,libr>ies4       ,,de ,,h>monie ,,van   
,,het ,,di]lijke ,,lev5   ,,de ,,op5b>+ 
,,van ,,wett54         99       99      
99       99       99  ,,inwijd+sr$e1    
,,bij ,,het ,,aanva>d5 ,,van ,,het      
,,hoogle]a>sambt ,,aan ,,de ,,utre*ts*e 
,,hooges*ool  ,,door  ,,dr4 ,f4,c4      
,,dond]s4  ,,uitgesprok5 #bh ,,janu>ij  
#ahdh4     ,,voorb]i*t4   ,wij lez5 bij 
d5 voortreffelijk5 ,h5le1 dat1 9 de     
physiologie en vooral 9 de pa?ologie van
 het di]lijke lev51 de teleologis*e     
bes*\w+swijze 7vrag5de na> het doel d]  
v]s*ijnsel57 zi* nog bijna ov]al kra*tig
 doet geld5--en wie ge5 vreemdel+ is 9  
deze wet5s*app51 /aat g]e$1 die         
uitspraak te beam54  ,imm]s niet enkel  
word5 de v]s*ijnsel5 hi] met het        
pra$icaat van doelmatig be/empeld3      
teleologis*e betoog5 ook v9dt m5 als    
bewijsgrond5 9 het midd5 gebragt en     
erk5d1 ja6 9 plaats van de op te spor5  
oorzaak1 wordt het ond]/elde doel tot   
v]kl>+ d] v]s*ijnsel5 +]oep54 ,( ziet m5
 niet1 zelfs door sommige ,coryphaen 9  

de wet5s*ap1 e5e teleologis*e           
lev5skra*t1 e5e heelkra*t d] natuur1 aan
 duiz5d51 van de mee/ v]s*ill5de oorsak5
 afhankelijke1 v]s*ijnsel5 t5 gronde    
gelegd8  ,re$s vroeg] 7,gids #ahdf1 bl4 
#hic e4v47 heb ik de teleologis*e       
bes*\w+swijze--als ontbloot van absolut5
 grond1 en hi]om willekeurig en         
onwet5s*appelijk--met e5 enkel woord    
be/r$54 ,het ond]w]p ev5wel s*e5 mij    
gewigtig g5oeg voor e5e me] uitvo]ige   
beh&el+1 en1 om deszelfs algeme5e       
/rekk+1 tev5s bijzond] ges*ikt voor e5e 
op5lijke r$e4  ,ik /elde mij hi]om voor1
 hetzelve1 bij geleg5heid d] aanva>d+   
van het hoogle]a>sambt1 nad] te         
beh&el51--en voore]/ te betoog51 dat1   
wanne] wij het doel 9 de v]s*ijnsel5 d] 
natuur ook ge5sz9s loo*551 e5e le] van  
het doel nimm] wet5s*ap word5 kan1 en   
d]halve op het natuurkundig gebi$ niet  
mag word5 g$uld2--t5 &]5 te do5 zi51    
dat--wa>1 bij de pra*tvolle en          
+ewikkelde h>monie van het di]lijke     
lev51 de1 als w>e het1 aangebor5 neig+  

van d5 m5s* tot an?ropomorphismus het   
doel als de oorzaak ons wil opdr+5--het 
opspor5 d] wett5 van word+1 na> de      
oorzakelijke me?ode1 niettem9 mogelijk  
blijft2--en e9delijk _h ik will5        
aantoon51 hoe1 s*i] 9 elke wet5s*ap d]  
natuur1 dwal+5 en bekromp5e bes*\w+5 uit
 de teleologis*e zi5swijze zijn         
ontsprot51 die ook ?ans nog1 inzond]heid
 op het gebi$ d] physiologie--bij "n die
 van het ziekelijke lev51 de v]d]e      
ontwikkel+ belemm]51 en met het /ellig  
k>akt] van wet5s*ap ge5sz9s /rook54     
,voor dit laat/e g$eelte e*t]1 wa>uit   
het duidelijk/ de noodzakelijkheid z\   
zijn voortgevloeid1 om de teleologie van
 het natuurkundig t]re9 te w]51 ontbrak 
mij ditmaal de tijd4 ,eld]s hoop ik di5 
lat] te v9d54  ,mog5 ook zij1 wi] me5+5 
en begripp5 van de hi] voorg$rag5e      
afwijk51 deze blad]5 zond] vooroordeel  
t] h& nem51 en v]d] ook niem& al te     
ligtva>dig het vonnis er ov] uitsprek56 
,,de ,,s*rijv]4         99       99     
99       99       99    ,edelgroota*tb>e

 he]5 curator5 d] ,utre*ts*e            
,hooges*ool6    ,wel$elge/r5ge he]      
secret>is van het collegie d] curator56 
,hooggele]de he]51 wa>de ambtg5oot56 en 
wel$ele ze] gele]de   he]5 lector56     
,die met het be/uur van dit gewe/ ( deze
 /ad ( met de h&hav+ des   regts zijt   
bela/1 mann5 re$s door /& en w]kkr+     
e]wa>dig6    ,wele]wa>de he]51 b$i5a>s  
van de ,godsdi5/6    ,wel$ele ze]       
gele]de he]5 doctor5 d] v]s*ill5de      
faculteit56    ,aanzi5lijke s*a> van    
jongel+51 die u aan de beoef5+ d]       
wet5s*app5 toewijdt6    ,en voorts gij  
all51 die ons met uwe teg5woordigheid   
v]e]t1 ze]   gew5s*te toehoord]s6       
,w]wa>ts wij 9 de natuur onze oog5      
rigt51 alom erk5n5 wij v]b&1 s*i] ov]al 
orde en h>monie4 ,elk punt op het       
uitge/rekte veld is e5 deel van het     
groote organismus1 e5 s*akel d]         
onafzi5b>e ket51 die no* beg9 no* e9de  
k5t1 en 9 wez5 ondeelba> is4  ,z innig  
is de b&1 die al 't be/a&e zam5vle*t6   
,beweg5 wij ons 9 de onmetelijke ruimte1

 wa>9 de v]beeld+ s*i] weig]t onze      
woord5 te volg51 da> tre$t ons1 tuss*5  
duiz5d5 van hemelboll51 het zonne/elsel 
als e5 geheel van orde en maje/eit te   
gemoet1 dat ons dw+t tot e]bi$ige       
bewond]+4 ,niet alle5 zi5 wij de planet5
 door de zon1 als door e5 hoog]e magt1  
aan h>e ban5 geket5d2 ma> tev5s wet5    
wij1 dat ook elke /oornis1 van d5       
w$]ke]ig5 invlo$ d] planet5 afhankelijk1
 v]eff5d wordt1 vr zij de be/a&e orde z\
 kunn5 b$reig54  ,de a>de1 met h>e      
duiz5d5 van voortbr5gsel51 is volmaakt  
gev5r$igd aan de s*itt]5de vor/9 van het
 /elsel4 ,ha> af/& van de zon           
beantwoordt aan de v]eis*te w>mte voor  
e5e kra*tige ontwikkel+ van plant5 en   
di]51 aan het v]eis*te li*t1 om de      
,natuur 9 h>5 voll5 lui/] t5 toon te    
spreid51 zond] door te hell5 glo$ onze  
oog5 te v]bl9d54  ,de dampkr+1 die onze 
planeet omhult1 v9dt tot bodem hi] d5   
va/5 grond1 welks b]gtopp5 zi* als      
ondiept5 v]heff5 9 die zee van lu*t1 da>
 d5 wijd5 oceaan1 die de diept5 d]      

a>dkor/ v]eff5t2 en elk di] elem5t5     
br5gt al de voorwa>d5 m$e voor de       
ontwikkel+ en het lev5 van het heir van 
voorw]p51 die ze bewon54  ,voortdur5d   
/ijgt het wat] van de opp]vlakte d] zee 
9 d5 dampkr+ op1 en valt g9ds1 als      
vru*tb>e reg51 op d5 dor/5d5 grond4 ,dit
 wat] behoev5 de plant54 ,ma> zij putt5 
ook uit d5zelfd5 bodem de onbew]ktuigde 
/(f51 niet regt/reeks door d5 reg5      
aangevo]d2--en van de hooge b]g5 /ort   
zi* het wat]1 rijk belad5 met de        
be/&deel5 d] v]we]de rots51 na> b5$51 en
 dr5kt hi]m$e het l&1 wa>door het       
kronkel5d na> d5 oceaan t]ugvloeit4     
,zoo is er zam5hang tuss*5 alle         
v]s*ijnsel5 d] natuur2 zoo wordt t5     
slotte alles di5/ba> aan de ontwikkel+  
van lev54  ,n]g5s ev5wel is het v]b&    
treff5d] dan tuss*5 de beide rijk5 d]   
lev5de natuur4 ,v]e5igd door de         
dampkr+slu*t1 wa>uit beide putt5 en die 
9 beide ha> vo$sel v9dt1 voorzi5 zij    
w$]ke]ig 9 elk&]s behoeft54 ,de di]5    
ontwikkel5 het kool/(zuur1 dat de plant5

 als vo$sel aan d5 dampkr+ ontle552 de  
plant5 /aan 9 de zuur/( de lev5slu*t af 
voor het di]1--en z is voor beide de    
dampkr+ e5 eeuwige1 onuitputtelijke     
bron4  ,nimm] is hij 9 ru/4 ,van de     
opp]vlakte d] a>de1 wa> de lu*t aan     
ge/adige wissel+ van be/&deel5 ond]worp5
 is1 /ijgt zij na> bov51 om op hetzelfde
 oog5blik te word5 aangevuld2 en door   
onoph\delijke /room5 wordt h>e zam5/ell+
 alom gelijkmatig bewa>d1 beantwoordt   
alom aan de voorwa>d5 tot lev5 en       
ontwikkel+ van plant5 en di]54  ,het is 
de taak van d5 natuurond]zoek]1 de      
betrekk+ tuss*5 al de v]s*ijnsel5 d]    
natuur op te spor54 ,die taak is ev5    
s*oon als v]heff5d4 ,9 de h>monie1 die  
hem des te lev5dig] 9 de oog5 s*itt]t1  
hoe ruim] en me] omvatt5d zijn blik     
wordt1 v]s*ijnt hem de natuur als e5    
volmaakt gev5r$igd1 organis* geheel4    
,het g5ot1 uit h>e aans*\w+ gebor51 is  
e5 kra*tige prikkel voor zijn5          
navors*5d5 gee/4 ,/e$s door h>monis*e   
indrukk5 opgewekt1 en 9 zijne w]k+      

geleid en bepaald1 wordt die gee/ zelf  
me] en me] aan h>monie deela*tig4 ,z    
ontwikkelt natuurbes*\w+ bij hem e5 wa> 
gevoel voor het s*oone en go$e4 ,z kan  
zij de grondslag word5 e5] v]hev5       
wijsge]ige moraal4  ,en to*--de k5nis   
di] h>monie is niet het ru/punt van zijn
 /rev54 ,hij wil indr+5 9 h>e oorzak51  
opklimm5 tot h>5 grond4 ,hij voelt zi*  
g$rong51 te vrag5 na> de wett51 die aan 
de ontwikkel+ d] h>monie t5 gronde      
ligg51 en wil ze 9 die wett5 erk5n5 als 
noodzakelijk4 ,de eeuwig onv]&]lijke    
eig5s*app5 d] grond/(f5 en d]           
grondkra*t5 op te spor51 en aan te      
wijz51 hoe elk natuurv]s*ijnsel uit deze
 eig5s*app5 noodw5dig voortvloeit1      
zietda> het ideaal van zijn /rev51 het  
toppunt zijn] k5nis6  ,wij wet51 dat dit
 ideaal ge5sz9s b]eikt is2 ma> wij wet5 
ev5ze]1 dat er belangrijke s*r$5 op d5  
weg tot v]wez5lijk+ g$aan zijn4  ,de    
/]rekundige toont aan1 dat de wett5 van 
traagheid en aantrekk+1 die sle*ts de   
uitdrukk+ zijn van de onv]&]lijke       

eig5s*app5 d] /(1 de hemelboll5 aan     
hunne ban5 klui/]52 en uit de betrekk+  
tuss*5 de loopban5 en de omloop/ijd5 d] 
ond]s*eid5e planet5 le]t de wiskunde hem
 onfeilba> besluit51 dat elke /oornis   
zi* noodw5dig moet v]eff551 dat de orde 
van het zonne/elsel tot 9 de v]/e tijd5 
onom/ootelijk v]zek]d is4  ,de          
natuurkundige k5t de oorzak5 van het    
op/ijg5 d] wat]damp51 van het cond5s]5  
di] damp5 9 d5 atmosfe]3 en 9 het       
ne]/ort5 van d5 reg51 zoo wel als 9 de  
kra*t1 wa>m$e het zeewa>ts /room5de wat]
 zijne vor5 9 de a>de groeft1 ziet hij  
het noodw5dig uitvloeisel van dezelfde  
eig5s*ap d] /(1 die de ban5 d]          
hemelboll5 bepaalt4 ,het v]w]5 d] rots51
 het doordr+5 van h>e be/&deel5 tot aan 
de wortels d] plant51 dit alles is 9    
va/e natuurwett5 als noodw5dig          
aangetoond4  ,de meteoroloog geeft      
rek5s*ap van het op/ijg5 d] lu*t1 en k5t
 de oorzak5 d] /room51 die de zam5/ell+ 
des dampkr+s alom gelijkmatig           
bew>51--ja6 't geheele zoo wisselvallig 

spel d] elem5t5 is door hem t]uggebragt 
tot ne hoog/e oorzaak3 ongelijke v]deel+
 van w>mte4  ,e9delijk de geoloog1 die  
de ge/eldheid d] a>dkor/ ond]zoekt1 komt
 op onwankelb>e grond5 tot het besluit1 
dat de a>de1 vr onafzi5b>e tijd51 als   
e5e gloeij5de zee door het w]eldruim    
zweefde2 en1 /eun5de op wett51 die w$]  
niets &]s zijn1 dan de eeuwige          
eig5s*app5 d] /(f5 en kra*t51 erk5t hij1
 dat zij noodw5dig al de                
g$aantev]wissel+5 moe/ doorloop51 wa>van
 de huidige toe/& h>] kor/1 als e5      
onfeilba> ges*i$boek1 getuigt4--,kortom6
 de wet5s*ap le]t1 dat de geheele       
/(felijke w]eld door d5 ijz]5 s*ept] d] 
noodw5digheid behe]s*t wordt6  ,niet    
ov]al e*t] is deze wa>heid ev5 diep en  
kra*tig doorg$rong54 ,niet ov]al is de  
behoefte ev5 lev5dig ontwaakt1 om tot d5
 grond op te klimm5 d] erk5de h>monie4  
,9 de bew]ktuigde w]eld tre$t zij1 bij  
e5e onuitputtelijke v]s*eid5heid1 zoo   
rijk1 zoo +ewikkeld1 zoo s*oon en       
boeij5d op1 dat m5 wel niet zoo         

gemakkelijk van ha> kon afs*eid nem54   
,de gee/1 v]rukt door s*oonheid en g5ot1
 duizelde bij het d5kbeeld1 om tot de   
oorzak5 op te klimm51 wa>door zooveel   
h>monie tot /& kwam4 ,zoo gaf hi] de    
volheid h>] pra*t vo$sel aan e5e        
bes*\w+swijze1 die ov]al eld]s re$s lang
 voor e5e jui/]e _h moet5 ond]do54      
,buit5 de lev5de natuur to* erk5t m51   
zoo als ik u aantoonde1 niets dan wett51
 niets dan noodzakelijkheid4 ,zoo legt  
de geoloog1 om1 bij de ges*i$5is d]     
,a>de van de v]s*ijnsel5 tot de w]k5de  
oorzak5 op te klimm51 de ov]tuig+ t5    
gronde1 dat van al de opvolg5de v]&]+5  
d] a>de de voorwa>d5 re$s aan de vroeg/e
 p]iod5 van ha> be/aan v]bond5 w>52--en 
hoe me] zijn ond]zoek zi* uitbreidt1 des
 te m9d] wordt die ov]tuig+ bes*aamd4   
,wil hij de v]s*ill5de lag5 d] va/e     
a>dkor/1 de v]deel+ van wat] en va/ l&  
ov] h>e opp]vlakte1 de afwissel+ van    
b]g5 en dal51 de rivi]5 en bronn51 en   
zoo vele &]e v]s*ijnsel51 7voor zoo v]re
 de lev5de natuur vreemd aan d]zelv]    

ont/aan is17 9 hunne word+ toeli*t51 hij
 b]oept zi* sle*ts op wett51 hem door de
 /]rekunde1 de natuur- en s*eikunde aan 
de h& g$aan1 en ziet hi]uit al die      
v]s*ijnsel5 met noodzakelijkheid gebor5 
word54  ,plant5 en di]5 da>5teg5 bes*\wt
 m5 veelal niet als geword51 ma> als    
gevormd2 niet als e5e ontwikkel+ d]     
natuur na> bepaalde wett51 ma> als de   
voortbr5gsel5 e5] nieuwe s*epp+2 niet   
als de v]w]kelijk+ van hetge5 9 de      
eig5s*app5 d] grond/(f5 en grondkra*t5  
re$s beslot5 lag1 ma> als na> e5 wel    
b]aamd plan1 9 h>monie met de ov]ige    
natuur1 e]/ lat] door e5e hoog/e        
,wij%eid tot /& gebragt4  ,dit          
an?ropomorphismus leidde tot e5e        
v]gelijk+ van plant5 en di]5 met de     
kun/ig/e voortbr5gsel5 van 's m5s*5 h&3 
de deel5 heeft m5 hi]om w]ktuig51 de    
v]s*ijnsel5 v]rigt+5 en het geheel e5   
organismus g5oemd4 ,m5 vroeg niet3      
wa>door kwam5 zij tot /&8 ma> bepaalde  
zi* bij elk w]ktuig tot de vraag3 wa>toe
 di5t het8 wa>toe is het be/emd8 ,en ev5

 als 9 e5 w]ktuig1 door m5s*elijk v]nuft
 tot /& gebragt1 wa&e m5 d5 grond1 de   
oorzaak van het be/aan1 te k5n51 wa> m5 
da*t1 de be/emm+ ( het doel te hebb5    
g]ad54 ,zoo antwoordde m5 op de vraag3  
wa>toe8 en zag hi]bij ov] het ho(d1 dat 
het wa>door8 onbeantwoord bleef4 ,gij   
ziet het3 m5 plaat/e zi* op e5          
teleologis* /&punt4  ,ik laat aan de    
wijsbege]te de besliss+ ov]1 ( m5 het   
regt heeft1 9 de natuur van e5 doel te  
sprek53 ma> ik wilde u hi] re$s do5     
opm]k51 dat m5 9 de wet5s*ap van het    
lev5 afgewek5 is van d5 weg1 die 9 de   
ov]ige natuur-wet5s*app5 zoo veel diep] 
9 d5 oorzakelijk5 zam5hang d]           
v]s*ijnsel5 liet doordr+54 ,en to*      
s*ijnt die weg mij ook hi] de nige1 die 
tot hoog]e wa>heid leidt4 ,indi5 de     
h>monie van het di]lijk organismus1 die 
aan het besluit tot e5 doel t5 gronde   
ligt1 volg5s bepaalde wett5 tot /& komt1
 dan is zij de op5b>+ di] wett54 ,dan   
wil m5 die wett5 va//ell5 en op deze de 
noodzakelijkheid d] h>monie grond51 9   

plaats van zi* met e5 nooit bewijsba>   
doel als grond te v]g5oeg54 ,e5e pog+   
hi]toe is het doel mijn] r$e4 ,ik zal   
tra*t5 de noodw5digheid d] h>monie van  
het di]lijk lev5 uit de wett5 aan te    
toon51 kra*t5s welke die h>monie tot /& 
komt4         99       99       99      
99       99  ,wanne] ik de h>monie 9 de 
geheele bew]ktuigde w]eld ev5 noodw5dig 
a*t1 als de orde 9 d5 /]r5hemel1 dan    
spreek ik hi]m$e ge5sz9s het vonnis uit 
ov] d5 natuurvors*]1 die1 zond] na> d5  
grond te vrag51 zi* bloot de k5nis di]  
h>monis*e betrekk+ t5 doel /elt4        
,integ5deel1--ik heb het re$s           
gezegd1--ik a*t die k5nis hoog4 ,zij ook
 alle5 kan ons opvo]5 tot de oorzak51   
die d] h>monie t5 gronde ligg54 ,ma>    
wanne] m5 uit de h>monis*e betrekk+     
besluit tot e5 doel1 en1 9 d5 waan van  
hi]m$e d5 grond gevond5 te hebb51 het   
doel tot v]kl>+ d] v]s*ijnsel5 inroept1 
( zelfs de mogelijkheid d] v]s*ijnsel5  
aan het doel t5 toets br5gt1 dan me5 ik 
die rigt+ ern/ig te moet5 wrak54 ,zij   

sluit het ond]zoek uit na> d5 grond1 en 
wiegt het zoo noodige bewu/zijn onz]    
onkunde met s*ijnk5nis 9 slaap4  ,het   
teleologis* /&punt blijft da>5bov5      
altijd e5 betrekkelijk4 ,m5 d5ke zi* 't 
heelal door e5e alwijze ,almagt met e5  
bepaald doel tot /& gebragt3 wie is     
v]metel g5oeg1 zi* op het /&punt van    
,god te plaats58 ,en welk /&punt zull5  
wij dn kiez58--,het di]1 dat zijn' vij& 
t5 prooi valt1 moge 9 di5s oog aan zijne
 be/emm+ beantwoord51 9 zijn eig5 oog   
valt het als slagt(f] van het noodlot4  
,ma> gij wilt u plaats5 op het /&punt   
van m5s*3--,welnu6 wanne] gij1 als m5s*1
 duiz5d5 v]s*ijnsel5 9 de natuur        
doelmatig roemt1 wees dan consequ5t1 en 
noem ondoelmatig1 wat niet met uwe      
m5s*elijke inzigt5 /rookt4 ,hebt gij u  
het regt aangematigd1 na> uwe inzigt5   
ov] doelmatigheid te oordeel51 dan hebt 
gij het regt v]beurd1 u op de           
ondoorgrondelijke weg5 d] ,voorzi5igheid
 te b]oep51 wa> gij het doel 9 uwe oog5 
misk5d ziet4 ,en wie zal het wag51 wa>  

jeugdige en veel belov5de kra*t ond] het
 geweld e5] moorddadige ziekte bezwijkt1
 wa> door geweldige a>dbev+5 9 e5e      
enkele m9uut duiz5d5 van m5s*5lev5s     
v]nietigd word51 wa> 9 d5 mislukt5 oog/ 
millio55 onz] natuurg5oot5 e5e toekom/  
lez5 van hong] en ell5de1--wie1 vraag   
ik1 zal het wag51 bij d]gelijke         
v]s*ijnsel51 e5 doel te will5           
rad58--,gij vraagt hi] na> d5 grond4    
,gij wilt de oorzak5 di] v]s*ijnsel5    
k5n51 welke gij ramp5 noemt4 ,welnu6    
v]laat dan ook het teleologis*e /&punt1 
en tra*t niet tot het doel1 ma> tot d5  
grond door te dr+51 wa> gij 9 de        
v]s*ijnsel5 orde erk5t en h>monie3 want 
g5e als deze zijn v]s*ijnsel5 d]zelfde  
natuur2 en die u welgevallig zijn1 zij  
b]u/5 op ge5e &]e wett51 dan die        
gezondheid en lev5 u b$reig54         99
       99       99       99       99    
,wanne] ik e5e pog+ waag1 om de wett5   
va/ te /ell51 wa>na> de h>monie van het 
di]lijk organismus zi* ontwikkelt en    
h&haaft1 dan v]wa*t gij ge5sz9s 9 deze  

wett5 v]wez5lijkt te v9d51 wat ik u als 
het ideaal van ons /rev5 voor/elde4 ,dit
 is nog sle*ts 9 e5e enkele d]          
natuur-wet5s*app5 b]eikt3 9 de          
/]rekunde1 die1--hoeveel ha> descriptief
 g$eelte nog te w5s*5 ov]late1--zoo wel 
van h>e s*]pte 9 wa>nem+ als volmaak!id 
9 !orie de s*itt]5d/e bewijz5 gaf4 ,ma> 
to* ook deze wet5s*ap le]de de          
v]s*ijnsel5 van ha> gebi$ tot wett5     
t]ugbr5g51 vr zij d5 grond di] wett5 9  
de eig5s*app5 d] /( doorzag4 ,het       
wetboek 0 door ,kepl] ges*rev51 vr het  
g5ie van ,newton deszelfs gee/ v]kla>de4
 ,door ,kepl] w>5 de ban5 en omloop/ijd5
 d] planet5 aan wett5 gebond51 vr       
,newton de noodzakelijkheid di] wett5   
grondde 9 ne hoog/e wet1 en hi]me tev5s 
d5 sleutel gaf van hetge5 de wa>nem+    
afwijk5ds van de wett5 van ,kepl] _h    
aangetoond ( v]d] z\ aantoon54  ,dit nu 
is de weg voor elke &]e wet5s*ap d]     
natuur4 ,door het opklimm5 tot hoog]e en
 hoog]e wett5 nad]5 wij d5 e9dpaal1     
wa>na> wij /rev54 ,sle*ts trapsgewijze  

is hij te b]eik54 ,het is wa>1 wanne]   
wij de wett5 kunn5 va//ell51 na> welke  
de h>monie van het di]lijk lev5 zi*     
ontwikkelt1 dan mag die h>monie nog     
ge5sz9s v]kla>d heet53 e5e v]kl>+1 die  
iets &]s zijn z\ dan e5e hoog/e wet1 dat
 is e5e /&va/ige eig5s*ap van /( (      
kra*t1 kan no* mag ons geheel bevr$ig54 
,ma> wanne] m51 op grond hi]van1 met    
e5ig regt z\ kunn5 bew]51 dat door het  
va//ell5 van wett5 e5] lag]e orde de    
zw>igheid sle*ts v]plaat/ en niet wordt 
opgehev51 dan v]gete m5 niet1 dat het   
e5e v]plaats+ is nad] bij het doel1 en  
dat elke sport van d5 lang5 ladd] ev5   
onv]mijdelijk is4         99       99   
99       99       99  ,vr wij de wett5  
toets51 die aan de h>monie van het      
di]lijk lev5 t5 gronde ligg51 moet5 wij 
e5' blik w]p5 op die h>monie zelve4     
,re$s t]/ond spr+t ons 9 het oog1 dat   
zij e5e tweel$ige is4 ,zij op5ba>t zi*  
e5sdeels 9 de betrekk+ van het          
organismus tot de invlo$51 wa>aan het is
 blootge/eld1 &]deels 9 zijne betrekk+  

tot de lev5sbehoeft51 naauw v]bond5 met 
die zijn] zam5/ell5de deel5 tot elk&]4  
,9 beide opzigt5 /reeft zij onoph\delijk
 e5e hoog]e volmak+ te gemoet4  ,bes*\w5
 wij e]/ de betrekk+ van het organismus 
tot sommige invlo$54  ,de geheele a>de1 
hoe v]s*ill5d de temp]atuur zij van h>e 
opp]vlakte1 is met di]lijke wez5s       
bevolkt4 ,van de tropis*e gewe/5 af1    
wa>1 ond] de br&5de zon 9 het z5i?1 de  
temp]atuur d] lu*t zelfs de blo$w>mte   
kan ov]treff51 tot 9 de oord5 van eeuwig
 sneeuw en ijs1 ov]al tre$t di]lijk lev5
 ons tegemoet4 ,ma> ond] elk klimaat1   
ond] elke temp]atuur zijn het &]e       
gesla*t51 &]e soort52 en zo[el de rijke 
en pra*tige ,fauna d] ke]kr+sgewe/51 als
 de ijsbe] en het r5di] van het ,noord51
 eis*5 voor gezondheid en lev5 jui/ die 
temp]atuur1 wa>aan zij zijn blootge/eld4
 ,wa> dan ook ge5e w]ktuigelijke        
h9d]pal5 aan e5e onbep]kte v]spreid+ 9  
d5 weg /ond51 0 v]s*il 9 w>mtegraad     
voldo5de1 om e5' onov]komelijk5 gr5smuur
 op te trekk54 ,duidelijk zi5 wij dit   

vooral 9 het lama1 dat op de v]hev5e    
weivlakt5 van ,*ili en ,p]u tot me] dan 
#djjj ell5 bov5 de opp]vlakte d] zee    
leeft en zi* tot v] 9 ,patagonie heeft  
v]spreid1 ma> no* 9 ,brazili no* 9      
,mexico wordt aangetr(f54 ,de voor zijne
 organisatie te hooge temp]atuur d]     
lag]e /rek51 die het _h moet5           
doortrekk51 om deze l&5 te b]eik51 trad 
als beletsel op4 ,ev5zoo /aat de k\de d]
 topp5 van de ,cordill]as als s*eidsmuur
 da> tuss*5 vele soort5 van di]51       
inzond]heid van insekt54--,wa> da>5teg5 
w]ktuigelijke h9d]pal5 de v]spreid+     
langs de iso!rm5 bep]kt51 heeft de m5s*1
 door zijne tuss*5kom/1 sle*ts die      
h9d]pal5 te ov]w9n51 om e5 nieuw gebi$  
van v]spreid+ te op554 ,dit bewijz5 ons 
de pa>d5 en rund]51 die1 door de        
,spanja>d5 na> ,am]ika ov]gebragt1 zi*  
alda> 9 het ontelb>e v]m5igvuldigd      
hebb54 ,ma>1 wildet gij de noordelijke  
di]5 na> het zuid51 de zuidelijke na>   
het noord5 ov]plant51 gij z\dt uwe pog+ 
v]ijdeld zi54 ,het r5di]1 volkom5 geh>d 

teg5 de lange en /r5ge w9t]s van ,lapl&1
 br5gt te ,pet]sburg d5 zom] re$s       
kwijn5de door1 en bezwijkt spo$ig ond]  
d5 invlo$ d] w>mte van e5 me] gematigd  
klimaat4 ,en 9 hetzelfde oord /]ft de   
aap aan longt]+1 en kan de slang alle5  
door koe/]+ en v]w>m+ het ell5dig       
plant5lev5 rekk51 wa>toe zij door de    
k\de onz] gewe/5 g$oemd is4  ,de m5s*   
al?ans1 me5t gij1 maakt e5e uitzond]+4  
,hij1 als w]eldburg]1 bewoont met enkele
 hem gevolgde huisdi]5 s*i] de geheele  
opp]vlakte d] a>de1 en leeft bij de     
groot/e v]s*eid5heid van                
temp]atuur4--,ik z\ u kunn5 wijz5 op het
 tal van middel51 wa>door zijn v9d+rijk 
v]nuft aan felle k\de en br&5de hitte   
le]de afbreuk do52 ma> liev] vraag ik u1
 ( niet ev5ze] de ,neg] als de ,lapl&]  
het be/ beantwoordt aan d5 invlo$ d]    
temp]atuur van het oord zijn] bewon+4   
,het is u niet onbek5d1 hoe vaak v]huiz+
 na> e5 vreemd klimaat lev5 en          
gezondheid ko/4 ,wa> is het1--en die    
regel is algeme51--dat1 ond] de         

v]s*ill5de hemel/rek51 de organisatie   
van m5s*5 en di]5 h>monis* beantwoordt  
aan de he]s*5de temp]atuur4 ,vanwa> die 
h>monie8 ,mog5 wij ze1 op het           
natuurkundig /&punt1 voor v]kla>d h\d51 
met 9 ha> e5 wijs doel te erk5n5 van d5 
,s*epp]1 die hi] deze1 da> g5e di]5 9   
het aanzijn riep8--,gewis niet6  ,ev5   
h>monis* is het v]b& tuss*5 de          
gevoeligheid van het oog en de /]kte van
 het li*t4 ,re$s m]kte ik op1 hoe het   
zonli*t de lui/]rijke pra*t d] natuur   
voor ons oog toegankelijk maakt1 zond]  
het door zijn5 glans te v]bl9d54 ,ma>   
ziet de na*telijke di]56 ,zij bezitt5   
e5e gevoeligheid van oog1 die h5 wel is 
wa> het dagli*t moet do5 s*uw51 ma> die 
jui/ h5 9 /aat /elt1 hunne prooi te zi5 
en met zek]heid te bemagtig51 wa> voor  
ons enkel dui/]nis he]s*t4 ,he]lijke    
doelmatigheid6 moge de teleoloog hi]bij 
9 bewond]+ uitroep53 hij wane niet1 met 
di5 uitroep tot de oorzaak van het v]b& 
te zijn opgeklomm54  ,de dampkr+1 e5e   
noodw5dige voorwa>de van het di]lijk    

lev51 oef5t e55 tweel$ig5 invlo$ op het 
organismus3 e55 w]ktuigelijk5 door zijne
 drukk+1 e55 s*eikundig5 door zijne     
zam5/ell+4 ,9 beide opzigt5 is de       
organisatie van het di] hi]aan h>monis* 
gev5r$igd4 ,9 de ijl]e lu*t1 die de     
hoog/e b]gtopp5 omr+t1 wordt vaak de    
mo$ige reizig] door de la/ig/e          
v]s*ijnsel5 gekweld4 ,zijne ad]5 zwell5 
op2 het blo$ dr+t hem uit lipp51 mond en
 neus1 zelfs uit het b9dvlies zijn]     
oog54 ,bij v]sneld5 pols en ademhal+    
voegt zi* duizeligheid1 onmagt (        
slaapzu*t2 en hij wordt door e5e        
loomheid ov]vall51 die1 op ha> hoog/e   
punt gekom51 volg5s getuig5is van de    
,saussure1 hem e5e enkele s*r$e weig]5  
z\1 om het dr+5d/ geva> te ontvli$54    
,zoo z9kt hij mo$eloos1 afgemat1        
n$]2--en trots bov5 zijn ho(d v]heff5   
zi* de ar5d en de condor1 en zwev5 9    
/atige vlugt door d5 nog dunn]5 dampkr+4
  ,niet m9d] beantwoordt het organismus 
aan de zam5/ell+ d] lu*t1 wa>aan het is 
blootge/eld4 ,plaats e5 di]1 dat d5     

friss*5 dampkr+ met ons deelt1 9 e5     
m5gsel1 hi]van m]kelijk 9 zam5/ell+     
ond]s*eid51 gij zult het onfeilba> zi5  
bezwijk54 ,ma> ev5ze] z\dt gij het lev5 
v]nietig5 van d5 worm1 die 9 de vo*t5   
van het d>mkanaal vo$sel v9dt en lu*t om
 te lev51 zoo gij hem ov]bragt 9 d5     
vrij5 dampkr+2 de s*eikundige invlo$ van
 dez5 is vij&ig aan zijne organisatie4  
,m]kwa>dig ook vooral is de h>monis*e   
betrekk+ tuss*5 het organismus van elk  
di]1 en het vo$sel tot zijne in/&h\d+4  
,ov]al is het di] jui/ door datg5e als  
omr+d1 wat voor zijne vo$+ het ges*ikt/e
 is4 ,t]wijl de natuur duiz5d]lei       
s*adelijke /(f5 oplev]t1 die1 9 het     
organismus gevo]d1 gezondheid en lev5   
b$reig51 is er ond] de talrijke         
be/&deel5 onz] natuurlijke vo$sels ge5  
enkel1 welks invlo$ zi* v]d]felijk      
toont4 ,w$]ke]ig zegt m51 dat sommige   
di]5 zi* onge/raft vo$5 met /(f51 die   
voor &]5 doodelijk zijn2 en het is e5e  
erk5de wa>heid1 dat plantet5de di]51 die
 zoo ligtelijk giftplant5 9 hun vo$sel  

zull5 gem5gd v9d51 hi]van zond] e5ige   
nadeelige uitw]k+ hoeveelh$5 v]drag51   
wa>teg5 het lev5 van vlees*et5de di]5   
niet be/& is4 ,ma> deze1 zegt de        
teleoloog1 zijn door hunne lev5swijze   
teg5 het opnem5 van planta>dige v]gift5 
g5oegzaam gewa>borgd2 en zij hadd5 dus  
ge5e behoefte aan diezelfde             
ongevoeligheid4 ,wa*t ,u1 hi]9 e5e      
v]kl>+ te zi56  ,nog e5 d]de punt 9 de  
v]h\d+ van het di]lijk organismus tot de
 vo$sels v]di5t allez9s onze a&a*t4 ,het
 is niem& onbek5d1 dat van de di]5 zi*  
e5ig5 met planta>dige1 &]5 met di]lijke 
zelf/&igh$5 vo$51 t]wijl e9delijk e5    
niet g]+ aantal zi* van gem5gd vo$sel   
b$i5t4 ,met dit v]s*il nu van vo$sel1   
wa>toe het di] door zijne lev5swijze en 
geheele organisatie als g$wong5 is1     
v]ke]t het d>mkanaal 9 de he]lijk/e     
ov]e5/emm+4 ,di]lijke /(f5 behoev51 na  
opgelo/ te zijn1 naauwelijks v]&]+ te   
ond]gaan1 om als ges*ikte be/&deel5 9   
het blo$ te word5 opg5om52 de mee/e     
planta>dige da>5teg5 eis*5 e5e lang]e   

inw]k+ van het spijsv]t]+svo*t2--van    
di]lijke /(f5 is e5e betrekkelijk g]+e  
hoeveelheid tot h]/ell+ van het v]lor5e 
b5oodigd2 van planta>dige zelf/&igh$5   
word5 hi]toe integ5deel groot]e massas  
gevord]d3 en jui/ hi]aan gev5r$igd      
bezitt5 de vlees*et5de di]5 e5 kort] en 
e5v\dig]1 de plantet5de e5 lang] en me] 
zam5ge/eld spijsv]t]+skanaal1 t]wijl de 
m5s5 en de ov]ige di]51 die zi* van     
gem5gd vo$sel b$i551 9 dit opzigt het   
midd5 h\d54 ,treff5de h>monie1          
ind]daad64444 ,is het rek5s*ap gev5 van 
dit v]b&1 wanne] wij zegg53 deze di]5   
v]kreg5 e5 kort]1 g5e e5 lang]          
d>mkanaal1 opdat elk z\ beantwoord5 aan 
d5 a>d van zijn vo$sel8--,ge5sz9s6  ,ik 
z\ de voorbeeld5 van h>monie tuss*5 het 
di]lijk organismus en de invlo$51 wa>aan
 het voortdur5d is blootge/eld1 tot 9   
het ontelb>e kunn5 v]m5igvuldig52 ma>   
re$s hoor ik u veele] vrag5 na> d5 grond
 di] h>monie4 ,imm]s ik heb ze g5oemd   
wettig en noodw5dig4 ,gij hebt dus regt1
 me] te eis*51 dan op het m5s*elijk     

/&punt hi]9 e5 wijs en v]/&ig doel te   
zi5 aangetoond4 ,gij wilt wet51 hoe zij 
tot /& kwam1 hoe zij zi* h&haaft4 ,e5e  
enkele wet geeft er u rek5s*ap van3 ,elk
 di]lijk wez5 wordt door de invlo$51    
wa>aan het duurzaam is blootge/eld1 9   
zijne organisatie zoodanig gewijzigd1   
dat het aan die invlo$5 h>monis*        
beantwoordt4         99       99        
99       99       99  ,die wet kl9kt u  
bek5d2--zij is zulks 9 wa>heid4 ,duiz5d5
 mal5 hebt gij het woord gewoonte       
uitgesprok51 ma> veelligt zijn' diep5 z9
 niet altijd wel doorgrond4 ,gij hebt   
ha> g5oemd e5e twe$e natuur4 ,ik noem   
ha> de natuur zelve4 ,wanne] wij erk5n5 
als wet1--dat is3 als eeuwige wa>heid1  
voor het v]l$5e als voor het h$5 en de  
toekom/1--dat de a>d en zam5/ell+ van   
elk bew]ktuigd wez5 gewijzigd wordt door
 de invlo$51 wa>aan het bloot/aat1 dan  
moet5 wij met noodzakelijkheid besluit51
 dat1 bij de all5gs*e ontwikkel+ van    
di]lijke wez5s op de opp]vlakte onz]    
planeet1 de ge/eldheid d] ond]s*eid5    

kiem5 door de invlo$51 dat is door de   
om/&igh$51 is bepaald geword51 en dat   
trapswijze v]&]+ di] om/&igh$5 tot      
g$urige wijzig+51 welligt tot splits+ 9 
?ans ond]s*eid5 soort5 heeft aanleid+   
gegev51 z ev5wel1 dat1 9 elke p]iode1 de
 organisatie d] di]lijke wez5s aan de   
invlo$5 van buit5 h>monis* gev5r$igd    
bleef4  ,ma> toets5 wij de va/ge/elde   
wet aan de v]s*ijnsel52 en laat ons zi51
 ( zij w]kelijk rek5s*ap geeft van de   
h>monie1 door deze zoo luide en kra*tig 
v]kondigd4  ,9 de e]/e plaats wees ik u 
op de betrekk+ tuss*5 het di]lijk       
organismus en de uitw5dige temp]atuur4  
,niets gemakkelijk] dan te bewijz51 dat 
deze betrekk+ noodw5dig voortvloeit uit 
g5oemde wet4 ,voore]/ is het 9 de hoog/e
 mate wa>s*ijnlijk1 dat alle m5s*5rass5 
uit n en d5zelfd5 /am zijn ontsprot5 en 
zi*1 uit e5e bepaalde /reek1 ov] het    
groot/e g$eelte d] a>de v]spreid hebb54 
,en ?ans zi5 wij de organisatie van elke
 v]s*eid5heid h>monis* beantwoord5 aan  
het klimaat1 wa>ond] zij leeft4 ,hoe w>e

 dit mogelijk1 wanne] die organisatie   
niet all5gs w>e gewijzigd geword51 na>  
gelang ze aan e5e &]e temp]atuur w]d    
blootge/eld8--,( mogt gij twijfel5 aan  
d5 oorsprong van alle m5s*5rass5 uit    
d5zelfd5 /am1 dan heb ik u sle*ts het   
zoog5oemde acclimat]5 te h]9n]54 ,wat is
 dit &]s1 dan e5e wijzig+ van het       
organismus ond] d5 invlo$ e5] vreemde   
lu*t/reek1 e5e wijzig+ 9 di5 z91 dat het
 beantwoordt aan de he]s*5de temp]atuur 
en de ov]ige invlo$51 aan dit klimaat   
v]bond58--,ik z\ u voorts kunn5 wijz5 op
 de uit]/5 van temp]atuur1 wa>aan zoo   
vel5 zi* door d5 a>d van hun b]oep le]d5
 gew5n52 ma> gij behoeft sle*ts uw eig5e
 ond]v9d+ te raadpleg54 ,als na dag5 van
 /r5ge vor/ de !rmomet] ook sle*ts      
we9ige grad5 bov5 het vriespunt rij/1   
sprek5 wij re$s van e5e zoele lu*t2 en 9
 het naja>1 bij e5e veel hoog]e         
temp]atuur1 rill5 wij niet zeld5 van    
k\de4 ,e5ige dag51 9 e5e w>me kam]      
doorgebragt1 zijn voldo5de1 om ons voor 
de friss*e buit5lu*t gevoelig] te mak52 

en wie1 van zijne jeugd aan1 teg5 k\de  
geh>d is1 /elt zi* veilig bloot aan het 
guur/e ja>getijde4 ,zoo kra*tig doet zi*
 hi] de invlo$ d] gewoonte gevoel54 ,en 
wanne] wij nu ov]weg51 dat de kiem van  
elke di]soort ond] e5e bepaalde         
temp]atuur gelegd w]d1 dat zi* elke     
soort ond] e5e bepaalde temp]atuur hoog]
 en hoog] ontwikkelde1 dat da>5bov5 elke
 wijzig+ 9 die temp]atuur en 9 h>e      
afwissel+5 als onm]kba> plaats greep1   
dan zi5 wij 91 dat de h>monie tuss*5 het
 di]lijk organismus en de temp]atuur1   
wa>aan het is blootge/eld1 noodzakelijk 
tot /& kwam1 dat zij aan de wet van     
gewoonte gebond5 is4  ,ev5 wettig is die
 h>monie t5 opzigte van het li*t4 ,snel 
en gemakkelijk gew5t zi* het oog aan ze]
 v]s*ill5de grad52 telk5s wordt deszelfs
 gevoeligheid hi]na> gewijzigd4 ,kom5   
wij uit het held]e dagli*t 9 e5 v]trek1 
wa> sle*ts we9ige /ral5 toegang v9d51   
dan ond]s*eid5 wij aanvankelijk niets2  
het is als( wij door e5e volslag5       
dui/]nis omgev5 zijn4 ,ma> weldra       

ontdekt gij enkele voorw]p52 zij word5  
duidelijk] en duidelijk]1 en e9delijk   
zijt gij 9 /aat1 da>1 wa> het u vol/rekt
 dui/] s*e51 al het omr+5de te h]k5n5 en
 u vrij en ong$wong5 te beweg54 ,do*    
wildet gij u nu w$] e5sklaps 9 het volle
 dagli*t v]plaats51 het z\ u door zijn' 
hell5 glans v]bl9d54 ,e5e pijnlijke     
li*ts*u:eid sluit nu krampa*tig uwe     
oog52 en e]/ na e5ig5 tijd ke]t het     
v]mog5 t]ug1 om bij dit li*t duidelijk  
te zi5 en te ond]s*eid54--,de snelheid  
van dit accommodatie-v]mog5 van het oog 
voor v]s*ill5de li*t/]kte /aat 9 e5     
naauw v]b& met de snelle en belangrijke 
afwissel+5 di] /]kte1 wa>aan wij van    
nature bloot/aan4 ,zijn wij lang5 tijd  
aan deze afwissel+5 onttrokk51 dan      
v]lie/ het oog1 alw$] kra*t5s de wet van
 gewoonte1 het gezegde v]mog54 ,dit is  
geblek5 bij gevang551 die1 j>5lang van  
het dagli*t b]o(d1 9 e5e bijna volslag5 
dui/]nis le]d5 zi5 en ond]s*eid52 do*   
wi] optis*e gevoeligheid hi]bij zoodanig
 0 toeg5om51 dat zij niet dan met de    

uit]/e omzigtigheid all5gs aan e5 /]k]5 
li*tprikkel mogt5 word5 blootge/eld4    
,gij ziet3 zij w>5 na*tdi]5 geword54 ,en
 is het dus niet wettig1 dat zoodanige  
di]51 die1 zoolang het zonli*t de a>de  
bes*ijnt1 9 diep5 slaap g$ompeld        
ligg51--is het niet wettig1 vraag ik1   
dat deze di]5 dagbl9d zijn1 en dat de   
gevoeligheid van hun netvlies aan het   
dui/]e van d5 na*t beantwoordt8 ,mij    
dunkt1 gij ziet de noodw5digheid 9 van  
het h>monis* v]b&1 dat ik u hi] de$     
opm]k54  ,volmaakt hetzelfde is van     
toepass+ op d5 tweel$ig5 invlo$ des     
dampkr+s4 ,re$s kom5 de la/ige          
v]s*ijnsel51 die uit de ijl]e lu*t1 hoog
 bov5 het opp]vlak d] zee1 voortvloeij51
 bij geoef5de b]gbeklimm]s e]/ op e5e   
me] aanzi5lijke hoogte voor1 ( wel deze 
blijv5 hi]van bijna geheel v]s*oond4    
,ma> duidelijk] blijkt1 hoe ze] ook 9   
dit opzigt de wet van gewoonte h>e regt5
 doet geld51 wanne] wij ons h]9n]51 dat 
op ond]s*eid5e hooge punt5 d] a>de      
bloeij5de volk/amm5 geve/igd zijn1 wa>  

de reizig] uit lag]e /rek5 niet altijd  
teg5 d5 s*adelijk5 invlo$ d] ijl]e lu*t 
beveiligd is4 ,bijaldi5 nu de wa>nem+   
le]t1 dat de organisatie van d5 m5s* zi*
 zoo wel aan e5e hoog]e1--getuige de    
mijnw]k]1--als aan e5e lag]e drukk+ kan 
gew5n51 dan maakt gij zelf het besluit1 
dat de organisatie d] di]51 zoo wel 9 de
 diepte d] zee als 9 de hoog]e /rek5 van
 d5 dampkr+1 noodw5dig moet beantwoord5 
aan de drukk+1 wa>ond] zij lev54 ,/aat  
niet de wijde1 ruime bor/ van d5 bewon] 
d] ,&es 9 innig v]b& met de dunn]e lu*t1
 die hij ademt1 en heeft zijne bor/ zi* 
niet jui/ ond] di5 invlo$ zoo kra*tig   
ontwikkeld8  ,ook aan e5 m]kelijk v]s*il
 9 zam5/ell+ d] dampkr+slu*t kan het    
di]lijk organismus zi* gew5n54          
,sanctorius v]haalt1 dat e5 gevang5e1   
die #bj a*t]e5volg5de j>5 9 d5 onzuiv]5 
dampkr+ e5s k]k]s _h doorgebragt1 de    
friss*e buit5lu*t niet me] kon inadem51 
en dat zijne gezondheid e]/ t]ugke]de1  
to5 hij w$] 9 d5zelfd5 k]k] geplaat/    
w]d4 ,en hoe ze] wijkt ook niet de      

zam5/ell+ d] lu*t1 die de mijnw]k]      
ademt1 van die des dampkr+s af1 wa>9 wij
 lev56 ,leblanc vond 9 de lu*t d] mijn5 
van ,p\lla\5 en ,huelgoat tot #c p,ct4  
ja zelfs #d p,ct4 kool/(zuur1 e5e       
hoeveelheid1 die het koolzuur-gehalte d]
 door ons uitgeademde lu*t nabijkomt2   
en1 wanne] wij zi51 dat 9 &]e mijn5 het 
li*t zelfs 9 sommige gevall5 wordt      
uitg$o(d1 dan mog5 wij besluit51 dat 9  
de hi] aanwezige lu*t1 die de mijnw]k]  
voor e5e korte poos onge/raft kan       
inadem51 het koolzuur-gehalte nog       
aanm]kelijk hoog] /ijgt4  ,wij nad]5 tot
 de vo$sels4 ,h>monis*1 zag5 wij1       
beantwoord5 de voortbr5gsel5 van elk l& 
aan de behoeft5 zijn] di]54 ,zull5 wij  
dit v]b& voor v]kla>d h\d51 met hi]9 de 
wijze voorzorg d] ,voorzi5igheid te     
bewond]58 ,( zull5 wij erk5n51 dat      
di]lijk lev5 onbe/aanba> w>e1 en1 be/ond
 het1 onv]mijdelijk t5 e5emale moe/     
word5 uitg]oeid1 wa> die voortbr5gsel5  
ontbrak58 ,mij dunkt1 het laat/e eis*t  
ons natuurkundig /&punt4--,dat voorts   

het gewone vo$sel van elk di] aan zijne 
organisatie beantwoordt1 en ge5e aan het
 organismus vij&ige /(f5 bevat1 is      
onbetwi/ba> e5 noodw5dig uitvloeisel d] 
wet van gewoonte4 ,de wilde van ,au/rali
 leeft van ongekookt5 vis*1 de ,lapl&]  
van het vlees* zijn] r5di]51 de ,t>ta>  
van de melk zijn] pa>d51 de arme ,i] van
 a>dappel51 zoo ze 9 ov]vlo$ groeij52   
zij kunn5 hi]bij all5 betrekkelijk      
gezond zijn1 ma> z\d5 zek] niet         
/raffeloos ond]l+ van vo$sel kunn5      
v]wissel54 ,zoo v9d5 ook wij vooral 9   
onze gran5 de be/&deel5 v]teg5woordigd  
van ons lig*aam2 want--ond] d5          
voortdur5d5 invlo$ di] gran5 is ons     
lig*aam geword51 wat het is4 ,zond] die 
gran51 w>5 wij niet1 wie wij zijn4 ,wij 
beantwoord5 aan die gran51 omdat wij m$e
 zijn uit die gran54 ,en ze] opm]kelijk 
ind]daad is het1 dat de voornaam/e onz] 
graansoort5 zi* hoog/ wa>s*ijnlijk met  
en deels door d5 m5s* ov] de            
a>dopp]vlakte hebb5 v]spreid1 uit de    
/rek51 het e]/ door m5s*5 bewoond4  ,do*

 vanwa> die m9d]e gevoeligheid d]       
plantet5de di]5 voor v]doov5de          
v]gift58--,het is bek5d1 dat het di]lijk
 organismus zi* aan groote hoeveelh$5   
van v]doov5de /(f5 gew5n5 kan4 ,zelfs 9 
,engel& treft m51 na> de getuig5is van  
,*ri/ison niet zoo geheel zeldzaam      
opiophag5 aan1 die1 zond] blijkba>      
nadeelig gevolg1 j>5 a*t]e5 v]s*eid5e   
onc5 laudanum daags gebruik52 e5e gift  
van #a_/d once z\1 gewis1 bij elk onz] 9
 d5 doodslaap e9dig54 ,en kan ik u niet 
bijna all5 als getuig5 oproep51 dat ook 
de tabak door gewoonte zijne v]giftige  
eig5s*app5 v]lie/8--,neemt gij nu 9     
aanm]k+1 dat de plantet5de di]5 ze] ligt
 e5e zek]e hoeveelheid n>cotis*e deel5 9
 hun gewone vo$sel aantreff51 t]wijl de 
vlees*et5de hi]aan nimm] zijn           
blootge/eld1 dan hebt gij d5 sleutel d] 
h>monie1 die zi* ook hi] niet v]loo*55  
kon4  ,gewis trok ook het m]kwa>dig v]b&
 tuss*5 de l5gte van het d>mkanaal en d5
 a>d van 't gebruikte vo$sel 9 hooge    
mate uwe a&a*t4 ,de oploss+ is niet     

moeijelijk4 ,de a>d van het vo$sel      
bepaalt1 namelijk1 de l5gte van het     
d>mkanaal4 ,de kat is1 zooals gij weet1 
e5 vlees*et5d di]4 ,de m5s* gew5de de   
huiskat aan gem5gd vo$sel4 ,en v]gelijk 
nu het d>mkanaal van deze met dat d]    
wilde kat1 gij zult het aanm]kelijk     
lang] v9d51 nietteg5/a&e beid] oorsprong
 dezelfde is4 ,dit e5e voorbeeld zij    
voldo5de tot bewijs1 dat de a>d van het 
vo$sel de l5gte van het d>mkanaal       
bepaalt1 en dat1 gevolgelijk1 bij elk   
di] e5e jui/e v]h\d+ van beide noodw5dig
 is4         99       99       99       
99       99  ,zietda> 9 enkele          
voorbeeld5 ,u d5 grond aangetoond d]    
h>monie tuss*5 het di]lijk organismus en
 de invlo$5 van buit54 ,geeft de wet van
 gewoonte rek5s*ap van di5 b&8 ,ik durf 
de besliss+ veilig aan u ov]lat54--,uit 
de ontelb>e voorbeeld5 koos ik sle*ts   
enkel54 ,ik hadde u kunn5 wijz5 op het  
v]dikk5 d] opp]heid door wrijv+ en      
drukk+1 op het gew5n5 aan e5e drooge en 
vo*tige lu*t1 aan /(f5 van v]s*ill5d5   

reuk ( smaak1 aan all]lei geluid51 op d5
 invlo$1 di5 v]&]+ van klimaat op d5    
broeitijd uitoef5t enz41 en hi]door     
rek5s*ap kunn5 gev5 van de h>monis*e    
betrekk+ tot de buit5w]eld1 die het     
di]5rijk ook 9 deze opzigt5 v]toont4    
,do* ik a*tte het aangehaalde to]eik5d  
voor mijn doel4 ,gij /emt met mij 91 dat
 de gezegde h>monie e5e noodw5dige1 e5e 
wettige is4 ,gij ziet ha> onv]biddelijk 
tot /& gebragt1 ond] d5 invlo$ d] w]k5de
 oorzak54 ,en wa> het rijk van deze     
geve/igd is1 da> al?ans is d] teleologie
 de s*ept] ontwrong54         99        
99       99       99       99  ,ma>1    
mogt ik vrag51 heeft dit h>monis* v]b&  
zijn toppunt van volmaak!id b]eikt8  ,ik
 a>zel niet1 hi]op e5 ontk5n5d antwoord 
te gev54 ,de h>monie is niet4 ,zij      
ontwikkelt zi*2 zij wordt4 ,zij /reeft  
voortdur5d na> e5e volmaak!id1 die zij  
nimm] b]eikt4 ,dit gebi$t re$s de wet1  
die aan h>e ontwikkel+ t5 gronde ligt1  
en de erv>+ bekra*tigt het met ha>      
zegel4 ,ov]weegt het zelv54 ,wanne] de  

invlo$51 die onze organisatie wijzig51  
niet volmaakt be/5dig zijn1--en zij zijn
 het nimm]1--dan kan ook onze           
organisatie niet 9 volmaakte ov]e5/emm+ 
wez5 met deze invlo$54 ,zij blijft1 9   
zek]5 z91 bij deze t5 a*t]4 ,imm]s niet 
op het oog5blik d] inw]k+ kan zi* de    
organisatie wijzig53 zij behoeft hi]toe 
tijd2 en inmiddels is re$s wer e5 nieuwe
 prikkel da>1 die zijn5 wijzig5d5 invlo$
 doet geld54 ,vanhi] e5e +ewikkelde     
reeks van invlo$5 en w]k+51 die m5 te   
v]geefs1 9 al h>e bijzond]h$51 z\ tra*t5
 te ontl$54 ,elke nieuwe invlo$ heeft te
 /rijd5 met de organisatie1 dat is met  
het produkt d] voorafgegane invlo$54 ,is
 d]zelv] afwissel+ niet te groot1 dan   
valt die kamp niet zwa>4 ,da>5bov5 heeft
 de vatba>heid voor accommodatie zi* des
 te me] ontwikkeld1 na>mate het         
organismus aan me] v]s*eid5heid van     
invlo$ 0 blootge/eld4 ,ma> is de prikkel
 me] vreemd en ongewoon1 dan grijpt hij 
diep] 91 en br5gt v]s*ijnsel5 voort1 die
 wij /oornisss5 noem51 omdat zij niet   

/rook5 met onze begripp5 van h>monie4   
,deze /oorniss5 nu kunn5 van di5 a>d    
zijn1 dat de physis*e voorwa>d5 van het 
h>monis* v]b& tuss*5 de v]s*ill5de      
lig*aamsdeel5 word5 opgehev54 ,?ans is  
het lev5 niet lang] be/aanba>1 en all5gs
 tre$t e5 &]e toe/&1 die van ontb9d+ 94 
,gr5z5 dan ook tuss*5 lev5 en dood      
be/aan sle*ts voor d5 opp]vlakkig5      
bes*\w]4 ,het e9dig5 van het lev5 aan d5
 laat/5 ademtogt te v]b9d51 v]raadt     
gebrek aan inzigt 9 hetge5 aan het lev5 
t5 gronde ligt4 ,de beweg+5 tot ademhal+
 nem5 e5 e9de2 en e5ige ur5 lat] is van 
ontb9d+ nog ge5 spoor te zi51 ma> de    
toe/& van elk lig*aamsdeel is to* e5    
geheel &]e geword54 ,nu e]/ heeft de    
spi] ha> zam5trekk5d v]mog5 geheel      
v]lor52 nu e]/ is alle w]kdadigheid van 
het z5uw/elsel v]nietigd4 ,door duiz5d5 
van ov]gang5 maakt de /(wissel+ 9 de    
weefsels1 die aan 't gezonde lev5 t5    
gronde ligt1 plaats voor die wissel+1   
welke wij ontb9d+ noem52 en al deze     
v]s*ijnsel51 lev51 /oornis1 ontb9d+1    

zijn ev5 noodw5dig en volg5 elk&] wettig
 op4  ,zoo geeft dezelfde wet1 wa>op de 
h>monis*e betrekk+ tuss*5 het di]lijk   
organismus en de uitw5dige invlo$5 b]u/1
 tev5s rek5s*ap van de onvolmaak!d51 die
 ha> aanklev54 ,wil da>5teg5 de         
teleoloog deze onvolmaak!d5 9 zijne     
bes*\w+swijze opnem51 dan velt hij zijn 
eig5 vonnis4 ,( z\ hij1 op het          
natuurkundig /&punt1 de /oorniss5 onz]  
bew]ktuig+ als de tu*tro$e will5 bes*\w5
 e5s go$5 ,vad]s1 tot onze z$elijke     
v]bet]+8         99       99       99   
99       99  ,ma> nog van e5e &]e zijde 
van het di]lijk organismus s*itt]t ons  
de pra*tig/e h>monie 9 het oog4 ,ik     
b$oel3 9 de betrekk+ tot zijne          
lev5sbehoeft5 en 9 die zijn] zam5/ell5de
 deel5 tot elk&]4 ,de tijd g$oogt niet1 
u ook deze ev5 uitvo]ig te s*ild]53     
tr\w5s1 zij /aat lev5dig g5oeg u voor d5
 gee/4 ,de teleogie1 die hi] vooral de  
b\w/(f5 v]gad]de voor h>5 tempel1 is    
nimm] 9 gebreke geblev51 ze u op        
zegevi]5d5 toon voor oog5 te /ell54 ,wie

 bewond]de niet vaak1 met hooge         
+5om5heid1 de treff5de ev5r$igheid      
tuss*5 de eig5s*app5 en v]mog5s van elk 
di] en deszelfs lev5swijze en           
lev5sbehoeft58 ,de kra*t1 de vlugheid en
 jui/heid van elk zijn] beweg+51 de     
s*]pte en het doordr+5d v]mog5 zijn]    
z9tuig51 ja de one9dige v]s*eid5heid van
 neig+5 en v]mog5s1 die m5 met d5 naam  
van in/9ct pleegt te be/empel51 alles   
beantwoordt h>monis* aan de behoeft5 van
 elk di]1 en v]zek]t de in/&h\d+ van het
 individu en de voortplant+ d] soort6   
,altijd en ov]al ligt aan de v]rigt+ de 
b\w t5 gronde4 ,ook deze1 bij gevolg1   
moet aan de behoeft5 beantwoord51 wa> de
 v]rigt+5 hi]aan h>monis* gev5r$igd     
zijn3 en zoo word5 wij als van zelve    
gewez5 op de h>monis*e betrekk+ tuss*5  
de zam5/ell5de deel5 van hetzelfde      
organismus4 ,9 dit opzigt z\ elk di]1   
welke plaats het 9 de rij d] wez5s moge 
innem51 ons bre$e /( t] bes*\w+ oplev]54
 ,spr+t niet ov]al de volmaakt/e        
ev5r$igheid ons 9 het oog tuss*5 de     

passieve en actieve organ5 van beweg+8  
,bezit het ho(dorgaan des blo$somloops  
niet altijd de v]eis*te kra*t1 om het   
lev5svo*t door het geheele lig*aam rond 
te vo]58 ,zijn niet jui/ m5igvuldige    
v]b9d+5 en vle*t5 tuss*5 de             
blo$vaat/amm5 da> voorh&51 wa> het ligt/
 h9d]pal5 dreig5d zi* kond5 opdo58 ,wat 
me] is1--t]wijl de z9tuig5 en de geheele
 opp]vlakte van het lig*aam als wakk]e  
wa*t]s voor de indrukk5 d] buit5w]eld   
op5/aan1 en deze aan het bewu/zijn      
m$$eel51 /aat1 9 al de organ5 van het   
vo$+slev51 het gevoel op z lag5 trap1   
dat wij no* van de zam5trekk+5 van het  
h>t1 no* van de beweg+5 van maag en     
d>mkanaal1 no* van d5 prikkel en de     
wrijv+ d] vo*t51 wa>aan beide zijn      
blootge/eld1 e5ige de m9/e k5nis krijg54
 ,ziet gij niet1--roept de teleoloog u  
toe1--wa>toe dit di5t8 ,z alle5 0 de    
w]k+ van uw5 gee/ vrij en onbelemm]d2 z 
alle5 w]d hij nimm] afgetrokk5 9 de     
wa>nem+ d] buit5w]eld2 z alle5 kon hij  
zi* onge/oord v]heff5 tot 9 hoog]e      

sf]54--,gij erk5t die h>monie2 gij ziet 
er1 op het m5s*elijk /&punt1 zelfs het  
doelmatige van 94 ,ma> gij v]langt me]4 
,gij wilt van deze en van zoo vele &]e  
v]s*ijnsel5 d5 grond k5n54 ,gij wilt zi5
 aangetoond1 dat zij aan wett5 gebond51 
dat zij noodw5dig zijn4 ,gij wilt wet51 
wa>door zij tot /& kwam51 en hoe zij zi*
 h&hav54 ,ik wijs ,u op de wet van      
oef5+3 ,elk orgaan1 elk lig*aamsdeel    
wordt ond] d5 duurzam5 invlo$ van d5 wil
 ( van &]e om/&igh$5 zoodanig gewijzigd1
 dat het beantwoordt aan hetge5 de wil (
 de om/&igh$5 van hetzelve eis*54       
,toets5 wij deze wet aan de v]s*ijnsel51
 dan zal tev5s blijk51 dat zij rek5s*ap 
geeft van die h>monis*e betrekk+1 wa>op 
wij e5' vlugtig5 blik wi]p54  ,de       
s*oon/e ov]e5/emm+ bem]kt5 wij tuss*5 de
 lev5sbehoeft5 van elk di] en de kra*t1 
de vlugheid en jui/heid zijn] beweg+54  
,ma> komt u hi]bij niet onmiddellijk    
voor d5 gee/1 dat1 door oef5+1 onze     
kra*t51 tegelijk met de spi] zelve1     
ontwikkeld word58 ,hebt gij d5 geoef5de 

niet vaak beweg+51 voor ons vol/rekt    
onuitvo]ba>1 met e5e vlugheid en        
jui/heid zi5 volbr5g51 die aan het      
ongelo(elijke gr5sd58 ,ik zag e5 meisje1
 bij 't welk het gemis d] bov5/e l$emat5
 aangebor5 01 met h>e voet51            
oorspronkelijk als de onze gevormd1     
all]lei h&w]k v]rigt54 't ,0 als( de    
voet5 9 h&5 h]s*ap5 w>54 ,z v]mog5d is  
de invlo$ d] oef5+6 ,en b$5kt m5 nu1 dat
 bij elk di] de oef5+ /e$s bepaald wordt
 door de lev5swijze en lev5sbehoeft51   
dan heeft m5 sle*ts diep] 9 het v]l$5e  
t]ug te zi51--en m5 is ov]tuigd1 dat1 op
 grond d] wet van oef5+1 kra*t1 vlugheid
 en jui/heid van beweg+ zi* h>monis*    
gev5r$igd aan de lev5swijze en          
lev5sbehoeft5 van elk di] moe/5         
ontwikkel54  ,n]g5s ev5wel v9d5 wij het 
v]mog5 d] oef5+ /]k] uitg$rukt dan 9 de 
z9tuig54 ,bij d5 bl9dgebor5e zijn       
gehoor1 gevoel en reuk tot e5e s*]pte en
 fijnheid van ond]s*eid+ ontwikkeld1 dat
 zij voor e5 groot deel 9 het v]lies van
 het edel/e d] z9tuig5 voorzi54 ,9 e5e  

/ip aan d5 horizon1 die het ongeoef5d   
oog ontgaat1 erk5t de zeeman e5 s*ip 9  
volle zeil52 en wie zi* da>5teg5 bij    
voortdur+ met het ond]zoek d] kle9/e    
voorw]p5 bezig h\dt1 en hi]bij v]zuimt  
met zijn5 blik nu en dan diep] 9 de     
ruimte door te dr+51 wap5t all5gs zijn  
oog met e5 natuurlijk v]grootglas4 ,door
 oef5+ wijzig5 zi* alzoo de gr5z5 van   
het accommodatie-v]mog51 en zij moet5   
dus bij elk di] wel beantwoord5 aan de  
behoeft53 want door deze w]d de oef5+   
bepaald4 ,w$] d]halve gaf de wet van    
oef5+ u d5 sleutel tot de h>monie6  ,ma>
 ook 9 het zoog5aamd in/9ct zie ik      
sle*ts het noodw5dig gevolg d]          
om/&igh$54 ,de v]mog5s en eig5s*app51   
die m5 hi]toe pleegt te br5g51          
ontwikkel5 zi* door oef5+2--zij word5   
v]do(d1 zoodra de om/&igh$5 aan die     
oef5+ paal en p]k /ell54 ,m5 zegge      
d]halve niet3 aan deze di]soort w]d dit 
( dat in/9ct gegev51 omdat h>e          
lev5swijze dit vord]de1--bij g5e        
ontbreekt het1 omdat zij hi]aan ge5e    

behoefte _h2 ma> m5 erk5ne1 dat het zi* 
bij deze di]soort noodw5dig moe/        
ontwikkel51 doordat de om/&igh$5        
deszelfs oef5+ m$ebragt51 en dat het bij
 g5e wettig onbe/aanba> is1 wijl tot    
deszelfs oef5+ de lev5swijze nimm]      
aanleid+ gaf4  ,wij hebb5 nog het       
h>monis* v]b& tuss*5 de v]s*ill5de deel5
 van hetzelfde organismus ond]s*eid52   
ma> ook dit b]u/ op dezelfde wet1 de wet
 van oef5+4 ,oef5+ is dan ev5wel 9 e5'  
ruim]5 z9 g5om51 namelijk3 als de       
v]hoogde v]rigt+ en vo$+ van e5 bepaald 
lig*aamsdeel1 niet sle*ts voor zoo v]   
die ond] d5 invlo$ van d5 wil plaats    
grijp51 ma> door e55 gewijzigd5 toe/&1  
van welk orgaan ook1 te weeg gebragt4   
,door oef5+ nu 9 di5 z9 komt de h>monie 
tot /& tuss*5 de passieve en actieve    
organ5 van beweg+2--imm]s de            
bewegelijkheid van elk gewri*t wordt    
geoef5d en dus bepaald door de spi]w]k+4
 ,op d5zelfd5 grond moet de omvang en   
kra*t d] zam5trekk+5 van het h>t aan d5 
wer/& 9 het blo$vaat/elsel beantwoord52 

want die wer/& jui/ is het1 die de kra*t
 van het h>t bepaalt4 ,wilt gij hi]van  
het bewijs8 ,wa> de wer/& ziekelijk     
v]hoogd wordt1 ont/aat ov]vo$+ van het  
h>t2 en kondet gij van het ?ans on/uimig
 klopp5de h>t de spi]w&5 9 e5 oog5blik  
tijds tot de normale dikte t]ugbr5g51   
gij z\dt d5 lijd] onfeilba> op /a&5 voet
 zi5 bezwijk54 ,blijkt hi]uit1 dat      
v]hoogde wer/& de w]k+ van het h>t      
opwekt1 dan imm]s moet1 kra*t5s de wet  
van de oef5+1 de ontwikkel+ en de kra*t 
van het h>t bij elk di] noodw5dig aan d5
 wer/& beantwoord54  ,moeijelijk] s*ijnt
 het1 het noodzakelijk be/aan te betoog5
 d] m5igvuldige v]b9d+5 en vle*t5       
blo$vaat/amm51 jui/ op zulke plaats51   
wa> zond] deze het ligt/ belemm]+ zi* z\
 opdo54 ,en to* is dit h>monis* v]b& 9  
zijne word+ hoog/ e5v\dig4 ,de          
belemm]+51 namelijk1 tot welk] ov]w9n+  
de v]b9d+5 en vle*t51 na> de            
teleologis*e bes*\w+swijze1 doelmatig   
be/emd zijn1 zijn zelv5 de oorzaak van  
het ont/aan di] vle*t5 en v]b9d+54 ,wij 

zi5 ze hi]door1 ond] zek]e om/&igh$51   
als ond] onze oog5 gevormd word54 ,wordt
 e5 ho(d/am g$rukt1 ond]bond5 ( door    
ziekelijke ge/eldheid v]/opt1 dan word5 
de naauwelijks zigtb>e takjes1 wa>door  
zoo wel de slagad]lijke als ad]lijke    
/amm5 van e5ig deel /e$s ond]l+         
geme5s*ap oef551 tot groot]e /amm5      
uitgezet1 die nu1 bij wijze van vle*t1  
e55 collat]al5 blo$somloop voortbr5g54  
,v&a> dan ook 9 het ad]lijk /elsel1 wa> 
belemm]+5 m5igvuldig] zijn1 e5 groot]   
aantal di] v]b9d+5 en vle*t5 dan 9 het  
slagad]lijke4  ,ma> zull5 wij imm] d5   
grond kunn5 peil5 van die m9d]e         
gevoeligheid d] vo$+sorgan51 wa>door aan
 onze hoog]e v]mog5s e5e zooveel vrij]e 
ontwikkel+ v]zek]d wordt8--,re$s de$ ik 
u opm]k51 hoe de gevoeligheid van elk   
z9tuig door oef5+ v]hoogd wordt1 hoe    
gebrek aan oef5+ deszelfs w]k+          
v]nietigt4 ,het afgewek5 oog van d5     
s*eelzi5de ontwa>t niet lang] d5 prikkel
 van het invall5d li*t3 en al onze      
z9tuig5 zijn voor de indrukk5 d]        

buit5w]eld als geslot51 wanne] wij aan  
de fantazij onz] v]beeld+ d5 vrij5      
teugel lat51 ( ons geheel v]diep5 9 e5  
vraag/uk1 dat al onze inspann+ vord]t4  
,word5 hi]door de z9tuig5 als v]lamd1   
hoeveel me] moet1 bij het ontwikkel5 d] 
psy*is*e v]mog5s en d] z9tuig5 zelve1   
uit gebrek aan oef5+1 het gevoel zijn   
v]do(d geword5 9 die deel51 welke ons   
ge5e indrukk5 van de buit5w]eld         
ov]bragt51 die onze belang/ell+ kond5   
opwekk54 ,ze] opm]kelijk gewis is het1  
dat1 na>mate de hoog]e v]mog5s 9 e5 di] 
ontwikkeld zijn1 het z5uw/elsel1 dat het
 vo$+slev5 behe]s*t1 als e5 me]         
zelf/&ig1 afges*eid5 g$eelte optre$t4   
,ma>1 wat me] is1 het bewu/zijn h]neemt1
 ook 9 de organ5 d] vo$+sv]rigt+51 voor 
e5 deel zijne regt51 zoodra het geoef5d 
wordt4 ,s*i] elk orgaan1 dat wij ons1   
wanne] ook zond] e5ig5 grond1 als       
ziekelijk voor/ell51 wordt gevoelig1    
doordat wij onze g$a*t5 nu op dit deel  
als conc5tr]51 en zoo gevoel en         
bewu/zijn oef551 zoo v]re zij tot dit   

deel betrekk+ hebb54 ,vooral is dit     
duidelijk t5 opzigte van het h>t4 ,het  
klopt onoph\delijk 9 onze bor/2 do* 9 d5
 normal5 toe/& word5 wij niets hi]van   
gewa>1 t5zij wij1 9 d5 vals*5 waan van  
aan e5 h>tsgebrek te lijd51 d5 h>tslag  
altijd en altijd naauwlett5d gadeslaan4 
,dat eeuwige klopp5 wordt dan op het    
laat/ ondragelijk1 al is de slag niet   
/]k] dan bij e5' gezond m5s*4 ,wie imm] 
zi* inbeeldde1 door h>tziekte te zijn   
aangeta/1--en hun getal is niet zoo     
g]+1--heeft hi]ond] bitt] gel$54--,ma>  
g5oeg1 om u te do5 zi51 dat de hoog]e   
ontwikkel+ d] gee/v]mog5s1 zo[el als de 
z9tuigelijke indrukk51 aan de oef5+ van 
het gevoel 9 de organ5 van het vo$+slev5
 9 d5 weg /aan1 en dat1 bij gevolg1 de  
g]+e gevoeligheid van deze e5e          
noodw5dige is4  ,zoo geeft de wet van   
oef5+1 /raks uitgesprok51 ev5ze]        
rek5s*ap van de h>monis*e betrekk+ d]   
di]lijke wez5s tot hunne lev5sbehoeft51 
als van d5 b&1 die de v]s*ill5de        
lig*aamsdeel5 tot n organismus          

zam5vle*t4         99       99       99 
99       99  ,gewis ontg+ het uwe a&a*t 
niet1 mijne ,geerde ,hoord]s6 dat er e5 
naauw v]b& be/aat tuss*5 de beide wett51
 die d] h>monie t5 gronde ligg53 de     
wett51 die ik kor!id%alve die van       
gewoonte en oef5+ noemde4 ,wa> de e]/e  
h>5 invlo$ doet geld51 wordt zij        
ond]s*raagd door de laat/e4 ,kra*t5s de 
wet van gewoonte1 wordt elk orgaan door 
d5 invlo$1 wa>aan het regt/reeks is     
blootge/eld1 primitief gewijzigd4 ,dit  
orgaan /aat nu ev5wel niet gesole]d2 het
 hangt innig zam5 met de ov]ige deel5   
van het organismus4 ,wat is dus het     
noodzakelijk gevolg van die primitieve  
wijzig+8 ,wijzig+ van al de ov]ige      
lig*aamsdeel51--welk] w]k+ namelijk f   
opgewekt f ond]drukt wordt1--en alzoo1  
kra*t5s de wet van oef5+1 e5e hi]aan    
gev5r$igde ontwikkel+ van elk di] deel54
 ,door deze h>monis*e zam5w]k+ d] wett5 
van gewoonte en oef5+ beantwoord5 nu    
alle lig*aamsdeel51 ook die1 welke nimm]
 aan e5e onmiddellijke inw]k+ bloot/aan1

 aan de invlo$5 d] buit5w]eld1 en wordt 
tev5s de h>monie tuss*5 de v]s*ill5de   
organ5 bij voortdur+ geh&haafd4  ,do*   
niet van alle oef5+ zijn uitw5dige      
invlo$5 het onmiddellijk uitgangspunt4  
,9 d5 wil v9d5 wij e5e twe$e1 magtige   
drijfver van oef5+1 die h>5             
onmiddellijk5 invlo$ op het z5uw/elsel  
en d5 toe/el voor willekeurige beweg+   
doet geld51 en van hi] op het geheele   
organismus t]ugw]kt4 ,deze oef5+ moet   
alzoo ond]s*eid5 word5 van die1 welke   
zi* onmiddellijk sluit aan de uitw5dige 
invlo$54 ,is ev5wel de geheele          
organisatie van het di] ond] bepaalde   
invlo$5 noodw5dig tot /& gekom51 en     
wordt deszelfs wil1 bij elke om/&igheid1
 door de organisatie vol/rekt bepaald1  
dan is de wil1 die als drijfver van     
oef5+ optre$t1 zelve het noodw5dig      
uitvloeisel van v]wijd]de invlo$52 en   
wij z\d51 9 hetge5 hij op de oef5+      
v]mag1 sle*ts het middellijk gevolg di] 
v]wijd]de invlo$5 moet5 zi54  ,do* het  
is mijn voornem5 niet1 ?ans diep] 9 d5  

grond en 9 het v]b& di] wett5 door te   
dr+54 ,g5oeg1 dat wij deze wett5        
onmisk5ba> 9 de v]s*ijnsel5 afg$rukt1 en
 ons zoo g]egtigd zag5 tot het besluit3 
dat de h>monie1 die ons de di]5w]eld    
pr$ikt1 aan wett5 gebond5--noodw5dig is4
         99       99       99       99  
99  ,en to*--het zal uwe a&a*t niet     
ontgaan zijn--op zi* zelv5 w>5 de       
g5oemde wett5 hi] nog onto]eik5d4 ,s*i] 
bij elk voorbeeld moe/5 wij /ilzwijg5d  
e5e d]de wet voorond]/ell51--e5e wet1   
zond] welke de h>monie nimm] e5e hoog]e 
volmak+ konde te gemoet /rev51 zond]    
welke wij d5 klimm5d5 /rijd z\d5        
aans*\w5 tuss*5 het di]lijk organismus  
en de buit5w]eld1 ja6 zond] welke       
miss*i5 alle di]lijk lev5 vroeg] ( lat] 
voor het geweld van buit5 z\ moet5      
zwi*t54 ,re$s spreekt gij ze met mij    
uit4 ,het is de wet van erfelijkheid3   
,de toe/& van het voorgesla*t plant zi* 
telk5s op het nagesla*t ov]2 de toe/& d]
 oud]s wordt telk5s aangebor5 9 de      
k9d]54 ,zietda> de wet1 die 9 het       

gesla*t be/5digt1 wat gewoonte en oef5+ 
gewro*t hebb54 ,zietda> d5 grondslag d] 
klimm5de volmak+ 9 de ,s*epp+4  ,zal ik 
u ook deze wet 9 de v]s*ijnsel5         
aantoon58 ,w$] kan ik mij op uw eig5e   
erv>+ b]oep54 ,hoe dikwijls zaagt gij d5
 lig*aamsb\w1 de gelaat/rekk51 de kleur1
 d5 gang1 de /em1 ja zelfs het gemo$1 de
 hoog]e v]mog5s en all]lei eig5a>digh$5 
d] oud]s 9 de k9d]5 werspiegeld6 ,de    
,rome95 hadd5 re$s hunne naseones en    
labeones2 en ook ?ans is de dikke lip   
e5e erfelijke eig5s*ap 9 het            
,oo/5rijks*e ,huis4  ,do* ik kan u op e5
 ruim] gebi$ wijz54 ,imm]s de ontelb>e  
v]s*eid5h$5 d] v]s*ill5de di]soort5 /aan
 all5 als getuig5 da> van de wet van    
erfelijkheid4 ,de v>iteit5 van elke     
soort1 zijn1 zelfs veelal 9 de hi/oris*e
 tijd51 door v]s*eid5heid van invlo$5 en
 lev5swijze tot /& gebragt2 en wij zi5  
ze ?ans met gelijke jui/heid            
voortgeplant1 als d5 oorspronkelijk5    
typus4 ,bij v]m5g+ van v]s*ill5de rass5 
zi5 wij da>5teg5 vorm5 gebor5 word51 die

 aan de beide oud]s h]9n]51 zoodat ook  
hi]9 de wet van erfelijkheid zi* t5     
duidelijk/e op5ba>t4  ,re$s s$]t lang   
heeft ook de veeteelt van de toepass+   
di] wet de gelukkig/e p>tij getrokk54   
,m5 v]langt rund]51 door vorm en neig+  
tot vetontwikkel+ bijzond] voordeelig   
als slagtvee1 /]ke oss51 ges*ikt voor d5
 l&b\w1 en koeij51 die ruime hoeveelh$5 
go$e melk lev]54 ,de eig5s*app51 tot    
deze v]s*ill5de doele9d5 v]eis*t1 s*ijn5
 elk&] ev5wel groot5deels uit te sluit51
 en zijn dus niet all51 9 hoog5 graad   
ontwikkeld1 9 hetzelfde ras te v]krijg54
 ,ma> re$s s$]t lang is het gelukt1     
kun/matig rass5 te vorm51 die aan de e5e
 ( &]e d] gezegde doele9d5 bij          
uitnem5dheid beantwoord54 ,en welk5 weg 
sloeg m5 hi]toe 98 ,telk5s be/emde m5   
tot voortplant+ die di]51 wa>9 de       
v]langde eig5s*app51 ond] om/&igh$5 van 
welk5 a>d dan ook1 bijzond] ontwikkeld  
w>51 en deze zag m5 nu op de volg5de    
gesla*t5 /]k] en /]k] ov]geplant4 ,e5e  
e]volle plaats 9 de ges*i$5is d]        

veeteelt komt ,bakewell toe2 omdat hij  
van de re$s lang bek5de wet van         
erfelijkheid 7het l begets l1 zoo als   
hij gewoon 0 te zegg57 het e]/ e5e      
consequ5te toepass+ maakte4 ,z legde hij
 d5 grond tot e5 eig5 ras van rund]51   
bijzond] voordeelig en ges*ikt voor     
slagtvee1 't welk m5 e5' tijd lang op   
hoog5 prijs /elde1 en sle*ts da>om niet 
als e5 zuiv]1 onv]m5gd ras bewa>d heeft1
 wijl ,bakewell zijn doel te go$1 en    
hi]door te ze] t5 nadeele d] 9 &]e      
opzigt5 w5s*elijke eig5s*app51 b]eikt   
_h4 ,z ook /elde hij zi* 9 het bezit van
 e5 eig5 ras van s*ap5 7,di%ley ,bre$1  
,new ,leice/] ,bre$71 welks wol 9       
sommige opzigt5 voor die van &]e moge   
ond]do51 do* hetwelk de bijzond]e       
eig5s*ap bezit1 van op veel jeugdig]5   
leeftijd en veel gemakkelijk] dan &]e   
rass5 te kunn5 word5 vetgeme/1 en hi]om 
ook ?ans nog tot de mee/ gea*te en      
algeme5 v]spreide rass5 9               
,groot-,brittanie geteld wordt4  ,uit e5
 en &] is voldo5de geblek51 dat de door 

v]s*il van invlo$5 en lev5swijze ont/ane
 wijzig+5 zi* op het nagesla*t          
ov]plant51 en weldra e5e zoo groote mate
 van be/5digheid v]krijg51 dat wij hi]9 
e5e typis*e v]s*eid5heid erk5n54 ,wanne]
 wij nu zi51 dat de k5m]k5 van d]gelijke
 v]s*eid5h$5 des te diep] wortel s*iet5 
en zi* des te kra*tig] h&hav51 na>mate  
invlo$5 en lev5swijze ov] e5 groot]     
aantal g5]atin onv]&]d blev51 dan is er 
niets gewaagds 9 het besluit1 dat aan   
e5e vroeg] me] duurzame gelijkheid van  
om/&igh$51 ov] ontelb>e g5]atin1 de     
groot]e va/heid van typus1 die wij ?ans 
aan elke soort toek5n51 is toe te       
s*rijv54 ,en zek] be/ond die me]d]e     
be/5digheid van om/&igh$51 zoolang de   
v]spreid+ van elke ?ans erk5de soort me]
 bep]kt bleef1 en door tuss*5kom/ van d5
 m5s* m9d] inbreuk 0 gemaakt op de      
oorspronkelijke lev5swijze4  ,vrag5 wij 
nu1 9 welke di]soort51 op grond d]      
ontwikkelde wett51 de mee/e en          
belangrijk/e v]s*eid5h$5 mog5 v]wa*t    
word51 dan kan het antwoord niet        

twijfela*tig zijn3 voore]/ 9 d5 m5s*1   
die1 bij zijne v]spreid+ ov] de geheele 
opp]vlakte d] a>de en bij het groote    
v]s*il 9 lev5swijze en bes*av+1 wel het 
mee/ aan wijzig+ 9 organisatie moe/     
bloot/aan3 ma> da>5bov5 9 alle          
di]soort51 die1 door d5 m5s* aan d5     
natuur/aat onttrokk51 aan vreemde       
invlo$51 aan e5e vreemde lev5swijze w]d5
 blootge/eld4 ,en zoo is het ook4       
,behoef ik me] te do51 dan u op de      
ontelb>e zoo ze] ond]s*eid5e rass5 van  
hond5 en pa>d5 te wijz51 om u hi]van te 
ov]tuig58  ,hebb5 wij uit het bov5/a&e  
re$s gezi51 dat elke door het individu  
v]kreg5e eig5s*ap zi* op het nagesla*t  
ov]geplant1 dan behoeft dit welligt niet
 me] 9 het bijzond] aangewez5 te word5  
t5 opzi*te d] voorbeeld51 die wij tot   
/av+ d] wett5 van gewoonte en oef5+     
hebb5 aangevo]d4 ,het zij mij ev5wel    
v]gund1 nog op enkele van deze uwe a&a*t
 te ve/ig54  ,wanne] ,p>ry ons v]haalt1 
dat hij1 op zijne reis na> d5           
,noord-pool1 9 e5e temp]atuur1 wa>bij   

het kwikzilv] bevrie/1 e5' zuigel+ 9 de 
op5 lu*t aan de bor/ zijn] mo$] zag1 kan
 het dan nog aan twijfel ond]hevig zijn1
 dat het v]mog51 om aan k\de te wer/aan1
 e5e aangebor5 eig5s*ap is van d5 bewon]
 van het ,noord58 ,wanne] wij zi51 dat  
het d>mkanaal d] jonggebor5 huiskat e5e 
betrekkelijk groot]e l5gte heeft1 dan   
dat van jonge vlees*et5de di]51 zijn wij
 dan niet ov]tuigd1 dat de ges*ik!id d] 
organisatie voor het gebruik van gem5gd 
vo$sel hi] wordt aangebor58--,en wat    
le]t ons de ges*i$5is van het           
tabaksgebruik8 ,?ans moge het d5g5e1 die
 zi* aan dit v]gift gew5n5 wil1 hoog/5s 
nog e5ige b5aauwde ur5 ( dag5 ko/53--to5
 9 werwil d] b$reigde /raff5 en d5      
heftig5 teg5/&1 zelfs door ,paus5 en    
,keiz]s gebod51 het gebruik van d5 tabak
 zi* e]/ door ,europa begon te          
v]spreid51 w>5 de v]s*ijnsel5 bij de    
e]/e proev5 one9dig hevig]1 en s*ijnt   
zelfs m5ig onvoorzigtige rook] zijn'    
zond]l+5 lu/ met d5 dood beko*t te      
hebb54 ,onze oud]s rookt51 onze voor\d]s

 rookt51--en ?ans is1 gij ziet het1 de  
gewoonte tot rook5 ons re$s t5 halve    
aangebor54  ,om u v]volg5s te do5       
opm]k51 hoe de door invlo$5 en oef5+    
v]kreg5e ontwikkel+ van het be5- en     
spi]/elsel1 hoe de kra*t en snelheid van
 zam5trekk+ 9 het nagesla*t word5       
voortgeplant1 br5g ik u sle*ts de zoo   
v]s*ill5de rass5 van pa>d5 voor d5 gee/4
 ,en van de door erfelijkheid m$eg$eelde
 s*]pte d] v]s*ill5de z9tuig5 lev]5     
ond]s*eid5e volk]51--van e5 aangebor5   
v]s*il 9 accommodatie-v]mog5 van het oog
 talrijke familin1 bijzond] 9 de /$51   
het ov]tuig5d/ bewijs4  ,zoo z\ ik van  
elke h>monis*e eig5s*ap1 die wij1       
kra*t5s de wett5 van gewoonte en oef5+1 
zag5 tot /& kom51 de voortplant+ op het 
nagesla*t door voorbeeld5 kunn5 /av51 en
 hi]door de noodzakelijkheid d] h>monie 
van het di]lijk lev5 op nog bre$]'      
grondslag5 ve/ig54 ,ik wil mij e*t]1    
kor!id%alve1 bepal5 tot de in/9ctmatige 
v]mog5s4 ,bij de wet van oef5+ heb ik   
mij omtr5t dez5 opzettelijk van         

voorbeeld5 on?\d51 na>di5 het mij       
gemakkelijk] s*e51 u de kra*t d] oef5+1 
door v]s*eid5e gesla*t5 voortgeplant--en
 als w>e het v]m5igvuldigd--aans*\welijk
 te mak51 dan 9 het lev5 van e5 enkel   
individu4 ,en hi]om mogt ik deze hi]    
niet met /ilzwijg5 voorbijgaan4 ,w$] de 
hond lev]t ons het sprek5d/ bewijs van  
d5 invlo$ d] oef5+ ook op de            
in/9ctmatige v]mog5s4 ,het lijdt ge5'   
twijfel1 ( bij de oorspronkelijke soort1
 wa>van al onze hond5 af/amm51 be/ond n 
en hetzelfde in/9ct4 ,en ?ans1 welk e5  
v]s*eid5heid6 ,s*i] elk ras heeft ook t5
 dez5 opzigte zijne eig5dommelijkh$54   
,behoef ik u te wijz5 op de in/9ctmatige
 v]mog5s van d5 h]d]s- ( jag]%ond1 van  
d5 blo$dog ( van d5 ,new-f\ndl&]8--,van 
wa> nu die v]s*eid5heid8 ,het antwoord  
is niet moeijelijk4 ,de m5s* heeft door 
kun/matige oef5+ het e5 ( &] in/9ct bij 
d5 hond me] en me] ontwikkeld1 en door  
de wet van erfelijkheid w]d dit in/9ct  
be/5digd4 ,ov]w9 bij e5' hond d5 teg5z91
 om te wat] te gaan1 gij zult hi]m$e bij

 de jong5 re$s veel m9d] te kamp5 hebb54
 ,wilt gij &]e voorbeeld58 ,fr$]ic      
,cuvi] v]haalt1 dat 9 zoodanige /rek51  
wa> d5 voss5 dikwijls h9d]lag5 word5    
gelegd1 de jong51 re$s de e]/e maal1 dat
 zij het ne/ v]lat51 e5e omzigtigheid   
aan d5 dag legg51 die m5 9 &]e /rek5 bij
 h5 te v]geefs zoek5 z\4--,voorts wet5  
wij1 dat elk di] in/9ctmatig vlugt voor 
zijn' vij&4 ,m5 spreekt van             
doelmatigheid 9 die pog+ tot zelfbeh\d4 
,ma> het di]1 welks voorgesla*t5 niet   
v]volgd w]d51 de vogels op e5 onbewoond 
eil&1 vlugt5 niet2 zij zijn zoo         
argeloos1 dat zij zi* met de h& lat5    
vang54 ,na we9ige g5]ati5 e*t] is hun   
het in/9ct om te vlugt5 re$s aangebor54 
,alzoo3 de v]volg+ door d5 vij& heeft   
het in/9ct om te vlugt51 volg5s de wet  
van oef5+1 ontwikkeld2 en na> de wet van
 erfelijkheid plantte het zi* voort4    
,gij ziet3 het aanwez5 van dit in/9ct1  
als dat van elk &]1 is het noodw5dig    
gevolg d] om/&igh$51 die deszelfs oef5+ 
uitlokt51 en wa>aan het dus nu h>monis* 

moet beantwoord54  ,hoe e5 in/9ct ook   
e9delijk kan word5 tot zwijg5 gebragt1  
wanne] op deszelfs oef5+ inbreuk wordt  
g$aan1 le]t ons re$s het temm5 d] di]54 
,nimm] zull5 de jong5 van e5 getemd di] 
de wre$heid en wildheid aan d5 dag      
legg51 die zijn5 voor\d]s eig5 w>54 ,ma>
 nog opm]kelijk] is de g$eeltelijke     
v]doov+ van e5 d] natuurlijk/e in/9ct5  
bij onze inl&s*e rund]54 ,ov]al1 wa> het
 de gewoonte is1 het kalf bij de koe te 
lat5 zuig51 be/aat hi]toe bij beide de  
groot/e behoefte4 ,zij s*reeuw5 zi* half
 dood1 zoo als ,/urm zi* uitdrukt1      
wanne] m5 ze van elk&] s*eidt4 ,de koe1 
die dag5lang zoo onru/ig zi* g$raagt1   
dat e5 vreemde niet zond] geva> ze z\   
nad]51 spant al h>e kra*t5 91 om los te 
brek52 en het kalf zoekt1 v]s*eid5e     
wek51 bijna onoph\delijk na> de uij]1   
alles aanvatt5de1 om er aan te zuig54   
,bij onze inl&s*e koeij5 da>5teg51 welk]
 kalv]5 doorgaans onmiddellijk na het   
w]p5 v]wijd]d word51 is de mo$]liefde1  
als w>e het1 uitg$o(d4 ,wordt het kalf  

ma> t]/ond op e5ig5 af/& gebragt1 dan   
g$raagt zi* de mo$] volmaakt ru/ig1 en  
laat de melk veel gemakkelijk] kun/matig
 v]wijd]51 t]wijl ook bij het kalf de   
pog+5 tot zuig5 zi* 9 veel g]+]e mate   
opdo54         99       99       99     
99       99  ,zietda>1 mijne ,geerde    
,hoord]s6 de drie wett5 ontwikkeld1 die 
aan de h>monie van het di]lijke         
organismus t5 gronde ligg54 ,na> de     
wett5 van gewoonte en oef5+ zaagt gij de
 h>monie 9 het individu tot /& gebragt2 
na> de wet van erfelijkheid zaagt ge 9  
het nagesla*t be/5digd1 wat door        
gewoonte en oef5+ 9 het individu gewro*t
 04  ,die h>monie erk5t gij dus als     
noodw5dig3 want zij is aan wett5        
gebond51 en elke natuurwet eis*t        
vol/rekte en onbegr5sde gehoorzaamheid4 
,wie het doel durft uitgev5 voor d5     
grond d] h>monie1 hij wordt afgewez5    
voor de regtbank d] wet5s*ap2 want 9 de 
onv]gankelijke blad]5 van het wetboek d]
 natuur1 wa>op h>e uitsprak5 gegrond    
zijn1 /aat met onuitwis*b>e lett]5      

ges*rev53 gewoonte1 oef5+1 erfelijkheid4
  ,het is ev5wel niet g5oeg1 de         
noodw5digheid d] h>monie uit deze wett5 
te h]leid52 ons /rev5 moet het zijn1 die
 wett5 zelve diep] te doorgrond54 ,re$s 
gaat er na> die zijde e5ig li*t op 9 de 
wet5s*ap ov] de oorzak5 d] v]s*ijnsel51 
welke wij tot de wett5 van gewoonte en  
oef5+ t]ugbragt53 en zoo1 opklimm5de van
 oorzaak tot oorzaak1 zond] ooit 9      
droom]ij5 omtr5t het doel ons te        
v]liez51 nad]5 wij1 langzaam wel is wa>1
 ma> met va/5 tr$1 het ideale /&punt1   
van wa> m5 alle v]s*ijnsel5 d] natuur   
met noodzakelijkheid uit de eig5s*app5  
d] grond/(f5 en grondkra*t5 konde zi5   
voortvloeij54  ,wie dus e5 doel huldigt 
9 de h>monie d] /(felijke w]eld1 hij    
plaatse het 9 de eig5s*app5 d] grond/(f5
 en grondkra*t54 ,hi] v]/omt de wet5s*ap
 d] ,natuur2 hi] /aan h>e gr5z54 ,zij   
v]loo*5t ha> k>akt]1 wanne] zij ook d5  
grond di] eig5s*app5 k5n5 wil4 ,zij     
ov]s*rijdt h>e regt51 wanne] zij d5 /af 
durft brek51 ov] wie hi] grond en doel  

v]e5zelvig54  ,en1 wanne] e5s door e5e  
alwijze ,almagt die /(f5 en kra*t5 met  
e5 bepaald doel w]d5 9 het aanzijn      
g]oep51 en 9 h>e eig5s*app5 de voorwa>d5
 voor de geheele toekom/ w]d5 weggelegd1
 dan /roomt ook ge5 druppel blo$s zond] 
doel door onze ad]51--ma> het is e5     
doel1 dat buit5 de wet5s*ap ligt d]     
,natuur4         99       99       99   
99       99  ,van mijne taak heb ik het 
deel volbragt1 door de wet mij opgelegd4
 ,e5 &] deel1 wa>toe hooga*t+ en        
dankba>heid mij nop51 blijft te v]vull5 
ov]4--,het e]/ rigt ik mij tot ,u1 ,edel
 ,groot ,a*tb>e ,he]5 ,curator56 die met
 onv]moeid5 ijv] de belang5 beh>tigt d] 
,hooges*ool1 aan uwe hooge zorg5        
toev]tr\wd4 ,/e$s uw blikk5 g]igt op d5 
vooruitgang d] ,wet5s*app5 en op d5     
toe/& d] ,hooges*ool1 is het uw heilig  
/rev51 dez5 aan de eis*5 van g5e te do5 
beantwoord54 ,het kon uw naauwlett5d oog
 niet ontgaan1--en gij hoordet het      
telk5s door zaakkundige mann5 rondom u  
uitsprek51--dat de g5eeskundige         

wet5s*app51 t]wijl zij me] het k>akt] en
 d5 gee/ d] natuurkundige aannam51 zi*  
op ruim] en ruim] gebi$ ve/igd54 ,dit   
eis*te 9 uw oog dan ook ruim]e voorzi5+ 
9 het ond]wijs2 en de betrekk+1 wa>9 ik 
?ans /a tot de ,hooges*ool1 /rekt t5    
bewijze1 dat gij niet gea>zeld hebt1 tot
 /& te br5g51 wat uwe ov]tuig+ u als    
w5s*elijk _h voorgespiegeld4 ,mij hebt  
,gij g]oep51--en onze geerbi$igde ,kon+ 
heeft uwe keuze bekra*tigd1--niet zoo   
ze] om e5e taak op mij te nem51 die     
vroeg] op &]e s*\d]s ru/te1 dan om naa/ 
d5 w]kkr+ van ijv]ige ,ambtg5oot5 mij1  
als le]a>1 e5' weg te ban5 op het       
uitgebreid gebi$ d] g5eeskundige        
wet5s*app54--,gij zult ge5e klagte van  
mij v]nem51 ,edel ,groot ,a*tb>e ,he]56 
dat mijn w]kkr+ hi] te bep]kt is3       
integ5deel1 ik spreek het op5tlijk uit1 
dat m5 nog aan me] dan n' nieuw         
,ambtg5oot e5e ev5 uitgebreide taak z\  
kunn5 aanwijz51 die ook ?ans nog        
onv]vuld moet blijv54 ,ma>1 v]geeft het 
mij1 zoo ik u to* op e5e s*aduwzijde    

wijz5 moet3 ik b$oel het v]brok5 ev5wi*t
 tuss*5 de eis*5 d] vord]5de wet5s*ap1  
die gij door uwe voorzi5+ 9 het ond]wijs
 bewez5 hebt volkom5 te begrijp51 en de 
nog onv]&]de wettelijke v]eis*t51 voor  
wie d5 graad van ,doctor 9 die wet5s*ap 
v]langt4 ,9 ,n$]l& word5 ?ans nog       
g5eeskundige /udi5 volbragt1 zond] dat  
de grondslag5 d] physiologie van d5     
gezond5 en van d5 ziek5 m5s*1 de        
weefselle] en de ziektekundige          
ontle$kunde1 tot de v]pligte less5      
behoor54 ,9 ,n$]l& word5 ?ans nog wettig
 ,doctor5 gecreerd 9 de g5ees-1 heel- en
 v]loskunde1 zond] dat bewijz5 van      
bekwaamheid 9 de g5oemde wet5s*app5     
word5 gevord]d4--,ik koe/] met v]tr\w5de
 g]u/heid d5 w5s*1 dat uw veelv]mog5de  
invlo$ niet zal 9 gebreke blijv51 tot   
h]/ell+ van het hi] v]brok5 ev5wigt bij 
te drag54  ,ma> re$s week ik te v] af   
van de gevoel5s1 die mij bezield51 to5  
ik mij tot u w5dde4 ,indi5 ik plegtig   
v]kla>1 dat aan de loopbaan1 die gij    
voor mij geop5d hebt1 het geluk mijns   

lev5s innig v]bond5 is1 dat de lat] van 
u ontvang5e blijk5 van welwill5de       
belang/ell+ e55 diep5 indruk hebb5      
gemaakt op mijn gemo$1 en dat mijn h>t  
w>m en erk5telijk is1 dan hebt gij d5   
maat/af d] dankba>heid1 die mij jeg5s u 
beziel5 moet4  ,ma> uw 9 mij ge/eld     
v]tr\w5 droeg niet sle*ts bij tot mijn  
geluk3 het 0 mij da>5bov5 9 de hoog/e   
mate v]e]5d4 ,het z\ ov]bodig zijn1 en  
gewis mij we9ig pass51 ov] uwe groote   
v]di5/5 voor deze ,hooges*ool uit te    
weid53 alle5 op de getuig5is van h51 die
 het lang5 tijd van nabij gezi5 en      
ond]vond5 hebb51 kondt gij e5ig5 prijs  
/ell51--en dt ontbrak u nimm]4 ,ma> ik  
voel mij to* g$rong5 u te zegg51 dat uw 
v]tr\w5 mij 9 te hoog]e mate v]e]t1     
na>gelang uwe wa>a*tig belang/ell5de    
zorg5 voor de ,hooges*ool 9 zoovele &]5 
uw] bemoeij+5 duidelijk] zijn afg$rukt2 
ja6 dat ik er trots* op b51 door u tot  
e5e betrekk+ te zijn voorg$rag51 wa>van 
het volle gewigt mij lev5dig voor d5    
gee/ /aat4 ,ik heb mij als lev5sdoel    

ge/eld1 aan uw v]e]5d v]tr\w5 na> mijne 
kra*t5 wa>diglijk te beantwoord54 ,ge5e 
pog+ hi]toe zal onbeproefd blijv52 ma>  
dikwijls1 ik gevoel het1 zal ik uwe     
welwill5de ond]/eun+ hi]toe moet5       
inroep54 ,re$s hebt gij mij gele]d1 dit 
met v]tr\w5 te do51--en door uwe h&el+5 
mij d5 w5s* 9 d5 mond gelegd1 dat gij   
nog e5e lange reeks van j>51 altijd ev5 
ijv]ig bijge/aan door uw5 hoogges*att51 
wakk]5 ,secret>is1 aan het welzijn d]   
,hoogges*ool uwe go$e zorg5 moogt       
toewijd54         99       99       99  
99       99  ,ook tot u1 ,wel$ele       
,hooggele]de ,he]51 wa>de ,ambtg5oot51  
en ,ze] ,gele]de ,he]5 ,lector56 rigt ik
 mij met volle v]tr\w54 ,doorloop ik uwe
 rij51 dan ontdek ik mann51 die1 grijs  
geword5 9 wet5s*ap en lett]roem1 mij    
hooge a*t+1 diep ontzag inboezem52 ma>  
ik zie ook ond] u geerde ,le]mee/]s1 die
 mij altijd met heus*e welwill5dheid d5 
weg tot wet5s*ap hebb5                  
aangewez51--vri5d51 die mij met hunn5   
omgang v]e]d51 vr ik h5 als ,ambtg5oot5 

mogt begroet52 en 9 u all5 h]k5 ik      
ambtg5oot51 die mij welwill5d zijt te   
gemoet getr$51 to5 e5 kon9klijk besluit 
mij aan uwe zijde plaat/e4  ,ik wi]p met
 u e5' blik op de pra*tvolle h>monie van
 het di]lijk lev51--en al die pra*t zag5
 wij aan ijz]5 boeij5 geket5d4 ,ma> e5  
hoog] beg9sel ademt de h>monie1 wa>m$e  
gij e5p>ig /reeft na> hetzelfde v]hev5  
doel3 want1 9 dit /rev5 k5t gij ge5e    
wett51 ziet gij ge5e noodzakelijkheid4  
,gij gevoelt3 het ges*i$t met bewu/zijn1
 het b]u/ op vrije wilsbepal+4--,?ans b5
 ik g]oep51 om mij met u tot ontwikkel+ 
d] hoog]e v]mog5s van d5 m5s* te        
v]e5ig54 ,die taak ru/ zwa> mij op de   
s*\d]s4 ,mijne be/e pog+51 om hi]9      
h>monis* met u zam5 te /emm51 z\ ik     
gewis dikwijls zi5 v]ijdeld1 wanne] gij 
niet /e$s g]e$ /ondet1 mij welwill5d de 
h& tot ond]/eun+ toe te reik54 ,dit zij 
hi]om de b$e1 tot u all5 g]igt--de b$e1 
wa>m$e ik mij dr+5d1 ma> ook vol        
v]tr\w51 w5de tot de le]mee/]s mijn]    
academiej>51 die ook lat] nimm]         

ophield51 mij voor te li*t5 op het pad  
d] wet5s*ap4         99       99        
99       99       99  ,ma> ik zie ond] u
 nog e5' vri5d1 e5' le]mee/] van lat]e  
j>51 wi5s naam luide we]galmt 9 de      
tempel5 d] wet5s*ap1 wi5s gee/ kra*t    
heeft en mo$1 wi5s h>t gloeit voor wat  
go$ en edel is4 ,ik weet het1 ,muld]6   
gij zijt afke]ig van op5lijk            
huldebetoon4 ,wi]ook-walm5 /ijg5 niet   
tot u op4 ,ma> mag het hulde heet51     
wanne] ik zeg1 dat gij nimm] hebt       
opgeh\d51 mijn' blik 9 de natuur en 9 de
 m5s*5w]eld te v]ruim51 dat gij altijd  
en ov]al mijne belang5 met vurig5 ijv]  
hebt beh>tigd1 dat1 wanne] ik1 door le$ 
( ang/ geprangd1 na> e5' vri5d omzag1   
gij aan mijne zijde /ondt6444 ,ne56     
hulde mag het niet heet51 wa>1 voor     
sprek5de feit51 zwakke woord5 9 de      
plaats tr$54--,ik gevoel het1 ,muld]6 ik
 heb no* d5 gee/ kra*tig1 no* het h>t   
w>m g5oeg1 om beide bij u te bevr$ig52  
ma> re9 zijn to* de vri5ds*ap en        
dankba>heid1 die mij beziel5--en gij    

zult ook de kle9e bron niet v]smad51    
wanne] ze u fris* en held] wat] bi$t4   
99       99       99       99       99  
,h>telijk v]heugt het mij1 ook u hi] te 
zi51 ,wel ,edelge/r5ge1 ,ze] ,gele]de   
,he]56 die ik1 nog kort gel$51 de e] _h1
 mijne ,ambtg5oot5 te noem54 ,ik wi/    
het1 dat gij e5 lev5dig deel naamt 9 de 
mij te beurt gevall5 ond]s*eid+2 en uwe 
teg5woordigheid op deze plaats is mij   
hi]van e5 nieuw bewijs4 ,de vijf volle  
j>5 wa>9 wij onze kra*t5 tot n doel     
zam5sp&51 w>5 de gewigtig/5 mijns lev5s4
 ,aan deze1 en voor e5 groot deel aan   
,u1 b5 ik mijne wet5s*appelijke vorm+   
inzond]heid v]s*uldigd4 ,ik h]d5k het   
met zoo veel voldo5+1 hoe ik dagelijks  
door uw5 ijv] w]d aangewakk]d1 hoe ik   
dagelijks mij kon spiegel5 aan          
naauwgezette pligtsbetra*t+1 hoe gij mij
 dagelijks de$t ond]v9d51 dat ik met    
vri5d5 leefde4 ,hebt dank voor uwe      
h>telijke gez9dheid mijwa>ts1 die zi*   
nimm] v]loo*5de2 en1 mog5 wij niet lang]
 door ambtsbetrekk+ v]e5igd zijn1--de   

heilige b&1 die tot de m9/e spor5 van   
misv]/& en twe$ragt /e$s uit ons midd5  
we]de1 blijve ook ?ans he*t] dan imm]   
geslot56         99       99       99   
99       99  ,t5 slotte w5d ik mij tot  
u1 ,aanzi5lijke ,s*a> van ,jongel+56    
want aan u is mijn volg5d lev5          
toegewijd4 ,ik b5 g]oep51 om u voor te  
gaan op d5 weg tot wet5s*ap2 en zu*t tot
 k5nis br&t 9 u all54 ,ziet6 zoo is re$s
 e5e h>monis*e betrekk+ tuss*5 ons      
gebor54--,zoekt gij bij mij de          
veelomvatt5de k5nis en grondige         
gele]dheid1 die wij v]e]5 en hoogs*att5 
alle5 9 mann51 wi] lev5 onafgebrok5 aan 
ijv]ige /udie gewijd 01 ik moet u       
teleur/ell5 ma> v]langt gij             
b]eidva>digheid 9 het ond]/eun5 uw]     
pog+51 ijv] en lu/ om u nuttig te zijn1 
ik bi$ ze u van gans*] h>te aan4 ,en wij
 kunn5 imm]s gezam5lijk het veld onz]   
k5nis uitbreid54 ,gij to*1 die u        
toewijdt aan de beoef5+ d] natuurkundige
 wet5s*app51 wa>ond] ik ook de          
g5eeskundige begrep5 a*t1 gij weet het1 

hoe m5 tot wa>a*tige k5nis kan opklimm54
 ,de k5nis1 die gij v]langt1 ligt 9 de  
voorw]p5 en v]s*ijnsel5 d] natuur       
opgeslot53 z9tuigelijke wa>nem+ van deze
 is de nige wijze1 wa>op zij te v]krijg5
 is4 ,van de /ell+ uitga&e1 dat niets   
wat wa>neemba> is1 wordt gek5d1 vr het  
is wa>g5om51 moet het /e$s mijn /rev5   
zijn1 u de voorw]p5 en v]s*ijnsel5 d]   
,natuur wa>neemba> voor te /ell54 ,en z 
imm]s is ons de geleg5heid gegev51      
gezam5lijk k5nis op te do54 ,ik wil niet
 tot u sprek5 als e5 boek1 en da>om     
behoef ik ook niet de gele]dheid van e5 
boek2 ma> ik zal tra*t51 uwe z9tuig5 te 
s*]p51 en ze met uw5 gee/ 9 nad] v]b& te
 br5g54 ,gij moet le]5 zi51 hoor51      
ruik51 proev5 en ta/52 en gij moet het  
bewu/zijn hebb51 dat gij met deze       
v]mog5s tot w>e k5nis kunt g]ak54 ,da>9 
be/aat het groote geheim1 om zelf/&ig te
 word54 ,hebt gij de indrukk5 zelf uit  
de natuur opgezameld1 gij zult ze       
gemakkelijk le]5 ord554 ,die k5nis is   
dan uw eig5dom1 di5 niem& u kan betwi/52

 en op di5 grond zijt gij nu zelf/&ig4  
,ge5e &]e lauw]5 v]lang ik 9 mijn5      
w]kkr+1 dan iets te mog5 bijdrag51 om u 
tot die zelf/&igheid te vorm54