,pro(read]s4 ,p>a sa pagpapahalaga ng panitikang ,pilip9o4 ,transcrib]'s note3 ,mi/akes 9 ! orig9al publi%$ "w has be5 reta9$ 9 ?is edition4 ,paalala ng nagsal93 ,h9ayaang manatili sa edisyong ito ang mga pagkakamali sa orih9al na pagkakalimbag4 ,sa ,ano ,nabubuhay ,ang ,tao ,i ,,ka?ang-,,salaysay ,,ng ,,konde ,,leon ,,tol/oy ,,na ,,nasal9 ,,sa ,,wikang ,,ka/ila ,,at ,,is9al9 ,,naman ,,sa ,,tagalog ,,ni ,,s(ronio ,g4 ,,cald]on ,ikaw ay yumaon 444 at malalaman mo3 ,i4 ,ang sumasatao2 ,,ii4 ,ang h9di ip9abatid sa tao2 at ,,iii4 ,ang bumubuhay sa tao4 ,m4 ,,colcol ,co4 ,publi%] #hgh ,rizal ,av5ue1 ,manila ,,sa ,,ano ,,nabubuhay ,,ang ,,tao ,i ,isang magsasapatos ay nananahanan sa isang nayon na kasama ang kanyang asawa't anak4 ,sila'y nakatira sa bahay ng isang mujik 7may pagawaan ng sapatos71 sapagka't sila'y walang bahay o lupa man at bahagya nang makakita ng kanilang maipagtatawid-buhay4 ,ang t9apay ay mahal1 at may kahirapan ang panahon2 kung gaano ang makita niya ay kanilang p9agkakasiya1 siya'y walang anumang t9atangkilik at ang kanyang asawa'y wala kundi iisang *uba#a na totoong luma na4 ,may ilan nang taong naghahanap ng salapi ang magsasapatos upang maibili ng mga balat ng tupa at ng kanyang magawang bagong *uba o pambalabal4 ,ng panahong tagulan ay nakatipon ng kaunti1 ng tatlong rublo na kanyang na+atan sa sisidlan ng kanyang baba 7asawa74 ,sa kapit nayon ay may nagkakautang sa kanya ng limang rublo at dalawang pung kopek #c4 ,isang umaga ay p9asiyahan ng magsasapatos na maghanap ng mga katad4 ,nagbihis1 nagkubong sa ulo ng isang panyo1 is9ilid sa bulsa ang tatlong rublo1 k9uha ang kanyang tungkod at pagkatapos na makapag-agahan ay yumaon4 ,sis+il9 ko sa muhik ang limang rublo1--aniya1--id>agdag ko rito sa tatlo1 saka ko ibibili ng mga katad na magagawang *uba4 ,pagsapit sa kanyang s9adyang nayon ay t9ungo ang bahay ng muhik4 ,ang muhik ay nakaalis na3 at ip9angako na lamang ng baba na sa l+go r+ yaon ay dadalh9 ng kanyang asawa ang kuw>ta1 nguni't walang ib9igay4 ,sa ibang bahay ay ip9agtapat sa kanya na walang maibabayad1 kundi dalawang kopek muna4 ,iniisip ng magsasapatos na siya'y makauutang ng mga katad2 datapwa't di siya p9agkatiwalaan ng mayt9da4 ,bay>an mo ako1--ang sabi sa kanya1--at pumili ka ng iyong ibig1 sapagka't alam na nam9 kung gaano kahirap ang man+il4 ,h9di nga nangy>i ang panukala ng mag-sasapatos2 wala naman siyang dala1 liban na sa dalawampung kopek na kanyang nas+il sa pagtatagpi ng isang val5ki#a na sa kanya'y ip9agawa4 ,sa sama ng kanyang loob ay napasa isang t9dahan ng alak at ini9om ang kanyang dalawampung kopek saka yumaong walang dalang katad4 ,ng umagang yaon ay di siya nak>amdam ng g9aw at subali ay na9itan pa1 dahil sa pagka9om ng alak4 ,sa kalas+an ay tignan n9yo at p9aiikot ang tungkod at is9asaksak sa mga dakong p9amumuuan ng tubig2 natutuwa at p9apipihitpihit sa kanyang mga kamay ang mga val5ki2 at nagsasalita ng ganito3 ,wala man akong *uba o balabal ay nai9itan ako1 sapagka't tumungga ako ng kaunt+ alak2 ang tiyan ko'y busog sa alak2 anupang ipangangailangang ko ng isang balabal na pampa9it8 ,nilimot ko ang ak+ k>alitaan2 ako'y isang tao lamang2 walang kabuluhan sa ak9 ang lahat4 ,ako'y makapamumuhay na maigi ng walang balabal2 h9di na ako gagamit niyan kailanman4 ,ngunit totoong d>amdam9 ng ak+ asawa at may matwid4 ,ip9aghahanap-buhay nam9 ang mga mujik1 pak9abangan nawa nila ang am+ kapaguran4 ,teka6 ,di mo ako d9alhan ng kuw>ta4 ,m>am+ salamat6 ,may ,diyos6 ,sulong 444 ,ganyan ang pagbabayad ng dalawampung kopek lamang4 ,anong mapapak9abang sa dalawampung kopek8 ,itungga ng alak at wala na4 ,saka sasabih+ ,ang hirap6 ,aha1 aha6 ,ang hirap ko nga8 ,ikaw ay may bahay1 may hayop at lahat ng kailangan1 at ako'y walang anuman4 ,ikaw ay may k9aka+ bunga ng iyong lupa1 at ako upang kuma9 ay kailangang bumili2 kailangan ko'y tatlong rublo sa bawa't sanl+go2 kung dumat+ ako sa bahay ay wala nang pagka9 at maggugugol pa ako uli ng isang rublo't kalahati4 ,pagbay>an mo nga ako ng iyong utang4 ,papaganito ang kanyang anyo hanggang sa nak>at+ sa tabi ng isang simbahan1 at may namataan sa likuran nuon na w>i maputi4 ,gumagabi na at ang magsasapatos ay nagkantitignan4 ,anong n>oon8 ,wala namang batong maputi4 ,baka ba kaya1 yaon8 ,h9di1 h9di m&9 baka4 ,ayon sa ulo ay tila isang tao2 nguni't bakit maputi8 ,at bakit magkakatao rito8 ,lumapit si ,semel at lubos nal9awan6 ,katakataka6 ,tao nga2 buhay o patay8 ,nakaupo1 na hubad2 nakas&ig sa pad] ng simbahan1 h9di gumagalaw4 ,ang magsasapatos ay s9idlan ng takot at nasabi sa s>ili3 --,p9atay2 h9ubdan ng damit at inihagis dito2 kung lapitan ko ay baka ako pa ang mapahamak4 ,kanyang l9agpasan1 t9alikdan na sa kanyang pan+9 ang taong yaon4 ,mak>aan ang s&ali1 ay lum+on siya at nakita niyang ang tao'y lumayo sa pad] at gumalaw na w>i t9ititigan siya4 ,sa tuwi-tuwi na ay lalu siyang nahih9takutan1 nag-ant&a ang magsasapatos at t9aya ang kanyang kalooban kung uurong o tatakas4 ,kung siya'y lapitan ko1--d9idilidili niya--di malayong ako'y mapahamak4 ,ano kayang tao ito8 ,tila m&9 masama2 dadaluhung9 ako at ako'y h9di maliligtas4 ,kung h9di man ako patay9 ay hahalay9 ako4 ,gayunman1 h9di ako makapaghuhubad upang bihisan ko siya1 upang ipagkaloob ko sa kanya ir+ tang+ suot4 ,magtutumul9 ako4 ,at d9alas ang hakbang4 ,pagdaka'y napatigil sa daan1--,anong inaasal mo sa s>ili4 ,anong gagaw9 mo8 ,namamatay ang isang tao at iyong k9atatakutan at nilalayuan4 ,mayaman ka na ba kaya8 ,natatakot ka bang mawalan ng kayamanan8 ,ano1 ,semel1 ito'y h9di magal+4 ,,ii ,pagdaka'y bumalik si ,semel sa simbahan at t9ungo ang tao4 ,pagkalapit ay m9asdang maigi4 ,ang taong yaon ay bata pa at may mabut+ katawan4 ,wala namang anumang bugbog na nababakat sa kanyang katawang hubad1 nguni't nang+9ig sa g9aw at p>ang nagulat4 ,sa pagkas&al sa pad] ay h9di tumit+9 kay ,semel2 sa pagkahiya m&9 ay h9di man lamang maidilat ang mga mata4 ,t9unghan ni ,semel at agad nabuhay ang loob ng taong yaon1 id9ilat ang mga mata1 inil+on ang ulo at m9asdan si ,semel4 ,pagkamalas ng magsasapatos ng t++ yaon ay nagtaglay ng pag-ibig doon sa taong di niya kilala4 ,inilapag ang kanyang dalang bota2 k9alag ang kanyang s9turon at naghubad ng sako4 --,hala1--aniya1--huwag ka nang magbadya pa ng anuman2 magbihis ka2 madali ka2 hala1 dali-dali9 mo 444 ,t9agnan ni ,semel sa bisig yaong di niya kilala1 ib9angon1 it9ayo1 saka m9asdan ang kanyang katawang mag&a4 ,maputi at pati nga ng kanyang kaayaayang mukha4 ,ip9atong ni ,semel sa mga balikat ang sako2 nguni't di matumpakan ng lalaki ang pag-susuot ng manggas4 ,is9uot ni ,semel1 ib9utones1 nilagyan ng s9turon1 inalis ang kanyang gorang sira-sira at isusuot sana1 datapwa't nak>amdam siya ng g9aw sa ulo at inisip3 --,ako'y kalbong-kalbo1 at siya'y may mahahabang buhok na kulot4 ,at mul+ is9uot ang gora4 --,mabuti m&+ suutan siya ng bota4 ,at pagkaluhod sa sip+ nuong lalaki1 ay is9uot ang mga bota niyang dala4 ,saka1 ng mait9dig niya1 ay kanyang p9agsalitaang3 --,ano1 kapatid6 ,hala1 gumalaw ka ng kaunti4 ,ikaw ay magpa9it4 ,huwag na tayong magluwat dito4 ,tayo na4 ,nguni't ang lalaki ay nakatayo pa1 di umiimik1 malugod na m9amasdan ni ,semel2 di makapagbigkas ng isa man lamang salita4 --,anong nangyay>i sa iyo8 ,bakit di ka magsalita8 ,h9di maa>+ magp>aan tayo ng tag9aw rito4 ,kailangang umuwi tayo ng bahay4 ,eto ang ak+ tungkod1 iyong tungkur9 kung nanghih9a ka2 hala1 tayo na4 ,at ang lalaki ay lumakad at di naiwan4 ,sila'y magkasabay at nangusap si ,semel4 --,tagasaan ka8 --,h9di ako tag>ito4 --,kilala ko ang mga tao sa lupang ito2 eh1 bakit nasa likuran ka ng simbahan8 ,at ang tugon ng kasama3 --,h9di ko masabi4 --,ikaw baga'y h9>ang8 --,h9di1 walang hum>ang sa ak+ s9uman2 p9>usahan ako ng ,diyos4 --,alam na nat91 na ang lahat ay gal+ sa ,diyos2 nguni't may p9agbubuhatan4 ,saan ka p>oroon8 --,kahit saan4 ,namangha si ,semel4 ,ang taong ito'y walang pagmumukhang masama1 ang boses niya'y kalugod-lugod1 nguni't walang ip9agbabadya na tungkol sa kanyang s>ili4 ,inisip ni ,semel na may mga bagay na di masaysay at p9agsalitaan ang kasama4 --,sumama ka sa ak+ bahay at ng ma9itan ka4 ,nagpatuloy lumakad at s9abayan ng kasama4 ,humihip ng malakas ang hang9 at p9aspas ang b>o ni ,semel4 ,sapagka't napawi na ang alak1 ay nagdamdam ng g9aw4 ,nagmadal+ nagbububulong at iniisip3 --,mabut+ gawa ito6 ,mabut+ balabal ang dala ko6 ,ako'y nanaog upang bumili ng isang balabal1 at sa pagbalik ay wala man lamang ako kahi't sako at may dala pa akong isang taong hubad4 ,di nga ako katutuwaan ni ,matr5a4 ,si ,matr5a1 ay ang kanyang asawa4 ,sa ganitong pag-aala-ala kay ,matr5a ay nagulomihanan si ,semel2 nguni't pagl+on niya sa kasama ay naalaala niya yaong t++ ip9amalas sa kanya mula roon sa simbahan at mul+ nagdamdam ng kagalakan sa kalooban4 ,,iii ,ang asawa ni ,semel ay nag-ayos ng bahay na maaga2 nagsibak ng kahoy1 sumalok ng tubig1 nagpaka9 ng mga bata at kuma9 pati siya1 saka nag-isip4 ,iniisip ang kakan91 n>>apat kayang ih&a ngayon o bukas4 ,may natitira pang kaunti sa pam+galan2 kung si ,semel ay nakaka9 na sa nayon at h9di humapon mamayang gabi ay may kasiyang pagka9 sa k9abukasan4 ,muli't mul+ t9ignan ang nalalab+ pagka94 --,h9di ako magtit9apay ngayon1--aniya2--saka kakaunti ang ak+ h>9a2 baka sakal+ umabot hanggang biy]nes4 ,pagkatapos na maitago ang t9apay1 ay naupo si ,matr5a sa sip+ ng dulang upang magsursi ng b>o ng kanyang asawa2 nananahi at inaalala si ,semel1 na namili ng katad4 --,baka madaya pa ng mayt9da6 ,napakahangal ang asawa ko4 ,siya ang di m>unong magdaya kan9uman at napadadaya mag+ sa bata4 ,sa halagang walong rublo ay makabibili na ng isang mabut+ balabal2 h9di kabutihan1 nguni't may kaigihan na4 ,totoong nagbata kami ng tag9aw na iri d9i sa iisang balabal4 ,h9di makapaglaba sa ilog ng wala niyan1 at eto1 upang makalakad ay d9ala ang ak+ suot4 ,h9di ako makapanaog ng ganiri6444 ,pagkaluwat6 ,nap>aan ba kaya sa t9dahan ng alak8 ,kabibitaw pa lamang sa bibig ng mga salitang ito1 ay siyang pagk>9ig ng mga yabag ni ,semel sa may hagdanan4 ,iniwan ni ,matr5a ang sursih9 at napatungo sa silid4 ,nakita niyang nasok1 ay dalawang lalaki1 na walang sombr]o at nakabota4 ,malayo pa'y nahalata na ni ,matr5a1 na ang kanyang asawa ay naglas+4 ,siya ko na nga bang kutog ng loob1 aniya4 ,pagkakitang walang kapote at nangakalitaw ang mga kamay1 walang imik at w>i nahihiya1 ay kumaba ang loob ng abang asawa4 ,ini9om nga ang kuw>ta4 ,nakipaglas+an sa isang hampas-lupa at ngayo'y dala r9e4 ,wala na kami kundi ito lamang4 ,p9abayaan niyang magtuloy sila at kanyang s9undan na di umiimik4 ,napaghalata niya na ang kasama ay may kabataan1 payat1 putla91 nakakapote na walang b>o sa katawan at wala ni gora4 ,ng makapasok na ay tumigil na walang kibo at nakatungo4 ,inisip ni ,matr5a4 ,suwitik ito1 nahihiya pa1 naghih9tay ng mangyay>i4 ,nag-alis ng gora si ,semel at umupo sa bangko na p>ang isang batang mabait4 --,oy1 ,matr5a1--aniya--pahahapun9 mu ba kami8--,h9di pa ako kumaka94 ,si ,matr5a ay h9di lumil+on na nagbububulong4 ,tumigil sa may kus9a1 saka m9asdang isa-isa1 na iil+-il+ at di kumikibo4 ,nahalata ni ,semel na galit ang kanyang asawa2 nguni't anong gagaw98 ,sapagka't walang may ibig1 ay t9agnan niya sa kamay ang kasama at s9ab+3 --,maupo ka1 kapatid4 ,humapon tayo4 ,ang kasama ay naupong walang imik4 --,ano ,matr5a2 h9di ka ba nagh&a ng hapunan8 --,oo't nagh&a ako2 nguni't h9di sa iyo2 ikaw ay naglas+ hanggang sa mawalan ka ng isip 444 ,ikaw ay bibili ng isang bagong balabal at umuwi ka pa ng walang kapote4 ,sa ikalulugmok nat9 ay nagsama ka pa ng isang hampas-lupa4 ,ako'y walang maipahahapon sa mga las+4 --,siyana1 ,matr5a2 walang kailangang magsalita upang wala nang pag-usapan4 ,lalong magal+ ang itanong mo sa ak9 kung s9o ang taong ito4 --,pasimulan mong sabih9 sa ak9 kung saan mo iniwala ang kuw>ta1--ang tugon ng asawa4 ,dumukot si ,semel sa bulsa at inilitaw ang tatlong rublo4 --,eto ang kuw>ta2 si ,tr(imoy ay h9di nagbayad1 nangako sa ak9 bukas na4 ,si ,matr5a ay lalong nag-init4 ,sa aba ng balabal1 at pati ng kaisa-isang kapote ay ib9igay pa sa isang hampas-lupa na d9ala r9i sa ikad>agdag sa hirap4 ,eto ang kuw>ta at saka d9ugtungan4 --,wala akong hapunan2 h9di ako makapagpapaka9 sa mga hampas-lupang las+4 --,oy1 ,matr5a1 huwag kang ma+ay at d+g9 mo ir+ ak+ s9asabi6 --,ako6 ,mak9ig ng mga kaululan ng isang walang hiyang las+6 ,may matuwid ako na umayaw na mag+ asawa kita6 ,iniwanan ako ng ak+ ina ng pambili ng damit at ini9om mo ng alak2 ngayo'y bibili ka ng isang balabal at ini9om mo r94 ,h9di magaw+ maipaan9aw ni ,semel1 na dalawampung kopek ang kanyang ini9om at gayon d9 na kung paanong kanyang nasumpungan ang kanyang kasama2 ayaw p>aan9 ni ,matr5a ang kanyang salita1 sunud-sunod ang kanyang salita1 sunud-sunod kung tugun9 siya4 ,pati nuong nangy>i ng may sampung taon1 ay ip9amumukha pa sa kanya4 ,salita pa ng salita1 at saka t9agnan si ,semel sa manggas4 --,isauli mo sa ak9 ang suot ko1 wala kundi iyan at k9uha mu pa2 siya mo ngayong suot1 asong galis94 ,h9di ka pa tangay9 ng diyablo6 ,huhubd9 na ni ,semel2 b9altak ng asawa at nata/as ang mga tahi2 sa katapus-tapusan ay t9agnan ni ,matr5a ang suot1 is9uot at napasa dakong p9to upang yumaon1 nguni't agad napatigil sa galit2 w>i ibig makipagkaalit kahi't kan9o at mabatid kung s9o ang taong yaon1 ,,iv ,tumigil si ,matr5a sa tabi ng p9id at nagsab+3 ,kung iya'y mabut+ tao1 ay h9di sana hubad2 magkak>oon man lamang ng b>o4 ,kung ikaw ay gumawa ng isang mabut+ gawa1 ay sasabih9 mu sana sa ak9 kung saan nanggal+ ang palaboy na ito4 --,may tatlong oras nang s9asabi ko sa iyo1 nguni't di mo ako d9id9ig4 ,nagd>aan ako sa tabi ng simbahan1 ay nakita ko ang b9atang ito na halos nan9igas at hubad2 wala nga tayo sa panahong tag-araw4 ,inakay ako ng ,diyos sa kanya2 na kung di gayon ay namatay sana ito ngayong gabi4 ,anong gagaw9 ko8 ,siya'y ak+ b9ihisan1 b9alabalan at ak+ ip9agsama4 ,tumahimik ka nga1 ,matr5a1 iya'y isang kasalanan4 ,tayong lahat ay p>a-p>ang mamamatay4 ,si ,matr5a ay nagbuka ng bibig upang sumagot4 ,biglang napat+9 doon sa di kilala at tumahimik4 ,nakaupo sa bangko na di umiimik1 ,ang kanyang dibdib ay nanlalaki1 halos magputok1 na nakayakap ang mga kamay sa mga tuhod1 nakatungo ang ulo1 naka-pikit ang mga mata1 na p>ang napipighati4 ,napatahimik si ,matr5a4 ,siya'y malugod na p9agsabihan ni ,semel4 --,matr5a2 nawala na ba kaya ang ,diyos sa iyong kalooban8 ,pagk>9ig nito ng asawa ay napat+9 doon sa di kilala1 na nakat+9 naman sa kanya1 at ang kanyang kalooban ay nabagbag4 ,siya'y mul+ nasok at upang magh&a ng hapunan4 ,siya nga ay nagha9 at kanyang iniha9 ang kahuli-hulihang t9apay4 --,hala1 kuma9 ka1--ang sabi4 ,b9atak ni ,semel ang b9ata hanggang sa dulang4 --,lumapit ka kapatid4 ,pumutol ng t9apay1 b9asa at nagpasimulang kuma94 ,si ,matr5a ay naupo sa isang sulok na nakapangalumbaba at nakapatong ang mga siko sa mga tuhod saka m9asdan yaong h9di kilala4 ,nagdalang habag siya2 at nagtaglay siya ng habag sa kaaba-abang yaon4 ,agad nagalak ang kalooban ng di kilala at pagtataas ng ulo ay tum++ napangiti doon sa abang babae4 ,pagkatapos ng pagka9 ay iniligpit ng asawa ang mga p+gan at nagsab+3 --,saan ka nanggal+8 --,ako ay h9di tag>ito4 --,bakit nasa tabi ka ng simbahan8 --,h9di ko masabi4 --,s9ong naghubad sa iyo8 --,p9>usahan ako ng ,diyos4 --,at hubad ka na bang ganyan8 --,nanatili ako roong hubad4 ,ako'y nan9igas sa g9aw1 nakita ako ni ,semel at nahabag sa ak92 is9uot sa ak9 ang kanyang damit at p9asunod ako sa kanya4 ,ikaw ay nagdalang habag sa ak+ hirap2 iyo akong p9aka9 at p9a9om4 ,pagpala9 ka nawa ng ,diyos6 ,si ,matr5a ay tum9dig1 b9uksan ang kanyang baul at k9uha ang limang b>o ni ,semel na kanyang s9ursihan at upang maisuot sa k9abukasan1 k9uha ang salawal at pagkabigay niya ng mga yaon doon sa di niya kilala ay magiliw na s9ab+ tanggap9 mo1 nakita kong wala kang b>o2 magbihis ka at mahiga ka kung saan mo ibig1 sa bangko o sa kus9a4 ,nag-alis ng balabal ang di kilala1 is9uot ang b>o at nahiga sa bangko4 ,p9atay ni ,matr5a ang ilaw at s9unggaban ang balabal at nahiga sa silid sa sip+ ni ,semel2 g9amit ang balabal nguni't h9di makatulog2 ang sumasaulo niya ay yaon di kilala at saka kanyang naiisip na naubos ang lahat ng t9apay na nalabi at wala silang makaka9 sa k9abukasan4 ,naibigay pa ang b>o at salawal ni ,semel2 siya'y namamanlaw at h9di mapalagay4 ,nguni't sa pagkaalala niya ng ngiti niyaong taong h9di kilala ay nasiyahan ang kanyang loob4 ,maluwat-luwat na di nakatulog si ,matr5a4 ,si ,semel man ay h9di r9 makatulog at namimilipit sa balabal4 --,semel6 --,ay6 --,at+ naubos ang lahat ng t9apay4 ,h9di ako nagt9apay ngayon4 ,anong gagaw9 nat9 bukas8 ,manghihiram ba kaya ako kay ,melania ng at+ makaka9 bukas8 --,bahala na4 ,h9di magkukulang ng pagka94 ,s&al+ napatahimik4 --,tila mabuti ang taong ito4 --,bakit kaya ayaw magsabi kung s9o siya8 --,walang salang siya'y p9agbabawalan4 --,semel6 --,ano8 --,tayo'y nagbibigay1 at sa at9 ay walang nagbibigay4 ,walang naisagot si ,semel4 --,siya ka na ng kauusap1--ang sabi1 saka pumihit4 ,at nangakatulog4 ,v ,si ,semel ay gumis+ na maaga2 natutulog pa ang mga bata2 ang asawa'y yumaon upang mangh+i ng t9apay sa kapitbahay2 yaon lamang di kilala ang nakaupo sa bangko1 na nakat+ala sa kisame4 ,ang kanyang pagmumukha ay lalong tiwasay kaysa t9alikdang araw4 ,s9abi ni ,semel3 --,ano nga kapatid2 ang tiyan ay nangangailangan ng pagka9 at ang katawa'y nangangailangan ng damit4 ,kailangan ngang mamuhay1 magkasiya sa s>ili4 ,m>unong ka bang gumawa8 --,wala akong nalalaman4 ,id9ilat ni ,semel ang mga mata at nagsab+4 --,natututuhan ang balang ibig91 kailan ma't di kukulang9 ng pagkukusa4 --,lahat ay nagsisigawa2 gagawa r9 akong gaya ng iba4 --,anong pangalan mo8 --,mikhail4 --,kung gayon1 ,mikhail1 ayaw kang magsabi ng anuman tungkol sa iyong buhay1 mabuti1 nguni't kailangang kuma92 kung susund9 mo ang ak+ sasabih91 ay aampun9 kita4 --,tulungan ka nawa ng ,diyos6 ,turuan mo ako1 ituro mo sa ak9 ang di ko nalalaman4 ,sumunggab si ,semel ng kanyamo at b9aluktot4 --,ito'y h9di gawa9 noong isang ,huwubes2 tignan mo4 ,t9agnan ni ,mikhail1 tuloy inabot ang kanyamo1 b9aluktot1 at agad it9uro sa kan ya ni ,semel ang pagtabas1 pagtahi1 pagbutas1 paglalapat ng suwelas1 at pag-aanyo ng tahi4 ,sa ikatlong araw ay natutuhang lubos ni ,mikhail ang buong p>aan ng paggawa2 ang kanyang kaliksihan ay gayon na lamang1 na p>ang isang daan nang taong manggagawa ng sapatos4 ,walang s9ayang na s&ali2 kaunti kung kuma94 ,pagkatapos ng kanyang gawa ay tumatabi sa kanyang sulok na nakatungong walang imik2 bahagya nang magsalita1 h9di tumatawa kailanman2 h9di umaalis sa bahay2 at h9di siya nakitang ngumiti1 kundi mim9san1 nuong unang gabi na pahapun9 siya ng asawa ni ,semel4 ,,vi ,nagdaan ang araw at araw1 l+go at l+go hanggang sa umabot ng isang taon4 ,si ,mikhail ay patuloy pa r9 ng pagtulong sa bantog na kay ,semel2 walang ibang nakagagawa ng magagal+ at matitibay na bota na makahihigit pa kay ,semel4 ,sa tanaw lamang ay kilala na siya at unti-unt+ yumaman si ,semel4 ,isang araw ng tag-inaw1 na gumagawang magkatulong ang dalawang magpang9oon1 ay sa d>at+ ang isang voyok o k>wah+ hila ng tatlong magagal+ na kabayo1 na nagtutunugang masaya ang mga kampanilyang nakakuw9tas1 at sa titigil sa h>ap ng p9tuan nila4 ,bumaba sa piskante ang isang alila na nagbukas ng p9to1 at ang sakay na isang b>9i o isang mah>lika ay bumaba na nababalot ng isang magal+ na balabal4 ,nanhik sa hagdanan4 ,b9uksan ni ,matr5a ang p9tuan4 ,ang b>9i ay yumuko na nasok at tumayong matuwid2 ang ulo ay halos masukdol sa kisame at nalalaganapan niyang mag-isa ang isang sulok ng kabahayan4 ,si ,semel ay bumat+ may pagkamangha sa b>9i4 ,kailanman ay di siya nakakita ng taong gaya niyaon4 ,si ,semel ay natigilan1 si ,mikhail ay walang imik2 si ,matr5a ay nag+ p>ang isang tuyong punong kahoy4 ,ang taong yaon ay masasab+ p>ang gal+ sa ibang mundo2 ang kanyang pagmumukhang malaki at mabilog at ang kanyang leeg-toro ay nakapaglal>awan sa kanya ng isang kakaibang taba4 ,pagkah+a ng buong lakas ay nag-alis ng balabal ang b>9i1 naupo sa bangko at nagsab+3 --,s9o sa inyo ang mae/ro sapat]o8 ,si ,semel ay lumapit4 --,ako po1 ,kagalang-galang4 ,t9awag ng b>9i ang kanyang alila2 iabot mo sa ak9 ang katad1 ,f$ka4 ,d9ala ng alila ang isang balutan1 inilapag sa hapag 7mesa74 --,buksan mo ang balutan4 ,ang alila ay sumunod4 ,it9uro ng b>9i kay ,semel ang katad4 --,nakikita mo bang maigi1 magsasapatos8 --,opo1 ,kagalang-galang4 --,nakikilala mo ba kung anong uri iyan8 ,p9itik ni ,semel ang katad at nagsab+3 --,iyan po ay p9akamabut+ uri4 --,oo nga1 iya'y p9akamabut+ uri1 tulig2 kailanman ay h9di ka nakakita ng gaya niyan2 iyan ay katad na gal+ sa ,alemanya1 nalaman mo ba8 ,ang halaga ng katad na iyan ay dalawampung rublo4 ,si ,semel ay natatakot-takot na tumugon3 --,paanong ibig n9yong kilalan+ ko8 --,mabuti4 ,maigagawa mo ba kaya ako ng mga bota sa katad na ito8 --,opo1 ,kagalang-galang4 ,ang b>9i ay nagbigkas4 --,mangy>i6 ,tignan mong mabuti ang tao na nagpapagawa sa iyo niyan at pati ng ka9aman ng katad na iyan2 igawa mo ako ng mga bota na magluluwat ng isang taon2 na isang taon kong magagamit na h9di man lamang masisira o mapapahiwid4 ,kung magagawa mo ay tanggap9 mo ang katad na ito at iyong tabas92 kung h9di naman ay iyong tanggihan4 ,ak+ ip9agpapauna sa iyo1 na kung ang mga botang iyan ay masira bago mag-isang taon ay ipapasok kita sa bilangguan1 kung magtagal sa ak9 ng isang taon ay pagkakalooban kita ng sampung rublo4 ,si ,semel ay nagitla1 nagdili-dili1 h9di niya malaman ang gagaw94 ,t9ignan niya si ,mikhail1 kanyang s9iko at it9anong kung maa>+ tanggap9 o h9di4 ,t9anguan siya ni ,mikhail1 at t9anggap ni ,semel na nangako na kanyang gagaw+ mga bota na h9di masisira o mapapahiwid man lamang sa loob ng isang taon4 ,t9awag ng b>9i ang alila4 ,iniunat ang kanyang paa1 at nagsab+ kung gayon ay sukatan mo ako1 ang paa ng b>9i ay napakalaki na nangailangang gumupit pa ng ibang papel bagaman ang una ay napakalaki na4 ,s9ukat ni ,semel ang talampakan1 ang ibabaw ng paa at saka s9ukat ang b9ti2 nguni't ang papel ay h9di nag-abot na maigi1 ang b9ti ay napakataba4 ,habang k9ukunan ng sukat ni ,semel1 ay lil+ap-l+ap ang b>9i sa lahat ng dako4 ,namataan si ,mikhail4 --,s9o ito8--ang tanong4 --,siya kong manggagawa--ang sabi ni ,semel4 --,magpaka+at ka6 ,dapat magluwat ng isang taon4 ,t9ignan ni ,semel ang pagkatungo ni ,mikhail at kanyang nahalata na wala sa loob nito ang b>9i1 kundi nakat+ala siya sa ulunan ng b>9i na p>ang may nakikita siya4 ,si ,mikhail ay t+9 ng t+94 ,agad napangit+ masaya4 --,anong ik9atatawa mo8--ang tanong ng b>9i4 ,pag-+atan mo1 na ang mga bota ay iyong may>i sa takdang panahon4 ,si ,mikhail ay sumagot3 --,mangy>i1 kailanman at kailangan94 --,mangy>i1--ang bigkas ng b>9i na sabay is9uot ang balabal4 ,tumungo sa may dakong p9to2 nguni't nakalimot yumuko1 at naumpog ang ulo sa halang1 na anupa't nagbubulong sa galit4 ,agad lumamig ang ulo1 k9uskos ang noo at sumampa sa vosok4 ,pagkaalis ng b>9i ay s9abi ni ,semel4 --,ito nga ang matibay na p>ang puno ng kahoy2 nasira ang halang at bahagya nang n>amdaman4 ,at s9abi ni ,matr5ang3 --,sa taglay niyang pamumuhay ay mabut+ tao kaya8 ,p>ang bakal m&9 at di madadaig ng kamatayan ng gayun-gayon lamang4 ,,vii ,h9>ap ni ,semel si ,mikhail4 --,t9anggap nat9 ang bil+ ito1--aniya1--baka tayo'y mapahamak4 ,ang katad ay mahal1 ang b>9i ay magagalit92 huwag lamang tayong magkamali ay 444 ,ang iyong mata ay mal9aw kaysa ak92 ang iyong kamay ay lalong tumpak2 naito ang sukat1 tabas9 mo ang katad at samantala ay gagaw+ ko ang iyong g9agawa4 ,sumunod si ,mikhail1 t9agnan ang katad1 iniladlad at p9asimulang t9abas4 ,t9itignan ni ,matr5a1 na hirati sa gayong gawa91 at ik9amangha na t9abas ni ,mikhail ang katad sa isang anyo na h9di magagamit na pambota4 ,ibig niyang magsalita1 nguni't kanyang naisip3 --,m>ahil ay h9di ko naul9igan kung anong anyo ng bota ang kailangan ng b>9i2 nalalaman ni ,mikhail ang g9agawa1 at h9di ko siya pakikialaman4 ,g9awa ni ,mikhail na isang susuut9 sa paa at t9ah+ p>ang s&alyas4 ,namangha si ,matr5a1 nguni't h9di siya p9akialaman1 at ip9agpatuloy ni ,mikhail ang pagtahi4 ,dumat+ ang oras ng pagka94 ,tum9dig si ,semel at kanyang napuna na g9awang s&alyas ni ,mikhail ang katad at h9di g9awang bota1 bagay na nakapagtataka sa isang tao na kailanman ay h9di nagkamali4 ,si ,semel ay nakapagbigkas tuloy ng isang badyang pamangha4 --,at+ nasira ang katad2 ano kayang sasabih9 ko sa b>9i8 ,saan kaya ako makakasumpong ng ganyang katad8 ,at s9abi kay ,mikhail4 --,anong g9awa mo4 ,ako'y iyong ip9ahamak1 katoto4 ,h9ih+an ako ng b>9i ng bota4 ,nasaan8 ,noon nga ay may tumuktok sa p9tuan4 ,sa dungawan ay nakita ang alila ng b>9i1 na nagtatali ng kanyang kabayo sa p9tuan4 ,p9agbuksan ni ,semel at ang alila ay patang-pata sa pagod4 --,mag&ang gabi po1 suki4 --,mag&ang gabi r9 pu naman4 ,anong nangyay>i8 --,inutusan pu ako ng asawa ng b>9i upang kun9 ang mga bota4 --,ang mga bota8 --,opo1 h9di na pu kailangan ng b>9i2 h9di na pu niya maisusuot4 ,nais sa inyo ng asawa ng b>9i na humaba nawa ang inyong buhay4 --,h9di pu nagaw+ dumat+ na buhay sa bahay4 ,namatay sa vozok o k>wahe4 ,dumat+ kami1 ak+ p9agbuksan at nakita kong nakatimbuwang at bangkay4 ,p9aghirapan nam9 ng paglalabas sa vozok4 ,inutusan ako sa inyo ng asawa ng b>9i1 na s9ab+3--,pum>oon kang sabih9 mo sa magsasapatos1 na ang gaw9 ay s&alyas na pansuot sa bangkay at huwag bota na gaya ng ip9asadya ng b>9i4 ,sabih9 mong ipagmadalian4 ,ikaw ay magh9tay at dalh9 mo ang mga s&alyas4 ,d9ampot ni ,mikhail ang s&alyas at pati ng p9agputulang katad1 b9alot na lahat at iniabot ang balutan sa alila1 na naghih9tay3 --,adiyos mga kapatid1 tulungan nawa kayo ng ,maykapal4 ,,viii ,nak>aan ang isang taon1 dalawa1 at may anim nang taon na si ,mikhail ay na sa bahay ni ,semel4 ,ang buong pamumuhay1 ay di r9 nagbabago4 ,kailanma'y h9di siya umaalis4 ,bahagya nang magsalita at mamakalawa lamang napangiti1 na ang una1 ay ng ha9an siya ng asawa ni ,semel1 at ang ikalawa'y ng dumalaw ang b>9i4 ,si ,semel ay tuwang-tuwa sa kanyang pangulong manggagawa at di niya t9atanong kung saan gal+2 iisang bagay ang kanyang p9apanimdim1 na baka si ,mikhail ay lumayas4 ,isang araw ay nagkakapisan silang lahat4 ,ang mga bata ay naglal>uan at nangaghahag>an sa mga bangkong malapit sa mga dungawan4 ,si ,matr5a ay nagpapa9it ng mga bakal na pambaluktot2 si ,semel ay may hawak na pambutas2 at si ,mikhail ay nagtatapos ng isang takong4 ,isa sa mga bata ay humilig sa balikat ni ,mikhail na nasa tabi ng dungawan at nagsab+3 --,tignan mo1 ,mikhail1 naito ang isang t9d]a na may kasamang dalawang batang babae2 tila m&9 pap>ito sa at94 ,isa sa mga batang babae ay pipilay-pilay4 ,pagk>9ig ng mga salita ng bata ay iniwan ni ,mikhail ang gawa9 at d9ungaw4 ,si ,semel ay napataka2 si ,mikhail ay h9di nanunungaw kailanman at ngayo'y nakikita niyang nakadukwang4 ,si ,semel ay nakidungaw r94 ,kanyang nakita nga1 na may isang baba+ lumalapit1 na maigi ang pagkabihis at may kasamang dalawang batang babae na nangababalabalan ng katad at nangakapam9dong sa ulo ng panyong lana4 ,ang dalawang bata ay magkamukha at halos h9di maw>i ang pagkakaiba nilang dalawa1 nguni't ang isa sa kanila ay napipilay at k9akaladkad ang paa4 ,ang babae ay tumigil sa p9tuan1 ib9ukas ang p9to1 at nasok na kasunod ang dalawang bata4 --,mag&ang umaga po1 mga mae/ro1 --,dumat+ nawa kayo ng maligayang oras4 ,anupung sadya n9yo8 ,ang babae ay naupo1 at ang mga bata ay h9di humiwalay sa kanyang sip+4 --,itit+9 ku po ng sapatos ang mga batang ito4 --,kailanman po ay h9di kami gumawa ng napakaliit1 nguni't maigagawa nam9 kayo ng inyong ibig94 ,am9 pung titignan kung maigagawa nam9 kayo ng aporong basahan o ng katad4 ,sabih9 n9yo ang inyong ibig4 ,si ,mikhail na ak+ pangulong manggagawa ay totoong matal9o4 ,lum+on si ,semel at nakita niya na walang kaalis-alis ang mata sa mga bata4 ,si ,semel ay napamangha ng higit at higit4 ,tunay na ang mga munt+ batang yaon ay magag&a1 nakatutuwa1 may mga pisng+ namumula-mula at maiitim ang mata2 ang mga balabal at ang mga pam9dong ay napak>ikit1 nguni't h9di niya maunawa kung bakit nakahal9a ng gayon na lamang kay ,mikhail1 na p>a bagang kilalang-kilala na niya4 ,si ,semel ay nakipagsalitaan sa babae at kanyang k9uha ang sukat4 ,k9along ng babae ang pilay at nagsab+3 --,kunan n9yo ng dalawang sukat ito4 ,igawa n9yo ng isang sapatos ang paang pilay at tatlo ang magal+1 sapagka't kambal ay magkap>a ng sukat4 ,pagkatapos na masukatan1 ay nagtanong si ,semel na nakat+9 sa pilay3 --,anu po ang ik9apilay8 ,ip9anganak na pu bang ganyan8 --,h9di po1 natuntungan ng kanyang ina4 ,si ,matr5a1 na nakakapak9ig ng salitaan ay nakisagot4 --,s9o ka1--aniya--at s9u-s9o ang mga batang ito8 ,ina ka ba nila8 --,ako'y h9di nila ina o kamag-anak man2 sila'y mga in>i kong anak4 --,diyata't p9akaiibig mong maigi ay h9di mga kadugo8 --,bakit h9di ko iibig9 sila8 ,p9asuso ko sila ng ak+ gatas4 ,ako'y nagkaanak ng isang lalaki na k9uha sa ak9 ng ,diyos2 h9di ko totoong inibig na gaya ng mga ito4 --,kan9o ngang anak sila8 ,,ix ,si ,matr5a ay nakipagsalitaan sa baba+ yaon1 na nanalaysay ng ganito2 --,may anim na taon nang ulila sila4 ,ang ama ay namatay ng m>tes at ang ina ay ng biy]nes4 ,sila'y naulila sa ama bago naipanganak at ang kanilang ina ay h9di nabuhay ng isang araw man lamang pagkapanganak sa kanila4 ,nuon nga ay nakatira kami ng ak+ asawa sa nayong yaon1 at sila'y am+ kakapit-bahay4 ,ang ama'y gumagawa sa gubatan1 at nabuwalan ng isang punong-kahoy2 nasaktan ng di kawasa na anupa't pag-dat+ sa bahay ay inih&og ang kanyang kaluluwa sa ,diyos4 ,ang kanyang asawa'y nanganak pagk>aan ng tatlong araw1 na ang mga ito ang nag+ anak4 ,mga kaawa-awa at walang mag-&ukha4 ,sa palibot ng kanilang higaan1 ay walang hilot o alila2 nanganak na mag-isa4 ,d9alaw ko k9aumagahan1 ako'y pumasok at ak+ natagpuang patay na ang abang babae4 ,pagkamatay ay nadaganan ang munti at napilay ang paa nito4 ,d9aluhan ng mga tao1 inayos ang bangkay1 is9ilid sa kabaong at ib9aon sa lupa4 ,ang mga kapitbahay ay mabubut+ tao1 nguni't ang mga sanggol ay naulila at walang mag-&ukha4 ,ako nga ang tang+ nag-alaga sa kanila2 nagpapasuso ako ng ak+ panganay at ip9akisuso ko sila4 ,ang mga mujik ay nagtitipon1 nagsalitaan1 nagsanggunian kung ano ang m>apat gaw9 sa kanila1 at ito ang s9abi sa ak93 --,ikaw na ang bahalang mag-alaga sa mga sanggol na ito1 iyong pasusuh9 at mapagiisip-isip mo ang lalong magal+4 ,napasuso ko na ang una1 nguni't ang isa1 ang abang pilay ay h9di pa1 h9di ko akala+ mabuhay1 nguni't agad iniwaksi ko ang ak+ katigasang-loob2 dumada+ at ak+ k9ahabagan4 ,bakit maghihirap iyang kaluluwang anghel8 ,ak+ p9asuso at inalagaan ang tatlo1 ang ak+ anak at ang mga ulila1 ako nuo'y bata at malakas1 kuma9 akong mabuti at nagk>oon ako ng saganang gatas1 at ako'y p9agpala ng di kawasa ng ,pang9oon4 ,p9asususo ko ang dalawahg bata at naghih9tay ang ikatlo1 pagkabusog ng dalawa1 ay saka ko p9asususo ang ikatlo at ip9agkaloob sa ak9 ng ,diyos na sila'y ak+ mabuhay4 ,ang ak+ anak ay namatay pagk>aan ng dalawang taon1 at h9di na ako p9agkalooban1 pa uli ng ,diyos ng anak4 ,habang ito'y nangyay>i ay bumubuti ang am+ pamumuhay1 ngayo'y natitira kami sa isang alilisan1 sa bahay ng isang may t9dahan4 ,b9abay>ang kam+ mabuti at ang am+ buhay ay tiwasay1 nguni't wala akong anak4 ,s9u pang ak+ lil+ap9 kung wala ang mga batang ito8 ,wala nga akong mga kasama4 ,bakit ko nga di ibig9 at mahal9 sila8 ,sila ang mga an9o ng ak+ mata at ligaya ng ak+ buhay4 ,niyakap ng babae ang mga bata1 h9agkan ang pilay at nagl>o ang luha sa kanyang mga mata4 ,nabubuhay ang walang ama at walang ina2 h9di nabubuhay ang walang ,diyos1 anang kawikaan4 ,gayon nagsalitaan at hum&a na ng pag-alis ang babae4 ,sa paghahatid sa kanya n9a ,semel ay nal+unan si ,mikhail na nakayakap ang mga kamay sa mga tuhod1 ang mga mata'y nakatirik sa langit at nakangiti4 ,x ,siya'y nilapitan ni ,semel at p9agsabihan4 --,anong g9agawa mo1 ,mikhail8 ,tum9dig si ,mikhail1 iniwan ang g9agawa1 nag-alis ng tapi1 yumukod sa mag-asawang pang9oon niya at nagsabi sa kanilang3 --,pataw>9 n9yo ako1 mga pang9oon1 p9atawad na ako ng ,diyos4 ,pataw>9 naman n9yo ako4 ,napagkita n9a ,semel1 na si ,mikhail ay nagliwanag4 ,tum9dig si ,semel1 yumukod sa kanya at nagsab+3 --,napagkikita ko1 ,mikhail1 na ikaw ay isang taong di gaya ng iba1 at h9di kita mapipigil sa ak+ pil+ o matatanong man4 ,sabih9 mo lamang sa ak93 ,bakit ikaw ay napakawalang-imik1 at totoong gitla ng ikaw ay ak+ matagpuan at ipagsama sa ak+ bahay8 --,bakit ka p9agsaulian ng loob1 ng ha9an ka ng ak+ asawa ng pagka98 ,nuon nga'y napangiti ka at sumigla ang iyong kalooban4 ,saka ng pum>ito ang b>9i1 na magpasadya ng mga bota ay napangiti kang muli at lalong sumigla ang iyong kalooban1 at ngayong dalh9 dito ng baba+ ito ang mga bata ay napangiti kang makaitlo at nagliwanag ang iyong mukha4 ,sabih9 mo sa ak91 ,mikhail4 ,bakit sumisilang sa iyo itong dalisay na liwanag at bakit ka ngumit+ makaitlo8 ,at sumagot si ,mikhail4 --,sumisilang sa ak9 ang liwanag1 sapagka't ako'y nap>usahan2 h9atulan ako ng ,diyos at ngayo'y p9atawad na ako2 ako'y napangit+ makatatlo sapagka't dapat akong mak>9ig nga ng tatlong salita ng ,diyos at ak+ nang>9ig4 ,n>9ig ko ang una ng mahabag ang iyong asawa sa ak+ kaabaan1 yaon nga'y una kong ik9angiti4 ,napangiti akong muli ng pum>ito ang b>9i1 sapagka't naihayag sa ak9 ang ikalawang salita2 at ngayon1 pagkakita ko sa mga bata ay ik9angiti kong pangatlo sa pagk>9ig ko ng ikatlong salita ng ,diyos4 ,t9anong siya ni ,semel3 sabih9 mo sa ak91 ,mikhail kung bakit ka p9>usahan ng ,diyos at kung anong mga salita ito upang malaman ko naman4 ,si ,mikhail ay sumagot3 ,p9>usahan ako ng ,diyos dahil1 sa ak+ paglabag4 ,sa langit ay isang anghel ako1 at siya ay ak+ s9uway4 ,nuon ay isa ako sa mga anghel sa langit at s9ugo ako ng ,diyos sa isang kaluluwa1 sa kaluluwa ng isang babae4 ,bumaba ako sa lupa at nakita ko ang isang babae na nakalugmok sa higaan1 may sakit at kapanganganak lamang sa dalawang batang babae4 ,ang mga ito ay nangagsisihibik sa tabi ng ina1 at siya'y napakah9a na di niya mapasuso sila4 ,pagkakita sa ak9 ay nataho na kailangan ng ,diyos ang kanyang kaluluwa2 tumangis at nagsabi sa ak+ namamanhik3 ,anghel ng ,diyos1 ang ak+ asawa ay namatay1 na nabuwalan ng isang punong-kahoy sa gubat2 ako'y walang ina1 o kapatid1 o ali3 ang ak+ mga ulila ay walang inaasahan1 liban sa ak+ abang kaluluwa3 pabayaan mo akong mapalaki ko ang ak+ mga anak2 ipagpaubaya mong sila'y makalaki sapagka't ang mga bata ay h9di maa>+ mabuhay ng walang ama o ina4 ,s9unod ko ang babae1 ip9atong ko ang isang anak sa k&ungan at ang isa'y sa kanyang bisig2 muli akong napailanlang sa langit1 at pagh>ap ko sa ,pang9oon ay s9abi kong3 ,h9di ko nagaw+ dalh9 ang kaluluwa ng nanganak4 ,ang ama'y namatay1 siya'y may dalawang anak na kambal at ip9amanhik sa ak9 na siya'y pabayaan kong mabuhay hanggang sa mapalaki niya ang kanyang mga anak na h9di mangyay>+ mabuhay ng walang ama o ina4 ,h9di ko nga dala ang kaluluwang iyan4 ,s9agot ako ng ,diyos3 ,ikaw ay yumaon at dalh9 mo sa ak9 ang kaluluwa ng inang iyan1 at mapagkikilala mo ang tatlong salita ng ,diyos2 iyong malalaman ang sumasa mga tao1 ang h9di ip9abatid sa tao at ang bumubuhay sa tao4 ,pagkakilala mo ng tatlong salitang ito ay babalik ka sa langit4 ,nagbalik ako sa lupa at d9ala ko ang kaluluwa ng abang ina4 ,ang mga bata ay nagsibitiw sa s9apupunan ng ina at ang bangkay1 sa pagkabuwal sa tagilirang kaliwa1 ay nadaganan ang paa ng isa sa mga bata4 ,ng ako'y nakatayo sa may dakong itaas ng nayon upang dalh9 ang kaluluwa sa ,maykapal ay h9adlangan ako ng isang buhawi1 nangh9a ang ak+ pakpak at nangatikom3 ,ang kaluluwa ay naipalanlang sa langit1 at ako'y napalugmok sa lupa sa tabi ng lansangan4 ,,xi ,at napag-unawa nga ni ,semel at ni ,matr5a kung s9o yaong kanilang b9ihisan at p9aka9 at kung s9o yaong kasama nila4 ,sila'y napaiyak sa kagalakan at katuwaan1 at ang anghel ay nagpatuloy ng pananalita3 ,ako'y nanatil+ mag-isa at hubad na nasa daan4 ,nuo'y h9di ku pa kilala ang anumang kahirapan ng tao1 ang g9aw o ang gutom man4 ,ako'y nag+ tao1 nagdamdam ako ng gutom at di ko malaman kung anong gagaw94 ,nakakita ako ng isang simbahan1 na it9alaga sa ,walang ,hanggan at inisip kong tumuloy roon4 ,ang p9to ay nakatalasok4 ,sapagka't h9di ako makapasok ay naupo ako sa p9tuan at p9agsikapang kong duon makasilong2 gumabi1 nagdamdam ako ng g9aw1 nagdamdam ako ng gutom1 in9da ko1 at ako'y nang9ig4 ,at ang hirap ay sumaak94 ,agad akong nak>9ig ng yabag sa daan2 may dum>at+ na isang tao2 may dalang mga bota at nagsasalitang ang mga ngip9 ay nagngangalit4 ,nuon ako nakakitang una ng mukha ng taong may kamatayan1 at kung sa bagay na ako'y tao na r9 ay natakot pa r9 sa mukhang yaon1 ,inil+on ko ang ak+ ulo at ak+ n>9ig1 na nagsasalitang laban sa ak94 ,paanong pakakan9 ko ang ak+ asawa at1 ak+ mga anak8 ,paanong kak&ilih9 ko sa g9aw ng tag9aw ang mga nang+9ig na sangkap nam9 ng katawan8 ,at inisip kong3 ,ako'y namamatay sa g9aw at gutom at naito na dum>aan ang taong ito na ang iniisip lamang ay ang kanyang kailangan at di matutuhan ang ako'y saklolohan4 ,nakita ako ng nagd>aan1 nagkunot ng noo1 nag-anyong m>ahas at nagpatuloy ng paglakad 444 ,nawalan ako ng pag-asa4 ,pagdaka'y nakita kong bumalik1 siya'y ak+ t9ignan at h9di ko nakilala3 ,ang kanyang mukha ay patay ng una at nakita kong nagliwanag ng l>awang ,diyos4 ,ang nanaul+ buhay ay lumapit sa ak91 b9ihisan ako1 t9agnan ako sa mga kamay at ip9agsama ako sa kanyang bahay4 ,ang kanyang asawa ay nasa sa p9tuan ng dampa at nangusap3 ang baba+ yaon ay lalong kakila-kilabot kaysa lalaki2 ang anyo ng kamatayan ay nabubuka sa kanyang bibig1 ang anyong nakamamatay ng kanyang mga salita ay umi9is sa ak91 at ako'y nanlupaypay2 inibig niyang mah&usay na muli ako sa g9aw1 sa hirap1 sa kamatayan1 at ak+ napag-unawa na siya man ay mamamatay r9 sa pagtataboy sa ak94 ,agad p9agsalitaan siya ng kanyang asawa ng tungkol sa ,diyos4 ,pagdaka'y nagbago ang babae2 h9a9an ako ng pagka9 at sapagka't ako'y t9itignan niya ay t9itigan ko siya3 ang patay ay mul+ nabuhay1 at nakilala ko ang ,diyos sa kanyang mukha4 ,at ak+ naalala ang salita ng ,diyos3 ,iyong malalaman ang sumasatao4 ,napagtala/as ko sa ganito na sumasa mga tao ang pag-ibig4 ,nag9hawahan ako sa pagkahayag ng isa sa mga salita ng ,diyos1 at una kong ik9angiti2 nguni't h9di ko napag-alamang lubos sa isang s&ali1 h9di ku pa napag-uunawa ang h9di ip9abatid sa tao ni ang bumubuhay sa tao4 ,natira akong isang taon sa inyo2 ang b>9i ay nap>ito na nagpasadya ng mga bota1 mga botang dapat magluwat ng isang taon na h9di man lamang mahihiwid o masisira man4 ,t9ignang ko siya at nakita ko sa kanyang sip+ ang isa sa ak+ mga kasama1 ang anghel ng kamatayan2 ako lamang ang nakakita2 siya'y ak+ nakilala at ak+ napag-unawa na bago lumubog ang araw ay mahihiwalay ang b>9i sa kanyang kaluluwa at inisip kong3 ,ang tao ay nagtitipon ng sa isang taon2 nguni't di niya nalalamang siya'y mamamatay sa paglubog ng araw4 ,at ak+ naalaala ang ikalawang salita ng ,diyos3 ,iyong malalaman ang h9di ip9abatid sa tao4 ,ang sumasatao ay nalalaman ko na4 ,nalaman ko nuon ang h9di ip9abatid sa tao4 ,h9di ip9abatid sa kanya ang pagkukulang sa kanyang katawang ik9angiti ko4 ,nguni't h9di ku pa batid1 at h9di ku pa nauunawa ang bumubuhay sa mga tao4 ,nabuhay ako sa paghih9tay ng pahayag ng ,maykapal1 ng hul+ salita ng ,diyos4 ,sa ikaanim na taon ay nap>ito ang babae na may kasamang dalawang batang kambal1 ak+ nangakilala at napuna kong sila'y nabuhay4 ,ng magkagayo'y ak+ naalamang lahat at inisip ko4 ,namamanhik ang ina1 dahil sa kanyang mga anak at ak+ d99ig ang ina2 p9aniwalaan ko1 na ang mga ulilang iyan ay natatalaga sa kamatayan at naito1 na sila'y p9aka9 at k9upkop ng isang babae1 ng isang di kilala4 ,at ng ang baba+ iyan ay mapaiyak sa kabutihan1 ng kanyang m9ahal at k9ahabagan1 ay nakita ko sa kanya ang l>awan ng ,diyos at ak+ napag-unawa ang bumubuhay sa tao4 ,ak+ napag-unawa na naipahayag sa ak+ ng ,diyos ang hul+ salita at ig9awad sa ak9 ang kapataw>an at siyang ikatlo kong pagkangiti4 ,,xii ,at ang anghel ay naghubad ng kanyang pagkalupa at nagbihis ng liwanag2 ang mga mata ng tao ay nangasilaw sa liwanag na yaon4 ,naglakas ng kanyang t9ig na p>ang gal+ sa langit at nagsab+2 ,at ak+ naunawa1 na ang tao ay h9di nabubuhay sa kanyang mga s>il+ kailangan1 kundi nabubuhay sa pag-ibig4 ,h9di alam ng ina ang bubuhay sa kanyang mga anak2 h9di alam ng b>9i ang kailangan2 h9di alam ng s9umang tao na kung buhay sa gabi1 ay mangangailangan ng bota o kung patay ay s&alyas4 ,ako'y nabuhay sa pagkatao1 h9di sapagka't k9&ili ko ang s>ili1 kundi sapagka't inibig ng isang naglalakad at ng asawa niyaon2 nangahabag sa ak9 at ako'y inibig4 ,nangabuhay ang mga ulila sapagka't nagk>oon ng isang babae na nagtaglay sa kalooban ng man+as na pag-ibig4 ,nabubuhay ang mga tao1 h9di sapagka't k9&ili nila ang s>ili1 kundi sapagka't ang pag-ibig ay kum&ili sa kalooban ng mga tao4 ,alam ko kapagk>aka1 na p9agkalooban ng ,diyos ang mga tao ng buhay at inibig niyang sila'y mangabuhay3 ngayo'y napag-unawa ko na ayaw ang ,diyos1 na ang tao ay mabuhay na mag-isa1 at dahil dito ay inilihim niya sa isa't isa ang kailangan4 ,ibig niya na ang bawa't isa ay mabuhay sa ikagagal+ ng mga iba at dahil dito ay inihahayag niya sa isa't isa ng pam9san ang makabuluhan sa s>ili at pati ng sa iba4 ,napag-unawa ko nga na ang mga tao na may paniwalang nabubuhay sa s>il+ sikap1 ay h9di nga nabubuhay kundi sa ngalang pag-ibig4 ,ang nabubuhay sa pag-ibig ay nabubuhay sa ,diyos at ang ,diyos ay nananahan sa kanya1 dahil sa ang ,diyos ay pag-ibig4 ,at ang anghel ay umawit ng pagpupuri sa ,pang9oon2 umuga ang bahay sa kanyang t9ig1 nabuksan ang bubungan at isang halig+ apoy1 ay napailanlang sa kalawakan4 --,si ,semel1 ang asawa at ang kanyang mga anak ay p>ap>ang nagsiluhod sa lupa4 ,ang ,anghel ay nagbukadkad ng kanyang malalak+ pakpak at umilanlang sa langit4 ,ng pagsaulan ng malay-tao si ,semel ay namasdan niyang ang bahay ay gaya r9 ng dati na walang l9alaman liban sa kanya at sa mga dat+ nang>oon4