,,ov] ,,lit]atuur ,,critis* ,,en ,,didactis* door ,m4 ,h4 ,,van ,,camp5 99 99 99 99 99 ,i ,,critis* 99 99 99 99 99 ,,briev5 ,,ov] ,,lit]atuur p4#g ,i4 ,sog> nun ab] unt] d] kle95 ,anzahl von ,s*rift/ell]n1 die wirkli*1 ern/li* und zum voraus d5k51 s9d wi$] nur uss]/ w5ige1 wel*e b] die ,d+e selb/ d5k53 die brig5 d5k5 bloss b] ,b*]1 b] das von ,&]n ,gesagte4 ,sie b$rf5 nmli*1 um zu d5k51 d] nh]n und /rk]n ,anregung dur* fremde1 gegeb5e ,g$ank54444 ,j5e er/]5 h+eg5 w]d5 dur* die ,d+e selb/ zum ,d5k5 ang]egt4444 ,unt] ihn5 alle9 s9d ,die zu f9d51 wel*e bleib5 und un/]bli* w]d54 ,s*op5hau]4 ,gelijk alle m5s*51 die me55 behept te zijn met neig+ tot zelfmoord 7de he] ,cornelis ,ve? _h op te nadrukkelijke wijze ha> aanwezigheid 9 mij aangetoond1 dan dat ik hem niet z\ gelo(d hebb567 heb ik g]uim5 tijd met die all]lugub]/e ide1 welke e5 m5s* kan hebb51 rondgeloop51 ja1 zat ik zelfs e5 pooze--ik v]mo$ 9 ,w]!r-h\d+5--met dez5 ,s*op5hau]'s*5 dolk te spel51 vr ik hem mij 9 't li*aam /ootte4 ,ma> nu het gebeurd is en ik niet dood b5--er zijn ge5 taai] wez5s dan holl&s*e lit]ator5--voel ik e5 ontspann+ +etr$51 en ond] het ru/igjes v]s*eur5 mijn] gewa&-laat/e bes*ikk+51 wa>ond] belangrijke lit]aire on?ull+51 'n *ronique 444 litraire--haha1 dat gaat alwe] uw neus voorbij1 m'n wa>de lez]6--b5 ik to* wel e5 beetje aan de jui/heid van des he]5 ,ve?'s p4#h obs]vaties gaan twijfel54 ,als het e5s1 ov]woog ik1 niet &]s dan de v]fijnde wre$heid w>e1 bij e5 dcad5t lettr n l'art-p\r-l'art-man to* van re*tswege behoor5d1 welke--afs*uwelijk teg5deel van d5 edel5 mo$ d] groote wet5s*ap%eld51 die met twijfela*tige g5eesmiddel5 op eig5 li*aam exp]im5te]56--mij ertoe gebra*t _h1 de s*]pte van dit wap5 op mij-zelf te beproev51 vr er mijne sla*t(f]s mee te k]v58444 ,ma> ik griezelde van zooveel sadi/is*e p]v]siteit en --bekeek mij e5s 9 d5 spiegel4 ,nee1 glimla*te ik met e5 opre*te zu*t van v]li*t+1 dat kan niet wa> zijn1 bij z'n gezi*t64444 ,ma> wt 0 het dan8444 ,en ik 444 ,do* de lez] gelieve hi] wel te v]/aan1 dat ik niet uit l\t] zelfov]s*att+ mij hi] te analyse]5 zit1 integ5deel3 e5 algeme5 belang van de all]gewi*tig/e soort1 dat d] toekom/ige gesla*t5 van lit]ator51 noopt mij ertoe1 want3 indi5 ,s*op5hau] gelijk heeft--en ik twijfel da>aan niet6--dan ru/ op ons all51 lett]kundig5 van dez5 tijd1 de dure pli*t1 t5e9de het me]5deel onz] lit]aire nanev5 voor v]hong]5 te beho$51 zooveel mogelijk te s*rijv51 te s*rijv51 te s*rijv5 en1 voor zoov] we 't niet &]5 do51 ons zelf te bepiek]5--want ns ges*rijf ov] boek51 dat is e5 t mg]e erf5is 444 dat z\ word5 e5 aftreksel van het aftreksel van !e6444--en de resultat5 da>van te boek/av51 vral6 ,ene behoorlijk uitgeploz5 en gepublice]de zelfmoord-neig+ van mij wordt zoodo5de voor mijn lett]kundig kle9k9d 9 het ja> #bjjj e5 mals*e beaf/ick2 welli*t1 o zalige g$a*te1 met e5 half fles*je wijn erbij en e5 ,bockje na4 ,t]wijl de grte s*rijv]s van dez5 tijd1 o1 dt s niet te zegg5 444 voorzek] zull5 zij e5s 9 het he]lijke bewu/zijn kunn5 /]v51 dat aan hun el/e deel zi* g$ur5de onafzi5b>e j>5 me] duiz5d5 artie/5 zull5 zat et5 dan ti5tall5 kannibalis*e b\rgeois het hadd5 g$aan1 wanne] zij w>5 gesla*t--'t ge5 9 de j>5 '#hj-'ij m5ige51 dunkt mij1 graag hadde gewild--en pondsgewijze w>5 v]ko*t4 ,en dus4444 ga ik getroo/ p4#i v]d]3 ,ik vroeg me zelf af1 z\ het ook e5 soort amok-mak]ige baloorigheid kunn5 zijn8 ,en w]kelijk1 t5zij de s*]pz9nige lez]1 na lez+ van dit op/el1 e5 bet]e oploss+ hebbe gevond51 a*t ik deze de mee/ wa>s*ijnlijke4 ,want by ,jove1 ik heb er alle r$5 toe4 ,ma> hi] beg9ne e5 nieuwe p>agraaf4 ,dat is ordelijk]4 ,de he] ,robb]s heeft de betreur5swa>dige g$a*te gehad e5 uit/ek5d artikel 9 ,elzevi]s' ,ma&s*rift te s*rijv5 ov] ,frans ,co55's ,*>les ,dick5s en de ,romantiek4 ,betreur5swa>dig3 want wa> blijf k n\1 mt al mijn edelmo$igheid1 die me re$s tot 9 de ziel v]w>mde86 ,to5 ik namelijk het w]kje des he]5 ,co55 gelez5 en da>uit v]nom5 _h1 dat ,dick5s tot die klassiek5 behoort1 welke m5 k5t en e]t1 do* ma> we9ig lee/1 to5 da*t ik zoo bij me zelf3 kijk n\ e5s aan1 da> zit ik n\ met v]reweg het me]5deel mijn] mod]ne m$e-lit]ator5 9 glorie en rijkdom1 onze boek5 word5 met wag5vra*t5 langs de /rat5 gekrooi52 elke ma& ziet e5 nieuwe uitgaaf onz] w]k52 het volk v]afgoodt ons--gelijk het ,dick5s de$ 9 zijn tijd--2 het drgt ons1 wij lev5 erx1 wij lev5 ermde--gelijk ,dick5s 9 zijn tijd--2 het rukt onze w]k5 uit de h&5 d] boekv]koop]s en loopt ur5 v]1 om ons te lz51 te lz5--gelijk bij ,dick5s 9 zijn tijd--2 da> zit ik nu1 ond] mijn m$egelukkig5 444 laat mj di5 arm5 klassieke1 die bijna niet me] gelez5 wordt--is zoo iem& niet als e5 rijka>d1 die door e5 hevige kwaal niet van zijn rijkdom kan g5iet58--e5s e5 beetje 9 de hoogte w]k51 zooals ook ,co551 wa>lijk met zooveel welwill5dheid1 heeft g$aan1 n laat mij 't do5 na> aanleid+ van dins w]kje4 ,dan kan ik ook hem mete5 de hulde br5g5 die hij v]di5t4444 ,en zi$a>1 da> sla ik ,elsevi] op51 en da> hei je wa>a*tig dat artikel van ,robb]s4444 ,ma> km6 ,nu v]veelt het mij en ,u v]veelde het allang--weg nu met die v]duivelde s*]ts--s>casme is v]duivelde s*]ts--en 9 ern/3 de he] ,robb]s heeft1 9 p4#aj zijn wa>lijk uit/ek5d artikel1 op zijn h(felijke mani]1 d5 he] ,co55 niet mals* te pakk5 g5om51 't ,is wa>1 als ,robb]s s*]mt1 dan s*]mt-ie met 'n dopje op z'n floret1 ma> wat doet 't ertoe3 m5ige5 is e5 t\*e 9 e5 ar5a1 midd5 duiz5d5 toes*\w]s1 pijnlijk] dan e5 snijd5de1 doorbor5de deg5/oot op e5 afgeleg5 plek4 ,en met al de hooga*t+ voor des he]5 ,co55s gea*eve]d kunn51 zeg ik hi] ronduit1 dat het mij niet ongevallig z\ zijn1 indi5 hij tot die m5ige5 behoorde4 ,ziehi] ,robb]s e]/5 /oot3 ,somtijds me5t m5 de bes*\w+ bij te won5 van e5 monum5taal beeldh\ww]k door e5 liefhebb5d v]zamela> van fijn-arti/ieke bibelots1 ziet m5 d5 snuffela> om het reuz5w]k he5sluip51 l\pe 9 de h&1 zijn opgetog5heid ov] dtails1 zo[el als zijn misprijz5--op delikat5 s*]t/oon--van de brute ru:eid d] hakk]ij1 uit5de met ov]vlo$ig 'gebruik van nu e5s wat nuffig1 dan we] b$rukt1 vaak vooral plag]ig kl9k5de beve/ig+swoordjes als3 wa>lijk1 heus*1 ind]daad4444 ,twe$e /oot3 7,ma> d5k aan het dopje67 ,er zijn pag9a's 9 dit boekje bij de afzond]lijke lectuur wa>van m5 z\ kunn5 me551 dat de ze] ontwikkelde s*rijv] het w]k van e5 oud]51 ma> veel m9d] v]gevord]d5 bro] ond] h&5 g5om5 _h--zoo go$ig bes*]m5d ( vri5ds*appelijk bespott5d is da> de toon4 ,d]de /oot3 ,als bij vele 9 dit e]/e g$eelte van ,co55s boekje1 met voor dez5 s*rijv] ongewone /elligheid ne]ges*rev5 bew]+51 zoo vraagt m5 zi* ook hi]bij af3 hoe weet hij dat to* allemaal zoo precies8 ,hoe komt hij er eig5lijk aan8 ,/ati/is*e beve/ig+ ontbreekt t5 e55male1 en ik voor mij heb gans* &]e in=maties ontvang54 ,ook nu nog bleek mij ,dick5s1 al?ans 9 zijn eig5 taal1 tot de mee/ gezo*te s*rijv]s te behoor54 ,het aantal edities1 ?ans nog 9 d5 h&el1 van ,copp]field en ,pickwick1 ,*ri/mas ,c>ol en ,*imes is legio1 en engels*e uitgev]s zijn onv]da*t praktis*e m5s*51 zij be/5dig5 ge5 uitgav51 wa> ge5 gang 9 zit4 ,en wat betreft de me5+ dat de koop]s dez] uitgav5 vooral ond] de me] e5v\dig5 van h>t --en dan ook zek] wel kle9]5 van beurs--moet5 word5 gezo*t1 vanwa> dan1 vraag ik1 al die1 telk5s opnieuw v]s*ijn5de1 dure p4#aa gellu/re]de en luxe-edities1 voor g5oemde h>t51 en hun bijbehoor5de beurz51 onb]eikba>8 ,mo*t ,co55 b$oel5 dat de groote volkss*rijv] nu jui/ niet me] tot de lievel+s-lectuur behoort van lit]aire fijnproev]s1 no* d] he]5 lit]ator5 zelf1 zoo geef ik hem gelijk1 do* ziet1 al ziet6 welk e5 armzalig hoopje v]toont te midd5 van het lez5de m5s*dom deze 9 &]5 g$a*t5gang zoo ko/b>e rubriek6 ,de ironie is dubbel en dw>s v]di5d4444 ,k5t gij1 lez]s1 ,maet]l9ck's ,l',oiseau bleu84444 ,da> gaat e5 jongetje met zijn lief zusje op weg1 d5 blauw5 vogel te zoek51 welks bezit noodzakelijk is voor ons geluk4 ,na veel omzw]v+5 kom5 zij ook 9 het dome9 van d5 na*t4 ,de poort van e5 wondr51 maanli*t5 sprookje/u9 gaat voor hun v]rukte oog5 op54 ,ze jui*53 ,vo$5d zi* met mane/ral51 zwev5 millio55 en millio55 blauwe vogels da>4 ,de k9d]5 grijp5 er zooveel ze ma> grijp5 kunn54 ,ma> zoodra ze na> buit5 zijn getr$5 9 d5 dag1 blijk5 de wond]e vogels ge/orv54 ,de onnoozel5 wi/5 niet dat de w>e blauwe vogel1 die ook ond] 't zonli*t lev5 kan1 zi* s*uil hield1 onv9dba>1 ond] de millio55 &]54444 ,o lez]s1 /]v5 ook zoo niet onze blauwe vogels--die van de m/5 onz]1 mod]ne kun/5a>s--die we zag5 zwev51 die we hoord5 z+5 9 d5 s*em]na*t onz] ziel1 zoodra we h51 to* omkoe/]d met duiz5d zorg51 na> buit5 br5g51 na> d5 dag d] m5s*5-maats*appij1 d5 dag van het volk4 ,en wij z\d5 hoogh>tig do5 teg5 di5 ,groote1 die elk huis e5 zang] s*onk1 on/]felijk1 e5 lev5d li$ met vreugde doorkl9k5d de dag5 en dat de zoete ontro]+ de hunk]5de h>t5 inz+t4 ,o1 als dan door welke onontkoomb>e sam5loop van om/&igh$51 door welke dorheid van inn]lijk ook1 ( ongun/ van d5 tijd1 het ons niet v]gund is te gev51 laat ons dan t5 m9/e ontvang5 met ov]gave en innige dankba>heid4 ,ook dat is iets1 en zelfs vl4444 ,do* ,robb]s laakt niet alle51 ma> prij/ ook3 4444 er zijn er ook1 gelukkig1 wa>9 op w>me1 uit]/ gevoelige en ze] jui/ oms*rijv5de wijze s*itt]5de s*oonh$5 p4#ab word5 aang$uid 9 e5 ontzaglijk oeuvre1 dat met e]bi$ wordt g5oemd4 ,en deze erk5n+svolle bladzijd51 ze zijn op hun beurt door ons1 hun lez]s1 t5 ze]/e te wa>de]54 ,en lat]3 ,ov]ig5s1 het mag wel e5s h]haald word51 hulde aan ,frans ,co55 voor zijn fijn opm]k5 en welsprek5d aantoon5 van zoovele s*oonh$5 9 dit oude w]k4 ,e5 nuttig boekje da>om1 het zijne4 ,want het is go$ te le]5 ond]s*eid51 en ook voor de lit]aire fijnproev]s blijkt nog m5ige s*at te v9d5 9 deze1 door h5 al?ans1 bijkans v]lat5 mijn4 ,dit artikel is ongetwijfeld e5 van de all]be/e kritiek51 die ,robb]s ooit ges*rev5 heeft4 ,en nu3 ik heb1 niet zond] connaisseurig5 glimla* de elegante beweg+5 van ,robb]'s floret bes*\w5d1 zoo langzam]h& de ov]bodig geword5 gev$]de pijl5 weggeworp51 wa>m$e ik1 als e5 ongetwijfeld opzi*tige held van ,aim>d z\ hebb5 ge/r$51 en mij getooid--laat mij nu als e5 ze] kalm en bezadigd ,holl&] ook het mijne van ,co55's w]k zegg53 ,alle ,s*uld r*t si* auf ,erde4 ,de he] ,co551 die1 ind]tijd ,s*>t5's ,kra*t5 d] ,toekom/ besprek5d1 het /]k 9 deze prees1 dat hij e5 keur zijn] kritiek5 _h lat5 h]drukk5 en niet zooals &]51 uit zelfov]s*att+ ( onv]s*illigheid1 die sle*ts op wat mat]ieel voordeel belu/ is1 alles gebundeld _h--de he] ,co55 w]d ?ans door het wrek5d ,noodlot met dit ne uit zijne hond]dtall5 kritis*e op/ell5 na> de boekp]s g$uwd1 en t]wijl hij niets kwaads v]mo$5d1 g5oeglijk de bladzijd5 zi* tot e5 boek zag /apel51 grijnsde het ,noodlot a*t] zijn rug en ov] zijn ho(d he5 tot ons1 zijn rec5s5t53 ,vraag hem n\ ereis1 ( dat nu op m9a*t+ van al zijn &] kritis* w]k b]u/ en zoo ja1 wa>om hij dan zoo onv]s*illig is1 to* ma> altijd door te blijv5 rec5se]5--f dat het b]u/ op het bewu/zijn1 dat de nam5 al di] &]e1 door hem beh&elde auteurs1 niet zulke betr\wb>e en olie-opzuig5de drijv]tjes zijn1 als die van d5 klassiek51 sle*ts we9ig me] gelez5 word5d5 ,dick5s8 p4#ac ,ma> ik z\ ge5 mns* moet5 zijn1 die altijd door het noodlot tot iets g$wong5 wordt1 om nu het mij iets v]z*t1 dat niet lkk] te weig]56 ,ik /el de vraag dus niet1 do* alle5 ha> mogelijkheid1 om ev5 te lat5 gevoel51 dat het mak5 van onheus*e giss+5 alle51 door objectieve kritiek di5t v]m$54 ,ik gelo(3 de vraag is malligheid4 ,de he] ,co55 heeft e5v\dig1 zijn &] kritis* w]k go$ a*t5d1 dit boek iets bet]s gea*t4 ,ma> hi] mag dan to* we] de rec5s5t te voors*ijn tr$5 en bew]5 dat dit e5 dwal+ is3 het teg5deel is het geval4 ,want die &]e op/ell5 /aan voor het me]5deel 9 lev5sgevoel niet b5$51 vaak zelfs bov5 hun ond]w]p4 ,dit is v] b5$5 het zijne4 ,teg5ov] ! g5tlem5 :o write1 die ,co55 zoo vaak beh&elt1 mag hij zoo glimla*]ig-cynis*1 zoo nem]ig-en-gev]ig zijn als hij wil1 op enkele uitzond]+5 na /aat hij teg5ov] gelijk51 mee/ teg5ov] m9d]54444 ,ma> nu teg5ov] ,dick5s6444 ,gewad5 en v]si]sel5 af1 m5s*5k9d1 als bij de ,multatuliaans*e ,gnom51 en hoe r\wig] uwe v]si]sel5 zijn des te e]d]1 want r\w pa/ niet bij het k]n-lev51 bij het wre1 blijde lev54444 ,hij gaf zijn zil1 hij heeft re*t op de uwe4444 ,en wat tot de ziel is g]aakt1 dat weifelt niet me]1 dat is fel1 dat is /]k4444 ,hij heeft re*t op uw zielswe]z91 op uw zielsliefde4444 ,de kle9e afke]tjes en g5eg5heidjes van uw gevoelig v]/& en uw v]/&ig gevoel zijn vl te kle9 voor hem4444 ,kunt gij met ge5 &]e dan deze tot hem tr$51 om uws zelfs wil1 ga dan niet4444 ,en hi]m$e b5 ik mete5 tot mijn gewi*tig/e b$5k+ teg5 's he]5 ,co55s w]k g5ad]d3 dat het bij al zijn groote deugd5 en g]+e f\t51 twee enorme tekortkom+5 heeft4 ,do* tekortkom+5 zijn niet ontle$ba>1 ma> meetba>4 ,/raks bes*ik ik ov] d5 maat/af1 da>toe noodig4 ,nu e]/ de deugd5 etc4 ,da> hebt ge dan onmiddellijk de voortreffelijke ,inleid+1 wa>9 de s*rijv] d5 kultuur/room van middeleeuw51 r5aissance en laat-r5aissance volg5d en t5 slotte 9 het ,engel& van het beg9 d] neg5ti5de eeuw bel&5d1 hi/oris* de ,dick5s-figuur1 zijn word+ en zijn tijd v]kla>t4 p4#ad ,9 dat ho(d/uk treff5 wij ook dat uit/ek5d-ontl$5d /ukje ov] het wez5 d] ,welts*m]z aan4 ,laat mij ronduit erk5n51 dat ik tot d5ge51 die zulk e5 g$eg51 go$ ond]legd en wijd-omvatt5d betoog kan s*rijv51 zond] dat er kla>blijkelijk e5ige &]e gee/elijke kra*t 9 hem w]kzaam is1 dan zijn eig5 doodgewoon1 wet5s*appelijk gevormd v]/&1 jalo]s* zit op te kijk51 niet om de t5 slotte we9ig diepga&e hi/oris*e k5nis--da> is wa>lijk makkelijk g5oeg aan te kom5--ma> om de te*nis*e va>digheid1 de r\t9e4 ,het v]raadt namelijk d5 akademis* gevormde1 9 teg5/ell+ vooral met d5 autodidact2 d5 g$iscipl9e]d5 gee/1 9 teg5/ell+ met d5 ong$iscipl9e]d54 ,en de voortreffelijkheid van dit /uk s*ijnt mij dan ook al ev5ze] de buit5gewone ges*ik!id van d5 auteur voor het kalme analytis* betoog1 als het w5s*elijke e5] wet5s*appelijke opleid+ voor d5 aan/a&5 homme de lettres te bewijz54 ,ik z\ d5 niet bre$51 ma> fijn5 psy*ologis*5 doorgrond] en precies5 we]gev]1 die ,co55 is1 onre*t do51 indi5 ik niet ev5 het /ukje aanhaalde1 dat de hi/oris*e bes*\w+ afsluit1 ov] het ,engel&1 wa>9 ,dick5s leefde en b]oemd w]d3 ,m5 kan het zi* d5k5 als e5 sam5lev+ van brutale en opzi*tige m5s*51 die zi* druk en aan/ell]ig g$roeg51 ook dwaa%$5 ui?aald51 hun lev5 mo$willig v]gooid51 het onmogelijk/e a&urfd5 en soms s*itt]5d slaagd51 die met h>t/o*telijk5 trots en h>dheid hun m$em5s*5 bejeg5d51 ma> soms 9 e5s omsloeg5 9 het week/e meegevoel1 die 9 't algeme5 de w]eld door e5 v]grootglas bes*\wd5 en het nu*t] gewone niet v]droeg5 444 ma>1 desondanks en alles saamg5om51 to* ze] ru/ig en regelmatig leefd5 en arbeidd51 als ,brits*e burg]s1 die c>rire will5 mak5 en vr alles op godsdi5/ en fatso5 ge/eld zijn4 ,ook 9 het twe$e ho(d/uk ,dick5s' ,jeugd zal de lez] dezelfde eig5s*ap te wa>de]5 hebb54 ,en hi]bij d5k ik vooral aan d5 da>9 gebod5 s*ets van ,dick5s als p>lem5tair v]slaggev]4 ,9 het d]de1 ,de ,pickwickpap]s1 vall5 als voortreffelijke bladzijd5 op die ov] de romantiek p4#ae met het diep begrip van wat ha> oorsprong vooral 9 di5 tijd 03 ,v]lang5 na> zelfv]getelheid en e5heidsvoel54 ,voorts dat /ukje ov] de blague en d5 esprit1 wa>9 deze 9 hun droge en hoogmo$ige en vaak to* van zoo laag allooi zijnde v]/&elijkheid word5 v]gelek5 met ,dick5s' rijke1 sappige1 wa>lijk comis*e gee/igheid4 ,het vi]de ho(d/uk ,dick5s' ,romanfigur5 bevat tal van go$-critis*e opm]k+5 zooals de volg5de3 ,zoo w]d51 als gezegd1 ook ,dick5s' v]hal5 tot le]s*ol5 van ,go$ en ,kwaad en zijn held5 en held9n5 me]5deels niet &]s dan p]sonificaties zijn] z$elijke opvatt+54 ,m5 _h de ze] ,engels*e ondeugd5 van ,zelfzu*t1 ,hoogmo$ en ,hui*el>ij en de algeme5e van ,gi]igheid1 ,haat1 ,nijd1 ,wankelmo$igheid1 ,li*tz9nigheid1 enz4 ,m5 _h ook hun contra/51 de ,deugd5 van ,toewijd+1 ,zelfop(f]+1 ,n$]igheid1 ,e5v\d1 ,opre*!id1 ,vroomheid en wat dies me] zij4 ,van de e5e en van de &]e heeft ,dick5s m5s*5 gemaakt4 ,hoe hij dat laat/e de$ me5t ,co55 aldus te kunn5 v]kl>53 hij bekle$de deze ab/racties met het uit]lijk--mee/ e5 zr go$ geobs]ve]d en reali/is* uit]lijk--van m5s*54 ,deze v]kl>+ a*t ik ernaa/ en vooral erond]4 ,heeft welli*t de ges*i$5is met ,leigh ,hunt hi] ,co55 tot g5]alise]5 v]leid8 ,al deze p]son5 blijv5 /> onv]&]d door het gans*e boek he51 als antieke mask]s1 ( wel zij v]&]5 na> de behoefte d] intrige en zond] de m9/e wa>s*ijnlijkheid plotsel+ geheel4 ,deze opm]k+ is weliswa> niet nieuw1 zij komt re$s voor 94444 ,/raks6 ,ma> aan de zegg+ m]kt m5 onmiddellijk1 dat ,co55 onbewu/ van ha> be/aan eld]s1 het zelf heeft gezi54 ,ma> wat we vooral 9 dit ho(d/uk te wa>de]5 hebb5 is die ook door ,robb]s aangehaalde passage1 wa>9 deze snuffela>-met-'n-l\pe zoo kra*tig en ruim-gee/elijk uit d5 hoek komt en het opneemt voor de groot-epis*e v]tell]s als ,balzac en ,dick5s teg5 deg551 die h5 v]wijt51 dat zij niet nauwgezet hun taal v]zorgd hebb54 ,9 het ho(d/uk ,dick5s' ,ontwikkel+ en lat]e ,romans is vooral int]essant het aangev5 d] teg5/ell+ p4#af tuss*5 de kun/ d] ,naturali/5 en de fantasievolle van ,dick5s2 ook dat /uk ov] het romantis*e gevoel 9 ,dick5s1 wa>bij de lez] zi* niet we]h\d5 kan smakelijk te glimla*5 ov] het v]s*il tuss*5 deze en ,co55s droge nu*t]heid4 ,ma> om van op te spr+5 is1 tuss*5 al dat vlakke en precies-voorzi*tige1 deze onbewu/ en?\sia/e uit+3 ,dit is ,dick5s' romantiek1 die hij voor ons zoo reali/is* wa> maakt1 dat wij kunn5 me551 hetzelfde eik5 dag te zi5 gebeur54 ,ik weet ge5 &]5 s*rijv]1 die dit zoo /]k heeft gekund en bewez51 dat voor het ,realisme de realiteit zelve volkom5 ontbe]d kan word51 dat het al v]beeld+s-w]k is1 hetzij m5 v]telt van de feenw]eld ( van de ,lond5s*e /raat4 ,als m5 hi]uit niets &]s dan de ze] gewettigde en voor de h& ligg5de consequ5ties trekt1 bem]kt m51 dat ,co55 eig5lijk niets me] ( m9d] zegt1--9 /rijd met &]e zijn] uit+5--dan dat ,dick5s de groot/e m5s*5s*epp]1 de groot/e w]kelijkheidsmak] t] w]eld is6 ,vooral als m5 deze regels 9 v]b& br5gt met zijn me5+1 dat 7blz4 #hf7 het ontbrek5 d] objektieve w]kelijkheid er t5 slotte niets op aankomt4 ,het laat/e ho(d/uk beh&elt ,dick5s' ,beteek5is voor ons4 ,zi5 wij af van het feit1 dat wij nu niet bepaald drov] w5s*5 voorgeli*t te word5 door iem&1 die geheel t5 onre*te me5t1 dat ,dick5s sle*ts we9ig me] door ontwikkeld5 gelez5 wordt1 dan br5g5 ons zo[el de ze] mooie wijsge]ig- psy*ologis*e bes*\w+ ov] het zi* aanpass5 van het k9d1 t]wijl het opgroeit1 aan de omr+5de w]eld en ov] zijn geheel5 ontwikkel+sgang wi] e9dpunt sle*ts de all]groot/5 b]eik53 dat hun ,ik de w]eld omsluit--als het v]he]lijk5de slotwoord1 d5 w5s* na> de lipp51 dat het gevoel van d5 s*rijv] in/$e van bij het e9de1 re$s aan het beg9 van zijn w]k op dit hoogtepunt ge/aan hadde4 ,zijn boek z\ er voornam] k>akt] door v]kreg5 hebb54 ,en hi] rak5 wij wat ik de twee enorme tekortkom+5 van dit w]k noemde4 ,ma> tev5s h]9n] ik mij net bijtijds1 dat e5 ov]zi*t-s*rijv] vooral &]5 aan het woord p4#ag moet lat51 wat hij zek] uit/ek5d v9dt1 indi5 hij zijn me5+ door di5 &] zoo voortreffelijk v9dt gellu/re]d3 ,9 de ,=tnightly ,review van #a dez]#a vond ik e5 /emm+svol1 mijm]5d-wijsge]ig op/el van ,john ,galswor?y3 ,vague ,?\ghts on ,art4 ,ik moet ,u de lez+ t5 /]k/e aanrad54 ,de s*rijv] ligt op e5 zom]l&1 het zonnige lev5 van hemel1 bloem5 en di]5 ov] hem1 om hem1 te pe9z54 ,g$a*t5 en natuurbes*\w+ wissel5 elka> nu telk5s af1 dr+5 9 elka>1 /eun5 elk&]4 ,voor mijn doel kan deze kle9e aanhal+ uit het wijsge]ig deel vol/aan4 ,art is t imag9ative expression ( human en]gy :i* ?r\gh te*nical concretion ( feel+ & p]ception1 t5ds to reconcile ! individual ) ! univ]sal1 by excit+ 9 him imp]sonal emotion4 ,ma> dan3 wat is imp]sonal emotion8 ,en ziehi] het antwoord3 ,if ,i /& be=e x 7voor e5 voorw]p7 vibrat+ at sight ( its col\r & =m1 if ev] s little & = ev] s %ort a "t1 unhaunt$ by any def9ite practical ?\ght or impulse--to t ext5t & = t mom5t x has /ol5 me away out ( myself & put itself !re in/ead1 has l9k$ me to ! univ]sal by mak+ me =get ! individual 9 me4444 ,en de kra*t1 om dit te kunn5 teweeg br5g51 dze is het nu jui/1 welke het w]kje van d5 he] ,co55 ontbreekt4 ,ge5 oog5blik wordt de lez] aan zi*-zelf ontrukt1 bv5 zi*-zelf opgehev54 ,de he] ,co55 kan dit d5 lez] niet do51 omdat ,dick5s het d5 he] ,co55 niet heeft g$aan4 ,zijn boekje is--e]/e tekortkom+--ge5 kun/1 en--twe$e tekortkom+--mi/ alle ov]gave1 alle en?\siasme4 ,het is3 e5 voortreffelijk betoog van e5 gele]d1 di/9ctievol en buit5gewoon lit]air-ontwikkeld doc5t4 ,ma> zulke betoog5 mog5 uit/ek5d zijn1 om *emie ( welke wet5s*ap ge ma> wilt te do5 begrijp51 tot het v]tolk5 van het hoog] gevoelsbegrip van kun/ zijn zij wa>deloos4 p4#ah ,want ev5als diamant sle*ts door diamant z gepolij/ kan word51 dat zij e5 op51 s*itt]5d zonnetje wordt1 zoo kan kun/ sle*ts door kun/ v]kla>d word54 ,s*rijf tw9tigduiz5d betoog5de woord5 en1 zoo ge 't 'n beetje populair doet hebt ge alle kans dat de lez] ,u e5 g5otlijk1 e5 hoog te wa>de]5 s*rijv] zal v9d51 ma>--ond]zoek e5s wat hij heeft gewonn5 door die lectuur4444 ,gij w]ktet met uw v]/& en uw v]/&elijk gevoel1 en beid5 hebb5 ook bij hem gepr(ite]d3 zij hebb5 wat feit5k5nis en wa>de]9kjes opg$aan1 die hun gelukkig5 bezitt] alli*t 9 de conv]satie te pas zull5 kom51 ma> di5s ziel8444 ,do* s*rijf nu1 ge5 tw9tig duiz5d woord51 ma> sle*ts n z91 wa>9 uw innig/ doorvoel5 van e5 auteur tot kun/ gevond5 is1 en zi$a>3 e5 li*t spr+t uit uw ziel 9 die van uw lez] ov]4 ,zij wordt ontro]d1 d4w4z4 zij is door gegroeid4444 ,zulk e5 s*rijv] is ,g4,k4 ,*e/]ton3 e5 groot kun/5a>1 die met liefde en ov]gave ov] e5 groot]e s*rijft4 ,hij heeft1 voor zoov] ik weet1 twee boek5 ov] ,dick5s ges*rev52 het e]/e3 ,*>les ,dick5s1 wa>van jui/ w$] e5 nieuwe druk v]s*55 is1 kan 't be/ ons tot het doel di551 wa>van ik hi]bov5 sprak3 de maat/af te zijn1 om ,co55s' tekortkom+5 te met51 wijl het de geheele ,dick5s-figuur beh&elt2 het twe$e3 ,appreciations & ,critisisms ( ! ,works ( ,*4 ,dick5s is--precies wat de titel het zegt te zijn4 ,ik zal alle5 het e]/e besprek5 en wat het twe$e betreft mij er toe bep]k51 u de lez+ t5 ze]/e aan te bevel54 ,ma> ge moet wel wet51 lez]1 dat ik mij op ze] pijnlijke wijze bewu/ b51 dez5 groot5 kun/5a>-kritikus1 ook met die besprek+1 9 dit kort be/ek1 ge5 re*t te kunn5 do53 bij elk citaat1 ik weet het1 zal ik e5 ze] w]kelijk sm>tgevoel hebb51 omdat ik we] e5 &]e s*oone zegg+1 ne51 ti5tall5 &]e zal zi5 opbl9k51 die ik u niet kan toon54 ,gij moet dit go$mak5 voor mij1 mijn be/e lez]1 gij moet1 door die pra*tw]k5 te lez51 zorg51 dat mijn tekorts*iet5 al?ans ge5 p4#ai sle*te gevolg5 heeft3 dat gij die he]lijke a&o5+5 niet mi/1 die ik heb ond]gaan4 ,het ond]s*eid dan tuss*5 ,co55 en ,*e/]ton ligt vooral 9 het feit1 dat--afgezi5 ervan1 dat het d5k5 van d5 laat/e zi* op e5 veel hoog] plan beweegt dan dat van d5 e]/e--het d5k5 van d5 ,holl&s*5 criticus d5k5 blijft en dat van d5 ,engels*5 bijna ov]al zi* pla/is* v]-beeldt1 d4i4 kun/ wordt4 ,ziehi] e]/ n voorbeeld van ,*e/]ton's meta=is*e ma*t1 en v]volg5s e5ige v]gelijk+5 tuss*5 de beide s*rijv]s4 ,v]-beeld+ e5] wijsge]ige g$a*te bij ,*e/]ton3 ,= religion all m5 are equal1 z all p5nies are equal1 because ! only value 9 any ( !m is t !y be> ! image ( ! k+4 ,en laat ons nu e5s v]gelijk54 ,lees ,co553 7,dick5s _h als k9d1 de7 in/9ktieve zek]heid1 dat met go$5 wil en e5ig nu*t] beleid het lev5 nog wel iets bet]s kon oplev]5 dan hun 7zijn oud]s7 t5 deel gevall5 04444 ,to5 viel de slag van het bankroet1 w]d vad] ,dick5s 9 de ,m>%alsea gegijzeld en de jonge ,*>les 9 de s*o5sme]fabriek aan het w]k gezet1 om zijn eig5 ko/ te v]di554 ,het 0 9 zijn ti5de ja>4 ,en nu ,*e/]ton3 ,he long$ to g to s*ool 7a /range wi%7 to g to college1 to make a "n1 nor did he m]ely aspire to ^! ?+s2 ! great numb] ( !m he also expect$4 ,he reg>d$ himself z a *ild ( good position j ab\t to ent] on a life ( good luck4 ,he ?\ght 8 home & family a v good spr+-bo>d or jump+-(f place f :i* to fl+ himself to ! positions :i* he desir$ to rea*4 ,& almo/ z he 0 ab\t to spr+ ! :ole /ructure broke "u him & he & all t belong$ to him disappe>$ into a d>kness f> bel[4 ,dt is beeld54 ,dat is inn]lijk zi54--,beide auteurs v9d5 het twe$e deel van ,pickwick one9dig bet] dan het e]/e4 ,co55 zegt dit1 ongetwijfeld ze] gevoelig1 aldus3 ,dick5s1 de h&ige j\rnali/1 heeft plaats gemaakt voor d5 kun/5a>1 wi5 alle5 het lev5 int]esse]t en d5 gegriefd5 m5s*1 die e5 van de s*oon/e ideal5 d] m5s*heid1 de g]e*tigheid1 ziet v]wrong5 en b$orv54 p4#bj ,*e/]ton voelt 't ev5 diep1 mr v]-beeldt tev5s zijn diep gevoel3 ,dick5s w5t into ! ,pickwick ,club to sc(f1 & ,dick5s rema9$ to pray4 ,hoor beid5 ov] ,dick5s' fabela*tige popul>iteit4 ,co553 ,al die duiz5d5 lez]s voeld5 blijkba> de v]beeld+sw]eld van d5 s*rijv] ev5ze] als de hunne1 en zi* g]e*tigd mee te besliss5 ov] het lot d] boekp]son51 omdat die s*epsels nu ook voor h5 zoo lev5d en eig5 w>51 als v]want5 en vri5d51 wie m5 ge5sz9s onv]s*illig aan kan zi54 ,dit is e5 m$$eel+ van feit51 die we all5 k5n51 met e5 te wa>de]5 psy*ologis*e v]kl>+1 die ook wij-zelf ons kond5 gev5 ( hebb5 gegev54 ,ma> hoeveel wijd]1 hoeveel diep] is de psy*ologie1 hoe wordt ons door de treff5de zegg+ de gee/ di] dag5 op5-gewe]li*t 9 dit3 ,! mod]n ,%ock] at its v be/ is an int]lude 9 life4 ,b 9 ! days :5 ,dick5s' "w 0 com+ out 9 s]ial1 p talk$ z if real life 7 itself ! int]lude betwe5 "o issue ( ,pickwick & ano!r4 ,lui/] na> beid5 als ze 't ov] d5 huiselijk5 ha>d 9 de ,*ri/mas-,tales hebb53 ,er zijn zoo gans*e g$eelt5 9 ,dick5s' boek51 die m5 als doorgloeid gevoelt van het roode ha>d-vuur1 dat voor de ,engels*5 het gans*e familiale lev5 s*ijnt te symbolise]5 9 veilige ru/ en w>mte en wa> m5 de pun* en het v]s*e gro5 van hul/takk5 ruikt4 ,en droomt ge u com=tabel weg 9 de ze] geslaagde /emm+swe]gave van d5 ,holl&]1 ge wordt we] kla> wakk] en wrijft u g5oeglijk 9 de h&5 bij de raakheid en gee/igheid van d5 ,engels*man3 444 8 ,*ri/mas s5tim5t4 ,x has cos9ess1 t is ! com=t t dep5ds ^u a discom=t surr\nd+ x4 ,x has a sympa?y ) ! poor1 & especially ) ! entravagance ( ! poor2 ) :at may be call$ ! tempor>y weal? ( ! poor4 ,x has ! s5tim5t ( ! he>?1 t is ! s5tim5t ( ! op5 fire be+ ! r$ he>t ( ! room4 ,t op5 fire is ! v]itable flame ( ,engl&1 /ill kept burn+ 9 ! mid/ ( a mean civilisation ( /oves4 p4#ba ,de typis*e uitbeeld+ door ,dick5s van d5 fog1 door ,co55 als tegelijk grappig en ev5tjes beeld5d gewa>de]d1 geeft ,*e/]ton aanleid+ tot deze m4i4 all]pra*tig/e fantasie3 444 ,b1 consid]$ poetically1 fog is n undes]v+1 x has a real significance4 ,we h 9 our great cities aboli%$ ! clean & sane d>kness ( ! c\ntry4 ,we h outlaw$ night & s5t h] w&]+ 9 wild mead[s2 we h lit et]nal wat*fires aga9/ h] return4 ,we h made a new cosmos1 & z a consequ5ce our own sun & />s4 ,& z a consequ5ce also1 & mo/ ju/ly1 we h made our own d>kness4 ,j z e lamp is a w>m human moon1 s e fog is a ri* human nightfall4 ,if x 7 n = ?is my/ic accid5t we %\ld nev] see d>kness1 & he :o has nev] se5 d>kness has nev] se5 ! sun4 ,zal ik nu nog v]d] beide s*rijv]s v]gelijk58 ,ne51 s*oon ik mat]iaal 9 ov]vlo$ heb4 ,zet gij1 lez]1 mijn w]k voort door ze beid5 te lez54 ,do* teg5 al dieg551 wa>ond] ook ,co551 die bew]51 dat ,dick5s' w]k5 we9ig ( niets met de we]gave van het w]kelijke lev5 hebb5 te mak51 wil ik nog ,*e/]ton's g5iale woord hi] lat5 kl9k53 7,en ook ,robb]s1 m5 leze zijn artikel1 heeft deze wa>heid gevoeld47 ,?is life ( grey /udies & half tones1 ! abs5ce ( :i* y regret 9 ,dick5s1 is only life z x is look$ at4 ,?is life ( h]oes & villa9s is life z x is liv$4 ,! life a man kn[s be/ is exactly ! life he f9ds mo/ full ( fi]ce c]ta9ties & battles betwe5 good & ill--8 own4 ,o yes1 ! life we d n c>e ab\t may easily be a psy*ological com$y4 ,o!r p's lives may easily be human docum5ts4 ,b a man's own life is always a melodrama4 ,t5 slotte3 ik b5 niet bl9d voor ,*e/]ton's voorliefde voor het p>adoxale m het p>adoxale1 de gee/igheid m de gee/igheid2 ik voel wel heel duidelijk de aanwezigheid bijwijl5 van het onwe]h\d5 boordevolle en ov]loop5de1 zelfs van het opdr+]ige4 ,hi]9 /aat hij v] ond] ,co551 die van will5-behag5 en praallu/ ev5 v] v]wijd]d is als e5 na*tuil van zonn$i5/4 ,ma> m5 z\ jeg5s beid5 onre*tva>dig zijn1 indi5 m5 9 ,*e/]ton's gezels*ap1 p4#bb zi* niet het il a les dfauts de ses qualits te b9n5 bra*t1 en a*t] ,co55's rug zi* niet e5 bes*eid5 ma> veelbeteek55d knipoogje v]oorlo(de teg5 het b]oemde meisje1 dat zoo deugdzaam 0 omdat ze zoo leelijk 04444 ,wie deze uit+ jeg5s d5 voortreffelijk5 kun/5a> ,co551 di5 ook ik hooga*t en wa>de]1 one]bi$ig mo*t v9d5--hij v]geet dat ik het alibi van4444 d5 kun/5a> ,co55 bewez5 heb en hem dus niet one]bi$ig heb kunn5 bejeg553 hij 0 niet aanwezig 9 dit boekje4 ,ik ontmoette er alle5 d5 kun/gevoelige4444 ,als tijds*rift51 die ze] lez5swa>dige ,dick5s-bijdrag5 hebb51 noem ik de ,n9ete5? ,c5tury met ,*>les ,dick5s by ,d>rell ,figgis2 ,elsevi]'s ,ma&s*rift1 wa>91 nev5s het re$s beh&elde ,robb]s-op/el1 ,cornelis ,ve? 9 e5 artikel ,de oud/e pr5t5 voor ,dick5s geleg5heid v9dt de a>dige opm]k+ te plaats51 dat ,dick5s van lijf/raffelijke re*tspleg+ hield en zijn s*urk5 lief/ door de h& van e5 voormalig sla*t(f] liet afross51 en dat wel op e5 wijze1 wa> e5 ongezo*te symboliek 9 /ak3 ,zoo krijgt ,uriah ,heep op die au!ntieke1 kleffe1 knokige en op d5 koop toe lange v+]s4444 de femela> ,pecksniff1 geveld door d5 man1 di5 hij 9 zijn zak da*t te hebb51 beze]t zi* f]m aan d5zelfd5 s*ijnheilig5 en argli/ig5 kop1 wa>9 hij zooveel kwaads uitbro$de4444 enz4 ,dezelfde vangt 9 ,de ,ploeg e5 rijk gellu/re]d artikel ov] ,dick5s en zijn voornaam/e illu/rator5 aan1 dat 9 ,ma>t v]volgd zal word54--,v]d] laat ik1 trots alle bel(t51 dez5 ke] de mij t] h& gekom5 tijds*rift51 voor zoov] ze ge5 ,dick5s-bijdrag5 hebb51 onbesprok5 uit--collegiale g>ds3 naa/ e5 ,on/]felijke s*ijn5 de lev5d5 dood4444-- #ai ,febr4 #aiab4 99 99 99 99 99 ,,briev5 ,,ov] ,,lit]atuur ,,ii4p4#bc ,ov] het algeme5 lijkt het mij ge5 symptoom van zielsrijkdom en gee/elijke ari/okratie1 g5oodzaakt te zijn1 zi* van eig5 tijd af te w5d51 om heul en troo/ en inspiratie bij de v]l$5 eeuw5 te gaan zoek51 ( 9 d5 vreemde pog5 te w9n51 wat het vad]l& geweig]d heeft4 ,het volk weet wel wat het zegt1 als 't bewe]t1 dat de rijkdom het zi* ov]al behaaglijk mak5 kan1 al zegt het hi]m$e to* tegelijk]tijd iets mr dan het weet1 want z\ het wel v]mo$ hebb51 dat die wa>heid vooral wa>heid is 9 de sfe] van d5 gee/84444 ,ik h]9n] mij uit e5 vroeg]e inc>natie1 to5 ik h>d bezig 01 mij door het lez5 van %ill+-%ock]s voor te b]eid5 op het ambt van lit]air criticus1 dat ik nu bekle$--en zoo ge deze opleid+ ietwat vreemd mo*t v9d5 lez]1 laat mij u dan zegg53 er vo]5 vreemd] weg5 na> dit ,rome1 dat langs alle weg5 te b]eik5 is6 ,lev5dig s*iet het mij te b9n51 hoe sommige mijn] huidige collega's1 bij wijze van college-loop51 di5/ nam5 bij de to5malige /adsre9ig+2 we] &]5 gelo(d5 nimm] hun hoog doel te zull5 b]eik51 zoo ze zi* niet d5 heel5 dag oef5d5 9 s*eelkijk51 en ng &]5 hovel+5 w]d51 om de 9 ons vak zoo noodzakelijke ho(s*e vorm5 te le]54 ,ht v]wond]lijke is mijns inzi5s dan ook niet1 dat we all5 p4#bd trots die ze] v] uite5loop5de opleid+5 to* t5slotte vaklui zijn geword51 (s*oon dit weliswa> bij ge5 enkel &] mti] mogelijk z\ zijn gewee/1 ma> het v]wond]lijke is1 dat ge nu1 na zoovele eeuw51 bij d5 e5 nog altijd iets van de /adsre9ig+1 bij d5 &] van het s*eelkijk51 en bij e5 d]de e5e wa>lijk de broekspijp5 uitloop5de h(felijkheid t]ug v9dt4444 ,ja1 d5 hemel zij dank3 er gaat dan ook niets 9 't heelal v]lor56--nu1 ik h]9n] mij dan uit zoo'n %ill+-%ock]1 dat ,we/]l+5 e5 pyramide bezoek5 en e5 van 't gezels*ap--het zal wel zoo'n mag]e1 brutale miss zijn gewee/--9 e5 onbewaakt oog5blik e5 v]s*rompelde lotusbloem uit het bor/filigra9 e5] vor/elijke mummie trekt4 ,?uis gekom5 krijgt zij d5 zond]l+5 inval e5ige druppel5 wat] op de vi]duiz5dj>ige bloem te spr5kel51 en1 my/is* wond]6 wa>van zij-zelf griezelt en huiv]t1 de bloem lft1 /raalt op1 bloeit op1 met al ha> kleur5 en geur54444 ,mijn lieve lez]1 gij en ik1 hebb5 wij niet zoovele kun/5a>s de lotusbloem5 van de s*em]5d-bl9k5de bor/5 d] 9 hun kon+sgrav5 v]zonk5 ,eeuw5 zi5 rukk51 hebb5 wij de v]s*rompeld5 niet w$] zi5 oplev5 ond] d5 dauw van hun tal5t1 en vond5 we dat niet e5 wond]1 e5 my/is* wond]1 tot--ik mij met e5 huiv]+ tot u w5dde en zei3 ,ma> v9dt ge 't k niet e5 ietwat griezelig wond]8 444 ,o vreemde bloem51 die de zon mijn] dag5 niet heeft do5 bloei51 o1 geur5 aan e5 &]5 tijd1 e5 &] gesla*t ont/ol51 bloem5 en geur51 wa> ik ge5 re*t op heb1 ik w5s* u niet1 gij zijt mij niet lief als de bloem5 mijn] a>de1 mijn] zon1 als de geur5 mijn] j>54 ,mij lev5de behaagt het met door volte we]/reefde1 /reel5de en plukk5de h&5 te w&el5 9 lv5d5 bloem5tu94444 ,ook h]9n] ik mij--en a*1 lez]1 ik b5 ze] losz9nig vanavond3 als mijn 444 woord5 u wat v]/rooid voor de voet5 kom5 roll51 rijg gij ze dan1 bid ik u1 aan het zilv]sno] van uw v]nuft4444 ,rijgt m5 dan woord5 aan e5 zilv]sno]8 ,ja zek]1 als de bes*eid5heid--gelijk hi]--p4#be en nog e5ige van die maats*appelijke deugd5 het gebi$51 is dat geoorlo(d4 ,zij gev5 absolutie voor lke kromspraak en voor vele onwa>h$5--ik h]9n] mij dus1 en ditmaal uit dze inc>natie1 e5 zoog5aamd5 ,polk1 die1 als hij 9 ,antw]p5 te bek5d geword5 01 g+ b$el5 9 ,am/]dam en1 als m5 hem da> we] te go$ k5de1 g+ b$el5 9 ,b]lijn4444 ,en ik h]9n] mij dat n1 omdat ik gelo(1 dat e5 s*rijv]1 die bij d5 g5ius van e5 vreemd l& om gav5 b$elt1 dat doet1 omdat de g5ius van zijn vad]l& hem te go$ k5t om hem ges*5k5 wa>dig te keur5 en dat die g5ius van dat vreemde l&1 ls hij wat geeft1 dan heel n-halfgoddelijk er 444 9 loopt6 ,want1 lez]1 dat hoog geba> van v]lang5 na> de middeleeuw51 dat zi* afw5d5 van eig5 tijd1 dat is niet voornaam1 en dat trekk5 van het e5e l& na> 't &]e1 nog e5s3 dat doe je niet uit weelde4 ,als gij teg5ov] e5 afzi*telijk5 b$ela> /aat en ge rilt t]ug1 d5k dan niet1 dat ge voornaam zijt1 ma> als ge zijn afzi*telijk wez5 zoo diep begrijpt en doorvoelt1 dat ge hem kunt nad]5 met liefde--dan moogt ge d5k51 dat ge voornaam zijt6 ,want afke] en we]z9 en leelijk-v9d5 zijn het deel van de g]+5-van-gee/ en liefdevol-begrijp5 en s*oon-v9d5 het deel d] voornam54 ,en zoo ook3 als ge telk5s nieuwe prikkels noodig hebt1 om de ma*t tot s*oonheid-doorvoel5 en s*oonheid-s*epp5 9 u op te wekk51 dan zijt gij betrekkelijk arm1 en zoo ge die niet behoeft1 weet dan1 dat ge betrekkelijk rijk zijt4444 ,ma> hi] v]driet mij mijn wankele gang1 alli*t1 dat de aanblik d] voorbijglijd5de mijlpal5 mijn] p>agraf51#b mij wat /]k] en ve]kra*tig] maakt4 ,,van ,,oordt3 ,,nagelat5 ,,w]k ,adriaan van ,oordt 0 e5 groot en e5 rijk kun/5a> en--ik mag dit van e5 doode imm]s wel zegg53--ge hadt zijn gelaat sle*ts behoev5 aan te zi51 om te wet51 p4#bf dat hij ook e5 groot mns* 04 ,als e5 man met zulk e5 gelaat 9 d5 kr+ van ons1 gewone m5s*51 tre$t1 dan valt er e5e s*u*t]heid ov] ons en a>zel5 ev5 onze sprek5de /emm51 ja1 het is als( ons all] woord51 die op het punt /ond5 elk&] 9 vroolijk-drukke en famili>e begroet+ te ontmoet51 haa/ig van we]szijd5 t]ug wijk51 om e5 op5 ruimte van e]bi$ te vorm54 ,want zijn gelaat _h die uit]/e za*tmo$igheid1 die dreig5d is1 dreig5d1 omdat zij ontwap5t en we]loos maakt1 dreig5d ook1 omdat ge voelt1 dat1 indi5 ge lang] na> dit gelaat /a>t1 uw zelfbewu/zijn1 dat onwe]h\dba> aan v]gelijk5de /udie v]slaafd is1 u leelijke d+5 zal toeflui/]5 ov]--u-zelf4 ,het 0 ongetwijfeld g5iaal1 dat wil zegg5 hoog/-natuurlijk1 gezi5 van de ,natuur1 di5 man e5 gelaat te gev51 dat bijna uitsluit5d zijn hoog/e zielsess5tie uitte1 want1 hadde zij dit niet g$aan1 het w]k van ha> s*epsel z\ he] w]k bes*aamd hebb53 ,van ,oordt's arbeid is ov]al kun/1 dat is3 we]spiegel+ en uit+ van het ,onbewu/e1 goddelijk tron5d 9 de zielsdiept54 ,en dit ,nagelat5 ,w]k1 dat nu voor mij ligt1 is er e5 nieuw1 e5 laat/1 e5 diep ontro]5d en volkom5 zuiv] getuig5is van3 ,en dit alles1 nietteg5/a&e hij bijna uitsluit5d hi/oris*e kun/ ges*ap5 heeft8 vraagt gij mij hi]4--,ja1 nietteg5/a&e dat feit 0 ,van ,oordt e5 groot en e5 rijk kun/5a>4 ,en ik zal u de s*ijnb>e teg5spraak 9 mijn bew]+5 opheld]54 ,ma> ru/ ev53 ziehi] e5 nieuwe mijlpaal4 ,9 e5 hoog/ lez5swa>dig1 met liefdevolle en e]bi$ige ov]gave ges*rev5 op/el zegt de ,gids-criticus1 de he] ,s*>t51 dat de he] ,van ,oordt e5 middeleeuws*e ziel _h en dat e51 9 het ,nagelat5 ,w]k opg5om51 /uk als ,e5 ,pleizi]va>t1 dat fijntjes humori/is* het hoekig-l9ks*e van e5 tuss*5 h$5daags*e ,zondagsgang]s v]zeild1 naef kun/5a> 9 't ootje neemt1 wel e5e zijde van ,van ,oordt's kun/ blootlegt1 die we nog niet k5d51 ma> dat de aanwezigheid da>van ons to* niet kan beke]5 van de me5+1 dat zulk e5 /uk1 bij lang] lev5 van d5 p4#bg s*rijv] uitzond]+ z\ geblev5 zijn en hi/oris*e kun/ ho(dzaak4 ,en zoo opp]vlakkig bes*\wd1 s*ijn5 de 9 dez5 bundel opg5om5 /ukk5 ,roman-,beg9 en ,fragm5t uit ,floris de ,zw>te dez5 beoordeela> gelijk te gev54 ,ma> ook niet &]s dan opp]vlakkig bes*\wd4 ,want zoo 't mij geoorlo(d zij--en hi] w5s* ik u de belo(de opheld]+ te gev5--teg5ov] de e5e hypo!se e5 &]e te /ell53 ik gelo( niet dat ,van ,oordt's neig+ tot de middeleeuw5 voortsproot uit het middeleeuws*e--en dat z\1 volg5s mij1 zijn3 het voor indrukk5 van zijn eig5 tijd m9d] ontvankelijke en dus ongetwijfeld bekromp5e --zijn] ziel2 ik gelo(1 dat zij voortkwam uit zijn1 helaas1 behept zijn met e5 uit]/ broos en ziekelijk li*aam3 da>door v]h9d]d het h$5daags*e lev5 9 heel zijn /ormigheid te ond]gaan--gelijk wel1 al w>e 't alle5 uit pli*tsgevoel1 e5 edel5 gee/ als de zijne1 het he]lijk/ d5kb>e moet hebb5 toeges*55--2 drdoor v]h9d]d het lev5 d] gezond5 m$e te lev51 deel te hebb5 9 hun hop5 en vreez51 hunne v]vo]+5 en ne]sla*tigh$51 hun uitbundigheid en zelf-inke]1 w5dde hij zi* tot e5e voorbijgegane w]eld1 die door de za*te flui/]/emm5 d] boek5 tot hem kon sprek5 9 zijn] w]kkam] omveilig+1 gelijk zijn zwakke li*aam die behoefde4 ,want--en moge dit mijne bew]+5 ond]/eun53--e5 vurig sociaal-demokraat als ,van ,oordt 01 kan ze] wel e5 univ]seel-aangelegd5 gee/ bezitt51 wa>door hij zo[el de ekonomis*e noodzakelijkheid en gee/elijke s*oonheid d] sociaal-demokratie als de s*oone noodw5digheid d] middeleeuw5 doorvoelt1 ma> zulk e5 vurig sociaal-demokraat kan onmogelijk e5 gee/ bezitt51 die hem zi* precieuslijk doet afw5d5 van de rumo]5de en zweet5de en zwoeg5de h$5daags*e maats*appij1 om 9 e5zaamheid de fantom5 van e5 begrav5 v]l$5 te evoque]51 dat aan sociale re*tva>digheid niet rijk] 04 ,ne56 ,w>e hem door e5 zek]e bekromp5heid van gee/ de s*oonheid en het beteek5isvolle van het huidige lev5 geslot5 en ondoorvoelba> geblev51 ik z\de hem ge5 groot en rijk kun/5a> p4#bh hebb5 gea*t1 ma> jui/ omdat het1 mijns inzi5s1 sle*ts de bijkom/ige om/&igheid zijn] zwakke li*aamsge/eldheid 01 die hem v]h9d]de dat lev5 te ond]gaan en te h]s*epp51 drom noem ik hem e5 rijke en groote4 ,to*--laat ons dez5 edel5 afge/orv5e e]5 door opre*t te zijn--niet alln zijn ziekte1 ma> ook het bewu/zijn1 dat hij 9 sle*ts g]+e mate de gave van dialogise]5 bezat1 heeft er welli*t toe bijg$rag5 hem met des te me] vreugde e5 kun/soort te do5 beoef551 die deze gave niet zooze] v]eis*t1 als de het h$5daags*e lev5 beeld5de naturali/is*e romankun/ dat doet4 ,want ik mag mij niet we]h\d5 te zegg51 dat ev5 /]k als zijn v]rukkelijk-beeld5de bes*rijv+skun/--zo[el van /(felijke als gee/elijke mom5t5--mij voorkomt te zijn1 ev5 zwak lijk5 mij zijn dialog54 ,m5 behoeft ma> het re$s zooev5 g5oemde ,e5 ,pleizi]va>t als ,9 de ,kroeg--het v]haal van e5 dronkemansruzie--en ,e5 ,liefde 9 ,limburg te lez51 om te m]k51 dat1 wat vele zwakke dialog5-sam5/ell]s do51 ook hij niet nalaat3 het kruid5 van hun niet ze] saprijk g]e*t met e5 /]ke en smakelijke spec]ij3 de geijkte1 hoekige1 holl&s*e volksuitdrukk+54 ,wie ,wolff en ,dek5 k5t1 weet wat ik met dit kruid5 b$oel1 ma> ziet hij 't da> 9 de hoog/e v]volmak+ en sle*ts om zi*-zelfs wil1 bij ,van ,oordt zal hij spo$ig bem]k51 dat die uitdrukk+5--niet bewu/1 ma> in/9ctief--9 de dialoog zijn gebra*t1 om di] lev5szwakte te v]b]g54 ,ov]ig5s1 wij mog5 onv]deeld dankba> zijn voor dit ,nagelat5 ,w]k1 dankba>1 omdat de jong-ge/orv5 s*rijv] da>m$e niet alle5 zijn roem heeft beve/igd ma> zelfs v]hoogd4444 ,welk e5 all]voortreffelijk/e zegg+ van e5 buit5gewoon subtiel doorvoel5 9 dit3 ,en nu _h hij b5auwde alko(gesprekk5 gehoord1 g]ok5 de k(fielu*t en pomadegeurtjes van duffe a*t]kam]s1 wa> tot e5 burg]lijke v]si]+ de zonne/ral5#c langs mottige vitrage gel5 bij het wee rood en bij het uitgebloeide blauw d] kam]omgev+4 p4#bi ,en welk e5 opp]/e g5ialiteit 9 deze beeld+3 ,zoo zie ik d5 weg we] opgaan1 hoog] en hoog] 9 e5 gee/driftige /ijg+1 en als hij op sprong /aat zi* ov] te gev5 aan d5 val d] g9ds*e dal+1 glimt hij 9 de zon als e5 l9t van gele japans*e zijde4 ,hoe leeft1 hoe rij/1 hoe daalt de zee 9 ,e5 ,ze]eis4 ,de v]haalgang zelf1 met zijne zi* we] v]ev55de b]g5 en dal51 met zijn eff5heid1 die het bewog5e1 en het bewog5e dat e5 eff5heid is1 lft als de zee2 hoe welv5 de wijde lu*t5 van d5 kun/5a>sgee/ 9 e5 koepel5de ov]he]s*+ da>bov54 ,welk e5 dramatis* v]mog51 welk e5 gang en e5 lev5 9 dat ,fragm5t uit ,floris de ,zw>te4 ,hoe ons*uldig e5 bevalligheid1 wat ong]epte re9heid en zoete liefde ontbloei5 9 ,e5 ,liefde 9 ,limburg4444 ,en laat mij nu ma> v]d] van dit w]k en zijn s*epp] zwijg54 ,zijn taak is volbra*t4 ,hij wa*t ge5 &] oordeel me] dan dat van het ,nagesla*t1 e5 re*t]1 die &]e l( en &]e zeg5+ heeft te v]gev5 dan wij4 ,ma> ook gij1 wi5s tijdg5oot hij 0--en ik zeg 't u om uw-zelfswil--lees zijn w]k1 tre$ zijn w]eld b9n54 ,ma> vr di51 lui/] nog ev5 na> mijn raad3 hi]aan zult gij ook dir w]eld s*oonheid1 want natuurlijke-e*!id1 k5n53 ,ge5 wez51 op e5 a>de lev5d1 b]eikt di] gr5s1 all5 lev5 diep 9 ha> atmosfe] beslot51 all5 zijn zij van ha> ons*eidba>1 all5 n geheel met ha>--z1 9 de door e5 kun/5a>sgee/ ges*ap5 w]eld1 ov]s*rijdt ge5 d] op ha> lev5de wez5s ha> gr5s1 all5 blijk5 zij aan ha> gebond51 all5 zijn zij n met ha>1 all5 g$r5kt 9 ha> atmosfe]1 all5 get9t van ha> kleur54444 ,en t5 dage nu1 dat ge uw gemo$ re9 en vrij1 uw gee/ blijde en s*oonheidsbege]ig voelt1 lees d5 al die pra*tige s*epp+5 van ,van ,oordt en v]heug u1 rijk en diep1 om hun omvang5 en g$rag5 zijn door die ne w]eld van di5 n5 gee/4444 ,,s*>t5-,,ant9k3 ,,de ,,vreemde ,,he]s*]s4 ,nu moet ik e*t] uw a&a*t da>van afleid54 ,wij zull5 ons dez5 ke]--en ge hebt 't uit d5 aanvang van dit p4#cj op/el re$s bem]kt--niet sle*ts hebb5 bezig te h\d5 met s*rijv]s1 die1 om dez5 ( g55 r$51 tijdelijk5 af/& tuss*5 zi* en hun ond]w]p behoefd51 ma> ook met h5 wi5 de ruimtelijke tuss*5 dat en hun lez]s v]kieslijk s*e54 ,en hi]bij d5k ik 9 de all]e]/e plaats aan d5 roman ,de ,vreemde ,he]s*]s1 ,e5 ,v]haal van de ,italiaans*e ,m]51 door ,c4 en ,m4 ,s*>t5-,ant9k1 f\rnisseurs de la c\r4 ,dez5 laat/5 titel zult ge weliswa> door de prijz5swa>dige n$]igheid d] gelukkige bezitt]s niet op e5ig5 plek 9 het boek v]meld v9d51 ma>1 laat mij u zegg51 dat hij niettem9 e5 ze] w]kelijk be/a&e wa>digheid repres5te]t4 ,de he] en mevr\w ,s*>t5 zijn het--gij zult mij v]oorlov5 /e$s van d5 he] en mevr\w ,s*>t5 als nheid te sprek5 en niet die critici na te volg51 die voortdur5d 9 dit geval d5 zond]l+5 waan s*ijn5 te koe/]51 dat wat de ,he] v]e5d heeft1 de rec5s5t mag s*eid56--het e*tpa> ,s*>t5 is het1 niet voornamelijk wijl het de erk5de romanlev]anci] van ,de ,gids is1 ook niet wijl het de ons*uldige liefhebb]ij van me]d]e zr voorname w9keli]s heeft1 e5 ov]vlo$ van ka>tjes-met-ui!ems*e- woord5 ov] hun talagew>5 te /rooi5 en ev5m91 wijl het 't e5e seizo5 9 ,soi]ies ,franaises1 'n &] 9 ,inv]niciatura ,italiana h&elt en v]mo$elijk 'n d]de ja> 9 ,high-life tailor-made ,dress+-g[ns1 ma> nooit (te nimm] 9 ord9aire holl&s*e kato5tjes zal do5--ne51 de he] en mevr\w ,s*>t5 zijn 't vral1 omdat zij er feilloos 9 slag51 alles wa>9 zij negotie drijv51 absoluut h(fhig te mak51 van de bo]5gesla*t5 van ,cav>na af1 tot het lu/ige weeuwtje1 het ,may]tje toe1 en dat wel op zoo'n savante en kun/ige mani]1 dat1 als je ged proeft1 de bo]5 zo[el als het ,may]tje1 trots de +ewikkeld des9fecte]5de bew]k+ die zij hebb5 ond]gaan1 to* nog1 respektievelijk1 na> bo]5 en na> e5 cocotte smak56#d ,ma> ge weet zoo m9 welli*t p4#ca wie de ,cav>n] l&li$5 als het lu/ige weeuwtje zijn4 ,laat mij dus ev5 e5 en &] ordelijk v]tell54 ,ond] de opp]vlakte van dit boek-l& laai5 twee ma*tige vuur/room5--die ik 9 mijn gewone do5 dramatis*e konflikt5 z\ noem51 ma> mijn gee/ is op het oog5blik z 9 de ,italiaans*e sfe] gevang51 dat ik van niets &]s dan van ,etna's en ,vesuviuss5 droom6--,van dit ond]a>ds*e vuur leeft het geheele ,s*>t5s*e l& met al zijn wez5s1 ma> het k5t er ook de lava-erupties en as*reg5s p4#cb door1 die het met e5 grauwe wade van le$ en ramp5 b$ekk54 ,da> hebb5 we aan d5 e55 kant de ,muzzo's1 wa>van de oud]5 v]lat5 op d5 vad]lijk5 grond a*t]blijv51 wijl de jong]5 v]lokt door het vele geld-v]di55 9 ,am]ika1 de e5 na d5 &] da>he5 v]trekk51 om nooit we] t]ug te ke]53 het e5e konflikt v]oorzaakt door vreemd5 invlo$4 ,da> hebb5 we aan d5 &]5 kant de invasie d] ,duits*]s 9 ,itali1 die met hun flair voor zak5-do5 d5 l&szon5 de be/e brokk5 voor d5 neus wegkap53 het twe$e konflikt4 ,t] e5re zijde dus3 het kapitaal1 dat het be/e blo$ uit het l& zuigt1 t] &]e3 het kapitaal1 dat het gew9 uit het l& trekt4 ,e5 beeld dus van het int]nationale kapitaal 9 onbewu/ bondg5oots*ap alles di5/ba> mak5d aan zijn belang54 ,en dat beeld wordt er des te volkom5] door en blijkt zelfs rijk aan e5 ongezo*te symboliek1 als we erop lett5 dat de rooms*e prie/] ,jac*9i de h&lang] en adviseur van het duits*e kapitaal is6 ,op deze t5d5z5 d] huidige sam5lev+ de h& te hebb5 p4#cc gelegd1 en ongetwijfeld e5 9-kun/-h]s*epp5de h&1 dt is de ma*tige v]di5/e van de s*rijv]s van dit boek4 ,ma> er is me]3 naa/ de twee re$s g5oemde1 hebb5 we1 van veel m9d] beteek5is en op lag] plan1 do* vol van m5s*elijkheid en wa>heid1 e5 d]de dramatis* konflikt3 tuss*5 de beide dorpspatricirs-families ,muzzo en ,tadde1 9 v]b& /a&e met de beide &]e konflikt5--en het dunkt mij go$1 met 't oog op het feit1 dat de deugdelijkheid d] compositie van dit w]k m4i4 misk5d is1 op dit v]b& d5 nadruk te legg5--want de afgun/ van het e5e gesla*t wordt voornamelijk ge/imule]d1 doordat de jonge ,tadde wl uit ,am]ika na> het vad]l& t]ugke]t--wat als e]vol geldt--en de jonge ,muzzo's niet4 ,intuss*51 beide ho(dkonflikt5 zi5 we t5 slotte uitsmeul5 en met e5 wolk van moewe b]u/+ de m5s*5 omnevel51 t]wijl we v]mo$5 dat die afgun/ tuss*5 beide gesla*t5 wel langzaam slijt5 zal1 da> imm]s e5 ,tadde met e5 ,muzzo tr\wt1 ma>--er is e5 vi]de dramatis*e bots+1 die wa>lijk hooge tragiek wordt1 die wa>lijk als e5 eruptie1 e5 br&5d v]d]f1 kraakt en woelt en dond]t en aan d5 dag breekt4 ,dat is de lev5/ragiek van d5 bl9d5 ,za*>ia ,banfi1 e5 pra*tig-gebeelde figuur4 ,deze man zag zi* 9 zijn jeugd v]drev5 van zijn vad]lijk erfdeel1 e5 bo]5go$1 dat voor s*uld v]ko*t moe/ word54 ,hij trekt na> het buit5l&1 na> ,norm&i1 n idee 9 zijn pe9s-wroet5d5 kop3 sp>51 sp>51 sp>51 om ns het vad]lijk erfdeel te kunn5 t]ug koop54 ,de vr\w1 met wie hij da>g9ds tr\wt1 /]ft1 hij wordt bl9d en ke]t v]e5zaamd na> zijn l& t]ug4 ,da> woont hij bij e5 ni*t 9 de nabijheid van zijn erfgo$ en lo]t1 lo]t 9 de li*t5de dui/]nis van zijn oude1 bl9de ho(d1 op e5 kans1 het l& t]ug te w9n54444 ,lui/]3 ,zijn bl9de h& greep tuss*5 de plooi5 van buis en hemd1 wa> hem e5 zeem5 zakje op de bor/ h+4 ,vijfti5duiz5d lire1 zei hij gesmoord1 vijfti5duiz5d lire1 met mijn blo$ en mijn hong] v]di5d 444 voor nog ge5 zes moe/5 wij ,fulmignano v]koop5 4442 vijfti5duiz5d lire 444 en to* zull5 de ,duits*]s op ,fulmignano blijv54444 p4#cd de ,duits*]s1 die zijn als ong$i]te 444 wa> er n is1 da> zijn er hond]d 444 hond]d4444 ,de bleeke lipp5 sidd]d51 de k9 trok als van e5 k9d1 dat s*rei5 gaat1 hulpeloos-dood /a>d5 de />re brilleglaz5 ov] de b9n5plaats4444 ,de &]51 v]s*rikt1 zat5 /il4 ,en hij heeft gelijk3 de ,duits*] blijft op ,fulmignano1 va/gegraaid h\dt hij 't 9 zijn ijz]5 vui/4 ,en nu komt er e5 &] plan 9 ,banfi op3 e5 van die ,duits*]s1 e5 bro] van di5 ,wal!r1 die op ,banfi's blo$eig5 erfgo$ zit1 heeft e5 bod op e5 groote alb]go 9 ,cav>na g$aan1 ma> de koop is afgesprong54 ,als die geldwolf da> voordeel 9 ziet1 dan zit 't er ook 91 me5t ,banfi en hij geeft e5 deel i van het geld om hem te koop53 da>door zull5 de somm5 gewonn5 word51 om ,fulmignano1 als de geleg5heid zi* aanbi$t1 en al wordt het nog zoo duur1 te h]ov]54 ,ma> e5s de h]b]g geko*t1 hoort hij1 wa>om de koop ind]tijd is afgesprong53 op d5 top van d5 b]g1 aan welks flank zijn nieuwe alb]go ligt1 komt het e9d/ation van de nieuwe kabelspoor en da> laat ,wal!r het groots*e ,kulm-hotel b\w51 da> zal de /room van het vreemdel+5geld ne]klett]54 ,zijn alb]go wordt nu niets6 ,met welk e5 liefde is deze figuur gebeeld6 ,niet li*t zal ik dit psy*ologis*e fijnheidje v]get53 ,niet kibbel51 k9d]51 niet kibbel51 smeekte de bl9de man1 die altijd zoodra de /emm5 kijv5d w]d51 dubbel zijn hulpeloo%eid voelde van de gelat5 niet te kunn5 ond]s*eid54 ,niet li*t ook d5 to*t van d5 bl9de na> ,montagnola3 ,als ,za*>ia we] door 0 gegaan en al s*uifel5d met d5 /ok voor zi* uit1 d5 mijlpaal _h gevond5 bij het zijpaadje1 dat hi] zig-zag af1 na> ,montagnola t]ugvo]t1 hief hij het bleeke1 kle9e gezi*t1 met de ronde1 blauwe brilleglaz5 da>op1 en /a>de ( zijn g$a*t5 iets zo*t54 ,hij wi/ hi]1 aan d5 akk]punt1 e5 p]zikboompje te /aan4 ,zijn /ok /ootte teg5 het h\t1 hij ta/te met de h&1 voelde de dunne ruige twijg5 van d5 nog jong5 /am 444 er 0 e5 bes*eid5 gezoem van bijtjes bov5 hem4444 ,nu zag hij zi* plots ond] de roze bloesem5de twijg51 die ov]bog51 v] ov] d5 weg1 en zijn oud en pijnlijk gezi*t v]kla>de 9 e5 p4#ce za*te opgetog5heid4 ,to5 hij vr no* a*t] zi* e5 g]u*t langs d5 weg hoorde en zi* onbespi$ kon me551 /rekte hij voorzi*tig de h& bov5 zijn ho(d1 tot zijn v+]s het uit]/e van e5 takje hadd5 gevond51 v+]de nog voorzi*tig] het takje langs1 en de e]/e zijigheid van e5 bloesemblaadje kwam zijn v+]topp5 b]o]54444 ,hij glimla*te4 ,hij zag de gans*e hell+1 l9ks van zi* omhoog de ,monte ,cav>ne op1 en de gans*e hell+ re*ts van zi* omlaag1 na> het me] toe1 en heel het v]re v]s*iet re*tuit1 wa> ,noranco lag1--hij zag dat alles 9 n te$] gewemel van hond]d5 za*t-roze bloesemboom51 n broos gesprankel van roze1 glanz5d aan het puur-blauw vuur van het me]1 glanz5d aan het azuur van d5 hemel en aan het v]s*e gras d] wijnga>d-glooi+51--heel dit l5te-l&1 dat hij k5de plekje bij plekje1 en dat hij plekje bij plekje vr zi* kon toov]5 9 d5 gee/4--,*e bellezza1 zei hij za*t4 ,als hij met zijn ni*tje ,angel9a en ha> man 9 de h]b]g woont en diep doorvoeld heeft1 dat alle1 alle op(f]+5 te v]geefs gebeurd zijn1 dan zi5 wij hem1 e5 dag1 aldus1 en het is de laat/e maal1 dat wij hem zi53 ,onbeweeglijk bleef hij zitt54 ,e5 zond]l+e ontro]+ 0 ov] zijn d5k5 g$auwd1 en zijn />re afgetobd gelaat w]d /ill] 9 e5 vag5 glimla*4 ,zoo zat hij e5 lang5 tijd1 tur5de 9 e5 s*em] van vr$e1 wa>door e5 za*t-g\d5e morg5 gloorde4444 ,za*>ia da*t aan d5 dood4444 ,o1 doet dit alles niet huiv]5 van ontro]+3 van s*oonheid-g5iet5 en m$elijd58 ,ma> hoe liefdevol zijn ook de &]e figur5 9 dit boek gebeeld4 ,c>lotta1 de za*te zu/] van d5 go$51 fijn51 gewet5svoll5 pa/oor van ,cav>na1 en ,c>mela1 de fl9ke mo$] van dat a>dige k]eltje ,massi2 de trots*e ,luigia1 de mo$] d] ,muzzo's2 ,ambrogio ,muzzo1 de gegriefde1 van zijn zon5 b]o(de vad]1 die t5 slotte 9 wanhoop d5 trots*5 kop buigt en zijn do*t] met e5 ,tadde laat tr\w53 9 's hemels naam 444 hij heeft ge5 wil me] 444 hij is p4 ,en die joviaal-ronde pa/oor van ,montagnola4 ,ma> het ,may]tje1 (s*oon uit/ek5d doorvoeld1 is niet z go$ gebeeld3 de s*rijv]s hebb5 hi] te ze] d5 objectiev5 v]haaltoon v]lat51 zijn te n$]buig5d1 te spott5d1 p4#cf te humori/is* geword54 ,met d5 ,zoppo1 d5 uit d5 treure preek5d5 veget>ir en !oso( vormt zij niettem9 e5 a>dig kontra/e]5d /elletje1 wa>aan we wel e5s 'n fijn-comis*e situatie te dank5 hebb54 ,ma> bov5al valt 't ,may]tje te wa>de]51 wanne] m5 deze figuur als compositoris*e wa>de keurt4 ,zij blijkt dan1 dunkt mij1 van zelf te symbolise]5 het v]a*telijk/e gevolg van e5 9 'n betrekkelijk primitief l& b9n5dr+5de weelde1 die weliswa> door het me]5deel h>] gevolg51 ma> to* vooral door dit1 e5 tot dan nog natuurlijk-lev5de1 l&elijke bevolk+ langzaam corrompe]t4 ,9 e5 van ha> tallooze m9neh&els gebruikt ,madame ,may] e5 jong meisje uit het gesla*t d] ,muzzo's als po/illon d'am\r1 welk k9d op e5 van die boods*apto*t5 door d5 m9na> van het ,may]tje wordt v]leid4444 ,hoe m5 dan ook dit boek als e5 v]zamel+ van losse tooneeltjes en taf]eeltjes kan bes*\w5 is mij e5 raadsel4 ,ze] zek] zijn de /eunbalk5 9 het b\wsel v]borg5--en is dit niet fraai en go$8--ma> het dunkt mij wel wat zond]l+ van e5 b\wkundige1 om1 wijl hij de e9d5 niet door de mur5 ziet /ek51 te me55 dat die balk5 er niet zijn6--,en nu lez]6 ,b5 ik uitgegaan om te vloek5 en heb ik gezeg5d8 ,ne51 ne51 ge v]gi/ u1 zoo ge dit me5t1 ik b5 ge5 ,bileam1 en al b]ijd ik soms 'n /okpa>dje1 ik zit nooit op 'n ezelebee/1 zooals ,c\p]us z\ zegg56 ,ik heb mooi gevond5 en ik heb gezeg5d1 ik v9d leelijk en ik vloek uit e*te en diepe erg]nis3 ,wat dit boek zegt1 dat zegt het voortreffelijk--e5 enkele1 9 de sfe] van het geheel niet ?uis hoor5de metafoor1 e5 enkel geaffecte]d z9netje da>gelat51 heeft ook de taal die aang5aam /emm5de v]zorgdheid1 welke de g]e*tva>digde a*t+ d] s*rijv]s voor eig5 v]mog5s bewij/--ma> 9 't v]zwijg51 da> zit 'm het erg]lijke 94 ,niet voor niets hebb5 we de ,frans*e bo]5 van ,zola en de ,balzac1 de ,holl&s*e van ,qu]ido le]5 k5n51 en z\d5 deze ev5e5s ka?olieke ,italian5 zoo heel &]s zijn8444 ,geloove wie 't kan1 ik niet6 ,ma> al hadd5 we ook niets van ,zola's*e ( &]e bo]5 gehoord1 p4#cg dan nog z\d5 wij voel51 dat hi] lev5szijd5 v]zweg5 ( v]doezeld zijn4 ,en indi5 dit niet voortkomt uit zek]e ziels>mo$e bij de s*rijv]s1 e5 v]fijn+sonta>d+1 wa>door voor h5 die lev5suit+5 ondoorvoelba> zijn geword51 e5 zelfde ziels>mo$e als die telk5s nieuwe prikkels noodzakelijk voor h5 maakt1 om tot s*epp5 te kom51 dn is het--en v9dt m5 dit e5 ins9uatie1 dan b$5ke m5 dat ik de pli*t heb te zegg5 wat ik d5k en ik bov5di5 hi] niets teg5 e5 jong s*rijv]tje ins9ue]1 ma> teg5 ma*tige auteurs1 die e5 /ootje kunn5 vel56--dn is het3 wijl zij f\rnisseurs de la c\r zijn6 ,,l\is ,,c\p]us3 ,,antiek ,,to]isme4 ,en ja1 ,c\p]us nu1 ov] wi5s ezelebee/ ge mij zooev5 hoordet prat54444 ,di5s ,antiek ,to]isme v]plaat/ ons zo[el na> vreemde l&5 als na> het v]l$54 ,en het is trots al de bl9k5de l>if>i1 e5 brok armoegheid geword51 welks aanblik je1 van d5 we]om/uit1 je rug laat s*urk5 op z'n b$ela>/e b$ela>s1 teg5 'n boom/am aan4 ,e5 s*atrijk ,rome9s* patricir gaat met zijn van hem afhankelijk5 oom op reis1 om te beproev5 zi* af te leid5 van zijn liefdesraz]nij --e]/e rangs tooneelmalligheid6--voor e5e hem ontr\w geword5 en met e5 matroos ervan doorgegane slav94 ,t]wijl hij op reis is en inmiddels1 gelukkig1 liefde opvat voor e5 &]e slav91 wordt hij /raat>m1 doordat ,tib]ius al zijn go$]5 v]beurd v]kla>t4 ,goddank6 hij blijkt te groot van ziel om zi* da> veel van aan te trekk5 en gaat zi*1 v]gezeld van zijn nieuwe geliefde1 als beeldh\w] ve/ig5 te ,kos1 ha> geboortel&4--,kijk1 als ge nu e5 boek ziet als e5 ga/vrij huis1 wa> e5 ev5 h(felijk als gee/rijk ga/he] u doet n$]zitt5 aan zijn ha>d en het be/e van zijn gee/elijk en /(felijk bezit niet spa>t1 om u1 zijn ga/1 te g]iev51 zoodat ge uw eig5 wijs van lev5 e5 gelukkige pooze v]geet en1 door hem bekoord1 geheel onbem]kt de zijne aanva>dt2 als ge 9 e5 voor u op5ga& boek zulk e5 huis d5kt te v9d5--en welke g$a*te z\1 z kort na het ,dick5s-jubileum natuurlijk] zijn8--hoe komt ge dan bij het betr$5 van dit ,c\p]us-huis p4#ch b$rog5 uit6 ,de ga/he] 444 de ga/he]8 ,n]g5s te zi56 ,ge kijkt e5s rond1 en e5 onaang5aam gevoel ov]valt u3 zijt ge op e5 t5toon/ell+ teg5 smaak-misleid+84444 ,er s*e5 e5 blokk5vuur 9 d5 ha>d te br&51 ma> ev5 nad]bij getr$51 ontdekt ge1 dat 't e5 kwalijk riek5de ga%a>d is met namaakblokk5 van asbe/h4 ,e5 oude glo$ van gobel9s aan de mur51 en die1 me5det ge1 w>5 to* e*t4444 ,o*1 o*1 alle duivels1 het is papi] van zooveel de rol6 ,ma> gelukkig6 da> kom5 t5m9/e m5s*5 de kam] b9n54 ,ah1 ,lucius1 ou ,rome91 m5 ontmoet e5 van j\ slag niet elk5 dag4 ,mag ik e5s nad] k5nis mak58 ,ma> pe6 ,wat manke]t die v5t6 ,die raaskalt1 die speelt 'n bezet5e4444 ,zeg1 ,j&orie en bij ,jupit]1 w\ je mijn64444 ,ma> die oom ,catullus en die ,kaleb1 die lijk5 u nog al ges*ikte k]els1 die s*ijn5 u nog al nu*t] te zijn4 ,en ind]daad3 ,o* weet u1 zegt oom ,catullus1 u v]tr\welijk ond] d5 arm pakk5d1 we b9ne acteurs1 da*t u n\ heus*1 da'we 444 haha 444 da'we ,rome9e w>e 444 ma> komt dan uit ,purm]5t z ik vrag5 mag4444 ,an die ,lucius _h u dat to* wel dadelijk k5ne m]k51 die zal nog heel wat moete repete]e voor-ie toonba> is6444 ,we b9ne het gezels*ap-,c\p]us 444 spele voor filmopname4444 ,maats*appij ,holkema en ,w>5dorf4444 ,o ma> da> is de directeur6 dat treft u6444 ,m5e] ,c\p]us6 ,m5e] ,c\p]us6444 da> is 'n he]1 die da*t da'we1 haha1 da'we4444 ,ma> m5e] ,c\p]us la*t niet van h>te mee2 m5e] ,c\p]us trekt e5 gezi*t als e5 bo] die kiespijn heeft2 m5e] ,c\p]us h]9n]t zi*1 dat hij niet altijd als direkteur van e5 bioscoopfilm-tooneeltroep het l& afreisde2 dat hij e5s 9 zijn groot] tijd e5 ontzaglijk ,magir 01 die ma*tige gee/5 opriep1 h5 bond 9 zijn ban1 h5 e5 li*aam s*iep en ze voor de oog5 d] door zijn my/]ieuse groo!id v]rukte m5s*5 liet lev51 lv56 ,o*1 niem& v]lie/ geheel zijn groot] ,zelf3 de figur5 van ,kaleb1 d5 gids1 en van ,catullus zijn gezllig-go$4 ,dat gevalletje van het slaafje ,t>r> met zijn slangetjes is a>dig p4#ci en lief4 ,die bes*rijv+ van d5 ,witt5 ,na*t is fraai en wij g]ak5 wel 9 de /emm+1 we ontvang5 wel e5 beeld van heel dat ontzaglijk groots* v]l$5 444 jawel 444 mr de c5trale f\t van het w]k is1 dat de m5s*5 er om het dcor zijn en niet het dcor om de m5s*54 ,er wordt gespeeld met m5s*elijkheid4 ,en de taal is v]bij/]5d slordig6 ,het woord imm5s komt bijvoorbeeld zoo vaak voor1 dat ik er m9/5s twee bladzijd5 dez] kroniek mee z\ kunn5 vull54 ,dat is gewoon bespottelijk1 onbegrijpelijk-van-dwaa%eid4 7,m5 v]gelijke e5s deze h]hal+5 uit non*alance1 met het telk5s e5 zelfde woord h]hal5 bij ,van ,oordt1 zooals dat wel e5 enkel5 ke] 9 di5s ,nagelat5 ,w]k voorkomt1 om da>mee e5 zek]5 subtiel5 indruk te wekk567 ,zelfs lez5 wij erg5s1 dat iets niet zoo reuzig imm5s 0 als iets &]s66 ,ge me5t1 dat ik het heele zaakje niet zoo zwa> moe/ opvatt58 ,ind]daad3 de he] ,c\p]us is tuss*5 twee geeuw5 van v]vel+ en onma*t aan het spelletje van belletjes blaz5 gegaan1 weliswa> niet uit 'n ,g\ds*e pijp1 zooals k9d]5 dat do51 do* met e5 heel kun/ig 9 elka> gezet toe/el4 ,ma> to*1 dat maakt ge5 w]kelijk v]s*il4444 ,do* wilt ge ng e5 spel1 ma> al?ans e5 edel] spel van hem zi58 ,sla dan ,groot-,n$]l& van ,ma>t#e op4 ,lees zijn v]haal van d5 moord door de ,pazzi gepleegd op ,giuliano de ,m$ici4 ,dat lijkt to* op s*kspel1 nietwa>8 ,het bord is er da>1 om de e5 intellekt-lev5 v]beeld5de beweg+5 d] /ukk5 mogelijk te mak53 het dcor is er om de m5s*54444 ,ne51 zk]3 de groote ,c\p]us van wele] is niet he5 voor go$2 ik gelo(3 hij b]eidt zi* voor op e5 s*itt]5d h]optr$5--de kle9e ,c\p]us h\dt zoolang het ong$uldig-trampel5d publiek e5 beetje bezig4-- 99 99 99 99 99 ,,briev5 ,,ov] ,,lit]atuur p4#dj ,,iii ,k9d]5 zijn1 9 d] a>d-sm>t kon9krijk ,pr9s5 van vreugde en van jeugd-s*oon kon9klijk4444 ,willem ,kloos ,dat zijn zij1 ongetwijfeld1 ma> zij zijn nog veel me] dan dit4 ,do* voll$ig uit te zegg5 de maje/eit en d5 rijkdom1 de /atigheid en de bevalligheid1 de wij%eid en de liefde van hun te]e lev5s--dat is ge5 m5s5 gegev51 zoo m91 en uit e5zelfde oorzaak1 als het ooit e5 onz] gegev5 0 ( zal zijn1 het ,godswez5 te drvoel54 ,want de bijbels*e le]+1 dat wij na> ,gods beeld ges*ap5 zijn1 valt alle5 te begrijp51 ma> dan ook voll$ig1 z dat zij /raalt van wa>heid1 als we ons voorov]buig5 tot de m5s*51 die nog m5s*jes zijn1 en van de tot ons omhooggehev5 eff5 gezi*tjes en kl>e oogjes de v]rukkelijke zek]heid lez51 dat dr en uit hun nog passief1 hun nog sluim]5d m5s*elijk bewu/zijn1 het ,goddelijk ,bewu/zijn onv]troebeld glan/4 ,da>om 0 ik dan ook soms g5eigd te bew]51 dat m5 eig5lijk we9ig van k9d]5 moet zegg51 da> alles wat m5 zegg5 kan b5$5 h5 blijft1 en het e5 ijdel en ook heiligs*5n5d b$rijf is te sprek5 van iets1 wa>ov] m5 niet wa>dig sprek5 kan4 ,ma> lat] heb ik bevond5 dat deze bew]+ e5 dwaa%eid is1 want1 indi5 we niet me] ov] het ,goddelijke en ,k9d]lijke mo*t5 sprek51 dan w>e onze spraak van zijn diep/e p4#da acc5t5 en s*oon/e geluid5 b]o(d en z\ onze uitdrukk+sma*t zoo v]zwakk5 en onta>d51 dat zij t5 slotte ge5 enkele g$a*te ( gevoel wa>diglijk me] z\ wet5 te v]woord54 ,en re$s da>om w>e het ge5 ijdel en heiligs*5n5d b$rijf4 ,ma> dat is het ook niet om e5 &]e r$53 ,wie tot d5 ziels-geloovige1 op wat wijze deze ook gelo(t1 van het ,goddelijke e]bi$ig spreekt1 hij zal meevoel5 en me$5k5 wekk51 op hoe gebrekkige wijze hij zijn d5k-voel5 ook v]woordt1 mits dat d5k-voel5 *t-9-hem zij4 ,er voltrekt zi* dan e5 geme5s*appelijk-zijn tuss*5 beid51 dat wel op hun wrd5 ru/ als op a>de e5 bloem/ruik1 ma>1 ev5als dat gebloemte die a>de1 geur5d en /ral5d en zon-we]t9tel5d1 de woord5 te bov5 rij/4 ,en niet m9d]3 wie met e5 liefdevol h>t ov] k9d]5 spreekt1 hoe /amel5d en hakkel5d ook1 hem la*5 alle mo$]s teg5 en de mee/ zorg5volle vad] heft van zijn w]k het zw>e ho(d op1 om hem ev51 als tot e5e kra*t-s*5k5de v]pooz+1 dankba> aan te zi54 ,,reyneke ,,van ,,/uwe3 ,,de ,,k9d]5 ,,van ,,huize ,,t] ,,a>4 ,aldus gaat het h51 die van h5 sprek54 ,die h5 beeld51 9 e5 kun/w]k1 gaat het &]s6 ,elk niet l te laag /a& m5s* wordt hi] e5 voortreffelijk en nauwlett5d criticus4 ,dezelfde om/&igheid1 die het d5 gebrekkig/5 sprek] gemakkelijk maakt1 begrep5 te word51 maakt het d5 beeld] moeilijk bijval en l( te v]w]v54 ,want die om/&igheid is3 de liefde voor k9d]51 die i$] niet l te laag /a& m5s* bezit4 ,en s*oon m5ige5 e5 kun/5a> moge v]gev51 dat hij de zw>te en gluip5d-/rompel5de g$aant5 van ,le$ en ,ziekte door e5 zonnige beli*t+ iets van het vreeselijke hunn] donk]e geheimz9nigheid ontneemt1 niem& v]geeft het hem1 indi5 hij d5 /ral5d5 engel van het geluk ontlui/]t en deze1 door d5 mi/ van li*t1 wa>9 hij gaat1 te doov51 iets van zijn ev5 geheimz9nige ma> da>door alsnog onvatb>e zaligheid v]kond5de s*oonheid ontro(t4444 ,en k9d]5 zijn die engel54444 ,da>om1 wie k9d]5 beeldt1 moet 9 zi* hebb5 het vlugge nad]5 en het vlugge wijk51 de beweg+5 en aanrak+5 van zijn gee/ moet5 speels* van vlug- en li*!id zijn4 p4#db ,zijn woord moet lu*tig adem5 als e5 w9d1 en za*t en /reel5d als e5 z*te w9d zijn1 want er zull5 veel vl9d]s en bloem5 kom5 te lev5 op zijn l&4444 ,vele d] eig5s*app51 die zulk e5 kun/5a> vooral dus bezitt5 moet1 zijn welli*t 9 dit ne woord te vatt53 bevalligheid4 ,niet die d] saletjonk]s en modieuse dames1 ma> die d] natuur3 de bevalligheid d] s*oone v]z51 d] 9 de wei drav5de jonge pa>d51 d] neig5de boom52 de bevalligheid1 die alle5 uit h>monieuse sam5w]k+ van edele kra*t5 ont/aat4 ,en deze is het wi] aanwezigheid ik telk5s en telk5s we] 9 het jong/e boek van ,jeanne ,reyneke van ,/uwe heb gevoeld4 ,ge weet het wa>s*ijnlijk al3 het zielelev5 van k9d]5 uit d5 ze] voornam5 /& wordt da>9 gebeeld4 ,door e5 voortreflijk5 vad] en e5 /iefmo$]1 die h5 liefheeft1 als w>5 zij ha> eig5 k9d]51 opgevo$2 door alles1 wat e5 k9d]lev5 rijk en gelukkig kan mak51 omr+d1 kom5 er ge5 uitzond]lijk-hevige gebeurt5iss5 9 hun lev5 voor1 ma> de s*rijf/] heeft met go$ gevoel voor compositie1 het /]v5 van e5 heel jong bro]tje er9 gebra*t1 wa>m$e zij1 b9n5 d5 gr5s d] mee/ soli$e wa>s*ijnlijkheid blijv5d1 de geleg5heid heeft gekreg51 de zieltjes d] k9d]5 9 de hoog/e gevoelsspann+ te lat5 zi54 ,de drie gegev5 k9d]k>akt]s loop5 ze] uite54 ,er zijn3 de toekom/ige sup]ieure m5s*3 ,adle2 de toekom/ige intrigante en coquette1 d4w4z4 intrigant en coquet op e5 vrij ons*adelijke en kle9e wijze3 ,eva2 de toekom/ige ego/1 go$h>tig en vrijgevig uit praallu/1 iem& met e5 tamelijk g]+ intellect en e5 zek]e li*tz9nige grilligheid3 ,*>les4 ,wat e*t] alle drie geme5 hebb51 is wat m5 z\ kunn5 noem53 hun adels-1 hun /&sbewu/zijn1 9 ,adle s*ijnba> het /]k/1 en dit getuigt van d5 subtiel5 psy*ologis*5 voelz9 d] s*rijf/]3 9 w]kelijkheid namelijk voelt dit k9d zi* zoo voornaam door eig51 onbewu/e noblesse1 ma> bewu/ wordt ha> die voornaamheid sle*ts als e5 zi*-voel53 k9d van ,huize t] ,a>6 ,het boek vol lev5dige h&el+ is vlot en lu*tig ges*rev53 e5 witte raaf 9 onze lit]atuur4 ,de k9d]dialoog p4#dc is uit/ek5d4 ,en ik z\ de onv]bet]lijke1 oude zonda> niet moet5 zijn1 die1 s*oon hij telk5s te hoor5 krijgt1 dat hij zi* niet weet te bep]k51 to* onv]/oorba> z'n gangetje gaat1 als ik u hi] niet wat z\ lat5 zi5 uit d5 ov]vlo$ van mooie d+51 die ik1 al lez5d1 v]heugd zat te bekijk54 ,is dit niet all]lief/3 ,ik gun je de pret6 zei ,amlie4 ,mag ik 'n *ocolaadje8 ,nem5 jullie die mee8 ,en hoe do5 we met de popp58 ,het 0 lang e5 lieve gewoonte gewee/1 om na> e5 spel e]lijk de popp5 mee te nem54 ,zelfs ,*>les w>5 vaak1 hoewel ond] prote/1 kle9e poppetjes 9 de zakk5 van zijn jasje ge/opt1 met de v]gunn+ deze g$ur5de de geheele reis v]borg5 te h\d51 als hij1 wanne] de v]toon+5 begonn51 de koppetjes er ma> uit liet /ek54#f ,en hoe uit/ek5d is1 vooral 9 de door mij gecursive]de woord51 e5 s*]pe psy*ologis*e obs]vatie gezegd3 ,eva pres5te]de odeur uit ha> flaconnetje1 en kreeg nog rood] wang51 ma> nu van +eh\d5 v]ontwa>dig+1 to5 ,oom ,c>el zei3 --,nee1 ma>1 wat heb jij#g 'n pra*tige kan>ie-gele h&s*o55 aan6 ,want zij zag de ironie 9 zijn oog51 en zij htte hem op dat oog5blik met e5 snell5 haat1 ma> v]gat di5 we]1 omdat ,oom1 bem]k5de dat er niets dan wat] uit ha> flaconnetje kwam1 ha> economie prees1 en (s*oon zij niet precies begreep1 wat hij b$oelde1 glimla*te zij to* ev5 complaisant1 omdat hij iets van ha> 9 het op5ba> go$keurde4 ,ma> dan ook1 welk e5 humor zit 9 dit w]k4 ,m5 lette e5s op die pra*tige condoleantie-scnes1 als 'n tante is ge/orv53 e]/ het condole]5 door ,le5tje1 e5 d] di5/meisjes4 ,wel gecondole]d1 zegt zij deftig1 en ,evatje /ude]t gauw het vreemde woord 91 om het /raks tot de ooms en tantes te kunn5 zegg56 ,da>na ,eva's g5oeg5 als ze m]kt1 dat ha> vrij]tje ,piet ,erckel5s het woord ook zoo go$ weet te gebruik54 ,ma> dan dit3 ,*>les1 die al het heele /]fgeval v]get5 is1 speelt met zijn vri5d5 roov]tje1 zij hebb5 zi* v]dekt a*t] boom5 opge/eld1 p4#dd om d5 rijk5 reizig] 9 't e5zame bos* te ov]vall51 en ,piet1 die uit dat eig5a>dige1 to* t\*ant-e]zu*tige van k9d]5 en 444 groote m5s*51 om vooral jeg5s hoog] geplaat/5 onb]ispelijke mani]5 te toon51 ov]al na> hem loopt te zoek51 om hem te condole]51 nad]t3 ,de argelooze ,piet nad]de me] en me]4 ,hij zette zijn gezi*t zoo ern/ig mogelijk4 ,ja1 hij _h het wel g$a*t3 de jong5s speeld5 n]g5s4 ,hij 0 al 9 d5 boomga>d gewee/1 n bij de vis*plaats1 n bij de tu9tjes1 n bij het a*t]hek 444 nu z\ hij nog e5s 9 d5 moe/u9 probe]54 ,hij nad]de4 ,zijn ho(d 0 e5 beetje gebog51 en hij sp&e zi* 91 de jui/e1 bij de geleg5heid pass5de gelaatsuitdrukk+ te v9d54 ,en ond]tuss*5 lo]de ,r9aldo ,r9ald9i a*t] zijn boom1 g]e$ om zi* met blikk]5de oog5 op z'n sla*t(f] te w]p54 ,piet hoorde iets4 ,t5m9/e hij bleef /aan4 ,en op dat oog5blik sprong1 tijg]woe/1 zijn aanvall] a*t] e5 boom v&aan4 --,/a1 ( ik s*iet6444 0 ,*>les van plan te s*reeuw54 ,ma> de woord5 /okt5 hem 9 de keel4 ,ro]loos bleef hij op de plek wa> hij /ond4 ,en het blo$ /eeg hem heet na> het ho(d van s*aamte en v]w>r+1 want ,piet _h zijn h& vooruit ge/ok51 en op somb]5 toon gezegd3 --,ik condole] je wel1 ,arl4 ,is het niet voortreffelijk1 dat plotsel+e ond]gaan van ,*>les' speellu/ 9 s*aamte en v]w>r+8 ,ma> vooral het komis*e van de situatie6444 ,humor en van de be/e soort is er ook 9 de we]gave van het conc]t1 dat de k9d]5 voor ,juf en de meid gev51 en wa>op ze 9 de volle ons*uld hunn] h>tjes1 all]lei geme5e /raatli$jes beg9n5 te z+5 en er absoluut ge5 begrip van hebb51 wa>om ,juf ze plots van het podium1 e5 tu9tafeltje1 trekt en ze met dt en dt dreigt1 als ze niet oph\d54444 ,o1 ik z\ u nog zooveel fijngevoelde trekjes kunn5 cite]54 ,ik z\ u wel will5 lat5 zi51 hoe voortreffelijk de k9d]5 9 hun ond]l+ zoo v]s*ill5d5 a>d zijn doorvoeld en we]gegev51 bij die groote gebeurt5is3 het /]v5 van brortje3 ,adle's innige sm>t2 ,evatje's sluw pog51 bij &]5 d5 indruk te wekk51 dat ook zij zoo diep voelt2 ha> spijt1 het ma> niet tot s*rei5 te kunn5 br5g54 ,ik p4#de z\ u ev5 will5 toon5 de h\d+ van dat g]aff9e]de coquettetje-9-d5-dop1 op het k9d]bal1 als ha> cavali] v]geet ha> t5 dans te kom5 hal51 en vooral1 o vooral ,adle's extatis* voel51 dat er op de hle w]eld ge5 k9d1 ne51 ge5 enkel k9d be/ond1 zoo gelukkig als zij1 en1 na d5 dood van het door ha> zoo hevig geliefde bro]tje1 ha> we]z91 als ze hoort1 dat er e5 nieuw k9dje komt1 dat bro]tjes plaats zal innem52 ha> v]me5de haat teg5 dat nieuwe k9dje6 ,ik z\de ook wel nad] mijne me5+ will5 motive]51 dat de volwass5 m5s*5 niet z go$ als de k9d]5 zijn gebeeld1 dat met "n1 hun dialoog niet zoo go$ geslaagd is1 dat zij te veel betoog5 en te r$evo]+a*tig sprek51 dat zij ook t ze] als p]sonages van bijzond]e gewi*tigheid1 bijzond] v]/&1 en bijzond] gevoel zijn voorge/eld4 ,het is als( zij1 9 plaats van door de s*rijf/]-zelf1 door de ,,h5 ,,v]he]lijk5de k9d]5 zijn gezi54 ,en (s*oon deze om/&igheid de nheid van het w]k wel v]/]kt1 't is to* niet go$4444 ,de oorzaak wordt ons kla>1 indi5 we er op lett51 dat de grove1 z9nelijke ,oom ,c>el bet] gebeeld is dan de hoog/a&e ,alex&] en ,jeannette1 de beide oud]s3 de s*rijf/] zi* e5maal voll$ig +evoeld hebb5d 9 de lev5ssfe] d] k9d]51 w]d door de visie van de 9 re9heid aan k9d]5 v]wante ,alex&] en ,jeannette niet uit de k9d]lijke lev5ssfe] g]ukt1 zij zag en beeldde h5 dus van uit die sfe]2 door de visie e*t] van ,c>el1 die niets met het k9d]lijke geme5 heeft1 w]d zij wel uit het k9d]lijke d5k-voel5 g]ukt4 ,zij zag en beeldde hem dus van uit de sfe] d] kun/5>es ,reyneke van ,/uwe4 ,ma> nu zal ik ov] dit alles niet v]d] uitweid51 en liev] de nog t] beh&el+ van dit w]k bes*ikb>e ruimte gebruik51 om op iets veel gewi*tig]s uwe a&a*t te ve/ig54 ,zooals ge u wel1 m'n wa>de lez]1 uit eig5 jeugdj>5 h]9n]5 zult3 9 e5 k9d]lev5 behoort e5 sprookjespr9s1 en1 gelkkig1 hij ontbreekt dan ook 9 het k9d]lev5 van dit boek niet4 ,wilt ge hem van hi] ev5 zi5 v]s*ijn58 ,welnu1 zie toe3 p4#df ,adle /ond wat v]d] dan de &]5 /il te kijk54 ,het tooneel1 nu het dui/]d] w]d1 _h e5 vreemde bekor+ voor ha>4 ,teg5 de kl>e s*em]blauwte d] lu*t bewog5 zi* de zw>te figur5 d] m5s*51 als de silh\ett5 van e5 door oud]dom donk]e plaat4 ,duidelijk teek5de zi* de kruisboog van het net af teg5 d5 eff5 hemel4 ,en als het plotsel+ zwa> w]d ne]gelat51 dan 0 het ope5s1 als brak e5 glad kri/al 9 s*]v51 die heftig p-vlog51 en 9 gl9/]5d gruis v]/ov54 ,zond] zi* bewu/ te mak51 wt zij zag1 en zond] het 9 zi*zelve detaille]5d te bes*rijv51 /ond ,adle1 en keek1 gevang5 9 d5 ban van iets geheimz9nigs1 iets ongewoons1 dat ha> met onwe]/aanb>e ma*t hield geboeid4 ,alles 0 &]s#h voor ha> 9 deze oog5blikk5 444 al de m5s*51 die er bezig w>51 lek5 vreemde mann51 9 e5 omgev+1 die zij niet k5de4 ,de atmosfe] 0 koel1 en onbeweeglijk /ond5 de boom5 en plant5-groep5 teg5 d5 donk]blauw5 s*ijn van de lu*t4 ,en de maan w]d groot] en held]d]1 en wi]p witte /ral5 op de w]kzame h&5 d] mann51 en s*ampte zoo nu en dan e5 fel-flits5d li*t langs het /ille1 glanz5de wat]4 ,het 0 ,adle1 als( zij droomde4 ,9 d5 groot5 pr5t5-bijbel k5de zij de plaat3 ,de wond]b>e vis*vang/1 en ook wond]ba> s*e5 deze vis*vang/ ha> toe1 en het 0 ha>1 als( zij nog nooit te vor5 het z _h gezi53 het ophal5 van het net1 met de lev5de1 sp>tel5de massa d] ov] elka> glipp5de1 kwikzilv]-vlugge en flikk]5de viss*51 wa>uit door d5 ,baas1 onbes*roomd-ta/5d1 e5 keus w]d g$aan4444 ,en nooit _h zij 't nog gezi5 dat ,ruit5burg zoo iets om d5 adem 9 te h\d5 vreemds ov] zi* _h1 als nu hij1 met e5 emm] vis* 9 de h&1 zi* na> de keuk5 begaf4 ,zijn voet/app5 kn]pt5 ov] het gr9t2 zijn bre$e s*\d]s w>5 wat na> vor5 gebog51 en zijn donk]1 doorgroefd gezi*t 0 9 het maanli*t van e5 /rakk5 ple*tig5 ern/4 ,dit is de ,pr9s van het my/ieke lev5saanvoel54 ,dit is de heilige sprookjes-,pr9s1 die 9 zijn glori]ijk en droome--vlug v]s*ijn5 en v]dwijn51 de m5s*5- en de k9d]ziel5 ev5 /il1 ademls-/il maakt van huiv]5d geluk1 om de zijn oog5 en gelaat ont/ral5de glans54444 ,deze bladzij1 op e5 one9dig hoog] plan dan het ov]ige van dit w]k lev5d1 bevat--'k zeg het zond] ,oo/]s*-lyris*e ov]drijv+1 9 koel5 blo$e en mij /]k bewu/ van wat p4#dg ik zeg--e5 my/ieke visie van e5 hl diep voel5d s*ild]-visionnair4 ,van k9d tot kun/5a> il n'y a qu'un pas4 ,en zoo ge s*alk g5oeg zijt mij hi] te vrag51 ( het diezelfde pas is1 welke van het sublieme na> het ridicule vo]t1 ik zal u 9 voll5 ern/ antwoord51 dat dit wel en ook niet het geval kan zijn1 ma> dat het mij al?ans1 imm] geviel 9 k9d en kun/5a> e5 ess5tiele gelijka>digheid te erk5n54 ,want e5 kun/5a>1 ziet ge1 dat is eig5lijk zulk e5 zond]l+ en zeldzaam wez51 dat het mee/ wez5lijke en k>akt]i/ieke van het k9d-zijn tot zijn dood beh\dt4 ,dat mee/ wez5lijke en k>akt]i/ieke is het vaak en groot5deels passief-zijn van het m5s*elijk bewu/zijn en het ze] actief-zijn van het zoog5aamde ,onbewu/e1 dat ik1 eld]s1 het ,natuurlijk ( ,goddelijk ,bewu/zijn heb g5oemd4 ,v&a> het 9 onze oog5 onbehe]s*te en onb]ek5b>e 9 k9d]5 en v&a> ook het onbehe]s*te en onb]ek5b>e 9 de h&el+5 van vele groote kun/5a>s2 v&a> het ademloos-/>5 9 alle5 door h5 gezi5e droomw]eld5 en het1 bl9d voor het ommelev51 pgaan 9 voor h5 opdoem5de fantasien door k9d]51 n het1 tijdelijk1 als w]kelijkheid belev5 van visio55 en v]beeld+5 door kun/5a>s4 ,de p>allel z\ v]d] door te vo]5 zijn1 ma> ik gelo(1 dat hij ?ans v] g5oeg getrokk5 is1 om u ook de door mij niet g5oemde punt5 van ov]e5kom/ tuss*5 k9d en kun/5a> te do5 gevoel51 en te do5 begrijp51 wa>om 9 nze nu*t]e wa>nem+ de v]h\d+ tuss*5 de beid5 somtijds als van het sublieme tot het ridicule wordt3 ,e5 k9d met h\t5 sabel 9 de h& en papi]5 kroon op 't ho(d1 zi* 9 volle geme5dheid1 zoolang de fantasie duurt1 voor e5 kon+ ( e5 veldhe] te zi5 h\d51 ge g5iet ervan1 k wijl ge 't sublieme en ong]epte voelt 9 zoo /]k e5 v]beeld+sma*t2 ja1 ik durf1 indi5 ge ge5 al te saaie brompot zijt1 er e5 lief d+ om te v]w$d51 dat ge1 na de e]/e v]ontwa>dig+1 a*t] 't h&je la*t1 als p4#dh uw a>dig zoontje uw ruit voor e5 ve/+poort heeft aangezi51 en er met 'n katapult 'n gat 9 heeft ges*ot51 ma>--ge behoeft gn brompot te zijn1 om e5 groot kun/5a>1 die zi*zelf tot iets no*-nie-dagewes5es proclame]t1 (1 om v]me5de kr5k+1 uw glaz5 +ooit1 ridicuul en la/ig te v9d54 ,en to*--dat alles heeft e5 zelfde oorzaak3 dat k9d]5 en groote kun/5a>s 9 e5 one9dig loss] v]b& dan &]5 met de w]kelijke w]eld lev51 en dat hun lag]e p]soonlijkheid telk5s en telk5s we] heftig en h>t/o*telijk reage]t op de influi/]+5 en 't voorgetoov] van 't ,onbewu/e1 dat nu e5maal gewone m5s*5 niets influi/]t ( voortoov]t1 welke reacties--het zij h]haald--zoo zij zi* voltrekk5 9 de sam5lev+ d] volwass551 da> vaak natuurlijk buit5 alle r$elijke proporties en uit]/ zond]l+ lijk54 ,m5 heeft mij onlangs v]wet51 dat ik me$oe aan het bijna misdadig w]k1 d5 leek te /ijv5 9 zijn dwal+1 dat koelho(digheid1 b]ad5heid en zelfbehe]s*+ on>ti/iek z\d5 zijn1 burg]lijk en nu*t]4 ,de s*romelijk-onjui/e =mule]+ d] bes*uldig+ da>gelat51 wil ik wl ev5 zegg51 dat ik mij to5 voelde--en dat zal nu i$] begrijpelijk zijn--als die ongelukkige b>bi] van zek]5 ,kalief1 die di5 vor/ ond] het s*]5 v]teld hebb5d1 dat e5 veldslag door de ,ottomaans*e leg]s v]lor5 01 onmiddellijk door d5 ,groot5 ,he] ov] de kl+ w]d gejaagd4 ,helaas--ik h\d van ,turk56--ook het v]haal van di5 b>bi] 0 ge5 dwal+1 ma> de ons*uldige v]tell] _h d5 slag to* niet v]lor5 en ik heb to* niet de groote kun/5a>s 9 de w]eld ges*opt8444 ,intuss*51 niet altijd lijk5 ons die reacties ridicuul1 wij a*t5 ze soms ook wel van groots*5 a>d1 al kan onze nu*t]heid zi* ook dan niet we]h\d51 tegelijk]tijd iets als ,don ,qui*ottis* te mompel54 ,m5 d5ke bijv41 om ons tot e5 voorbeeld uit de lit]atuur te bepal51 aan de vrij zuiv] uit zijn kun/5a>sa>d voortvloei5de weig]+ van ,cyrano de ,b]g]ac1 om de gun/ van d5 alma*tig5 k>d9aal de ,ri*elieu te w9n51 door gehoorzaampjes de wijzig+5 te aanva>d51 die deze 9 ,cyrano's trag$ie mo*t p4#di w5s*5 aan te br5g54 ,ook zulk e5 daad wordt natuurlijk door i$] braaf burg] e5e krankz9nige extravagantie gea*t1 ma> hij is zoo g5adig ha> mooi te noem51 t5 e]/e1 omdat zijn glaz5 er nimm] door kunn5 brek5--want laat mij u v]zek]51 dat dit mooi-v9d5 hem1 a*t] zijn toonbank we]geke]d1 niet zal v]h9d]5 te gnuiv53 ,wat die zi* da> v]gooit 444 dat mo/ mijn gebeur56444 gewn /pel6444--en t5 twe$e1 omdat hij niet door het leelijk-v9d5 e5] daad1 die de mat]ie aan de ide (f]t1 de kans wil loop5 te word5 aangezi5 voor iem&1 die tot e5 d]gelijk (f] niet 9 /aat is4444 ,,van ,,gogh-,,kaulba*3 ,,voor ,,twee ,,lev5s4 ,ik heb hi] nu twee boek5 ov] kun/5a>s voor mij ligg53 e5 van ,anna van ,gogh--,kaulba*1 ,voor ,twee ,lev5s1 dat ons e5 daad laat zi51 die1 op de bov5 oms*rev5 wijze1 mooi gevond5 wordt en e5 van g4,w4 ,timm]man1 ,leo en ,g]da1 dat ons dad5 toont1 die h9d]lijk en ridicuul zijn4 ,als we]spiegel+ van maats*appelijk gebeur5 en 9 d5 psy*is*5 oorsprong da>van bes*\wd1 zal ik nu wel1 v]mo$elijk1 9 het voorafga&e ov] d5 inh\d van beide voldo5de hebb5 uitgeweid1 laat mij dus nu voornamelijk hun wa>de als kun/s*epp+ keur54 ,9 ,voor twee ,lev5s is 9 ,ada de groote arti/5-natuur gebeeld1 die1 g$wong5 door het ha> behe]s*5de ,s*epp5de ,v]mog51 alle gewoon-m5s*elijke gevoel5s ond] d5 voet loopt4 ,welnu1 (s*oon ern/ig 9 aanm]k+ nem5d1 dat niet al het bijw]k ev5 go$ gelukt is1 dat vooral het boek ru/ig] _h kunn5 en moet5 ges*rev5 zijn1 wa>door1 naa/ de vele uitmunt5de beeld5de z9n51 enkele cli*-a*tige en slordig-globale v]m$5 w>5 geword5--is en blijft deze arbeid e5 geslaagd kun/w]k1 omdat e5 uit]/ moeilijke taak3 het beeld5 e5] ze] zeldzame uitzond]+sfiguur1 met behulp van het naturali/is*e1 dramatis*-pla/is*e w]k-procd er uit/ek5d 9 is gelukt4 ,niet g5oeg kan ik de doorvoel+s- en voor/ell+sma*t roem51 wa>m$e 9 ,ada1 als bij /ukjes en beetjes1 als door e5 lev5de mozaek-van-vele-kle9e-h&el+51 het bezet5-zijn van d5 drang tot s*epp5 wordt gebeeld4 ,hoe all]voortreffelijk/ is1 hoe innig heb ik p4#ej g5ot5 van die1 door treff5de wa>heid pra*tige1 uitbeeld+ van d5 ang/ e5s kun/5a>s voor /or+ op dat beg5adigde oog5blik1 dat de s*epp+sdaad zi* zal voltrekk54444 ,hoe leeft m5 da>9 mee 444 da> geluid5 nad]5de /app51 da> gaat e5 /em opkl9k5 444 o1 ev51 v5 nog 444 breek de n]vig-bev5de en als zi* wanhopig-in/rl5de a&a*t niet1 vr zij de nimm] we] z t]ugke]5de visie1 gelukkig1 he]lijk1 buit5 zi* heeft v]ta/ba>d en v]eeuwigd1 en1 van het zorgelijk-ho$5 van z brooz5 s*at ontslag51 9 e5 zu*t5 van geluk zi* ontspann5 mag4444 ,o1 er is nog zooveel fraais 9 dit boek3 de 9 zijn liefde door ,ada teleurge/elde ,ru2 het voel5 van ,l\ise1 die als ,ada1 die alle5 voor ha> kun/ kan lev51 van ,ru is he5gegaan1 hem met ha> liefde troo/4444 ,ma> dt1 de voortreffelijke beeld+ van d5 kun/5a>sa>d1 dt is de ko/b>e k]n van dit boek1 dt is het bijzond]e1 wa>voor1 na> ik hoop1 mt mij vele lez]s1 d] s*rijf/] dankba> zull5 zijn4 ,,timm]man3 ,,leo ,,en ,,g]da4 ,de figuur ,leo da>5teg5 9 des he]5 ,timm]mans' boek is van het bohmi5-type1 van dat type dus1 dat gewoon is aan alle1 ook de mee/-buit5sporige1 v]lang5s toe te gev54 ,ma> bij het lez5 van al de door hem begane dolh$51 b$5ke m51 dat1 wanne] hij bewe]t1 dat hij al die dwaa%$5 begaat om zi* uit te lev51 om zi* fris* te h\d51 omdat1 9 e5 woord1 z'n kun/5a>snatuur da>aan behoefte heeft1 dit soms weliswa> niet me] dan e5 voorw5dsel van hem is1 ma> hij 't mee/al wel heilig en wa>a*tig me5t en intutief voelt4 ,af/ammel+ van e5 ari/ocratis* gesla*t1 mrd5d-deftig opgevo$1 gee/-v]mummind bew9dseld door het k9d]a*tig/ conv5tioneele 9 zijn jeugd1 weet hij op lat] leeftijd niet veel &]s met zijn vrijheid aan te vang51 dan zooveel mogelijk maats*appelijke ruit5 9 te gooi51 met ge5 &] wez5lijk resultaat natuurlijk1 dan dat hij eig5 h&5 kwet/4 ,ma> (s*oon we dus zijn bohmi5-zijn voor e5 deel op de rek5+ zijn] opvo$+ moet5 /ell51 de s*rijv] laat ons to* ge5 oog5blik 9 onzek]heid1 dat het voor het groot/e p4#ea "p noodw5dig voortvloeit uit ,leo's a>d1 dat wil zegg53 e5 kun/5a>sa>d van zek]e soort4 ,en het is e5 v]di5/e van d5 s*rijv]1 dat hij dit kun/5a>ss*ap zoo go$ heeft do5 uitkom52 dat hij ons ,leo's plots-ern/ig /rev51 midd5-9 zijn *aotis* en dolz9nig lev51 na> ern/ en toewijd+ aan zijn kun/ laat zi52 dat hij deze figuur zek]e fijnh$5 laat do5 en uitsprek51 die ons onv]kla>ba> z\d5 s*ijn5 91 wij mog5 wel zegg53 e5 d]gelijk5 woe/el+1 indi5 die woe/el+ niet tev5s kun/5a> w>e4 ,g]da1 e5 bo]5meid1 uit de omgev+ van zijn vad]s l&huis1 kan zijn hoog] kun/5a>slev5 niet meelev51 ma> des te hevig] leeft ze zijn lag] kun/5a>slev51 het bohmi5-zijn1 m$e4 ,al 9 hun jeugd hebb5 ze wel e5s bege]5d na> elk&] gekek54 ,lat]1 na zijn vad]s dood1 ontmoet hij ha> als e5 dood-gewone demi-monda9e op de baan1 haalt ha> uit e5 bordeel en tr\wt ha> t5 slotte4 ,m5 kan zi* ongetwijfeld lev5dig voor/ell51 wat voor dol- en abjec!d5 er dagelijks uit het sam5lev5 di] beide g$esquilibre]d5 voortvloei54 ,de uitbeeld+ van dit sam5lev5 is uit/ek5d gelukt en re$s als m5 da>op let1 voelt m5 e5 jamm]lijke spijt1 dat het boek zoo s*romelijk is b$orv5 door des s*rijv]s malle en jong5sa*tige van-le]-trekk]ij5 teg5 dit en dat4 ,o*1 o*1 dat e5 to* zoo ze] tal5tvol s*rijv] als de he] ,timm]man1 die pla/is*1 dramatis* en psy*ologis* zooveel 9 zijn m>s s*ijnt te hebb51 ma> niet heeft begrep5 dat hij zijn kun/ e5 brevet van onv]mog5 uitreikt1 door telk5s en telk5s we] all]lei t5d5z 9 ell5lange betoog5 en onnatuurlijke dialoog 9 zijn w]k te wr+51 9 /$e van zijne beeld+5--gelijk het lev5 zelf--door hun wijze van zijn1 natuurlijk voortvloei5d uit hun a>d5 uit de om/&igh$51 vr ( tg5 iets1 al na> de lez]sgee/ h5 opvangt en v]w]kt1 van zelf en zelf e5 ( &]e me5+ te lat5 sugg]e]5 ( bewijz54 ,want welk5 &]5 indruk kan iem&1 die als e5 suppoo/]ige museum-gids bij eig5 w]k /aat te ore]51 wekk51 dan die1 dat hij voelt1 dat 't w]k-zelf niet sprk5d-leeft86 ,ook3 hoe ov]lad5 is het da>door geword51 hoe p4#eb bultig-g$isproportionne]d4 ,het is ( al de erv>+51 ( al de me5+51 al de haat en al de liefde1 9 e5 lang lev5 gega>d en gekoe/]d1 9 dit e5e boek *aotis*-zi$5d-en-wor/el5d moe/5 word5 uitge/ort6 ,ma> het sam5lev5 van ,leo en ,g]da1 hoe go$ ook1 is nog niet e5s het be/e 9 het boek4 ,het be/e is v]vat 9 het e]/e ho(d/uk4 ,er is da> 9 de s*ild]+ van de v]h\d+ tuss*5 ,g]da en ha> vad]1 wi5s half-onbewu/ sexueel bege]5 na> ha>1 zijn do*t]1 deze1 uit haat teg5 hem1 aanwakk]t1 door hem telk5s en telk5s we]1 op gr(-z9nelijke wijze te prikkel5--er is da> e5 epis*e zwi] en tegelijk]tijd e5 mee/]lijke +etog5heid 9 het a&uid5 d] v]h\d+5 en van het inn]lijk gebeur51 die e5 kun/5a>sma*t van hl hoog5 rang a&uid54 ,die voortreffelijkheid van het e]/e ho(d/uk ke]t 9 het heele boek niet we]4 ,en wie z\ niet v]mo$51 dat zelfs deze dal+1 van het uit/ek5de na> het go$e1 v]oorzaakt wordt door d5 jong5sa*tig5 /rijdlu/1 die va>dig wordt ov] d5 s*rijv]4 ,ev5 weldo5d als het moet zijn1 e5 m5s* met zulk e5 jeugdig h>t1 zulk e5 opre*t5 en edel5 gee/1 als de he] ,timm]man kla>blijkelijk is1 ond] zijn vri5d5 te mog5 rek551 ev5 b$roev5d is het1 zulk e5 m5s* zi*1 met al zijn impuls51 trots di] noblesse1 9 het w]k van het door hem zi* uit5de ,s*epp5d ,v]mog5 te zi5 dr+5 en dat zoodo5de v]m9k51 welk te bejamm]5 b$rijf dan ook t5 slotte op het e9d van het w]k uitloopt 9 e5 soort fotografie-realisme1 dat niet s*roomt1 9 e5e h5 t5 slotte we9ig flatte]5de apo!ose sommig5 van de mann5-van-'#hj t5 tooneele te vo]56 ,ik kan mij niet voor/ell51 dat e5ig lez] van smaak blijde is1 hi] gepromove]d te word5 tot d5 spreekwoordelijk5 valet1 die nu e5maal g$oemd is groote mann5 9 kam]japon te zi54444--,en1 nu ik1 vr te e9dig51 nog ev5 dral5d en keur5d t]ugzie ov] dit op/el1 dat door bijzond]e om/&igh$5 al te vlu*tig moe/ word5 ges*rev5 ma> wa>9 het mij to* tot mijn g5oeg5 0 gegev51 niet alle5 ov] de kun/wa>de van drie ern/ige w]k5 te sprek51 ma> ook sommige p4#ec mijn] lez]s1 na> ik mij vlei1 na> aanleid+ van die w]k5 te hebb5 do5 doorvoel51 dat het ,s*epp5d ,bewu/zijn de lag]e p]soonlijkheid n van k9d]5 n van kun/5a>s op vrijwel gelijksoortige wijze benvlo$t--nu voel ik to* de behoefte1 nog ev5 mijne me5+5 dromtr5t v]duidelijk5d saam te vatt53 dat die benvlo$+ nml4 beid5 tot buit5sporigh$5 br5gt2 dat het d5 e]/5 e5 aan volwass55 vreemde1 v]rukkelijke en liefde-wekk5de bevalligheid v]le5t en aan de uit/amel+ hunn] blonde droom5 dezelfde bekoorlijkheid van m5s*elijk-onbewu/-ges*ap5 rijkdom1 die ook kun/ bezit1 en de laat/5 n]zijds tot groote en li*t5de dad5 van /]ke wils- en gevoelsconc5tratie1 &]zijds tot uitspatt+5 drijft1 alle welke buit5sporigh$5 e*t] de deugd bezitt5 van de sleur te brek5 en d5 gewon5 m5s*5 de oog5 te op55 voor nauwelijks v]mo$e hoog]e en lag]e mogelijkh$51 en dus hetzelfde te bew]k51 wat e5 v] afg$waalde vogel doet1 die ui!ems*e zad5 9 e5 l& laat vall51 en ongek5de plant5 da> v]wekt4444 ,ma> dat ik jui/ het w]k van d5 he] ,timm]man omhoog moe/ heff5 als e5 wa>s*uw+1 wt met het kun/w]k gebeurt1 als de lag]e p]soonlijkheid zi* al te roekeloos met de s*epp+ van het ,hoog]e ,bewu/zijn moeit1 dt 0 mij n om des he]5 ,timm]mans' groot tal5t n om zijn kla>blijkelijk z edele m5s*elijkheid1 tot e5 zr diep le$wez54-- #ae ,april #aiab 99 99 99 99 99 ,,briev5 ,,ov] ,,lit]atuur ,,iv4p4#ed ,helaas1 datg5e1 wat ik1 s*oon welli*t geheel t5 onre*te1 de noodw5digheid mijn] uit+5 z\ will5 noem51 dw+t mij nu1 re$s bij d5 aanvang van dit s*rijv5 d5 gemo$elijk5 en kalm-vri5delijk5 lez] te irrite]5 en welli*t af te s*rikk5 met e5 zoo p>adoxaal-kl9k5de bew]+ als deze3 ,de alomteg5woordigheid 9 de e5 ( &]e dur5de relatie1 ge/eld nu e5s1 dat e5 niet-bov5m5s*elijk wez5 alomteg5woordig kn zijn1 z\ dat wez5 onv]biddelijk v]h9d]51 roem1 wa>de]+ ( zelfs g5eg5heid te v]w]v54 ,gij1 die dit mo*t betwijfel5 ( ontk5n5--t]wijl ik spreek1 ke] tot u-zelf 94 ,lui/] na> mij en lui/] na> u-zlf1 te eig5] ure4444 ,ge zult zi5 dat u dit niet moeilijk vall5 zal1 want mijne woord51 v]tr\w ik1 zull5 niet &]s dan de bewu/-mak5de p>afrase en v]duidelijk5de begeleid+ w] g$a*t5 zijn4 ,dus3 wa>om dan z\de de alomteg5woordigheid h>5 groot51 niet bov5m5s*elijk5 bezitt] v]h9d]5 roem1 wa>de]+ en g5eg5heid te v]w]v58 ,gij weifelt3 omdat de nijd 444 ma> wa>mee gij--en hi] ziet gij opre*t vrag5d op--to* wa>lijk niet behept zijt86444 ,o* ne51 en ge weet het nu zelf op dez5 oog5blik3 zijn wij niet ook liefdevoll] dan wij-zelf mee/al d5k58444 ,o1 het is iets veel erg]s dan de nijd6 ,en voeldet ge niet al het wet51 p4#ee wt het is1 nad]51 to5 ik zei1 dat wij ook liefdevoll] zijn dan wij-zelf d5k58444 ,het is3 omdat er zelfg]+s*att+ ligt op d5 grond onz] ziel56 ,ne51 dt wi/5 we nooit ( zeld51 en hoe z\d5 wij ook8 ,wij wild5 het imm]s niet wet54 ,hadd5 ook onze morali/5 ons niet altijd gele]d--ons da>door /eun5d 9 het al me] nbewu/ word5d zelfb$rog--dat hoogmo$ en zelfov]s*att+ de v]gift5 zijn1 die ons v]woe/58 ,hoe z\d5 wij dan het wet5 v]mee/]d hebb51 dat integ5deel zelfg]+a*t+ het lijkig-blauw5de a>dgas is1 dat op/ijg5d de plantwortels 9 onze l&5 v]moordt1 zoodat we van kor51 bloem5 no* geur5 g5iet56 ,want ge5 &]e dan zelfg]+s*att+ is het1 die ons twijfel5d laat /aan teg5ov] e5 groote van onz5 tijd1 van ons l&1 die ons de h&5 sma*t5d na> &]e tijd5 en &]e l&5 laat /rekk54 ,en ge5 &]e dan diezelfde g]+s*att+ ontneemt ons het he]lijke gelo(1 dat 9 onz5 tijd1 9 ons gesla*t1 9 ons l&1 als e5 ev5m5s* met ons v]ke]5d1 e5 ,groote lev5 kan4 ,da>om is het spreekwoord3 ,ge5 pr(eet wordt 9 zijn eig5 l& geerd1 e5 wa>heid3 ,de zelfg]+s*att+ /aat niet toe te geloov51 dat het eig5 l& e5 pr(eet kan voortbr5g56 ,en da>om z\ e5 alomteg5woordige ,groote n]g5s word5 geerd6 ,ma> hi] ziet gij op1 s*udt het ho(d en b$uidt mij niet onduidelijk1 dat indi5 al de bijkom5de ov]weg+5 niet van e5ige wa>de ontbloot mo*t5 zijn1 mijne primaire bew]+1 s*oon tev5s be>gum5te]de conclusie geword51 ge5]lei practis* belang heeft1 want er be/aat ge5 niet-bov5m5s*elijk wez51 dat alomteg5woordig z\ zijn6 ,ma> a*1 dit is 'n s*romelijke v]giss+ van u1 mijn wa>de lez]6 ,is het u dan nooit opgevall51 dat het ,joods*e ,volk1 dat e5 ,groote is1 tev5s zulk e5 alomteg5woordig wez5 is8 ,trek alle l&5 door en ov]al zult ge het ontmoet51 en wat er ook v]waasd moge zijn1 uit alle hi/oris*e tijd5 zi5 u zijn zelfde zorg5volle oog5 en v]we]de gelaat aan4444 ,isral is i$]s tijd- en i$]s l&g5oot4444 ,da>om is het n]g5s en nooit geerd en geliefd met de liefde en d5 p4#ef e]bi$1 die hem toekom54 ,en wat hem da>van on?\d5 wordt1 da> m9d]1 g9ds we] me]1 wat id]5 ,groote1 9 welk5 tijd en 9 welk l& ook lev5d1 da>van 9 di5 tijd en 9 dat l& on?\d5 wordt--is altijd ev5r$ig aan het gebrek aan zelfa*t+ en zelfv]tr\w5 van h51 die hem moe/5 e]5 en liefhebb54 ,want lui/]6 ,zooals de betrekkelijk s*a>s*e bewond]+ voor tijd- ( l&g5ootelijke ,groot5 niets &]s is1 9 zek]5 z91 dan de v]uit]lijk+ d] inn]lijke zelfhooga*t+1 het kunn5-geloov5 aan met h5 v]wante groo!id d] s*a>s*e hoog/a&51 zoo is de cynis*e twijfel teg5ov] die ,groot5 niets &]s dan de we]spiegel+ van de zelfg]+s*att+ d] middelmatig51 het twijfel5 aan de mogelijkheid van be/aan van aan h5 v]wante groo!id1 en z1 t5 slotte1 is de haat teg5 en v]a*t+ van zulk e5 ,groote--en ge ziet 9 het antisemitisme van het hooligan-type het zuiv]/ beeld van zulk e5 haat6--&]s dan de uitgebraakte zelfv]a*t+ d] v]di]lijkt51 het onmogelijk kunn5 geloov5 aan op e5ig]lei wijze met h5 9 aanrak+ zijnde groo!id1 en het drom tegelijk]tijd hat5 n v]a*t5 als gehui*elde en gesurpe]de me]d]heid1 't ge5 ind]daad w]kelijke en re*tmatige me]d]heid is1 en die zij als zoodanig doorvoeld1 alle5 geht z\d5 hebb54 ,de ,lit]atuur1 we wet5 het1 heeft wond]5 van vlijm-hoon5de ironie1 van mon/]lijk-groteske1 9 d5 snik-la* om zi*-zelf zi* s*aamteloos-w5tel5de g$ro*t5 voortgebra*t1 mr--het all]be/e behield de ,natuur zi*-zelf t5 di5/e h>] onmiddellijke s*epp+5 voor3 deze antisemiet5 van het hooligan-type vooral1 ma> niet alle51 zij zijn onov]trefba> van g$ro*telijkheid1 e5 *>ge lijk5 zij1 e5 ov]drijv+1 zij zijn onwa>s*ijnlijk en onwez5lijk van all]uitmunt5d/e wez5lijkheid6 ,en die heele b5de pogromheld51 deze ,kis*9ews*e en ,homels*e vr\w5wurg]s en k9d]v]kra*t]s1 met d5 all]*ri/elijk/5 ,cza>-paus-vr$e/i*t] tot bes*]mhe]1 die hun sla*t(f]s v]a*t5 en niet wet51 dat zij niet &]s dan zelfv]a*t+ brak56444 ,dt /aat hoog bov5 alles uit1 pr*tig p4#eg /9k5d-van-walgelijkheid en oog5vonkel5d1 snoet-rood5d en wijdmuil5d van be/iaal-z9nelijke1 hik-la*5de bela*elijkheid4 ,gij1 ,holl&]1 zult niet vrag51 s*aamteloos-onv]s*illig als de zon5 van m5ig &] volk1 wa>om ik dit v]tel2 gij1 die sle*ts aan zelfg]+s*att+ lijdt en ge5 zelfv]a*t+ voelt no* behoeft te voel52 gij1 l&g5oot van ,sur5huys en ,basnage en die bevallige ,j(f]s en edele ,he]51 die uit e5 za*te liefde jeg5s de oude cultuur e5] groote natie1 de ,hebreeuws*e lit]atuur v]e]d51 o ik weet het en w5s* hun s5tim5t te ond]- no* te ov]s*att53 zoo ongeve] welli*t op dezelfde wijze1 wa>op e5 ,frans* edelman de v]weeuwde vri5d9 zijn] jeugd nog elk5 dag bezoekt en weemo$iglijk za*t cause]t en ha> lieve en bevallige ges*5kjes met bes*eid5 glimla* en ho(s*e buig+ bi$t4 ,al weet ik k3 die tijd is lang voorbij1 en al is het mij niet v]hol51 dat gij1 hun nakomel+51 niet vrij zijt1 hi] en da>1 van e5 zek] ras-antagonisme4444 ,en bov5di53 hoe v] /aat gij 9 uw mod]n lev5 van al die speels*e bevalligheidjes af3 e5 ,tessels*ade a>dige klassiek-,hebreeuws*e briefjes aan h>e vri5d9n5 ov] het hui%\d5 en de edele kookkun/ s*rijv5d6444 ,ma> to*1 wat ook gij wel weet en van welk wet5 gij u na> ik hoop niet v] zult h\d51 is3 dat ,sp9oza uw groot/e wijsge]1 ,israls e5 uw] groot/e s*ild]s1 en ,qu]ido ?ans1 onbetwijfelba>1 uw groot/e epicus is en dus4444 ,ne51 zek] 444 ik b5 ov]tuigd1 gij hebt a&a*tig gelui/]d1 t]wijl ik u sprak van dat volk1 dat u zooveel heeft gebod51 en zult voortgaan met niet m9d] a&a*tig te lui/]51 al spreek ik dez5 ke] ov] niets &]s dan ov] w]k van zon5 van dat volk4 ,het lit]aire g5ie d] ,jod5 s*ijnt mij tot voor betrekkelijk we9ig dec5nin ov]he]s*5d m$itatief-lyris* te zijn gewee/2 hun epis* v]mog5--de tijdvakk51 die d5 ,bijbel uit zi* hebb5 omhoog ge/uwd1 buit5 bes*\w+ gelat5--vrij wel lat5t2 hun pla/iek niet /]k1 zelfs de pla/iek p4#eh van ,salomo's onv]gelijkelijk ,li$ d] ,li$]5 wordt ges*aadt en ern/ig v]zwakt door de t5d5tieuse beeldvorm+ e5] b$oel+svolle allegoriek4 ,en ik heb zoo'n /il v]mo$51 voor 't e]/ nu ru*tba> gemaakt1 dat ,mozes1 behalve e5 g5iaal wetgev]1 ook e5 uit/ek5d kun/-beoordeela> bleek te zijn1 to5 hij het g\d5 kalf v]br&de6 ,ma>1 helaas1 welk e5 onvoorzi*tigheid tev5s beg+ hij da> mee4 ,het s*ijnt ( m5 ma> ge5 vr$e met dit g5adeloos afbrek5d oordeel hebb5 kon6 ,m5 moe/ en z\ bewijz5 wel degelijk 9 /aat te zijn g\d5 kalv]5 van de all]be/e kwaliteit en natuur-getr\we allure voort te br5g54444 ,en met welk e5 succes6444 ,de ,rots*ilds en de ,hirs*51 wie z\ het ho(d niet voor h5 buig51 zelfs nadat ze door de ,morgans1 de ,rockefell]s en hoe al die &]e onbaatzu*tige artie/5 v]d] mog5 heet51 ov]vleugeld zijn4 ,en wat zeg ik3 ov]vleugeld6 ,dat zit nog6 ,d5k e5s aan die pra*tige groep3 ,het ,g\d5 ,kalf bevuil5d zijn eig5 ,/al1 e5ige j>5 gel$5 door e5 russophil1 joods* banki]1 9 vrije uurtjes van kun/lievigheid en inspiratie gewro*t4444 ,o1 dat 0 om op de knien te vall56444 ,o*1 ( ,mozes nog geleefd hadde6 ,z\de hij ditmaal in/$e van het kun/w]k niet d5 kun/5a> hebb5 v]br&1 om voor go$ te v]h9d]51 dat deze zi* welli*t 9 de toekom/ aan e5 noodzakelijk-m9d]e1 hem-zelf en zijn w]k s*ad5de h]hal+ z\ te buit5 gaan8 ,ind]daad1 ik mag zegg51 dat het antwoord zoo makkelijk te gev5 als de vraag te v]/aan is6 ,ma> ,mozes leeft niet me]1 en welbes*\wd is dat ook go$1 want het moet niet aang5aam zijn1 e5 groot man iets ov]bodigs te zi5 do54 ,want nu 9 ern/1 zoo blijde1 als deze s*]ts bitt] 03 dat uits*ot van mijn volk--ma> ik w5s* nu v]/aan te hebb51 dat ik hi] alle5 spreek van die tijd5s de jod5v]volg+5 en revolutie aan ,rusl& gelds*iet5de ,joods*e ell5del+5--deze v]koop]s van hun bro]s1 v]loo*5a>s van hun ras1 deze v]zwijnd5 9 d5 afval d] vreemde maats*appij51 hoe zijn zij wegg$rong5 door de k9d]5 d] ,jesaja's en ,j]emia's1 door de nieuwe pr(et5 zo[el van de v]troo/+ als het le$6 ,er is 9 de jonge ,jod51 p4#ei 9 deze geheele1 nu opgebloeide g5]atie van jonge di*t]s en s*rijv]s1 met de melan*olie van het ghetto ( de hoop op r5aissance--mee/ met beid56--9 hun h>t1 ge5 e]bi$ me] voor het geld om het geld1 ge5 e]bi$ ook me] voor autoritaire tradities3 van e5 heilige a&a*t vol1 hebb5 zij zi* diep gebog5 ov] de natuur1 hun volk en hun ziel1 en zoo zij hun blikk5 w5d5 van deze trits1 het is alle5 om 9 e5 v]-huiv]5d gevoel van geluk te zi5 na> de wond]e ,arons/af 9 hun h&1 die1 voorlang tot 'n dor h\t geword51 nu 9 geur5de bloem5 ontluikt4 ,want ze wet5 het1 zij zijn het1 die hem do5 bloei51 da> de my/ieke zeg5 d] natuur n van hun volk n van hun eig5 ziel1 hem uit hun h&5 en gelaat be/raalt4 ,die ,arons/af1 mijn lez]--gij z\dt het re$s begrep5 hebb51 zoo ge het boek van ,dr4 ,sl\s*1 wa>ov] ik nu ga sprek51 gelez5 hadt--die ,arons/af is de v]jongd-uitbott5de ,hebreeuws*e taal6 ,,dr4 ,,sl\s*3 ,,la ,,po,,sie ,,lyrique ,h,,bra,,que4 ,het1 de nieuwe ,hebreeuws*e lyriek 7#ahhb--aiaj7 beh&el5de1 boek van dez5 gele]d51 met e5 ze] fijne critis*e intutie begaafd5 ,sorbonne-doc5t1 wa>de] ik niet zooze] om e5ige bijzond]e kwaliteit d] lit]aire analyse1 die te ze] op het twe$e plan t]ugg$rong5 is1 om e5 def9itief oordeel ov] het analytis* v]mog5 van d5 auteur mogelijk te mak51 ma> voornamelijk om de volg5de r$553 het mee/]s*ap ov] de /(1 het met /rak en va/ geba> aangev5 van de groote ontwikkel+slijn1 en het aanw5d5 van me] mod]ne lit]air-critis*e me?od5 op e5e lit]atuur1 die zeld5 ( nooit door e5 beoordeela> zond] religieuz5 bril bekek5 is4 ,dat vooral maakt e5 all]aang5aam/51 buit5gewoon prettig5 indruk4 ,mr--volkom5 gemancipe]d van alle k]kelijke g$a*t5-dwang als ,sl\s* mij lijkt1 is hij dan ook aan de dez5 gee/e/oe/& soms begeleid5de euvel5 niet ontkom54 ,e5 enkel maal is hij erge nieuwli*t]lijkheid s*romelijk onjui/ en onre*tva>dig4 ,zoo1 sprek5d van d5 door hem als groot geprez5 ,sal ,t*]nikhovsky1 zegt hij3 p4#fj ,cette d]nire allusion un rite rabb9ique peu e/htique 7het drag5 d] geb$sriem51 v4,c47 auquel la tradition atta*e beauc\p d'importance1 doit acc5tu] le contra/e entre la beaut du culte grec et le manque de g\t des rabb9s4 ,t5 e]/e is deze ritus niet rabbijns* ma> vloeit onmiddellijk uit e5 bijbels* gebod voort6 ,het w>e de taak van d5 analytis*5 criticus hi] gewee/1 op te m]k51 dat als ,t*]nikhovsky toornt3 ,t\tes ces belles *oses1 que des hommes sans vie1 que des tres p\rris1 vils et rebelles la vie 7,m5 m]kt3 e5zelfde v]wijt als re$s zoo vaak het ,*ri/5dom getr(f5 heeft1 treft hi] het rabbijns*e ,jod5dom6 v4,c47 ont enleves a ,%ada-,dieu-,roc 7cette div9it impnetrable du ds]t1 qui prsidait aux actes des conqurants de ,*anaan7 et qu'ils ont en*a9es dans les cuirs des philactres1 hij teg5 d5 v]ke]de toornt1 want dat dit ket55 9 het l$] d] geb$sriem5 e5 gebod van ,%ada-,dieu-,roc zelf is4 ,niet dus van ,adona1 le ,dieu pacifique et rituali/e des rabb9s1 ma> wel degelijk van3 ,jehova-,zebao?1 le dieu gu]ri] et v5geur des ,hbreux4 ,in/$e van hem d5 di*t] te do5 bijvall51 hadde dus deze plaats ,dr4 ,sl\s* tot e5 s*oon voorbeeld kunn5 di55 van wat hij-zelf het s\v5t plus oratoire que s9cre 9 ,t*]nikhovsky's pozie noemt6 ,ma> t5 twe$e zal het wel i$]e51 behalve ,sl\s*1 onmogelijk zijn 9 te zi51 wa>9 het onae/etis*e van dez5 ritus /eekt6 ,integ5deel1 ik h]9n] mij lev5dig uit mijn jeugd1 welke aan het extatis*e gr5z5de mom5t5 ik doorleefd heb1 door die kroon op mijn ho(d en dat zegel op mijn arm en ook--hoe rijk is e5 k9d6--hoe ik midd5 9 het o*t5dgeb$ en mij alle5 9 de kam] wet5d1 plotsel+1 door de invall5de g$a*te opgewond51 n]veus ma> to* glimla*5d van voorvoeld g5ot voor d5 spiegel trad1 om1 t]wijl ik het talli?--d5 geb$smantel--op z'n s*ild]a*tig/ om mijn lijf drape]de1 te zi5 ( mij de ho(dgeb$sriem nu wa>lijk als de vor/elijke diadeem /ond1 die ik mij altijd op 't ho(d droomde4444 ,helaas6 hoe kan m5 zoo dal53 niet alle5 dat ik niet me] taal na> e5 kroon1 ma> ik b5 zelfs met e5 /(fig5 ho$ tevr$56444 p4#fa ,ma> dus3 onae/etis*6444 ik begrijp er niets van6 ,e5 &]e onjui/heid van di5 a>d is de volg5de4 ,na e5 citaat uit d5zelfd5 ,t*]nikhovsky1 zegt onze auteur3 ,allusion un passage talmudique qui excre celui qui s'arrte contempl] un bel arbre ou un beau *amp4 ,m5 z\ dus hi]uit gevoegelijk de enormiteit kunn5 afleid51 dat deze passus het bewond]5 van natuurs*oon v]bi$t66 ,da> is natuurlijk niets van aan6 ,9 w]kelijkheid luidt b$oelde s5t5tie1 9 getr\we v]tal+1 aldus3 ,die t5 wege gaat en ov] gewijde ond]w]p5 mdite]t en zijn m$itatie afbreekt1 om te zegg53 hoe s*oon is deze boom1 hoe s*oon deze akk]1 hem bes*\wt de ,s*rift als e5 die zi* s*uldig maakt jeg5s eig5 ziel4 ,ik zal dit niet nad] behoev5 te analyse]51 om d5 lez]1 die op het door mij gecursive]de let1 te ov]tuig51 dat hi] no* van e5 v]bod om natuurs*oon te bewond]5 no* van iem& v]foei5 sprake is6 ,ma>--en spreekt dit tr\w5s niet van zelf8--het opm]k5 dez] kle9e vlekjes kunn5 de wijde en diepe dankba>heid niet v]m9d]51 die ik als e5 w>me liefde 9 mij voel voor dit boek en zijn s*rijv]4 ,bij de gee/elijke ge/alt5 d] da>9 beh&elde di*t]s1 dez] v]geefs v]volgde1 ontemb>e en van lev5skra*t /ral5de held51 wat zijn wij1 ,we/]s*e ,jod51 da> ,joodjes bij4 ,van h5 all5 s*ijnt ,bialik mij de all]groot/e4 ,m5 leze dit door ,sl\s* aangehaalde kle9e fragm5t uit het g$i*t ,massa ,nemir[1 une description rali/e du pogrome de ,ki*5ev4 ,fils de l'homme 444 lve-toi et va v]s la ville de la ,tu]ie4 ,tu visit]as les maisons p\r voir de tes yeux et p\r palp] de tes ma9s le sang fig et les c]velles durcies sur les haies1 sur les arbres et sur le cem5t des cloisons4444 ,puis1 tu iras voir les ru9es1 en fran*issant des br*es1 en passant p> des murs tr\s et p> les f\rs briss1 la o les entailles sont les plus l>ges1 o les tr\s sont les plus gr&s1 o la pi]re noire e/ d5ude et la brique arra*e4444 ,elles sont p>eilles aux b\*es beauts des plaies sordides p\r lesquelles aucun moy51 aucun remde n'e/ plus efficace4 ,tes pi$s s'enfonc]ont dans les plumes et but]ont contre les dcombres des objets briss1 p4#fb contre les re/es des livres et des p>*em9s1 bi5s p]dus1 produit des pe9es et des labeurs surhuma9s4444 ,cep5dant1 tu ne t'att>d]as po9t sur ces ru9es et tu cont9u]as droit ton *em94444 ,et l'odeur des acacias vi5dra ta r5contre1 et leur p>fum pntr]a dans tes n>9es et leurs fleurs qui s5t5t le sang4444 ,et comme p\r te contri/]1 leur s5teur trange rp&ra dans ton coeur la fra*eur du pr9temps1 et tu le support]as6 ,et le soleil te p]c]a de myriades de fl*es dores qui reflt]ont sur *aque fragm5t de vitre sept rayons joyeux de ton malheur4444 ,c> ,jehova fit appel au pr9temps et la tu]ie la fois4 ,le soleil rayonnait1 l'acacia s'pan\issait et le b\rreau abattait4444 ,door het cursive]5 van d5 laat/5 z91 9 zijn poignante teg5/ell+5 vol van e5 magi/rale1 zwa> dreun5de zegg+skra*t1 toont ,sl\s* wel duidelijk1 welk e5 bevoegd doc5t zijn discipel5 9 hem bezitt54 ,jamm]1 dat door de ont/5t5is van d5 oorspronkelijk5 ,hebreeuws*5 tek/ d5 lez] van dit boek de mogelijkheid wordt on?\d51 ook zijn v]taal-tal5t te wa>de]54 ,e5 &] g$i*t3 ,la ,*ose 7,dab>7 van d5zelfd5 di*t] ontlokt onz5 auteur deze opm]k+3 ,dans ce sanglot de dsespoir suprme d'une p5see qui s'ob/9e vivre1 bi5 qu'elle soit hante de l'ide de la ,f91 s'affirme une s5sibilit vivante et sympa?ique1 qui mrite d'tre connue de notre sicle d'gsme et de positivisme outrance4 ,en ov]tuig u hoeze] hij gelijk heeft3 7,ik cite] sle*ts e5 kle9 g$eelte47 ,c> une *ose s'e/ decl>e *ez n\s et p]sonne ne sait ce qu'elle signifie4 ,e/-ce un ,lev] ou un ,c\*] de soleil8 ,si c'e/ un ,c\*]1 e/-ce p\r jamais8 ,c> le ,*aos qui n\s ent\re e/ gr&4 ,il e/ t]rible ce *aos1 et n'(fre aucun refuge4 ,et alors mme que n\s v\drions implor] dans les tnbres1 n\s livr] aux prires1 quelle oreille n\s c\t]ait8 ,mme si n\s blasphmions1 sur quelle tte retomb]ai5t nos blasphmes8 ,et lors mme que n\s gr9c]ions des d5ts1 que n\s lv]ions le po+ de colre1 quelle nuque en s]ait atte9te8 ,le ,*aos1 le v5t emport]ait t\t sans laiss] des traces4 p4#fc ,plus de po9t d'appuis1 plus de s\ti51 plus de *em94 ,les cieux se sont tus6 ,ils sav5t combi5 ils sont crim9els env]s n\s1 et combi5 leur crime e/ inf]nal1 et ils port5t sil5cieusem5t le poids de leur faute4 ,ouvre donc ta b\*e1 ,prophte de la ,f91 et si tu z quelque *ose dire1 dis-le6 ,dt ta p>ole tre amre comme la mort1 dt-elle tre la mort elle-mme1 p>le1 dis-la6 ,p\rquoi cra9drions-n\s la mort1 puisque dj son ange *evau*e sur notre dos et met le mors dans notre b\*e8 ,et en ple9 hymne de ,r5aissance *antant sur nos lvres1 en ple9 dlire de joie de vivre1 n\s galopons v]s la tombe4444 ,en hoe val ik ,sl\s* bij als hij van di5 &]5 groote1 ,t*]nikhovsky1 zegt3 7,wat hij 9 zijn v]z5 geeft7 c'e/ la vie relle1 l'ef=t que le pote pr*e aux fils degn]s du ghetto4 ,dbordant lui-mme de la joie de vivre et d'agir1 il ex]ce une action d'autant plus gr&e sur le lecteur1 ses propres collgues4 ,il a consci5ce de son rle de rgnrateur4 ,il e/ aussi l>ge1 aussi prodigue que la nature l'e/ p\r lui-mme4 ,ja1 ind]daad3 dbordant de joie de vivre6 ,lui/] sle*ts1 t5 slot1 na> dit3 ,mais non6 ,elle ne m\rra pas la ,posie6 ,elle ne m\rra jamais6 ,mme le j\r o l'homme v] p>vi5dra t5dre son rgne sur les doma9es du ,ciel et des abmes1 dompt] les tonn]res et le feu1 et jet] des cl>ts sur les tnbres de la nuit polaire1 elle ne m\rra po9t4444 ,dans les cadres d'or pur1 dans les colli]s des rimes1 l'en?\siasme de l'me du pote jaillira puissant comme le grondem5t sup]be de la m]4 ,aux s\v5irs des actes accomplis p> les pres aux temps passs et dans la flicit sans bornes des sicles v5ir1 elle ne m\rra pas1 elle ne m\rra jamais6444 ,bialik en ,t*]nikhovsky6 ,de e51 de /]ke1 mannelijke drag] en bepe9z] van het s*rijn5de le$ van millio551 de &] de bazu9 van hun onv]woe/ba> gelo( 9 het lev5 en 9 de toekom/1 beid5 te zaam e5 beeld van die edele revolutionnaire kra*t1 9 welke de felle en v]nuftig-ond]mijn5de haat van het intellect teg5 het v]foeielijk maats*appelijk sy/eem1 zi* heeft gepa>d aan de erb>m+svolle p4#fd za*!id van de ziel jeg5s de m5s*52 e5 beeld 9 n woord d] revolutionnaire kra*t van het /am-volk van ,m>x en ,lassalle6--,ma> t]wijl ik dit ne]s*rijf wordt we] het oude en s*aamtevolle betreur5 9 mij wakk]4 ,mijn liefde voor de ,bialik's en ,t*]nikhovsky's1 zij wijkt bleek en huiv]5d t]ug1 gelijk e5 hoogh>tig geweig]de liefde4 ,en het is mij ( dat re*tva>dig is1 en ik ge5 bro$]lijk deel aan no* re*t op h5 heb4 ,hoe bitt] is dit3 dat ik 9 de maats*appij1 wa>9 ik leef1 niets van het lev51 het d5k51 het voel5 di] /]k5 en vurig5 en 9 mijn eig5 trekk5 no* 9 die mijn] we/]s*e en vooral holl&s*e /amg5oot5 gelijk5is met hun gee/elijk gelaat h]k54 ,,dr4 ,,k>peles3 ,,he9e-,,reliqui54 ,en dat kn niet aan mijn blik ligg54 ,want d5k ik da>5teg5 aan dat &]e1 door mij nu te beh&el5 boek1 het nog niet s9ds lang uitgegev5 w]k van ,dr4 ,gu/ave ,k>peles3 ,he9e ,reliqui51 dan zie ik da>9 niet n m5s*1 hij zij ,arir ( ,semiet1 ( ik v9d het mee/ k>akt]i/ieke zijn] wez5heid 9 de mij omr+5de m5s*5 t]ug3 ,salomon ,he9e1 de man van de quasi-luidru*tigheid en jovialiteit1 welke zijn grimmig s>casme moet5 b$ekk5 tot d5 tijd1 dat het vlug de v5ijnige nagelklauwtjes uits*iet1 de man wi5s diep/e wez5sa>d is3 e5 ond] zijn joods*-banki]s-cynisme voortsmeul5de en er li*telijk door g$ompte]de vettige z9nelijkheid2 ,gu/ave ,he9e1 de g$i/+e]de1 v]adellijkte cavall]ie-(fici]1 met zijn lit]aire aspiraties en tal5tjes1 met e5 manusje-van-alles-a*tigheid 9 zi*1 e5 aanpass+sv]mog51 e5 abiliteit om zijn cocon op het jui/e tijd/ip als glanz5d vl9d]tje1 de vleugeltjes belad5 met /(g\d1 te kunn5 v]lat51 die buit5gewoon zijn2 de ,b>on de ,cu/9e1 met zijn v]liefdheid op d5 ,he9iaans*5 gee/2 ,v>nhag5 en ,imm]mann1 die hun be/ d$5 als ze aan ,he9e s*rev51 ev5 gee/ig als hij te zijn4 7,hoe dat uitviel is e5 &]e zaak1 voegt ,k>peles er s*alk bij47 ,o1 al die m5s*5 k5 ik empiris* n intutief door en door6 ,do* hoe veel bet] w>e het mij1 als ik de ,bialik's aldus k5de6 ,ma> to*3 niet alle5 als v]gelijk+smat]iaal p4#fe met het zoo one9dig belangrijk] w]k van ,sl\s*1 is het boek int]essant4 ,het is het vooral om de figuur van d5 groot5 ,he9ri*4 ,die blijkt ook hi] we] enorm6 ,lui/] ev51 bid ik u3 #a ,febr4 #ahdf s*rijft hij3 ,les5 kann i* g> ni*t1 s*reib5 nur w5ig4 ,e9 ,auge i/ seit e9em ,jahr ganz ges*loss51 das &re sehr matt1 und #b_/c des ,gesi*tes1 inclusive d5 ,mund s9d gelhmt4 ,dabei b9 i* leb5smu?ig geblieb51 und habe g> ke9 ,lu/ mi* ruhig mit ,fss5 tret5 zu lass54 ,im ,geg5!il mi* juck5 die ,fuszspitz5 und ,gott sei g5dig dem ,h9t]n1 d5 sie n*/5s treff54 ,m5 ziet het3 de v]lamde en d5 dood zi* nabij wet5de ,he9e heeft niets van zijn trots*e en vreeslooze /rijdva>digheid +eboet4 ,ook niets van zijn b]oemde gee/igheid6 ,9 die gee/igheid _h de ,jiddis*e ,witz zijn culm9atiepunt gevond54 ,moe/ ik deze laat/e k>akt]ise]5--en dit is welli*t teg5ov] d5 niet-joods*5 lez] niet ongew5s*t--ik z\ will5 bew]53 het is de gee/igheid van e5 gemo$elijk51 uit]/ erv>+rijk5 en s*]pz9nig5 grijsa>d1 e5 grijsa>d1 die ook die mee/ gewone eig5a>digheid van d5 oud]dom v]toont1 dat hij het inn]lijk me] dan het uit]lijk zo[el van zijn p]soon als zijne uit+5 v]zorgt4 ,en wat is tr\w5s natuurlijk] dan dat ook de gee/igheid van 'n volk met e5 ges*i$5is van 'n #djjj j>51 het k>akt] van die e5s ov]-erv>+rijk51 e5 we9ig sceptis*5 oud5 drage86 ,e5 a>dig /aaltje nu van di5 gee/1 mr3 v]-,he9ia&1 d4i4 dus culm9e]5d1 is dit3 7,gu/ave ,he9e bezo*t zijn groot5 bro] aan di5s ziekb$ en v]telt ons da>van het volg5de73 ,im ,laufe des ,gespra*es nahm i* e9 franzsi*es ,j\rnal zur ,h&1 und na*dem i* se95 ,inhalt b]flog51 fragte i* ,he9ri*1 0 er von d5 ff5tli*5 ,p]son5 ,frankrei*s halte4 ,a*1 sagte er1 da musz i* ,dir dieselb5 ,worte sag51 die d] alte ,franzsis*e ,wa*tmei/] uss]te als d] ,lief]ant ,lewi se9e ,o*s5 ablief]te4 ,dieses ges*ah auf dem ,m>ktplatze e9es kle95 ,/dt*5s wo d] ,etat-,major /ationirte1 vor dem j$esmal die ,o*s5 vorbeidefilir5 mus/51 um gezahlt zu w]d54 ,hr4 von ,lewi hatte v]spro*5 #cjj ,o*s5 zu lief]n1 hatte ab] nur #ajj ,o*s5 zu se9] disposition4 p4#ff ,er liess de%alb die ,o*s5 e9zeln vor dem ,etat-,major voorbeitreib51 und ri*tete es s e91 dass die gemu/]t5 ,o*s5 von se95 ,kne*t5 s*nell zu dem e95 ,?ore h9aus1 um die ,/adt h]um zu dem &]5 wi$] h]e9 getrieb5 wurd51 s zw>1 dass endli* von dem ,etat-,major die ,zahl von #cjj ,o*s5 ri*tig bes*e9igt wurde4 ,nur e9 alt] ,wa*tmei/] d] dabei w>1 s*ttelte d5 ,kopf mit ,v]wund]ung und bem]kte3 ,es kme ihm vor1 als sei5 es imm] dieselb5 ,o*s54--,ja lieb] ,brud]1 s*loss ,he9ri*1 au* mir wil es vorkomm51 als sei5 es imm] dieselb5 ,o*s54 ,ma> ,he9e 0 wel voor e5 groot deel ,jood1 ma> voor e5 &] deel _h hij niet alle5 het ess5tiele d] ,we/]s*e bes*av+ 9 zi* opg5om5 do* s*ijnt bov5al zijn elegant-am\reuse wez5 doordr5kt te zijn geword5 van de geur5 h>] welli*t s*oon/e bloem1 ind]daad ha> f9e fleur3 de frns*e cultuur4 ,want is 9 d5 volg5d5 bon-mot niet vooral de gee/ beli*aamd van het ridd]lijk volk1 wi5 ge5 enkele om/&igheid1 zij 't de ontzett5d/e ziekte ( wre$/- aangluip5de dood1 de s*oone ge/e1 d5 ,mee/]-lijk5 glimla* en de fijn-geslep5 s*]ts zijn] c\rtoisie kan v]h9d]5 ( do5 tan58 ,kort voor ,he9e's /]v51 maakt hij aan zijn ziekb$ k5nis met zijn s*oonzu/]1 ,gu/ave's vr\w2 hij li*t1 om ha> te kunn5 aanzi51 met de e5e h& zijn v]lamde ooglid op1 vat met de &]e ha> h& en zegt tot ,gu/ave3 ,brud]1 ,du w>/ klg] als i*1 ,du nahm/ ,dir von d5 ,uebel5 das kle9/e4 ,m5 begrijpe mij wl3 ik bewe]de niet dat ,he9e's figuur ook 9 dit boek enorm blijkt1 omdat ik d]gelijke speels*e gee/igh$5 als de hi] gecite]de bij ti5tall5 er 9 v9d1 ne51 ik bewe]de het1 omdat hij1 lijd5d aan tabes dorsalis1 en g$ur5de e5 zev5tal j>5 sle*ts e5maal zijn kam] voor het balcon v]lat5 hebb5d1 ze kon zegg56 ,want ,multatuli v]gi/e zi*1 to5 hij de ,gnom51 die e5 m5s* uitkle$5 tot op het bloote lijf1 tot hij niets me] is dan hij is1 nd] d5 grond me5de te won51 zij lev5 da>bov53 zij heet53 e5zaamheid1 ziekte1 g$wong5 l$iggang6 ,,bonn3 ,,e5 ,,bonte ,,vlu*t ,,van ,,v]z54 ,9 't algeme5 z\ het e5 /udie ov]wa>d zijn1 e5s na p4#fg te gaan1 9 welk e5 /]ke mate ,he9e de mod]ne di*t]s en vooral die van joods*5 /am benvlo$ heeft en nog t5 huidig5 dage benvlo$t4 ,voor ,n$]l& e*t] z\ het resultaat vrij pov] zijn4 ,om ons nu tot de joods*e auteurs te bepal51 lijkt mij ,josef ,coh5 wel de e5ige1 die aan het v]va>dig5 van ,he9iaantjes doet1 ( de$2 van ,collem is da> ongetwijfeld1 blijk5s zijn ze] raak type]5de wrang-joods*e s*]tsdi*tjes te oorspronkelijk voor2 de ,haan veel te zwa>1 te onspeels-ern/ig en vooral 9 zijn /ijl-natuur te van-,deysseliaans*-afgemet5 en niet-uit-de-plooi-kom5d4 ,en de ,haan heeft wa>lijk ook wel iets bet]s te do51 dan e5 &] bewu/ na te volg54 ,zijn joods*e ,li$]51 9 ,de ,gids van #aiaj v]s*551 zijn van e5 zeldzame voortreffelijkheid4 ,het zijn juweeltjes van /emm+ en zi*-9-liefde-h]9n]54 ,het zijn v]z5-met-gelok5-oog51 9 e5 diep-inn]lijk5 droom v]zonk5 en er zi* niet van bewu/ dat hun droom uitsprek51 en gehoord word5 buit5 zi*4 ,het aan ,het ,joods* ,nationaalfonds gewijde g$i*t 9 ,de ,beweg+ van deze ma& lijkt mij niet zoo uitmunt5d4 ,het is dunkt mij te onvrij van m9 ( me] c]ebrale1 b$*te1 all$aags*e motiev5 van national5 trots en ,zioni/is*e toekom/hoop1 die niet 9 de di*t]lijke conceptie en uit+ v]bijzond]d en v]9dividualise]d zijn4 ,is deze1 mijns inzi5s be/e ond] de joods* n$]l&s*e di*t]s1 tegelijk]tijd 't innig/ joods*-gevoelig1 ,bonn1 wi5s bundel ,e5 ,bonte ,vlu*t van ,v]z5 hi] voor mij ligt1 lijkt mij heelemaal ge5 ,jood me]1 ma> op end' op e5 holl&s*-sociali/is* di*t] uit1 het zij zond] zweem van g]+s*att+ gezegd1 de ,nieuwe-,tijd-kweek]ij1 d4w4z4 wat e5 groot deel van zijn ond]w]p5-keus en g$a*t5-object5 betreft3 arbeid]s en het socialisme1 en dan v]d]3 holl&s*e weidjes2 holl&s*e koetjes2 huiselijk lev5--heel innig6--4 ,ma> zijn lev5d-ry?mis*e zang]igheid is van hem-zelf en ook zijn buit5gewone g$a*t5-nbelangrijkheid4 ,en--'t zal u zoo op het e]/e gehoor wat vreemd lijk56--niet alle5 de aanwezigheid van de e]/e ma> ook van de laat/e naa/ de e]/e1 laat wet51 dat hij e5 e*t di*t] is1 al moet p4#fh ik hem tegelijk]tijd d5 ern/ig5 raad gev5 niet met die onbelangrijkheid 7 e5v\d7 te gaan coquette]51 want dan z\ dt e5 mani]tje1 zijn w]k rhetoris* en hij zelf e5 rijmela> word56 ,ma> n zij het volmondig gezegd3 ,wie zulke niem5dalletjes tot zoo betrekkelijk s*oone v]z5--m5 weet1 ik doe te dez] plaatse niet aan eig5lijke dtailkritiek--weet om te vorm51 dat is e5 di*t]4 ,om nu e*t] nog ev5 tot d5 /ral5d5 li*ttor5 zelf onze a&a*t te bepal51 nadat we wat vogels hebb5 nageogd1 die zi* ne]zett5 op zijn trans5 ( er 9 slaagd5 d5 invlo$ zijn] glans te ontkom5 en hem voorbij te v>5 9 hun vlu*t3 ,he9e b$oelde ongetwijfeld iets d]gelijks als dit laat/e wat ik opm]kte omtr5t ,bonn1 to5 hij zei1 dat i$] di*t]lijk aangelegde wel 'ns e5 epis* ( &]soortig g$i*t kon s*rijv51 ma> dat de toets/e5 voor d5 di*t] het li$ 02 do* zoo m5 het al niet uit zijn geheele oeuvre wi/1 zijn inkle$+ van die me5+ laat /]k voel5 hoe door en door e5 lyricus ook hij 02 ne51 zek]1 ook 9 ,he9e's g5ie 0 nag5oeg niets epis*4 ,en indi5 we nu zo[el na> ,bialik zi51 die e5 poem s*rijft1 wa>9 hij na> ,sl\s*'s getuig5is1 de ,kis*9ews*e gruwel5 ha>fijn bes*rijft1 als na> ,he9e1 die t5 deele de kra*t zijn] felle satyre ontle5de aan het s*]p zi5 d] realiteit1 dan wordt het duidelijk1 dat m5 t] v]kl>+ wa>om zi* bij de ,jod5 het naturali/is*-epis* g5ie niet ontwikkeld heeft1 zi* niet van hetge5 ,sl\s* opm]kt b$i55 kan4 ,deze zegt nml43 444 les lettres hbreux aimr5t se refugi] dans la s5sibilit romantique1 qui c>tait d'eux une p]ception trop nette de la ralit4 ,ne51 de oorzaak moet eld]s gezo*t word56 ,en mij lijkt zij ge5 &]e dan dat de ,jod51 v]drukt en v]volgd ( sle*ts g$uld als zij word5 en w>51 niet lang] als he]s*]s teg5ov] het h5 omr+5de lev5 kond5 /aan1 dat het he]s*]sbewu/zijn1 ook 9 de be/5 hunn]1 door reeks5 van v]trapte en duld5de gesla*t5 ond]mijnd1 niet lev5 kon1 en--de lez] h]9n]t zi* welli*t dat ik 9 mijn op/el ov] ,h4 ,rol& ,hol/ re$s ze] nadrukkelijk op dit p4#fi feit heb gewez5 en er de oorzaak van heb v]kla>d3#i--;dit he]s*]sbewu/zijn is onontbe]lijk voor d5 objectiev5 m5s*s*epp] bij uit/ek1 die de naturali/is*e epicus moet zijn1 en het is1 dunkt mij1 dan ook door d5 mee/ botte niet lang] e5 toeval te heet5--imm]s m5 noemt e5 toeval datg5e wa>van m5 de gebeur5slogiek1 de noodw5digheid niet ziet--dat jui/ 9 ons ,holl& niet alle5 e5 van joods*e geboorte zijnde naturali/is*e dramaturg van enorme v]di5/e en productiviteit1 ,heij]mans1 is opge/aan1 ma> ook e5 groot naturali/is* epicus1 voor de all]e]/e maal van joods*5 /am en de ev5knie 9 m5s*-s*epp5d g5ie d] groote epici van de &]e natin3 ,is4 ,qu]ido4 ,,is4 ,,qu]ido3 ,,de ,,jordaan4 ,met ,qu]ido's jong/e w]k1 mag m5 zond] vrees voor gegronde teg5spraak bew]51 blijkt voor de all]e]/e maal e5 groot joods* epicus te kunn5 be/aan4 ,alle filos(is*e1 lyris*e en didactis*e bijm5gsels1 tot nu toe 9 z /]ke mate 9 epiek van ,jod5 aanwezig1 dat zij ho(dbe/&deel w]d5 en de epiek 9 h5 v]zonk1 zijn hi] weggevall54 ,hi] is door het ,joods*e g5ie dan e9delijk de ma*t tot de naakte1 pure en 9 ge5]lei opzi*t v]si]de ( opgesmukte m5s*beeld+ v]ov]d4 ,en dit t5-slotte-b]eik5 na eeuw5 wor/el+1 dit v]mee/]5 na het op/orm5 als e5 zee teg5 e5 onwrikb>e we] van rots51 na het t]ugde9z5 dan we] n op/orm5 opnieuw1 en de uw5 door1 dag na dag en na*t na na*t1 tot het onv]wrikb>e v]wrikt1 v]poei]d en v]molmd en e5 d]1 mee/al onbewu/e1 lev5s-doel5 b]eikt is--dat is iets wat het ,joods*e ras ze] eig5 is1 dit onv]brekelijke1 n$]ige n trots*e ras1 dat ras van s*uim5de dond]+ en vleig geflui/]1 dat opgolft tot de hemel5 en ne]z9kt tot 9 d5 afgrond2 e5 hals/>rig volk ind]daad1 dat door alle v]volg+ en alle v]drukk+ he5--om ,sl\s*'s woord5 te gebruik5--3 ne cessa d'volu]1 de se trans=m] et de s'impregn] du gnie de t\tes les races1 de t\tes les civilisations1 p\r ab\tir de nos j\rs l'closion d'une littrature p4#gj mod]ne4 ,het kan lang dur5 vr e5 d] doelwitt5 van zijn onbewu/5 lev5swil is b]eikt2 het kan middel]wijl ti5duiz5d5 zijn] zon5 door moord5a>%&5 zi5 sla*t51 en millio55 zijn] k9d]5 v]liez5 9 de corrompe]5de v]lokk+5 d] vreemde maats*appij52 het kan ne]geslag51 v]jaagd1 gem9a*t1 bespot en bespog5 word52 dat alles de]t zijn k]nwez5 niet1 ja het lijkt wel ( het trots*e woord van zijn ,god voor hem-zelf 0 ges*rev53 ,zij kunn5 mij v]trag5 no* v]haa/53 onv]zettelijk blijft het /rev5 na> het vitale doel4 ,die /room van m5s*elijke en]gie1 hij holt langzaam ma> onv]moeid1--z kla> zie ik ge5 &] beeld--d5 rots d] we]/rev+ uit4 ,om zi* /]k tot di5 arbeid te mak5 en de geweldig a&ond]5de /uwkra*t zijn] golv5 te beh\d51 /roomt hij e5 lang51 lang5 weg door vele w]eldrijk54 ,en hij heeft dan ook vele d] s*ep5 aangevo]d1 die d5 volk]5 het vo$zaam/ kor51 de geurig/e spec]ij en de /ral5d/e ko/ba>h$5 bra*t54444 ,ma> k altijd door blijft het zijn be/emm+1 als t>t5d1 door zijne kra*t- en glanz+5-zelf te vrag53 ,wordt e5 w]eld/room v]ontre9igd1 doordat er drek 9 wordt uitge/ort8444 ,kan m5 hem afdamm5 en v]smor51 zond] dat de dam v]gruizeld wordt8444 ,kan m5 hem b]oov5 van de zon-begl9/]+1 ( hem afdekk5 opdat de reg51 hem v]rijk5d1 zi* niet met hem v]e5e8444 ,kan m5 e5 volk ( zelfs e5 enkel+ afh\d5 van zijn vitale doel8444 ,z\ m5 voor eeuwig het he]s*]sbewu/zijn kunn5 dood5 9 iets wat leeft1 en dat to* mdat het leeft1 tot het b]eik5 van het goddelijk- en he]s*]-zijn blijkt be/emd8444--,tot hij na de s*em]-dui/]e seizo55 we] l5te en zom] gemoet en de /ral5 d] ,s*epp5de ,natuur zijn kra*t en zijn glanz+5 niet lang] e5 t>t5de vraag lat5 zijn1 ma> tot e5 op5fonkel5d antwoord do5 ps*itt]54444 ,dit boek van ,qu]ido is zulk e5 antwoord4 ,9 n s*epp+sdrift1 en me] ontbloot van alle bijoogm]k5 en bewu/e t5d5z51 dan sommige ,zola/is*e p4#ga w]k52 naakt] van romantiek en brillante comb9aties 9 de compositie ( gee/ige subtiliteitjes 9 de dialoog--m5 a*te dit e5 f\t dan wel e5 deugd1 ik v]meld het hi] als e5 natuurlijke1 dat is dus logis*e eig5s*ap van het w]k1 en dus e5 deugd--dan de ,balzac niet alle51 ma> zelfs dan ,zola1 is dit boek n geweldige visie van het volkslev51 9 koorts5de opw5tel+ en afde9z+ na> en van e5 onbegrep5 doel1 9 de k\de en de hitte1 9 het le$ en de vreugde d] aan- en weg-roll5de dag51 zond] beg91 en zond] e9de1 zooals er bij mijn wet5 nog niet be/ond4 ,m5 voelt 9 dit w]k e5 on/ilba> v]lang51 e5 br&5d5 h>t/o*t1 primitief-natuurlijk en vurig-dor/5d als lijfelijke p>5sdrang1 na> het h]s*epp5 van de doode en de lev5de ,natuur1 e5 onv]zadigba> bege]5 na> het doorvoel5 en s*epp5 van m5s*51 aldoor me] en nooit g5oeg1 mnigt5 van m5s*51 de oog5gl9/]s van d5 e5 weg-dui/]5d a*t] de na> vor5 dr+5de lijv5 d] &]51 e5 gaan en v]dwijn5 van aldoor nieuwe wez5s1 to* nx e5 v]dwijn51 vr1 9 e5 /ral5de doorli*t+1 het k]nwez5 zi* heeft getoond4 ,deze roman is niet wat m5 e5 roman pleegt te noem51 het doet ge5 pog+ dan--helaas6--9 d5 titel1 iets d]gelijks te s*ijn5#aj4 ,ook p4#gb wil dit w]k niet gee/ig1 niet v]nuftig1 niet humori/is* zijn2 het wil alle5 het ess5tiele van e5 zek] lev5sond]deel wez51 ma> jui/ omdat het dit alln wil zijn en is1 bezit het al de zooev5 g5oemde eig5s*app5 m$e4 ,want er is ge5 ess5tieel lev51 dat niet gee/ig1 v]nuftig en humori/is* z\ zijn4 ,m5 v9dt1 compositoris* gesprok51 ge5 beg9 ( e9de aan dit boek1 s*oon hi] wel e5 zwakke dal+ en g9ds we] e5 zwakke climax4 ,aan we]szijd5 van het w]k1 tijdelijk en ruimtelijk1 lijdt1 zwoegt1 ov]w9t en wordt ov]wonn5 hetzelfde lev54 ,hoe lang] wij zi5 na> deze s*epp+1 hoe me] wij er van word5 bewu/3 dit is e5 brok uit het lev5sgeheel1 wa>op wij zoo dikwijls ge/a>d hebb5 met onze we55de en la*5de1 met onze mo$e en /]ke oog51 dit is e5 l& als e5 &]1 midd5 de one9dige lev5srijk51 het lev5 hi] is als het lev5 da>1 p4#gc ma> zie3 dit l& met al zijn wez5s /raalt van n kla>heid en raadsell%eid3 het li*t e5] v]held]5de1 s*epp5de g5ialiteit is erov] opgegaan1 en t]wijl we op de ermee v]bond5 lev5srijk5 het lev5 9-dui/]-en-onbegrep5-zi51 word5 we hi] v]rukt door het begrijp5 en doorvoel51 dat e5 groot kun/5a> voor zi*zelf ma> ook voor ons g$aan heeft4 ,da>om is het z n met het lev51 dat m5 nauwelijks te voel5 waagt1 dat het kn/ is1 ma> da>om tev5s /raalt het zoo v]kla>d en v]held]d p uit het lev51 dat m5 aan niets &]s dnk5 kn1 dan dat het kun/ is1 tot1 t5 slotte1 het oog gew5d en het v]/& zi* bez9n5d1 m5 9 e5 hoog] doorvoel5 de beide gewa>word+5 v]e5t en begrijpt dat deze /ral5de top op d5 donk]5 b]g van ge5 &] graniet dan de b]g-zelf is1 dat dit hel-li*t5de veld midd5 de na> d5 donk]5 e9d] wegdui/]5de avondl&5 ge5 &] l& dan deze is1 ma> dat het 't /ral5de li*t is dat voor ons zo[el di5 b]gtop als dit veld iets &]s doet zijn2 dat het dit drli*t5de li*t is1 dat dit boek1 zoo n met het al-lev51 voor ons to* nog iets &]s dan dat al-lev5 doet zijn1 want ns nu doorvoeld1 v]kla>d lev5 is geword54 ,m5 zal hi] van mij ge5 detaille]5d expos van d5 inh\d v]lang54 ,niet alle51 dat dit bij e5 w]k1 dat 9 n week tijds1 zijn twe$5 druk en vijfde duiz5dtal b]eikt en dus wel v]ond]/eld mag word51 9 de h&5 all] ontwikkeld5 te kom51 wel e5 we9ig ov]bodig heet5 mag1 ma> het heeft ook nauwelijks z9 bij e5 epos van de massa als dit1 al is het tev5s--en dit is e5 zijn] s*oon/e triomf56--e5 epos van de individun1 die de massa sam5/ell54 ,want het maats*appelijk lev5 d] massa1 die m5 gewoon is t] ond]s*eid+ van burg]ij en hoog]e /&51 het volk te noem51 v]s*ilt hi]9 van dat di] burg]ij en hoog]e /&51 dat het voor alle individun 9 ho(dzaak vrijwel gelijk is4 ,j5ev]1 krott51 ontb]+ en uitbuit+1 ziehi] het maats*appelijk beeld 9 ruwe trekk51 van dat lev5sgeheel4 ,en zoodra ge dit p4#gd k5t1 begrijpt ge1 dat b9n5 de gr5z5 da>van nag5oeg ge5 ruimte voor uitzond]lijke maats*appelijke /ijg+5 ( dal+5 van individun is1 ge5 ruimte ook voor zak51 intrigues en sociale avontuurlijkh$51 die gij het naproev5 wa>d z\dt kunn5 v9d54 ,met &]e woord53 het v]haal van de lev5som/&igh$5 e5s m9i/]s1 e5s banki]s kan ze] wel van e5 uit]/e belangrijkheid zijn1 k al k5t gij de lev5som/&igh$5 van tw9tig &]e m9i/]s en banki]s en ook al on?\dt het v]haal u alle wet5s*ap van de psy*is*e reacties van di5 m9i/] ( banki] op zijn lev5som/&igh$51 ma> zoodra ge de lev5som/&igh$5 van n ,jordan] k5t1 kan alln de b5ieuwdheid na> de individueele psy*is*e reacties u beweg51 ook van de1 imm]s niet-individueele1 lev5som/&igh$5 van e5 twd5 ,jordan] k5nis te nem54 ,want--ik h]haal het--de lev5som/&igh$5-zelf van d5 twe$5 lijk51 als twee druppels wat] op elka>1 op die des e]/51 en al zal er ongetwijfeld v]s*il be/aan1 dat v]s*il is 9 ons oog--en op ons oog komt het hi] voornamelijk aan--ev5 microscopis* als tuss*5 die twee druppel5 wat]4 ,dt prolet>irslev5 444 dan e5 beetje mr1 dan e5 beetje m9d] misre--wij huiv]5 n van het me]d]e n van het m9d]e2 het blijft voor ons hoog]e-/&sgevoel n pot viezig nat6 ,en nu begrijpt ge mete5 wel1 wa>om ik het ontbrek5 van zek]e brillante comb9aties en subtiliteit5 e5 logis*e eig5s*ap en dus e5 deugd van dit w]k noemde--imm]s d]gelijke comb9aties en v]vle*t+5 z\d5 hi] niet me] ( m9d] dan e5 soort lev5s-v]vals*+ zijn gewee/6--zooals ge tev5s begrijpt 9 hoe hooge mate het e5 proef/e5 voor d5 m5s*s*epp] en psy*ologis*5 doorgrond] is1 da> het uitt]a>d alln zijn blijv5de belangwekk5dheid ontle55 kon--gelijk we re$s gezi5 hebb5--aan de we]gave d] individueele psy*is*e reacties naa/ die van de psy*ologie d] massa1 al zal m5ige5 het zijn begonn5 te lez5 uit nieuwsgi]igheid--en nog wat6--na> dat hem onbek5de1 dui/]-broei5de lev54444--,en welk e5 belangrijkheid bezit het p4#ge door die we]gave6 ,hoeze] kan het alle intrigue1 en wat dies me] zij1 miss56444 ,en /rm van li*t5de m5s*elijkheid be/raalt ons en maakt ons tot v]kla>d51 en nimm] heeft het aanzi5 d] v]s*eid5heid mij zulk e5 gevoels-begrip van e5heid ges*onk5 als het bes*\w5 d] ma*tige v]s*eid5heid 9 dit w]k4 ,het is het he]s*]sbewu/zijn van d5 auteur1 dat be/aansmogelijkheid s*epp5de oorzaak is--gelijk ik re$s a&uidde --van al het voortreffelijke 9 dez5 arbeid en tev5s zelf het voortreffelijk/e kan word5 g5oemd1 z als de a>de en het zonli*t het voortreffelijk/e 9 e5 tu9 van zelfs all]$el/e bloem5 zijn4 ,hoe lang] ik dit w]k1 ook 9 v]b& met vroeg]5 arbeid van d5zelfd5 auteur1 ov]d5k1 hoe duidelijk] ik voel1 dat hij v]mo$elijk nog nooit iem& 9 zijn lev5 ontmoet heeft1 ( diep 9 z'n h>t heeft hij zi* psy*is* di5s me]d]e gewet54 ,zijn subjectieve me]d]heidsgevoel1 dat hem tev5s he]s*]snatuur doet zijn1 maakt zijn ess5tiele groo!id uit4 ,en het doet tot die groo!id we9ig toe ( af1 ( dat subjectieve gevoel al dan niet gehl met e5 objectieve w]kelijkheid ov]e5komt4#aa ,m5 zegge niet1 dat het zi*-me]d]e-gevoel5 door d5 auteur teg5ov] de onontwikkelde en laag-/a&e m5s*5 van dit boek e5 zond]l+e grond is p4#gf voor de conclusie1 dat hij zi* me]d]e van vrijwel i$]e5 z\ gevoel54 ,want3 deze v]/&elijk onontwikkeld5 zijn dat psy*is* niet1 en op dit laat/e komt het aan4 ,want wat het laag/aan di] m5s*5 betreft3 vraag1 lez]1 u zelf e5s af1 ( gij u li*t op dit oog5blik kunt voor/ell5 te lev5 e5 psy*is*-friss*]e en ook /]k]e figuur dan ,neel ,burk2 e5 psy*is*-re9]e1 dan ,huib ,kilomet]boekje--welk e5 pra*tig my/is*-diep begrip van de wa>de en de beteek5is d] aangebor51 door het tijdelijk p]soons-lev5 niet me] te d]5 zielseig5s*app5 toont hi] de s*rijv]6--e5 psy*is* me] bijzond]e en re9]e dan de toov]kol en s*ijnba> bela*elijke ,tante ,antje met ha> a&o5lijke onbaatzu*tigheid--en m5 heeft 9 het feit1 dat de s*rijv] niets g$aan heeft om die uit]lijke bela*elijkheid en abjec!id te v]m9d]51 we] e5 pra*tig bewijs van het passief blijv5 zijn] lag]e p]soonlijkheid6 --ma>1 vr u zelf1 lez]1 deze vrag5 te /ell51 zie to* nog e5s duidelijk 91 hoe we9ig psy*is*e begaafdheid met v]/&elijke ontwikkel+ en begaafdheid behoeft te mak5 te hebb54 ,ond]s*eid go$ d5 uit]lijk5 glans van d5 inn]lijk5 glans4 ,en ov]weeg e5s1 wa>door het mogelijk wordt1 dat bijvoorbeeld e5 analfabetis*e dagloon]1 iets 9 zijn blik1 zijn gelaat1 zijn /em kan hebb51 dat e5 ze] voornaam1 ze] gele]d1 ze] wijs en zelfs ze] go$ m5s* plots1 9 e5 oog5blik van hl-lucide erk5n+1 zijn m9d]heid kan do5 gevoel54 ,z\ dat niet zijn1 omdat 9 zulk e5 oog5blik voor het oog van de ziel1 alle tijdelijke1 gee/elijke zo[el als /(felijke1 uit]lijkheid is weggevall5 en ziel sle*ts ziel ziet8 ,indi5 m5 de aanwezigheid van het ma*tige he]s*]sbewu/zijn 9 onz5 auteur door ontl$+ van zijn w]k wilde bewijz51 m5 z\ dit re$s alle5 door de analyse van de figuur ,/ijn ,burk afkunn54 ,niet alle51 omdat het dan re$s voor i$] duidelijk z\ word51 dat e5 d]gelijke all]wond]lijk/ gecomplice]de en 9 de diepte en hoogte ze] v] uitgegroeide p]soonlijkheid niet te begrijp5 is p4#gg zond] ha> te behe]s*51 ma> vooral1 omdat m5 z\ inzi51 dat met ge5 mogelijkheid zulk e5 m5s*--all]te$]/e vad]1 s*u*t] man met /]k pli*tsgevoel1 vri5d bij voorkeur van misdadig]s en to* zelf niet bij ma*te ooit iets baatzu*tig-misdadigs te do5 en da>mee we] s*ijnba> contra/e]5d3 e5 dronka>d van duivels*-k\d5 moordlu/ doorkild--z doorgrond1 z 9 zijn compone]5de elem5t5 h]leid en to* zoo intact1 zoo fel-lv5d kon geh\d5 word5 als hij is1 door obs]vatie van buit5 af1 ma> dat hi]voor onontbe]lijk 0 e5 ond]duik51 bet] welli*t e5 tijdelijk opgaan te noem51 van d5 auteursgee/ 9 di5 zijn] figuur4#ab ,en dit nu1 dit tijdelijk zi*1 zond] eig5 bewu/heid te v]liez51 opgaan 9 het bewu/zijn van e5 &]1 is alle5 d5 he]s*] t5 opzi*te van d5 absoluut-behe]s*te mogelijk1 d5 veel groot]e teg5ov] d5 kle9]e--precies dus het teg5ov]ge/elde van de analoge /(felijke v]h\d+1 wa>bij sle*ts het kle9]e het groot]e kan b9n5gaan--nimm] e*t] d5 g]+]e t5 opzi*te van d5 ma*tig]4 ,en1 het zij hi] t]loops gezegd3 ik gelo( dat de grond-oorzaak di] onmogelijkheid is de psy*is*e vrees voor het onbek5de1 die1 om zoo te zegg51 de acute vorm is van de *ronis*e psy*is*e s*u*t]heid van h51 die zi* 9 d5 loop van hun lev5 vaak en van vel5 de m9d]e moet5 voel51 en die het da>om bij al hun wa>nem+5 nooit v]d] dan tot b5ad]5 br5g51 alles sle*ts van d5 buit5kant ang/vallig beta/5 en nooit iets durv5 b9n5tr$54 p4#gh ,er is zelfs 9 dit w]k e5 taalkundige eig5a>digheid aan te wijz51 die duidelijk beli*t1 dat dit ond]duik5 9 het lev5 zijn] figur51 bij wijle zoo /]k bij dez5 s*rijv] 01 dat hij zelfs eig5 bewu/heid tijdelijk v]loor1 d4w4z4 zi* dan niet duidelijk rek5s*ap van zijn arti/ieke h&el+5 kon gev54 ,ik b$oel met die eig5a>digheid het wa>lijk ov]bluff5d veelvuldig gebruik van het voorzetsel v] bij w]kwoord51 ongetwijfeld e5 g5iale vond/ 9 zi*-zelf1 en als zoodanig ook vaak g5iaal te pas1 ma> vak] grovelijk te onpas aangew5d4 ,wa>om dit e*t]1 zooals ik zei1 k het opgaan van d5 auteur 9 het lev5 zijn] figur5 beli*t1 ziet m5 duidelijk op blz4 #ccg1 wa>1 onmisk5ba>1 9 de uitdrukk+3 ,sau f'rtrippele se 't op 't t5eil nie4444 die v]-spreek-wijze aan de taal d] ,jordan]s zelf blijkt ontle5d6 ,ma> is ,qu]ido's ma*tig he]s*]sbewu/zijn t5 opzi*te zijn] s*epp+51 zo[el als de onontbe]lijkheid da>van voor het welslag5 als epis* auteur1 aan ,/ijn ,burk en al de &]e pra*tig geslaagde figur5 te demon/re]51 die onontbe]lijkheid alle5 z\ m5 ook vrijwel kunn5 aantoon51 door de a&a*t te ve/ig5 op die ne m9d] geslaagde 9 het geheele boek--(s*oon ook die ze] zek] e5 wa>lijk-lev5d m5s* is geblev5--jeg5s wi5 hem groot5deels het he]s*]sbewu/zijn ontbrok5 heeft3 ,k>el ,burk1 d5 begaafd5 ,don ,juan van de ,jordaan4 ,m5 m]kt dit ontbrek5 aan het feit1 dat1 zoodra het ,k>el ,burk geldt1 p]soonlijke liefde1 d4i4 liefde jeg5s die figuur1 9 de plaats tre$t van de onp]soonlijke m5s*heidsliefde4 ,want wa> dit psy*is*e he]s*]sbewu/zijn is--het hoog/e wa>s*ijnlijk1 dat e5 m5s* bezitt5 kan1 en dat m5 vooral niet moet v]w>r5 met all]lei lag]e v]wante vorm51 zooals he]s*zu*t1 bazigheid1 enz46--da> is die m5s*heidsliefde en omgeke]d1 ma> wa>1 da>5teg51 g5eg5heid voor e5 p]soon optre$t1 da> wordt het he]s*]sbewu/zijn t5 opzi*te di] p]soon gebrok54 ,de he]s*] laat d5 s*ept] vall51 wijl hij zijn ond]daan omhelz5 wil4 p4#gi ,de r$51 wa>om dit jui/ bij deze figuur is gebeurd1 ligt m4i4 op5 en bloot4 ,9 ,k>el ,hurk1 d5 buit5gewoon-intutiev5 psy*ologis*5 doorgrond]2 d5 arti/iek5 waaghals en b]eik]1 die de moeielijkh$5 zoekt1 om ze te ov]w9n51 9 wi5s1 vooral om die halsbrek5de moeilijkh$5 zoo ze] geliefde1 en telk5s pra*tig-op-het-kantje-af1 mee/]lijk-gratieus uitgevo]de dans-beweg+51 zijn v]metele en rijk-begaafde ziel pas go$ tot uit+ komt2 9 ,k>el ,burk1 d5 muzikaal hevig gevoelige2 de1 kortom1 zr arti/ieke he]s*]sfiguur1 ligt1 op e5 veel lag] plan1 e5 fl9k brok van ,qu]ido's eig5 kun/5a>snatuur getranspone]d4 ,en dit transpone]5 moge bewu/ ( onbewu/ ges*i$ zijn1 het feit 0 voldo5de1 om des s*rijv]s he]s*]sbewu/zijn te v]lamm51 want ,qu]ido is e5 van de we9ig51 welli*t de e5ige1 teg5ov] wi5 ,qu]ido--en dit spreekt m4i4 van zelf--zi*1 9 d5 bov5 aangegev5 z91 ge5 he]s*] voelt4 ,m5 lette er ook op1 dat 9 dit boek--en wat ik nu zegg5 ga1 bi$ ik niet aan als e5 bewijs mijn] bew]+1 ma> sle*ts als e5 ond]/eun+ ervan--vol van all]pra*tig/e dialoog1 vol van uit/ek5de behe]s*+ en te-pas-br5g+ van het ,jordaans*e taaleig5 ook 9 de m$itatie d] figur5 79 zijn enorm5 rijkdom aan volksuitdrukk+5 en de mee/]lijke aanw5d+ da>van ov]treft het zelfs ,wolf en ,dek51 en dt wil wat zegg567 dat 9 dit boek1 jui/ bij ,k>el ,burk e5 uit-d5-toon-vall5 plaats v9dt3 ,wat 0 't to* 'n fijn gezi*t1 z van het gl9/]5de en vonk5de wat] v] de dw>sbrugg5 de lu*t 9 te koekelo]51 tot je 9 de v]te het tor5haantje 9 de hoogte zag bl9k5 als e5 gloei5de1 trill5d-g\d5 wiek van e5 /il-drijv5d5 vogel 9 het />re blauw4 ,uit het woord koekelo]5 blijkt duidelijk1 dat de b$oel+ 0 de gewa>word+5 van ,burk 9 ,burks* dialect te gev5 en die dus niet 9 ,qu]idoaans*e zegg+ om te zett51 ma> uit het laat/e door mij gecursive]de z9sdeel blijkt ev5 duidelijk1 dat het ,qu]ido-brok 9 ,burk1 ,qu]ido1 d5 s*epp] van ,burk hi] de baas 06 p4#hj ,ik zei /raks1 dat1 compositoris* gesprok51 er beg9 no* e9de aan het boek is4 ,voor wie me55 mo*t1 dat ik dit e5 f\t 9 het w]k a*t1 zij onmiddellijk v]kla>d1 dat ik dit integ5deel1 hi]1 e5 s*itt]5de deugd v9d4 ,e5 la/ig probleem en e5 ze] groote moeilijkheid w]d5 hi]door volkom5 opgelo/ en ov]wonn54 ,b$oeld 0 m4i4 namelijk niet 9 de all]e]/e plaats e5 beeld te gev5 van het lev5 van zek]e individun1 van e5 lev5 dus1 welks eng-begr5sde duur zijn va/ en duidelijk begrip 9 onz5 gee/ heeft1 mr1 9 de all]e]/e plaats1 van e5 brok volkslev51 d4w4z43 e5 lev51 welks beg9 en e9de v] buit5 onze onmiddellijke p]ceptie ligg54 ,want is onze indruk van e5 p]soonlijk be/aan die van iets e9digs1 onze gevoelsindruk van het maats*appelijk1 van het massa-lev5 is da>5teg5 die van iets one9digs4 ,do*1 e5 brok massa-lev51 z mee/]lijk1 z boordevol vitaliteit te gev5 als 9 dit boek1 is niet mogelijk1 zond] de sam5/ell5de deel5 van dat lev53 de individun1 all]uit/ek5d/ te beeld51 ma> zoodra dit gebeurt--en dit is de moeilijkheid1 wa>van ik hi]bov5 sprak--dreigt de da>door ont/a&e indruk van het begr5sde en e9dige1 te v]h9d]51 dat zijn teg5deel3 de gevoels9druk van het one9dige--welke we imm]s van het massa-lev51 als geheel1 behoor5 te krijg5--bij ons ont/aat4 ,om de bov5/a&e b$oel+ dus te v]wez5lijk52 te zorg5 dat de teg5/rijdige indrukk5 z word5 te weeg gebra*t1 dat zij elka> niet v]nietig5 en dus3 ons het one9dige te lat5 voel5 van e5 zek] lev5sgeheel1 naa/ de e5 e9digheids9druk v]wekk5de uitbeeld+ d] e9dige deel51 moe/ na> het hulpmiddel van e5 zek]e wijze van compone]5 word5 gegrep51 t5 e]/e3 het gev5 van e5 nag5oeg climaxlooz5 v]haalgang--want /ijg+1 dal+ en1 9 e5 woord1 wissel+ 9 e5 geheel1 v]/]k5 d5 e9digheids9druk--en1 t5 twe$e1 het als 't w>e do5 voortloop5 van het taf]eel tot buit5 het kad]1 wa>door we de gewa>word+ krijg51 als( de begr5z+ is aangebra*t1 alle5 t] tegemoetkom+ aan ns niet one9dig v] drag5d p]ceptiev]mog51 en niet omdat het p4#ha gebeelde lev5 hi]9 w]kelijk kon omraamd1 en zoodat het ons is als( ons wi]d gezegd3 zoo uwe oog5 het toelat51 zie dn v]d]1 hoe e9deloos het lev5 blijft1 blijft doorvloei51 uwig voort4--,door dit alles dus v]kreg5 we e5 mee/]/uk1 welks felle uitbeeld+ van het e9dige lev5 ons gevoel1 dat wij hi] ook het one9dige zag51 niet s*ad5 kon4 ,ma> ook 9 &] opzi*t blijkt het compositoris*-g5iale van onz5 auteur3 9 zijn aanw5d+ van nev5s elk&] ge/elde contra/54 ,m5 lette e5s op de impressie1 welke de pra*tig ges*rev5 t]ugblik op het lev5 van ,neel ,burk met ha> e]/5 man1 d5 za*t5 ,gronjee maakt1 te midd5 van de beeld+ van ha> le$-en-ang/-be/aan1 nu zij getr\wd is met d5 onb]ek5b>5 ,/ijn ,b>k3 (1 en dat br5gt mij mete5 ertoe te sprek5 van de pra*tige bes*rijv+5 9 dit boek1 m5 zie e5s na> de nev5-elk&]-/ell+ van deze contra/e]5de /ad-en-l& uitbeeld+53 't ,_h rauw geklonk5 door de buurt1 al om vi] uur vroeg4 --,luilk 444 biddesk1 /oat om neige ure op 444 neige ( hllefti54444 hep je de ,luilk nauit gesi58--,e5 donk]e worp van doode ratt5 en katt51 wek5 lang al vooruit 9 de pold]s als prooi belo]d1 0 d( nrgebonkt op ruit5 en ram5 van beluilakte buurtg5oot51 die wo$5d met b$reig+5 loss*ot51 zond] iets te durv5 do54--,e5 pa> dag5 lat] hadd5 diezelfde k9d]5 zi* de morsige h&5 koel afgespoeld 9 de buit5s*e slootjes en gezo*t na> de rose-witte en hel-gele1 /ral5de p9k/]bloem5 en de zalm-roode klaproos4--,met l&- en grasgeurig doorzwoelde b\quett51 vol koekoek en gele lis*1 met vetglanz5de bot]5 pa>debloem51 w>5 zij kom5 aanzwalk5 bij troepjes van ,am/elve51 ,r+dijk1 ,oud]k]k1 ,rietl&5 en ,wat]graafsme]4 ,de morsige h&jes hadd5 bij duiz5d5 rondge/rooid l wat de g\d5 zom] liet bloei5 aan slootkant51 op wei en veld4 ,de k9d]5 hadd5 9 driftig5 l5te-roes1 de kleurige en riet-bepluimde oev]tjes van ,am/]dams5 buit5 geplund]d1 /ruik5 en halm5 v]trapt en afg]ukt1 voor bema*tig+ van ooieva>sblom en wat]ranonkel4 ,de h&jes hadd5 wild gegraaid tuss*5 blonde /]re-bloempjes fijn/raal1 en plomp51 soms t]ugs*rikk5d voor e5 graspiep]1 ze langs 't gezi*t fladd]5d1 ( weggelekt door e5 flonk]vleugels-v]trill5de p4#hb libel1 die dronk5 om het vanielje-geurige zoet van witte or*ideen he5-kr+de4#ac ,zoo hadd5 de k9d]5 geplukt1 geplukt1 en de v]brokkelde en geknauwde armoe-buurt5 van de ,jordaan1 voor e5ige ur5 pgetooid met 't geel-g\d1 purp] en wit gebloemt van buit54--,uitgeslet51 ki/-donk]e en lood-re*te sl+]trapjes1 w>5 ov]smakt van /]v5de ruik]tjes4 ,op vunzige /oepjes en 9 dui/]-v]hulde keld]s1 wa> altijd de goot borrelde ( /onk1 0 bloemsap g$ruppeld1 rookt5 geur5 n van klav] en iris1 wat]bezie en bitt]zoet4--,ev5 ma> hadd5 de k9d]51 rondsl5t]5d 9 hun vacantie1 9 hun sj(ele plunje meeg$rag5 na> de gore /eg5 en walm5de /rat51 lu*t van oev]gras en v]s* hooi1 dadelijk we] g$o(d door bak-/ank van vis*-/alletjes1 die1 9 go$koop oli$r5ksel1 s*olletjes en botjes 9 /e5-glazur5 komm5 voor de gulzige ,p9k/]-smakk]s g]e$ hield54--,want dw>s tuss*5 het zom]ig zoek5 d] k9d]5 na> de blank-blauwe lu*t van het wijde l&s*ap1 na> d5 koel5d5 wat]geur1 en 't lo]5 op 't geheimz9nig /ekeltjes- en torr5-gekrioel 9 de hemel-v]spiegel5de slootjes1--gi]de het luidru*tig v]ti] d] volwass554 ,9 potwag5s1 bonte ,jan ,plezi]s1 op5 bakk5 en hooge t5t-k>retjes1 zwijmd5 dronk5 /elletjes van vi]1 zes1 a*t en twaalf soms1 bije5gep]/ 9 de gloeihitte1 v]zweet en opgewond54--,de kei5 hadd5 ges*ud van de ratel5de en roll5de vigelant-wiel54 ,tot 's avonds bonk]d5 ze door1 als de roode zon al v]wild]5d5 we]s*ijn op de zatte en afge/ompte tronies vlamde4 ,vorm5 deze teg5/ell+5 niet e5 compositoris* s*oon8 ,en zijn de bes*rijv+5-zelf niet van e5 v]rukkelijke vorm-1 geur- en atmosfe]gev+8 ,ma> to*1 w>e het niet gewee/ om da>mee mijne bew]+ betreff5de de compositie te ond]/eun51 ik z\ v]ke]d g$aan hebb5 met dit te cite]51 t]wijl ik al dat &]e m9/5s ev5 mooie niet aanhal5 kan3 de pra*tig-uitgebeelde dans51 de ma*tig-gegev5 ve*tp>tij51 zooals die op de ,aal-m>kt1 9 het magi/rale e]/e ho(d/uk1 en het bijna-doodtrapp5 door ,/ijn ,burk1 9 zijn dronk5s*ap en da>door ont/an5 k\d-duivels*5 moordlu/1 van zijn zwang]e vr\w1 met op het e9de1 als ,/ijn ond] de ma*t d] hem 9 b$wang h\d5de k]els 9 e5 algeheele ontr$d]+ bewu/eloos is ne]gezonk51 dat pra*tig-bes*eid5-nauwelijks-symbool p4#hc van ,/ijns eig5 lijd5slev51 dat lijd5slev5 van hem die door zijn dr9kh>t/o*t1 welke hij to* z ga>ne z\ will5 b$w+51 elk5 dag gekruisigd wordt3 ,hij /ortte als e5 bewu/elooze ine51 met zijn gezi*t op d5 grond1 de arm5 wijd uit1 gelijk e5 m5s*elijk kruis4 ,(3 heel die ruzie 9 de ,wijde ,gang met die ,danteske visie3 ,traag1 teg5 de grauwe mur51 kroop de donk]5de en grillige middags*aduw als e5 uit de a>de groei5de s*im1 't heele ,gang-brok omgrijp5d 9 s*eemr5de v]somb]+4 ,met zijn ook ,danteske beeld+5 van g$ro*telijke v]wr++s/&5 van de kijv5de buurvr\w5 uit de bov5v5/]s4 ,(3 de to*t op de ,zuid]zee2 de ,h>tjesdag2 het zwoeg5 van de sj\w]s aan de ,we/]-,suik]raff9ad]ij1 en vooral niet te v]get5 dat juweeltje1 dat pra*tige1 d(-avondlijke idylletje van de kan>ies langs ,gijs' kroeggevel4 ,ma> jawel1 zoo z\ ik wel kunn5 doorgaan6444 ,laat ons liev] ev5 de psy*ologie 9 het boek van nabij bekijk53 ,9 de analyse van ,/ijn ,burk is wa>lijk het onov]treffelijke gebeurd4 ,deze 9 zi*zelf onwa>s*ijnlijk gecomplice]de m5s*1 is door de beeld+ tot e5 p]soonlijkheid geword51 wi] lev5 je niet alle5 voel5 en ta/5 kan1 ma> wi] lev5 je voel5 en ta/5 moet en dat je obs$e]t als e5 onwegduwb>e1 ontzett5de w]kelijkheid van d5 all]e]/5 rang2 dat niets onb]o]d 9 je laat2 afgrijz5 n e5 wijd erb>m51 haat en liefde1 alles1 lles 9 je proept4 ,want m5 zie e5s dez5 woe/el+1 die bijna zijn zwang]e vr\w doodtrapt1 zijn kle9e k9dje na> b$ br5g53 ,re$s vroeg 9 d5 avond zat ,si5tje op zijn s*oot1 al zette hij ha> telk5s op 't /o(/oeltje wanne] er volk inkwam4 ,met kle9e ronde slaapoogjes speelde ze1 ma> tuimelde telk5s teg5 de uitgelegde k(fiela van d5 mol51 9 slaap4 --,mot ,si5netje s 444 pies goan8 --,nei 444 nei 444 dr5sde ze1 t]wijl ze we] knikkebolde4 ,langzaam ontkle$de ,/ijn 't k9d1 nadat hij ,ko5tje ook na> b$ _h g$rag51 met 'n v]zo5d bakkesje4--,hij 0 bang dat ze1 v]veeld]ig1 tuss*5 slap5 en wak5 z\ gaan dr5z54 ,heel omzi*tig moe/ hij te w]k gaan4--,bij elk p4#hd kle$+/uk1 dat hij lo%aakte ( uittrok1 v]zong z'n zw>e /em e5 mal z9netje4 7,ik sla hi] e5 /ukje ov] v4,c47--,n\ 444 't jukkekie 444 zong ,/ijn1 omzi*tig half-slap5de ,si5tje uit ha> rokje w]k5d 444 en n\ 444 't siemesetje4444 ,sau frafe de frkies 444 de snoetjes6444 rrr6444 rr6444 n\ 444 't hl%empie 444 toktoktok 444 hat6 sie6444 w*t6 /\te fliegie 444 m ji bromme 444 9 't auretje fn liefe ,si5nie6444 ,n\ 444 't boaije rokkie 444 mit 't lafie6444 sss6444 sss6444 sejessssse66444 sss 444 sss6444 hoal-uf]6444 n\ 't witte rokkekie 444 soe 444 je 444 soe 444 je hoal-uf]6444 n\ 't broekekie 444 hoal-uf]64444 en ,si5netje is 'n soete s*t6444 --,fn sau'n msk]oade hep ikke nie t]ug 444 la*te ,neel om ,/ijns kun/ig zoe?\d5 van ,si54--,bij ,li51 ,mi5 ( ,jansje gri5de ze altijd1 9 slaap-ge/oorde kribbigheid4 ,en nu _h ze zi* door ,/ijns za*te deuntjes-/em heelemaal lat5 omz+54 ,zond] e5 knorretje 0 bleek ,si5tje knikkeboll5d op zijn arm +eslap5 en droeg hij ha> de duffe a*t]kam] 94 ,muis-/il hipte ,/ijn 9 't alko(je t]ug en lui/]de ( ze dr5z5 g+ zoodra ze vad] niet me] teg5 zi* op voelde4 ,m5 peile ook de diepte van deze analyse van ,neel's zu/]1 de p]v]se ,di53 ,di5 0 niet alle5 jalo]s* op ha> man1 ma> w]d gepijnd van afgun/ op lle voorspo$ige en gelukkige d+5 9 't lev5 van &]54 ,dit _h ze van mo$] ,s*e5d]t1 ht /uk *agrijn vroeg] van de buurt4 ,di5 leek met gegi/e mo$]melk grootgebra*t4 ,het twi/zieke1 humeurig omkantel5de van ha> wez5 las i$] dadelijk van ha> gezi*t4 ,en lieg51 s*el en roekeloos lieg5 kon ze met /rakke koon-eff5heid1 als de wijz]plaat van e5 kaduuk weegtoe/el4 7,welk e5 pra*tig beeld is dit1 en zoo voortreffelijk pass5d 9 d5 toon van het bes*rijv+sgeheel6 v4,c47 ,all]lei vurige en fanta/is*e uitd5ksels kon ze met zoo'n h>t/o*telijke1 bijna boosa>dige driftigheid v]tell51 dat zij ze zlf geloov5 g+ en niet me] v]mo*t te lev5 zond] die s*ielijke leug5>ij2 voor ha> ward] dan de nijp5d/e w]kelijkheid4 ,ze hield van 't lieg5 m 't lieg54 ,het w]d ha> e5 fel1 br&5d g5oeg5 te jokk54 ,ze kreeg zoo'n ang/ige vreemdigheid ov] ha> wez5 als ze loog en lat] betrapt w]d4 7,ik ov]sla e5 kle9 /ukje1 v4,c47 ,ze kn nooit iets v]tell51 zooals 't gebeurde4 ,en wanne] zelfs ha> leug5 w]d aanva>d als 'n feit1 morrelde ze dat d5 volg5d5 dag we] los1 omdat 't dn te wa> geword5 04 ,zooals me]mal5 9 het boek1 do* veel m9d] dan 9 p4#he des s*rijv]s vroeg]e w]k51 is er ook hi] 9 het door mij ov]geslag5 g$eelte als e5 h]hal+1 e5 ov]tolligheid1 ma> het is en blijft voor mij de vraag1 ( die h]hal+5 en ov]tolligh$5 van e5 hoog] plan dan het gewoon-z9sb\wkundige bes*\wd1 wel ov]tolligh$5 zijn4 ,m5 v]gelijke hi]ov] mijn artikel ov] de ,/udies van dez5 auteur1 9 ,de ,ploeg4#ad ,ma> bov5di53 nimm] heb ik indr+5d] analyse gelez51 vooral dat laat/e door mij gecursive]de4444 ,wil m5 e5 /aaltje van wat ik z\ will5 noem53 pla/is*e psy*ologiek8 ,ziehi] dan iets ov] het ,jordaans*e volk 7de v]kl>+ hunn] saamhoorigheid1 van het niet duld5 van vreemde invlo$5 9 hun kr+573 ,ze w>5 van n ras1 e5e klasse1 door e5zelfd5 lev5sgolf rondgezwabb]d1 na> vr ge/oot51 na> a*t] gekanteld op n plek grond4 ,( betreff5de de wa>zegg5de ,tante ,antje3 ,ze w>5 wa>lijk bang voor die vreemde1 /rak-/>5de1 me] lui/]5de dan kijk5de oog54 ,( w5s*t m5 e5 enkel bewijs voor mijne bew]+1 zo[el dat de dialoog 9 dit boek zoo voortreffelijk is als dat het zulk e5 rijkdom aan k]nige volksuitdrukk+5 bevat8 ,laat mij dan ev5 dit cite]53 --,vijf van de ti5 444 vroeg kort-kra*tig 'n li*tmatroos1 ev5 de sabelbe55 uitgebog54-- --,z je blief ,teun4444 ,vri5delijk hielp ,neel nu en vroeg ( hij we] honk _h4 --,soo je siet mo$]4444 ,zijn /em zong zwa> en vol 9 't zonnige w9keltje4 ,twee vr\w5 lo]d5 uit1 bekek5 d5 friss*51 kraakz9delijk5 matroos-e]/e-klas4 ,sl ik /ikke4444 d'r hei je ,teun fn de ,ho>lemm]daik1444 seg ouwe robbeklopp] 444 wt bi jei grausig 444 jei hep ereis auk wel ereis sl+] gefreite6444 je laikt me wel 'n kesse-me-jeu4444 ,de matroos keek b$uusd1 zo*t na> naam en wijf 9 zijn h]9n]+4 p4#hf--,nei1444 dt k5 ik nie kroppe4444 ,wt heb ik n\ n de hnd6444 k je ,annemie niet meir4444 ,annemie uyt de ,ornje/roat8444 no1 di ka*el br5t 444 segge d'r seife /omme te g'lak6444 kak san is kake6444 goa ik 'r n8 ,plots s*oot bez9n+ bij d5 matroos t]ug4 --,n\ hep ik je m9s6444 --,h\ f/ 444 spotte e5 uitdraag/] met 'r h&5 op 'r heup51 de arm5 als h5gsels4 --,annemie van ,arie-/ront-an-'t-sweepie4444 ,n\ hep ik je 444 f'rdikt 444 'n goeie naam is bet] z olie4444 die drijft nie weg4444 ,met 'n gull5 la* sprong hij bij en drukte zwa> ha> h&54-- ,neeltje la*te teg5 d5 knapp5 matroos1 die er zoo fris* uitli*tte met zijn blauwe jas1 g\d5 knoop5 en witt5 braniekraag4 ,al de vr\w5 v]babbeld5 nu wat met ,teun van d5 ,ha>lemm]dijk1 prettig b]o]d door z'n volle /em en z'n zeemansgull5 la*4--,hij lei iets zonnigs op5 9 hun h>t1 als zom]vru*t5 9 e5 ziek5kam]4 ,het 0 altemaal op5 lev51 fris* en frank4-- --,het is hi] nog desellefde saaite 444 v]la*tte zwa> z'n /em we]2 444 voor 'n bloote riksdaald] s\ ik hi] nie we] t]ug wille4444 ,de w9d komp hi] dw>s op je af 444 je ruikt hi] niks z bakolie 444 en fan bove en van b5eje hoor je niks z g]oep en gekakel4444 ,dan lief]/ an de ,suidsei /ijf4444 ,hij la*te en zijn oog5 vonkt5 van de pret4 ,annemie la*te mee en de &]e wijv5 ook4-- ,neel v]knutt]de zi* 9 zijn w>me1 zang]ige /em4--,nog 'n &] slag man dan ha> suffe ,/ijn4--,ma> ,annemie voelde ha> buurt bekev54 --,allem9se 444 wt bi jei grausig4444 --,ja m9s1 z 'n ro] go$ is k5 je teuge 'n raauw we]tje 444 ik b5 d'r lief]/ op de oceaan z hi] ond] de walm4444 ,n\ be/e siele 444 ik li*t me ank] 444 ajusies4444 ,annemie 444 de vijf6444 ,en heeft m5 ook op het fraaie door mij gecursive]de beeld gelet8 ,munt het niet uit door e5 pra*tige wa>a*tigheid8-- ,ongetwijfeld vormt de beeld+ van het mo$]s*ap van de diep-nobele ,neel ,burk1 die de mogelijkheid van bl9d-word5 trotse]t1 om ha> k9d te kunn5 zoog51 en ha> e9delijke1 door e5 eig5a>dige--met diep my/is* begrip p4#hg door d5 auteur doorvoelde--zek]heid 9 ha>-zelf vrzegde1 triomf1 e5 van de mee/ li*t5de g$eelt5 van het boek1 ma> to*3 groot] vreugde s*onk mij het gemoet5 van dat vrijwel nieuwe elem5t 9 ,qu]ido's w]k3 het beeld5 van het k9d]lev54 ,en zoo er ooit sprake mo*t zijn van e5 c\p d'essai1 die e5 c\p de matre 01 dan is het hi]3 ,siempie1 die bij ,mi5tje geslap5 _h1 klom /iekem na> de spel5d5 ov]4 ,ma> ,daantje duwde hem heftig bij zijn blond kopje t]ug4--,za*t begonn5 we] de /emmetjes p te giebel54 ,daantje krabbelde ,ko5tje 9 zijn hals2 ,pietje sprong dw>s ov] ,si5tje en ,siempie pakte de be55 van ,pietje1 die 9 de lu*t zwalkt51 met de1 er los bij b5gel5de k\s5 vol gat54 ,we] probe]de ,siempie 9 te klimm54-- ,nei6444 hield h>dnekkig ,daantje vol 444 jei1 jei 444 b9 nie trnke 444 jei nie 444 jei k nie 444 swaaije4444 --,m je eir/ slokkies kaupe 444 do> 444 wees ,pietje met ha> kle9 armpje langs ,/ijn he51 na> e5 hoek bij de tafel4 --,die heb nog nie aupe 444 v]d$igde zi* ,siempie1 rill5d van kilte 9 zijn ond]broekje4 --,kaup se d5 bei maan 444 slokkies8444 hoefeul8444 gi]de ,pietje1 do5de als( ze ins*onk4 ,de zusjes en bro]tjes gild5 en ti]d5 we] als vr ,neels wa>s*uw5d5 snauw1 die ze ev5 zoo plotsel+ _h /il gemaakt4--,jansie1 r/ het bezonn5 en b$ill5de k9d-mo$]tje1 _h langzam]h& al ha> wa>digheid +es*ot51 la*te en /oeide nu zelf om 't h>d/ mee4 ,ze v]dubbelde zelfs de roll51 morrelde er e5 heele com$ie omhe54 --,n\ mot jei4444 ,siempie 444 s*obb] uytj\we 444 hit/e ze na> ,si51444 en jei 444 leileke neitekles6 roepe 444 en d54444 sl ikke4444 sie je4444 sl ikke je arre/]e4444 bei ,swrte ,jns haur 444 ikke b9 peliesies4444 ,enne 444 enne 444 jei b9 auk peliesies 444 haur6444 /ookte ze ,siempie op4 ,ma> dan vooral dit 7,pietje1 het kle9e do*t]tje van ,/ijn en ,neel1 mi/ de jonge poesjes1 die v]dronk5 zijn73 ,ma> ,pietje bleef heel ang/ig en huilde met za*te snikjes4 ,w]5dig mo$]tje1444 su/e ,neel1444 de poessies b9ne femorrege gehoald1 fan6444 mit sau'n hauge figelnte 444 se wasse siek4444 #j6 sau siek6 liefel+1 en n\ 444 n\ b9ne se 444 9 't ktte-g/huys4444 --,enne 444 enne 444 vroeg blond ,pietje met goddelijke ons*uld-oogjes er teg59 444 'k hp 't nie gehaurd8444 ,z jei sloap k je omm]s nie haure1444 mo$]tje1444 p4#hh se legge llego> 9 fane m&jes 444 maor nie oks6 deigelik wo> 444 mo$]tje 444 asse beit] b9ne 444 mg je se weir si54444 ,pietje liet ha> wit1 v]smoezeld boezela>tje van de huiloogjes zakk5 en snikte v]/ild 9 sm>t1 nog ma> kle9tjes met enkele s*\d]-s*okjes4-- --,enne poes 444 dn8 vroeg ze we] met a>zel5d /emmetje1 zi* omwev5 voel5d van onbek5de d+51 alle gebeurd 9 ha> donk]5 slaap4-- ,neel keek ,/ijn aan1 la*te v]borg5 na> e5 buurvr\w1 die net inkwam om e5 half pond z\t4 ,dadelijk greep ,neel na> ha>1 om /eun4 ,niet tnte ,truy8444 b9ne de poesies femorrege n\ niet afgehaold8 ,a*t] ,pietje draai5d1 maakte ze na> buurvr\w e5 inli*t5d grimas4444 --,n\64444 zei die1 v]-gelo(wa>dig ha>1 n\ beklemton5d1 zond] te wet51 wa>ov] 't eig5lijk g+4 --,9 'n figelnte nie8444 --,sau mit raud fleweil6444 pronkte buurvr\w erbij4 --,en b9ne se niet naor 't ktte-g/huys gebra*t8 --,slf meig]eije6444 ,pietje keek heel ang/ig-ond]zoek5d nu1 a*t] 't toonbankje /a&1 de li*tblauwige oog5 volge/roomd met g\dglans van het gas1 dn na> buurvr\w1 dn na> mo$] op4 ,ja1 ze gelo(de nu alles ple*tig4 ,poesies 444 w>5 ziek1 lag5 9 't ga/huis4 ,en w]d5 t]uggebra*t als ze bet]d54 --,en to5 ze nu1 ev5 9 de w9kel/ilte1 we] het klaag-miauw5 van de gejaagd rondsnuffel5de kat hoorde1 9 't gangetje1 holde ze op e5 drafje van de toonbank weg na> het di] en riep met troo/5d1 fijn vlei-/emmetje3 --,/il poessie 444 /il mo> 444 je k9d]tjes b9ne siek 444 se komme t'rug asse beit] b9ne4444 ,ne51 dit kan niet ov]tr(f5 word51 da> voel ik mij zoo zek] van als van het feit1 dat wanne] gesla*t na gesla*t telk5s en telk5s we] dit on/]felijke boek zal lez51 dit boek1 dat zond] d5 g]+/5 opzettelijk5 t5d5z van ev5 groot sociaal als lit]air belang is1 en e5 twijfel 9 zi* mo*t voel5 opkom5 aan de dan v]dw55 w]kelijkheid van die poel van ell5de en v]word+1 wa>9 e5 groot deel van ,am/]dams h>d/-ploet]5d volk aan het beg9 van de tw9tig/e eeuw nog v]zonk5 lag--dat dan zelfs n kle9 /ukje als het zooev5 door mij aangehaalde p4#hi voldo5de zal zijn om elk5 twijfel te smor53 e5 kla> en zuiv] gelaat gelijk1 tot e5 duld5d51 zek]51 wijz5 glimla* bewog51 zal de diepe m5s*elijkheid van dit boek d5 twijfela> aanzi51 en deze1 het ho(d buig5d1 zal1 blijde en veilig 9 het geluk van dit visio51 za*t tot zi*zelf zegg51 dat zulk e5 m5s*elijkheid niet &]s dan wrheid kan zijn4444 ,,else ,,j]usalem3 ,,het ,,roode ,,huis4 ,mag m5 ook het ma*tige boek van ,else ,j]usalem1 ,het ,roode ,huis1 als e5 symptoom van het kra*tig opge/ane epis*e g5ie d] ,jod5 bes*\w58 ,wat mij betreft1 a>zel ik ge5 oog5blik die vraag beve/ig5d te beantwoord53 het is bijna onmogelijk1 dat de s*rijf/]1 alles 9 aanm]k+ g5om51 ge5 ,jod9 is6 ,ook 9 dit w]k is het he]s*]sbewu/zijn aanwezig1 ma> g$eeltelijk1 niet zoo volkom5 alles door/ral5d als bij ,qu]ido4 ,deze bordeelroman1 e5 aankla*t als nauwelijks e5 &]e teg5 onze sam5lev+ en tev5s zoo fel en s*]p e5 beeld ervan1 dat wij als plots met e5 s*ok van ontzett+ doorvoel51 dat het gelaat h>] misdadigheid1 zooals wij1 li*tgeloovig51 dat k5d51 sle*ts e5 welgelukte grime is1 die one9dig satanis*] en me] v]word5 trekk5 moet v]hull5--deze pra*tig-zuiv] ges*rev51 van alle pornografis*e effekt5 en lag]e b$oel+5 v] geh\d5 roman1 kan ongetwijfeld1 wat sociale belangrijkheid betreft1 naa/ ,de ,jordaan word5 ge/eld4 ,en ook wat dramatis* inzi*t betreft4 ,niet li*t zal m5 de mo$] v]get51 die 9 ha> k9d vrijwel niets &]s ziet dan middel tot wraak op d5 vad]1 die ha> en met ha>1 onwill5s het k9d v]/oot5 heeft4 ,niet li*t ook de duld5de ,janka--de ni*t van d5 v]leid]1 d5 pr9s1 d5 s*atrijk5 he]ebo]--die met de v]/oot5 mo$] en het k9d is weggevlu*t en zi* met h5 9 e5 bordeel heeft lat5 opnem51 niet alle5 uit liefde tot de v]/oot5e1 ma> ook uit e5 soort van dui/] gevoel dat z1 door zelf met de 9 het v]d]f ge/ort5 te lijd51 de s*uld van ha> v]want1 d5 v]d]v] en v]leid]1 door ha> g$elgd en van het gesla*t kan word5 afgew5teld4 p4#ij ,ma> wat de psy*ologie betreft--s*oon nu en dan de hoog/e voortreffelijkheid rak5d1 soms ook rhetoris*-opp]vlakkig en vaag--en wat de dialoog aangaat--vaak veel te r$evo]+a*tig-opzettelijk--en vral de bes*rijv+skun/--heel vaak vieux jeu--/aat het nd] ,qu]ido's w]k4 ,compositoris* is het e*t] we] uitmunt5d4 ,dat het he]s*]sbewu/zijn1 zooals ik re$s opm]kte1 niet ov]al 9 voldo5d-/]ke mate aanwezig is1 z\ m5 kunn5 demon/re]5 o4a4 aan de figuur van ,madame ,golds*eid]1 de gewik/e wa>d91 teg5 wie nu en dan1 ze] t5 onre*te1 door de s*rijf/] wordt opgezi51 en die door ha> m]kba> wordt ov]s*at4 ,do* dat alles neemt niet weg1 dat het w]k als geheel /raalt van e5 groote epis*e g5ialiteit1 e5 onv]s*rokk5 e]lijkheid1 e5 ontemb>e kra*t en e5 psy*is* geluk om eig5 va/ en zek] kunn54 ,het is als e5 geweldige k]el1 die1 opduik5d uit e5 mo]assig wat]1 h&5 en gelaat beslijkt1 de kle]5 ges*eurd1 ma> de oog5 /ral5d van triomf1 met e5 bijna-v]dronk5e 9 de arm51 d5 oev] bespr+t4 ,mevr\w ,b>5tz-,s*nb]g1 die het pra*tige boek op de ha> eig5 uitmunt5de wijze v]taalde1 heeft da>mee e5 go$ w]k g$aan1 niet alle51 omdat zij da>door d5 d] duits*e taal onkundige de lez+ van e5 /]k5 kun/>beid mogelijk heeft gemaakt2 niet alle51 omdat zij ons we] e5s heeft do5 gevoel51 dat de modd]ige /room onz] maats*appij zijne gro55de en r$d5de oev]s d] toekom/ heeft1 ma> vral1 omdat ons met dit maats*appelijk beeld van eld]s e5 wa>s*uw+ b]eikt1 welke all]m9/ ond] de aan/a&e he]s*appij onz] geb5$ijde ,z$elijkheids-wett5 ov]bodig heet5 mag6--,en om dit alles nu kan ik dan ook dit boek mijn5 lez]s niet /]k g5oeg aanbevel54 ,l4 ,,simons3 ,,/udies ,,en ,,lez+54 ,en wat is nu naa/ zoo ma*tige w]k5 de beteek5is van e5 s*rijv] als de he] ,simons8 ,wat ook mijne b$oel+ en re*tva>dig+ met en van de opname zijn] figuur 9 dit op/el ov] joods*e s*rijv]s8 p4#ia ,wat betreft het antwoord op de e]/e vraag1 behoeft1 dunkt mij1 niem& lang 9 het dui/] te ta/54 ,zijn w]k heeft1 im gross5 ganz51 de beteek5is1 die de arbeid van elk niet g5iaal1 ma> tal5tvol en s*]pz9nig comm5tator naa/ dat van g5iale m5s*5s*epp]s en critici heeft3 g]+] do* onmisba> wijl nuttig1 ma> to* ook dit niet alle53 k a&o5+ van s*oonheid gev5d6 ,do* dit sle*ts ervan te zegg51 z\ zijn het onre*t do54 ,want er zijn drie d+51 die het tot nog iets bet]s en me] bijzond]s mak51 dan w]k van e5 tal5tvol en s*]pz9nig comm5tator4 ,die zijn3 t5 e]/e3 de /ijl van zijn op/el ov] d5 ,gijsbreght van ,aem/el4 ,het ar*as* k>akt] da>van1 volg5s des s*rijv]s eig5 v]kl>+1 door hem aang5om51 om zijn op/el 9 het kad] d] 9 #ahic door de ,erv5 ,bohn uitgegev5 foliant te do5 pass51 0 dus geheel willekeurig1 uit w5s*elijkheid1 en niet uit inn]lijke noodzakelijkheid gebor54 ,met &]e woord53 w>e het da>bij geblev51 dan z\ dit geheele op/el ge5 kun/ ma> kun/5mak]ij zijn geword54 ,ma> het is da>bij niet geblev54 ,uitgegaan om e5 pa> ezel9n5 te zoek51 vond ook de he] ,simons e51 zij 't kle91 kon9krijk4 ,het is n4l4 duidelijk1 dat1 zoodra hij aan het s*rijv5 0 gegaan1 het s*rijv5-9-di5-/ijl1 9 d5 /ijl des tijds van zijn groot ond]w]p1 wel degelijk e5 groei5de noodzakelijkheid1 want e5 onv]mo$ en1 e5s gesmaakt1 zelfs onontbe]lijk gelukgev5d s*epp5 w]d4 ,het moet hem e5 zek] zoet g5ot van groot] e5heid met zijn v]hev5 ond]w]p hebb5 ges*onk54 ,hij moet ook iets als het fee/elijk gevoel gehad hebb5--ik ga iets subtiels zegg5 en het moet subtiel v]/aan word5 ook--van e5 k9d dat ond] de oog5 en d5 liev5 glimla* van ,vad]1 9 het boek en met de p5 van ,vad] s*rijv5 mag4 ,hij heeft namelijk de gewa>word+ gehad1 e5 liefhebb5de1 n$]ige en e]lijke ,vondel-bewond]a> te zijn1 s*rijv5d als ond] de oog5 en glimla* van ,vondel1 9 de taal-nuance van ,vondel's tijd4 ,en da>om is het ge5 kun/5mak]ij1 ma> e5 kun/w]kje van gewilde ma> to* ngewilde /ijlnaboots+1 het product e5] noodzakelijkheid1 wi] bijkom/ige en ov]ig5s onbelangrijke p4#ib eig5s*ap het 0 p>allel te loop5 met e5s m5s*5 wil4 ,het twe$e van d5 trits1 wa>van ik sprak is dit3 het w]k is van e5 placide1 bijna /ugge1 rimpellooze e]lijkheid4 ,het is als( de s*rijv]1 wijl hij niets te v]b]g5 heeft1 en als wilde hij je 9 de geleg5heid /ell51 zijn gelaat/rekk5 zoo lang te doorvors*5 als je-zelf het noodig v9d1 je kla> en va/ aanziet en zijn blik niet ne]slaat1 vr je de j\e afw5d2 precies dus het teg5ov]ge/elde van de glibb]ige1 vrvlokte1 slag-om-d5-arm-h\d5de s*rijfwijze van sommige &]e critici4 ,en1 t5 d]de1 is er het pra*tig-bevoegde didactis*e van d5 gebor5 ons*oolvossig5 le]a> 94 ,wat nu het antwoord op mijn twe$e vraag betreft3 ind]daad1 zelfs uitgezond]d zijn orig9e1 en zelfs afgezi5 van het feit1 dat die orig9e voor mij het besliss5de mom5t is1 be/aat er e5 ze] gewi*tige r$5 hem 9 e5 op/el ov] joods*e s*rijv]s op te nem51 want 9 de geheelheid zijn] figuur v]toont hij jui/ e5e p]soonlijkheid1 e5e v]e5ig+ van eig5s*app51 zooals die vroeg] ze] frequ5t 0 9 en tot groot si]aad van het joods*e volk /rekte3 die van koopman ( w]kman1 tev5s kun/5a> en gele]de1 wi5s gele]dheid en kun/z9nigheid hem niet v]h9d]d5 e5 practis* en s*]pzi*tig koopman ( deugdelijk arbeid]1 en wi5s koopman- ( arbeid]-zijn hem niet v]h9d]de1 e5 ijv]ig gele]de ( gevoelig kun/5a> te zijn4 ,e5 lev5de h]9n]+ dus aan e5 glori]ijk v]l$51 h]rez5 9 e5 sam5lev+1 welke toonde deze gelukkige v]e5ig+ van eig5s*app5 dankba>d] te wa>de]5 dan die van e]tijds4 ,en met de onbes*eid5-geuite voldo5+ ov] dit alles1 zij--om het slot niet te do5 uitmunt5 bov5 het geheel6--dit all]onbes*eid5/1 mijn eig5 ras v]he]lijk5d op/el beslot51 e5 besluit1 dat1 al?ans voorloopig1 tev5s1 tot mijn le$wez51 het e9de mijn] m$ew]k+ aan dit ,ma&s*rift#ae moet zijn4 ,juni #aiab4 99 99 99 99 99 ,,not53 #a #a ,febr4 #aiab4 #b ,t] nad]e opheld]+ van dez5 ?ans welli*t m9d] begrijpelijk5 z9 di5e1 dat bij de e]/e publicatie dez] ,briev5 p>agraaf-teek5s w]d5 gebruikt4 #c ,cursive]+ ov]al van mij4 #d ,ik mag zoo niet frats5 9 mijne briev51 zeg ik met ,abraham ,blanka>t1 &]s s*rapte ik zo[el deze1 zij 't ook go$mo$ige1 spott]nij51 als de aan h5 v]wante1 aan het e9d dez] critiek voorkom5de bew]+54 ,?ans laat ik ze ma> /aan4 ,e5 criticus--iem&1 die &]5 /e$s b$ilt6--lijkt mij tr\w5s wel het all]m9/ g]e*tigd1 bij e5 h]druk van zijn w]k vroeg]e f\tieve me5+5 te v]donk]eman54 ,ma> wel moge ook hi] ?ans de rectificatie volg51 die ik drie ma&5 na het v]s*ijn5 van dez5 ,brief1 9 hetzelfde ma&s*rift--,de ,boekzaal--de$ afdrukk54 ,m5 zal da>uit zi51 dat ik mijne gevolgtrekk+5 uit ze] onjui/e premiss5 _h afgeleid3 ,rectificatie4--,zoo heb ik dan nu tot mijn g5oeg5 de geleg5heid e5 misslag te h]/ell51 wa>van het inzi5 mij we] e5s heeft do5 voel51 dat de criticus1 hij moge pog5 zoo consci5tieus te zijn als hem mogelijk is1 hi]9 de on=tu9lijke lotg5oot van d5 s*oolmee/] is1 dat hem het onwe]sprok5-blijv5 door deg551 die hij op de v+]s tikt en b$ilt1 op d5 duur wat autoritair maakt en zijn gewa&e re*tva>digheid1 door e5 soort van losz9nig5 ov]mo$1 9 het teg5deel doet v]ke]56 ,m5 zal zi* h]9n]51 dat ik1 9 mijn d]d5 ,brief het door mij geprez5 w]k ,de ,vreemde ,he]s*]s besprek5d1 d5 he] en mevr\w ,s*>t5-,ant9k me5de te moet5 v]wijt51 dat zij f\rnisseurs de la c\r w>5 en drom mo$willig de ruw/e zijd5 van het 9 hun w]k uitgebeelde bo]5lev5 z\d5 hebb5 v]doezeld1 t]wijl ik h5 ook1 na hun ,p>ijs*e en ,italiaans*e romans1 gelo(de te moet5 rangs*ikk5 ond] deg551 die d5 prikkel van het ui!ems*e behoev51 om tot s*epp5 te kunn5 kom54 ,welnu1 kort da>na ontv+ ik e5 brief van d5 he] ,s*>t51 wa>9 hij1 sprek5d op z objektieve wijze ov] de gebrek51 die zijn eig5 w]k 9 zijn oog aanklev51 als ik sle*ts zeld5 heb wa>g5om5 en die hem tot e] v]/rekt1 tev5s v]kla>de van deze mijne beide bew]+5 gemakkelijk de onjui/heid te kunn5 aantoon54 ,en ik betuig hi] ga>ne en op5lijk1 dat dit ind]daad op ov]tuig5de wijze gebeurd is4 ,wat het v]me5de v]doezel5 van zek]e ruwe lev5szijd5 aangaat1 w]d mij door het held] voor oog5 /ell5 van 't natuurlijke en ekonomis*e milieu1 wa>9 de ,italiaans*e bo]5 aan de m]5 lev5--wel te ond]s*eid5 van bijv4 de ,italian5 uit ,toscane en vooral de ,napolitan5--b5ev5s door de m$$eel+ van v]s*ill5de p]soonlijke erv>+5 van de auteurs onbetwijfelba> aangetoond1 dat hi] niets te v]doezel5 viel4 ,het lev5 di] bo]5bevolk+ v]s*ilt ind]daad hemelsbre$ van dat d] door ,zola en ,qu]ido bes*rev5 bo]54 ,en (s*oon m5 kan zegg51 dat het boek z ges*rev5 _h moet5 zijn1 dat het niet-v]doezel5 da>uit bleek1 het is duidelijk dat dit niet-blijk5 ev5ze] aan d5 rec5s5t als aan d5 s*rijv] ligg5 kan1 en m5 hi]bij het gebi$ d] subjektieve kritiek betre$t1 welke e5 heel &] iets is dan het v]me5d-feitelijke wa>op ik mijn bes*uldig+ grondde1 en welke alle5 dan ook nimm] uitgangspunt van zulk e5 bes*uldig+ mag zijn4 ,t]wijl wat mijn bew]+ betreft1 als z\ uit e5 soort van arti/ieke onma*t1 het vad]l&s*e te doorvoel51 het ui!ems*e door deze auteurs word5 opgezo*t1 mij t] we]legg+ de r$55 van hun buit5sl&s v]toev5 w]d5 m$eg$eeld1 die mij blek5 niets met e5ig lit]air /rev5 te mak5 hebb51 zoodat m5 ind]daad 9 deze s*rijv]s e5 nog me] volslag5 uitzond]+ dan1 ma> to* van dezelfde soort als ,van ,oordt1 heeft te zi51 die imm]s ook door om/&igh$51 welke groot5deels van niet-arti/iek5 a>d w>51 er toe geleid w]d1 zijn ond]w]p5 wel niet 9 e5 vreemd l& ma> vroeg]5 tijd te zoek54--,t5 slotte3 indi5 ik met zooveel g5eg5 mijne v]giss+ hi] h]/el en zelfs d5 he] ,s*>t5 ga>ne voor zijne opm]k+5 mijn dank betuig1 dan is dit omdat die opm]k+5 geuit w]d5 op di5 toon van wa>de]+ en onv]troebelde erk5n+1 welke e5 p]soonlijk ongekwet/-zijn en da>mee tev5s e5 p]soonlijk-hoog/aan van d5 opm]k] aan d5 dag legt4 ,juni1 #aiab4 #e #aiab4 #f ,alle cursive]+5 zijn van mij1 indi5 niet het teg5deel wordt aangegev54 #g ,cursive]+ van de s*rijf/]4 #h ,cursive]+ van de s*rijf/]4 #i ,h]drukt 9 mijne ,s*ets5 en ,critis*e ,op/ell51 blz4 #aej4 #aj ,deze me5+ heb ik 9 ,het ,jonge ,lev5 van ,septemb] #aiab aldus nad] gemotive]d3 ,het s*ijnt mij toe1 dat de b5am+ roman voor dit boek ze] t5 onre*te is gekoz54 ,m5 kan namelijk e5 boek als dit1 wa>9 e5 /]ke conc5tratie ontbreekt2 wa>9 lev5sbrokk5 van tallooze m5s*51 die we9ig ( niets met het lev5 d] mee/ vooraan/a&e figur5 hebb5 uit te /aan1 zoo fel en zoo uitvo]ig word5 uitgebeeld1 dat zij qua uitbeeld+ bijna dezelfde belangrijkheid hebb5 b]eikt als die d] mee/ vooraan/a&e figur51 moeilijk e5 roman heet51 t5zij m5 het f als zoodanig ondeugdelijk gecompone]d wilde noem51 f b]eid 0 af te zi5 van alle compositoris*e eis*51 die m5 tot h$5 gew5d 0 aan e5 roman te /ell54 ,met zulke compositoris*e eis*5 b$oel ik3 dat er e5 k]n van h&el+ en e5 k]n van p]soonlijkheid zij1 ma> dat er buit5 die k]n sle*ts h&el+ en p]soonlijkh$5 aanwezig zijn1 voor zoov] zij de ho(dh&el+ en de ho(dp]soonlijkheid moet5 beli*t51 en 9 onv]brekelijk boek-organis* v]b& da>mee4 ,da>van is hi] e*t] ge5 sprake4 ,wij z\d5 ongetwijfeld ge5 d] 9 het boek optr$5de figur5 hebb5 will5 miss51 want met elk zulk e5 figuur1 ook de s*ijnba> vlu*tig-aangegev5e1 ook de m9/ belangrijke1 z\d5 wij tev5s e5 rijk doorvoelde m5s*beeld+ gemi/ hebb51 ma> all]m9/ kan m5 zegg51 dat i$]s aanwezigheid t] beli*t+ d] me] op d5 voorgrond tr$5de figur5 noodzakelijk is4 ,do* er is nog e5 &]e eis* aan e5 roman te /ell51 die door dit w]k niet v]vuld wordt1 te wet51 dat er e5 zek]e feitelijke ( psy*ologis*e ( dramatis*e toe/& 9 he]s*e1 die aanvange1 zi* ontwikkele en zijn ontknoop+ ( e9dpunt b]eike1 ma> k en vral1 dat dit e9dpunt tev5s e5 punt van sam5vloei+ is4 ,met dit laat/e b$oel ik dit3 e5 roman zij 9 d5 aanvang e5e v]s*eid5heid1 welke bij het e9de tot e5 e5heid blijkt v]vloeid1 niet alle5 9 hoog]-gee/elijk5 ma> ook 9 bloot-compositoris*5 z94 ,e5 roman zij als het sam5/room5 van vele bek5 die zi* v]e55 tot e5 ma*tige rivi]1 wa>op al v]d] v>5de1 de reizig]1 g5iet5d van de gezi*t5 op ha> oev]s1 van ha> zonwe]t9tel+ en wat]geur1 weet1 dat aan het e9d d] reize hem ge5 g]+ g5ot nog wa*t3 het uitru/5de v]pooz5 9 de fraaie /ad1 welke zij rijk en groot heeft gemaakt1 die ind]daad de rivi]/ad is1 wa>9 alles van hr spreekt1 alles van hr leeft en die da>om wel de mee/ geig5de plek mag heet51 om zi* nog e5s h]9n]5d voor d5 gee/ te hal51 al wat ha> wat]5 en ha> oev]s hebb5 gebod5 op d5 to*t4--,en nu is dit w]k wel e5 ma*tige /room en zeld5 ( nooit heeft v]s*eid5heid mij zulk e5 gevoel van e5heid-d]-d+5 ges*onk5 als die van dit boek1 do* deze is de hi]bov5 ges*et/e e5heid van e5 romangeheel niet1 zij is de door ge5 enkele gr5s geh9d]de e5heid van het boek met het omr+5de lev51 jui/ dus het teg5ov]ge/elde van de e5heid e5] roman1 die imm]s e5 tot geheel geword5 deel van1 gesn$5 uit het omr+5de lev5 is6 #aa ,het ess5tiele1 de respectieve wa>d5 aanwijz5d en beli*t5d ond]s*eid tuss*5 het niet geheel de objectieve w]kelijkheid dekk5d gevoel-van-eig5wa>de van e5 g5iaal m5s* en het ev5e5s niet de objectieve w]kelijkheid dekk5d gevoel-van-eig5wa>de van e5 maniak1 is niet zooze] van quantitatiev5 a>d1 niet zooze] e5 kwe/ie van me] ( m9d]4--,mij lijkt het te ligg5 9 het feit1 dat zulk e5 maniak het beeld d] hem omr+5de w]kelijkheid 9 zijn gee/ moe/ v]nietig51 om zijn gevoel van eig5wa>de te kunn5 r$d51 t]wijl zulk e5 g5iale m5s* het beeld di] w]kelijkheid 9 zijn gee/ niet het g]+/e geweld behoeft aan te do51 om zijn gevoel van eig5wa>de te kunn5 lat5 be/aan4 ,de v]h\d+ van het gevoel van eig5wa>de tot de w]kelijkheid is bij d5 e]/e3 die van iem& die zijn m$$+] doodt1 omdat hij voelt1 dal deze ma*tig] is1 bij d5 twe$e e*t]3 die van iem&1 die 9 het /]ke bewu/zijn van eig5 kra*t1 niet alle5 d5 m$$+] naa/ zi* duld51 ma> zelfs liefhebb5 kan6 #ab ,ik b$oel dit3 7,balzac1 ,fac9o ,cane17 ,*ez moi1 l'obs]vation tait dj dev5ue intutive1 elle pntrait l'me sans nglig] le corps2 ou plutt elle saisissait si bi5 les dtails extrieurs1 qu'elle allait sur-le-*amp au del2 elle me donnait la facult de vivre de la vie de l'individu sur laquelle elle s'ex]ait1 en me p]mettant de me sub/itu] lui comme le d]vi*e des ,mille et une ,nuits pr5ait le corps et l'me des p]sonnes sur lesquelles il prononait c]ta9es p>oles4 ,int]essant t] v]gelijk+ met de wijze1 wa>op ,qu]ido zijn ,jordaan-,/udies maakte is het onmiddellijk aan het gecite]de voorafga&e /ukje3 ,aussi mal vtu que les ouvri]s1 indiffr5t au decorum1 je ne les mettais po9t en g>de contre moi2 je p\vais me ml] leurs gr\pes1 les voir concluant leurs m>*s et se qu]ellant l'heure o ils quitt5t le travail4 #ac ,alle cursive]+5 zijn van mij4 v4,c4 #ad ,lat] h]drukt 9 mijn ,s*ets5 en ,critis*e op/ell54 #ae ,de ,boekzaal1 wa>9 deze ,briev5 voor het e]/ w]d5 gepublice]d4 99 99 99 99 99 ,,v]tal+5 ,,bij ,,briev5 ,,ov] ,,lit]atuur'p4#ic ,blz4 #g ,sog>3 ,zelfs e*t] ond] het kle9e aantal s*rijv]s1 die w]kelijk1 ern/ig en vooraf d5k51 bev9d5 zi* sle*ts uit]/ we9ige1 die ov] de d+5-zelf d5k53 de ov]ige d5k5 uitsluit5d ov] boek53 ov] datg5e wat re$s door &]5 is gezegd4 ,zij hebb5 namelijk1 om te kunn5 d5k51 de me] nabij en /]k]e opwekk+ van &]] g$a*t5 noodig4444 ,de e]/g5oemd5 da>5teg5 word5 door de d+5-zelf tot d5k5 geprikkeld4444 ,en ond] dez5 zijn alle5 zij te v9d51 die beklijv5 en on/]felijk word54 ,blz4 #ag ,vague ,?\ghts on art3 vage g$a*t5 ov] kun/4 ,blz4 #ag ,art is3 ,kun/ is de v]beeld+svolle uitdrukk+ van m5s*elijke en]gie1 welke erna> /reeft1 door te*nis*e v]ta/b>+ van gevoel en wa>nem+1 het individu1 doordat zij e5 onp]soonlijke ontro]+ 9 hem v]wekt1 9 h>monie met het univ]seele te br5g54 ,blz4 #ag ,imp]sonal emotion3 onp]soonlijke ontro]+4 ,blz4 #ag ,if ,i /&3 ,indi5 ik1 e5 voorw]p bes*\w5d1 ^w ontro]d door d5 aanblik zijn] kleur en van zijn vorm1 zij 't 9 nog zoo g]+e mate en voor nog zoo kort5 duur en da>bij vrij blijf van e5ige bepaalde1 feitelijke g$a*te--9 die mate en g$ur5de di5 tijd heeft het mij aan mij-zelf ontrukt en zi*-zelf da>voor 9 de plaats ge/eld2 heeft het mij aan het univ]seele v]bond51 door mij het individueele 9 mij te do5 v]get54444 ,blz4 #ai ,= religion3 ,voor godsdi5/ zijn alle m5s*5 gelijk1 op dezelfde wijze als alle munt5 gelijk zijn3 hun all] wa>de be/aat uitsluit5d da>91 dat zij het beeld des ,kon+s drag54 ,blz4 #ai ,he long$ to g to s*ool3 ,hij v]langde hevig na> s*ool te gaan 7e5 zond]l+e w5s*71 de univ]siteit te bezoek51 zi* e5 naam te mak51 p4#id en hij v]langde niet sle*ts deze d+51 ma> van het me]5deel hunn] v]wa*tte hij /ellig1 dat zij ook z\d5 gebeur54 ,hij bes*\wde zi*-zelf als e5 k9d van go$5 /&1 aan het beg9 van e5 voorspo$ig lev54 ,hij bes*\wde zijn tehuis en familie als e5 heel go$e spr+plank1 van wa> hij zi* omhoog kon zwaai5 na> de posities1 die hij w5s*te te b]eik54 ,en bijna jui/ to5 hij op 't punt /ond te spr+51 brak de heele /ellage ond] hem 9 elka> en hij en al de zijn5 v]dw55 9 e5 dui/]e diepte4 ,blz4 #bj ,dick5s w5t3 ,dick5s g+ 9 de ,pickwick-club om te spott51 ma> bleef er t5 slotte om te bidd54 ,blz4 #bj ,! mod]n ,%ock]3 ,de mod]ne s5sati]oman is1 op zijn all]be/1 e5 tuss*5spel 9 't lev51 ma> 9 die dag51 dat ,dick5s' w]k 9 aflev]+5 v]s*e51 sprak5 de m5s*5 erov] als( het w]kelijke lev5 e5 tuss*5spel tuss*5 e5 aflev]+ van ,pickwick en de volg5de 04 ,blz4 #bj 444 8 ,*ri/mas s5tim5t3 444 zijn k]/mis-s5tim5t4 ,het heeft die zi* v]kneut]5de1 w>m beveiligde knu%eid1 dat zi* op z'n gemak voel51 die afhankelijk zijn van het bewu/zijn1 dat buit5 hun begr5z+ sle*ts ongemak is4 ,het heeft sympa?ie met d5 arme1 9 't bijzond] met de buit5sporigheid van d5 arme1 met datg5e wat m5 zijn tijdelijke weelde noem5 kan4 ,het heeft het s5tim5t van d5 ha>d1 dat is3 het zi5 van het op5 ha>dvuur als het roode h>t van de kam]4 ,dat op5 ha>dvuur is het heilige vuur van ,engel&1 nog br&5d geblev5 te midd5 e5] slaafs*e bes*av+ van ka*els4 ,blz4 #ba ,b consid]$ poetically3 ,ma> uit e5 potis* oogpunt bes*\wd is de ,lond5s*e mi/ niet onv]di5/elijk4 ,9 onze groote /$5 hebb5 wij de zuiv]e en gezonde dui/]nis van het l& voor go$ onmogelijk gemaakt4 ,wij hebb5 ,na*t vogelvrij v]kla>d1 ha> 9 onbewoonde /rek5 te zw]v5 gezond51 en t5 afwe] h>] we]kom/ eeuwig br&5de wa*tvur5 ont/ok54 ,e5 nieuw heelal hebb5 wij ges*ap51 bij gevolg ook onze eig5 zon en /]r54 ,en dus ook1 en welv]di5d1 0 het ons opgelegd1 onze eig5 dui/]nis te moet5 s*epp54 ,precies zoo als elke lamp e5 w>me1 m5s*elijke maan is1 zoo is i$]e fabrieks-dampige mi/ e5 rijke1 m5s*elijke avondval4 ,w>e het niet door dit my/iek gebeur51 wij z\d5 nimm] de dui/]nis zi51 en hij die nooit dui/]nis zag1 zag nooit de zon4 ,blz4 #ba ,?is life ( grey /udies3 ,dat lev5 van grijze /udies en halve ton51 welks afwezigheid 9 ,dick5s ge zooze] betreurt1 is sle*ts het lev5 zooals het p4#ie wordt gezi54 ,dit lev5 van held5 en misdadig]s is het lev51 zooals het wordt geleefd4 ,het lev5 dat e5 m5s* het innig/ k5t1 is jui/ het lev51 dat hij het vol/ van wre$e zek]h$5 en geve*t5 tuss*5 go$ en kwaad ziet--zijn eig5 lev54 ,o1 zek]1 het lev5 wa>mee wij niets hebb5 te mak5 kan ons makkelijk e5 psy*ologis*e com$ie lijk51 het lev5 van &]e m5s*53 m5s*elijk /udie-mat]iaal2 ma> e5 m5s* zijn eig5 lev51 dat is altijd e5 melodrama4 ,blz4 #fj ,cette d]nire allusion3 ,deze laat/e toespel+ op e5 we9ig ae/hetis*5 rabbijns*5 ritus 7het drag5 d] geb$sriem51 v4,c47 wa>aan door de traditie veel gewi*t wordt gehe*t1 b$oelt d5 nadruk te legg5 op het contra/ tuss*5 de s*oonheid d] ,grieks*e cultuur en het gebrek aan smaak d] rabbijn54 ,blz4 #fj ,t\tes ces belles *oses3 ,al deze s*oone zak51 welke door kra*tlooze mann51 v]dorv51 vuige en aan het lev5 vij&ige wez5s ontro(d zijn aan ,%adai-,god-,rots 7,%adai1 e5 hebreeuws* woord1 beteek5t ,alma*tige1 v4,c47--deze ondoordr+b>e godheid van de woe/ijn1 die de dad5 van ,kanan's v]ov]a>s be/uurde--en die door h5 9 het l$] d] geb$sriem5 w]d5 va/gesno]d4 ,blz4 #fa ,allusion 3 ,toespel+ op e5 talmudis*e passage1 welke d5ge51 die /il/aat om e5 mooi5 boom ( e5 s*oon veld te bes*\w51 v]foeilijk a*t4 ,blz4 #fa ,fils de l'homme3 ,m5s*5zoon4444 ,/a op en ga na> de /ad d] sla*t+4 ,tre$ er de huiz5 b9n51 om met uw oog5 te zi5 en te ta/5 met uwe h&51 het blo$ ge/old1 het h]s5m]g h>d geword5 op de hag51 de boom51 en het cem5t d] mur54444 ,da>na zult gij de run5 gaan zi51 de bress5 ov]spr+51 u e5 weg ban5 door doorboorde mur5 en v]brijzelde ov5s1 da> wa> de doorbraak het wijd/1 de gat5 het groot/ zijn4 ,zij gelijk5 de gap5de op5+5 van v]vuilde wond51 wa>voor ge5 enkel middel1 ge5 g5ez+ me] be/aat4 ,uwe voet5 zull5 er v]z9k5 9 de ve]5 en /oot5 teg5 de s*]v5 van v]brijzelde voorw]p51 teg5 de ov]blijfsel5 van boek5 en p]kam5t51 te loor gegan5 rijkdom1 de vru*t van bov5m5s*elijke inspann+ en arbeid4 ,ma> h\d u niet te lang bij die run5 op en v]volg uw weg4444 ,en de geur d] acacias zal u tegemoet kom51 dr+5 9 uwe neusgat54444 ,en als w>e 't om ,u nog diep] te b$roev51 zal hun vreemde geur1 d] l5te fris*heid spreid5 9 uw h>t1 en gij zult het v]drag56 ,en de zon zal ,u rak5 met myriad5 g\d5 pijl51 p4#if die op elke ruits*]f de zev5 blijde kleur5 van uw ongeluk zull5 spiegel54444 ,want ,jehova riep de l5te en de sla*t+ tezelfd] tijd4 ,de zon /raalde1 de acacia ontlook en de beul sloeg ne]4444 ,blz4 #fb ,dans ce sanglot3 ,9 dez5 opp]/5 wanhoopssnik van e5 d5k51 dat zi* va/klemt aan het lev51 s*oon het begrip van het ,e9de het nimm] loslaat1 komt e5 lev5de en sympa?is*e gevoeligheid aan het li*t1 die door onze eeuw van tot het uit]/e opgevo]d egosme en positivisme v]di5t te word5 gek5d4 ,blz4 #fa ,la *ose3 ,het ,iets4 ,blz4 #fb ,c> une *ose3 ,want ,iets heeft zi* 9 ons midd5 geop5ba>d1 ma> niem& weet wat het b$uidt4 ,is het de ,opgang ( ,ond]gang e5] zon8 ,en zoo het e5 ,ond]gang is1 is het er e5e voor eeuwig8 ,want de ,*aos die ons omr+t is onafzi5ba>4 ,hij is vreeselijk deze *aos1 e5 toevlu*t wordt niet 9 hem gevond54 ,en zoo wij al te midd5 d] dui/]niss5 wild5 smeek51 ons ov]gev5 aan het geb$1 welk oor z\ ons hoor58 ,( zelfs zoo wij uitbrak5 9 ,godsla/]+51 op welk ho(d z\d5 zij ne]kom58 ,( indi5 wij t&5kn>s5d1 9 wo$e de vui/ z\d5 heff51 welk5 nek z\ zij treff58 ,de ,*aos1 de w9d1 zij z\d5 het alles meevo]5 zond] e5 spoor a*t] te lat54 ,er is n]g5s e5 ru/punt1 n]g5s e5 /eun1 n]g5s e5 weg4 ,de hemel5 zwijg54 ,zij wet5 hoeze] misdadig zij jeg5s ons zijn2 het hels*e hunn] misdaad k5n5 zij en 9 /ilte drag5 zij hun la/4 ,op5 dan uw mond1 o ,propheet van het ,e9de1 en zoo ge iets te zegg5 hebt spreek6 ,w>e uw woord zoo bitt] als de dood1 w>e het dood-zelf1 spreek1 zeg het6 ,wa>om z\d5 wij d5 dood vreez51 da> re$s zijn engel onz5 rug b]ijdt en het gebit klemt 9 onz5 mond8 ,en t]wijl de hymne d] w$]geboorte op onze lipp5 z+t1 9 de hoog/e extase d] vreugd van te lev51 snell5 wij na> het graf4 ,blz4 #fc 444 ,c'e/ la vie relle3 444 ,het is het w]kelijke lev51 de kra*ts9spann+1 die de di*t] d5 onta>d5 zon5 van het ,ghetto pr$ikt4 ,zelf ov]vloei5d van lev5s- en arbeidslu/1 oef5t hij da>door e5 des te groot] invlo$ op de lez]s1 zijn eig5 lotg5oot5 uit4 ,hij is zi* bewu/ van zijn rol als v]nieuw] en h]s*epp]4 ,hij is ev5 mild1 ev5 gul als de natuur het voor hem-zelf is4 p4#ig ,blz4 #fc dbordant de joie de vivre3 ov]vloei5d van de blijds*ap van te lev54 ,blz4 #fc ,mais non3 ,ma> ne56 ,zij /]ft niet1 de pozie6 ,zij /]ft nimm]4 ,zelfs t5 dage dat de m5s*-worm er 9 zal slag5 zijn he]s*appij ov] de dome95 van d5 hemel en d5 afgrond uit te /rekk51 d5 dond] en bliksem te temm51 en met zijn kla>h$5 de dui/]niss5 van d5 poolna*t te v]jag51 /]ft zij niet4444 ,midd5 de omlij/+5 van zuiv] g\d en uit de halssno]5 d] rijm5 zal opgaan de gee/drift van de di*t]ziel1 m*tig1 als het trots gegrom van de zee4 ,v]wijl5d bij de heug5is d] dad51 9 v]l$5 tijd5 door de vad]5 volbra*t1 en 9 de onmetelijke gelukzaligheid d] kom5de eeuw51 /]ft zij niet1 zal zij nimm] /]v56444 ,blz4 #fe ,les5 kann i* g> ni*t3 ,lez5 kan ik heelemaal niet en s*rijv5 ma> we9ig4 ,s$]t e5 ja> is e5 oog geheel di*t1 het &]e ze] zwak en #b_/c van het gelaat1 de mond da>bij inbegrep51 is v]lamd4 ,da>bij komt1 dat ik lev5slu/ig b5 geblev5 en heelemaal ge5 trek heb mij kalmpjes ond] de voet te lat5 loop54 ,integ5deel1 de te55 jeuk5 mij en ,god zij het zitvlak g5adig1 dat zij e]/daags zull5 s*opp54 ,blz4 #fe ,im ,laufe des ,gespra*es3 ,9 d5 loop van het gesprek nam ik e5 frans*e krant op en nadat ik vlu*tig d5 inh\d _h doorgezi51 vroeg ik ,he9ri* zijn me5+ ov] de publieke p]son5 9 ,frankrijk1 ,o*1 zei bij1 da> moet ik je 't zelfde op antwoord51 als wat die oude ,frans*e wa*tmee/] zei1 to5 de lev]anci] ,lewi zijn oss5 aflev]de4 ,dit vond plaats op het m>ktple9 van e5 kle9 /adje1 wa> de ,/af1 voor wie de oss5 w]d5 voorbijg$rev51 om geteld te word51 /ond opge/eld4 ,de he] von ,lewi _h de v]pli*t+ op zi* g5om5 #cjj oss5 te lev]51 ma> _h er nu sle*ts #ajj tot zijn bes*ikk+4 ,hij liet da>om de oss5 /uk voor /uk voorbijdrijv51 en ri*tte het zoo 91 dat de gekeurde oss5 door zijn kne*t5 vlug de e5e poort uit1 /adje om en door de &]e poort we] na> b9n5 w]d5 g$rev51 zoodat t5 slotte door d5 ,/af e5 bewijs van ontvang/ van #cjj oss5 w]d afgegev54 ,ma> e5 oude wa*tmee/]1 die erbij /ond1 s*udde v]wond]d 't ho(d en m]kte op3 het kwam hem voor1 dat het voortdur5d dezelfde oss5 w>5 gewee/4--,ja1 be/e bro]1 besloot ,he9ri*1 ook mij wil het voorkom51 dat 't nog altijd dezelfde oss5 zijn4 ,blz4 #ff ,brud]1 du w>/3 ,bro]1 je 0 v]/&ig] dan ik1 je koos je het kle9/e d] kwad54 p4#ih ,blz4 #fh 444 les lettres hbreux3 4444 de hebreeuws*e lett]kundig5 hield5 ervan hun toevlu*t te nem5 9 de romantis*e gevoeligheid1 die h5 voor e5 s*]pe wa>nem+ d] w]kelijkheid vrijwa>de4 ,blz4 #gg ,*ez moi3 ,bij mij 0 het opm]k5 intutief geword51 het drong door tot 9 de ziel zond] het li*aam te v]wa>looz51 ( bet] gezegd3 het doorgrondde zoo go$ de uit]lijke dtails1 dat het ook onmiddellijk hun ke]zijde begreep2 het gaf mij het v]mog5 om zelf het lev5 van het individu te lev51 met wi5 het zi* bezighield1 door mij te v]oorlov5 mij 9 zijn plaats te /ell51 zooals de d]vis* d] ,duiz5d en e5 ,na*t li*aam en ziel aannam d] p]son5 ov] wie hij zijn toov]=muli] uitsprak4 ,blz4 #gg ,aussi mal vtu3 ,ev5 sle*t gekle$ als de w]kli$51 en mij g$rag5d als zij1 zorgde ik ervoor dat zij niet voor mij op hun ho$e w>52 ik kon mij m5g5 9 hun groep51 h5 hun h&eltjes zi5 b$issel5 en met elka> twi/51 als ze het w]k v]liet54 99 99 99 99 99 ,,het ,,hi/oris*-,,mat]ialisme ,,9 ,,de ,,lit]aire ,,critiek #a p4#ii ,i4 ,mevr4 ,h5riette ,rol& ,hol/1 ,/udies ov] ,sociali/is*e ,ae/etica4 --,h4 ,gort]1 ,critiek op de ,lit]aire ,beweg+ van '#hj 9 ,holl&4 ,voor zoo m5ige di*t]-jeugd1 gelijk voor elke m5s*heid 9 di5 v]beeld+-rijk/5 h>] tijd51 als de nog te]e ziel1 in/9ctief voor het h>de li*t bevreesd1 na> s*em] neigt1 en al droom5d1 zi* d5 niet-droom poogt bewu/ te mak51 rij/ het v]l$5 als e5 geheim5de na*t/ad op4 ,beslag5 van het blauwig zilv] van de maan op spits5 en op dak51 de mur5 op/&5 van sneeuwig li*t naa/ holle donk]t51 /aan op de leege1 bl9d-begr5sde1 wijde ple95 en aan de e9delooze voortw9d+5 d] holle /rat51 de monum5t5 en tor5s en paleiz54 ,de m5igt51 die da> wemeld5 9 't zonli*t en hun roep en la* ops*ald51 jui*t5 en w]kt51 vloekt5 en zong51 zijn t] ru/ gegaan4444 ,de monum5t5 en tor5s en paleiz51 die beklijv5d51 zij zijn alle5 geblev54444 ,o1 di*t]s1 hoe heeft het ,v]l$5 u vaak vlei5de gelokt1 nomad5-vor/5 van e5 volk1 bezitt]s van e5 s*at van droom51 die me5det1 dat 't da> go$ won5 voor uw volk 04 ,ge zaagt het z ruim1 one9dig1 zoo /&va/ig p4#ajj beklijv5d en to* zond] e5ige we]/rev+4 ,het do*t u e5 l&1 dat om e5 volk vrog4 ,niets h9d]de u da>4 ,gij kondt u vlij5 aan d5 voet d] eeuwige monum5t5 en u wegd5k5 9 't le$1 9 de vreugde1 9 de g$a*t5 en het s*epp+sg5ot van wie die s*iep54 ,gij bevolktet de leege /rat51 de ple95 en paleiz5 met uwe droom51 de$t h5 zitt5 op de tron51 gaaft hun d5 s*ept] 9 de te]e h&52 ook s*onkt gij hun rijk-gekle$e di5>51 e5 h( van pages1 ridd]s en edelvr\w54 ,gij maaktet het /ijve g\dbrocaat en weefdet de glanz5de zijde4 ,gij s*iept al het ontbrek5de van uwe droom5 en hrs*iept zelfs veel van het zijnde da>94 ,en alles w]d n half maanli*t-blanke1 half donk]e sage1 v]rukkelijk zoet voor uwe oog51 die1 nauwelijks uit 't onbewu/e op5gelok51 v]bl9d z\d5 zijn geword5 door 't volle li*t4 ,ma>1 arme droom5vor/51 ge ond]v9dt 't altijd en altijd we]1 de na*t duurt niet eeuwig1 de ops*rikk5de s*em] kort1 en ov] het v]l$5 blijft niet imm] de sprokige maanglans gespreid6 ,als bij het groei5d li*t de m5igt5 d] m5s*5 en d] lev5sfeit5 ontwak51 drijv5 zij ruw uw droom5-volk uit4 ,dat is dan om te s*rei54 ,al lijkt 't e]/ e5 wrange cl[n]ie1 die e5 arm5 m5s* ev5 doet la*51 mr die hem dan ook lat] op zi*-zelf doet v]toorn51 omdat hij la*5 kn4 ,dan v]ragg5 en v]lomp5 de glanz5de zijde en het /ijve g\dbrocaat1 het g\d en zilv] d] s*ept]s en kron5 wordt om niet gea*t en de arme droom5 /]v5 aan de hoek5 all] /rat51 wa>lijk van hong] en dor/4--,het is dan op die k5t]+ van uw lev51 dat gij het h$5 haat n vree/1 gij vr/ het als e5 s*]psn$ig wap51 gij ht het als e5 ruwe en onb]e*tigde ov]he]s*+4 ,al na> uw a>d v]s*rikt het u op &]e wijs1 want vele zijn zijne bod5 d] v]s*rikk+3 vree/ gij d5 e5 niet1 zoo snelt ge to* vlu*t5d voor d5 &] uit4 ,o*1 droom]s1 e5s zult ge le]51 dat ge niets van het h$5 kunt ontvlu*t54 ,n weet ge dit nog niet1 en dan3 uw oog5 zijn jui/ /]k g5oeg geword51 om zi* te koe/]5 aan d] toekom/ bleek5 o*t5dgloor4 p4#aja ,zoo w5dt ge u tot ha>4 ,o1 het s*oon gelaat di] w]eld1 van wie nauw de na*t is afgegl$5 en die 9 d5 vroeg5 o*t5d op5glan/ 444 de veld5 drag5 gl9/]9kjes van dauw1 de bloem5 adem5 na> hun geurige wijze1 er is nog e5 li*te dampigheid1 die ha> trill5de slui]fl>d5 bij plekk5 ov] het zonv]gulde waa/1 wa> hoog 9 de v]te de morg5/ad op glooi5de heuvels wa*t4444 ,ma> zaagt gij ha> wel zoo8444 ,welli*t v]s*e5 zij u wel als jonge vr\w1 e5 half v]lok5 bel(te op het ne]zi5d gelaat 444 welli*t als ,roem1 ,rijkdom 444 wie dan gij-zelf z\ het kunn5 zegg51 he zij v]s*e54444 ,want zond] tal zijn de ge/alt51 wa>9 zij zi* v]hult4 ,de god5 hebb5 ha> de gaaf d] g$aantev]wissel+ v]le5d4 ,e5 &]e ,me/ra1 v]s*ijnt zij vaak als tot di5/ gewillige slav91 v]koopt zi* telk5s opnieuw en ontsnapt we] telk5male4444 ,onnoozele1 die het niet wi/3 met de vru*t van w w]k1 door ha> v]worv51 znd] u te di551 vo$t zij ha> onv]zadelijk5 vad]1 d5 wre$5 he]s*]1 di5 gij wildet ontvlu*t54444 ,lat] begrijpt ge1 dat dit alles zoo moe/ zijn3 hoe we9ig5 z\d5 w]k5 voor het h$51 zoo ze 't niet1 9 hun g$a*t1 voor het bezit d] toekom/ d$56444 ,dn1 als ge dit begrijpt1 glimla*t ge om 't s*oon b$rog2 ge zijt nu ook oud] geword51 ge le]t u s*ikk5 9 wat onv]mijdelijk is en uw oog5 zi5 mo$ig en /]k 9 het volle dagli*t4 ,gij vree/ niet me] de klett]5de rumo]51 de plompe voet51 d5 aanblik d] zwoeg5de en /rijd5de ge/alt5 van het h$54 ,gij voelt dat alles niet me] als e5 vreemde en wre$e ov]he]s*+1 ma> blo$ van uw blo$ nu4 ,niet van het hooge en ijle 9 u gemaakt1 gelijk uw droom5 w>51 ma> aan het h>t-diepe en innige 9 u v]want4 ,ge le]t1 o v]rukk+1 van het leelijke de s*oonheid zi54 ,ma> ge le]t me]3 hoe het v]l$51 ma> ook de toekom/ en het h$5 sle*ts v]s*ijnsel5-van-de-opp]vlakte zijn3 drie m]51 elka>s inh\d onoph\delijk wissel5d door en 9 e5 diep v]borg5 bron4 ,de v]gankelijkheid1 die ge me5det te zi51 is sle*ts e5e van v]h\d+ en v]toev5-9-zek]e-sfe]1 niet van wez54 ,nu p4#ajb erk5t gij e]/ go$ de dwal+ uw] voorkeur51 gij voelt u nu rijk en gelukkig met het h$51 en zijt gij al e5 wat]druppel 9 dt me]1 9 diep] w]kelijkheid weet ge u ook e5 9 de &]e twee n de diepv]borg5 bron4 ,ma> nauwelijks hebt gij u v]heugd om uw ontdekk+ ( het valt uw] vrijgekom5 a&a*t op1 dat ook deze groote gewoonte d] natuur3 de s*ijnb>e v]gankelijkheid d] d+51 door e5 &]e gewoonte wordt v]/oord4 ,iets1 m]kt ge1 is er1 dat zelfs niet ond]worp5 s*ijnt te zijn aan die tijdelijkheid van v]toev5 en v]h\d+1 wa>9 gij-zelf be/aat3 de groote kun/w]k51 die altijd blijv5 9 het h$52 zij /room5 niet weg na> v]l$5s me]1 zij s*ijn5 de eig5s*ap d] h$5matigheid--mog5 wij z ha> ev5 noem58--onv]vreemdba> te bezitt5 en imm] te kunn5 pass5 en lev5 9 de wissel5de v]h\d+5 van het h$52 de eig5s*ap dus1 die m51 los van de sfe] d] hi] opg]oep5 d5k-beeld51 die d] eeuwige jeugd z\ kunn5 noem54 ,en zijt ge e5 kun/5a>1 n lev5d 9 het h$51 dan wordt dit welli*t e5 van uw /]k/e bege]t53 te v9d51 wt dit uitzond]lijk eeuwigzijn 9 h5 v]oorzaakt1 wat het ess5tieele 9 h5 is4 ,voorzek]1 ik moet d5 nadruk legg5 op3 n lev5d 9 het h$53 niet imm] 0 de aanleid+ tot het be/aan van zulk bege]5 zoo groot als ?ans1 e5 feit re$s gemakkelijk te v]kl>5 uit de om/&igheid1 dat jui/ 9 onz5 tijd het ae/hetis*-critis* d5k5 zi* 9 de ri*t+ d] hel bewu/ mak5de analyse beweegt1 en wat z\ het analytis* d5k5 wel belangrijk] kunn5 lijk5 dan de vraag1 wat de k]n van ha> ond]w]p uitmaakt8 ,ma> deze v]kl>+ laat de mee/ actueel-belangrijke aanleid+ to* 9 het dui/]4 ,en will5 sommig51 niet imm] zond] go$ re*t1 bew]51 dat het door ha> g5oemde feit op ma*teloo%eid tot s*epp5 en zek]e decad5tie wij/1 de &]e v]kl>+ da>5teg5 z\ niet kunn5 gegev5 word51 ontkiemde er niet all]weg5 e5 nieuw en /]k lev52 zij imm]s noemt als oorzaak3 het opkom5 e5] p4#ajc m>xi/is*-sociali/is*e ae/hetiek1 die het probleem wt het eeuwige en ess5tieele 9 kun/ zij1 tot e5 d] heftig/ om/r$5 en dan ook /rategis* niet onbelangrijke punt5 maakte4 ,tot 9 onz5 tijd s*e5 dan ook vrijwel de vraag 9 de ru/ig/e ru/ te slap5 en i$]e5 het erov] e5s te zijn1 wa>9 het be/ond4 ,m5 a*tte het te zijn het algeme5-m5s*elijke van de figur51 9 die altijd jong blijv5de w]k5 gebeeld4 ,dat algeme5-m5s*elijke1 zoo me5de m51 bleef imm]s ook voor de v]/ v]wijd]de gesla*t5 meevoelba>1 zoodat da>door die w]k5 nooit knd5 d5 indruk wekk5 van v]\d]d en leeg van s*oonheid en z9 te zijn4 ,nu kan m5 ongetwijfeld wel 9 d5 arbeid van alle groote kun/bes*\w]s1 de duidelijke blijk5 v9d51 dat zij iets &]s dan dat algeme5-m5s*elijke als het eeuwige en ess5tieele van kun/ zag51 ma> 't ge5 ook duidelijk blijkt is3 dat dit zi5 e5 v]mog5 van het ,onbewu/e 9 h5 bleef3 e5 intutief aanva>d5 van e5 gevoelde ma> niet doorvoelde en ev5m9 begrep5 wa>heid1 e5 a&rift en e5 roep/em die zij volgd51 h&el5d uit onbewu/e en aangebor5 zek]heid1 gelijk duiv5 die ond] d5 wijd51 weglooz5 hemel de ri*t+ v9d5 na> het veilig ne/4 ,w>e het &]s1 w>5 zij bij ma*te gewee/ uit te zegg5 wa>om dat &]e als het v]eeuwig5d be/&deel van kun/ moe/ word5 aanva>d1 dan1 dunkt mij1 z\ to* wel t5 m9/e e5 hunn] dat g$aan hebb51 to5 het hi/oris*-mat]ialisme1 het m>xi/is* sy/eem van ond]zoek en v]kl>+ d] h]kom/ van de sociale1 gee/elijke zo[el als /(felijke1 v]s*ijnsel51 ook 9 ons l&1 beli*aamd 9 ,mevr4 ,hol/'s ,/udies ov] ,sociali/is*e ,ae/hetica en ,gort]'s ,kritiek op de ,lit]aire ,beweg+ van '#hj 9 ,holl&1 zijn invlo$ begon uit te /rekk5 tot de lit]aire ae/hetiek en critiek4 ,imm]s ,gort] vooral conc5tre]de e5 niet g]+ deel zijn] aanvalsma*t jui/ teg5 die algeme5e-en-eeuwige-m5s*elijkheid/heorie 4 ,hetge5 mij dan ook1 ze] zek] van zijn /&punt1 het mee/ logis*e lijkt4 ,het hi/oris*-mat]ialisme1 dat de /ell+ tot basis heeft3 het bewu/zijn d] m5s*5 is het niet dat hun zijn1 ma>1 omgeke]d1 p4#ajd hun maats*appelijk zijn dat hun bewu/zijn bepaalt1 &]s gezeid3 de mat]ieele maats*appelijke v]&]+5 zijn de hefboom d] gee/elijke beweg+51 aanva>dt wel het be/aan van e5 physis*- en psy*is*-functioneel zi* altijd gelijk blijv5de algeme5e m5s*elijkheid--wa>van e*t]1 zooals ,gort]1 ook m4i4 t]e*t1 zegt1 ge5 kun/ te mak5 is--ma> het be/aan e5] algeme5e m5s*elijkheid1 die eeuwig z\ zijn en zi* gelijk blijv5 9 ha> drijfve]5 en h>t/o*t51 kortom 9 alles1 dat ha> e5 wa>devol ond]w]p voor kun/ doet zijn1 kan het niet aanva>d54 ,kra*t5s zijn grond/ell+-zelf ziet het met en door de wissel+ d] productiev]h\d+5 ook d5 geheel5 inh\d d] m5s*elijke psy*e zi* wijzig52 elke tijd heeft dus zijn door de productiev]h\d+5 gespecialise]de m5s*elijkheid1 wa>van de kun/ van di5 tijd gemaakt wordt1 en van het be/aan e5] algeme5e en eeuwig lev5de m5s*elijkheid1 die da>toe di55 kan1 is dus ge5 sprake4 ,het eeuwige en ess5tieele d] beklijv5de w]k5 van kun/ is dan ook volg5s ,gort]1 de eeuwig meevoelba> blijv5de gespecialise]de m5s*elijkheid4--,ik mag d5 lez] niet 9 d5 waan lat51 dat ik niet zie1 hoe hij hi] v]baasd-vrag5d zijn w5kbrauw5 hg optrekt en met e5 haa/ig-gegrep5 potlood e5 groot vraagteek5 bij deze ,gort]iaans*e bew]+ plaat/1 die ind]daad al op het e]/e gezi*t zwakheid v]raadt4 ,ma> hij v]gunne mij te do5 als( ik niets zie6 ,ik laat hem nu sle*ts de troep5-op/ell+ op het slagveld zi54 ,de /rategis*-zwakke punt5 mog5 9 d5 /rijd aan het li*t tr$52 dat is het zek]/e1 het v]nuft van d5 toes*\w] kn hi] b$riegelijk w]k54 ,mag ik hem dus ook de door mij +5om5 positie v]toon58 ,ziehi]3 ,niet de algeme5e en eeuwige m5s*elijkheid1 nog m9d] de door de productiev]h\d+5 gespecialise]de is het eeuwige en ess5tieele 9 e5 kun/w]k1 ma> de t5 eeuwig5 dage zi*tba> en meevoelba> blijv5de s*oone beweg+ van het ,s*epp5d ,v]mog51 dat dat w]k voortbra*t4--,niet dus zijn de g$a*t51 de beeld51 de h>t/o*t51 de drijfve]5 d] 9 zulk e5 w]k voorge/elde p4#aje wez5s eeuwig1 zij v]\d]51 hun /em dr+t niet fel me] 9 onze oor51 wij bem9n5 niet als zij hebb5 bem9d1 wij hat5 niet als zij hebb5 gehaat2 hoe v] /aan zij van ons1 van de /emm5 en gezi*t51 van de bege]t5 en afke]5 van onz5 tijd4444 ,ma> wat fel midd5-uit dat v]\d]5de tot ons kl9kt1 wat wij als e5 ondo(ba> en eeuwig s*oon zi5 /ral51 dat is altijd nog het v]rukkelijk beweg5 d] s*epp5de ziel1 de s*oone dad5 d] kun/-s*epp5de ,natuur1 die 9 alle tijd5 dezelfde is1 9 alle tijd5 voor m5s*5 doorvoelba>1 9 alle tijd5 aanbiddelijk4444 ,ge5 kun/5a> is ( 0 er1 wi5 de v]gankelijke tijd niet door/roomde--ja1 hoe groot] hij is1 des te op5] /aat hij voor di5 tijd6--van di5s v]gankelijke beeld5 en neig+5 maakt hij kun/1 mr3 het complex di] beeld5 en neig+5 is dan ook 9 wa>heid het li*aam niet1 wa>9 zijn ,s*epp5d ,v]mog5 blijft lev54 ,hoe z\ dat kunn51 da> het v]gankelijk is8 ,ne51 het nv]gankelijk li*aam1 wa>9 dt zi* blijft op5b>5 is3 de taal3 dr9 s*itt]t voor imm] de wa>a*tige logiek zijn] beweg+1 de uit zi*-zelf blijk5de noodzakelijkheid da>van1 9 n woord3 geheel de ontro]5de s*oonheid van het s*epp5d geba>1 van de s*epp5de daad4 ,di voel5 alle nagesla*t5 mee1 di is het welke zij liefhebb51 lle4 ,9 dat ijl-doorzi*tige1 to* pants]h>de1 to* niet te d]5 li*aam1 bljft zij1 voor onze oog5 zi*tba>1 lev5d1 als 't spel5d vuur 9 diamant bewa>d1 zoo spel5d en zoo glipp5d1 zoo vrij en to* gevang54444 ,wat ik dus bewe] is3 dat niets &]s dan de 9 e5 kun/w]k b]eikte tweenheid van ,s*epp5d ,v]mog5 en taal1 dat kun/w]k zijn eeuwige jeugd v]le5t4 ,en wat nu de w]k+ di] tweeenheid op het complex d] v]l$5 beeld5 en neig+5 9 betrekk+ tot de aans*\w]s betreft3 als dez5 hr wond]5 glans zi5 en d5 klank h>] taal/em hoor51 gelv5 zij1 gelv5 zij1 en volmaakt1 9 de h]lev+ van dat doode1 n--hebb5 gelijk6 ,want3 op het ontro]5d gebi$51 op het onwe]/aanba> lokk5 van di /em1 hebb5 zij het iets van hn p4#ajf eig5 m5s*elijkheid1 onbewu/1 gele5d1 hebb5 zij 't met hn m5s*elijkheid we] bezield4 ,va/ge/eld nu zijnde1 dat deze de drie me5+5 zijn1 wi] wa>de ( onwa>de 9 dit op/el aan het li*t moet tr$51 gelieve de lez] wel te billijk51 dat wa> de be/rijd+ d] e]/e me5+ m4i4 re$s afdo5de door ,gort] is ges*i$1 ik die niet zelf vo]e ma> de zijne cite]e4 ,want ov]ig5s1 al lijkt mij die me5+ wel onjui/1 zij s*ijnt mij niet v]d]felijk voor de lit]aire critiek als die d] m>xi/is*e ae/hetici4 ,bij deze is het dus voornamelijk1 dat ik mijn a&a*t w5s* te bepal54 ,en wa> het nu ook 9 de d+5 van d5 gee/ wa> is1 dat m5 aan de vru*t d5 boom kan k5n5 en het ons al m9/5s ev5ze] om de vru*t--de lit]aire critiek--als om d5 boom1 wa>aan zij groeit--de ae/hetiek--te do5 is1 zij het mij v]gund ook 9 de critis*e g$a*t5 mijn] teg5/&]s de pr9cipieele d5kf\t5 op te spor5 en da>na hunne betrekk+ tot1 ( oorsprong uit de ae/hetis*e ov]tuig+4 ,uitt]a>d is hi] e5 eig5ma*tig resume]5 door d5 be/rijd] van d5 be/r$5 tek/ van nul en ge5] wa>de4 ,zoo erg5s1 dan s*ijnt hi] wel lett]lijk cite]5 pli*t4 ,en hi]aan kan ik dus nu beg9n54 ,aldus dan ,mevr4 ,hol/3#b ,voor d5 e]/5#c zijn alle m5s*5 gelijk en is van alle m5s*5 het lev5sv]loop ev5 ae/hetis* belangrijk1 ev5 wa>d afgebeeld te word5 9 kun/4 ,er is voor hem niet me] grond1 door d5 e55 m5s* me] getr(f5 te word5 dan door d5 &]51 als er grond is wez5lijk ond]s*eid te mak5 tuss*5 m5s* en d+4 ,v&a>1 vooral bij d5 h$5daags*5 nabloei van het naturalisme1 de neig+ tot het afbeeld5 van volslag5 onbelangrijke1 vaak 9 de nietig/e kle9igh$5 uitgeploz5 lev5ssn$5 van volslag5 onb$uid5de m5s*5--zij het geheel objectief ( 9 e5 t9t van m$egevoel ( ironie4 p4#ajg ,mg5 wij wel aannem51 dat deze ae/hetis*e ov]tuig+ van d5 burg]lijk5 kun/5a> de oorzaak is van de neig+ tot het afbeeld5 van volslag5 onbelangrijke 444 lev5ssn$58 ,wij/ dat tuss*5z9netje3 vooral bij d5 h$5daags*5 nabloei van het naturalisme niet op de m4i4 w>e oorzaak8 ,imm]s1 kun/5a>saanleg is ze] v]s*eid53 de e5 heeft de ma*t en d5 drang tot het s*epp5 van h]os*e wez5s en omvangrijke1 groots*e tooneel51 de &] sle*ts tot het uitpluiz5 van kle9e lev5s-afsn$5 van volslag5 onbelangrijke m5s*54 ,d] e]/5 aanleg is mee/al ma*tig en groot1 die d] laat/5 mee/al zwak en kle94 ,de oorzaak van het opkom5 van het groote me]5deel d] laat/5 is dan ook3 het gewekt zijn van hun kle9e aanleg door voorafga&e groot54 ,w>5 die er niet gewee/1 miss*i5 hadd5 zij dan nooit ges*rev52 v&a>1 dat hun w]k bijna altijd bij e5 nabloei hoort1 nu van het naturalisme en 9 &]e tijd5 van e5 &] isme4 ,altijd zijn die nabloei]s m9 ( me] kle9--zij behoev5 niet geheel ontbloot van groote eig5s*app5 te zijn--hun w]k is altijd m9 ( me] het w]k van uitpluiz]s1 v]gelek5 bij de geweldige rotsklomp5ui?\w+5 d] voorafga&e groot54 ,de kle9e uitpluiz]s van onz5 tijd hebb5 dan ook niet als 't w>e mo$ ges*ept1 om hun w]k te mak51 uit1 zijn da>toe niet gekom5 door de door ,mevr4 ,hol/ aangewez5 ae/hetis*e ov]tuig+ van het burg]lijk kun/5a>s*ap1 ma> het is omgeke]d3 omdat de burg]lijke kun/5a>s inzag51 dat die kle9e kun/ to* ook kun/ is1 kreg5 zij ( w]d5 zij v]/]kt 9 die ae/hetis*e ov]tuig+4 ,zi5 wij v]d]3 ,hoe me] de kun/5a> er 9 slaagt door zijn voor/ell+ het gevoel van de groote onb$uid5dheid van het v]beelde lev5 te wekk5--dat is e5 gevoel van wrevelige ne]sla*tigheid voort te br5g5--des te wa>a*tig]1 dat is des te voortreffelijk] is 9 ha> soort zijn kun/4#d ,de s*rijf/] v]geve mij3 ev5 zoovele woord51 ev5 zoovele onjui/h$5 a*t ik hi] aanwezig4 ,e5 eig5s*ap p4#ajh van kun/1 ook van kle9e kun/1 is1 dat zij ons door ha> afbeeld+ van het nb$uid5de1 het b$uid5svlle laat zi54 ,ho doet zij dat8 ,zij ont-dekt niet1 zij doorli*t4 ,zij rukt het mom d] onb$uid5dheid niet weg1 ma> zij maakt het doorzi*tig4 ,zoodat wij het zelfde zi5de1 wat wij 9 het dagelijks*e lev5 om ons he5 zi51 to* niet het zelfde zi5 en ind]daad1 en zond] begoo*el+1 iets one9dig s*oon]s en veel me] beteek55ds aans*\w54 ,hoe me] de kun/5a> da>9 slaagt1 zeg ik teg5ov] ,mevr4 ,hol/1 des te voortreffelijk] is zijn kun/4 ,ma> indi5 hij da>9 niet gehl slaagt--hetge5 vrijwel zek] is--indi5 hij het hgtepunt van voortreffelijkheid niet b]eikt1 dan nog--twe$e onjui/heid3--kan zijn voor/ell+ to* ge5 gevoel van wrevelige ne]sla*tigheid voortbr5g54 ,want imm]s nog altijd uitga&e van de premisse1 dat die voor/ell+ kun/ en dus voor ha> v]reweg groot/e deel wel geslaagd is1 zal het gevoel van ne]sla*tigheid1 dat het niet geslaagde1 het ndoorli*te bij ons zal opwekk51 onmiddellijk ov]he]s*t en v]drong5 word5 door het geluk1 dat 't wl-doorli*te1 't geluk dat diep gevoel5 en begrijp5 geeft4 ,en wij kunn5 des te zek]d] zijn1 dat het laat/e het e]/e zal ov]he]s*5 en v]dr+51 omdat het naa/ zijn kra*t van het s*oon]e en me] jui/e te zijn1 nog bes*ikt ov] die van het v]rass5d-nieuwe4 ,en niets is onwe]/aanba>d] dan dat4 ,de sociali/is*e kun/5a> k5t deze neig+ niet1 zij is onv]e5igba> met zijn ae/hetis*e beg9sel2 niet alles van het m5s*5lev5 wil hij beeld51 ma> die mom5t5 9 het lev5 van die m5s*51 wa>9 e5 bepaalde s*oonheid van wil en gez9dheid het held]/ /raalt4#e ,helaas1 sociali/is* ( niet1 ge5 nkel kun/5a> kan lles van het lev5 beeld52 k de groot/e is ge5 univ]seel-aanvoel5d wez51 en is hij v]/&ig g5oeg1 om deze e5v\dige wa>heid te vatt51 dan wil hij 't dus ook niet1 ma> zal zi* bepal5 tot wat het 9 hem w]k5d s*epp5d p4#aji v]mog5 wl doorvoel5 en beeld5 kan4 ,nu kan het ongetwijfeld wel te e5ig] tijd ges*i$5--gelijk het k gebeur5 kan1 dat e5 burg]lijk kun/5a> zi* bijv4 uitsluit5d tot het beeld5 van ze] edele figur5 aangetrokk5 voelt--dat e5 sociali/is* kun/5a> op/aat1 die z is gea>d1 dat hij niet &]s beeld5 wil 7kan7 dan die mom5t5 9 het lev5 van die m5s*51 wa>9 e5 bepaalde s*oonheid 444 het held]/ /raalt4 ,dat zal dan e*t] niet op e5ige1 door zijn socialisme ge/]kte1 bre$heid en h]osme van zijn aanleg wijz51 gelijk ,mevr4 ,hol/ me5t1 ma> integ5deel op de enge bep]k!id da>van4 ,en1 gelukkig1 is die kun/5a> er dan ook net4 ,tot h$5 is hij e5 niet v]w]kelijkt droombeeld van ,mevr4 ,hol/6 ,de beide groote sociali/is*e m5s*5s*epp]s--van dezulk5 moet5 wij imm]s hi] to* vooral sprek5--van ons l&3 ,qu]ido en ,heij]mans1 lijk5 ev5veel op zulk e5 kun/5a>1 als h] en d] hun prooi bema*tig5de1 /\tmo$ige trekvogels1 op 'n s*u*t] en zwakpootig ooilammetje1 dat aldoor op 't zelfde plaatsje blat5d grasjes mummelt6 ,integ5deel3 het bre$e en h]oeke is jui/ 9 h51 dat zij zulk e5 rijke v]s*eid5heid van m5s*elijke gevoel5s 9 hun w]k tot lev5 br5g51 en hun be/e w]k be/aat zelfs uitsluit5d#f uit beeld+5 van m5s*51 9 wie niets van die bepaalde s*oonheid van wil en gez9dheid /raalt1 ma> die zi* zelfs vij&ig tot die gez9dheid en wil v]h\d56#g ,nem5 wij nu nog e5 laat/e citaat3 ,de opvatt+ de s*oonheid d] voor/ell+ onafhankelijk van d5 z$elijk5 grondslag1 9 wa>heid e5 grove misk5n+ van het wez5 d] kun/1 van ha> zielvolle wa>digheid--is hun 7d] burg]lijke kun/5a>s1 v4,c47 ae/hetis* beg9sel en zij kunn5 ge5 &]5 l( bege]5 ( v]wa*t5 dan die hi]9 pa/4 ,de hoog/e bewond]+ hun gebra*t1 kan niet p4#aaj &]s dan de zuiv]heid en s*oonheid van de uitbeeld+ van het gevoel betreff54 ,in/emm+ met d5 wortel d] voor/ell+swijze1 met het lev5sbegrip1 ligt buit5 de sfe] van het burg]lijk ae/hetis* bewu/zijn2 onv]s*illigheid voor1 afke] van het lev5sbegrip van e5 kun/5a> kan 9 deze sfe] op de ae/hetis*e wa>de]+ van ge5 invlo$1 en moet d5 kun/5a> zelv5 onv]s*illig zijn4 ,de l( hem gebra*t voor de uitbeeld+ d] a&o5+ moet hem t5 volle bevr$ig54 ,vanaf e5 &] plan1 d4w4z4 dat d] we] gewonn5 e5heid1 de prolet>is*-sociali/is*e ae/hetica1 lijkt dit ( e5 mo$] ermee tevr$5 z\ wez51 dat m5 9 ha> k9d roemde zijn op5 voorho(d1 zijn la*5d5 mond1 d5 /ral5d5 blik van zijn kl>e oog51 en er bijvoegde dat die trekk5 de spiegel w>5 van e5 t]ug/oot5de ziel4#h ,ik heb hi]bov5 gezegd1 dat kun/ k de doorli*t] van het mom d] d+5 is4 ,ik z\ hi]aan nu v]duidelijk5d will5 toevoeg51 dat kun/ het zi*tba> word5 d] noodw5digheid 9 't voorge/eld gebeur5 t5 gevolge heeft1 en dat het blijk5 di] noodw5digheid de s*nheid van 't voorge/eld gebeur5 uitmaakt4 ,me5d5 wij van e5 zek] gebeur51 zoolang kun/ dat niet _h doorli*t1 dat 't op e5 z$elijk5 grondslag ru/te ( die mi/e--zoodra kun/ dat wel heeft doorli*t blijkt het te ru/5 op d5 grondslag d] noodw5digheid1 blijkt het dus te be/aan 9 e5 sfe]1 die buit5-m5s*elijk-z$elijk is en dus ge5 m5s*elijk-z$elijk5 grondslag da> te kunn5 hebb54 ,te zegg5 dus1 dat de s*oonheid d] voor/ell+ wl afhankelijk is1 9 welk5 tijd ook1 van d5 z$elijk5 grondslag1 dt is 9 wa>heid e5 grove misk5n+ van het wez5 d] kun/1 en dit niet alle51 ma> het is ook het onmogelijke en ong]ijmde bew]54#i ,do* hi]bij blijft het niet4 ,mevr4 ,hol/ acc5tue]t ha> me5+ /]k]1 zij zegt3 wie afke] van de uitgebeelde a&o5+5 heeft en desalniettem9 de uitbeeld+ bewond]t1 p4#aaa v]ke]t 9 de positie van iem&1 die 9 de physionomie van e5 k9d kla>blijkelijk alles aanwezig a*t1 wat tot de k5m]k5 e5] s*oone ziel behoort en er dan bijvoegt1 dat die physionomie de spiegel e5] t]ug/oot5de ziel is4 ,ma> iem&1 die dit z\ bew]51 z\ imm]s to* niet alle5 van het /&punt d] sociali/is*e ae/hetiek1 ma> van af alle mogelijke /&punt5 t] w]eld e5 zi*-zelf-we]sprek5de ong]ijmdheid zegg56 ,en welnu1 ik b5 v]pli*t te con/ate]51 dat onze s*rijf/]-zelf zi* 9 e5 onbewaakt oog5blik 9 de positie van zulk e5 heeft bevond54 ,imm]s zij zei3 ,hoe me] de kun/5a> er9 slaagt door zijn voor/ell+ het gevoel van de groote onb$uid5dheid van het v]beelde lev5 te wekk5 444 des te wa>a*tig]1 dat is des te voortreffelijk] 9 ha> soort is zijn kun/4 ,zulk w]k is dus kn/1 is dus voortreffelijk1 ook 9 hr oog54 ,ma> tegelijk]tijd heeft zij e5 afke] van het lev5sbegrip van d5 kun/5a>1 die het s*iep en van de onb$uid5de ( lage a&o5+5 en neig+5 die er9 gebeeld zijn4 ,en da> zij deze alle gelo(t het zelfde 9 e5 kun/w]k te zijn als de ziel is 9 e5 k9d1 gelijkt zij-zelf d5g55 die de trekk5 van e5 k9d edel v9d5 en desalniettem9 zegg51 dat zij e5 t]ug/oot5de ziel we]spiegel56 ,w>e zij to5 tot bez9n+ gekom56 ,hadde zij zi* afgevraagd3 hoe kan ik deze ong]ijmdheid zegg58 ,z\ dan to* wa>lijk dat k9d wl e5 edele ziel hebb58 ,z\ welli*t datg5e1 wat k voor de ziel van e5 kun/w]k h\d1 to* net de ziel zijn1 ,z\d5 welli*t niet het lev5sbegrip1 niet de afgebeelde gevoel5s1 niet de z$elijke grondslag de ziel zijn1 ma> iets &]s8 ,wa>om zij niet tot zelfbez9n+ kwam1 zull5 wij nu nog niet ond]zoek54 ,blijve dit tot /raks bewa>d4 ,w5d5 wij ons nu all]e]/ tot ,h]man ,gort]4 ,en dan zull5 we tot ons niet g]+ g5oeg5 all5gsk5s m]k51 dat ook hij d5 be/rijd+s>beid heeft v]li*t1 door onbewu/ zi*-zelf te be/rijd56 ,tot ons g5oeg51 zeg ik3 niet alle5 omdat hij zelf da>door zoo /]k beve/igd heeft wat wij voor wa>heid h\d51 ma> wijl jui/ door die onbewu/e zelfbe/rijd+ deze pra*tige p4#aab di*t]s- en d5k]sfiguur opnieuw zoo grt blijkt4 ,want niet hij is 't groot/1 die 9 dogmatis*e dwal+5 bevang51 door zijn niet-v]/elselde intutie zoo we9ig wordt bes*]md1 dat hij van zijn nlogis* uitgangspunt af d5 r$5e]+sdraad zond] hem te brek5 ( v]w>r5 v]d] sp9n5 kan1 ma> hij is groot1 die 9 zulk e5 voortdur5d v]b& met die intutie leeft1 dat zij hem1 9 we]wil van zijn lag] v]dogmatise]d bewu/zijn1 telk5s bij s*okk5 d5 weg t] wa>heid opdr+t en hem1 onbewu/1 de wa>heid sprek5 laat4 ,cite]5 wij nu all]e]/ die g$eelt5 uit ,gort]'s betoog1 welke zijn be/rijd+ van ,kloos behelz54 ,dit zal1 na> ik v]tr\w1 het tweel$ig nut hebb51 van aan te toon51 #a4 dat de algeme5e-en-eeuwige-m5s*elijkheids-!orie niet wel h\dba> is2 #b4 dat hoewel ,kloos en de s*rijv] van dit op/el beid5 de prolet>is*-sociali/is*e ae/hetica be/rijd51 de wijze wa>op deze be/rijd+ zi* voltrekt geheel v]s*ill5d is4 ,kloos dan1 9 het algeme5 m5s*elijke het v]eeuwig5d be/&deel zi5de1 heeft deze me5+ aldus ge=mule]d en v]d$igd3 ,de ,grieks*e ,lit]atuur 444 0 ze] zek] lit]atuur van e5 bepaald volk1 zooals i$]e mogelijke lit]atuur dat /e$s is4 ,ma> dit is ev5 zek]1 dat 9 ge5 enkele &]e lit]atuur1 het algeme5-m5s*elijke1 dat van alle eeuw5 is1 z voor d5 dag komt1 als jui/ 9 de ,grieks*e1 en dat door datzelfde algeme5-m5s*elijke1 dat n]g5s zoo evid5t is als dr1 de ,grieks*e lit]atuur re$s #cjjj ja> v]e]d]s en bewond]a>s ond] alle &]e volk5 heeft gevond54 ,om bij de ,antigone te blijv51 ,antigone is e5 vr\w1 niet alle5 van e5 speciaal volk van #bejj ja> gel$51 ma> e5 vr\w zooals m5 ze teg5woordig ook nog heeft--die h&elt en zi* uit1 zooals e5 lev5de sup]ieure vr\w 9 ov]e5kom5de om/&igh$5 ook ?ans nog zal kunn5 en moet5 sprek5 en do54#aj ,welnu1 e5 kle9 citaat uit ,gort]s be/rijd+ zal1 gelo( ik1 voldo5de zijn1 om de onh\dba>heid d] door ,kloos v]d$igde !orie aan te toon53 p4#aac ,het eeuwig m5s*elijke is e5 ab/ract begrip dat alle5 9 het v]/& voorkomt4 ,dit eeuwig m5s*elijke1 als m5 het 9 zijn geheel nagaat1 en het niet1 zooals ,kloos doet1 sle*ts als frase gebruikt1 blijkt all]simpel/1 all]kaal/1 all]dor/ en zoo kun/eloos als de beg9sel5 d] rek5kunde te zijn1 zoo kaal1 simpel1 dor en kun/eloos1 dat er nooit e5 kun/ van gemaakt z\ kunn5 word54444#aa ,wij zelve hebb5 bov5 gezegd1 dat de drie groote onbewu/e drift5 tot zelfbeh\d1 voortplant+ en maats*appelijk zijn eeuwig-m5s*elijke drift5 zijn4 ,ma> wie z\ van deze dorre wa>heid1 van dit1 jui/ door zijn algeme5e eeuwige m5s*elijkheid beweg+looze lev51 van dez5 on/]felijk5 dood kun/ kunn5 mak584444#ab ,9 de telk5s v]&]5de om/&igh$51 9 de &]e v]h\d+51 wa>9 de m5s*5 9 de ges*i$5is tot elka> kom51 v]&]5 hun g$a*t51 woord5 en dad54 ,die1 door e5 groot di*t] voorge/eld1 do5 ons ontro]54 ,het is niet de platte algeme5heid1 het algeme5 m5s*elijke 9 zijn eeuwigheid1 dat ons ontro]t1 ma> het gewijzigde1 het speciale1 het bijzond] m5s*elijke4#ac ,er is dus 9 deze bes*\w+5 ge5sz9s ontk5d1 dat er e5 eeuwig ( algeme5 m5s*elijks z\ be/aan4 ,er is sle*ts bewe]d en bewez51 dat het e5 ab/ractie is1 op alles wat m5s*elijk is1 toepasselijk1 en dus1 als kun/beg9sel1 wa>deloos en onbruikba>4#ad ,gort] betoogt dus1 dat het niet van de algeme5e m5s*elijkheid1 de onv]&]lijke1 is wa>van kun/ gemaakt is en wordt1 ma> van de m5s*elijkheid1 zooals zij door de maats*appijvorm5 7productiev]h\d+57 gespecialise]d is4 ,hij bewij/ dat v]d] zo[el aan het door ,kloos aangehaalde voorbeeld d] ,antigone als aan ze] vele &]e kun/w]k54 ,hij betoogt1 dat die aldus gespecialise]de m5s*elijkheid van bijv4 d5 tijd d] ,antigone bijna niets doet1 niets weet1 niets zegt1 zooals nze m5s*elijkheid z\de voel51 do51 zegg54 ,dit betoog1 dat hi] natuurlijk niet 9 zijn geheel kan word5 ov]g5om51 s*ijnt mij toe1 gelijk ik p4#aad re$s zei1 wa>heid te bevatt54 ,het is dus niet de algeme5e m5s*elijkheid1 die ons 9 e5 kun/w]k kan ontro]5 en v]heug54 ,ma> tot hi]toe sam5ga&e met ,gort]1 s*eid5 zi* nu onze weg54 ,want dat de gespecialise]de m5s*elijkheid1 e5 iets gebor5 uit zoo v]gankelijke d+5 als de invlo$5 van tijd en plaats1 v]gankelijk wez5 moet en zij het dus niet zijn kan1 die ons na duiz5d5 j>5 nog ontro]t--ik heb het d5 lez] re$s vroeg] wa>s*ijnlijk gemaakt4 ,z\ hij-zelf zi* tr\w5s niet zijn opgetrokk5 w5kbrauw5 en haa/ig gegrep5 potlood nog h]9n]58444 ,en op de vraag1 die nu onontkoomba> rij/3 wt dn dat eeuwig geluk- en g5ot-gev5de 9 kun/ is1 ook da>op k5t de lez] mijn antwoord re$s4--,ma> ook ,gort] moe/ natuurlijk e5 antwoord gev5 en hij doet dit dan ook op e5 mani]1 die--des lez]s heftiglijk ne]ges*rev5 vraagteek5 me] dan re*tva>digt6 ,het gespecialise]d m5s*elijke1 dat uitt]a>d van onbetwijfelba> v]gankelijke natuur is1 blijkt nu p\r le beso9 de la cause1 van 444ja hoe zal ik 't zegg5 444 welnu3 van m9 ( me] uwige natuur te zijn3 ,de zaak1 wa>de lez]1 is heel e5v\dig4 ,zij bi$t ook u wa>s*ijnlijk niet de m9/e moeite4 ,de simpele wa>heid is3 alle m5s*elijke a&o5+5 zijn eeuwig m5s*elijk4 ,niet 9 di5 z9 dat de m5s*elijke a&o5+5 eeuwig dezelfde blijv51 ma> 9 dez51 dat er niets is1 wat door e5 m5s* gevoeld wordt1 ( e5 &] m5s* kan het1 /]k] ( zwakk]1 ook wel voel54#ae ,dit /ukje lez5d voelde ik opnieuw de felle wa>heid van ,qu]ido's ,gort]-k>akt]i/iek3--9 e5 ,h&elsbladkroniek--dat hem 9 zijn betoog5d proza altijd e5 zoo bijzond]e s*ijnkla>heid eig5 is#af4 ,e5 /]ke sugge/ie3 de zaak 444 is heel e5v\dig1 bi$t ook u wa>s*ijnlijk niet de m9/e moeite1 de simpele wa>heid is1 wil hi] d5 lez] iets1 de aanwezigheid nml4 e5] kla>heid1 opdr+51 dat er niet is4 ,want ne51 z gaat dat niet6 ,de bew]+3 dat er niets is1 p4#aae wat door e5 m5s* gevoeld wordt1 ( e5 &] m5s* kn het1 /]k] ( zwakk]1 ook wel voel5--ov]ig5s e5 ze] aanve*tb>e /ell+ zooals wij zull5 zi5--zegt hi] niets4 ,wat hi] van ,gort]'s /&punt gezegd n v]kla>d _h moet5 word5 is3 dat en wa>om 'tge5 e5 v] en vreemd gesla*t gevoeld en g$a*t heeft1 ons ond] zek]e om/&igh$5--die van kun/--enorm /]k1 enorm fel ontro]5 kan1 fell] en /]k] dan vaak nze w]kelijkheid4 ,want het is niet z1 dat wij teg5 die oude w]k5 zitt5 op te kijk5 en ons neusknijp]tje re*t zett5d1 om bet] te zi51 9 ons-zelf mompel53 ,h ja1 da> kan ik ook to* wel 9 kom51 ma> het is z1 dat wij ma*tig word5 gegrep51 dat onze mond sidd]t1 onze oog5 gl9/]5 van de tran51 omdat da> iets voor ons leeft1 zoo diep als e5 hemel en z li*tg$r5kt1 zoo v]rukkelijk1 en trill5de van jegdig s*oon4444--,en als ik nu ,gort] vraag3 wat is dat1 wat da> voor mij leeft met zoo fel1 zoo diep en s*oon e5 lev51 als ik mij nauwelijks x iets m5s*elijks heb g$roomd8 dan antwoordt hij mij1 d5 9 s*em] gezet5e1 v]bl9d5d door kla>te3 ,ho1 weet ge dat niet86 ,dat zijn die half ( heel v]gane gevoel5s van e5 lang v]dw55 gesla*t1 die zoo goddelijk /]k voor u lev56 ,die gevoel5s--h]9n]t ge 't u1 dat ik 't u le]de8--zij w]d5 gevormd1 bepaald door e5 zoo geheel &]e maats*appij dan de uwe1 zij /aan vr van u1 zij zijn u vreemd4 ,welnu 444 hokus pokus pas 444 zi$a>1 drom lev5 zij zoo fel voor u1 da>om ontro]5 zij u1 h5 zi5de1 nog me] soms dan die w] lv5de maats*appij4--,intuss*53 zelfs 9 gevall51 wa> de invlo$ van one9dig-v]s*ill5de maats*appij-vorm5 en tijdsaf/& niet be/aat1 is het niet wa>1 dat er niets is1 wat door e5 m5s* gevoeld wordt1 ( e5 &] m5s* kan het /]k] ( zwakk]1 ook wel voel52 is het niet wa>1 dat drdoor e5 kun/w]k voor ons leeft en ons ontro]t4 ,door h51 die van ,les ,*ants de ,maldoror ae/hetis* hebb5 g5ot51 is er niet n1 die iets van sommige da>9 geheelde gevoel5s1 /]k ( zwak ma> wrkelijk voel5 kan1 want 9 iem&1 bij wi5 dit wel het geval w>e1 z\ ond] het p4#aaf lez5 van dt w]k de be/iaal- en p]v]s-z9nelijke lu/ het ae/hetis* g5ot onmiddellijk hebb5 opgehev54 ,ziehi] dus e5 kun/w]k1 wa>van het zelfs gew5s*t is1 de er9 gebeelde m5s*elijkheid niet te kunn5 meevoel51 indi5 m5 er ae/hetis* van g5iet5 wil6 ,gelijk dan ook de erv>+ le]t1 dat van sommige kun/w]k51 9 bijv4 e5 revolutionnair5 tijd ont/aan1 en wi] voor/ell+5 beeld+5 w>5 van het revolutionnair voel5 9 di5 tijd1 wl g5ot5 w]d door de m5s*5 op de wijze van iem& wi5s innig/e me5+5 en gevoel5s door e5 &] word5 go$gekeurd en toegejui*t1 ma> niet g5ot5 w]d datg5e wat m5 kun/g5ot noemt4 ,dit laat/e kon dan ook niet1 jui/ omdat de m5s*5 9 di5 tijd1 de 9 dat w]k gebeelde m5s*elijkheid te /]k meevoeld56 ,e]/ lat] kon m5 dan ae/hetis* van zulk w]k g5iet54 ,keesje van ,van ,hulz51 zegt ,kloos1 zal blijv5 lev51 ook bij m5s*5 die heelemaal niets me] wet5 van dez5 tijd4 ,dat komt omdat hij het algeme5-m5s*elijke heeft va/geh\d54 ,e5 onwa>heid4 ,niet da>van zal het afhang5 ( de lat]e gesla*t5 ,keesje zull5 va/h\d54 ,het zal er integ5deel van afhang5 ( dit speciaal-m5s*elijke1 dit kle9burg]lijke ,keesje d5 lat]5 gesla*t5 s*oon g5oeg zal lijk5 om va/ te h\d54 ,en dat hangt we] af1 behalve van de arti/ieke kra*t#ag van d5 he] ,van ,hulz51 vooral van het speciaal-m5s*elijke di] lat]54 ,het kon wel e5s gebeur5 dat die lat]5 zoo vrij en zoo gelukkig w>51 dat zij 9 het kle9e ,keesje niet z veel me] zag51 dat zij hem va/h\d5 wild54 ,dat s*rijft ,gort] op blz4 #bi1 ma> op blz4 #bg v9d5 wij dit3#ah ,blijkba> is vals*heid1 vuilheid etc4 ev5 eeuwig-m5s*elijk1 en kunn5 zij1 als zij ma> door e5 groot kun/5a>#ai word5 bes*rev51 ev5 eeuwig-mooi als re9heid en e]lijkheid zijn4 ,hoe6 en komt het er nu niet op aan ( de lat]5 zoo opre*t en held] zijn1 dat zij ma> liev] die vals*heid p4#aag en vuilheid niet will5 va/h\d58 ,komt het er nu alle5 op aan1 ( die vuilheid en vals*heid door e5 groot kun/5a> word5 bes*rev58 ,ma>1 v]oorlo( mij3 z\ het k 9 het geval van ,keesje van ,van ,hulz51 in/$e van behalve van des he]5 van ,hulz5's arti/ieke kra*t1 niet uitsluit5d da>van afhang5 ( ,keesje zal blijv5 lev51 al dan niet8 ,en z\d5 wij dan ma> niet mete5 conclude]5--o1 onbes*eid5 vrag]1 die ik b56--dat dit lev5-blijv5 niet b$reigd wordt3 no* door het vaak onbeteek55de en onb$uid5de d] lev5sgevalletjes1 die e5 w]k bes*rijft1 zooals ,boccaccio's ,decam]one2 no* door het zond]l+e en vreemde1 het g$eeltelijk v] buit5 onz5 tijd ligg5de d] voor/ell+51 zooals bij de ,sakuntala2 no* door het niet m$evoelba> ,ueb]m5s*-sadi/is*e zooals bij ,les ,*ants de ,maldoror1 ma> dat dit lev5-blijv5 uitsluit5d en alle5 afhangt van de arti/ieke ma*t1 die het w]k s*iep1 het ,s*epp5d ,v]mog51 dat er9 /raalt1 en ( m5 di5s s*oone beweg+5 da>9 zoo onv]troebeld en duidelijk ziet1 dat m5 het va/ wil h\d58 ,het antwoord kan1 dunkt mij1 niet lang] twijfela*tig zijn4 ,en ev5m9 ( 't wel jui/ 01 to5 ik zei1 dat ,gort]1 gelukkig1 soms zi*zelf be/rijdt6 ,ik zal /raks geleg5heid hebb5 u e5 &]e vol/rekt-afdo5de zelfbe/rijd+ van onz5 s*rijv] te toon51 laat ons nu e*t] ev5 e5 t]ugblik w]p5 en ond]zoek5 hoe ,mevr4 ,hol/ en hij ertoe gekom5 zijn1 de door ons be/r$5 onjui/h$5 te zegg54 ,wij dan hebb5 aangetoond ( wa>s*ijnlijk gemaakt1 at de neig+ tot het uitpluiz5 van volslag5 onbelangrijke lev5ssn$5 gevolg is van d5 betrokk5 kun/5a>saanleg2 wij hebb5 wa>s*ijnlijk gemaakt1 dat deze kun/5a>s jui/ als nabloei van het naturalisme v]s*551 omdat zij da>door gewekt zijn1 da>door pas tot s*rijv5 zijn gekom54 ,mevr4 ,hol/ niet aldus1 zij wijt het be/aan dez] kle9e kun/ aan de s*eid+ van z$elijk en ae/hetis* ideaal--t]wijl wij hebb5 aangetoond1 dat e5 kun/5a> als zoodanig1 d4i4 e5 zi5] en ontdekk] d] noodw5digheid niet door het e]/e kn word5 benvlo$--want p4#aah zulk e5 ideaal geeft aan het lev5 e5 z9#bj en voor de burg]lijke kun/5a>s1 die dit mi/5#ba wordt de w]eld e5 d+ om afgebeeld te word51 het lev5 9 de e]/e plaats e5 d+ om kun/ van te mak54#bb ,en da> er dus voor h5 ge5 z$elijk-sociale r$5 be/aat1 om het e5 bov5 het &] van dat lev5 de voorkeur te gev51 beeld5 zij ook het heel kle9e en onbelangrijke en zelfs p]v]se af4 ,en1 t5 slotte1 wat heeft de s*eid+ tuss*5 z$elijk en ae/hetis* ideaal bew]k/elligd8 ,antwoord3 de kapitali/is*e productiewijze4 ,ziehi] dus als oorzaak van deze ha> ae/hetis*e r$5e]+3 de hi/oris*-mat]iali/is*e g$a*tegang4--,wij hebb5 aangetoond1 dat kun/ nimm] e5 gevoel van wrevelige ne]sla*tigheid voort kan br5g54 ,dat zij imm] da>5teg5 het gevoel van geluk1 bewond]+1 opgehev5-word5 voortbr5gt4 ,mevr4 ,hol/ da>5teg5 bewe]t1 dat hoe /]k] zek]e burg]lijke kun/ e5 gevoel van wrevelige ne]sla*tigheid v]oorzaakt1 des te voortreffelijk] is zij6 ,hoe komt zij tot e5 d]gelijke bew]+8 ,omdat onze s*rijf/] sle*ts de keus _h tuss*5 twee d+53 f te zegg51 dat d]gelijke w]k5#bc als die zij b$oelt1 ge5 kun/ zijn1 't ge5 zij v]mo$elijk zelf e5 ong]ijmdheid v9dt1 f te zegg51 dat zij bij d5 lez] s5tim5t5 produce]5 niet alle5 m9d]wa>dig aan ma> het teg5ov]ge/elde van wat1 volg5s ha>1 de kun/ alle5 di] sam5lev+5 te weeg br5gt1 wa>9 z$elijk en ae/hetis* ideaal wl kond5 sam5gaan1 wa>9 de kapitali/is*e productiewijze de s*eid+ di] beide niet _h voltrokk54 ,wrevelige ne]sla*tigheid dus teg5ov]3 geluk1 bewond]+1 opgehev5 word54--,zoo gebood 't het hi/oris*-mat]ialisme4-- ,o*1 ik weet het1 dit ond]zoek na> de primaire oorzaak van de ae/hetis*-critis*e me5+5 onz] s*rijf/] mo*t p4#aai eig5lijk ov]bodig heet53 weet niet i$]1 die niet alle5 de w]k5 d] di*t]es ma> ook d] proza/e ,rol& ,hol/ gelez5 heeft1 dat zij niets s*rijv5 kan ( ha> g$a*tegang wordt door het hi/oris*-mat]ialisme bepaald en dus zek]1 en 9 de all]e]/e plaats1 ha> sociali/is*e ae/hetiek8 ,en wie tr\w5s z\ zi* da>ov] kunn5 v]wond]58 ,het hi/oris*-mat]ialisme is nog betrekkelijk jong2 als me?ode van v]kl>+ d] h]kom/ van d5 d5k- en gevoels-inh\d is het 9 de h&5 dez] vurige sociali/e e5 /rijdbijl1 wa>van zij van d5 o*t5d tot d5 avond de sn$e beproeft4 ,o erg]--en v]re zij 't van mij hi]m$e iets kwets5ds te will5 zegg51 ik wil sle*ts zond] s*ipp]5 de wa>heid uit5 zooals ik die zie--2 zij als ha> m$]$acteur ,gort] hante]5 de me?ode zoo er-op-v]liefd1 als e5 k9d e5 zaag1 die het pas gekreg5 heeft1 die het niet n oog5blik uit de h&5 z\ kunn5 legg53 9 de ko/ba>/e meubel5 snijdt het krabb5 en krass5 444 o* de zaag is zoo mooi1 hij is z s*]p 444 nu e5s probe]5 ( je dit en dan we] ( je dat ermee zag5 kunt4444--,ma> wilt ge trots dit feit en nietteg5/a&e de hi/oris*-mat]iali/is*e premiss5 9 de voorafgegane citat5 uit ,gort] op5 en bloot ligg51 het to* ook bij hem1 t5m9/e nmaal1 aangetoond zi58 ,welnu dan3 ,9 zijn betoog1 dat er #a ge5 m5s*elijke a&o5+ 9 kun/ gebeeld wordt ( zij is door de productiev]h\d+5 gespecialise]d--wa>9 ik het vol/rekt e5s met hem b5--en1 #b1 dat die gespecialise]de en door hem-zelf als half-v]word5 gek5s*et/e m5s*elijkheid de k]n van kun/ uitmaakt en onze bewond]+1 g5ot en opgehev5-word5 v]oorzaakt1--'t ge5 ik e5 evid5te ong]ijmdheid a*t--slaat hij twee vlieg5 9 e5 m>xi/is*5 klap4 ,want liet hij zijn laat/g5oemde /ell+ los1 dan liet hij da>mee de kun/ uit de greep van het hi/oris*-mat]ialisme ontsnapp56 ,do* nu zij hi]van g5oeg gezegd4 ,laat mij ?ans liev] s*]p] omlijn5 en als ta/ba> mak51 wat ik ond] ,s*epp5d ,v]mog5 v]/a en ook wat de oorzaak is1 dat et nimm] geheel onv]troebeld 9 e5 kun/w]k kan v]s*ijn54 p4#abj ,want dit alles mag ge5 ab/ractie voor u blijv51 lez]1 gij moet het voel5 en zi51 als ik4 ,do* hi] ontmoet ik e5 moeilijkheid op mijn weg3 9 vroeg] w]k heb ik re$s hi]ov] ges*rev51 en ik gelo( dat ik nu1 mij-zelf h]hal5d1 het e] sle*t] dan bet] dan to5 z\ =mule]54 ,zoo moge ik het dan1 met t]zijde/ell+ van e5 zek]5 s*room1 hi] als citaat do5 volg53 ,de kun/-s*epp5de ,ma*t heeft ge5 m5s*elijk5 wil ( bewu/zijn4 ,s*epp5d met het s*itt]5d/ v]nuft1 de diep/e te$]heid ( heftig/5 h>t/o*t van het gevoel1 met de v]rukkelijk/e omvam+ d] intutie1 v]s*ijnt ,zij d5 onb$a*tzam5 als m5s*elijk v]nuft1 gevoel ( intutie1 ma> ,zij is ge5 dez]1 no* e5e sam5smelt+ van h54 ,zij bev9dt zi* tezelfd] plaatse als dit drietal3 d5 m5s*elijk5 gee/1 mr--gelijk e5 mee/] ond] zijne le]l+54 ,ha> bewu/zijn1 one9dig v] v]hev5 bov5 het hunne1 wordt door h5 niet gek5d4 ,uit de grondelooze diept5 van ha> ,wez5 doet zij de kleurrijke visio551 de he]lijke v]gelijk+51 de melodieuse rhy?m5 en de zoete saamkl9k+5 d] h>monien opwell5 en de95 en bl9k5 voor hun lui/]5de1 voor hun zi5de v]lang54 ,dit zijn ,h>e ges*5k5 aan h5 wi] v]heff+ en geluk ,zij beoogt4 ,van ,ha> le]5 zij1 aan ,ha> ri*t5 zij zi* op4 ,en moge het v]/& ha> vrijmo$ig/e1 het gevoel ha> s*u*t]/e en aanhankelijk/e en de intutie ha> mee/ zielvolle en beg5adigde le]l+ zijn1 le]l+5 zijn zij alle drie1 en kunn5 nimm]1 wjl zij 't zijn1 zelf/&ig w]k5d1 z pure1 z heil-v]le55de wij%eid w9n51 als die hun uit h>e h&5 daalt4 ,want ,zj is de absoluut-volmaakte1 de voortbr5g/] van vlekkelooze w]k51 de groote ,v]e5/]1 de ,one9dige ,liefde4 ,niet alle5 9 d5 m5s*elijk5 gee/ bev9dt ,zij zi*1 en kan als zoodanig de kun/ en wij%eid voortbr5g5de ,ma*t word5 g5oemd1 ma> 9 alles wat is1 is ,zij1 en wij all5 noem5 ,ha> dan ,natuur ( ,god4 ,9 d5 aanvang1 zoo ik met mijn armelijke woord5 van ha> w]k5 mag sprek51 doet ,zij de atom5 tot e5 w]eld sam5snell51 dan1 wanne] zij v]bond5 zijn tot e5 a>de1 p4#aba blijde tot 't b>5 van s*oonheid b]eid1 drijft ,zij uit ha> de wez5s omhoog4 ,en is ond] dez5 de m5s* v]s*55 dan doet ,zij uit hem--die gee/elijke a>de--de kun/gewro*t51 de wijze g$a*t5 en alle de gee/elijke v]heug+5 opbloei51 't ,is dan ( ,zij1 voor 't e]/1 hem wil inwijd5 9 't geheim van ha> s*epp5d v]mog53 uit hem1 mt hem1 ba>t ,zij e5 nieuwe w]eld1 e5e afs*ijn+ van g5e1 die ,zij alle5 s*iep2 e5 nieuwe a>de vol geur5de bloem5 en z+5de vogels1 vol wez5s als di]5 en m5s*5 rij/ 9 't li*t4444 ,z ont/ond al de wa>a*tige wij%eid1 de wa>a*tige kun/1 l dat onnoemelijk ko/b>e1 dat de m5s*heid uit de h&5 d] m5s*heid ontv+4 ,en e*t]1 hi]m$e tre$t ha> s*epp5 e5e nieuwe phase 93 de volkom5heid van ha> w]k v]dwijnt4 ,want hi] ontmoet ,zij voor 't e]/ e5 bewu/zijn1 buit5 het h>e1 one9dig v] ond] het h>e en to* g5oegzaam ontwikkeld1 niet alle51 om nr ha> w]k te grijp51 ma> /or5d te kunn5 +rijp54 ,dat bewu/zijn1 welks wan5 ,zij liefdevol duldt1 opdat het e5s tot h>e goddelijkheid zal kunn5 /ijg5 en die deela*tig word51 gelo(t zelfs vaak ha> arbeid de zijne en me55d die nog te v]bet]51 v]d]ft het hem4 ,dt is de r$51 wa>om elk kun/w]k1 ook van d5 voortreffelijk/5 kun/5a>1 onvolmaakt is3 hij is nimm] 9 die mate voortreffelijk kun/5a>1 dat hij er 9 z\ kunn5 slag51 zijn m5s*elijk bewu/zijn te we]h\d51 9 te grijp5 9 het w]k van het ,natuurlijk ,bewu/zijn1 dat 9 en door hem s*ept4 ,en alles1 wat zijn onvolmaakte gee/elijke kra*t5 kunn5 vle*t5 door de s*epp+ d] ,natuur he51 moet1 drbij v]gelek51 leelijk zijn1 omdat het uit nvolmaakte kra*t5 w]d gebor51 t]wijl da>5teg5 het w]k d] ,natuur s*oon moet zijn1 omdat het uit volmaak!id het aanzijn kreeg4#bd ,ma> wat nu de wa>nem+ van de beweg+5 van het ,s*epp5d ,v]mog5 betreft1 zoo fel1 zoo duidelijk gezi51 dat zij zi* voor de oog5 van d5 wa>nem] v]z9nelijkt5 p4#abb tot die van e5 m5s*2 van d5 m5s* 9 wi5 het zi* op5ba>de2 z gezi51 dat ge niet lang] knt d5k51 dat de mogelijkheid di] wa>nem+ e5 c]ebraal gecon/rue]de ab/ractie van mij is2 z1 dat ge 't mee mot voel52 dat ge zegt1 met /ral5d-opzi5de oog53 ja nu doorvoel ik 't alles1 nu zie ik 't--da>van z\ ik u tallooze voorbeeld5 uit 't w]k van groot-visionnaire1 zo[el als van s*epp5d-analytis*e critici kunn5 toon54 ,ma> ik gelo(1 dat n voorbeeld1 e5 s*itt]5d1 zal vol/aan4 ,het is van d5 mee/]1 voor wi51 zoo hij we] wilde sprek51 ,s*>t51 zoo t]e*t1 wel ve]tig &]5 wilde do5 zwijg53 ,drie uit]/e belang-/ell+5 hebb5 zi* 9 mij opg]i*t3 ,t5 e]/e e5e van algeme5e en onv]m5gde emotie-oplett5dheid1 v]beeld-v]li*amelijkt3 het ro]loos en ang/ig-he]lijk />5 na> de vreemde en hooge beweg+51 na> de sublime to]5 van deze nieuwe ziel2 hoe hij /aat1 dit wond]m5s*1 en het lev5 omhuiv]t hem met pijnlijk v]vo]5de vlag54444 444 za*t li*t5d1 bev5d lev51 dat e5 grond wordt1 e5 za*tjes en zoetjes kabbel5de grond1 e5 grond van zee wa> hij gaat hoog op1 wa> hij gaat ong$e]d1 en de golv5 ligg5 sluik ne]1 als hond5 aan zijn voet54444 444 hoe hij gt1 en za*t-bre$ beweg51 als bol hang5de e!ris*e g\d5e tapijt5 de lu*t54444 444 hoe hij het lev5 bewoont als e5 kon+1 zijn rood-g\d5 lev5spaleis1 wa> alles wond]t en hemelt4444#be ,zk]1 z zijn de beweg+5 van die ziel d] ziel1 van het ,s*epp5d ,v]mog51 welli*t door ge5 twe$e gezi52 z zlf doorgloeid van geluk heeft ge5 &] die goddelijke beweg+slijn geteek5d 444 dat ook de teek5+ w]d e5 lijn5-spel van p>el5d li*t4 ,ma> to* 444 wil ik u ev5 d5 weg wijz5 en u e5 w]k noem5 van d5 all]laat/5 tijd8 ,ook ,qu]ido's ,ges*rev5 ,portrett51 zij zijn er pr*tig van1 van dat niet vral zi5 van het w]k1 ma> van het ,s*epp5d ,bewu/zijn en zijn beweg+51 wa>door het w]k is ont/aan4--,ma> ge vraagt mij welli*t1 ( p4#abc dan i$] m5s* zek]lijk 9 kiem re$s iets 9 zi* heeft wat met dat ,bewu/zijn is v]want en hem 9 /aat /elt het te begrijp51 lief te hebb58--,o*1 z\ er dan wel n m5s* zijn1 die ge5 s*epp] is1 hoe kle9 ook1 al droomde hij 9 zijn hle lev5 ma> n s*oon5 droom van v]lang58 ,k5t gij n k9d1 dat ge5 s*epp] is8--,wat betreft de ontvankelijkheid voor inspiratie is er dan ook tuss*5 kun/5a> en niet-kun/5a> ge5 ess5tieel v]s*il1 sle*ts e5 gradueel4 ,alle5 wat de uit+sma*t betreft is er e5 ess5tieel ond]s*eid4 ,ma> dit kan d5 niet-kun/5a> to* niet v]h9d]5 te g5iet5 van het geuite1 ( k van wat hij wel niet uit5 kan1 ma> 9 hem leeft3 zijn ig5 droom58 ,!re are _m poets :o h nev] p5n$1 welk e5 diep woord 0 dat6--,ongetwijfeld zijn er eig5s*app51 die zek]e m5s*5 kunn5 belett51 het ,s*epp5d ,v]mog5 lief te hebb5 en ervan te g5iet51 zooals v]/omp+1 te g]+e ( te e5zijdige ontwikkel+1 ma> nimm] kan door maats*appij-wissel+ en v]&]de productiev]h\d+5 deze hoog/e ,natuurkra*t-zelf1 gelijk zij zi* manife/e]de 9 vroeg] tijd1 9 e5 lat]5 onm$evoelba> word51 omdat ook zij v]\d]5 z\4 ,zij is niet als de m5s*elijke drijfve]5 en gevoel5s4 ,zij is onv]&]lijk4 ,niet om niets noemd5 de bijbels*e di*t]s zi* pr(et51 van ,god bezield54 ,zij w>5 het1 zals nog elk wa>a*tig kun/5a> het is en zijn zal1 imm]4 ,en ook zij w>5 als m5s*1 9 hun lag]e p]soonlijkheid1 vaak zwak en zondig1 zals de kun/5a>s van elk5 tijd1 omdat zij ll5 wel beg5digd door het ,s*epp5d ,v]mog5 ma> da>om nog die ,vlekkelooze-zelf niet zijn6 ,o zie to*1 zie to*1 hoe dit alles jui/ en li*t en kla> is1 en hoe vl1 hoe 't bijna lles v]held]t4444 ,ma> indi5 ge nu ziet1 wat de eeuwige k]n d] kun/ is1 hoe z\dt ge er dan vr$e mee knn5 hebb51 dat het hi/oris*-mat]ialisme zi* m5gt 9 de critiek di] kun/4 ,lui/] ev51 hoe ,gort]1 de uitmunt5de k5n] ervan1 het k5s*et/3 ,het hi/oris* mat]ialisme is ge5 filos(ie1 het spreekt niet als het filos(is* ,mat]ialisme ( ,idealisme van het wez5 p4#abd van gee/ en /(1 het spreekt ov] d5 inh\d van het d5k5 en het toont aan1 hoe het komt dat 9 e5 bepaald5 tijd door bepaalde m5s*5 z en z g$a*t wordt1 de inh\d van het d5k5 zoo en zoo is en zoo en zoo v]&]t4#bf ,welnu1 vraag ik u1 de hoog]e lit]aire critiek zal to* wel de kritiek op1 de bes*\w+ van het hoog/e1 het mee/ ess5tieele be/&deel d] kun/ zijn4 ,hr taak zal het ongetwijfeld to* zijn aan te toon51 wa> dt 9 wrheid en wa> sle*ts 9 s*ijn aanwezig is4 ,en ov] het wez5 van dat hoog/e1 hebb5 wij gezi51 v]spreidt de k5nis van de h]kom/ van d5 d5k-inh\d niet het m9/e li*t1 en ook de beweg+5 van dat hoog/e v]toont die k5nis ons niet4 ,wat z\ ns dan1 die kun/-critiek niet met kun/ges*i$5is w5s*5 te v]w>r51 het hi/oris* mat]ialisme t] v]/]k+ d] e]/g5oemde kunn5 bat56 ,dus1 hoor ik ,mevr4 ,hol/ nu spott5d vrag53 ,da> bij dat &]e1 hoog]e beg9t pas het w]k van d5 hoog]5 ae/heticus4442 da> wa> het lev5 e9digt2 a*t]1 buit51 bov5 de eig5s*app5 en om/&igh$5 die1 me55 wij1 het geheele m5s*elijk zijn uitmak51 buit5 ( bov5 welke het niet be/aat8#bg ,en1 jui/ ,mevr\w1 antwoord5 wij gelat51 ze] jui/1 da> beg9t het pas4 ,want niet het lev5 e9digt da>1 ma> sle*ts 't lev51 dat gij 9 uwe m>xi/is*e reage]buiz51 uw hi/oris*-mat]iali/is*e weegs*al5 en microscop5 kunt oploss51 weg5 en bespi$5d ontl$54 ,het lev5 kunn5 wij niet ontl$51 wij kunn5 zijn wez5 sle*ts syn!tis* zi51 met onze ziel1 en da>na kunn5 wij v]hal5 van hoe het bewoog1 hoe het s*itt]de1 hoe het s*e5 t]ug te wijk51 wegdonk]de en v]dwe51 en dt v]haal kan e5 analyse zijn1 ma> het is er dan ook sle*ts e5e van de beweg+51 de h&el+51 niet van het wez54 ,o1 ,mevr\w1 ook al hadde ,mozes alle de boom5 van het doornbos* omgeh\w51 wa>9 de ,godheid1 hem v]s*ijn5d1 br&de en elk takje doorsn$5 en ond]zo*t1 hij _h de p4#abe goddelijke ess5tie da>door niet kunn5 v9d51 integ5deel3 v]d] dan ooit w>e hij da>van v]wijd]d gewee/1 omdat zijn a&a*t zi* dan 9 't bijkom/ige en betrekkelijk onbelangrijke z\ hebb5 v]lor54 ,hij de$ bet]3 hij knielde ne] 9 e5 vrees en liefde1 die ook e5 zaligheid en e5 v]rukk+ 02 hij zag1 zg en dronk zi* vol de ziel1 en uit die rijke ziel kon hij zijn volk to5 veel le]5 en v]hal54 ,en dat 0 voldo5de4444 ,gij spreekt van het buit5maats*appelijke en ondoorgrondelijke4444 ,welnu1 jui/1 da> ligt de gr5s1 wa> dat lev5 beg9t4444 ,wijs mij n critiek1 e5 e9del%eid van hi/oris*e en biographis*e bijzond]h$5 ov]hoop hal5d1 die hell]1 ne5 ev5 hel1 u het ,s*epp5d ,v]mog5 e5s kun/5a>s laat v]s*ijn51 dan deze uitsluit5d-lit]aire van ,van ,deyssel u d5 ,gort] d] s5sitivi/is*e v]z5 v]toont4444 ,gij kunt het niet6 ,en wat is dan ook natuurlijk] dan dit6 ,gij z\dt to* niet will5 bew]51 dat de zonneglo$ op g9ds*5 b]gtop vulkanis* uit d5 a>d-afgrond komt opge/eg586 ,welnu1 wat dr+t ge mij het hi/oris* mat]ialisme dan op1 deze geologie d] maats*appij1 t] v]kl>+ van het hemelli*t op h>e topp56444 ,z\ drom de hi/oris*-mat]iali/is*e lit]atuur-critiek de hoog]e zijn1 omdat zij zooveel ov]hoop haalt8 ,o1 ik begrijp1 dat zij door ha> g$ocum5te]dheid en gewi*tigheid op naeve en jonge gee/5 di5 indruk maakt6 ,ma> is zij het da>om8 ,sle*ts hij1 dunkt me1 kan hi]op e5 beve/ig5d antwoord gev51 die door d5 rijkdom en de veelheid h>] middel5 ov]bluft1 niet ziet1 dat zij trots al die middel51 ja da>door1 ha> del mi/4--,er is n middel3 de aangebor5 gave van d5 s*epp5d-critis*5 kun/5a>4 ,die be/aat dr93 iem& te zijn1 wi5s psy*is*e inh\d en wi5s uit+ op hun beurt het doornbos* zijn1 wa>9 br&5d het ,s*epp5d ,v]mog5 v]s*ijnt1 zoodat ook dr iets onv]gankelijks /aat en de ziel van d5 aans*\w] zi* zelf ziet v]li*t1 en niet sle*ts gewa> wordt1 dat ha> wet5s- en gevoelsinh\d is uitgebreid1 ma> 9 wa>heid1 zij 't voor nog zoo g]+ e5 p4#abf deel1 ha> pot5tie om te voel5 en te wet52 dat niet sle*ts het bezit van ha> wez5 zi* heeft v]groot1 ma> ha> wez5-zelf op5bladig] is ontlok54 ,door e5 kun/-critiek1 die dit is en dit v]oorzaakt1 voelt de lez] dus niet vooral wt en he het beh&elde w]k is1 ma> hij voelt 9 de all]r/e plaats wat en hoe het geluk is1 dat het hem kan gev53 hij voelt iets gelijksoortigs aan dat geluk4 ,welnu1 zegt ge hi] alli*t1 ik voel wel iets voor uwe bew]+51 ma> zie1 indi5 ge nu z\dt do5 wat ge belo(d hebt2 als ge mij nu kondt lat5 zi51 dat ,gort]-zelf zijn me5+ afdo5de heeft be/r$53 dat de critis*e kun/5a> 9 hem kla>blijkelijk zelf het hi/oris*-mat]iali/is* hulpmiddel ov]bodig en te ontb]5 a*t1 dan--ja dan z\ het welli*t iets me] dan e5 ervoor-voel5 word54--,welnu1 ik v]lang niets liev]1 ziehi]3 ,niet m9d] dwaalt ,kautsky als hij 9 zijn g$5ks*rift ov] ,m>x zegt dat de ,duits*e kun/ van ,goe! en ,s*ill] de ,engels*e ov]tr(4 ,zulk e5 oordeel bewij/ hoe we9ig groote pozie wordt v]/aan4 ,de groep ,wordswor?1 ,col]idge1 ,keats1 ,%elley ov]treft de groep ,less+1 ,s*ill]1 ,goe! en1--da> 9 de pozie de daad geldt1 niet de aanleg--,%elley /aat als e5 tor5 bov5 ,goe!4 ,dat zegt niet alle5 de zek]heid van e5 h>t1 dat teg5ov] pozie nooit heeft g$waald1 ma> het v]/& dat van ,m>x gele]d heeft wa>door pozie groot wordt#bh4 ,gij ziet natuurlijk duidelijk1 dat ,gort] hi] het v]/& dat van ,m>x gele]d heeft be/ _h kunn5 ?uislat51 indi5 hij dat1 zond] vad] ,hi/oris*-,mat]ialisme 9 di5s zoontje te bele$ig51 ma> _h kunn5 do54 ,want dat v]/&1 dat van ,m>x gele]d heeft1 is--,gort] zal wel de laat/e zijn om het te ontk5n5--9 zulk e5 v]reweg groot] mate van ges*ooldheid en kra*t 9 d5 groot5 int]national5 !oreticus d] sociaal-democratie ,kautsky aanwezig dan bij hem1 dat hij da>aan onmogelijk re*t en p4#abg mo$ _h kunn5 ontle551 om zi* autoritair teg5ov] di5 te /ell54 ,dat z\ dan ook niet 9 hem opgekom5 zijn4 ,ma> er 0 iets &]s3 zijn groote ,onbewu/heid1 de /]ke kun/5a>1 die 9 hem leeft1 drong hem d5 weg na> de wa>heid op4 ,hij voelde dat er iets v] bov5 dat van ,m>x gele]d hebb5de v]/& be/aat1 dat wel 9 hem1 ma> niet 9 ,kautsky is1 en dat dit hi]1 9 kwe/ies van kun/ d5 doorslag _h te gev54 ,en 9 we]wil van zi*zelf roept hij 't dan trots* en triomfantelijk uit--en hoor de he]lijke a&o5+ bev5 9 zijn woord3--dat zegt de zek]heid van e5 h>t1 dat teg5ov] pozie nooit heeft g$waald4--,o1 dus dat is het1 wa>door m5 9 deze zak51 de k]n1 de wa>heid1 het wez5 ziet4#bi ,o1 ,gort] en gij lez]1 zijn wij het all5 nu niet e5s8 ,en z\d5 wij hem niet ev5ze] hirvoor dank51 als voor al het he]lijk w]k van het ,onbewu/e1 wa>m$e hij zoo ontelb>e dag5 van ons lev5 heeft doorzond1 hij zo[el als zijn groote m$e/rijd/] en m$ekun/5>es1 wie wij niet m9d] dankba> mog5 zijn1 al is zij niet zoo ,muziek als hij1 niet zoo groot-naef als hij1 niet zoo adamis* di*t]1 9 n woord3 niet zoo g5iaal als hij2 want 9 n pra*tige eig5s*ap al?ans zijn zij ev5 ma*tig4 ,laat mij ev5 zegg51 wat ik b$oel en da>van d5k4 ,het is mij zoo wl1 van hun groot kun/5a>ss*ap1 ook 9 de door mij be/r$5 v]h&el+51 te mog5 p4#abh sprek51 nadat ik zoo /raf hunne me5+5 da>9 v]w]p5 moe/4 ,gelo( is gepro/]ne]d d5k-voel51 ma> dat d5kvoel5 uit zijn knielh\d+ we] v]rez51 is het gesublime]de bov5 al zijn bro$]s4 ,ok ov] zijn wit v]te]d gelaat1 zijn emotief v]mag]d en +etrokk5 gelaat1 ma> 9 zijn groote als ro]looze vijv]s drkla>de oog5 het diep/1 ligt de onwankelb>e zelfg]u/heid1 de onde]b>e 9-zi*-zelf-vr$e1 z als ov] het gelaat en 9 de oog5 van e5 m5s*1 die diep-v]droomd en 9 zijn ,god v]lor51 geb$5 heeft en da>na opwaakte1 om zijn dagtaak te h]nem54 ,aldus ook knielde het d5k-voel5 dez] beide di*t]s voor de ,sociali/is*e ,idee1 het v]droomde zi* er91 het v]loor zi* er94444 ,o1 lez]1 het is niet de ,god1 aan wi5 m5 zi* ov]gaf1 die d5 vr$e en de zelfg]u/heid s*5kt1 het is de ov]gave4444 ,het is het zi*-v]droom51 het zi*-zelfv]get5 9 ,iets 444 e5 ,idee1 e5 ,god1 e5 ,m5s*444 ,to5 het op/ond 0 het gesublime]d2 ov] zijn gelaat en 9 elk zijn] woord5 en ov] zijn geb>5de h&5 en ov] alles1 lles1 lag dt4 ,het dwaalde1 ma> hoe _h dat zijn s*oonheid1 zijn noblesse kunn5 d]56 ,het 0 imm]s de zelfg]u/e1 de 9 zi*-zelf volmaakt-vr$ige en volgroeide subjectieve wa>heid4 ,to* uitte zi* die op ze] ongelijke wijs1 gelijk tr\w5s vanzelf spreekt1 bij beide di*t]s4 ,sle*ts de zelfg]u/heid1 v]kreg5 door de ov]gave aan dezelfde idee1 di eig5s*ap hadd5 zij geme54 ,ov]ig5s 444 ,mevr\w ,hol/'s s*epp+5 zijn e5 w\d gelijk1 dat1 zk]1 zon vangt op zijn di*te loov]kron51 ma> de grond5 s*aduwig maakt4 ,gij loopt 9 halfli*t2 lui/]1 da> floot e5 v]re vogel 444 e5 e5zaam geluid4444 ,ge hoort nog ev5 na en we] /aat ge /il en ziet s*uw t] zijde en h\dt uw adem 94444 ,vlu*tte da> ge5 bevallig wez5tje1 ev5 gezi58 kort ritselde het gebla>te444 ,en we] is alles geluidloos4444 ,het is hi] alles zoo /il1 zoo ro]loos 444 het is 9 t5-hemel-/rev+ v]/ijfd4444 ,het is n donk]e 9 zi* geke]de ern/4444 ,gij zijt hi] de e5ige1 die weet te p4#abi kunn5 la*5 en de oog5 t9tel5d beweg54444 ,wat ge op de grond5 ziet en op d5 ro]looz5 voet d] /amm51 het zijn de fluweelza*te1 eff5 moss5 d] zonlze vru*tba>heid4444 ,&]s ,gort]'s lev5sw]k4 ,e5 lup9e-veld1 klat]5d-geel1 't is zonnig1 zonnig ne]wa>ts van d5 /ral5d-blauw5 hemel na> het gele veld1 opwa>ts van het veld na> d5 hemel 444 het klat]5de veld jui*t u de zon 9 het gelaat4 ,o1 welk e5 zom]1 welk e5 hoogzom]1 wat lev5skra*t om ende om1 wa> ge ziet1 wa> uw /ral5de oog5 zi54444 ,zw]m5 van ti]eli]d]s en fluit]s wiek5 uit het gele omhoog4444 ,en me] nog1 me]4444 ,hoevel5 zitt5 da> wel v]s*ol5 9 die bezonde bloem54444 ,gort] is e5 ngeword5heid van fel zonli*t en muziek4 ,zijn li*t s*alt1 zijn geluid /raalt4 ,mevr4 ,hol/'s /em is die d] va/e1 ma> /roef-1 ma> moeilijk-v]worv5 zek]h$54 ,er zijn ge5 groote v]heff+51 ge5 dal+5 91 er is n eff5 hoogheid1 ma> vaak komt er to* ook iets hl innigs bev5 9 die /em4444 ,zij kan dan de za*!id van ha> vr\w-zijn niet we]h\d54444 ,+etog5 slaat die h>e slui]s ev5 t]ug4 ,e5 /reel+ van de h&1 e5 innige blik4444 ,mevr4 ,hol/3 e5 vrome ,zu/] aan de sponde van het prolet>iaat1 ha> wor/el+5 zijn ge/ild 444 zij k5t het le$ n de uitkom/2 zij is kalm omdat zij zk] is4444-- ,gort]3 e5 veldhe] van d5 nieuw5 krui/o*t2 hij haa/1 ja*t voort1 midd5 zijn glorieuse woord5/oet54 ,ook hem lokt de rijke /ad op de heuvel51 de o*t5d/ad 9 de dag5de v]te4 ,hij gunt zi* ge5 respijt1 hoor de hijg+ van de bor/5 zijn] pa>d51 de klett]+ van d5 raz5d5 galop4 ,de va&els /room5 9 di5 /ormgang als amazon5ha> 9 het g\d5 li*t4 ,hij gunt d5 vij& ge5 ru/ en ge5 h]/el4 ,hij drijft hem voor zi* uit1 om hem t5 doode toe te kneuz5 en te plett5 tuss*5 de heilige /ad en zijn aan/orm5de cohort54 ,de lipp5 zijn ope5geklemd van en]gie-drift1 de adem /okt1 het is e5 ademloos p4#acj lev5 van voortijl5de haa/1 en v5 voor het b]eik51 /raalt al dat lev5 nog e5s hoog] op 9 de va/-/>5de1 9 de prooi-fixe]5de oog54444 ,dan is er de bots+1 e9delijk1 de om>m+ van d5 haat1 de ontslak+ al di] +etoomde kra*t 9 e5 uit/room5d5 klank5dond]1 e5 v]s*eur5 met wap5s en met t&54444 ,o1 die geweldige1 aangeh\d5 polemis*e kra*t van d5 groot5 ,gort]4 ,ik heb op manlijk5 leeftijd van zijn np]soonlijk51 zijn pra*tig5 haat g5ot5 als nauwelijks 9 mijn jeugd van zijn liefde en zijn ,mei4444 ,ma> laat ons nu hi] e9dig51 do* niet dan na ons te hebb5 voorg5om51 9 het volg5de k na> de voll$ige opheld]+ te /rev5 van hoe dit zijn kan1 't ge5 wij ook zooev5 hebb5 gezi53 dat m5 e5 w]k hevig be/rijd5 n tegelijk]tijd w>m bewond]51 groot v9d5 en liefhebb5 kan4 99 99 99 99 99 ,,not53 #a ,voor de e]/e maal gepublice]d 9 ,de ,gids1 #aiac--'ad4 #b ,de ,nieuwe ,tijd1 #aijf1 blz4 #ejj4 #c ,d5 burg]lijk5 kun/5a>4 #d ,de ,nieuwe ,tijd1 #aijf1 blz4 #ejj4 #e ,de ,nieuwe ,tijd1 #aijf1 blz4 #ejj4 #f ,wa>om dit zoo is wordt lat] 9 dit op/el v]kla>d4 #g ,( de s*rijv] met het beeld5 di] anti-sociali/is*e gez9dh$5 en p]son5 e5 pro-sociali/is*e t5d5z _h1 doet ?ans natuurlijk niet t] zake4 ,en tr\w5s bij ,qu]ido is behalve 9 ,lev5sgang ook van zulk e5 t5d5z ge5 sprake4 #h ,de ,nieuwe ,tijd1 #aijf1 blz4 #eje4 #i ,dit alles wil natuurlijk vol/rekt niet zegg51 dat kun/ ge5 z$elijk5 invlo$ op d5 aans*\w] uitoef5t6 ,integ5deel3 alle kun/1 ook de onz$elijke1 heeft1 indi5 zij als kun/ wordt g5ot51 e5 hoog-z$elijk5 invlo$4 ,zij kweekt altrusme3 ,de v]rukte aans*\w] heeft de v]mog5s van d5 door hem bewond]d5 kun/5a> lief1 en v]geet1 zij 't voor kort5 tijd1 zi*-zelf voor hem en zijn w]k4 #aj ,ik cite] uit ,de ,nieuwe ,tijd1 #aiji4 blz4 #af4 ,het is da> ov]g5om5 uit ,nieuwe ,litt4 ,ges*4 ,,iii blz4 #dd4 #aa ,de ,nieuwe ,tijd1 #aiji1 blz4 #ag--ah4 #ab ,ibid4 blz4 #ah4 #ac ,ibid4 blz4 #bb4 #ad ,ibid4 blz4 #ca4 #ae ,de ,nieuwe ,tijd1 #aiji4 blz4 #bg4 #af ,algem4 ,hbl41 #i janu>i #aiac4--;,de s*rijv] voegt er nog1 m4 i4 ze] t]e*t1 aan toe3 ,het is e5 gevolg van propag&i/is*5 ijv]4-- #ag ,deze cursive]+ is van mij4 #ah ,de ,nieuwe ,tijd1 #aiji4 #ai ,cursive]+ van mij4 #bj ,de ,nieuwe ,tijd1 #aijf1 blz4 #dib4 #ba ibid4 #bb ibid4 #bc ,ond] die rubriek valt zek]3 ,h5ri ,h>tog's pra*tig ,sj(el52 veel uitmunt5d w]k van ,co552 ongetwijfeld veel w]k van ,van ,deyssel en1 la/ n lea/1 m5ig /uk van ,van ,looy6 #bd ,s*ets5 en ,critis*e ,op/ell51 blz4 #afa--afc4 #be ,l4 van ,deyssel1 d]de bundel ,v]zamelde ,op/ell51 blz4 #fa e4v4 7,ov] ,gort]'s ,s5sitivi/is*e ,v]z574 ,de puntjes wijz5 aan1 wa> ik hi] niet t] zake do5de g$eelt5 uit d5 tek/ heb geli*t4 ,cursive]+ van mij4 #bf ,de ,nieuwe ,tijd1 #aijh1 blz4 #djh1 e4v4 #bg ,de ,nieuwe ,tijd1 #aijf1 blz4 #ac4 #bh ,de ,nieuwe ,tijd1 #aijh1 blz4 #cfi1 e4v4--,cursive]+ van mij4 #bi ,er is ov]ig5s1 9 dat tuss*5z9netje da> ,9 de pozie de daad geldt1 niet de aanleg1 nog e5 van die typis*e d5k-f\t5 welke door het m>xi/is*-ae/hetis* d5k5 vooral v]oorzaakt word51 de me5+ namelijk1 dat de kun/daad nog iets &]s z\ kunn5 we]spiegel5 dan de aanleg1 dat de daad bijv4 kle9] z\ kunn5 zijn--zeg bijv43 door ne]drukk5de om/&igh$5--dan de aanleg1 die imm]s niets &]s is dan de pot5tie van d5 kun/5a>sgee/4 ,gort] v]w>t hi] we] de /(1 wa>9 de daad zi*tba> is geword5 met de daad-zelf1 d4i4 de beweg+ van d5 kun/5a>sgee/4 ,wat hij de daad noemt1 is 9 wa>heid het product van de daad4 ,dit product we]spiegelt de daad n de wor/el+ van de daad met de /( n met de ha> we]/rev5de om/&igh$51 ma> die da>9 dus nv5s al het &]e zi*tba> geword5 daad-zelf1 9 ha> beweg53 hoe zij wor/elt1 ov]w9t ( succombe]t1 is alle5 en uitsluit5d de zuiv]e spiegel van de grootte1 de ma*t ( de zwakheid van d5 aanleg4 ,m5 kan dus niet zegg51 dat 9 de pozie de daad geldt1 niet de aanleg1 als( uit beid5 iets v]s*ill5ds z\ kunn5 blijk56 99 99 99 99 99 ,,het ,,hi/oris*-,,mat]ialisme ,,9 ,,de ,,lit]aire ,,critiek p4#aca ,,ii4 ,mevr4 ,hol/'s ,r\sseau4 7,lit]air-critis* bes*\wd74 ,de lit]aire critiek toet/ nimm] e5s s*rijv]s subjectieve wa>heid1 gelijk die ha> 9 e5 w]k blijkt te be/aan1 aan e5ige &]e wa>heid ha> van eld]s bek5d1 om da>na1 al na> het resultaat di] toets+1 het w]k go$ ( sle*t te noem54 ,ne51 zij toet/--hetzij v]/&elijk en me] koel-analytis*1 hetzij emotioneel-omvatt5d en me] syn!tis*--het te beoordeel5 w]k aan die subjectieve wa>heid1 en ond]zoekt hoe deze zi* da>9 uit4 ,want zi* uit5 9 e5 w]k1 dt doet zij altijd4 ,het is alle5 de vraag op welke wijze4 ,uit zij zi*1 nbe/r$51 nwe]/reefd door het lag] bewu/zijn des s*rijv]s1 n voortge/uwd en be/raald door zijn ,s*epp5d ,v]mog51 dan is het w]k kun/4 ,uit zij zi* da>5teg5 be/r$5 en we]/reefd door het lag] bewu/zijn1 dat iets &]s dan ha> voor de subjectieve wa>heid wilde do5 doorgaan1 dan is dat w]k niet alle5 ge5 kun/1 ma> 't is ook e5 v]vals*+4 ,ma> ev5ze] ge5 kun/ is zulk w]k1 ( dat g$eelte van e5 w]k1 wa>9 het lag] bewu/zijn1 volkom5 te go$] tr\w1 en jui/ om de subjectieve wa>heid1 na> het me5t bet] te v]woord51 die uit+ v]m9kt en v]one*t4 ,do* zoo e5v\dig als dit alles nu 9 !orie er uit ziet en zoo simpel p4#acb 't zi* zegg5 laat 9 't algeme5e1 zoo e5v\dig is 't niet 9 de praktijk en 9 zijn toepass+ op 't bijzond]e4 ,want er zijn wel ontelb>e w]k51 die geheel en vol/rekt niet-kun/ zijn1 do* er is niet e5 welli*t1 gelijk wij re$s vroeg] gezi5 hebb51 dat volmaakt kun/ is4 ,en er is t5 slotte wel sle*ts n oorzaak wa>m e5 w]k ge5 ( sle*ts g$eeltelijk kun/ is3 zijn niet ( sle*ts g$eeltelijk voortgebra*t zijn door het ,onbewu/e1 d4i4 de ,s*epp5de ,natuurkra*t1 ma> de r$55 die deze dit hebb5 belet1 kunn5 vele en ze] uite5loop5de zijn4 ,laat mij u sle*ts nog e5 drietal van de all]voornaam/e noem53 ,het van nature psy*is* onvatba> zijn voor de inw]k+ van dt ,s*epp5d ,v]mog51 noodig om di zek]e subjectieve wa>heid 9 kun/ te h]s*epp54 7,bijvoorbeeld3 e5 lyricus1 die van e5e 9 hem lev5de voor/ell+1 tot wi] v]-beeld+ het epis* ,s*epp5d ,v]mog5 wordt v]eis*t1 kun/ mak5 wil74 ,het v]/elseld ( v]dogmatise]d zijn van het lag] bewu/zijn1 zond] dat de voor/ell+5 enz4 aan dat dogma ( /elsel v]bond51 geig5d zijn1 door het 9 die p]soonlijkheid w]k5d ,s*epp5d ,v]mog5 te word5 v]-beeld4 ,e5 te critis*e ge/eldheid van het lag] bewu/zijn1 wa>door de door- en uitvloei+ d] inspiratie te ze] bemoeilijkt1 soms volkom5 en voortdur5d v]h9d]d wordt4-- ,zoo v]s*ijnt ons de taak d] lit]aire critiek als e5 ze] v]wikkelde en uitgebreide4 ,zoodra zij met e5 kun/w]k te do5 heeft1 v]valt die taak 9 twee groote deel53 k5ba> te mak5 a>d en beweg+ van 't kun/-s*epp5de ,hoog] ,bewu/zijn n a>d en beweg+ van het +egrep5-hebb5d kun/b$]v5de lag] bewu/zijn4 ,wel bes*\wd is dus de lit]aire critiek e5 bij uit/ek m5s*-beeld5de kun/4 ,imm]s k de syn!tis*e aanvoel+ van het ,s*epp5d ,v]mog51 b5ev5s zijne beweg+51 syn!tis* ( analytis* doorvoeld1 kunn5 mee/al niet &]s dan v]m5s*elijkt word5 v]-beeld4 ,is het te beoordeel5 w]k-zelf van critis*5 a>d1 dan v]&]t dit niets aan de zaak--9 !orie6 ,9 de praktijk blijkt dat wel &]s3 in/$e p4#acc van het w]k uitsluit5d aan des s*rijv]s subjectieve wa>heid te toets51 toet/ m5ig criticus die wa>heid we] aan e5 &]e--t5 slotte zijn eig51 k l\t] subjectieve1 want mee/al niet te bewijz5--wa>heid4 ,de lit]aire rec5s5t1 die zi* hi]aan s*uldig maakt en aldus van d5 m4i4 jui/5 weg afwijkt1 doet te veel en maakt da>door zijn arbeid m9d] betr\wba> en m9d] wa>d4 ,want hij loopt alle kans1 als de wa>heid van d5 door hem beoordeelde en de zijne niet ov]e5kom51 dat ont/emm+ en toorn ov] het z4i4 onjui/e oordeel1 hem ook de zuiv]-ae/hetis*e wa>de van het w]k te laag zull5 do5 aanslaan4 ,ik zelf1 die dit alles hi] hekel1 z\ er no*tans niet voor kunn5 in/aan1 niet 9 dezelfde f\t te v]vall51 indi5 er ge5 afdo5d middel be/ond1 zi* da>toe de geleg5heid te b5em54 ,want het is niet te ontk5n51 dat e5 kun/w]k van critis*5 a>d da> veel me] aanleid+ toe geeft dan e5 &]3 van en betreff5de de bijzond]e m5s*elijkheid e5] 9 bijv4 e5 roman geheelde figuur1 heeft de criticus alli*t ge5 va/-omlijnde aprioris*e voor/ell+ ( oordeel1 hij toet/ da>om zond] voor+5om5heid het beeld-9-'t-boek aan des kun/5a>s subjectieve visie1 en zoo hem dan het e5 't &] blijkt te dekk51 d4i4 zoo hem de noodw5digheid 9 de beeld+ blijkt1 noemt hij 't beeld go$ en kun/4 ,ma> van d5 a>d en de wa>de van e5 w]k dat1 ( e5] hi/oris*e figuur1 die 9 e5 kun/w]k van critis*5 a>d wordt voorge/eld1 hebb5 de mee/e beoordeela>s wel degelijk e5e aprioris*e opvatt+1 voor welke zij vaak niet kunn5 nalat5 te /rijd54 ,en dikwijls ligg5 hi]aan de nobel/e s5tim5t5 t5 grondslag1 zooals de groote liefde voor e5 figuur1 die zij onjui/ beoordeeld a*t51 ma> wa> die s5tim5t5 to* 9 die sfe] misplaat/ zijn1 v]oorzak5 zij somtijds ze] ignobele gevolg54 ,het is da>om w5s*elijk1 dat e5 kun/criticus inda*tig aan het feit1 dat hij e5--mee/ ze] impulsief--m5s* is1 zi*-zelf de geleg5heid b5eme1 zi* al te kle9-m5s*elijk te g$rag54 ,en hi]aan is het m$e toe te s*rijv51 dat ik1 nu ik ook ,mevr4 ,hol/'s ,r\sseau 9 deze /udie zal beh&el51 mijn taak 9 twee s*]p-ges*eid5 deel5 zal splits54 ,t5 p4#acd e]/e3 9 dit ho(d/uk het toets5 van ha> w]k aan de 9 ha> gee/ aanwezige beeld51 het beoordeel5 van ha> essai dus als lit]air kun/w]k--d5 lez] zal het nu ongetwijfeld duidelijk zijn1 wa>om m5 e5 w]k hevig be/rijd5 en tegelijk]tijd w>m bewond]51 groot v9d5 en liefhebb5 kan--2 t5 twe$e3 het toets5 van ha> wa>heid omtr5t ,r\sseau aan mijne en de mij van eld]s bek5de en te bewijz5 wa>heid1 het beoordeel5 van ha> essai dus als biographis*51 critis*5 en psy*ologis*5 arbeid1 9 het vlg5d ho(d/uk4 ,zoodo5de zal1 hoop ik1 de be/rijd]-9-mij d] m>xi/is*-ae/hetis*e !orie en d] da>uit voortvloei5de me5+51 d5 lit]air5 criticus niet int]rompe]51 wanne] deze nu zal pog5 zijne groote bewond]+ en luttele b$5k+5 zuiv] uit te sprek51 en &]zijds de lit]aire criticus1 tevr$51 dat hij die bewond]+ heeft kunn5 uit51 zijn tweel+bro]1 d5 be/rijd]1 niet remm5d benvlo$54 ,zek]1 het _h kunn5 gebeur51 dat de lit]aire criticus tev5s die be/rijd] _h moet5 zijn1 9 het geval namelijk1 dat door d5 sociali/is*-ae/hetis*5 invlo$ wrk en sbjectieve wa>heid elka> niet z\d5 hebb5 g$ekt4 ,dat is hi] e*t] niet1 al?ans niet bewijsba>1 het geval4 ,onwe]legba> aan te toon51 dat er e5ige wa>heid aanwezig 0 9 de s*rijf/]1 welke het ,hoog] ,bewu/zijn niet kon uit51 t5 gevolge van di5 invlo$ ( e5e d] re$s vroeg] g5oemde oorzak51 is m4i4 niet mogelijk4 99 99 99 99 99 ,dit w]k dan1 all]e]/ voortreffelijk en van e5 zoete bekor+ door het /atig ruis*5 van d5 diep5 psy*is*5 ond]toon d] s*rijf/]1 die alle fijn]e modulaties 9 de hoog/e mate natuurlijk en ong$wong5 uit zi* laat opwell5--dit boek op5t met e5 ze] e5v\dige en nog s*etsmatige uite5zett+ van d5 k]kelijk51 economis*5 en politiek5 toe/& d] /ad ,g5ve t5 tijde dat ,r\sseau da> w]d gebor54 ,ma> 9 die uite5zett+ leeft al iets van de omglorieng d] d+5 door d5 di*t]gee/1 en re$s op het e9de di] we9ige bladzijd5 bloeit die diepe p4#ace a&o5+ op51 welke zi* van dan af1 na*t ( dag d] kun/5a>sziel mog5 ov] het w]k he]s*51 niet me] sluit5 zal3 ,e5 avondple9 9 ,g5ve4 ,bij het uits*iet5d en we] krimp5d toov]li*t van rood-g\d5 flamb\w51 hebb5 de burg]wa*t5 van het vrij en democratis* geme5ebe/ hun geme5s*appelijk avondmaal g5ot54 ,e5 rijke vreugd rij/ hoog 9 de h>t51 de vreugd van als bro$]s sam5 te zijn2 vr\w5 en k9d]5 kom5 hun deel van het fee/geluk hal5 en m5g5 zi* ond] de groep54 444 ,er wordt e5 reidans g$an/ en li$]5 gezong5 444 ,o1 de bes*rijv+ van dit taf]eel is 9 ha> sob]te z voortreffelijk2 de psy*is*e ond]/room vo]t zoo zond] inspann+ die visio55 voor mijn oog54444 ,ma> deze de9z5 nu1 er is e5 op5 ruimte1 en zie nu1 zie 444er kom5 woord5 als voorzi*tige en zeg55de h&51 hun aanrak+ /]k n te] van liefde1 ze toon5 mij e5 k9d1 niets dan e5 k9d1 e5 bru9oogig1 si]lijk knaapje4444 ,ma> e5 ontro]d vr\wegelaat zie ik bov5 zijn ho(d1 oog51 die mij glanz5d1 trots*-gelukkig en sugge/ief aanzi51 en ik v]/a plots 9 voll5 omvang1 wat dit gelaat mij zegt3 hoeveel dit k9d voor de m5s*heid zal beteek554 ,mijn h>t zwelt d5 kle95 uitv]kor5e tegemoet4 ,het is ,jean-,jacques ,r\sseau4-- ,en dan volg5 de zes-en-d]tig s*oone bladzijd5 ov] zijn jeugd1 n zoete1 innige melodie1 ma>--als door e5 fluit e5 na*tegaal nageflot54 ,voor wi5 de na*tegaal-zelf te vor5 heeft gehoord6444 ,want het beeld van ,r\sseau's jeugd1 zooals het 9 ,les ,confessions1 dat /yli/is* wond]w]k van subtiele zelfbelui/]+1 tot ons is gekom51 is niet l\t] e5 brok autobiographie1 dat elk lat] di*t]1 die de voor de v]w]k+ di] /( ges*ikte v]mog5s bezit1 z\ kunn5 b5uttig51 om er zijn eig5 s*oon5 droom uit te s*epp51 ma> het is zelf e5 subliem g$i*t1 dat d5 lez]1 en ze] zek] d5 bew]k]1 niet alle5 mat]iaal aanbi$t1 ma> hem ook noodw5dig behe]s*t1 door de arti/iek-g5iale doorli*t+ en v]he]lijk+ van dat mat]iaal1 zoodat t5zij die bew]k] e5 ,r\sseau v]re p4#acf ov]treff5d g5ie bezitte1 dat dezelfde /( ng hell] doorli*t51 ng s*o5] en nd]s gezi5 9 kun/ z\ kunn5 beeld5--vrijwel ond5kba> 9 dit geval--hij zi* niet sle*ts niet zal kunn5 vrijmak5 van die ov]he]s*+1 ma> zi* zelfs wel wa*t5 zal voor e5ige pog+ da>toe1 wel ov]tuigd als hij zijn zal1 da>door te zull5 kom5 tot het mak5 van w]k1 dat n sle*ts quasi-zelf/&ig n /]k m9d]wa>dig z\ zijn aan het oorspronkelijk g$i*t4444 ,e5 g$i*t1 wa>9 al de weemo$ h]f/ van e5 oud gebrok5 man1 die zijn zoete jeugd h]d5kt2 wa>9 m5s*5ge/alt51 s9ds lang 9 d5 dood v]dw551 h]rijz51 van v]re /a&e met de aureool zijn] liefde om de slap51 en wa> veel flonk]5de ko/ba>h$5 al geborg5 /aan 9 h]9n]+s-s*rijn1 om /raks--o to* luttele v]ga>de s*att5 van dit a>ds*e lev56--te word5 meegevo]d na> dat eeuwig lev51 wa>na> hij sma*t4--,want wl t] dege behoort m51 om na> lle zijd5 re*tva>dig te zijn1 de relatieve wa>de d] d+5 niet uit 't oog te v]liez54 ,wanne] zij ,r\sseau's jeugd h]d5kt1 wordt dit v]haal e5 g$i*t ond] h>e h&51 las ik 9 ,de ,ploeg6#cj ,wel wa>lijk1 dat /aat er1 als( ,mevr4 ,hol/ uit e5 ( &]e oude1 be/ov5 en droge kroniek--zooals bijv4 ,%akespe>e voor zijn drama's6--de /( _h opg$iept en da>omhe51 da>uit ha> s*oon5 droom1 ha> g$i*t _h ges*ap51 t]wijl de wa>heid is3 dat zij wel hi] en da> ook eig5 doorvoel+ heeft gegev51 ma> ov]ig5s en groot5deels e5 van de s*oon/e en innig/e g$i*t5 d] w]eld1 sle*ts van v]re volg5d en het ze] v]zwakk5d1 heeft nag$i*t en dit--e5 twe$e oorzaak di] v]zwakk+ naa/ het v]s*il 9 g5ialiteit tuss*5 ha> en ,r\sseau--door de compositoris*e eis*5 van eig5 w]k g$wong51 hevig besnoeid heeft1 wa>door dan ook helaas one9dig veel van het 9 't oorspronkelijke poem aanwezige s*oone1 bevallige en beteek5isvolle is v]dw551 zond] dat opm]kelijke1 nieuwe1 door ha> ges*ap5 ae/hetis*e wa>d51 p4#acg 9 dit g$eelte e5ige noem5swa>dige v]go$+ bi$5 voor dat gemis4 ,ne51 de groote oorspronkelijk-s*epp5de kra*t /raalt dan ook e]/ op 9 het w]k1 als zij1 bevrijd uit d5 ban van dat zoet-s*oone en v]ma>de jeugdv]haal 9 de ,confessions1 ha> oog/ niet me] hoeft te maai5 ond] d5 drukk5d5 zonnegang van ,r\sseau's w]eldg5ie6 ,dn huiv]t door het boek e5 m$elijd5 met de arm5 en v]drukt51 de hopeloos v]lor5 gegan5 9 de niet t]ug te roep5 tijd51 e5 m$elijd51 dat zijn tran5 b$w+t1 om fel te kunn5 /rijd54 ,dan proeft ge de v]rukk+ van deze hooge vr\w1 zelf e5e van het gesla*t te zijn1 wa>van ,r\sseau e5 van de vor/5 02 dan voelt ge ha> g5ot1 zi* n met hem 9 het hooge will5 te wet52 zijn s*ildknaap1 zijn v]he]lijk]1 zijn zwa>ddrag] te zijn4 ,wa> zijn oog5li*t op valt1 dat is geheiligd voor ha>1 de felle wreek/] en v]d$ig/] ook van ,?rse ,levasseur4 ,pra*tig-innige bladzijd5 hebb5 wij di] v]d$ig+ te dank51 e5 /room van gevoel breekt hi] uit dit nobel h>t1 die elke ruimte van d] woord5 b$d+ vult1 en s*uim5d elke h9d]nis v]breekt1 tot1 e9delijk1 vrij we] /room5d1 zijn toorn valt en hij voortkabbel5d van de oev]s bloem5 ga>t en zonnevonkjes vangt op zijn onts*uimde vlakte2 e5 omvlij5de beek van liefde nu1 e5 bloem5wat] van geur en li*t omwademd1 komt hij aangewiegd tot aan de voet5 van dat kle9e m5s*je1 ootmo$ig aan de voet5 di] tr\we1 lieve vr\w en vlijt er alles ne]1 l bloem5 voor dat e5v\dige plebej]sk9d1 de veelgesmade1 veelgela/]de ,?rse ,levasseur4444 ,en /roomt dan vonkel5d en ruis*5d we] voorbij4444 ,dn op5ba>t zi* ook ha> beeld5d en metaphoris* v]mog5 9 zijn volle kra*t4 ,v]mo*t ik 9 het jeugdv]haal sle*ts ne w]kelijk-beeld5de uitdrukk+ te v9d51 die nog kla>blijkelijk e5 rem9isc5tie is#ca en sle*ts n v]gelijk+1 'n rhetoris*e1 en nog wel e5e van ze] g]+e soort1 welke p4#ach geheel uit het kad] van ha> w]k valt en vol/rekt vreemd is aan de hooge sfe] van ha> /ijl1#cb lat] v]&]t dit alles1 ziet zij 9 dat ,p>ijs1 dat koort/e van g\dkoorts als e5 delv]skamp1 het ,p>ijs*e volk lijd53 v] van de s*itt]+1 het g5otgezwelg en de v]dorv5heid1 laag en onzi*tba> als 9 e5 &]e w]eld1 als 9 de v]borg5 /ookruimte van e5 mod]n reuz5s*ip2 ziet zij3 de g$a*t5 zi* uit ,r\sseau's ,onbewu/heid losmak5 en /ijg5 tot 't bewu/e1 met zw>e wiekslag51 zooals w\dduiv5 opvlieg5 uit 't diep/e van 't w\d4 ,m]k hoe v]rukkelijk deze beeld5 zijn omdat zij1 zo[el wat ik w5s* te noem53 de ho(dzakelijke als additioneele s*oonheid aan go$e metaphor5 eig51 bezitt51 en rhetoris* no* rem9isc5ties zijn4 ,imm]s de ho(dzakelijke s*oonheid van e5 beeld1 be/aat da>91 dat het de v]borg5 e5heidsess5tie van twee v]s*ill5de ( zelfs s*ijnba> teg5/rijdige begripp51 zak5 ( wez5s aantoont4 ,en hoe duidelijk] en ov]tuig5d] ons die e5heid wordt aangetoond1 hoe groot] onze v]rukk+ is4 ,deze heeft dan e5 tweel$ige oorzaak3 e5 algeme5-m5s*elijke n e5 arti/ieke4 ,de e]/e is3 dat het doorvoel51 zij het sle*ts tot op zek]e diepte1 van de e5heid van dat wat m5 tot dan v]s*ill5d ( teg5/rijdig heeft gelo(d1 het hoog/e geluk is1 dat e5 m5s*1 die op di5 naam aanspraak mak5 mag1 gebeur5 kan4 ,want het h>t van zulk e5 m5s* haakt en v]langt na> e5heid1 hij voelt het v]ov]5 van het bewu/zijn1 dat alles en all5 9 diep/e wez5 n zijn als zijn hoog/e lev5/aak1 en telk5s als hij dus--om 't zoo e5s te zegg53--e5 /ukje van dit bewu/zijn heeft v]ov]d1 voelt hij ook bevr$ig+ en geluk4 ,de twe$e is3 dat wij de beweg+ van het ,s*epp5d ,v]mog5 bewond]51 to5 het dit e5-zijn van het v]s*ill5de ( teg5/rijdige uitbeeldde4 ,het zal d5 lez] uit deze bes*\w+ duidelijk zijn1 dat het dus van het hoog/e gewi*t voor die zoo rijk p4#aci g5ot s*5k5de eig5s*app5 van e5 beeld is1 dat het niet rhetoris* en ge5 rem9isc5tie is4 ,k5t imm]s de lez] het re$s van vroeg]1 ( voelt hij 9 de v]woord+1 dat het niet oorspronkelijk is1 dan kan1 9 't e]/e geval1 zijn bewu/zijn van de e5heid d] d+5 n niet me] drdoor v]rijkt word51 en1 9 beide gevall51 kan hij draan het ,s*epp5d ,v]mog5 9 di5 auteur niet bewond]54 ,hij weet imm]s ( voelt dat deze zi* dit beeld sle*ts bewu/ ( onbewu/ h]9n]d en 't niet ges*ap5 heeft4 ,het is dus jui/ omdat de hi]bov5 aangehaalde beeld51 9 teg5/ell+ met de t] voorafga&e bladzijd51 9 de not51 gecite]de1 niet rhetoris* en ge5 rem9isc5ties zijn1 dat zij mij 9 hun zoo pra*tig aantoon5 d] v]borg5 e5heidsess5tie1 dat rijke en tweel$ige g5ot kond5 s*5k51--e5 wa>heid1 die helaas nog niet algeme5 door de lit]aire critiek wordt aanva>d4--,en wat nu de additioneele s*oonheid betreft3 deze be/aat 9 het pass5 van het beeld 9 de /emm+ssfe] van het geheel1 wa>van het e5 deel is4 ,dat is natuurlijk gew5s*t voor elk deel van e5 kun/s*epp+1 ma> voor e5 v]gelijk+ ( metaphoor is het me] gew5s*t dan voor welk &] deel ook1 omdat als zij de e5heid van het geheel v]breekt1 ze iets doet1 wat met ha> innig/e wez5 9 /rijd is4 ,ha> wez5 is imm]s3 het e5heid-aantoon51 en nu--v]breekt zij e5 e5heid6 ,zij neemt dus dan op de e5e wijze en tegelijk]tijd t]ug wat zij op e5 &]e gaf4--,en zie nu e5s1 9 hoe /]ke mate deze beeld5 van ,mevr4 ,hol/ ook die additioneele s*oonheid bezitt54 ,de beide e]/e1 die iets van het maats*appelijk lev5 beeld53 ,p>ijs en het ,p>ijs*e volk1 zijn beide aan de maats*appij-sfe] ontle5d3 e5 g\ddelv]skamp1 e5 /ookruimte2 het d]de da>5teg51 dat de w]k+ d] ,s*epp5de ,natuurkra*t 9 ,r\sseau beeldt1 aan het natuurlev54 ,en hoe pra*tig is ook dit1 als onze s*rijf/] het ,contrat ,social bespreekt3 ,de vlam d] vrijheidsliefde /ijgt op1 vurige tong5 siss51 zij lekk5 aan de grauwe /e55 d] woord51 zij sl+]5 zi* tuss*5 h54 ,ev5 te vor5 p4#adj zegt zij3 ,m5 voelt d5 glo$ wel1 ma> de vlam br&t a*t] e5 muur1 't ge5 ons hi] de geleg5heid bi$t te zi51 hoe het beeld zi* volkom5 natuurlijk ontwikkeld heeft uit het gevoel1 wa>uit de geheele context w]d gebor54 ,en dn is het ook1 dat zij1 zooals ik e5s van ha> s*reef1 bij m5igt5 subtiele fijnh$5 9 het door-raadselde lev5sgebeur5 en 9 de v]h\d+ tuss*5 de uit]lijke en inn]lijke m5s*5 ontdekt4 ,wilt ge e5 voorbeeld van het e]/e zo[el als het laat/e8 ,gun u-zelf dan het g5ot van ha> diepe en mee/]lijk ne]ges*rev5 inzi*t te le]5 k5n5 9 de z$5v]dorv5heid van het ,p>ijs d] ,x,v,i,i,ide eeuw1 en v]gun mij ev5 dit kle9e /ukje voor u te cite]53 ,het is op die gr5s dat elk veel-bege]5d h>t1 voel5d hoe de gave d] jeugd het gaat ontvall51 treurt dat het deze niet bet] heeft gebruikt4 ,wie het heil zo*t 9 de liefde voor s*oone li*am5 en 9 de bevr$ig+ van d5 h>t/o*t1 voelt de h]9n]+ wrang 9 zijn mond en spijt om alles wat hij dit ne t] wille v]zuimde1 doet zijn h>t sam5trekk52 hij treurt3 hem is als( hij de ko/b>e wat]5 d] jeugd v]spilde4 ,wie &]e /]r5 volg5d als ,v5us' zilv]5 /]1 uit e]zu*t dad5 de$1 ( door liefde voor e5 /ral5de ,idee g$rev51 voor e5 droom van m5s*elijk heil1 ook hij voelt spijt en treurt1 dat hij wat nu 't all]zoet/e lijkt1 m9n5 en bem9d word51 v]smaadde2 ook hem is het ( hij de kroon des lev5s heeft gemi/4 ,hoe trilt hi] to* 9 de diepte hetzelfde s5tim5t1 dat e5s e5 ,&]1 9 hng]ige ov]v]zadigdheid1 zijn sm>telijk ,i,jdelheid d] ijdelh$5 als e5 we]oep ov] m5s*heid kreun5 de$1 z1 dat zij het 9 d]tig eeuw5 niet v]gat4444--,ma> is dit /ukje fijn-doorvoelde psy*ologie niet ev5 diep en innig3 ,miss*i5 ligt het geheim van de v]h\d+ d] beide mann51 van ,voltaire's h>t/o*telijke v]guiz+ en ,r\sseau's grootmo$ige wa>de]+1 9 de om/&igheid dat de v]gode grijsa>d to* altoos het onaang5aam gevoel _h weg te dr+5 van die man is groot] dan ik1 9 hem en zijn w]k ligt iets diep]s en te$]d]s1 dat mij vreemd is--t]wijl ,r\sseau da>5teg5 ,voltaire wl zijn roem en invlo$ b5ijdde1 ma> 9 zijn diep/e wez5 e5 gevoel van arti/ieke p4#ada me]d]heid omdroeg1 dat het hem mogelijk maakte ov] zijn vij& za*t en billijk te oordeel54 ,e5 d]gelijk gevoel heeft1 na> ik me51 ook de v]h\d+ tuss*5 ,byron en ,%elley behe]s*t4 ,wie &]s dan f e5 heel groot1 objectief-indr+5d m5s*5s*epp]1 die ,mevr4 ,hol/--ik heb het ind]tijd aangetoond--niet is1 f e5 wel &]s begaafd1 ma> 9 zijn sfe] to* ook heel groot en edel kun/5a>1 die zelf 9 het bewu/zijn van zijn zielsrijkdom zijn teg5/rev]s en misk5n]s kan v]gev51 gelijk deze groote lyris*e di*t]es er e5e is--wie &]s dan e5 dir twee _h dit v]mog5 te s*rijv54444 ,hoe diep heeft zij dan ook lles doorvoeld1 wat ,r\sseau's p]soonlijkheid en de h>e geme5 hebb51 hoeze] is zij er9 geslaagd1 ook de leiddraad aanva>d5d van ,r\sseau's zelfbelui/]+5 9 de ,confessions en de ,rv]ies1 e5 beeld te s*epp5 dat nag5oeg h>monieus is 9 zi*zelv54 ,lui/]t ge sle*ts ev5 na> het volg5de kle9e /ukje1 dan hoort ge bij beurt53 ,h5ritte ,rol& ,hol/1 h]k5n5d ,r\sseau 9 en beeld5d hem uit hr inn]lijkheid1 n ,r\sseau-zelf 9 de zelfbelui/]+ en beeld+ d] ,confessions3 ,ha> volg5d 7de roep/em d] opkom5de klass51 v4,c47 moe/ hij /rijd5 teg5 e5 /uk van zi*-zelv51 teg5 zijn zwakheid1 en somtijds teg5 het ov]/elp5d bege]5 van zijn h>t4 ,hi] beeldde ,mevr4 ,hol/ ,r\sseau uit zi*-zelf3 de s*rijf/] van ,de ,vr\w 9 het ,w\d1 vr zij de ,vr\w 9 het ,w\d w]d1 ma> re$s alles 9 zi* _h1 dat 't ha> z\ do5 word54 ,en ziehi] voornamelijk we]gave van de zelfbelui/]+ 9 de ,confessions en de ,rv]ies3 ,hij moe/ /rijd5 teg5 zijn gemakzu*t1 zijn s*u*t]heid1 zijn liefde voor de za*te glooi+5 des lev5s1 teg5 zijn contemplatieve neig+51 zijn droom]igheid1 zijn afke] van /elselmatig d5k54 ,hij ov]won dit alles4 ,hij1 de tu*telooze1 legde zi* de tu*t op van onv]poosde inspann+1 van omw]k5 en nog e5s omw]k5 en nog e5s wat hij s*reef1 tot de mee/ kl>e en doorda*te uitdrukk+ van gevoel en g$a*te die hij kon v9d51 b]eikt 02 hij de b&elooze1 p4#adb lag zijn lief/e g5iet+1 het drijv5 op droom51 aan b&4 4 ,zooals het volg5de we] zuiv] datg5e is wat beid5 geme5 hebb53 ,hij 0 dikwijls zwak 9 will51 ma> hij 0 /]k als e5 reus 9 alles wat zijn w]k betr(4 ,twee kra*t5 w>5 9 hem die zijn zwakheid ov]wonn53 de glo$ van gee/drift voor zijn ideal51--met e5 &]5 naam3 de liefde tot de m5s*heid1--n het arti/iek gewet51 de nauwgeze!id van d5 kun/5a>4 ,het s*oon/e en duidelijk/e voorbeeld e*t] van dit ,r\sseau-h]v9d5 9 zi*zelf1 heeft ,mevr4 ,hol/ wel gegev5 9 dit /ukje1 dat ik hoe bevreesd ook mij te ze] aan cite]5 te bezondig51 d5 lez] niet mag on?\d53 ,gelijk d5 droom]s en di*t]s van dez5 tijd soms plotsel+1 uit de ope5hoop+ van vele indrukk51 door de j>5 v]ga>d1 het ,gezi*t op5gaat op het wez5 d] klass5maats*appij en zij de afs*uwelijkheid van de uitbuit+ en de ell5de van druk en slaafs*heid beseff52 gelijk dan 9 h5 opgloeit haat teg5 de v]drukk]s en liefde voor de v]drukt51 dat zij bev5 van hitte en k\1 liefde en haat 9 e551--zoo 0 hij4 ,en gelijk voor die di*t]s en droom]s dan het li*tv]s*iet op5waait van e5 &] lev5 dan van willekeur d] groot5 en v]drukk+ d] kle95 en /rijd van all5 teg5 all51 e5 lev5 van vr$e en bro$]lijke liefde en za*te aanhankelijkheid2 en zij de arm5 uit/rekk5 da>he5 en 't he]lijk visio5 aanroep51 dat 't blijve1 sidd]5d van v]lang5--zoo de$ hij4 ,ev5m9 z\ ik e*t] de s*oonheid van dit w]k voldo5de re*t hebb5 g$aan1 indi5 ik v]zuimde u opm]kzaam te mak5 op het pra*tig begrijp51 doorvoel5 en uitbeeld5 van sommige invlo$51 die het ,s*epp5d ,v]mog5 op de lag]e p]soonlijkheid van ,r\sseau gehad heeft4 ,ziehi]1 e5 kort /ukje3 ,_h 't w]k5 d] v]beeld+ zijn m5s*elijk liefdesbege]5 sle*ts s*ijnba> ge/ild1 9 wa>heid opgezweept8 ,en moe/ hij da>door noodlottig 9 liefde ontbr&5 voor de e]/e de be/e bekoorlijke vr\w1 die 't lot na> zijn kluis vo]de8 ,( 0 't &]s2 leefde1 voor hem zelf onbewu/1 9 zijn b9n5/e op dat oog5blik de behoefte van d5 kun/5a>1 door 't li*amelijk erv>5 d] liefde-bege]te en v]rukk+ p4#adc en liefde-sm>t die hij uitbeeldde zijn v]beeld+5 op te vo]5 tot de hoog/e int5siteit8 ,( kwam welli*t de e5e drang bij de &]e8 ,en dan met nog hell] intutief doorvoel5 van de v]h\d+ van ,s*epp5d ,v]mog5 tot de lag]e p]soonlijkheid3 ,zwa> 0 dat afs*eid d] jeugd1 sloop5d voor zijn li*aam en zijn z5uw/elsel4 ,to5 zonk de vlam 9 e51 9 hem bleef niets dan wat as* van h]9n]+4 ,ma> buit5 hem groeide1#cc s*epsel van vuur en tran51 het wond]b>e boek1 ges*rev5 9 e5 taal vol te$]heid en glo$ als 't z+5 van de gaal is 9 milde l5t5a*t53 de ,n\velle ,hlose4 ,9 de vlamm5 van dat boek z\ de ziel d] vr\w van di5 tijd zi* re9ig51 9 zijn wat]5 ond]duik5 om w$]gebor5 te word53 di*t]'s sm>t maakt duiz5d5 blij van bev5de zaligheid4 ,hoe zuiv] en diep-gegrift is met n trek 9 die pa> door mij gecursive]de woord51 het w]k5 d] ,onbewu/heid aangegev54 ,hoe wordt door dat ne beeld van de gaal d5 lez] fel de psy*is*e oorzaak d] ,n\velle ,hlose duidelijk3 zooals de gaal z+t uit liefdesdrang z s*reef ,r\sseau dit boek4 ,ma> bijzond] dankba> b5 ik d] s*rijf/] voor die erk5n+1 dat di*t]'s sm>t duiz5d5 blij maakt van bev5de zaligheid4 ,want deze uitspraak w9t nog aan beteek5is1 wanne] zij bijv4 lyris*e pozie betreft1 wa>9 e5 di*t] zijn sm>t-zelf heeft afgebeeld4 ,en dus blijkt ,mevr4 ,hol/ hi] wel duidelijk en diep te doorvoel51 dat de kun/uitbeeld+ van e5 s5tim5t zelfs precies het teg5ov]ge/elde s5tim5t 9 d5 bes*\w] d] uitbeeld+ kan wakk] roep51 en &]s dan het 9 't lev5 buit5 de kun/ gebeurt2 dr z\ sm>t wel aanleid+ tot g5ot kunn5 gev51 ma> tot wre$heidsg5ot1 hi] wekt het iets goddelijks 9 d5 g5iet5d5 m5s*3 e5 blijds*ap van bev5de zaligheid6 ,a bon ent5deur demi-mot suffit4 ,en ov]ig5s--de lit]aire criticus mag zi* to* wel ev5 zoov] v]get51 dat hij hi] na> het w]k van zijn tweel+bro] v]wij/--zie het e]/e ho(d/uk p4#add dez] /udie3 da> /aan de hle woord56 ,ma> zoo gij me5t1 dat hij dt zelfs niet _h mog5 do5--welnu3 het is e5 go$ gebruik iem& d]gelijke kle9igh$5 bij het afs*eid-nem5 te v]gev51 en de lit]aire-criticus-9-deze-/udie nmt hi] afs*eid4 ,erlijk gezegd3 ik me5 te wet51 dat hij da> blij om is4 ,en ge5 wond]3 gew5d altijd zelf/&ig te w]k51 ziet hij hi] zijn arbeid als e5 bijkom/ig ond]deel van e5 &]soortig geheel bes*\wd1 w]kte hij hi] ond] toezi*t en ond] zek]5 druk4 ,zoo b5 ik er1 bijvoorbeeld1 zek] van1 dat het niet zijn me5+ we]gaf1 to5 ik zei1 dat niet hij hi] d5 s*adelijk5 sociali/is*-ae/hetis*5 invlo$ kon aantoon5 en be/rijd51 omdat het geval1 wa>9 hij dat _h kunn5 do51 nml43 dat door di5 invlo$ subjectieve wa>heid en w]k elka> niet dekk51 hi] niet aanwezig 04 ,hij me5de dat wel degelijk hi] en da> te kunn5 aantoon54 ,hij gelo(de zek]1 dat de ze] t5d5tieuse lag]e p]soonlijkheid d] s*rijf/] op e5ige plaats51 onwill5s natuurlijk1 de uit+ d] subjectieve wa>heid door het ,hoog] ,bewu/zijn v]m9kt _h4 ,en hij gelo(de al ev5ze] demon/re]ba>1 dat er subjectieve wa>heid 9 het w]k 01 die het niet v]d] dan het lag] bewu/zijn heeft gebra*t1 ndoorli*te subjectieve wa>heid dus1 en van e5 soort1 die niet kn doorli*t1 v]puurd1 v]noodw5digd word5 door het lyris* s*epp5d v]mog51 t]wijl de wa>lijk epis*e kra*t1 da>toe b5oodigd1 niet ( 9 niet voldo5de mate 9 deze s*rijf/] aanwezig is4 ,en als ik hem zei dat wat ha> ontbrak to* kon aangevuld word5 door de zelfbelui/]+1 de bie*t van ,r\sseau1 dan flui/]de hij ironis*3 ,ook door zijn zelfb$rog1 ook door zijn pose8 ,en ik glimla*te1 ma> wat zijne e]/e bew]+ betreft lek5 mij zijn bewijz5 niet afdo5de1 en wat het 9 de twe$e g5oemde aangaat1 da>van zijn noodw5dig]wijze1 gelijk lat] zal word5 aangetoond1 de gevolg5 9 dit w]k zoo nietig1 v]gelek5 bij die van d5 m>xi/is*-ae/hetis*5 invlo$1 dat het ge5]lei nut heeft h5 te besprek54 ,en zoo legde ik hem het zwijg5 op1 e5 we9ig onre*tva>dig p4#ade welli*t1 gelijk ge5 enkel ma*!bb]1 die voor de jui/e v]h\d+5 9 e5 groot geheel v]antwoordelijk is1 altijd jeg5s d5 bew]k] van e5 ond]deel kan v]mijd5 te zijn4 ,ma> da>om3 wees gij lez] arbit] tuss*5 hem en mij6 ,gij zult 9 het volg5d ho(d/uk ruims*oots /( tot vorm+ van uw oordeel v9d54 ,,not53 #cj ,e5 /udie ov] ,r\sseau door ,dirk ,co/]1 ,de ,ploeg ,febr4 #aiac4 #ca ,hij e5v\dige burg]knaap1 zoo gesprong5 uit het zw>te hol van zijn le]tijd4 ,zie ,%elley's pra*tig3 ,!n f ! cav]ns ( my dre>y y\? ,i sprang etc4 #cb ,e5 go$e fee _h aan zijn wieg ge/aan4444 ,het 0 de fee3 v]beeld+4 ,kan het flauw]1 onp]soonlijk] en slapp]8 #cc ,cursive]+ van mij4 99 99 99 99 99 ,,het ,,hi/oris*-,,mat]ialisme ,,9 ,,de ,,lit]aire ,,critiek p4#adf ,,iii4 ,mevr4 ,hol/'s ,r\sseau4 7,bes*\w+ d] critis*e en psy*ologis*-biographis*e opvatt+547 ,ge5 mijn] lez]s1 die mij tot hi]toe gevolgd zijn en mijne leid5de ae/hetis*e g$a*te nu k5n51 zal het v]wond]51 dat ik het niet e5s kan zijn met h51 die zegg51 dat wij uit e]bi$ voor d5 groot5 gee/ d5 m5s* moet5 v]get54 ,mij imm]s1 wi5 de s*epp5de natuurkra*t1 die de a>d5 uit d5 *aos en de wez5s uit de a>d5 omhoog drijft1 de zelfde is1 die de kun/w]k5 en de voortbr5gsel5 van het hooge d5k5 uit g5e kle9e w]eld51 die wij m5s*5 zijn1 doet gebor5 word5--mij lijkt die bew]+ ev5 onjui/1 als wanne] mij iem& z\ zegg51 dat ik uit e]bi$ voor de natuur1 de a>d en ge/eldheid van e5 kwalijk-riek5d mo]as niet z\ mog5 ond]zoek51 dat zij zelf no*tans voortbra*t en wa>9 zij zelf e5 rijke flora en fauna lev5 doet4 ,deze e]bi$1 zij hi] entre p>5?se gezegd1 s*ijnt mij dan ook b$5kelijk veel op e5 bele$ig5 te gelijk54 ,het is dan wel1 ( wij arme1 kle9e m5s*jes ons v]beeld51 sommige dad5 en voortbr5gsel5 d] natuur met d5 mantel d] liefde te moet5 b$ekk56 ,de lez] ziet dus duidelijk1 dat 9 iem& van mijne ov]tuig+ die e]bi$ vol/rekt ge5 e]bi$1 ma> e5 bela*elijke en v]dwaasde hoogmo$ p4#adg z\ zijn4 ,ma> ov]ig5s is er nog e5 &]e r$51 wa>om ik dat argum5t v]w]p5 moet4 ,en ik kan sle*ts ern/ig hop51 dat het bek5d mak5 di] r$5 ge5 aanleid+ tot misv]/& tuss*5 d5 lez] en mij zal te weeg br5g54 ,uit5 met ik ha>4 ,ik k5 d5 e]bi$ niet en ev5m9 de ke]zijde van dat begrip3 de moralise]5de g]+s*att+ ( v]a*t+4 ,ik k5 sle*ts de liefde en d5 in/9ctmatig5 afke]4 ,e]bi$ beteek5t imm] e5 m9 ( me] op e5 af/& blijv5--e5 e]bi$ig5 af/&1 zegt het spraakgebruik6--van1 en e5 niet-indr+5 9 het geerbi$igde4 ,liefde beteek5t3 e5 nad]5 tot en e5 indr+5 9 het geliefde4 ,wa>om z\d5 wij op e5 af/& blijv5 van datg5e1 dat de ,natuur ons toe/ond te nad]51 to5 zij ons de v]mog5s da>toe v]le5de8 ,z\d5 wij het bet] will5 wet5 dan ,zij8 ,laat ons g]u/ zijn1 wa>voor wij e]bi$ moet5 hebb51 dat kunn5 wij niet nad]51 want ,zij heeft d5 weg da>he5 voor onze voet5 op5gebrok51 to5 ,zij ons de v]mog5s on?ield1 gelijk ,zij ov] &]e weg51 die na> het lage leid51 wa>voor wij nog te onrijp en te zwak zijn om er het hooge 9 te h]k5n51 de v]sp]r+ van onz5 afke] sloeg4 ,e]bi$1 zeg ik u1 is iets ov]tolligs2 liefde1 indr+5de liefde vraagt de w]eld van ons4 ,e]bi$ is ook e5 sle*te begeleid] d] wa>heid4 ,uitt]a>d heeft hij dikwijls ge5 &]e keus dan zelfmoord ( het v]moord5 d] wa>heid4 ,hij is als die reizig] 9 de woe/ijn1 die zijn metgezel doodde omdat er voor beid5 niet g5oeg wat] me] 04 ,niet alzoo de liefde3 zij is als dat vlugvoetige1 za*toogige1 tr\we wez51 snel doorijl5d elke woe/ijn3 ook ha> kan ge5 enkele d]52 lev5d van de zuiv]e laf5is 9 eig5 lijf bewa>d1 vo]t zij1 niets vrag5d1 alles drag5d1 d5 m5s* na> het ,doel4 99 99 99 99 99 ,m5 v]wa*te dus van mij1 nu ik t] toets+ van ,mevr4 ,hol/'s me5+5 omtr5t ,r\sseau en ,?rse ,le ,vasseur1 veel1 9 dit ho(d/uk1 van die beid5 zal moet5 sprek51 p4#adh ge5 op e5 af/& blijv5d5 e]bi$1 ma> liefde tot hun m5s*elijkheid1 liefde tot de wa>heid4 ,want da> ik er op zal moet5 wijz51 dat zo[el 9 ha> critis*e als psy*ologis*-biographis*e bes*\w+5 vele het ess5tieele rak5de dwal+5--voornamelijk ond] d5 hi/oris*-mat]iali/is*-ae/hetis*5 invlo$--b9n5geslop5 zijn1 voel ik het als e5 pli*t en deel van mijn taak1 wat ik als de wa>heid voel en vaak objectief zal kunn5 aantoon5 die te zijn1 vreesloos da>teg5ov] te /ell54 ,c'e/ le p>don cause de la gloire4 ,o1 het is s*oon gezegd1 de w]eld applaudisse]t4 ,ma> bet] de$ die w]eld met te begrijp51 dat wij1 zlf g]+51 nu e5maal nets te v]gev51 net te vonniss51 ma> alle5 alles1 voor zoov] we dat dan kunn51 te ond]zoek51 te doorvoel5 en te begrijp5 hebb54-- ,w5d5 we ons nu all]e]/ tot ,mevr4 ,hol/'s me] critis*e bes*\w+53 ,dat de gevoel5s en voor/ell+5 wa>9 zij 7de ,frans*e revolutionnair51 v4,c47 leefd51 uitg+5 bov5 d5 inh\d van hun lev51 van hun w]kelijk5 /rijd1 dat de s*ijn1 de vorm1 h]os*] 0 dan het wez5 van di5 /rijd1 op5ba>t zi* 9 de uit+5 d] revolutionnaire p]iode4 ,9 ha> gezwoll5 taal1 ha> somtijds als vals* a&o5d pa?os1 ha> smakelooze liefde voor het !atrale2 en ook 9 ha> ov]drev51 huil]ige gevoeligheid1 die niet &]s is dan de ke]zij d] ge=ce]d-h]os*e spann+ van het gevoel4 ,dit noodlot d] revolutionnair5 van #aghi--ib1 0 ook het noodlot van ,r\sseau en &]e burg]lijke di*t]s1 wi] inspiratie1 als bijv4 bij ,byron en ,s*ill]1 gelijk de zijne ontsprong uit hun liefde voor de burg]lijke vrijheidsideal51 en wi] w]k5 d5 /rijd d] b\rgeoisie teg5 de absoluti/is*-feudale orde vi]d5 en v]he]lijkt54 ,ook zij v]vall5 soms 9 hol pa?os1 opges*roefde gezwoll5heid1 soms 9 wee laffe s5tim5taliteit4 ,hun gevoel 0 opre*t1 ev5als dat d] revolutionnair51 hun gee/drift 0 e*t1 zij gelo(d5 van gans*] h>te aan de ideal5 die zij v]he]lijkt51 ma> die ideal5 w>5 inn]lijk onwa> en voos4444 ,en ,r\sseau 0 e5 uit]/ gevoelig kun/5a>1 e5 van de gevoelig/e miss*i51 die ooit heeft geleefd4 ,zoodo5de zoog hij de s*oone kra*t51 het revolutionnair idealisme en de huiselijke innigheid d] burg]lijke klass5 b9n51 ma> p4#adi ook de vals*e elem5t51 het onwa>a*tig be/&deel 9 hun gevoel4 ,ook deze g+5 ov] 9 zijn klankgehalte en 9 zijn /ijl4 ,deze zijn s*uld aan het !atrale1 gezwoll5e1 ge=ce]de1 dat zijn w]k5 ontsi]t da> wa> hij de moreele en sociale ideal5 d] burg]lijke klass5 9 beeld br5gt1 nooit1 wanne] hij het zijn p]soonlijke erv>+ doet4#cd ,om te beg9n53 het is niet jui/1 dat wanne] ,r\sseau zijn p]soonlijke erv>+ 9 beeld br5gt1 het holle pa?os1 de opges*roefde gezwoll5heid afwezig z\d5 zijn4 ,integ5deel1 ik bewe]3 9 het autobiographis* w]k zijn ze er pas go$1 9 gezels*ap nog wel van hun vals* opg$irkte en geblankette zu/]3 de pose4 ,gij1 die de s*oone pad5 d] ,confessions gegaan zijt1 hoevele mal5 hebt ge er dit ongure1 k]misa*tige drietal1 9 d5 kleurig5 ops*ik hunn] klat]g\d5 todd51 niet ontmoet8 ,ma> behoef ik dat wel te vrag51 /]k]3 zij op5d5 u het hek van d5 tu96 ,je me suis montr tel que je fus2 mprisable et vil qu& je l'ai t2 bon1 gnreux1 sublime1 qu& je l'ai t3 j'ai devoil mon intrieur tel que tu l'z vu toi-mme1 tre t]nel4 ,rassemble aut\r de moi l'innombrable f\le de mes semblables2 qu'ils c\t5t mes confessions1 qu'ils gmiss5t de mes indignits1 qu'ils r\giss5t de mes misres4 ,que *acun d'eux dc\vre son t\r son coeur au pi$ de ton trne avec la mme s9crit1 et puis qu'un seul te dise s'il l'ose3 ,je fus meilleur que cet homme-l4#ce ,deze toon1 die toon van3 t\t pr5dre3 je suis le meilleur des hommes1 die telk5s en telk5s we] ons 9 de oor5 kl9k51 het heele w]k door1 is niet die van de e]lijke zelfv]he]lijk+ ma> die van de 9 vals* pa?os zi* uit5de ge=ce]de spann+ van het gevoel van het zelfb$rog4 ,en spreekt hij ov] het te-vondel+-legg5 zijn] k9d]51 dan1 zooals wij lat] zull5 zi51 kl9k5 zijn r$5e]+5 als leeg vaatw]k met b>/51 dan wordt 't alles bomba/1 dan dr+5 9 al zijn uit+5 smakelooze liefde voor het !atrale en ov]drev5 huil]ige gevoeligheid4 ,en da> heeft hij het to* wel ov] zijn p]soonlijke p4#aej erv>+51 z\ ik zegg56 ,mevr4 ,hol/ s*ijnt wel e5s op weg te zijn gewee/1 om 9 deze de wa>heid te zi54 ,blz4 #bjc zegt zij3 ,het 7zelfond]zoek1 v4,c47 0 voor hem de weg tot zijn apologie en zijn apo!ose1 tot zelfbehag51 zelfv]e]+ en zelfv]god+4 ,en blz4 #bjd3 ,9 de ,n\velle ,hlose1 het w]k wa>9 hij zi* het vrij/ heeft lat5 gaan--veel vrij] dan 9 de ,confessions1 wa> de a*t]g$a*t5 van zelf-apologie en zelf-apo!ose d5 /room d] h]9n]+ 9 e5 bepaalde b$d+ /uurd54444 ,indi5 iem& zooveel psy*ologis* en hoog]-critis* inzi*t toont te hebb51 dat hij 9 e5 w]k de neig+ tot1 en het feit van zelfv]god+1 etc41 b5ev5s en vooral de a*t]g$a*t5 van zelf-apo!ose aanvoelt1 hoe is het dan mogelijk1 is m5 g5eigd te vrag51 dat hij de ng me] aan de opp]vlakte ligg5de pose1 het vals* pa?os en al de opges*roefd-geuite v]zek]+5 van eig5 voortreffelijkheid niet aanvoelt86 ,( hoe is 't dan be/aanba>1 dat e5 d]gelijke inzi*tsvolle niet inzie1 dat de neig+ tot zelf-apo!ose al die eig5a>digh$5 t5 gevolge moet hebb58 ,hoe is 't mogelijk1 dat iem&1 die t] e5re plaats s*rijft1 dat3 ,zijn weeke en to* moeizame natuur behoefde1 om /room5d te word51 de liefde2 zond] ha> adem bleef de kra*t 9 zijn b9n5/e bevroz51 alles kil en doods*4 ,de liefde voor vr\w5 gelijk hij die me]mal5 gevoelde4444 ,sle*ts e5maal 9 zijn lev5 s*reef hij1 g$rag5 alle5 door het &]e beg9sel 9 hem3 het moreele1 de h>t/o*t voor deugd1 voor gelijkheid en vrijheid4 ,wat hij to5 s*reef w]d hol en rhetoris*1 van e5 glo$ die niet v]w>mde4#cf en dus de ontsi]+ zijn] /ijl wijt aan e5 hem eig5 psy*is* elem5t1 die op e5 &]e plaats v]kla>t uit de vals*e elem5t51 het onwa>a*tig be/&deel 9 het gevoel d] burg]lijke klass58 ,wat heeft hi] ha> blik b5eveld1 dat zij zi* zulk e5 aantoonba>-onjui/e subjectieve p4#aea wa>heid vormde8#cg ,wel lez]1 sla n blik 9 mijn citat5 op de vorige bladzijd5 en ge weet het3 de ideal5 d] burg]lijke klass5 w>5 voos1 de da>door ont/ane vals*e elem5t5 9 hun gevoel zoog hij 91 en die zijn s*uld aan het !atrale1 het vals* pa?os en de opges*roefde gezwoll5heid4444 ,is dit niet het hi/oris*-mat]ialisme pur sang8 ,v&a>1 dat zj al die leelijke eig5s*app51 teg5 alle held] als de dag blijk5de feitelijkheid 91 alle5 9 zijn maats*appij-beeld+5 en niet 9 zijn autobiographis*e ges*rift5 zag4 ,ha> p]ceptiev]mog5 zat +esponn5 9 de !orien h>] sociali/is*e ae/hetiek6 ,ma> welk e5 9-zi*-zelf-onjui/e bew]+ d$5 ha> het hi/oris*-mat]ialisme e5]zijds en de e]bi$ voor ,byron1 ,s*ill]1 en ,r\sseau vooral1 &]zijds ne]s*rijv51 to5 zij t] nad]e v]kl>+ van wat na> h>e me5+1 het pa?os enz4 9 hun /ijl v]oorzaakte1 dit z9netje er aan toevoegde1 dat ik gemak%alve hi] nog e5s cite]5 zal3 ,hun gevoel 0 opre*t1 ev5als dat d] revolutionnair51 hun gee/drift 0 e*t1 zij gelo(d5 van gans*] h>te aan de ideal5 die zij v]he]lijkt51 ma> die ideal5 w>5 inn]lijk onwa> en voos4444 ,vlu*tte e]/ het onafhankelijk critis* inzi*t1 hi] vlood de logica3 indi5 hun gevoel opre*t 01 indi5 zij van gans*] h>te 9 de wa>heid hunn] ideal5 gelo(d51 dan kon di] inn]lijke voo%eid hun niets do54 ,die be/ond dan e5v\dig niet voor h54 ,iem& kan sle*ts uit5 wat op e5ig]lei wijze 9 hem is4 ,e5 ideaal is e*t] nooit 9 e5 m5s*1 ma> zijn zi5 da>van1 zijn voel5 da>voor4 ,het e*te ( one*te van het ideaal kan dus niet 9 zijn uit+ lev54 ,dat kan alle5 p4#aeb het e*te ( one*te van zijn gevoel ervoor4 f ,mevr4 ,hol/ _h moet5 zegg53 ,zij voeld5 hun ideal5 als e*t1 zij gelo(d5 va/ er91 ma> hun g5ie 0 niet groot g5oeg om ze te v]-beeld5--ma> dan _h de hi/oris*-mat]iali/e ge5 geleg5heid gehad om de tekortkom+5 hunn] s*riftur5 uit de voo%eid d] ideal5 van de burg]lijke klass5 te v]kl>56--f zij _h moet5 zegg53 zij voeld5 de voo%eid van hun ideal5 wel1 ma> zij b$rog5 zi*-zelf1 do* da>van we]hield ha> natuurlijk behalve ha> diepe gevoel voor die ,groot51 ook dat van de ta/b>e onjui/heid e5] d]gelijke bew]+4 ,ov] deze /ell+5 w>e e*t] v]d] te r$5e]5 gewee/1 ov] de e]/e vooral1 zooals da> dadelijk blijk5 zal4 ,ma> nu e]/ iets &]s1 dat welli*t 9 /aat is1 ,mevr4 ,hol/ zelf van het onjui/e h>] zi5swijze te ov]tuig53 is zij b]eid te aanva>d5 wat wij1 na> mij dunkt1 niet onb]e*tigd zijn als de consequ5tie h>] /ell+ te bes*\w58 ,heij]mans is e5 groot m5s*5s*epp]1 en zijn ,raphal--9 ,ghetto--v]-beeldt te midd5 van e5 kle9- en plat-brg]lijke omgev+ het sociali/is* ideaal1 ma> desalniettem9 is1 zoo zek] als twee maal twee vi] is1 zijn ,raphal n bonk hol pa?os1 n bonk opges*roefde gezwoll5heid4 ,moet5 wij dit dus1 9 aanm]k+ nem5d de voortreffelijkheid zijn] ov]ige productie1 zijn] w]kelijkheidsbeeld+51 wijt5 aan de voo%eid van het sociali/is* ideaal8 ,qu]ido is e5 groot m5s*5s*epp] en zijn ,he9s--9 ,lev5sgang--is e5 s*epp+1 genspire]d door het prolet>is* ideaal1 ma> desalniettem9 leeft ,he9s op ge5 /ukk5 na met de lev5swa>heid van bijv4 d5 ord9air-burg]lijk5 ,bress]4 ,moet5 wij dit dus wijt51 gezi5 alwe] de voortreffelijkheid d] &]e beeld+51 aan de voo%eid van het prolet>is* ideaal8 ,wat kn ,mevr4 ,hol/ hi]op antwoord58 ,ik vrees1 niet veel &]s dan dat ik1 mijne gevolgtrekk+5 mak5d1 ha> /ell+ heb omgeke]d1 hetge5 e*t]1 de zooev5 g5oemde voortreffelijkheid imm]s 9 aanm]k+ g5om51 van ge5 w]kelijk belang is4 p4#aec ,ma> niettem9 kan ns1 om het w>e antwoord te v9d51 e5 uit+ onz] s*rijf/] uitmunt5d5 di5/ bewijz54 ,ov] ,r\sseau1 ,byron en ,s*ill] sprek5d zegt zij dit1 9 e5 noot3 ,alle5 ,%elley is ond] de burg]lijke di*t]s die de vrijheids-ideal5 v]he]lijkt51 geheel vrij van vals* gevoel4 ,ongetwijfeld mag m5 ,mevr4 ,hol/ hi] vrag51 hoe dat komt1 dat ,%elley wel vrij van vals* gevoel is en de &]5 niet4 ,hoe ook de ,engels*e b\rgeoisie van ,%elley's tijd moge v]s*ild hebb5 van de ,frans*e van #aghi1 de voo%eid1 die imm]s v]oorzaakt w]d volg5s ,mevr4 ,hol/1 door hetge5 de lez] hi]ond] v9dt aangehaald1#ch kan dan ook niet aan h>e ideal5 ontbrok5 hebb5 en die moet5 dan dus ook hun nadeelig5 invlo$ op ,%elley's ges*rift5 hebb5 uitgeoef5d6 ,wa>om d$5 zij dat niet8 ,hield hij er miss*i5 e5 ap>t-burg]lijk-ideaaltje- voor-eig5-gebruik op na8 ,wa*t ma> niet op het antwoord1 lez]4 ,mevr4 ,hol/ gft hi] ge5 antwoord op6 ,wij e*t]1 wi5 e5 hi/oris*- mat]iali/is*e ae/hetica niet h>e dorre h& op d5 mond legg51 alli*t wel3 de kun/5a> die e5 w]kelijkheid beeldt 9 kun/1 doet als 't w>e e5 fata morgana spiegel5 bov5 en na> het beeld e5] /ad2 de kun/5a>1 die e5 ideaal beeld5 wil 9 kun/1 wil e5 /ad b\w5 ond] en na> e5 fata morgana4 ,het e]/e kunn5 alle kun/5a>s1 g5ien en tal5t51 groote en kle9e2 zij mak5 dan kun/1 groote ( kle9e1 na> hun aanleg4 ,het laat/e kan ma> n welli*t 9 duiz5d j>51 n beg5adigde ond] gesla*t5 en gesla*t5 van kun/5a>s1 n vor/ ond] zijn bro$]s1 e5 pr(eet ond] de wr-zegg]s6 ,en als de laat/5 dat voor h5 onmogelijke t* beproev51 dan v]nevelt de ideele fata morgana voor hun oog51 en zij zi5 niet me]1 zij zen niet me]1 ma> mak5 zi* diets dat zij nog zi51 p4#aed en hun b\wsel wordt e5 v]w>de doolh(2 hun gevoel wordt vals* gevoel1 hun uit+ vals*e pa?os en opges*roefde gezwoll5heid4 ,zk] ligt het dus niet aan de voo%eid van hun ideaal1 ma> ook ev5m9 kan h5 de opre*!id van hun gevoel ervoor r$d52 het hangt er alle5 van af--o*1 het is zoo e5v\dig1 zoo zond] diepz9nigheid--( zij e5 ,%elley zijn al dan niet4 ,en nu zal het u ook duidelijk zijn1 wa>om niet alle5 9 de beeld+ van het burg]lijk ideaal ma> ook wel degelijk 9 de zelf-beeld+ d] ,confessions1 zooveel pa?os en gezwoll5heid zit4 ,niet alle51 dat1 zooals wij re$s hebb5 gezegd1 a*t]g$a*t5 van zelf-apo!ose 9 e5 s*rijv] altijd zijn /ijl onzuiv] moet5 mak51 ma> er 0 ook nog e5 &]e oorzaak da>van1 e5 zelfde 9 de ,confessions als 9 de beeld+5 van het burg]lijk ideaal3 de unique1 de all]$el/e1 de le-meilleur-des-hommes-p]soonlijkheid van ,r\sseau--de lag]e p]soonlijkheid wel te v]/aan6--be/ond niet4 ,de s*rijv] d] ,confessions moe/ hi] dus wel ge5 /ad ma> e5--,r\sseau s*epp51 ond] en na> e5 lu*tspiegel+1 met natuurlijk hetzelfde gevolg1 hi] als da>6 ,o*1 als dat wa> z\ zijn3 dat de voo%eid van e5 ideaal de w]k5 d] da>door genspire]d5 nadeelig benvlo$t6 ,z\ er dan wel n w]k be/aan1 dat da>van vrijgeblev5 is8 ,want zijn alle ideal5 niet voos 9 di5 z91 dat zij 9 hun v]wez5lijk+1 precies als het burg]lijk ideaal d] groote ,frans*e revolutionnair51 niet gev5 wat zij belo(d5 en integ5deel we] op hun beurt v]oorzak5 nieuw5 /rijd en nieuwe sm>t1 ma> ook nieuwe bevr$ig+ en vreugde n nieuwe--ideal56 ,wij hebb5 dus nu als oorzaak van ,mevr4 ,hol/'s onjui/e critis*e v]kl>+5 het feit gevond51 dat zij1 door v]reweg te veel gewi*t aan d5 invlo$ d] maats*appijv]h\d+5 te he*t51 geheel ( g$eeltelijk de psy*is*e oorzaak d] door ha> te beoordeel5 v]s*ijnsel5 uit het oog v]lie/4 ,welnu1 dit is e5 euvel onafs*eidelijk aan de gewoonte van het hi/oris*-mat]iali/is* d5k5 v]bond5 p4#aee en voortvloei5d uit zijn a>d4 ,ond]zoek5 wij nu ha> psy*ologis*-biographis*e inzi*t5 omtr5t ,r\sseau4 ,en dan valt onmiddellijk op1 dat3 #a4 h>e ontl$+5 volmaakt gaaf zijn1 zoolang zij niets m9d]wa>digs 9 hem te boek/av5 hebb52 #b4 dat zij e*t] e5 /]k v]fraai5de t5d5z krijg51 zoodra dat wel zoo is2 #c4 dat wanne] zij1 s*ijnba> met deze bew]+ 9 /rijd1 ook 9 het laat/g5oemde geval zuiv] zijn1 dit v]oorzaakt wordt doordat de betreff5de bie*t 9 de ,confessions zoo ondubbelz9nig is1 dat alle5 one]lijkheid de oog5 er voor z\ kunn5 sluit54 ,het bewijs van de jui/heid mijn] e]/e bew]+ zal de lez] mij wel will5 s*5k54 ,ik1 de be/rijd] van ,mevr4 ,hol/'s analys5 en d] oorzaak van wat ik noem hun ondeugdelijkheid1 heb er imm]s ge5 noem5swa>dig belang bij te bew]51 dat h>e analys5 ond] zek]e om/&igh$5 wel zuiv] zijn6 ,wat de beide laat/e betreft1 zij mij e*t] alvor5s ik v]d] ga1 het lev]5 van bewijs en het gev5 van voorbeeld5 toege/aan4 ,dus ad #b3 ,zijn a>d 0 niet uit n /uk gesme$1 ma> tweesla*tig3 trots* zo[el als te$] zijn h>t1 zijn gemo$ vr\welijk en ontemba>1 zijn neig+ aldoor dobb]5d tuss*5 zwakheid en mo$1 deugd en meegesleept word54 ,zoo lag hij lev5slang 9 /rijd met zi*-zelv5 en moe/ zo[el het g5ot als wij%eid d]v54#ci ,m5 kan hi] het /rev5 na> objectiviteit ze] zek] wa>de]51 ma>1 als m5 dit g$aan heeft1 zi* ook v]pli*t voel5 op te m]k5 dat van dat dobb]5 tuss*5 deugd en meegesleept word51 als gevolg van e5 neig+ en kra*t 9 de lag]e p]soonlijkheid1 niet veel te bespeur5 valt3 wa> de v]zoek+ 01 da> w]d hij ook meegesleept1 t5zij niet de deugd ma> ego/is*e ijdelheids- ( utiliteitsr$551 ( ov]weg+5 voortvloei5d uit zijn lat]e waanvoor/ell+5 hem de ov]w9n+ op de v]zoek+ d$5 behal54 ,m5 d5ke aan de walgelijke scne tuss*5 la p4#aef papesse ,jeanne1 ,grimm1 ,did]ot en hem-zelf als ga/5 van b>on ,klupffel1 ma> vooral aan het na> de ,enfants-,tr\vs br5g5 zijn] twee e]/e k9d]51 zond] dat hij n oog5blik dobb]de tuss*5 wel en niet do51 zond] dat iets 9 hem zi* da>teg5 v]zette1 meegesleept als hij 0--dit alles na> zijn eig5 getuig5is--door de opvatt+5 en gesprekk5 zijn] tafelg5oot5 elk5 dag4 ,als ,mevr4 ,hol/ dan ook v]volgt3 ,9 zijn jeugd liet hij zi* geheel drijv5 op a&o5+5 en indrukk5 en wat om/&igh$5 en omgev+ van hem maakt51 dat 0 hij4#dj en dus de s*eid+slijn tuss*5 het tijdp]k van meegesleept-word5 en dat van 't dobb]5 tuss*5 laat sam5vall5 met die tuss*5 jeugd en mannelijk5 leeftijd1 dan we]sprek5 de zooev5 g5oemde feit5 ha>--hij 0 to5 respectievelijk #cg en #ch ja>--4 ,ne51 de s*eid+slijn tuss*5 de twee e]/g5oemde tijdp]k5 blijkt duidelijk te trekk5 precies t5 tijde1 dat zijn g5ie zi* op5ba>t4 ,dit feit te zi5--wa>mee ons tr\w5s ,r\sseau-zelf1 gelijk m5 zoo dadelijk zal ontw>51 heeft bek5d gemaakt--is van het hoog/e gewi*t voor de k5nis zijn] lag]e p]soonlijkheid1 gelijk het ook boekdeel5 spreekt voor mijne bew]+1 dat het ,s*epp5d ,v]mog5 ook als e5 he]s*]1 le]a> en opheff] 9 de lag]e p]soonlijkheid w]kt6 ,wa>om dit feit van zoo hoog gewi*t is1 laat mij het v]kl>51 na zijn be/aan-zelf te hebb5 bewez53 7,het ,disc\rs1 wa>van ,r\sseau 9 het nu volg5d citaat spreekt is ook volg5s ,mevr4 ,hol/ het e]/e w]k van zijn eig5lijk ,g5ie47 ,l'anne suivante1 #agej1 comme je ne songeois plus mon ,disc\rs1 j'appris1 qu'il avoit remport le prix ,dyon4 ,cette n\velle rveilla t\tes les idees qui me l'avoi5t dict1 les anima d'une n\velle =ce4444#da ,en da>na3 ,t&is que je philosophois sur les devoirs de l'homme1 un p4#aeg vnem5t v9t me faire mieux rfl*ir sur les mi5s4 ,?rse dev9t grosse p\r la troisime fois4 ,trop s9cre avec moi1 trop fi] en d$ans p\r v\loir dm5tir mes pr9cipes p> mes oeuvres1 je me mis exam9] la de/9ation de mes enfants4#db ,m5 weet dat hi] het dobb]5 tuss*5 niet e9digde 9 e5 omslaan na> de zijde van het go$e2 het s*]pte alle5 ma> zijn v]/& 9 het v9d5 van plausible uitvlu*t51 zooals wij lat] zull5 zi51 ma>1 wa> het ?ans op aankomt3 ,zie nu e5s d5 weg1 wa>langs hij ertoe kwam1 te gaan nad5k5 t5 m9/e ov] het lot zijn] drie laat/e k9d]53 ,als e5 pr(etis* gezi*t1 e5 onv]wa*te1 helle op5/ral+ van het g5ie1 komt de visie van zijn ,disc\rs op d5 weg na> ,v9c5nes ov] hem--hij zelf heeft ons dat treffelijk v]haald#dc--;en de h]9n]+ aan de s*epp5de g$a*t51 die to5 uit het onbewu/e op hem ne]daald51 die is het1 welke nu zijn lag]e p]soonlijkheid s*aamtevol tot zi*-zelf inke]5 doet4 ,hij is zi* tr\w5s da>van wel bewu/ gewee/1 ev5als van het feit1 dat er 9 zijn lag]e p]soonlijkheid qualitatief-pot5tieel niets v]&]d 03 ,d'ailleurs les pr9cipes lvs que je m'tais faits devoi5t me r5dre dsormais bi5 suprieur de telles bassesses1 et il e/ c]ta9 que depuis lors je l'ai d'ord9aire t3 mais c'e/ mo9s p\r avoir appris va9cre mes t5tations que p\r en avoir c\p la rac9e--d4w4z43 zi*zelf de geleg5heid1 om meegesleept te word51 te hebb5 b5om52 zie ma> v]d]3--et j'aurois gr&'peur de vol] comme dans mon enfance si j'tois sujet aux mmes dsirs4 ,j'eus la preuve de cela *ez ,m4 de ,mably4#dd ,en zoo is het ook met de &]e neig+5 zijn] lag]e p]soonlijkheid geblev54 ,m5 kan het reage]5 van deze op d5 invlo$ van het ,s*epp5d ,v]mog5 aldus k5s*ets53 ,zijn lag]e p]soonlijkheid s*aamde zi* voortdur5d voor het op ha> ne]blikk5d gelaat van zijn v]hev5 g5ie4 ,al ont/ond deze s*aamte niet uit l\t] zijn eig5 inn]lijkheid rak5de ov]weg+51 ma> voor e5 groot p4#aeh deel ook uit bepe9z+ van wat de m5s*5 wel zegg5 z\d5 van iem& die z le]a>de en zs de$4--,en wat is nu de beteek5is van dit ?ans door mij en ongetwijfeld ook door de lez]s1 die al het voorafga&e go$ 9 zi* opg5om5 hebb51 bewez5 gea*te feit8 ,ge5 &]e dunkt mij1 dan dat de kla>blijkelijke me5+ van ,mevr4 ,hol/ als z\ er 9 d5 loop d] j>5 e5 qualitatief-pot5tieele ontwikkel+ t5 go$e 9 ,r\sseau's lag]e p]soonlijkheid hebb5 plaats gegrep51 door de feit5 en de door hem-zelf bek5d gemaakte ov]weg+5 gelog5/raft wordt1 en dat er sle*ts e5 zi* aanpass5 9 dad51 /rev+5 en woord5--de beide laat/e vooral6--van de lag]e aan de ,hoog]e valt te con/ate]51 zond] dat er 9 de neig+5 dus iets v]&]de1 wa>uit we] blijkt1 dat sommige di] neig+5 ge5 rem9isc5ties uit zijn lakei5tijd w>51 zooals ,mevr4 ,hol/ me5t1 ma> saamgegroeid met1 inha]5t aan zijn geheele wez5scomplex4 ,?ans ad #c3 ,nu kwam hij 9 e5 omgev+1 die al de lag]e a&rift5 en neig+5 9 hem na> bov5 haalde en al het za*te en edele v]s*rompel5 de$4 ,zijn mee/] 0 ruw1 li*tz9nig en h>dvo*tig1 hij sloeg het k9d1 gaf het niet g5oeg te et51 t]rorise]de het op alle mani]54 ,al de ell5de van het le]l+/elsel1 dat is de ell5de voor e5 k9d van ov]gelev]d te zijn aan h>de vreemd51 van dag en na*t te v]ke]5 ond] d5 druk van hun bevel51 hun snauw51 hun spot1 hun liefdeloo%eid1 maakte hij door4 ,hij durfde zi* nooit me] vrij uit51 hij le$ altijd hong]1 hij voelde zi* aldoor afs*uwelijk bekneld4 ,als e5 kne*t beh&eld1 als e5 slaaf v]s*opt1 le]de hij de ondeugd5 van kne*t5 en slav54 ,hij w]d lafh>tig1 wrokkig1 diefa*tig1 v]leug5d4 ,zijn gemo$ v]h>dde1 zijn liefkooz5d wez5 sloot zi* 9 v]bitt]de zwijgzaamheid1 zijn lev5dige a>d v]sufte4 ,e]/ 9 lat] dag5 w]d hij zi* pijnlijk-bewu/ hoe snel zijn k>akt] 9 kort5 tijd 0 v]vall54#de ,voor dit /ukje mog5 wij d] s*rijf/] onv]deeld-dankba> zijn4 ,er is hi]--m5 lette op d5 door mij gecursive]d5 z9--niets v]fraaid1 niets uitgewis*t4 ,ma> p4#aei hi] s*e5 dan ook zulk e5 fel li*t uit de ,confessions-zelf1 dat de s*rijf/] door ha> onbewu/e v]fraaings- en uitwiss*+s-t5d5z5 niet kon v]h9d]d word5 te zi54 ,want de g5iale zelfbelui/]a>1 die wa>heid sprak als zijn arti/iciteit hem ertoe drong1 d4w4z43 die moe/ uit5 wat zijn ,s*epp5d ,psy*ologis* ,v]mog5 9 hem zelf ontraadseld _h--die groote zelfbelui/]a> heeft1 van di5 zelfd5 tijd sprek5d1 het veel vlijm5d] gezegd3 ,il faut que1 malgr l'ducation la plus honnte1 j'eusse un gr& p5*ant dgnr]1 c> cela se fit trs rapidem5t1 sans la mo9dre pe9e1 et jamais ,cs> si prcoce ne dev9t pi promptem5t ,l>idon4#df ,en het is dan ook ongetwijfeld op deze uit+1 dat ,mevr4 ,hol/ z9speelt1 als zij zegt1 dat hij zi* 9 lat] dag5 da>van pijnlijk bewu/ w]d4 ,ik gewaagde da> van d5 g5ial5 zelfbelui/]a>1 die wa>heid sprak1 als zijn arti/iciteit hem da>toe drong4 ,zek]1 ik b$oelde3 als dit niet het geval is1 dan4444 ,want het blijkt wel duidelijk1 dat hij betreff5de die drijfve]51 die hij niet als arti/ 9 zi*-zelf ontdekt1 ma> die zoo zijn1 dat hun a>d voor zijn gewone m5s*elijkheid kla> op5 ligt1 mee/al de wa>heid niet zegt4 ,e5 treff5d voorbeeld da>van is alles wat hij bewe]t omtr5t het te-vondel+-br5g5 zijn] drie laat/e k9d]54--,ook is er nog e5 groep dad51 wa>van het twijfela*tig moet g5oemd word51 ( hun drijfve]5 tot de laat/g5oemde soort behoor51 ( dat hij ind]daad de wa>heid omtr5t h5 niet heeft gek5d1 omdat ook zijn arti/iek-psy*ologis* v]mog5 erop is afgeket/4 ,van dezulk5 zegt hij dan soms1 dat zij ontspr+5 uit zijn dlire inconcevable4 ,dat ,mevr4 ,hol/ dit dlire niet psy*ologis* doorli*t heeft1 mag ongetwijfeld e5 ern/ige leemte 9 ha> w]k word5 gea*t4 ,is zij ook da>van in/9ktief en door ha> v]fraaing/5d5z5 geleid afgeblev58 ,ik waag het1 die vraag beve/ig5d te beantwoord54 ,want hebb5 wij nu p4#afj re$s gezi51 dat die t5d5z5 9 w]k+ tr$51 zoodra er iets m9d]wa>digs 9 ,r\sseau valt te boek/av5 en de ,confessions-zelf h5 niet kra*teloos maakt1 wij zull5 all]e]/ bij het bes*\w5 d] gebeurt5iss51 voortspruit5d uit1 ( 9 v]b& /a&e met het dlire1 hun invlo$ op onze s*rijf/] als zoo /]k-behe]s*5d kunn5 bewijz51 dat zij ha> met e5 totaal gebrek aan psy*ologis* inzi*t do5 he5ijl5 9 e5 pa> onbeteek55de woord5 ov] voorvall51 welke voor d5 objectiev5 psy*oloog1 die voorts*rijdt1 zond] de wa>s*uw5de /omp5 van e5 hem bewak5d en v]volg5d dogma telk5s 9 d5 rug te krijg51 van het hoog/e belang zijn4 ,zoo geeft de ontzett5de daad jeg5s het kam]meisje ,m>ion1 na d5 dood van ,mad4 de ,v]celli--hij 0 to5 ongeve] #ai ja>--,mevr4 ,hol/ sle*ts aanleid+ te sprek5 van e5 nietig voorval op zi*-zelf4 ,wel1 wel1 als dat e5s ,voltaire1 die kle9e1 m9ne ziel1 geel en uitg$roogd door afgun/1 ( ,grimm1 de b>on van het heilige ,duits*e ,rijk g$aan hadde6 ,ge zegt3 jawel1 ma> die z\d5 niet groot en edel g5oeg zijn gewee/ om de daad te bie*t54 ,ma> ik antwoord3 ,r\sseau ev5m91 indi5 hij niet 9 het s*rijv5 d] ,confessions het vorm5 van e5 v]plett]5d wap5 teg5 het ,complot z\ hebb5 gezi54 ,do* om de ,confessions tot dat wap5 te mak5 mo*t hij dan ook ge5 feit1 dat hem 9 e5 ongun/ig dagli*t /elde1 weglat54 ,want kwam dan zoo'n feit lat] voor d5 dag1 wa> to* altijd kans op is1#dg dan w>e de geheele ,confessions wa>de- en kra*teloos4 ,aan de drijfve]5 mo*t hi] en da> e5 beetje gemorreld en gewrong5 word51 de feit5 moe/5 v]haald word54 ,dr 0 niets aan te v]help56 ,wat voor gevolg5 ov]ig5s dit nietige voorval wa>s*ijnlijk gehad heeft--en uit]a>d moe/ hebb5--laat 't hem-zelf hi] v]hal53 p4#afa ,je ne reg>de pas mme la misre et l'ab&on comme le plus gr& dang] auquel je l'aie expose4 ,qui sait1 son ge1 o le dc\ragem5t de l'innoc5ce avilie a pu la port]8 ,voor ,mevr4 ,hol/ bewij/ deze daad sle*ts1 hoe kle9 de z$elijke kra*t is 9 d5 jongel+2 voor mij3 hoe zij 't ook is geblev5 9 d5 man4 ,want _h deze 9 zijn geheele lev5 ge5 pog+ moet5 do51 ,m>ion t]ug te v9d51 om zooveel mogelijk go$ te mak51 wat hij b$orv5 _h8--,qui sait8 ,hij _h moet5 wet54 ,go$6 v5 aang5om51 dat hij1 gelijk hij bewe]t1 ind]daad de kra*t mi/e1 de daad ooit aan e5 vri5d1 zelfs aan ,mad4 de ,w>5s te bie*t51 dan nog _h hij kunn5 en moet5 pog5 hr te v9d54 ,da>voor _h hij de kra*t en de deugd moet5 hebb54 ,hij _h ze niet4 ,dr ligt de z$elijke depravatie van d5 man4 ,indi5 ,mevr4 ,hol/ zegt1 dat uit zijn ka?oliek word5 blijkt1 dat de z$elijke glo$5 van het k9d zijn ond]gegaan 9 d5 knaap en er dan aan toevoegt3 e5s zull5 zij we] oplev53 het k9d is vad] van d5 man1 dan is dat wel e5 mooie psy*ologis*e 444 geme5plaats1 ma> de toepasselijkheid op het geval-,r\sseau--let wel3 wat de dad5 en vooral de gevoel5s d] lag]e p]soonlijkheid betreft6--laat zi* zoek5 en het mee/ 9 de zaak ,m>ion4 ,deze man1 die zgt nauwelijks e5 dag zond] wroeg+ te zijn gewee/1 s*rijft aan ,mad4 d',ep9ay3 ,moi qui ne fis jamais de mal p]sonne4 ,deze man1 die zegt nooit de daad te hebb5 durv5 bie*t51 lee/ 9 t] auditie van de ,confessions bije5gekom5 gezels*app5 van soms 'n tw9tigtal p]son51 het relaas di] daad voor1 't ge5 nog heel wat &]s is dan het ne]legg5 ervan 9 e5 w]k1 dat m5 niet voor zijn dood w5s*t gepublice]d1 en zelfs nog heel wat me] kra*t v]eis*t dan het bie*t5 aan e5 vri5d4--,als hij ha> bie*t 9 de ,confessions s*reeuw5 zijn vij&5 ov] de v]dorv5heid van zijn aanleg1 bazu95 zijn vri5d5 zijn wa>heidsliefde uit1 zegt ,mevr4 ,hol/4 ,welnu1 zijn vij&51 bewe] ik1 al hadd5 zij ongelijk zijn vij&5 te zijn1 hadd5 da>9 gelijk1 en zijn vri5d5 /ond5 kla>blijkelijk niet objectief-psy*ologis* voor de zaak1 &]s p4#afb hadd5 zij de oorzaak di] nuttelooze want te laat gekom5 wa>heidsliefde1 9 e5 man1 die niet nobel g5oeg 01 om het k9d1 dat hij ongelukkig _h gemaakt1 te zoek5 en te hulp te kom51 &]s begrep5 dan zij d$54 ,dan hadd5 zij ha> begrep51 gelijk ik ha> begrijp4 ,en dan het geval met d5 ongelukkig5 ,le ,matre4 ,dit v]haalt ,mevr4 ,hol/ aldus3 444 ma> to5 de arme musicus 9 ,lyon op /raat door e5 aanval van vall5de ziekte w]d getr(f51 krijgt opnieuw e5 van die plotsel+e opwell+51 wa>teg5 de jongel+ niet gele]d heeft te /rijd51 ma*t ov] hem3 hij holt weg1 zond] zi* v]d] om d5 ziek5 mee/] te bekomm]54#dh ,wat gaat ons nu 9 's hemelsnaam hi] aan ( de jongel+ niet gele]d heeft da>teg5 te /rijd586 ,wanne] ik e5 k9d van 'n ja> ( ti51 zijn vlees*-en-a>dappel5 9 plaats van met vork en mes1 met zijn v+]s zie bew]k51 dan vraag ik miss*i53 ,h1 heeft ,pietje nu nog niet gele]d1 hoe m5 behoort te et58 ,ik vraag dat dan z1 omdat 't er wel iets1 ma> to* sle*ts heel we9ig voor d5 psy*is*5 aanleg van dat k9d op aan komt1 dat het niet uit zi*-zelf me] bes*aafde mani]5 heeft2 ma> wanne] ik omtr5t e5 tw9tig j>ig5 man v]neem1 dat hij zijn le]a>1 die hem belangeloos heeft ond]wez51 die hem altijd vri5delijk en welwill5d bejeg5d heeft1 te midd5 van vreemd5 als e5 vod op /raat heeft lat5 ligg5 en wegliep1 to5 die man1 9 ze] p5ibele om/&igh$5 v]ke]5d1 door hem na> e5 vreemde /ad begeleid1 e5 epileptis*5 aanval kreeg--dan zeg ik alli*t3 ,dat is f 'n v]dorv5 f e5 krankz9nig m5s*4 ,het is dan uw go$ re*t1 o psy*oloog1 mij te antwoord53 ,ne51 die man is ge5 van beide1 mits gij mij dan ma> v]kla>t1 hoe hij dat niet zijn kan en dit to* do54 ,ma> v]tel mij alsjeblieft niet1 dat de r$5 is1 dat hij niet gele]d heeft er teg5 te /rijd54 ,dat z\ mij i$]e gevang5ispr$ikant alli*t v]tell54 ,het vreeselijke is dat het 9 hem zit4 ,wa>om is dat niet zoo vreeselijk1 als het er wel uitziet--gelijk gij kla>blijkelijk p4#afc me5t4 ,da>voor heb ik u noodig1 m5s*5-h]s*epp5d psy*oloog6 ,ma> ,mevr4 ,hol/1 onze psy*oloog1 antwoordt niet4444 ,e5 plotsel+e opwell+4 ,o ja1 dank u1 nu weet ik 't wel6 ,do* e5 d] mee/ teek55de om/&igh$5 v9d ik1 dat onze s*rijf/] bij het l t vlu*tig beh&el5 van het feit1 dat ,r\sseau zijn k9d]5 na> de ,enfants-,tr\vs liet br5g51 niets zegt van de ze] one*te apologie 9 de ,confessions4 ,hi] w>e e5 pra*tige geleg5heid gewee/1 d5 m5s* uit zijn w]k zelf/&ig op te b\w52 de wa>heid aan het li*t te br5g51 die er tg5 zijn wil uit blijkt1 en hem dus niet na te beeld5 zooals hij zi*-zelf gelieft voor te /ell51 ma> hem te beeld51 zooals hij zi* ondanks zi*-zelf t5 toon /elt1 w]k dus d] ind]daad hoog]e critiek6 444 cette horreur du mal en t\t g5re1 cette impossibilit de har1 de nuire 7,nu1 nu1 dat hebb5 we to* wel &]s gezi56 v4,c47 et mme de le v\loir1 cet att5drissem5t1 cette vive et d\ce motion que je s5s l'aspect de t\t ce qui e/ v]tueux1 gnreux1 aimable3 t\t cela peut-il jamais s'accord] dans la mme me avec la dpravation qui fait f\l] aux pi$s sans scrupule le plus d\x des devoirs8 7,zek]1 het blijkt dat dit kan6 ,want bij het te vondel+ br5g5 d] twee e]/e k9d]5 0 er imm]s volg5s zijn eig5 getuig5is1 ge5 sprake van e5ige ov]weg+ no* van e5ige scrupule6 v4,c47 ,non1 je le s5s1 et le dis hautem5t1 cela n'e/ pas possible4 ,jamais un seul in/ant de sa vie ,jean-,jacques n'a pu tre un homme sans s5tim5t1 sans entrailles1 un pre dnatur4 ,j'ai pu me tromp] mais non m'endurcir4 ,si je disois mes raisons1 j'en dirois trop4 ,puisqu'elles ont pu me sduire1 elles en sduiroi5t bi5 d'autres3 je ne veux pas expos] les jeunes g5s qui p\rroi5t me lire se laiss] abus] p> la mme erreur4#di ,het is duidelijk dat dit e5 uitvlu*t is4 ,zoo het wa> is1 dat het bek5d mak5 di] r$55 jonge m5s*5 _h kunn5 v]leid51 omdat zij hem hebb5 kunn5 v]leid51 dan is het ook wa>1 dat 't bek5d-mak5 d] ov]weg+51 die hem lat] die r$55 als dwal+5 hebb5 do5 bes*\w51 ev5m9 zijn uitw]k+ op die jonge li$5 z\ p4#afd hebb5 gemi/4 ,hij moet to* hebb5 +ezi51 dat het v]zwijg5 n van de r$55 n van datg5e1 dat h5 9 zijn eig5 oordeel tot dwal+5 /empelde1 de zaak voor de jong]5 pas re*t geva>lijk maakte3 nu blf hun alle5 e5 sle*t voorbeeld gegev5 door e5 groot man4 ,en ov]ig5s zal m5 mij wel will5 toegev51 dat deze bezorgdheid al ze] vreemd a&oet 9 d5 mond van iem& die wel ze] gemo$elijk spreekt ov] zek]e sexueele hebbelijkheid1 wa>aan hij v]slaafd 01 't ge5 niet alle5 heel wat prikkel5d] op jonge gemo$]5 kan w]k5 dan dit1 ma> ook heel wat geva>lijk] is1 omdat het zooveel makkelijk] kan word5 nagevolgd4 ,wa> bleef to5 wel die bezorgdheid8 ,m5 begrijpe mij wl3 ik a*t er de ,confessions en hun s*rijv] des te hoog] om1 dat to5 die bezorgdheid er niet 04 ,zij is geheel out ( season 9 e5 w]k1 dat nu e5maal1 zond] zi* om de me] v]wijd]de en bijkom/ige gevolg5 te bekomm]51 e5 bie*t wil zijn en niets dan dat4--,mr--wa>om dan alle5 bij deze geleg5heid van dat /&punt afgewek58 ,dt geeft te d5k5--wat k heb g$a*t6--,het is dan ook wa>lijk wel volkom5 te begrijp51 dat er ond] de lez]s van d5 ,emile w>51 die lez5d wat hij da> omtr5t de pli*t5 van d5 vad] le]t--en niet wet5d1 dat de ,hoog]e ,p]soonlijkheid wel v]want met1 ma> to* e5 geheel &]e dan de lag]e is--m9a*t5d hun s*\d]s optrokk5 ov] 't ge5 zij voor hui*el>ij moe/5 h\d51 en de s>ca/is*e noot da> t] plaatse1 wa>9 de petites bonnes g5s ,cato en ,augu/us word5 v]gelek5 met de gr&s hommes de nos j\rs1 die te gewi*tige zak5 aan het ho(d hebb51 om hun oud]pli*t5 na te kom51 kortweg e5 onbes*aamdheid noemd54--,wat nu de w]kelijke r$5 moge gewee/ zijn1 't ge5 wij ?ans niet zull5 ond]zoek5--hij-zelf heeft 't lat] voorge/eld als( les raisons dt]m9antes voortsprot5 uit vrees voor en afke] van ,?rse's familie--zek] is1 dat hij1 die hi] t]wille d] jonge li$5 zoo bezorgd 01 9 de ,rv]ies die bezorgdheid geheel heeft v]lor5 en da> we] zegt1 dat zijn v]/& hem ge5 p4#afe enkel v]wijt doet1 en dat indi5 hij er we] toe g5oopt w>e hij er nog met vrij wat m9d] a>zel+ toe z\ ov]gaan als de/ijds6 ,arme jeunes g5s6 ,nu ziet ge dus1 dat 't zelfs ge5 dwal+ 04444 ,ik vrees dan ook1 dat indi5 gij 9 het gelukkig bezit van e5 intrigante s*oonmo$] en diefa*tig5 zwag] wa>t1 ge uw k9d]5 wel hals ov] kop1 na het lez5 dir passage1 na> de zoo aangeprez5 ,enfants-,tr\vs zult hebb5 gebra*t6#ej 99 99 99 99 99 ,alvor5s nu e*t] ov] te gaan tot het besprek5 van het v]b& dat er tuss*5 de door mij ?ans aangetoonde v]fraaing/5d5z5 9 ,mevr4 ,hol/'s psy*ologis*-biographis*e bes*\w+5 van de ,r\sseau-figuur1 en d5 invlo$ van het m>xi/is*-ae/hetis* sy/eem be/aat1 zij het mij v]gund t] aanvull+ mijn] voorafga&e1 alle m9 ( me] negatieve1 opm]k+51 e5 zr s*etsmatig positief ,r\sseau-beeld te ontw]p54 ,ik v]tr\w dat da>door de jui/heid di] opm]k+5 d5 lez] des te duidelijk] blijk5 zal4 ,het aanbr5g5 van e5 pa> trekjes sle*ts zal ik ook ?ans1 t5 e9de niet 9 h]hal+5 te v]vall51 moet5 ops*ort5 tot de besprek+ van ,?rse ,le ,vasseur4 ,ik gelo( dan1 dat de gronda>d van ,r\sseau's p]soonlijkheid e5 li*telijk-pa?ologis*-erotis*e is gewee/ en dat da>9 nag5oeg het geheele complex van eig5s*app5 valt op te m]k51 dat vaak bij zulk e5 erotis*5 a>d behoort1 zooals3 actief-my/is*e aanleg1 bij ,r\sseau wel is wa> sle*ts ns1 ma> ze] duidelijk en /]k blijk5d1 n neig+ tot my/iek geloov52 e5 hy/]is*e behoefte de a&a*t op zi* te ve/ig5 en--ze] typis* da>voor6--altijd te klag5 ov] zijn gezondheid1 ook wanne] da> ge5 r$5 voor 02 e5 ond]-normale capaciteit om zi* k5nis eig5 te mak51 v]]g]5d tot volslag5 onma*t1 zoodra hij ond] leid+ van &]5 /ude]5 moet2 onontvankelijkheid voor door &]5 hem opgelegde discipl9e2 snoep-p4#aff en vooral da>door diefa*tig2 vaak grootmo$ig en vrijgevig1 zooals de mee/e niet alle5-s5sueele ma> ook gee/elijk-erotis*e natur5--het li*amelijk-eruptive we]spiegelt zi* namelijk vaak en gemakkelijk 9 hun gee/elijkheid--2 vaak b]\wvol1 do* het b]\w we] wegr$5e]5d met hoogge/emde uitweid+5 ov] eig5 deugdzaamheid en deugd 9 't algeme5--sommige erotis*e neig+5 en de laat/g5oemde eig5a>digh$5 v9dt m5 9 ze] v]hevigde1 ma> da>door ook ze] v]duidelijk5de projectie 9 ,van ,oordt's ,w>hold--dikwijls dus e5 mooiprat]1 die zi*444 met s*rijv5 moe/ behelp51 omdat1 alwe] ze] typis*1 hij e5 v]w>d en moeizaam d5k] en zoo zwak van geheug5 01 dat hij elke g$a*te bijna onmiddellijk na ha> geboorte v]gat4 ,uit dez5 a>d1 zooals bijna altijd1 v]gezeld van e5 zwakk5 e?is*5 wil--ge5 zwak e?is* bewu/zijn6--en welke1 omdat hij 9 e5 kun/5a> voorkwam1 die als alle kun/5a>s onwillekeurig en voortdur5d zi*-zelf zag en doors*\wde1 noodw5dig gepa>d moe/ gaan en dan ook g+ met bes*aamdheid1 timiditeit en m9 ( me] groote vrees voor omgang met m5s*52 uit dez5 vrij g]+5 a>d dus1 die eig5 g]+heid k5de1 ma> k eig5 g5ie3 die benvlo$ w]d door het ,s*epp5d ,v]mog5 en1 ook 9 de h&el+5 van het lag] bewu/zijn telk5s reage]de op het feit1 dat het ,s*epp5d ,v]mog5 door ha> w]kte--da>uit is1 dunkt mij1 alles en alles 9 ,r\sseau te v]kl>54 ,dn blijft hij niet lang] e5 vat vol teg5/rijdigheid6 ,laat mij nu ev5 deze bew]+51 voor zoov] zij bewijs behoev5 en door het hun voorafga&e niet re$s bewez5 zijn1 aan sommige lev5sfeit5 en dad5 van ,r\sseau toets54 ,inda*tig aan het feit1 dat deze psy*ologis*-biographis*e bes*\w+5 middel en ge5 doel 9 dit op/el zijn1 zal de lez] mij wel de telegram- en horoscoop/ijl 9 dit g$eelte will5 v]gev51 t]wijl hij ook wel 9 het oog gelieve te h\d51 dat ook ik natuurlijk elke daad het gevolg a*t van de wisselw]k+ all] neig+5 en kra*t5 d] p]soonlijkheid1 die de psy*is*-oorzakelijke p4#afg sfe] di] daad kunn5 benvlo$51 en dat ik dus door het op d5 voorgrond br5g5 van enkele di] neig+51 die m4i4 de ho(doorzaak van e5 zek]e daad vormd51 d5 invlo$ d] &]e all]m9/ w5s* te ontk5n54 ,actief-my/is*e aanleg en neig+ tot my/iek geloov54 ,wat de e]/e betreft3 het visio5 9 ,annecy4 ,hij zelf zegt da>van3 ,si jamais rve d'un homme veill eut l'air d'une vision prophtique1 ce fut assurm5t celui-la1 en k5s*ets5d voor zijn luciditeit op dat oog5blik is 't ge5 hij er aan toevoegt3 et ce qui m'a frapp le plus dans le s\v5ir de cette rv]ie1 qu& elle s'e/ ralise1 c'e/ d'avoir retr\v des objets tels exactem5t que je les avais imag9s4#ea 7,het v]haal van dit visio5 is dan ook van niet te ov]treff5 en als on/(felijke en volmaakt-v]puurde taal-s*oonheid74 ,wat de twe$e betreft3 m5 zie 't voorval van het /e55-w]p5 na> e5 boom om zek]heid te v]krijg5 ( hij1 zoo hij dan mo*t /]v51 v]doemd ( zalig-gesprok5 z\ word5 7hij is dan #bd ja> oud73 444 la peur de l'enf] m'agitois encore s\v5t4 ,je me dem&ois3 ,en quel tat suis je8 ,si je m\rois l'in/ant mme1 s]ois je damn8444 ,je me dis3 ,je m'en vais jet] cette pi]re contre l'arbre qui e/ vis vis de moi1 si je le t\*e1 signe de salut2 si je le manque1 signe de damnation4 ,t\t en disant a9si1 je jette ma pi]re d'une ma9 tremblante et avec un horrible battem5t de coeur4444 ,depuis lors je n'ai d\t de mon salut4444#eb ,m5 lette ook op het will5-ne]legg5 van het manuscript d] ,dialogues op het alta> d] ,ntre-,dame4--,deze neig+1 n ( t5 nauw/e sam5hang5d 9 hem1 met die van imm] iets te v]wa*t5 van het wond]lijke1 van het nu-nog-niet-te-begrijp5-onv]wa*te1 dat /raks kom5 en help5 zal1 is t5 deele oorzaak van zijn1 9 sommige gevall51 uit]/ lu*?>tig gods wat] ov] gods akk] lat5 loop53 ,madame de ,w>5s gaat zi5d]oog5 f9ancieel a*t]uit1 hij--wel is wa> ond] het zelf-accompagnem5t van veel ,w>holdiaans*e p4#afh s*oone plann5mak]ij1 betuig+5 en spee*es--blijft meet51 pleizi]reisjes mak5 en helpt zoodo5de nog e5 beetje snell] d5 boel na> d5 keld]4 ,hij v]kla>t dan ook1 nooit ong]u/ te zijn gewee/1 wanne] hij dood>m 04 ,ook zijn hi]door t5 deele e5 pa> uit+5 van zijn dlire inconcevable te v]kl>52 zoo bijv4 het katt5muziek-conc]t bij de ,treytor5s3 hij wt1 dat hij nag5oeg niets bezit van de te*nis*e k5nis1 v]eis*t om muziek te compone]52 hij wt1 dat 't dus voor iem& als hij aan het krankz9nige gr5/1 zoo iets te ond]nem52 jawel1 alles go$ en wel1 mr--de wond]ba>lijke hulp op het besliss5de oog5blik1 w5kt hem 9 de vage v]te444 alles zal wel t]e*t kom54444--,en zoo ook3 het v]lat5 d] ,g\vons1 zond] e5ig be/aansmiddel dan3 de goo*elto]tjes met e5 fonta9e de ,hiron6 ,to* word5 deze buit5sporigh$51 zooals ik re$s zei1 sle*ts t5 deele door bov5g5oemde neig+ v]kla>d4 ,zij komt imm]s 9 tallooze p]son5 voor1 zond] h5 zoov] te br5g54 ,om dat wel te kunn5 is het dan ook noodig1 dat zij enorm en op e5 geheel eig5a>dige wijze wordt v]/]kt door e5 ha> bijna gelijke1 ma> uit geheel &]e bron ontspr+5de eig5s*ap1 welke alle5 9 h5 wordt gevond51 door wie het ,s*epp5d ,v]mog5 w]kt1 ( die psy*is* voorbe/emd zijn1 dat het door h5 w]k5 zal3 arti/54 ,kun/5a>s zijn namelijk zulke m5s*51 die 9 hn bewu/zijn voortdur5d gav5 ontvang5 van het hun-,onbewu/e2 die voortdur5d 9 hn bewu/zijn tooneel5 belev51 beeld5 zi5 opli*t51 welke zij niet hebb5 sam5ge/eld ( gevormd2 9 't kort3 die all]lei onv]wa*ts 9 zi*-zelf zi5 gebeur54 ,9 zulke m5s*5 leeft da>door de neig+1 ook 9 't dagelijks*e lev5 hunn] lag]e p]soonlijkheid1 all]lei d+5 van het niet-ik te v]wa*t51 welke e5 gewoon m5s* er nimm] van v]wa*t5 z\4#ec ,en deze neig+ bezit hun lag]e p]soonlijkheid re$s voor het ,s*epp5d ,v]mog5 zi* 9 ha> op5ba>t4 ,zond] p4#afi die neig+ z\ de gew5s*te v]h\d+ van d5 lag]5 m5s* tot zijn hem behe]s*5d g5ie niet mogelijk zijn4 ,zij maakt d5 e]/e ges*ikt voor het n$]ig-receptieve1 en voor de zelfv]getelheid-9-aanva>d+ van de gav5 van het laat/e6 ,zulk e5 m5s*1 zulk e5 kun/5a> nu 0 ,r\sseau4 ,en 9 de aanwijz+ di] sam5w]k+ van beide g5oemde neig+5 9 hem1 ziet de lez] dus niet sle*ts zulke uit zijn dlire voortkom5de dad5 als de hi] bes*\wde1 v]kla>d1 ma> hij heeft da>door tev5s geleg5heid gehad1 9 e5 pa> voorbeeld5 op te m]k51 het reage]5 d] lag]e p]soonlijkheid1 9 h>e h&el+51 op het feit1 dat het ,s*epp5d ,v]mog5 door ha> w]kt ( w]k5 zal4-- ,als t5 dle v]oorzaakt door zijn moeizaam d5k51 ( liev]3 door zijn nit-kunn5-d5k5 9 sommige gevall5--alles wordt dan n *aotis*-w>rel5de z9neloo%eid 9 zijn bre9--blijkt ook het geval-,m>ion te moet5 word5 bes*\wd3 het v]mi/e l9t wordt bij hem ontdekt2 de s*rik slt zijn d5kv]mog52 het feit1 dat hij 't ha> t5 ges*5ke wilde gev5--dit heeft hij zelf v]kla>d--doet nog de r$d5de g$a*te 9 hem opspr+51 te zegg51 dat hij 't van ha> gekreg5 heeft1 ma> dan is 't ook uit met d5k5 9 zijn v]wild]d bre92 dan tre$t de *aos 93 zelfs de ang/ voor de s*&e be/aat dan niet me] 9 hem3 hij is als e5 locomotief1 die ge5 be/uurd] me] heeft en door alle wissels he5 rijdt en alles r$deloos v]morzelt op zijn weg1 hij is e5 m5s*elijke ma*9e1 die alle5 h]hal51 z9neloos h]hl5 kan wat hij e5s heeft gezegd4 ,ma> let wel3 zond] het e?is* defect w>e de primaire g$a*t5-associatie niet 9 hem ont/aan en1 indi5 al ont/aan1 onmiddellijk ne]geslag51 gelijk hij ook1 da>zond]1 e5 uur lat] tot bez9n+ gekom51 na> d5 ,comte de la ,roque w>e gegaan1 om di5 alles te bek5n51 ( zooals ik re$s vroeg] zei1 lat] gepoogd z\ hebb5 te h]/ell5 wat nog te h]/ell5 viel4-- ,het geval ,le ,matre kan t5 dle word5 v]kla>d uit *ronis* ang/gevoel voor de m5s*51 dat niet &]s p4#agj 0 dan de vrees1 zijn eig5 lag]e p]soonlijkheid1 wi] betrekkelijke g]+heid hij-zelf zoo wel k5de1 door de m5s*5 te lat5 doorzi52 *ronis*e ang/ ook voor gee/elijke deg5/oot51 die hij te traag-d5k5d 01 om bij tijds te kunn5 p>e]54 ,en op sommige oog5blikk51 oog5blikk5 gelijk er to5 e5 01 w]d die m5s*5vrees acuut4 ,to5 hij die m5igte da> zag1 zi* v]dr+5d om hem en di5 bezwijmd5 man1 de vreemdheid van de gelat51 van de huiz51 van lles1 hem1 d5 hulpelooze en v]w>de1 k\d-ond]vrag5d aan/uurs*5d1 moet hem die onr$elijke ang/ adem-b5em5d 9 de keel gekropt hebb5d1 v]wild]5d 9 zijn d5k5 ge/eg5 zijn6 ,als bij e5 k9d1 dat v]dwaald om mo$] huilt1 flit/ dan1 9 die felle b5auw+ de r$d+svolle g$a*te aan het zoo lieve en za*te tehuis bij ,maman 9 hem op4 ,het w5k5 van de veiligheid1 van het voor h>de vreemd5 afgeslot5 intieme1 is dan t groot1 t v]lokk5d3 hij snelt weg4 ,t5 deele1 zei ik1 is die daad uit dit alles te v]kl>51 want zond] het z$elijk-defecte 9 hem1 z\1 9 dit geval1 de m5s*5vrees het pli*tsgevoel niet hebb5 kunn5 ov]w9n54-- ,wat nu de hy/]is*e behoefte betreft1 de a&a*t op zi* te ve/ig53 deze heeft niet alle5 aanleid+ gegev5 tot all]lei ons*uldige pu]iliteit51 zooals hoog/wa>s*ijnlijk het drag5 van ,arm5is*e kle$+1 e4d41 die nog met e5 we9ig go$5 wil kunn5 word5 gea*t1 uit ijdelheid voort te kom51 ma> ook tot ern/ig] d+51 als het vrag5 om hulp1 zond] die noodig te hebb5--van uit ,erm5onville--2 het klag5 ov] zijn kwaal1 ook 9 e5 tijd1 dat hij b]gto]5 ond]nam en niem& van zijn omgev+ iets van ziekte ( ongemak bij hem kon bespeur52#ed het bekoe/]5 van het m>tela>s*ap1 zijn1 volg5s gelo(wa>dig51 /]k-ov]drijv5 van de lapidation te p4#aga ,moti]s1#ee b5ev5s1 voor e5 go$ deel tot die h&el+5 welke ,dusaulx vlijm5d-jui/ k5s*et/ met de woord53 ,il p>tit donc1 quittant celui dont il avoit fait la conqute4-- ,alles sam5vatt5d kan m5 zegg51 dat ,r\sseau's lev5 vooral tragis* is gewee/ door de wor/el+ van zijn betrekkelijk-g]+e lag]e p]soonlijkheid met zijn geweldige ,hoog]e1 zijn edel ,g5ie4 ,e5 g]+ m5s*1 die telk5s als hij iets doet ( d5kt wat tot die g]+e natuur behoort1 plotsel+ de diepe1 treurige oog5 van e5 ,*ri/us op zi* voelt geve/igd1 die hem ov]al begeleidt4 ,ma> mee/ op5ba>de het zi* niet zoo 9 zjn bewu/zijn1 hij voelde vaak sle*ts als e5 t]ugh\d5d5 ruk1 ma> wi/ niet wie da> rukte2 e5 v]kill5de tot bez9n+ br5g5de greep1 en hij wi/ niet wie da> greep4 ,zoo heeft hij ook nooit de grondoorzaak van zijn zond]l+ g$rag bij de s*oone ,zulietta 9 ,v5eti doorvoeld4 ,deze 0 die grondoorzaak4 ,midd5 9 e5 h>t/o*t-opwell+ viel soms e5 ijzige kilte op hem ne]444 hij bezon zi* en da*t dan koel1 plotsel+ e5 &] m5s*1 aan all]lei d+54444 ,en hoe kwam dat nu to* 9 hem4444 wa>om moe/ hij nu zoo vreemd-koel d5k58444 zoo mijm]de hij dan1 al het &]e drvoor v]get5444 ma> hij wi/ het niet1 en e5 vreemde s*aamte kwam 9 hem1 die to* nauwelijks s*aamte 01 en hoe hij ook wroette1 hij k5de niet1 hij vond niet de oorzaak van dat alles4444 ,dan ontwaakte hij1 zag iem&1 die hem uitla*te1 en w]d dan e]/ re*t bes*aamd en v]w>d4--,lascia le donne e /udia matematica1 voegt ,zulietta hem v]a*telijk toe4 ,ja1 ja1 zoo kon zi* zelfs deze op dit punt zoo ze] erv>+rijke jonge dame v]giss56 ,want ik gelo(1 dat van nature ,r\sseau wel voor niets m9d] dan matematica en voor niets me] dan le donne ges*ikt 06 ,zek]1 zijn gevoel van niet te pass5 9 die k\d-v]nuftige1 gevatte1 gee/ige kr+5 d] encyclopa$i/51 d] plutocrat5 en van d5 adel2 zijn bewu/zijn van da> niet teg5 op te kunn5 en e5 ongelukkig figuur te slaan2 van p4#agb behept te zijn met d5 e*t5 esprit de l'escali]1 dat alles noopte hem de maats*appij te vli$54 ,ma> to*1 het di5t gezegd3 wat hem v]bitt]de 0 niet alle5 gekr5kte eig5liefde1 ma> ook bele$igd re*tsgevoel4 ,het 0 onre*t1 zoo moet hij 't gevoeld hebb51 dat hij1 het g5ie1 bal\rdises zei3 niet alle5 niet wi/ te s*itt]5 9 de salons1 ma> zelfs niet n woord bijna zegg5 kon1 ( hij ontdekte lat]1 e5 domheid te hebb5 gezegd2 het 0 onre*t1 dat die &]51 zijn m9d]51 aldus ov] hem he]s*5 kond51 9 /$e van hij ov] h54 ,arme ,jean-,jacques6 ,hij geleek e5 kon+szoon1 die door e5 booz5 toov5a> v]oordeeld is1 9 de ge/alte e5s g]+5 door het lev5 te gaan4 ,sle*ts op die oog5blikk51 zoo heeft de wre$e gezegd1 als het onbaatzu*tig g5ie van e5 wa>a*tig en goddelijk he]s*] 9 u komt en ge dt zult moet5 uit51 hetzij 9 sprek5 ( 9 s*rijv51 dn zal het u gegev5 zijn1 uw v]hev5 vor/elijkheid te do5 s*itt]52 ma> te &]5 tijde4444 wa> de lui/] uw] pr9celijkheid u-zelf d5 omgang met m$em5s*5 tot e5 rijke en zoete vreugde z\ mak51 dan zult ge e5 g]+e zijn4444--,ma> o1 lez]1 0 die booze toov5a> wel e5 toov5a> en boos8 ,0 hij niet de alwijze ,noodw5digheid1 wi] w]k5 imm] zijn te prijz58 ,want indi5 de mns* ,r\sseau1 de ijdele en s5sueele1 ook de lag]e g5eugt5 zijn] vor/elijkheid _h kunn5 g5iet51 z\ hij dan da>9 niet zijn ond]gegaan8 ,( zoo hij al e5 groot kun/5a> w>e geblev51 z\ hij wel ,r\sseau1 de ,le]a> d] groote revolutie1 het zwa>d1 de ploeg en de zaadkorf d] arm5 en v]drukt51 het li*tbak5 d] volg5de gesla*t5 geword5 zijn84444 ,en nu3 wt heeft de v]fraaing/5d5z5 t5 opzi*te d] ,r\sseau-figuur 9 ,mevr4 ,hol/ v]oorzaakt8 ,wel1 dunkt mij1 niets is duidelijk]3 het pog5 de syn!se tuss*5 hoog]e en lag]e p]soonlijkheid langs d5 hi/oris*-mat]iali/is*5 weg te b]eik54 ,indi5 m5 het kun/w]k 9 zijn geheel1 maats*appelijk- en psy*is*-geologis*1 om 't nog e5s we] zoo te noem51 uit de productiev]h\d+5 p4#agc en de lag]e p]soonlijkheid wil v]kl>5 en da>bij tev5s aanneemt1 dat er 9 die lag]e p]soonlijkheid niets aan maats*appij- ( natuur-invlo$ aanwezig is1 dat niet zijn uit+ v9dt 9 de s*epp+ d] ,hoog]e1 't ge5 ,mevr4 ,hol/1 de m>xi/is*e ae/heticus1 ind]daad me5t2 indi5 m5 wat wij d5 aanleg1 het tal5t1 het g5ie noem51 9 zijn volle kra*t en s*oonheid d] m5s*elijke1 lag]e p]soonlijkheid a*t te ont/ijg51 en da>bij tev5s aanneemt1 dat er niets 9 die lag]e p]soonlijkheid aan neig+51 kra*t5 en zwakh$5 aanwezig is1 dat niet de e5 ( &]e wijzig+ 9 de s*epp+sbeweg+-zelf van het tal5t ( g5ie te weeg br5gt1 't ge5 ,mevr4 ,hol/ ind]daad me5t2 indi5 m5 dan ziet1 dat er 9 het w]k van dat tal5t ( g5ie1 me5+5 word5 voorge/aan1 !orien v]kondigd1 die 9 de m5s*elijke keur+ssfe] go$ ( z$elijk en dat wel 9 d5 hoog/5 graad heet51 t]wijl er da>5teg5 ge5 enkele !orie ( me5+ 9 wordt v]kondigd1 welke 9 die sfe] sle*t ( onz$elijk wordt g5oemd--dan wordt m5 er imm]s onwe]/aanba> en onbewu/ toe gebra*t1 de onz$elijke en de niet go$e d+5 d] lag]e p]soonlijkheid niet1 ( zoo microscopis*-kle9 te zi51 dat het drdoor v]kla>ba> wordt1 dat zij ge5 m]kb>5 invlo$ gehad hebb52 dan wordt m5 er dus imm]s onbewu/ toe gebra*t de lag]e p]soonlijkheid te v]fraai56 ,9 hoeveel vrij]e positie komt m5 da>5teg5 t5 opzi*te van het kun/w]k en de lag]e p]soonlijkheid des kun/5a>s te /aan1 indi5 m5 aanneemt zooals ik1 dat door ha> algeme5e ontvankelijkheid voor bevru*t+1 de lag]e p]soonlijkheid e5s kun/5a>s het ,s*epp5d ,v]mog5 aantrekt1 zooals a>de zaad1 en de bloem d5 be/uiv5d5 vl9d]1 ma> met di5 v]/&e en met die bep]k+1 dat zij sle*ts die s*epp5de kra*t5 kan aantrekk51 wi] aequival5t5 9 m5s*elijk-onvolmaakt5 /aat1 ma> 9 voldo5d-/]ke mate1 zij-zelf 9 zi* heeft4 ,zoo 0 ,r\sseau's lag]e p]soonlijkheid grootmo$ig en m$elijd5d2 zoo 0 zij erotis*2 zoo blaakte zij van e5 ontemb>e vrijheidsbege]te en kon d5 g]+/5 dwang niet p4#agd duld54 ,en deze eig5s*app5 w>5 /]k g5oeg 9 hem ontwikkeld1 om de aequival5te kra*t5 d] ,s*epp5de ,natuur tot zi* te roep54 ,en zoo v]s*55 deze dan ook1 9-zi*zelf-volmaakt1 puur en eeuwig1 9 zijn w]k4 ,zoo w]d hij dus e5 edel revolutionnair d5k] en e5 erotis*-bewog5 kun/5a>4--,wa> nu1 vraagt ge1 is dan bijv4 de g]+heid van zijn z$elijke wilskra*t geblev58 ,ma>1 natuurlijk wa> zij blijv5 moe/3 9 zijn lag]e p]soonlijkheid2 omdat zij iets l\t] negatiefs 03 e5 tekort aan z$elijke kra*t1 e5 zwakheid1 die ha> positiev5 vorm3 misdadigheid niet kon zijn en dus niet kra*tig g5oeg 01 om ha> s*epp5d aequival5t tot zi* te roep54 ,w>e dat wel het geval gewee/1 dan z\ ,r\sseau ind]daad kun/w]k5 hebb5 ges*rev51 gelijk zoo m5ig kun/5a> heeft g$aan1 welke 9 de m5s*elijke e?is*e keur+ssfe] onz$elijk ( misdadig z\d5 zijn geheet54 ,n kon die zwakte van zijn z$elijk will51 uitsluit5d eig5s*ap van de lag]e p]soonlijkheid blijv5de1 sle*ts kun/b$rv5d w]k54 ,zij mo/ dat niet do51 zij kn het do5 en hft het g$aan1 zooals wij bij de beh&el+ van ,confessions-fragm5t5 hebb5 bem]kt4 ,voor ,mevr4 ,hol/ e*t]1 die 9 ,r\sseau's ,s*epp5d ,v]mog51 ev5m9 als wie ook1 iets van dat z$elijk-defecte zag ( kon zi51 be/ond het dus1 op grond van ha> le]/ell+51 ook 9 zijn geheele p]soonlijkheid sle*ts 9 niet noem5swa>dige mate4 ,aldus neem ik aan1 is nu voldo5de aangetoond en ontle$1 hoe nadeelig e5 invlo$ de m>xi/is*e ae/hetiek op ,mevr4 ,hol/'s psy*ologis*-biographis*e ,r\sseau-bes*\w+5 heeft geoef5d en op welke wijze dit is gebeurd4 ,ma> n twijfel1 die te di5 opzi*te nog 9 mijn lez]s kan be/aan1 di5 ik weg te nem54 ,e5 feit is het1 dat1 zooals ik vroeg] eld]s heb aangetoond1#ef ,mevr4 ,hol/ wel 9 ze] hooge1 welli*t de hoog/e mate die kra*t van liefdevolle ov]gave aan te beeld5 figur5 bezit1 welke e5 groot m5s*5s*epp] met bezitt51 p4#age ma> dat iets &]s1 dat dez5 ev5 onontbe]lijk is1 ha> ontbreekt3 het aangebor5 bewu/zijn van d5 he]s*]1 dak zi* zelf ong]ept1 9 die ov]gave1 bewa>t4 ,zo[el de he]s*] als de m9na> moet5 beid5 9 d5 groot5 m5s*5s*epp] lev53 de e]/e met blijv5 keur51 ov]weg5 en re*tva>dig bes*ikk51 hoe h>t/o*telijk ook des laat/5 liefde zij4 ,de lez] nu1 die aan dit alles d5kt1 z\ dus niet zond] s*ijn van re*t kunn5 vrag53 moet veel van wat hi] aan de hi/oris*-mat]iali/is*e ae/hetiek w]d v]wet51 eig5lijk niet word5 toeges*rev5 aan het feit di] liefdevolle1 ma> onbehe]s*te ov]gave2 aan het feit1 9 n woord1 dat ,mevr4 ,hol/ e5 groote lyricus1 ma> vol/rekt ge5 epicus1 ge5 m5s*5s*epp] is8 ,ma> indi5 hij sle*ts ev5 let op het enorm v]s*il 9 eig5lijke m5s*-beeld5de kra*t1 zooals e5]zijds bijv43 de romans*rijv]1 die na> het ndoorli*te lev5 beeldt1 van noode heeft1 en &]zijds de psy*ologis*e biograaf1 die kun/w]k51 d4i4 het doorli*te lev51 en &] re$s bew]kt mat]iaal sle*ts opnieuw bew]kt1 dan zal hij-zelf niet a>zel5 die vraag ontk5n5d te beantwoord54 99 99 99 99 99 ,bes*\w5 wij nu ,mevr4 ,hol/'s ,?rse ,le ,vasseur4 ,en ik durf bij voorbaat bew]51 dat1 zals hi] d5 lez] het v]d]felijke d] m>xi/is*e ae/hetiek zal blijk51 het hem bezwa>lijk eld]s blijk5 kan4 ,hebb5 wij gezi5 hoe deze ae/hetiek onze s*rijf/] er toe bra*t d5 m5s* ,r\sseau te flatte]51 ?ans zull5 wij zi5 hoe dit tot noodzakelijk gevolg _h1 dat ook ,?rse ,le ,vasseur geflatte]d w]d en wel 9 e5 nog zooveel /]k] mate dan ,r\sseau-zelf1 dat ik ge5 oog5blik a>zel5 mag1 de psy*ologis*-biographis*e beeld+ di] figuur volslag5 onjui/ en pu]iel-go$geloovig te noem54 ,wa>om ( het e]/e 't laat/e tot noodzakelijk gevolg _h8 vraagt ge4 ,o*1 gelieve ma> ev5 na> mij te lui/]53 ,mevr4 ,hol/ w]d door ha> prolet>is*-voel5--wa>van ik de diepte en uit+ss*oonheid 9 't twe$e ho(d/uk dez] /udie zooze] bewond]d heb--er onwe]/aanba> p4#agf toe g$rev5 ,?rse te v]d$ig54#eg ,ha> intutie zei ha> ze] te re*t1 dat die v]d$ig+ met vru*t te vo]5 is4 ,ma> wat ha> intutie ha> niet zei--omdat deze te di5 opzi*te v]zwakt 0 door ha> onbewu/] t5d5z1 ,r\sseau te flatte]5--is3 dat die v]d$ig+ van ,?rse alle5 te vo]5 is t5 ko/e van ,r\sseau4 ,om ha> nu desalniettem9 to* door te zett5 w]d het noodig ook ,?rse veel edel] voor te /ell5 dan zij 04--,toets5 we dit alles nu aan ,mevr4 ,hol/'s boek1 de hi/oris*e feit5 en de gevolgtrekk+51 die da>uit r$elijk]wijze kunn5 word5 afgeleid4 ,voor ,mevr4 ,hol/ is ,?rse de n$]ig-di55de zorgzaamheid 9 ,r\sseau's lev5 gewee/1 heeft zij de mat]ieele basis gevormd1 wa>op bijv4 de s*oone1 za*t-gelat5 lev5s-philosophie 9 zijn laat/e ges*rift heeft kunn5 be/aan4 ,er is hi]9 veel wa>s4 ,jawel1 ma> lui/] nu e5s ev5 na> wat onze s*rijf/] v]d] zegt3 ,dit 7dat ,r\sseau ha> volkom5 bleef v]tr\w5 en niet 9 het complot betrokk5 zag4 v4,c47 kon natuurlijk alle5 zoo zijn doordat ,?rse niet ++ teg5 zijn waan1 ma> met hem meepraatte2 de biograf5 mak5 ha> da>van e5 v]wijt1 zij bes*uldig5 ha> van ,r\sseau 9 zijn vals*e voor/ell+5 ge/ijfd te hebb54 ,ma> hoe z\ zijn lev5 gewee/ zijn1 zoo zij onoph\delijk teg5 die voor/ell+5 w>e +egaan8#eh ,de v]fraai+ van ,?rse en de ontz5uw+ van de bew]+5 d] biograph5 is hi] mogelijk geword5 door het niet-v]meld5 van de veel zwa>d]e bes*uldig+51 die teg5 ha> zijn +ebra*t4 ,zulke als deze3 444 ,la mani]e dont elle s'e/ conduite aprs sa mort suffiroit p\r mettre la *ose hors de d\te1 si dj la preuve n'en toit bi5 acquise p> le tmoignage unanime de t\s ceux qui ont frequ5t ,r\sseau t\tes les poques de sa vie4 ,or il e/ con/ant qu' ,moti]s1 ,wootton et p>t\t o elle a suivi son matre1 jusqu' ses d]ni]s mom5ts1 elle a fait natre et entret5u en p4#agg lui l'ombrage et la mfiance prompte lui r5dre suspects t\s ceux qui l'appro*oi5t et qui p>v5oi5t lui plaire1 p\r possd] seule sa confiance et le dom9] avec plus d'empire4 ,si cette femme1 s'ennuyant ,moti]s1 ne ngligea ri5 p\r en r5dre le sj\r insupportable ,r\sseau1 que ne dut elle pas faire dans la solitude de ,wootton o elle devoit n'avoir ri5 plus coeur que de le mettre dans la ncessit d'en sortir6 ,or t\t assure que1 p\r donn] plus d'appui ses sugge/ions calomnieuses et p]fides1 elle brisoit les ca*ets des lettres adresses son matre1 qui1 dupe de cette manoeuvre1 en tiroit mille inductions1 mille consequ5ces plus tranges les unes que les autres1 mais dont il n'y a plus ds lors droit de s'tonn]4#ei ,hume1 ,m]ci]1 d',es*]ny1 ,dusaulx1 t\s ceux qui ont crit sur ,r\sseau1 sont d'accord sur ce po9t1 zegt dezelfde s*rijv]4--,hi] blijk5 dus doodgewone misdad51 uit eig5belang b$rev54 ,dat is niet me]3 het niet-be/rijd5 van d5 waan1 om van d5 waanz9nige het e5ige s*epsel niet te v]vreemd51 dat hij nog v]tr\wt2 dat is3 het p]fide hevig-v]/]k5 van d5 waan1 om ma> niet lang] op die v]vel5de l&go$]5 en ka/eel5 te moet5 lev54 ,dat ,?rse da> telk5s v&aan wilde1 erk5t ook ,mevr4 ,hol/3 ,het is v]makelijk om te lez5 hoe de mee/e biograf5 er ,?rse e5 ontzett5de grief van mak51 dat zij het won5 op die e5zame ka/eel5--e]/ 9 ,engel&1 lat] 9 ,frankrijk--met e5 z5uwziek5 man en e5 b$i5d5/oet om zi* he5 wa>teg5 zij zi* niet opgewass5 voelde--all]onaang5aam/ vond en hunk]de om er v&aan te kom54 ,zij 0 to* ook e5 m5s*1 z\ ik me551 met eig5 neig+5 en gewoont56 ,dit lev5 g+ teg5 alles 9 ha> 94#fj ,zek]1 dit alles zij grif toegegev54 ,ma> lang niet v]makelijk te lez5 is1 door welke middel5 zij dat doel poogde te b]eik54 ,da>op komt het aan t] doorgrond+ van ,?rse's p]soonlijkheid6 ,dat zij kort voor het e9d van zijn lev51 als oude vr\w al1 e5 gril z\ gehad hebb5 voor e5 /alkne*t moge m9 smakelijk zijn4444#fa ,ne5 ma>1 z\ ik tot ,mevr4 p4#agh ,hol/ we] will5 zegg54 ,wat gaat ons nu de al ( niet-smakelijkheid da>van aan6 ,we zijn to* ge5 aan e?iek v]slaafde en moralise]5de preek]s en re*t]s6 ,wij will5 e5 m5s* le]5 k5n51 dat is ons e5ig v]lang54 ,en bov5di5--dat v]telt ,mevr4 ,hol/ er we] niet bij3 ,zij heeft niet alle5 kort voor het e9d van ,r\sseau's lev5 e5 gril voor di5 ,i]s*5 /alkne*t van d5 ,m>kies de ,gir>d9 gehad1 ma> zij heeft nog e5 g]uim5 tijd na ,r\sseau's dood met hem geleefd en e5 ze] aanzi5lijk b$rag met hem er doorgejaagd6 ,wat is er nu 9 deze vr\w1 die n$]ige go$e vri5d91 dat e5v\dige plebej]sk9d1 dat liefhebb5de h>t1 omgegaan1 dat zij zi* zoo kon v]gooi5 onmiddellijk na d5 dood van d5 man di5 zij _h liefgehad1 di5 zij v]zorgd _h1 enz4 enz48 ,dat w5s*5 wij te wet51 dat opgeheld]d te zi51 da>voor lui/]5 wij ga>ne na> e5 s*epp5d psy*oloog6 ,dat het niet smakelijk 0--nu ja1 dat wet5 we wa>a*tig allemaal wel6 ,heeft mevr4 ,hol/ niet gevoeld1 dat hi] de trag$ie van e5 geheel lev5 te doorvoel5 viel8 ,ne51 kla>blijkelijk heeft zij er niets van gevoeld2 de s*epp5d-psy*ologis*e biograaf zweeg hi] 9 ha>2 de prolet>is*-voel5de sociali/e1 die het k9d uit het volk _h te v]d$ig5 en dat niet op de jui/e wijze kon do51 omdat ,r\sseau zelf er dan bekaaid af z\ kom51 n da>mee de hi/oris*-mat]iali/is*-opgeb\wde syn!se tuss*5 zijn hoog]e en lag]e p]soonlijkheid 9 d5 hoek z\ ligg51 behe]s*te hi] de s*epp5de kun/5>es en a*tte alles g5oegzaam v]kla>d door die mantel-d]-liefde-a*tige woordjes6 ,zelfs re$s het ont/aan hunn] v]h\d+ wordt dan ook re$s--wat ,r\sseau betreft--door onze s*rijf/] v]fraaid voorge/eld3 ,ge5 lu/ 0 het die hem dreef1 en ook ge5 h>t/o*t1 ma> voornamelijk behoefte aan innigheid4#fb ,dat is nu precies1 inplaats van de wa>heid 9 de arm5 p4#agi te loop51 ha> rakel+s voorbijs*uiv54 ,imm]s1 ,r\sseau-zelf zegt3 ,je n'avois *]* d'abord qu' me donn] un amusem5t4 ,je vis que j'avois plus fait et que je m'tois donn une compagne4 ,un peu d'habitude avec cette excell5te fille1 un peu de rflexion sur ma situation1 me fir5t s5tir qu'en ne songeant qu' mes plaisirs1 j'avois beauc\p fait p\r mon bonheur4#fc ,gij voelt nu wel al lez]1 dat beteek5isvolle v]s*il 9 nuance tuss*5 ,mevr4 ,hol/'s en zijn woord53 ne51 zek]1 ge5 lu/ 0 't die hem dreef1 ma> ev5m9 e5ige hoog]e gee/elijke behoefte aan innigheid4 ,dat hij ook die bij ha> bevr$ig5 kon1 ontdekte hij imm]s pas lat]6 ,wat hem dreef 0 doode5v\dig de prozas*e1 primair-natuurlijke behoefte aan sexueel5 omgang4 ,nog al bang 9 dit opzi*t uitgevall5--m5 h]9n]t zi* uit de ,confessions zijn ang/ na zijn visite met ,vitali bij de ,padoana8--0 hij heel blij--o* ja1 het is heel-laag-bij-d5-grond1 plat zoo ge wilt1 ma> het is zoo--dat hij hr gevond5 _h6 ,jubelkret5 slaakt hij als hem blijkt1 dat ,?rse's aanvankelijke a>zel+ zi* hem te gev51 niet voortkomt uit dat door hem zoo gevreesde6 ,en dan3 weet ,mevr4 ,hol/ wel1 dat als zij aan ,r\sseau's vri5d5 v]wijt1 dat hun klassegevoel en intellectueele hoogmo$ niets dan e5 onbes*aafde was*vr\w etc4 9 ,?rse zag51 zij met dat v]wijt aan het v]ke]de adres is8 ,helaas1 het kon alwe] niet tot ha> doordr+51 dat zij hi]m$e bij ,r\sseau-zelf moe/ zijn4 ,autrefois j'avois fait un dictionnaire de ses phrases p\r amus] ,madame de ,luxemb\rg1 et ses quiproquo sont dev5us clbres dans les socits o j'ai vcu4#fd ,arme ,jean-,jacques6 ,zelf v]telt hij1 dat hij altijd1 bij de conv]satie 9 de kr+5 zijn] gele]de en adellijke vri5d5 met d5 mond vol t&5 zat4 ,hij voelde dan t5 le/e eig5 zwijg5 zoo pijnlijk word51 dat hij er ma> wat uitflapte1 p4#ahj om ma> iets te zegg51 wat dan a*t]af e5 bal\rdise bleek4 ,mr1 he]-9-d5-hemel6 da> valt hem ,?rse met al ha> onbewu/e grappigh$5s 94 ,welk e5 mijn1 welk e5 onuitputtelijke rijkdom aan /(4 ,nu niet lang] op je /oel zitt5 draai5 9 'n b5auw+ van v]leg5heid1 nu ge5 /ommiteit5 me] v]tell51 om ma> wt te zegg51 nu ook e5s gee/ig zijn1 ook e5s de vri5d5 lat5 la*5--t5 ko/e van de vr\w1 wi] engelh>tig h>t hij roemt4 ,o1 ,mevr\w1 het is te begrijp53 zek]1 alles is te begrijp54 ,ma> welk e5 gebrek aan fijngevoeligheid--d] lag]e p]soonlijkheid6--welk e5 grove ijdeltuit]ij4 ,welk e5 gebrek aan e]bi$ ook voor--zi* zelf6 ,t5zij hij wi/--let wel6--dat die vri5d5 ook wel begrep51 dat zij voor hem e5 vr\w sle*ts 9 d5 lag]5 z9 01 ma> wat blijft er dan van de innigheid en al dat fraais ov]8 ,en wanne] ,r\sseau-zelf aldus ,?rse tot e5 onbes*aafde was*vr\w /empelt1 kan m5 dan wel &]5 kwalijk nem51 dat zij niets &]s dan zulk e5 was*vr\w 9 ha> zag58 ,gaan wij er nu toe ov]1 zelf ,?rse te bes*\w5 en toon5 wij aan1 dat op nd]e grond5 dan die van ,mevr4 ,hol/--grond51 die e*t] voor le-meilleur-des-hommes-,r\sseau ge5 /&plaats bi$56--ha> v]d$ig+ met vru*t te vo]5 valt4 99 99 99 99 99 ,?rse dan blijkt kla> e5 onb$orv51 go$ en gewet5svol meisje te zijn gewee/1 met iets zelfs van uitzond]lijke en aangebor5 re9heid 9 zi*1 want m5 moet niet v]get51 dat van wat wij1 9 e5 &]5 tijd lev5d1 als iets m9 ( me] van-zelf-sprek5ds bes*\w51 jui/ het teg5deel als het van-zelf-sprek5de z\ ik bijna zegg51 9 het ,p>ijs h>] dag5 w]d bes*\wd4 ,ha> a>zel+1 zi* hem te gev51 sproot uit iets &]s dan het door hem gevreesde voort4 ,laat ,r\sseau-zelf u v]hal5 wat het 01 en m]k dan tev5s uit zijn v]wond]+1 hoe uitzond]lijk 9 di5 tijd ha> scrupules w>54 ,enf9 n\s n\s expliqumes3 elle me fit en pleurant l'aveu d'une faute unique au sortir de l'enfance1 fruit de son ignorance p4#aha et de l'adresse d'un sducteur4 ,sitt que je la compris1 je fis un cri de joie3 ,pucelage6 m'criai je3 c'e/ bi5 ,p>is1 c'e/ bi5 v+t ans qu'on en *]*e6#fe ,bov5di5 blijkt die kuis*e a>d uit h>e h\d+1 als di5/meisje 9 het hotel1 ond] de s*unnige mopp5 d] abbs1 teg5 wie ,r\sseau ha> 9 bes*]m+ neemt4 ,z 0 ,?rse ,le ,vasseur1 re9 te midd5 van e5 al groei5de z$5v]dorv5heid1 to5 zij zi* ,r\sseau gaf4 ,laat ons nu zi53 ,zij1 het gevoelige di5/meisje1 met die s5tim5t5 9 zi*1 wlke moet zij wel 9 d5 geliefde-zelf1 di5 zij zoo v] bov5 zi* /elde1 aanwezig hebb5 geme5d86 ,zij1 de bijna-analphabete--die niet wi/1 dat tal5t ( g5ie soms niets met noblesse hebb5 te mak5--welk e5 w]eld van l-soortige v]hev5heid moet zij niet 9 ,r\sseau gelo(d hebb5 te be/aan1 9 di5 man1 die ha> nog bov5di5 teg5 de geme5h$5 d] &]5 v]d$igd _h6 ,als ha> nu langzam]h& het teg5deel blijkt1 is het dan niet onafw5dba>1 dat zij niet alle5 het gelo( 9 hem1 ma> op de wijze all] onontwikkeld51 die het bijzond]e zoo ga>ne v]algeme551 ook het gelo( 9 de wa>de van deugd-zelf v]lie/8 ,en dat zij drslt1 drhlt na> d5 &]5 kant8 ,ond]zoek5 wij dus nu door wlke feit5 ha> dat teg5deel kan zijn geblek5--voor zoov] dan die feit5 te onz] bes*ikk+ /aan3 er zijn natuurlijk nog tallooze kle9igh$51 voor ons v]lor51 die ertoe hebb5 m$egew]kt ha> de wa>heid duidelijk te mak54 ,da> is dan t5 e]/e het geval met la papesse ,jeanne1 de matresse van ,kluppfel4 ,une faute1 zegt ,petita91 qu'elle l'a gnreusem5t p>donne4 ,jawel1 v]gv51 ma> kon ze 't ook v]gt58 ,liet het ge5 wrange nasmaak van bele$igde vr\welijkheid 9 ha> gemo$8 ,de$ het bov5di5 niet de g$a*te bij ha> ontkiem51 dat de b]isp] van de/ijds al niet bet] dan de b]ispt5 01 en dat zij met ha> scrupules eig5lijk e5 onnoozel halsje1 e5 onwet5d mallootje 0 gewee/8 p4#ahb ,ma> dn444 en hoe z9kt alles1 wat zij hem1 wat hij ha> aan kwaads moge g$aan hebb5 9 het niet bij die vreeselijke daad vijf maal betaald3 het ha> ontnem5 van ha> k9d]5 teg5 ha> z94 ,je m'y dt]m9ai gaill>dem5t sans le mo9dre scrupule2 et le seul que j'eus va9cre fut celui de ,?rse1 qui j'eus t\tes les pe9es du monde de faire adopt] cet unique moy5 de sauv] son honneur4 7,sic67 ,l'anne suivante1 mme inconvni5t et mme expdi5t1 au *iffre prs qui fut nglig4 ,pas plus de rflexion de ma "p1 pas plus d'approbation de celle de la mre3 elle obx en gmissant4#ff ,peilt nu1 gij all51 die ooit e5 k9d zaagt gebor5 word5 en die ontzett5de v]twijfel5de wor/el+ met de sm>t hebt gezi52 die dan bij de e]/e geluidjes van het kle9e s*epsel1 op het pijn-v]wrong5 gezi*t d] mo$]1 die plotsel+e ontslak+1 e5 glimla* als e5 li*t zaagt s*ijn52 gij die dan de lle-smrt-v]gtelheid1 de als ov]mo$ige en jeugd-dronk5 vreugde1 d5 zalig5 trots zaagt /ral51 tot die we] ebde1 heel za*t1 t] zoete zelf-inke]1 het zi*-zelf tot ru/ig-zijn dw+51 om z groot heil niet te v]beur52 gij1 die ooit belui/]d hebt die e]/e mo$]-woordjes1 als kle9e bloem5 ontrank5d de m*tig-/]ke1 de van zelfb$wang n popel5d v]lang5 bv5d-v/e liefde2 ontbloei5d de diep/e diept5 van de ziel en het h>t1 als p51 rik5de kelk51 na> het k9dje toe--peilt gij1 wt5d51 de ontzett5de en nooit te heel5 wonde1 het afgrondige le$ van de mo$]1 die na z kort di5 hemel te hebb5 g5ot51 met d5 vloek d] k9d]loo%eid1 m5s*elijk-mo$willig wordt bela/2 peilt gij d5 haat1 d5 wrok1 het gevoel van v]lat5heid1 de wanhoop aan alle deugd1 de v]/>r+ tot egosme1 die 9 die vr\w zull5 gaan lev51 lev5 hun be/aan van mon/]s1 wa> engel5 hadd5 kunn5 zijn4444 ,en hbt ge dit alles doorvoeld4444 ,o*444 ja4444 ,zl ik u dan nog wel vrag5 ( ,?rse ,le ,vasseur aan ha> misdrijv51 welke ze ook mog5 gewee/ zijn1 9 wa>heid s*uldig /aat1 dan wel de man1 die ha> dt a&e$8444 ,ma> gij w5dt u af1 p4#ahc ge ziet na> uw eig5 k9d]51 uw blikk5 gaan zeg55d na> h5 uit444 en ik v]/a u3 zond] mijn vraag te wa*t5 en zond] te antwoord51 hbt ge ha> beantwoord4444 99 99 99 99 99 ,want ook dit wet5 wij1 nietwa>3 n deugd voor alle moet door ons gele]d word51 het is zij1 die alle bevat4 ,die ha> 9 volkom5heid z\ bezitt5--ma> ge5 mns* kan dat--kan intr$5 tot alles wat wa>devol is2 de sleutel tot het hoog] d5kvoel51 de +ang tot de wa>heid en het ons*okb>e geluk is zij3 het altrusme1 9 ha> hoog/5 vorm1 voor ons onb]eikba>3 de volkom5 ik-v]getelheid4 ,ma> de ,natuur1 de ,al wijze1 die ge5 haa/ k5t1 die van graad tot graad en van tr$e tot tr$e de wez5s laat opwa>ts klimm51 heeft drie groote ,liefd5 9 hun ziel5 opg]i*t1 drie ond]ri*t]s van het altrusme1 die a*t]e5volg5s 9 hun bewu/zijn v]s*ijn51 met het wond] hunn] ge/alte en van hun /em4 ,de e]/e is nog ge5 /raffe ,le]>es4 ,zij ond]ri*t het altrusme spel5d]wijze4 ,hoe z\ zij ook &]s3 ev51 sle*ts v5 na het e]/ ontwak5 van het bewu/zijn1 v]s*ijnt ook zij1 e5 engeltje ev5 kle9 en speelg5oot van het k9dje1 groeit zij da>mee op4 ,zij is de k9d]liefde1 de ego/is*e1 die veel vraagt en we9ig s*5k5 kan4 ,ma> al opgroei5d kom5 er to* tijd51 dat het k9d zelfs zijn h>teblo$ voor zijn oud]s z\ will5 gev54444 ,en zie nu1 zie3 dat kle9e speelg5ootje heeft dan to* niet sle*ts met het k9dje gespld1 het heeft1 met hem opgroei5d en sle*ts we9ige zijn] ego/is*e en lev5%ong]ige nukk5 we]/rev5d1 kla>blijkelijk k hem ond]ri*t--9 altrusme4--,dan komt er e5 tijd4444 ,zij v]laat ha> speelg5oot niet1 ma> tre$t a*t]uit3 de twe$e groote ,liefde v]s*ijnt1 e5 /r5g] ,le]>es3 de liefde tuss*5 man en vr\w2 veel egosme we]/reeft zij1 veel op(f]+5 vraagt zij1 veel ontzegg+ van de g5oeg5s en v]lang5s van het ik2 ma> veel egosme duldt zij nog--de ,alwijze gebood ha>1 niet t /r5g 9 het ond]ri*t te zijn4 ,ook is ha> sfe] zuiv] no* doorzi*tig1 vooral niet 9 d5 man4 ,de driftige z9n5 dr+5 om ha> he51 hun p4#ahd hoog opgehev5 flamb\w5 w]p5 smok]ige en roode glo$51 trekk5 misvorm5de s*ijnsels ov] ha> ,v5usgelaat4 ,ja1 soms zijn ha> de z9n5 voortr5n5de pa>d53 dn leid/] en meegevo]de1 /ral5d 9 de ov]w9n+51 de slap5 omkran/1 va>t zij1 e5 grond-opw]vel5de /orm1 e5 li*t5de dav]+ voorbij4--,ma> t5 le/e v]s*ijnt d] ,drie hoog/ tron5de3 uittr$+ van de ,ziel d] w]eld op di] gelaat is zij1 nig beeld van de one9digheid1 want ook de gr5z5 van ha> wez5 zijn nimm] gevond52 oud]s k5n5 ha> zeen van gevoel1 do* hun diepte ( bre$te zijn niet te k5n52 oud]s zi5 ha> hemel1 hun k9d]5 zijn de ge/]nt5 da>aan1 ma> zijn hoogte is niet te wet54444 ,egosme wordt 9 ha> niet gek5d1 het is e5 onv]/aanba> woord uit &]e tijd51 uit &]e l&54 ,zij le]a>t niet1 zij is het altrusme1 zij is ook niet /raf1 niet /r5g1 zij kn het niet zijn3 de op(f]+51 die zij v]langt1 word5 niet als op(f]+5 gevoeld2 de af/&1 di5 zij eis*t van zooveel bege]t5 van het ik1 word5 e5 rjk]-word5 bevond56 ,voor het e]/ dan van zijn lev5 welli*t1 voelt e5 m5s* het altrusme net e5 b$w++ zijn] bege]t51 voor het e]/ niet als e5 moeilijk te v]krijg5 en la/ig te volg5 deugd1 voor het e]/ niet als e5 sfe]1 wa>9 hij sle*ts bezwa>lijk lev5 kan4 ,integ5deel3 zijn bege]t5 zijn altru/is*1 znd] die deugd kan hij nu niet lev5 en 9 hr sfe] beweegt hij zi* nu opp]/ gelukkig1 natuurlijk en vrij als 9 d5 /aat1 die zijn mee/ ong]epte natuurlijkheid het be/ pa/4 ,gelukkig de man en de vr\w1 die dit hebb5 gek5d1 voor zij /]v51 zij hebb5 niet tev]geefs geleefd4 ,rijk] aan eig5 wa>de ke]5 zij t]ug van wa> zij w]d5 gezond54 ,want k9d]5 le]5 d5 oud]s one9dig me]1 dan oud]s d5 k9d]54 ,jonkheid ontlokt ,oud]dom zijn s*oon/e gevoel5s4 ,zij u de zon het /ral5d symbool da>van1 wi] glanz5de jeugd d] oude en v]kill5de a>de alle de s*oone ge/alt5 d] bloem51 di]5 en m5s*5 ontlokt4444-- 99 99 99 99 99 ,langs d5 weg van ons gevoel zijn wij van ons uitgangspunt p4#ahe he5getrokk54 ,en deze1 die ge5 dwaalweg 01 heeft ons1 na> onz5 w5s*1 da>he5 t]uggebra*t4 ,zeg mij nu3 van deze groote le]+-9-altrusme1 van het ond]ri*t 9 die deugd1 welke alle deugd5 omsluit1 van dit opp]/ geluk1 deze blijde natuur w]d ,?rse ,le ,vasseur m5s*elijk-mo$willig b]o(d4 ,heeft m5 nu nog van noode1 t5 e9de ha> v]d$ig+ te vo]51 h>e ondeugd5 te b$ekk51 ( is er e5ige r$5 voor ons deze wa>h$5 te v]zwijg51 om de blaam1 wa>m$e zij d5 man treff51 die ha> dat a&e$8444 99 99 99 99 99 ,ik zie ha> gaan door de dag51 alln 9 ha> onwet5dheid1 alln met ha> wrok1 alln met het s*rijn5de bewu/zijn van ha> gemis1 naa/ d5 man1 di5 zij da>van de oorzaak weet en die1 v]zonk51 dn 9 de droom5 van zijn g5ie ( van zijn e]zu*t1 dn 9 die zijn] liefde ( zijn] ang/1 vaak zelfs ha> be/aan niet s*ijnt op te m]k54 ,alln weet zij zi*1 e5 e5zame huisslo(1 al het n$]ige w]k do5de2 a*t] ha> rug uitgela*5--hoe zal ha> dit hebb5 ge/ok56--door ha> man1 die grapjes op ha> onwet5dheid maakt1 bij wi5s voorname vri5d5 zij zeld5 komt1 aan wi5s tafel zij zelfs niet zit1 wanne] hij e5 di] vri5d5 te ga/ heeft2 9 ha> gezi*t uitgela*5 door de b$i5d5 van ,r\sseau's ga/he]51 die 9 ha> e5 di5/meid zag5 en niets me]4 ,hoe vaak zal zij aan ha> k9d]5 hebb5 g$a*t1 die ha> /eun hadd5 kunn5 zijn1 vlees* van ha> vlees*1 blo$ van ha> blo$2 met wie zij _h kunn5 prat51 die ha> hadd5 begrep5 en met ha> z\d5 hebb5 meegeleefd 9 ha> kle9heid en onwet5dheid1 welli*t2 die1 zk]1 ha> e5 v]troo/+ z\d5 zijn gewee/ voor veel4 ,hoe moet zij soms di5 man hebb5 gehaat1 to* zorgvuldig met ha> bo]s*e slu:eid1 ha> onov]trefb>e slimheid van niet veel me] dan analphabete1 wi] v]/&skra*t door niets &]s wordt v]bruikt1 ha> voel5 v]b]g5d--en t* da>9 niet slag5d bij ,r\sseau's vri5d56 die zag5 jui/1 ,mevr4 ,hol/6--9 de e]/e j>5 da>toe g$wong5 door1 en ond] leid+ van ha> meg]a van 'n mo$]1 9 wi] p4#ahf k>akt] s*raapzu*t1 vals*heid en lu/ tot intrige]5 al het &]e ov]he]s*t52 9 de lat]e j>51 met veel beh5digheid1 uit eig5 inzi*t en znd] hulp alles do5de1 go$ ( sle*t1 wat v]h9d]5 kon1 dat ,r\sseau aan ha> invlo$ ontsnapt2 alles do5de wat hem /]k] aan ha> b9d5 kan4 ,wa>om8 ,zie ha> op het e9d van ha> lev51 aan de deur van de ,comdie ,franaise de h& oph\d5 voor e5 aalmoes1 en ge weet het6 ,enmaal g$ur5de de lange j>5 van ha> lev5 met hem1 s*ijnt ha> bele$igde vr\welijkheid ha> te /]k te zijn geword54 ,r\sseau spreekt namelijk van e5 refroidissem5t dans ,?rse en wijt deze aan de ab/95tie wa>toe hij zi* v]pli*t voelde1 zo[el met het oog op zijn wankel5de gezondheid1 als om niet 9 e5 h]hal+ van zijn vijfv\dig h]haald misdrijf te moet5 v]vall54 ,dat 0 e*t] hoog/wa>s*ijnlijk de w>e oorzaak niet4 ,die moet gezo*t word5 9 zijn v]h\d+ tot ,mad4 d',h\detot3 ond] ,?rse's oog5 hadd5 de manes*ijn-w&el+5 plaats gevond51 ond] ha> oog5 0 de geheele ges*i$5is afgespeeld4 ,welke vr\w z\ zi* hi] niet bele$igd hebb5 gevoeld1 t5 e]/e1 door het feit-zelf1 ma> dan1 en welli*t vooral1 door de m9a*t+ jeg5s ha>1 die uit de om/&igheid sprak1 dat ha> man niet de m9/e moeite de$1 iets ervan voor ha> te v]b]g5#fg4 ,zoo heeft zij1 9 h>dnekkig zelfb$wang1 zi* va/ aan hem gehe*t1 hem nimm] loslat5d1 hem ov]al volg5d1 hem met ha> invlo$ omwikkel5d als met e5 web1 gehaat da>om en 9 ha> drijfve]5 door all5 doorzi51 die ha> dan ook une c]bre odieuse noemd51 door ,r\sseau alle5 niet doorzi54 ,zij heeft met hem de j>5 doorgebra*t1 wrokk5d zond] twijfel1 hat5d zond] twijfel1 to* soms ook we]1 dunkt mij1 neig5d na> e5 za*te v]te$]+ en liefde voor hem1 bij het zi5 zijn] ongelukk5 en hulpeloo%eid4 ,ma> dan kwam altijd we] die /ek5de g$a*te aan ha> v]lor5 k9d]51 die ha> kra*t moet hebb5 p4#ahg gegev5 te do5 wat zij de$2 die1 dra na het ontluik5 we]1 al de za*t]e gevoel5s de$ v]welk52 die ha> moet hebb5 +eflui/]d1 dat zij het re*t _h1 teg5ov] hem1 die ha> d5 natuurlijk5 /eun van ha> oud5 dag _h ontro(d1 door lk middel en trots alles te zorg51 dat het lev5sond]h\d1 dat ha> van hem1 bij zijn lev5 en na zijn dood1 kon geword51 ha> niet ontg+4 ,zoo hebb5 9 dit h>t--ik h]haal het3 l zijn vri5d5 hebb5 het gezi56--mon/]s gewoond1 omdat--'t ge5 zijn vri5d5 en ook ,mevr4 ,hol/ nit hebb5 gezi5--,r\sseau de engel5 _h v]drev54 ,zoo heeft zij /il gewa*t4444 ,dan /]ft hij444 de dwang is uit1 al ha> wegg$rong5 in/9kt5 sprng5 nu op4444 ,nu1 op ha> oud5 dag gaat zij zi* uitlev54444 ,na het lev5 met di5 man1 di5 zij niet me] liefhad2 na het lev5 met hem1 di5 zij de w]eld e5 ,groote hoort noem51 ma> die teg5ov] ha> met dat al zijn simpel/e pli*t5 met voet5 getr$5 _h1 wil zij nu e5 van ha> soort1 die dan wel niet die v]hev5heid heeft1 wa>van zij to* niets begrijpt1 ma> die ha>1 9 zijn gewone m5s*elijkheid1 wel niet zoo beh&el5 zal als hij heeft g$aan4 ,de s*u*t]heid1 de kuis*heid1 die ze 9 ha> jeugd1 gelijk we zag51 bezat1 het gelo( 9 de deugd1 o* kom1 dat is nu alles gekheid voor ha> geword54444 ,ze heeft veel gezi5 en veel ond]vond54444 ,niet voor niets heeft zij de h&el+5 van ,r\sseau jeg5s ha> gezi51 niet voor niets de groote w]eld j>5 lang bespi$4444 ,+etog5heid is go$ voor zulke domme mallootjes uit het volk1 als zij 9 ha> jeugd er e5 06444 ,g5iet5 moet je1 g5iet51 zooals all5 om je he56 ,en met ha> /alkne*t jaagt ze er dan 9 e5 pa> ja> e5 burg]manskapitaal doorhe51 als vroolijke erfg5am51 die1 9 jui*5de brooddronk5heid1 het geld van e5 gehat5 ( hun onv]s*illig gewee/ zijnd5 erflat] v]kwi/54444 ,ne51 die ,?rse ,le ,vasseur's lev5 k5t1 doorvoelt1 behoeft te h>] v]d$ig+ ha> figuur niet te v]fraai54 ,h>e sle*!d5 w>5 geboet vr zij ze beg+1 door de oorzaak1 wa>uit ze ont/ond54 ,arme vr\w1 misleid door onwet5dheid en door ha> mi%&elde in/9ct52 p4#ahh mo$]1 die h>e k9d]5 niet heeft gek5d1 en zij _h ze zoo ga>ne gekoe/]d2 die nu1 op h>e beurt1 hun /eun miss5 moet3 op ta*tigj>ig5 leeftijd b$elt zij op /raat ha> dagelijks* brood6444 99 99 99 99 99 ,met het lev5 van twee vr\w5 is dat van d5 m5s* ,r\sseau langdurig v]vlo*t5 gewee/4 ,het ond]zoek van zijn g$rag zo[el jeg5s de e5e als de &]e1 wij/ op one9dig me] leelijks dan s*oons 9 zijn k>akt]4 ,zijn uit alles blijk5d ne]zi5 op ,?rse v]h9d]de hem te begrijp51 wat hij hr _h aang$aan4 ,wat ,madame de ,w>5s aangaat1 jeg5s ha> noemde hij zi*-zelf +rat1 al heeft hij ook da> all]lei s*oons*ijn5de r$55 bij de h&1 om die zelfv]oordeel+ ha> s*]pte te ontnem54 ,behaagd5 hem dan ook 9 ,?rse sle*ts de fris*-op5 z9nelijkheid1 de gezonde kra*t en de e5v\dige huiselijkheid van het volksk9d1 aan ,madame de ,w>5s v]bond5 hem e5 diep-gewortelde psy*is*e ov]e5kom/ n e5 diep-geworteld --v]s*il4 ,de ov]e5kom/ be/ond da>91 dat zij beid5 uit]/ impulsive m5s*5 w>51 wez5s van gevoel vral4 ,het v]s*il3 bij ,r\sseau g+ dat gevoel d5k5 vooraf4 ,het moeizaam-s*rijd5d volk zijn] d5kbegripp5 trok nimm] op1 vr h5 de li*t5de wolk van e5 droom d5 weg wees4 ,bet] is het welli*t te zegg51 dat ,r\sseau's d5k5 zlk e5 arbeid] geleek1 die imm] t] v]kwikk+ zijn weg neemt langs e5 di*tbegroeid l&1 wanne] hij zi* 9 d5 vroeg5 o*t5d na> de /r5ge en h>de fabriek begeeft1 om da> d5 loop d] onv]biddelijk 9 elka> grijp5de rad]5 te bewak51 en die 9 het vrije middaguur wr t] v]pooz+ na> dat l& gaat en zi* vlijt 9 het hooge gras4444 ,want na> zijn eig5 getuig5is w]d zijn d5k5 ook telk5s ond]brok5 door divage]5d g$room4444 ,bij ,madame de ,w>5s e*t] g+ het gevoel h&el5 vooraf2 elke droom1 elke fantasie v]oorzaakte bij ha> e5 hndel51 dat1 gelijk het d5k5 bij hem1 telk5s door opnieuw-fantase]5 w]d ond]brok54 ,de psy*ologis*e v]kl>+ van3 de ru/1 de volkom5 tevr$5heid1 de afwezigheid van al p4#ahi ong$urigs en gejaagds1 die ,r\sseau 9 teg5woordigheid van ,mad4 de ,w>5s gevoelde1 ligt dan ook mijns inzi5s n]g5s &]s dan 9 die ov]e5kom/ en dat v]s*il3 wat hm ontbrak1 wa>om hij vaak zi*-zelf m9a*tte en welk gemis hij1 welli*t onbewu/1 weet aan het pr$om9e]5 van zijn gevel3 het snel-doorta/51 de mo$ tot de daad1 dat zag hij bij ha> jui/ uit het gevoel ontkiem56 ,zoo1 tegelijk]tijd1 v]zo5de het hem met d5 grondslag van zijn wez5 n voelde hij dit1 9 de tweeenheid van hun beid] be/aan1 bevr$ig5d en b]u/ig5d aangevuld4-- 99 99 99 99 99 ,en wat nu zijn korte1 ma> voor de vrijmak+ van zijn g5ie hoog/ beteek5isvolle1 v]h\d+ tot ,madame d',h\detot betreft1 dze heeft ,mevr4 ,hol/1 gelijk ik re$s vroeg] zei1 pra*tig doorvoeld4 ,die v]h\d+ bleef dan ook beid]zijds re9 en edel1 zoodat de uit ,mevr4 ,hol/'s hi/oris*-mat]iali/is*e ae/hetiek voorspruit5de v]fraaing/5d5z5 hi] tot het v]troebel5 h>] visie ge5 aanleid+ hadd54-- 99 99 99 99 99 ,,not53 #cd ,mevr4 ,hol/1 ,j4,j4 ,r\sseau4 ,blz4 #aeh1 #aei1 #afj4--;,cursive]+ van mij4 #ce ,les ,confessions1 blz4 #a4 ,cursive]+ van ,r\sseau4 #cf ,h4 ,rol& ,hol/1 ,j4,j4 ,r\sseau1 blz4 #cc4 ,cursive]+1 ook 9 de beide voorafga&e citat5 van mij4 #cg ,hi] kunt ge nu1 lez]1 mo*t ge er lu/ toe gevoel51 als arbit] tuss*5 mijn lit]air5 criticus en mij optr$56 ,hij me5de1 dat ,mevr4 ,hol/ de kla>blijkelijk jui/e subjectieve wa>heid wel bezet5 heeft1 ma> dat ha> t5d5tieuse lag]e p]soonlijkheid die v]m9kt heeft tot 't dan one*te1 dat wij nu k5n54 ,ik neem liev] aan1 dat zij niet 9 ha> 04 ,veel doet 't er niet toe1 wie gelijk heeft1 want 9 beide gevall51 zooals wij zull5 zi51 valt op d5 invlo$ d] hi/oris*-mat]iali/is*e ae/hetiek de s*uld4 #ch444ma> die ideal5 w>5 inn]lijk onwa> en voos1 want de ov]w9n+ d] burg]lijke klass5 bra*t niet vrijheid en gelijkheid1 niet vr$e en re*t1 zooals zij gelo(d51 ma> me] ell5de1 dan de a>de ooit gek5d _h2 riep niet 9 d5 m5s* de a&rift5 van bro$]lijkheid wakk]1 ma> van hebzu*t en he]s*zu*t en nijd4 ,blz4 #aei4 #ci ,h4 ,rol& ,hol/1 ,j4,j4 ,r\sseau1 blz4 #bc4 #dj ,zie noot vorige pag9a4 #da ,confessions4 ,cursive]+ van mij4 #db zie noot #b vorige pag9a4 #dc ibid4 #dd ,zie ,seconde lettre ,m4 de ,male%]bes4 #de ,h4 ,rol& ,hol/1 ,j4,j4 ,r\sseau1 blz4 #bc4 #df ,confessions4 #dg ,hoe ,r\sseau ind]daad aan deze mogelijkheid g$a*t heeft1 moge de volg5de uitlat+ bewijz53 ,de t\t ce que j'ai dit jusqu' prs5t1 il en e/ re/ quelque trace dans t\s les lieux o j'ai vcu4444--,e9de ,livre ,,iv1 ,confessions4 ,de voorvall51 wa>van hi] sprake 0 en zijn zal1 behoor5 dus alle tot die1 die e5 spoor hebb5 a*t]gelat54-- #dh ,h4 ,rol& ,hol/1 ,j4,j4 ,r\sseau4 ,blz4 #cf4 #di ,confessions4--,cursive]+ van mij4 #ej ,er is nog e5 &]e en ze] beteek5isvolle zijde aan de zaak1 welke e*t] pas beli*t kan word5 bij de beh&el+ d] ,le ,vasseur-figuur4 #ea ,confessions4 #eb ,confessions4 ,cursive]+ van mij4-- #ec ,ik gelo(1 dat dit ov] 't algeme5 het wilde lev5 van vele groote arti/5 v]kla>t4 ,m5 zie ov]ig5s mijn #c;d5 ,brief ov] ,lit]atuur4 #ed ,dans ces temps-la mme o ,r\sseau entret5oit l',europe de ses s\ffrances1 je ne l'ai jamais vu incommod2 il *em9oit1 gambadoit1 atteignoit avant les autres le sommet des montagnes1 et mangeoit de =t bon appetit 7d',es*]ny1 gecite]d bij ,petita947 #ee d',es*]ny4 #ef ,s*ets5 en ,critis*e op/ell51 blz4 #adi--aej4 #eg ,h4 ,rol& ,hol/1 ,j4,j4 ,r\sseau1 blz4 #hg3 ,het wordt tijd dat e9delijk e5s &]e oog5 ov] u he5buig51 oog5 m9d] bevooroordeeld door klassegevoel1 enz4 enz4 #eh ,h4 ,rol& ,hol/4 ,j4,j4 ,r\sseau1 blz4 #hb4 #ei ,g4 ,petita91 ,app5dix aux ,confessions4 #fj ,h4 ,rol& ,hol/4 ,j4,j4 ,r\sseau1 blz4 #beb4-- #fa ,ibid41 blz4 #hc4-- #fb ,h4 ,rol& ,hol/1 ,j4,j4 ,r\sseau1 blz4 #hc4 #fc ,confessions4 ,cursive]+ van mij4-- #fd ,confessions4 ,cursive]+ van mij4-- #fe ,confessions4-- #ff ,confessions4-- #fg ,m5 zie e5s wat ,petita91 9 e5 noot bij de ,confessions1 van de d',h\detot-ges*i$5is met betrekk+ tot ,?rse zegt4 ,en deze s*rijv] is wa>lijk ge5 vri5d van ,?rse4-- 99 99 99 99 99 ,,het ,,hi/oris*-,,mat]ialisme ,,9 ,,de ,,lit]aire ,,critiek p4#aij ,,iv4 ,conclusin4 ,enige ov]weg+51 v]b& h\d5d met d5 me] practis*5 kant van het lev5 onz] tijd51 mog5 dit op/el besluit52 ov]weg+51 die e5sdeels de lit]aire ond]ri*t] van het intellig5t en talrijk 9 d5 ,diamantbew]k]sbond georganise]d prolet>iaat1 &]deels de lett]kundige criticus1 het k op erv>+ /eun5d re*t me5t te hebb51 hi] zond] omweg5 te uit53 ,indi5 de m>xi/is*e ae/hetiek v]d]felijk is voor de k5nis van de wa>heid1 zo[el betreff5de d5 a>d van het ,s*epp5d ,v]mog5 d] kun/5a>s als van hun w]k51 he v]d]felijk zal zij dan wel niet zijn voor de opvo$+ tot kun/g5iet5 van bre$e volkslag51 wi] uitt]a>d bl9de en /rompel5de oordeelskra*t1 het d5 bodem besnuffel5de hondje dez] kun/le] cadeau krijgt1 om ha> te leid56 ,dt is wel het mee/ beteek55de all] d+51 die met dit geheele vraag/uk 9 v]b& /aan4 ,dt is wel de voornaam/e vraag1 die zi* aan elk5 ond]zoek] di] ae/hetiek zal voordo51 de voornaam/e ook die ik zag1 ma> niettem9 het laat/ te b]de bra*t1 omdat ik wilde1 dat mijn voorafga& betoog1 mij 9 de oog5 van1 ik twijfel er niet aan1 i$] a&a*tig5 en onbevooroordeeld5 lez] het re*t z\ gev51 de vraag ( deze ae/hetiek v]d]felijk is als beantwoord te bes*\w5 en sle*ts de mate1 wa>9 p4#aia zij het is1 nog voor discussie vatba> te a*t54 ,die mate6444 ,ik d5k hi] aan ,francesca di ,rim9i 9 d5 ,inf]no4 ,de w]vel/orm1 die ha> meevo]t en omvangt1 laat ha> met d5 geliefde ev5 vrij1 als ,dante nad]t2 zij sprek5 tot elk&]1 het is e5 zoet oog5blik van troo/ voor ha>1 n oog5blik van ru/4444 ,ik d5k da> n aan1 omdat het de hi/oris*-mat]iali/is*e ae/hetici zijn1 die de ,kun/ v]h9d]5 het om/ormde prolet>iaat te nad]5 als e5 v]adem+-br5g5de troo/4 ,ik d5k da> n aan1 omdat zij het volk niet de kun/ do5 zi51 als e5 ma*tig wez51 9 zijn diep/e ess5tie /a&e buit5 de bewog5heid d] tijd5 en hun wissel+1 dat voor elk5 geluk en ru/ en v]adem+ behoev5d5 m5s* zijn arm5 op5 spreidt1 ma> omdat zij1 9 dwal+ bevang51 ha> het volk do5 zi51 als zlf e5 ma*t van d5 /orm1 die h5 omsl+]5d jaagt4 ,en z do5de--en dat is het jamm]lijk/e--lat5 zij het prolet>iaat het v]$el5de van d5 /rijd alle51 het s*okk5d g5ot van de ov]w9n+1 het opvo$5d le$ van de n$]laag1 ma> ontnem5 het de v]$el+ door de ru/1 de s]e5e en kl>e1 die diepe bevr$ig+1 welke zuiv] kun/g5ot s*5kt4--,het 0 dan ook ge5 kun/maniak1 ge5 v]slaafde l'art-p\r-l'art-lettr1 die hi] sprak2 niet iem&1 die buit5 het lev5 /aat1 ( wi5 de nood5 en behoeft5 van het prolet>iaat vreemd z\d5 zijn1 ma> jui/ iem&1 die door lev51 w]kkr+ en d5k5 h5 zek] ev5 diep en innig k5t als de door hem be/r$552 ma> jui/ iem&1 die vooral t] wille van het prolet>iaat1 de kun/ wil do5 zijn1 't ge5 zij van nature is1 9 dez5 tijd1 gelijk 9 alle tijd54 ,z\de dan voor mij3 de kun/ de z9 van het lev5 zijn1 de w]eld e5 d+ om afgebeeld te word586 ,ne51 ne51 z is het niet4 ,ma> elke m5s*1 die niet geheel van algeme5 inzi*t is ontbloot1 het lev5 en zijn bro$]s liefheeft en h5 di55 wil1 bepaalt zi* er toe h5 te di55 op die wijze als met zijn aanleg het natuurlijk/ /rookt4 ,dan di5t hij h5 ook 't be/4 ,de kun/5a> dus3 door zond] bewu/e bijoogm]k5 kun/ te mak51 en1 indi5 hij tev5s criticus is1 door p4#aib kun/w]k5 9 hun ess5tie te do5 begrijp51 niets me]4 ,het wijze exclusivisme van het l'art p\r l'art beteek5t dan ook niet3 de kun/ te di55 als w>e zij het hoog/e 9 het heelal en het e9ddoel van m5s*elijk /rev51 ma> ha> zoo te beoef55 als i$] s*epp5d w]k] zijn vak beoef55 moet3 met volle toewijd+ aan1 met volle conc5tratie zijn] v]mog5s1 t]wijl hij w]kt en s*ept1 op het w]k alle52 zijn a&a*t ziv] h\d5d1 opdat hij e5s d] w]eld zijne s*epp+ moge gev51 bijna z s*oon als hij ha> van de ,natuur ontv+4 ,z v]ri*t hij zijn w]k het be/ en z di5t hij dus 't lev5 het be/4 ,het is dan ook niet e5 pu]iele opvatt+ van het lev51 gelijk die aan de de-kun/-om-de-kun/-aanhang]s c>icaturise]5d-v]vals*5d wordt toeges*rev51 ma> het is jui/ het zi5 van 't lev5 als e5 one9digheid1 het is de deemo$ teg5ov] het wijd-ov]koepel5de lev51 dat h5 le]t zi* te bepal5 bij hun w]k1 kle9 ( groot1 wa>voor zij voel5 gebor5 te zijn1 en als e5 zijde worm1 e5 kle9e sp9 te zijn1 die zijn draadje spant1 zijn kle9e webje weeft1 nits me]1 dt is g5oeg 444 en da>bij1 zoo hun ook dat v]oorlo(d wordt1 diep-tevr$51 die als voltooi5de g$a*te te d5k51 die he]lijke zek]heid te voel5 al hunne /rev+5 kron53 niet ik1 zwakkel+1 ma> e5 ,&]1 zal e5s1 liefdevol1 ook met mjn web ,m5s*heid's wond5 /elp51 de ,mee/]wev] ook mjn draad 9 ,m5s*heid's bruidskle$ wev54444 ,wat z\d5 zij me] kunn5 w5s*5 dan dat geluk8444 99 99 99 99 99 ,ke]5 wij nu nog v5 na deze korte toeli*t+ van het s*ijnba> enge1 ma> ind]daad ze] ruime pr9cipe d] m4i4 mee/ inzi*tsvolle1 burg]lijke lit]aire ae/hetiek1 tot de diametraal da>aan teg5ov]ge/elde1 ons eig5lijk ond]w]p1 t]ug4 ,ve/ig5 wij nog kortelijk op e5 &]e1 ontwijfelba> ook gewi*tige1 zijde van het vraag/uk de a&a*t4 ,de wa>deloo%eid en de s*adelijkheid d] m>xi/is*-ae/hetis*e begripp5 voor de lit]aire critiek w]d uitvo]ig 9 dit op/el aan het w]k d] mee/ beteek55de aanhang]s di] p4#aic begripp51 9 ons l&1 aangetoond4 ,mij dunkt1 dat m51 na dt gezi5 te hebb51 het re*t heeft te vrag53 wt zull5 de m9d]e god5 wel produce]51 als zij volg5s deze me?ode gaan w]k58 ,en dat zull5 zij6 ,want jui/ voor dezulk51 die uit zi*-zelf nits ov] kun/ kunn5 voel5 ( d5k51 op5t zij de welkome geleg5heid1 om met]s druks te v]va>dig5 ov] het bijkom/ige 9 e5 kun/w]k1 het e5ige wa> zij bij kunn51 en dat niets t] zake doet6 ,en da> ligt e5 twe$e1 e5 wa>lijk niet te ond]s*att5 geva> van het /elsel4 ,dat geva>1 m5 begrijpe mij wel1 ligt dus vol/rekt niet da>91 dat deze critici de bas tage1 deze phras5-kooplui uit de lit]aire vodd5keld]s t5d5tieus z\d5 word56 ,o* ne51 w]d5 zij 't ma>6 ,t5d5tieus zijn 9 d5 z91 wa>9 ik 't ?ans b$oel1 geposs$e]d zijn door 't e5 ( &] na> e5 hoog ideaal g]i*t /rev51 dat is to* aprs t\t iets van e5 voornam5 gee/4444 ,en zij en e5 voorname gee/6444 ,dt z\ 'n rdige vooruitgang voor h5 zijn1 komaan6 ,ik heb e5s hun1 al zeg ik 't zelf1 welgelijk5d portret geteek5d4 ,da>door1 gelukkig6 behoef ik het ?ans niet me] te do54 ,ik heb to5 aangetoond wat zij zijn en niet zijn4 ,ma> wel bes*\wd ws voorhe5 iets d]gelijks ov]bodig4 ,tot nu toe w]d to* eig5lijk niem& hun dupe4 ,t5 slotte voelde ook het bot/e publiek de phrase1 het idiote volmaakt-niet-begrijp5 9 hun ges*rijf4 ,want tuss*5 d5 w>51 d5 kun/5a>-criticus1 d5 e5ige1 die lit]aire critiek mag beoef551 omdat alle5 hij 't is1 die intutief e5 kun/w]k doorvoel5 kan1 en deze phraseurs 0 er e5 t enorm v]s*il4 ,ma> zoodra deze kun/5a>-critici zelf gaan do5 als( het lit]air-critis* doorvoel5 to* eig5lijk me] e5 wet5s*ap dan e5 kun/ is en m9/5s ev5ze] e5 aanle]b>e va>digheid als e5 gave1 dan 444 ja1 dan zull5 er zooveel vodd5keld]s1 zooveel broodw9n+n]9kjes1 zooveel muffe en duffe w9kelhuiz5 vol walm5de petroleumlamp5 en klev]ige roll5 drop en vlieg5papi] voor de smoezelige ruit5 v]rijz51 e5 klit van voetklemm5de en gordel5de p>asiet51 rondom--o heiligs*5nis6--de k]k5 en p4#aid paleiz5 d] lit]atuur1 dat de lat]e di*t]s1 de lat]e s*oonheidsbege]ig5 zi* niet zull5 knn5 ne]zett5 aan hun voet1 om zi* vr$ig en niet-ge/oord weg te d5k5 9 't le$1 9 de vreugde1 9 de g$a*t5 en het s*epp+sg5ot van wie h5 s*iep51 t5zij dan dat er e5 op/a ond] h51 die mok]5d heel di5 a*t]/eg5-b\w we] tot pu9 v]brijzelt4 ,aug4--,sept4 #aiac4 99 99 99 99 99 ,,v]tal+5 ,,behoor5d ,,bij ,,het ,,hi/oris*-,,mat]ialisme ,,9 ,,de ,,litt]aire ,,kritiek p4#aie ,blz4 #aja ,me/ra3 ,do*t] van d5 kon+ ,erisy*!ion4 ,m5 zie de ,metamorphos5 van ,ovidius ,naso4 ,blz4 #abc ,!re are3 ,er zijn veel di*t]s1 die nimm] hebb5 ges*rev54 ,blz4 #acg ,!n f3 ,to5 uit de spelonk5 van mijn droeve jeugd ik sprong1 enz4 ,blz4 #adh ,c'e/ le p>don3 ,het is de v]giff5is om d] wille van de glorie4 ,blz4 #adi ,je me suis montr3 ,ik heb mijzelf getoond1 gelijk ik w]kelijk 01 v]a*telijk en laag1 wanne] ik zoo b5 gewee/2 go$1 grootmo$ig1 indi5 ik aldus 04 ,ik heb mijn inn]lijk ontslui]d1 z als gij zelf het hebt gezi51 ,eeuwig ,wez54 ,v]gad] rondom mij de ontelb>e m5igte mijn] m$em5s*52 dat zij lui/]5 na> mijne bek5t5iss51 zu*t5 ov] mijne laagh$51 bloz5 ov] mijn ell5de4 ,dat elk hunn] op zijn beurt en 9 dezelfde opre*!id zijn h>t uit/orte aan d5 voet van uw troon1 en dat drna n enkele het wage te zegg53 ,ik 0 bet] dan deze4 ,blz4 #adi t\t pr5dre3 ,alles bij elka> g5om51 b5 ik e5 uit]/ go$ m5s*4 ,blz4 #aef ,l',anne suivante3 ,het volg5d ja>1 #agej1 to5 ik heelemaal niet me] aan mijn v]h&el+ da*t1 v]nam ik1 dat zij te ,dyon bekroond 04 ,deze tijd+ de$ al de d5kbeeld51 die mij bij het s*rijv5 hadd5 v]vuld1 opnieuw ontwak5 en bezielde h5 met nieuwe kra*t4444 ,blz4 #aef ,t&is que je philosophois3 ,t]wijl ik aldus philosophe]de ov] de pli*t5 van d5 m5s*1 dwong e5 gebeurt5is mij bet] na te d5k5 ov] mijne eig5e4 ,?rse w]d voor de d]de maal zwang]4 ,te opre*t teg5ov] mij-zelf en inn]lijk te fi] om mijne pr9cipes p4#aif 9 mijn dad5 te v]loo*551 zette ik mij er ern/ig toe1 ov] het lot mijn] k9d]5 na te d5k54 ,blz4 #aeg ,d'ailleurs les pr9cipes lvs3 ,bov5di5 moe/5 mij wel de hooge pr9cipes1 die ik mij _h eig5 gemaakt1 bov5 d]gelijke laagh$5 v]hev5 do5 zijn1 en het is dan ook zek]1 dat ik dat s$]t di5 gewoonlijk wel gewee/ b54 ,ma> dit vond to* niet zooze] zijn oorzaak da>9 dat ik de v]leid+ z\ hebb5 ov]wonn51 ma> veele] 9 het feit1 dat ik de oorzaak d] v]leid+ v]me$ en ik z\ ze] bevreesd zijn ev5zoo te /el5 als 9 mijn k9ds*heid1 zoo ik we] aan dezelfde bege]t5 ond]worp5 w]d4 ,het bewijs da>van _h ik t5 huize van d5 he] de ,mably4 ,blz4 #aei ,il faut que3 ,mij moet wel trots de mee/ e]b>e opvo$+ e5 /]ke neig+ tot onta>d5 eig5 zijn gewee/1 want dat voltrok zi* heel snel en zond] e5ig5 inn]lijk5 we]/& te ontmoet51 en nimm] v]viel e5ig vroegrijp ,ces> zoo snel tot e5 ,l>idon4 ,blz4 #aei dlire inconcevable onbegrijpelijke raz]nij4 ,blz4 #aei dlire raz]nij1 delirium4 ,blz4 #afj ,de t\t ce que3 ,van alles wat ik tot hi]toe gezegd heb is er 9 alle plaats51 wa> ik geleefd heb1 e5ig spoor a*t]geblev54 ,blz4 #afa ,je ne reg>de3 ,de ell5de en v]lat5heid bes*\w ik zelfs niet als de groot/e gev>5 wa>aan ik ha> heb blootge/eld4 ,wie weet hoev] op h>5 leeftijd1 de mo$eloo%eid d] bela/]de ons*uld iem& br5g5 kan8 ,blz4 #afa ,qui sait3 wie weet4 ,blz4 #afa ,moi qui ne fit3 ,ik1 die nooit iem& kwaad de$4444 ,blz4 #afc cette horreur du mal3 444 deze afs*uw van het kwaad 9 elk5 vorm1 deze onma*t om iem& te hat5 ( te s*ad5 en zelfs om dat te will52 deze v]te$]+1 die lev5dige en za*te bewog5heid1 die ik bij d5 aanblik van alles1 wat deugdzaam1 grootmo$ig en bem9nelijk is1 gevoel--kan dat alles 9 e5 en dezelfde ziel be/aan naa/ de v]dorv5heid1 die zond] e5ig gewet5sbezwa> de lieflijk/e d] pli*t5 met voet5 tre$t8 ,ne51 ik voel het en spreek het luide uit3 dat is niet mogelijk4 ,nooit heeft ,jean ,jacques n oog5blik van zijn lev5 e5 man zond] gevoel1 zond] erb>m51 e5 onta>d vad] kunn5 zijn4 ,ze] zek] heb ik mij kunn5 v]giss51 ma> mij v]/okk5 niet4 ,zoo ik mijne r$55 zeide1 ik zei te veel4 ,da> zij mij imm]s hebb5 kunn5 v]leid5 z\d5 zij dat ook vele &]5 kunn5 do52 ik wil de jong]51 die mij e5s z\d5 kunn5 lez51 er p4#aig niet aan bloot/ell51 het sla*t(f] van dezelfde dwal+ te word54 ,blz4 #afd petites bonnes g5s go$e luidjes4 ,blz4 #afd gr& hommes de nos j\rs groote mann5 onz] dag54 ,blz4 #afd les raisons dt]m9antes de besliss5de r$554 ,blz4 #afd ,out ( season misplaat/4 ,blz4 #afe jeunes g5s jonge li$54 ,blz4 #af ,enfants-,tr\vs ,vondel+5huis4 ,blz4 #afg ,si jamais rve d'un homme eveill3 ,zoo ooit de droom van iem& 9 wak5d5 toe/& e5 prophetis* visio5 geleek1 dan 0 het wel deze4 ,blz4 #afg et ce qui m'a frapp3 ,en wat mij het mee/ 9 de h]9n]+ aan deze mijm]+ heeft getr(f51 01 dat to5 zij zi* v]wez5lijkt _h1 ik mij van precies dezelfde voorw]p5 omr+d vond als die ik mij de/ijds _h v]beeld4 ,blz4 #afg 444 la peur de l'enf]3 444 de vrees voor de hel maakte mij nog dikwijls opgewond54 ,ik vroeg mij af3 ,9 welk5 /aat b5 ik8 ,zoo ik op dit oog5blik-zelf /i]f1 z\ ik v]doemd word58 ,ik zei tot mij zelf3 ,ik zal dit /e5tje teg5 di5 boom da> vlak teg5ov] mij w]p51 zoo ik hem raak1 is dat e5 teek5 van heil1 mis ik hem1 dan b$uidt het v]doem+4 ,aldus sprek5d w]p ik mijn /e5tje met bev5de h& en t]wijl mijn h>t vreeselijk klopte4444 ,s$]t di5 heb ik niet me] aan mijn zaligheid getwijfeld4 ,blz4 #afh ,fonta9e de ,hiron3 e5 in/rum5tje om goo*elto]5 mee te do54 ,blz4 #agj ,lapidation3 /e5ig+4 ,blz4 #agj ,dans ces temps-la3 ,9 diezelfde tijd51 wa>9 ,r\sseau ,europa met kla*t5 ov] zijn kwal5 bezig hield1 heb ik hem nooit onge/eld gezi52 hij /apte voort1 maakte lu*tsprong51 b]eikte vr de &]5 de b]gtopp5 en at met ze] go$5 eetlu/4 ,blz4 #aga ,il p>tit donc3 ,hij v]trok dan en v]liet d5ge51 wi5s h>t hij _h gewonn54 ,blz4 #aga ,lascia le donne e /udia matematica ,laat de vr\w5 ma> met ru/ en bepaal je ertoe wiskunde te /ude]54 ,blz4 #agf ,la manire dont elle s'e/ conduite3 ,de wijze1 wa>op zij zi* na zijn dood heeft g$rag51 z\ voldo5de zijn elk5 twijfel op te heff51 indi5 wij ons niet re$s volkom5 zek] voeld5 door het e5sgez9de getuig5is van all51 die ,r\sseau op v]s*ill5de tijdp]k5 zijns lev5s hebb5 bezo*t4 ,het /aat dan va/1 dat zo[el te ,moti]s als te ,wootton en ov]al1 wa> zij ha> mee/] heeft gevolgd1 ze1 tot 9 zijn laat/e oog5blikk51 ha> be/ heeft g$aan1 argwaan p4#aih en wantr\w5 9 hem te v]wekk5 en te vo$5 en dat zij met het doel1 met niem& zijn v]tr\w5 te moet5 deel5 en hem aldus bet] te kunn5 behe]s*51 all5 v]da*t bij hem maakte1 die 9 zijn nabijheid kwam5 en er9 slaagd51 hem te behag54 ,wat moet deze vr\w1 die1 to5 zij zi* te ,moti]s v]veelde1 niets v]zuimde te do5 wat er ,r\sseau het v]blijf onv]dragelijk kon mak51 wel niet g$aan hebb5 9 de e5zaamheid van ,wootton1 wa> ha> niets zooze] na aan het h>t moet hebb5 geleg5 dan hem 9 de noodzakelijkheid te br5g51 het te v]lat54 ,m5 kan dan ook v]zek]d zijn1 dat zij1 om me] s*ijn van wa>heid aan ha> la/]lijke en vals*e +ev+5 te v]le551 de zegels van de aan ha> mee/] g]i*te briev5 v]brak1 die1 dupe van dez5 /reek1 er duiz5d gevolgtrekk+5 uit afleidde1 de e5e nog vreemd] dan de &]e1 ov] wi] zond]l+heid zi* e*t] niem&1 die dit alles 9 aanm]k+ neemt1 lang] v]wond]5 kan4 ,blz4 #agg ,hume1 ,m]ci]3 ,hume1 ,m]ci]1 d',es*]ny1 ,dusaulx1 all51 die ov] ,r\sseau hebb5 ges*rev51 zijn 't op dit punt e5s4 ,blz4 #agi ,je n'avois *]* d'abord3 ,aanvankelijk _h ik niets me] beoogd dan mij e5 amusem5t te v]s*aff54 ,ik m]kte e*t]1 dat ik me] _h g$aan en mij e5 gezell9 _h gegev54 ,e5 we9ig omgang met dit uitmunt5de meisje1 e5 we9ig nad5k5 ov] mijn toe/&1 d$5 mij gevoel5 dat ik1 sle*ts d5k5d aan mijn v]maak1 mijn geluk _h gevond54 ,blz4 #agi ,autrefois j'avois fait3 ,vroeg] _h ik van ha> uitdrukk+5 e5 woord5boek sam5ge/eld1 om ,mevr\w de ,luxemb\rg te amuse]51 en h>e klu*tige v]giss+5 zijn dan ook b]oemd geword5 9 de kr+51 wa>9 ik heb geleefd4 ,blz4 #ahj ,enf9 n\s n\s expliqumes3 ,e9delijk vond er e5 v]kl>+ tuss*5 ons plaats3 s*rei5d bek5de zij mij e5 enkel5 mis/ap1 vru*t van h>e onwet5dheid en de slu:eid van e5 v]leid]1 teg5 het e9de h>] k9d%eid gebeurd4 ,zoodra ik ha> begreep1 slaakte ik e5 vreugdekreet4 ,maagdelijkheid6 riep ik uit1 wie z\ die dan 9 ,p>ijs1 bij e5 tw9tigj>ig meisje nog d5k5 te v9d56 ,blz4 #aha ,une faute3 ,e5 v]grijp1 zegt ,petita91 dat zij hem grootmo$iglijk heeft v]gev54 ,blz4 #ahb ,je m'y dt]m9ai gaill>dem5t3 ,lu*tig-weg nam ik het besluit1 en zond] het m9/e gewet5sbezwa>2 het e5ige1 dat ik _h te ov]w9n51 0 dat van ,?rse1 die ik al de moeite van de w]eld _h1 dit e5ige middel1 om ha> e] te r$d5 7sic67 te do5 aanva>d54 p4#aii ,het volg5d ja> dezelfde zw>igheid en dezelfde uitweg1 sle*ts v]gat5 wij ditmaal e5 naamcijf] aan de kle]tjes te he*t54 7,met behulp van zulk e5 naamcijf] kon m5 dan lat]1 als e5 k9d door de oud]s w]d opgeis*t1 dit ond] de m5igte d] 9 de vondel+5huiz5 v]pleegd5 t]ugv9d51 v4,c47 ,ov]ig5s niet me] nag$a*t5 mijn]zijds no* go$keur+ van d5 kant d] mo$]3 k]m5d gehoorzaamde zij4 ,blz4 #ahf ,refroidissem5t dans ,?rse ,v]koel+ 9 ,?rse4 ,blz4 #ahf une c]bre odieuse e5 afs*uwelijke ,c]b]us4 ,blz4 #ahh ,+rat3 ondankba>4 99 99 99 99 99 ,,ii ,,didactis* p4#bjc 99 99 99 99 99 ,,voorwoord ,het woord didactis*1 vr dit g$eelte van d5 bundel geplaat/1 moge veel van a>d en b$oel+ d] navolg5de op/ell5 b5ev5s de uitvo]igheid d] da>9 voorkom5de analys5 en de l5gte d] citat5 v]kl>5--zek]e eig5a>digh$5 van /ijl en inh\d3 de geme5zame toon en de1 feitelijk buit5 het gebi$ d] lit]atuurcritiek ligg5de1 m9 ( me] moralise]5de uitweid+51 eis*51 dunkt mij1 will5 zij niet ont/emm5d op e5 algeme5 lez]spubliek w]k51 nog korte toeli*t+4 ,deze op/ell51 op e5 enkele uitzond]+ na1 w]d5 ges*rev5 voor en v]s*55 9 ,het ,jonge ,lev51 het ond] r$actie van d5 he] ,h5ri ,polak /a&e ontwikkel+sblad van d5 ,a4,n4,d4,b4 ,h\dt de lez] dit 9 het oog1 dan zal hij zi* nu ongetwijfeld zo[el de aanwezigheid d] bov5g5oemde li*telijk moralise]5de g$eelt5 kunn5 v]kl>5--imm]s tot mijn lez]spubliek behoord5 ook ze] jonge li$51 wi5 mijn gevoel mij drong het e5e1 dat zij al ev5ze] van noode hebb5 als het &]e1 niet te on?\d51 t]wijl ik hun dat &]e gaf--als d51 hi] en da> he]s*5d51 geme5zam5 toon1 di5 ik mij zek] niet z\ hebb5 v]oorlo(d teg5 e5 algeme5 publiek aan te slaan1 ge/eld al1 dat ik da>toe neig+ z\ hebb5 gevoeld1 't ge5 niet wa>s*ijnlijk is4 ,hoe geheel &]s e*t] lag hi] het geval6 ,zeld5 heb ik bij het s*rijv5 dez] op/ell5 het gevoel gemi/1 voor e5 vri5d5kr+ te s*rijv51 en all]m9/ to5 ik de zek]heid kreeg1 dat de oud]5 vooral p4#bjd mijne artikel5 met g5eg5heid en a&a*t laz51 e5 om/&igheid die mij beve/igde 9 de ov]tuig+1 dat zij ook buit5 de gr5z5 van d5 ,a4,n4,d4,b4 e5 invlo$ kond5 uitoef551 die het doorvoel5 en begrijp5 van lit]atuur 9 ons l&1 t5 go$e kom5 kan4 ,en moge m5ige5 glimla*5 bij de g$a*te1 dat deze vri5d5kr+ van lez]s zek] wel niet ond] de tw9tigduiz5d m5s*5 tell5 zal1 niet hij die de e5sgez9dheid 9 d5 ,a4,n4,d4,b4 k5t1 de georganise]de v]w]kelijk+ van het zoo moeilijk te v]wez5lijk5 ,e5 voor all5 en all5 voor e51 de ond]l+e tr\w en het v] bov5 mat]ieel w9/bejag uitga&e gevoel van saamhoorigheid2 niet hij1 die wel e5s e5 ,bondsv]gad]+ heeft bijgewoond1 wa> al die duiz5d5 wel elka> s*55 te k5n51 en als vri5d5 zoo gemo$elijk-intiem1 voor de op5+ d] bije5kom/ 9 ru/ig v]tr\w5 met elk&] praatt52 wa> bij alle soms hoogge/eg5 v]s*il van me5+1 nooit de kalm-zek]e g5eg5heid van de blijmo$ige gelat5 v]dwe51 nooit ook de joviale toon van h>tige volksbo]tigheid w]d gemi/1 als wi/5 al die m5s*5 wel1 dat die ruzietjes be/ en wa>a*tig wel als kleurige v]zetjes op d5 eff5 en diep5 /room hunn] e5sgez9dheid mo*t5 drijv5 en wat rook en roet uitpuff5 ook1 wel ja--wat h9d]de dat die bre$e en kl>e rivi]6 ,hoe vaak heb ik da> blijde van de na> het podium 9 d5 li*tglans omhooggehev5 gezi*t5 gelez5 die welli*t soms nauwelijks bewu/ ma> enorm /]k w]k5de zek]heid1 hi] s*\d] aan s*\d] met vri5d5 en niets dan vri5d5 te /aan1 hi] veilig te /aan 9 nheid en door noe/ w]k5 v]ov]de ma*t1 hi] he]lijk de m5s*5-wa>de van zi*-zelf en zijn lotg5oot5 te voel51 h]wonn5 op broodnijd1 plat en bruut individualisme en concurr5tie-haat4--,welnu1 dit alles b$5k5d1 zal1 v]tr\w ik1 de lez] zi* door het geme5zame 9 d5 toon d] hi] navolg5de op/ell5 niet gekwet/ voel5 niet alle51 ma> ook1 begrijp5d1 hoe het voortsproot bij d5 s*rijv] niet uit e5 zi* hoog] voel51 do* uit e5 diepe en innige g5eg5heid1 't billijk51 dat hij uit piteit voor eig5 gevoel--de p4#bje e]/e pli*t e5s s*rijv]s6--het liet zoo het 04 ,is hi]m$e mijn inli*t5d woord tot d5 lez] van dit deel van d5 bundel geindigd1 de ov]tuig+1 dat wie aan d5 weg timm]t veel 444 bekijks heeft legt mij de v]pli*t+ op1 hi] nadrukkelijk het volg5de te v]kl>53 zoo dit mijn w]k e5 blijv5d nut zal blijk5 te hebb5 gebra*t2 zoo er h>t5 door zijn op5gebloeid 9 liefde tot het s*oone1 gee/5 erdoor gebra*t zijn tot het begrijp5 en doorvoel5 van kun/1 dan prijze m5 h5 vooral1 die de geleg5heid ertoe s*iep53 het ,be/uur van d5 ,a4,n4,d4,b4 en 9 de all]e]/e plaats zijn voorzitt]1 d5 ,r$acteur van ,het ,jonge ,lev51 mijn wa>d5 en geerd5 vri5d ,polak1 die door de ruime en hooge opvatt+ van zijn taak1 het rijke g5ot1 voor mij aan mijn arbeid v]bond51 zr heeft v]hoogd en dus niet we9ig tot het welslag5 zal hebb5 bijg$rag52 do* zoo het mo*t blijk5 te hebb5 gefaald1 dan prijze m5 h5 niet m9d]1 ma> lake uitsluit5d mij1 die 9 volkom5 onafhankelijkheid s*rijv5d wat ik wilde1 e5 van de ko/ba>/e geleg5h$51 zij het met de be/e b$oel+51 z\ hebb5 misbruikt4 ,ma>t #aiad4 ,,de ,,s*rijv] 99 99 99 99 99 ,,hoe ,,lit]aire ,,kun/ ,,gelez5 ,,en ,,g5ot5 ,,moet ,,word5#a p4#bjf ,ik wil nu met u sprek5 ov] lit]atuur1 ha> wez51 ha> v]h\d+ tot e5ige &]e grootma*t5 van het gee/elijk lev51 het geluk en de v]$el+1 die zij geeft en hoe deze 9 u kom5 kunn54 ,wat ik da>door welli*t v]mag1 is3 u ha> te do5 begrijp5 met uw v]/&4 ,het geluk en de v]$el+1 wa>van ik sprak1 zult ge e*t] niet deela*tig word5 voor gij ha> zult begrep5 hebb5 met uw gevoel4 ,is dat gebeurd--tegelijk]tijd zijn zij 9 u4 ,en gij zult e5 rijkdom1 e5 troo/1 e5 toevlu*t bezitt51 wi] weelde1 wi] innigheid1 wi] beveilig+ aan niets gelek5 kan word51 dat ge vr di5 bezat4 ,ma> ook het e]/g5oemd begrijp5 is ge5 g]+e w9/e1 en zal voor sommig5 uw] alli*t het middel blijk5 te zijn1 het laat/g5oemde te b]eik54 ,veel zal afhang5 van uw aanleg1 uw ern/1 uw wil1 uw al ( niet inzi5 van de wa>heid1 dat op dat hoog] lev5splan1 wa>op wij all5 to* w5s*51 dat ge e5s zult /aan1 dit begrijp5 noodig is als brd1 als wrk4 ,de biblio!ek-/ati/iek van onz5 ,bond is niet bemo$ig5d4 ,w>e die de /eun/af van mijn hoop1 zij de$ bet] met niet op weg te tijg52 z9nelijkheid en lu/ tot gr( romannetjes- geprikkel1 v]lang5 na> v]hit geboeid-zijn1 deze1 le]t die /ati/iek1 zitt5 bij de massa uw] voor1 zijn ha> raadgev]s bij het boek5-kiez54 ,ma> mijn hoop p4#bjg leunt op e5 &]5 /af3 de adeldom van uw /rijd1 de wor/el+ uw] klasse4 ,die /rijd is ook de groote ,drijv]1 die u drijft4 ,zelf edel1 /oot hij u het edele van het lev5 tegemoet4 ,hij de hijg5d zwoeg5de1 bezweet en zw>t1 wor/elt uw massa p de hooge weg51 wa> de blanke1 li*te g$aant5 /aan3 ,wet5s*ap1 ,kun/1 ,vrijheid4 ,gij moogt we]/aan ( niet1 hij /t u op4 ,en telk5s gaat zijn vors*]sblik omhoog en zwa> adem5d b]ek5t hij d5 af/&1 de t]ugw5tel+ /uit5d op zijn reuz5bor/2 dan ziet hij we] na> ons1 de m$eho$]s1 m$e-w]k]s1 die 9 spann+ wa*t5 ( zij mog5 help54444 ,soms mog5 wij dan1 e5 enkel maal kunn5 we4444 ,dit /uk wil zulk e5 hulp zijn4 99 99 99 99 99 ,beg9 met dit go$ te begrijp53 e5 voorw]p is altijd m9 ( me] voor e5ige doele9d5 ges*ikt4 ,al na> uw inzi*t1 oog5blikkelijke behoefte1 ( door noodzakelijkheid g$rev51 zult ge 't voor e5 di] doele9d5 gebruik51 ma> afgezi5 van wa>voor gij 't gebruikt zal het uit zijn eig5 a>d voor e5 ( e5ige van die v]s*ill5de doele9d5 het mee/ ges*ikt zijn4 ,en lui/] nu go$3 w5dt ge 't aan1 wa>toe 't het mee/ ges*ikt is1 dan gebruikt ge 't1 w5dt ge 't e*t] voor iets &]s aan1 dan misbruikt ge 't4 ,t5 ov]vlo$e1 zoo ik me51 zal ik u dit met e5 concreet voorbeeld v]duidelijk53 e5 tafel1 niet wa>1 kunt ge als tafel1 ma> ook als /oel1 ma> ook als br&h\t gebruik56 ,behoef ik ,u nu te zegg51 dat ge hem alle5 als tafel gebruik51 als /oel ( als br&h\t sle*ts misbruik5 kunt86 ,zoo is 't op /(felijk1 ma> z ook op gee/elijk gebi$4 ,nem5 we nu ook e5 concreet voorbeeld op gee/elijk gebi$ en kiez5 we da>toe e5 roman1 welke tev5s e5 lit]air kun/w]k is1 ,zoo'n roman dan is e5 ges*i$5is van zek]e m5s*54 ,die m5s*51 die natuurlijk ook sprek5 9 di5 roman1 v]kondig5 me5+52 het blijkt u1 dat ge 't e5s zijt met die me5+51 ( dat ge 't one5s zijt1 ja1 ze zelfs v]foeit6 ,v]d]3 de toe/&1 wa>9 de m5s*5 9 di5 roman v]ke]51 s*ijnt u te pleit5 vr uwe ov]tuig+ ( lev5sbes*\w+1 p4#bjh ( wel da>tg52 (3 er word5 door die roman-m5s*5 sexueele h&el+5 gepleegd1 wa>van het me] ( m9d] uitvo]ig relaas we z9nelijkheid prikkelt4 ,wa>toe moet die roman1 die dit alles doet1 v]telt en bevat1 ma> ook e5 kun/w]k is1 u nu di558 ,moet ge blij zijn1 omdat die roman-m5s*5 me5+5 v]kondig51 die met de uwe /rook51 ( treurig zijn om het teg5deel8 ,moet ge v]heugd zijn1 omdat de toe/&1 wa>9 die roman-m5s*5 v]ke]51 vr uw lev5sbes*\w+ pleit1 ( v]drietig en toornig1 wijl hij erteg5 s*ijnt te bewijz58 ,moet ge door 't relaas d] sexueele h&el+5 uwe z9nelijkheid lt5 prikkel58 ,( wel1 moet ge di5 roman als ,,kun/w]k op u lat5 inw]k5 en dus ervan hebb53 dat hooge gee/elijke g5ot1 die v]$el+1 die vr van kle9e blijds*ap1 vr van toorn1 vr van v]drietelijkheid1 vr van inn]lijk5 /rijd zijn3 e5 zoete eff5heid1 to* niet z eff5 ( zij rimpelt heuveltjes van gl9/]5de v]rukk+ op1 als e5 de95d wat] ond] zonli*t8 ,behoef ik ,u nog wel te zegg51 dat die roman1 die e5 kun/w]k is1 het mee/ uit eig5 a>d ges*ikt is1 om als kun/w]k te word5 g5ot5 en dat ge hem dus misbruikt en niet gebruikt1 zoo ge iets &]s er mee doet6 ,en ho$t u voor misbruik van gee/elijk5 rijkdom6 ,ge k5t wel het beg9 d] s*ade1 ma> het v]re e9de niet3 de algeheele v]w>r+ van d5kbeeld51 het ongem]kt-langzaam ma> zek] v]]g]5d gebrek aan ond]s*eid+sv]mog51 de v]/omp+ en v]bl9d+ van het v]/& en het gevoel door e5zijdige ontwikkel+4 ,misbruik is v]spill+1 en e5 opkom5de en wor/el5de klasse heeft niets1 ge5 spl9t] zelfs1 te v]spill54 99 99 99 99 99 ,ma>1 vraagt ge nu1 hoe b]eik5 we dit1 zulk e5 roman als kun/w]k te g5iet54 ,wij erk5n51 we voel5 ons v]heugd als het v]haal en de toe/& d] m5s*5 9 het v]haal vr onze lev5sbes*\w+1 vr onze politieke inzi*t51 vr de jui/heid van ons gelo( ( ongelo( pleit51 p4#bji toornig en v]drietig vaak bij het teg5ov]ge/elde4 ,ja1 wij erk5n51 dat er ond] ons m5ige5 is1 die lee/1 om zijn z9nelijkheid te prikkel54 ,zeg gij ons nu hoe we dit alles v]mijd5 kunn5 en hoe we kunn5 g]ak5 tot dat hooge g5ot1 dat gij b$oelt4 ,want als gij zegt1 dat deze onze blijds*ap en onze toorn1 dit ons le$ en ons v]driet niets met kun/g5ot te mak5 hebb51 ja1 dat we dit laat/e zelfs kunn5 hebb5 van e5 kun/w]k1 welks geheele inh\d lijnre*t teg5 onze inzi*t5 s*ijnt 9 te druis*51 dan begrijp5 wij zelfs niet wt kun/g5ot is4 ,welnu1 ik v]lang niets liev] dan u dit alles duidelijk uite5 te zett54 ,jui/ met die b$oel+ heb ik mij nu aan het w]k gezet4 ,en indi5 ge ma> welwill5d en met volle a&a*t na> mij lui/]5 wilt1 dan kn ik 't ook4 ,want ik zeg niet quasi-bes*eid51 dat ik 't mn te wet51 ma> ik zeg /ellig en va/1 omdat ik 't aldus vl1 dat ik 't onwrikba> zek] weet4 ,gij zult ook lat] inzi51 dat de me5+ van vel5 voor wie gij hoog5 e]bi$ hebt en die di5 e]bi$ t5 volle v]di551 met de mijne 9 /rijd is4 ,ma> da>om moogt ge n niet aan mij twijfel51 do* da> ik uw raadsman b51 aannem5 wat ik zeg1 tot ge-zelf oordeel5 kunt tuss*5 h5 en mij4 ,bij e5ig5 uw]1 begaafd51 zull5 mijn woord5 als e5 vole9d5de v]held]+ zijn4 ,zij zull5 plotsel+ veel 9 hun eig5 voel5 begrijp51 wat hun v]/& tot nu toe niet v]kl>5 kon4 ,dez5 hebb5 met hun gevoel begrep51 vr zij 't met hun intellect kond5 do54 ,bij de &]5 zal mijn betoog e*t]1 gelijk re$s w]d gezegd1 sle*ts e5 begrijp5-met-het-v]/& v]oorzak51 vr ook dez5 zi*-zelf tot e5 begrijp5-met-het-gevoel zull5 gebra*t hebb51 zull5 zij niet mog5 oordeel54 99 99 99 99 99 ,zie e]/ het ond]s*eid tuss*5 wet5s*ap en kun/3 ,wet5s*ap is3 het ond]zoek5de1 betoog5de en bewijz5de4 ,kun/ is3 het intutief-ontvang5de en het 9-s*oonheid-en-blijds*ap-h]s*epp5de4 ,vraag da>om aan de kun/ ge5 p4#baj ond]zoek1 ge5 betoog en ge5 bewijs4 ,vraag ha> s*oonheid en afspiegel+ van s*epp+svreugde alle54 ,wet5s*ap is het keur5de1 s*ift5de1 s*eid5de4 ,kun/ e*t] is het alles-omvatt5de4 ,v]wond] u da>om niet1 dat ,,alles wat be/aat 9 ha> v]he]lijk+ wordt opg5om54 ,wat be/aat 9 de /(felijke en wat be/aat 9 ha> eig5 v]beeld+sw]eld4 ,zij h]s*ept en v]he]lijkt--want dit is n voor ha>--zo[el het kle9e lev5 d] di]54 7,maet]l9ck7 als het supreme lev5 d] on/(felijke w]eld5 7,dante74 ,zij h]s*ept en v]he]lijkt e5 rott5d lijk 7,velasquez7 zo[el als het he]lijk/ ontbloei5 van jong lev5 7,h]man ,gort]3 ,mei1 bijv4 en ontelb>e ,&]547 ,zij h]s*ept en v]he]lijkt de diep/e afgrond5 van het misdadige en z9nelijke d5k-voel5 7,les ,*ants de ,maldoror7 zo[el als het tegelijk]tijd he]lijke en sm>tvolle zi* v]liez5 9 e5 &]1 wat e5 ze] liefdevolle en hoogge/eg5e b]eikt heeft 7,epipsy*idion van ,%elley74 ,gij ziet1 ik bewr niet1 dat zij dit alles doet1 ma> ik bewijs het u4 ,wat is ha> dan ond]w]p1 wat zijn ha> me5+5 en ov]tuig+56 ,en wat mog5 zij u dan zijn1 t]wijl gij tot ha> komt1 gij1 die ha> wilt g5iet56 ,zij h]s*ept het alles 9 vreugde en die vreugde is om h>e eig5 s*epp+skra*t4 ,die vreugde te h]g5iet51 dat is het kun/g5ot4 ,ik zal u ook van deze /ell+1 voor zoov] dat kan1 e5 v]duidelijk5d voorbeeld gev53 ,9 e5 vri5d5kr+1 wa>toe ik behoorde1 las e5 voor uit ,gort]'s ,mei--,bald]s afs*eid van ,mei4 --,de voorlez] 0 zoo door a&o5+ ov]m&1 dat ov] zijn gelaat die eig5a>dige huiv]+5 bleekt5 en om zijn lipp5 die glimla* van opp]/ en edel geluk 01 welke aan de gelaatsuitdrukk+5 van de ,v]kla>d5 d] middeleeuw51 9 religieuse extase1 do5 d5k54 ,to5 hij geindigd _h en vrijwel uitgeput en zwa> uitadem5d met gebog5 ho(d voor zi* /a>de1 de edele glimla* tot e5 trek van moeheid-door-geluk v]vaagd1 zei e5 d] vri5d5 tot hem3 ,jij _h d5 glimla* van het g5ie van d5 mak] op je gezi*t4 ,en zoo 0 't ook3 hij _h 't opp]/ kun/geluk gehad4 ,want1 nog e5s3 ,het opp]/ geluk1 door kun/ te p4#baa v]krijg51 is3 het h]voel5 van de v]rukk+1 die de s*epp] van het kun/w]k bij het s*epp5 _h4 99 99 99 99 99 ,noodw5dig moet nu e*t]1 na dit alles te hebb5 gelez51 e5 twijfel 9 u ont/aan4 ,kun/ v]he]lijkt dus wat zij h]s*ept1 zoo zult ge vrag51 kun/ maakt dus mooi] wat zij ziet1 zij si]t dus op1 wat is dat &]s dan de d+5 leug5a*tig voor/ell586 ,tr\w5s1 zij moet wel alles 9 e5 begoo*el+ zi51 hoe kan zij &]s1 e5 rott5d lijk afbeeld5d1 e5 s*oon kun/w]k mak56 ,di5 twijfel zal ik nu van u wegnem53 ,het zi5 d] kun/ ont-dekt de hoog/e door m5s*5 te doorvoel5 wa>heid1 ma> w zi5 /elt u de d+5 leug5a*tig voor4 ,gij ziet ze opp]vlakkig1 k5t ze niet 9 hun *te1 dipe wez51 no* 9 hun sam5hang met het &]e2 de kun/ e*t] ziet ze 9 hun m5s*elijk-erk5ba> diep/e wez51 k5t ze bij intutie tot 9 din grond van hun a>d n 9 hun sam5hang met het &]e4#b ,en ov]al1 wa> die diep/e a>d van e5 d+ gek5d en all]nauwkeurig/ we]gegev5 wordt1 is die ,,we]gave en de ,,daad van het ,,we]gev53 ,s*oonheid4 ,en die s*oonheid is de v]he]lijk+4 ,we] e5 voorbeeld3 wa>om zijt gij1 die dit lee/1 zoo vaak g$a*teloos en zond] iets te voel5 door u*t5d- ( avonds*em]+ gegaan en wa>om zijt ge dan zoo v]rukt en voelt zoo vreemde raadsels 9 hr n 9 u-zlf1 als e5 kun/5a> ze heeft h]s*ap58 ,omdat die kun/5a> ha> diep/e ess5tie heeft doorvoeld en dat diepe wez5 heeft afgebeeld4 ,heeft hij die avonds*em]+ nu v]mooid en opgesi]d8 ,ne51 ne51 dan z\dt gij die beeld+ als e5 leug5 voel54 ,ma> integ5deel1 gij voelt1 dat u nu e]/ de oog5 op5gaan1 dat ge pas n de wrheid ziet4 ,en ge bek5t u-zelf1 p4#bab dat hij ha> heeft gegev51 zooals zij wrkelijk 01 gij e*t] sle*ts1 om e5s zoo te sprek51 ha> altijd aan 'r opp]vlakte hadt gezi5 en dus niet1 zooals zij wrkelijk 04 99 99 99 99 99 ,ma>1 zoo zult ge nu vrag51 als dit alles zoo is1 wa>om komt het dan zoo dikwijls voor1 dat n kun/5a> zi*1 bijvoorbeeld1 uitsluit5d aangetrokk5 voelt tot het afbeeld5 van bloem51 'n &] tot het afbeeld5 van m5s*51 e5 d]de we] zi* alle5 tot di]5 bepaalt4 ,hun moe/ to* alles ev5 lief zijn1 da> zij van alles1 het eig51 diepe wez5 e5s ontdekt1 e5 kun/w]k s*epp5 kunn58 ,ma> dit niet alle53 als deze kun/5a> zi* dus al afw5dt van het e5e en die van 't &]e1 hoe kunn5 wij1 niet-kun/5a>s1 dan 9 alles de s*oonheid zi5 en de blijds*ap erom voel586 ,en ziehi] mijn antwoord3 de gewoon-m5s*elijke neig+5 van d5 kun/5a>1 de graad van ontwikkel+ zijn] psy*is*e gav5 zull5 bepal51 dat voor het v]borg51 eig51 diepe wez5 van het e5e d+ zijn oog5 geop5d1 voor dat van e5 &] d+ zijn oog5 geslot5 zull5 zijn1 dit laat/e zal hij dus niet 9 kun/ kunn5 h]s*epp54 ,met u is het e*t] &]s ge/eld3 van u wordt niet geis*t1 dat gij de omhulde diepte van de d+5 9 de natuur onthull5 zult4 ,van u wordt sle*ts geis*t1 dat gij dat diepe wez5 zi5 zult zooals het1 re$s door d5 kun/5a> on?uld1 9 e5 kun/w]k voor u /aat4 ,indi5 e5 kun/5a> niet tot het k]nwez5 van bijv4 m5s*5 kan doordr+51 dan beteek5t dit1 dat de uit]lijke v]s*ijn+svorm van die m5s*5 iets 9 zi* heeft1 wat hm dat belet4 ,indi5 gij e*t] e5 kun/afbeeld+ van m5s*5 voor u krijgt1 dan kan er 9 d5 uit]lijk5 v]s*ijn+svorm van die m5s*5 niets zijn1 dat ,u dit belet1 om de e5v\dige r$51 dat--er ge5 alle5-uit]lijke v]s*ijn+svorm me] is en de inn]lijke met volle op5b>+ van k]nwez5 da>voor 9 de plaats is getr$56 p4#bac ,zoo me5 ik u dus1 voor zoov] het mij 9 dit korte be/ek mogelijk 01 te hebb5 aangetoond3 het wez5 van kun/2 de aanwezigheid van s*epp+svreugde bij het s*epp5 van e5 kun/w]k2 dat het hoog/e kun/g5ot het h]voel5 van die s*epp+svreugde en het bes*\w5 van de s*epp+sdaad 9 ha> beweg+5 is2 dat m5 da>toe komt door de hooge wa>heid van e5 kun/w]k 9 te zi52 dat de he]lijkheid en s*oonheid van iets 9 kun/ gebeeld1 be/aan uit de all]nauwkeurig/e1 innig/-w>e we]gave van het mee/ eig5e1 diepe van dat iets4 ,hi]m$e heb ik de ho(dzak5 g]ecapitule]d4 ,ma> nog niet heb ik u duidelijk g5oeg gezegd1 hoe ge u zelf opvo$5 en op-leid5 kunt tot dat z-zi5 van e5 kun/w]k1 tot dat z-h]voel5 d] s*epp+svreugde4 ,en dit zal ik nu do54 99 99 99 99 99 ,er is ze] veel ov]e5kom/ tuss*5 e5 kun/5a> en d5 wa>lijk g5iet5d5 bes*\w] van e5 kun/w]k3 de kun/5a> bes*\wt1 doorgrondt1 h]s*ept en voelt vreugde en ev5ze] de wa>lijk-g5iet5de bes*\w]1 ziet1 doorgrondt1 erk5t t5 slotte als wa> en voelt vreugde4 ,wa> de weg5 dus zoo p>allel loop5 en t5 slotte zelfs e9dig5 9 hetzelfde punt1 zal het ongetwijfeld groot nut hebb51 zoo we nauwkeurig en van nabij d5 weg van d5 kun/5a> bezi54 ,t5 e]/e dus3 hoe g]aakt e5 kun/5a> ertoe d5 diep/5 a>d van e5 wez5 te zi58 ,door op di5 tijd zi*-zelf af te sluit5 voor het wet5 d] begripp51 wa>9 de wet5s*ap3 e?ica1 politieke economie1 enz4 enz4 ha> wa>debepal+ van dat wez5 heeft ne]gelegd4 ,hij moet diep] zi5 dan de e?ica1 de politieke economie1 enz4 enz41 hij moet de opp]/e1 innig/e1 onv]vreemdba>-eig5 wa>de van dat wez5 zi51 en de wa>de-bepal+5 van de e?ica1 de politieke economie1 enz4 enz4 kunn5 hem sle*ts misleid5 en v]bl9d54 ,hoe z\ zi* die misleid+ en v]bl9d+1 9 hem1 uit58 ,hij z\ zi* afke]ig ( bewond]5d1 toornig ( welwill5d voel54 ,dus niet onp>tijdig en objectief4 p4#bad ,en hij moet wl objectief zijn4#c ,t5 twe$e3 wat gebeurt er nu 9 hem1 t]wijl hij door objectief aans*\w5 d5 wa>lijk-eig5 a>d van e5 wez5 ( d+ erk5d heeft8 ,de drang ont/aat 9 hem1 om alles wat hij gezi5 heeft1 te h]s*epp54 ,t]wijl hij dit doet en1 al do5d1 voelt te zull5 slag51 is er e5 ze] hooge en groote vreugde 9 hem1 n om de s*oonheid van zijn erk5n5 n om die zijn] ma*t1 dat wat hij erk5d heeft te h]s*epp54 ,het zijn deze3 de s*oonheid van des kun/5a>s erk5n+s- en h]s*epp+sv]mog51 en zijn vreugde da>ov]1 die de eig5lijke s*oonheid van de bov5g5oemde all]nauwkeurig/e1 innig/-w>e we]gave zijn en dus lev5s1 nu t5 diep/5 grond gepeild1 de e5ige wa>a*tige s*oonheid van e5 kun/w]k uitmak54#d ,doet e5 kun/5a> dit willekeurig3 zi*-zelf sluit5 voor al wat niet is het doorvoel5 van d5 eig51 diep/5 a>d van e5 wez5 ( d+8 ,ne51 dit is hem aangebor51 hij mot dit do54 ,het is hem aangebor5 alles te v]get5 voor dit e5e1 t]wijl hij aans*\wt en h]s*ept4 ,e5 opp]/ conc5tratiev]mog5 van het d5k-voel5 wordt hi] v]eis*t4 ,zoo erg5s1 dan is hi] het woord wa>3 ,niem& kan twee he]5 di554 ,ge5 m5s* kan s*rijv5 om d5 roem1 ge5 om het geld1 ge5 om te h]vorm5 en tegelijk]tijd e5 kun/w]k s*epp54 ,alle51 wanne] hij op het objectief aans*\w5 van d5 diep/51 eig5 a>d van e5 wez5 ( d+ zijn geheele d5k-voel5 conc5tre]t1 kan hij 't4 ,en omdat dit conc5tratiev]mog5 zoo uit]/ /]k moet zijn1 kan niem& het door d5 wil v]w]v51 ma> het moet van zelf aanwezig zijn en integ5deel d5 wil behe]s*54 ,dan is m5 kun/5a>4 ,l'art p\r l'art--,de kun/ om de kun/1 d4w4z41 dat de kun/ uitsluit5d om ha>-zelfs wille en zond] e5ige bijg$a*te ( e5ig bijoogm]k g$i5d moet word51 is da>om e5 volmaakt jui/e /ell+4 99 99 99 99 99 p4#bae ,hoe moet gij nu1 le]5d uit het bov5/a&e1 h&el51 om de s*oonheid van e5 kun/w]k te zi5 en de vreugde van zijn mak] te h]voel58 ,gij moet1 gelijk hij1 u-zelf sluit5 voor alle die begripp51 wa>voor hij zi* sluit4 ,wa>om kunt gij dit willekeurig1 t]wijl hij dat to* niet kan8 ,omdat er e5 ontzaglijk groot v]s*il is tuss*5 de b5oodigde /]kte van uw conc5tratiev]mog5 en die van het zijne4 ,het zijne moet /]k g5oeg zijn1 om door de misleid5de omhull+1 tot de k]n van het te h]s*epp5 wez5 ( d+ door te dr+54 ,voor het uwe bi$t die k]n1 door hm on?uld1 op5 en bloot zi* aan4 ,het uwe vol/aat dus met van sle*ts zoo zwakk5 a>d te zijn1 dat het zi* door i$] normaal m5s* willekeurig door oef5+ laat v]w]v54 ,wat moet gij dus1 nu 9 bijzond]h$5 h]haald1 lat58 ,gij moet1 bij het zi5 van e5 kun/w]k1 nalat5 eraan te d5k51 wat de z$ele] van d5 inh\d d] voor/ell+ zegt1 wat uw politieke opvatt+ ervan zegt1 wat uw economis*e ervan zegt4 ,gij moet u niet lat5 benvlo$5 door het feitelijke d] voor/ell+3 niet toornig ge/emd1 niet welwill5d ge/emd en niet z9nelijk word54 ,en wat moet gij dan wel do58 ,gij moet u zoo volkom5 mogelijk ov]gev5 aan het d5k-voel51 dat niet dral5 zal bij u op te kom51 indi5 gij het bov5/a&e sle*ts laat4 ,wat is dit d5k-voel51 9 woord5 uitg$rukt8 ,ongeve] dit3 ,hoe he]lijk wa> en e*t is deze voor/ell+1 hoe s*itt]5d mooi en jui/ heeft de kun/5a> dit gezi5 en we]gegev54 ,dan zult gij de hooge vreugde h]voel51 die ook hij gevoeld heeft4 ,en gij zult die vreugde voel5 om het v]mog5 van e5 &]6 ,want 9 u-zelf zult gij jui*53 ,hoe blij b5 ik en hoe 9-gelukkig dat er zulk e5 m5s*1 die dt kan1 be/aat1 en hoe h\d ik van di5 m5s*4444 ,wat is me] altru/is*1 wat v]$el5d] dan dit4444 ,dn zijt ge 9 wrheid kun/-g5iet]4 99 99 99 99 99 p4#baf ,ma>1 zoo zult ge nu vrag51 als die /ell+3 ,de kun/ om de kun/ jui/ is4 ,als wij door e5 kun/w]k bijvoorbeeld niet lang] het ongeluk van het prolet>is* be/aan des te vlijm5d] mog5 voel51 niet lang] ons lat5 aanvur5 9 onz5 mooi5 /rijd1 do5 wij dan wel go$ ons aan kun/g5ot ov] te gev58 ,wij voel5 als e]/5 pli*t onz5 /rijd te /rijd51 en alles wat ons da> niet 9 help5 kan moet5 wij lat54 ,en zek]1 antwoord ik1 met dit laat/e hebt gij gelijk4 ,ma> de zaak is1 wa>aan gij niet d5kt1 dat jui/ het g5iet5 van kun/g5ot u help5 zal 9 uw /rijd4 ,telk5s als gij zoo zult g5ot5 hebb51 zult gij e5 bet] m5s* zijn geword51 al weet en voelt gij dat zelf niet dadelijk2 e5 bet] m5s* is e5 /]k] m5s* en hoe /]k] hij is1 hoe me] hij v]mag4 ,omdat uw /rijd edel en go$ is1 helpt gij hem onwillekeurig /rijd51 telk5s wanne] ge iets go$s doet1 wanne] gij zelf edel] wordt4 ,als gij u re9 h\dt 9 woord en 9 daad1 /rijdt gij uw /rijd6 ,als gij u go$ vo$t1 als gij uw maats*appelijk inzi*t s*]pt1 als gij e]lijk teg5 vri5d en vij& zijt1 /rijdt gij uw /rijd4 ,en als gij kun/g5ot voelt1 re9 en diep en onv]m5gd1 dan niet m9d] /rijdt gij uw /rijd6#e #cj ,augu/us #aiji4 99 99 99 99 99 ,,ov] ,,multatuli ,,en ,,zijn ,,ges*i$5is ,,van ,,w\t]tje ,,piet]se4 p4#bag ,i4 ,na 't ,holl&s* laagl& met z'n geva>looze weg51 z'n kabbel5de rivi]51 zijn gecultive]de boss*51 z'n heldre dorp5 met k]k en tor5tje1 z'n langzaam op-s*em]5d5 o*t5d en ne]s*em]5d5 avond2 na de ,holl&s*e wei met de haa/eloos-mummel5de koetjes2 na de ,holl&s*e b9n5kam]s met hun /(fage van beg\w5a>de burg]he]5 en1 mee/ 'n we9ig h\t]ig1 vrij5de jongel+5 en jonge do*t]s1 na al dit gemo$elijke1 zi*-zelf gelijk blijv5de en veilige--plots nu e5 tropis* b]gl&1 met ravijn5 en ne]dond]5de /room51 met o]w\d51 wa> leeuw en tijg] brull51 en gij1 zoo ge u er waagt1 de beet en omkronkel+ van slang5 zult hebb5 te vreez52 e5 l& met rook-bepluimde vulkan51 wi] inw5dig vuur de wijnga>d5 en olijfboss*5 op de hell+5 e]/ koe/]5d doet zwell5 van olie en wijn1 om dan1 vroeg ( laat d5 krat] uitgeb>/51 zijn eig5 teelt te v]niel5 9 n br&5de giftuit/room+1 door n slag2 met dorp51 des na*ts vol zwoelheid van d(fe geur5 en zwa>mo$ige deun51 wa>1 daags1 e5 wijsge] u als b$ela> nad]t1 en wi5 ge voor e5 ,gr&e hieldt1 e5 b$ela> blijkt2 wa> de liefde ge5 braaf-burg]lijke vrijage1 ma> h>t/o*t en heet bege]5 is2 e5 l& wa> nauwelijks afke] zijn kan1 ( zij groeit tot haat4 ,e5 ,indis* l&1 wa> de o*t5d bruusk p4#bah d5 na*t afw]pt1 als e5 m5s* zijn kle$1 en de dag niet langzaam he5gaat1 ma> zi* snel het mask] van d5 na*t voorb9dt1 als _h hij zi* v]laat en s*oot het hem plts te b9n51 dat hij d5 wez5s de ru/ moet gunn51 die ond] de /ral5 van zijn gelaat niet mogelijk is4444 ,e5 l&1 wa> alles grillig1 uitbundig en snelwissel5d is4444 ,9 m9d] woord53 na het tal5tvolle1 het g5iale2 na het afgepa/e en ze] wel v]mo$b>e1 het uitbruis*5d onb]ek5b>e4444 ,zi$a>3 na ,hildebr&3 ,multatuli6#f 99 99 99 99 99 ,ik erk5 het volmondig3 e5 geweld5a> als ,multatuli1 met z vr\welijke za*!id als zijn gemo$ bezat2 e5 hat] mt zveel liefde2 e5 beeld/orm] met dat ne v]lang53 plaats vrij te mak5 voor zijn reuz5b\w van re*tva>digheid en m5s*5m9 en s*oonheid2 zulk e5 met z groote f\t5 en ontzaglijke deugd51 is voor de jeugd vol geva>s4 ,want zijn deugd5 trekk5 ha> ma> aan voor kort5 tijd3 z deugdzaam te zijn is wel e5 tikje moeielijk6 ,ma> zijn gebrek51 welli*t1 9 zek]5 z91 niet m9d] groots* en s*oon van /]ke m5s*elijkheid1 die zijn makkelijk] en g5oeglijk] na te boots56 ,zoo d5k5 t5 m9/e de mann5 en vr\w5 9 d5 dop4 ,en dt is het geva>4 ,m5 moet het e*t] ond] de oog5 zi51 m5 kan 't niet mijd51 t5zij m5 e5 b$eesd en braaf mo$]sk9dje is1 dat aan huiskam]s en w>me ka*els1 b5ev5s beekjes1 wolkjes en mol5tjes di*t bij honk1 zat g5oeg heeft en nooit na> b]g5 en b]g/room51 olijfboss*5 en wijnga>d5 v]langt4 ,multatuli heeft 9 onze kr+51 lang vr de /i*t+ van onz5 ,bond1 e5 geweldige rol gespeeld4 ,en dit sproot nu jui/ niet voort uit de bijzond]e bes*av+ 9 die kr+51 uit ontvankelijkheid voor het subtiel-s*oone en fijn-gee/ige--o* o* he]e ne51 ook hi] heeft de ,bond bijna lles te do5 p4#bai gehad4444--ma> uit twee geheel &]e oorzak54 ,de e]/e 01 dat m5 9 ,multatuli's w]k zag e5 vrijbrief voor1 e5 re*tva>dig+ van 'n soort gne-looze en zi* op zi*-zelf b]oem5de b&eloo%eid2 de twe$e e*t]1 van edele natuur3 dat die onontwikkelde1 ma> da>door welli*t des te friss*] m5s*5 voeld51 dat er iets nieuws1 s*oons1 ma*tigs en van-kra*t-he]lijks 9 h5 op5brak1 door hem4 ,wilt ge wet5 wt dat 08444 't ,0 hun revolutionnair gevoel6 ,dat1 vri5d51 is miss*i5 het mooi/e 9 e5 m5s*4 ,het is 't op/&sgevoel teg5 re*tsv]draaing en leelijkheid 9 het lev54 ,dat wrokt en br&t 9 zoo'n jong5 m5s*4 ,to* br&t het ma> met 'n heel kle9 vlammetje dikwijls1 ma> het lev5 vraagt da> niet na>1 gooit elk5 dag we] nieuwe br&/( op1 die door dat kle9e vlammetje niet v]te]d wordt4444 ,dat geeft e5 teveel1 dat geeft e5 drukk+4444 ,zoo nu en dan s*iet het vlammetje we] wat hoog] op1 ma> er zijn nog domp]s3 fatso51 traditie en v]kapitali/is*t1 v]maats*appelijkt1 v]wrong5 k]kgelo(1 en zoo wa>1 zoo'n jongm5s* gebruikt die domp]s zelf6 ,dat heeft m5 hem zoo gele]d4 ,tot da> plotsel+ zoo'n k]el1 zoo'n reus bij hem b9n5komt1 en die vraagt hm niet ( hij 't go$ v9dt en ook niet aan de m5s*5 die zooveel oud] en wijz] zijn dan hij1 ma> die slaat kort en go$ voor zijn oog5 al z'n domp]s /uk4 ,en da> s*iet zijn vlam omhoog en gaat ze he]lijk br&54444 ,en hij begrijpt dat die man e5 weldo5] van hem is 444 o ,god1 wat heeft z'n jong h>t hem dan lief 444 hij z\ hem om d5 hals wel will5 vlieg54444 ,welnu1 zulk e5 man 0 ,multatuli1 en da>om hadd5 die v]a*te diamantslijp]s hem zoo lief en dwpt5 met hem en om>md5 hem4444 ,o* ne51 ze begrp5 hem niet1 wat je begrijp5 noemt1 ge5 d5k5 aan2 wat kunn5 hun zijn fijnh$51 de rapheid zijn] w5d+51 het ov]dond]5de zijn] /rijdhaftige gee/igheid gewee/ zijn2 mr zij begrep51 zij voeld51 dat dit de /em 0 van hun eig51 gesmoord5 haat2 het zi5de oog van hun hulploos1 onbe/emd en bl9d v]lang52 de /]ke h&1 die hun ta/5de zwakke h&5 greep2 zij zag5 e9delijk e5s p4#bbj het ongek5de wond] van e5 hrlijk m5s*1 die ml+ _h aan de ma*tig51 aan de rijk52 het wond] van e5 m5s*1 door wi5 e5 god _h mog5 sprek51 en die no*tans niet &]s dan d] rm5 en v]drkt5 mond w\ zijn6 ,wat s*att5 van liefde en dankba>heid heeft hun ziel zi* door hem v]worv54 ,hoe hebb5 zij to51 9 hun donk] lev51 door hm de hilige gee/drift gek5d4 ,en wie weet1 ( niet hij 't 01 die voor 't e]/ dat mooi-m5s*elijke 9 h5 wekte1 welks pra*tige opva>t hun e5heid 9 d5 ,bond v]rijz5 de$4444 ,ma> met dat al3 dwep]s kunn5 ge5 maat h\d54 ,en da>voor wil ik u beho$54 ,en tr\w5s1 wat hun 't noodig/e 01 is het nog da>om u niet4 ,gij behoeft niet me] gewekt te word54 ,gij zijt wakk]1 da> b5 ik zek] van4 ,en die br&/( 9 u1 die vo$t ge5 p]soonlijk-revolutionnair1 ge5 kle9-flikk]5d vlammetje me]1 ma> hij helpt m$e-vo$5 dat zek]e en kl>e li*t1 dat socialisme heet4 ,da>om3 gij zult en moet ,multatuli kalm] g5iet51 gij zult ond]s*eid5 le]54 ,en o1 vral1 gij moogt niet 9 de f\t v]vall51 wa>9 zij v]viel53 444 ,e5 i$] m5s*1 e5 m5s*1 die met e5 ,groote v]ke]t1 voelt vroeg ( laat d5 drang1 di5 te gelijk54 ,die drang kan hem heilzaam1 ma> ook onheilbr5g5d zijn4 ,heilzaam is zij hem1 wanne] hij d5kt3 ,die groote m5s*1 di5 ik zoo liefheb1 is to* e5 m5s*1 hij moet dus gebrek5 hebb54 ,laat ik oppass5 dat ik niet1 door mijn ov]groote liefde v]bl9d1 die gebrek5 ov]neem4 ,want die f\t51 welke 9 't geheel van zijn ontzaglijke p]soonlijkheid zoo g]+ lijk51 z\d5 mij1 klene1 v]plett]54 ,laat mij groei5 en g5iet5 van zijn voortreffelijkh$54 ,ma> laat mij ook hi]9 wijs zijn3 laat mij hem niet naboots5 9 zijn deugd51 want nap51 dat is het w]k van ap52 de pli*t en het v]lang5 van m5s*5 is3 blijde te zijn met1 te g5iet5 van het go$e2 hun wij%eid3 te wet5 dat drdoor hun wez5 van zelf groeit en natuurlijk en geleidelijk bet] wordt4 ,wat voor uw wez5 van zijn voortreffelijkheid ges*ikt is1 dat eig5t het zi* van zelf toe1 mits gij u ma> zoov] opw]kt1 dat ge p4#bba die voortreffelijkheid kunt begrijp5 en bem9n54 ,ma> naboots51 vooral niet6 ,e5 m5s*1 die van de zon g5iet1 moet da>om niet voor zon will5 gaan spel51 no* zi* v]beeld51 dat hij /ral5 s*iet4444 ,om u nu re$s 9 dit inleid5d /uk het ond]s*eid5 van ,multatuli's deugd5 en gebrek5 makkelijk] te mak51 zeg ik dit3 zijn deugd5 w>53 e5 /]k ontwikkeld bewu/zijn van eig5 hooge wa>de2 e5 ma*tig revolutionnair s5tim5t2 e5 onbegr5sde m5s*5liefde3 e5 heftig bege]5 na> wa>heid 7welke hij e*t] nog m9d] vaak kon b]eik5 dan hij &]s _h gekund1 wijl hij geh9d]d w]d1 t5 e]/e3 door de bitt]heid van zijn gee/1 ont/aan door het ond]vond5 onre*t2 t5 twe$e3 door zijn groote m5s*elijke en kun/5a>s-ijdelheid1 wa>door hij niet nalat5 kon te pose]572 e5 9-/aat-zijn zi* op te (f]5 en e5 onwrikba> va/h\d5 aan wat hij go$ en re*t a*tte4 ,zijn deugd51 als kun/5a>1 w>53 e5 ontzaglijk doorvoel+s-en uitbeeld+s-v]mog5 7dat e*t] ges*aad w]d door e5 groot gebrek aan objectiviteit72 e5 vlijms*]p taal-begrip2 e5 buit5gewoon gee/ig v]nuft 7dat m4i4 sle*ts ov]tr(f5 wordt1 ma> dan ook v]1 door d5 groot5 ,he9e1 van wi5 hij tr\w5s veel gele]d heeft72 e5 rijke fantasie4 ,zijn gebrek51 ik heb er re$s e5ige g5oemd1 w>5 mee/ de ke]zijd5 van zijn deugd53 e5 an>*i/is*e ne]hal+swo$e 7ke]zijde van zijn revolutionnair s5tim5t72 e5 soms ze] li*tz9nig oordeel5 ov] alles1 wat hij ma> gemoette 7ke]zijde van zijn uit]/-vlug-d5k5-kunn572 e5 soms enorme zelfov]s*att+ en m9a*t5d ne]zi5 op de all]groot/5 7ke]zijd5 van zijn hoogge/emde zelfa*t+72 e5 uitt>t5de en pral]ige opzi*tigheid 7ke]zijde van zijn held5mo$74--,gij moet dus1 ik h]haal 't1 ze] critis* teg5ov] hem /aan1 u voor k9d]a*tige nap]ij1 wa>toe deze sugge/ieve p]soonlijkheid iem& makkelijk v]leidt1 zorgvuldig bew>5 en bov5al dit go$ begrijp53 dat de ontk5n5de1 de negatieve h\d+ van zijn gee/1 die hem s*oon /ond1 wijl hij groot 01 en p4#bbb leefde 9 e5 tijd1 die dat noodig _h en 't als 't w>e zelf de$ gebor5 word51 u leelijk z\ /aan1 niet alle5 wijl gij niet groot zijt1 ma> omdat gij 9 e5 tijd leeft1 die k en bov5al e5 positieve1 e5 beve/ig5de gee/e%\d+ noodig heeft3 het innig gelo( 9 de wa>a*tigheid van het socialisme4 ,vroeg zijn tijd e5 ongebreideld1 e5 na> eig5 bege]te kamp5d m5s*1 deze vraagt gehoorzame soldat5 voor het groote leg]1 dat /rijdt 9 alle l&5 voor m5s*5r*t en m5s*5gelk1 soldat5 nit g$rild tot tu*t1 ma> uit eig5 wet5 en eig5 vrije keus de tu*t v]kiez5d bov5 tu*tel%eid4 ,h\dt ge u aan dit alles1 wat ik u heb gezegd1 dan kunt ge zond] vrees dat oo/]s*-vreemde en pra*tig l&1 dat ,multatuli's w]k is1 b]eiz5 en mo$ig de hell+5 van di5 trots*5 b]g beklimm51 wa>op boss*5 vol van sappige vru*t5 /aan4 ,wat mij betreft1 ik zal het nu bij deze1 na> mij dunkt niet ongemotive]de1 wa>s*uw+ en uite5zett+ lat51 en 9 de volg5de artikel5 de ,ges*i$5is van ,w\t]tje ,piet]se1 ha> zooveel mogelijk los mak5d uit de ,ideen wa>van ze e5 deel is1 zuiv] lett]kundig beh&el51 gelijk ik dat met ,hildebr&'s ,familie ,kegge heb g$aan4#g 99 99 99 99 99 ,,ov] ,,multatuli ,,en ,,zijn ,,ges*i$5is ,,van ,,w\t]tje ,,piet]se p4#bbc ,,ii ,9 de ,ges*i$5is van ,w\t]tje ,piet]se1 zooals die nu1 helaas onvole9digd1 voor ons ligt1 hebb5 wij 9 de all]e]/e plaats te zi5 e5 pog+ tot we]gave d] geleidelijk voorts*rijd5de gee/elijke ontwikkel+ van e5 g5iaal k9d--,w\t]tje-zelf--2 9 de twe$e plaats e5 s*ets van3 het ,holl&s*e volkslev53--,femke en ha> mo$]1 ,g]rit ,sloos1 ,klaas ,v]laan1 de joods*e familie ,roeb5s1 de illum9atie-avond1 enz4--2 de kle9-burg]s3--de ,piet]s51 juffr\w ,laps1 e4d4--2 de deftige burg]ij3--de ,kopp]li?'s3 typ5 van het dwaze1 opgeblaz5 p>v5udom1 met zijn sleep van kruip]ige loonslav51 en de ,holsma's3 ietwat gedealise]de beeld+ e5] v]/&ige1 liefd]ijke1 bov5 alle vooroordeel5 hg/a&e dokt]sfamilie--2 de gee/elijk51 v]teg5woordigd door de klu*tige1 v]a*telijke figuur van d5 huisdom9ee1 en de he]lijk-gebeelde1 k9d]lijk-re9e p]soonlijkheid van pa/oor ,jans52 all]hoog/e p]sonages1 zooals de groote ,napolon1 op wi5 wij ev5 9 d5 s*\wburg e5 vlu*tig kijkje krijg51 de ,paltsgrav91 pr9ses ,erica1 enz42 9 de d]de plaats4444 ,ma> nee1 ik ga z niet v]d]1 die z9 w]d veel te lang1 te v]moei5d door zijn l5gte1 zelfs als jullie op al die plaats5 ev5 wa>t gaan zitt51 wat nog zoo gek niet z\ zijn gewee/1 want1 laat me je v]zek]51 je hebt v&a> he]lijke inkijkjes en pra*tige v]gezi*t54444 p4#bbd ,wat ik v]d] w\ zegg51 kwam 9 't kort hi]op ne]1 dat het geheele w]k n wor/el+ van het hooge met het geme5e1 n ,multatuliaans*-heftig-beuk5de1 maats*appelijke meubel51 ruit51 hle heilige huisjes /uk-r9k9k5de pr*tige wor/el+ is4 ,m5 z\1 welli*t int]esse]t jullie deze m$$eel+1 ons boek kunn5 indeel5 bij3 romantis* realisme4444 ,ma> hoe6 ik zei3 welli*t int]esse]t 't jullie 444 het moet je int]esse]51 want het geldt hi] niet1 je 'n pa> gele]de woord5 na> 't ho(d te smijt51 ( je 'n krui5i]sa*tig suik]-rij/-boon5-indeel+sgewoontetje 9 te /amp51 ma> het gaat erom1 je de begripp51 de ze] veel v]held]+ v]oorzak5de begripp51 wa>van die t]m5 nam5 zijn1 bij te br5g51 n om de te beh&el5 /(1 de lett]kunde dus1 door v]deel+ me] ov]zi*telijk en begrijpelijk te mak54 ,wat s ,romantiek8 ,n\1 om 't 'ns erg kort en populair te zegg53 e5 kun/beeld+ van1 ze] wel be/aanb>e1 uitzond]+sfigur51 lev5d 9 zeld5 voorkom5de om/&igh$52 da>door heel vaak v]s*ijn5d als e5 ov]drijv+ van de algeme5e w]kelijkheid1 want die uitzond]+sfigur5 mak51 door hun lev5swa>heid1 op d5 gemiddeld5 lez] d5 indruk van v]teg5woordig]s d] algeme5e w]kelijkheid te zijn4#h ,de romantiek nu1 9 dit romantis*-reali/is*e w]k1 uit zi* niet sle*ts 9 het feit d] beeld+ van sommige p]son5 van het twe$e plan--pr9ses ,erica bijvoorbeeld--1 ook niet alle5 9 het do5 plaats hebb5 van gebeurt5iss51 die1 wanne] we ons het totaal-beeld voor oog5 br5g51 dat de w]kelijkheid ons van d5 loop d] d+5 voorh\dt1 e5 /]k5 bijsmaak van onwa>s*ijnlijkheid krijg51 ma> p4#bbe die romantiek uit zi* al dadelijk heel pr9cipieel 9 d5 opzet en op het ho(dplan van het w]k3 het bes*rijv5 d] zielsges*i$5is van e5 g5iaal m5s*4 ,en nu ga ik v]d] en zeg dit3 omdat e5 g5iaal m5s* zelf e5 /uk romantiek is1 door de ,natuur1 te midd5 van ,hr dag-dagelijks* realisme ne]gezet1 bot/ hij da>mee1 v]/oort hij er 9 zek]5 z9 de h>monie van 7ze] zek]3 om tot e5 hoog]e h>monie te g]ak51 en3 de bots+ is e5 heilzame1 ma> dat v]&]t voor 't oog5blik aan 't onaang5ame van de zaak niets4 ,multatuli-zelf is hi] e5 uit/ek5d voorbeeld van7 en z1 en da>om v]/oort de afbeeld+ van e5 g5iaal m5s* 9 e5 w]k als dit--voor driekw>t e5 afbeeld+ d] algeme5e w]kelijkheid--de h>monie van dat w]k4 ,we voel5 e5 onaang5aam a&o5de ongelijksoortigheid en zelfs teg5/rijdigheid d] deel54 7,multatuli heeft dat1 gelo( ik1 zelf gevoeld1 v&a> dat het kla>blijkelijk zijn plan 01 zijn ,w\t]tje1 langzam]h&1 na> d5 kant d] romantis*e pr9ses ,erica uitt$r+54 ,ik voor mij b5 er zek] van1 dat1 _h hij het w]k vole9digd1 dit1 uit aan de ,w\t]figuur ontsprong5 noodzaak1 al me] en me] v]romantise]d z\ zijn geword54 ,en v]d] b5 ik van oordeel1 dat het dit bewu/zijn1 met wat er v]d] aan va/ zit1 bij ,multatuli-zelf1 is gewee/1 dat hem d5 lu/ b5om5 heeft v]d] aan zijn v]haal te w]k51 en niet erg]nis ov] de ,van ,vlot5's enz4--,/el je voor1 omdat de kle9e m5s*jes je aftakel51 heb je ge5 lu/ me] aan de lev5de s*oonheid 9 je ziel1 die je-zelf zoo he]lijk weet6 ,t]wijl to* jui/ het natuurlijk beloop is1 dat die s*oonheid je ov] alles troo/ en he5helpt6 ,ne51 geloove wie 't kan1 k kan 't niet4 ,de zaak is mijns inzi5s1 dat hij ge5 vreugde me] aan die s*oonheid zelf _h--om bov5g5oemde r$5547 99 99 99 99 99 ,ik zeide u da> /raks dat je van al die plaats5 zulke a>dige inkijkjes en v]gezi*t5 z\dt kunn5 hebb54 ,nu e]/ e5 inkijkje4 ,zie toe3 da> wriemel51 mak5 zi* bela*elijk1 word5 gegeeseld door hun eig5 bespottelijkheid1 p4#bbf de ,piet]s51 de ,laps51 de ,/(fels en hoe al dat tuig v]d] heet5 mag1 vlak ond] je neus4444 ,ma> h1 wat is dat8 ,je wijkt t]ug 444 je d5kt1 da> zal wel 'n lu*tje aan zitt54 ,en je hebt gelijk1 je d5kt er nog te li*t ov]3 er is ge5 lu*tje1 er is e5 /nk aan4 ,ma>1 o wond]6 hi] hebt ge van di5 /ank ge5 la/2 let ma> op3 wat ge voelt1 dat is g5t1 bljds*ap2 je trekt ge5 vies gezi*t1 ma> je s*at]t4 ,wat is de oorzaak van dat wond]8 ,ah1 v5 wa*t54 ,zie e]/1 la* e]/ en alli*t v9dt ge dan zelf die oorzaak4 -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- --#i ,ziezoo1 kla> voor dez5 ke]4 ,en nu ma> aannem5d1 dat er wel enkel5 uw] zull5 zijn1 die nog ma> altijd niet wet51 wa>om zij niet gewalgd hebb5 bij het zi5 van al dat g$oe d] ,laps5 en ,piet]s5 en integ5deel hebb5 g5ot51 precies gelijk ik tr\w5s1 die to* ge5 cl[n1 gezweg5 dan van e5 ,laps ( 'n ,piet]se1 kan ( kon zi51 zond] 'n we]z9 en 'n s*aamte te gevoel5 ov] zulk e5 v]n$]+ van het m5s*-zijn1--dat nu ma> aannem5d1 geef ik u da>van de volg5de v]kl>+3 dat wat gij bewond]d1 wa>van je g5ot5 hebt1 is de we]gave1 de afbeeld+ van het lev51 niet dat lev5-zelf4 ,het doet er niet toe wat afgebeeld wordt1 ma> /e$s hoe het afgebeeld wordt4 ,ng e5s3 lees mijn artikel 9 d5 catalogus4#aj ,zooals ik re$s zei3 dit nu 0 e5 inkijkje1 9 het volg5de ho(d/uk zet ik u op e5 plaats vanwa> ge e5 v]gezi*t hebt4-- 99 99 99 99 99 ,,ov] ,,multatuli ,,en ,,zijn ,,ges*i$5is ,,van ,,w\t]tje ,,piet]se p4#bbg ,,iii4 ,9 het vorig ho(d/uk belo(de ik1 u op e5 plaats te zett51 van wa> ge e5 v]gezi*t hebb5 z\dt4 ,welnu1 ik hoop1 dat ge na lez+ van dit /uk zult moet5 erk5n51 dat ik mijn bel(te geh\d5 heb4 ,want1 jong]e en oud]e vri5d51 zult ge het ge5 v]gezi*t noem5 als ik hi] voor u laat oprijz5 dat mooie v]l$5 van uw k9d%eid1 nu al m9 ( me] v] v]wijd]d8 ,dat v]l$51 welks welli*t sle*ts vage h]9n]+5 u nog do5 glimla*51 als ge k9d]5 spel5 ziet4444 ,o1 natuurlijk1 ge zult 9 het beeld1 dat ik u zal toon51 niet uwe feitelijke jeugd h]k5n51 met hr voorvalletjes1 gevoel5s1 bege]t5 en s*u*t]e droom]ij51 want ge/eld dat gij tot dieg55 behoort1 die zi* op lat] leeftijd dit alles duidelijk en kla> kunn5 te b9n5 br5g51 wat d5 mee/5 onz] wa>lijk niet gegev5 is1 dn zk] z\dt ge spo$ig door v]gelijk+ tot de erk5t5is kom51 dat k9d]5 ev5ze] van elka> v]s*ill5 als volwass554 ,to*1 de jonkheid van ons all5 heeft iets geme53 door de j>5-gang5 van ons lat] lev5 loop5d1 hoor5 we uit de v]te blijde /emm5 soms1 zi5 we e5 plotse sprankel+ van li*t glnz5 uit de fee/zaal onz] jeugd1 wa>he5 we nooit me] zull5 ke]54 't ,is dan ( ha> deur zi* v5 op5de en snel we] sloot1 uitlat5d-en-afsnijd5d klank5 van fee/g]oes1 e5 helle /ral+ van veel lu*t]s4 ,ma> duurde p4#bbh dat kort1 n oog5blik1 het duurde to* lang g5oeg om ons als de geur1 het innig/e onz] jonge j>5 nog e5maal te do5 k5n52 hoe b5ad]5 we dan opnieuw hun blijds*ap en v]driet54 ,we /aan ev5 /il en mijm]5 9 ons-zelf4 ,e5 glimla* ont/rakt za*tk5s ons gezi*t4444 ,dan gaan we we] v]d] door de soms donk]e gang5 van ons lat] lev54444 ,het is ook die glimla*1 wa>van ik u sprak1 die oud]5 hebb5 als ze k9d]5 spel5 ( /illetjes droom5 zi54 ,dan g+ die fee/zaal1 begrijpt ge1 ev5 op51 het geluk d] jonkheid heeft hun h>t g]aakt4444 ,ma> rijk]1 ma> voll] wordt ons dat he]lijke ges*onk51 als e5 groot kun/5a>1 zi* v]plaats5d 9 het k9d]lijk d5k5 en voel51 dit voor ons beeldt4 ,ja1 dan is het wa>lijk1 ( 't ons v]gund w]d te ke]5 op onze s*r$51 de wijde hal onz] jonge j>5 nog e5maal b9n5 te gaan1 onze oog5 vol te lat5 /ral5 van ha> li*t1 de h&jes d] speelg5oot5 9 de onze te h\d5 en zelf we] de heilige k9d]5 te zijn1 9 wi] nabijheid al het lev5 op zijn re9/ en bevallig/ en fee/elijk/ moet v]s*ijn54 ,ook dat nu heeft ,multatuli voor ons g$aan4 ,het beeld1 dat ik u wilde toon51 is e5 brok droomlev5 van zijn ,w\t]tje4 ,to*--het s*ijnt mijn ietwat onaang5aam lot te zijn1 nooit iets onv]deeld te kunn5 prijz56--moet ik u wa>s*uw51 dat dit s*oone niet zoo volmaakt is geword5 als we 't van 't g5ie van zijn s*epp] ongetwijfeld hadd5 mog5 v]wa*t54 ,de s*rijv] heeft zi* namelijk we] e5s niet g5oegzaam kunn5 b$w+51 zi* niet1 door zijn gebrek aan objectiviteit1 kunn5 on?\d51 brokjes van zjn wij%eid1 zjn wijsge]ig d5k5 9 het pra*tig-gegev5 droomlev5 van zijn ,w\t]tje te m5g54 ,ik zal u1 oud] gewoonte1 zo[el op de he]lijke s*oonheid als de f\t5 opm]kzaam mak54 ,en ge moet u nu ma>1 e5s voor al1 voornem5 niet boos op mij te zijn1 omdat ik1 door dit laat/e te do51 zoo'n beetje uw g5ot b$]f4 ,want het is jui/ mijn doel1 u er aan te w5n51 ge5 g5ot en zek] ge5 kun/g5ot te will51 dan wat de keur van uw all]zuiv]/ gevoel en r$e kan door/aan4 ,ook de hoog/e v]rukk+1 die kun/g5ot geeft1 heeft niets geme5 met e5 roes p4#bbi en met e5 v]troebel+ en v]dui/]+ d] gee/elijke1 na> wa>heid zoek5de kra*t5 9 ons1 ma> zij maakt 9 wisselw]k+ die kra*t5 integ5deel /]k]1 edel] en me] doordr+5d4 99 99 99 99 99 ,ziehi] het b$oelde /uk3 ,na ,glorioso namelijk1 7,glorioso is de naam van d5 roov]-roman1 di5 ,w\t] gehuurd heeft voor het geld1 dat hem het v]kwansel5 van zijn ,nieuwe ,te/am5t met ,gezang5 opbra*t1 v4,c47 en de onmogelijkheid om dat boek wa>dig te v]vang51 7,multatuli geeft hi] natuurlijk ,w\t]tje's me5+ we]4 ,dat hij dit doet zond] er e5ige s*]ts5de ( spott5de aanm]k+ van zi*-zelf aan te v]b9d5 is voortreffelijk4 ,er ont/aat hi]door1 n blijft ong]ept1 e5 zek]e fijne humor4 v4,c47 0-i 9 de namiddag5 die hij vrij _h1 onwillekeurig we]geke]d na> de plek wa>-i k5nis _h gemaakt met de boek]ige roman-w]eld1 en hoe gr( ook de kleur5 w>5 van 't e]/e beeld uit die w]eld dat zi* aan hem voorde$1 ja1 miss*i5 jui/ m de gr(heid van die kleur51 hij voelde zi* da>door z aangetrokk51 dat-i zi*-zelf geheel v]&]d voorkwam1 en niet me] begreep hoe hij ooit z'n g5ot _h kunn5 zoek5 9 die ta>tjes op d5 hoek4 ,e5 vreemd v]s*iet _h zi* voor hem ontslot54 ,hij droomde van d+5 wa>aan-i ge5 naam kon gev51 ma> die hem bitt] ontevr$5 maakt5 met z'n w]kelijk5 toe/&4 ,hij wilde graag alles do5 wat voorges*rev5 is om 9 d5 hemel te kom51 ma> 't bidd5 z\ zooveel bet] gaan1 me5de hij1 9 'n grot met ka>s54 ,en wat het e]5 van zijn mo$] betr(1 wa>op deze altijd zoo a&rong 444 wa>om _h ze ge5 sleep1 zooals die grav98 ,hij _h z'n bijbel niet moet5 v]koop5 444 dat is wa> 444 ook z\-i 't nooit we]do51 dit _h-i va/ belo(d 444 ma> dan behoorde hij to* ook 'n ki/je te hebb5 met dukat51 en 'n ve] op z'n muts1 zooals 9 't boek /ond4 7,m]kt ge hi] al niet1 hoe uit/ek5d de romantis*e neig+ 9 d5 k9d]gee/1 en vooral zooals zij moet be/aan 9 di5 van het nobele ,w\t]tje1 is we]gegev58 v4,c47 ,ook v]veelde hem zijn bro] ,/(fel1 en zijn zu/]s1 en juffr\w ,laps1 en huisdom9ee1 en alles4 99 99 99 99 99 ,dit v]veeld word5 door zijn familie en zijn omgev+ ont/aat s*ijnba> wel bij ,w\t]tje na> aanleid+ van p4#bcj iets ze] k9d]lijks1 ma> de diep]e en w>e oorzaak is zijn veel hoog] en edel] beaanlegd zijn dan zijne omgev+1 wa>door hij da>9 niet op zijn plaats is4 ,het is e5 dezelfde bots+--9 k9d]lijke v]h\d+5--als wa>van ik 9 het vorig ho(d/uk sprak3 tuss*5 het hoog]e en lag]e1 het bijzond]e en het all$aags*e4 ,en hij begreep niet1 wa>om de heele familie niet na> ,itali g+1 om da> 'n behoorlijke roov]ij optezett54 ,ma> ,p5newip 7de s*oolmee/]1 v4,c47 hoefde niet mee1 da*t-i1 en ,sla*t]skeesje 7e5 m$es*oli] v4,c47 ook niet4 't ,z\ hem b5ieuw5 wat er gebeur5 z\ met zijn v]s4444 ,alle ,wo5sdag5 namelijk lev]d5 de le]l+5 die 't m9/ ondeug5d w>5 gewee/1 en da>om wa>d gekeurd w]d5 meet$+5 na> d5 lauw] d] e]1 e5 g$i*t op 'n ond]w]p dat de mee/] _h opgegev54 ,w\t] _h ditmaal de deugd tot z'n deel gekreg51 niet zond] toespel+ op z'n vroegtijdige v]dorv5heid1 en d5 w5k dat die di*toef5+ mo*t di5/ba> wez5 aan z'n z$elijke v]bet]+4 ,ma> ,w\t] _h al zoo dikwijls op de deugd g]ijmd1 en hij vond dit ond]w]p zoo droog1 zoo uitgeput1 zoo v]vel5d1 dat-i de vrijheid _h g5om5 iets &]s te beh&el51 en wel wat hem 't naa/ aan 't h>t lag1 de roov]ij4 ,dit g$i*t en alles wat da>door v]oorzaakt wordt3 de boo%eid van mee/] ,p5newip1 de ontzett+ van ,w\t]tje's familie1 het optr$5 van d5 dronk5 huisdom9ee1--dit betrekkelijk kle9e deel van het boek z\ het al tot iets pra*tig-gee/igs mak54 ,je gi]t van het la*5 ond] 't lez51 en tegelijk]tijd b5 je v]rukt ov] de lev5swa>heid--op 'n pa> /ukjes na--d] we]gave6 ,hij-zelf 01 als alle s*rijv]s--en m5s*5--ze] +5om5 met z'n w]k4 ,hij hield zi* ov]tuigd dat de mee/] dit ook wez5 z\1 en hem om d5 wille d] voortreffelijke uitvo]+ de afwijk+ van de deugd v]gev5 z\4 ,het v]s z\ zek] na> d5 ,burgemee/] gezond5 word51 die er k5nis van gev5 z\ aan d5 ,paus1 wa>na deze ,w\t] tot zi* z\ roep51 en hem aan/ell5 als ho(droov]4 ,hoe moet de s*rijv] niet doorg$rong5 zijn gewee/ 9 het d5k-voel5 van zijn ,w\t]tje1 om zoo s*itt]5d dit e*t-k9d]lijke1 wild-fanta/is*e lu*tka/eel5-b\w5 te hebb5 kunn5 we]gev54 ,welli*t is dat lat5 d5k5 aan p4#bca d5 ,paus door dit prote/ants*e jongetje1 dat rilt als hij ,pat] ,jans5 ov] ,jezuit5 hoort sprek51 e5 f\t4 ,welli*t e*t] z\ m5 kunn5 zegg51 dat ,paus voor het k9d ,w\t]tje niets me] dan e5 woord is wa>aan zi* e5 vage1 romantis*e voor/ell+ v]b9dt4 ,ma> dit laat/e is1 gezi5 de platte en bekromp5 godsdi5/ige omgev+ van ,w\t]tje1 nit wa>s*ijnlijk4 ,zoo droomde hij1 en wi]p hij /rootjes 9 het wat]4 7,hij /aat bij 'n slootje4 ,9 de nabijheid zijn twee h\tzaagmol5s4--,het /ukje wat nu volgt is all]voortreffelijk/4 ,er wordt nu niet lang] van ,w\t] v]haald1 ma> zijn d5k5 en h&el5 word51 9 hun natuurlijk v]b&1 gebeeld4 ,ik gelo( niet1 dat ik groot] bewond]+ voor iets kan gevoel51 dan voor dit onov]trefba> zi*-+eleefd-hebb5 9 d5 k9d]gee/6 ,lees ma> e5s v]d]6 v4,c47 ,ze drev5 langzaam voort1 en v]dw55 tuss*5 de gro5-bemo/e balk54 ,onwillekeurig begon ,w\t]'s v]beeld+ v]b& te s*epp5 tuss*5 de ri*t+ d] /rootjes en zijn indrukk54 ,da> g+ de grav9 met ha> sleep1 ma> ze haakte aan d5 kant en bleef /ek5 9 de modd]4 ,de kuis*e ,amalia _h ge5 bet] lot1 en raakte v]w>d 9 't kroos4 ,nu ,w\t]-zelf3 7,w\t]-zelf meegevo]d door zijn droom51 v]e5zelvigt zi* dus ook met e5 /rootje6 ,v]rukkelijk van g5iaal doorvoel5 door d5 s*rijv]1 niet wa>8 v4,c47 hij nad]de ,amalia's kroos1 en jui/ to5-i hoopte ha> te r$d5 uit ha> gevang5s*ap1 ( die te deel5 zoo 't behoort1 w]d-i opgeslokt door 'n e5d4 ,die da>aan ze] v]ke]d de$4 ,want het 0 ,w\t]'s laat/e /rootje1 en 9 't geklapp] van d5 mol5 hoorde hij duidelijk ,amalia's v]wijt5d geklaag3 ,w>re1 w>re1 w>re1 w\1 ,wa> is w>re1 w>re1 w\4444 ,w\t] die me r$d5 z\8 ,dit maakte hem v]drietig1 en hij kon zi* niet we]h\d5 e5 /e5 te w]p5 na> de e5d die door z'n gulzigheid oorzaak 0 van ,amalia's twijfel aan zijn ridd]e]4 7,al ma> door is de k9d]-fantasie uit/ek5d volgeh\d56 v4,c47 ,de e5d koos de be/e p>tij1 en v]trok1 na ,w\t] te hebb5 uitges*old5 zoo go$ hij kon4 ,ma> de mol5s s*55 zi* niet te /or5 aan de gebeurt5iss5 van d5 middag en klapp]d5 dapp] voort4 ,w\t] hoorde 9 hun gekraak en gezaag all]lei li$jes1 en v]gat weldra ,amalia en d5 ,paus1 om te lui/]5 na> de v]tell+5 die ze hem d$54 ,om d5 lez] niet te br5g5 9 de v]ke]de me5+ dat er iets bijzond]s 0 p4#bcb 9 de mol5s1 haa/ ik mij te zegg5 dat ze kn>d5 en kn]sd5 jui/ als &]e h\tzaagmol5s1 en dat alles wat ,w\t] me5de te hoor5 en te v]/aan1 niets &]s 0 dan de we]klank d] a&o5+5 9 zijn eig5 gemo$4 't ,gebeurt me]mal5 dat we geloov5 iets gewa> te word5 van buit51 wat voortkomt uit ons-zelf1 en ev5 dikwijls me55 wij zelf iets te hebb5 uitg$a*t1 dat eig5lijk afkom/ig is van 'n &]4 ,dit is 'n soort buikspraak die dikwijls aanleid+ geeft tot ong5oeg5 en vij&s*ap4 ,dat beeld van de buikspraak is a>dig1 ma> ook niet me] dan dat4 ,het is nml4 vrij onjui/4 ,m5 kan1 e5 buiksprek] hoor5d1 me55 dat e5 &] dan hij gesprok5 heeft1 ma> nimm] dat m5-zelf heeft gesprok51 no*1 indi5 m5 het zelf heeft g$aan1 me55 dat 'n &]1 al ( niet buiksprek]1 het de$6 ,multatuli heeft hi] miss*i5 aan het zoog5aamde maagbromm5 g$a*t1 e5 n]veus v]s*ijnsel na> ik me54 ,hi]bij is 't wel mogelijk1 dat m51 zelf de geluidvoortbr5g] zijnde1 me5t dat e5 &] het is1 en omgeke]d4 ,9 elk geval z\ het bet] gewee/ zijn1 indin hij draan g$a*t n het gezegd _h1 al w>e het 'n tikje onae/hetis* gewee/4 ,wie 't snel/e draait8 ,wel 444 me dunkt 444 ne5 444 gelijk beg9n54444 ,z6 ,ne51 de ,ar5d 0 vr6 ,noge5s 444 nu6 ,o*1 we] v]ke]d6 ,hoe voortreffelijk ,multatuli het d5k51 d5 toon van het inn]lijk-sprek5 kon belui/]5 en we]gev56 ,wie nu 't e]/ bov5 is 444 ne5 dat gaat niet 444 nog e5s 444 van die wolk af4 ,morg5/ond1 pas op 444 7,ar5d en ,morg5/ond zijn de nam5 van de h\tzaagmol5s1 v4,c47 mis we]6 ,ik kan er ge5 oog op h\d5 444 wat 'n g$raai6 ,zoo1 b5 je moe8 'k ,wil 't wel geloov56 ,als ik e5s op zoo'n wiek zat 444 ik z\ me go$ va/h\d5 444 wat z\ de mol5a> gek kijk56 ,wa>om heet je ,morg5/ond8 ,heb je wat 9 d5 mond8 ,en4444 ,ar5d kun je vlieg58 ,wil je mij me5em58 ,ik z\ wel will5 444 wat 'n ruimte da>bov5 444 en ge5 s*ool6 ,hoe is to* de e]/e s*ool begonn58 ,wat 0 er 't e]/ 444 'n s*ool ( 'n mee/]8 ,ma> die e]/e mee/] moe/ to* op s*ool gewee/ zijn 444 p4#bcc en die e]/e s*ool moe/ to* 'n mee/] gehad hebb54444 ,( z\ de e]/e mee/] vanzelf4444 ,vanzelf8 ,ne51 dat kan niet4 ,met dat /ukje ov] die s*ool en di5 mee/] beg9t onze s*rijv] eruit te rak54 ,hij beg9t zijn h\va/ op ,w\t]tje te v]liez5 en zet da>om z'n eig5 d5k5 9 de plaats van dat van ,w\t]tje6 ,het is zijn eig5 wijsge]ig pe9z5 ov] het ,beg9 van het ,heelal4 ,ik ontk5 niet1 dat ,w\t]tje 't kan g$a*t hebb54 ,hij is 'n g5iaal1 'n buit5gewoon k9d4 ,ma> 9 v]b& met 't ze] sle*te1 wat nu bijna onmiddellijk volgt1 wa>9 niets van ,w\t]tje en alles van ,multatuli is1 v]mo$ ik dat deze hi] al begon subjectief te word54 ,k5je draai5 vanzelf8 ,door d5 w9d8 kunje omke]51 &]som-draai5 vanzelf8 ,doe 't e5s1 ,ar5d 444 toe krijg d5 ,morg5/ond 444 gauw1 gauw 444 pak 'm beet 444 mooi6 ,nu we] alln1 laat los 444 los 444 go$ zoo4 ,nu we] sam5 444 k>re1 k>re1 kra1 kra 444 /eek uit je arm5 444 neem me mee 444 wil je niet8 ,go$1 ,ar5d6 ,zet je ho$ op 444 wat fladd]5 die l9t5 444 hoe heetje8 ,w>re1 w>re1 w>re1 w\ 444 ik kan 't niet help5 444 't 0 die e5d4 ,zeg1 hoe heetje8 7,en nu komt dat ze] sle*te1 wa>van ik zooev5 sprak en wa>op ik ook 9 d5 aanvang van mijn artikel doelde1 v4,c473 ,fanne1 ,fanne1 fan fan 444 heetje ,fan8 en jij1 ,morg5/ond1 hoe is je naam8 ,s9e1 s9e1 s9e1 si 444 wat is dat voor 'n naam1 si8 ,nu tegelijk1 komaan 444 sam5 444 z+t 'n li$je sam53 ,fanne1 fanne1 fan1 fan4444 ,s9e1 s9e1 si1 si4444 ,fanne1 s9e1 fanne1 s9e1 ,fanne s9e4444 ,fan 444 cy4444 ,fancy 444 wat me5 je da>mee8 ,heetje ,fancy8 ,en 444 wat is dat 444 heb je vleugels8 ,ja1 d',morg5/ond en d5 ,ar5d w>5 ine5gesmolt51 hadd5 vleugels1 en heett5 ,fancy4 ,fancy nam ,w\t] op en vo]de hem mee4 ,de fantasie-figuur ,fancy--het woord zelf beteek5t v]beeld+--speelt e5 ho(drol 9 ,multatuli's w]k4 ,soms is zij hem p]sonificatie#aa van het ,al1 het ,zijnde2 soms de p4#bcd ,muze3 dege51 die hem zijn w]k5 influi/]t1 hem inspire]t2 e5 &] maal3 de ,causaliteit4#ab ,9 hun diep/e beteek5is dekk5 tr\w5s deze begripp5 elk&]1 na> zijn me5+4 ,en de p]sonificatie van dze hooge1 wijsge]ige begripp51 drag5d d5 naam1 die zij uitsluit5d 9 zijn1 ,multatuli's1 d5k5 draagt1 laat hij nu v]s*ijn5 9 het d5k5 van het k9d ,w\t]tje66 ,teugellooz] uit d5-b&-spr+5 is wel niet mogelijk1 erg]lijk] knoei5 met psy*ologie wel niet d5kba>4 ,en ziet ge 't nu zelf dat ik gelijk _h1 met 9 mijn inleid5d ,multatuli-artikel te sprek5 van3 zijn ontzaglijk doorvoel+s- en uitbeeld+s-v]mog51 dat e*t] ges*aad wordt door e5 groot gebrek aan objectiviteit8 ,want1 hoe kon ik u z van dat v]mog5 do5 g5iet51 indi5 het niet ontzaglijk w>e1 en da>5teg5 tev5s 9 de geleg5heid zijn1 op zlke grove f\t5 te wijz51 als ik g$aan heb1 zoo het niet ges*aad w]d door e5 groot gebrek aan objectiviteit86 ,ma> nu nog e5 ern/ig woord1 voor we voor ditmaal s*eid53 de mee/e lez]s hebb5 e5 we]z9wekk5d hebbelijkheidje3 ze on?\d5 wat er voor leelijks ov] 'n s*rijv] door zijn besprek] is gezegd1 ma> wat deze heeft geprez51 dt v]get5 zij6 ,pa/ da>voor op6 dat is iets ze] leelijks1 iets ze] geme5s4 ,dat v9dt z'n oorzaak 9 le$v]maak1 p4#bce 9 de1 vaak onbewu/e1 afgun/ van het kle9e op het groote1 9 het blij-zijn omdat het groote to* ook smett5 van kle9heid heeft4444 ,ik doe u de f\t5 9 s*rijv]s zi51 uitsluit5d1 om u ond]s*eid5 te le]51 en tot dat ond]s*eid5 behoort k3 het begrijp51 dat onze middelmatigheid gemakkelijk kle9e f\tjes hebb5 kan1 ma> dat wa> groote gav5 zijn1 mee/al uit]a>d k groote gebrek5 zijn4 ,dit begrijp5 zal ons +etog5heid le]5 en ons van bela*elijke waanwij%eid ( le$v]maak v]re do5 zijn4-- 99 99 99 99 99 ,,ov] ,,multatuli ,,en ,,zijn ,,ges*i$5is ,,van ,,w\t]tje ,,piet]se p4#bcf ,,iv4 ,de maats*appij wa>9 wij lev51 die an>*i/is*e doore5/r5gel+ van ongebreidelde1 niet-geleide ( sle*t geleide kra*t5--e5 kluw5 z v]w>d en z langzaam zi* ontw>r5d1 dat we wel zek] wet51 dat niet me] bij ns lev5 de ,tijd e5 s*oon weefsel ervan sp9n5 zal--die maats*appij van de m$$++1 van de afgun/1 van d5 haat maakt ons all51 9 ha> lev5d51 tot sle*t] m5s*51 dan we t5gevolge van onz5 natuurlijk5 aanleg1 te midd5 e5] bet]e sam5lev+1 z\d5 zijn gewee/4 ,want zij is 't1 die de edel/e neig+5 v] doet t]ugkrimp5 9 't mee/ v]borg5e van 't h>t1 om da> e5 kwijn5d be/aan te leid51 ja1 dikwijls1 te /]v51 wijl er voor h5 9 't wijd-op51 geme5s*appelijk m5s*5-lev5 ge5 vo$+sbodem1 ge5 ontwikkel+sruimte is4 ,en zij is 't alwe]1 die de on$ele drift5 oproept1 h5 laat tr$5 en w]k5 9 d] edele plaats1 hun di] naam1 gewaad en aanzi5 geeft--zoodat de waanz9nige ang/-wre$heid van1 het doodelijk geva> tegemoet gejaagde1 soldat51 na zi* de trekk5 te hebb5 kalm-gehui*eld en zi* de h&5 te hebb5 gewass*5 van 't bij 't ne]legg5 v]got5 blo$1 d5 naam en de e] van d5 held5mo$ uit de h&5 van vrome rege]d]s ontvangt2 zoodat de slu:eid1 noodig1 om 9 de hijg5de ja*t na> w9/1 &]5 te do5 vall5 en h5 dan voorbij te r5n51 als wij%eid en s*oone beh5digheid wordt p4#bcg geprez52 het huw5-om-geld liefde wordt g5oemd en als zoodanig zalv5d door gee/elijk5 wordt be-zeg5d2 de zu*t tot uitbuit+ van vreemde l&5 en volk5 zi* kan v]momm5 als br5g/] van wet5s*ap en kla>d] godsbegrip4444 ,en ge5 &]e dan zij is 't dus1 die ons gemo$1 onze ziel aan e5 v]ona*tzaamd huis gelijk maakt1 wa>uit de mee/]s zijn v]trokk5 en wa>9 het brooddronk5 kne*t5pak het bezit di] mee/]s 9 li$]lijke mo$willigheid v]vuilt en v]bra/1 zi* op hun plaats5 zet en hun mani]5 grijnz5d naboot/4 ,zoo komt het1 dat wij aan het be/aan van e5 volkm5 e]lijk1 volkom5 deugdzaam m5s* nauwelijks me] geloov54 ,ja1 wij w5d5 voor aan zulk e5 nog zek]lijk te geloov51 do5 zelfs soms1 om onze eig5 ons*uldige braafheid ma> te toon51 als( we zoo iem& iets heel gewoons en normaals v9d51 do* k die ve9z]ij is--e5 van dat kne*t5pak3 zij is de lage naap/] van d5 s9ds lang v]trokk5 mee/]3 het gelo( 9 elka>s go$heid1 dat m5s*5 hebb51 die niet door de maats*appij tot elk&]s ro(zu*tige vij&5 zijn gemaakt4 ,en zoo gebeurt het1 dat1 ontmoet5 wij e5 uitmunt5d m5s* 9 't lv51 we ons onmiddellijk afvrag53 ,z\ die man n\ wel *t zoo zijn2 heeft-ie met al die go$heid niet de a*t]baks*e b$oel+ zijn eig5belang te di558 ,en alli*t is onze conclusie3 nee die is mij te braaf1 die is mij te fijn6 ,en ontmoet5 we zulk e5 figuur1 de beeld+ van zoo'n edel m5s*1 9 e5 bok1 o dn is 't heelemaal mis1 dan rzel5 we zelfs niet1 dan v]oordeel5 we1 bijna imm]1 dadelijk4 ,wat zoetig1 me55 we1 wat ov]drev5 braaf1 hoe opgesi]d1 'n e*te boek-held4 ,ja1 dit spreekt van zelf3 wij zijn te ze] aan het on$ele gew5d1 we zijn te ze] gewoon het on$ele 't mask] van 't edele te zi5 drag51 dan dat wij nu z\d5 kunn5 geloov5 dat edele 9 wa>heid voor ons te zi54 ,to*1 wa> er e*te1 wa> er grte kun/ is1 da> word5 we g$wng5 te geloov51 want deze maakt ha> beeld+ als w>e 't doorzi*tig1 wij zi5 niet lang] met nze oog51 wij zi5 niet lang] alle5 het uitw5dige van e5 p4#bch figuur no* behoev5 ons dus met onze giss+5 en twijfel+5 te behelp51 mr wij zi5 met de oog5 van di5 groot5 kun/5a>1 wij zi5 het uit]lijk-en-inn]lijk als n kl>e1 geheimloos op5ligg5de wa>heid1 en giss+ no* twijfel knn5 me] 9 ons opkom54 ,zulk e5 kun/5a> nu 0 onze ,multatuli1 to5 hij de ,pa/oor-,jans5-figuur s*iep1 en aan zulke groote en e*te kun/ _h hij to5 het ov]gelukkige voorre*t1 het aanzijn te gev54 ,het ko/ mij moeite1 mijne bewond]+ voor deze voortreffelijke s*epp+1 en mijn diepe liefde voor ha> s*epp]1 niet zoo te uit5 als ik ze gevoel4 ,ma> dit moet nu e5maal a*t]wege blijv51 want ho(ddoel blijft to*1 die bewond]+ en liefde op u te do5 ov]gaan1 en dat lijkt mij vooralsnog alle5 te b]eik5 door kalme bes*\w+ en ontl$+4 ,welnu dan3 wa>door is de auteur er9 geslaagd1 de 9 hm lev5de en kla>-op5e visie van di5 nobel5 m5s* ook ns zoo ov]tuig5d-wa> voor oog5 te /ell51 voor ons zoo doorzi*tig te mak58 ,heeft de s*rijv] dit b]eikt door1 9 groote mate en ze] nauwkeurig1 sommige middel5 d] reali/is*e p]soonsbeeld+ aan te w5d51 d4w4z4 heeft hij deze figuur zek]e telk5s t]ugke]5de geb>51 kle9e eig5a>digh$5 en ha> alle5 eig5 spreekwijz5--die alle dan natuurlijk 9 logis* v]b& /a&e met ha> inn]lijk--v]le5d1 zoodat wij da>door v]leid word51 k d5 ha> eig5 buit5gewon5 adeldom van ziel als wa> aan te nem51 (s*oon wij di5 eig5lijk onwa>s*ijnlijk a*t58 ,ne51 dit is niet zoo1 de trekjes van deze soort zijn nauwelijks aanwezig1 bov5di51 wij erk5n5 jui/ di5 adeldom als e*t4 ,( z\ 't dan welli*t kom51 doordat wij de k9d]lijkheid van ,pa/oor ,jans51 die k9d]lijkheid 9 e5 volwass5 m5s*1 als e5 gebrek bes*\w5 en dit gebrek dez5 m5s* g5oegzaam onvolmaakt 9 onze oog5 maakt1 om ons zijn--volmaak!id aannemelijk te mak58 ,ne51 ook dit kan de oorzaak niet zijn1 want e5 gebrek1 en dan nog wel e5 gee/elijk gebrek1 kan nimm] zulk e5 h>t-v]ov]5d51 behoorlijk5 indruk wekk5 als deze p4#bci k9d]lijkheid van ,pa/oor ,jans5 doet4#ac ,mr de oorzaak is1 dat de k9d]lijkheid van di5 m5s* hem als met e5 glans van a&o5lijke en n$]ige heiligheid omgeeft1 die ons /il maakt1 zoodra we 9 zijn nabijheid kom51 ons za*t doet tr$51 wijl we voel5 op1 door hem1 geheiligd5 grond te /aan en ons 9 die kl>e /emm+ van begrijp5-door-liefde br5gt1 die alles doorzi*tig en hel-doorli*t maakt4 ,die k9d]lijkheid is 't1 die al zijn woord51 al zijn dad51 die drag]s van zijn noblesse1 als e5 phosphoresce]5de1 h5 beli*t5de vloei/( dr5kt4 ,ma> niet alle5 aldus zi5 wij ha>1 do*--wel v]re van ha> als e5 gebrek te bes*\w56--zi5 we 'r integ5deel ook als e5 he]lijke gave1 dez5 m5s* v]le5d1 om zijn blanke re9heid onbezo$eld door het lev5 te br5g51 en zoo--t]wijl zij ons de op zi*-zelf s*oone s*rijn blijkt1 die het juweel zijn] go$heid beho$t--d5k5 wij1 aldoor diep] ov]tuigd word5d3 hoe wa>devol moet deze laat/e zijn1 dat de ,natuur het noodig vond ha> zoo /]k-beveilig5d te omhull56 ,en (s*oon welli*t buit5 het kad] dez] bes*\w+5 vall5d1 wil ik niet nalat51 hi] nog aan toe te voeg51 dat uit die g$a*te onmiddellijk bij mij deze voortkwam3 hoe blijkt ook hi] we] de wij%eid1 dat alles v]e55de1 dat alles aan elka> di5/ba> mak5de1 dat met n middel vl b]eik5de d] ,natuur1 want door die k9d]lijkheid de pra*tige ziel van dez5 m5s* sluit5d voor het kwade1 op5t zij ha> tev5s voor het go$e4 7,imm]s1 door die k9d]lijkheid hebb5 wij ha> voll$ig begrep51 da>door zijn wij van ha> wa>- en e*t-zijn ov]tuigd geword51 drdoor zijn we dus 9 /aat ge/eld1 van ha> te g5iet5 en te p4#bdj le]54 ,en dit is het go$e4 ,en zoo heeft dus de ,natuur tw groote doel5 met n middel b]eikt44447#ad ,en nu ga ik e5 /uk tek/ afdrukk51 dat1 met mijn tuss*5gevoegde ontl$+51 u veel van het zooev5 gezegde ongetwijfeld duidelijk] mak5 zal4 ,pa/oor ,jans5 en ,w\t] zijn op weg na> ,ha>lem4 ,pa/oor ,jans5 is aan 't woord3 ,ma> ik z\ je wat van die kyrie 7e5 ka?oliek geb$4 v4,c47 zegg54 ,als ,ko5s hem z+t4444 ,o6 7,ko5s is pa/oor van dezelfde k]k als ,jans5 en woont naa/ deze4 v4,c47 ,9 z'n kam]1 me5 ik1 want 9 de k]k doet-i 't niet graag4 ,/ijn 7,jans5's hui%\d/]1 v4,c47 heeft ervan gehuild1 want het is heel gehoorig bij ons1 we kunn5 elka> be/ hoor5 zu*t5 444 ma> ik zu*t nooit4 ,wa>om z\ ik zu*t58 ,hi]9 ligt al1 zo[el het ma> naef-weg babbel51 als de blijmo$igheid van 'n k9d4 ,nu1 ,/ijn huilde1 en ik kreeg kippevel4 ,en weet je wat ik erbij da*t8 ,ik da*t3 ,god1 ,god1 wat b5 ik 'n prul bij pa/oor ,ko5s6 ,h1 m'nhe]6 't ,is de wa>heid6 ,ma> ik van mijn kant b5 we] veel /]k] van b\w en spi]54 ,dat is ook iets1 niet wa>8 ,godbewa>me voor ondankba>heid4 ,als m'n vad] me op z'n sm$]ij g$aan _h1 z\ ik net zoo /]k geword5 zijn als m'n bro]1 ma> de !ologie maakt 'n m5s* 'n beetje lebb]ig1 v9d je niet8 ,pra*tig6 ,iem& als ,jans5 h\dt er ge5 bijzond]e deftige ( edel-kl9k5de t]m5 op na1 als hij ov] ,god ( godsdi5/ spreekt3 zijn re9heid maakt hem1 onbewu/1 als 't w>e met ,god geme5zaam en v]tr\wd4 ,en to* 444 v]beeldje1 ik heb ?uis 'n ,vulgata 7de door de ka?olieke k]k aang5om5 latijns*e bijbelv]tal+1 v4,c47 ,da> /aat wat 96 ,ze is 9 kw>to1 z dik1 en dat 9 't vi]kant1 en 9 le] gebond5 444 'n heele vra*t6 ,en er zijn slot5 aan1 ook4 ,/ijn s*uurt ze alle wek5 blank4 7,m]k nu die ons*uldige p4#bda en naef geuite trots van het groote1 lieve k9d1 omdat ie zoo /]k is6 v4,c47 ,welnu1 ik pak e5 van die kop]5 lipp5 met m'n p9k1 en ,/ijn zegt ,pat]s 7het ,pat] ,no/] 't ,onze ,vad]4 v4 ,c47 op1 en ik h\d m'n ,vulgata--altijd met die ne p9k1 moet je d5k5--tot quotidianum 7 dagelijks*1 voorkom5d 9 d5 z93 geef ons h$5 ons dagelijks* brood4 v4,c47 van de d]de4 ,en ,/ijn is niet e5s heel vlug met 'r ,pat]s4 ,als ik ze zelf zei1 bra*t ik 't zek] tot remitte 7voorkom5d 9 d5 z93 en v]geef ons onze s*uld51 v4,c47 van de vi]de1 ( miss*i5 wel tot am54 ,ma> ik moet je 'r bijzegg51 dat wij ka?oliek5 ge5 kra*t1 ma*t en he]lijkheid hebb54 7,het ,ka?olieke ,onze ,vad] e9digt met3 ,ma> v]los ons van d5 booze4 ,het prote/ants*e heeft nog dez5 z9 erbij3 ,want ,u is het kon9krijk1 en de kra*t1 en de he]lijkheid 9 d] eeuwigheid1 am54 ,jans5 z\ dus e5 /]k] kra*tto] do5 als-ie de ,vulgata aan z'n p9k liet hang5 g$ur5de #d prote/ants*e ,pat] ,no/]s dan nu hij 't doet g$ur5de #d1 kort]e1 ka?olieke6 v4,c47 ,dat s*eelt altijd 'n beetje4 ,en 444 er is niets apocriefs 9 de ,vulgata 7,de z4g4 apocriefe boek53 toevoeg+5 van lat] datum aan het ,oude1 zo[el als het ,nieuwe ,te/am5t1 die niet hetzelfde gezag als deze hebb5 en er niet mee op e5 lijn word5 ge/eld4 ,de ,vulgata is dus m9d] zwa> dan e5 prote/ants* bijbel-boek wa>9 die apocrief5 wel zijn af g$rukt4 ,de goeie man v]telt dat allemaal1 om zi* niet groot] voor te do5 dan hij is6 v4,c47 ,met e5 prote/ants*5 bijbel z\ ik 't wel lat51 dat vat je wel4 ,ne51 ,w\t] vatte het niet6 ( al?ans hij begreep niet alles4 ,ma> de conclusie nam-i go$ig aan4 ,hij hield zi* ov]tuigd dat pat] ,jans5 bijzond] /]k 9 z'n p9k 01 en z\ voor die ov]tuig+ 9 d5 dood gegaan zijn4 ,ja1 't is 'n heel d+ niet wa>8 ,en dt kan nu pa/oor ,ko5s we] niet4 ,zoo zieje dat ,god altijd i$] 't zijne geeft4 ,ma> ik heb ,/ijn v]bod5 't hem te zegg54 ,hij mo*t e5s v]drietig word5 omdat-i 't me niet na kan do51 en dit hoeft niet1 want zulke d+5 kom5 to* 9 ons vak ma> zeld5 te pas4 ,uit het e]/e1 door mij gecursive]de1 deel van dez5 z9 blijkt u ,jans5's go$heid1 ma> het wekt tev5s de h9d]lijke g$a*te bij u op3 hij zelf v]telt het1 hij pronkt ermee1 en da>door gaat ge twijfel5 aan het e*t-zijn di] go$heid ,i ,ma> het twe$e is van zulk e5 bekoorlijke naefheid--vooral dat vak6--dat ge inziet1 dat hij 't niet v]telt om ermee te pral51 ma> uit l\t] onbewu/e1 k9d]lijke op5h>tigheid6 ,gij hebt hi] dus voor u e5 /]k bewijs voor de p4#bdb wa>heid van wat ik hi]bov5 zei3 die k9d]lijkheid dr5kt en beli*t zijn z$elijke s*oonheid1 en door de e]/e erk5t ge de laat/e als e*t4 ,ma> e5s to* heb ik er e*t s*ik van gehad 444 niet van die ,vulgata1 me5 ik1 ma> dat ,god me zoo /]k gemaakt heeft4 ,hij doet niets voor niem5dal1 h\d je dr ma> aan va/6 ,v]beeldje1 ik 0 op 't ,simm5>ie1 en da> woonde-n'n bo] 9 de buurt1 'n rijke bo]4 ,hij heette ,koremans1 ma> hij 0 heel rijk1 en hij _h veel arbeid]s 9 z'n di5/1 meid5 en kne*ts1 allemaal bo]5m5s*51 dat begrijp je wel4 ,e5 van de meid5 heette ,tr9ek51 en ik da*t dat ,koremans go$ en gul 01 ma> o*1 ik heb er ge5 pleizi] 91 je dat te v]tell54 7,jelui zult lat] wel m]k5 wa>om1 v4,c47 ,wa>toe di5t het8 ,liev] v]tel ik je-n'n &] /ukje1 iets van hm1 van pa/oor ,ko5s4 ,dt moet je hoor56 't ,speet ,w\t] dat-i niets van ,tr9eke te wet5 kwam4 ,met all5 e]bi$ voor de gav5 van pa/oor ,ko5s1 gaf-i de voorkeur aan 'n bo]emeisje4 ,hij 0 9 de j>5 que t\t ce qui porte jupon intresse2 7 dat alles wat 'n japon draagt1 belang inboezemt1 v4,c47 en 9 z'n v]beeld+ v]taalde hij elk onbek5d vr\wsp]soon 9 ,femke ( 444 iets als ,femke1 7het meisje1 wa>op hij v]liefd is4 v4,c47 ,ma> hij begreep to* dat-i d5 go$5 ,jans5 niet dw+5 mo*t 9 de keus van z'n ond]w]p51 en hij lui/]de zoo a&a*tig mogelijk4444 7,wij do5 dit niet1 om --ruimte te w9n51 en lui/]5 pas we]1 als ,w\t] a&r+t de ges*i$5is van ,tr9eke te hoor54 v4,c47 ,ma>1 m'nhe]1 wat 0 er met die ,tr9eke8 ,o*1 ik heb me v]praat4 ,ik _h d5 man z'n naam niet moet5 noem51 want het pa/ me niet1 iem& zw>t te mak5 na z'n dood4 ,wat _h-i g$aan met die ,tr9eke8 ,uit dat g$aan1 blijkt dat het romantis*e ,w\t]tje op zijn m9/ aan 'n half dozijn onte]+5 ( iets d]gelijks d5kt6 ,g$aan8 ,niets6 ,ik wil 't je wel v]tell51 ma> spreek er nooit ov]4 ,miss*i5 lev5 z'n kle9k9d]5 nog1 en hoe z\ jij 't v9d5 als m5 kwaad sprak van je grootvad]8 ,koremans 0 jui/ niet m9d] dan &]e bo]51 en da>om z\ 't me leelijk /aan z'n naam te bekladd51 ma> wa> is wa>6 ,hij 0 hl rijk1 en go$ voor de k]k1 o be/6 ,9 onze kapel--want we hadd5 'n kapel 9 't ,simm5>ie--h+ 'n geelkop]5 ,seba/iaan 7'n heiligbeeld4 v4,c47 met z'n lijf vol pijl51 wel duiz5d pond zwa> 444 nu1 die 0 van hm4 ,en ops*epp]ig p4#bdc 0-i als we hem bezo*t51 go$geefs 444 je hebt er ge5 begrip van6 ,aan brood ( kaas ( k>nemelk 0 nooit gebrek1 al kwam5 we met z'n tw9tig5 444 net 'n zoete-n-inval6 ,en z'n do*t]s zett5 rozijn5 op br&ewijn1 en da> dronk5 wij simm5>i/5 van dat het 'n a>d _h4 ,ma> dat kreg5 we alle5 als er fee/ 01 doop5 ( pas*5 ( tr\w51 ( zo[at4 ,en e5s z\ e5 van z'n do*t]s tr\w5--'t 0 al de d]de1 want da> de mskes veel meekreg51 w\ i$] ze hebb5--en wij kwam5 gelukw5s*5 en w]d5 be/ on?aald1 ma> de bruid keek sip1 7je zult lat] wel zi51 wa>om6 v4,c47 en we dronk5 br&ewijn op rozijn51 en er 0 'n pret van belang 444 op de bruid na6 ,ma> op e5s 444 o*1 jongehe]1 ik _h 't je eig5lijk niet moet5 v]tell54 ,je belo(t me to* zek] dat je er nooit ov] sprek5 zult8 ,nooit1 nooit1 m'nhe]1 op m'n woord van e]6 ,wt8 ,nu1 je belo(t het1 dat 's g5oeg4 ,dat op m'n woord van e] van ,w\t]tje1 die zi* voortdur5d e5 ridd] ( zoo iets droomt1 is ko/elijk4 ,ma> nog ko/elijk] is ,jans5s v]baasde ,wat8 da>op1 en all]be/ dat hij 9 z'n e5v\d heelemaal niet begrijpt1 dat ,w\t]tje da> iets heel ple*tigs mee b$oelt1 integ5deel1 hij s*ijnt het iets m9d] dan e5 gewone1 e5v\dige v]zek]+ te a*t51 ma> enf91 d5kt hij1 hoe gek ook1 hij hft 't belo(d1 dat is g5oeg6 ,dat ik s*ik van de zaak gehad heb1 is wa>1 en ng6 ,want je zult hoor5 hoe /]k ik gewee/ b51 en to* 0 ik nog niet e5s t]deeg uitgegroeid4 ,je begrijpt1 'n jong5 9 !ologie-twe$e is &]s nog niet veel mans4 ,nu1 we at5 en dronk51 en er z\ g$an/ word5 ook4 ,dit mo*t eig5lijk niet1 en als 't 9 'n &] huis gebeurd 01 z\d5 we zek] /raf gekreg5 hebb51 ma> ,rector zag wat door de v+]s als 't bij ,koremans gebeurde1 om di5 ,seba/iaan1 weet-je1 en ook omdat-i wele5s 9 z'n wag5 na> /ad re$ en roomkaas kreeg4 ,ik 0 dol op dans5 444 9 di5 tijd4 ,nu z\ 't niet me] /aan6 ,en ik z\ dans5 met de bruid1 die ik graag lijd5 mo*t 444 vroeg]4 ,hi] s*ijnt onze groote kun/5a> er ev5 uit4 ,imm]s dat vroeg] beteek5t3 nu ik prie/] b51 z\ mij dat niet geoorlo(d zijn ha> graag te mog5 lijd54 ,welnu als dit e5 soort liefde 01 die hem als prie/] niet geoorlo(d is1 dan 0 het hem1 d5 hoogre9e1 ook niet geoorlo(d1 t]wijl hij zi* van die liefde bewu/ 01 met ,lies te dans54 p4#bdd ,ne51 hij 0 to5 nog ge5 prie/]1 mr3 hij z\ 't word5 n zij 0 imm]s met e5 &] v]lo(d4 ,jans51 mag1 wil zijn figuur volmaakt gaaf blijv51 niet gewet5 hebb5 dat zijn liefde e5 zondige 01 en ,multatuli laat het hem kla>blijkelijk wl wet54 ,ma> begrijp5 we 't go$3 nu weet ie-'t1 to5 wi/ hij 't niet4 ,m5 zie mijne ontl$+ van de geheele figuur aan 't e9d van dit ho(d/uk4 ,en ze hield van mij ook wel1 dat weet ik zek]4 ,dit is s*itt]5d4 ,jans5 blijkt hi] duidelijk de naef-re9e1 tot wi5 het heelemaal niet is doorg$rong5 zelfs op dit oog5blik1 dat ,liesje niet alle5 van hem hield ma> dat zij hem liefhad als e5 vr\w e5 man4 ,jui/ to5 we beg9n5 z\d51 bem]kte ik1 dat ,tr9eke er niet 0 en ik vroeg3 wa> is ,tr9eke8 ,want &]s 0 ze-n-'r altijd bij1 net als de &]e kne*ts en meid51 ma> nu 0 zij er niet4 ,en dat zag ik1 en ik vroeg er na> aan ,lies1 en ook aan ,koremans zelf4 ,lies 0 de bruid1 weet-je1 die met me dans5 z\1 en wel 't all]e]/1 omdat ik 'n w$d+s*ap van ha> vrij] _h gewonn5 444 ook al ov] /]kte4 ,tri5 is ziek1 zei ,koremans1 en ga nu je gang ma> met ,lies4 ,is ,tr9eke ziek1 vroeg ik1 en wa> is ze dan8 ,want dt w\ ik wet54 ,en1 zei ik1 ik ga nu me gang met ,lies niet1 voor ik weet wa> ,tr9eke is4 4444444444444444444444444444444444444444 444444444444444444444444444 ,nu moet ik je iets zegg51 jongehe]1 dat me 9 de ziel le$ doet4444 ,ik zal er heus* niet ov] sprek51 belo(de ,w\t]1 die me5de dat-i 't geheim van 'n moord te bew>5 kreeg en bang 0 dat ,jans5 't v]haal afbrek5 z\4 ,o1 dit mag je wel v]tell51 't kan soms nuttig wez5 dat m5 't weet4 ,ik w\ je dan zegg5--ma> 't spijt me to*--dat de bo]5 444 soms niet heel lief omgaan met hun volk4 ,die oude ,tr9eke4444 ,h8 ,w\t] krijgt 'n slag op z'n h>t1 nu hij hoort1 dat ,tr9eke oud 04 ,hij _h van e5 ( &]e romantis*e ges*i$5is van e5 jong1 natuurlijk beelds*oon bo]9netje g$roomd4 ,pra*tig is dat we]1 hoe ,multatuli ,w\t]tje doorvoeld heeft6 444 die oude ,tr9eke kon haa/ niet me] voort1 en ik _h p4#bde al me] gem]kt1 dat m5 ha> a*t]af-zette en wegde$ als er wat vroolijks voorviel op d5 deel4 ,en ik vroeg we]1 wa> ,tr9eke 01 en zei dat ik niet dans5 w\ voor ik wi/ wat ha> s*eelde4 ,want to5 ik d5 vorig5 ke] bij ,koremans 01 _h ik al gem]kt dat ze erg hoe/te1 en nog kaduk] 0 dan gewoonlijk4 ,ze 0 'n beetje mank ook1 ma> ze _h altijd braaf gew]kt4444 ,o1 bij ,koremans z'n oud]s al6 ,en da>om vroeg ik wa> ze 04 ,ze is op 'r b$1 zei ,lies1 en ik begrijp niet wat je hebt uitte/aan met dat ouwe m5s*4 ,kom dans ma>6 ,en ze w5kte d5 speelman dat-i beg9n5 z\4 ,ma> ik liep weg om ,tr9eke te zoek51 want het 0 me als( ,god me +af--dit gebeurt soms--dat ze sle*t beh&eld w]d4 ,en ,lies me na6 ,en ,koremans ook6 ,je moet nu ge5 kwaad van dat meisje d5k5 omdat ze me naliep4 't ,0 ma> dat ze niet w\ dat ik ,tr9eke z\ v9d51 en wet5 wa> ze lag4 ,want 444ze lag 9 d5 /al4 ,ma> dat wi/ ik niet1 en ,koremans zei 't me niet--dat begrijp je wel--ma> 't 0 ( ,god 't me +af4 ,en ik /ond vr d5 /al1 en vroeg3 is ze hi]8 ma> ,koremans durfde niet antwoord51 en ,lies riep we]3 wat wil je to* met dat ouwe m5s*8 ,ma> ik zei3 met j\ dans ik niet6 en 't speet 'r4 ,to5 vroeg ik aan ,koremans (-i de deur5 van d5 /al w\ op558 ,ne51 zeid-i1 en ze is er niet6 ,en ik zei dat ze er wel 01 en vroeg 't hem ng e5s1 want m5 moet 'n m5s* altijd tijd lat5 om zi* te bet]54 ,dat doet ,god ook4 ,ma> hij zei we] ne51 en ,lies w\ me va/h\d51 ma> ik duwde ha> weg1 en zette m'n s*\d] teg5 de /aldeur dat ze kraakte1 en 444 ik 0 er91 hoor6 ,v9dt je dat niet /]k8 ,ik heb er nog s*ik van4 ,en ,tr9eke1 m'nhe]8 ,welzek]1 da> lag ze-n-als de reizig] uit 's he]5 ,s*rift6 't ,0 na> en akelig om aantezi54 ,heel lang heeft ze niet me] geleefd1 ma> 444 ze is to* behoorlijk ge/orv5 op 'n kri/elijk b$4 ,want ik heb ,koremans ond] h&5 g5om51 dat v]zek] ik je6 4444444444444444444444444444444444444444 444444444444444444444444444 ,en ,liesje1 m'nhe]8 ,ze _h er veel weet van dat ik zoo driftig gewee/ 01 en to5 ,tr9eke op 'n b$ lag1 vroeg ze-n ( ik nu met ha> dans5 w\8 ,ma> ik w\ niet4 ,en to5 bra*t ze ,tr9eke e5 glas br&ewijn met rozijn5 en kr5t5koek1 dat heel v]/]k5d is bij de bo]51 en to5 vroeg ze we] ( ik met 'r dans5 w\1 en ik de$ het1 ma> zond] veel pleizi]4 ,ik s*o( ma> zoo'n beetje he5-en-we]1 en ,liesje 0 ook &]s4 ,en ze w\ ha> huwelijk uit/ell51 ma> ,koremans 0 er kwaad om1 en ha> vrij] ook4 ,ik gelo( dat-i me niet lijd5 mo*t 444 zek] om die w$d5s*ap4 p4#bdf ,let op de g$a*t5v]b9d+ bij ,jans54 ,hij v]telt dat ,liesje's vrij] boos 01 omdat zij het huwelijk wilde uit/ell51 en dadelijk da>op zegt hij3 ,ik gelo( enz4 ,da>mee v]klapt hij onwillekeurig1 zi* ervan bewu/ te zijn1 dat de vrij] ,liesje's plan ha> huwelijk uit te /ell51 weet aan iets1 dat 9 v]b& /ond met ,jans5's p]soon1 ma> dat niet de ,tr9eke-ges*i$5is 06 ,hij bem]kt e*t] onmiddellijk1 dat hij zi* v]klapt heeft en om ,w\t] op e5 dwaalspoor te br5g51 voegt hij er gauw bij3 zek] om die w$d5s*ap4 ,hi] zweeg ,jans5 'n oog5blik3 en 't s*e5 wel ( z'n g$a*t5 m9d] vroolijk w>5 dan na> gewoonte4 ,miss*i5 s*ov5 ze ma> zoo'n beetje he5-en-we]1 zond] veel plezi]4 ,e5 toespel+ op ,jans5's v]haal van hoe hij met ,liesje dan/e na de ,tr9eke-ges*i$5is4 ,deze toespel+ heeft dus de wa>de van e5 voortreffelijke v]gelijk+1 e5 mooi beeld1 en geeft hetzelfde g5ot6 ,w\t] 0 wre$ g5oeg1 de h]9n]+5 van d5 oud5 man aantezett5 tot wat gehuppel4 ,ja zelfs hij v]wa*tte e5 fl9k5 sprong1 'n saut prilleux 7 'n geva>lijke sprong1 v4,c474 ,de onkunde d] jeugd is wre$--cet ge e/ sans piti1 7 deze leeftijd k5t ge5 m$elijd51 v4,c47 zei de fabeldi*t]--en ,w\t] wi/ niet wat-i de$1 to5 hij vroeg3 ,en is ,liesje met ha> vrij] getr\wd1 m'nhe]8 ,imm]s deze vraag moet ,jans51 die ,liesje op 'n heel &]e mani] heeft liefgehad1 dan hij zelf ind]tijd wi/1 s*rijn5de pijn do54 4444444444444444444444444444444444444444 444444444444444444444444444 ,en1 m'nhe]1 bezo*t u ,liesje niet8 7,nadat ze getr\wd 0 en bleek en v]drietig en ziek 0 geword54 ,ze leefde ook niet lang me]4 v4,c47 ,ne51 want ha> man 0 niet heel vri5delijk als ik na> ha> vroeg4 ,ik gelo( dat-i bang 0 dat ik iem& mee z\ br5g51 di5-i miss*i5 liev] niet zag4 ,want ,liesje 444 kijk de zaak 0 z4 7,jans5 ziet 91 dat hij teg5ov] ,w\t] zi* niet lang] van het voorw5dsel van die w$d5s*ap kan b$i556 v4,c47 ,9 't dorp zei i$]e5 dat ze liev] 'n &] _h1 als ze 't ma> _h durv5 zegg54 ,ma> dit durfde ze jui/ niet1 omdat die &] van de k]k 04 ,ja1 ja1 ik weet wel wie 't 01 ook6 ,h8 vroeg ,w\t] die 't ook me5de te wet54 p4#bdg ,w\t] d5kt1 ze] t]e*t1 dat 't ,pat] ,jans5 zelf 04 ,v&a> z'n v]baasd ,h8 nu hij gaat inzi5 dat de ,pat] me5t1 dat 't e5 &] 04 ,ja1 ma> zeg 't niem&4 ,ik _h al lang gem]kt dat ze zoo be/ op de hoogte 0 van onze uitgangsur51 en als we-n-om k>nemelk kwam51 /ond zij aan 't v5/]4 ,ook soms aan 't hek1 ma> zoodra we nad]bij kwam51 g+ ze na> b9n51 net als iem&1 die niet wet5 wil dat-i uitgekek5 heeft4 ,zoo zijn de meisjes1 en dit wi/ ik heel go$1 want n]g5s doet m5 zooveel m5s*5k5nis op als op 'n ,simm5>ie4 ,dit is he]lijk4' ,humor van de all]be/e soort4 ,op 't zelfde oog5blik1 dat hij blijk geeft zoo ons*uldig te zijn als 'n pasgebor5 k9d1 zegt hij1 zooveel m5s*5k5nis op 't ,simm5>ie te hebb5 opg$aan6 ,nu1 dat ze-n-altijd zoo uitkeek1 0 zek] om ,krug]1 'n be/51 be/5 jong56 ,o1 hoe pra*tig is dit3 met dit 'n be/51 be/5 jong56 v]d$igt ,jans5 zijn vri5d teg5 eig5 inn]lijk misprijz51 't ,beteek5t zoo iets als3 ,ne51 ik wil ge5 kwaad van hem d5k54 ,en dat ha> man zoo /uurs* teg5 me 01 zal ook zek] om ,krug] gewee/ zijn4 ,miss*i5 da*t-i dat ik hem z\ meebr5g51 en dat z\ ik ook miss*i5 wel e5s g$aan hebb51 want ,krug] 0 m'n be/e vr9d1 en hij hield bijna net zooveel van ,liesje als ik4 ,o1 heel veel6 ,9 dat bijna net zooveel ligt e5 w]eld6 ,pat] ,jans5 moge zi*-zelf ond] b$wang hebb51 hij moge z'n afkeur5de g$a*t5 ov] 'n vri5d het zwijg5 oplegg51 hij make zi*-zelf diets1 dat pa/oor ,ko5s zoo'n be/e jong5 0--wij wet5 en hij weet o4a41 dat jonge fatso5lijke meisjes niet graag bij hem bie*t5 g+56--als hij d5kt aan zijn eig5 liefde voor ,liesje1 dan is het met dat zi*-diets-mak5 uit4 ,hij ziet plots de smetteloos re9e v]s*ijn+ zijn] liefde1 en da>naa/1 da> v] ond]3 de wa>s*ijnlijk z9nelijke1 opp]vlakkige van ,pa/oor ,ko5s4 ,en wilde hij ze al gelijk /ell51 het woord be/]ft hem op de lipp54 ,hij voelt dat dat heiligs*5nis wez5 z\ en hij met 't zegg51 dat p4#bdh he]lijke1 ook t] wille van ,liesje3 dat zijn liefde groot] 04 ,ma> 9 'n laat/e pog+ zi*-zelf ne] te buig5 en z'n vri5d omhoog te till51 v]kle9t hij d5 af/& tuss*5 beide liefd53 bijna net zooveel4 ,o1 het is om te s*rei5 en te jui*5 tegelijk4444 ,tot zoov] 0 ,jans5 gevord]d met z'n v]tr\welijkh$51 to5 't pa> de ,ha>lemm]poort b]eikte4 ,w\t] _h ga>ne me] v]nom5 van de ro]5de trag$ie die niet re*t s*e5 begrep5 te word5 door e5 d] ho(dp]son5 zelf4 ,imm]s ,liesje 0 op ,jans5 v]liefd en deze d5kt dat ze 't op ,krug] 04 ,hij voelde wel dat ,jans5 eig5lijk me] v]teld _h dan-i zi* v]oorlo(de te wet54 ,( wi/ hij me]8 ,er zit hi] e5 moeilijkheid4 ,we moet5 da> ev5 bij /il/aan4 ,indi5 m5 zegt dat iem& me] v]telt dan hij zi* v]oorlo(t te wet51 dan beteek5t dit ongetwijfeld1 dat het jui/ heel zek] is dat die v]tell] het weet1 ma> dat hij eig5lijk zi*-zelf ( &]5 niet bek5n5 wil dt hij 't zk] weet4 ,da>na dan bij wijze van teg5/ell+ te vrag53 ( wi/ hij me]8 heeft ge5 z94 ,wij moet5 dus aannem51 dat ,multatuli teg5 het gewone spraakgebruik 9 met dat me] dan-i zi* v]oorlo(de te wet51 b$oelde3 me] dan-i w]kelijk wi/4 7,dus ironis*4 ,9 d5 z9 van3 me] dan-i zi* de weelde v]oorlo(de te wet547 ,en drop volgt dan logis*3 ,( wi/ hij me]8 ,het antwoord wordt 9 het volg5d /ukje tek/ te giss5 gegev54 ,g$ur5de het doorgaan van de dui/]e bo*tige poort _h de man gezweg54 ,de eig5a>dige galm die door dat zond]l+e gewelf dreunde en 't sprek5 moeilijk maakte1 0 da>van zek] de oorzaak4 ,ma> to5 ze we] 9 de op5 lu*t kwam51 klaagde ,jans5 ov] d5 vreeselijk5 to*t die hem de oog5 vol z& gewaaid _h4 ,z\ je wel geloov51 jongehe]1 dat ze 'r van tran58 ,en ik b5 moe ook4 ,jelui zult al wel begrep5 hebb51 dat hij ges*reid en drom ook niet gesprok5 heeft4--,en nu het antwoord op de vraag1 ( hij me] wi/8 ,dit antwoord moet m4i4 aldus p4#bdi luid53 ,9 zijn jeugd1 t]wijl de ges*i$5is met ,liesje voorviel1 da*t hij1 dat ,liesje niet hem1 ma> ,krug] liefhad4 ,zo[el zijn naveteit als zijn zelf-g]+s*att+ v]kl>5 dit voldo5de4 ,tr\w5s1 w>e het &]s1 dan z\ deze smetteloos-re9e to* onmiddellijk d5 omgang met ,liesje afgebrok5 hebb5 om ha> liefde niet aantewakk]54 ,v&a> dan ook1 dat hij zegt1 dat hij miss*i5 ,krug] wel e5s z\ meeg5om5 hebb54 ,d4w4z4 hij z\ miss*i5 toegegev5 hebb5 aan d5 a&rang van d5 vri5d1 om hem mee te nem51 ma> met zijn volle in/emm+ z\ hij dat niet g$aan hebb54 ,imm]s hij 0 natuurlijk van me5+1 dat ,krug] ha> liefde niet mo*t aanwakk]54 ,en dit is dan ook de r$5 hi]1 wa>om hij1 zooals we m]kt51 inn]lijk ,krug] ge5 be/e jong5 v9dt4 ,da>na1 bij 't klimm5 d] j>5 e*t]1 zijn hem1 9 zijn /il pe9slev51 de oog5 op5gegaan4 ,hij heeft to5 begrep51 dat ,liesje hem heeft liefgehad4 ,ma> dan1 om zijn gemo$sru/ te bew>5 en de nijp5de sm>t om het v]lor5 geluk tot zwijg5 te br5g51 is hij zi* gaan diets mak51 wat hij e]/ 9 wrheid gelo(de1 nml4 dat zij ,krug] liefhad4 ,als m5 weet hoe gemakkelijk m5s*5 langzam]h& 9 de wa>heid van eig5 vaak h]haalde onwa>h$5 gaan geloov51 dan begrijpt m5 zek]1 hoe betrekkelijk li*t dit ook dez5 prie/] van e5 sugge/ief wond]gelo(1 9 zijn lang lev5 moet gelukt zijn4 ,op 't oog5blik dus1 dat hij ,w\t] v]telt1 dat ,liesje ,krug] liefhad1 v]telt hij ge5 bewu/e onwa>heid4 ,ma> dan we]1 door de a&o5lijkheid van zijn v]haal--bij dat bijna net zooveel--uit zijn zelf-gesugg]e]de d5k-sleur gehev51 /aat plotsel+ n vreeselijk oog5blik1 de lang wegg$uwde1 de diep v]borg5 wa>heid1 groot en ontzett5d voor zijn oog51 en 9 de dui/]nis van de poort snikt hij zijn wee uit1 om 't v]lor5 heil 444 de nutteloos uitgebloeide liefde4444 ,hi]m$e zij de beh&el+ van ,w\t]tje ,piet]se beindigd4 ,en nu e5 bek5t5is3 vr het s*rijv5 heb ik altijd e5 zek]5 ang/1 dat ik mijn ond]w]p niet voldo5de re*t p4#bdi zal do5 w$]v>51 (1 op deze plaats1 te moeilijk zal zijn1 da>n--zeld5 het gevoel geslaagd te zijn4444 ,wat zal jelui na het lez5 hebb58 ,mag ik mij vlei51 dat het de bege]te zal wez51 zelf het kun/w]k 9 z'n geheel te g5iet58 99 99 99 99 99 ,,not53 #a ,voor 't e]/ gepublice]d als inleid+ tot de lit]atuur-afdeel+ van d5 boek]ij-catalogus van d5 ,a4,n4,d4,b4 #b ,op dit laat/e3 het innig-doorvoeld hebb5 van de e5heid van het zijnde b]u/ dit1 welli*t edel/e1 v]mog5 van d5 lit]air5 kun/5a>3 het mak5 van treff5de v]gelijk+5 7het s*epp5 van beeld574 ,want dit is niet &]s dan het wet5 d] eig5s*ap1 die ov]ig5s uite5loop5de d+5 geme5 hebb54 #c ,zie1 na dit geheele betoog t5 e9de te hebb5 gelez51 de noot op blz4 #baf4 #d ,zie hi]9 tev5s het bewijs en de v]kl>+ van de /ell+ 7zie pag4 #baa7 wa>om noodzakelijk elke we]gave-9-kun/ s*oonheid is4 #e ,ik heb v]m$51 't ge5 ik nu zegg5 ga1 9 het voorafga&e betoog op te nem51 om e5ig5 niet erv>5 lez] het v]/aan niet noodeloos te bemoeilijk5 en hem van d5 ho(dweg af te leid54 ,nu moge het e*t] tot jui/] en voll$ig] begrip hi] e5 plaats v9d54 ,ov]al1 wa> 9 het betoog sprake 0 van objectiviteit bij het wa>nem5 en we]gev51 w]d dit nimm] 9 absolut5 z9 b$oeld4 ,het is bijna onnoodig te zegg51 dat onze subjectiviteit altijd wa>nem+ en we]gave kleurt4 ,objectieve wa>nem+ en we]gave wil dus1 zoo kort mogelijk gezegd1 hi] niet &]s beteek55 dan die wa>nem+ en we]gave1 wa>9 ge5 enkel &] elem5t van subjectiviteit aanwezig is1 dan hetge5 onv]mijdelijk voortvloeit uit d5 a>d d] natuurlijke individualiteit van d5 wa>nem] en we]gev]4 #f ,9 ,het ,jonge ,lev5 0 e5 ,hildebr&-artikel aan dit op/el voorafgegaan4 #g ,de moeite van dit losmak5 w]d mij intuss*5 bespa>d door de voortreffelijke uitgave van ,w\t]tje ,piet]se d] ,uitgevers,mij4 ,elsevi]4 #h ,v]wekt dus ook de go$e romantiek soms 9 d5 da>voor ontvankelijk5 lez]1 e5 ov]drev5 voor/ell+ van de w]kelijkheid1--de sle*te romantiek is die ov]drijv+ 9 zi*-zelf4 ,zij v]vals*t d5 gewon5 middelslag-m5s* tot e5 groot5 m5s*1 groot zo[el 9 het go$e als 9 het kwade1 doet hem lev5 9 om/&igh$51 wa>9 zulk e5 m5s* niet leeft en laat hem dad5 v]ri*t51 die zulk e5 m5s* niet kan v]ri*t54-- #i ,hi] volgde 9 het oorspronkelijk artikel het s*itt]5de ,avondje bij juffr\w ,piet]se4 ,sle*ts n door mij bij het cite]5 gemaakte opm]k+--de &]e zijn voor e5 algeme5 publiek te we9ig belangrijk--zij hi] h]haald3 ,de dialoog 9 dat g$eelte van ons boek1 /aat sle*ts t5 deele 9 dialect4 ,multatuli a*tte zi* na het toon5 van e5 /aaltje da>van1 on!v5 van d5 kun/5a>spli*t1 d5 dialoog aldus we] te gev54 ,ze] onjui/ n jamm] ook1 omdat nu iets van de groeps-k>akt]i/iek v]lor5 gaat4 #aj ,hi]3 blz4 #baa en #bad4 #aa ,de voor/ell+ van e5 begrip1 e5 zaak1 als p]soon4 #ab ,causaliteit oorzakelijkheid1 het v]b& tuss*5 oorzaak en gevolg4 7,d5k aan het frans*e cause oorzaak74 ,het is hi] natuurlijk de plaats niet om uitteweid5 ov] alles wat hi]aan va/ zit4 ,g5oeg zij 't1 dat ,multatuli tot die wijsge]ig-d5k5d5 behoorde1 die me551 dat elke oorzaak noodw5dig het gevolg heeft1 dat eruit voortspruit1 m4a4w43 zij _h nimm] e5 &] gevolg kunn5 hebb54 ,wa>om hij dan ook aan de causaliteit d5 naam ,fancy geeft1 zal u nu wel duidelijk zijn4 ,imm]s3 het kun/voortbr5g51 zegt hij1 is niet iets willekeurigs1 dat hij do5 ( lat5 kan wanne] het hem belieft1 ma> hij doet het sle*ts1 wanne] hij door zijn inn]lijk5 drang ertoe wordt g$wong54 ,die drang is de resultante1 het uitvloeisel van de factor51 die te zam5 d5 m5s* ,multatuli vorm54 ,hij is dus e5 gevolg1 e5 w]k+ van de causaliteit1 van al de oorzak5 namelijk1 die d5 m5s* ,multatuli en zijn d5k5 en do5 tot noodw5dig gevolg hadd54 ,en1 zegt hij k1 ,fancy inspire]t1 flui/]t hem zijn s*epp+5 94 ,fancy is dus n met de causaliteit1 e5 p]sonificatie ervan4-- #ac ,multatuli-zelf ziet deze k9d]lijkheid wel als e5 gebrek4 ,het e5ige wat ik da>van zegg5 kan is--dat de vad] hi] zijn eig5 k9d niet go$ gek5d heeft6 't ,ge5 niet behoeft te v]wond]54 ,de v]kl>+ ligt voor de h&1 wa>om dit v]s*ijnsel jui/ bij grte s*rijv]s voorkomt4 ,de voortreffelijke ,g4,k4 ,*e/]ton geeft er 9 zijn onlangs v]s*55 ,criticisms & appreciations ( ,*>les ,dick5s' ,works e5ige a>dige bij ,dick5s voorkom5de /aaltjes van4 ,tuss*5 haakjes3 ik kan d5 ,engels*-k5n5d5 ond] mijne lez]s1 dit lu*tig en gee/ig ges*rev5 en zooveel jui/ inzi*t bevatt5d w]k w>m aanbevel54-- #ad ,m5ige5 zal het gek v9d51 dat ik zoo voortdur5d van ,pa/oor ,jans5 als van e5 w]kelijk geleefd hebb5de p]soon spreek4 ,ma> m5 b$5ke1 dat het 't lev5sw>e is1 dat iets ges*ikt maakt er lev5swa>h$5 aan te demon/re]51 en dat is ev5ze] bij e5 door de ,kun/ als door de ,natuur ges*ap5 m5s* aanwezig4-- 99 99 99 99 99 ,,hi/orie ,,van ,,mejuffr\w ,,s>a ,,burg]h>t1 ,,door ,e4 ,,wolff-,,bekk] ,,en ,a4 ,,dek5 p4#bea ,i4 ,is het voor d5 lez] en besprek] van de ,hi/orie van ,mej4 ,s>a ,burg]h>t ongetwijfeld imm] e5 voorre*t dez5 roman-9-briev5 9 de uitgave van de ,w4,b4 voor zi* te hebb51 9 deze w>mte vooral voelt m5 't als e5 ons*atba> g5ot1 dank zij d5 he] ,pr(4 ,knapp]t1 die het w]k van e5e inleid+ en v]kl>5de aanteek5+5 heeft voorzi51 niet g5oodzaakt te zijn1 om1 biblio!ek 91 biblio!ek uit1 na> de beteek5is van v]\d]de uitdrukk+5 te speur51 ( te beproev5 zi* zelf/&ig 9 't hi/oris* milieu te ori5te]54 ,b$oelde inleid+ en aanteek5+5 mak5 al e5 ze] sympa?iek5 indruk1 niet alle5 door d5 zoo duidelijk blijk5d5 ern/ en de nauwgeze!id1 wa>m$e zij zijn sam5ge/eld1 ma> k door het feit1 dat de he] ,knapp]t 9 e5 ze] gewi*tige aangeleg5heid zijn eig5 weg is gegaan en zi* niet door d5 b]oemd5 ,busk5 ,huet e5 dwaalweg heeft lat5 inloods54 ,&]s dan deze1 die e5e d] boezemvri5d9n51 en wel ,aga?a ,dek51 het m$e-auteurs*ap d]1 na> beid] ondubbelz9nige v]kl>+1 gezam5lijk ges*rev5 romans ontzegt1 v]kla>t onze gele]de en s*]pz9nige comm5tator3 ,ma> h>5 roem dank5 ,betje en ,aagje t]e*t aan ha> wez5lijk gezam5lijk ges*rev5 romans4 ,om met d5 gull5 ,abraham ,blanka>t1 ,sa>tje's voogd te sprek53 ,dat kl9kt je wat &]s voor d5 snoet dan de qusie-v]nuftige p4#beb critis*e bew]+ van ,huet4 't ,is wa>lijk ge5 g]+ v]grijp op zoo wankele grond5#a als door deze voor zijn me5+ kunn5 word5 aangevo]d1 het niet alle5 aan te durv51 deze vr\w1 die zi* niet v]d$ig5 kan1 van ha> roem bij het nagesla*t te b]oov51 ma> ook de moreele smet aan te wrijv51 dat zij zi* e] en l( heeft lat5 aanleun51 die ha> niet toekwam5 en lett]lijk op de tal5t5 van ha> weldo5/] en h>tsvri5d9 z\ hebb5 gep>asite]d4 ,want ,huet moge da> lu*tigjes ov]he5 r$5e]5 en1 de kool en de geit pog5d te sp>51 het als iets l(felijks 9 ,aagje voor/ell51 dat zij niet weig]5 wilde1 ,betje's roem te deel51 9 wa>heid z\ zulk e5 h&elwijze niet &]s gequalifice]d kunn5 word51 dan ik heb g$aan4 ,en het s*5kt mij dan ook niet g]+e voldo5+ en vreugde1 dat de he] ,knapp]t &]s oordeelt4 ,intuss*51 hoe ga>ne ik lang] ov] di5s bijzond] p4#bec wa>devoll5 arbeid z\ uitweid51 we zull5 nu ma> e5s aan d5 roman-zelf onze a&a*t gev54 ,al lez5d zull5 wij geleg5heid te ov] hebb51 door van de inli*t+5 van onz5 gids gebruik te mak51 hem de be/e hulde te br5g51 die iem& gebra*t word5 kan4-- ,ziehi] de ze] kort saamgevatte inh\d3 ,s>a ,burg]h>t1 e5e wees1 'n ze] begaafd1 ze] gee/ig en bevallig k9d van 'n ja> ( tw9tig1 is bij e5 oude1 kwezela*tige tante 9 huis1 ,juffr\w ,h(l&1 die zi* te go$] tr\w bij de zoog5aamde fijn5 aangeslot5 hebb5d1 hun dupe wordt4 7,bij dat woord fijn5 hir moet ge niet d5k5 aan e5 zek] soort van vrome m5s*51 die1 (s*oon la/ig en onv]draagzaam voor hunne omgev+1 to* deugdzaam zijn en hunne godsdi5/igheid opre*t me551 ne51 dze fijn5 zijn integ5deel doortrapte hui*ela>s1 die1 ond] d5 s*ijn van /r5g godsdi5/ig te zijn1 de mee/ s*urka*tige dad5 b$rijv567 ,het arme k9d wordt e*t] zoo door die tante en ha> v]foeilijk gezels*ap1 ,bro$] ,b5jam9 en ,zu/] ,slimpslamp1 b5ev5s 'n dronk5 tobbe van 'n di5/meid1 ,bre*t1 g5eg]d en geplaagd1 dat ze met toe/emm+ van ha> uitmunt5d5 voogd1 ,abraham ,blanka>t1 die ha> vad]s boezemvri5d 01 ontvlu*t en ha> intrek neemt bij e5 wa>lijk v]/&ige en deugdzame vr\w1 de ,w$4 ,buigzaam4 ,da> w9t zij niet alle5 de vri5ds*ap van ha> hospita en1 op n enkele uitzond]+ na1 die van de bij deze inwon5de jonge dames1 ma> zij le]t er ook d5 man k5n51 die ha> e*tg5oot wordt3 ,h5drik ,edel+4 ,voor zij e*t] tr\wt1 is zij door ha> /]k5 z9 voor ui?uizige v]mak5 en het argeloos v]tr\w5 van ha> jong1 re9 h>t1 bijna het sla*t(f] geword5 van e5 adellijk5 losbol en gewet5looz5 meisjesv]leid]1 d5 he] ,r4#b 99 99 99 99 99 ,ook deze roman is e5 reali/is* w]k4 ,en ik gelo( p4#bed het da>om niet te onpas e5s ev5 vlu*tigjes te ond]zoek5 9 welke v]h\d+ de inn]lijkheid van dit w]k en de fundam5teele gea>dheid zijn] auteurs /aan tot die van de beide &]e1 9 deze s]ie#c re$s beh&elde boek5 en s*rijv]s3 ,hildebr& met zijn ,de ,familie ,kegge1 ,multatuli en zijn ,w\t]tje ,piet]se4 ,z\ m5 aanvankelijk g5eigd zijn te bew]51 dat ,wolff en ,dek5 9 hun ,holl&s*e degelijkheid en de ges*ik!id van hun roman voor d5 ,m]idiaan des ,huiselijk5 lev5s1 me] ov]e5kom/ v]toon5 met d5 kalm5 aspirant-burg]- huisvad] ,hildebr&1 dan met d5 geweldig5 ,multatuli1 d5 afbrek]1 d5 spott] en de s*rik van alle brave huisvad]s en afgebak5de- lev5sweggetjes-bew&el5d5--m5 komt al heel spo$ig van die me5+ t]ug4 ,zooals ,hildebr& wel s*ijnba>1 en t5 deele met ,multatuli ov]e5komt 9 het g]+ a*t5 van eig5 p4#bee kun/ en arti/ieke v]mog5s--de e]/e1 zooals wij ind]tijd gezi5 hebb51 v9dt zijn s*ets5-s*rijv5 e5 jeugdspel1 dat d5 rijp]5 leeftijd niet me] voegt1 t]wijl de laat/e voor niets groot] ang/ s*ijnt te hebb51 dan om zijn s*rijfkun/ bewond]d te word5--ma> ind]daad 9 de oorzak5 di] g]+s*att+ hemelsbre$ van hem v]s*ilt--want t5 e]/e mag m5 met grond bew]51 dat ,multatuli mee/5tijds niets van dit g]+s*att5 me5de1 ma> t5 twe$e3 dat1 t5 tijde dat hij 't wl me5de1 die me5+ 9 hem gebor5 w]d uit zijn ontzaglijk revolutionnair s5tim5t1 t]wijl zij bij ,hildebr& voortkwam jui/ uit het teg5ov]ge/elde3 het begrip van eig5 wa>digheid en fatso5 als di5a> van d5 godsdi5/1 d4i4 van het ov]gelev]de1 het1 9 zijn oog51 va//a&e en blijv5de3 e5 fundam5teel ond]s*eid dus6--zoo kom51 opp]vlakkig bes*\wd1 ,betje en ,aagje wel met ,hildebr& ov]e5 9 d5 e]bi$ voor e5 w]kelijk godsdi5/ig lev52 9 de voorkeur voor het beeld5 van e*t vad]l&s*e tooneel51 en zelfs 9 het v]liefd zijn op enkele d] door h5 ges*ap5 figur51 ma> dat alles spruit bij h5 uit geheel &]e motiev5 voort dan bij hem4 ,de e]bi$ voor d5 w]kelijk godsdi5/ig5 en brav5 m5s5 maakt zi* bij ,hildebr& zeld5 los van de wet5s*ap1 dat ook hij zulk e5 m5s* is1 9 n woord3 hij blijkt soms saamgewev5 met e5e erg]lijke zelfv]he]lijk+ en zelfv]heff+1 bij onze ,wolff en ,dek5 is da> ge5 sprake van4 ,beeldt ,hildebr& zi* 9 ,de ,familie ,kegge--h]9n]t ge 't u8--als d5 onfeilba>-wijze en d5 r$d5d5 engel1 ,betje da>5teg5 /elt zi*-zelf t5 toon--ongetwijfeld zi* bewu/1 dat m5 dit zal begrijp5--als de ze] zek] begaafde1 ze] zek] brave en sympa?ieke1 ma> niet m9d] li*tz9nige ,sa>tje ,burg]h>t1 die niet alle5 ge5 &]5 r$t1 ma> er rond voor uit komt1 dat ze 't alle5 ,god heeft te dank51 dat ze niet door e5 s*urk voor ha> geheele lev5 ongelukkig is gemaakt1 t]wijl ,aagje er niets op teg5 s*ijnt te hebb51 zi*-zelf als de b$ilzieke en ov]ijld na> d5 s*ijn oordeel5de ,anna ,willis--vri5d9 van ,sa>tje--te teek556 p4#bef ,en ongetwijfeld3 de liefde voor het s*ets5 van het vad]l&s*e milieu is zo[el bij ,hildebr& als bij onze s*rijf/]s ze] /]k1 ma> welk v]s*il 9 omvang en rijkdom hunn] m5s*5w]eld6 ,wa>de]t m5 bij ,hildebr& e5 /]k novelli/is* tal5t1 9 het w]k van ,wolff en ,dek5 voelt m5 d5 adem d] groote1 heele m5s*5groep5 omvatt5de epica4 ,en welk e5 ond]s*eid ook 9 de we]gave di] w]eld6 ,9 hoeveel groot]e mate dan bij ,hildebr& sprek5 hi] de /ruis*e ,holl&]s de /o]e ,holl&s*e taal4 ,ne51 m5 ziet het3 dit is onov]trefba>3 deze m5s*5 kunn5 niet &]s sprek51 dit is het woord1 wa>9 zij-zelf lv51 het woord soms hoekig als hun vi]kantig gezi*t1 hun zw>e lijf1 soms rond als hun kaaskop1 ma> altijd held]-gewass*5 als hun grijze en blauwe kijk]s4444 ,ook de v]liefdheid op de eig5 kun/figur5 is bij ,hildebr& iets geheel &]s dan bij ,betje en ,aagje4 ,bij d5 e]/e wordt zij niet zeld5 door kle9e en uit]lijk-maats*appelijke motie v5 behe]s*t1 bij de laat/5 is dit vrijwel nooit het geval3 zij zijn op sommige hunn] figur5 v]liefd1 omdat die hun de p]sonificaties zijn van zek]e k5m]k5de en uit/ek5de eig5s*app5 van hun eig5 ras en volk1 ( van het edele 9 't algeme54 ,ma> die soort van kruip]igheid jeg5s de hoog]e /&51 zooals die zi* bij ,hildebr& uit 9 de ,b>on van ,nagel- en ,freule ,con/ance- beflikflooing1 is 9 de ,s>a ,burg]h>t al ev5m9 te v9d5 als zijn bes*]mhe]a*tige ne]buig5dheid jeg5s de lag]e ass54 ,me] wez5lijke ov]e5kom/ v]toon5 zij met ,multatuli4 ,betje vooral is e5 all]gee/ig/e spotvogel en wat 't glaz5+ooi]ig-kwajong5sa*tige en 't gee/ig-mo$willig op d5 hak nem5 betreft1 gaat--intr9siek--de gee/ van ,bekk] di5 van ,dekk] niet zooveel uit d5 weg4 't ,v]s*il 9 dit opzi*t lijkt groot] dan het is1 omdat de e]/e tot alles wat zij doet genspire]d wordt door ha> onuitdo(b>5 lev5slu/ en blijmo$ige guitigheid1 de laat/e da>5teg5 door zijn bitt]heid1 gekwet/ re*tsgevoel1 haat en teleur/ell+4 ,en is er al e5 onv]ev5ba> v]s*il tuss*5 p4#beg ,multatuli en de beide vri5d9n5 op 't /uk van bijbel-gelo( en godsdi5/igheid1 zij gev5 hem niets 9 heftigheid toe1 als het geldt de hui*ela>s en vals*e vrom5 te lijf te gaan1 en--ov]treff5 hem da>bij 9 m5s*s*epp5d tal5t4 ,want kan m5 d5 dronk5 huisdom9ee 9 ,w\t]tje ,piet]se1 trots al het v]nuft--en welli*t jui/ m dat v]nuft--aan zijn uitbeeld+ t5 ko/e gelegd1 niet &]s dan e5 *>ge#d noem51 ,bro$] ,b5jam9 en ,cornelia ,slimpslamp1 de twee hui*ela*tige fijn5 en doortrapte s*urk5 9 onz5 roman1 lv51 vlmkt1 en da>mee is het all]be/e gezegd wat m5 van e5 lit]atuurbeeld zegg5 kan4 ,dit lev51 deze m5s*elijkheid-van- vlees*-en-blo$1 zij zijn des te me] opm]kelijk1 omdat hi] niet ma> bloot 'n pa> hui*ela*tige m5s*5 zijn geheeld1 mr3 p]sonificaties van het all]9nig/e wez5 d] hui*el>ij en vals*e vroomheid4 ,m5 d5kt ge5 oog5blik als bij ,multatuli's huisdom9ee3 hoe gee/ig ges*rev5 en3 hemeltje lief wat moet ik da>om la*51 ma> alle53 hoe ontzagwekk5d gebeeld1 wat 'n brok innig doors*\wd lev51 hoe wa> en hoe e*t is dit4 ,mijn lez]s zull5 wa>s*ijnlijk nu al gem]kt hebb51 dat ik onze ,wolff en ,dek5 groot] arti/5 a*t dan n ,hildebr& n ,multatuli4 ,en ze] zek]3 dat is mijn me5+4 ,ik a>zel ook niet te zegg5 dat zij e5 veel jui/] bewu/ begrip hadd5 van het wez5 van lit]aire kun/ dan dez5 hebb5 bezet54 ,de wett5 d] kun/ zijn al ev5ze] onwrikba> en onv]&]lijk als die d] natuur1 en dit spreekt ook van zelf1 want al is natuur ge5 kun/1 kun/ is m4i4 wel degelijk natuur4#e ,het k9d dat niets van de wett5 d] laat/e k5t1 v]br&t zi* ( valt1 ( iets d]gelijks1 en het groote k9d1 de niet voldo5de inzi*tsvolle m5s51 die de wett5 d] kun/ niet k5t1 s*rijft e5 sle*t boek1 p4#beh ( v9dt1 lez5d1 e5 sle*t boek mooi en e5 mooi boek leelijk4 ,nu me5 ik te mog5 zegg51 dat voor d5 s*epp5d5 kun/5a> de intutieve k5nis di] wett5 het ne noodige is1 want als kun/5a> s*rijft hij niet zond] genspire]d te zijn1 en zoodra hij dit is1 is ook die intutieve k5nis 9 hem4 ,ma> indi5 zulk e5 s*epp5d kun/5a> nu me5t1 dat hij op grond van dat intutief v]mog51 ook sprek5 kan ov] kun/1 als hij niet genspire]d is1 dan v]gi/ hij zi* leelijk en dat blijkt zo[el bij ,multatuli als bij ,hildebr&4 ,da>voor moet m5 voor altijd 9 zi* bewu/ geword5 k5nis hebb51 k5nis dus1 wa>ov] m5 bes*ikk5 kan wanne] m5 wil1 welks omvang1 en ho(dzakelijk5 inh\d m5-zelf volkom5 behe]s*t4 ,en het is deze k5nis1 die ,wolff en ,dek5 bv5 ,hildebr& en ,multatuli bezat51 en het gevolg da>van is1 dat als zij e5 e5v\dig /ukje s*rijv5 buit5 hun s*epp5d5 arbeid om1 wa>9 zij sommige pr9cipes uite5zett51 door welke zij zi* bij het wro*t5 hunn] romans liet5 leid51 zij duidelijk blijk5 wrh$5 omtr5t kun/ te k5n51 die niet van hun tijd1 en niet van dez5 tijd alle51 ma> 't spreekt van zelf1 van alle tijd5 zijn6 ,e5 pa> citat5 uit de voorr$55 van d5 e]/5 en twe$5 druk zull5 ongetwijfeld voldo5de zijn1 om dit mijn bew]5 te bewijz54 ,ziehi]3 ,m5 heeft 9 b$5k+ gegev51 ( de twee all]slegtse k>akt]s niet te /]k1 te ov]drev5 ges*ild]t zijn2 m5 heeft gevraagt3 zijn#f er zulke m5s*52 ja1 en dat gaat v]d]1 kunn5#f;b er zulke m5s*5 zijn6 ,wij vond5 het niet noodzaaklijk1 de e]/e vraag duidelijk te beantwoord51 dewijl wij zek] g]e*tva>digt zijn1 zoo ras* m5 begrijpt1 dat zij er zijn kunn5#f;c2 mr hebb5 wij 9 dit opzi*t niet te bewijz54444 ,wij bek5n5 ook ga>n1 dat alles ze] natuurlijk#f;d afloopt1 ma> begrijp5 met e51 dat dit1 t5 m9/5 de door ons hoog/-ges*atte ,lez]s1 niet kan mi%ag54 't ,wa> ons zek] ge5 moeite gewee/ e5 ,roman te v]z9n51 zo sam5ge/elt1 zo +ewikkelt1 zo vol episod51 als de door e5 v]w>t/e p4#bei ,com$ie van e55 ,spaans*5 ,lopes de ,vega4 ,do* wie1 9 /aat om ov] het /uk 9 v]s*il te oordel5 zal ontk5n51 dat e5 k>akt]1 e5s gegev5 zijnde1 moet uitgew]kt word5 na> va/e en onv]&]lijke regels#g;a4 ,m5 wil1 en dat met r$51 dat m5 het w>e wa>s*ijnlijk#g;b make1 ( m5 lee/ zek] niet met ze] veel deelname4444 ,da> wordt 9 dit gehele w]k ge5 ,dul gevo*t54 ,e5s e*t] wordt er e5 oorvijg uitg$eelt4 ,er wordt no* ges*aakt1 no* v]gif g$ronk54 ,ons v]nuft heeft niets wond]ba>lijks uitg$agt4 ,alles blijft 9 het natuurlijke2 de uitvo]+ zal alles moet5 go$ mak5#g;c4 ,het zijn ge5 &]e wa>h$51 zooals de tr\we lez] mijn] artikel5 wel bem]k5 zal1 dan die ook door de mod]ne lit]ator5 v]kondigd word54 ,en (s*oon het begrijp5 van het w>e 9 alle tijd5 ges*i$5 kan en we dus dwaas en k9d]a*tig z\d5 do5 met ons erov] te v]wond]51 dat re$s ,wolff en ,dek5 dit alles zoo duidelijk voor d5 gee/ /ond--hunne beteek5is en de e]bi$1 die wij hebb5 voor hunne p]soonlijkheid en wij%eid1 w9n5 er ontzaglijk door4-- ,ook het g5re3 de roman-9-briev5 is e5 geheel &]1 dan wij tot nu toe 9 deze kolomm5 hebb5 beh&eld en dus wel e5 oog5blik bekijk5s en besprek5s wa>d4 ,en als we dat zoo do51 dan blijkt ons to* wel1 dat het gevleugeld woord3 alle g5res1 behalve het v]vel5de zijn go$ me] gee/ig dan wa> is4 ,hoe uitmunt5de en bewond]+ afdw+5de resultat5 onze s*rijf/]s1 en wa>lijk niet zij alle51 er ook mee b]eikt hebb51 er is en er blijft e5 zek]e onnatuur aan v]bond5 n het lev]t moeilijkh$5 op--al?ans 9 e5 w]k van lang5 adem1 wa> all]lei soort5 van situaties kunn5 voorkom5--die het groot/e epis*e en dramatis*e tal5t niet dan door kun/greepjes ov]w9n5 kan4 ,t5 e]/e s*ijn5 alle 9 zulk 'n roman optr$5de p]sonages m9 ( me] aan s*rijfwo$e te lijd51 en dit maakt al 'n vrij onnatuurlijk5 indruk1 zij 't dan ook dat de roman1 als 9 dit geval1 p4#bfj speelt en dus de correspond5tie plaats v9dt 9 'n tijd1 dat briev5-s*rijv5 als 'n prettige en fa%ionable bezigheid w]d bes*\wd en de welopgevo$e he]5 en dames er e5 e] 9 /eld51 het go$ te do54 ,to*1 dit feit kan als niet me] dan e5 v]za*t5de om/&igheid word5 aangem]kt1 en zelfs die v]za*t5de om/&igheid valt weg 9 e5 geval als dat van ,h5drik ,edel+1 die1 wanne] ,sa>tje1 die hij zoo zielslief heeft1 door d5 v]leid] ,r4 is meegetroond1 en hij v]te]d wordt van wanhoop1 jal\sie en ontzett+1 e5 brief gaat zitt5 s*rijv5 aan zijn bro] ov] het geval6 ,wa>lijk1 m5 moet zond]l+ 9 elka> zitt51 om 9 zulke oog5blikk51 z vol van afgrijz5 en wanhoop1 het vreeselijke te gaan zitt5 uitpluiz5 9 e5 brief1 t]wijl het s*rijv5 da>van to* ge5]lei gun/ige w5d+ 9 de zaak zal kunn5 br5g5 en dus niet uit e5 en]gis* will5 +rijp5 kan word5 v]kla>d4 ,onnatuur is 't ook1 dat al die li$51 op 'n enkele uitzond]+ na1 zulk e5 welv]sn$5 p5 hebb54 ,ja zek]1 wij m]k51 al lez5d1 op1 dat hoe m9d] ontwikkeld zij zijn1 hoe me] zij s*rijv5 precies zooals zij sprek54 ,ma> jui/ dit is onnatuur1 want de erv>+ le]t1 dat hoe onontwikkeld] e5 m5s*1 hoe e]d] hij g5eigd is1 wanne] hij s*rijft1 zi* 9 boek5taal en hoogdrav5d uit te drukk56 ,te s*rijv51 zooals m5 spreekt1 is ind]daad voor iem&1 die ge5 bijzond]5 aanleg heeft1 zr moeilijk4 ,en dit moet m5 9 het oog h\d53 het is onnatuur1 die onafs*eidelijk aan het g5re is v]bond53 de romanci]1 die 9 dat g5re w]kt1 kan er niet buit54 ,want liet hij de m5s*5 niet s*rijv5 zooals ze sprek51 dan z\d5 we zeld5 ( nooit de gebeelde figuur als e*t kunn5 voel5 en drvoel51 t5zij zij 9 e5 brief aan e5 &]e figuur sprek5d wordt opgevo]d1 't ge5 natuurlijk niet altijd kan en wanne] het kan1 ons mee/al1 we] op 'n &]e wijs1 op 't onnatuurlijke van het g5re opm]kzaam maakt4 ,want1 om e5 &]1 wa>lijk lev5d1 9 'n brief te beeld51 om di5s dialoog wa>lijk lev5d te do5 zijn1 moet noodzakelijk]wijs de briefs*rijv] kun/5a> zijn6 ,is de briefs*rijv] p4#bja ons e*t] niet als zoodanig voorge/eld en b]eikt hij dat alles to* 9 zijn brief1 dan v9d5 we zijn figuur one*t1 dan is deze niet me] dan e5 m>ionet1 die door d5 romans*rijv] 9 beweg+ wordt gezet4 ,b]eikt de briefs*rijv] dat alles e*t] niet1 dan v9d5 wij zijn figuur wl e*t1 ma> welke s*ade lijd5 we niet doordat we d5 lev5d5 dialoog van de 9 zijn briev5 t5 tooneele gevo]de p]son5 en di] lev5se*te1 pla/is*-go$e uitbeeld+ moet5 miss56--,en ook z'n onafs*eidelijke en onv]mijdb>e moeilijkh$5 heeft het g5re3 wanne] er e5 ( &] gewi*tig voorval plaats v9dt1 wa>bij het door de compositie van d5 roman noodzakelijk wordt alle met elka> 9 correspond5tie zijnde ho(dp]son5 aanwezig te do5 zijn1 dan blijft er niem& ov]1 aan wi5 e5 brief ges*rev5 kan word51 die ov] dat voorval h&elt6 ,en die brief moet to* ges*rev51 &]s komt de lez] van d5 roman het voorval niet aan de weet6 ,zulk e5 moeilijkheid moet dus ov]wonn5 word5 en zij wordt het dan ook1 ma>--door e5 kun/greep4 ,als ,h5drik ,edel+ t5 slotte met zijn aangeb$5 ,sa>tje tr\wt1 dan lat5 onze s*rijf/]s de aan/a&e s*oonmo$] van ,cornelis ,edel+ ziek word51 opdat ha> do*t] niet op de bruil(t zal kunn5 zijn en dus die 'r aan/a&e de geleg5heid zal hebb51 ha> e5 brief te s*rijv51 wa>9 hij ov] de bruil(t v]slag uitbr5gt6 ,ma> nu ba/a6 ,we hebb5 g5oeg ge!oretise]d4 ,mijn aangebr&e soep1 mijn beleg5 grutt]swa>1 mijn blauwige a>dappels zijn op2 nu kom5 de sappige vru*t5 van het w]k zelf6-- 99 99 99 99 99 ,9 d5 nu hi] volg5d5 brief door ,s>a ,burg]h>t ges*rev5 aan ,aletta ,bruni]1 e5 s*oolvri5d91 die zij we] e5s toevallig ontmoet heeft en op wi] raad zij weldra bij de ,w$4 ,buigzaam 9 huis zal gaan1 v]telt zij iets van ha> lev5 bij ha> lief tantetje ,h(l&4 ,het is e5 buit5gewoon gee/ig en guitig /ukje4 ,en ge le]t er niet alle5 de drie fijn5 en het s*attige ,bre*tje--je weet wel die p4#bjb dronk5 tobbe--9 k5n51 ma> ook de s*rijf/]-zelve3 onze ,sa>tje4 ,en als ge nu na het lez5 d5 indruk krijgt3 ja ma> die ,sa>tje moet dan to* iets van e5 kun/5a> 9 zi* hebb51 om z te kunn5 s*rijv51 dan zult ge 9 dit geval niet b$rog5 uitkom54 ,sa>tje's figuur is all]voortreffelijk/ gecompone]d en alles wat zij doet1 s*rijft ( zegt1 vloeit volmaakt-zuiv] uit ha> e5s gegev5 p]soonlijkheid voort4 ,m5 kan zond] bezwa> ha> als e5 ze] begaafde bes*\w54 ,ziehi] d5 brief3 ,d\ce et t5dre ,amie6#h ,je suis enrag#i op het oud wijf1--op mijne tante2 ik wil ge5 week lang] blijv52 't is ( ik 9 de hel woon4 ,mijn tante heeft ze] veel van zijn ,satans*e ,maje/eits k>akt]2 en ,bre*t v]di5t wel e5 s*oon5 di5/ 9 zijn ond]a>ds* rijk4444 ,ja6 bons wat aan2 ik zal niet antwoord51 ik zal ook niet op5 do54 ,sus6 da> hompelt zij1 al gromm5de1 d5 trap we] af4 ,goeie reis na> b5$56 ,ik moet1 ma *re1#aj u e5s e5 scne teek551 die u niet zal uit de h& vall54 ,wo5sdagvoormiddag raasde zij als e5 bezet5e1 omdat ik e5ige nieuwe aria's speelde 7,dat's e5 wijf ook874 ,zij w]d geholp5 door ha> hott5tot van e5 meid1 die mij dor/ zegg51 dat zij ook danig ont/i*t 04 ,dit trekje is g\d wa>d6 ,m5 ziet het geme5e vr\wm5s*1 die1 zoolang ha> mee/]es rijk is1 ha> na> d5 mond praat en ha> lat]1 als ze arm is geword51 brutalise]t en 9 d5 /eek laat1 hi] met s*ijnheilig gezi*t meeprat5 van dat ze ont/i*t is4 ,zij1 die natuurlijk te dom1 te ongevoelig en te bee/a*tig is1 om hetzij ge/i*t ( ont/i*t door muziek ( door wat ook1 te kunn5 word54 't ,is van e5 buit5geme5 komis*e kra*t6--,heb jelui ook wel opgelet wat e5 uit/ek5d beeld5d woord dat hompel5 is8 ,mt wordt er gebeld4 ,bre*t1 die volmaakt e5 zog van e5 bollebuisjeswijf#aa gelijkt1 waggelde na> voor1 en tante gaf p4#bfc mij e5 v]bruide#ab oorveeg1 omdat ik bleef spel54 ,juffr\w1 da> is ,s9jeur ,b5jam94 ,wel h$e1 laat bro$] ma> a*t] kom54 ,da> kwam bro$]1 e5 luie zuipzak van e5 k]el1 9 e5 pa>s*5 japon2#ac 7m5 z\ wel zegg51 wie ( zoo e5 v]loop5 slag]skne*t1 to* e5 japon heeft le]5 drag547 ,welkom1 bro]tje1 wel hoe is het nu nog al met je8 --'t ,gaat nog al2 ma> m5 ho(d1 m5 ho(d6 --,wel dat is droevig1 ma> je v]gt je ook wat veel4--,ja1 't is mijn ambtsbezigheid2 en hoe va>t zu/]8 ,je s*ijnt wel wat on?ut/4--,ja1 dat b5 ik ook1 't is niet altijd het eff5 wegje1 bro]tje4 7,teg5 ,bre*t73 ,ei meid1 is er niet wat8 dan z\ bro$] hi] ma> familia> blijv54 7,teg5 mij73 ,toe lieve ,sa>tje 70 dat uit te /aan1 lieve ,sa>tje1 en mijn wang gloeide nog van d5 slag7 bak jij n\ eris s*ielijkjes wat dunne pannekoekjes1 bro$] lu/ ze zoo graag4 ,dit /uk dialoog is all]uitmunt5d/6 ,het is z voortreffelijk1 dat m5 de woord5 lez5d1 ook onmiddellijk de geb>5 d] sprek]s1 hun li*aam%\d+1 hun gelaatsuitdrukk+ erbij ziet en m5 dus de hi] ontbrek5de pla/is*e uitbeeld+ van dit alles door de auteurs1 heelemaal niet mi/4 ,voelt ge het quasi-za*tmo$ige1 wee-zoetsappige van al die v]kle9woordjes3 bro]tje1 wegje1 s*ielijkjes4 ,je ziet da>door de peulemondjes1 de zalv5d-vromig half ne]geslag5 oogl$51 het di]ba>-go$ige glimla*je6 ,ik sloot mijn clavi] en zei3 't is wel1 tante4 ,ik g+ na> de keuk5 en bakte held]#ad door2 ma>-ik-at-die-al-bakk5de-zelve-op4 ,die 9 d5 b\w van dit z9sdeel wel wat vreemd uitzi5de v]b9d+s/reepjes1 hebb51 na> ik v]mo$1 t5 doel nadrukkelijk aan te gev51 dat de beide h&el+5 van bakk5 en opet51 zoo haa/ig1 en als 't w>e onges*eid51 v]ri*t w]d51 dat ze tot n h&el+ w]d54 ,deze /reepjes beoog5 en bew]k5 dus e5 zuiv] arti/iek effect3 't duidelijk] aan d5 lez] voor oog5 /ell5 van wat er gebeurt1 't ge5 hi] ind]daad het guitige en la*wekk5de ze] v]hoogt4 ,en 9 zoov]re is deze plaats dus als e5 voorloop/] p4#bjd te bes*\w5 van het gebruik van v]b9d+s/reepjes 9 de mod]ne lit]atuur1 wa> het ook vaak di5t t] v]/]k+ ( fijne nuance]+ van gevoelsv]woord+1 pla/is*e uitbeeld+1 enz4-- ,dat is de e]/e trek1 di5 ik ha> speelde1 hoe zeld5 ik mijn g5oeg5 krijg4 ,ik moet hi] alles do51 want ,bre*t is e5 lomp s*epsel en snuift /]k4 ,to5 g+ ik1 t]wijl ,bre*t 9 huis klungelde1 de tafel dekk54 ,bre*t eet met ons1 want het is zu/]#ae ,bre*tje1 moet je wet51 ,letje4 ,t>tuffe#af z\ e5 go$ woord sprek51 ma> de v5t bad 7zoo noem5 zij dat gehuilebalk7 wel e5 kw>ti] lang4 ,hetge5 hij jankte1 geleek veel me] na> het morr5d gegnor van ondankba> vee1 dan na> de zu*t5 van e5 bewog5 h>t1 'tge5 zijn5 ,god lo(t4 ,ik kreeg1 l'ord9aire#ag et5 op mijn bord4 ,twee s*epjes gro5te met e5 fl5t] vlees* van daags te vor54 ,ik spelde mijn s]vet voor3 als ik gelijk e5 k9d et5 krijg1 moet ik ook zi51 dat ik mij niet bemors4 ,o*1 ( gij e5 k9d wa>t6 zei de smulpaap1 die ond]wijl met zijn duim en v+] de bot] van de robe de *ambre e5] cotelette aflikte4 ,dat z\ heu*elijk zijn6 zei tante4 ,ja wel heu*elijk6 zei zu/] ,bregitta4#ah ,to5 kreeg ik nog wat bije5ges*raapte sp9asi en e5 /uk cotelet4 ,zu/] ,santje#ai en bro$] nam5 ond]wijl e5s 94 ,ik krijg nooit wijn2 tante zegt1 dat het niet go$ is voor mij1 en dat kan wel zijn1 want ik b5 jong en gezond4 ,kom1 ,sa>tje1 neem n\ ma> af2 ,bre*tje is wat v]moeid2 de slo( wordt oud4 ,ik de$ zoo2 zette het dess]tje op4 ,wa> b5n5 de fl5sjes1 ,sa>tje8--,die b5n5 9 mijn maag1 tante4 ,snap1 mijn s]vet ne]gegooid 7bij ongeluk teg5 bro$]s palmh\t5#bj pruik7 en het onwe] op mijn kam] ontwek54 p4#bfe ,gij weet ik b5 tamelijk vlug1 dat mij to5 te pas kwam4 ,knap de deur op slot4 's ,avonds kwam de hott5tot met e5 /uk brood en e5 glas zuur bi]1 er bij voeg5de3 dat ik het nooit kon v]antwoord51 zooals ik e5 vroom m5s* evel plaagde4 --,s*e] je van mijn kam]1 zei ik1 en duwde ha> de deur uit4 ,het brood 7het 0 go$ op de fl5sjes7 at ik op4 ,het bi] gooide ik weg1 en dronk e5s uit mijne c>affe3 g+ vroeg na> b$ en sliep als e5 roos4 ,da> aan/onds kreeg ik e5 bot]ham1 met e5 kom tee1 dat wel omspoelsel lijkt4 ,tante gaat uit1 en wil mij voor h>e oog5 niet zi54 ,zoo zitt5 nu de zak54 ,mogelijk geef ik u dez5 wel 9 eig5 h&51 mogelijk niet3 'k weet niet1 hoe 't zal uitkom54 ,va/ kom ik2 de brief van de go$e w$uwe heeft mij 9 mijn voornem5 ge/]kt4 ,ik z\ al bij u gewee/ zijn#ba1 ma> ik wa*t op e5 brief2 die brief komt niet#bb4 ,ik zal1 voor ik dit huis v]laat1 aan ha>1 die ik b$oel1 nog e5s s*rijv5 444 do* dat kan ik bij u ev5 go$ do54 ,ja1 lieve meid1 gij hebt wel ko/elijk gelijk6 ,m5 moet ma> wl do5 en vroolijk lev54 ,he wat8 op die fijn5 is to* ge5 /aat te mak52 e*t] zijn er 7( jij 't niet gelo(de7 zulke vrome ziel5 ond]1 die1 w>5 de ho(d5 dez] brave m5s*5 zoo go$ georganise]d als hunne h>t51 wel zuiv] en godsdi5/ig zijn 444 enf91 kort gezeid1 ,letje1 ,salomon1 de wijze kon+1 is mijn man3 m5 moet het go$e g5iet5 van zijn lev5 ende van zijn arbeid2--ma> da>m$e is dat ma> uit1 en afg$aan4444 ,heeft m5 9 het e]/e deel van dez5 brief ,sa>tje le]5 k5n5 als e5 guit en 'n katje1 dat niet zond] h&s*o55 is aan te pakk51 dit laat/e deel toont ha> ons niet alle5 als het gezond-lev5slu/ige1 ma> ook het brave en gewet5svolle k9d1 dat de m5s*51 van wie zij niet h\dt1 to* niet ongun/ig] wil voor/ell5 dan zij h5 w]kelijk gelo(t te zijn4 ,voor dez5 ke] nu nog ev5 'n /ukje uit d5 brief van ,sa>tje aan ha> voogd1 ,abraham ,blanka>t1 wa>9 zij hem-heel op5h>tig meldt1 dat zij ontvlu*t is3 p4#bff ,gi/]middag g+ tante uit et54 ,ik kle$de mij aan1 /ak wat l9n5 bij mij1 ook mijne juweel51 die ik van u gekreg5 heb vr gij na> ,frankrijk g+1 do* die ik nooit heb aan gehad1 met e5 we9ig gelds 7want zij geeft mij niets1--ge5 duit74 ,bre*t _h de /\!id mij te vrag53 wa> ga jij he58--,dat raakt j\ niet4--,dan zal je ook ?uis blijv54--,heb jij 't h>t en belet mij dat e5s4 ,ik kan wel boos word51 ma> niet kijv52 en zi5de dat ,bre*t ha> tal5t te w]k /elde1 b$a*t ik mij3 ,bre*t1 zei ik1 heeft tante je die ord]s gegev51 dan moet ik ha> de r$5 vrag5 als zij ?uis komt2 wat zull5 wij et56--,kliekjes1 zei zij4--,go$ ik heb hong]1 ma> wij zull5 tantes gezondheid e5s dr9k52 toe meid1 haal e5s e5 fles* wijn1 jij hebt zek] d5 sleutel4--,ik doe niet1 juffr\w ,sa>tje 7nu 'k van putt5#bc sprak1 kreeg ik aan/onds dez5 titel67 ,jij jokt1 ,bre*t2 als tante er van spreekt1 zal ik ha> d5 wijn betal54--,je tante heeft altoos d5 sleutel2 ma> als de juffr\w mij niet beklapp5 z\1 ik kan er to* wel bij4--,ik je beklapp56 wel1 dan moe/ ik wel gek zijn2 krijg ma>1 toe1 s*ielijk4 ,zij g+4 ,ik _h al lang gem]kt1 dat zu/] ,bre*tje aan de fep 02#bd ik ta/te ha> dus van de zwakke zijde aan4 ,do* pasjes 0 zij 9 d5 keld]1 ( ik1 fl9k de deur 9 slot1 en de gr5dels erop4 ,to5 g+ ik het huis uit1 en haalde de huisdeur a*t] mij toe4 ,hoe het v]d] met de zu/] gegaan is1 weet ik niet4444 ,all]be/ en to* zoo e5v\dig v]teld1 h2 9 di5 laat/5 zet van3 met de zu/]1 nog ev5 e5 echt,sara,burgerhartsche guitige spott]nij6 ,voor dez5 ke] /op ik en al gelo( ik wel1 dat na wat ik jelui nu van het w]k heb lat5 zi51 je al heel v]lang5d zult zijn het te lez51 ik b5 mij bewu/1 je to* nog ma> e5 t kle9 deeltje van zijn groote s*oonheid 9 k>akt]-uitbeeld+1 taalrijkdom1 wij%eid en naeve bekoorlijkheid te hebb5 getoond1 dan dat ik mij da>op met volslag5 zek]heid--ik k5 imm]s mijn ,papp5heim]s--z\ mog5 v]lat54 ,9 het volg5de ho(d/uk dus zull5 wij enkele d] figur52 met wie jelui nu re$s k5nis hebt gemaakt1 wat nad] bekijk5 en e5ige nieuwe aan jelui voor/ell51 da>na4444 ,ma> wa>om z\ ik zoo dwaas zijn om alles bij voorbaat uit de s*ool te klapp56 ,,not53 #a ,m5 oordeele4 ,e5 d] argum5t5 is dit3 ,9 ,s>a ,burg]h>t wordt gezegd aan het slot van d5 #fi/5 brief3 ,de uitgeef/] heeft noodig gevond5 dez5 brief van ,*>lotte ,ri5 du ,t\t1 als ook di5 van ,piet]nelletje ,degelijk1 van de taal- en s*rijff\t5 e5igsz9s te zuiv]51 opdat m5 die z\de kunn5 lez54 ,deze noot kan niet afkom/ig zijn van juffr\w ,dek51 zelve op de regels van taal en spell+ ze] onva/4 ,alle5 de bet] ond]leide juffr\w ,wolff kon zoo sprek54444 ,ei zoo1 0 juffr\w ,wolff bet] ond]leid8444 ,ziehi] wat ,pr(4 ,knapp]t da>omtr5t 9 e5 noot bij zijn inleid+ cite]t3 ,(s*oon no* ,loosjes1 no* vad] 7,noordk]k7 no* ,h\ttu9 9 /aat zijn gewee/ mij te do5 begrijp5 wat taalregel5 zijn en ik altoos iem& noodig heb1 die h5 9 ha>1 d 9 t1 t 9 d ( dt v]&]t ,betje 9 e5 brief van #i ,juni #aggb4 ,e5 &]e grond is1 dat 9 de voor- en n>$55 van ,s>a ,burg]h>t en ,wlllem ,leev5d voortdur5d gesprok5 wordt van3 ,ik1 mij1 mijn1 alsook van uitgeef/]1 inplaats van uitgeef/]s4 ,ma> ik moet zegg51 dat ik zeld5 e5 bew]+ heb gezi51 van e5 me] av]e*ts psy*ologis* inzi*t blijk gev5d dan deze6 ,want jui/ het feit1 dat de s*rijf/] di] voor- en n>$55 zi* v]s*reef1 toont aan1 dat er niets te v]b]g5 04 ,&]s z\ zij wa>lijk wel op ha> qui-vive zijn gewee/4 ,deze grond is mij dus jui/ e5 bewijs van het teg5deel van 't ge5 ,huet bewe]t4 ,het is imm]s ze] natuurlijk1 dat iem&1 die niets te v]b]g5 heeft1 en ook nam5s e5 &] s*rijft1 zi* nu en dan v]gi/ en alle5 van ,ik spreekt4 ,jui/ omdat het 9 zijn g$a*t5gang van zelf spreekt--en hij er ge5 oog5blik aan twijfelt1 dat dit ook bij zijn lez]s het geval zal zijn--dat hij 't ook nam5s di5 &] doet6 #b ,adellijke losbol1 gewet5looze meisjesv]leid]1 sla*t(f]1 dit alles kl9kt melodramatis*4 ,en ik laat het met voorb$a*t5 rade zoo kl9k51 om mij ev5 door u1 o mod]ne jongel+s*ap1 te lat5 uitla*54 ,gij zijt er ov]ig5s 9 voortreffelijk gezels*ap m$e4 ,want ,huet v9dt1 precies1 gelo( ik1 om dezelfde r$51 wa>om jelui mij nu uitla*t1 de beeld+ van deze figuur niet veel zaaks6 ,hij zegt3 ,de hooggebor5 ligtmis ,r41 die het op ,sa>tje's b$]f toelegt1 is niet m9d] zwak van teek5+ dan van compositie en heeft al de allures van e5 tooneelsnooda>d en pr(essioneel belag] d] vr\welijke ons*uld4 ,ik b5 het da>mee e*t] vol/rekt niet e5s1 ik v9d de figuur zelf go$ gebeeld en go$ gecompone]d1 al is ha> plaats+ 9 de compositie van d5 roman v]re van onb]ispelijk4 ,de zaak is e*t]1 dat het 9 sommige tijd5 de mode is1 op de dagdagelijks*e en algeme5e w]kelijkheid ne] te zi5 en alle5 de uitzond]lijke gevall5 en figur5 a&a*t wa>dig te keur52 9 &]e tijd5 e*t]1 o mod]ne jongel+s*ap1 a*t m5 alle5 het lit]atuurbeeld d] algeme5e w]kelijkheid e*t en alles wat na> d5 go$5 ( sle*t5 kant uit/eekt tooneel-matig en zwak1 ,ge5 van beide zi5swijz5 is de jui/e4 ,de jui/e is3 elke figuur aan de logiek van ha> eig5 zi* blootlegg5d5 a>d te toets54 ,te vrag53 is zij go$ ge/eld n go$ volgeh\d58 ,ma> vele critici en1 vooral jeugdige1 lez]s word5 v]h9d]d dit te do5 en1 do5 zij het wel1 de consequ5tie te aanva>d51 door e5 zek] v]lang51 zi* vooral koel-v]/&elijk te toon5 en niet li*t-geloovig1 zooals de groote hoop4 ,nu1 ik d5k mijn me5+ omtr5t de figuur van ,r4 te bewijz51 zoodra zij aan de beurt is4 ,ma> lees 9 di5 tuss*5tijd nog e5s ov] wat ik s*reef ov] go$e en sle*te romantiek4 ,blz4 #bbd4 #c ,de s]ie artikel5 ov] ,realisme en ,naturalisme 9 ,het ,jonge ,lev5 is hi] b$oeld4 #d ,e5 ov]drijv+ van de w]kelijkheid4 #e ,d5 lez]1 die belang /elt 9 e5 uitvo]ige motive]+ dez] /ell+1 v]wijs ik na> mijn op/el 9 ,de ,ploeg van ,augu/us en ,septemb] #aiaa1 h]drukt 9 mijn ,s*ets5 en ,critis*e op/ell53 ,ov] lit]aire critiek en ,is4 ,qu]ido's ,/udin4 #f ,de cursive]+ is van de s*rijf/]s4 #g ,de cursive]+ is van mij4 #h ,za*te en te$]e vri5d96 #i ,ik b5 wo$5d4 #aj mijn lieve4 #aa ,zog /aat voor zeug1 e5 dik1 s*ommel5d vr\wsp]soon4 ,bollebuisje is de naam voor e5 soort gebak1 p(f]tje ( appelbeignet 7,knapp]t7 #ab h>de oorveeg4 #ac soort van jas4 #ad fl9k4 #ae ,zij wordt niet als di5/meid bes*\wd ma> als zu/] 9 d5 ,he]e4 #af ,de ho(dp]soon 9 het v]ma>de tooneel/uk van di5 naam van d5 groot5 ,molire4 ,de p]sonificatie van de s*urka*tigheid1 vals*e vroomheid en hui*el>ij1 wa>om ,sa>tje dan ook ,bro$] ,b5jam9 met di5 naam a&uidt6 #ag zooals gewoonlijk4 #ah ,de ouwe zuiplap van e5 ,bre*t moet ook we] zalv]ig e5 duit 9 't zakje gooi54 ,sa>tje v]hoogt 9 niet g]+e mate het komis* effect van het meeg$eelde1 door ha> ,zu/] ,bregitta te noem54 #ai ,tante ,h(l&4 #bj ,de ,he] ,knapp]t zegt hi]3 ,aldus na> de kleur d] pruik4 ,ze] zek]1 ma> ik gelo(1 dat het 9 de all]e]/e plaats b$oelt1 de /ijfheid1 het als uit-h\t-gesn$5e van zoo'n pruik duidelijk voor oog5 te /ell54 ,ik h]9n] mij voor e5ige j>5 iem& ontmoet te hebb5 met e5 roodbru9e pruik en1 (s*oon onz5 roman to5 niet k5n5de1 viel mij to5 onmiddellijk de uitdrukk+ uit d5 mond3 'n pruik van mahonieh\t ,en toevallig3 't 0 ook zoo'n soortem5t van zielsv]zorg]1 en dat h\t]ige van de pruik pa/e geheel bij zijne niet-uit-de-plooi-kom5de p]soonlijkheid6 #ba ,lelie ,bruni] is ook comm5saal bij de ,w$4 ,buigzaam4 #bb ,e5 brief van ,anna ,willis1 ov] wie ik re$s 9 mijn inleid+ sprak4 ,wij zull5 hi] ook met ha> k5nis mak54 #bc ,zuip51 /]k5 drank dr9k54 ,het is e5 ouwe putt] e5 ouwe dr9kebro] 7van ,dale74 #bd ,aan d5 drank 7,knapp]t74 99 99 99 99 99 ,,hi/orie ,,van ,,mejuffr\w ,,s>a ,,burg]h>t1 ,,door ,e4 ,,wolff-,,bekk] ,,en ,a4 ,,dek5 p4#bfg ,,ii ,van de b$aagde p]son51 die 9 onz5 roman voorkom51 v9d ik het uit/ek5d/ getype]d ,jan ,edel+1 d5 grimmige ma> go$h>tig5 vad] van ,h5drik ,edel+1 met wi5 ,sa>tje tr\wt4 ,jan is het type van d5 patri>*al5 hui/yran4 ,zijn zoon z\ 't 9 d5 kop krijg5 e5 huwelijk te do5 na> eig5 z986 ,het meisje tr\w5 op wie hij v]liefd is8 ,ge5 d5k5 aan6 ,aan d5 vad] hoort de besliss+4 ,wat we]ga1 ze zijn niet van e5 gelo(4 ,hij1 ,jan ,edel+1 de af/ammel+ van d5 vri5d van ,m>t9 ,lu!r1 hij1 die nog d5 inktkok] 9 z'n bezit heeft1 di5 ,lu!r bij zek]e geleg5heid d5 duivel na> d5 kop smeet1 to5 die 't al te gr( maakte1 z\ e5 arke ,noa*s van zijn huis mak54 ,het mo*t wat6 ,ne51 da> komt niks van 96 ,to* wordt de man getemd door--,abraham ,blanka>t4 ,deze is door de s*rijf/]s met alle mogelijke deugd5 toeg]u/3 e5 kla> v]/&1 e5 gevoelig h>t1 en e5 soort van weldadigheid1 die1 snoev5d en bluff]ig als ze mag zijn1 niettem9 weldadigheid1 ik zal niet zegg53 9 d5 be/5 z9 des woords1 ma> dan to* 9 heel go$5 z9 is4 ,de v]liefdheid d] s*rijf/]s op deze figuur heeft h51 als w>e 't op het besliss5de oog5blik1 v]h9d]d ha> van ev5 groote uitbeeld+svoortreffelijkheid als die van d5 oud5 ,jan ,edel+ te do5 zijn4 ,en dit niet zooze]1 als figuur op zi*zelf bes*\wd1 ma> als deel van het organis* geheel van d5 roman4 p4#bfh ,dit laat/e ziet er e5igsz9s ra> en moeilijk uit4 ,en ik weet op het oog5blik ge5 bet] middel1 't heel gewoon en kla> voor u te mak51 dan u mijn eig5 g$a*t5gang da>omtr5t bloot te legg54 ,wij moet51 om te beg9n51 wel ond]s*eid51 wt eig5lijk 9 de ,blanka>t-figuur onz5 wrevel opwekt en wa>om wij na de keur+ h>] groote wa>de e5 vleugje onvoldaanheid 9 ons m]k54 ,is het niet 9 de all]e]/e plaats1 vroeg ik mijzelf af1 's mans voortdur5d uitweid5 ov] eig5 voortreffelijkheid1 gulheid en v]/&elijk inzi*t1 gem5gd met quasi-bes*eid5heidsv]toon8 ,ma> ne51 dat kan ons kun/g5ot to* niet b$]v54 ,integ5deel3 hoe me] ons al die hebbelijkh$5 naa/ zijn groote deugd5 duidelijk word51 hoe innig] we to* van die voortreffelijke uitbeeld+1 die ons dat alles zoo hel-duidelijk voor oog5 /elt1 z\d5 moet5 g5iet51 want jui/ imm]s het wegdoezel5 d] ondeugd5 9 e5 roman-figuur en het p>tijdig uitsluit5d-uitbeeld5 h>] go$e eig5s*app5 doet ha> lev5swa>heid te loor gaan4 ,het moet dus iets &]s zijn4 ,en ziehi]3 ik gelo(1 dat ik er b54 ,wij m]k5 duidelijk1 dat de s*rijf/]s ge5 oog hebb5 voor 's mans quasi-bes*eid5heid en snoev]ij4 ,( &]s gezegd3 wij m]k51 dat zij voortdur5d e5 e5igsz9s &]5 ,blanka>t inn]lijk zi51 dan di5 zij uitgebeeld hebb54 ,en da>uit volgt1 dat het hun niet geheel gelukt is1 de 9 h5 lev5de voor/ell+ d] figuur zoo te v]woord51 dat zij1 precies zooals zij is1 ook 9 d5 lez]sgee/ te lev5 komt4 ,zoodra we dit m]k51 krijg5 we 't gevoel1 dat er iets niet-geslaagds is4 ,en dt is het alsemdeeltje 9 het zoet van ons kun/g5ot6 ,ma> nu3 hoe m]k5 wij1 dat zij e5 &]e voor/ell+ van de ,blanka>t-figuur hadd51 dan die ze ons gegev5 hebb58 ,wij zi5 dat aan het feit1 dat al de &]e1 9 d5 roman optr$5de m5s*51 ook die1 welke kla>blijkelijk d] s*rijf/]s a*t+ hebb51 die door h5 voor v]/&ig1 deugdzaam en gevoelvol word5 geh\d51 niets van ,blanka>t's vals*e bes*eid5heid1 z'n p>v5ua*tig gepo*1 z'n eeuwigdur5d rammel5-met-de-c5t5 m]k54 ,want hadd5 de s*rijf/]s deze hebbelijkheid niet ov] het ho(d gezi51 hadd5 zij d5 9 hun p4#bfi gee/ aanwezig5 ,blanka>t niet da>zond] gezi51 zij z\d5 to* wel de e5 ( &]e hunn] da>voor ges*ikte romanfigur51 e5e afkeur+ da>van1 e5e opm]k+1 ja zij 't sle*ts e5e ons*uldige s*]ts erov] 9 d5 mond gelegd hebb54 ,het is wa>1 dat soms 9 het boek gesprok5 wordt van 's mans wond]lijkh$54 ,ma> hi]m$e s*ijn5 me] zijn ondeftige en orig9eele uitvall51 dan wel die bepaald /uit5de eig5s*app5 zijn] ov]ig5s 9-goeige p]soonlijkheid te word5 b$oeld4 ,en het is dan ook op die al te hooge plaats1 die ,blanka>t 9 de wa>de]+ zijn] m$e-romanm5s*5 inneemt1 dat ik doelde1 to5 ik zooev5 zei1 dat hij niet zooze] als figuur op zi*zelf bes*\wd1 ma> als deel van het organis* geheel van d5 roman niet volkom5 gaaf gebeeld is4 ,want als m5 ,blanka>t afzond]lijk bekijkt1 als m5 hem neemt1 zooals hij nu e5maal t5 voet5 uit 9 eig5 briev5 /aat en m5 dus niet ziet na> d5 ,blanka>t1 zooals die 9 de v]beeld+ d] ov]ige v]/&ige en m5s*kundige romanm5s*5 leeft en door de s*rijf/]s geconcipie]d w]d2 indi5 m5 dus niet het h9d]lijk v]s*il tuss*5 conceptie en uitvo]+ gewa> wordt1 dn is de figuur uit/ek5d geslaagd1 uit/ek5d volgeh\d54 ,m5 ziet dan3 e5 go$h>tig5 k]el1 ma> ook e5 snoev] en e5 ijdeltuit1 die weldoet1 ze] zek] deels om 't weldo5 zelf1 ma> ook 9 ze] groote mate1 om d5 dank ervoor te oog/51 zi* te koe/]5 9 de bewond]+ en de g5eg5heid d] m5s*5 en1 9 n woord1 ov]al op de h&5 g$rag5 te word54 ,9 /ilte wel te do5 is hem vrijwel onmogelijk4 ,hij met ermee te koop loop54 ,is de door hem beweldadigde p]soon 9 zijn oog5 te g]+ en ligt hem aan hr dank en hr erk5n+1 dat hij zoo'n buit5gewoon go$ man is1 niet veel geleg51 dan moet hij gauw de weldaad ov]briev5--hi] 9 lett]lijk5 z9--aan e5 &]1 t]wijl hij dan sluwtjes-bijdeh& e5 voorw5dsel 9 zijn v]haal laat sluip51 dat de w>e r$51 wa>om hij 't eruit flapt1 v]b]g5 moet4 ,e5 m9 ( me] klu*tig1 hem pra*tig k>akt]ise]5d voorbeeld da>van is het volg5de3 ,als de fijn5 met tante ,h(l&'s geld er van door zijn--wa>ov] p4#bgj lat] me]--en zij ha> nood heeft geklaagd aan de door ha> zoo sle*t beh&elde ni*t ,sa>tje1 v]zoekt deze ha> voogd ,blanka>t1 tante e5s te gaan bezoek51 om te zi5 ( hij 'r help5 kan4 ,blanka>t doet dit natuurlijk1 is v]rukt ov] de v]gev+sgez9dheid zijn] pupil en s*rijft aan de ,w$4 ,willis o4m4 het volg5de ov] tante ,h(l&3 't ,is e5 malle kwezel1 en zoo gi]ig als het graf2 ma> zij kan zi* nog beke]51 en ik zal ha> ook al ma> help52 zij zal 9 ha> oud5 dag ge5 gebrek hebb51 no* 9 fatso5 v]m9d]54 ,ha> lekk]e t& zal nog niet e5s uit moet52 want ,abraham ,blanka>t lu/ ook wel iets1 dat go$ smaakt4 ,zoodat ik ma> zegg5 wil1 dat ik niet kan begrijp5 hoe ( 't ,*ri/elijk ( mogelijk is1 dat mijn kleut] zoo pront ha> gelo( v]/aat4 ,zij v]geeft h>e tante alles van h>te1 wil ha> help51 ha> bezoek54 ,9 d5 e]/5 door mij gecursive]d5 z91 wil ,blanka>t lat5 voel53 ,o* ik help er to* al zooveel1 di kan er ook nog wel bij2 zeg n\ 's1 dat ik niet royaal b56 ,9 d5 twe$5 wil hij 't lat5 voorkom51 als( hij 't alle5 ma> v]telt1 om ,sa>tjes braafheid te do5 bewond]54 ,kan m5 e*t] nog van het vorige aangehaalde /ukje1 met heel veel go$5 wil1 zegg51 dat hij zi* laat v]leid51 da>9 van zijn weldad5 te sprek51 omdat hij d] geadresse]de e5 huwelijksaanzoek doet en zi* dus vooral van zijn gun/ig/e zijde wil do5 k5n51 het volg5de is e5 ll]zuiv]/ voorbeeld van z'n quasi bes*eid5 op eig5 go$heid po*53 ,zie1 m5 moet de jongelui1 als zij wel do51 ook wel do52 en ik b5 ,goddank1 ge5 vrekkige jakhals van e5 k]el4 ,ik zeg altijd3 ,abraham ,blanka>t1 ,god heeft ,u zoo gezeg5d1 je hebt k9d no* kraai2 hoewel ik weet niet ( dat zoo blijv5 zal2 e5 m5s* heeft graag e5 eig5 we]spraak4 ,k9d no* kraai1 wel deel mee1 mijn vri5d2 maak dat niem& op u ziet1 als e5 hond op e5 zieke koe2 dat niem& wel e5s w\ zi51 ( jij ook e5 mooie doode zijn z\dt4 't ,moet hi] to* allemaal blijv51 en als jij brave lui op de propp5 helpt1 dan doe je als e5 hups* ,*ri/5m5s* betaamt4 ,nu dat ov]geslag54 ,het e]/e z9netje is door mij gecursive]d1 om er uwe a&a*t op te ve/ig51 dat dit e5 van die k]na*tige e*t-,holl&s*e uitdrukk+5 is1 wa>van het w]k van ,wolff p4#bga en ,dek5 wemelt en die zij1 uit/ek5de romancires als ze zijn1 altijd d5 jui/5 p]soon bij de mee/ ges*ikte geleg5heid 9 d5 mond wet5 te legg54 ,met d5 twe$5 z9 kom5 wij e*t] we] op ons eig5lijk *apitre t]ug1 't ,is w]kelijk vals*e bes*eid5heid van de na>/e soort1 nadat m5 e]/ de voortreffelijkheid van eig5 d5k- en h&elwijze 9 het li*t heeft ge/eld1 da>aan toe te voeg53 ,nu dat ov]geslag54 ,jawel d5k5 we1 ma> je hebt 't t5m9/e ma> gezegd6 ,ik sprak u zooev5 van zijn gezond v]/&4 ,ik _h er moet5 bijvoeg51 dat hij het type van e5 gewik/5 k]el is en zi* 9 e5 b5ijd5swa>dige mate van geva!id en diplomatis* beleid mag v]heug54 ,ziehi] e5 /]k /aaltje ervan 7de oude ,jan ,edel+ heeft hem ges*rev51 dat hij niet van z9s is1 tot het huwelijk tuss*5 zijn zoon en ,sa>tje zijn toe/emm+ te gev54 ,hij hoopt dat ,blanka>t het met hem e5s zal zijn1 dat twee m5s*5 van v]s*ill5de k]kelijke gez9dte niet met elk&] moet5 tr\w54 ,ma> ,blanka>t's antwoord valt hem koel op de maag4 ,let op3 het is e5 /ukje vol s*itt]5d beleid73 ,zi$a>1 ik heb het altoos zoo druk en volh&ig gehad1 dat het tr\w5 er is +etrokk52 ma>1 seld]demo/]t1 0 ik vad] ov] e5 half dozijn jong5s en meisjes1 dan z\ ik mijn geluk niet kunn5 ov]zi51 als ik da> zoo al die kab\t]s hoorde snapp5 en rabbel54 ,( ,abraham ,blanka>t ook me z\ do54 ,en als zij dan zoov]re he5 w>51 dat zij op 't ge5 ik zeide aanm]k+5 kond5 mak51 en het hunne voor hunne kle9e zaakjes wi/5 9 te br5g51 wel1 dan z\ ik ,god h>telijk dank51 omdat ik zulke snelle k9d]5 _h1 zooals billijk is4 ,begrep5 zij 9 't v]volg e5s iets bet] dan ik1 be/ig1 z\ ik zegg51 en do5 het zoo4 ,da> heb je nu mijn ,sa>tje1 wil ik sprek54 ,wel de kleut] weet wel me] van de w]eld en van de ,s*rift dan ik1 en ik b5 d]tig ja> oud]4 ,vr ik na> ,frankrijk g+1 zei ik3 k9d1 lees je j\ geb$ 's avonds /ipt uit ,mell8#be ,mijnhe]1 zei ze1 ik bid uit mijn eig5 h>t2 ik weet imm]s bet]1 wat ik nu noodig heb1 dan ,mell voor vijftig ja> dat rad5 kon8 ,wat d5kt gij dat ik to5 zei8 je zult1 bij dit en dat1 j\w geb$ p4#bgb uit ,mell lez51 omdat ik het doe8 ,mis mannetje6 ik zei1 dat 's wa>1 je hebt groot gelijk2 en &]s z\ zij d5k5 dat ik ha> vij& en niet ha> welme55d/e vri5d 04 ,hoor1 ,jan ,edel+1 gij hebt nu veel me] v]/& dan ik1 do* da> heb je mis 94 't ,is op mijn woord1 jij hebt mis4 ,god de ,he] geeft ons1 zijne k9d]51 wel r$5 van zijne bevel53 doe dat1 opdat het u welga1 /aat er dat niet 9 d5 ,bijbel8 ,en zull5 wij nu zoo misselijk en zoo boos zijn1 dat wij onze k9d]51 9 plaats van brood1 slang5 en s*orpio55 9 d5 mond propp58 ,_h1 bij gelijk5is1 ,lu!rs vad] e5s gaan zegg53 ,lu!r1 ik v]/a niet1 dat je ,lu!rs* wordt1 jij zult paaps* blijv51 want wij zijn van 't beg9 van de w]eld af allemaal paaps* gewee/2 en zoo jij 't 9 d5 kop krijgt om van ons oud gelo( af te gaan1 zull5 wij e5s wat &]s bij de h& vatt54 ,en 0 ,lu!rs vad] ev5wel zo[el de vad] van ,lu!r niet1 als ,jan ,edel+ vad] is van zijn5 zoon ,h5drik2 en wa> 0 dan je heele gelo( geblev58 ,enzoovoort1 enzoovoort4 ,het is van a tot z1 n beh5dig d5 teg5/&] 9 z'n zwak/e zij aanpakk54 ,hij beg9t1 door er e5 tafreeltje van op te hang51 hoe gelukkig hij z\ zijn gewee/1 indi5 hij vad] ov] e5 half dozijn jong5s en meisjes w>e1 met 9 ,edel+ de g$a*te wakk] te roep53 ,ja1 zoo'n troep kab\t]tjes om je he51 dat is ind]daad he]lijk1 da> heeft die ,blanka>t wel gelijk mee1 hoe 'n geluk z\ 't zijn1 als nu op m'n oud5 dag1 zoo'n troep lieve kle9k9d]5 aan m'n knien kwam spel54444 ,h&el ik eig5lijk niet heel dwaas en zelfs sle*t met mij lang] teg5 ,h5drik's huwelijk te v]zett58444--,na dit g$aan te hebb51 v]wijt hij ,edel+ b$ektelijk1 dat deze nimm] zijn k9d]5 voor hun eig5 kle9e zaakjes iets 9 't midd5 liet br5g51 no*1 kla>blijkelijk1 ooit ,god voor zijn snelle k9d]5 _h g$ankt en ev5m91 ook al wi/ hij dat zijn k9d]5 iets bet] inzag5 dan hij1 ooit na> hun inzi*t heeft geh&eld4 ,door aldus 9 ,edel+'s gee/ e]/ de voor/ell+ wakk] te roep5 van e5 gelukkige toekom/ en da>na de h]9n]+ aan e5 v]l$51 wa>9 zijn onbuigzaamheid en h>dheid z'n vr\w en k9d]5 hebb5 v]h9d]d zoo gelukkig te zijn en man en vad] zoo lief te hebb5 als bij toegev5dheid en za*!id van di5s kant het geval w>e gewee/1 geeft ,blanka>t hem de wa>s*uw+3 p4#bgc zie toe ,edel+1 hoe je t5 deele het v]l$5 b$orv5 hebt en pas op1 dat je door je dwaze trots en eig5g]e*tigdheid ook de toekom/ niet b$]ft4--,en wel wet5d1 dat e5 bitt] drankje makkelijk] te slikk5 is1 als het met suik] wordt v]m5gd1 vle*t hij er dat vlei5de z9netje tuss*51 wa>9 hij zegt1 dat ,edel+ me] v]/& heeft dan hij4 't ,spreekt van zelf1 dat ,blanka>t da> niets van me5t4 ,niet alle51 dat hij w]kelijk vl me] v]/& dan de &] heeft1 ma> _h hij 't niet1 dan w>e jui/ hij de man1 om er va/ van ov]tuigd te zijn1 dat hij 't wel heeft4--,het door mij gecursive]de g$eelte van het citaat e*t] spant de kroon4 ,beh5dig pakt hij onmiddellijk het zek]/e middel aan1 wa>mee e5 e]lijk-godsdi5/ig m5s*--en dat is ,jan ,edel+--kle9 te krijg5 is3 e5 bijbel-tek/1 die met gevoel51 g$a*te ( h&el+ van di5 m5s* 9 /rijd is4 ,en t5 slotte toont hij1 door de pra*tig gevond5 v]gelijk+ met ,lu!r en ,lu!r's vad]1 d5 oud5 ,edel+--langs d5 e5ig5 weg wa>op e5 g$a*te di5 h>d5 kop kan b9n5gaan --hoe nadeelig het kan zijn1 indi5 e5 vad] zi* ma> altijd teg5 d5 w5s* van zijn zoon v]zett5 z\4 ,ongetwijfeld hebb5 hi] en da> ,blanka>t's argum5t5 iets k9d]lijks en naefs en meesmuil5 we bij de g$a*te1 hoe e5 bet] ond]legd teg5/&] dan ,jan ,edel+ ze tuss*5 zijn v+]s z\ fijnwrijv54 ,ma>1 ziet ge--en hi]aan m]kt ge duidelijk1 wa>9 de voortreffelijkheid van e5 m5s*beeld+ eig5lijk be/aat6--jui/ omdat zijn argum5t5 z zijn als ze zijn1 is dat /ukje zoo uit/ek5d4 ,het moet5 argum5t5 zijn van1 om 't e5s aldus zegg53 e5 amateurd5k51 van e5 rijkgeword5 koopman1 die g5oeg natuurlijk5 aanleg heeft1 om a>dige greepjes 9 dit ( dat vak van het hoog]e gee/eslev5 te do54 ,gaf hij argum5t5 van e5 veel hoog]e soort1 dan jui/ z\ die passage z sle*t zijn1 dat ze niet leesba> w>e1 omdat3 e5 man als ,blanka>t d]gelijke argum5t5 niet gev5 kan4-- ,ma> op z'n be/1 9 zijn buld]ba/ige gee/igheid en als de wiel5 van e5 locomotief dond]-roll5de rondheid1 is hij 9 zijn antwoord op e5 brief van tante ,h(l&1 wa>9 p4#bgd deze op hr mani] hem ,sa>tje's vlu*t uit 'r huis v]telt2 ond] veel vroom gewauwel en zalv]ig ges*eld t5 slotte op de c5t5quae/ie uitdraait en1 op grond van het feit1 dat ,sa>tje uit eig5 beweg+ ha> huis v]lat5 heeft1 het volle geld eis*t1 wat zij tot dan als ko/geld heeft g5ot51 tot ,sa>tje tr\wt ( vijf5tw9tig ja> wordt4 ,uit dat antwoord van ,blanka>t laat ik hi] nu e5ige g$eelt5 volg53 ,mejuffr\w6 ,wel zeit het ,holl&s*e spreekwoord3 hoe lat] op d5 dag1 hoe s*oon] volk4#bf ,ma> wat heb ik met uw gelol en uw heilig5 ,sukkela>#bg te do58 ,wat geef ik om uw bro] ,b5jam98 ,weet gij wat1 juffr\w ,h(l&1 uw heele oude vodd5w9kel van kwezel>ij raakt mij niets1 ge5 oogvol4 ,h\dt uw briev5 ma> ?uis1 ik weet alles 9 't lang en 9 't bre$4 ,het k9d heeft deugdelijk g$aan4 ,zij moet me] g$ulds hebb5 dan ik1 &]s _h zij zoo lang niet e5s bij u geblev51 dat 's ma> uit4 ,w>e ik 9 ,am/]dam gewee/1 ik z\ ha> zelf uit uwe klauw5 gehaald hebb5 en 9 mijn huis gebra*t2 al hadt gij en uw volk mij braaf gela/]d1 dat s*eelt mij we9ig4 ,hoe1 wat ham]6 d5kt gij1 dat ik niet weet1 hoe jij ha> g$aan hebt1 en dat jij ha> als e5e zott9 door de godgans*e /ad hebt lat5 loop5 9 ouwe konkelige kle]51 en dat voor e5 meisje1 die geld heeft en altoos prop] gekle$ pla* te zijn1 iets dat ik ook bij/] graag zi5 mag4 ,wat wil je nu da>van hebb51 he8 ,je meugt wa>a*tig nog wel sprek5 van omslag6 ,wat heeft ,sa>tje bij je gehad8 ov]ges*ot5 kliek51 en niet half ha> bekom/4 ,weet je wat8 ,jij hebt het geld van e5e wees met uwe smulbro]s en fekelk\s5 v]te]d1 en het meisje nog gebruikt om dat gespuis op te pass51 dat heb je4 ,je meid is e5 dronk5 todde1 hoor6 ,zij komt er g5adig af4 ,laat zij nooit ond] mijne oog5 kom51 want ik b5 wat poe/ig1#bh ik mag ge5 onre*t zi51 dat om de hagel niet2 er zull5 konkels#bi zwaai54 p4#bge ,wel leg je ook te wauwel5 ov] afgodis* ,frankrijk2 en van m5s*51 die het teek5 des bee/es aan hunne voorho(d5 drag58 ,ik weet niet veel van die nieuwe sn(jes en modes1 no* hoe die duiveld]age hiet1 die de dames nu alwe] opzett52 do* jij weet er ook niet veel van4 ,ma> zoo zijt gij allemaal3 dat gon/ en dat bromt ov] zottigh$51 en wez5lijke zak5 laat m5 zooals zij zijn4 ,jij sla*t de dom9ees1 die1 als zij hunn5 /ude]tijd v]kwanseld#cj hebb51 zulk tuig op d5 preek/oel br5g51 da> het te pas komt als e5 oliekoek 9 e5 treurspel4 ,en wat bruit het mij1 al droeg5 de ,frans*jes het zev5-ge/]nte op hun ho(d8 ,ik b5 e5 oud ,holl&]1 die hi] niet kom om zulke grill51 ma> om mijne affaire te do51 en bemoei mij niet met het teek5 des bee/es1 ( wa> zij dat opplakk52 doe ook zoo1 en je zult wl do54#ca ,wel1 ik d5k1 dat ik zo[el 9 d5 ,bijbel lees als jij1 ma> wie duivel heeft da> ooit van heilige sukkela>s gelez58 ,bro] ,b5jam9 is e5 zotte v5t1 hoor6 ,en ik z\ mij doods*am51 dat z\ ik op mijne e]1 indi5 ik zoo met ,gods woord omsprong1 en het zoo ,satans gek toepa/e1 zooals jij fijn5 doet4 ,weetje wat8 ,david 0 e5 held1 die de oorlog5 des ,he]5 vo]de1 en e5 k]el als e5 boom a&or/3 d5 reus ,goliad van ,gad1 me5 ik4 ,paf1 da> lag hij1 en ,david ook niet lui1 als de blis er op1 fl9k ma>1 zijn dikk5 kop afgeslag53 dat 0 zek] ge5 sukkela>sw]k1 me5 ik4 ,hij 0 e5 ,groot ,g5]aal2 dat kl9kt je wat &]s voor d5 snoet4 ,paulus1 van ,paulus#cb moet je afblijv54 ,paulus 0 de be/e1 de raisonnabel/e man van de w]eld2 want hij zegt met ronde ,zeeuws*e woord53 gi]igheid is afgod]ij4#cc ,o hel kwam de vrome ,apo/el e5s hi]1 ik v]zek] je voor e5 kw>t p]c5t#cd dat hij uw huis e5 afgodis* huis z\ noem54#ce -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- ,wat weet zoo e5 luie zuipzak#cfvan ,gods woord8 ,_h hij liev] voor 't lieve vad]l& 7en alle zoete meisjes7 oss5 en s*ap5 gesla*t1 hij z\ veel nuttig] w]k g$aan hebb54 p4#bgf ,ik heb veel g]eisd en getrokk51 en heb veel 9 ,rooms*e l&5 v]ke]d1 ma> de pap5 zijn nog bet] dan jijlui2 en er valt evel ook niet veel op te roem54 ,jij ,sa>tje aan d5 ,duivel ov]gev56 ,weet jij wel dat hij e5 kwaaie gek is1 en dat1 als gij ha> niet kunt lev]51 het er wel e5s heel b5auwd voor u z\ kunn5 uitzi58 mogelijk neemt hij tante1 omdat hij ni*tje to* niet bekom5 kan4 -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- ,ik kan 't niet knoop51 dat uwe lieve zu/] besloot1 u ha> e5ig k9d toe te betr\w54 ,mogelijk hebt gij zoo lang aan ha> zwak ho(d ligg5 gonz5 en huilebalk51 dat zij 't moe/ opgev54 ,alles is jelui gad+4 ,en 't 0 nog e5e zoetigheid1 hond]d halve rij]s voor ha> ko/geld4 ,en durf jij nog van geld kikk56 ,hoe1 wat ham]6 d5k je dat ik e5 s*urk1 ( d5k je dat ik raz5de dol b58 ,ik b5 ha> voogd2 zij is met mijne go$keur+ he5gegaan3 ,jij hebt het ha> mo$e gemaakt4 ,trekk51 zul je1--ja6 al aan e5 as*k>4 ,wel1 je b5t e5e ov]he]lijke tante6 ,je b5t nu imm]s veel te oud om nog e5s te tr\w52 wat zal je met j\w geld do58 ,me5em58 ,loop voor ,joo/1 ontmaak#cg het k9d uw go$1 zij heeft g5oeg4 ,proc$e]58 ,ei1 spreek e]/ d5 advocaat naa/ d5 ,g\d5 ,kett+ e5s4 ,zoo die 't u aanraadt1 hi] is je man4 ,heb ik te veel gezegd van zijn geva!id en z'n nimm] 'n blaadje voor d5 mond nem5de1 bijt5de ironie8 ,let e5s vooral op die door mij gecursive]de z9n54--,intuss*5 z\ ik het gevoel hebb51 d5 brav5 k]el te kort te hebb5 g$aan en dus de gegrondheid mijn] aankla*t teg5 de s*rijf/]s --dat1 hoe mooi e5 m5s* ,blanka>t ook w]kelijk is1 zij hem t mooi hebb5 gezi5--op one]lijke wijze te hebb5 bewez51 indi5 ik hi] niet die uit/ek5de passage ov] d5 li*tmis gaf1 welke1 ik zeg het niet zond] nadruk 7,ei1 ng me] na-druk8 vraagt hi] alli*t de uitgev]67 vooral 9 'n blad voor jongelui op z'n plaats is4 ,ik heb wel gehoord1 dat vele dames1 bij de ,twaalf gelo(s>tikel51 --die gij imm]s wel pront k5t1 hoop ik8--dit tot het d]ti5de mak53 ,ik gelo(1 dat de beke]de li*tmis de be/e man maakt4 ,gelo( het niet2 't is allemaal leug52 er is ge5 /ip van wa> aan1 ge5 kriezel4 ,hoe z\ het mij b$roev51 als ik m]kte1 dat gij deze kett]ij toe/emde8 ,gij1 meisjes1 praat 7de wij/e niet te na gesprok57 somwijl5 als( gij 9 uwe h]s5s gepikt wa>t4 ,wat weet gij p4#bgg to* van li*tmiss58 ,e5 losse malle jong51 die zijn go$ v]bruid1 en om pep] moet1#ch omdat hij zijn kor5tje gro5 at1#ci is ge5 li*tmis2 hij is e5 gek1 die m5 te ,delft moe/ gaan opsluit54 ,e5 li*tmis is e5 g]aff9e]de deugniet1 die zijn roem en v]maak /elt 9 e]lijke jonge meisjes en brave vr\w5 te b$]v51 die ,gods gebod5 v]a*t1 de wett5 d] vri5ds*ap s*5dt2 met zijne e$5 speelt2 met n woord1 e5 all]v]foeilijk/ man1 die te geva>lijk] is1 na>mate hij e5 m9nelijk figuur en e5 a>dig v]nuft heeft2 die de welvoeglijkheid 9 a*t neemt1 tot hij de onnoozele 9 slaap heeft gewiegd1 en die 9 /aat is om s*att5 aan zijne huurl+5 uit te deel54 ,gelo(t gij1 mijn k9d1 dat zoo e5 s*epsel ooit de be/e e*tg5oot word5 kan8 ,alle f\t51 door ov]ijl+ en 9 het ge/orm d] drift5 begaan1 mak5 ge5 deugniet uit1 indi5 hij de f\t51 zoo ras hij die ziet1 v]foeit en s*uwt3 ma> e5 li*tmis is zoo b$orv5 van smaak1 zijne neig+5 zijn tot hebbelijkh$5 d]mate opgegroeid1 dat hij nimm] e5e bet]e vr\w v]di5t1 dan de all]sle*t/e uit de b5de1 die hij b$orv5 heeft4 ,ongetwijfeld heeft d5 s*rijf/]s1 to5 zij ,blanka>t dit /ukje 9 d5 mond legd51 de figuur van ,r4 ov] wi5 ik het re$s 9 mijn inleid+ _h1 voor d5 gee/ ge/aan en di5s prototype uit ,betje ,wolff's lev51 die gepoogd heeft ha> te b$]v54 ,zij al?ans spreekt hi] dus niet1 door ,blanka>t's mond1 als 'n vr\w1 die ma> e5 preekje h\dt ov] iets wat ze zelf sle*ts van hoor5-zegg5 heeft4 ,ne51 het is e5 9 veel sm>t v]worv5 ond]v9d+ gewee/1 die zij hi] t] wa>s*uw+ aan &]5 m$$eelde4--,en nu /app5 wij van ,blanka>t's briev5 af1 ma> niet dan nadat ik u nog e5s gewez5 heb op wat het to* eig5lijk zegg5 wil1 dat twee vr\w51 wa>van de e5e--,betje ,wolff--e5 dame1 en de &]e--,aagje ,dek5--e5 di5/bode 01 zi* zoo hebb5 kunn5 inlev5 9 de vr alles kra*tig-mannelijke p]soonlijkheid van e5 ,blanka>t en heel z'n ruw-go$ige n to* zoo za*te ziel uit de hunne p4#bgh hebb5 te voors*ijn gebra*t4 ,ov]weegt e5s wat voor kun/5a>sg5ie da>toe noodig 04 ,g5ie1 zeg ik4 ,d5k niet aan va>digheid1 aan m5s*5k5nis1 aan lev5s]v>+ bij zoo iets pra*tigs4 ,zijzelf--ik wees u erop--hebb5 hun s*epp+ niet e5s go$ gek5d6 ,hi] 0 dat ko/ba>/e aan het w]k1 dat groot5deels buit5 het v]/& van d5 kun/5a>-zelf om1 zijn s*epp5d5 arbeid v]ri*t4 ,ja1 't is iets wond]lijks wat ik hi] v]tel en ge kunt dat nog zoo dadelijk niet begrijp54 ,ma> op e5 goei5 dag1 na veel ov]d5k5 en ond]zoek51 gaan u de oog5 op5 en bem]kt ge1 dat wat ik hi] zooev5 zei1 heel langzaam aan 9 u heeft doorgew]kt en 9 v]b& met veel &]e lev5s]v>+5 u iets heeft do5 begrijp5 en inzi51 wa>aan ge vroeg] zelfs niet da*t4 ,want met onbegrijpelijkh$5 is het precies als met zaadjes ge/eld4 ,beid5 zijn het di*tgev\w5 d+51 die niets van hunne inn]lijkheid lat5 zi54 ,ma> wa> blev5 de bloem5 en de vru*t51 als de a>de e5s niet de geslot5 korreltjes 9 zi* liet begrav5 en langzaam 9 zi* rijp5 liet1 tot ze 9 kleur5 en geur5 en ge/alt5 op5luik54 ,en hoe z\dt gij ooit1 als mann5 en vr\w51 mijn jongelui1 de vru*t van het held] inzi*t kunn5 drag51 als het zaad van het onbegrep5e niet g$ur5de uw jeugd 9 uw gee/ geworp5 06 ,laat het u niet d]51 dat ge nu iets niet dadelijk begrijpt4 ,wat ge te do5 hebt is3 het onbegrep5e te on?\d54 ,draag het 9 u om4 ,want beproefde ik1 het gewelddadig en vr d5 tijd voor u te op551 ik z\ het b$]v56 ,doe er mee als de a>de met ha> zad54 ,en als het dan zom] voor je wordt1 dan is die zom] het aanzi5 wa>d want hij is niet zond] bloem5 en vru*t54 ,en jelui h]9n]t je dan welli*t ev5 we9ig1 dat iets van dat mooie uit di*tgev\w5 ondoorzi*tba>heidjes1 die e5s e5 hoopvol zaai] 9 je wi]p1 w]d gebor51 als--de a>de het doet4-- ,,not53 #be ,s*rijv] van e5 geb$5boek4 7,zie de aanteek5+5 van ,pr(4 ,knapp]t47 #bf ,da> beg9t de bijt5de ironie al3 juffr\w ,h(l& is oud en leelijk1 zooals je v]d]op zi5 zult4 #bg ,bro] ,b5jam91 zoo _h juffr\w ,h(l& 9 ha> brief aan ,blanka>t v]teld1 0 gewoon kon+ ,david de ,heilige ,sukkela> te noem56 ,het is e5 van de vele zo!d51 die de fijn5 ov] d5 bijbel t5 be/e gav54 #bh ,poe/5 blaz54 ,poe/ig-zijn zal dus wel zoo ongeve] beteek553 9 /aat zijn uit boo%eid iem& aan te blaz5 7als e5 nijdige kat47 #bi ,konkels oorveg54 #cj ,v]spild4 #ca ,tante ,h(l& _h namelijk 9 ha> brief bewe]d1 dat de ,frans*5 het teek5 des bee/es op het voorho(d drag56 #cb ,paulus1 moet je wet51 zegt ,blanka>t eld]s1 is mijn man en ,salomo die van ,sa>tje4 ,hij kan dus all]m9/ duld51 dat tante ,h(l& di5s woord5 cite]t4 #cc ,we] e5 /eek voor tante ,h(l&3 ze is imm]s zoo b> gi]ig4 #cd ,e5 e*te koopmansgee/igheid4 ,uit/ek5d van de s*rijf/]s6 #ce ,e5 regel puntjes beteek5t ov]al1 dat er e5 /ukje tek/ is ov]geslag54 #cf ,bro] ,b5jam94 #cg ,ontmaak1 enz4 ont]f ha>4 #ch ,om pep] moet1 het l& v]lat5 en di5/ nem5 b4v4 bij de ,o4,i4 ,compagnie 7,knapp]t74 #ci ,zijn kor5tje gro5 at1 niet wa*t5 tot het rijp is1 gezegd van li*tmiss51 die hun kapitaal opet54 ,9 ,zuid-,n$]l& nog3 van de h& 9 de t& lev5 7,/oett1 spreekwoord5boek1 no4 #ajfb7 7,knapp]t47 99 99 99 99 99 ,,hi/orie ,,van ,,mejuffr\w ,,s>a ,,burg]h>t1 ,,door ,e4 ,,wolff-,,bekk] ,,en ,a4 ,,dek5 p4#bgi ,,iii ,jan ,edel+ wordt--9 teg5/ell+ met ,abraham ,blanka>t--door zijne m$e-romanm5s*5 en dus ook door de s*rijf/]s precies voor d5 man v]slet51 di5 ook wij1 de lez]s1 9 hem zi53 e5 brompot1 e5 koppige k]el1 ma>1 alles 9 hem welbes*\wd1 'n go$ m5s* tev5s en wel zulk e51 die te duidelijk eig5 gebrek5 ziet1 om zi*1 gelijk ,blanka>t1 op zijn deugd5 te lat5 voor/aan4 ,ziehi] e5 zijn] briev51 wa>9 hij tegelijk]tijd e5 groote mate van zelfk5nis1 e]lijkheid en go$heid toont4 7,edel+ b]i*t da>9 zijn zwag]1 d5 gee/elijke ,ev]>d ,r$elijk1 dat hij 9 het huwelijk van ,h5drik en ,sa>tje heeft toege/emd4 ,ook ,r$elijk1 ze] v]li*t en ruimvoel5d m5s* als hij is1 heeft namelijk ,edel+ da>toe pog5 te ov]r$574 ,wa>de ,bro$]6 ,la* me nu e5s held] uit1 ,pa/oors*e1#dj gij hebt gelijk3 ma> ik zal uw man de heele zaak v]tell54 ,z\dt gij ooit gelo(d hebb51 dat ,jan ,edel+1 die1 hetge5 hij ns begreep1 om lief no* le$ losliet2 die van ge5 ,*ri/5m5s* op de heele w]eld teg5spraak duld5 wilde1 dan van u2 dat ,jan ,edel+1 zeg ik1 door ,blanka>t zoodanig ov]hoop gegooid is1 dat ik1 met mijn ho$ ond] d5 arm1 zijne pupil voor onz5 p4#bhj ,h5drik t5 huwelijk gevraagd heb8 en 't ge5 nog me] zegt1 dat ik ze] met dit door mij g$aan v]zoek 9 mijn s*ik b58 ,die ,bram6 ,zoo e5 man leeft er niet me]4 ,hij heeft mij zoo va/ gezet en zoo ouw]wets* mijn zaligheid gezegd1 dat ik boos op mijzelf w]d3 want er is wat aan ,pa/oor3 ik b5 nooit e5 vri5delijk man1 ( e5 m9zaam vad] gewee/3 't wil ma> van hem gezegd word52 't is e5 ra> m5s*6 ,om de wa>heid te zegg51 ,pa/oor1 uwe r$e en die van ,h5drik hadd5 mij al lang ov]tuigd1 dat ik ongelijk _h2 do* ik kon niet besluit5 om te toon51 dat ik v]ke]d g$aan _h4 ,nu1 het ko/ wat voor e5 man1 die zooveel j>5 altoos zijn ho(d volgde1 te zegg53 ik heb ongelijk2 en dat nog erg] is1 dit teg5 zijn eig5 k9d]5 te zegg54 ,gij weet het imm]s1 als mijn jong5s mij iets vrag51 en mij b$uid5 wild51 dat zij 't noodig hadd51 dat zij 't nooit1 jui/ omdat die lekk]s#da mij iets b$uid5 wild51 kreg52 do* 's dags da>aan1 gaf ik hun1 uit mijn eig5 z9 ti5maal zooveel4 ,dit zijn ev5wel satans*e nukk52 en uwe zu/]1 mijne zalige vr\w1 _h1 dat zie ik nu1 ma> al te veel r$5 om mij1 s*oon la*5de1 ,meff]t ,luim te noem54 ,_h ik ha> ma> we]6 ,zij z\ e5 bet] man aan mij hebb52 ma> dat is nu te laat4 ,ik z\ 't mogelijk nog niet opgegev5 hebb53 do* mijn arme jong5 zag er uit1 ( hij uit e5 giet] g$ronk5 _h3 en to*1 ik h\d veel van d5 knaap2 hij heeft mij altoos zoo op mijne g$a*t5 g$i5d4 ,met ,kees heb ik nog wel zoo e5s e5 a>digheidje gehad2 ma> ,h5drik 0 altoos1 zooals ik 7tuss*5 ons7 9 zijne j>5 niet 04 ,hij is geheel zijns mo$]s k9d2 week gebakk56 ,hij kan ge5e moeite v]drag52 met e5 b5auwd h>t g+ hij op reis 7ik kan op hem af7 en heeft alles 9 zoo kort5 tijd afg$aan1 dat het zoo niet te zegg5 is4 ,kort gezegd1 het mannetje van b9n5 klopte zoo v]bruid bij mij aan1 dat ik besloot om d5 jong5 zijn z9 te gev52 en nu is hij zoo dankba> en luikt zoo op1 dat mijne oog5 ov]loop54 ,nu1 ,pa/oors*e1 dat 's we] e5 ank]tje ,rijns* 9 j\ keld]6 en ik nooi u beide te bruil(t3 ik zal e5e p>tij gev51 die kl9kt als e5 klok4 ,want gi]ig b5 ik1 ,goddank6 niet1 ik durf wel wat gev52 ma> ik b5 er niet a*t] om het met gratie te do54 ,ik ta/ 9 mijn zak en zeg1 h\ da>1 en loop t5 e]/e weg4 ,nu1 ik groet u van h>te en blijf ,uw toeg5eg5 ,bro$]1 ,jan ,edel+4 ,9 deze laat/e1 door mij gecursive]de z9n5 teek5t die p4#bha man zi* uit/ek5d4 ,dit niet met gratie kunn5 gev51 dit wegloop5 zoodra hij iets gegev5 heeft1 k5s*et/ e5 groot deel en wel het edel/e1 zijn] p]soonlijkheid4 ,want dat niet met gratie kunn5 gev5 en dat wegloop5 is heel vaak jui/ d5 be/5 m5s*5 eig54 ,het wordt bij h5 gebor5 uit het onbewu/e voel51 dat d5 gev] ge5 dank voegt1 want dat gev5 e5 groot] geluk is dan te ontvang5 en dat da>om eig5lijk de gev] d5 ontvang] dank5 moet1 omdat deze hem 9 /aat /elt zijn m$em5s* e5 g5oeg51 e5 weldaad te bewijz51 en dus zi*-zelf 9 wa>heid te v]rijk5 door go$ te do54 ,en omdat dit voel5 nu zoo /]k 9 h5 is1 word5 zij b$remmeld en l9ks1 zoodra zij iem& e5 g5oeg5 ( weldaad bewijz53 zij zi5 het aankom51 dat de begiftigde h5 wil dank5 en zi$a>3 nu gaat dat onbewu/e voel5 zi* 9 h5 op5b>5 als e5 we]z9 teg5 b$ankt te word52 zij gev5 da>om hun gift haa/ig1 bij het ruwe af1 en mak5 zi* gauw uit de voet54 ,hi]mee wil niet gezegd zijn1 dat dege51 die h(felijk geeft en vri5delijk d5 dank van d5 begiftigde aanva>dt1 b5$5 iem& als ,edel+ z\ /aan4 ,het kan zijn1 dat hij b5$5 hem /aat3 indi5 hij namelijk zoo h(felijk en vri5delijk is1 omdat hij nooit di5 we]z9 teg5 b$ankt te word5 gevoeld heeft4 ,ma> het kan ook zijn1 dat hij bov5 hem /aat3 hij heeft di5 we]z9 wel gevoeld1 ma> wijl hij de oorzaak weet--9 teg5/ell+ met iem& als ,edel+ die deze niet k5t--en er dus v]d] ov] kan nad5k5 en 9 &] v]b& bezi51 heeft hij begrep5 dat hij hem moet ond]drukk54 ,want3 e5 weldo5] te b$ank5 is e5 hoog/a& gee/elijk g5ot1 ja zelfs is dank de e5ige betal+ die e5 arme begiftigde zi* v]oorlov5 kan4 ,b$w+t de gev] zijn we]z9 dus niet1 dan b]o(t hij d5 begiftigde niet alle5 van e5 v]$el5d g5ot1 ma> ook van de mogelijkheid zi*1 zij 't e5 ietsje1 m9d] zijn s*uld5a> te voel56 ,/app5 wij nu van ,edel+ af en gaan we1 zij 't alle5 ma>1 om te bewijz51 dat de uit]/5 elk&]--9 dit artikel t5m9/e--rak51 ,cootje ,bruni] bekijk54 ,imm]s1 v]teg5woordig5 ,edel+ en ,blanka>t het ,holl&s*-/o]e p4#bhb elem5t 9 d5 roman1 ,cootje doet 't het opgeprikte saletjonk]s*ap van d5 pruik5tijd4 ,hij is op-end' op e5 petit-matre1 zooals m5 zoo iem& noemde1 ma> e5 van de fatso5lijke soort4 ,als zijn hoog/e lev5/aak bes*\w5d3 mooi gekle$ te gaan1 d5 dames hups*e lievigheidjes te zegg51 a>dige d+sigheidjes voor ze te knutsel5 en boods*app5 voor ze te bezorg51 v]laagt hij zi* nimm] tot geme5e praktijk54 ,het erg/e wat m5 van hem zegg5 kan is dat hij e5 gee/elijk-onbeteek55d m5s* is1 ma> dat hij e5 go$ h>t en go$e grond5 heeft1 zooals ,edel+ en ,blanka>t van hem getuig51 zal zelfs de groot/e vij& van het fatt5dom moet5 toegev54 ,cootje ,bruni] is de bro] van ,letje1 de vri5d9 en het m$ecomm5salesje van ,sa>tje bij ,mevr\w ,buigzaam4 ,als zoodanig komt hij da> dikwijls aan huis4 ,en door de snak]ij5 van ,sa>tje1 die hem eeuwig en altijd1 zond] dat hij dat m]kt1 op de hak neemt1 9 d5 waan gebra*t1 dat hij ha> als e*tg5oot niet ongevallig z\ zijn1 s*rijft hij ha> het volg5d briefje3 ,mon ,ange6#db 't ,is wond]lijk1 ma> ik heb d5 mo$ niet1 om u mondel+ te zegg51 dat ik u bem93 telk5s als ik dit me5de te do51 we]hield mijn e]bi$ voor u mijn voornem54 ,gij zijt zoo m9zaam1 en tegelijk zoo spottig1 dat ik wa>lijk niet weet1 hoe dit aan te vang52 ( hoe het na te lat54 ,hemel1 ma *re#dc1 wat wilde ik zegg58 ,maak ik niet e5 zot figuur 9 uwe oog58 ,ik bem9 u6 ik adore]#dd u6 gij zijt nooit uit mijne g$a*t51 en zoo gij mij niet te veel zult uitla*51 dan zal ik er bijvoeg51 dat ik nooit e5 e5ig g\dbeursje zal knoop51 dan voor u1 *re me de ma vie6#de ,o1 wij z\d5 e5 re*t *>mant pa> zijn1 en ik twijfel niet1 ( mijnhe] uw voogd zal onze te$]e am\r applaudisse]5#df4 ,ik b5 wel ge5 man van v]mog51 ma> gij d5kt zek] te subliem#dg om u da>aan te bekreun52 en 't is wa>s*ijnlijk1 dat ik e]lang e5 p4#bhc bet] ambt zal krijg54 ,en vrit1 mon amie1#dh m5 heeft bekwame jongeli$5 noodig1 en m5 k5t mijne mrites4#di ,op mijn p]soon d5k ik niet1 dat gij iets te zegg5 hebt3 ik coiffe] en kle$e mij comme il faut4#ej 't ,is wa>1 dat uwe conqute#ea vele s*oone wang5 zal do5 gloei5 van spijt4 ,de dames zijn mal met mij4 ,wat kan ik eraan do58 ,mijn h>t wil dat ik u uitkies4 ,indi5 gij mij de gelukkig/e d] mann5 maakt1 kunt gij v]zek]d zijn van uw vol/rekte v]mog5 ov] mij2 uw wil zal mijn wet zijn3 ik zal uwe w5s*5 voorkom51 en wij zull5 zoo ras wij getr\wd zijn1 e5 ,brabants* reisje do54 ,enf91 ma *re1 alles zal na> uw z9 g$aan en gelat5 word5 door uw5 aanbidd]1 ,j4 ,bruni]4 ,dit briefje is we] e5 van die mee/]/ukjes onz] beide groote s*rijf/]s1 wa>9 zij er op volmaakte wijze 9 geslaagd zijn1 iem&1 onbewu/ ervan dat hij 't doet en dus geheel natuurlijk1 zijn wez5 te do5 blootlegg54 ,het dwaze fatje /aat er1 t5 voet5 uit1 94 ,m5 lette op het potsi]lijke v]wa&heidje en tev5s domme slimmigheidje 9 d5 door mij gecursive]d5 z94 ,m5 lette op z'n /apel ,frans*e woordjes6 ,wa>a*tig3 zoo iem& is to* nog la/ig zelfs 'n hond]d ja> na zijn dood6 ,hij heeft mij1 wel geteld1 de moeite van e5 ti5tal v]tal5de nootjes geko/4 ,ma> ne51 hij is niet dood1 hij zal lang] lev5 dan wij4444 ,ik z\ e5 zek]e zijde van ,sa>tjes p]soonlijkheid3 ha> ze] g]e*tva>digd gevoel van eig5wa>de en ook1 en voornamelijk1 e5 diep-indr+5d psy*ologis* v]mog5 welks zek]heidsbewu/zijn zi* aan ha> /ijl m$$eelt1 niet voldo5de voor u beli*t hebb51 zoo ik hi] niet t5 m9/e e5 /ukje van ha> antwoord aan ,bruni] afdrukte4 ,als ge ha> zoog5aamde ontdekk5de preek5 aan ha> vri5d9 ,anna ,willis lee/--want ik hoef er to* niet aan te twijfel51 dat ge het boek lez5 zult1 &]s baat mijn ges*rijf u niets--moet ge e5s op dat psy*ologis* v]mog5 a*t slaan4 ,met e5 zek]heid van zi*-zelf onfeilba> wet51 legt zij da>9 ha> vri5d9 di] w>e inn]lijkheid bloot4 ,ik p4#bhd zei imm]s3 ,sa>tje heeft wel iets van e5 kun/5>es4 7,ongetwijfeld is dan ook t5 deele 9 ha> figuur de figuur van ,betje ,wolff zelf gebeeld47 ,ziehi]3 ,vri5d ,jacob6 ,gij durfdet mij dan nog met e5 half woord vrag5 ( gij u niet mo*t vlei5 met e5ig antwoord op uwe missive8 ,want zoo noemt gij dat fraaie billet1 dat gij mij de$t t] h& kom54 ,om uw eig5 fatso5s wille1 w5s*te ik wel1 dat gij er ge5 woord van gekikt hadt2 dan kon ik ook dit zot /ukje op de groote lij/ uw] ov]ige beuzel>ij5 hebb5 aangeteek5d1 en1 omdat ik niet gemelijk van a>d b51 het u gun/ig v]gev5 hebb54 4444444444444444444444444444444444444444 4444444444444444444444444444#eb ,ik zeg niet ga>ne onaang5ame wa>h$51 en vooral niet aan zulk51 die ik1 't zij dan ook om wat r$51 9 zek]5 z9 wel lijd5 mag4 ,zoolang ik u sle*ts voor e5 vrij ges*ikt en go$ soort van jong5 hield1 _h uwe zu/] we9ig w]ks om mij te b$uid51 dat ik u als ha> bro$] beh&elde1 en 9 de geleg5heid /elde om ons e5ige uitspann+5 te bezorg52 ma> nu ik m]k1 dat gij e5ige oogm]k5 omtr5t mij hebt1 wa>van ik u nooit v]da*t hield1 zoo moet ik u op5h>tig zegg51 dat gij mij me] /( tot v]wond]+ geeft1 dan ik ooit me5de door u te kunn5 krijg54 ,hoe1 mijnhe]1 heb ik u de m9/e aanleid+ gegev5 om zulke g$a*t5 9 u te do5 oprijz58 ,hoe we9ig k5t gij mij6 ,hoe dood vreemd zijt gij omtr5t u zelv56 ,ik moet ( boos op u word51 en dat bevalt mij niet2 ( ik moet u h>telijk uitla*54 ,nooit zek] las m5 zoo e5 ongevallige m5gel+ van zotteklap en dwaze inbeeld+1 op ze] twijfela*tige v]di5/51 dan dat ges*riftje bevat4 ,dit van /ukje tot beetje aan te toon51 is b5$5 mijn a&a*t4 ,ditmaal v]geef ik u alles1 op deze voorwa>de3 dat gij mij hi]ov] nooit me] spreekt2--zelfs v]bi$ ik u1 mij voor deze gekh$5 excuus te vrag52 en dat gij1 is 't mogelijk1 door dit geval poogt wijz] te word51 en wat bet] uw eig5 wa>de te b]ek554 4444444444444444444444444444444444444444 44444444444444444444444444444444 ,uwe zu/] is mijne lieve vri5d91 ma> zij zo[el als ik1 begrijpt1 dat dit ge5 r$5 kan zijn1 wa>om ik z\de moet5 geplaagd word5 door e5 bor/je1 dat ge5 gee/ g5oeg heeft1 om mij met zijne missives ook sle*ts te div]te]54#ec ,spreek dus n]g5s van1 en ik zal alles v]get53 want1 zoo gij 9 dit p4#bhe opzi*t ma> wijz] wordt1 zijt gij e5 vrij draaglijk he]tje2 ai ik geef de hoop nog niet op om mij e5s met me] r$5 te kunn5 noem51 uwe g5eg5 vri5d91 ,s4 ,b4 ,het is niet moeilijk iem& te zegg53 ik b5 veel me]1 ik /a hoog] dan gij6 ,dat kan de e]/e de be/e4 ,moeilijk] is--en we9ig5 kunn5 dat--iem& v]/&elijk-bewijz5d op z'n plaats te zett5 en hem aan te toon5 dat m5 me] is dan hij4 7,ik spreek hi] nu natuurlijk alle5 van zulk e5 h&elwijze als gee/esw]kzaamheid en laat ha> z$elijke wa>de ( onwa>de geheel buit5 bes*\w+74 ,ma> one9dig me] dan ook zulk e5 v]/&elijk-bewijz5d betoog1 is3 de argum5tlooze bew]+1 die ons door toon en onbewu/e woord5s*ikk+ de absolute zek]heid van ha> wa>heid geeft6 ,is het bewijz5d betoog e5 voortbr5gsel van het v]/&1 zulk e5e bew]+ is het uitvloeisel van iets hoog]s1 van e5 zielszek]heid1 om 't z e5s te noem54 ,deze zek]heid1 9 dit geval van psy*ologis* inzi*t1 proev5 wij ook 9 ,sa>tjes woord54 ,o1 ongetwijfeld na> aanleid+ van e5 beuzel+1 ma> wat doet dt er toe6 ,zij laat m]k51 dat ze zi* v]reweg ,bruni]s me]d]e voelt4 ,en zoodra we ha> hoor5 wet5 we3 dat hoogvoel5 is niet voorgew5d1 ma> het is 9 wa>heid 9 ha>4 ,9 e5 woord3 wij word5 ov]tuigd door dit briefje3 hi] is iem&1 die di5 &] heelemaal doorziet en dat niet met inspann+ en door b]ek5+1 ma> als vlu*tig hem ev5 bekijk5d en dan 9 uit]/e g]+s*att+ we] onmiddellijk v] hem he5zi5d4 ,en niet alle5 de nietigheid van d5 e51 ma> ook de groote wa>de van de &] is ons plotsel+ duidelijk]1 zek]d] geword51 dan door het aanbr5g5 van hond]d argum5t5 z\ zijn gebeurd4 ,ik heb ov] dit alles ev5 uitgeweid1 om het volg5de te kunn5 zegg53 ,wat hi] plaats vond op e5 vrij laag en vrij kle9 plan ges*i$t altijd 9 e5 kun/w]k4 ,en kun/ blijkt hi] we] s*]p teg5ge/eld aan wet5s*ap te zijn4 ,slaagt de wet5s*ap alle5 door bewijz5 en r$5e]+5 er 91 u van de wa>heid h>] bew]+5 te ov]tuig51 de kun/ kan p4#bhf bewijz5 en r$5e]+5 miss51 zij ov]tuigt u van de wa>heid h>] voor/ell+5 re$s door ze te /ell5 alle56 ,wie kan gelo( weig]5 aan de wa>a*tigheid van ,%elley's liefde ( wie v]mag te twijfel5 aan de lev5se*!id d] m5s*elijke mon/]s door ,zola gebeeld86 ,begrijpt ge dit1 dan ziet ge ook nu wel 91 dat kun/ ond] alle lev5sv]s*ijnsel5 e5 van de mee/ v]hev5e is1 want ha> is de ma*t gegev51 het m5s*dom te ov]tuig5 van de wa>heid h>] uit+5 zond] h5 te bewijz54 ,en zij is 9 dit opzi*t met e5 van die zeldzame m5s*5 te v]gelijk51 wi] adeldom zoo /]k uit hun heele wez5 en al hun dad5 en woord5 spreekt1 dat h5 te hoor51 tv5s h5 onwankelba> geloov5 is4 99 99 99 99 99 ,er z\ nu nog veel ov] vele figur5 9 onz5 roman ges*rev5 kunn5 word54 ,ov] ,piet]nelletje ,degelijk1 dat pra*ttype van e5 oud]wets*e meid2 ov] juffr\w ,h>tog1 die ko/elijk-typis*e en inn]lijk v]dorv5 blauwk\s1 met 'r v5ijnige la/]tong en 'r malle inbeeld+2 ov] ,cornelis ,edel+ d5 advocaat2 ov] d5 gele]d5 en brav5 ,helm]s2 ov] ,lotje ,ri5 du ,t\t#ed1 dat pra*tbeeld van onb5ulligheid2 ov] ,/ijntje ,doorzi*t1 die v]p]soonlijk+ van aangebor5 wij%eid en deugd2 ov] ,anna ,willis1 de m9 ( me] v]wa&e1 zurige1 al te b$ilzieke en soms s5tim5teele vri5d9 van ,sa>tje4 ,ma> ik zal ov] al die s*itt]5de m5s*-beeld+5 niet s*rijv51 zelfs niet ov] de laat/e1 al heb ik dat belo(d4 7,gij z\dt niet geloov51 dat mijn bel(te te h\d5 regel bij mij is1 zoo ik di5 regel niet ereis door e5e uitzond]+ beve/igde67 ,want hoe z\ ik e9dig51 en aan wat nieuws z\dt gij beg9n51 wanne] ge da> /raks zelf d5 roman t] h& neemt4 ,ik _h ook graag nog wat ov] ,mevr4 ,buigzaam en ov] het s5tim5teele elem5t1 9 dit w]k1 9 het midd5 gebra*t4 ,ma> wat 't laat/e betreft bepaal ik mij er nu alle5 toe te zegg51 dat het mij onjui/ toes*ijnt e5 auteur1 die e5 s5tim5teel p4#bhg tijdp]k h]s*ept1 s5tim5taliteit te v]wijt51 omdat hij s5tim5teele m5s*5 t5 tooneele br5gt4 99 99 99 99 99 ,9 het volg5de ho(d/uk hoop ik met de beh&el+ d] figuur van ,r4 en d] beide s*urka*tige fijn51 mijn ,s>a-,burg]h>t-artikel5 te beindig54-- ,,not53 #dj ,pa/oors*e vr\w van d5 pa/oor1 zooals *irurgijns*e vr\w van d5 *irurgijn4 ,hi] is pa/oor natuurlijk niet d5 titel van e5 ,r4,k4 gee/elijke1 wat wij er alle5 ond] v]/aan1 ma> e5 gee/elijk h]d] 9 't algeme54 7,deze pa/oor is ,lu!rs*74 #da lekk] 'n /\te jong51 'n guit4 #db ,mijn ,engel4 #dc mijn lieve4 #dd ik aanbid u4 #de lieve ziel van mijn lev54 #df ,onze te$]e liefde go$keur54 #dg v]hev54 #dh ,9 wa>heid1 mijne vri5d94 #di mijne v]di5/54 #ej zooals 't behoort4 #ea v]ov]+4 #eb ,e5 regel puntjes ( /reepjes beteek5t1 dat er e5 /ukje tek/ is ov]geslag54 #ec ,v]mak54 #ed ,de naam beteek5t3 heelemaal niets4 99 99 99 99 99 ,,hi/orie ,,van ,,mejuffr\w ,,s>a ,,burg]h>t1 ,,door ,a4 ,,wolff-,,bekk] ,,en ,a4 ,,dek5 p4#bhh ,,iv ,m5 heeft dan deze figuur1 zooals ik u re$s 9 het e]/e ho(d/uk zei1 e5 tooneelsnooda>d1 one*t1 niet-lev5d1 9 n woord3 sle*t gevonnd54 ,ov] sommige1 9 de gee/e%\d+ van de critici ligg5de1 oorzak5 di] op9ie sprak ik u to54 ,re/ mij nu1 te speur5 na> de &]e elem5t51 welke tot het vorm5 van dit m4i4 onjui/e oordeel hebb5 m$egew]kt4 ,t5 e]/e v]mo$ ik als zoodanig het v]s*il tuss*5 d5 tijd wa>9 de critici leefd5 en di5 d] figuur4 ,veel wat to5 voor e5 man van het aanzi5 en de middel5 van ,r4 mogelijk en zelfs gemakkelijk 01 is nu je re9/e onmogelijkheid4 ,9 onz5 tijd van vlugge v]vo]middel51 van e5 lett]lijk als de bliksem snelle telegraaf- en telefoondi5/ is het ond5kba>1 dat zulk e5 man zi* eraan wag5 z\1 e5 meisje als ,s>a ,burg]h>t te ontvo]5 en te pog5 ha> geweld aan te do52 hij z\ gesnapt en aangeh\d5 zijn1 voor hij zelfs de gr5z5 van ons kle9e ,holl& _h b]eikt6 ,ma> to5 0 zoo iets heel gemakkelijk1 er w>5 ge5 spoortre951 ge5 telefoon1 ge5 telegraaf4 ,de daad d] gewelddadige ontvo]+ v]lie/ da>om alle onwa>s*ijnlijkheid voor wie ha> 9 het kad] van ha> tijd bes*\wt4 ,er is e*t] me]1 dat voor wie niet na> di5 tijd ziet1 de figuur miss*i5 onwa>s*ijnlijk1 en voor wie dit wel doet ha> integ5deel zee] lev5swa> maakt3 ,r4 leeft 9 de j>5 onmiddellijk voorafga& aan de groote p4#bhi ,frans*e revolutie1 e5 tijd/ip1 wa>op de mee/ b>re sexueele onta>d+ 9 ,frans*e kr+5 he]s*te1 de tijd van o4a4 d5 b]u*t5 m>kies de ,sade2 de invlo$ van de ,frans*e cultuur de$ zi* to5 ze] /]k geld5 9 ons l&2 ,r4 wordt ons bov5di5 nog voorge/eld als e5 cosmopoliet4444 ,wij behoev51 dit alles wet5d1 hem ma> aan te zi51 om 9 zijn gee/e/oe/& e5 van die fijn 9 elk&] ov]ga&e en nog aan d5 aanvang d] hell+ ligg5de glooi+5 te ontdekk51 welke dal5 na> d5 afgrond van sexueele misdaad-waanz9 van de ,sade4 ,er is e5 psy*ologis*-fijne passage 9 e5 brief van ,r4 aan zijn vri5d ,g4 die dit feit m4i4 beli*t4 ,ziehi]3 ,wa>lijk1 ik bem9 ha>2 dat is al de zw>igheid2 en nooit v]laat ik het wi*t1 ( ik b5 raz5de zot na> ha>2 en wat d5kt gij8 ik heb nog nooit ha> h& geku/3 't is wa>a*tig1 ,jan4 ,zij is onnoozel1 dat is het1 dat mij zoo +etog5 maakt3 want hoevele vr\w5 ik ook b$i]f1 ik heb nogal reg>d voor brave meisjes4 ,e5 li*tva>dige is mijn pop niet1 al 0 zij zoo s*oon als deze meid4-- ,r4 heeft ze] /]k 9 zi* het v]lang5 te v]d]v5 en g5iet van het v]d]v54 ,dit nu is niet iets wat voornamelijk tooneelsnooda>ds eig5 z\ zijn1 ma> het is niets &]s dan e5 soort gee/elijk sadisme4 ,het is hem niet zooze] om het natuurlijk sexueel g5ot te do51 als wel om het p]v]se van het v]leid51 van het do5 vall54 ,da>om is e5 li*tva>dige zijn pop niet1 omdat n4l4 aan zoo e5e re$s te veel b$orv5 is en niet g5oeg me] na> zijn z9 te b$]v5 valt1 en niet omdat li*tva>digheid iets af/oot5ds 9 zijn oog5 z\ hebb56 ,want als hij1 9 e5igsz9s los v]b& da>mee1 zegt1 dat ,sa>tjes onnoozelheid hem +etog5 maakt en hij nog al reg>d voor brave meisjes heeft1 dan is dat 9 op5lijk5 /rijd met zijn dad5 en woord51 en1 indi5 hij 't me5t en 't ge5 half-s5tim5teele1 half-ironis*e me]d]heid/irade teg5ov] ,g4 is1 't ge5 ik e]d] gelo(1 dan heeft hij eig5 gevoel niet go$ ontle$3 onnoozelheid maakt hem niet +etog51 ma> ha> onnoozelheid doet dat1 omdat hij ha> liefheeft4 ,op deze liefde kom ik /raks p4#bij nog t]ug4 ,nu wil ik ev5 e5 passage aanhal51 die zo[el zijn reg>ds voor brave meisjes1 als zijn eig5a>dige p]v]siteit van decad5t5 rijka>d 9 bet jui/e li*t /elt3 ,tr\w58 zijt gij dan raz5d dol8 ,ik zal1 d5k ik1 tot zulk e5 desp]aat uit]/e nooit kom54 ,vrijheid is de prikkel d] liefde3 dit weet gij1 is mijn spreuk4 ,als mijne maitres zal zij ,sultane favorite zijn2 ma> mijn wijf6 ,wel foei6 ,zi$a>1 dat 0 al r$5 g5oeg1 bij e5 homme de mon gt#ee om ha> ondragelijk te v9d54 ,tr\w gij ha> ov] e5 ma& ( vi]4 ,zoolang1 dunkt mij1 zal ik ha> bem9n5 kunn52 en gij zult mijne g5iet+5 nieuw lev5 bijzett51 door mij die dan wat moeilijk te mak54 ,dit m9 ( me] s*]ts5d da>he5 geworp5 woord v]b]gt diep5 ern/4 ,de man met dupe]51 met v]leid51 met &]5 lat5 vall5 van zonde 9 zonde2 hij v]langt ook na> de ang/huiv]+5 van d5 misdadig]2 hij bege]t d5 prikkel te voel5 van miss*i5 betrapt te word5 en 9 geva> te kom54 ,ok drom is de makkelijke v]leid+ van de li*tva>dige niets voor hm4 ,mr hij heeft alle deze neig+5 9 nog vrij g]+e mate4 ,hij is1 om 't zoo e5s te noem53 e5 le]l+ 9 sadisme2 hij bev9dt zi* op de hell+1 ma>1 zooals ik re$s zei1 pas aan het beg94 ,e5 tooneelsnooda>d8 't ,mo*t wat6 ,v]gelek5 bij zijn w]kelijk geleefd hebb5de prototyp5 is hij e5 onnoozel wi*t6 ,welli*t e*t] heeft ,huet hem ook da>om e5 tooneelsnooda>d g5oemd1 omdat hij ge5 enkele deugd 9 hem v]mo*t te ontdekk54 ,ma> dit z\ dan aan hem en niet aan de s*rijf/]s ligg54 ,want niet alle5 dat ons duidelijk blijkt1 dat ,r4 ,sa>tje w]kelijk liefheeft--ik zei u imm]s dat ik nog ev5 op die liefde z\ t]ugkom5--en i$]1 die e5 d+ ( e5 m5s* ( e5 di] liefheeft1 da>door bewij/1 e5 kiem van deugdzaamheid 9 zi* te hebb51 want het ov]he]s*t word5 d] deugd door p]v]se neig+51 v]nietigt het feit niet dat die deugd kon ontkiem5 en be/aan6--ma>1 zelfs die liefde buit5 bes*\w+ gelat51 kan alle5 hj d] figuur van ,r4 alle deugd ontzegg51 die niet begrijpt dat intellectueele deugd1 zooals ,r4 di5 ze] zek] bezit1 p4#bia nimm] kan be/aan zond] d5 basis van e5 zek]e z$elijke1 zij 't dan lat5te en v]hol5 deugdzaamheid4 ,r4 is dus1 in/$e van n brok boo%eid te zijn--wat wij imm]s ond] e5 tooneelsnooda>d v]/aan--wel degelijk e5 m5s*elijke m5gel+ van deugd en ondeugd4 ,en ov]he]s*t de laat/e 9 groote mate de e]/e1 die mate wordt1 ik h]haal het1 ze] v] ov]tr(f5 bij tallooze p]son5 met wi] k>akt] en gee/ de ges*i$5is ons v]tr\wd heeft gemaakt1 en v]gelijk+ tuss*5 dez5 en ,r4 kan d5 laat/e alle5 do5 w9n5 aan lev5swa>heid4 ,dat de figuur niet go$ 9 de roman-compositie v]wev5 is1 dat1 met "n1 het vreemd is1 hoe ,mevr\w ,buigzaam niet van het losbol-zijn van ,r4 afweet n ,edel+ ha> pas komt wa>s*uw51 als ,r4 ,sa>tje ontvo]d heeft--ik zeide het u 9 mijn e]/e artikel re$s1 ma> dat heeft met de lev5swa>heid van de figuur op zi*-zelf niets te mak51 en 't is e5 f\t1 die 9 niet m9d]e mate1 zooals ik re$s heb aangetoond1 d5 ook door ,huet ze] lev5swa> gea*t5 ,blanka>t eig5 is4444 ,en nu /app5 we van ,r4 af en gaan ev5 nad] k5nismak5 met de beide fijn51 ,bro$] ,b5jam9 en ,cornelia ,slimpslamp1 die m4i4 de pra*tig/-gebeelde figur5 9 deze roman zijn en niet sle*ts1 zooals ik re$s s*reef1 'n pa> hui*ela*tige m5s*51 mr3 p]sonificaties van de hui*el>ij1 als( e]/ de s*rijf/]s !oretis* voor zi*zelf hadd5 va/ge/eld1 hoe nu eig5lijk e5 volmaakt1 e51 om 't zoo e5s te zegg53 ideaal hui*ela>sk>akt] is1 en da>na1 wond] bov5 wond]1 er9 geslaagd w>51 ov]e5kom/ig die !orien twee lv5de m5s*5 te s*epp56 ,mej4 ,suzanna ,h(l& is 9 ha> h>t nog zoo kwaad niet en /reeft er al?ans opre*t na> deugdzaam te zijn1 't ge5 natuurlijk onze ,cornelia1 die ha> wil ov]hal5 tot niet me] ( m9d] dan het aflegg5 van e5 vals*5 e$1 niet na> d5 z9 is4 ,zij poogt da>om juffr4 ,h(l&'s oordeel ov] wat go$ ( kwaad is door drogr$55 te v]w>r51 zond] dat zij 9 de oog5 van ha> sla*t(f] iets van ha> godzaligheid en heiligheid inboet4 ,zie nu hoe doortrapt-sluw ze dit duivelsw]k p4#bib aanvat4 ,met religieuse argum5t5 poogt zij ,h(l& zoo te bew]k51 dat deze 9 de ha> aang]ad5 s*urk5/reek ge5 s*urk5/reek me] ziet4 ,het do5 van go$e w]k51 le]a>t de duivel91 en het voortdur5d /rev5 da>na>1 maakt de m5s*5 ma> hoova>dig op die go$e dad52 bet] is het dus niet zoo ijv]ig da>na> te /rev5 t5 e9de des te makkelijk] n$]ig 9 het bewu/zijn van eig5 sle*!id te kunn5 zijn6 ,ma> met al ha> slu:eid1 v]mo$elijk wat al te ong$uldig hak5d na> het resultaat1 bruske]t zij de zaak en zegt de juffr\w te plomp1 t ronduit1 dat deze e5 vals*5 e$ moet do51 en--da> heb je de popp5 aan het dans54 ,als ,bro] ,b5jam9 bij ,h(l& op visite is1 m]kt hij1 dat ha> e9delijk de oog5 op5gaan en zij op het punt /aat hun s*urka*tigheid te doorzi54 ,de edele man is 9 doodsang/ en s*rijft zijn ev5 nobele vri5d9 het volg5d briefje3 ,zusje ,lief6 ,ik b5 tweemaal v]geefs aan uwe won+ gewee/4 ,ik b5 doodsv]leg54 ,da> b5 ik bij ha> gewee/ en heb ha> zoo dobb5d1 en 9 zulk e5 afgezakt5 /aat gevond51 o ,kea6 ,ka6 wij zull5 ha> v]liez53 en wij hebb5 ha> zoo noodig2 zij is rijk1 en geeft veel v]kwikk9kjes aan ons1 vrom5 9 d5 l&e4 ,wij lev5 groot5deels van ha>2 de kruike is voor ons niet v]zegeld geblev51 en ons deel 0 e5 ,az]s#ef deel1 vol vettigheid en vol zoetigheid4 ,o mij is bange1 mij is ze] bange3 wij1 vrome m5s*jes1 zull5 bek5d word54 ,die ,blanka>t6 ik beef1 als ik om hem d5k2 't is e5 ,enaks#eg k9d1 groot van /ature2 ik b5 e5 /9k5d niet bij hem4 ,zij is danig ont/i*t door j\ brief3 s*rijf dan e5 briefje1 dat je b]\w hebt1 en geef d5 ,engel ,satanas de s*uld1 je weet1 die is onze wrijfpaal4 ,s*ik u wat na> heur zwak gelo(4 ,ov]leg dit alles nog e5s2 ik heb ge5 tijd4 ,d5k1 dat wij ha> noodig hebb54 ,zusje1 zusje1 't zweet breekt mij uit4 ,ik zal al mijn a*t+1 ik zal mijn ko/w9n+ v]liez52 wie zal nu van mij 't gelo( le]58 ,wij moet5 ons haa/54 ,de kwaaie is nabij6 ,wij zull5 voor ,blanka>t moet5 bukk54--,ov]leg deze d+etjes zoo p4#bic e5s 9 uw h>te4 ,ik heb ru/ no* duur4 ,/el mij g]u/1 dat je er iets op weet4 ,gij zijt ze] wijs1 dat weet ik4 ,je weet1 ,ka1 hoe de zaakjes tuss*5 ons /aan8 dat mijne ziel aan uwe ziele kleeft2 dat heb je imm]s bij bev9d+ h]tje4 ,wij moet5 ha> h\d51 k9d4 ,(s*oon gij mij tot e5 g\d5 vat v]/rekt1 zij is e*t] e5 a>d5 vat1 di5/ig tot ons gebruik4 ,is het zoo niet1 lief/etje6 ,wees to* nooit me] jalo]s*4 ,o*6 jij hebt ge5 r$5 da>toe3 ik heb mijn deeltje aan u2 dat heb ik1 o* ja6 ,ik bezegel dit briefje met e5 gee/elijk5 liefdekus1 en b5 uw eig5dom4 ,de boef /aat hi] t5 voet5 uit 93 zijn lafheid teg5ov] ,blanka>t2 zijn doortrapte hui*ela*tigheid1 wa>van hij zi* zelfs1 uit ov]maat van doodsb5auwde voorzi*tigheid1 teg5ov] zijn m$epli*tige b$i5t2 7sle*ts met d5 z93 en geef d5 ,engel ,satanas de s*uld enz41 valt hij uit d5 toon672 zijn omfemel5 van de plat/e v]h\d+5--gij begrijpt imm]s wat hij met de beide gecursive]de z9sdeel5 b$oelt8--met de tale ,kanans4444 ,ma> dan da>op als de vui/slag van e5 furie het antwoord van ,cornelia6 ,b5jam9 is niets dan e5 hui*ela>1 ov]ig5s ge5 m5s*1 e]d] e5 laf kruip5d g$i]te dat1 voortsluip5d uit het gezi*t van z'n vij&1 zi* bevuilt van ang/4 ,ma> ,cornelia is niet alle5 groot als hui*ela>/]1 ma> heeft ook de v]metelheid1 de en]gie van de groote misdadig]snatuur1 die voor niets t]ugde9/4 ,ziehi]1 het is ( ze d5 laff5 ell5del+ bij d5 nek neemt en hem door elka> rammelt1 hem mslert1 om de misdaad te do51 wa>voor hij ge5 mo$ heeft4 ,mejuffr\w ,cornelia ,slimpslamp aan d5 bro$] ,b5jam94 ,wie heeft ooit groot] gek gezi51 dan ,b5jam98 ,hoe is het8 ,fop je mij wat1 ( hoe we]ga zit het8 ,voor mij ve9z51 voor mij de fijne ,fileb\t ui?ang58 ,laat na> je zi51 zotte jong54 ,wij moet5 ha> b$rieg52 dat is 't al4 ,en da>om moet5 wij de h&5 ine5 slaan4 ,z\d5 wij zoo e5 zot di] ooit gezo*t hebb51 0 't niet om d5 smul8 en gij h\dt u van de mall58 ,ja1 ,blanka>t k5t ons ze] wel4 ,hoor1 ,b51 de frett]ij#eh is uit3 wij moet5 ha> nu nog plukk51 en dan--de heele p4#bid w]eld is voor ons op54 ,zij moet het gelag betal53 de jonge juffr\w ,b47urg]h>t7 moet er niet bij lijd54 ,blanka>t is e5 duivel van e5 v5t1 hij liet u publiek geesel51 en ik moe/ 9 't sp9huis1 zoo wij aan ha> go$ ons v]grep52 ik weet wel1 dat er los geld is2 en dat zij int]e/ moet ontvang52 alles mondel+4 ,toon nu1 dat gij mij liefhebt2 ik zal 't briefje s*rijv5 en morg5 er gaan4 ,kom ook4 't ,gewet58 ,o dat is e5 bullebak voor u en mij1 ,die gij k5t4 ,ma> dn v]&]t zij we]1 die hels*e kameleon1 de oog5 vonkel5 niet me] van giftig v]nuft1 het rood van de en]gie-drift v]bloeit tot e5 rose van religieuse vr$igheid na /rijd en ov]w9n+ van zonde4 ,de oogl$5 dal5 vroom+etog5 ne]1 het gelaat glimla*t op5 als 9 'n zielsbewu/zijn van g]+heid en omveilig5d godsbetr\w54 ,dn s*rijft zij aan ,h(l& dit briefje1 dit mee/]/uk van hui*el>ij3 ,lieve vri5d9ne6 ,da> heb ik1 als ik het n>ek51 zoo e5 twee dag5 en drie ur5 9 de ma*t des satans gewee/2 hij gaf mij die goddeloo%eid 94 ,hij heeft mij v]leid4 ,o*1 zusje1 zusje ik b5 gevall53 ik b5 wanhopig1 ik b5 ell5dig4 ,die duiz5dkun/5a> 0 het1 die mij di5 gruwelijk5 brief de$ s*rijv54 ,zoo heb ik te veel op eig5 kra*tjes v]tr\wd6 ,o* ja6 mo*t ik er ma> door g]aakt zijn1 en nooit we] op mij zelf v]tr\w54 ,o6 het g+ mij1 zooals de ,e]wa>de van de ,kwa/ pla*t te zegg53 de consci5tie is de klapp]man uit de h>te/raat1 die de m5s*jes wa>s*uwt voor d5 br& van de hel4 ,gelukkig1 dat mijn oude m5s* niet te diep 0 +eslap52 o*6 dat 0 re*t di]ba>4 ,v]br&t to* alles om d] vrom5 wille4 ,gij k5t de diept5 des ,satans4 ,mag ik morg5 bij je kom51 en dan blijv5 op 't ge5 je ma> hebt8 ,s*rijft mij dit1 ( ik v]val tot wanhoop4 ,uwe zwakke zu/]1 ,cornelia ,slimpslamp4 ,o als dit ge5 groote kun/ is1 wat is het dan4 ,hi] is de e5heid gevond5 tuss*5 het groot-tragis*e en het groot-komis*e4 ,zij v]smelt5 9 elka>4 ,de la* s*reit en het s*rei5 is la*54 ,als twee reuzige beeld5 /aan beide misdaad-figur5 da> eeuwig voor d5 hemel4 ,en de na*t van e5 oud gesla*t en de o*t5d van e5 nieuw zi5 h5 onv]&]d en onv]we]d 9 hun geweldigheid4 ,o1 als die hemel p4#bie niet a*t] h5 w>e met z'n one9dige diepte en wond]e wissel+5 van wolk5 en li*t1 als e5 symbool van onvatb>e en onbegr5sde mogelijkh$51 m5 z\ h5 niet alle5 het tot nu niet ov]tr(f5e1 ma> ook het nimm]me] te ov]treff5e a*t54 ,wanne] ge nu dt boek niet lez5 zult1 wt zal u dan tot lez5 br5g58 ,wanne] ge nu hirvan niet g5iet5 wilt1 hoe zal kun/ u dan van ha> geluk ooit gev58 ,ma> ne5-----,ik v]tr\w1 ik wt1 dat gij het lez5 zult6 ,,not53 #ee e5 man van mijn smaak4 #ef e5 ,az]s deel4 ,v]gel4 ,g5esis #di3 #bj3 ,az]1 zijn brood is vet en hij lev]t kon9klijke lekk]nij54 7,knapp]t74 #eg e5 ,enaksk9d1 e5 reus4 ,v]gel4 ,num]i #ac3 #bh en #cc 7,knapp]t47 #eh frett]ij jag5 met de fret4 ,zij wil legg53 gev+5 is onze prooi nu1 enz4 99 99 99 99 99 ,,johan ,,de ,,mee/]',s ,,ge]tje p4#bif ,i4 ,zoo gaat het alles en de9t en toeft nog ev5 en v]dwijnt4444 ,ma> ook wa>van m5 zei1 dat het niet we] z\ ke]51 dat ke]t soms nog vaak t]ug en altijd met e5 diep]e b$oel+1 en imm] rijp] en imm] /]k]4444 ,want de ple*tige dans als e5 ommegang1 die de /il-glimla*5de en bevallige en zek]e1 ja vral zk]e ,j>5 met ons m5s*5 volvo]51 is e5 zr +ewikkelde figuur1 z +ewikkeld4444 ,o* ik vrees3 indi5 wij ons zelf kond5 wa>nem51 zooals we /aan en ons moeizaam beweg5 teg5ov] onze p>tn]s1 door h5 word5 meegevo]d en dan we] a*t]gelat5--zoodat dege5 die voor ons /ond1 dn t]zijde1 dan *t] ons h55gaat--we z\d5 onze v]leg5heidsglimla*1 ons dwaas-beho$zaam en a>zel5d beweg5 zr betreur54 ,want ind]daad1 het kan to* d5 ,bes*\w] ge5 fraai s*\wspel lijk51 bij zooveel weeldeglans en /ral5d li*t en teg5ov] en naa/ zoo s*oone en zek]-zi*-beweg5de ge/alt5 als de ,j>51 z h\t]ig1 z bang voor bots+1 z ang/ig voor 'n v]ke]d geba> te treuzel51 als wij m5s*5 do53 e5 glimla*1 e5 buig+ van uw p>tn]1 a*1 ge me5det er e5 vri5delijkheidsbetuig+ jeg5s u 9 te zi58444 ,ne51 ne51 die hoord5 zoo bij het c]emonieel van d5 dans2 bet geheel da>van1 dat we nog altijd niet 9 onze arme ho(d5 hebb51 w>e zek] niet zoo volmaakt-fraai zond] di5 glimla* en die buig+ p4#big gewee/1 ma>--voor u w>5 zij niet be/emd6 ,e5 h& wordt u toege/ok51 ge me5t ha> te moet5 grijp51 ma> ne51 met 'n /ill5 do* t]e*twijz5d5 glimla* trekt ha> de eig5a> t]ug3 die h&beweg+ behoorde tot het zr diepz9nig c]emonieel van d5 dans 444 op d5 h&druk zult ge nog wat moet5 wa*t5 444 indi5 ge hem ooit krijgt6 ,ma> wa>om z\dt ge da> treurig om zijn8 ,is e5 glimla* van de ,j>5 dan niets1 zelfs al 0 hij niet voor u be/emd8 ,maakt hij 't geheel van d5 dans1 wa>aan gij deelneemt1 niet fraai]8 ,welnu dan6 ,en nu spreek ik u nog niet e5s van de s*oonheid1 het gratievolle1 van 't zek]e van hun t]ugwijk54 ,want da> ge jong zijt1 lieve vri5d51 hebt ge me] geleg5heid gehad1 de s*oonheid van d5 glimla* d] ,j>5 dan die van hun wijk5 te zi54 ,ma> wa>van ik u wel en vooral nog sprek5 w\1 is1 dat ge vooral niet uit dat z9netje1 wat ik /raks s*reef3 als ge hem ooit krijgt1 moet afleid51 dat dit zoo zeldzaam is4 ,het is e5 eig5s*ap van dez5 wond]ba>lijk +ewikkeld5 dans1--zooals ik re$s me5de te zegg5--dat e5 zelfde figuur znd] ma> ook mt e5 kle9e wijzig+ t]ugke]t en 't is dus ze] wel mogelijk1 dat ge bij e5 volg5de maal d5 h&druk krijgt1 di5 ge de e]/e maal u zaagt ontgaan4 ,want1 laat mij u zegg53 het feit1 dat ik de ,mee/]'s pra*tige ,ge]tje hi] beh&el5 mag1 dt is zulk e5 h&druk van e5 van de k9d]5 van d5 ,tijd1 ns gemi/1 ma> nu gekreg54 ,en mag ik u nu v]tell5 ho dat gebeur5 kon8444 99 99 99 99 99 ,welnu dan1 lui/]3 ,het 0 betrekkelijk kort5 tijd voor ,tak's dood--en ik vraag u mete53 k5t gij1 jonge vri5d51 behalve zijn naam1 ook zijn w]k8 ,hoevel5 uw]1 die to* wa>lijk wel wat geld kunt miss51 bezitt5 die keur da>uit3 ,h]drukk5 uit de ,kroniek8--dat hij mij opdroeg twee w]k5 te rec5se]5 9 ,de ,kroniek4 ,e5 da>van 0 ,ge]tje4--444 en1 zei hij1 t]wijl ik al bij de deur van zijn kam] 01 het 0 bij hem ?uis1 dat boek1 op ,ge]tje wijz5d1 en de s*rijv] zijn mij heel lief4 ,nu weet ik niet1 ( gij onmiddellijk begrijpt1 dat ik to5 voelde1 dat de ,tijd mij toela*te p4#bih n dat die glimla* wel degelijk voor mij 0 be/md1 miss*i5 v9dt ge dat gevoel wel ov]drev5 en ze] zek] begrijpt ge niet1 wa>om ik to5 zelfs me5de ,zijn h& te kunn5 grijp51 wa>van de aanrak+ op wond]ba>lijke wijze voor lang5 tijd zek]heid 9 't gaan3 zelfv]tr\w5 geeft4 ,to* 0 dit niet ov]drev54 ,als gij ,tak hadt gek5d--en da>voor is het nog niet te laat1 want is het w]k van z'n man t5 slotte niet zijn all]be/e k5ba> deel8--n gij wi/ als ik dat ,ge]tje e5 van de all]be/e1 innig/ gevoelde en sob]/ gegev5 w]k5 d] heele holl&s*e lit]atuur is--en dit zult gij weldra inzi5--dan z\dt gij begrijp5 hoe gelukkig e5 jong auteur zi* moe/ gevoel5 die van din man di opdra*t kreeg4 ,dat 0 e5 v]friss*5de opfleur+ van d5 gee/1 e5 /]ke aanmo$ig+1 precies wat die wa>lijk-za*tmo$ige gebor5-,leid] van m5s*5 er dan ook mee b$oelde1 wa> hij altijd en altijd mee bezig 03 jonge m5s*51 die het geluk hadd5 zijn weg te kruis5 en 9 wie hij1 zij 't veel1 zij 't we9ig1 tal5t v]mo$de1 te /eun51 te /]k5 en vri5delijk teg5 h5 te zijn1 met hl zijn h>t 444 ja1 dat 0 nog e5s e5 mns*4444 ,ma> hij /i]f4444 ,to5 _h de ,tijd zijn h& t]uggetrokk544 ,ik las ,ge]tje t5 e9de1 ma> maakte v]d] ge5 aanteek5+52 die welke ik gemaakt _h1 reikt5 niet v]d] dan tot ov] de helft van het e]/e deel4444 ,ik zette het boek bij het &]e w]k1 dat hij mij to5 gegev5 _h1 vooraan 9 mijn ka/1 dat het mij1 o ja ik wi/ het wel3 e5 weemo$ige1 ma> vooral to* e5 he]lijke h]9n]+ z\ zijn1 mijn heele lev54 ,erov] s*rijv5 en bij e5 &]e r$actie om opname vrag5 444 nee1 wel b$ankt1 dat wilde ik niet4444 ,bov5di51 ik voel heel diep de beteek5is van het /il en als-onaang$aan wa*t5 9 het lev54444 ,ik voelde ook wel1 dat ook deze beweg+sfiguur e5s z\ t]ugke]5 9 di5 groot5 en ple*tig5 ommegang van d5 ,tijd1 de ,lotgevall5 en de m5s*5 en dat zij dan1 zooals ik re$s zei1 beteek5is-voll] z\ zijn en mj rijp] z\ v9d54 ,het e]/e en het twe$e zijn nu gebeurd1 want z\ het ind]daad niet van veel groot] beteek5is zijn1 dat ik nu het geluk mag hebb51 duiz5d5 p4#bii en duiz5d5 oud]5 en jong]5 9 dit voortreffelijke w]k 9 te leid51 dan dat ik to5 e5 op/el erov] _h ges*rev5 9 ,de ,kroniek1 d4w4z4 voor e5 uitgelez5 ma> ze] kle9e s*>e lez]s1 wa>van het me]5deel1 v]mo$elijk1 lit]air ev5 /]k voelde als ik-zelf86 ,en wat het d]de betreft 444 moge da>van dit op/el getuig5is aflegg56 ,want doet het dit niet1 ne5 dan z\ het to* zijn1 als( de ,tijd mij ook ditmaal de h& niet hadde g]eikt1 want /]kt hij door die aanrak+ e5 m5s*1 deze /]ke dan ook hem1 opdat hij we] &]5 /]k5 kunne4 ,geeft hij dan de geleg5heid1 de &] geve hem de da>door mogelijk geword51 jui/ voltrokk5 daad4444 ,do* hoe dt nu v]loope1 dat de besprek+ van ,ge]tje e5 inn]lijke gebeurt5is voor mij is1 hoog] dan het besprek5 ( ov]d5k5 van welk &] gelijkwa>dig boek ook z\ zijn1 dt zult ge nu wel begrep5 hebb54 99 99 99 99 99 ,het z\ voor u all51 ev5als voor mij1 ongetwijfeld makkelijk] zijn1 indi5 ik nu ev51 vr met mijn eig5lijke ontl$+ aan te vang51 u e5 v]kort begrip van d5 inh\d van dit w]k mo*t gev54 ,ma> dit kan niet1 omdat het u op e5 dwaalspoor z\ br5g5 en wel om de volg5de r$553 ,all]e]/1 omdat ,ge]tje-zelf is3 e5 psy*is*-romantis*e figuur4 ,ma> laat mij ge5 vreemde woord5 gebruik51 zond] ze ev5 te v]kl>53 psy*e beteek5t3 ziel1 psy*is* dus3 wat tot de ziel behoort1 wat de ziel betreft4 ,ik b$oel dus te zegg51 dat zij wat ha> zielseig5s*app5 betreft romantis* is4 ,en ge h]9n]t u ongetwijfeld wat ik u ond] romantis* heb le]5 v]/aan#a4 ,we begrijp5 dus nu1 dat ,ge]tje wat ha> zielsv]mog5s aangaat e5 uitzond]+sfiguur is4 ,e*t] wat ha> lotgevall5 betreft1 is ze zoo gewoon als 't ma> kan4 ,en da>om zei ik dan ook nadrukkelijk1 dat zij psy*is*-romantis* is4 ,en ge v]mo$t nu al1 wa>om ik u niet dadelijk iets van ha> p4#cjj lev5sloop1 dus van d5 inh\d van het boek v]telde4 ,de jong]5 ond] u1 die1 wat ze] natuurlijk is1 nog d5k51 dat e5s m5s*5 lotgevall5 hem belangrijk ( onbelangrijk mak5 en nog niet inzi51 dat alle5 de wijze1 wa>op e5 m5s* die lotgevall5 ond]gaat en erop reage]t hem belangrijk ( onbelangrijk maakt1 hoe z\d5 zij e5 hui%\d/]-di5/meisje1 dat1 on]v>5 en k]ks*-opgevo$1 uit e5 kle9 dorp na> e5 groote /ad kom5d1 da> v]leid wordt door e5 ell5del+1 iets belangrijks1 als v]haal1 kunn5 a*t54 ,gebeurt iets d]gelijks niet z vaak8444 ,behoort het ook niet tot die d+51 die als we ervan hoor51 ons 't h>t v]s*eur5 en ons1 al na> ond]s*eid5 a>d en aanleg1 9 ma*telooze wo$e de vui/ do5 ball51 ( vru*telooze he]s*]s- en apo/elsdroom5 lat5 droom58 ,ja1 w5s*5 we t5 slotte niet1 om ons-zelf de sm>t en d5 haat te besp>51 er ma> zoo we9ig mogelijk van te wet58 ,en behoort dus e5 boek1 dat deze d+5 bes*rijft niet tot dieg5e1 welke wij ma> liev] ongelez5 t] zijde legg51 k omdat het to*1 als v]di*t v]haal zoo gewoon1 zoo banaal1 zoo b5$5 onze a&a*t is8 ,o* ik zeg u e]lijk3 niet b5$5 mijn a&a*t4 ,voor mij is1 9 kun/1 het ond]w]p bijna niets en de beh&el+ van dat ond]w]p alles4 ,ma> voor u1 weet ik1 is dat niet zoo1 en dat neem ik u ook vol/rekt niet kwalijk3 ik begrijp het be/4 ,en z\dt gij dan ,ge]tje niet voor zulk e5 boek geh\d5 hebb54 ,ma> nu hebt ge natuurlijk al begrep51 dat het da> niet op lijkt4 ,hoe z\de ik 9 dat geval van e5 psy*is*e uitzond]+sfiguur hebb5 kunn5 sprek54 ,o*1 hoe v] is 't dan ook ind]daad da>van v]wijd]d4 ,hoeze] is ,ge]tje 9 evolutionnair- biologis*5 z9 v]hev5 bov5 e5 v]leid meisje4 ,lat5 wij deze bew]+ re$s nu ev5 aan de feit5 toets54 ,dat1 wat m5 gewoonlijk ond] v]leid+ v]/aat1 is3 op zoodanige wijze bij e5 argelooze op de sexueele drift5 inw]k51 dat zij t5slotte uit eig5 opgewekt5 h>t/o*t1 aan de bege]te van d5 v]leid] voldoet4 ,het mee/ k5m]k5d gevolg van v]leid+ is dan ook1 dat zoodra bij de v]leide1 de opgewekte drift5 we] tot ru/ zijn gekom5 en zij de p4#cja gevolg5 te drag5 heeft1 het b]\w intre$t n haat teg5 d5 v]leid]4 ,t5 e]/e wordt nu e*t] bij ,ge]tje niet door d5 man1 die ha> misbruikt1 de lag]e s5sualiteit opgewekt1 jawel1 hij beproeft het1 en hij me5t1 de plat-sluwe wellu/el+1 dat hij slaagt1 do* hij v]gi/ zi*3 wat door hem wordt opgewekt miss*i51 ma> aangewakk]d zk]1 is3 h>e v]liefdheid op hem--van wi] hoogheid en duurzaamheid dat bee/-m5s* niet het flauw/e begrip heeft6--en dit v]liefd-zijn maakt h>e z9nelijkheid wakk]4 ,tuss*5 het e5 en het &] nu is e5 enorm v]s*il--precies hetzelfde v]s*il1 wat m5 zegt 7ik weet het nit7 tuss*5 m5s* en di] te be/aan4--,9 het e5e geval1 bij ,ge]tje1 br5gt de gexalte]de gee/elijkheid b]o]+ en h>t/o*t 9 de li*amelijkheid2 9 het &]e geval wordt de e5e li*amelijkheid--van de v]leide--door de &]e li*amelijkheid--van d5 v]leid]--doordrift1 en met hun beid] gee/elijk-zijn heeft dat niets ( we9ig van do54 ,het gevolg is dan ook1 dat zoodra1 9 het laat/e geval1 ook sle*ts e5 kle9 deel van de gee/elijkheid3 het nu*t] v]/&1 w]kelijk ontwaakt1 e5 vreeselijk b]\w1 zooals ik re$s zei1 en e5 haat teg5 d5 v]leid] intr$51 en da>5teg5 9 ,ge]tje's geval1 zoodra ha> gee/ zelfs voor go$ is ontwaakt en alles kla> ziet1 zij van tevr$5heid en geluk v]vuld wordt1 omdat zij voelt1 niet z bewu/ als ik 't da> zegg5 ga1 ma> to* zr bewu/3 ik heb g$aan wat mijn hoog/e gee/elijkheid en de re9/e k]n van mijn wez5 mij gebod51 nu heb ik de zaligheid gek5d en deze zal mijn heele lev5 blijv5 doorli*t52 en in/$e dan ook van haat te voel5 teg5 d5 man die ha> onv]zorgd aan ha> lot ov]laat1 bljft zij hem1 ook nadat zij weet1 door hem g$upe]d te zijn1 uit de volheid van ha> groote ziel liefhebb51 blijft zij hem innig dankba>1 voor de he]lijkheid1 die ha>1 t5 slotte1 to* door hm geword5 is6 ,en zooals de e5e go$e daad altijd t] e5 ( &]e ke]1 tot e5 twe$e go$e daad vo]t--want het is e5 go$e daad aan het hoog/e van zijn wez5 te gehoorzam51 ma> dan moet m5 ook p4#cjb noodlottig-zek] voel5 dat het 't hoog/e van het wez5 is6--zoo br5gt ook ,ge]tjes daad ha> r/ tot het zuiv]e inzi*t1 dat te huw5 ( sexueel5 omgang te hebb5 zond] liefde1 m9d]wa>dig is n br5gt ha> da>na en da>door tot de twe$e go$e daad3 van liev] ha> heele lev5 ontb]+ en smaad te drag51 dan ha> toevlu*t te zoek5 9 e5 gemakkelijk huwelijk1 met e5 brav51 rijk5 bo]1 die ha> gr5zeloos liefheeft1 om aldus voor de h>dheid d] w]eld geborg5 te zijn4 ,hoe z\ het dan ook knn5 dat ,ge]tje zi* s*ame voor ha> daad1 ( iets van h>5 natuurlijk5 trots ( fi]heid inboete gelijk die vele s*ijnb>e-lotg5oot56 ,na dit alles te hebb5 +ezi51 voel5 wij dan ook met zek]heid1 dat wij 9 de p]soon van ,ge]tje hebb5 te erk5n5 e5 van die hoog-nobele en 9 wa>heid groote figur51 die tegelijk monum5t5 voor en inc>naties van de ,liefde op a>de zijn4 ,ma> hoe we9ig z\d5 wij dat v]mo$ hebb51 indi5 wij ,ge]tje 9 het lev5 hadd5 ontmoet1 hoe we9ig dus ook1 dat wij eig5lijk heel diep en n$]ig voor ha> moe/5 buig51 en dat die geheimz9nige ,ma*t1 die de w]eld rege]t veel /]k] 9 ha> leefde dan 9 vele 9 he]lijkheid gezet5 vor/5 en voornam5 en gele]d51 die roem en e] en geluk 9 ov]vlo$ oog/56 ,en met deze opm]k+ kom ik mete5 tot de besprek+ van e5 &]e sup]ieure eig5s*ap van dit w]k1 e5e1 die het geme5 heeft met alle w]kelijk grte kun/3 dat het uitspreekt1 wat ge5 &]e mond dan die d] kun/ kan uitsprek51 dat het /em en uit+ geeft aan wat voor onze oor5 ge5 /em en ge5 uit+ _h4 ,want ziet e5s en d5kt het u go$ 9 en doet e5s fl9k uw be/1 mij t] dege te begrijp53 ls ge 9 het lev5 zulk e5 v]leid di5/meisje1 als ge e5s diezelfde ,ge]tje _h ontmoet1 armelijk1 v]vall51 g$wong5 9 uit]/5 nood e5 toevlu*t te zoek5 voor ha> zwak1 zwang] lijf1 bij honds*e1 geme5e1 v]vuilde familie2 ls ge e5s 9 het lev5 zulk e5 meisje _h ontmoet1 dat absoluut ge5 b]\w ov] ha> mis/ap toonde en nog d5 man1 die ha> v]leid en g$upe]d heeft1 9 slaafs*e g$weeheid a*t]na blijft loop51 p4#cjc wt z\dt gij &]s voor ha> hebb5 dan e5 we9ig /uurs* m$elijd51 v]m5gd met m9a*t+1 gij1 die de groo!id van ha> ziel niet z\dt k5n51 gij1 die ha> drijfve]53 ha> liefde1 ha> v]tr\w51 ha> hoop1 h>e gr5zelooze toewijd+ niet bevro$5 z\dt4 ,en ls gij da>5teg5 di5 v]leid]1 di5 ,he9s 9 het w]kelijke lev5 ontmoet hadt1 wel1 z\dt ge niet hoog/5s e5ige phras5 mompel5 als3 alles te wet5 is alles te v]gev53 de man1 li*amelijk e5 pra*tk]el1 is gehuwd met e5 ziekelijke vr\w 444 de natuur zoekt e5 uitweg 444 en die ,ge]tje1 n\ die zal1 op de kep] bes*\wd1 ook wel niet zoo heel veel fijns zijn 444 en hij is to* ma> 9 z'n zak5 e5 oppass5de en gewik/e k]el4444 ,9 e5 woord3 e5 deel uw] sympa?ie1 wa>s*ijnlijk het groot/e deel1 z\ bij d5 /]ke1 d5 man-van-het-welslag5 zijn en niet bij de v]ongelukte1 bij de zwakke1 bij de als-b$el5d-afhankelijke4 ,want niet alle5 gij1 jong]51 ma> ook wij oud]51 zijn all51 vooral te di5 opzi*te1 ma> al te vaak un petit tre incomplet1#b zooals ,loti het noemt4 ,en intuss*51 ho v]ke]d z\d5 wij hebb5 g$a*t1 want die ,he9s1 wat is hij &]s1 dan e5 van die diep-ell5dige s*urk51 die we alle5 da>om niet v]a*t51 omdat we begrijp5 niets wat leeft te mg5 v]a*t54 ,ma> hoe z\d5 wij1 arme1 onvolmaakte wez5s1 ook bet] knn5 oordeel5 ov] onze m$em5s*54 ,word5 wij niet door onz5 twijfel v]s*eurd en he5 en we] getrokk58 ,we heff5 de h& op om te /raff51 ma> we a>zel53 heeft die m5s* wel /raf v]di5d8 ,_h hij ge5 edele ( onwe]/aanb>e drijfve]51 die wij niet k5n58444 ,wij will5 beloon54444 ,ma> de g$a*te komt 9 ons op3 zie ik di5 m5s* niet te mooi2 _h hij inn]lijk ge5 leelijk motief voor die mooie daad1 bevoorre*t ik hem dus niet bov5 zijn gelijke8 ,wat wt5 wij van elk&]s ziel8 ,wie zjn wij-zelf8 ,da>om kn de ondeugd niet door p4#cjd ons ge/raft1 de deugd niet beloond word54 ,wij wankel5 en wij ta/5 mis bij elke s*r$e1 bij elk geba>4 ,do* nu komt e5 kun/5a> 444 di wt1 die velt weifelloos1 di ta/1 t5 tijde dat hij kun/5a> is1 nimm] mis1 di heeft h>t en ni]5 geproefd4#c4 ,nu krijg5 de deugd en de ondeugd1 het re9e en het bezo$elde1 het zelfop(f]5de en het baatzu*tige1 all51 niet alle5 de kra*t tot uit+1 ma> zij word5 g$wong5 da>toe4 ,all5 ontvang5 nu e5 /em1 wa>mee zij 9 onze oor5 hun innig/e wez5 uitzegg54 ,nu is alle leug5 en alle s*ijn v]re en de mee/ doortrapte slu:eid /aat ma*teloos4 ,drom zei ik--en nu zek] begrijp't ge mijn zegg5--kun/ uitspreekt wat ge5 &]e mond kan uitsprek51 dat zij /em en uit+ geeft aan wat voor onze oor5 ge5 /em en ge5 uit+ _h6 ,hoe dikwijls1 gelijk nu we]1 heeft het mij dan ook niet toeges*551 als(1 9 hoog m$elijd5 met die wrange ma*teloo%eid d] m5s*51 t] troo/ aan ons gekr5kt re*tsgevoel1 en vooral t] tijdelijke hulp aan ons1 bijna-bl9d51 die het e9dpunt niet kunn5 zi51 wa> al dat sle*te en misdadige tot go$heid en re*tva>digheid wordt--de ,natuur de kun/5a>s voortbra*t1 opdat die ons re$s nu het w>e wez5 d] d+5 z\d5 do5 gevoel51 hun noodw5digheid en het v]borg5 geluk1 en ook het v]borg5 onheil1 dat zij 9 hun di*te doore5vle*t+ drag54 ,het uit]lijk-s*amel edele1 dat wij g]+ hadd5 ges*at1 de kun/5a> toont--en 't is als e5 ons h>t go$do5d e]h]/el6--de edele k]n ervan4 ,het opgesi]d-vooze1 het is alwe] de kun/5a> die met va/e h& het inn]lijk rott5 op5dekt--zoodat wij al?ans het geluk d] wa>heid hebb56 ,z komt het dan ook1 dat ,ge]tje1 het zuiv]e w]k van zlk e5 kun/5a>1 bij al de grau:eid van het armoe-lev51 die het ons niet spa>t1 bij al de ontzett5de ell5de en onv]di5d5 smaad1 die we de ho(dp]soon1 het meisje zi5 treff51 ons nauwelijks b$roeft1 en dat het ons ev5m9 na p4#cje voltooide lez+ a*t]laat met di5 bitt]5 haat teg5 het wre$e lev51 ma> integ5deel met het zoete en kalme gevoel van bevr$igd- en v]troo/-zijn1 van nu to* ns het ,noodlot doorvoeld en begrep5 te hebb54 ,want1 zoo d5k5 we1 wa>om z\d5 we de v]/oot5 en v]smade ,ge]tje lang] beklag51 ha>1 die met het volle gevoel en het alles-v]zoet5d en v]he]lijk5d bezit h>] altijd-dur5de liefde na> ha> dorpje t]ugke]t1 om da> 9 de s*oone ri*t+1 die het lot ha> gewez5 heeft en op ha> eig51 e5v\dige wijs1 ha> pra*tige en re9-m5s*elijke ziel te do5 groei5 en bloei54 ,( wa>om z\ ons de haat jeg5s m5s*5 als ,he9s nog op het h>t br&56 ,is tot onze g5oegdo5+1 9 dez5 ne1 niet all] afzi*telijkheid 9 d5 re*tva>diglijk-erb>m+looz5 dag gehev58 ,voel5 we ook niet onv]mijdelijk en ontzett5d a&reig51 onzi*tba> voor zijn oog51 de begeleid/]s d] gee/elijke en z$elijke g]+heid3 de zelfv]a*t+ en de v]a*t+ d] m5s*51 die vroeg ( laat1 ma> e5s zek]1 uit zulke misdrijv5 ops*rijn58444 ,ja1 het is dan ook vral de gewa>word+1 dat de gods/em van het ,noodlot tot ons sprak uit dit boek1 kla> en va/ en met w>e troo/ v]troo/5d1 die het ons doet liefhebb5 als e5 ma*tig geheel van ont-dekte1 doorzi*tig-gemaakte m5s*elijkheid4 ,aan dit w]k is het tijdelijke vreemd3 zoolang e5 deel d] m5s*heid onze taal zal k5n51 zoolang zal het 9 de figuur van het arme meisje ,ge]tje de v]wez5lijk+ van ne d] ge/alt5 d] eeuwige en w]eld-omvatt5de liefdesdroom h]k5n52 zal het opzi5 vol dankba>heid en bewond]+ tot die onbewu/e1 n$]ige held91 die niet alle5 te e5v\dig-m5s*elijk1 te re9-natuurlijk 0 om te zondig51 d4i4 teg5 ha> diep/ en hoog/ gevoel te lev51 to5 dit ha> g5ot en uitvi]+ van h>t/o*t bra*t1 ma> die ook te groot bleek1 om teg5 dat gevoel te lev51 to5 het ha> niets &]s dan v]d]f1 v]n$]+ en ontb]+ kon br5g56 ,laat mij nu nog1 voor ik dit e]/e ho(d/uk ov] ,ge]tje beindig1 ev5 recapitule]5 wat ik heb gezegd3 p4#cjf ,het w]k behoort t5 deele1 voor zoov] het zijn ho(dp]soon betreft1 tot de gde romantiek1 omdat het e5 uitzond]+sfiguur beeldt1 op naturali/is*e1 d4i4 zooveel mogelijk objectieve wijze4 ,het behoort tot de groote en blijv5de kun/w]k53 omdat het 't lev5 voor ons ont-dekt en doorzi*tig maakt2 omdat het1 9 de ope5volg+ zijn] elka> benvlo$5de ho(dgebeurt5iss51 zuiv] noodlottig is2 omdat 't1 wijl het kun/s*epp5d v]mog5 er puur 9 leeft1 niet van n tijd ma> van alle tijd5 is2 omdat het1 t5slotte1 n door zijn noodlottigheid n door zijn ev5wi*tigheid n door zijn f-zijn 9 begrep5-1 doorvoeld- en we]gegev5-hebb51 zelf de ru/ en d5 vr$e d] klassieke m5s*-beeld+5 bezit en beide da>om ook aan de lez]s s*5kt4 99 99 99 99 99 ,en ik voeg er met nadruk bij3 het is ook 9 de hoog/e mate z$elijk1 en de lez+ moet1 vooral op jongelui1 die nog hun lev5 kunn5 beg9n51 v]$el5d w]k5--ik zeg dit met zooveel nadruk1 omdat 'n pa>1 ov]ig5s geheel onbevoegde1 dwaz5 ind]tijd het teg5deel bewe]d hebb5--wijl het t5 e]/e1 zooals ik re$s opm]kte1 e5 /em geeft aan het b$rog5e1 v]drukte en gesmade1 dat &]s door de m5s*5 niet wordt gehoord ( gelo(d2 t5 twe$e1 9 ,ge]tje-zelf e5 figuur beeldt1 die dw>s door alle conv5tie he5brek5d en bov5 alle eig5baat uitrijz5d1 datg5e poogt te do51 wat ha> eig5 diep/e wez5 ha> als go$ aanwij/ en1 t5 d]de1 9 ,he9s d5 v]leid]1 e5 m5s* heeft ges*ap51 wi5s v]pe/e en afzi*telijke gee/ noodzakelijk ev5 afs*rikwekk5d op d5 aans*\w] moet w]k51 als afbeeld+5 van sommige ziekt5 dat do54 99 99 99 99 99 ,9 de nu volg5de ho(d/ukk5 hoop ik u het gezegde door citat5 en analys5 nad] uite5 te zett5 en1 voor zoov] dat mij al?ans mogelijk is1 te bewijz54 99 99 99 99 99 ,,johan ,,de ,,mee/]',s ,,ge]tje4 p4#cjg ,,ii4 ,ge]tjes oud]s zijn dood4 ,ze wordt door ha> groot\d]s--grootvad] is ho(d van de dorpss*ool en ko/]--opgevo$4 ,en 9 het e]/e ho(d/uk re$s1 wa>9 we ,ge]tje uit 't dorpje zi5 v]trekk51 om e5 di5/ 9 ,rott]dam te zoek51 laat de auteur ons op opm]kelijk-sob]e1 want van alle taaldrukte w>se en aan elk psy*ologis*-ontl$+sv]toon vreemde wijze1 het inn]lijk di] drie ze] uite5loop5de m5s*5 gevoel54 ,grootmod]1 n za*!id1 n innigheid1 n opgaan-9-'t-kle9k9d2 grootvd]3 e5 /eil-or?odox ,*ri/51 die ge5 oog5blik weifel5s omtr5t zijn lev5spli*t5 en re*t5 k5t1 want beide /aan duidelijk en zek] voor hem en zijn natuur neigt al ev5m9 t] v]zak+ van de e]/e als t] opgave van de laat/e4 ,zijn dogmatis*-k]ks* gelo( zegt hem 9 alles het hoe1 laat hm ma> zeld5 onzek] omtr5t het wa>om1 en heeft d5 heel5 gee/elijk5 inv5t>is1 die bij e5 gewoon huis-1 tu9- en keuk5-m5s* nog al e5 beetje door elka> pleegt te sl+]51 netjes voor hem opgeborg5 9 e5 ka/ met laadjes1 zooals ,ma&ag1 e5 nobele figuur 9 ons boek1 d5 bijbel noemt 9 dit v]b&2 e5 jui/ en gelukkig beeld1 gelo( ik1 want zoo het ons fel het misbruik voel5 laat1 dat1 bewu/ en onbewu/1 van bijbeltek/5 wordt gemaakt1 het doet ons alli*t ook bepe9z51 hoe wond]s*oon beeldh\ww]k die ka/ v]si]t en hoe de b$uimel5d-liefkooz5de v+]s p4#cjh d] gesla*t51 de glanz+5 van dat edele h\t nog hebb5 v]diept 9 /$e van het te v]slijt54444 ,ge]tjes grootvad] is e5 /r5g1 na> li*aam en gee/ re*tlijnig man1 hij is besli/1 kort aangebond5 en duldt ge5 teg5spraak1 wat dan ook precies de eig5s*app5 van dat soort opre*te1 ma> bekromp5 en t5 deele v]dorde vrom5 9 het w]kelijke lev5 zijn1 eig5s*app5 die1 het zij t]loops gezegd1 psy*ologis* uit]/ makkelijk zijn te v]kl>53 het dogmatis*-godsdi5/ige1 en dit vooral1 ma> niet alle51 do* ook l het dogmatis*e1 ziet de fijne nuances van het lev5 niet1 het maakt1 als 't w>e1 van d5 kronkel5d5 lev5sgang iets k9d]lijk-re*tlijnigs1 en de gee/ van zijn belijd]s ontkomt natuurlijk aan di5 invlo$ wel het all]m9/3 ook hij wordt /eil en hoekig1 zijn lev5skijk wordt v]gro(d4 ,ma> dit is niet alles3 het dogmatis*-godsdi5/ige maakt d5 middelslag-m5s* vaak /r5g en h>d1 want da> het 9 't lev5 e5 betrekkelijk e5v\dig iets ziet1 als sle*ts aan zek]e voors*rift5 en leiddrad5 wordt va/geh\d51 is het ook van oordeel1 dat dege5 die leeft1 de m5s*1 e5 relatief gemakkelijke taak heeft en kn het dus niet z m$elijd5d1 z v]gev+sgez9d teg5ov] di5 m5s* en zijn f\t5 /aan1 als die &]e d5kri*t+51 welke integ5deel het lev5 bes*\w5 als iets ze] moeilijks en onreglem5te]ba>s1 en de lev5/aak als e5 ontzett5d-+ewikkelde1 welks zwa>/e g$eelt5 i$] g]ijpt m5s* sle*ts volg5s zelfgevond5 wett5 kan volvo]54 ,9 n woord3 de dogmaticus heeft het twijfel5 en zoek5 v]le]d1 e5 ontzett5d nadeel6 ,hoe zal hij het twijfel5 en zoek5 van &]5 nu kunn5 meevoel58 ,de dogmaticus /ruikelt zeld53 hij bew&elt de onbes*utte en sle*t-ond]h\d5 weg5 niet4 ,ma> ls hij /ruikelt1 is dat na> zijn me5+ zijn s*uld1 di5 hij moet delg54 ,hoe zal hij dan h5 begrijp51 bemeelijd5 en help51 die1 9 sommige gevall51 niet alle5 van s*uld no* delg5 will5 wet51 do* te re*t ( t5 onre*te hun /ruikel5 aan d5 weg wijt51 ja wel e5s--als ,ge]tje6--hun trots en hun geluk 9 dat /ruikel5 bew]5 te hebb5 gevond56 ,aan de figuur van dez5 grootvad]1 die p4#cji het wl me5t en e]lijk volg5s zijn dogmatis*e k]ks*heid h&elt1 zult ge dit alles1 9 v]b& natuurlijk met zijn m5s*elijke zwakheidjes--en niem&1 ma> all]m9/ e5 dogmaticus is da> zond]--zi5 wa> word56 ,w5d5 we ons nu van hem af en zi5 we na> ,ge]tje4 ,en ik durf e5 mooi d+ te v]w$d51 dat gij dat liev] doet6 ,wat mij betreft 444 o1 't is wa>1 ik heb e5 voorre*t bov5 jelui all51 jongelui3 ik v]&]1 als ik na> ha> zie1 ik ^w jong]3 de rimpels van mijn voorho(d en mijn gee/ v]dwijn5--jelui hadt er ge56 ,ik krijg e5 glimla* op mijn v]/roefd gezi*t--bij jelui 0 hij er1 gelo( ik1 nog bijna nimm] af1 en k heb ook die eig5a>dige vreugde1 die ont/aat uit het ev5 zi5 sam5smelt5 van toekom/ en v]l$5 9 n punt4 ,ma> jelui ,v]l$5 444 o* vri5d51 je ,h$5 draagt het nog op zijn rug1 als ,a5eas zijn vad]3 moge het re$s v]zwakt zijn1 het lft to* nog1 het is e5 wrkelijkheid1 het heeft 9 e5zaamheid de dui/]e reis nog niet begonn5 en sle*ts e5 bleeke heug5is nagelat54 ,h]9n] jelui je1 wat ik e5s s*reef op deze plaats ov] dat plots we] opli*t5 van onze eig5 jeugd 9 lat] j>51 door het g5iet5 van e5 kun/w]k8444 ,o1 ook 9 ,ge]tje1 bij dit ha> e]/e v]s*ijn5 la*t e5 l5te op51 alles is lu*tig en ons*uldig en bevallig en na>-het-kom5de- zi5de 9 ha>4 ,wij voel5 ha> e5 met 't om ha> zijnde1 e5v\dige en als van 't natuur-idyllis*e ov]bloemd dorpslev54 ,en wij voel5 dit jui/1 wij le]5 ha> n dat lev5 k5n51 op hetzelfde oog5blik1 dat zij 't gaat v]lat51 om na> de groote /ad1 na> ,rott]dam te trekk51 en da> 'n di5/ te zoek56 ,dat /empelt ons d5 indruk van dat lev5 des te diep] 9 het geheug54 ,want wij voel5 ons met ha> nu op e5 k5t]+ van ha> lev5 /aan4 ,en als we /raks met ha> 9 ,rott]dam zull5 zijn1 dan zal het contra/ tuss*5 dit prop]-e5v\dige1 ru/ig-e]zame lev5 h>] 9 het dorpsmilieu gea*te groot\d]s1 en het sm]ige armoe-be/aan d] rommelige hav5/ad1 wa> de bitt]e /rijd om e5 /uk brood1 alle za*!id1 alle ond]l+ will5-wa>de]5 heeft v]drong51 ons des te diep] treff54 ,wanne] we ha> p4#caj /raks door dat groote-/adslev5 zull5 zi5 besluip52 als we dat1 /ukje voor /ukje en beetje voor beetje1 ha> de bes*]m5de uit]lijkh$5 van d5 gee/ zull5 zi5 ontroov51 wa>m$e de k]ks*e opvo$+ door de groot\d]s di5 hebb5 bekle$1 dan m]k5 wij dat alles z go$ op1 dan voel5 we dat alles z diep1 omdat wij1 vooral door dat e]/e ho(d/uk1 ,ge]tje--om 't zoo e5s uit te drukk53--9 ha> ong]epte en tegelijk]tijd nog niet ontwikkelde gaafheid hebb5 gek5d4 ,want we zi5 9 dat e]/e ho(d/uk re$s al de v]h\d+5 en m5s*51 die1 9 v]b& met ha> natuurlijk5 aanleg1 ,ge]tje hebb5 gemaakt tot wat zij op dat oog5blik is4 ,we zi5 ook--heel ev5tjes sle*ts aangegev5--zek]e psy*ologis*e eig5a>digheid1 die lat] van groote beteek5is voor ha> uit]lijk en inn]lijk lot zal blijk5 te zijn4 ,ik zal nu dit alles met e5ige citat5 tra*t5 aan te toon54 ,e]/ de gez9dheid van d5 grootvad]3 7,ge]tje is bezig zi* op 'r kam]tje kla> te mak5 voor de reis4 ,b5$5 wa*t5 de groot\d]s op ha>1 om aan d5 maaltijd te beg9n574 ,ze hoorde ,groo'va /ommel5 9 de kam]1 zek] w]d hij ong$uldig 444 da> 0 hij al 9 het gangetje6 ,nu kwam5 de woord51 kort1 met gezag3#d --,ge]tje1 het is me] dan tijd1 kom na> b5$54444 ,dan moe/ het ma>4444 ,ze _h nu alles8 ,mantel1 ho$1 h&s*o551 p>apluie1 'er tas*je1 o1 de zeep nog1 de he]lijke zeep--z ma>3 9 de s*oone zakdoek4 ,ja1 ze _h alles4444 ,ev5 rondkijk54444 ,n\1 dag kam]1 tot plezi] van je we] te zi54444 ,en het sle*t gelegde kronkeltrapje 9 de kle9e mee/]swon+ kraakte op elke tree1 ond] de vlugge /ap van het li*te meisje4 ,9 de e]/e door mij gecursive]de woord51 die ,grootvad]s mani] van sprek5 aangev51 z dat wij hem hr51 le]5 wij hem re$s k5n51 zooals hij intr9siek is3 hij is de man van de kor!id en vooral van het ,gezag1 met e5 bijzond] groote ho(dlett]6 ,ma> ook ,ge]tje /aat er al a>dig 93 ,dat k9d]lijk b]$d]+sdruktetje1 dat s*alk-vroolijk p4#caa afs*eid van de kam] 444 z\ het aan mij ligg51 dat ik 't ook a&o5lijk v9d8444 ,ik gelo( het niet3 de jeugd1 de ons*uld en de blijmo$igheid1 zij zijn a&o5lijk1 omdat zij1 vaak zwijg5d en zond] het te wet51 om bes*]m+ vrag54 ,als k9d]5 teg5 oud]s1 vlij5 zij zi* teg5 de ziel van d5 m5s* aan1 die h5 met liefde bes*\wt4 ,de beide laat/e1 door mij 9 d5 tek/ gecursive]de woord5 vorm5 da>nev5 van die beeld5de trekjes1 zooals er me]d]e 9 dit ho(d/uk voorkom51 die ons onmiddellijk ,ge]tje 9 heel ha> lu*tige en vroolijke jonkheid voor oog5 br5g54 ,groo'vas voorho(d 0 gefron/1 dat zag ze zoo als ze b9n5kwam4 --,wa> blijf je n\ to*8 zei ,groo'moe4 ,op ha> gezi*t 0 enkel droefheid4 ,m5 weet hi] onmiddellijk1 dat ,groo'moe altijd de buff]/aat tuss*5 de beide &]5 is6 ,zij temp]t grootvad]s /r5gheid en v]goelijkt ,ge]tje's d>tele jeugd4 ,het et5 /ond er al4 --,aan tafel1 zei ,groo'va1 met dat vreemd-g$empte1 dat zijn /em kreeg1 wanne] hij e5 woord van boo%eid we]de4 ,to5 alle drie zat51 bad hij3 --,o ,he]1 onze ,god6 wij dank5 u voor de spijze1 die ,gij ons w$] mildelijk s*5kt1 zooals wij ootmo$ig u lov5 en prijz5 voor al uwe weldadigh$54 ,ma> a* ,he]6 ,gij die zijt nabij de gebrok55 van h>t1 wij kom5 tot u 9 onze nooddruft1 want ons h>t is bezwa>d1 wij /aan 9 de ure d] b5auwdheid4 ,hoe di]ba> is uwe go$]ti]5heid1 o ,god6 ,dies de m5s*5k9d]5 ond] de s*aduw uw] vleugel5 toevlu*t nem54 ,uw oog is ov] deg55 die u vreez51 om hunne ziel te r$d5 van d5 dood1 en om h5 bij het lev5 te h\d5 9 d5 hong]4 ,wees gij dan1 o ,he]1 met ha> die ons v]lat5 gaat4 ,wees gij ha> tot e5 ,rots/e51 tot e5 ze] va/ huis1 om ha> te beh\d54 ,le] ha> h>e weg5 bew>51 h>5 mond met e55 breidel bew>51 wanne] de goddelooz5 teg5ov] ha> /aan4 ,le] ha> uw gebod bew>54 ,als zij w&elt zal dat ha> geleid51 als zij n$]ligt1 zal het ov] ha> de wa*t h\d51 als zij wakk] wordt1 zal het zelve met ha> sprek54 ,want het gebod is e5e lamp1 en de wet is e5 li*t1 en de be/raff+5 d] tu*t zijn de wet des lev5s4 ,onze ,vad]1 die 9 de ,hemel5 zijt1 ,uw naam worde geheiligd2 p4#cab uw ,kon9krijk kome3 ,uw wil ges*i$e1 gelijk 9 d5 hemel1 alzoo ook op de a>de2 ons dagelijks* brood geef ons h$51 en v]geef ons onze s*uld51 gelijk ook wij v]gev5 onze s*uld5>52 en leid ons niet 9 v]zoek+1 ma> v]los ons van d5 booze4 ,want ,uw is het kon9krijk1 en de kra*t1 en de he]lijkheid1 9 de eeuwigheid1 ,am56 ,ge]tje 0 gewoon aan ,groo'va's lange geb$51 met tek/5 er94 ,laat ons ev5 /il/aan bij die gewoonte van ,groo'va om geb$5 te bidd5 met tek/5 er94 ,het kan zijn nut hebb51 niet alle5 voor het go$ begrip van die figuur1 ma> van al de gee/elijk aan ha> v]want54 ,want t5 e]/e moet5 we ons wel ho$51 9 onze mod]niteit e5 vrijbrief te zi51 om ma> ov] alles en nog wat1 wa>van wij niets wet51 te mog5 meesprek51 en t5 twe$e z\dt gij alli*t uit d5 aanhef van dit artikel me55 te mog5 afleid51 dat ik ook dit bidd5 met tek/5 iets m9d]wa>digs ( g]+s a*t4 ,dit is e*t] niet zoo1 ik v9dt het integ5deel iets ze] s*oons4 ,kijk e5s aan4 ,als m5 iem& bijv4 e5 gevoelsm5s* noemt1 dan wil m5 da>mee niet zegg51 dat die man uit l\t] gevoel be/aat en v]/& z\ miss54 ,m5 wil da>mee dan alle5 a&uid51 dat het gevoel1 het bij hem /]k ov]he]s*5de is4 ,en als ik dez5 grootvad] e5 dogmatis*-geloovige noem1 dan wil ik da>mee ook alle5 bew]51 dat het dogmatis*-geloovige 9 hem ov]he]s*t4 ,want niem& is n d+ geheel-en-al4 ,i$] m5s* is e5 m5gsel van vele eig5s*app54 ,en 9 dez5 man zijn er al va/ drie wijz5-van-zijn te h]k5n53 t5 e]/e3 de man--de beli*aamde v]man+1 zooals ,ge]tje-zelf hem ziet--die door zijn dogmatis* d5k51 door zijn me55 de wa>heid 9 pa*t te hebb51 van e5 erg]lijke eig5g]e*tigheid is2 die zi* als e5 ,v]kondig] van ,gods ,woord opw]pt en met zijn tek/5 niet alle5 e5 grimmig hekw]k tuss*5 eig5 braafheid en de snoodheid van d5 zonda> s*ijnt te will5 opri*t51 ma> er zelfs e5 soort van kooi om de gevall5e van wil sm$51 wa>9 die 9 s*uldbewu/zijn tot b]\w moge kom52 ma>1 t5 twe$e3 leeft ook 9 hem de e5v\dige vrome1 de p4#cac w>m- en innig-geloovige1 die t5 tijde van zijn hevig/e bewog5heid1 na> d5 ,bijbel grijpt1 om 9 di5s taal te bidd51 te dank51 9 n woord zijn gevoel 9 woord5 uitte/ort54 ,het behoorde tot de leege bluf-geb>5 d] mod]niteit te bew]51 dat dege51 die bad1 dat 9 eig5 woord5 moe/ do51 en dat hij1 die het 9 &]mans bewoord+5 de$1 ma> wat prevelde4 ,ma> die mod]ne knaapjes v]gat5 iets3 dat deze &]e man vaak de ,bijbel 01 en dat als we alle5 ma> de ,psalm5 da>uit nad] bes*\w51 we weldra ontdekk51 dat de ,psalmi/ e5 di] ontzaglijke en all]groot/e di*t]s is gewee/1 wi5 niets m5s*elijks vreemd is geblev54 ,wat wond] dan dat de geloovige1 die to* al1 dr zijn gelo(1 me5t1 dat die geheiligde woord5 ,gode aang5am] dan zijne eig5e zull5 zijn1 9 ur5 van diep/ doorlev5 na> d5 ,bijbel grijpt1 en1 als 9 e5 gelukkige ontslak+1 da> de z voll$ig zijn gevoel uitzegg5de woord5 v9dt1 gelijk hij ze nimm] _h kunn5 vorm54 ,z gebruikt ook ,grootvad] dan de tek/5 als hij bidt4 ,als hij v]maant en be/raft--let go$ op het v]s*il6--ligg5 hoogmo$ en bewu/zijn van eig5 bravigheid aan zijn tek/gebruik t5 grondslag2 als hij bidt3 n$]igheid1 liefdevolle ov]gave1 ja zelfs onbewu/ bewond]5 van het s*oone4 ,gij zult mij deze uitweid+ wel will5 v]gev51 want ik z\ graag will51 moet ge wet51 dat wanne] ge /raks1 als fl9ke k]els 9 d5 tre9 van d5 ,vooruitgang zit en uw vroolijk li$ van de ,int]nationale uit de ram5 dond]t1 dat ge dan vooral niet uw manhaftigheid uit door als ,yankees l9ks en re*ts ov] de wa>devolle bagage uw] m$]eizig]s he5 te spuw54 ,revolutionnair gevoel n e]bi$ig+ van het e*te en mooie1 wa> 't zi* ook uit1 zijn 9 diep/5 oorsprong hetzelfde en v]toon5 zi* alle5 als iets teg5/rijdigs1 bij d5 k9d]lijk5 en onontwikkeld5 m5s*4444 ,begrep58444 ,t5 d]de leeft 9 ,grootvad] ook e5 man1 die4444 ,ma> dez5 z9 breek ik hi] af1 om hem lat] te v]volg54 ,nu e]/ nz5 tek/ v]d]3 's ,zondags1 en altoos bij iets bijzond]s1 de$ ,grootvad] e5 lang geb$4 ,dus _h ze dit nu wel kunn5 v]wa*t54 ,zij p4#cad de$ ha> be/ om mee te bidd51 ma> ze 0 er niet 94 ,al to5 ,groo'va bad van gebrok55 van h>t hoorde ze e5 snik van ,groo'moe4 ,en to5 ,grootvad] bad1 dat ,god hr tot e5 ,rots/e5 mo*t zijn1 sno( en snikte ,groo'moe zoo1 dat ,ge]tje ev5 door de oogha>tjes tra*tte te kijk54444 ,e5 a>dig trekje dit laat/e1 beeld5d1 zo[el ,ge]tje's s*alke k9d]lijkheid1 als ha> op dat oog5blik buit5 de gevoelssfe] d] groot\d]s /aan1 ha> inn]lijk-alle5-na>-het-kom5de-kijk56 ,ma> to5 ,grootvad] da>na ope5s met het ,onze ,vad] begon--hij kon dat zoo mooi2 ,dom9ee ,wev]s zelf _h e5s gezegd1 dat niem& het ,onze ,vad] zoo ple*tig kon uitsprek5 als ,groo'va2 zijn diepe /em w]d dan zoo za*t1 de woord5 klonk5 niet me] kortaf--to51 bij die bijna geme5zame woord51 die ze als heel kle9 meisje van ,groo'moe gele]d _h als ,jezus' geb$1 voelde ze dadelijk zi* &]s word51 zoo w>m van e5 za*!id die s*rei5 doet2 diep gebog5 nu1 va/ toe de oog51 voelde ze tran5 pikkel5 om ha> neus2 en na het am5 /ond ze op1 en liep na> ,grootvad] om hem e5 kus op de slaap te gev51 en knielde to5 ne] naa/ ,groo'moe's /oel4 --,o* k9d1 hikte ,groo'moe4 --,heus* ,groo'moe1 ,ge] zal go$ oppass54 ,zelve als 9 tran5 v]vloei5d1 drukte ze het ho(d 9 ,grootmo$]s s*oot1 vlijde er mee op teg5 ,grootmo$]s bre$e1 alza*te bor/1 de oog5 toe1 als om niet te wet54 --,ga nu we] zitt51 de tijd is kort1 hoorde ze ,grootvad] zegg54 ,ev5 bleef ze nog zoo ligg51 s*u9 het ho(d1 als sliep ze aan ,grootmo$]s bor/2 de kle9e vleezige h& van ,groo'moe /reek langs ha> wang2 to5 kreeg ze kleurli*t 9 de oog51 en1 kijk5d1 zag ze de zon1 die plotsel+ 0 gekom51 door de ,aprilreg5s he51 en de kam] vroolijk maakte4 ,o*1 het 0 to* e5 lieve kam]1 met al die mooie plant5 voor de ram51 en het bijna witte behangsel en het eik5h\t5 h>monium4444 ,nu at5 zij3 grauwe erwt5 met ham1 door ,groo'moe gekoz5 als ,ge]tje's lievel+sko/4 ,ma> ,groo'va _h de ham niet zoo mooi dun gesn$5 als &]s4 ,ik heb da> /raks de opm]k+ niet will5 mak51 om de /emm+ van dit ov]ig5s fraaie /uk niet te b$]v51 ma> nu moet ik to* ev5 zegg51 dat het mij spijt hi] het woord hikte t] beeld+ van ,groo'moe's mani] van sprek5 gebruikt te zi54 ,het w]kt onteg5zeggelijk /or5d4 ,hikk51 p4#cae 9 de beteek5is van hakkel5d sprek5 heeft te va//a& en eig5a>dig gebruik 9 d5 volksmond1 dan dat het ook hi] niet onmiddellijk de da>aan v]bond5 onsmakelijke g$a*t5-associaties z\ do5 opkom54 ,ma> nu gelo( ik dat het to* tijd wordt mijn da> /raks afgebrok5 z9 te voltooi54 ,dus3 ,t5 d]de leeft 9 ,grootvad] ook e5 m5s*1 die1 zij 't s*a>s*1 zij 't droog1 zij 't kle9tjes1 zi* to* ook op e5 &]e dan ,bijbels*-g]eglem5te]de wijze uit4 ,want--en ,grootvad] moge mij het one]bi$ig v]gelijk v]gev53--ge5 papegaai is er zoo aan v]slaafd op het voorbeeld van &]5 te vloek5 en te zeg551 ( hij kra/ er wel e5s op zijn eig5 mani]1 z'n toorn1 v]driet ( vreugde doorhe54 ,grootmod] moge s*rei51 ,ge]tje langs de wang aai51 ha> lat5 uitwe55 aan ha> bor/1 de /ugge1 t]ugh\d5de1 half-bevror5 grootvad] br5gt het niet v]d] dan3 de ham niet zoo mooi dun te snijd5 als &]s4 ,ma> met dat al is het laat/e to* ev5ze] e5 zuiv]e gevoelsuit+ als de e]/e4 ,w5s*5 we er d5 oude geluk mee6 ,ik sla nu e5 /ukje tek/ ov] en haal het eig5lijk afs*eidnem5 van ,grootmo$] en ,ge]tje aan3 ,grootvad]s lange ge/alte /ond 9 de deurop5+4 --444 ,n\ ,groo'moe4444 --,n\ k9d4446 't ,0 ( ,groo'moe ha> niet loslat5 kon4 ,ook zij 0 aang$aan4 ,ma> ze hoorde ,groo'va zegg53 --'t ,is tijd6 en to5 kreeg ze ope5s e5 s*rik1 e5 vrees dat ze d5 tre9 niet z\ hal54 --,goeie ,groo'moe1 zei ze troo/5d1 en wrong voorzi*tig zi* los4 --,de ,he] 444 zij 444 met je1 beefde ,groo'moe's /em4 --,ja ,groo'moe1 zei ,ge]tje1 en zo*t ha> tas*je4 ,to5 ze het _h1 tas*1 h&s*o551 p>apluie1 nog gauw1 bij e5 vroolijk]--,dag ,groo'moe1 het be/e ,groo'moe1 e5 li*te kus op het grijze ha>2 en vlug voor ,groo'va1 die de voordeur _h geop5d1 he51 0 ze 9 e55 kam] en huis uit4 ,9 d5 e]/5 z9 van dit citaat heb ik het woord lange gecursive]d1 om te do5 uitkom5 hoe voortreffelijk zulke kle9e bes*rijv+swoordjes het nietteg5/a&e hun e5v\d p4#caf en alle afwezigheid van omhaal do54 ,ik wees er u re$s aan/onds op bij de bes*rijv+ van ,ge]tje's na> b5$5 loop54 ,met die kle9e1 voortreffelijk te pas gebruikte beeld5de woordjes1 b]eikt deze s*rijv] ev5veel1 zoo niet me] als sommige &]5 met uitgebreide en +ewikkelde bes*rijv+54 ,als met li*te1 onm]kb>e drukjes wordt ons e5e ook-het-inn]lijk-bevatt5de voor/ell+ van d5 uit]lijk5 p]soon 9 d5 gee/ g$rev54 ,de drie &]e cursiev5 gev5 ,ge]tjes geproccupe]dheid we]1 ha> er-niet-bij-zijn bij het afs*eid1 ha> d5k5 aan het kom5de4 ,ha> ,ja ,groo'moe is zelfs m9 ( me] comis* als antwoord op grootmo$]s zeg5w5s*4 ,en we glimla*5 go$ig1 als we da>aan d5k51 en hebb5 het ons*uldige1 lev5dige1 na> het nieuwe will5de meiske er des te liev] om4 --,we komme d'er to* nog wel8 vroeg ze1 to5 het tu9hekje di*tklapte4 --,ja1 wij zijn bijtijds1 zei ,groo'va4 ,zeg ,groo'moe nog e5s go$5 dag4 ,tuss*5 de groote begoniablad5 zag ze1 /il/a&1 ,groo'moe's gezi*t4 ,ze wuifde met h& en h&s*o552 e5 van de h&s*o55 viel2 to5 ze hem _h opg]aapt1 wuifde ze nog e5s4 ,to5 hupte ze 7beeld5de uitdrukk+1 als bov54 v4,c47 ,groo'va na1 die 0 doorgeloop54 ,bij d5 draai van d5 weg bleef ze ev5 /aan1 en wuifde we]4 --'k ,zie ,groo'moe nie' me]1 zei ze4 ,/il dook1 omhuifd door grauw-bru9e takk51 't lage witte huisje1 met het zw>e1 vooruitspr+5de puntdak1 a*t] de l>iks5 en conife]51 en ond] de drukk5de nabuurs*ap d] k]k1 met de s*ool weg4 ,somb] s*onkte de oude k]k op1 e5zaam 0 't donk]e ple9tje er voor4444 -- ,kom nu6 riep ,groo'va4 ,en ,groo'moe1 die 9 ,ge]tje's kam]tje door het zold]-raampje keek1 zag ha> zw5k51 l5ig en vlug4 ,hoe mooi is hi] de /emm+ van dat oude dorpje getr(f51 die k]k1 die s*ool1 het e5zame ple9tje4 ,/il blijv5 ze a*t] 9 hun onv]/oord51 zuiv]5 e5v\d4444 ,het bij h5 behoor5de k9d trekt na> de groote /ad4444--,is ze ev5 droevig1 dat ze grootmoe niet me] ziet8 ,( is ze eig5lijk niet integ5deel blij1 en voelt ze zi* niet opgelu*t1 dat het afs*eid nu e9delijk is afgeloop51 dat ze nu onv]deeld p4#cag aan het nieuwe1 het kom5de behoor5 gaat1 wa>he5 ha> gulzig h>tje hunk]t8 ,ma> de grootmo$] d5kt aan niets &]s dan aan ha>4 ,het 0 ha> /ramm5 oud]dom niet te veel1 de trapp5 na> het zold]kam]tje op te klaut]51 om ha> kle9k9d zoo lang mogelijk te kunn5 naoog54444 ,ma> bij dit laat/e wil ik to* nog ev5 /il/aan3 ,tot hi]toe1 ook 9 de door mij niet gecite]de g$eelt5 van dit ho(d/uk1 zi5 wij de p]son51 onmiddellijk door de zi5+ van d5 auteur4 ,tot hi]toe beweegt zi* ook het v]haal 9 ndoorbrok5-voorwa>ts*e ri*t+4 ,met dit laat/e z9netje wordt dit alles plotsel+ &]s3 ,de s*rijv] laat ons niet door zijn oog5 ,ge]tje zi5--om 't zoo slordig-weg uit te drukk5--ma> door die van de grootmo$]1 en om dit te kunn5 do5 plaats hebb51 word5 we plotsel+ met e5 ruk a*t]uitgetrokk5--e5 ruk1 di5 ik1 bij de e]/e lez+ w]kelijk gevoelde6--3 we bev9d5 ons met grootvad] en ,ge]tje re$s op weg na> het /ation1 we hebb5 het mee/]%uisje en grootmoe a*t] ons gelat5 en nu word5 we plotsel+ da>he5 we] v]plaat/4 ,wat beteek5t dit8444 ,het beteek5t1 dat hi] e5e van die onbewu/e1 zr s*oone /ijg+5 van gevoel 9 d5 kun/5a>sgee/ heeft plaats gegrep51 die welli*t tot de innig/e en te]/e be/&deel5 van kun/ behoor54 ,onbewu/ zeg ik3 het z\ zelfs kunn5 zijn1 dat de auteur het tot op d5 huidig5 dag zelf niet weet en--to* is het zoo1 ja1 het is niet onmogelijk1 dat hij1 nu ik het zeg1 het niet jui/ zal v9d5 en--desalniettem9 blijft het de wa>heid6 ,voor die door hem ge/adig 9 z liefdevolle bes*\w+ omkoe/]de ,ge]tje-figuur is1 op dit oog5blik van afs*eid van ha> veilig dorpje1 dat zij v]laat om zoo groote beproev+5 9 de ang/ig-groote en vreemde /ad tegemoet te gaan1 z groote te]heid 9 hem g]ez51 dat hijzelf als 9 onbewu/e kies*heid t]ugwijkt1 om die laat/e visie van hoe zij als onbezorgd k9d 9 het groot\d]lijk huis 01 9 de v]beeld+ d] m5s*5 te lat5 ont/aan en beklijv51 gelijk zij gezi5 w]d door de grootmo$]1 die ,ge]tje het be/ en het diep/ heeft liefgehad4444-- ,ik ov]sla nu e5 /ukje tek/3 ,ge]tje op weg na> het p4#cah /ation1 hoe zij van all]lei dorpsg5oot5 lieve att5ties en h>telijke va>wel-groet5 krijgt4 ,e5 meisje /aat ha> op te wa*t5 met 'n m& bellevleurs3 ,ge]tj51 hi] heij 'n m& mit appels1 lekk]e bellevleurs nog4 ,die zeu je 9 ,rott]dam wel zoo voak niet kriege4 ,het teek5t uit/ek5d het geerd- en geliefd-zijn van ha> groot\d]s en ha>-zelf 9 het dorp4 ,en dat alles zal lat]1 zooals ik re$s zei1 e5 wre$ contra/ met ha> omgev+ en positie 9 ,rott]dam vorm54 ,ma> het volg5de haal ik nog ev5 aan3 ,en aan het p]ron kwam ope5s ,jan ,heukelman4 --,ik kom je ev5 ge'dag zegg51 ,ge]tje1 zei hij4 --,dag ,jan1 zei ,ge]tje v]leg5 ontwijk5d4 --,ge]tje1 v]volgde ,jan za*t en haa/ig1 ,willem is mit je v]trek bek5d1 en hij he't mi5 opg$roage je z'en groete te br5g54 ,en dat ie hoopte da'j altoos de ,he]e voor ooge z\dt h\d54 ,ge]tje zei niets4 ,wat moe/ ze nu zegg58 ,ze _h ge5 boods*ap aan ,willem te gev54 ,willem is de rijke bo]5zoon1 die op ,ge]tje v]liefd is1 ma> omdat ze 'm niet hebb5 w\1 na> ,am]ika is v]trokk54 ,lat] als ,ge]tje gevall5 en hij 9 het vad]l& is t]uggeke]d1 blijkt hij nog altijd dezelfde tr\we en liefhebb5de m9na> te zijn4 ,hij v]langt niets liev] dan ha> als zijn geerde vr\w 9 zijn huis te vo]54 ,ma> ,ge]tje weig]t1 zooals ik re$s 9 het e]/e ho(d/uk zei1 omdat zij d5 man1 die ha> g$upe]d heeft1 blijft liefhebb56 ,ov]ig5s3 ,willem ,heukelman is dezelfde soort ,*ri/5 als ,grootvad]1 m'n ,hemel6 'n m9na>1 die het meisje zijn] liefde ge5 &]e boods*ap weet te /ur51 dan dat ze altoos de ,he]e voor oog5 moet h\d56 't ,is om tureluurs* te word54--,en nu nog ev5 dit3 7,ge]tje /aat aan e5 tuss*5-/ation op d5 tre9 te wa*t54 ,ze is ong]u/ ov] ha> k(f]4 ,e5 a>dige m5e] /elt ha> g]u/1 en het voorvalletje v]loopt dan aldus v]d]37 ,hij g+ enkel na> ,utre*t1 ma> tot zoov] kond5 ze sam5 reiz54 ,ge]tje da*t aan wat ,groo'va gezegd _h1 dat ze vr\w5c\p p4#cai moe/ nem54 ,ze z\ dit ook zek] do51 ma> vond het pijnlijk dat aan d5 he] te zegg54 ,hij 0 zoo vri5delijk teg5 ha>6444 ,to5 de tre9 e9delijk voor/ond1 zei ze no*tans3 --,ja1 nu moet ik e5 dames-c\pe hebb54 ,do* er 0 ma> e51 en die zat vol4 ,er 0 nog net n plaatsje 91 dat e5 dikke bo]9 innam1 die voor ,ge]tje he5-drong4 --,ziet u wel6 ,nu is er ge5 plaats1 nu moet u to* bij mij kom5 zitt51 la*te de he]4 ,en zij la*te ook4 ,ma> ze vond het niet go$ van zi*-zelf4 ,miss*i5 0 er nog e5 c\p gewee/2 ze _h da> niet v]d] na> gezo*t4 ,nu zat ze 9 e5 groot5 wag51 met veel m5s*5 ov]al4 ,de vri5delijke he] teg5ov] ha>4 --,hebt u het hi] niet go$ bij me8 --,heel go$1 la*te ze t]ug--to* e5 beetje pruil5d4 ,het is deze naeve vri5delijkheid 9 ,ge]tje1 dat niet kunn5 h>d zijn1 het is dat za*te gemo$ 9 ha>1 zoo diep ontvankelijk ook voor m$elijd51 zoo bang voor te kwets51 die wel de ho(doorzak5 van ha> ongeluk1 ( wilt ge1 van ha> geluk zull5 zijn4 ,en het is ov] het algeme5 het m$elijd51 het za*tmo$ig niet-kunn5-weig]51 en niet de s5sualiteit1 wa>door het lev5 van zoovele vr\w5 v]dorv5 is4444 ,9 het volg5d ho(d/uk hoop ik u nu 9 ho(dlijn5 te lat5 zi51 hoe uit ,ge]tje's go$geloovige1 naeve1 lu*?>tige en m$elijd5de inn]lijkheid1 9 v]b& met invlo$5 en p]son5 uit ha> vroeg] en lat] lev51 zi* de roman h>] liefde en ov]gave ontwikkelt4 99 99 99 99 99 ,,johan ,,de ,,mee/]',s ,,ge]tje p4#cbj ,,iii ,ge]tje is dan na> ,rott]dam'v]trokk51 en zal1 zoolang ze ge5 di5/ heeft gevond51 bij ha> oom ,jan ,niek]k loge]54 ,die oom is e5 van die slungelige wez5s1 wi5 alles1 van de k9d%eid af tot de grij%eid1 het heele lev5 door1 mislukt4 ,niet alle5 volkom5 miss5d wat m5 9 hoog]5 z9 gee/elijke kra*t5 kan noem51 ma> ook geheel zond] die capaciteit51 welke 9 /aat /ell51 op d5 jui/5 tijd en de jui/e wijze de zi* voordo5de geleg5h$5 tot het w9n5 van lev5sond]h\d aan te grijp52 geheel dus zond] die to* all$aags*e m>kt-geva!id1 die ha> bezitt] knap g5oeg maakt1 om op niet al te suffe mani] het zak5gesprek van elk5 dag met het p+el5de lev5 te vo]5--is deze man voorbe/emd altijd e5 dupe1 e5 v]ongelukte te zijn4 ,wt hij doet1 doet hij niet go$1 doet hij onh&ig en l9ks3 zijn ern/ is s*ijn1 is imitatie van &]] ern/2 zijn s*]ts is s*ijn1 zij is de mislukte mask]ade zijn] ang/ en vooral van zijn onma*tsbewu/zijn4 ,zijn druktemak51 zijn geaffaire]d-do51 't is alles nado5 van &]54 ,hij is e5 di] rampzalige m5s*51 die inn]lijk al lang alle hoop hebb5 opgegev5 iets te zijn en nog alle5 ma> beproev5 iets te s*ijn51 9 het geheime bewu/zijn1 dat ook dit h5 mislukk5 zal4 ,hij leeft niet1 hij wordt geleefd1 als dit he5 en we] gesmet5 word5 door de om/&igh$51 de kans5 en de me5+51 wirw>rel5d p4#cba om hem he51 zelfs geleefd-word5 heet5 mag6444 ,want wat 9 e5 voorw]p is3 zwa>te1 gewi*t1--dat is 9 e5 m5s* gee/elijkheid4 ,wat we9ig gewi*t heeft1 e5 adem/oot dw>relt het op en blaa/ het we] ne]4 ,wie we9ig gee/ heeft1 hem blaa/ het lev5 omhoog1 hem blaa/ het omlaag1 hoe z\ hij--bij zoo groote mate van li*!id3 bij zoo we9ig gee/--ru/ v9d5 midd5 de /orm5 d] me5+5 en wisselvalligh$58 ,ma> wie veel gee/ bezit1 /aat va/ op zijn plaats1 de w9d5 brek5 op hem1 de om/&igh$5 smijdig5 hun lijn van voortgang om hem1 zij bespatt5 hem1 ma> br5g5 hem niet iets1 wa>buit5 hij niet kan1 no* vo]5 iets ess5tieels van hem m$e1 en hij weet wel1 dat de kra*t1 die hm v]zett5 zal1 niet kan s*uil5 9 armo$e1 ontb]+1 ramp51 rijkdom en geluk4 ,de man van we9ig v]/& /aat 9 het lev5 als e5 b$ronk5e op d5 weg3 zelfs doode voorw]p5 s*ijn5 lev5d te word51 om hm te h9d]5 en te plag51 en wat &]5 tot /eun is1 dat /t en wrpt hm4 ,9 't kort3 hoe me] gee/1 hoe me] ma*t tot ro]loo%eid2 hoe m9d] gee/1 hoe me] drukte en beweg+4 ,en ik gelo(1 dat het 't doorvoel5 dez] wa>heid 01 die de oude ,indirs de$ zegg51 dat de ,god5 onbeweeglijke oogappels hebb54444 ,intuss*5 z\ ik mij s*am51 zoo zond]l+ te zijn afg$waald van ,ge]tje's oom na> de ,indis*e god51 indi5 diezelfde oom niet di*t] 9 hun buurt /ond1 dan gij welli*t v]mo$t6 ,hij is namelijk e5--kun/s*epp+1 uit diep lev5s9zi*t gebor54444 99 99 99 99 99 ,als ,ge]tje bij ha> oom arrive]t1 is hij jui/ we] wat lag] gezakt4 ,zijn mooi5 w9kel aan d5 ,b9n5weg1 die ha> nog heugt van to5 ze de laat/e maal bij hem loge]de1 heeft hij niet me]4 ,hij woont nu 9 e5 krottig huisje 9 e5 zij/raat aan de ,s*ie4 ,de teleur/ell+ is pijnlijk voor ,ge]tje1 mr1 en dit is teek55d voor ha> gee/e/oe/&1 dat e*te jonge 9 ha>1 dat niets z als de vrijheid liefheeft en teg5 onnatuur e5 in/9ctiev5 we]z9 heeft3 zij blijft blij1 uit de /rakheid1 uit de g$ruk!id1 die de vroomheid p4#cbb gaf aan ,groo'va en ,groo'moe1 en aan de mee/e m5s*5 9 't dorp1 ontslag5 te zijn4 ,ik sprak 9 het vorig ho(d/uk van dat groote /adslev51 dat we ha>1 /ukje voor /ukje1 en beetje voor beetje1 de bes*]m5de uit]lijkh$5 van d5 gee/ zull5 zi5 ontroov54 ,en hi] hebt ge da> n voorbeeld van3 7,ge]tje d5kt37 7,groo'va7 sprak altijd van d5 wil des ,he]5 ma> ov] zijn trie/igheid he5 kwam hij niet4 ,miss*i5 0 dat to* wel m/ om oom ,jan--en nu wi/ ,groo'va nog niet e5s alles6--ook niet1 dat het bij oom heeleml ge5 ,*ri/elijke ,boekh&el me] 04 ,op d5 ,b9n5weg 0 er nog e5 ap>te ,bijbelka/4 ,ma> hi]6444 --,dank je6 ,die reuk van heiligheid het me niks z s*aaj g$aan6 _h oom d5 vorig5 avond gespot1 to5 ,ge]tje na> de bijbels gevraagd _h4 --,bidt jij nog8 _h hij 's middags geplaagd1 to5 ze aanzat5 voor het et54 ,d5 e]/5 avond _h ze 't g$aan1 niet lett5de op ,oom en ,tante4 ,vanzelf _h ze nu wr de h&5 gev\w54444 ,tante 0 tuss*5 beide gekom53--,lt 'er to*6--,ma> zij _h gela*51 en oom _h gela*51 en voordat ze het wi/1 0 de vork 9 d'er mond gewee/4444 ,zoo iets beteek5t niet1 dat ,ge]tje nu ind]daad ha> gelo( aan het v]liez5 is4 ,dat is vol/rekt niet het geval4 ,en de tijd moet nog kom51 dat zij 't innig] zal bezitt51 dan ze 't ooit bezet5 heeft4 ,ma> zij is bezig uit de praktijk d] godsdi5/oef5+ te g]ak54 ,en dit is jamm]1 want als bij iem& van de betrekkelijk g]+e v]/&elijke bes*av+ van ,ge]tje1 zelfs e5 groot godsgelo( 9 de ziel ligt--gelijk hi] ind]daad het geval is--dan kan to*1 ond] zek]e om/&igh$51 die ik nad] zal a&uid51 dat groote godsgelo( niet ma> wl die praktijk d] godsdi5/oef5+ voor v]ke]de en s*adelijke d+5 beho$54 ,hij die dit vreemd mo*t v9d51 b$5ke3 dat bijna niem& de volle bewu/e bes*ikk+ heeft ov] al de 9 hem ligg5de gee/elijke kra*t54 ,hij krijgt langzam]h& de bes*ikk+ ov] h51 indi5 hij ze] hooge en diepe vreugd5 en sm>t5 voel5 kan4 ,want deze beide zijn de dorpelwa*t]s1 die het 9 hun ma*t hebb51 de poort5 d] geheime ars5al5 en d] juweel5-volle s*atkam]s 9 e5s m5s*5 inn]lijk p4#cbc te ontsluit54444 ,en ook voor ,ge]tje zull5 zr vele ontslot5 word54444 ,ma> nu dit nog niet gebeurd is1 en ook--en dit is de om/&igheid1 wa>op ik doelde--de s*atkam] van het groote godsgelo( 9 ha> nog is geslot51 kan zij voornamelijk sle*ts bes*]md word51 door wat ha> van buit51 door ha> groot\d]s is bijgebra*t3 de praktijk1 de r\t9e1 noem het de sleur d] godsdi5/oef5+1 en die v]lie/ zij4444 ,ik noemde deze e5 uit]lijkheid1 b$5k het1 mr--ook e5 h>nas is e5 uit]lijkheid6--,ik ga nu e5 /ukje ov]s*rijv51 wa>door we we] wat me] van ,ge]tje's inn]lijk en het armelijk geplan en gentrige] van oom en tante1 om aan geld te kom51 te wet5 kom51 n tegelijk]tijd met e5 nieuwe figuur k5nis mak51 die be/emd is e5 groote rol 9 het boek te spel5 en ev5als ,ge]tje tot de psy*is*e romantiek 7zie het e]/e ho(d/uk7 behoort3 ,de voordeur g+ op53--,dag ,ge]tje6 zei iem&4 ,zij k5de hem niet6 ,e5 burg]he]tje1 met e5 bult2 e5 bleeke kop half a*t]ov] wiebel5d tuss*5 bre$e s*\d]s2 e5 flapho$ op li*t1 lang-krull5d w>ha>4 --,dag4444 ,m5e]1 zei ,ge]tje v]wond]d4 --,ja1 jai k5 ma9 nog niet1 ma> ik j\ well4 'k ,heb je zi5 laup51 ene ,wo5sdag1 met je ,aum4 ,ik b5 ,kees ,ma&ag4 --,o1 zei ,ge]tje4 ,nooit _h ze van e5 ,kees ,ma&ag gehoord4 --,is je ,aum d'er niet8444 ,roep jai je ,tante n'es voor me4 ,de bult en ,tante blek5 geme5zaam4 --,riek1 vroeg hij1 hait je man n\ ges*reive8 ,ge]tje kreeg d5 indruk1 dat die vraag ,tante v]leg5 maakte4 ,tante me5de--zoo zei ze--van wel1 ma> zek] wet5 dee' ze 't niet1 't 0 zoo'n moeilijke brief voor de'r man om te s*rijv54 --,wa's d'ar n\ voor moeilijks an6 ,als de'n ouwe nie' wil1 dan wil ie niet4 't ,vrag5 s\ ik me551 /aat frai4 ,wat ze' jai ,ge]1 da> kan je ,graufad] to* nie' boos om worde4 --,laat ha> d'er buite1 viel ,tante haa/ig 91 ong]u/4 ,blijkba> _h zij de zaak liev] /il geh\d5 voor ,ge]tje4 ,ma> nu li*tte zij 91 to5 de bult 0 v]trokk54 ,m5e] ,ma&ag 0 als ond]wijz] aan e5 op5b>e s*ool de kam]aad van ,tante's bro] gewee/1 en zoo met ,oom en ,tante 9 k5nis gekom54 ,oom en hij kond5 het erg go$ sam5 v9d54 ,hij _h ook zoo'n hekel an de ond]wijz]s/&1 net als ,oom p4#cbd vroeg] _h gehad1 en da>om 0 ie n\ k'rusp5d5t van dagblad5 geword54 --,wt is-t-ie8 vroeg ,ge]tje4 --,n\1 da'j b]i*te /uur an de krante4 ,en he-'t-ie drmee z'en brood8 ,ge]tje da*t aan de po/wisseltjes1 die ,grootvad] uit ,arnhem en van ,de ,/&a>d pla*t te ontvang51 ma> ,tante lei-uit1 dat je dat natuurlijk niet kon v]gelijk54 ,hi] uit ,rott]dam viel zveel te meld56 ,en man kon het onmogelijk af4 ,da> zat ook jui/ de moeilijkheid voor m5e] ,ma&ag4 ,er 0 zoo s*rikkelijk veel konk]5tie4 ,sommige he]5 w]kt5 sam51 d'en e5e nam dit en d'en &]e dat1 zoo w>5 ze zek] van alle b]i*t54 ,en m5e] ,ma&ag 0 altijd alle54444 ,ma> n\ kreeg-d-ie miss*i5 'en eig5 krant4 ,ja1 'en eig5 krant voor hm6 ,dat 0 het jui/1 wa>-ie ,oom ov] kwam sprek53 ,oom z\ k mee aan die krant zijn4444 ,als ze ma> het geld kond5 v9d56 ,ze hadd5 al wat1 ma> nog niet g5oeg4 ,da>om 0 ,oom aan het prakkeze]51 om ,grootvad] te vrag51 ( die wat w\ gev54444 ,als m51 9 de door mij gecursive]de z9n51 ,tante ov] ha> man hoort1 sprek5 en1 ev5 da>na1 ,ma&ag zijn me5+ hoort zegg51 dan d5kt de opp]vlakkige beoordeela>3 die oom ,niek]k heeft niet vl gewet51 ma> die ,ma&ag is nog de erg/e van de twee6 ,want m5 heeft al zoo'n v]mo$5 dat die heele krant-opri*t+ wel mislukk5 zal en ,oom a>zelt nu t5 m9/e nog voor hij zijn vad] om geld vraagt1 ma> die ,ma&ag6444 ,intuss*5 is precies het teg5ov]ge/elde het geval4 ,ma&ag is e5 nobel en e5 niet onbegaafd m5s*1 die v]tr\w5 9 zi*-zelf heeft en volkom5 te go$] tr\w om het geld vraagt1 9 het ern/ig gelo(1 dat er al?ans e5 ze] go$e kans van slag5 be/aat2 ,oom e*t] weet diep 9 zi* heel zek]1 dat ook dit wel we] e5 mislukk+ zal zijn1 ma> vraagt to*1 d4w4z41 gaat opli*t51 en hij a>zelt niet omdat hij de daad sle*t v9dt--dr is hij al lang ov] he5--ma> omdat hij er bij zijn /r5g5 vad]1 di5 hij al zoo dikwijls geld uit d5 zak heeft geklopt1 niet mee durft aan te kom56 ,ma&ag1 9 zijn opnieuw ontwaakte en]gie1 zijn zelfv]tr\w5 en zijn optimi/is* idealisme1 begrijpt dat alles natuurlijk niet en is v]wond]d64444 p4#cbe --,groo'va1 riep ,ge]tje met v]borg5 ang/4 ,ze kreeg e5 gevoel1 ( d'er iem& ,groo'va te lijf w\4 ,die goeie ,groo'va1 hij _h zoo we9ig1 en dat z\ hem word5 afgetroggeld6 --'t ,is ma> v]s*iet51 zei ,tante snibbig4 --,hoe v]s*iet58 --,n\1 z'en geld blaift z'en geld1 en i$] ja> kraigt ie z'en r5te4 ,ze d5ke zellefs van 'en hooge r5te1 me] z je ,groo'va van z'en geld maak6 ,ma&ag is d'er zek] van1 dat 'et 'en goeie zaak zal weze4 --,wat heeft-ie dan ,groo'va d'r 9 te hale6 snugg]de ,ge]tje vol bezorgdheid4 --,da's te zegge6 ,et kan misgaan1 't ,is 'en nieuwe ond]nem9k4 ,je br5gt d'er je geld niet z bij de sprkas6 --,n\ kijk 'is an6 riep ,ge]tje ov]tuigd4 ,wel begreep ze veel niet1 9 het gesprek1 ma> wat ze begreep 0 g5oeg voor ha> drift4 ,tante _h ha> aangezi51 en plotsel+ op &]5 toon3 --,o ja1 ma> z jai ons no' ga tegew]ke1 geef je graufad] zek] niks4 --,ik8 wat heb ik d'er mee te make6 --,n\ 444 'et is to* j\ geld ook4 ,tante zei niets me]1 als a>zel5d sjokte ze 't keuk5tje 94 ,ge]tje _h moeite om niet te s*rei54 ,ma> ze w\ niet1 vooral nu niet s*rei56 ,het 0 zoo na>1 zoo &]s hi] alles1 vij& 0 ze dus met ,tante1 en ze _h nog ge5 di5/1 ze _h niks4444 ,ma> die arme goeie ,grootva4444 ,wa*t4444 ,ge d5kt nu1 na dat ,wa*t1 dat ,ge]tje ha> groot\d]s gaat wa>s*uw54 ,mis6 dat eig5a>dig jeugdig-li*tz9nige en dat weifel5d-b$eesde1 't laat/e vooral teg5ov] m5s*5 die 9 ha> nabijheid zijn1 v]h9d]5 dat4 ,ze gaat nu e5 liev5 brief na> huis s*rijv5 en d5kt da>mee g5oeg g$aan te hebb54 ,ja zelfs laat ze ,tante d5 brief lez51 om die ma> te lat5 m]k51 dat ,tante's wantr\w5 ongegrond is4 ,o*1 ze heeft zoo graag met i$]e5 vr$e en geeft zoo ga>ne en zoo makkelijk toe2 nu nog ha> hoog/e en innig/e wez5 niet gewekt is4 ,en dan1 moet ge d5k51 is er niets erg] voor e5 grootmo$ig-aangelegd jong m5s*je1 dan dat iem& hem b$ektelijk v]wijt1 dat hij uit eig5belang iets doet ( nalaat4 ,en met het door mij gecursive]de z9netje van ,tante gebeurt dat3 ,tante weet wel wat ze doet6--,uit d5 da>vr door mij gecursive]d5 z91 voelt ge1 dat ,ge]tje to* ook wel p4#cbf heel veel van ha> /r5g5 grootvad] h\dt4-- ,ma> s*itt]5d]1 ma> onov]treffelijk1 word5 ,ge]tje's weifel+51 ha> onbewu/e zelfb$rog1 ha> zwakheid van ru/ te will5 hebb5 en niet tuss*5 al dat geknoei te will5 zitt51 gebeeld 9 het volg5de3 7,oom zit ha> te bew]k5 opdat ze hem ma> ge5 spaak tuss*5 het wiel zal /ek5 en zegt t5 slotte37 ,ik zeg 'et mit de be/e b$oel+e4 ,als jij de'r op tege heb1 da 'k 'et vraag 444 dan do5 ik 't niet4444 ,ge]tje volde 't 9 d'er oor51 aan de mani] wa>op ,oom1 a>zel5d1 ze za*t] zei1 dat hij de laat/e woord5 niet me5de1 dat-ie ha> da> laf beloog4 ,ma> dan moe/ het ook ma>1 dan moe/ het ma>1 zoo kon ze zi* niet inh\d56 ,ze wi/ het1 ze zat da>1 kle9 en zwak1 met de huil/rep5 op d'er gezi*t1 teg5ov] e5 plomp-groot5 man1 die wre$e d+5 zei2 ma> 9 ha> flit/e ook lu/ op tot wre$-zijn1 giftige drang om t]ug te s>r51 om heel hoogh>tig te do5 en te spott5--om 'es h>d t]ug te slaan1 zoo zwak als ze 04 --,w\ u soms dat ik d'er om vroeg8 --,wat me5 je drmee8 zei ,oom op e5 drog5 toon van halve onv]s*illigheid1 die ,ge]tje v]leg5 maakte4 --,n\4444 ,ha> lipp5 kruld5 tot e5 g$wong5 la*54 ,ze 0 ope5s 'er g$a*t5 kwijt4 ,en bij ha> bes*aamdheid zakte ha> boo%eid1 ze w]d heel rood1 ze voelde dat ze tran5 kreeg1 ze _h e5 behoefte om niet kwaad te wez5--,h1 ,,als ,,zij ,,oom ,,en ,,groo',,va ,,e5s ,,tot ,,meka> ,,kon ,,br5g54 ,da>om /rekte ze ov] de tafel de h& uit na> ,oom en keek hem aan met 'en lieve la*4444 --,tante heeft me dat ook al do5 voele1 dat ze m'anzag voor1 zoo'n soort v]klik/]1 alle5 omdat ik bang b5 voor ,groo'va2 niet om z'en geld1 ma> om ,groo'va zelf4 ,is het niet pra*tig1 hoe hi] 9 die pa> regeltjes niet alle5 de oog5blikkelijke gemo$/oe/& van het jonge1 zwakke1 lieve meisje1 ma> ook heel ha> a>d wordt blootgelegd1 deels door het v]meld5 h>] g$a*t51 ma> deels ook door dramatis*e beeld+3 het s*epp5 van h&el+4 ,9 d5 e]/5 door mij gecursive]d5 z9 v9dt ge ha> besluit1 om ko/e wat het ko/1 nu e5s fl9k te zijn1 ma> a*1 na dat ne uit/ek5de com$ie-v]toon9kje van ,oom1 is er van dat besluit al niets me] ov]geblev54 p4#cbg ,de drop volg5de door mij gecursive]de z9 beeldt uitmunt5d 9 h&el+ d] gelaat/rekk51 om 't zoo e5s te noem51 ,ge]tjes v]leg5heid1 ha> zi* plots we] kle9 voel54 ,en dan volgt 9 de door mij gespatierde woord5 het onbewu/ zelfb$rog van dit nobele zieltje1 dat zoo graag het go$e wil en1 nog te zwak om er bij te volh>d51 zi* zelf voor d5 mal h\dt en met e5 surrogaat ervan zi* behelpt4 99 99 99 99 99 ,nu na e5ige commis-voyageur%&igheidjes van ,oom1 heeft ,ge]tje dan t5 slotte e5 di5/ gekreg5 bij d5 drukk] ,he9s--en1 vri5d51 als je da> /raks het boek zelf gaat lez5 7( b5 je al bezig8 ,dat z\ heel wat prettig] zo[el voor jelui als voor mij zijn67 let dan e5s op wat er voorvalt bij die visite van ,oom en ,tante met ,ge]tje1 bij d5 he] en mevr\w ,he9s3 bijv4 die scne met de k9d]5 is uit/ek5d6--e5 van ,oom's v]tr\wd/e vri5d51 die e5 groote drukk]ij voor d5 h&el heeft1 zooals ,oom aan ,groo'va heeft ges*rev54 ,mevr\w ,he9s is e5 ongelukkig buitje1 iem& met e5 krates-lijf en 'n bleek gezi*t1 wa>uit e5 roode puntneus s*]pt2 ,he9s-zelf da>5teg53 e5 groote he]1 veel jong] dan ,oom1 blond op het rosse af1 rood van gezondheid1 met zw>e wang5 en /]ke knevel4 ,ziehi] de mani]1 wa>op hij1 al heel spo$ig1 met ha> omgaat3 --,n\8 en jij dan8 zei ,m5e]1 to5 ze m5e] ,ma&ag en hem e5 glas pils5] _h +es*onk54 --,dank u4 --,wat dank u8 ,b5 jij mal8 ,gauw 'en glas6 ,en 'en /oel d'er bij4 ,mot je n\ nog me] he5 en we] loope6 ,ik zit to* ook6 ,ge]t liet zi* gezegg51 ze w\ wel zitt54 ,ja1 ze 0 moe--en het bi] smaakte4 ,h1 dat he]lijk-friss*e bi]6 ,en zoo'n goddelijke avond6 --,bei jij nog bij me vr\w gewee/8 ,ik voor 'n uurtje1 ma> toe' sliep ze4 ,nee'1 gut1 ,ge]t 0 er niet me] gewee/1 s9ds ze om zev5 uur !e _h gebra*t4 ,ma> ze z\ d'alijk ev5 gaan4444 ,o*1 nee'1 dr9k n\ e]/ je bi] leeg4 ,blijf n\ ook es zitte4 't ,is to* al zoo ongezellig4444 p4#cbh ,ja1 da> _h ,m5e] gelijk aan4 ,gezellig 0 het nooit 9 huis4 ,altijd h]rie1 ( leeg-holle kam]s1 met ma> 'en enkel m5s* er 91 he5 en we] geloop na> de ziekekam]1 de k9d]5 s*reeuw5d1 omdat ze alle5 gelat5 w]d51 en ,sefie uit d'er keuk5 geloop51 f na> de /raat f na> het gangetje van de drukk]ij4444 ,a>dig1 dat ,m5e] die ongezelligheid ook akelig vond3 zoo iem&1 die p s*e5 te gaan 9 z'en zak56 ,ge m]kt hi] al1 hoe e5 zek] intiem v]b& tuss*5 de twee 9 word+ is1 doordat ze 't beide ongezellig 9 huis v9d51 teg5ov] de juffr\w1 die de oorzaak di] ongezelligheid is6 99 99 99 99 99 ,langzam]h& zi5 we ,ge]tjes gee/ door het beeld van di5 man v]vuld word54 ,truusje1 z'n do*t]tje1 is wat hang]ig4 ,ge]tje kijkt ha> aan en d5kt onmiddellijk3 ,krek to* d'r pa z'n oog54 ,ma> zie dan vooral e5s dit3 7,ge]tje zit het zieke k9d voor te lez54 ,m5e] ,he9s komt de kam] b9n537 --,mejuffr\w ,g4 ,h5driks4 ,en brief6 ,asjeblief4 --,gut ,m5e]6 --,zit ,ge] je prettig voor te lez51 ,troelala8444 ,da's 'en leve'tje1 h8444 ,zeg1 't is hi] b5auwd6 ,jij hebt et ook w>m6444 ,o got1 doe ma> niet6 'k weet to* wel da'j 'en mooie hals heb 444 krijgt ,troelala 'et niet te w>m8444 ,laat t5m9/e de deur wat ope4444 ,zoo4444 --,z de ,juffr\w dat ma> go$ v9dt6 --,o* jullie heb 'et hi] veel te b5auwd4444 ,zeg is1 wat krij' je da> voor 'en brief6 ,hei je femilie 9 ,am]ika8 --,van 'en k5nis4444 --,o zoo6 ,u doet niet m9d]6 ,haal jij ze heel uit ,am]ika6444 ,dg4444 ,dag ,truuzepop6 ,weg 0 ,m5e]4 ,o1 wat _h ,ge] het l&6 ,hoe zoo opns n\ 'en brief van ,willem4 ,en dat ,m5e] dat net moe/ zi56 ,hoe kwam ,willem 7,ge weet wel3 ,heukelman1 de bo]5zoon1 die op ha> v]liefd is4 v4,c47 an d'er adres6 ,ja1 natuurlijk van ,jan1 en van ?uis4 ,ma> wat hattie te s*rijve6 ,ook 'en taaie4444 ,h ,god1 dat ,m5e]4444 ,ik heb e5 pa> z9netjes gecursive]d4 ,comm5ta> ov]bodig1 niet wa>8 ,nu ov]sla ik e5 uitmunt5d /uk--met groot5 spijt1 vooral omdat gij het s*alke1 bijdeh&te 9 ,ge] er a>digjes 9 _h te zi5 gekreg56 ,ma> enf91 p4#cbi dat blijft we] bewa>d voor jelui1 als je het boek lee/6 ,nu v]d] ev5 ,ge]tjes ov]pe9z+53 ,h1 wat v]vel5d to*1 n\ van die brief6 ,/m ook1 dat ze gezeid _h van 'en k5nis4 ,o1 wat _h ze da> gruwelijk spijt van6 ,hoe kwam ze't te zegg5 444 ze wi/ het niet 444 ,laa's kijke4444 ,o ja6 to54444 ,m5e]-keek zoo plaag'rig4 ,e]/ al1 met dat geplaag om 'er boordje4444 ,to51 net ( dat heel wat 01 dat zij iem& k5de 9 ,am]ika4444 ,ja1 da>om _h ze gezeid1 van 'en k5nis4 ,net zoo omm]s z et 04444 ,ma> ze zag dat ,m5e] et ra> von4 ,altijd1 dan w]de z'en ooge wat &]s4444 ,o* ma> malligheid6 't ,z\ um 'en zorg zijn1 ( zij 'en k5nis 9 ,am]ika _h4444 ,h nee1 ze _h et gezeid om te plage4444 ,wa>om _h hij ook geplaagd met 'er boordje4444 ,aan de door mij gecursive]de z9n5 ziet ge duidelijk1 dat ,ge] zi* er wel van bewu/ is1 dat er e5 a>dig v]h\d9kje tuss*5 ha> en m5e] is1 en dat ze gelo(t1 dat het m5e] v5tjes h9d]5 zal als hij m]kt dat ze e5 vrij] heeft4 ,ge]tje d5kt natuurlijk niet na ov] e5ig gevolg dat dit alles hebb5 kan4 ,zij is da>voor te ons*uldig4 ,zij is te ons*uldig om 9 dit alles iets &]s dan 'n soort a>dig-v9d5-van-elka> te zi54 ,ja1 ,god1 wa>om z\ m5e] ha> niet mooi v9d54444 ,zij weet wel dat ze mooi is4444 ,ha> jonge ijdelheidjes word5 ge/reeld door de g$a*te1 dat zoo e5 knappe1 fl9ke1 rijke man als m5e] ,he9s er ov] nad5kt ( zij wel ( niet e5 vrij] heeft4 ,9 't kort3 m5 voelt door wat er van ha> gebeeld en gezegd wordt1 hoe zij wegdroomt telk5s 9 all]lei niets met de w]kelijkheid geme5 hebb5de voor/ell+51 welke niet gezegd ( gebeeld word54 ,ze wordt door ha> jeugd en opgewekt liefdesv]lang5 meegevo]d1 buit5 de w]kelijkheid4--,ev5 lat] komt ze b5$51 m5e] /aat da> we]3 444--,hei je z'n haa/6444 ,e]/ effe v]telle3 hoe 0 't met die m5e] 9 ,am]ika6444--,o*64444 plaag6444 99 99 99 99 99 ,de tijd d] k]mis is aangebrok54 ,ge] gaat met ,oom en ,tante en d5 geme55 ,g]rit ,holk]s1 bro] van tante1 er he54 ,deze k]mis is e5 uit/ek5d brok bes*rijv+1 p4#ccj wa>van jelui bij de lez+ van het boek volop zult g5iet54 ,laat mij 't hi] sle*ts hebb5 ov] de psy*ologie van ,ge]tje1 ov] ha> liefde1 en jelui a&a*t ve/ig5 op die mom5t51 welk5 d5 groei da>van a&uid54 ,e]/ e*t] dit3 7,ge] heeft zi* jui/ inn]lijk ges*aamd ov] e5 kun/5maak/] voor e5 d] k]mi/5t51 die veel op ha> lijkt--e5 ze] fijn /ukje--en nu1 plotsel+1 hoort ze37 --,ge]6 die meid lijkt op j\6 ,9 e5 zwalp van bi]/ank teg5 ha> aanklets5d1 plots'l+ he5 door het geti] wa> ze niet me] op lette1 s*rikte ,oom's /emgeluid rauw ha> ont/elde d5k5 op1 en 0 ha> nog onaang5am]1 da> het ha> eig5 g$a*te uitsprak4 't ,0 ha>1 ( 'er geheim ope5s gehoord w]d door de heele k]mis4 ,zij wi/ niet me]1 wie 0 bele$igd1 zij ( het meisje2 ze s*aamde zi* vreeselijk ov] de v]gelijk+1 en to* _h ze ook diep m$elijd5 met het meisje1 ov] wie ,oom1 met dronkeman/ong1 9 zijn afs*uwelijk altijd-grappig-do5 ruw dor/ sprek54 ,o1 ze haatte1 haatte ,oom2 ze voelde ope5s fel al de rampzalige s*aamte ov] die familie van de'r1 ze snakte t]ug na> het ,hang1 wa> ze bet] 01 wa> ze zi* ?uis voelde2 weg w\ ze van zulke li$]lijkheid2 en het 0 to* de familie4#e ,behalve de wa>de e5] voortreffelijke psy*ologis*e analyse1 heeft dit /ukje ook e5 ongeme5e compositoris*e wa>de1 wijl het aantoont hoe alle om/&igh$5 ertoe m$ew]k51 dat ,ge]tje na> ,he9s toe wordt g$rev53 ha> familie is ha> niets me]1 het huis van ,he9s voelt ze als ha> tehuis1 en n dat huis1 is er nog e5 /ilzwijg5de v]/&h\d+ tuss*5 ,he9s en ha> van elk&] begrijp5--zooals zij1 onnoozele dupe van di5 man1 d5kt--teg5ov] de juffr\w1 die ge5 vr\w is voor ,he9s1 en z'n lev5 zoo ongezellig maakt6--,en nu die mom5t51 wa>van ik zooev5 sprak3 7,ge]tje zit met ,oom en ,tante 9 de t5t van e5 li$jes-zang]4 ,ze d5kt37 ,die twee zek] gangesje]d4 ,dat de mo$] van 'et meisje4 't ,meisje leek nog heel1 heel jong4 ,h1 z same k]mi%\e6444 knappe jonge1 d'er gelant1 fl9k 444 gut1 op wie leek n\ die jonge8 ,zoo ie's bek5ds _h ie 9 z'n gezi*t4444 ,to* niet ?uisbr5ge4444 7,ik ov]sla hi] e5 /uk4 v4,c47 ,wat keek die p4#cca jonge v]liefd z'en meisje an 444 knppe jonge 444 op wie leek ie84444 ,leegte1 n\ die m5s*e weg4444 ,z\ 't al laat zijn4444 ,o1 v]vl5d1 heel d'en avond4444 ,h6 zoo-z dat meisje uitgaan4 444 netjes1 met mo$]1 en je galant4444 ,ge ziet 9 dit /uk het liefdesv]lang5 van ,ge]tje1 ge ziet hi] ook het a&o5lijk b]o(d-zi*-voel5 van de wees1 ma> 9 de door mij gecursive]de z9n51 zit dat &]e4 ,hoe8 ,dat zult ge dadelijk zi54444--,d5 volg5d5 morg51 't is ,zondag1 is ze (s*oon ze vrij heeft1 na> het ,hang gegaan1 om ev5 wat geld te hal5--,oom en ,tante zitt5 zond] c5t--en dan speelt zi* da> het volg5de pra*tige tooneel af3 7,ma> o1 lieve vri5d51 't ge5 hi]aan voorafgaat3 dat g$upe]d word5 van de arme ,ge]tje6 hoe zij gelo(t dat ,he9s uit go$heid zoo vri5delijk1 midd5 zijn eig5 v]driet1 jeg5s ha> is4444 ne5 als ge het boek-zelf niet lee/1 al die magnifieke d+51 die ik natuurlijk moet ov]slaan1 dan z\ het mij b]\w5 er iets ov] te hebb5 ges*rev54 ,want dan z\ ik het gevoel niet van mij kunn5 afzett51 het te hebb5 v]m9kt67 ,ge]tje is bij m5e] op kantoor om geld te wissel5 en hij vraagt ha> ( ze zi* geamuse]d heeft op de k]mis3 ,zij wi/ niet ( ze 't zegg5 z\4 ,ze s*aamde zi* zoo ov] wat er 0 gebeurd1 ze z\ omm]s ook liev] heeleml niet me] ov] de k]mis hebb5 gesprok51 ma> ze _h zoo'n behoefte om het te zegg51 om v]tr\welijk te do5 teg5ov] ,m5e]4444 7,ik ov]sla we] 'n /ukje tek/4 v4,c47 --,holk]s8 ,da's 'en zure jonge4 --',en gemn]t4 --,zoo8 dat ook8444 ,o* jee6444 ,dus ge5 pret gehad8 --,pret8 ,nee niks6 --,wij 444 mo/e-n-is same k]mi%\e'6444 ,z\ je wille4444 ,ze voelde d5 less5a> wankel54 ,ze hoorde heel go$ hoe ,m5e] het me5de1 niks z 'en grapje1 uit goejigheid1 omdat ze zoo'n n>e av5t gehad _h2 en to* kreeg z' ope5s 'en ang/1 ( z'en droom v]vuld zag word53 ,hij1 ,hij 0 et1 gi/]av5t1 9 de t5t1 die mooie jonge1 die da> met 'en meisje zat6444 ,got6444 ,m5e]1 mo*t to* niks m]ke4444 --,j44j 444a6 /ott]de ze1 met g$wong5 la*je1 zooveel mogelijk als-vroolijk4 ,gauw 'et geld nu1 en dan weg4 p4#ccb--,wat hei' j' de k9d]s blij gemaak'1 hoorde ze zijn vri5delijke /em4 --,blij8444 ,mit niks6 --,n\ ja1 ze krijg 'et to*4 --,ik v9' 't zoo a>dig van je1 ,ge]tje--/reelde we] die lieve /em--da'j zoo lief b5 voor me k9d]s4 ,trsje heb-ie opgepa/ 444 z' en mo$]#f ,ev5 dor/ zij opzi54 ,9 die mooie oog54 ,hij1 zoo gd1 zoo'n be/e vad]1 en z vri5delijk voor ha>4444 --'t ,snoesje6 zei ze4 ,truus1 'en engel6 ,nam mete5 het geld van tafel4 ,to5 ope5s hield hij ha> h&4 ,klemde die1 za*t1 9 de zijne4 --'k ,w\ da' jij de mo$] 04444 --,o1 ,m5e]6 ,de guld5 viel4 ,ma> zij holde weg1 het huis uit4 ,nu heb ik wr gecursive]d4 ,ziet ge ?ans 91 wa>om ik het /rks de$86--,ov]al v]volgt ha> zijn beeld6 ,ma> met die lt/e door mij gecursive]de woord51 heeft hij ha> nu aan zi*zelf ontdekt6 ,zij snelt 9 radeloo%eid de /raat op4 ,ma> wie is 9 /aat1 zijn eig5 ziel te ontsnell58 ,als e5 obsessie ham]t het 9 ha> ho(d3 ,dat ,hij#f;b zek] nx u 9 z'en leve gelukkig#f;c erge's gezete _h1 zooals die jonge gi/]av5t4--,met de ,juffr\w#f;d --'k ,w\ da' jij4444#f;e ,niet an d5ke4444 ,en ziet ge we] het geva>lijke m$elijd5 9 ,ge]tje8 ,ze komt ?uis en mot ev5 ru/51 ma> kn niet1 kn niet4 ,ov]al ziet ze hm1 ov]al voelt ze hm4 ,en als ze dan t5 slotte1 na bij m5s*51 *ri/elijk als ha> grootvad]1 te zijn gegaan en da> wat nors* te zijn bejeg5d1 er b]\w ov] gevoelt1 dat niet g$uldig] te hebb5 v]drag51 voelt zij e5 onb$w+ba> v]lang5 na> het god%uis te gaan4 ,als zij er komt1 9 ha> gexalte]d5 toe/&1 voelt zij zi* als het hijg5d h]t d] ja*t ontkom54 ,en dan volgt dit pra*tige1 dit gelo(s/]ke1 dit liefdes/]ke1 dat ,ge]tjes inn]lijk is1 dat uit]/ re9e inn]lijk1 welks poort5 nu1 de p4#ccc e5 na de &] word5 ontslot54 7,zij poogt ha> a&a*t bij de preek te bepal51 ma> d5kt aan hm1 aan hm37 7,de juffr\w7 zei et omm]s vaak3--,pa's k9dje1 op 'en toon van spot en hekel1 net ( ,truus et help5 kon1 dat ze pa z'en oog5 _h4 ,kle9e snoes1 gelukkig ook6 z ze de ooge _h van de mo$]6444 't ,wre nt ,m5e] z'en oog51 't zelfde bru91 zoo /rl5d1 grt4444 ,jonge1 op de k]mis gi/]avond zette'n-ook die groote ooge1 keek zoo /ral5d1 na> z'en meisje4444 ,meisje la*t4 ,en ,ooge la*e4444 ,jonge1 meisje /aan n\ op4444 ,hij ha> h&1 en drukt de h& 444 drukt nog we] 444 de ooge ern/ig4444 ,trekt ha> h& me] na> zi* toe4444--'k ,zal uw k(fie late valle6--,k(fie8 ,nee1 't is ma> 'en gulde1 dr1 ond] de less5a>1 'k raap em op ( geef 'en &] 4444,toe1 ,ge]1 hr to*1 'k heb je lief1 toe1 ik b5 zoo ongelukkig 444 'k heb je lief1 ,ge]1 o*1 kom hi]4444 ,weg less5a>1 weg tab\ret4 ,hij#g naa/ ha>1 kijkt b$roefd-vol-liefde4444 ,zalig6 ,zalig6--,nog 'en zo51 z je ho(d4444 ,h1 haa/ gevalle---- 444 ,groote ,god6 wat gebeurt er met 'er6 ,heeft ze4444 ,ja1 ze heeft geslap54 't ,vr\wtje naa/ ha> kijkt ont/emd1 z'is teg5 die an gevalle1 9 d'er slaap4444 ,wat vreeslijkheid6 ,ooge di*t6 ,ze durft niet rondzi56 ,zoo iets droome 444 en dan hi]6 ,9 de k]k zoo zondig droome6 ,wat zeit da> de ,dom9ee6 ,o1 hij spreekt ov] ,judas' sm>te4444 ,lang /uk heeft ze niet gehoord1 zitte slape1 0 z moe ook4 ,h1 d'er ho(d b>/ van de pijn en dat /eke van de zon da>1 altoos met die-n-e5e /raal1 da> vlak vr d'er4 ,jee1 ze beeft1 ze klapp]t&t4 ,en zoo w>m hi]4 ,he't ze koorts8 ,o1 ze is zoo ongelukkig6 ,9 e5 wroeg+ van zi* s*uldig voel51 9 e5 vrees voor zond51 h]9n]t ze zi* nu tal van tek/51 die ov]spel v]bi$54 ,en dat /uk is pr*tig2 en het spijt mij heel erg1 dat ik het moet ov]slaan1 al mag ik de opm]k+ niet we]h\d51 dat ik wel gew5s*t z\ hebb51 dat ,ge]tje's m$itatie niet zoo g]hy?me]d w>e gegev51 want deze rhy?me]+ wordt v]oorzaakt door de vroom-ontro]de psy*e van d5 auteur1 en kan niet 9 't d5k5 van ,ge]tje aanwezig gewee/ zijn4 ,zij bidt ,god om v]gev+1 neemt zi* nu voor1 voortaan ge5 dag me] het bijbellez5 te v]zuim54 ,en t5 slotte v9dt zij voor dat uur vr$e3 p4#ccd ,go$ en aang5aam voor ,god1 o1 zij moe/ nu bidde4444 ,bidde m*t zij ook voor ,hem#h1 dat ,god ,hem#g;b v]&'re mo*t1 dat ook ,hij#g;c vond het geluk1 nu 0 ,hij#g;d to* zoo rampzalig1 arme man1 zoo'n lieve man1 o1 z hij tot ,god mo*t kom5 444 z\ ze durve8 hem et zegge8 ,bidde mo*t ze wel voor hem1 en nu lui/'re1 nu go$ lui/'re1 dan z\ ook 'er ho(dpijn weggaan1 kon ze aan de preek wat hebbe4444 ,en nu wordt het mijn pli*t1 ov] dit deel van het boek te zwijg51 e5 pli*t zwa>d]1 voor mij1 die z ga>ne van mijn mooi-v9d5 &]5 deelg5oot maak1 dan mij welli*t ooit het sprek5 heeft gelek54 ,zwijg5 moet ik ov] het s*oone zelfb$wang1 ov] het mee/]s*ap1 dat de kun/5a> moet hebb5 bezet51 to5 hij vr en n die supreme beeld+5 van ,ge]tje's gevoel1 d5 mo$ en de kra*t _h1 om de kun/grep5 van d5 v]leid] en heel het all$aags*e lev5 te teek552 dat dagdagelijks* lev5 met al zijn kle9h$51 wa>van het ,noodlot zijn onv]breekb>e koraalrots5 b\wt1 die de s*ep5 doorbor5 en de s*epel+5 t5 afgrond do5 gaan4 ,zwijg5 ov] dat pra*tig- doorvoelde van ,ge]tje's op/& teg5 d5 ,bijbel1 teg5 ,god1 wijl de afgesmeekte1 de afgebd5 ru/ niet 9 ha> komt4 ,zwijg5 ov] ha> drie-daags* v]blijf bij ha> groot\d]s1 die beeld+ n van ha> sm>t n van 'r k9d]lijk-ons*uldige s*alkheid2 ov] di5 maanna*t 9 ha> dorpje1 wa>9 zij zi* de ,bruid voelt1 die zi* nimm] zal v]toon5 aan ha> ,bruigom1 ma> heel 'r lev5 aan hem d5k5 zal 444 da> de vor/elijke v]z51 vol van e5e onmetelijke weelde1 van ,salomo's ,hoogli$1 gelijk e5 gods/em op5kl9k5d 9 ha> ziel1 zeg55d de zang van ha> groot-m5s*elijk gevoel begeleid54 ,zwijg5 ook ov] ha> zi*-gev5 aan hem1 hun sexueele sam5zijn1 9 volkom5 re9heid en sob]heid uitgebeeld4 ,en zwijg5 v]d] ov] heel dit op5gaan van ,liefde1 dat bij e5 gelukkig m5s*5k9d is1 als het roep5 van de zon na> het wat] en het wekk5 e5] kleurige s*oonheid van met glans-la*jes ov]blonk51 sluim]5de p4#cce vorm5 da>91 en dat bij ha> 0--arme6--e5 zonsv]dui/]+ gelijk1 als de l$5 d] l5ig/-gevleugeld5 v]/ijv5 van ang/ en de keeltjes d] tot zoet z+5 gebor551 rauw gekrijs* uitsn]p54444 ,want al dat s*oone moet nu voor u bewa>d blijv5 9 het boek4 ,mij re/ alle5 nog te sprek5 ov] ha> v]lat5-word51 ha> twijfel1 ha> le$1 en ha> he5gaan-9-vr$e4 99 99 99 99 99 ,,johan ,,de ,,mee/]',s ,,ge]tje p4#ccf ,,iv4 ,he9s z\ de volkom5 gewet5looze erotomaan niet moet5 zijn1 die hij is1 indi5 hij zi* ,ge]tje niet van d5 hals wilde s*uiv5 zoodra hij m]kte1 dat zij zwang] 0 en hem dus la/ig kon word54 ,voorw]p van pleizi] voor hem1 en ge5 m5s* die leeft k om eig5 volmak+ te b5ad]51 w]pt hij ha> weg1 zooals m5 e5 oude jas wegw]pt4 ,9 dit g$eelte van het w]k breekt wel de laagheid van dez5 man t5 volle op51 als e5 ett]5de kank]1 welks /ank de lu*t v]pe/1 en welke i$]1 die het woek]gezwel onbes*]md z\ will5 aanrak51 met infectie b$reigt4 ,ma> ev5als de wet5s*ap--mee/5tijds niet door m5s*5liefde1 ma> door liefde tot het wet5 g$rev51--het b]eikt heeft1 geva>lijke smet/(f5 te kunn5 omvorm5 tot voorbeho$5de en g5ez5de sub/anties1 zoo is het d] kun/ gegev5--ha>1 die ev5m9 door m5s*5liefde1 ma> liefde en drang tot s*epp5 wordt bewog5--uit ziekte/(f5 voorbeho$- en g5eesmiddel5 te pur54 ,mr1 m'n lieve vri5d5 en vri5d9n51 vr ik v]d] ga1 ev5 dit3 begrijpt gij mij wel1 weet gij het wel go$1 dat ik ge5 z$epr$ik] b51 gij die dit wet5 kunt1 die imm]s nu re$s s$]t e5ige j>5 mijne uite5zett+5 volg5d1 hebt kunn5 v]/aan1 dat ik niet tot die soort van m5s*5 behoor1 wi] e]zu*t ( e5ig &] v]lang5 h5 9 de ri*t+ van het z$epreek5 drijv5 kn1 ma> tot die p4#ccg soort1 wi] v]lang5 h5 sle*ts er na> doet /rev51 zoo zuiv] en s*oon mogelijk de d+5 te zegg51 die zij d5k5 en zi51 en wi] bege]te alle5 kan zijn1 jui/e en zelfgevond5 ( hrvond5 inzi*t5 ov] kun/ te v]breid51 opdat de m5s*5 de wa>de van zulke inzi*t5 voel5 en de ma*t tot jui/-inzi5 en -g5iet5 9 zi*-zelf aankweek5 zull58 ,o1 mo*t ik 9 de ov]bodigheid di] vraag kunn5 geloov5l ,want ik z\ het hl v]drietig v9d51 zoo ge mij voor iem& hieldt1 die zoo dwaas is1 zi* op e5 buit5m5s*elijke /&plaats te will5 /ell5 en mal-hoogmo$ig van sexueele drift5 als iets m9d]wa>digs te sprek54 ,ev5als alles wat natuurlijk is1 is ook sexueele h>t/o*t 9 zi*-zelf iets moois1 ma> ev5als al het s*oone1 dat buit5 alle go$e proportie /aat tot het geheel1 wa>toe het behoort1 iets ( alles van de ma*t tot het uit5 zijn] s*oonheid inboet1 ja1 iets h9d]lijks en s*adelijks wordt1 z v]lie/ ook de sexueele h>t/o*t de s*oonheid h>] v]s*ijn+ en s*aadt en h9d]t1 indi5 zij buit5 alle go$e proportie 9 e5s m5s*5 ziel aanwezig is4 ,wat nu is het voornaam/e k5m]k van iets1 dat buit5 go$e v]h\d+ tot zijn geheel /aat8 ,dit3 dat het niet s*ijnba> e5 &] deel v]dr+t en v]drukt1 door het te v]$el5#i1 ma> het w]kelijk v]dr+t en v]drukt door het te v]lag5 en te v]kle954 ,en dat zi5 we dan ook hi] gebeur54 ,de sexueele h>t/o*t bij ,he9s v]laagt het v]antwoordelijkheidsgevoel1 het m$elijd5 en de mee/ primitieve m5s*elijkheid 9 hem4 ,ma> hi]bij blijft het niet4 ,want elke51 9 wi5s ziel het e5e deel het &]e v]laagt1 die wordt zelf e5 v]lag]4 ,zijn lev5-9-de-m5s*elijke- sam5lev+ wordt e5 beeld van het lev5-9-zijn-ziel4 ,zooals e5 deel van zijn p4#cch wez5 de &]e v]drukt en s*aadt1 zoo v]drukt en s*aadt hij--e5 deel d] m5s*elijke sam5lev+--de &]e deel54 ,z als het sexueele 9 ,he9s l het &]e 9 hem s*aadt1 z s*aadt ,he9s ,ge]tje en zooveel &]e vr\w54 ,gij ziet dus nu1 dat ik niet uit z$eprek]igheid dit sexueele 9 ,he9s bij e5 kank] v]geleek1 ma> alle51 omdat ik1 droog en nu*t] r$5e]5d1 tot de logis*e slotsom kwam1 dat de sexualiteit 9 die v]h\d+1 9 e5 m5s*1 tot al het &]e /a&e1 bij e5 kank]1 die imm]s d5 organis*5 weefsels hun lev5ssapp5 onttrekt1 nu e5maal te v]gelijk5 s4 ,ma> wa>om bewe]de ik ook1 dat het d] kun/ ev5als d] g5eeskunde gegev5 is1 uit ziekte/(f5 voorbeho$5de g5eesmiddel5 te b]eid58 ,wel1 dit kondt gij re$s begrep5 hebb5 uit hetge5 ik 9 mijn e]/e ,ge]tje-artikel zeide3 dat kun/ uitspreekt wat ge5 &]e mond kan uitsprek51 ma> to*1 laat mij 't hi] nog ma> ev5 v]duidelijk5d uite5zett53 ,als gij het ongeluk hadt met e5 man als ,he9s om te gaan1 dan z\dt ge voornamelijk opm]k5--omdat ge jong zijt--hoe hij g5iet4 ,ma> veel vlu*tig] z\ het uw a&a*t treff51 op hoe ontzett5de wijze hij &]5 ongelukkig maakt4 ,t5 e]/e omdat de eig5 bege]t5 van uw jonge1 kra*tige li*aam1 u onbewu/ ertoe z\d5 br5g51 voor het laat/e de oog5 te sluit5 en u-zelf op all]h&e mani]5 te beprat51 dat 't zoo erg niet is1 t5 twe$e1 omdat ge er prijs op z\dt /ell51 d5 succesvoll5 ,he9s b9n5 uw gezi*tskr+ te h\d51 ma> zijn sla*t(f]s niet alle5 door d5 a>d van hun le$1 dat zi* wil v]b]g51 uit uw gezi*tskr+ v]dwijn5 z\d51 do* ook zoo spo$ig mogelijk door u eruit v]wijd]d z\d5 word51 omdat gij zelfs m9a*t+ voor h5 hebb5 z\dt66 ,drom is e5 m5s* als ,he9s 9 het lev5 de smet/(4 ,ma> nu komt de kun/ en puurt da> het g5eesmiddel uit3 ge wordt g$wong5 ,he9s te zi5 9 zijn we]z9wekk5dheid1 het helpt u niet dat ge de oog5 sluit4 ,want ge ziet hem nu niet met de oog51 ge ziet hem met uw ziel4 ,het lev5 p4#cci wordt door de mee/5 sle*ts door de oog5 gezi51 kun/ als zoodanig nooit &]s dan door de ziel4 ,en deze heeft ge5 l$5 die ge sluit5 kunt1 met h&5 kunt ge ha> niet b$ekk51 en luik5 no* dui/]nis sluit5 iets voor ha> af4 ,drom is e5 man als ,he9s 9 kun/ het voorbeho$5d g5eesmiddel1 ,want wat voor wez5s z\dt gij moet5 zijn1 indi5 ge1 ontro]d bij het lez5 van dit boek1 u-zelf niet e]lijk en va/ de bel(te de$t3 zulk e5 misdaad zal ik nooit pleg51 opdat1 als ik zelf e5 huis zal hebb5 ge/i*t en k9d]5 zal hebb5 op te vo$5 en te wa>s*uw5 voor het do5 van zlke dad51 mijn toon niet onva/ als die van e5 leug5a> zal zijn1 bij het h]9n]53 ma> ik de$ het zelf4444 ,dit mijn fl9ke1 gezonde jong5s en meisjes uit het w]k5d volk zult gij ongetwijfeld b$5k5 bij het lez5 van dit w]k4 ,gij 9 de all]e]/e plaats1 wi] klasse opgaat uit het v]l$5 als e5 v]v]s*5de wat]/raal uit d5 grond1 gij zijt gekom5 om te lav5 l de bloem5gesla*t5 van het he]lijk-m5s*lijke1 die dorgebr& en v]tr$5 zijn4 ,zie go$ toe wat ge doet3 gij zijt gebor5 om iets s*oon]s dan het v]l$5 te help5 /i*t54 ,en wat het v]l$5 nu is en e5s zal zijn1 da>toe behoor53 de middeleeuws*e ,he] met zijn re*t-van-d5-e]/5-na*t2 de fabriek%e]51 die de meisjes 9 hun w]kplaats5 dw+5 tot hun wil2 de b\rgeoisie-he]tjes1 die vr ze rijke huwelijk5 do5 en gea*te burg]s word51 de k9d]5 d] arme volkslag5 tot publieke vr\w5 mak54 ,hoon u-zelf niet1 door niet bet] te zijn dan zij en als zij te me55 dat arm5 de lu/prooi d] rijk]5 zijn4 ,hun ondeugd is v]a*telijk1 omdat zij ondeugd is1 de uwe z\ het niet alle5 zijn omdat zij ondeugd1 ma> ook bela*elijk-van-dwaa%eid w>e4 ,ges*eid5 door v]r5 maats*appelijk5 af/& en vaak enorme weelde1 als zij w>5 van hun ond]ges*ikt51 lijkt het te v]kl>51 hoe er iets als e5 nevelige voor/ell+ 9 hun g$emoralise]de ho(d5 01 dat zij e5 hoog] soort m5s*5 dan die ond]ges*ikt5 w>5 en 9 hun re*t1 zoo ze die (f]d5 aan hun lu/2 ma> zoo gij prolet>irs-zelf p4#cdj z\dt me551 dat uw di5/meisje e5 g]+] soort m5s* dan uw zu/] is--wat bleef er ons dan ov] dan het ho(d 9 onze h&5 te b]g5 om uw cl[nige bespottelijkheid1 v]dwaz+ en sle*!id niet te zi54 ,ne51 dan z\dt ge niet iets s*oon]s dan het v]l$5 kunn5 /i*t51 om de e5v\dige r$51 dat gij-zelf helaas nog iets leelijk]s dan het v]l$5 z\dt zijn4 ,als e5s de ontwikkel+ van het economis*e lev5 e5 bet]e maats*appij zal hebb5 do5 groei51 dan zal tev5s e5 hoog]e moraal v]rijz51 wi] ide zal zi*tba> word5 voor de oog5 d] be/51 die dan lev51 en die1 t5 slotte1 v]ta/ba>d zal /aan1 als e5 op5 h( wa> re*t]s zitt51 midd5 d5 geweldig5 r+b\w van geheel het maats*appelijk zijn1 en met zijn tor5spits5 rijz5d dat te bov5--want de e?is*e le] e5] maats*appij rij/ altijd hoog] dan ha> e?is*e w]kelijkheid--2 als e5 op5 h(1 v]/aat ge3 wa>he5 i$]e5 zal kunn5 gaan die wil1 om gee/esadeldom en go$heid te le]54 ,( zij will5 zll51 dat hangt k van u af1 lieve vri5d54 ,van de economis*e om/&igh$51 van d5 maats*appelijk5 r+b\w1 hangt sle*ts af ( zij zull5 kunn53 ( die r+b\w hun d5 weg na> d5 h( niet v]sp]t4 ,troo/ u niet met de g$a*te3 er zal dan m9d] v]lokk+ tot sle*!id zijn4 ,zek]1 deze g$a*te is wa>1 ma> er zal g5oeg v]lokk+ ov]blijv51 er zull5 mogelijkh$5 t5 go$e en t5 kwade ont/aan1 wa>van wij nu ge5 begrip hebb51 en het zal van de h>t5 en de ziel5 zelf afhang51 dan als 9 alle tijd51 9 hoe v]re de e?is*e le] w]kelijkheid zal zijn4 ,alles moet geleidelijk zi* ontwikkel51 en gij moet nu met va/5 wil1 met jonge kra*t1 die ontwikkel+ aanvang5 en volh\d54 ,neemt u 9 a*t6 ,er 0 nooit he]lijk] geleg5heid voor de m5s*heid1 iets opp]/-s*oons te b]eik5--nooit zull5 de smaad en de ramp5 groot] zijn1 als die geleg5heid wordt v]zuimd4 ,uw klasse is het zaad1 dat nog midd5 slijk en worm5 9 d5 grond v]borg5 ligt1 wa>op de voet5 /amp5 en de mond5 spuw54 ,neemt u 9 a*t1 opdat het niet v]rot 9 d5 bodem1 en ( nimm] ontspruit1 f opkomt p4#cda met dorr5de knopp5 en v]welk5d blad1 da> de hemel en de zon en al de s*epsel5 met v]he]lijkte gelat51 na> de ontluik+ van e5 nieuw lev5swond] van s*oonheid en van kra*t uitzag54444 ,opdat het dan niet 9 de w]eld worde als 9 e5 huis wa> e5 k9d wordt v]wa*t1 en de lu*t trill5de hangt van nad]5de vreugde1 en de oog5 d] wa*t5d5 za*t en g$empt glanz5 van e5 blijds*ap1 die zi* nog niet gev5 kan1 ma> /raks1 o1 /raks1 uit/rl5 zal en 444 het k9d wordt dood ( misvormd gebor5 en v]vult de h>t5 en het huis met r\w en s*rijn5d le$1 om de voor lang51 lang5 tijd teleurge/elde v]wa*t+4444 ,alles groeit geleidelijk4 ,en1 lieve vri5d51 wat ik nu ga zegg51 dat doe ik alwe] niet uit z$eprek]igheid1 ma> omdat ik u belo(de 9 mijn all]e]/ artikel1 dat wij dat lev5 sam5 z\d5 zi54#aj ,begrijpt het go$2 het is niet voldo5de1 we]z9 teg5 e5 man als ,he9s te voel51 om niet zooals hij te word54 ,zelfb$wang1 m5s*5liefde1 e]bi$ voor lot en lev5sgeluk van e5 m$em5s*1 die alle kom5 niet1 om zoo te zegg51 kant en kla> uit d5 hemel gevall54 ,wie niet langzam]h& bij vele kle9e geleg5-heidjes ge/reefd heeft na> het bezit di] deugd51 ma> integ5deel bij die kle9e geleg5h$5 het zelfb$wang1 de m5s*5liefde en d5 e]bi$ voor het lev5sgeluk van &]5 ond] d5 voet geloop5 heeft1 hij moet niet d5k51 dat als de groote geleg5heid komt1 hij de v]lokk+ da>van zal kunn5 we]/aan4 ,niem& kan zegg53 nu1 dit is zoo erg niet1 dt doe ik1 ma> dr is ook de gr5s1 di ov]s*rijdt99 ik nit2 hij moet zorg51 zoov] van daan te blijv5 van die gr5s1 dat het niet bij hem kan opkom51 ha> te ov]s*rijd54 ,en iets d]gelijks b$oelde ongetwijfeld ook ,wells1 met zijne ind]tijd bij mijne beh&el+ van ,het ,vo$sel d] ,god5 gecite]de woord53 zooals gezonde gewoont5 van gee/ en lev5 de troon zijn4 ,zond] zulke gewoont5 ge5 va/e en e]volle zetel 9 het lev51 wa>op m51 veilig zitt5d1 s*\w5 en w]k5 kan4 ,want zooals dege51 die zi* altijd voorneemt morg5 iets te do51 nooit iets doet1 p4#cdb z laat dege51 die zi* bij het pleg5 van vele li*te v]grijp5 voorneemt1 de zwa>d]e na te lat51 t5 slotte ook die zwa>d]e niet na4 ,en ge h]9n]t u wel uit mijn beh&el+ de/ijds3 ,wells is e5 g5iaal1 e5 gee/ig en fantasievol s*rijv]1 ma> to* ge5--z$epreek]8 99 99 99 99 99 ,he9s wil zi* dus ,ge]tje van d5 hals s*uiv54 ,de k5t]+ 9 z'n mani] van do5 jeg5s ha> wordt al wel voldo5de door dit /ukje aangegev53 ,kijk ,jan zitt5 kieskauw54 ,zelf _h ze ma> effe na> de bakk] moet5 loop51 omdat juffr\w ,sefie het v]dijde4444 ,got1 /ond-ie n\ al op6444 --,wil je e]/ nog niet e5 kpje8444 ,toe 444 blijf nog effetjes4444 ,en zij drong zi* teg5 hem aan1 de h& aan zijn /oel1 dat hij we] z\ gaan zitt54 --,w\ je zoo graag dat ze-n-'t wi/e8 ,n\ m'ar ik niet1 hoor6 ,hij beet het ha> toe1 nauw hoorba>1 hees*4 ,ge]tje _h zijn /oel gegrep51 beide ha> h&5 omklemd5 de leun+2 zoo blf z' ov]e9d1 s*oon de grond om ha> zonk4 ,nu 0 hij al niet me] bij ha>2 de kam] 0 leeg en de deur /ond op5--zij hoorde ,sefie met het keuk5go$ klets54 ,god1 wat 0 dit6444 ,_h zij ,hem v]lr586 ,e5s _h zij g$roomd1 dat hij plots ha> begaf1 't ,kon to* niet 9 w]klijkheid68 ,to* z\ hij da> niet zoo spo$ig 9 geslaagd zijn1 als niet het naef-trots*e 9 ,ge]tje de onbewu/e bondg5oot zijn] laagheid w>e geword54 ,het gexalte]d-zijn kan zo[el iem& volkom5 bl9d mak5 voor de w]kelijkheid1 als zijn inzi*t da>9 tot e5 buit5gewone hoogte en wijdte opvo]54 ,bij ,ge]tje hebb5 telk5s beide plaats4 ,9 't ond]havige geval gebeurt het e]/e3 ha> gexalte]de toe/& maakt ha> niet alle5 bl9d voor het feit1 dat ha> liefdevoel5 wel edel 9 het complex van ha> zielsv]mog5s is1 ma> uit]lijk als iets on$els v]s*ijnt1 do* ook voor de voor ha> nadeelige gevolg51 die e5 bruusk op5ba>mak5 van ha> liefdelev5 hebb5 zal4 ,en zoo w]pt ze 't de ,juffr\w 9 't gezi*t1 dat ,jan ha>1 ,ge]tje1 lief heeft1 dat ze p4#cdc zijn vr\w is1 en wordt zij het huis uitgezet4 ,de lez] moet er zi* wel voor ho$51 9 dit optr$5 van ,ge]tje de onbes*aamdheid van het geme5e te zi54 ,v]re van da>3 het is de trots d] ons*uld1 die zi*1 intutief1 re9 voelt4 ,v]/&elijk1 als zij te rade gaat met wat ha> van jongs af gele]d is1 twijfelt ,ge]tje zelf vaak aan ha> ons*uld1 ja1 gelo(t zij aan ha> s*uld1 ma> 9 ha> hoog/e oog5blikk51 voelt ha> ziel1 dw>s door de telk5s we] aanklag5de teg5w]p+5 van ha> v]/&1 dat zij het geluk en het heil d] s*uldeloo%eid niet heeft v]beurd4 ,dit bewe] ik niet sle*ts1 ik zal het u bewijz53 ,zij e5 zoon1 e5 zoon van ,jan4444 ,zij 0 uitgekle$1 en als i$]5 avond1 knielde zij ne] voor ha> b$4 ,en ope5s door/roomde ha> mo$1 mo$ om het aan ,god te vrag51 ha> liefde1 s*oon zondig1 te will5 zeg551 da> ze ,jan zoo innig liefhad2 ha> te v]gev51 zoo ze kwaad de$2 en het ha> k9d niet aan te rek55--om ,jezus' wil4 ,wat zegt ge wel hi]van86 ,wat mij betreft3 ik h]9n]de mij plotsel+ ,vondel's ,jozef 9 ,do?an3 als de bro$]s ,jozef 9 d5 put geslot5 hebb51 z+5 de engel5 voor hem en h5 onhoorba>3 ,het lu/ ons om dees dui/]niss5 ,des puts1 al 't hemels* li*t te miss53 ,want zulke dui/]niss5 zijn ,ons s*o5] dan de zonnes*ijn4 ,wij will5 hi] e5 hemel /i*t51 ,v]zi5 met a5g5am] li*t5 ,dan a5 het blaeuw gewelfsel /a54444 ,want1 ook hi] heb ik we] 9 de donk]e diepte van ,ge]tjes lev5 de engel5 hoor5 z+51 en uw gehoor1 vri5d51 z\ al ze] v]gro(d moet5 zijn1 zoo ge hun /em en ruis*5d5 vleugelslag niet hoordet al?ans 9 dit3 7,het is 9 ,oom's huis4 ,na*t4 ,ge]tje ligt te b$74 ,zij voelde de t9tel+ van e5 v]lang5 om met ha> h& te /rijk5 ov] ha> buik1 om te ta/5 ( zij iets lev5 gewa> w]d1 om hm ma> heel za*t te /reel54 ,ma> zij bleef beweg+loos1 p4#cdd wijd de oogl$5 op51 wet5de dat ha> oog5 /raald5 van w>m v]lang5 9 't zw>t van d5 na*t4#aa ,to5 trok zij zi* uit]/ voorzi*tig iets diep] ond] het dek en met dankba>heid w]d zij zi* bewu/1 dat de slaap w$] ov] ha> kwam4 ,als k9d en als jong-meisje _h zij imm]s ook zoo dikwijls wakk] geleg51 's na*ts1 ang/ig dat ,groo'va het z\ bem]k5 door het krak5 van 't l$ikant ( dat zij d5 volg5d5 morg5 niet tijdig z\ b5$5 zijn1 ma> to* zalig zi* voel5de 9 dat lekk] vrij ligg5 />5 en d5k51 vol plannetjes en illusies4 ,je m]kte niet1 hoe prettig de slaap 01 wanne] je niet e5 poos met op5 oog 9 't zw>t zat te />54444 ,en nu lag zij hi] sam met ha> k9d6 ,9 ha> sliep het als 9 e5 wieg1 't groeide1 't leefde da> met ha> mee4 ,nooit me] z\ ze nu alle5 zijn--altijd met het lief/e dat ze bezat4444 ,erg voorzi*tig z\ ze gaan do54 ,zij 0 imm]s k9djes' wieg4 ,da> _h ze nooit nog aan g$a*t4 ,ze _h er ma> op los gesj\wd1 g$raafd en gebukt en getild en gewrev51 zond] n enkele maal te b$5k51 dat die beweg+ hem miss*i5 pijn dee4 ,nu1 voortaan z\ ze &]s lev56 ,tante moe/ het w]k ma> do54444 ,en ziet ge wel1 hoe nu de e51 na de &]1 de poort5 van ,ge]tjes inn]lijk word5 ontslot5 en hoe hi] ov]al natuurlijk-s*oons en -ko/ba>s ontluikt4 ,is het wond]1 dat zij 9 di5 gee/lijk5 toe/& lev5d nog altijd 9 ha> afgod e5 god blijft zi54 ,bij ha> ell5dige oom en tante 9 huis zw]ft zij telk5s de /raat op1 om ,jan te zoek51 e9delijk treft zij hem4 ,en het volg5d gesprek ontsp9t zi*3 --,zoo1 zei ze za*t en /ak ha> h& toe4 --,wa> ga jij he58 vroeg hij1 als enkel v]baasd4 ,ma> ze hoorde s*rik 9 zijn /em3 hij begreep1 dat ze hem 0 nageloop54 ,ze v]telde2 zei dat z'er zoo uitzag1 dat ze hem opgewa*t _h1 zi* v]s*ol54 ,de woord5 flot5 uit s*orre keel2 ze drong de l9k] vui/ 9 de zij1 tot e5 /eun omdat alles da> bonsde2 en to*1 telk5s wanne] ze ev5 _h opgeh\d5 met sprek51 vond ze nieuwe d+5 te zegg5--want hij zweeg1 keek ha> aan en zweeg1 keek met oog5 die ook niets zeid54 --,wat b5 je vreemd1 dor/ ze e9d'lijk1 wanhopig4 --,ik8444 ,ho$at8444 vroeg hij traag1 bijna /uurs*4 ,9 de door mij gecursive]de woord5 komt uit dat ,he9s afwa*t1 wt ,ge]tje hem dn1 zgg5 kan4 ,ook weet hij1 p4#cde dat hij ha> hi]mee uitput en t5 d]de wil hij ha>1 als 9 'n v]getelheid van heel het v]l$51 lat5 voel51 dat het is afg$aan1 dat hij feitelijk niets me] met ha> te mak5 heeft4 ,nu b>/te ze uit4 ,nu kon ze niet lang]4 --,toe ,jan1 doe to* zoo nie' mit me6 ,dat he'k niet v]di5d6 ,je m>tel me zoo6 ,sprk n\ te m9/e4 ,zeg hoe ( wat4446 --,wa' mot ik je zegge8 'k ,begrijp je niet4 ,omda' we meka> n\ zijn tegegekomme4444 ,zij wi/ al4 ,to* zei ze3 --,je z\ me s*rijv54 --,ik j\ s*rijve8444 a>zelde hij4 ,to5 ope5s rad3--,ja6 ,a'k gekund _h4 ,ma> na wat je ,oom me gebakke heit4 ,bij de e]/e door mij gecursive]de woord51 weet ,he9s er nog ge5 v]onts*uldig+ voor te v9d51 dat hij zijn bel(te ha> te s*rijv51 niet geh\d5 heeft4 ,dus zal hij ma> net do51 ( hij zi* van die bel(te niets me] h]9n]t4 ,ma> da>na valt hem e5 uit/ek5d voorw5dsel 91 wa>van hij gauw gebruik gaat mak54 ,de dialoog is hi] pra*tig6 --,om8444 ,wt he't die8 ,zij w\ wel geloov54 ,ma> de vraag klonk als uit twijfel4 ,nu keek hij ha> me] aan3 oog5 die durfd54 ,op e5 toon van3 maak me niets wijs4 ,hij voelt dat hij nu gewonn5 spel heeft1 dat hij met dat voorw5dsel e5 pra*tige vond/ heeft g$aan6 --,h't ie j\ da> niks van v]teld8 --'k ,zwr je 444 ang/igde ze hem tegemoet4 ,do* ze b$a*t3 o* me5t ie dt8 d5k5d aan de ruzie1 die oom gemaakt _h1 to5 ie ha> k(f] 0 wez5 hal54 ,en deze g$a*te v]d(te ha> blik tot e5 van a>zel+4 ,he9s zag het3 --,zie je6 ,je weet t'er wl van4444 --,me5 je1 to5 ,oom me k(f] gehaald he't8 --,je k(f]8 ,wat8 ,o* meid1 je kl/4 --,&]s weet ik van niks1 v]zek]de ze vurig4 ,hij hield het ongelo( van d5 v]ongelijkte vol4 --,bei je d'er onkundig van1 dat ik bij de kommes>is heb motte komme8 --,jij bij de kommes>is6 ,wa>voor8 ,ma> ha> toon 0 g$aald 9 het laat/e woord en we] 0 p4#cdf ha> blik v]vaagd1 want ze h]9n]de zi* wat ,tante v]teld _h en die ha> gezegde van de'n e5ig/5 weg4 --,jok d'r to* niet om6 zei ,jan fi]4 99 99 99 99 99 ,hoe voortreffelijk is dit alles3 9 de e]/e door mij gecursive]de woord5 komt uit1 hoe e5 re9e p]soonlijkheid als die van ,ge]tje1 zi*-zelf niet betrapp5 kan op e5 zelfs onbewu/-geuite onwa>heid ( zij wordt er v]leg5 om en v]lie/ ha> zek]heid2 9 de laat/e door mij gecursive]de woord53 hoe e5 doortrapt-sluwe misdadig] als ,he9s van dit a&o5lijke s*uldbewu/zijn gebruik maakt1 om1 zi*zelf met het mom d] s*uldelooze deugd bekle$5d1 de s*uld-gevoel5de1 re9e p]soonlijkheid diep] 9 v]w>r+ te br5g51 te v]n$]5 en te intimide]54 --'k ,jk niet4 ,tante he't me v]teld1 de dag dat ,oom me k(f] gehaald he't1 dat ie g$reigd _h mit de peliessie4444 --,n\ dan6 --,ja ma> da's ook al6 --,ma> je wi/ 'er dan to* van6 ,n\1 hij hep z'en b$reig+ volvo]d4 ,d'er is 'en inspekteur 9 me w9kel gekomme1 en1 da> me b$i5de bij /+1 vroeg-t-ie ( ik u 9 de ,pauwe/eeg w\ v]s*ijne2 de kommes>is w\ me spreke4 ,prettig1 asje j'eige zaak heb6 'k ,s*rok me n'en aap4 ,wi/ ik wa> voor 't 06 ,9 me s*rik he'k et bove v]teld4444 7,ha> 9 de oog5 zi5d37--,ja1 da' 0 /om4 ,ik weet et wel4 ,ma> me b$i5de _h to* niet gezweg54 ,en dan 444 'k d*t niet an ie's mit j\4 't ,kon wat weze bij me vr\ws mo$]1 9 de h]b]g1 ( mit e5 van me p]soneel4444 ,dat da*t ik eig'luk 444 dat t'er e5 wat gekle'/ _h4444 ,mit volk 9 je di5/1 /a je da>aan bloot4444 ,affijn1 wi/ ik veel6 ,ik b5 gegaan4444 ,jawel1 ( ik ,ge]tje ,h5driks k5de4 --,wi/ ie me naam8 --,de v5t wi/ alles6444 ,ja1 dat dank je n\ aan j' ,oom6 ,van je femielje mo' je 't hebbe4444 ,wat kon ik d'ar n\ op zegge6444 ',k ,,do* ,,dadelek ,,an ,,de ,,mogelekheid ,d ,a',k ,,je ,,nog ,,u ,,z\ ,,kunne ,,tr\we4 ,m',,ar ,,de ,,wet ,,v]bi$t ',,en ,,huwelijk ,,tusse ,,m5s*e ,,die ,e 444 ,,ov]spel ,,hebbe ,,gepleegd4 ,,bek5de-,n-,,ik1 ,,n\1 ',t ,,0 ,,voor ,,eeuwig ,,nie' ,,moog',,lek4 ,,(fisjeele ,,bek5t5is6444 'k ,heb alles geloo*5d1 wat j' ,oom gezeid _h4444 --,en84444 --p4#cdg ,en niks4 ,toe kon ik gaan4 ,er 0 ev5 e5 /ilte die zwa> lag4 't ,w>de1 duizelde 9 ,ge]tje's bre94 ,he9s voelde dat hij ijl+s moe/ voortgaan3 --,m'ar n\ begrijp je wel1 da'we voorlpig niks motte beg9ne4 ,kan 'k je mit ie's helpe 444 mit geld ( zoo 444graag netuurlek4 ,,da' ,,weet ,,je ,,wel4 ,,ma> ,,we ,,motte ,,uit ,,meka>s ,,buurt ,,blijve4 ,,jui/ ,,voor ,,lat]4 ,,om ,,niks ,,te ,,b$]ve4 ,want je begrijp1 ze lo]e n\ op me4 ,ge]tje wi/ niet me] wt ze _h begrep54 ,de e]/e door mij gecursive]de woord53 van ,he9s z'n /&punt 0 dat jui/ e5 slimme zet4 ,ge]tje heeft voor hem afg$aan4 ,en het be/e wat hij nu do5 kon1 0 bij z'n vr\w en s*oonmo$] zoete broodjes te bakk51 door ze op5h>tig alles te v]tell51 enz4 enz4 ,ma> ,ge]tje moet hij 't do5 voorkom51 als( hij aan ha> zijde en teg5ov] zijn vr\w /aat4 ,v&a> dat hij zegt 't 'n /ommiteit van zi*-zelf te v9d54--,9 de door mij gecursive]de woord5 van ,ge]tje1 ziet ge 't arme s*epsel 9 ha> volle naveteit en s*aamtevolle b$eesdheid3 hoe vreeselijk1 dat die commiss>is ha> naam weet66 ,en de &] grijpt nu onmiddellijk--9 het da>op volg5de kursieve--slim de geleg5heid aan1 om op ,ge]tjes oom de s*uld van hun elka> niet kunn5 zi5 te s*uiv5 en tuss*5 di5 en ha> te /ok54 ,ma> pas da>na 9 de door mij gespatierd hi] 9 ho(dlett]s1 ,m4,d4 g$rukte z9n5 v]s*ijnt hij 9 z'n volle gewet5looze slu:eid4 ,de gehle door mij gecite]de dialoog is s*itt]5d1 ma> hir9 is hij all]pra*tig/ getype]d4 ,van het da>opvolg5de1 door mij gecursive]de1 me5t hij natuurlijk niets2 t5 e]/e rek5t hij er op1 dat ,ge]tje nu te v]leg5 is iets van hem te vrag5 en als ze 't lat] mo*t do5 p] brief1 welnu1 dan antwoordt hij niet6 ,ev5 lat] tr\w5s1 als ze hem vraagt ( hij ha> niet wil s*rijv51 zegt hij1 dat hij dat niet kan do53 ,oom k5t omm]s m'n h&s*rift66 ,9 de laat/e door mij gespatierd ho(dlett]s1 ,m4,d4 g$rukte woord5 buit hij v]d] zijn vond/ van het geva> e5] (fisjeele bek5t5is uit6 ,als ,ge]tje nu1 troo/eloos1 van hem he5 gaat1 komt wel p4#cdh twijfel 9 ha> op1 ma> ze slaagt er to* altijd we] 91 di5 weg te r$5e]5 en als ha> edele oom1 na e]/ ,he9s voor d5 commes>is te hebb5 g$aagd en 'n spiegelruit 9 z'n w9kel te hebb5 /ukgeslag51 t5 slotte bij hem 9 di5/ tre$t en zelfs--hij de oom van de g$upe]de6--er op /aat dat ,ge]tje ,he9s met ru/ zal late1 dan d5kt ,ge]tje1 ov] die laagheid van oom ma> he5glijd5d1 dat ,he9s hem w]k geeft1 om zoodo5de voor ha> en hun nog ongebor5 k9d1 zijn ,ismael te zorg56444 ,e5 ziel als die van ,ge]tje doet1 om zoo te zegg51 alles 9 't groot1 ha> is het v]mog5 en de gea>dheid d] innige geloovig53 alles wat ,god doet is t5 go$e1 en z3 alles wat de man doet1 9 wi5 zij gelo(t1 di5 zij liefheeft1 is3 om go$ te do51 is t5 go$e4--,nadat ,ge]tje doodziek is gewee/ en helle-ang/5 heeft uitge/aan1 omdat ze me5de1 dat de vru*t 9 ha> li*aam is ge/orv5 en ,god dit als vreeselijk/e /raf1 die e5 aan/a&e mo$] kan treff51 ov] ha> _h bes*ikt1 gebeurt er iets1 dat ha> onv]mijdelijk ,oom's huis uitdrijft4 ,zooals ik 9 mijn e]/e artikel zei3 indi5 wij ,ge]tje 9 het lev5 ontmoet hadd51 wij z\d5 niet alle5 het flauw/e begrip van ha> adeldom miss51 ma> ha> zelfs voor e5 heel gewone geme5e meid h\d54 ,ma> ze] zek] is het te v]kl>51 dat de platz9nelijke ,g]rit ,holk]s ha> da>voor h\dt4 ,hij wil ha> geweld a&o5 en nadat ,tante ha> bro] hoon5d en treit]5d teg5 ,ge]tje heeft v]d$igd1 loopt deze 't huis uit en vlu*t na> ,ma&ag4 99 99 99 99 99 ,niet onv]deeld is door de critiek deze ,ma&ag als m5s*-s*epp+ gun/ig beoordeeld4 ,laat mij da>om onmiddellijk zegg53 ik b5 het met de afkeur5de me5+5 niet e5s3 ,deze figuur is die van e5 uitzond]+sm5s*4 ,zij is dus3 romantis*1 ma> zij is go$-romantis*1 omdat zij op e5 enkel vlekje na--wa>ov] ik lat] sprek5 zal--naturali/is*-zuiv] gebeeld is4 ,ma&ag is e5 uitzond]+sfiguur1 omdat hij dad5 doet van z edele natuur1 dat p4#cdi e5 gewoon m5s* ze zek]lijk niet z\ do51 en hij is naturali/is* zuiv] geheeld1 omdat niet alle5 het geheel zijn] psy*e van di5 a>d is1 dat d]gelijke dad5 er noodzakelijk]wijze uit moet5 voortvloei51 ma> ook zijn lev5som/&igh$5 da>toe het hunne bijdrag54 ,ma&ag is e5 k9d uit e5 erfelijk bela/ gez93 'n pa> van z'n bro]s zijn jong ge/orv52 hij is 'n bult5a>2 zijn zu/]1 met wie hij sam5woont1 e5 publieke vr\w1 die telk5s met 'n &] er van door gaat en hem dan de v]pleg+ h>] twee jonge blo$jes van k9d]5 ov]laat4 ,zulke om/&igh$5 kunn5 iem& 9 alle opzi*t5 tijdelijk t5 gronde ri*t54 ,wo$e teg5 het door hem onbegrep5 ,noodlot kan hem tot e5 ontk5n] van alle be/aan 9 re9 geluk1 van het nut en de s*oonheid d] deugd1 van alle m5s*elijke onbaatzu*tigheid en go$heid mak54 ,dat kan1 ze] zek]1 ma> sle*ts 9 het geval1 dat zulk e5 p]soonlijkheid nog niet die ontwikkel+ heeft b]eikt1 welke voor go$ e5 z$elijk en gee/elijk te gronde ri*t5 door lev5som/&igh$5 buit5sluit4 ,heeft hij die wel b]eikt1 dan w]k5 jui/ ook zulke om/&igh$5 v]$el5d op hem4 ,en dit zal ook wel de z9 zijn van het woord3 ,hij die heeft1 di5 zal gegev5 word51 ma> wie niet heeft1 van di5 zal g5om5 word5 zelfs hetge5 hij heeft4 ,m5 h]9n]e zi* sle*ts wat ik 9 mijn vorig artikel bij de ontl$+ van ,jan ,niek]k's p]soonlijkheid heb gezegd3 dat alles hem h9d]t en niets hem tot nut is1 en m]ke dan op1 dat dit 9 teg5ge/eld5 z9 voor ,ma&ag wa> is4 ,doordat ,ma&ag zoo ongelukkig is1 krijgt hij des te spo$ig] en diep] m$elijd5 met &]e ongelukkig51 ma> ge5 haat teg5 het ,noodlot ( het lev54 ,hij weet nu e5maal1 dat het fee/elijk lu*t]li*t d] gelukkig5 niet voor hem is1 ma> welaan1 als de to* ook guld5e s*ijn van de knett]5de olielamp d] n$]ig5 zijn bleeke ho(d en za*te oog5 komt be/reel51 z\ hij dan niet dankba> opzi5 en zijn oog5 lat5 dr9k5 van di5 glans8 ,er zijn veel m5s*51 die groote pli*t5 misvorm5 tot kle9e1 om ze des te gemakkelijk] te kunn5--v]wa>looz54 ,hij p4#cej is e5 van de we9ig51 die kle9e pli*t5 tot groote maakt1 om ma> van zijn] liefde ov]vlo$ te kunn5 gev56 ,zoo gij u ov] de edele dad5 van zulk e5 man v]wond]t1 v]wond] u ook erov]1 dat e5 zwang]e ba>t1 dat kor5 9 halm5 ops*iet en kun/5a>s kun/w]k5 s*epp54 ,ma> bet] is het1 dat gij dit alles niet doet en uw lev5 be/e$t aan het opvo$5 van u-zelf4 ,miss*i5 komt er dan e5 tijd1 dat gij u ov] zulk e5 man niet me] v]baa/1 omdat gij hem t]ugv9dt 9--u-zelf6 99 99 99 99 99 ,,johan ,,de ,,mee/]',s ,,ge]tje p4#cea ,v4 ,t]wijl ik mij nu g]e$ maak1 dit laat/e ,ge]tje-artikel te s*rijv51 weet ik mij we] vol van weifel5d dral54 ,want er zijn boek51 die ons zijn als e5 huis vol van h]9n]+51 vol van ons zelf4 ,en zoo voel ook ik mij nu als iem&1 die e5 hem lang v]tr\wd en lief geword5 huis v]lat5 gaat4 ,dat1 wat het zijne is1 ma> to* ook--en hoe diep voelt hij dit6--van het huis1 wa>9 het z lang zijn mijm]5d lev5 leefde1 wa>mee het n 0 geword51 is nu bije5 gehaald uit alle kam]s en hoek51 en tot d5 uitto*t b]eid4 ,hij-zelf /aat vol weemo$ /il3 z als het li*t door die ram5 viel en tot iets eig5s 9 zijn t9t5s*ake]+5 en s*aduwv]donk]+51 van het oude huis n van hem w]d1 zal hij 't nooit me] zi52 het lev51 wat hij hi] heeft doorleefd1 is voor go$ voorbij4444 ,s*imm5 van m5s*5 en v]re h]luid+5 als e*o's van lang v]klonk5 gewe5 en gela* v]b]g5 zi* nu 9 dit huis voor eeuwig en voor go$ 9 v]getelheid1 vr de vrmde komt4444 ,ze h]klonk5 en leefd5 nog 9 e5 heel te] lev5 en onwez5lijk s*em]be/aan1 zoolang hij hi] 01 om ze te zi5 en te hoor54 ,zij h]leefd5 op zijn zwijg5d en nauw-bewu/-will5d gebod4444 ,de vreemde1 die na hem komt1 zal h5 niet hoor5 en zi54444 ,het mooie huis1 het zal ook om di5 /aan1 en di5s lev5 zal er9 la*5 en we554444 ,van het v]/orv5 gela* en gewe5 zal hij niets voel54444 ,en de he5ga&e p4#ceb man voelt zi* onru/ig en gejaagd3 z\ hij niets van het zijne hebb5 v]get58 ,ma> plots glimla*t hij weemo$ig en knikt1 9 begrijp51 tot zi*-zelf3 a*1 niet de twijfel1 ( hij iets van het zijne heeft v]get51 maakt hem zoo onru/ig1 ma> de zek]heid1 dat hij moet a*t]lat51 wat hij nooit v]get5 zal1 die maakt hem onru/ig6444 ,want er zijn d+51 die m5 niet me5em5 kn4444 ,ma> welaan1 laat mij /]k zijn1 d5kt de he5ga&e man1 is het niet s*oon1 dat m5s*5wrk lang] duurt dan m5s*5lv51 en e5 &] ervan zal g5iet54444 ,en welaan1 mijn w]k mot nu to* spo$ig g$aan zijn1 d5k ik 444 is het niet s*oon1 dat zoovele &]5 nog zull5 lev5 en voel5 mt1 n dit boek1 i$] op eig5 wijs2 dat het wr-kl9k5 zal hun gela* en hun we551 dat zij het bezit van hun ziel en de h van hun gee/ er 9 zull5 b]g51 ja v]me]d]5 en wijzig51 al na> de s*oonheid van dit monum5tale b\ww]k1 van hun gevoel voor h>monie1 van hun smaak en fijn gevoel zal vord]58444 ,al weet ook ik1 dat wat ik nu a*t]laat van mij1 g$oemd is1 9 v]getelheid te gaan4444 ,wat van mij saamgewev5 is met de /emm+ van het boek1 wat er niet van los te mak5 is1 en 9 woord5 geborg51 na> buit5 te br5g52 wat ik te subtiel-individueel heb doorvoeld2 wat ik niet heb kunn5 zegg5 en wat ik niet go$ heb kunn5 zegg51 dat alles blijft a*t] 9 v]getelheid4444 ,laat mij nu nog beproev51 het zoo we9ig mogelijk te do5 zijn4 99 99 99 99 99 ,ik zal nu ik sprek5 ga van het lev5 van ,ge]tje 9 ,ma&ag's huis1 natuurlijk veel nbesprok5 moet5 lat54 ,da>toe behoort o4a4 de voortreffelijke uitbeeld+ van ,buurvr\w ,tabbe1 die altijd1 bij afwezigheid van zijn zu/]1 ,ma&ag's hui%\d5 b]$d]t4 ,die uit/ek5de in/antane'tjes van het k9d]lijk-go$h>tige1 van het naef /uurs*e en heel dat kle9-burg]lijk g$o5te1 mog5 voor jelui bewa>d blijv5 tot de lez+ van het boek-zelf4 ,ik zal mij hi] bepal5 p4#cec tot het ess5tiel/-k>akt]i/ieke d] ho(dfigur54 ,ge]tje heeft ha> grootvad] ges*rev5 en nu1 t5gevolge van di5 brief1 komt hij bij ha>1 9 ,ma&ag's huis3 --,groo'va6444 ,hij /ond1 met ,oom t] zijde a*t] zi*1 jui/ op de plek1 wa> buurvr\w d5 vorig5 dag met e5--,n\1 ejuus dan1 hoon5d op ha> _h ne]gekek54 ,hij /ond en niets bewoog aan hem4 ,ge]tje zag de lange1 smalle lipp5 pijnlijk va/ ope5geklemd en ond] zijn doorbor5d5 /rafblik sloeg zij de oog5 ne]1 de la* kroop weg van ha> gezi*t en zij b$a*t dat ze1 op ha> r\wjapon1 teg5 de /(figheid van het huisw]k1 e5 bonte s*ort met gat5 _h aang$aan1 die er nog h+ van ,ma&ag's zu/]4 ,s*ielijk de l9k]h& na> a*t]5 /ek5d om de /rik te op551 wilde zij met de re*t] de s*ort al wegtrekk51 ma> de /rik trok va/ en de ijle beweg+ d] re*t]h& s*e5 e5 /rijk5 ov] de zwang]e buik1 als om weg te /rijk54 ,dit laat/e door mij gecursive]de is e5 ze] fijne opm]k+ van d5 s*rijv]4 ,wij moet5 namelijk begrijp51 dat dit d5 grootvad] zelf niet alle5 e5 beweg+ van s*aamte toes*ijnt1 ma> ,ge]tje-zelf hi] voelt1 dat die h&beweg+ ha> grootvad] en oom zal do5 d5k51 dat zij zi* s*aamt voor ha> zwang]s*ap2 en dit kwet/ ha> fi]heid4 ,zij imm]s1 zooals we wet51 s*aamt zi* da>voor niet1 omdat ze zi*1 9 het diep/ van ha> wez51 s*uldeloos voelt4 --,b5 je alle58 bit/e de v]maan/em4 --,ja ,groo'va4 --,het to*t hi]4 ,dit kurk-droge en als v]/e5d-ordelijke aan-kle9igh$5-d5k51 op dit oog5blik1 k>akt]ise]t we] d5 grootvad] uit/ek5d6 ,oom sloot de won+deur1 ,ge]tje de ram54 ,ook de tuss*5deur g+ zij sluit54 --,gaat u niet zitt58 vroeg ze za*t en s*raapte na> me] geluid4 ,9 e5 wanhopige zelfteleur/ell+ voelde ze zi* t* on?ut/-do54 --,is dat wat je me te zegg5 hebt1 ,ge]tje8 ,hi] komt we] het hoog/ erg]lijke 9 zulk e5 dogmatis*-v]/rakte1 door eig5 bravigheids-bewu/zijn hoogmo$ige en gevoellooze voor d5 dag3 ,hij mag z we9ig ontro]d p4#ced zijn door d5 aanblik van z'n mi%&elde en v]trapte kle9do*t]2 hij mag zoo we9ig fijn gevoel bezitt51 zoo we9ig onbewu/5 e]bi$ hebb5 voor het le$ en voor dat hooge oog5blik van elk&] we]zi51 dat zijn e]/e woord e5 bevelhebb]ige v]kl>+ kan zijn1 dat het to*t6--,zij da>5teg5 moet z e]bi$-geslag5 door zijn teg5woordigheid zijn1 dat ze zelfs het b5ul niet behoort te hebb5 hem e5 /oel aan te bi$566 ,hoogmo$ en ,trots1 wel te ond]s*eid5 van ,ziele-hoogheid en ,gevoel-van- eig5wa>de1 word5 altijd door ,dwaa%eid begeleid1 opdat na> d5 wil d] za*tmo$ige en onoph\delijk-ond]wijz5de ,natuur1 deze beide ple*tig- voort/app5de1 geh>na/e ridd]s1 me55d e5 helm te tors51 e5 zotskap drag51 gelijk ,san*o ,panza zijn s*e]bekk51 en aldus e5 s*\wspel van we]z9wekk5de en wa>s*uw5de bela*elijkheid zull5 zijn4444 ,het 0 de oude toon van vij&ig kl9k5de b]isp+1 die h>dheid1 die ha> altijd _h gekwet/1 wa>ov] ,groo'moe met za*!id pla*t te troo/54 ,nu 0 niet ,groo'moe er1 ma> ,oom4 --,ik heb u omm]s alles ges*rev51 zei ze1 met zek]d] /em1 koel1 /rak4 -- ,heb je ,groo'va v]gev+ gevraagd8 ,oom6 ,die braaf dee1 voor 'en wit voetje6444 ,nu _h ze ha> /em we] geheel1 en bloz5d3 --,heb al om v]gev+ gevraagd8 --,ik8 ,ik heb me niet lat5 onte]e6 --,nee1 heb go$ opgepa/6 ,en voor mijn heb u ook zoo gezorgd6 ,da>om liep ik laa/ uw huis uit1 to5 uw zwag] m'en z ho] w\ gebruike4444 ,groo'va1 die zi* jui/ omgew5d en de h& op e5 /oelleun+ gelegd _h1 /rekte die uit met gebi$5d geba>3 --,/ilte6 ,jui/ als vroeg] op s*ool4 --,laat me met ha> alle51 ,jan2 ik zal de weg na> je huis wel v9d54 ,to5 ,oom 0 he5gegaan1 zei ,groo'va3 --,ga da> zitt54 ,het ws hr /oel1 wa>op zij altijd zat1 deze dag52 zij ontv+ ,groo'va 9 ,ma&ag z'en won+4 ,hij de$ net als ?uis teg5 /\te jong5s1 die hij 9 zijn kam] liet kom5 na s*ooltijd4 ,de mee/]1 de b]isp5de mee/]--&]s 0 hij niet voor ha>4 p4#cee ,m5 zal de uitbeeld+skun/ van dit geheele /uk moeilijk te ze] kunn5 prijz54 ,het s*oolmee/]lijke g$oe van ,groo'va1 ,oom's vleirige kruip]igheid1het /aat er alles voortreffelijk94 ,ma> vooral opm]kelijk is ,ge]'s koel1 /rak1 snibbig en h>d word54 ,het lijkt mij gew5s*t hi] ev5 van de eig5lijke oorzaak da>van te sprek53 omdat za*tmo$igheid en v]gev+sgez9dheid goddelijk1 d4i4 s*oon en go$ zijn1 wordt e5 m5s* bij hun aanblik ontro]d en heeft h5 onmiddellijk lief4 ,beproev5d h5 na te volg5 om zelf s*oon en go$ te zijn1 w5dt hij zi* tot h5 en hoort1 met e5 gelukkig gevoel 9 het h>t en he]lijke ov]gave1 aan1 wat zij hem te zegg5 hebb54 ,ma> omdat h>dheid en b>s*heid en wrok leelijk en g]+-m5s*elijk zijn1 wordt e5 m5s* bij hun aanblik onmiddellijk afke]ig van h5 en zegt me] ( m9d] bewu/ 9 zi*zelf3 wat kunn5 dez51 die zelf kla>blijkelijk nog niets gele]d hebb51 mij le]58 ,en welk re*t hebb5 zij1 mij te le]58 ,dan ke]t hij zi* van h5 af en sluit 9 zi*-zelf zi* op4 ,9 d5 grond is het dus dezelfde oorzaak1 die de m5s*5 e5 e]lijk man1 als hij ov] e]lijkheid spreekt1 a&a*tig doet aanhoor51 ma> h5 e5 dief1 als hij 't zelfde beproeft1 doet hoon5 en nog diep] v]a*t54 ,onv]s*illig s*okte ze ne] op d5 /oel en bleef1 d5 rug na> het raam1 d5 l9k]>m zwa> ov] d5 hoek van de tafel1 d5 re*t] slap op d5 s*oot1 voorov] gebog5 zitt5 />oog5 met botte d(heid4 ,e5 beweg+ van ong$uld s*aduwde ov] het tafelvlak langs ha>4 ,g$uld _h ,groo'va niet kunn5 le]5 9 al die j>5 van jong5s bebromm54 --,ik w*t1 op wat je te zgg5 hebt1 ,ge]tje6 ,driftig met sprongetjes1 kwam de b$reig+4 ,en nu smakt5 de lipp54--,dat 0 to* zoo'n malle gewoonte van ,groo'va1 net iem&1 die de soep te z\t v9dt4 ,dit door mij gecursive]de z9netje is uit/ek5d4 ,9 e5 loome onv]s*illigheid1 voor alles wat die dorre1 niet-gevoel5de1 niet begrijp5de oude ha> v]d] zegg5 zal1 is ,ge]tje nu tot e5 toe/& van koel-nu*t]1 m9a*t5d-s*]p obs]ve]5 gekom54 ,e5 gewoon en algeme5 v]s*ijnsel3 t]wijl ov]groote e]bi$ het wa>nem+sv]v]mog5 p4#cef van d5 e]bi$ige t5 opzi*te van d5 geerbi$igde v]zwakt ( kra*teloos maakt--m5 ziet dit bijvoorbeeld aan h51 die z e]bi$ig teg5ov] de tradities onz] maats*appij /aan1 dat zij zelfs ha> t5 hemel s*rei5de misdad5 niet zi5--wordt bij afwezigheid van e]bi$ het wa>nem+sv]mog5 ze] actief4 ,9 het bijzijn van e5 als-me]d]e-erk5de1 v]d(t het wa>nem+sv]mog5 vaak--en m5 ziet de we]spiegel+ hi]van ook mee/al onmiddellijk 9 het d(f]1 gevoile]d-word5 van d5 blik6--9 het bijzijn da>5teg5 van d5 als-m9d]e-ges*atte1 v]s*]pt het wa>nem+sv]mog5 niet alle51 ma> wordt de geheele gee/ als 9 e5 vrij-word+ en ontslak+ v]lev5digd4 7,v&a> dan spot1 s*]ts1 enz474 ,het omgaan met gee/elijk-voornam]5 heeft ze] zek] veel nut1 omdat 't het /rev5 na> het go$e1 wat m5 niet bezit1 wakk] maakt1 ma> het omgaan met gee/elijk-g]+]5 en -gelijk5 heeft niet m9d] nut1 omdat m5 9 di5 vrij]5 omgang zelf zi* ontwikkelt1 en ontplooit wat m5 wl bezit4 --,zul je nu sprek568 ,hoog 0 hij vr ha>4 ,loom het ho(d heff5d1 zag zij ev5 hem aan2 to5 zonk ha> blik1 als te moe1 langs hem ne]4 ,en toonloos-koel liet ze vall53 --,ik heb et u omm]s al ges*rev54 --,ges*rev568444 ,je brief 0 n weefsel van leug5s4 ,b$rog5 heb je me1 en al zoo lang6 ,mij en oom1 zelfs ,groo'moe nog6 ,als die dit _h moet5 belev56 ,niets dan de s*&'lijk/e zonde en leug54 ,en dat e5 k9d van zveel geb$4 ,ongelukkige6 hebb5 wij dat aan je v]di5d68 ,het loon voor zveel zorg en liefde4 ,ons k9d onte]d op de s*&elijk/e wijs1 9 e5 zonde die ,god het zwa>/e /raft4 ,hij wil dat ik oude man zwa> beproefd ^w4 ,ma> jij b5t behalve aan ,hem1 mij rek5s*ap s*uldig van je ondankba>1 snood g$rag4 ,je b5t v]leid1 mr je 0 ge5 k9d me]6 ,die man heeft zi* op de laag/e1 de gruwelijk/e wijze aan je v]grep51 ma>4444 --,die man heb ik lief1 en altijd1 v]/aat u1 na me dood nog1 t5 eeuwig5 dage1 zal ik fan 'em h\e1 di mn6444 ,het z\ van e5 ontzaglijk gebrek aan inzi*t getuig51 het subjectieve re*t van d5 grootvad] te ontk5n51 om te sprek5 als hij doet1 van zijn /&punt1 met zijn gebrek aan p4#ceg doorvoel+sv]mog51 9 zijn onwet5dheid1 ma> van e5 m9/5s ev5 groot gebrek aan inzi*t z\d5 wij blijk gev51 indi5 we n dat /&punt1 n dat gemis van doorvoel+sv]mog5 n die onwet5dheid niet s*]p z\d5 lak51 9 iem&1 die zoo hoogmo$ig als re*t] optre$t4 ,w>e hij niet geheel v]k]kelijkt1 v]dogmatise]d1 de door mij gecursive]de z9 van ,ge]tje1 die uitb>/+ van ha> innig/e en hoog/e voel5 z\ hem tot inke] gebra*t en hem de oog5 geop5d hebb54 ,hij z\ +ezi5 hebb51 dat teg5ov] zveel ziels/]kte en zveel zielsadeldom1 wel het be/e wat hem pa/e1 w>e3 te zwijg51 liefdevol te help51 en aan d5 ,hoog/5 ,re*t]1 9 ,wi5 hij imm]s gelo(t1 het oordeel en vonnis ov] te lat54 ,hadde hij al zijn tek/5 op dat oog5blik v]get5 en zi* sle*ts deze uit ,job h]9n]d3 ,leg uw h& op d5 mond1 want ,god is 9 d5 hemel en gij op a>de1 lat5 da>om uw woord5 we9ige zijn1 het w>e hem bet] gewee/6 ,zie ik hi] ,ge]tje en ha> grootvad] teg5ov] elka> /aan1 hoe h]9n] ik mij het woord d] ,joods*e ,wijz5--ja ik b5 ze] hebreeuws* van avond6--,er zijn nieuwe kruik51 wa>9 oude wijn is1 en oude kruik51 wa>9 zelfs ge5 nieuwe wijn is4--,9 die uit+ van ,ge]tje--ik kan er niet vaak g5oeg uw a&a*t op ve/ig5--v9dt ge opnieuw de beve/ig+ van wat ik zei1 d5 sleutel tot het begrijp5 van dit boek3 ,ge]tje is ge5 v]leid di5/meisje1 mr3 e5 held9 d] liefde1 e5 van die zeldzame m5s*51 die de ze] groote liefde kunn5 voel51 en die door alle wissel+5 van lot en j>51 die liefde tr\w blijv51 ,wie die eig5s*ap bezit1 al bezit hij ge5 enkele &]e van ev5 hooge ontwikkel+1 behoort re$s da>door tot de psy*is*-heel-groot54--,lat5 we het v]d] v]loop van het ond]h\d ov]slaan1 hoe uit/ek5d1 hoe vol van dramatis*e spann+ dit ook moge zijn4 ,het mooi/e laat ik onaangehaald1 dat moet voor u bewa>d blijv5 9 het boek4 ,zoo v]haal ik u ook niet1 wa>om ,ge]tje niet met ha> grootvad] meegaat1 die imm]s gekom5 is1 om ha> te hal51 en wa>om zij1 zi* 9 afgrijz5 van hem afw5d5d1 bij ,ma&ag a*t]blijft4 ,sle*ts wil ik ev5 het z9netje aanhal51 wa>9 de p4#ceh s*rijv] v]telt1 ho de grootvad] he5gaat van ,ge]tje1 en ,ma&ag1 d5 bult5a>1 die hem d5 uitgang v]sp]t en hem smeekt ,ge]tje niet z te v]lat51 op zij duwt3 ,des lang5 oud5 groote h& b]o]de d5 s*\d] des bult5a>s1 en zij op5de met va/heid de deur4 ,de ongewone h>k]ige deftigheid en /atigheid van deze con/ructie met zijn dess5 valt op1 nietwa>8 ,wilt gij wet5 wa>om zij hi] zoo uitmunt5d is8 ,h]9n] u dan wat ik s*reef bij mijne beh&el+ van ,de ,familie ,kegge4#ab ,ik noemde da> het /ukje1 wa>9 ,kegge's sm>tvoel51 zoo uitmunt5d1 omdat3 de eig5s*app5 van ,kegge's sm>tvoel5 de afbeeld5de woord5 en z9sb\w 7hebb57 doordrong51 g$r5kt1 en da>mee e5 zijn geword54 ,welnu1 iets d]gelijks is ook hi] het geval3 het h>k]ig-/ijve1 het onv]murwba>-h>de d] mani] van do5 van d5 grootvad] heeft ook hi] de afbeeld5de woord5 doordrong5 en v]h>d4 ,ge voelt en hoort en ziet da>door alles onmiddellijk1 t]wijl1 indi5 er e5 &]e z9 /ond1 die u no*tans hetzelfde z\ m$$eel51 ge er sle*ts e5 v]/&elijk begrip van z\dt krijg56--,ma&ag1 bij wi5 zij dus a*t]blijft1 di5 na> het li*aam zoo wan/altige en na> de ziel zoo re*tges*ap5e--hoe a&o5lijk is zijn hulpva>digheid1 hoe a&o5lijk zijn v]zweg5 liefde voor ha>4 ,e5 oog5blik1 n oog5blik d5kt hij1 dat zij welli*t 9 de toekom/ e5 troo/ en e5 li*t 9 z'n arme lev5 zal kunn5 zijn4 ,ma> e5s vraagt hij ha>3 --,keu-je-n-um m'ar nie' f]gaite86 --,v]gete686 ,e5 v]wijt dat e5 triumf is4 ,9 hem z9kt iets nog diep] weg1 ma> er /ijgt e5 ontro]+ van gee/drift1 die hoog bov5 het &'re gevoel gaat4 ,dat wat diep] 9 hem wegz9kt1 ge begrijpt het1 is zijn liefde4 ,hij voelt1 dat zij nooit iets voor hem kan zijn4 ,ma> hij heeft di5 trek van alle hoog]e1 edele natur51 dat al v]oorzaakt p4#cei hun het go$e en s*oone zelf teleur/ell+1 hun bewond]+sv]mog5 voor dat s*oone en go$e da>door niet wordt ges*aad4 ,v&a>1 n zijn le$1 zijn gee/drift voor de pra*tige liefde en p]soonlijkheid van ,ge]tje6-- ,bij het v]haal van ,ma&ag's bezorgdheid ov] ha>2 zijn niet-kunn5-begrijp51 dat ,ge]tje zoo opg]uimd is1 en hem met zoo'n weldo5de gezelligheid kan omr+52 zijn ang/ dat zij dit alles ma> voorw5dt1 om er e5 noodlottig plan a*t] te v]b]g51 geeft de auteur van die opg]uimdheid deze pra*tige psy*ologis*e v]kl>+--te mooi1 om er niet nadrukkelijk uw a&a*t op te ve/ig53 7,de woord5 wa> het op aankomt1 cursive] ik47 ,nu ,ge] er 01 hoefde hij d5 sleutel niet bij buurvr\w te br5g51 wanne] hij 's avonds uitg+4 ,ma> nooit _h z'n won+ deze gezelligheid gek5d en zooveel mogelijk bleef hij ?uis4 ,g]egeld kreeg hij zijn k(fie en !e1 d5 k9d]5 ontbrak het niet me] aan iets en precies op tijd lag5 die 9 b$4 ,dan week welhaa/ het nagevoel van het /age le$ ov] zijn zu/]1 dat le$ als e5 r\w1 die m5 niet ov]leeft4 ,dan trilde zijn wez5 ond] de gewa>word+ van zooveel knusse gezelligheid rondom hem1 zat hij met snel-knipp5de /raaloog5 me] te soez5 dan te w]k5 aan zijn s*rijftafeltje1 bij de ka>s1 die ,ge] er v]zonn5 _h4 ,en op ha> vraag3--,wil u da> uw !e8 zei hij telk5s gretig3--,ik kom4 ,do* lat] alle51 wanne] zij na> b$ 01 w]d hij we] aangegrep5 door e5 vrees4 ,het kwam niet 9 hem op1 dat voor ha> dit zijn hi] 0 als e5 slaapw&el51 dat ha> wez5lijk lev5 eld]s v]liep--en ha> do5 van d5 gans*5 avond bleef hem e5 raadsel1 zoet 444 mr ang/ig4444 ,ge begrijpt dat dit eld]s is3 bij ,he9s1 bij d5 man1 di5 zij voor altijd liefheeft6--,en nu datg5e1 wat ik1 9 het vorig ho(d/uk1 e5 f\t noemde 9 de beeld+ d] ,ma&ag-figuur3 het is onv]kla>ba>1 al?ans mij is het niet gegev5 gewee/ er e5 aannemelijke v]kl>+ voor te v9d51 dat e5 man van zulk e5 noblesse1 ,ge]tje niet bij tijds voor ,he9s wa>s*uwt1 wa>voor hij ampel geleg5heid _h4 ,onbek5dheid met de moreele pr9cipes van dat he] kan het niet gewee/ zijn1 s*u*t]heid ev5m92 z'n v]haal o4a4 di5 avond1 t5 huize van ,he9s1 van die voorname mevr\w1 p4#cfj die ha> man heeft lat5 zitt5 en met e5 &] er van door is1 bewij/ het teg5deel4 ,en dus blijft mij niet &]s ov] dan het e5 f\t te a*t51 e5 b>/je 9 de gaafheid van het' ov]ig5s zuiv]e beeld4 99 99 99 99 99 ,hi]m$e is voltooid mijn beh&el+ van dit boek dat1 als van zelf ont/aan symbool van v]troo/+1 met de v]he]lijk+ van het socialisme en zijn /rijd]s e9digt--e5 wa>dig e9de4444 ,,not53 #a ,blz4 #bbd4 #b e5 kle9 onvolgroeid wez54--,h]9n] ik mij wel1 dan noemt deze groote ,frans*e romanci] 9 zijn ,p*eurs d',isl&e1 'n jong5 ambt5a>1 die uit gebrek aan fijn doorvoel51 op ruwe wijze e5 oud vr\wtje 'n v]s*rikkelijke tijd+ m$$eelt un petit tre incomplet4 #c ,wa>door e5 kun/5a> die ma*t heeft3 zie da>ov] mijn op/el3 ,ov] lit]aire kun/ en ,is4 ,qu]ido's ,/udin1 (1 9 dz5 bundel3 ,het ,hi/4-,mat]ialisrne 9 de ,lit4 ,critiek4 #d ,alle cursive]+ is van mij4 #e ,cursive]+ van dit woord3 door d5 s*rijv]4 #f ,cursive]+ van d5 auteur4 #g ,cursive]+ van d5 auteur4 #h ,cursive]+ van d5 s*rijv]4 #i ,dit laat/e3 het s*ijnb>e v]dr+5 door v]$el+1 ziet m5 bijv4 9 die groote figur51 welke zi* niet me] kunn5 he*t5 aan p]son51 omdat3 hun m5s*5liefde gegroeid en v]$eld is tot m5s*heidsliefde4 ,de m5s*5liefde is dus 9 h5 niet v]drong5 en v]laagd1 ma> leeft integ5deel gegroeid en v]$eld 9 h5 voort6 ,precies zooals het k9d1 dat wij vroeg] w>51 gegroeid en1 lat5 wij hop51 v]$eld is tot d5 volwass5 m5s*1 die wij nu zijn4 #aj ,dat artikel is 9 dez5 bundel niet opg5om54 #aa ,alle cursive]+5 zijn van mij1 t5zij het teg5deel wordt gezegd4 #ab ,niet 9 dez5 bundel opg5om54 99 99 99 99 99 ,,inh\d ,i4 ,,critis*4 ,,briev5 ,,ov] ,,lit]atuur4 ,i4 ,frans ,co551 ,dick5s en de ,romantiek ,g4,k4 ,*e/]ton1 ,*>les ,dick5s ,g4,k4 ,*e/]ton1 ,appreciations & criticisms ( ! ,works ( ,*>les ,dick5s ,dick5s 9 de ,holl&s*e en ,engels*e ,ma&s*rift5 van ,febru>i #aiab ,,ii4 ,adriaan van ,oordt1 ,nagelat5 ,w]k ,c4 en ,m4 ,s*>t5-,ant9k1 ,de ,vreemde ,he]s*]s ,l4 ,c\p]us1 ,antiek ,to]isme ,c\p]us 9 ,groot-,n$]l& van ,ma>t #aiab ,,iii4 ,jeanne ,reyneke van ,/uwe1 ,na> het lev5d ,model1 ,de k9d]5 van ,huize t] ,a> ,anna van ,gogh-,kaulba*1 ,voor twee ,lev5s 4,w4 ,timm]man1 ,leo en ,g]da ,,iv4 ,dr4 ,nahum ,sl\s*1 ,la ,posie lyrique ,hbraque contempora9e ,dr4 ,gu/ave ,k>peles1 ,he9e-,reliqui5 ,josef ,coh5 ,van ,collem ,j4,i4 de ,haan ,s4 ,bonn1 ,e5 ,bonte vlu*t van v]z5 ,is4 ,qu]ido1 ,de ,jordaan ,else ,j]usalem1 ,het ,roode ,huis1 v]taald door ,mevr4 ,s4,j4 ,b>5tz-,s*nb]g ,l4 ,simons1 ,/udies en ,lez+5 ,v]tal+51 behoor5d bij ,briev5 ov] ,lit]atuur ,,het ,,hi/oris*-,,mat]ialisme ,,9 ,,de ,,lit]aire ,,critiek ,i4 ,mevr4 ,h5riette ,rol& ,hol/1 ,/udies ov] ,sociali/is*e ,ae/hetica2 ,h4 ,gort]1 ,critiek op de ,lit]aire ,beweg+ van '#hj 9 ,holl& ,,ii4 ,mevr4 ,hol/'s ,r\sseau 7,lit]air-critis* bes*\wd7 ,,iii4 ,mevr4 ,hol/'s ,r\sseau4 7,bes*\w+ d] critis*e en psy*ologis*-biographis*e opvatt+57 ,,iv4 ,conclusies ,v]tal+51 behoor5d bij ,het ,hi/oris*-,mat]ialisme 9 de ,lit4 ,critiek ,,ii4 ,,didactis*4 ,i4 ,voorwoord ,,ii4 ,hoe ,lit]aire kun/ gelez5 en g5ot5 moet word5 ,,iii4 ,ov] ,multatuli en zijn ,ges*i$5is van ,w\t]tje ,piet]se ,,iv4 ,de ,hi/orie van ,mejuffr\w ,s>a ,burg]h>t van ,wolff en ,dek5 ,v4 ,johan de ,mee/]'s ,ge]tje