 etiam facibus ac cereis non sine largitionibus effusis4 ,deus vero aeternus vix unquam colitur1 nisi forsitan dicis causa1 i4e4 4 ,minus certe peccatur1 si potius creatores#a imaginum ac statuarum colerent1 quam ipsorum creaturas4 ,quis enim non pluris faciat ,phidianae ,palladis opificem1 quam ,palladem ipsam1 quantumvis ex ebore sit vel auro constructa8 #a4 ,alius3 creaturas4 ,,coronaeus3 ,sunt illae veteres iconomachorum querelae1 quibus uno verbo responderi potest1 statuas virtuti deberi1 ut ad imitationem imperitis proponantur4 ,hic propterea laudatur ,gregorius ,m4 pontifex maximus1 quod statuas libros illitteratorum appellavit4 ,at vos1 qui vestem#a ,mariae1 qui ,zonae festa ridetis1 non audistis1 ,eliae pallium1 ossa ,elisaei1 ,christi fimbriam1 imo etiam umbram ,petri tanta miracula1 tanta prodigia excitasse1 ut sacris litteris testata relinquerentur8 ,quid est igitur1 quamobrem honores divorum reliquiis haberi non debeant8 #a4 ,alius3 vestrae4 ,,curtius3 ,si docti non egent imaginibus et iisdem imperiti ad cultus nefarios abutuntur1 quid commodius fieri potest1 quam omnino dejici1 cum locis omnibus sacrae scripturae imagines tantopere prohibeant#a4 ,nulla1 inquit ,lactantius#b1 religio est1 ubi simulacrum exstat1 sed non modo statuas1 verum etiam artem illam pestiferam1 acerrime exsecratur sapientiae magister#c1 et quidem saepe mihi mirum visum est1 civitates ,balticas inferioris ,germaniae1 quae ,romanorum ritus abjecerunt1 statuas adhuc in templis omnibus intueri posse4 #a4 ,alii3 prohibeantur4 #b4 ,lib4 ,,ii1 c4 #ai4 #c4 ,sap4 #ae1 #af4 ,,senamus3 ,agrestes itaque et imperiti homines1 quique sunt ingenio hebetiores1 ad id tantum1 quod adest1 feruntur1 non aliter ac bestiae1 quae nihil sapiunt nisi quod sub sensum cadit4 ,his igitur hominibus si statuas et imagines1 quae sunt quasi mentis appendices1 eripias1 non putabunt ulla sese religione obligari4 ,quanquam in ipsis quoque beatorum statuis vim mirabilem docet inesse ,eusebius eo loco1 ubi narrat ,christi statuam ,caesareae fuisse2 cum statua mulieris illius1 quae profluvio sanguinis curata fuerat1 columnae suppositae1 ubi herba succreverat1 quae ad morborum omnium curationem efficacissimam vim prae se ferebat1 posteaquam eo usque excrevisset1 #ccg ut ,christi statuae fimbriam attingeret1 nec ante contactum fimbriae vim ullam habuisse4 ,,octavius3 ,hujusmodi fabulis uti solent1 qui plebem imperitam in erroribus densissimis consenescere volunt4 ,opus igitur est exemplis e doctrina sincera4 ,,coronaeus3 ,miror ego te1 ,octavi1 ab imaginibus tantopere abhorrere1 cum ,deus ipse non modo sacrarii cortinas angelis1 i4e4 pullorum volucrium figuris exornari1 verum etiam statuas aureas utrimque ,cherubim1 propitiatorio imminentes atque aeneum quoque serpentem conflari jusserit1 ut ejus intuitu1 qui a serpentibus icti fuerant1 morbi periculo eriperentur4 ,,salomo3 ,haec oratio non minus ad me pertinet1 quam ad ,octavium2 voluit igitur ,deus innuere1 ab angelorum cultu quam longissime decedendum1 cum ad ministerium adhibeantur2 serpentem vero aeneum ab ,isralitis aspici#a1 non tamen adorari voluit1 mirabili arcano1 ut scilicet libidine insana cupediarum1 quae serpentis verbo#b significatur1 in nobis extincta1 vitam aeternam adepturos significaret1 vis autem praecipua serpentis est in dentibus4 ,et quoniam populus ciborum affluentiam ac foetores ,aegyptiorum in deserta solitudine ardenter optabat1 ,deus immiserat serpentes1 quorum morsibus multi periere1 ut purissimis mannae cibis divinitus delapsis1 priscarum cupediarum obliti vescerentur4 ,at cum rex ,ezechias intellexisset1 serpentem illum aeneum pro ,numine adorari ab imperitis1 publice uri jussit#c4 #a4 ,numer4 #ba1 #h sq4 #b ,regum #ah1 #d4 ,joh4 #c1 #ad4 #b4 ,alius3 figura4 #c4 #b 7#d7 ,regum #ah1 #d4 ,,curtius3 ,cur non igitur ,christiani principes ,ezechiae tam praeclarum facinus imitantur8 ,,octavius3 ,tanto intervallo absunt a regis illius pietate ac sanctitate1 ut etiam idololatriam magis atque magis adaugeri patiantur4 ,quid enim mirabilius1 quid incredibilius1 quid a sensibus1 quid denique ab omni ratione alienius quam quinque verbis1 puta3 hoc est enim corpus meum1 vel ut sciolus quidem curio in multitudine crustularum1 ne non satis congrue loqueretur1 ,haec sunt enim corpora mea1 sexcenta millia ,deorum ex totidem crustulis momento confici posse4 ,id enim christiani theologi tot ac tam multis populis persuaserunt1 ut dubitari possit1 num posteritas creditura sit ab homuncione sacrificulo#a 1 ut ,basilius loquitur1 i4e4 populum ,deorum1 momento ut fieret potuisse persuaderi4 ,multo minus credent futuri nepotes1 haec verba publicis libris ac litteris mandari potuisse1 quae a sacrificulis christianis jactantur3 ,qui creavit me1 creatur mediante me4 #a4 ,alius3 sacrificato4 ,,coronaeus3 ,sacramentum istud omnium sacratissimum admirari potius ac suscipere ex ipsius ,christi veri ,dei praeceptis ac institutis1 quam subtilius quale sit exquirere debemus ac temperanter#a de rebus tam arduis tamque a sensu mortalium remotis loqui ac sentire4 ,et quidem ,thomas #cch ,aquinas1 theologus clarissimus1 argutiarum radices ac fibras impietatis eludens3 ,is1 inquit1 omnipotentiae derogat#b1 qui dicit aliquid posse intelligi in creaturis1 quod a ,deo fieri non possit4 #a4 ,alii3 temperantes4 #b4 ,alius3 deroget4 ,,toralba3 ,at illi sacrificuli creatorem creare se arbitrantur4 ,neque enim de potestate divina sed de sacerdotis potestate quaeritur1 an scilicet ,deum efficere possit ex ea materia1 quae antea ,deus non erat4 ,,salomo3 ,certe rerum divinarum arcana1 quae minus assequor1 admirari soleo1 nec debemus ea curiosius insectari4 ,sed quemadmodum agni paschalis reliquias et ossa1 quae devorare nemo potest1 flammis injicere lex divina jubet1 quod ,latini veteres imitari solebant1 cum in sacrificiis proterviam facerent2 ita quoque rerum arduarum arcana1 quae capere non possum1 divini amoris incendio absumere consuevi4 ,in hoc tamen sacramenti arcano miror1 in voluntate et potestate sacerdotis positum esse1 ut quidem illi jactant1 ,deus sit necne8 ,nam si levissimus curio voluerit1 crustulum ,deus erit1 si noluerit1 ,deus non erit1 si carmen illud sacrum pronunciarit et alio mentem averterit1 nihil efficiet4 ,si nolit creari ,deum1 i4e4 si nolit consecrari creaturam1 panis relinquitur1 si velit1 momento ,deus erit1 qui antea non erat4 ,,curtius3 ,sed qui sacrificio adsunt1 cum hostia illa salutaris altius elata proponitur et ad intuendum et adorandum1 quid faciet populus a tergo1 si dubitet1 an sacrificus voluerit1 ,deum esse8 ,nam saepissime mens ejus sponte1 saepius etiam casu alio distrahi potest4 ,,senamus3 ,in hac dubitatione ,asthosanus#a theologus hac conditione orandum putavit3 ,si tu es ,deus1 adoro te1 sin minus1 non adoro4 #a4 ,alius3 ,astosanus4 ,,curtius3 ,at ne legitimum quidem actum adjecta conditione fieri patimur4 ,certe memini ,lugdunensem curionem1 qui ut paroecos1 quibuscum litem susceperat1 ulcisceretur1 carmen illud sacrum in liturgia se proferre simulabat4 ,tandem judicio victus1 paroecos omnes idololatras esse1 clara voce pronunciavit1 quod panem purum pro ,deo coluissent4 ,re comperta1 capitali supplicio damnatus1 flammis ultricibus ustulatus est4 ,,coronaeus3 ,vos ego per ,deum immortalem obsecro1 ne de rebus sacratissimis nisi summa veneratione disseratur4 ,an putetis1 eum qui verbo sidera fulgentia1 solem istum1 elementa condidit1 qui res stupendas verbo vel nutu confecit1 potestate imminutum#a fuisse8 #a4 ,alius3 minutum4 ,,curtius3 ,nemo certe ambigit1 quin quod velit facere possit1 praeterquam seipsum2 sed quid ad sacrificulum8 fatentur enim in verbis istis mysticis3 ,hoc est corpus meum#a1 nullam esse ,dei vim effectricem1 quia si curio aliud agat1 dum ista pronunciat1 nihil efficit#b4 #a4 ,matth4 #bf1 #bf4 ,luc4 #bb1 #ai4 #a ,cor4 #aa1 #bd4 #b4 ,alius3 effecit4 ,,coronaeus3 ,si de potestate ,dei non ambigitis1 quanto minus de voluntate dubitare potestis1 cum ipsius ,pauli#a perspicua interpretatione planum #cci sit1 ,christum verum ,deum et hominem seipsum panis et vini specie discipulis vescendum praebuisse1 idque in sempiternam sui memoriam fieri jussisse4 ,illud autem potissimum est1 posse multo plura1 quam velit#b4 #a4 #a ,corinth4 #aa1 #bd4 #b4 ,aug4 lib4 #g de symb4 fidei4 ,lomb4 l4 #a dist4 #db4 ,,curtius3 ,haec opinio ab acutissimis theologis refutata minus desiderat orationem meam4 ,plenae sunt tabulae1 pleni libri1 plena bibliothecarum volumina4 ,nemo tamen efficacius aut brevius quam ,augustinus#a3 ,ea demum1 inquit1 miserabilis servitus est2 signa pro rebus accipere4 ,si ergo flagitium jubetur1 figurata locutio est2 cum ,christus carnem suam comedi et sanguinem bibi jubet1 figurata locutio est4 ,quod cum ,christiani ad rem ipsam1 non ad signum traducerent1 ,ismalitis ac ,judaeis sui irridendi occasionem infinitam praebuerunt4 ,christus1 inquit ,tertullianus#b1 acceptum panem corpus suum fecit1 dicens3 ,hoc est corpus1 i4e4 figura corporis mei4 ,haec antiquissimi ac sanctissimi theologi verba4 #a4 ,l4 de doctr4 christ4 c4 ,v4 #aj4 #aa4 #b4 ,contra ,marcionem4 ,,salomo3 ,si fas esset adorare ,jesum jam pridem mortuum1 ut ,romani1 sub panis figura1 vel cum pane1 ut ,germani#a1 vel sine pane1 ut ,zwingliani fieri putant oportere1 multo magis licuit ,israli1 ad vitulos conflatiles ,deum adorare#b2 nam pontifex ,aaron1 vitulo conflato1 tuba proclamari jussit1 festam diem aeterno ,deo sanctam postridie futuram4 ,utitur enim nomine tetragrammato1 creaturis non communicabili1 addito etiam eum esse1 qui populum crudeli servitute eripuerat4 ,deum igitur colebant sub aurei vituli specie1 quod sanctissime vetitum erat4 ,et si capitale scelus illud tanta iracundia ,deus ultus est1 ut momento tria millia hominum1 qui flagitium illud admiserunt1 propinquorum manibus trucidari jusserit1 ac manus fratrum suorum sanguine cruentas sempiterno foedere ,deo consecrarit3 quantam ultionem fore credatis eorum1 qui non creatorem sub imagine vituli1 sed hominem supplicio affectum panis et vini specie singulis momentis ubique se mactare posse confidunt1 ac pro aeterno ,deo summa prosequuntur oratione8 #a4 ,alius3 ,helvetii4 #b4 ,exod4 #cb1 #d sqq4 ,,coronaeus3 ,non mactatur ,christus in sacrificio sanctissimo missae1 sed sacerdos supplex altaribus ,christum offert aeterno patri1 ab eoque postulat1 ut filii beneficio vitam aeternam precantibus largiatur4 ,non aliter ac ,themistocles profugus precabatur ab ,admeto rege ,molossorum1 ad aras filium amplexatus1 ut sibi parceret pro suo erga filium amore#a4 #a4 ,plutarchus4 ,,octavius3 ,adoratur tamen sive ,christus sive hostia sive figura sive1 quod verius est1 panis siligineus4 ,nec tantum adoratur summa cum veneratione omnium ac facibus ardentibus2 sed etiam pro ,deo vivente et spirante2 manibus ac dentibus laceratur1 comeditur1 devoratur1 ut in hominis carnem ac pulpam convertatur2 sic enim ,christum1 quem ,deum ac hominem praedicant1 unum et idem fieri cum assumente arbitrantur4 ,caeteri1 qui haec verborum monstra ferre nequeunt1 ,christum ab accipientis ore in coelum revolare #cdj putant1 ab improbis autem ne accipi quidem1 tametsi ea de re gravis controversia est inter ipsos4 ,certe ,averroes valde novum sibi videri dicebat1 quod ,christiani tot millia ,deorum1 quos momento se creare jactarent1 pietatis specie avidissime deglutirent4 ,nam ,moses vitulum conflatilem1 in pulverem contusum inque aquam infusum1 cultoribus in contumeliam potandum propinavit#a4 ,nullum autem crudelitatis ac odii argumentum majus est1 quam hostium carnibus vesci4 #a4 ,exod4 #cb1 #ce4 ,,coronaeus3 ,averrois athei nomen oblivione sempiterno deleatur4 ,illud autem in summa confiteri necesse est1 in coena sacratissima ,christi ,dei et hominis veram carnem et sanguinem pretiosissimum panis et vini specie nobis exhiberi1 aut sempiternis flammarum cruciatibus torqueri4 ,,toralba3 ,quemadmodum creatura incapax est deitatis1 ita quoque sempiterni cruciatus4 ,,fredericus3 ,nemo est1 opinor1 qui creaturam fieri posse ,deum putet4 ,sempiternis tamen suppliciis impie pervicaces torqueri1 toties ac tam saepe in sacris litteris occurrit#a1 ut illud in dubium vocare nefas esse videatur4 #a4 ,matth4 #ag1 #be4 ,marc4 #c1 #i4 ,luc4 #c4 ,jud4 #a4 ,apocal4 #ai #bj ,thessal4 #a4 ,ebr4 #f4 ,,coronaeus3 ,non tantum qui omni pervicacia quaedam jura divina et humana violarunt1 nec unquam poenituerunt1 sempiternis inferorum poenis cruciabuntur1 sed etiam ii1 qui vel uno scelere capitali sese obligarunt ac prius vita defuncti sunt1 quam poenituissent4 ,,senamus3 ,prius igitur definiendum1 cujusmodi sit peccatum illud1 quod mortale sive capitale vocant1 quoniam adhuc sub judice lis est4 ,et certe acutissimus quidam theologus#a se valde dubitare scribit1 an sit ullum capitale scelus1 concessis etiam omnibus1 quae ab interpretibus afferuntur4 ,nam ,hieronymus definit peccatum mortale3 transgredi mandatum ,dei4 ,alii3 peccare in spiritum sanctum2 alii3 nec de peccato confiteri nec poenitere velle2 alii aliter4 #a4 ,scotus l4 #a4 sentent4 dist4 #a4 qu4 #b2 l4 ,,ii4 dist4 #bh4 qu4 #a4 ,,curtius#a3 ,christus ipse definire videtur1 quod neque in hac vita remittitur1 neque in futura1 cum scilicet peccatur in spiritum sanctum#b4 #a4 ,omittitur in aliis codicibus4 #b4 ,matth4 #ab1 #ca sq4 ,marc4 #c1 #bi4 ,luc4 #ab1 #aj4 ,,salomo3 ,superius dictum est1 ex ista definitione spiritum sanctum a patre et filio1 ex quibus derivari dicitur1 majorem fieri1 quia peccatum eo majus ac gravius est1 quo major et gravior est is1 quem contra peccatur4 ,,octavius3 ,hoc amplius habet incommodi haec definitio1 quod peccatum ejusmodi esset1 quod nulla poenitentia1 nullis meritis aboleatur1 contra quam theologi fere omnes decreverunt#a4 ,ac tametsi ,augustinus aliquanto aliter sentit1 sponte tamen a sententia descivit4 #a4 ,thomas4 ,scotos4 ,albertus lib4 ,,ii4 sent4 dist4 #di2 lib4 ,i4 retract4 ,petr4 ,lomb4 lib4 ,,ii4 sent4 dist4 #di4 ,,toralba3 ,si nihil suapte natura est sempiternum praeter ,deum1 ut superius demonstratum est1 nulla potest poena sempiterna irrogari4 #cda ,,salomo3 ,illud summa theologorum consensione planum est1#a ,deum majora semper praemia bonis1 breviores poenas improbis infligere1 quam mereantur4 ,ego ,deus aeternus1 inquit1#b qui facio judicium1 justitiam et misericordiam2 atque his verbis unice delector4 ,judicio quidem poena decernitur1 justitia vero praemium1 sed misericordia eo pertinet1 ut praemia merito majora1 poenae peccato leviores tribuantur4 ,item ,mosi precanti pro populo reposuit illud3#c ,ego ,deus aeternus1 misericors1 beneficus1 lenis1 infinitae bonitatis ac veritatis1 qui fidem et pacta conventa inviolabiliter tueri soleo in millesimam usque progeniem quique aboleo scelera ac peccata1 nec tamen desero impunita flagitia1 verum in tertiam et quartam progeniem exquiro4 ,nam eo pertinet dictum illud ,davidis1#d misericordiam a dextris ,dei assistere1 ut doceat acerbitatem acerbiorem esse4 ,sic enim ,salomo scribit1#e sapientiam habere a dextris vitae diuturnitatem1 a sinistra vero opes et gloriam1 quae imbecilliora sunt1 quam sit beata vita4 ,quodsi misericordia divina potentior acerbitate1 profecto nulla poena sempiterna esse potest4 #a4 ,scot4 l4 m4 sentent4 dist4 #ah4 #b4 ,jerem4 #i1 #bd4 #c4 ,exod4 #cd1 #f4 #d4 ,psalm4 #af1 #aa4 #e4 ,proverb4 #h1 #bj sqq4 ,,senamus3 ,ob id1 opinor1 ,athenienses misericordiae templa dicaverant1 acerbitati nulla1 ut ,pausanias scribit4#a ,ac tametsi veteres ,graeci tres ,deorum ultrices fingerent1 1 1 1 primam1 quae peccata bonorum amissione puniat2 secundam1 quae corporibus salubritatem aut vitam spirabilem eripiat2 tertiam1 quae mentibus aegritudines innumerabiles inferat1 poenas tamen sempiternas nullas decreverunt4 #a4 ,in ,atticis4 ,,curtius3 ,spirantium hominum dolores corporea vita diuturniores#a esse nequeunt1 quos ut oratione molli extenuaret ,epicurus1 leviores fore dicebat1 si#b diuturni essent1 acerbiores autem hominis#c interitu brevi desituros4 ,sed cum sempiterna sit animorum vita1 poenas quoque sempiternas fore1 non dubito4 #a4 ,alius3 duriores4 #b4 ,alius3 qui4 #c4 ,alius3 his4 ,,toralba3 ,animas cadaveribus superstites esse nemini praeterquam ,epicureis dubium esse opinor1 sed ut sint sempiterni1 suapte natura fieri non posse1 superius demonstratum est1 ,dei tamen voluntate#a ac potestate posse fieri sempiternos4 #a4 ,alii3 bonitate4 ,,curtius3 ,id quidem auctoritate ,christi certissimum est1 cum praedicat1 eum esse metuendum1 qui non modo corpus1 verum etiam animam occidere potest4 ,,salomo3 ,tametsi ,ebraei poenas a sceleratis tum vivis tum mortuis exigi tradunt1 nullas tamen certas definierunt iis1 qui vita defuncti essent1 ne quid in rebus tam arduis temere affirmarent1 sed corporibus varias pro scelerum varietate poenas decreverunt4 ,aut enim ab invitis1 aut ab errantibus1 #cdb aut volentibus1 aut a pervicacibus peccatur4 ,qui peccavit invitus1 nulla poena obstringitur1 quia ne peccatum illud quidem suum dici potest4 ,qui errore peccavit1 non quidem punitur1 sed purgatur applicatione4#a ,qui doceri non vult1 hujus poena est ,maltut aut ,marhut1#b pecuniaria gravior4 ,qui animi pervicacia quadam et contemtu divinae legis peccat1 capite plectitur1 etiamsi levissima parte legis offendat4 ,qui vero contumeliosior fuerit erga ,deum1 non modo gravissima morte punitur1 sed etiam ejus pecunia1 suppellex1 vestis1 quantaecunque sit aestimationis1 incendio absumitur1 ne suis haeredibus ullum sui fructum aut desiderium relinquat1 quin etiam ejus praedia quasi exsecrabilia inculta#c deseri jubentur4 #a4 ,alius3 admonitione4 #b4 ,moses ,rambam l4 ,,iii4 more nebochim4 #c4 ,deest in alio codice4 ,,coronaeus3 ,supplicia sempiterna pervicacium hominum improbitati decreta esse1 ,christus ipse clara voce denunciavit4#a #a4 ,matth4 #ah4 ,lucas #d4 ,marc4 #c4 ,,senamus3 ,haec quidem utiliter et ad impiorum terrorem4 ,,curtius3 ,ego quidem nihil utilius ac melius fieri posse puto1 quam sempiternos improborum flagitiis cruciatus proponere1 vel quod ita futurum sit1 ut quidem confido1 vel ad terrorem sceleratis incutiendum1 vel ad utrumque4 ,qui aliter sentiunt1 nae#a illi magno rerum publicarum ac religionum detrimento peccandi licentiae indulgere videntur4 #a4 ,alii3 ne4 ,,toralba3 ,qui semel improbitatis fines transierunt1 graviter et imprudenter impios esse oportere putant1 ac terrores istos imperitis ac mulierandis propositos arbitrantur4 ,caeteri qui tormentorum inferorum cruciatus pro veris habent1 desperatione fracti1 veniam se posse consequi diffidunt et in perpetua improbitate consenescunt1 ut de ,caino#a proditum est1 qui gravius se peccasse querebatur1 quam ut veniam consequeretur4 #a4 ,gen4 #d1 #e sqq4 ,,fridericus3 ,ego ,christi verba non tam ad terrorem1 sed etiam ad rei veritatem statuo pertinere1 quoniam infinita quadam poena plectendus est1 qui peccatum infinitum commisit4 ,at qui peccat in ,deum1 profecto is infinitum quicquam peccat4#a #a4 ,lomb4 lib4 #c4 sentent4 dist4 #ai4 lb4 ,scotus4 ,,toralba3 ,hac quidem ratione non modo omnia peccata sunt infinita1 quia semper in ,deum peccatur1 sed etiam aequalia1 quoniam omnia infinita inter se sunt aequalia1 nihil enim quod infinitum sit1 suscipit intensionem aut extensionem1 magis aut minus4 ,item illud sequeretur1 infinitum malum infinito bono contrarium esse1 et actu duo essent infinita1 contra perspicuas naturae demonstrationes1 quas superius attigimus4 ,quare#a nec sententiam illorum probare possum1 qui ,deo nihil quidem formaliter contrarium esse testantur1#b ut eorum verbis utar1 sed virtualiter tantum4#c ,oportet enim mali vim ac potentiam infinitam summo ac infinito bono exaequari1 quod naturae decus ac majestatem mirabilemque concordiam perpetuis bellis conturbaret1#d #cdc cum item contraria sint sub eodem genere1 ,deum quoque generi subjungi oporteret4 ,quae cum absurda sint1 sequitur nullum peccatum esse infinitum1 ac verius diceretur1 sceleratorum mentes penitus interire post exacta supplicia1 ut ,jobi verba declarant3 ,ut calor nives1 inquit1 sic flagitiosos infernus consumit4#e #a4 ,alii3 ,quanquam4 #b4 ,alii3 fatentur4 #c4 ,scotus ,,ii4 dist4 #b4 qu4 #b4 #d4 ,alii3 conturbare4 #e4 ,jobi #bd1 #ai4 ,,fridericus3 ,ex eo quod gehennae incendio dignus pronunciatur ,christi sententia1 qui fatuum quemquam appellavit1 sequitur1 omnia peccata esse aequalia et mortifera1 ,deo judice1 ea tamen proposito levius puniri4 ,,senamus3 ,eadem erat ,draconis sententia1 qui et parricidam et qui furto pomum decerperet1 capitali supplicio exaequavit4 ,atheniensibus vero de legis acerbitate querentibus reposuit1 graviorem capitali poenam1 si quam haberet1 parricidis se fuisse allaturum4 ,itaque ,demosthenes apposite leges illius sanguine esse scriptas dixit4 ,,salomo3 ,jam pridem ,stoicorum de peccatis aequalibus opinio refutata jacet4 ,et quidem divina lex1 omnium optimarum legum exemplar singulare1 pro facinoris magnitudine poenarum gravitatem irrogavit4 ,qui falsum testimonium tulit1 eadem poena obstringitur1 quam in alium derivare conatus est1 sive ad levissimam pecuniae mulctam1 sive ad capitalem poenam testimonium pertineret4 ,sunt autem poenarum gradus septem in pandectis#a ,ebraeorum3 lapidatio1 combustio1 capitis truncatio1 suffocatio1 excidium1 repentina mors1 verberatio nervis bubulis#b inflicta1#c quae ictibus ad summum quadraginta definitur lege divina1 ne quis ictibus contrucidatus plane inutilis reddatur4 ,excidium appellant 1 i4e4 cum ante constitutum vitae terminum quis moritur ultione#d divina4 ,quo pertinet illud1 quod saepius in sacris litteris occurrit3 ,excidentur e populo suo qui hoc facient1 quod ,christiani theologi pro sempiterna damnatione falso interpretantur4 ,at cum poena divina peccato semper levior sit1 si poena esset infinita1 gravior esset poena delicto et acerbitas commiseratione dignior1 contra quam locis omnibus scripturae docemur4 ,si igitur peccato supplicium levius est sive temporis extensione sive doloris intensione1 constat1 infinitum dici non posse4 #a4 ,lib4 #h4 tract4 ,v4 ,talmud4 #b4 ,in alio legitur3 puris4 #c4 ,alius3 inficta4 #d4 ,alius3 ratione4 ,,coronaeus3 ,aliud est1 poenam mereri1 aliud infligi4 ,non enim si sempiterna supplicia ,christi veri ,dei judicio mereatur1 qui quenquam fatuum appellavit1 propterea sequitur1 ob id aeternas poenas luiturum4 ,,toralba3 ,ac si poenarum est aequalitas1 profecto est etiam aequalitas flagitiorum4 ,item sempiternum supplicium1 si non doloris intensione1 tamen extensione temporis est infinitum4 ,at omnia omnium peccata1 si in eundem actum cumularentur1 nihil tamen infinitum efficere possent1 nec item actio et passio infinita in creaturam finitam cadere ullo modo potest4 ,cum igitur creatura1 quae semper est finita1 poenam doloris intensione aut temporis #cdd extensione infinitam perpeti non possit1 cum origine et occasu creaturae omnes concludantur1 sequitur1 sempiterna supplicia nulla fore4 ,ob id forsitan ,origenes daemones tandem aliquando salutem adepturos affirmavit4 ,,fridericus3 ,haec haeresis jam pridem theologorum sententiis est et calculis omnibus rejecta et repudiata4 ,,senamus3 ,cum absurda sit peccatorum aequalitas et peccatorum infinita gravitas1 cum etiam legibus et divinis et humanis alia sint aliis graviora delicta1 nec tamen illa sint omnino multa1 quippe aut benefactis consequentibus1 aut poenis aut aliqua satisfactione oporteat aboleri1 atque omnia omnium facta in judicium deduci1 ut ecclesiastes orationem concludit1 sequitur necessario1 varias esse poenas1 varia quoque genera praemiorum1 nec improbos omnes iisdem inferorum poenis1 nec item bonos iisdem coelestibus praemiis exaequari4 ,quod satis innuit ,paulus1#a cum sidera quidem alia aliis lucidiora scribit atque eandem esse beatorum conditionem4 #a4 #a ,cor4 #ae1 #da4 ,,curtius3 ,duplices sunt exitus animarum1 aliis quidem ad vitam beatam1 aliis ad supplicia sempiterna1 tertium nihil est4 ,id autem pluribus scripturae sacrae locis#a confirmari potest1 in quibus haec saepius occurrunt1 aliis ad vitam1 aliis ad exitum sempiternum viam patere4 ,qui crediderit1 salvus erit2 qui vero non crediderit1 condemnabitur4#b ,quodsi ab inferis ad superos omnia munita essent1 cur ,christus ,abrahamum de coelo ad mali divitis querelas sic induceret loquentem3#c ,ingens est hiatus inter nos et vos1 ut neutri ad alterutros transire possint4 ,cur item ,augustinus3#d ,binae sunt1 inquit1 habitationes1 una in igne aeterno1 altera vero in regno aeterno4 ,item alibi3 ,fides catholica credit regnum coelorum1 secundum ,johannem2 tertium penitus ignoramus4 #a4 ,matth4 #be4 ,marc4 #c4 ,luc4 #aj4 #b ,thess4 #a4 ,ebr4 #f4 ,marc4 #af4 ,joh4 #c4 #b4 ,marc4 #af1 #af4 cf4 ,hebr4 #aj1 #ci4 #c4 ,luc4 #af1 #bf4 #d4 ,contra ,pelagium l4 ,v4 ,,octavius3 ,certe ,ismalitae duas tantum sedes animalium immortalium statuerunt1 ex ,azora ,alcorani #de1 alteram quidem deliciarum ac voluptatum1 alteram cruciatus ac dolorum1 mediam nullam putant4 ,,senamus3#a ,at occidentales ,indi praeter inferos ac superos purgatorium quendam locum esse praedicabant1 non flammis et ignibus noxium1 sed frigoribus gelidissimis4 ,quae persuasio ab radice convellit quaestiones eorum1 qui negant purgationis ignes sine materia subsistere1 aut materiam inveniri1 quae quasi lapis 1 alumen plumaceum vulgo appellatur#b nullis ignibus limari#c aut absumi possit1 quia frigoris nulla vis est consumendi4 #a4 ,deest in alio codice4 #b4 ,alii3 vulgus appellat4 #c4 ,alius3 liquari4 ,,toralba3 ,inepte dicam an inique philosophantur1 qui materiam purgatoriis ignibus sempiternam esse negant1 videmus enim ,aetnaeos ignes et incendium ,hiberniae1 ,islandiae1 ,peruanarum#a atque ,australium regionum1 #cde quae terra ignea a perpetuis flammis nomen traxerunt1 quibus materia non deficit4 #a4 ,alius sine dubio false3 ,romanorum4 ,,coronaeus3 ,undenam igitur tot ac tam diuturna pabula flammarum8 ,,toralba3 ,equidem putavi1 aliquando ab aquis subterraneis saxa continenter irrigantibus alimenta suppeditari1 quemadmodum in fornacibus lapis gagates pingui materia concretus ardentius urit aqua superfusa1 sed adipe lapidis penitus exusto#a1 nihil amplius aqua proficit#b1 neque enim ignis pascitur aqua1 sed uligine pingui1 alioquin moles aquarum jampridem incendio consumta fuisset4 ,itaque videmus ab ,aetna lapides spongiosos1 quos pumices vocant1 eructari1 exusta materia pingui1 ac nihilominus incendia durare4 #a4 ,alius3 deusto4 #b4 ,alius3 perficit4 ,,octavius3 ,sed ut a physicis ad metaphysica redeamus1 consentaneum est1 varia esse pro scelerum varietate genera poenarum1 sive immortalis anima#a diuturnitate temporis sive doloris acerbitate sive ardoribus sive horrore frigoris sive caligine tenebrarum sive odorum teterrimo foetore sive perturbationibus secum dissidentibus#b sive ministeriis foedissimis ac vilissimis plus minusve plectatur4 ,est autem#c divina quaedam vis ubique terrarum diffusa1 quae improborum impietatem ulciscitur1 nec usquam inulta scelera esse possunt1 ne hominis cruci affixi fiducia latebrae flagitio quaerantur4 ,illud autem perspicuum est1 improbos homines saepissime post diuturnam et in omnibus voluptatum generibus exactam vitam sine ullo sensu doloris interire#d1 tametsi viri boni saepe in carceribus et cruciatibus moriantur1 cum maximo luctu bonorum3 hos#e ad vitam meliorem1 illos ad supplicia denotari consentaneum est1 ut ,salomo innuit1 cum dicit#f quosdam de vinculis et carceribus ad regnum1 regem vero ad inopiam pergere4 ,oportet igitur exstare supplicia quaedam post hanc vitam1 quibus improbi plectantur2 neque enim ,deus judex aequus videretur1 si tam multa flagitia relinqueret inulta et virorum illustrium atque optimorum delicta omnia ulcisceretur1 quamdiu spirant in terris4 ,quodsi non sunt supplicia sempiterna omnibus flagitiis post hanc vitam proposita1 oportet esse temporibus ac locis terminata1 quibus exactis aut moriendum mentibus est1 aut beatius jucundiusque vivendum1 quia tertium nihil cogitari potest4 #a4 ,alii3 mortales animi vel mortuorum animi4 #b4 ,alius3 discedentibus4 #c4 ,alius3 enim4 #d4 ,job4 #ba4 ,jerem4 #ab4 ,psalm4 #cf1 #ch4 #gc4 ,habac4 #a4 #e4 ,alius3 quos4 #f4 ,eccles4 #d1 #ad4 ,,toralba3 ,vetus est et ab omni antiquitate tracta opinio#a1 animos eorum1 qui sese corporeis voluptatibus dediderunt eorumque impulsu jura divina et humana violarunt1 corporibus elapsos circa terram volutari ac cruciari1 nec in coelestem illum locum ac sedes beatorum1 i4e4 ut ,plato#b loquitur 1 nisi multis exagitatos saeculis reversuros4 ,itaque #cdf veteres praeclare cum iis agi putabant1 eosque malis ingentibus eripi1 qui poenas in terris1 tantisper dum hoc spirabile lumen hauriunt1 graviores dedissent1 sicut idem ,plato scribit3 4 ,ex quibus sententiis significabant1 nec inulta scelera1 nec supplicia fore sempiterna4 #a4 ,alius3 ratio4 #b4 ,in ,phaedone4 ,,curtius3 ,si purgatorios ignes aut gelidissima loca poenis subeundis ac peccatis expiandis statuamus1 ut hinc aditus muniatur ad beatorum sedes1 prospiciendum nobis erit1 ne infinita genera suppliciorum apud inferos admittamus1 abhorret enim universa natura infinitatem4 ,praestat igitur1 duo tantum loca statuere1 unum praemiorum1 alterum poenarum4 ,,coronaeus3 ,si qua immortali ,deo juris ac justitiae cura est1 quam summam esse confidimus1 in extremo vitae spiritu poenitentium scelera non quidem abolitione#a penitus deleri1 sed quodammodo extenuari#b confitendum sit4 ,demus enim duos homines1 alterum illustri virtute ac pietate totum vitae tempus floruisse#c1 nihil unquam injuriae fecisse1 ac ne praemiorum quidem ulla spe ,deum aeternum1 sed divini amoris solo intuitu coluisse1 in quo justitiae consummata perfectio consistit1 ad extremum tamen in adulterio deprehensum1 sine poenitentia caesum esse2 alterum vero stupris1 adulteriis1 caedibus1 parricidiis1 contumeliis ac impietate summa erga ,deum totam vitam exegisse1 extremo tamen spiritu poenituisse vitae ante actae et humili scelerum confessione peracta exspirasse4 ,hunc quidem ,curtius ac ,fridericus in altissimas beatorum sedes ab angelis subvehi credunt1 illum vero aeternis inferorum suppliciis cruciari4 ,perpendite1 si quid injustius decerni possit8 #a4 ,alius3 absolutione4 #b4 ,alius3 exterminari4 #c4 ,alius3 peregisse4 ,,curtius3 ,haec vetus est ,isralitarum querela1 qui ,deum iniquitatis insimulare non dubitarunt ob eam causam4 ,at ille per vatem3#a ,anima1 inquit1 quae peccaverit1 ipsa morietur1 nec filius sustinebit scelera parentis1 nec parens flagitia filiorum4 ,quodsi aversus impius a flagitiis omnia edicta mea amplexatus fuerit1 judicium et justitiam1 vivet ille quidem1 nec praeterita peccata illius commemorabuntur4 ,ita quoque si justus converterit se ab integritate ad impietatem1 superiorum virtutum nulla futura est commemoratio1 sed in peccatis suis morietur4 ,vos tamen dixistis3 ,judicia ,dei non sunt aequa4 ,audite1 domus ,israelis1 num judicia mea aequa non sunt8 ,num vos potius aequi non estis8 ,ex his sequitur1 duos tantum esse exitus animorum4 #a4 ,ezech4 #ah1 #ai sqq4 ,,salomo3 ,non dixit ,ezechiel impium illum omnibus flagitiis ac sceleribus detestabilem1 si extremo spiritu piguerit vitae ante actae1 salutem adepturum1 sed si reversus ab impietate juste vixerit1 ,deum superiores #cdg impietates obliturum1 nec item virum integerrimum1 qui extremo vitae momento scelus admiserit#a1 propterea suppliciis sempiternis torquendum1 sed ita demum exitio periturum1 si ad impietates et improbitates totus deflexerit4 #a4 ,alius3 admisit4 ,,coronaeus3 ,ego illum1 quem poenituerit scelerum1 purgatoriis ignibus expiatum iri confido1 idque non modo sacris litteris#a1 sed etiam ipsius ,martini ,lutheri#b autoritate fretus4 #a4 #b ,macc4 #ab4 ,mal4 #c1 #ab4 #a ,cor4 #c4 ,phil4 #b4 #b ,tim4 #a4 ,joh4 #e4 ,apoc4 #e4 #b4 ,lutheri resol4 conclus4 #aj4 ,,salomo3 ,ego poenitentiam illam extremo vitae spiritu nihil profuturam sceleratis opinor4 ,,coronaeus3 ,at qui sacerdotis potestate divinitus ei tributa veniam consecutus est1 eum tamen a culpa liberum esse credimus4 ,,salomo3 ,nihil exsecrabilius mihi videtur1 quam sacerdotes ecclesiae ,romanae veniam scelerum sibi arrogare aut confitentibus peccata ignoscere1 cum id uni aeterno ,deo pro jure suae majestatis conveniat4 ,,coronaeus3 ,at ,christus hanc apertissime discipulis potestatem largitur1 ut quaecunque vincirent et solverent in terris1 eadem forent soluta et colligata in coelis#a4 #a4 ,matth4 #ae1 #ai4 #ah1 #ah4 ,,curtius3 ,nescio quamobrem ,romani pontifices haec verba ligandi et solvendi detorserint ad scelerum abolitionem1 nisi quod augustiores se fore putarunt1 si in jure divinae majestatis nulli creaturae communicabilia involarent et ex indulgentia vitiorum omnium infinitam auri vim corraderent4 ,ut quidem videmus illos ignoscere non tantum admissa scelera1 sed etiam admittenda1 cum legibus divinis et humanis non sine ingenti mercede solvant imperitos1 nec leviorum1 sed robustiorum impietatum veniam saepissime soluta pecunia largiantur4 ,inde#a venalium indulgentiarum pontificiis nundinationis copia1 inventum ,gregorii pontificis ,romani1 quae paulatim infinitum acceperunt incrementum1 ut interdum mille annorum veniam isti largiantur#b4 #a4 ,caetera haec interlocutoris verba desunt in alio codice4 #b4 ,liber de taxis ,cancellariae1 c4 de absol4 et dispensationibus4 ,,coronaeus3 ,culpa quidem ignoscitur1 quo minus sempiternis suppliciis teneantur1 qui poenituerunt1 sed purgatoria flamma expiati1 ut ,paulus ipse loquitur#a1 vitam aeternam aliquando adipiscantur#b4 #a4 ,alius3 pollicetur4 #b4 #b ,thess4 #b1 #h4 ,,curtius3 ,ego poenitentibus sceleraque ,deo confitentibus vitam coelestem patere judico1 sine expiationis ignibus1 qui nulli sunt1 sed lotis vestibus pretiosissimo ,christi ,dei cruore#a ac lavacro1 quo nos lavit ab omnibus flagitiis1 ad nuptias coelestes acciri4 ,alioqui incongruum esset1 eum quem ad convivia nuptiarum solennium excipere voles1 ante verberibus1 sectionibus1 tormentis1 ustionibus1 crudelissime torquere4 #a4 ,apoc4 #a1 #e4 ,,toralba3 ,hypothesis superior a ,coronaeo proposita eo pertinet1 ut ab utroque merita supplicia prius exigantur1 antequam sordidatos peccatorum maculis in sanctissimas angelorum aedes intrudi fateamur4 #cdh ,,salomo3 ,ita quod sentio1 nullum esse scelus inultum1 ultionem vero1 quamdiu hic vivitur1 praestabiliorem fore1 ut sapientiae magister significat his verbis3 ,ecce justis in terra expenditur1 quanto magis peccatoribus8#a i4e4 a justis poenas improbitatum exigi1 quamdiu hic vivitur1 a sceleratioribus autem post mortem1 utrosque tamen levius quam pro merito plecti4 ,nam si pro merito omnia delicta exigerentur et supplicia decernerentur1 ecquis ea perpeti posset8 ,sed resipiscentia pleraque peccata abolentur aut levissime puniuntur1 eoque magis1 si ad resipiscentiam accedant praeclarae virtutum actiones1 officia erga pupillos1 viduas1 peregrinos et summa erga tenues benignitas4#b ,itaque ,daniel regem ,nabochodonosorem hortabatur1 ut poenas divino judicio decretas benignitate dilueret1 cum nulla re peccata citius aboleantur4#c ,tametsi enim veniam precantibus ac poenitentibus ignoscat1 non tamen impunitos fore testatur1 his verbis3 purgando nos purgabit2 quod ,david ,kimchi sic interpretatur3 ,deus ignovit1 punit tamen quodammodo1 tametsi ,rabbi ,abraham et ,chaldaeus interpres penitus ignosci putent1 quod de culpa interpretandum est4 ,quum enim rogatione ,mosis se ignovisse dixisset nihilominus declarat1 se populi scelus ac diffidentiam ulturum#d1 uti fecit2 omnes enim qui ex ,aegypto egressi fuerant1 duobus exceptis1 in deserta solitudine perierunt4 ,item ,davidi poenitenti ignoscit#e1 poenam tamen irrogavit1 tum adulterini filii morte1 tum etiam incestibus ac adulteriis liberorum4 #a4 ,proverb4 #aa1 #ca4 ,ecclasiast4 7,sirach7 #ab1 #d4 #f4 ,nahum4 #a1 #b4 #b4 ,ezech4 #ah1 #h sqq4 #c4 ,daniel #d1 #bd4 #d4 ,numerorum #ae1 #cj4 #e4 #b ,sam4 #aa1 sqq4 ,,octavius3 ,scelerati quidem bonorum caede pascuntur ac diuturnam saepe vitam in summa bonorum ac voluptatum omnium affluentia transigunt1 quae praemia sunt eorum1 quae ab illis recte gesta fuerunt1 ne ullum exstet benefactum1 cui ,deus justam non retribuat mercedem et quidem meritis majorem1 quia nemo fere tam improbus est1 qui nihil boni gesserit4 ,de utrisque vero1 probis inquam et improbis1 jam mortuis ita scribit sapientiae magister3#a ,prodibunt1 inquit1 impii praeteriti scelerum suorum recordatione4 ,tum justus coram oppressoribus suis stabit1 cujus aspectu scelerati pavore percussi et inopinato stupore ac doloribus afflicti exclamabunt3 an ille est1 quem ludibrio habuimus olim2 stulti qui vitam ejus insaniam et exitum putavimus ignominiosum4 ,itane in albo filiorum ,deorum conscriptus est et inter sanctos sortem adeptus8 ,at nobis opes et superbia nil profuerunt4 #a4 ,sap4 #e1 #a-e4 ,,senamus3 ,est verum genus eorum1 qui quod bestiarum more nullam omnino aut divinorum aut humanorum curam habuerint1 corporis ac animi occasum simul pati dicantur4 ,deus enim utrumque necare potest#a4 #a4 ,psalm4 #db 7#da71 #e4 ,matth4 #aj1 #bh4 #cdi ,,curtius3 ,de his quidem statuere difficile est1 eorum tamen animas1 qui non innocentem bestiarum more vitam transegerunt1 sed facinoribus et flagitiis vitam contaminarunt1 non prius morituras confidimus1 quam justissimas dederint poenas detestabilium improbitatum4 ,quo pertinent extrema ,esaiae verba#a3 ,videbunt1 inquit1 cadavera eorum1 qui a me defecerunt1 quoniam vermis eorum non morietur et ignis eorum non exstinguetur1 sed omnibus fastidio sunt futuri4 ,quibus verbis sempiterna eorum supplicia fore testatur4 #a4 ,jessiae #ff1 #bd4 ,,salomo3 ,rabbi ,elieser planius aliquanto3 ,certo scis1 inquit1 omnia dicta factaque hominum justis suis ponderibus exigenda1 nec te in fraudem impellat malus genius1 quasi sepulcrum tibi sit securitatis ac impunitatis#a perfugium futurum1 stabis enim coram aeterno ,deo1 judice totius orbis4 #a4 ,alius3 immunitatis4 ,,curtius3 ,magnam vobis gratiam debet ecclesia ,romana1 quod purgatorios ignes pene exstinctos argumentorum vi atque eloquentia#a videmini excitavisse4 ,nam in iis ignibus legatorum#b ac donationum vis prope immensa1 quasi in causa non tantum impulsiva1 ut jurisconsulti loquuntur1 sed etiam finali consistere videtur1 ut scilicet sacrificia missarum anniversaria fiant pro salute animae testatoris4 #a4 ,alius3 eloquentiae ardoribus4 #b4 ,alius3 legationum4 ,,fridericus3 ,etiamsi demonstratione perspicua planum esset1 post#a hanc vitam expiari scelera improborum ultricibus flammis1 non propterea tamen sequeretur1 sacrificia mortuis profutura4 #a4 ,deest alibi4 ,,coronaeus3 ,cur non8 ,,fridericus3 ,quoniam divina decreta vetant4 ,qui1 inquit ,ambrosius#a1 non accipit hc veniam peccatorum1 illic non erit4 ,non erit autem ei1 quod ad vitam aeternam noluerit pervenire4 ,item ,cyprianus#b3 ,quando isthinc excessum fuerit1 non poenitentiae relinquitur ullus1 nec sanctificationi locus4 ,hc vita amittitur aut retinetur4 ,item ,augustinus#c3 ,post hanc vitam id quisque habiturus est1 quod in ea conquisierit2 nunc misericordiae1 post judicii tempus erit4 ,item ,hieronymus#d3 ,cum ante tribunal ,christi veneris1 inquit1 nec ,jobus nec ,daniel pro te orare poterunt4 ,item ,chrysostomus#e3 ,simul discesserimus1 hinc non est in nobis situm poenitere aut delere peccata4 ,item qui in praesente vita peccata non eluet1 nullam postea consolationem habiturus est4 ,atque eo pertinet ,salomonis dictum de arbore caduca1 quae eo quo ceciderit loco1 sive ad ,aquilonem sive ad ,austrum1 illic perpetuo residebit#f4 #a4 ,libro de bono more4 #b4 ,contra ,dem4 #c4 ,ad ,maced4 ep4 #ed4 #d4 ,homil4 ,x in ,joh4 qu4 #b et #ac4 #e4 ,conc4 #b de ,lazaro4 ad ,ebr4 #b4 ,rom4 #d4 #f4 ,eccles4 #aa1 #c4 ,,coronaeus3 ,ne vobis theologis theologos opponam1 satis est sacrae scripturae locum de ,maccabaeis singularem denotare#a3 ,nisi1 inquit1 revicturos sperarent1 qui mortui sunt1 frustra pro mortuis vota #cej conciperentur4 ,itaque ,judas princeps ,judaeorum mortuos pro patriae salute1 solennibus sacris expiari jussit1 ut peccatorum noxa solverentur4 #a4 #b ,macc4 #ab1 #dj4 sqq4 ,,curtius3 ,libri ,maccabaeorum non modo ab ,ebraeis1 sed etiam ab omnibus veteribus christianis theologis inter censentur et sanctissimis ,laodicaeensis synodi#a decretis repudiantur4 #a4 ,const4 #ee4 ,,coronaeus3 ,at posterioribus conciliis1 ipsiusque ,tridentinae synodi decretis1 quasi sacratiores probantur mirum in modum4 ,,toralba3 ,ego quidem non modo theologorum#a et academicorum auctoritate1 sed etiam argumentis certissimis animorum purgationes et expiationes scelerum post hanc vitam fore non dubito4 ,sed ut votis aut rogationibus ullis eluantur1 probare nullo modo possum4 ,nec vero ,plato#b quicquam perniciosius aut capitalius hominum generi persuaderi posse scribit4 ,nam quo quisque sceleratior exstiterit1 quo majores opes furtis aut rapinis pupillorum ac viduarum congesserit1 eo confidentius alienis precibus ac sacrificiis flagitiorum suorum diritatem dilui putabit4 #a4 ,athanasius4 ,cyprianus4 ,hieronymus4 ,epiphanius4 ,augustinus l4 #ae c4 #ae4 de civ4 ,dei4 #b4 ,de legibus4 ,,salomo3 ,legibus divinis saepe admonemur1 nullis sacrificiis improbitates expiari#a praeterquam eas1 quae errore probabili admittantur2 direpta vero bona praesertim egentium1 viduarum ac pupillorum quasi flagrans incendium absumunt rapientium opes omnes4 ,quae cum ita sint1 quis putet1 sacrificia ulla aut preces mortuis proficere posse8 #a4 ,desunt in aliis codicibus4 ,,coronaeus3 ,si nihil proficiunt mortuis viventium rogationes1 cur ,judaei mortuos in sepulcra deferentes canerent suam#a 7accubationem7 in qua his verbis utuntur3 ,spiritus domini quiescere faciat ,n4 in horto ,eden1 in pace1 ipsum ac omnes defunctos ,isralitas1 ad cujus precantis vocem populus respondet ,amen6 ,cur etiam ,augustinus pro matre ,monica sic precatur3 ,dimitte1 domine1 dimitte1 obsecro1 ne intres in judicium cum hac8#b ,cur etiam ,muhammedistae ipsi1 qui supplicia inferorum quidem sempiterna fore credunt1 tam ardenter precarentur ut amici vita defuncti ab interrogatione utriusque angeli atri eripiantur8 #a4 ,alius addit2 sacerdotes cantionem4 #b4 ,alius3 ea4 ,,octavius3 ,ista quidem precatio fit a ,muhammedistis1 priusquam judicium subeunt1 non quod judicio semel damnatos unquam eripi putant4 ,,salomo3 ,nec ,maccabaeorum1 nec ,augustini autoritatem moror2 nos vero nec anniversariis solennibus1 nec sacrificiis1 nec rogationibus illis utimur pro animis defunctorum1 quia scimus nihil profuturum sed illa #a nihil aliud est1 quam vox optantium1 ut beati sint amici1 propinqui1 parentes4 #a4 ,alius3 cantio4 ,,coronaeus3 ,si dubia res esset1 an mortuis viventium vota proficiant1 ut quidem prodesse confido1 nonne tutius tamen foret id facere1 #cea quod mortuis nihil nociturum sit1 quam illos dubia spe flammis cruciandos deserere8 ,nam ut sapientes vetant id facere1 quod dubites justum sit1 necne8 ita quoque jubent nos id facere1 quod dubites1 profuturum sit1 necne8 ,ac propterea laudatur ,cato ,censorius1 qui de animarum immortalitate disputans1 quorum vim et sensum exstingui morte putabant levissimi quidam ,epicuraei3 ,si#a1 inquit ,cato1 in hoc erro1 quod immortales animos esse credo1 hunc errorem1 quo delector1 quamdiu vivo mihi eripi nolo1 sive mortales sint animi1 ut minuti quidam philosophi putant1 non vereor1 ut illi mortuum me irrideant4 ,quanto nos accuratius ac libentius pro amicis mortuis supplicare debemus1 si certum est1 ut spero1 ,romanam ecclesiam a pietate vera aberrare non posse4 #a4 ,alibi3 ,quodsi4 ,,senamus3 ,ego a pontificibus ,romanis#a didici1 haereticum esse neminem1 qui ex duabus vel pluribus inter se de religione discrepantibus doctorum virorum sententiis1 utram libet1 tueatur4 #a4 ,innocens ,,iv4 in c4 ,si invitaveris de constitutione ,thom 444 lib4 #d sent4 dist4 #c4 qu4 #b etc4 si per duos1 de ,simonia4 ,,coronaeus3 ,ita quidem opinor1 si disputatio est 1 non tamen si de summa religionis aut de fidei capitibus quaeratur4 ,,senamus3 ,at in eo ipso controversia gravis est1 quae sint capita fidei8 ,nam ,sorbonici theologi duodecim ,christianae fidei capitibus centum viginti subrogarunt et capitalibus suppliciis addixerunt1 qui contra sentirent1 inter quae capita illud etiam conscriptum est1 beatum ,petrum non ,petrum1 beatum ,paulum non ,paulum dici oportere4 ,,toralba3 ,video ,judaeos a ,christianis1 ,agarenos ab utrisque de summa religionis dissidere1 graves etiam ,agarenos inter ipsos controversias fidei existere1 nec pauciores#a centum viginti haereses a ,tertulliano et ,epiphanio inter ,christianos commemorari1 nec tantum haereticos majorum gentium a se invicem dissidere1 verum etiam eos1 qui plus caeteris sapere videntur1 ,damascenum inquam a ,chrysostomo1 ,cyprianum a ,tertulliano1 ,epiphanium ab ,eusebio1 ,hieronymum ab ,augustino1 ,gregorium ab ,hieronymo1 ,origenem a caeteris1 ,abaelardum a ,bernhardo1 ,thomam a ,scoto1 ,henricum a ,durando1 ,albertum ab ,henrico et postremo quemque superiorum scriptorum sugillare4 ,quin etiam magistrum sententiarum haeresium viginti quinque a junioribus ,sorbonicis denotari1 ,graecos ,christianos a ,latinis1 ,romanos a ,germanis1 ,helveticos et ,gallos ab utrisque1 ,lutherum a ,zwinglio1 ,calvinum a ,stanckaro1 ,bezam a ,castellione1 in summa fere singulos a singulis1 ut omnes ab omnibus1 mutuis maledictis et execrationibus refutari4 ,ac tametsi ,judaei suae religionis puritatem constantia majore tueri videantur1 orientales tamen ab occidentalibus in ritibus discrepant4 ,quae cum ita sint1 nonne praestat simplicissimam illam et antiquissimam eandemque verissimam naturae religionem1 uniuscujusque mentibus ab immortali ,deo insitam1 a qua #ceb dissidendum non erat1 amplexari1 illam inquam religionem1 in qua ,abel1 ,enochus1 ,lothus1 ,sethus1 ,nomus1 ,jobus1 ,abrahamus1 ,isaacus1 ,jacobus1 ,deo carissimi heros vixerunt1 quam inter tot ac tam varias opiniones incertum quemque vagari1 nec habere certam animi sedem1 in qua acquiescat8 #a4 ,alius3 potiores4 ,,salomo3 ,si heroibus illis similes essemus1 nihil ritibus ac caerimoniis opus esset1 plebem vero ac vulgus ignarum sine ritibus ac caerimoniis nuda verae religionis assensione contineri1 vix ac ne vix quidem fieri potest4 ,,curtius3 ,caerimoniarum multitudo mihi non placet1 quae veri ,dei cultum evertit1 ut paganorum et qui propius a paganis absunt1 ,catholicorum4 ,,octavius3 ,non video de toto genere religionum1 quae purioribus caerimoniis#a ,deum aeternum colendum sibi proponat quam ,ismalitarum4 #a4 ,alius3 quae potioribus ceremoniis puriis4 ,,salomo3 ,sed jam de via deflexerunt ac sepulcra ,naphissae#a ,muhammedis1 ac nescio quorum#b prophetarum1 continuis peregrinationibus fatigant4 ,judaei solas divinae legis caerimonias1 non hominum arbitrio confictas1 cum veri aeterni ,dei cultu sic amplectuntur1 ut plebis animos aeque ac eruditorum facile in officio sine ullis sacrificiis contineant4 #a4 ,alii3 ,navissae4 #b4 ,alius3 quot4 ,,coronaeus3 ,veram religionem ,romanos pontifices jam inde a ,christo ,deo vero et sanctissimis apostolis ac discipulis continua serie posteritatem docuisse confido ac suae dignitatis splendorem ac decus inter haereticorum1 ,judaeorum ac ,turcarum1 ,paganorum1 ,epicuraeorum naufragia constanti fide tueri4 ,et quoniam id vobis persuaderi non potest1 quod tunc fore non despero1 non desistam1 verum ,deum et hominem ,christum ejusque inviolabilem parentem1 virginum decus1 omnes angelorum legiones1 martyrum1 confessorum ac beatorum omnium ordines obsecrare1 ut ,deum aeternum vobis propitium reddant ac pro vestra omnium salute rogationes ferant4 #a4 ,ita omnes4 ,footnote reference number missing3 may be anywhere in the three paragraphs between preceding and following footnotes1 or may refer to overall paragraph sequence4 ,,salomo3 ,magnam profecto gratiam ,coronaeo pro tot ac tam multis beneficiis ac potissimum pro sua erga nos pietate singulari et caritate debemus1 quam vicissim imitari nos oportet1 ac singulos pro singulis supplicare ,deo aeterno1 ut nos in rectum salutis iter1 omnibus errorum vepribus ac spinis purgatum1 deducat4 ,,fridericus3 ,qui de sua religione dubitat1 vera sit necne1 aut qui falsam pro vera profitetur1 nec pro caeteris utiliter vota facere posse videtur2 qui vero certus ejus religionis1 in qua sit acquiescendum1 si veram habet1 utiliter quidem pro aliis1 non item pro seipso supplicabit1 aut in rectum iter1 quod securius tenet1 ,deo praelucente ingredietur4 ,,salomo3 ,nullus unquam mortalium certior fuit de voluntate divina1 quam ,moses1 qui tametsi ,dei leges ad populum tulisset1 attamen precibus fusis3 ,ostende1 inquit#a1 mihi vias tuas1 ut cognoscam te4 ,item ,david1 divinarum legum peritissimus interpres3 ,vias tuas1 inquit1 ostende #cec mihi#b2 qui tamen alibi dixerat#c3 ,notas mihi fecisti vitae vias1 ut scilicet ,deus illis praeluceret ad arcana legis intelligenda4 ,nam quadragesimo post anno quam lata lex erat1 ,moses coacta populi concione1 illud etiam#d addidit3 ,non dedit ,deus vobis cor ad intelligendum1 nec oculos ad videndum1 nec aures ad audiendum hactenus4#e ,ex quo intelligitur1 sine ope ab luce divina ,dei leges aut jussa intelligi aut percipi non posse4 ,itaque vates lyricus exclamans#f3 ,revela1 inquit1 oculos meos1 ut intueri possim admirabilia tuae legis arcana4 ,quanto nos igitur studiosius quam illi preces mutuas ad ,deum immortalem fundere debemus1 in tanta opinionum de vera religione discrepantium varietate4 #a4 ,exod4 #cc1 #ac4 #b4 ,psalm4 #gf1 #dh4 #c4 ,psalm4 #e1 #bf4 #hf4 #d4 ,deuteron4 #e1 #bi4 #e4 ,deest in alio codice4 #f4 ,psalm4 #aai1 #ah4 ,,senamus3 ,quid vetat igitur1 quo minus omnes simul ac semel pro omnibus ardenti animo illud ab immortali ,deo precemur1 ut recta via pergamus1 si modo veram nacti sumus1 sin a vera via sive vita defleximus1 divina bonitate praeeunte dirigamur4 ,nam ut bellica tormenta sigillatim emissa non tanta vi quatiunt arces1 quam si multa simul eodem impetu ferantur3 ita preces multitudinis#a coelum ipsum tanto impetu feriunt1 ut ipsi ,deo vim afferre videantur4 #a4 ,alius3 precum multitudines4 ,,salomo3 ,at unius hominis integerrimi oratio plus habet apud ,deum ponderis ac momenti1 quam populi totius1 ut quidem ,moses1 ,samuel et ,elias saepe declaraverunt1 quoniam etiam in multitudine unius impietas caeteris obest1 preces tamen bonorum semper exaudiuntur4 ,,octavius3 ,multitudinis quidem rogatio efficax est1 si mente sincera ,deum aeternum appellaverit2 sin pro vero ,deo falsum colat1 aut creatori creaturam cultus communione conjungat1 idem illi objici possit1 quod ,elias populo#a3 ,quousque claudicabitis mox in hanc1 mox in illam partem8 ,si ,bahal rex est1 hunc colite etc4 ,idem sacerdotibus ,bahalem contentissima voce acclamantibus3 ,altius1 inquit1 exclamandum est1 quia ,bahal vel sopore1 vel rationibus domesticis implicatur4#b ,pejus etiam si dubitent1 ,deus sit necne1 quem interpellant1 quoniam dubitatio in cultu divino semper impietatis opinionem affert4 ,quid enim ferat#c ,athesani#d theologi amuletum1 quod adoraturus hostiam siligineam1 quam dubitent consecrata sit necne1 quod manibus contrectat3 ,si ,deus es1 inquit1 adoro te1 sin minus1 non adoro4 #a4 #a 7#c7 ,regum #ah1 #ba4 #b4 #a 7#c7 ,regum #ah1 #bh4 #c4 ,alibi3 ,quid referat4 #d4 ,alius3 ,astesani4 ,,senamus3 ,omnes homines1 quantum quidem opinor1 ,deum deorum omnium parentem agnoscunt1 ac tametsi plerique communicatis honoribus creaturas cum creatori copulant1 principem tamen confitentur1 quem ,porphyrius et ,plato#a vocant1 quem ,octavius1 #ced ,salomo1 ,toralba1 unice caeteris omniis repudiatis1 colendum proponunt1 ,fridericus et ,curtius caetera quidem omnia assentiuntur1 hoc tamen differunt1 quod ,deum illum naturae parentem vel1 quod idem1 filium ejus cossentialem1 coaeternum carnem humanam in utero virginis induisse contendunt ac pro generis humani salute mortem pertulisse2 in caeteris prope consentiunt1 excepta coena1 confessione et statuis2 ,coronaeus#b1 ut religiosissimus est1 ne latum quidem unguem ab ecclesiae ,romanae caerimoniis putat esse discedendum4 ,ego vero1 ne usquam offendam1 omnes omnium religiones probare malo1 quam eam1 quae fortassis vera est1 excludere4 #a4 4 #b4 ,alius addit3 vero4 ,,salomo3 ,mallem ego1 ,sename1 calidus esses aut frigidus1 quam in religione tepidus4 ,quanquam qu fieri potest1 omnium religiones simul tueri1 i4e4 confiteri aut credere ,christum ,deum esse et negare ,deum esse1 morte affectum et supplicio ereptum1 panem ,deum fieri et non fieri1 quae per naturam simul stare non possunt4 ,,senamus3 ,ego nec assentiri leviter nec temere negare volo1 quae inter theologos dubia disputatione contravertuntur1 sed ,pauli#a sententiam sequi praestabilius duco3 ,factus sum1 inquit1 ,judaeis ,judaeus1 ,ethnicis ,ethnicus et iis qui lege vacant1 quasi legis expers essem4 ,omnibus omnia factus sum1 ut omnes lucri facerem4 ,itaque gratissima mihi visa est ,hierosolymitanorum civium concordia1 ubi tamen sunt octo christianae sectae1 ,latini1 ,graeci1 ,jacobitae1 ,armenii1 ,gregoriani1 ,coptitae1 ,abyssini1 ,nestoriani1 exin ,judaei1 ,muhammedistae1 et sua cujusque sectae templa1 in quibus sacra seorsim fiunt1 ritibus ac caerimoniis distincta1 quae tamen publicam tranquillitatem summa consensione colunt4 ,ego vero ,christianorum et ,ismalitarum et ,judaeorum1 ubicunque licet1 atque etiam ,lutheranorum et ,zwinglianorum templa subeo1 ne cuiquam quasi atheus offensionem praebeam aut quietum reipublicae statum videar conturbare4 ,deorum tamen principi optimo maximo omnia fero accepta4 ,quid igitur vetat1 quo minus communem naturae totius auctorem et parentem precibus communibus flectamus1 ut nos omnes in verae religionis cognitionem perducat4 #a4 #a ,corinth4 #i1 #bj sq4 ,,salomo3 ,ferendum quidem illud1 ut pro singulis rota omnes et singuli concipiant1 sed omnes simul in tanta religionum varietate1 salva cujusque pietate1 stare non possunt4 ,at ne ,moses quidem ferre potuit#a1 ut populus in ,aegypto sacra faceret1 cum id ,pharao permitteret3 ,non est1 inquit1 consentaneum1 ut abominationem ,aegyptiorum sacrificemus ,deo nostro2 sin coram id fieret1 lapidibus obrueremur4 ,ac propterea majores nostri non sine ingenti mercede a principibus extorserunt1 jam inde ab ultima memoria1 ut in sacellis ac templis seorsim sacra faciamus4 ,ob id enim et aurum coronarium ,romanis pontificibus et imperatricibus #cee dependere consuevimus ac ,zonarum jura imperatoribus ,germanis4 ,nam cum in insula ,delo sacra facere majorum nostrorum colonia prohiberetur ab incolis1 quod ,apollini et ,dianae insula sacra videretur#b1 ,caesareus dictator rescripsit3 ,non mihi placet1 inquit1 decretum1 quo ,judaeos amicos nostros sacris patriis uti prohibetis1 aut in sacra pecuniam conferre1 cum id ne ,romae quidem facere prohibeantur4 ,in eandem sententiam exstat ,dolabellae proconsulis ad ,ephesios epistola1 ne ,judaeos sacra facere in oppidis ac civitatibus ,asiae prohibeantur4 ,nihilominus tamen sacris saepe disturbati sumus ac furentis plebis injuria violati4 #a4 ,exod4 #h1 #bf4 #b4 ,josephus lib4 #ad1 c4 #ag4 ,philo de legat ad ,caligulam4 ,,curtius3 ,res omnium difficillima mihi semper visa est1 in eadem civitate religionum inter se discrepantium auctoritatem publicam tueri4 ,sed fere plebs in eo genere dominatum sibi vindicare consuevit1 cui obsistere ne principibus quidem tutum est4 ,cum enim ,phocas#a imperator#b ,graecorum statuas dejici jussisset1 ab ipsa fece plebis in ,sophiae templo mactatus est4 ,privata autem sacrificia exercere periculosius est1 quam publica1 propter occultas civium conjurationes1 quae tandem aliquando in reipublicae perniciem erumpunt4 ,ob id enim ,trajanus ,plinio ,asiae proconsuli rescripsit#c1 ut nocturnos ,christianorum conventus prohiberet4 ,quod cum magistratus ,monasterii#d civitatis ,anabaptistarum sectariis permisisset1 paulatim ita creverunt1 ut imperium urbis invaderent4 ,est etiam in privatis ac potissimum in nocturnis sacris1 ubi conveniunt viri et foeminae1 maxima suspicio lenociniorum4#e ,quae cum in sacris ,bacchanalium ,romae comperta fuissent1 et stupri libidinesque utrius sexus effusae et caedes permistae perpetuo decreto in tota ,italia vetita fuere4 ,quam suspicionis infamiam ,christiani1 qui sacra nocturna metu magistratuum procurabant1 cum maxime vellent effugere1 tamen nunquam potuere1 ut ex apologeticis planum fit#f4 #a4 ,alius3 ,thomas4 #b4 ,deest in uno codice4 #c4 ,plinii ,epp4 #aj1 #if sq4 ,cal4 #ig sq4 #d4 ,alius3 ,munsterae4 #e4 ,alius3 lenociniorum frequentia4 #f4 ,tertullianus in apologet4 ,athenagoras in apol4 ,justinus ,martyr in apol4 ,origenes contra ,celsum4 ,,senamus3 ,si omnibus id persuaderi posset1 quod ,ismalitis1 quod mihi1 quod ,octavio1 scilicet omnia omnium vota1 quae a pura mente proficiscuntur1 ,deo grata vel certe non ingrata esse1 ubique terrarum eadem concordia vivi posset1 qua vivitur sub imperatore ,turcarum vel ,persarum4 ,,coronaeus3 ,principes hujus civitatis peregrina quidem ,judaeorum et ,graecorum sacra fieri publica patiuntur1 non tamen caeteris sunt eadem privilegia tributa1 sed tamen uti libertate cuique licet1 dum nihil de tranquillitate civitatis statu detrahatur1 nemo sacris adesse cogitur aut prohibetur4 ,,octavius3 ,sapienter istud quidem1 ut omnia hujus civitatis instituta1 quibus in optimatum statu diutissime floruit ac florebit1 in quo civitatis genere nulla pestis perniciosior exoriri potest1 quam discordiae civium inter ipsos4 #cef ,,coronaeus3 ,utilitati tamen publicae pietas anteferri debet ac de religione inquiri1 nolentes etiam ad sacra publica cogi1 ut sanctissimis ecclesiae ,romanae decretis cavetur#a4 ,huc enim pertinet illud3 ,compelle eos intrare4#b #a4 ,c4 urgente3 de haereticis4 #b4 ,luc4 #ad1 #bc4 ,,octavius3 ,illic agitur1 opinor1 de vocatis ad nuptias1 quos1 si adesse nollent1 valde ineptum minimeque decorum videretur fustibus aut subjecta poena capitali cogere velle1 si quidem voce interpretamur 4 ,,curtius3 ,in eam sententiam ,tertullianus#a ita scripsit3 ,non est religionis cogere1 quae sponte suscipi debet1 non vi4 ,et quidem concilio ,nicaeno1 ,constantinopolitano1 ,ephesino1 ,chalcedonensi sanctissime ita decretum est1 haereticos non armis esse1 sed doctrina expugnandos1 nec zizania ante messen convellenda4 ,idem video placuisse ,augustino#b1 ,hieronymo#c1 ,bernhardo#d4 ,deus1 inquit ,hilarius1 non eget obsequio necessario1 nec requirit coactam confessionem1 non nisi volentem recipit4 ,simplicitate quaerendus est1 confessione discendus1 caritate amandus1 timore venerandus1 voluntate probitatis retinendus4 ,at sacerdotes ,deum timere vinculis coguntur1 poenis jubentur1 carceribus continentur1 virgines nudantur ad poenam1 sacrata ,deo corpora ad fructum spectaculi et quaestionis aptantur4 ,haec ille4 ,atque ob id ,priscilliani haereseos damnati sunt1 quod haereticos poenis cruciandos esse arbitrarentur4 #a4 ,ad ,scapulam4 #b4 ,l4 #d4 confess4 c4 #ai4 l4 #f c4 #b de civ4 ,dei4 l4 #a4 contra ,manich4 c4 #a4 ,contra ,pelag4 l4 #b1 c4 #bb4 #c4 ,c4 #ad ,m4 et l4 #c4 contra ,pelag4 #d4 ,serm4 #fd in canticum4 ,,salomo3 ,jubet quidem lex divina#a1 masculos omnes singulis annis coram ,deo se sistere1 solennium festorum diebus1 nec muneribus vacuos venire1 neminem tamen cogi voluit4 ,quae enim contumelia gravior in ,deum cogitari potest1 quam ad illius obsequium quenquam cogere velle1 cum nemo satis alacri mente ad eum amplexandum accedere possit4 ,nefas est1 ,deum ab invitis et nolentibus coli1 si quis nostrae gentis1 deserto ,dei cultu1 ,deum peregrinum1 peregrina sacra sibi quaerat1 lapidibus obrui1 civitas vero solo exaequari jubetur4 ,eadem poena sequitur eos1 qui summo pontifici imperanti non acquieverunt4 ,atque eo pertinet foedus illud1 quod ,asa#b rex cum tribubus ,juda et ,benjamin percussit1 quo caput ejus1 qui ,deum aeternum deseruisset1 sacratum#c est1 sed eo foedere nihil de peregrinis cavetur4 ,ac tametsi populus ,israel jussus est1 cum in regionem sibi promissam venisset1 populos exscindere1 templa1 locos1 altaria funditus evertere1 non tamen finitimos populos religionem mutare cogerunt4 ,nam cum ,david ,ammonitas1 ,moabitas1 ,idumaeos sub imperium suum subjunxisset#d ac vectigales fecisset1 suis tamen religionibus ac sacris uti passus est4 ,atque illud est1 opinor1 quod ,julianus#e in libro1 quem adversus ,galilaeos scripsit1 innuere videtur1 #ceg cum legibus ,mosis cautum fuisse putat1 ne aliarum gentium templa ac delubra exscinderentur4 #a4 ,deuter4 #af1 #af4 #b4 #b ,par4 #ae1 #c sq4 #c4 ,alius3 damnatum4 #d4 ,alius3 subegisset4 #e4 ,apud ,cyrillum in librum ,juliani4 ,,curtius3 ,haec quaestio1 an quisquam suam religionem ejurare cogendus esset#a1 magnis contentionibus agitata fuit in senatu ,lusitanorum1 ,emanuele rege4 ,cum enim ,ferdinandus1#b ,castiliae rex1 ,judaeos omnes finibus imperii sui exegisset1 pars in ,galliam ,narbonensem1 unde postea a ,francisco rege depulsi fuere1 exceptis oppido paucis1 qui proscriptionis metu religionem mutarunt vel simularunt1 pars maxima in ,lusitaniam concessit4 ,rex ,emmanuel coacto concilio decerni jussit1 an cogendi essent1 christianam religionem profiteri4 ,tandem decretum est1 cogendum esse neminem nec tamen ferendum esse1 ,judaeos sua religione uti1 sed edicto cautum est1 ut brevi finibus excederent1 ni vel religionem ejurare vel durae servitutis jugum subire mallent4 ,quibus non erat exeundi potestas1 propter navigiorum difficultatem vel inopiam1 metu servitutis impendentis baptizari maluerunt4 ,sed cum haberetur concio ,vlysipone urbe metropoli1 plaga ,christi crucifixi minio picta1 cruore fluenti similis apparebat1 adversa luce solis4 ,quod concionator cum prospiceret1 clare vociferans3 ,advertite1 inquit1 ,christi salvatoris vulnera1 ut sanguine diffluunt4 ,plebs admirari et assentiri1 quousque ,judaeus quidam 1 qui religionem christianam simulabat1 clara voce plebem attonitam objurgans3 ,ecquid nos1 ait1 lignea isthaec mortui hominis imago movet8 ,qua voce audita concionator hominem ut perfidum ac detestabilem1 totamque gentem acerrima oratione exsecratus1 quod simulatione fucata ,christianum se mentiretur4 ,quibus vocibus percita plebs ac furenti similis hominem fano detractum lapidavit1 nec eo contenta per urbem ,judaeos undique conquirens1 tria#c circiter millia trucidavit4 ,rex intellecta re graviter tulit1 quod ,judaeos ad suae religionis desertionem compulisset1 ac seditiosorum capita una cum concionatore in crucem egit4 #a4 ,alius3 ejurare posset4 #b4 ,alius addit3 ,arragoniae et4 #c4 ,deest in aliis codicibus4 ,,salomo3 ,nihil est1 quod gravius feram1 quam pietatem altissimis radicibus insitam irrideri1 unde calamitosae civitatum conversiones atque eversiones oriuntur1 quas infinitum est commemorare4 ,sed pauca de multis3 ,cum in urbe ,hierosolyma ,judaei solenni festo sacra facerent1 quidam e militibus praesidianis terga in ipso templo nudavit ac foedissima verborum contumelia sacratissimos ritus conspurcavit4 ,hic a plebe ad supplicium raptus est1 non tamen id prius fieri potuit1 quam viginti circiter hominum millia necarentur4#a ,sed plerique principes pietatis speciem impie obtendunt1 ad innocentium opes diripiendas1 ut ,ludovicus ,hungariae1 ,dagobertus et ,philippus ,augustus ,francorum1 ,ferdinandus ,arragonum reges1 falsis criminationibus circumventos ,judaeos proscripserunt1 et ubi defuit materia calumniandi1 vim apertam adhibuerunt1 ut et ,cracoviae ,judaei omnes avorum memoria caesi #ceh sunt1 praeter impuberes1 qui religione christiana imbuti fuere1 caesorum etiam domos incenderunt1 quo incendio tota ,cracovia deflagravit4 #a4 ,josephus de bello jud4 ,footnote reference missing in original3 position at 8necarentur0 is conjectural4 ,,octavius3 ,at ,ferdinandus rex ,arragonum iniqua quadam pietate vel potius inexplebili pecuniarum aviditate1 postquam ,judaeos exegisset1 et qui metu opum amittendarum baptizati fuerant1 simulata religione spoliasset1 ,mauros ,granatenses ,arabicae#a religionis1 ,mahummedem ejurare cogit4 ,non prius tamen id fieri potuit1 quam ut ,alsagnynum#b pontificem ,maurum baptizari1 carceribus ac tormentis diu cruciatum1 compulisset1 librorum etiam #ejjj1 quos ,ismalitae pro sacris habent1 comburi jussit4 ,deinde mutata religione1 quadruplatoribus oblata occasio est eos proscribendi1 qui religionem christianam simulare dicebantur1 quae omnia facta sunt ,ximene ,cardinale suadente1 quem cum ,toleti pontifex esset1 monuisse decuerat concilii ,toletani decreto cautum esse1 ne quis invitus religionem ,christianam profiteri cogeretur4 #a4 ,alius3 ,hebraicae4 #b4 ,alius3 ,alfagninum4 ,,fridericus3 ,theodorici1 ,romanorum et ,gothorum imperatoris1 sententia digna est1 quae litteris aureis pro foribus principum inscribatur4 ,cum enim a senatu ,romano admoneretur1 ut ,arianos suppliciis ad fidem catholicam adigeret1 ita rescripsit3 religionem imperare non possumus1 quia nemo cogi potest1 ut credat invitus4 ,,curtius3 ,praeclare ille quidem1 melius etiam ,jovianus imperator1 qui edicto unionis proposito1 quod ,henoticon appellabat1 ,paganos1 ,christianos1 ,arianos1 ,manichaeos1 ,judaeos ac prope ducenta sectarum genera ad concordiam aggregans1 oratores ad modestiam assidue cohortabatur1 ne plebem seditiosis concionibus ac reipublicae statum perturbarent1 sed ad pietatem1 integritatem1 caritatem mutuam invitarent4 ,quae cum omnibus probarentur1 ,coronaeus jussit me pueros arcessere1 quibus obtulit canticum#a3 ,ecce1 quam bonum et quam jucundum1 cohabitare fratres in unum1 non diatonicis vulgaribus aut chromaticis1 sed enharmonicis rationibus1 diviniori quadam modulatione compositum1 quo suavissime omnes delectati ac seipsos mutua caritate amplexati discesserunt4 ,deinceps mirabili concordia pietatem ac vitae integritatem communibus studiis ac convictu coluerunt1 sed nullam postea de religionibus disputationem habuerunt1 tametsi suam quisque religionem summa vitae sanctitate tueretur#b4 #a4 ,psalm4 #acc 7#acb71 #a4 #b4 ,alius3 coleret4 ,finis4 #cei ,ad pag4 #bie lin4 #aj pertinet subsequens carmen graecum1 quod ibi non nisi latine versum legitur4 ,the transliteration is given in a separate block4 1 1 1 1 1 4 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 4 1 1 1 1 1 4 ,christe theou teknon1 teren anthos1 aennae mista1 ,kosmn amphidromn epochoumene koirane ntois ,aitheriois1 alks hina soi sthenos estriktai1 ,pant' epiderkomen kai akouont' ouasi kalois4 ,s gar huper kosmon te kai ouranon asteroenta1 ,christ'1 huperektanutai poll ainios alk1 ,h huperrsas orinn phti seauton1 ,aenaois ochetoisi tithneis noun aperanton1 ,hos rha kueis tode pan1 technmenos aphthiton huln1 ,hs genesis dedoktai1 hoti sphe tupoisin edsas2 ,ek sou aporrheusant' hagin gennmat' anaktn1 ,hoi se men amphistasi1 kratist'1 ek sou gegates ,pempomenoi t kai t hup' angelisin1 hekasta ,presbugenei diagousi no kai karte t s4 ,pros de ti kai triton allo genos poisas anaktn1 ,hoi s' adousi kat' mar1 aei mnskontes aoids1 ,hos thanat zn1 beltiste1 brotoisin edkas4 ,notes on spelling and consistency3 ,this is a #aith-century edition of a #afth-century text4 ,latin orthography follows modern conventions4 ,the pairs i3j and u3v distinguish vowels and consonants2 ligatures and diacritics--including and --are not used4 ,the editor appears to have regularized the spelling4 ,any remaining variations were left unchanged in this e-text3 ,the name ,,fridericus sometimes appears as ,,fredericus4 ,similarly3 8,muhammed0 7and derivatives7 _/ 8,mahummed0 _/ 8,muhamed0 _/ 8,mahomed0 8,ptolomaeus0 _/ 8,ptolemaus0 8,origen0 _/ 8,origin0 _/ 8,oregin0 ,the word 8auctor0 and its derivatives also appear as 8autor04 ,similarly3 8mist-0 _/ 8mixt-0 8,epicurae-0 _/ 8,epicure-0 8imo0 7the conjunction7 _/ 8immo0 8praelium0 _/ 8proelium0 and many other ae3oe pairs4 ,dieresis in words such as 8,isral0 and 8cogit0 is used randomly4 ,greek accents have been left unchanged even where obviously wrong2 only errors in spelling have been corrected4 ,in ,hebrew1 only errors involving consonants have been noted4 ,impossible or unpronounceable vowel signs attached to the ,name are as in the original4 ,quotation marks in the printed text follow the ,german high-low8 pattern4 ,citation format is as in the original4 ,for example 7adjoining pair from ,book ,v73 #b4 ,origenes l4 #c contra ,celsum4 #c4 ,orig4 c4 ,celsum4 ,lib4 ,,iii4 ,homeric citations vary between ,roman numerals and ,greek letters1 so 8,x0 may mean either #aj 7,x7 or #bb 774