,,volksuniv]siteits ,,biblio!ek ond] r$actie van de ,v]e5ig+ ,v4,u4,b4 ,pr(4 ,dr4 ,j4 ,,de ,,zwaan1 ,gron+51 ,voorzitt]2 ,pr(4 ,dr4 ,ph4 ,,kohn/amm1 ,am/]dam1 ,ond]voorzitt]2 ,dr4 ,n4 ,,adriani2 ,pr(4 ,mr4 ,d4 ,,van ,,blom2 ,pr(4 ,dr4 ,j4 ,,boeke2 ,pr(4 ,dr4 ,h4 ,,bolke/e92 ,pr(4 ,dr4 ,f4,j4,j4 ,,buyt5dijk2 ,,rad5 ,dr4 ,,hoese9 ,,djajad9+rat2 ,h4,j4,g4 ,,janss5 ,,van ,,raay2 ,pr(4 ,mr4 ,j4 ,,van ,,kan2 ,pr(4 ,dr4 ,j4,w4 ,,pont2 ,pr(4 ,mr4 ,n4,w4 ,,po/humus2 ,pr(4 ,dr4 ,a4,h4,m4,j4 ,,van ,,rooy2 ,pr(4 ,dr4 ,c4 ,,sn\ck ,,hurgronje2 ,,ir4 ,j4,a4,g4 ,,van ,,d] ,,/eur2 ,dr4 ,h4,h4 ,,zeijl/ra ,fzn41 ,dev5t]1 ,secret>is4 #g ,,ha>lem ,,de ,,erv5 ,f4 ,,bohn #aiba ,,de ,,magie ,,bij ,,de ,,griek5 ,,en ,,rome95 ,,door ,dr4 ,k4,h4,e4 ,,de ,,jong1 ,privaat-doc5t aan de ,rijks-,univ]siteit te ,leid54 ,,ha>lem ,,de ,,erv5 ,f4 ,,bohn #aiba 99 99 99 99 99 ,,voorr$e4 ,de magie is 9 wez5 h&el51 actief optr$5 bij uitnem5dheid en wel met behulp van wond]ba>lijke ( wond]ba>lijk w]k5de middel51 zij doet blijk5 dat de m5s* kra*t5 bezit1 die buit5 het b]eik van de algeme5 erk5de z9tuig5 vall52 zij leidt tot de ov]tuig+ dat onze ziel d5 dood ov]leeft en dat er nog &]e intellig5ties zond] celli*am5 be/aan4 ,wat de religie betreft1 deze ond]s*eidt zi* van de magie ho(dzakelijk da>91 dat zij teg5ov] de hoog]e ma*t5 uitt]a>d e5e passieve h\d+ aanneemt1 e5 ond]s*eid1 dat zi* e*t] niet /r5g laat doorvo]51 zooals bijv4 het geb$ 9 vele gevall5 besli/ e5 actief k>akt] draagt4 ,de mantiek1 d4w4z4 het om raad vrag5 en uitvors*5 van de toekom/ buit5 de r$e om1 wijkt ev5e5s door ha> passief k>akt] van de magie af1 ma> ook hi] is de gr5s niet s*]p te trekk51 da> imm]s de magie vaak t] wille van de wi*el>ij wordt beoef5d4 ,wij vatt5 voorts de magie me] 9 individueel5 z9 op en ro]5 da>om bijv4 de zg4 my/]in1 die imm]s 9 d5 grond d] zaak (ficiele magie w>51 niet dan bij uitzond]+ aan4 ,bij de indeel+ van de gegev5 /( lat5 wij ons door hi/oris*e gezi*tspunt5 leid54 ,ho(d/uk ,i beh&elt d5 tijd tot #dej v4 ,*r41 het tijdp]k van het naeve gelo(1 ho(d/uk ,,ii d5 tijd van #dej v4 ,*r4-- #ajj v4 ,*r41 wa>9 het ongelo( bov5drijft1 ho(d/uk ,,iii d5 tijd van #ajj v4 ,*r4-- #ej n4 ,*r41 wa>9 de k5t]+ intre$t en het ongelo( t]ugwijkt2 ho(d/uk ,,iv d5 tijd van #ej n4 ,*r4-- #bjj n4 ,*r41 wa>9 de n$]laag d] ongeloovig5 niet me] te loo*55 valt1 en ho(d/uk ,v de laat/e eeuw5 d] oudheid1 #bjj #ejj n4 ,*r41 wa>9 het gelo( door de wijsbege]te wordt g]e*tva>digd4 ,hypo!s5 wantr\w5de bepal5 wij ons er ho(dzakelijk toe d5 lez] met de bronn5 zelve 9 k5nis te /ell54 ,wij hebb5 da>om getra*t de citat51 hoe moeilijk1 ja zelfs raadsela*tig deze vaak zijn1 zoo nauwkeurig mogelijk te v]tal54 ,ook hi]bij hebb5 wij1 zooals van zelf spreekt1 ons d5 arbeid onz] voorgang]s t5 nutte gemaakt4 ,9 de v]taalde tek/5 /aan onze eig5e toeli*t+5 tuss*5 4 ,het is mij e5e aang5ame pli*t1 9 de e]/e plaats ,pr(4 ,dr4 ,j4 de ,zwaan1 en v]d] ,dr4 ,c4 ,brakman en d5 ,he] ,w4 ,c4 ,cape1 voor de nuttige w5k51 die ik van h5 ontv+1 mijn h>telijk5 dank te betuig54 ,d5 ,haag4 ,k4 ,h4 ,e4 de ,jong4 99 99 99 99 99 ,,inh\d4 ,blz4 ,voorr$e 4444444444444444444444444444444444444444 44444444444444444444 ,v ,inleid+44444444444444444444444444444444 4444444444444444444444444444 #a ,i4 ,het naeve gelo(44444444444444444444444444444444444 4444444444444 #g ,,ii4 ,het bov5drijv5de ongelo(444444444444444444444444444444444 4444 #ai ,,iii4 ,k5t]+4444444444444444444444444444444444 44444444444444444444 #dh ,,iv4 ,n$]laag d] ongeloovig544444444444444444444444444444 444444444 #hj ,v4 ,het gelo( g]e*tva>digd door de wijsbege]te444444444444444444 #acf ,slotwoord444444444444444444444444444444 44444444444444444444444444444 #bdb ,regi/]444444444444444444444444444444444 444444444444444444444444444 #bde ,add5da444444444444444444444444444444444 4444444444444444444444444444 #bdg 99 99 99 99 99 ,,inleid+4 ,de magie hangt sam5 uit all]lei be/&deel51 die het uit]/ moeilijk is1 uit elka> te hal51 te me]1 da> zij imm]s vaak met de wi*el>ij1 die wij zooveel mogelijk uits*akel51 doore5 is gew>d4 ,to* lat5 zi* enkele ond]s*eid+5 van pr9cipiel5 a>d mak54 ,het /aat bijv4 va/1 dat tal van toov]practijk5 ov]leefsels 7survivals7 zijn1 die het nagesla*t 9 toepass+ br5gt zond] d5 w>5 z9 ervan te begrijp54 ,als wij1 zooals imm]s vaak ges*i$t1 iets afklopp51 dan d5k5 wij er niet bij1 dat dit klopp5 oorspronkelijk de b$oel+ _h1 om afgun/ige en geva>lijke gee/5 ( demon5 op de vlu*t te drijv54 ,vaak maakt5 die ov]leefsels vroeg] deel uit van de e5e ( &]e religie1 zooals o4m4 de dood5bezw]+1 die ook 9 de classieke oudheid voorkwam1 op e5 vroeg] tijdp]k van dood5v]e]+ duidt4 ,dikwijls e*t] klampt de toov]ij zi* ook aan e5 nog be/a&5 godsdi5/ va/ en zijn nog he]s*5de religieuze ple*tigh$5 9 wez5 magis*4 ,wie bijv4 e5e ho/ie bij zi* draagt1 om zi* da>door voor gev>5 te bes*]m51 drijft toov]ij met e5 be/a& cultusvoorw]p1 en de consecratie zelf1 wa>door1 volg5s de k]kle]1 de sub/antie van het brood 9 de sub/antie van het li*aam des ,he]5 v]&]t1 is1 uit e5 oogpunt van godsdi5/ges*i$5is1 magie4 ,vaak e*t] hebb5 magis*e h&el+5 niets met e5e ond]gegane ( be/a&e religie te mak5 en di55 zij sle*ts om v]baz+ te wekk51 ja1 om er geld uit te slaan4 ,m5 d5ke bijv4 aan de publieke v]toon+5 van telepa?ie1 zooals ze onlangs t5 onz5t de groot/e belang/ell+ wekt51 v]toon+5 die ov]ig5s met telepa?ie 9 d5 /r5g5 z9 van het woord niets te mak5 hebb54 ,en zoo ontbrak het ook 9 de oudheid niet aan toov5a>s1 die op de m>kt aan nieuwsgi]ige toes*\w]s voor we9ige /uiv]s hunne kun//ukjes liet5 zi54 ,wat de opvatt+5 betreft1 die m5 9 de oudheid van de magie _h1 ligt het voor de h&1 dat m51 afga&e op de laat/ v]melde practijk51 ha> veelal als e5e soort b$rog1 hetzij van grov51 hetzij van me] v]fijnd5 a>d bes*\wde4 ,wa> dit niet opg+1 maakt5 de ongeloovig5 zi* lief/ met het e5 ( &]e groote woord er van af1 als bijv4 deisidaimonie1 en sup]/itie1 beide vrijwel equival5t5 van de t5 onz5t geliefkoosde uitdrukk+ bijgelo(4 ,dieg55 e*t]1 die de magie als iets supranormaals bes*\wd51 /eld5 zi* mee/al tevr$5 met e5 ond]s*eid te mak5 tuss*5 de magie 9 ongun/ig5 en 9 gun/ig5 z91 wa>bij m5 de e]/e me] bepaaldelijk gtie1 en de laat/e s9ds de twe$e eeuw na ,*r4 bij voorkeur !rgie noemde4 ,het lag e*t] 9 d5 a>d d] zaak1 dat dit ond]s*eid niet altijd /r5g 9 a*t w]d g5om54 ,de dood5bezw]+ bijv41 g+ voor ongeoorlo(d ( voor geoorlo(d door na> gelang m5 zi* hi]bij van afke]wekk5de ( van onaan/ootelijke middel5 b$i5de4 ,d5k]s1 die zi* niet met e5 di]gelijk op e?is*e grond5 b]u/5d ond]s*eid v]g5oegd51 legd5 bij hunne pog+5 om de magie te v]kl>51 d5 nadruk hetzij me] op het be/aan van geheimz9nige kra*t5 9 de m5s*5 en 9 d5 kosmos1 hetzij me] op de inw]k+ van bov5m5s*elijke wez5s4 ,9 onz5 tijd heeft de pog+ om het alom voorkom5de v]s*ijnsel d] magie te v]kl>51 tot diep ga&e en +ewikkelde !orien aanleid+ gegev54 ,dat met enkel b$rog1 hoewel b$rog op dit gebi$ ongetwijfeld e5e groote rol speelt1 zi* op lange na niet alles laat v]kl>51 is zek]1 en ook1 dat m5 met groote1 ma>1 alles wel bes*\wd1 z9l$ige woord5 als bijgelo( ev5m9 v]d] komt4 ,m5 bes*\wt de magie ?ans ho(dzakelijk als het onv]mijdelijke resultaat van het nog onlogis*e en niet wet5s*appelijk ges*oolde d5k5 d] primitieve volk]51 t]wijl m5 ha> ook wel e5s opvat als e5e reactie teg5 e5 hoog religieus /&punt1 re$s 9 ov]\de tijd5 +5om54 ,v]d] zijn het ?ans voornamelijk twee !orien1 die elka> d5 voorrang betwi/54 ,9 de e]/e plaats de animi/is*e1 volg5s welke er ook buit5 de m5s*heid om ziel5 ( gee/5 be/aan1 zelfs 9 voorw]p51 die wij h$5 t5 dage als lev5loos bes*\w54 ,hi]bij valt de nadruk op het onloo*5ba> v]b& tuss*5 het gelo( aan gee/5 ( ziel5 en toov]ij4 ,da>5teg5 ve/igt de praeanimi/is*e !orie de a&a*t op het wijd v]spreide gelo( van e5e niet-individueele lev5skra*t door welke de toov]ij wordt v]ond]/eld te ges*i$54 ,de aanhang]s dez] !orie b]oep5 zi* te re*t op het feit1 dat bij vele magis*e h&el+5 niet aan d5 bij/& ( zelfs het be/aan van gee/5 ( ziel5 wordt g$a*t4 ,beide !orien sluit5 elka> e*t] vol/rekt niet uit1 zooals imm]s ook 9 onze dag5 het gelo( aan gee/5 met het gelo( aan het magnetis*e flude ( di]lijk magnetisme bij ze] vel5 go$ sam5gaat4 ,9 elk geval is bij di]gelijke !oretis*e ov]weg+5 groote voorzi*tigheid aan te bevel51 aangezi5 wij imm]s het zielelev5 d] huidige primitieve volk]5 niet dan hoog/ onvoll$ig k5n5 en aanga&e de volk]5 uit ov]\de praehi/oris*e tijd5 9 ho(dzaak op vrij onzek]e giss+5 zijn aangewez54 ,ma> niet alles 9 de magie b]u/ op b$rog ( op f\tief d5k52 zij /eunt ook1 al?ans 9 vele gevall51 op e5 grondslag van psy*is*e feit51 zooals m5 het nu pleegt te noem54 ,dat door halluc9aties1 hypnose1 v]baalsugge/ie en autosugge/ie veel te v]kl>5 is1 wordt al lang toegegev54 ,m5 di5t e*t] nog v]d] te gaan en zek]e feit51 wi] lang ontk5de realiteit nu to* me] en me] blijkt1 als bijv4 de m5tale sugge/ie ( telepa?ie en de held]zi5dheid er bij te trekk52 ook de w]k+ van psy*is*e c5tra buit5 d5 m5s* om is al?ans niet a priori af te wijz54 ,dat bij deze ond]zoek+5 de groot/ mogelijke critis*e voorzi*tigheid behoort te word5 9 a*t g5om51 behoeft ge5 betoog4 ,9 elk geval moet5 wij e*t] dit pr9cipe als onom/ootelijk aannem52 da> de magie e5 complex is van all]lei het]og5e be/&deel51 moet zij ook door de sam5w]k+ van v]s*ill5de !orien word5 v]kla>d4 ,,litt]atuur4 a4 ,van algeme55 a>d1 ,h4 ,s*urtz1 ,urges*i*te d] ,kultur 7#aijj74 ,a4 ,lang1 ,magie & religion 7#aija71 99,zckl]1 s4v4 ,magi]1 ,magie1 9 ,h]zog1 ,real5cyklopa$ie f4 prote/4 ,!ol4 u4 ,kir*e1 #c;e uitg4 ,,xii 7#aijc74 ,a4,c4 ,haddon1 ,magie & ,feti%ism 7#aijf71 9 ,religions1 anci5t & mod]n4 ,mgr4 ,a4 le ,roy1 ,la religion des primitifs 7#aiji74 ,n4,w4 ,?omas1 s4v4 ,magie1 9 ,encyclopa$ia ,britannica1 #aa;e uitg4 ,,xvii 7#aiaa74 ,ar5dz51 s4v4 ,occult art1 occultism1 9 ,! ,ca?olic ,encyclopa$ia ,,xi 7#aiaa74 99,fraz]1 ,! gold5 b\gh1 #c;e uitg4 #aiaa - #aiae4 ,r4 ,dussaud1 ,introduction l'hi/oire d4 religions 7#aiad74 ,k4 ,be?1 ,religion und ,magie bei d5 ,naturvlk]n 7#aiad74 ,r4,r4 ,m>ett1 s4v4 ,magie 7,introductory71 9 ,encyclopa$ia ( ,religion & ,e?ics ,,viii 7#aiae74 ,a4 ,j]emias1 ,allgeme9e ,religionsges*i*te 7#aiah74 b4 ,ov] ,animisme4 ,l4 ,frob5ius1 ,aus d5 ,flegeljahr5 d] ,m5s*heit 7#aija74 ,e4,b4 ,tylor1 ,primitive culture1 #d;e uitg4 7#aijc74 ,goblet d',alviella1 s4v4 ,animism1 9 ,enc4 o4 rel4 a4 e?4 ,i 7#aijh74 ,a4,w4 ,nieuw5huis1 ,die ,wurzeln des ,animismus4 ,e9e ,/udie b] die ,anfange d] naiv5 ,religion na* d5 unt] primitiv5 ,malai]n beoba*tet5 ,ers*e9ung51 9 ,int]nat4 ,ar*iv f4 ,e?nographie1 ,,xxiv1 ,supplem4 7#aiag74 ,b4 ,ank]mann1 ,tot5kult u4 ,seel5glaube bei d5 afrikanis*5 ,vlk]n1 9 ,zeits*rift fur ,e?nologie #ej;e jrg4 7#aiah74 ,g4,w4 ,gilmore1 ,animism or ?\ght-curr5ts ( primitive peoples 7#aiai74 c4 ,ov] ,praeanimisme4 ,r4,h4 ,codr+ton1 ,! ,melanesians 7#ahia74 ,r4,r4 ,m>ett1 ,! ?re%old ( religion1 #b;e uitg4 7#aiad74 ,r4,r4 ,m>ett1 s4v4 ,mana1 9 ,encycl4 o4 rel4 a4 e?4 ,,viii 7#aiae74 ,p4 ,sa9tyves1 ,la =ce magique 7#aiad74 d4 ,ov] psy*is*e feit54 ,j4,a4 ,mac ,cullo*1 ,! *ildhood ( fiction1 a /udy ( folktales & primitive ?\ght 7#aije74 99,k4,h4,e4 de ,jong1 ,das antike ,my/]i5wes5 9 religionsges*i*tli*]1 e?nologis*] und psy*ologis*] ,beleu*tung1 #b;e uitg4 7#aiai74 ,aanm4 ,de met 99 gem]kte boek5 zijn ook voor 't v]volg van dit w]k te raadpleg54 99 99 99 99 99 ,,ho(d/uk ,i4 ,het naeve gelo(4 ,de oud/e en pra*tig/e g$5k/ukk5 d] ,grieks*e lett]kunde1 de held5di*t5 van ,hom]us 7vr de zev5de eeuw7 bevatt5 v]s*eid5e episod51 wa>9 de magie onmisk5ba> op d5 voorgrond tre$t4 ,9 de ,ilias1 die d5 oorlog d] ,griek5 teg5 ,troje v]he]lijkt1 lez5 wij o4m4 hoe ,h]a1 de e*tg5oote van d5 hoog/5 god1 ,zeus1 van ,afrodite1 de god9 d] s*oonheid1 d5 gordel le5t1 aan wi5 e5e onwe]/aanb>e *>me is v]bond51 en ,zeus zoodo5de betoov]t1 t5e9de hem te belett51 d5 ,trojan5 bij/& te v]le55 7,,xiv1 #aec-cea74 ,veel sprek5d] is e*t] 9 dit opzi*t de ,odyssea1 die de lotgevall5 van kon+ ,odysseus1 e5 d] ,grieks*e held5 uit d5 ,trojaans*5 oorlog1 bez+t4 ,odysseus to*1 de mee/ v9d+rijke en mee/ volh>d5de van alle held5 uit de classieke sag5w]eld1 raakt bij zijn avontuurlijk5 t]ugke] uit ,troje met zijn e5ig ov]geblev5 s*ip op e5 onbek5d eil& v]zeild1 en /uurt de helft van zijne makk]s op v]k5n+ uit4 ,dez5 b]eik5 het paleis van de toov5>es ,circe1 wi] liefelijk gezang tot h5 doordr+t en gaan1 vri5delijk door ha> uitg5oodigd1 na> b9n51 op n na1 die uit wantr\w5 a*t]blijft4 ,en t]e*t1 want ,circe m5gt ond] het wijnmoes dat zij h>5 ga/5 voorzet booze kruid51 en v]&]t h5 door aanrak+ met e5e toov]ro$e 9 zwijn54 ,de e5ige a*t]geblev5e makk]1 na tev]geefs te hebb5 gewa*t1 ke]t tot ,odysseus t]ug en spoort hem aan1 zoo spo$ig mogelijk te vlu*t54 ,de held e*t] heeft da> ge5 oor5 na> en gaat t]/ond geheel alle5 er op uit om de v]lor5e makk]s we] op te spor54 ,ond]weg ontmoet hem de god ,h]mes1 de geleid] van de ziel5 d] ov]l$551 li*t hem 91 hoe hij het geva> moet afw5d5 en v]/rekt hem de geheimz9nige plant ,moly als w]kzaam teg5middel4 ,odysseus l$igt ev5ze] d5 v]rad]lijk5 bek]1 ma> weet zi* ongem]kt van het teg5gift te b$i551 en als ,circe ook hem met de ro$e aanraakt1 spr+t hij met getrokk5 zwa>d op ha> los1 als om ha> te dood54 ,circe valt voor hem op de knien1 smeekt om g5ade1 en bi$t hem1 als ond]p& van tr\w1 ha> liefde aan4 ,odysseus gaat da> e*t] niet e]d] op 91 voordat zij zi* door e5 ple*tig5 e$ gebond5 heeft1 ge5 argli/ me] 9 't w]k te /ell54 ,op v]zoek van d5 held1 geeft ,circe voorts aan zijne makk]s de m5s*elijke g$aante t]ug1 en de zw]vel+5 br5g5 nu e5 vol ja> op het toov]eil& 9 vreugde en g5iet+5 door4 ,vr hun v]trek e*t] gebi$t ,circe ,odysseus1 zi* na> 't dood5rijk te begev5 en alda> d5 zi5] ,tiresias omtr5t zijn v]d]5 t]ugke] te raadpleg54 ,odysseus ziet da> ze] teg5 op1 ma> ,circe bemo$igt hem en geeft hem nad]e inli*t+5 ov] d5 to*t na> het dood5rijk en wat hij alda> te v]ri*t5 heeft4 ,de held va>t na> het dood5rijk1 dat aan g5e zijde d] w]eldzee ligt en gaat na> de plek1 hem door ,circe aangewez54 ,da> graaft hij met zijn zwa>d e5 kuil van e5e el bre$te en l5gte1 br5gt da>omhe5 e5 pl5g(f] voor alle dood51 e]/ van honig met melk gem5gd1 v]volg5s van wijn1 da>na van wat] en /rooit er t5 slotte wit meel op4 ,hij belo(t aan de wez5looze ho(d5 d] dood5 na zijn t]ugke] na> ,i?aca1 zijn vad]l&1 e5e all]voortreffelijk/e koe te (f]51 en e5 br&/apel met he]lijke gav5 ov]lad5 te ont/ek51 ma> t] e]e van ,tiresias afzond]lijk e5 geheel zw>t5 ram1 uitmunt5de ond] de &]51 te sla*t54 ,hi]na keelt hij e5 mannelijk en e5 vr\welijk s*aap1 zoodat het blo$ 9 d5 kuil vloeit en beveelt zijn makk]s ze te vill5 en te v]br&51 ond] e5 geb$ tot de god5 van het dood5rijk1 ,hades en di5s gade1 ,p]sephoneia4 ,de dood5 kom5 op1 ma> ,odysseus po/e]t zi*1 altijd na> de voors*rift5 van ,circe1 met getrokk5 zwa>d naa/ de groeve en laat ge5 d] ov]l$551 zelfs zijne eig5 mo$] niet1 het blo$ nad]51 alvor5s ,tiresias te hebb5 g]aadpleegd4 ,tiresias1 k5ba> aan zijn g\d5 /af1 nad]t1 dr9kt van het blo$ en voorspelt aan ,odysseus wat hem op zijn t]ugke] en na zijn ?uiskom/ wa*t4 ,odysseus laat v]volg5s zijne mo$] en ook &]e ov]l$55 van het blo$ dr9k5 en ond]h\dt zi* met h5#a4 ,deze v]hal51 hoe my?is* ook1 zijn to* voor de magie d] ,griek5 en ,rome951 ( liev] voor de magie van alle volk]5 9 de hoog/e mate k5s*ets5d4 ,wij zi5 onwillekeurig welk e5 nauw v]b& er is tuss*5 toov]ij en z9nelijke liefde4 ,wij le]51 dat de magie zelfs d5 toegang tot het dood5rijk v]mag te ontsluit54 ,voorts blijkt bij de dood5bezw]+ het ho(ddoel te zijn1 zi* omtr5t het h$5 en de toekom/ nad] te lat5 inli*t52 v&a> dan ook de uitdrukk+ necyomantie ( de me] gebruikelijke necromantie1 d4w4z4 dood5wi*el>ij4 ,9 de ges*i$5is is h]haaldelijk sprake van dood5bezwe]d]s en dood5orakel54 ,wij zull5 hi] enkele treff5de gevall5 v]meld51 wa>bij m5 zi* tot g5oemde bezwe]d]s ( in/ell+5 w5dde1 t5 e9de d5 toorn van ov]l$55 te v]zo55 ( bijzond]h$5 te wet5 te kom5 die aan de lev5d5 onbek5d w>54 ,de li]di*t] ,ar*ilo*us1 vaak 9 n adem met ,hom]us g5oemd1 01 om/reeks #fdj v4 ,*r41 gesneuveld4 ,calondas die hem _h ne]geveld1 wilde het orakel van ,delphi raadpleg51 ma> de ,py?ia 7pr(etes7 v]dreef hem1 na> algeme5 v]zek]d w]d1 met de woord53 ,weg uit d5 tempel met ,u1 die g$ood hebt d5 di5a> d] ,muz56 ,to5 hij da>op zi* v]onts*uldigde als 9 noodwe] te hebb5 geh&eld en w5s*te dat hij ma> liev] zelf 0 omgekom51 w]d hem gebod51 zi* na> het dood5orakel te ,ta5>um 79 het ,zuid5 van de ,peloponnesus7 te begev5 en de ziel van d5 di*t] door smeekb$5 en pl5g(f]s te v]zo554 ,calondas volde$ hi]aan en w]d to5 tot ,delphi toegelat5#b4 ,melissa1 de e*tg5oote van ,p]i&]1 tyran van ,cor9! 7om/reeks #fjj v4 ,*r47 _h van e5 vreemdel+ e5 deposito ontvang54 ,to5 ,p]i&]1 na ha> dood1 dit n]g5s v]mo*t te v9d51 liet hij door middel van het v]ma>de dood5orakel d] ,!sprotirs 79 ,epirus7 de ov]l$5e vrag51 hem de plaats1 wa> het deposito v]borg5 0 aan te wijz54 ,zij weig]de e*t] zulks te do5 en v]zek]de1 k\de te lijd5 da> zij ge5 baat _h van de kle]5 die met ha> wel begrav5 ma> niet v]br& w>52 tev5s voegde zij er e5 id5titeitsbewijs bij van ze] intiem5 a>d4 ,de tiran1 ov]tuigd dat hij ind]daad met zijne ov]l$5e vr\w te do5 _h1 liet t]/ond de ,cor9?is*e vr\w5 van h>e gewad5 b]oov5 en deze 9 e5 kuil v]br&51 wa>op de s*im van ,melissa1 voor de twe$e ke] opg]oep51 de plaats van het deposito aanwees4 ,het v]haal hi]omtr5t is bij ,h]odotus1 d5 vad] d] ges*i$5is1 te v9d5 7,v1 #ib74 ,t] loops zij hi] opgem]kt1 dat het e5 ze] oud en wijd v]spreid gebruik is1 om t] e]e van ov]l$55 kle$+/ukk5 te v]br&54 ,re$s bij ,hom]us v]zek]t ,&roma*e1 de w$uwe van d5 gesneuveld5 ,trojaans*5 held ,hector1 zijne fijne gewad5 als e]betoon 9 't vuur te zull5 w]p5 7,ilias ,,xxii1 #eaj-ead74 ,te ,a!ne zo[el als te ,rome 0 het v]bod51 me] dan drie gewad5 te gelijk met d5 doode aan de vlamm5 prijs te gev54 ,en nog 9 onz5 tijd v]br&5 ,joods*e pelgrims 9 e5 zek] dorp van ,galilea op e5 bepaald5 dag van 't ja> %awls en zakdoek5 t] e]e van ov]l$5e ,rabbis4 ,van ,pausanias1 s9ds #dhj voogd van e5 m9d]j>ig5 ,sp>taans*5 kon+1 wordt b]i*t dat hij1 tijd5s zijn v]blijf te ,byzantium e5e jonkvr\w1 g5aamd ,cleonice1 _h will5 v]leid5 en ha> bij v]giss+ _h g$ood4 ,s9dsdi5 w]d hij onoph\delijk gekweld door de s*im d] v]slag5e1 die hem 9 d5 droom v]s*e5 en hem dreig5d to]iep3 ,ga uwe /raf tegemoet6 ,baldadigheid vo]t t5 v]d]ve6 ,hij nam1 t5 e9de raad1 tot het dood5orakel te ,h]aklea 79 ,kle9-,azi aan de ,zw>te ,zee7 zijne toevlu*t1 liet door all]lei c]emonin en pl5g(f]s de ziel van ,cleonice bezw]5 en tra*tte ha> toorn te v]bidd54 ,zij v]s*e5 en zeide dat hij1 te ,sp>ta aangekom51 spo$ig van zijne ell5de bevrijd z\ zijn1 z9spel5de1 na> het s*ijnt1 op het e9de dat hem wa*tte4 ,ind]daad w]d ,pausanias van v]raad ov]tuigd en vlu*tte hij1 om de inhe*t5isnem+ te ontgaan1 na> e5 tempel1 wa>9 m5 hem e*t] inmetselde en aan d5 hong]dood prijsgaf#c4 ,de ,sp>tan5 w]d5 da>na ev5e5s door s*rikwekk5de v]s*ijn+5 v]ontru/ en da> het orakel hun gela/te de ziel van ,pausanias te v]zo551 ontbod5 zij psy*agog51 d4w4z4 dood5bezwe]d]s1 uit ,itali1 die e5 (f] bra*t5 en het s*imbeeld uit het heiligdom v]drev5#d4 ,aanga&e de liefde/oov]ij zij opgem]kt1 dat m5 da>bij1 zooals all]e]/ e5e z9spel+ van ,p9d>us1 d5 v]hev5/5 ,grieks*5 li]di*t] 7e]/e helft d] vijfde eeuw7 a&uidt#e1 o4m4 e5 vogel uit de familie d] spe*t51 d5 draaihals 7gr4 iynx7 op e5 rad 7( s*ijf7 bond en 9 e5e zek]e ri*t+ ronddraaide4 ,wij zull5 9 ho(d/uk ,,ii er e5 hoog/ int]essant voorbeeld van aanhal54 ,het spreekt vanzelf dat de magie zi* niet bij de dood5bezw]+ en de opwekk+ ( v]drijv+ van liefde bep]kte1 ma> h>5 invlo$ op het geheele lev5 liet geld54 ,door toov]ij tra*tte m5 ziekt5 te g5ez5--re$s de ,odyssea 7,,xix1 #deg vlg47 k5t e5e bezw]+1 die e5e blo$5de wond v]mag te /elp5--1 door toov]ij e5 vij& te s*ad51 ja1 zoo mogelijk1 te dood5--wa>toe m5 re$s vroeg van wass5 beeldjes gebruik maakte--1 door toov]ij zelfs het w$] en lev5looze wez5s te benvlo$5--zooals m5 van de ,!ssaals*e heks5 v]telde1 dat zij de maan van d5 hemel v]mo*t5 omlaag te trekk54 ,aan de my?is*e figuur van d5 zang] ,orpheus knoopte zi*1 ongeve] s9ds het beg9 d] zesde eeuw1 e5e geheele litt]atuur va/1 die 9 hooge mate e5 magis* k>akt] droeg4 ,orpheus zelf g+ door voor e5 groot toov5a>4 ,orphis*e amulett5 w>5 9 omloop4 ,de orphis*e toov]li$]5 riep51 na> het heette1 ge/orv55 we] 9 het lev5 t]ug1 en bezield5 lev5looze voorw]p54 ,rondreiz5de pr(et5 bewe]d51 door (f]s en all]lei &]e c]emonin1 ov]e5kom/ig de voors*rift5 van ,orpheus1 aan belanghebb5d5 de zaligheid 9 het hi]namaals te kunn5 wa>borg54 ,e5 hi/oris* figuur da>5teg5 en wel uit de twe$e helft d] zesde eeuw v4 ,*r4 is ,py?agoras1 de ascetis*e1 ari/ocratis* gez9de1 geheimz9nige h]vorm]1 die ook als e5 magir en wel voornamelijk e5 beoef5a> d] dood5bezw]+ w]d bes*\wd4 ,aanga&e zijn volgel+5 w>5 soortgelijke g]u*t5--blijkba> niet zond] r$5--9 omloop4 ,de veelzijdige en g5iale ,siciliaan ,emp$ocles 7#die - #dce71 arts1 /aatsman1 di*t]1 wijsge]1 wi5s le]+5 soms aan de evolutie-!orie do5 d5k51 _h ev5e5s de faam van wond]do5]1 hetge5 ze] zek] niet 9 teg5spraak is met het volg5de fragm5t wa>s*ijnlijk uit zijn le]di*t ,de natuur#f3 ,alle kruid5 die er groei5 om ziekt5 en oud]dom af te w]51 zult gij le]5 k5n51 da> ik ,u alle5 dit alles wil toev]tr\w54 ,gij zult het geweld d] onv]moeide w9d5 tot /aan br5g51 die zi* teg5 de a>de v]heff5 en met hun ademto*t de b\wl&5 v]niel5 en omgeke]d zult gij1 als gij het wilt1 tot h]/el van het ev5wi*t1 de w9d5 er bij roep52 gij zult e5e donk]e reg5bui op tijd voor de m5s*5 9 droogte do5 v]ke]52 gij zult ook de zom]droogte 9 /room5 h]s*epp51 die d5 groei d] boom5 bevord]54444gij zult uit de ond]w]eld de kra*t van e5 ge/orv5 man we] t]ugroep54 ,van de magie bij de oud/e ,rome95 wet5 wij sle*ts ze] we9ig4 ,volg5s lat]e b]i*t5 z\ ,numa ,pompilius1 de twe$e1 ov]ig5s leg5daire kon+ van ,rome1 zi* er op hebb5 toegelegd om1 door middel van toov]ij1 de ge/alt5 d] god5 9 het we]spiegel5de wat] te aans*\w5 7hydromantie1 d4i4 wat]wi*el>ij7#g en z\ zijn ev5ze] leg5daire opvolg]1 ,tullus ,ho/ilius1 door e5 geheim (f] ,juppit]1 d5 hoog/5 god1 getra*t hebb5 op te roep51 ma> weg5s het niet 9 a*t nem5 van d5 jui/5 ritus door d5 v]toornd5 god met d5 bliksem zijn getr(f5#h4 ,zek] is het1 dat de zoog5aamde wet d] twaalf tafel5 7ongeve] uit het midd5 d] vijfde eeuw7 d5g5e met /raf b$reigde1 die het veldgewas _h betoov]d ( e5e booze bezw]+ _h uitgesprok54 ,vatt5 wij de uitkom/5 van ons ond]zoek ov] de magie 9 de vroeg/e eeuw5 d] klassieke oudheid sam51 dan valt te con/ate]5 dat zij blijkba> van meet af aan 9 ,griek5l& en ,itali inheems* 01 dat zij wel is wa> veelal ang/vallig ges*uwd en soms van re*tswege ge/raft1 ma> ook 9 noodgevall5 zelfs door rege]+5 te hulp g]oep5 w]d en dat1 na> alle wa>s*ijnlijkheid1 sle*ts enkel51--bijv4 ze] zek] de pan!/ ,x5ophanes uit de zesde eeuw--h>e realiteit 9 voll5 ern/ betwijfeld5 ( ontk5d54 ,litt]atuur4 99,d4 ,ti$emann1 ,disputatio de quae/ione quae fu]it artium magic>um origo 7#aghg74 99,l4 ,georgii1 s4v4 ,magie1 9 ,pauly1 ,real-,encycl4 d4 class4 ,alt4 ,,iv 7#ahdf74 99,kroll1 ,antik] ,ab]glaube1 9 ,samml4 geme9v]/4 wiss4 ,vortrge1 ,n4,f4 ,heft #bgh 7#ahig74 99,k4,h4,e4 de ,jong1 ,de ,apuleio ,isiacorum my/]iorum te/e4 ,diss]t4 ,leid5 7#aijj74 99,h4 ,hub]t1 s4v4 ,magia1 9 ,d>emb4 e4 ,sagl4 ,dict4 d4 ant4 gr4 e4 rom4 ,t4 ,,iii1 #b "p4 7#aijd74 99,gruppe4 ,grie*4 ,my?4 u4 ,rel4 ,,ii 7#aijf74 ,e4 ,samt]1 ,die ,religion d] ,grie*51 9 ,aus ,natur u4 ,gei/eswelt ,bd4 #deg 7#aiad74 99,a4 ,abt1 ,die ,apologie des ,apuleius von ,madaura u4 die antike ,zaub]ei1 9 ,religionsges*4 ,v]s4 u4 ,vor>b4 hrg4 v4 ,diet]i* u4 ,wns*1 ,,iv ,bd4 #b4 ,hft4 7#aijh74 ,f4,b4 ,jevons1 ,graeco-,italian ,magie1 9 ,an?ropology a4 t4 classics4 ,six lectures edit$ by ,r4,r4 ,m>ett 7#aijh74 ,b\*-,lecl]eq1 ,hi/oire de la div9ation dans l'antiquit 7#ahgi-ahha74 99,b\*-,lecl]cq1 s4v4 ,div9atio1 9 ,d>emb4 e4 ,sagl4 ,dict4 d4 ant4 gr4 e4 rom4 ,t4 ,,ii1 ,i "p4 7#ahib74 99,dubray1 ,necromancy1 9 ,! ,ca?4 ,encycl4 ,x 7#aiaa74 ,mau1 s4v4 ,be/attung1 9 ,pauly1 ,real-,encyd4 d4 cl4 ,alt4 #b;e uitg4 ,,iii 7#ahii74 ,fraz]1 ,adonis1 ,attis1 ,osiris ,i 7#aiad74 ,gruppe1 s4v4 ,orpheus1 9 ,ros*]1 ,lex4 ,my?ol4 ,,iii4 99,zell]1 ,die ,philosophie d4 ,grie*5 ,i4 #e;e uitg4 7#ahib74 99,w4 ,t7euffel71 s4v4 ,iynx1 9 ,pauly1 ,real-,enc4 d4 cl4 ,alt4 ,,iv 7#ahdf74 ,goss5 s4v4 ,iynx1 9 ,pauly1 ,real-,encyd4 d4 d4 ,alt4 #b;e uitg4 ,x 7#aiai74 99,r4 ,heim1 ,incantam5ta magica graeca lat9a1 9 ,jahrb*] f4 class4 ,philologie1 v4 ,fleckeis51 ,,xix ,supplem5tb4 7#ahic74 99,pfaff1 s4v4 ,incantatio1 9 ,pauly1 ,real-,enc4 d4 cl4 ,alt4 #b;e uitg4 ,,ix 7#aiaf74 99 99 99 99 99 ,,ho(d/uk ,,ii4 99,het bov5drijv5de ongelo(499 ,de twe$e helft d] vijfde eeuw vr ,*ri/us is de tijd d] sophi/51 die1 ,griek5l& 9 alle ri*t+5 doorkruis5de1 ond]ri*t gav5 9 welsprek5dheid en 9 practis*e lev5swij%eid4 ,zij oef5d5 s*]pe critiek op de van oud%] he]s*5de opvatt+5 en de em95t/e van h51 ,protagoras1 trok zelfs het be/aan d] god5 9 twijfel4 ,wa>s*ijnlijk heeft de twijfel aan de realiteit d] magie zi* inzond]heid van h5 uit 9 ruim]5 kr+ v]spreid4 ,to* 0 het nog lang5 tijd veel me] de ang/ dan de twijfelzu*t1 die de h\d+ van het groote publiek teg5ov] de magie bepaalde4 ,dit blijkt zonnekla> uit de bes*\w+5 di5aanga&e van d5 di*t]lijk5 d5k]1 die voornamelijk door zijn /ijl zulk e5e bekor+ op het nagesla*t heeft uitgeoef5d1 dat hij ook nu nog door vel5 als de groot/e ,griek wordt bes*\wd--,plato uit ,a!ne 7#dbg-- #cdg74 ,plato to* gelo(de niet alle5 dat bij de grav5 wel e5s s*aduwa*tige v]s*ijn+5 van ov]l$551 die e5 te mat]iel lev5 hadd5 geleid1 gezi5 w]d52#i hij spreekt ook van e5e kun/ d] bezw]+51 die e5e betoov]+ is van slang51 sp9n51 s*orpio55 en &]e di]5 en ziekt5#aj en van e5e zw>te magie1 zooals m5 nu z\ zegg51 die zelfs gezondheid en lev5 b$reigt4 ,9 zijn laat/e w]k ,de wett5 heeft hij het o4m4 ov] s*ade1 door v]gif ( toov]ij toegebra*t 7,,xi #icb;e-#icc;e73 ,het feit dat er twee soort5 van v]giftig+ ond] het m5s*elijk gesla*t gebruikelijk zijn1 maakt de uite5zett+ hi]omtr5t langdradig4 ,de e5e n4l4 is die1 welke op natuurlijke wijze door li*amelijke middel5 d5 li*am5 s*ade b]okk5t2 de &]e die1 welke door middel van zek]e toov]ij51 bezw]+5 en boeing51 zooals m5 't noemt1 w]kt en zo[el aan boosdo5]s de ov]tuig+ geeft1 dat zij iets di]gelijks v]mog51 als aan &]5 het gelo(1 dat zij 9 de erg/e mate door dieg551 die v]mog5 te toov]51 s*ade lijd54 ,het is niet gemakelijk1 er a*t] te kom51 hoe het met deze en di]gelijke d+5 eig5lijk ge/eld is1 no*1 als m5 er a*t] kwam1 do5lijk1 &]5 da>omtr5t op ov]tuig5de wijze 9 te li*t54 ,en ook is het e5 onbegonn5 w]k1 m5s*51 die om di]gelijke r$55 argwaan teg5 elk&] koe/]51 te will5 voorli*t51 en als ze bijgeval wass5 beeldjes1 't zij bij hunne deur51 't zij bij driesprong51 't zij bij de grafmonum5t5 hunn] oud]s zi51 h5 aan te spor51 niets om al dat soort d+5 te gev51 da> ze to* ge5 duidelijk inzi*t di5aanga&e hebb54 ,wij mak5 de wet 9 kwe/ie tweel$ig en gaan 9 de e]/e plaats iem&--op welk van beide mani]5 hij ook tra*te s*ade te b]okk55--v]zoek5 en aanrad5 niet te probe]5 iets di]gelijks te do5 en niet het gros d] m5s*5 als k9d]5 s*rik aan te jag5 en bang te mak51 no* ook d5 wetgev] en re*t] te noodzak5 de m5s*5 van di]gelijke ang/5 te g5ez51 da> 9 de e]/e plaats hij1 die probe]t 9 di] voege s*ade te b]okk551 niet weet wat hij doet1 zo[el wat de li*am5 betreft1 als hij ge5 v]/& heeft van g5eeskunde1 als wat de toov]ij5 betreft1 wanne] hij ge5 wi*ela> ( teek5uitlegg] is4 ,de wet aanga&e v]giftig+ en toov]ij luide aldus3 ,indi5 iem& door v]gif e5 &] p]soonlijk ( di5s slav5 e5e niet-doodelijke s*ade toebr5gt1 ( zijn kudd5 ( bij5korv5 hetzij e5ige &]e hetzij doodelijke s*ade b]okk5t1 moet hij1 wanne] hij e5 g5ee%e] is en weg5s gifm5g]ij wordt v]oordeeld1 met d5 dood word5 ge/raft2 als hij e*t] e5 leek is1 moet de re*tbank uitmak51 welke /raf ( boete hij di5t te ond]gaan4 ,als iem& e*t] d5 indruk maakt van door boeing5 ( aantrekk+5 ( zek]e bezw]+5 ( door welke heks]ij5 van di5 a>d ook1 s*ade te hebb5 b]okk5d1 moet hij1 als hij e5 wi*ela> ( teek5uitlegg] is1 /]v51 als hij e*t] zond] k5nis van wi*el>ij weg5s toov]s*ade wordt v]oordeeld1 moet ook aanga&e hem de re*tbank s*att51 welke /raf ( boete hem ha>s inzi5s moet word5 opgelegd4 ,hoog/ k5s*ets5d is ook het volg5de 7,x1 #iji;a-c73 ,wie het be/aan van god5 ( hunne voorzi5igheid loo*55 ( geloov5 dat ze te v]bidd5 zijn en voorts tot het di]lijke v]vall5 en1 de m5s*5 v]a*t5de1 vel5 van de lev5d5 v]leid5 en bew]5 de ge/orv55 op te roep5 en beloov5 de god5 ov] te hal51 d4w4z4 ze door (f]s en geb$5 en bezw]+5 betoov]5de1 en zo[el p>ticuli]5 als geheele families en /$5 t] wille van 't geld probe]5 te gronde te ri*t51--wie hi]aan blijkt s*uldig te zijn1 di5 v]oordeele de re*tbank om1 ov]e5kom/ig de wet1 9 de gevang5is 9 't b9n5l& te word5 opgeslot5 en dat nooit e5ig vrij p]soon toegang tot hem hebbe en dat hij de vo$+1 hem door de mann5 d] wet bepaald1 uit h&5 van slav5 ontvange2 als hij /]ft1 dan moet m5 hem buit5 de gr5z5 w]p5 en hem de begraf5is ontzegg54 ,en als e5 vrije hem helpt begrav5 dan mag wie ma> wil hem weg5s goddeloo%eid aanklag54 ,wie hi] ook ma> e5igsz9s objectief teg5ov] /aat1 zal moet5 erk5n51 dat zelfs de goddelijke ,plato zi* door bigott]ie en /aats-fanatisme op de treurig/e wijze heeft lat5 v]bl9d54 ,het is to* al te naef1 e5 kwaadwillige vad]lijk te v]man5 zijn ev5m5s*5 vooral ge5 s*rik aan te jag51 en te onz9nig1 gevang5is/raf te eis*5 voor dieg551 die e5e geheele /ad tra*t5 te gronde te ri*t51 ma> de dood/raf voor h51 die aan e5 bij5korf e5e niet-doodelijke s*ade toebr5g56 ,ze] zek] is het voor ,plato e5e v]za*t5de om/&igheid1 dat hij niet de laat/e h& aan dit w]k heeft kunn5 legg51 ma> e5e zw>e v]antwoordelijkheid ru/ op h51 die zulk v]w>d en v]d]felijk ges*rijf--m5 d5ke sle*ts aan de heks5process5--g$urfd hebb5 te publice]54 ,van ,ari/oteles 7#chd--cbb71 d5 univ]seel5 en tev5s nu*t]5 man d] wet5s*ap1 w]d1 zooals wij 9 ho(d/uk ,v nad] zull5 zi51 v]zek]d1 dat hij de realiteit d] magie loo*5de1 en dit /emt ook met hetge5 ons van hem is bewa>d geblev51 go$ ov]e54 ,e*t] heeft hij 9 zijn ges*rift ,ov] het voorspell5 9 d5 slaap erk5d1 dat wij somtijds 9 onze droom5 de toekom/ vooruitzi5 en 9 c4 #b getra*t1 de mee/ raadsela*tige gevall5 aldus te v]kl>53 ,ev5als wanne] iets het wat] ( de lu*t 9 beweg+ br5gt1 het bewog5 g$eelte we] e5 &] g$eelte 9 beweg+ br5gt en wanne] dat tot ru/ is gekom51 het voorkomt dat zulk e5e beweg+ tot e5 zek] e9ddoel voortgaat1 hoewel hetge5 de beweg+ v]oorzaakte niet me] aanwezig is1 aldus is er niets teg51 dat zek]e beweg+5 en gewa>word+5 de droom5de ziel5 b]eik5444en hoe ze ook tot ons g]aakt zijn1 's na*ts me] wa>neemba> zijn1 doordat ze1 wanne] zij zi* ov] dag voortplant51 e]d] opgelo/ word5 7want de lu*t is 's na*ts m9d] 9 b]o]+ omdat er dan me] w9d/ilte he]s*t7 en 9 het li*aam t5gevolge van d5 slaap e5e gewa>word+ v]oorzak51 omdat de slap5d5 me] dan de wak5d5 ook de kle9e inw5dige beweg+5 gewa> word54 ,deze beweg+5 v]oorzak5 voor/ell+51 wa>uit m5 de1 toekom/ aanga&e de betrokk5 voorw]p5 vooruitziet4 ,dat k5niss5 het mee/ de toekom/ van k5niss5 vooruitzi51 komt door het feit dat k5niss5 het mee/ ov] elka> bezorgd zijn4 ,want ev5als ze elka> uit de v]te ze] snel h]k5n5 en gewa> word51 aldus word5 ze ook de bov5b$oelde beweg+5 snel gewa>1 want de beweg+51 die van k5niss5 uitgaan1 zijn gemakkelijk] k5ba>4 ,m5 heeft opgem]kt dat volg5s deze ietwat dui/]e v]kl>+ e5 zek] rapport tuss*5 k5niss5 z\ be/aan en dat d]halve aan ,ari/oteles het gelo( aan telepa?ie1 d4w4z4 g$a*teov]br5g+ ( jui/] de ov]br5g+ van g$a*tebeeld51 indrukk51 gevoel5s buit5 de gewone z9tuigelijke kanal5 om1 niet vreemd z\ zijn gewee/4 ,van hoe groot belang dit voor ons ond]w]p is1 zal spo$ig blijk54 ,de ,atomi/51 die de ziel v]kla>d5 voor e5 aggregaat van /(deeltjes dat zi* tegelijk met de ontb9d+ van het li*aam z\ oploss51 w]d5 gewoonlijk m$e ond] h5 g]ek5d1 die de realiteit d] magie loo*5d54 ,e*t] tra*tte ,democritus 7 #djj v4 ,*r47 de groot/e d] atomi/51 het gelo( aan het booze oog1 dat nu nog 9 de l&5 om de ,middell&s*e ,zee /]k leeft1 te re*tva>dig5 door zijne le] d] ,idol51 d4w4z4 ijle beeld51 die door de lu*t zwev5 en v]kla>de hij het alomv]spreide gelo( aan god5 door de v]s*ijn+5 van reusa*tige en lang lev5de1 s*oon niet on/]felijke ,idol5#aa4 ,er w>5 dan ook willekeurige hypo!s5 en +ewikkelde r$5e]+5 noodig om te ontkom5 aan consequ5ties1 die tot de realiteit van gee/v]s*ijn+5 en toov]ij vo]d54 ,ja1 ,epicurus 7#cda-bgj7 die de atoomle] tot e5 e?is* sy/eem v]w]kte en ha> zulk e5e groote popul>iteit de$ erlang51 heeft1 9 zijn ijv] voor de wilsvrijheid1 de uitspraak g$aan3 ,het w>e bet] zi* aan de fabelle] ov] de god5 te h\d51 dan slaaf te zijn van het noodlot d] natuurkundig51 want de fabelle] geeft to* e5ige hoop1 de god5 door e]betoon+ te kunn5 v]bidd51 ma> het noodlot oef5t e5 onv]biddelijk5 dwang uit#ab1 e5 uitspraak1 die met e5e plat mat]iali/is*e opvatt+ d] d+5 9 onv]zo5lijk5 /rijd is4 ,de ,cynici1 d4w4z4 ,honds*51 aldus g5oemd om hunne primitieve lev5swijze1 die vaak ook met go$e z$5 9 bots+ kwam1 v]/ompt5 zi* door hun ho(ddogma van de zelfg5oegzaamheid d] deugd d5 blik voor de fijn]e v]s*ijnsel5 van het zielelev54 ,de populair/e v]teg5woordig] di] ri*t+1 ,diog5es 7twe$e helft d] vi]de eeuw7 v]zek]de dat wij na d5 dood 9 't geheel niets me] wa>nem5#ac1 en dat hij1 lett5de op droomuitlegg]s1 wi*ela>s en dieg551 die aan hunne woord5 gelo( slaan1 niets zott]s vond dan d5 m5s*#ad4 ,ge5 wond]1 dat de ,cynici ook 9 lat]e eeuw5 e5 v]wo$5 /rijd vo]d5 teg5 alles wat na> magie en het soortgelijke zweemde4 ,de ,sceptici e9delijk 7s9ds ongeve] #cej v4 ,*r471 die t5gevolge van hun twijfel aan de jui/heid van onze wa>nem+5 en r$5e]+5 ook de mee/ all$aags*e feit5 op losse s*roev5 /eld51 wild5 van het wond]ba>lijke 9 't geheel niets afwet52 ook zij ri*tt5 hunne wap55 onv]moeid teg5 de magie en h>e voorve*t]s1 wa>bij zij zi* o4m4 niet ontzi5 hebb51 e5 man als ,py?agoras voor e5 b$rieg] uit te mak5#ae4 ,de nu*t]e1 mat]iali/is*e1 van het ongewone afke]ige wijsge]5 vo]d5 ruim twee eeuw5 lang d5 bov5toon1 voornamelijk 9 de kr+5 d] intellectueel54 ,het 0 e5 tijd van v]li*t+4 ,bij zulk e5e m5taliteit ti]t van alle litt]atuur-g5res de com$ie het mee/1 die imm]s uitt]a>d vij&ig /aat teg5ov] het wond]ba>lijke4 ,re$s ,ari/ophanes 7 #dde - #che71 de b]oemd/e di*t] d] oud-,attis*e com$ie1 _h h]haaldelijk d5 draak ge/ok5 met de toov]kun/4 ,9 zijn ,wolk5 7#dbc7 neemt e5 oude bo]1 die diep 9 de s*uld zit1 zijn toevlu*t tot ,socrates en vraagt hem1 hoe hij zi* aan de uitbetal+ van de r5t5 z\ kunn5 onttrekk54 ,na lang prat5 raadt ,socrates d5 bo] aan1 zi* 9 te hull5 en zelf iets uit te d5k54 ,de bo] jamm]t1 ma> gehoorzaamt en roept v4 #gdf 9 e5s uit3 ,o be/e ,socrates6 ,socrates4 ,wat is er1 vad]tje8 ,bo]4 ,ik heb iets b$a*t om van mijne r5te af te kom54 ,socrates4 ,laat e5s hoor54 ,bo]4 ,zeg mij e5s-- ,socrates4 ,wat8 ,bo]4 ,als ik e5e ,!ssaals*e toov5>es geld gaf1 en de maan 's na*ts omlaag haalde en ze v]volg5s als e5 spiegel1 opborg 9 e5e ronde doos en go$ bewa>de-- ,socrates4 ,wat z\ je dat help58 ,bo]4 ,wat8 ,als de maan nooit we] opkwam1 z\ ik ge5 r5te behoev5 te betal54 ,socrates4 ,hoe zoo8 ,bo]4 ,omdat de r5te p] ma& wordt uitbetaald4 ,e5 ,grieks*e ma& liep nl4 van de e5e opkom5de maan tot de volg5de4 ,en 9 zijn laat/e /uk1 ,plutus 7#chh7 bespot ,ari/ophanes 7v4 #fdi-gdg7 de wond]dadige g5ez+ van d5 bl9d5 ,plutus 7god van d5 rijkdom7 op e5e mani]1 die de erg/e /raatjong5 hem niet _h kunn5 v]bet]54 ,9 de lat]e com$ies*rijv]s wordt al spo$ig de gee/ van ,epicurus va>dig2 ook ,m5&] 7 #cdc_/b- #bia_/j7 de bek5d/e van all5 maakt hi]op ge5 uitzond]+4 ,dit blijkt re$s uit de titels van sommige /ukk5 als de ,demon5vreez] en de ,!ssaals*e1 die blijkba> tot ho(ddoel hadd51 het wond]ba>lijke en magis*e te bespott54 ,met dat al 0 de magie 9 die tijd5 voor de lett]kundig5 niet sle*ts e5 voorw]p van spot4 ,ook h>e potis*e zijde oef5de e5e ma*tige bekor+ uit en de groot/e di*t]s hebb5 er p>tij van wet5 te trekk54 ,euripides 7#dha- #djf71 de fijngevoelig/e en wet5s*appelijk/e d] ,grieks*e tragici1 koos tot ond]w]p van zijn b]oemd/e drama de toov]es ,m$ea 7#dca74 ,m$ea1 ev5als ,circe e5e figuur uit de my?ologie1 0 de do*t] van ,ates1 he]s*] van het wond]l& ,col*is1 aan de ku/ d] ,zw>te ,zee en t5 ,zuid5 van d5 ,caucasus geleg54 ,jason uit ,!ssali kwam tot ,ates om het g\d5 vlies op te eis*51 ma> de kon+ v]kla>de dit sle*ts aan d5g5e te zull5 uitlev]51 die e5 all]geva>lijk/5 kamp/rijd met go$ gevolg z\ hebb5 da>/aan4 ,m$ea vatte liefde voor ,jason op en /elde hem door toov]middel5 9 /aat de bov5m5s*elijke taak te volbr5g52 to5 ,ates des ondanks met de uitlev]+ van het g\d5 vlies talmde1 hielp zij ,jason dit heimelijk te ontvo]5 en vlu*tte zij met hem na> ,griek5l&1 wa> zij tal van j>5 sam5 e5 gelukkig lev5 leidd54 ,9 zijn treurspel s*et/ ,euripides hoe ,jason ,m$ea1 aan wie hij zooveel te dank5 _h1 v]/oot om met de do*t] van e5 kon+ 9 't huwelijk te tr$54 ,m$ea1 va/beslot5 zi* te wrek51 ve9/ 9 ha> lot te b]u/5 en z5dt zelfs de bruid ko/b>e kle]5 en e5 g\d5 krans t5 ges*5ke4 ,de uitw]k+ di] ges*5k5 wordt 9 het navolg5de tot ,m$ea g]i*tte bodev]haal 7v4 #aaei-abba7 aans*\welijk bes*rev53 ,zij de kon+sdo*t] nam de bonte gewad5 en de$ ze zi* om1 zette d5 g\d5 krans op h>e lokk51 s*ikte het ha> voor d5 glimm5d5 spiegel op en la*te ha> zielloos ev5beeld toe4 ,v]volg5s /ond ze van ha> zetel op1 g+ door 't v]trek he51 bevallig /app5de met blank5 voet1 en1 bov5 mate v]blijd met de ges*5k51 draaide ze vaak het ho(d om1 en keek na> ha> opgehev5 hiel4 ,wat er e*t] op volgde1 0 e5 v]s*rikkelijk tooneel om te zi54 ,ze v]&]t van kleur1 gaat s*u9s*a*t]uit1 bev5de aan h>e l$5 en t] nauw]nood voorkwam zij e5 val door 9 d5 /oel ne] te z9k54 ,en e5e oude di5>es1 9 d5 waan1 dat de toorn van ,pan ( van e5 &] god op ha> ne]kwam en ha> tot waanz9 bra*t gilde e5 geb$ uit1 totdat ze zag hoe wit s*uim uit d5 mond vloeide1 hoe ze de oogpupill5 v]draaide1 en ge5 blo$ me] 9 't vlees* 02 to5 g+ ze van 't gegil tot e5e luide weekla*t ov]4 ,t]/ond r5de de e5e slav9 na> 't huis van ha> vad]1 de &]e na> d5 bruidegom om te b]i*t51 wat de bruid ov]kwam4 ,het geheele huis dreunde van al het geloop4 ,en re$s z\ e5 h>dloop] 9 /ag5 draf het e9ddoel van e5 r5baan hebb5 b]eikt1 to5 de rampzalige met e5 na> ge/eun uit h>e sprakeloo%eid ontwaakte en het oog we] op5sloeg4 ,e5 dubbel onheil be/ookte ha>2 de g\d5 wrong om 't ho(d zond e5 wond]ba>lijk5 /room uit van alv]sl9d5d vuur en de fijne kle]51 uw ges*5k1 v]te]d5 het blanke vlees* d] ongelukkige4 ,9 br& g]aakt1 vliegt ze op van ha> /oel1 s*udt het ha> en het ho(d nu h]dan d]wa>ts he5 en wil d5 krans afw]p54 ,ma> de g\d5 b& bleef va/zitt5 en wanne] zij 't ha> s*udde1 ontvlamde het vuur dubbel zoo erg4 ,zij valt op d5 grond1 door 't onheil ov]weldigd1 en behalve voor ha> vad] moeilijk te h]k5n54 ,de /& van h>e oog51 de edele vorm van het gelaat w>5 v]dw551 blo$1 met vuur v]m5gd1 druppelde ne] uit h>5 kru9 en het vlees* viel1 door d5 onzi*tb>5 beet van het v]gif1 van h>e be5d]5 af1 zooals h>s uit e5 pijnboom druppelt--e5 ontzett5d s*\wspel4 ,s*rik belette all51 het lijk aan te rak52 ha> afgrijselijk lot 0 voor ons e5e wa>s*uw+4 ,ma> de rampzalige vad]1 9 zijne onwet5dheid van 't onheil1 komt plotsel+ b9n51 w]pt zi* op 't lijk1 weeklaagt luid1 slaat de arm5 om ha> he51 ku/ ha> en spreekt ha> toe3 ,o arm k9d1 welke demon heeft ,u zoo s*&elijk do5 omkom58 ,wie maakt d5 grijsa>d1 van ,u b]o(d1 e5 graf gelijk8 ,wee mij1 mo*t ik ma> met ,u /]v5 k9d6 ,to5 hij e*t] met treur5 en weeklag5 ophield en zijn oud li*aam we] wilde opheff51 kleefde hij va/ aan die fijne kle]5 als de klimop aan e5 lauri]spruit1 en 't w]d e5e v]s*rikkelijke wor/el+3 hij to* wilde zijne knie opheff51 ma> zij hield hem va/1 en als hij zi* met geweld wilde losrukk51 s*eurde hij het grijze vlees* van zijne be5d]5 af4 ,t5 slotte bezweek hij en gaf d5 gee/4 ,het onheil 0 hem te ma*tig4 ,da> ligg5 ze nu dood naa/ elka> de do*t] en de grijze vad]1 e5 ramp1 die tot tran5 ro]t4 ,!ocritus1 de groot/e bucolis*e1 d4w4z4 l&elijke di*t] 7e]/e helft d] d]de eeuw7 bes*rijft 9 zijne twe$e ecloga ,de toov5>ess51 hoe e5 v]lat5 meisje ha> geliefde door magie we] tot zi* tra*t te trekk54 ,zij bezigt tot dat doel all]lei toov]g]ei1 voornamelijk e*t] d5 draaihals1 re$s 9 ons e]/e ho(d/uk v]meld4 ,v&a> het refre9 9 het g$i*t1 dat wij hi] g$eeltelijk lat5 volg53 ,de toov5>ess54 ,wa> zijn me de lauri]58 ,!/ylis1 br5g ze6 ,wa> de toov]kruid58 ,omkrans de s*aal met de roode wol van e5 s*aap1 opdat ik d5 teg5ov] mij h>dvo*tig5 man1 di5 ik to* zoo lief heb1 moge boei51 die s9ds twaalf dag51 o1 die ell5del+6 nog ma> niet komt1 en niet weet ( ik ge/orv5 b5 ( nog 9 lev5 en niet aan mijne deur heeft geklopt1 die wre$a>d6 ,heeft ,eros1 heeft ,aphrodite zijn wuft gemo$ eld]s he5 gevo]d8 ,ik ga na> de wor/els*ool van ,timagetos1 morg51 om hem te zi51 en zal hem v]wijt5 dat hij zoo met mij omspr+t4 ,nu e*t] zal ik hem door de kra*t van het (f] boei54 ,ma> gij1 o ,maangod91 bl9k s*oon6 ,want ,u z+ ik toe1 o kalme god91 en ,u1 ond]a>ds*e ,hecate1 wa>voor ook de hond5 sidd]51 als gij s*rijdt door de grav5 om het donk]e blo$ te slurp54 ,wees gegroet1 o ,hecate1 s*rikwekk5de en /a mij bij1 tot het e9de toe1 bew]k dat deze kruid5 niet zwakk] mog5 zijn dan die van ,circe no* die van ,m$ea no* die van de blonde ,p]im$e#af4 ,draaihals1 lok gij di5 man na> mijn huis toe6 ,e]/ moet het (f]meel 9 't vuur rook54 ,ma> /rooi het er to* 91 ,!/ylis6 ,ongeluk1 wa> zijn je h]s5s geblev58 ,( /eekt gij1 vuilpoes1 ook al d5 draak met mij8 ,/rooi en zeg te gelijk dit3 ,ik /rooi de be5d]5 van ,delphis4 ,draaihals1 lok gij di5 man na> mijn huis toe6 ,delphis m>telde mij4 ,ma> ik br& teg5 ,delphis d5 lauri]1 en ev5als deze1 door het vuur gegrep51 luid kraakt en plotsel+ is ontvlamd en wij zelfs ge5 as* van ha> zi51 zoo moge ook het vlees* van ,delphis 9 de vlam word5 v]te]d4 ,draaihals1 lok gij di5 man na> mijn huis toe6 ,ev5als ik dit 0s5 beeld8 met de hulp d] god9 laat v]smelt51 zoo moge ,delphis uit ,myndos t]/ond door liefde v]smelt54 ,en ev5als die bronz5 toov]tol door de kra*t van ,aphrodite wordt rondg$rev51 zoo moge hij ronddraai5 rondom mijn huis6 ,draaihals1 lok gij di5 man na> mijn huis toe6 ,nu (f] ik de klei4 ,gij1 ,artemis1 z\dt zelfs het gevoellooze /aal kunn5 ontro]5 en wat er v]d] onwrikba> is--,!/ylis1 de hond5 huil5 door de /ad he52 de god9 is op de driesprong52 sla gauw op het bronz5 bekk56 ,draaihals1 lok gij di5 man na> mijn huis toe6 ,zie da>6 de zee zwijgt1 de w9d5 zwijg51 de sm>t e*t] 9 mijn bor/ zwijgt niet1 ma> ik v]te] geheel van liefde voor hem1 die mij1 rampzalige1 9 plaats van zijne gade tot e5e sle*te de]ne heeft gemaakt4 ,draaihals1 lok gij di5 man na> mijn huis toe6 99 99 99 99 99 ,deze franje van zijn mantel v]loor ,delphis1 die ik nu uite5 pluk en 9 het woe/e vuur w]p4 ,o m>tel5de liefde6 hoe hebt gij als e5 blo$zuig] aan mij hang5de al het donk]e blo$ uit het li*aam g$ronk56 ,draaihals1 lok gij di5 man na> mijn huis toe6 ,e5e wat]hag$is /amp ik fijn en br5g ,u morg5 e5 booz5 drank4 ,!/ylis1 neem die toov]kruid5 en besme] da>mee van bov5 zijn deurpo/ zoolang het nog tijd is1 en zeg1 er op spuw5de3 ,ik v]morzel de be5d]5 van ,delphis6 ,draaihals1 lok gij di5 man na> mijn huis toe6 ,deze booze toov]ij1 het envotem5t1 dat bij vrijwel alle volk]5 voorkomt1 b]u/ 9 de e]/e plaats op het gelo(1 dat de m5s* doortrokk5 is met e5e soort zelf/&igheid1 die ook op de voorw]p5 ov]gaat1 wa>m$e hij 9 aanrak+ komt4 ,door op die voorw]p51 zooals 9 het v]melde geval op e5 /uk van e5 kle$ 9 te w]k51 me5t m5 d5 p]soon zelf te treff51 die v]ond]/eld wordt er altijd 9 psy*is* contact m$e te blijv54 ,onwillekeurig d5k5 wij hi]bij aan het veelbesprok5e magnetis*e flude en enkele ond]zoek]s hebb5 dan ook 9 die ri*t+ proev5 g5om51 uit welke z\ zijn geblek51 dat het gebruik 9 quae/ie1 s*ijnba> all]onz9nig/1 to* nog op e5ig5 rationeel5 grondslag z\ b]u/54 ,zek] is het1 dat bij primitieve volk]5 de sugge/ie zulk e5e onwe]/aanb>e uitw]k+ heeft1 dat m5ige51 zoodra hij gelo(t betoov]d te word51 door de bloote ang/ ziek wordt en wegkwijnt4 ,ma> het envotem5t v]ond]/elt nog e5 &] gelo(1 n4l4 dat symbolis*e h&el+5 reele gevolg5 kunn5 hebb51 bijv4 wanne] m51 zond] iets te bezitt5 wat met het sla*t(f] 9 aanrak+ is gewee/1 e5e figuur ervan 9 het z& teek5t en da>9 met /okk5 prikt4 ,hi]bij to* wordt blijkba> aang5om51 dat de m5s* het v]mog5 bezit om door wilsconc5tratie e5 &] op af/& te d]51 en tev5s dat die wil door e5e symbolis*e h&el+ tot hoog]e kra*t wordt opgevo]d4 ,de e*te telepa?is*e exp]im5t5 9 aanm]k+ g5om5--niet de publieke v]toon+5 teg5 entree1 die onlangs zoo groot5 opgang hebb5 gemaakt--z\ iets d]gelijks niet als onmogelijk te bes*\w5 zijn1 ma> to* altijd wel tot de groot/e uitzond]+5 behoor54 ,apollonius uit ,rhodus1 e5 tijdg5oot van ,!ocritus1 v]haalt 9 het d]de boek van zijn epos ,argonautica op uitvo]ige en di*t]lijke wijze1 hoe de toov5>es ,m$ea 7zie bov57 liefde voor ,jason opvat en hem de middel5 aan de h& doet zi* onkwetsba> te mak51 t5 e9de de hem wa*t5de kamp/rijd5 met go$ gevolg te kunn5 door/aan4 ,de held gaat he51 om h>e aanwijz+5 t5 uitvo] te br5g5 7v4 #aaia--abbd73 ,de avondzon dook 9 de dui/]e a>de weg a*t] de v]/afgeleg5 b]gkru95 d] ,ae?iopirs4 ,de na*t legde h>e pa>d5 het juk op2 de held5 maakt5 hunne leg]/$5 g]e$ bij de kabelt\w54 ,ma> zoodra de li*t5 van het s*oonbl9k5de be]ge/]nte ov]held5 en de lu*t van af d5 hoog5 hemel volslag5 kalm 0 geword51 /apte ,jason heimelijk als e5 dief na> de e5zaamheid1 met al zijne b5oodigdh$51 want hij _h ov]dag voor alles afzond]lijk gezorgd2 e5 ooi en melk uit de wei kwam zijn makk] ,argos br5g52 het ov]ige nam hij uit het s*ip zelf4 ,ma> to5 hij e5 plek zag1 die bezijd5 het pad d] m5s*5 lag1 kalm te midd5 van zuiv]e beemd51 baadde hij all]e]/1 ov]e5kom/ig d5 ritus1 zijne slanke ge/alte 9 de goddelijke rivi]1 en omkle$de zi* met d5 donk]5 mantel1 di5 ,hypsipyle uit ,lemnos hem vroeg] ges*onk5 _h als e5e h]9n]+ aan hunne innige liefde4 ,na v]volg5s e5 kuil van e5e el bre$te 9 d5 grond te hebb5 gegrav51 hoopte hij geklo(d h\t op1 sne$ e5 lam de keel af en /rekte het na> behoor5 ov] d5 kuil he5 uit2 hij /ak de blokk5 van ond] 9 br& en goot gem5gde pl5g(f]s uit1 ,hecate-,brimo de geweldige aanroep5de als help/] bij de kamp/rijd54 ,en na die aanroep+ g+ hij we] t]ug2 de g$u*te god9 e*t]1 ha> v]nem5de uit de diep/e hol51 begaf zi* na> het (f] van ,jason toe2 ha> omkransd5 s*rikwekk5de slang5 te midd5 van eik5lo(2 ontzaglijk /raalde het li*t d] fakkels2 ond]a>ds*e hond5 d$5 om ha> he5 e5 s*]p geblaf hoor54 ,alle weil&5 langs het pad sidd]d52 de mo]asbewon5de nimf51 die rondom de beemd5 van d5 ,phasis/room zwi]51 gild5 het uit4 ,jason bev+ wel de vrees1 ma> desondanks zag hij niet om en zijn voet5 droeg5 hem v]d]1 totdat hij zi* ond] zijne makk]s _h gem5gd2 re$s wi]p de 9 de vroegte gebor5 ,dag]aad v]rijz5de zijn li*t ov] d5 besneeuwd5 ,caucasus4 ,het re9ig+sbad heeft hi] k5nelijk bov5al de b$oel+1 de booze demon5 af te w]51 die li*t op d5 toov]5de e5 s*adelijk5 invlo$ v]mo*t5 uit te oef554 ,ook eld]s is dit held5di*t1 dat inzond]heid bij de ,rome95 9 groot aanzi5 /ond en /]k w]d nagevolgd1 rijk aan v]hal5 ov] magie4 ,dat m5 ook 9 die tijd5 van spot en scepticisme zi*1 hetzij voor go$e1 hetzij voor booze doele9d5 van toov]ij b$i5de1 blijkt uit tal van gegev5s4 ,9 e5e r$evo]+ 7na #cbg7 die op naam van ,demo/h5es gaat en 9 elk geval tot de mee/ boei5de lectuur uit de oudheid behoort1 t4w4 e5e aankla*t teg5 d5 *anteur ,ari/ogiton1 v9d5 wij v]meld dat de ,a!n]s de giftm5g/] ,!oris1 de ,lemnis*e met ha> geheele gesla*t t] dood liet5 br5g5 en wordt de bro$] van ,ari/ogiton ervan bes*uldigd1 door middel van e5e slav9 d] toov]es h>e kruid5 en bezw]+5 te hebb5 ov]g5om5 t5 e9de1 na> zijn zegg51 da>door o4m4 lijd]s van de vall5de ziekte te g5ez54 7,i4 ,r$e teg5 ,ari/4 c4 #gi vlg474 ,aan kon+ ,pyrrhus 7ge/4 #bgb71 d5 bek5d5 teg5/&] d] ,rome951 w]d e5e wond]b>e g5eeskra*t toeges*rev53 ,m5 gelo(de dat hij aan miltziek5 g5ez+ bra*t door e5 witt5 haan te (f]5 en hun1 t]wijl zij a*t]ov]lag51 met d5 re*t] voet de milt za*tjes aan te rak54 ,niem& 0 zoo arm ( onaanzi5lijk1 dat hem niet op v]zoek die beh&el+ w]d toege/aan4 ,pyrrhus kreeg dan ook d5 haan1 wanne] hij hem ge(f]d _h1 en op dit e]ges*5k 0 hij bijzond] ge/eld4 ,m5 zegt ook1 dat de groote te5 van di5 re*t] voet e5e goddelijke kra*t _h1 zoodat hij na zijn dood1 t]wijl het ov]ige li*aam v]br& 01 ong$e]d en door het vuur onaang]aakt w]d gevond5#ag4 ,de volk5kunde lev]t hi]toe tal van p>alleles4 ,bij de primitieve volk]5 he]s*t algeme5 de ov]tuig+1 dat hunne ho(d5 e5e bijzond]e kra*t ( zelf/&igheid bezitt51 die m5 teg5woordig gewoonlijk met e5 ,polynesis*-,melanesis* woord mana noemt1 door welke zij o4m4 ook ziek5 v]mog5 te g5ez54 ,van de ho(d5 op de ,tonga eil&5 79 de ,/ille ,zuidzee7 gelo(de m51 dat de aanrak+ van hun voet aan kli]gezwell5 en lev]v]h>d+ e5 e9de maakte4 ,bij de ,walos 7aan d5 ,s5egal7 bra*t5 mo$]s hunne zieke k9d]5 na> de kon+91 die ze ple*tig met d5 voet op d5 rug1 de maag1 het ho(d en de be55 aanraakte4 ,hetzelfde gelo( he]s*te 9 ,europa4 ,to5 ,waldem> ,i van ,d5em>k5 7#aaeg-aahb7 door ,duits*l& reisde1 bra*t5 mo$]s hunne k9d]5 tot hem met het v]zoek1 zijne h&5 op ze te legg51 9 de ov]tuig+1 dat ze dan bet] z\d5 groei54 ,van de ,engels*e kon+5 v]wa*tte m5 wond]dadige hulp teg5 kli]ziekt54 ,kon+9 ,elizabe? 7#aeeh-afjc7 oef5de h]haaldelijk de gift d] g5ez+ uit4 ,k>el ,i z\ 9 #afcc op n dag hond]d1 zijn zoon ,k>el ,,ii 9 d5 loop van zijne rege]+ 7#affj-afhe7 t5 naa/5bij hond]dduiz5d kli]lijd]s hebb5 aang]aakt4 ,ook ,frans*e kon+5 trad5 als wond]dadige g5ez]s op4 ,dat door de kra*t d] sugge/ie de kon9klijke aanrak+ vaak zal hebb5 geholp5 is niet onwa>s*ijnlijk2 ( e*t] ook nog het magnetis*e flude er wel e5s bij 9 't spel is gewee/1 moet5 wij vooralsnog 9 't midd5 lat54 ,wij kom5 lat] nog op di]gelijke wond]dadige g5ez+5 t]ug4 ,wat de booze toov]ij betreft1 zijn ons ook uit di5 tijd v]s*eid5e plaatjes1 bijna all5 uit lood1 bewa>d geblev51 wa>op m5 v]vloek+5 kra/e4 ,e5 voorbeeld hi]van is het navolg5de1 uit ,attica1 van om/reeks #cjj v4 ,*r4 ,ik boei ,!ag5es de tong en de ziel en het pleidooi dat hij voorb]eidt2 ik boei ook van ,pyrrhius d5 kok de h&5 en voet51 de tong en de ziel en het pleidooi dat hij voorb]eidt2 ik boei ook de vr\w van ,pyrrhius ha> tong en ha> ziel2 ik boei ook ,c]cion d5 kok en ,docimus d5 kok de tong en de ziel en het pleidooi dat zij voorb]eid52 ik boei ook ,c9eas de tong en de ziel en het pleidooi dat hij met ,!ag5es sam5 voorb]eidt2 ik boei ook ,ph]ecles de tong en de ziel en het getuig5is dat hij t5 gun/e van ,!ag5es aflegt2 ik boei ook ,seu!s de tong en de ziel en het pleidooi dat hij voorb]eidt en de voet5 en de h&5 en de oog5 en d5 mond2 ik boei ook ,lamprias de tong en de ziel en het pleidooi dat hij voorb]eidt1 de h&51 de voet51 de oog5 en d5 mond1 al dez5 boei ik1 ik doe ze v]dwijn51 ik /op ze ond] d5 grond1 ik spijk] ze va/2 en als ze voor de re*tbank en bij d5 s*eidsre*t] iets do51 mog5 ze dan niet 9 aanm]k+ kom51 no* 9 woord1 no* 9 daad#ah4 ,hi] tra*t m5 dus zijne teg5p>tij 9 re*t5 te s*ad5 en hoopt dat hetge5 met de plaat ges*i$t1 ook de p]son5 zelf zal ov]kom54 ,de symboliek hi]bij v]raadt e5 uit]/ naev5 g$a*t5gang4 ,lood is zwa>1 dus moet het ook op e5 af/& e5 bezw>5d5 invlo$ uitoef554 ,de spijk] h\dt va/1 dus moet hij ook op af/& iem& va/legg54 ,ov]ig5s v]wijz5 wij na> hetge5 re$s bov5 ov] het envotem5t is gezegd4 ,mee/al word5 bij die v]vloek+5 ook de ond]a>ds*e god5 aang]oep51 zooals bijv4 op de navolg5de plaat uit de vi]de eeuw3 ,h]mes1 gij va/legg] en ,p]sephone1 legt va/ van ,p>!nius en ,apollonius1 de zoons van ,hagno!us de tong en de ziel en de dad5 en de voet5 en de plann54 ,h]mes1 gij va/legg] en ,p]sephone1 legt va/ van ,eux5us de ziel en het li*aam en de voet5 en de h&5 en de dad5 en de plann5 en de tong totdat hij na> de ond]w]eld is ne]g$aald#ai4 ,ook bij de ,rome95 w]d de toov]ij g$ur5de die tijd5 ev5ze] 9 practijk gebra*t en ook bij h5 ontbrak het niet aan v]volg+5 van /aats- en re*tswege4 ,9 d5 loop van d5 twe$5 ,punis*5 oorlog w>5 de gemo$]5 door de voortdur5de wissel+5 van d5 krijgskans t5 ze]/e ges*okt4 ,m5 nam de toevlu*t tot all]lei ui!ems*e ple*tigh$52 magirs en pr(et5 v]kreg5 groot5 invlo$ op het volk4 ,to5 79 #bac7 gela/te de s5aat1 v]ontru/ ov] de to5em5de v]wa>looz+ van d5 ,rome9s*5 e]$i5/1 de ges*rift5 ov] magis*e en soortgelijke ond]w]p5 aan de ov]heid uit te lev]5#bj4 ,ook kwam het wel e5s voor1 dat m5 e5 l&man1 wi5s voorspo$ te ze] 9 't oog liep1 er van bes*uldigde1 toov]kun/5 te hebb5 aangew5d1 zooals blijkt uit navolg5d feit1 dat 9 het ja> #aeg plaats vond4 ,to5 ,c4 ,furius ,*resimus1 e5 vrijgelat5e1 van e5 ze] kle95 akk] me] vru*t5 _h geoog/1 dan de nabur5 van de mee/ uitge/rekte veld51 ont/ond er e5 groote afgun/ teg5 hem1 en bes*uldigde m5 hem1 dat hij &]mans vru*t5 door booze toov]ij v]lokte d4w4z4 na> zi* toe lokte4 ,om die r$5 door e5 magi/raat1 ,spurius ,alb9us1 aangeklaagd1 vreesde hij te word5 v]oordeeld en bra*t1 to5 de volksv]gad]+ wa>bij hij 9 b]oep 0 gekom5 tot de /emm+ moe/ ov]gaan1 al zijn akk]g]e$s*ap na> het =um de v]gad]plaats en haalde zijne kra*tige1 welgevo$e en go$ gekle$e slav5 erbij1 alsm$e zijne voortreffelijk gesme$e ijz]5 w]ktuig51 zw>e h\weel51 geweldige ploeg en en doorvo$de rund]54 ,da>op zeide hij3 ,dit zijn mijne booze toov]middel51 m$eburg]s6 ,en al mijn zwoeg51 mijne na*twak5 en zweet kan ik ,u niet e5s v]toon5 no* na> het =um br5g54 ,hij w]d met algeme5e /emm5 vrijgesprok5#ba4 ,er is hi]1 zooals wij zi51 sprake van het v]lokk51 d4w4 z4 na> zi* toe lokk51 van &]mans veldgewas2 die t]m komt ook al voor 9 de wet d] twaalf tafel51 die wij aan het e9de van ons e]/e ho(d/uk hebb5 v]meld4 ,hoe /elde m5 zi* e*t] dat na> zi* toe lokk5 voor8 ,to* wel niet zoo1 dat de rijpe kor5>5 van het e5e veld na> het &]e ov]liep51 al wordt dan ook1 zooals lat] blijk5 zal1 iets d]gelijks door di*t]s gezegd4 ,om ons e5 jui/ d5kbeeld te vorm5 van hetge5 b$oeld wordt1 moet5 wij op het primitieve d5k5 van l&b\w5de volk]5 nad] +aan4 ,zooals wij kunn5 opmak5 uit talrijke my!n en gebruik51 die zo[el 9 ,europa als eld]s voorkom51 gelo(de m5 van oud%] dat ook de plant5 en de oog/ bezield w>54 ,de kor5ziel is ook nog t5 onz5t bek5d1 zij het dan ook sle*ts als e5 onbegrep5 ov]leefsel 7survival74 ,deze ziel wordt v]ond]/elt 9 de laat/e s*o( te huiz51 van da> dan ook dat bij e5 oog/ all]lei gebruik5 er m$e zijn v]bond54 ,ze] vaak wordt van de laat/e s*o( e5e pop gemaakt1 de graanmo$]1 soms met vr\w5kle]5 opgetuigd4 ,t5e9de het volg5de ja> e5 go$5 oog/ te hebb5 wordt de pop veelal met wat] bespr5keld1 om door deze symbolieke h&el+--m5 spreekt ook van sympa!tis*e magie--e5 vru*tba>mak5d5 reg5 te bezw]54 ,de kor5ziel leeft na> m5 aanneemt het geheele ja> lang2 door e5ige graankorrels uit de laat/e s*o( met het zaaigraan te v]m5g51 is m5 zek] van de aanwezigheid d] kor5ziel 9 d5 oog/ van het volg5de ja>4 ,9 onze ,oo/ spreekt m5 van e5e rij/mo$] als draag/] van e5e beziel5de zelf/&igheid4 ,de rij/mo$]1 d4w4z4 enkele halm5 van weeld]ig5 en eig5a>dig5 groei1 bijv4 van zev5 gel$+51 wordt met de noodige zorg na> huis gebra*t en mee/al op e5e afzond]lijke plek 9 de s*uur gezet4 ,zoolang m5 de rij/mo$] heeft1 is m5 v]zek]d van d5 ov]ig5 oog/4 ,nem5 wij dit alles 9 ov]weg+1 dan ligt het voor de h&1 dat m5 volg5s het al\de gelo( door bezw]+5 en toov]ij5 niet alle5 aan het veldgewas van e5 &] re*t/reeks s*ade kon toebr5g51 ma> ook di5s kor5ziel na> zi* toe kon lokk5 en zoodo5de zi* d5 oog/ van zijn buurman toeig554 ,dat de di*t]s1 die ev5m9 als &]51 d5 oorsprong van het gelo( 9 kwe/ie k5d51 het v]lokk5 van d5 oog/ lett]lijk opvatt5 om hetzij hunne fantasie1 hetzij hunne ironie bot te vi]51 kan ge5 v]wond]+ wekk54 ,er w]d5 e*t] aan de magie ook gun/ige w]k+5 toeges*rev54 ,zoo gelo(de m5 o4a4 dat hagelslag door toov]spreuk5 kon word5 afgewe]d en dat bezw]+5 de kra*t hadd5 wond5 te heel54 ,de oude ,cato 7ge/4 #adi71 de cons]vatieve practicus bij uitnem5dheid1 geeft 9 zijn w]k ov] d5 akk] b\w 7c4 #afj7 d5 volg5d51 ov]ig5s niet ze] duidelijk5 raad3 ,indi5 iets ontwri*t is1 zal het door deze bezw]+ g5ez54 ,neem e5 gro5 riet1 vi] ( vijf voet lang1 splijt het midd5 door en lat5 twee mann5 het teg5 uwe heup5 aanh\d54 ,beg9 met te bezw]54 ,motas1 vaeta1 d>ies1 d>d>es1 a/at>ies1 dissunapit]1 totdat ze de /ukk5 riet sam5kom51 en zwaai er het ijz] ov] he54 ,wanne] ze op deze wijze zijn sam5gekom5 en het e5e /uk het &]e heeft aang]aakt1 grijp dan dat met de h& en snijd het re*ts en l9ks af4 ,b9d het va/ aan de plek wa> de ontwri*t+ ( de breuk is1 en deze zal g5ez54 ,blijkba> is ook hi] magis*e symboliek 9 't spel2 ev5als de /ukk5 riet word5 sam5gevoegd1 zull51 na> m5 gelo(t1 ook de be5d]5 we] sam5groei54 ,het zwaai5 van ijz] 7blijkba> het mes7 0 k5nelijk teg5 de booze gee/5 g]i*t1 die1 na> m5 me5de1 er voor bevreesd w>54 ,hi]ov] lat] me]4 ,de toov]woord5 zelve1 van wi] uitw]k+ m5 ongetwijfeld het mee/e v]wa*tte1 zijn onv]/aanba>4 ,zijn het woord5 uit e5e oude1 v]get5e taal en dus e5 ov]leefsel8 ,het o]\de heeft van zelf al iets magis*4 ,( uit e5e vreemde taal8 ,ook wat uit d5 vreemde komt1 geldt vaak voor toov]kra*tig4 ,( zijn het willekeurige klankv]b9d+58 ,ook dit is dikwijls 9 de magie het geval1 vgl4 sle*ts het ook t5 onz5t gebruikelijke hocuspocus en abracadabra4 ,wij kom5 op dit ond]w]p lat] uitvo]ig t]ug4 ,het gelo( aan de kra*t van het belez5 heeft zi* 9 l&elijke /rek5 met groote taaiheid wet5 te h&hav54 ,9 ,we/-,vla&]5 be/ond nog niet lang gel$5 het gebruik1 om1 tot g5ez+ van e5 v]/uikt5 pa>depoot1 driemaal het krui/eek5 er ov] he5 te mak5 en da>bij de e]/e ke] aul1 de twe$e ke] aulel en de d]de ke] sup] aul te zegg54 ,en t5 onz5t wordt bij gevall5 van ontwri*t+ en dgl4 nog wel e5s het volg5de rijm uitgesprok53 ,dit arm ( poot ,is v]rukt ( v]/oot1 't ,zal niet v]rott5 ( v]zw]5 ,9 d5 naam des ,he]5 444 99,litt]atuur499 ,?4 ,gomp]z1 ,grie*is*e ,d5k] ,,iii 7#aiji74 ,s4 ,seligmann1 ,d] bse ,blick u4 ,v]w&tes7#aiaj74 ,r4 ,wns*1 ,die ,zaub]9n5 des ,!okrit1 9 ,hessis*e ,blatt] f4 ,volkskunde1 ,,viii 7#aiji74 ,fraz]1 ,! magic art1 ,vol ,i 7#aiac74 ,a4 de ,ro*as1 ,l'extriorisation de la s5sibilit1 #e;e uitg4 7#ahii74 ,o4 ,b]?old1 ,die ,unv]wundb>keit 9 ,sage u4 ,ab]glaub5 d4 ,grie*51 9 ,religionsges*tli*e4 ,v]s4 u4 ,vor>b4 hrg4 v4 ,wns* u4 ,deubn]1 ,,xi ,bd41 #a ,hft4 7#aiaa74 ,r4 ,wns*1 ,antike ,flu*tafeln1 9 ,,ki4 ,texte f4 ,vorles4 u4 b41 hrg4 v4 ,h4 ,lietzmann1 ,no4 #bj1 #b;e uitg4 7#aiab74 ,e4,n4 ,fallaize1 s4v4 ,h>ve/1 9 ,encyd1 rel4 e?4 ,,vi7#aiac74 ,fraz]1 ,spirits ( ! corn a4 ( ! wild 7#aiad74 ,a4 ,kruyt1 ,animisme i4d4 ,ind1 ar*ipel 7#aijf74 ,fraz]1 ,bald] ! beautiful ,,ii 7#aiad74 ,a4 de ,cock1 ,volksgebr4 e4 ,volksgel1 m4 betr4 t4 ,huisdi]51 9 ,volkskunde1 ,tijds*r4 v4 ,n$]l4 folklore1 ,,vii 7#ahid74 99 99 99 99 99 ,,ho(d/uk ,,iii4 99,k5t]+499 ,de e]/e eeuw vr onze ja>tell+ k5m]kt zi* o4m4 door e5 /e$s to5em5d v]zet teg5 mat]ialisme en scepticisme4 ,de +ewikkelde atoomle] zo[el als de onvru*tb>e twijfel+5 liet5 de diep] d5k5d5 op d5 duur onbevr$igd4 ,het ,py?agoresme en het ,platonisme h]leefd54 ,het onzi5lijke en buit5gewone trok we] 9 v]hoogde mate de a&a*t4 ,posidonius 7 #ace-- #ea71 e5 d] invlo$rijk/e d5k]s1 de ,leibniz d] oudheid1 ev5ze] uitmunt5de 9 de wiskundige wet5s*app5 als 9 de ges*i$5is1 he*t aan droom5 en gelo(t aan demon54 ,de v]&]de zi5swijze d] ,grieks*e d5k]s de$ zi* ook bij de ,rome95 /]k geld54 ,t]5tius ,v>ro 7#aaf--bg7 ,rome's groot/e gele]de1 en ge5sz9s bl9d voor de b$rieg]ij5 op het gebi$ d] toov]ij1 v]meldt als e5 feit1 dat1 to5 de bewon]s van ,tralles 79 ,kle9-,azi7 door middel van magie d5 afloop van d5 oorlog met kon+ ,mi?radates 7tuss*5 #hh en #fc v4 ,*r47 van ,pontus 7aan de ,zuid-,oo/ku/ van de ,zw>te ,zee7 tra*tt5 te wet5 te kom51 de da>toe gebezigde knaap 9 wat] het beeld van d5 god ,m]curius 7,h]mes7 aans*\wde en de toekom/ 9 #afj v]sregels voorspelde#bb4 ,de ,py?agoreer ,nigidius ,figulus1 e5 tijdg5oot van ,v>ro en 9 k5nis t] nauw]nood bij hem a*t]/a&e1 bra*t1 door zek]5 ,fabius om inli*t+5 gevraagd aanga&e #ejj d5>5 7zilv]/ukk57 die hij v]lor5 _h1 ev5e5s knap5 door bezw]+5 9 extase1 wa>9 zij aanwez51 wa> de buidel met e5 g$eelte d] munt/ukk5 begrav5 en hoe de re/ v]deeld 01 ook dat ,cato 7de jong]e7 e5 di] d5>5 _h1 en ind]daad erk5de deze het munt/uk van e5 zijn] slav5 voor e5 (f] aan ,apollo te hebb5 ontvang5#bc4 ,van ,vat9ius1 ev5e5s e5 ,py?agoreer1 v]zek]t ,cic]o 9 de teg5 hem g]i*te r$evo]+ 7,,vi1 #ad1 uit het ja> #ef7 dat hij de ziel5 uit de ond]w]eld opriep en de s*imm5 door het (f]5 van knap5 gun/ig /emde4 ,aangezi5 ,cic]o twee j>5 lat] ,vat9ius heeft v]d$igd1 zal de laat/g5oemde gruwel wel niet als e5 bewez5 feit zijn te bes*\w54 ,9 de ,rome9s*e litt]atuur di] tijd5 speelt de magie1 inzond]heid voor erotis*e doele9d51 e5e groote rol4 ,wij will5 hi]van het o4i4 mee/ belangrijke aanhal54 ,de b]oemd/e ,rome9s*e di*t]1 de ern/ige1 v]hev5e en to* populaire ,v]gilius 7#gj--ai7 volgt 9 zijn a*t/e h]d]sdi*t 7v #fd--aji7 de idylle van ,!ocritus na1 door ons 9 ho(d/uk ,,ii aangehaald4 ,ook hi] we] is het e5e v]lat5e m9n>es1 die met m$ehulp van e5e slav91 liefde/oov]ij v]ri*t3 ,br5g wat] en omw9d dit alta> met e5 za*t5 b&4 ,br& saprijke toov]kruid5 en uitnem5d5 wi]ook1 opdat ik beproeve mijn koel5 e*tg5oot door e5 magis* (f] 9 h>t/o*t te do5 ontvlamm52 hi] ontbrek5 sle*ts toov]zang54 ,trekt1 o mijn zang51 ,daphnis van de /ad weg na> mijn huis6 ,toov]zang5 kunn5 zelfs de maan van d5 hemel omlaag trekk52 door toov]zang5 heeft ,circe de makk]s van ,odysseus v]&]d2 de kille slang 9 de wei b>/ door toov]zang54 ,trekt1 o mijn zang51 ,daphnis van de /ad weg na> mijn huis6 ,e]/ b9d ik deze drie drad5 van drie v]s*ill5de kleur5 om uw beeld en vo] dit driemaal rondom dit alta>2 't onev5 getal behaagt aan de god54 ,trekt1 o mijn zang51 ,daphnis van de /ad weg na> mijn huis6 ,am>yllis1 leg drie knoop5 9 de drie kleur51 ,am>yllis leg de knoop5 en zeg3 ,ik knoop de boei5 van ,v5us6 ,trekt1 o mijn zang51 ,daphnis van de /ad weg na> mijn huis6 ,ev5als deze klei h>d wordt en dit 0 smelt door n en hetzelfde vuur1 aldus moge ,daphnis voor &]5 gevoelloos word51 ma> voor mij 9 liefde opgaan6 ,/rooi gez\t5 meel en ont/eek de brosse lauri] met a>dpek6 ,de gevloekte ,daphnis br&t mij en ik br& dez5 lauri] op zijn beeld4 ,trekt1 o mijn zang51 ,daphnis van de /ad weg na> mijn huis6 ,zulk e5e liefde als die e5e va>s ov]mee/]t1 wanne] zij1 door w\d5 en diepe boss*5 he51 e5 /i] zoek5de1 v]moeid en v]lor5 naa/ e5e wat]beek 9 het gro5e mo]asriet ne]z9kt en v]geet dat de late na*t ha> t]ugroept3 zulk e5e liefde ov]mee/]e ,daphnis--en moge het niet bij mij opkom5 hem te g5ez56 ,trekt1 o mijn zang51 ,daphnis van de /ad weg na> mijn huis6 ,deze kle]5 liet de tr\welooze mij e5s als di]ba> ond]p& van hem a*t]1 die ik nu ond] d5 drempel zelf aan ,u1 o a>de toev]tr\w3 dit ond]p& /aat mij borg voor ,daphnis4 ,trekt1 o mijn zang51 ,daphnis van de /ad weg na> mijn huis6 ,deze giftige toov]kruid51 uit ,pontus bije5gega>d1 gaf ,mo]is zelf mij2 ,pontus is er rijk aan4 ,dikwijls zag ik ,mo]is door die kruid5 e5 wolf word5 en zi* 9 de boss*5 v]b]g51 dikwijls ziel5 uit de diep/e grav5 opwekk5 en het veldgewas eld]s he5vo]54 ,trekt1 o mijn zang51 ,daphnis van de /ad weg na> mijn huis6 ,br5g as*1 ,am>yllis1 na> buit5 en w]p ze ov] uw ho(d he5 9 de /room5de beek1 ma> zie niet om4 ,hi]m$e wil ik ,daphnis aanvall52 hij geeft niets om god5 no* om toov]zang54 ,trekt1 o mijn zang51 ,daphnis van de /ad weg na> mijn huis6 ,zie6 de as* heeft1 t]wijl ik draal met ha> weg te drag51 van zelf het alta> met trill5de vlamm5 aangeta/2 het zij e5 go$ voorteek56 ,er is zek] iets aan de h&2 ,hylax blaft op d5 drempel4 ,moet ik het geloov51 ( droom5 zij1 die m9n51 wak5de8 ,h\dt op1 mijn zang51 h\dt op6 ,da> komt ,daphnis al van de /ad4 ,hi]bij enkele opm]k+54 ,de symbolieke beteek5is van knoop5 9 de magie is gemakkelijk te vatt54 ,door het legg5 van e5 knoop wil m5 boei51 wil m5 zek]e h&el+5 van p]son5 ( uitw]k+5 van voorw]p5 v]h9d]54 ,knoop5 zijn dan ook vooral 9 de liefde/oov]ij gebruikelijk4 ,bij de ,arabi]5 legt e5 meisje1 om e5 man tot zi* te trekk51 knoop5 9 di5s zweep4 ,volg5s het oude volksgelo( kon e5e heks door toov]ij met knoop5 e5 v]d]felijk5 invlo$ op het huwelijkslev5 uitoef554 ,ma> de ma*t van d5 knoop /rekt zi* nog veel v]d] uit4 ,de ,f9s*e toov5a>s1 heette het1 v]mo*t5 door het legg5 van knoop5 d5 w9d zelf va/ te legg54 ,en onwillekeurig d5k5 wij hi]bij ook aan d5 ,gordiaans*5 knoop4 ,gordius to*1 e5 d] oud/e kon+5 van ,phrygi 79 ,kle9-,azi7 _h1 na> de ov]lev]+ luidt1 e5 wag5 aan ,zeus1 d5 hoog/5 god1 gewijd en aan di5 wag5 het juk met de dissel door e5 knoop v]bond51 die niet gemakkelijk 0 los te mak54 ,e5 orakel v]kondigde1 dat dieg5e kon+ ov] ,azi z\ zijn1 welke di5 knoop v]mo*t te ontw>r54 ,alex&] de ,groote v]vulde die godspraak door d5 knoop met het zwa>d door te hakk5#bd4 ,dat het getal drie en &]e onev5 getall51 e5e groote rol 9 de magie spel51 is ev5e5s e5 feit4 ,de toov]god9 ,hecate w]d vaak met drie aangezi*t5 afgebeeld4 ,h]haaldelijk wordt d5 toov5a> e5e sexueele on?\d+ van drie dag5 voorges*rev54 ,mephi/o moet drie ke] door ,fau/ word5 uitg5oodigd1 alvor5s hij di5s v]trek mag b9n5tr$54 ,voor e5e zek]e oproep+ van d5 god ,apollo 0 e5 lauri]tak met zev5 blad5 v]eis*t#be4 ,de toov5a>s op het s*i]eil& ,malakka gebruik5 zijd5 drad5 van zev5 kleur54 ,9 de ,joods*e toov]voors*rift5 wordt ronduit v]kla>d1 dat de ev5 getall5 b5$5 ti5 bepaald ongun/ig zijn4 ,het gelo(1 dat e5 m5s* de g$aante van e5 wolf ( ook wel van e5 &] di] kan aannem51 is bij ze] vele volk]5 he]s*5de4 ,9 de ze/i5de en zev5ti5de eeuw bes*\wde m5 d5 we]wolf als e5 di5a> des duivels en m5ige5 w]d zoodo5de het sla*t(f] van d5 br&/apel4 ,dat de wolf 9 oude tijd5 aan primitieve volk]5 e5 demonis* wez5 toes*e5 en 9 v]b& w]d gebra*t met toov]ij is ge5 wond]2 voorts hebb5 ook krankz9nigheid en halluc9aties bij het gelo( aan d5 we]wolf e5e groote rol gespeeld4 ,van teg5ov]ge/elde /rekk+ als de bezw]+ 9 het bov5v]melde h]d]sdi*t is e5e episode uit het vi]de boek van de ,a5ede1 het onafgew]kt tot ons gekom5 held5di*t van ,v]gilius4 ,de di*t] laat alda> 7v4 #dgh--dih7 ,dido1 de kon+9 van ,c>?ago1 gem>teld door e5e noodlottige liefde voor ,a5eas1 die ha> op goddelijk bevel v]lat5 moet1 aldus tot h>e zu/] sprek53 ,ik heb e5 middel gevond5--w5s* er mij geluk mee--dat mij hem ,a5eas zal t]uggev5 ( mij van mijne liefde zal bevrijd54 ,aan d5 r& van d5 ,oceaan1 wa> de zon ond]gaat1 h\dt het gebi$ d] ,ae?iopirs op1 wa> het hemelgewelf met zijne fonkel5de /]r5 op de s*\d]s van d5 ontzaglijk5 ,atlas zi* w5telt4 ,v&a> is e5e prie/]es van 't ,massylis*e volk mij gewez51 die d5 tempel d] ,hesp]id5 en d5 boom met de g\d5 appel5 bewaakte1 die d5 draak alda> vo$de door hem vo*tige honigkoek5 toe te di551 be/rooid met slaapwekk5d5 papav]4 ,deze belo(t door toov]zang5 de h>t5 van wie zij wil1 van liefde te bevrijd51 ma> bij &]5 e5e felle h>t/o*t op te wekk51 het wat] 9 de /room5 tot /aan te br5g5 en de /]r5 te do5 t]ugke]5 op h>e baan4 ,zij roept de na*telijke s*imm5 op4 ,gij zult d5 grond ond] h>e voet5 hoor5 gromm5 en de ess*5 van het geb]gte zi5 ne]dal54 ,ik roep de god5 en ,u1 geliefde zu/]1 tot getuig51 dat ik teg5 wil en dank het wap5 d] magis*e kun/ te baat neem4 ,ri*t gij 9 het geheim e5 br&/apel op 't b9n5ple9 hemelhoog op en leg het zwa>d van d5 man1 dat hij1 de booswi*t1 9 mijn v]trek va/gehe*t a*t]liet1 en al zijne kle]5 en het bruidsb$1 mijn v]d]f1 er bov5 op4 ,de prie/]es gebi$t mij1 al wat mij aan di5 v]foeilijk5 man h]9n]t1 te v]nietig54 ,ook hi] we] e5e symbolis*e h&el+1 wa>aan e5e reele uitw]k+ wordt toeges*rev54 ,het v]nietig5 van voorw]p5 die op e5e ongelukkige liefde betrekk+ hebb51 moet ook aan die liefde zelf voorgo$ e5 e9de mak54 ,aan d5 w5s* van ,dido wordt voldaan en het v]haal gaat 7v4 #ejd--eai7 aldus door3 ,ma> nadat op het b9n5ple9 van 't paleis e5 ontzaglijke br&/apel uit blokk5 van pijnboom-en eik5h\t hemelhoog 0 opg]i*t1 v]si]t de kon+9 de plaats met guirl&5 uit cyprss5takk5 gevlo*t5 en1 met volkom5 besef van wat zij gaat do51 legt zij de kle]51 het a*t]gelat5e zwa>d en het beeld van ,a5eas op het ru/b$ bov5op d5 br&/apel4 ,er /aan alt>5 rondom en de prie/]es1 met lo%ang5de h>51 roept driemaal het hond]dtal god51 d5 ,erebus1 de ,*aos1 de dri$ubbele ,hecate1 de drie aangezi*t5 van de maagd ,diana met buld]5de /em aan4 ,ook _h zij vo*t gespr5keld1 dat wat] uit het meir ,av]nus moe/ v]beeld5 en kruid5 bije5gega>d1 afgesn$5 bij manes*ijn met bronz5 sikkel1 ti]ige kruid5 vol van zw>t v5ijn4444 ,dido zelf /ond naa/ het alta>1 met het (f]meel 9 de re9e h&51 n voet ontbloot1 9 e5 los kle$ en riep1 d5 dood voor oog51 de god5 tot getuig5 aan4 ,dido1 die sle*ts voor d5 s*ijn die magis*e h&el+5 laat v]ri*t51 /ort zi* t5 laat/e 9 het zwa>d van ,a5eas en de br&/apel wordt ont/ok54 ,dat ook aan het getal hond]d e5e bijzond]e uitw]k+ w]d toeges*rev51 blijkt uit d5 groot5 ,p>ijs*5 toov]papyrus v4 #beb1 wa> sprake is van e5 magis*5 god5naam1 die uit hond]d lett]s be/aat4 ,bij het meir ,av]nus1 dat 9 ,campani te midd5 van huiv]+wekk5de boss*5 lag1 01 na> m5 bewe]de1 e5 toegang tot de ond]w]eld2 v&a> dat dit meir bij de magie dikwijls t] sprake kwam1 zooals wij nog h]haaldelijk zull5 zi54 ,de symboliek van het lo%ang5de ha>1 d5 ontbloot5 voet en het ontgordelde kle$ is vrij duidelijk4 ,al hetge5 boeit z\ bij deze ple*tigheid h9d]lijk zijn1 wa> het geldt d5 knell5d5 b& d] liefde los te mak54 ,ma> ook bij &]e magis*e h&el+5 kom5 dezelfde gebruik5 voor1 blijkba> oorsponkelijk met de b$oel+ om de raadsela*tige kra*t1 wa>van re$s 9 ho(d/uk ,,ii sprake is gewee/1 onge/oord] te lat5 w]k52 lat] is dit alles e5 bloot ov]leefsel4 ,ook ,m$ea laat1 zooals wij /raks zull5 zi51 bij bezw]+5 het ha> ne]hang54 ,van ,apollonius van ,tyana 79 ,kle9-,azi7 e5 d] b]oemd/e magirs1 wordt v]zek]d1 dat hij dit gebruik zijn lev5 lang 9 a*t nam#bf4 ,bij de ,mohamm$an5 laat de gee/5bezwe]d] het ha> lo%ang5 en hetzelfde do5 ook de toov]>ts5 9 het ,zuid5 van ,vr-,indi4 ,wat de ontbloot+ van n voet betreft1 heeft m5 op e5e ,grieks*e vaas e5e afbeeld+ gevond5 van e5 man met zijn ontbloot5 re*t]voet op de huid van e5 (f]di] en met zijn ges*oeid5 l9k]voet op d5 grond#bg4 ,de tweehond]d ,platae]s1 die 9 d5 ,peloponnesis*5 oorlog door de l9ies d] h5 beleg]5de ,sp>tan5 he5brak51 hadd5 sle*ts hun l9k] voet ges*oeid#bh4 ,blijkba> 0 het e5 al\d gebruik1 e5e soort wijd+1 door dieg55 9 a*t g5om51 die e5 lev5sgeva>lijk waag/uk beproefd54 ,va/geknoopte kle]5 en gordels w]d5 ov] 't algeme5 bij toov]h&el+5 als h9d]lijk bes*\wd4 ,v&a> dat bijv4 ook ,m$ea1 zooals spo$ig blijk5 zal1 h>e kle]5 los draagt4 ,bij het exorcisme1 d4w4z4 de uitbann+ van booze demon51 mo*t1 volg5s het ,joods*e gebruik1 de patint sle*ts n gewaad1 en wel zond] gordel1 drag54 ,opm]kelijk is ook1 dat te ,rome de ,flam5 ,dialis1 e5 d] hoog/e prie/]lijke ambt5>51 ge5 knoop 9 zijn kle$ij mo*t drag5 en dat de ,mohamm$aans*e b$eva>tgang]s bij hun to*t na> ,mekka hetzelfde gebruik 9 e]e h\d54 ,de ,epicuri/ ,horatius 7#fe--h v4 ,*r471 zang] van wijn1 liefde en vad]l&s*e deugd1 tra*t op alle mogelijke mani]5 de magie hatelijk en bespottelijk te mak54 ,h]haaldelijk ri*t hij aanvall5 teg5 e5e zek]e ,canidia1 wa>van wij 9 't midd5 will5 lat5 ( zij al dan niet e5e hi/oris*e p]soonlijkheid is gewee/4 ,o4m4 bes*rijft hij 9 zijn vijfde ,epode op all]griezelig/e wijze hoe e5 g]o(de knaap van voornam5 /& door ,canidia en h>e help/]s1 ,sagana1 ,veia en ,folia1 wordt doodgem>teld 7#ae--ch73 ,canidia1 het onopges*ikte ho(dha> omwond5 met gezwoll5 add]s1 gebi$t wilde vijgeboom51 uit grav5 opgewoeld1 doods*e cypress51 ve]5 en ei]5 van de gekuifde uil1 besme]d met het blo$ van de afs*uwelijke pad en kruid5 uit ,!ssali en ,ib]i ,georgi1 vru*tba> aan v]gift51 alsm$e be5d]51 ontrukt aan d5 muil van e5e hong]ige teef1 9 ,col*is*e magis*e vlamm5 te v]br&54 ,ma> ,sagana1 opges*ort1 spr5kelt door het geheele huis he5 wat] uit d5 ,av]nus en lijkt met ha> te b]ge rijz5d ha> op e5 zeegel ( op e5 r5n5d ev]zwijn4 ,veia1 door ge5 gewet5swroeg+ afges*rikt1 groef1 al hijg5de van 't w]k1 met ha> h>d h\weel e5 kuil1 opdat de knaap1 er +egrav5 en met zijn mond er bov5 uit /ek5de als e5 zwemm]1 die sle*ts met zijn k9 zi* bov5 't wat] v]heft1 door d5 aanblik van twee- ( driemaal 9 d5 loop van d5 lang5 dag v]wisseld et5 z\ weg/]v51 opdat zijn uitgesn$5 m]g en dorre lev] voor de b]eid+ van e5 m9n$rank z\d5 di554 ,bij de magie is wel e5s me] sprake van k9d](f]s4 ,op e5e afbeeld+1 die ons uit de oudheid is ov]geblev51 s*ijnt het (f]5 van e5 k9dje te word5 voorge/eld#bi4 ,9 e5 toov]papyrus wordt voorges*rev51 hoe m51 om e5e vr\w 9 zijn ma*t te krijg51 d5 toorn van de maangod9 teg5 ha> moet opwekk53 m5 moet ha> nl4 bes*uldig5 dat zij o4m4 e5 ongebor5 ( e5 jong k9d (f]t#cj4 ,dit is1 zooals van zelf spreekt1 sle*ts e5e fictie4 ,da> e*t] het griezelige e5e zek]e bekor+ heeft1 a*tte m5 ook lat] nog de toov]ij met het (f]5 van k9d]5 en soortgelijke gruwel5 v]bond54 ,vooral 9 het heks5gelo( speelt dit e5e rol1 zooals m5 o4m4 kan opmak5 uit de b]eid+ van het toov]br\wsel 9 de vi]de akte van ,macbe?1 wa>bij ond] &]e zond]l+e en onsmakelijke +r$int5 ook de v+] van e5 bij de geboorte v]moord5 zuigel+ voorkomt4 ,met groote ironie v]kla>t de di*t]1 9 de zev5ti5de epode1 dat hij voor de toov]kun/5 van ,canidia zwi*t3 ,re$s geef ik het gewonn5 aan ,uwe kra*tige wet5s*ap1 ik bid en smeek ,u bij het rijk van ,pros]p9a1 bij de niet aan te ta/5 maje/eit van ,diana1 bij de boek5 met toov]zang51 die de ge/]nt51 aan d5 hemel va/gehe*t1 v]mog5 omlaag te roep51 ,canidia1 h\d e9delijk op met ,uwe bezw]+5 en laat d5 vlugg5 toov]tol a*t]uit draai5 t5 e9de de betoov]+ da>door op te heff5 7v4 ,i--#g74 ,ik b5 te ov] re$s door ,u ge/raft1 o veel geliefde van matroz5 en /raatv5t]s6 ,gevlu*t is mijn jeugd en de bloz5de kleur v]liet de be5d]51 omhuld met e5e vaalbleeke huid2 mijn ha> is grijs geword5 door ,uwe toov]walm52 ge5 ru/ ontspant mij van het w]k1 de na*t v]jaagt d5 dag1 de dag de na*t en mijne b5auwde bor/ v9dt ge5 v]li*t+4 ,dus ^w ik1 rampzalige1 g$rong5 om te geloov5 wat ik ontk5de1 dat ,sabellis*e bezw]+5 de bor/ tot 9 het diep/ s*okk5 en je ho(d vane5 splijt door e5 ,m>sis* toov]li$4 ,wat wil je me]8 7v4 #ai--cj74 ,aan de ,sabell5 en ,m>s51 volks/amm5 9 ,midd5-,itali1 van oudvad]lijk5 e5v\d1 s*rev5 de v]fijnde ,rome95 het bezit van toov]kra*t5 toe4 ,ook dit v]s*ijnsel is ze] opm]kelijk4 ,volk]5 van e5e hoog]e cultuur zijn li*t g5eigd aan te nem51 dat volk]5 die1 zooals het heet1 op e5 lag]5 trap van ontwikkel+ /aan1 9 de magie uitmunt54 ,de ,h9does bes*\wd5 de o]9won]s van ,indi als toov5a>s en zoo ook de ,zw$5 de ,f9n54 ,de ,holl&]s v]mo$5 vaak bij de ,javan5 het be/aan van e5e /ille kra*t4 ,en het is dan ook niet onmogelijk1 dat volk]51 die te kort s*iet5 9 het uitd5k5 van ma*9]ien--dit to* bes*\wt m5 gewoonlijk als het mee/ sprek5de k5m]k van e5e hoog]e cultuur--da>5teg5 me] begaafd zijn met zek]e geheimz9nige kra*t5 die het wez5 uitmak5 d] magie4 ,en e9delijk word5 9 e5e satire 7,i1 #h7 ,canidia en ,sagana1 die 's na*ts er op uit gaan om dood5 te bezw]51 door ,horatius op zulk e5e wijze gehoond1 dat wij de reproductie ervan ma> liev] a*t]wege lat51 en met de opm]k+ vol/aan1 dat de be/rijd]s d] magie het zoo nauw niet nem54 ,ovidius 7#dc v4 ,*r4 - #ag n4 ,*r471 de mee/ +5ieuze en mee/ irreligieuze van alle ,rome9s*e di*t]s1 /eekt al?ans op m9d] onhebbelijke wijze d5 draak met de toov]kun/4 ,hoor5 wij1 uit e5 zijn] m9n$i*t5 7,i1 #h1e--af7 de navolg5de bes*rijv+van e5e oude koppela>/]1 tev5s magici5ne3 ,zij k5t de toov]kun/5 en de zang5 van ,circe2 zij doet de snelle wat]5 zi* t]ugbo*t5 na> hunne bron2 zij weet go$ wat e5 kruid1 wat e5 b&1 rondom e5 draai5d5 toov]tol gewond51 v]mag2 444 als zij wil1 hoop5 zi* wolk5 aan d5 geheel5 hemel op2 als zij wil1 bl9kt de dag aan d5 held]5 trans4 ,blo$ zag ik1 7z\ je 't geloov5871 van de /]r5 ne]druppel52 het gelaat d] maan 0 purpurrood van blo$4 ,ik v]mo$1 dat zij1 van g$aante v]&]d1 door de na*telijke s*aduw5 vliegt en dat ha> oud li*aam zi* met ve]5 ov]dekt2 ik v]mo$ het1 en 't wordt bewe]d2 ook s*itt]t e5e dubbele pupil 9 h>e oog54 ,dit laat/e is ons ook van de ,?ibii1 e5e volks/am aan de ,zw>te ,zee1 b]i*t1 van wie m5 v]d] v]meldde1 dat zij de ma*t van het booze oog 7vgl4 ,,ii7 uitoef5d5 en 9 't wat] niet ond]zonk5#ca4 ,9 zijn ,rem$ie teg5 de liefde1 ov]ig5s e5 g5eesmiddel erg] dan de kwaal1 keurt hij 7#bdh--bfj7 het gebruik van magis*e middel5 af3 ,me5t iem&1 dat de booze kruid5 van het ,!ssalis*e l& en de magis*e kun/5 hulp kunn5 br5g51 dan zie hij wel toe6 ,dat is de oude mani] van giftm5g]ij3 mijne muze bi$t met h>e gewijde zang5 e5e ons*uldige hulp4 ,volgt gij mij1 dan zal ge5 s*im op bevel uit d5 grafheuvel te voors*ijn tr$52 ge5 toov]kol zal door gruwelijke bezw]+ d5 grond do5 splijt52 ge5 veldgewas zal van d5 e55 akk] na> d5 &]5 ov] gaan2 en de zonnes*ijf zal niet plotsel+ bleek zi54 ,de ,tb] zal1 als gewoonlijk1 na> de wat]5 d] zee loop51 de maan als gewoonlijk1 met e5 sneeuwwit span voortrijd54 ,ge5 h>t zal door bezw]+5 van komm] v]lo/ word51 ge5 liefde voor br&5de zwavel op de vlu*t slaan 444 ,m5 s*reef nl4 re$s 9 ov]\de tijd5 aan zwavel e5e re9ig5de kra*t toe en ook 9 de liefde/oov]ij w]d er gebruik van gemaakt4 ,ovidius v]kla>t v]d] 7v4 #bhi vlg473 ,we gij ook zijt1 die hulp v]langt van onze kun/1 ontzeg aan giftm5g]ij en toov]zang5 gelo(4 ,ma> met dat al 0 de magie als litt]air ond]w]p ook voor hem onmisba>4 ,het w]k1 wa>aan hij bov5al zijn naam te dank5 heeft1 zijn imm]s de ,metamorphos51 d4w4z4 g$aantewissel+51 e5e reeks v]hal5 uit de my?ologie1 die telk5s met v]&]+ van li*aamsvorm51 dus met toov]ij1 e9dig54 ,en de episode van ,m$ea is ze] zek] niet de m9/e 9 dit bij uit/ek kleurrijke en s*ild]a*tige di*tw]k4 ,en greep 7,,vii1 #ahj-ahh73 ,to5 de maan 9 ha> vol/5 glans en met gevulde s*ijf op de l&5 ne]zag1 v]liet ,m$ea het huis1 gehuld 9 ontgordelde kle]51 n voet ontbloot1 de h>5 ov] de naakte s*\d]s ne]golv5de2 onv]zeld gaat ze met zw]v5de s*r$5 door de /omme /ilte d] midd]na*t2 diepe ru/ _h m5s*51 gevogelte en wilde di]5 ontspann52 de hegg5 zijn zond] geflui/]2 onbewog5 zwijgt het lo(2 de vo*tige lu*t zwijgt2 de /]r5 alle5 flikk]54 ,hi]bij e5e opm]k+4 ,er is hi] sprake van ontbloote s*\d]s4 ,di]gelijke ontbloot+5 en zelfs algeheele naak!id kom5 bij de toov]ij me] voor4 ,9 e5 fragm5t uit e5e ,grieks*e trag$ie wordt uitdrukkelijk gezegd1 dat ,m$ea naakt de b5oodigde toov]kruid5 maait#cb4 ,op e5e vaas v9dt m5 afgebeeld1 hoe twee naakte toov5>ess5 de maan omlaag hal5#cc4 ,9 de toov]papyri wordt voorges*rev51 dat de knaap1 die bij zek]e h&el+5 onmisba> is1 naakt moet zijn#cd4 ,bij het exorcisme1 dat aan d5 doop voorafg+1 moe/ oudtijds1 inzond]heid volg5s het ritueel d] ,grieks*e k]k1 de doopel+ ontkle$ word54 ,dit alles sluit go$ aan bij het bov5 v]melde feit1 dat m5 knoop5 en gordels bij toov]h&el+5 ongew5s*t a*tte3 het geheimz9nige mana imm]s moet zoo vrij mogelijk kunn5 w]k54 ,de liefde/oov]ij 0 me] dan e5e bloote litt]aire fictie4 ,toov]drank5 w>5 ook to5 veel 9 gebruik en er wordt zelfs v]meld1 dat ,lucretius ,c>us 7 #ig v4 ,*4--#ee787 v4 ,*47 door het to$i55 ervan 9 zijne gee/v]mog5s z\ zijn gekr5kt en d]halve zijn b]oemd le]di*t ,ov] de natuur d] d+51 e5e uite5zett+ van ,epicurus' sy/eem sle*ts 9 zijne held]e oog5blikk5 z\ hebb5 ges*rev54 ,m5 heeft wel is wa> dit b]i*t 9 twijfel getrokk51 ma> er zijn om/&igh$51 die /]k voor de wa>heid ervan pleit53 het g$i*t is niet alle5 onvoltooid1 ma> heeft ook v]s*eid5e lacunes en plotsel+e ov]gang52 da>5bov5 doet de inh\d er onwillekeurig aan d5k51 dat de auteur aan halluc9aties le$1 't ge5 imm]s met groote di*t]lijke begaafdheid be/ kan sam5gaan4 ,ma> ook &]e toov]ij5 w]d5 blijkba> h]haaldelijk 9 practijk gebra*t4 ,van ,catil9a1 e5 en]giek1 ma> ook onbesuisd man1 die 9 #fc v4 ,*r41 zooals bek5d1 e5e pog+ de$ om de rege]+ te ,rome omv] te w]p51 v]teld5 sommig51 dat hij1 na het h\d5 van e5e oprui5de toespraak1 om zijne deelg5ot5 nauw] aan zi* te v]b9d51 m5s*5blo$1 met wijn v]m5gd1 9 bek]s liet rondreik52 e]/ nadat ze ond] v]vloek+51 zooals deze bij zek]e ple*tigh$5 gebruikelijk w>51 d5 drank hadd5 geproefd1 z\ hij hun zijn plan hebb5 geop5ba>d4 ,aldus de ges*i$s*rijv] ,sallu/ius 7#hg--ce v4 ,*r471 die e*t] v]kla>t1 ge5 g5oegzame bewijz5 ervoor te hebb5 7,sam5zw4 v4 ,cat4 #bb71 t]wijl e5 lat] auteur zelfs v]haalt1 dat de saamgezwor55 e5 k9d sla*tt5 en bij de +ew&5 ervan d5 e$ aflegd5#ce4 ,dat m5 zi* door het /ort5 en ook wel door het dr9k5 van blo$ tot tr\we kam]aads*ap v]pli*tte#cf1 kwam me] voor en zoodo5de z\ het b]i*t omtr5t ,catil9a e5e k]n van wa>heid kunn5 bevatt5 zond] dat m5 da>om noodzakelijk]wijs aan het all]]g/e behoeft te d5k54 ,hoe het zij1 de vrees voor de magie 0 zoo groot1 dat m5 h]haaldelijk van ov]heidswege er maatregel5 teg5 nam4 ,ond] ,augu/us w]d5 door zijn alv]mog5d5 gun/el+1 ,vipsanius ,agrippa1 de toov5a>s en de vaak met h5 op ne lijn ge/elde /]rewi*ela>s1 uit ,rome v]drev5 7#cc v4 ,*r47#cg4 ,en 9 't ja> #bh v4 ,*r4 moe/ ,anaxilaos uit ,l>issa 79 ,!ssali71 e5 ,py?agoreer en magir1 ,itali v]lat5#ch4 ,ma> ook de v]volg]s on?ield5 zi* niet van occulti/is*e1 resp4 magis*e practijk54 ,agrippa zelf _h sam5 met ,octavianus1 zooals hij oorspronkelijk heette1 zi* d5 horoscoop lat5 trekk5#ci1 en de keiz] droeg1 t5 e9de niet door d5 bliksem te word5 getr(f51 altijd en ov]al het vel van e5 zeekalf bij zi* als afwe]middel#dj4 ,het optr$5 van ,agrippa _h niet1 ( sle*ts tijdelijk1 het gew5s*te gevolg3 ond] keiz] ,tib]ius moe/5 7wa>s*ijnlijk 9 #af n4 ,*r47 de a/rolog5 en magirs w$]om uit ,itali word5 v]jaagd4 ,zelfs w]d n hunn]1 ,l4 ,pituanius1 van de ,t>pejis*e rots afgeworp5 7de /raf op hoogv]raad7 en liet5 de consuls ,p4 ,m>cius buit5 de ,esquilijns*e poort 7aan de ,oo/zijde van ,rome71 na met trompetges*al het se9 te hebb5 gegev51 op de oud]wets*e mani]1 d4w4z4 door geesel+ en on?o(d+1 t]e*t/ell54 ,aldus b]i*t de b]oemde ges*i$s*rijv] ,tacitus 9 zijne ,annal5 7,,ii1 #cb74 ,me] opzi5 ba>de1 9 't ja> #bj n4 ,*r41 het proces van ,piso1 di5 m5 bes*uldigde1 ,g]manicus1 e5 neef van d5 keiz] en e5 ze] populair veldhe]1 door v]gif uit d5 weg te hebb5 g]uimd4 ,er w]d51 zooals ,tacitus 9 ,ann4 7,,ii1 #fi7 v]zek]t1 op d5 grond en bij de mur5 ov]blijfsels van opgegrav5e m5s*elijke li*am5 en toov]spreuk5 en v]vloek+5 en de naam van ,g]manicus op lood5 tafels +ekra/ en halfv]br&e as* met smet/( be/rek5 en &]e toov]voorw]p5 gevond51 wa>door m5 gelo(t dat ziel5 aan de ond]a>ds*e ma*t5 gewijd word54 ,piso1 hoewel hij op5lijk zijne vij&s*ap teg5 ,g]manicus _h betuigd1 ontk5de hem te hebb5 v]giftigd1 ma> pleegde1 aan zijne vrijspraak wanhop5de1 zelfmoord4 ,m5 v]zek]t v]d]1 dat ,tib]ius zelf vrij 0 van ang/vallige geloov]ij1 ma> to* de a/rologie beoef5de 7,ann4 ,,vi1#bj vgl471 en1 als er onwe] dreigde1 voor de securiteit e5 lauri]krans op het ho(d droeg#da1 omdat m5 gelo(de1 dat dit lo( door d5 bliksem niet wordt getr(f54 ,er is e5 factor1 die re$s lang 9 w]k+1 zi* van die tijd5 af met groote kra*t doet geld51 nl4 de invlo$ van ,oo/]s*e g$a*t51 gebruik51 godsdi5/51 e5e /room+1 aan welke m5 d5 naam ,orintalisme heeft gegev54 ,de ,rome951 tot dusv] onwe]/aanba> voortdr+5de1 hadd5 e9delijk 9 't ,oo/5 e5 teg5/&] gevond51 di5 ze niet v]mo*t5 te ov]weldig53 de ,p>!n4 ,de s*itt]5de ov]w9n+1 door de ,p>!n 9 #ec v4 ,*r4 op ,crassus behaald1 die t5gevolge hi]van met leg] en al zijn ond]gang vond1 is e5 ke]punt 9 de ges*i$5is4 ,en t]wijl het ,rome95dom aldus door het ,oo/5 op het slagveld w]d ge/uit1 ond]g+ het tev5s 9 /e$s to5em5de mate d5 invlo$ van het ,oo/5 op gee/elijk gebi$4 ,het is ge5 toeval1 dat de invlo$rijk/e d5k] d] e]/e eeuw v4 ,*r41 ,posidonius 7re$s 9 't beg9 van dit ho(d/uk g5oemd7 uit ,syri afkom/ig 04 ,aan ,posidonius bov5al is het o4m4 toe te s*rijv51 dat e5e door en door ,oo/]s*e le]1 de a/rologie1 9 ,rome tot aanzi5 kwam4 ,zooals wij zag51 w]d de a/rologie door de wetgev]s met de magie op ne lijn ge/eld1 en ind]daad kwam5 beide niet sle*ts vaak met elka> 9 aanrak+1 ma> v]smolt5 zij ook h]haaldelijk met elka>1 zooals nog lat] zal blijk54 ,de ,oo/]s*e godsdi5/5 wonn51 om het zoo uit te drukk51 met d5 dag veld1 al v]zett5 ook de oud]wets* gez9de ,rome95 er zi* met h& en t& teg5 en al de9sd5 zij zelfs voor v]volg+5 niet t]ug4 ,9 de e]/e plaats 0 het de ,alex&rijns*e religie1 die1 op in/igatie van kon+ ,ptolemaeus ,i 7 #cjj v4 ,*r47 uit ,egyptis*e en ,grieks*e be/&deel5 sam5ge/eld1 zi* re$s vroeg ov] de ,helle5s*e en ,rome9s*e w]eld g+ v]spreid54 ,de ,egyptis*e godsdi5/1 di5 wij1 t5gevolge van de talrijke ons bewa>d geblev5e g$5k/ukk51 zelfs wat kle9e bijzond]h$5 betreft1 vrij nauwkeurig kunn5 recon/rue]51 0 9 wez5 magie4 ,het gelo(1 dat m5 door zek]e woord5 en h&el+5 invlo$ v]mag uit te oef55 op de onbezielde zo[el als op de bezielde wez5s1 he]s*te van af de oud/e tijd5 bij de ,egypt5>5 en 0 met al hun do5 en lat5 innig v]bond54 ,en ev5als de m5s*51 wet5 ook de god5 zi* niet te help5 zond] magie2 ook zij hang5 zi* amulett5 om1 om zi* te bes*]m5 en gebruik5 toov]=muli]5 om elka> te b$w+54 ,all]m]kwa>dig/ is bijv4 het navolg5de v]haal1 dat wij /]k v]kort1 ma> to* zooveel mogelijk met de woord5 van het oorspronkelijke we]gev51 hoe n4l4 de god9 ,isis1 die de k5nis heeft van geweldige toov]=muli]51 d5 zonnegod ,re zijn diep/e geheim weet te ontlokk54 ,re 0 oud geword5 en le$ aan de gebrek5 van d5 oud]dom4 ,het speeksel droop uit zijn mond op d5 grond ne]4 ,isis m5gde dit met a>de1 vormde er e5e slang van en legde die ne] op de plek1 wa>langs ,re z\ voorbijkom54 ,de zonnegod w]d door de slang gebet52 de adem des lev5s v]liet hem2 zijne kak5 trild5 en al zijne l$emat5 beefd54 ,het v]gif v]spreidde zi* door zijn geheele li*aam1 ev5als de ,nijl door de l&/rek5 van ,egypte4 ,re riep de god5 om hulp aan3 ,o gij god51 die uit mij zijt ont/aan6 ,e5e v]s*rikkelijke ramp heeft mij getr(f54 ,mijn h>t voelt ha>1 ma> mijne oog5 zi5 ha> niet2 ik weet niet wie mij dit heeft aang$aan4 ,nooit heb ik zulk e5e pijn gevoeld2 ge5 ziekte kan me] wee v]oorzak5 als dit4 ,ik b5 e5 vor/1 de zoon van e5 vor/1 ik heb m5igt5 van nam5 en m5igt5 van g$aant52 mijn wez5 is 9 i$] god4 ,ik kwam te voors*ijn om ne] te zi5 op hetge5 ik _h gemaakt1 ik s*re$ door de w]eld1 die ik ges*ap5 _h1 to5 iets mij /ak1 ma> ik weet niet wat4 ,br5gt tot mij mijne k9d]51 de god51 die woord5 van ma*t en de taal d] magie bezitt51 en mond5 die wet5 hoe ze uit te sprek54 ,de k9d]5 van i$]5 god kwam5 en ook ,isis kwam1 met zi* br5g5de h>e woord5 van magis*e kra*t2 ha> mond 0 vol van d5 adem des lev5s1 want h>e amulett5 ov]w9n5 de pijn5 d] ziekte en h>e woord5 do5 we] h]lev5 de kel5 van h5 die ge/orv5 zijn4 ,en zij zeide3 ,wat is er gebeurd1 o heilige vad]8 ,heeft e5e slang ,u gebet5 en heeft e5 d+ dat gij ges*ap5 hebt1 zijn ho(d teg5 ,u opgehev58 ,voorwa> het zal ne]geworp5 word5 door mijne ma*tige woord5 en ik zal het wegdrijv5 buit5 het b]eik van uwe /ral54 ,de heilige god zeide3 ,ik g+ langs mijn pad om te zi5 wat ik ges*ap5 _h1 to5 ik gebet5 w]d door e5e slang1 die ik niet zag4 ,is het vuur8 ,is het wat]8 ,ik b5 k\d] dan wat] en gloei5d] dan vuur4 ,mijn oog heeft ge5 kra*t1 ik kan d5 hemel niet zi52 het zweet loopt van mijn aangezi*t als 9 d5 zom]tijd4 ,to5 zeide ,isis tot ,r3 ,noem mij uw5 geheim5 naam1 heilige vad]1 want al wie bevrijd zal zijn door uw5 naam1 die zal lev54 ,r gaf to5 all]lei nam5 op1 ma> het v]gif w]d niet uit zijn li*aam wegg5om52 het vrat diep] door en de groote god kon niet lang] gaan4 ,to5 zeide ,isis tot ,r3 ,wat gij gezegd hebt1 is niet uw w>e naam4 ,noem hem mij en het v]gif zal v]dwijn54 ,e9delijk gaf de groote god toe1 dat zijn naam 9 ,isis z\ ov]gaan en ,isis1 de he]s*]es ov] woord5 met toov]kra*t1 zeide3 ,wijk1 v]gif1 ga weg van ,r4 ,ik b5 het die het ov]wonn5 v]gif t] a>de doe ne]vall51 want de naam van d5 groot5 god is van hem g5om54 ,moge ,r lev5 en het v]gif /]v56 ,moge het v]gif /]v5 en ,r lev54 ,dit w>5 de woord5 van ,isis1 de ma*tige he]s*]es1 de mee/]es d] god51 die ,r bij zijn eig5 naam k5de4 ,dat speeksel a>de v]mag te beziel51 b]u/ op het re$s 9 ho(d/uk ,,ii v]melde gelo( aan het mana1 e5e kra*t ( zelf/&igheid1 wa>mee het li*aam van god5 en bevoorre*tte m5s*5 z\ zijn doortrokk5 en die ook buit5 de sfe] van het li*aam om1 drag] van het psy*is*e z\ blijv54 ,de wond]dadige w]k+ van speeksel zal ook lat] nog wel e5s t] sprake kom54 ,veel belangrijk] e*t] is de rol1 die de naam 9 de toov]kun/ speelt4 ,en het is dan ook vol/rekt ge5 wond]1 dat de naam1 de kort/e v]teg5woordig] van iem&s p]soonlijkheid1 van de oud/e tijd5 af aan toov]kra*t s*e5 te bezitt54 ,volg5s het primitieve d5k5 is de naam e5 deel1 en wel e5 belangrijk deel van d5g5e die hem draagt4 ,hij is e5 dubbelgang] en tev5s t5 nauw/e met zijn drag] v]bond54 ,zoo kwam m5 er toe om aan k9d]51 ja ook aan /$51 e5 geheim5 naam te gev51 wa>op e5 kwaadwillige en e5 vij& ge5 vat z\ kunn5 hebb54 ,bov5al e*t] kan de naam van e5 god niet zond] uitw]k+ word5 uitgesprok52 de god is v]pli*t er antwoord op te gev5 en te h&el5 ov]e5kom/ig d5 eis* van wie hem aanroept4 ,zoo 0 ook van ouds h] e5 my/]ie v]bond5 met d5 naam van d5 god d] ,hebreen2 sle*ts 9 ze] bijzond]e om/&igh$5 mo*t m5 hem op de lipp5 nem5 en v&a> dan ook het uitdrukkelijk v]bod3 ,gij zult d5 naam ,uws ,gods niet ijdellijk gebruik51 e5 v]bod1 dat ?ans1 nu m5 d5 magis*5 a*t]grond ervan niet me] voor oog5 heeft1 ma> al te vaak wordt ov]tr$54 ,en to* is ook h$5 t5 dage het gelo( aan de my/]ieuze kra*t van d5 naam nog niet geheel v]dw552 nog zijn sommig5 er van ov]tuigd1 dat onze nam5 e5 geheimz9nig5 invlo$ z\d5 uitoef55 op onze lotgevall5 en telk5s we] hoort m5 d5 spreuk aan vo]53 nom5 e/ om51 d4w4z4de naam is e5 voorteek54 ,van alle ,egyptis*e god5 trad5 re$s 9 oude tijd5 ,isis en ,osiris /]k op d5 voorgrond4 ,de my!n aanga&e h5 zijn ons e*t] 9 h>5 sam5hang sle*ts 9 het v]haal bij ,plut>*us 7 #ajj n4 ,*r47 ov]gelev]d#db1 die wel is wa> kla>blijkelijk uit go$e bronn5 put1 ma> zi* wel e5s t5d5tieuze uitlegg+5 v]oorlo(t4 ,volg5s de traditie 0 ,osiris1 de weldadige god1 door zijn bro$] ,set 7(1 zooals de ,griek5 hem noemd51 ,typhon71 de v]p]soonlijk+ van het booze1 v]rad]lijk omgebra*t en 9 ve]ti5 /ukk5 v]s*eurd1 ma> door de bezw]+5 van zijne gade ,isis en hun zoon1 ,horus1 we] sam5gevoegd en tot het lev5 t]ugg]oep5 geword54 ,het m5s*elijke tot het goddelijke v]heff5de1 g+ m5 i$]5 ov]l$5e als e5 ,osiris bes*\w51 die door de bezw]+5 van zijn zoon als van e5 &]5 ,horus1 het e9delooze lev5 v]krijgt4 ,en nog v]d] 9 die ri*t+ doorga&e geeft de magir vaak zi* zelf voor d5 e5 ( &]5 god uit1 t5e9de door d5 goddelijk5 naam zijn wil groot]e kra*t bij te zett54 ,enkele voorbeeld53 ,ik b5 ,r1 9 dez5 zijn geheimz9nig5 naam ,hij-die-0-9-d5-oceaan1 zijne pijl5 teg5 zijne vij&5 afs*iet5de4 ,(1 als m5 zi* teg5 e5 vij& ke]t3 ,v]wijd] ,u1 want ik b5 ,horus1 trek ,u t]ug1 want ik b5 de zoon van ,osiris4 ,de magie van mijne mo$] ,isis is de bes*]m+ van mijne l$54 ,door e5e ( &]e my! te v]meld5 me5t de magir de dad5 te kunn5 v]ri*t51 die da>9 aan e5 god word5 toeges*rev54 ,ik wil alle booze en sle*te d+51 die ne]kom5 op ,n1 d5 zoon van ,m41 v]bann51 ev5als ,r zi* zelf voor zijne vij&5 r$de1 ev5als ,*noem zi* r$de voor ,sobk1 ev5als ,horus zi* r$de voor ,set4 ,wij kom5 lat] nog op d]gelijke bezw]+5 h]haaldelijk t]ug4 ,dat de ho(dgod5 van d5 ,alex&rijns*5 cultus1 ,osiris1 ,isis1 ,horus en de raadsela*tige1 ma>1 wat zijne w]k+ssfe] betr(1 met ,osiris v]e5zelvigde ,s>apis1 als begun/ig]s van de magie bij uitnem5dheid w]d5 bes*\wd1 spreekt van zelf4 ,m5 v]haalde van h5 tallooze wond]52 m5 v]wa*tte van h5 9 d5 droom go$5 raad te ontvang52 m5 s*reef hunne nam5 op amulett54 ,de ,egyptis*e prie/]s g+5 voor toov5a>s door1 en ,egypte voor het toov]l& bij uitnem5dheid4 ,niet sle*ts de ,egyptis*e1 ma> ook de ,joods*e religie de$ zi* 9 de ,grieks*-,rome9s*e w]eld geld54 ,en ook bij de ,jod5 /ond de magie to5 9 groot5 bloei1 ondanks de /r5g/e v]bod5 en de wre$/e v]volg+54 ,de ,joods*e toov]spreuk5 hadd5 gezag bij de naburige volk]54 ,9 de ,koptis*e en ,grieks*e toov]litt]atuur speelt de god d] ,jod51 ,iao1 ,sabao?1 e5e groote rol2 ook de nam5 van a>tsvad]s1 van ,jozua 7,jezus7 en ,salomo kom5 er h]haaldelijk 9 voor4 ,e5 lang exorcisme 7v]drijv+ van e5 booz5 gee/ door bezw]+71 dat wij nog ov] hebb5#dc1 is blijkba> afkom/ig van e5 ,joods*-,orphis* g5oots*ap4 ,nog 9 lat]e eeuw5 hebb5 de ,jod5 d5 naam van toov5a>s1 mee/al 9 ongun/ig5 z91 beh\d54 ,het gelo( aan d5 ritueel5 moord1 nl4 dat de ,jod5 bij hun ,paas*fee/ ( tot &]e doele9d5 het blo$ van e5 ,*ri/5k9d gebruik51 behoort nog niet tot het v]l$51 al ontbreekt het ook t5 e55male aan deugdelijke bewijz54 ,ma> ook de hoog]e magie1 zooals zij 9 de ,kabbala1 de ,joods*e geheimle] uit de middeleeuw51 w]d gele]a>d1 heeft de a&a*t van vel51 en niet altijd van de m9/ begaafd51 getr(f54 ,er is 9 onze dag51 voornamelijk 9 ,frankrijk en ,engel&1 veel belang/ell+ voor ,kabbali/iek1 wa>bij het e*t] aan degelijke /udies ov] dit +ewikkelde ond]w]p ma> al te ze] ontbreekt4 ,keiz] ,tib]ius is 9 #ai n4 ,*r4 ook teg5 de v]e]d]s van ,isis en de ,jod5 met de wre$heid hem eig51 opgetr$51 zooals o4m4 ,tacitus het 9 zijn ,annal5 7,,ii1 #he7 v]meldt3 ,er is ook v]h&eld ov] het v]drijv5 van de ,egyptis*e en ,joods*e religies en e5 s5aatsbesluit g5om5 om vi]duiz5d vrijgelat551 met die sup]/itie besmet1 wi] leeftijd het toeliet1 na> het eil& ,s>d9i te v]bann51 t5 e9de alda> de roov]s 9 b$wang te h\d52 als ze door het sle*te klimaat omkwam51 z\ er niets aan v]lor5 zijn2 de ov]ig5 moe/5 ,itali v]lat51 t5zij ze voor e5 bepaald5 datum de ui!ems*e godsdi5/5 z\d5 hebb5 afgezwor54 ,al die wre$heid 0 te v]geefs4 99,litt]atuur499 99,l4 ,fahz1 ,de poet>um romanorum doctr9a magica1 uit ,religionsges*4 ,v]s4 u4 ,vor>b4 ,,ii ,bd4 #c ,hft4 7#aijd74 ,w4 ,j4 ,dill+1 s4v4 ,knots1 9 ,enc4 rel4 a4 e?4 ,,vi 7#aiad74 ,fras]1 ,taboo & ! p]ils ( ! s\l 7#aiad74 ,skeat1 ,malay ,magie 7#aijj74 99,l4 ,blau1 ,das jdis*e ,zaub]wes5 7#ahih74 ,j4 ,a4 ,mac ,cullo*1 s4v4 ,lycan?ropy1 9 ,enc4 rel4 e?4 ,,viii 7#aiae74 ,e4 ,p5quitt1 ,de ,didonis ,v]gilianae exitu1 ,diss]t4 ,knigsb]g 7#aiaj74 99,r4 ,wns*1 ,aus e9em grie*is*5 ,zaub]papyrus1 9 ,kle9e ,texte f4 ,vorles4 u4 b4 hrg4 v4 ,h4 ,lietzmann1 ,no4 #hd 7#aiaa74 ,j4 ,heck5ba*1 ,de nuditate sacra sacrisque v9culis1 uit ,religionsges*4 ,v]s4 u4 ,vor>b4 ,,ix1 #c 7#aiaa74 ,w4,y4 ,sell>1 s4v4 ,lucretius1 9 ,encyclopa$ia ,britannica1-lle uitg4 ,,xvii 7#aiaa74 ,p4,j4 ,hamilton-,gri]son1 s4v4 ,bro!rhood 7,artificial71 9 ,enc4 rel4 e?4 ,,ii 7#aiji74 99,riess1 s4v4 ,a/rologie1 9 ,pauly1 ,real-,enc4 class4 ,alt4 #b;e uitg4 ,bd4 ,,ii 7#ahif74 99,a4 ,b\*-,lecl]cq1 ,l'a/rologie grecque 7#ahii74 99,f4 ,cumont1 ,a/rology & religion among ! ,greeks & ,romans 7#aiab74 99,g4 ,lafaye1 ,hi/oire du culte des div9its d',alex&rie 7#ahhd74 99,w4 ,drexl]1 s4v4 ,isis1 9 ,ros*]1 ,lex4 d4 ,my?4 ,bd4 ,,ii 7#ahij--ig74 99,f4 ,cumont1 ,die ori5tal4 ,religion5 im rm4 ,heid5tum1 v]t4 v4 ,g4 ,gehri*1 #b;e uitg4 7#aiad74 ,erman1 gypt5 u gyptis*es ,leb5 im ,alt]tum ,,ii 7#ahhg74 ,budge1 ,egyptian magie1 #b;e uitg4 7#aija74 ,lange1 ,die gypt]1 9 ,*antepie de la ,saussaye ,lehrbu* d4 ,religionsges*4 #c;e uitg4 ,i 7#aije74 ,g4 ,ro$]1 ,urkund5 z4 ,religion d4 alt4 ,agypt5 7#aiae74 ,h4 ,s*midt1 ,nam5glaub5 im ,alt5 ,te/am5t1 9 ,die ,religion 9 ,ges*4u4,geg5w>t ,,iv 7#aiac74 ,g4 ,ro$]1 s4v4 ,set1 9 ,ros*]1 ,lex4d4,my?4 #fc4 ,lfg4 7#aiaj74 ,a4,h4 ,g>d9]1 s4v4 ,magic 7,egyptian71 9 ,enc4 rel e?4 ,,viii 7#aiae74 99,t4 ,witton ,davies1 ,magic1 ,div9ation a4 ,demonology among ! ,hebrews & _! neighb\rs 7#ahih74 99,m4 ,ga/]1 ,magic 7,jewi%71 9 ,enc4 rel4 e?4 ,,viii 7#aiae74 99 99 99 99 99 ,,ho(d/uk ,,iv4 99,n$]laag d] ongeloovig5499 ,s9ds ongeve] het midd5 van de e]/e eeuw onz] ja>tell+ neemt het gelo( 9 het wond]ba>lijke en magis*e e5e hooge vlu*t4 ,de groot/e p]soonlijkh$5 op intellectueel gebi$ erk5n5 de realiteit d] magie2 magie en wij%eid word5 als id5tiek bes*\wd4 ,de keiz]s zelf gaan de toov]ij begun/ig5 en de felle prote/5 van enkel5 bewijz5 sle*ts1 hoe we9ig zij de teek55 di] tijd5 v]/aan4 ,all]lei om/&igh$5 w]k5 als bij afspraak sam5 tot de n$]laag d] ongeloovig54 ,wij will5 e5 en &] nad] toeli*t54 ,dat de magie met wij%eid en wet5s*ap wordt gelijkge/eld komt me] voor4 ,de ,arabi]5 gebruik5 het woord ilmoe 7wet5s*ap7 ook voor hetge5 op occultisme1 zooals wij het noem51 betrekk+ heeft4 ,v&a> het ,javaans*e nglmoe1 de k5nis d] geheime toov]=muli]51 e5 wond]lijk m5gelmoes van ,polynesis*e1 ,h9does*e en ,mohamm$aans*e be/&deel54 ,de ,javan5 jag5 deze wet5s*ap ijv]ig na en me55 door ha> al het mogelijke te kunn5 g$aan krijg54 ,ma> niet alle toov]spreuk5 zijn ev5 ma*tig en bij e5 re*tsg$+ bijv4 zal de v]liez5de p>tij h>e n$]laag aan de groot]e kra*t van de bezw]+5 d] teg5p>tij toes*rijv54 ,welli*t het mee/ typis*e voorbeeld van e5 magir-wijsge] is ,apollonius van ,tyana 79 ,kle9-,azi71 omtr5t wi5 wij e*t] niet zoo go$ zijn +eli*t als wij het z\d5 w5s*54 ,de uitvo]ige lev5sbes*rijv+ to*1 die de belletri/ en kun/k5n] ,philo/ratus op la/ van de keiz]9 ,julia ,domna 7ge/ #bag71 van hem te boek /elde1 is rijk aan onwa>s*ijnlijke v]hal5 en ov]bodig v]toon van belez5heid2 bov5di5 heeft m51 welli*t niet zond] r$51 v]mo$1 dat zij de /rekk+ _h1 e5 teg5beeld te zijn van de ,*ri/usv]hal5 d] evangelin4 ,( ,apollonius w]kelijk1 zooals ,philo/ratus v]haalt1 het groot/e g$eelte d] to5maals bek5de w]eld doorkrui/e om de m5s*5 tot h&hav+ d] oudvad]lijke z$5 en zoo mogelijk tot ina*tnem+ van de ,py?agorees*e le]+5 en leefwijze aan te spor51 blijft e5e op5e vraag1 ma> het lijdt ge5 twijfel dat hij door all]lei wond]ba>lijke h&el+5 aanleid+ gaf1 als magir te word5 bes*\wd4 ,het v]haal bijv4 dat hij e5 ge/orv5 meisje 9 't lev5 t]ugriep#dd1 wij/ onmisk5ba> op wond]dadige g5ez+51 door hem v]ri*t4 ,philo/ratus is e*t] met zulke wond]5 niet tevr$5 en v]haalt o4m4 dat ,apollonius te ,ephese e5e epidemie vooruit gevoelde en ha> v]volg5s1 op v]zoek van de inwon]s1 de$ oph\d5 door d5 demon d] pe/1 die zi* als e5 oud b$ela> voorde$1 te lat5 /e5ig54 ,en to5 de ,ephesirs1 op aanspor5 van d5 pr(eet1 d5 /e5hoop opruimd51 zag5 ze1 inplaats van dat mon/]1 e5 hond er ond] ligg51 van uit]lijk op e5 dog gelijk5d1 zoo groot als de groot/e leeuw1 v]plett]d door de /e55 en met s*uim op d5 muil#de6 ,en wond]ba>lijk feit betreff5de ,apollonius is hi/oris* vrij go$ geboek/aafd1 en wel het volg5de3 ,9 't ja> #if n4 ,*r4 hield de wijze1 re$s op hoog5 leeftijd1 te ,ephese e5e op5lijke voordra*t4 ,ond] 't sprek5 raakt hij ga&eweg afgeleid1 zwijgt1 doet e9delijk e5ige /app5 vooruit en roept3 ,/oot hem ne]1 d5 tyran1 /oot hem ne]6 ,da>na ke]t hij zi* tot zijn gehoor en zegt3 ,h$5--op dit oog5blik is keiz] ,domitianus g$ood en spo$ig kwam e5 b]i*t uit ,rome1 dat ,apollonius' visio5 s*itt]5d beve/igde#df4 ,ov] 't geheel g5om5 heeft ,apollonius blijkba> re$s bij zijne tijdg5oot5 en ze] zek] bij de nakomel+s*ap d5 indruk gemaakt van e5e hoog/a&e p]soonlijkheid4 ,zelfs van k]kvad]s zijn ons gun/ige oordeel5 ov] hem bewa>d geblev54 ,hi]onymus v]kla>t3 ,die man vond ov]al iets te le]51 en altijd vord]+5 mak5de1 ov]tr( hij telk5s we] zi* zelv5#dg4 ,en ,augu/9us zegt3 ,veel bet]1 dat moet m5 erk5n51 0 ,apollonius1 dan de bew]k] en b$rijv] van zoovele liefdess*&al51 di5 ze ,jupit] noem5#dh1 e5e z9spel+ op de vaak hoog/ onkuis*e v]hal5 aanga&e di5 opp]/5 god4 ,plut>*us 7#df n4 ,*r4-#abj n4 ,*r47 die door zijne lev5sbes*rijv+5 zulk e5 ontzaglijk5 invlo$ heeft uitgeoef5d1 ,plut>*us1 die 9 zeldzame mate practis* inzi*t met het gelo( 9 het onzi5lijke v]e5igde1 geeft ook bewijz5 van zijne belang/ell+ voor het aanhangige ond]w]p4 ,wel is wa> wordt de ang/vallige vrees voor bov5m5s*elijke wez5s 9 zijn ges*rift hi]ov] 7c4 #aj en #ac7 voor erg] dan zelfs a!sme v]kla>d1 ma> dit is blijkba> zond] nad5k51 9 e5e oog5blikkelijke opwell+1 van e5 ongeloovig5 morali/ ov]g5om54 ,imm]s eld]s h&haaft ,plut>*us de realiteit van vele v]s*ijnsel5 en h&el+51 die nu nog bij m5ige5 voor ongelo(wa>dig doorgaan4 ,zoo v9d5 wij bijv4 9 zijne ,huwelijksvoors*rift5 het navolg5de 7c4#e73 ,de ja*t door middel van v]gif vangt d5 vis* wel is wa> spo$ig en gemakkelijk1 ma> zij maakt hem voor spijs onges*ikt4 ,zoo hebb5 ook de vr\w5 die zek]e liefdesdrank5 en toov]ij5 teg5 de mann5 v]z9n5 en h5 door wellu/ ov]weldig51 z9nelooze1 onv]/&ige en b$orv5e lev5sgezell54 ,imm]s ook ,circe _h ge5 baat van h>e toov]kun/ en kon niets met h>e sla*t(f]s beg9n5 to5 ze zwijn5 en ezels geword5 w>51 ma> ,odysseus1 die zijn v]/& _h en b$a*tzaam met ha> omg+1 _h ze uit]mate lief4 ,en 9 zijne ,tafelgesprekk5 wijdt hij 7,v1#g7 e5e uitvo]ige discussie aan het booze oog en maakt da>9 en]giek teg5 de ontk5n]s front7#a73 ,de feit5 /eun5 op wond]ba>lijke wijze de faam4 ,en al wet5 wij er de r$5 niet van1 da>om mog5 wij to* de ges*i$5is ge5 gelo( ontzegg51 da> imm]s van duiz5d5 d+5 wi] zelf/&igheid held] voor oog5 ligt1 de r$5 ons ontgaat4 ,wij k5n5 m5s*51 die door hun aanblik inzond]heid k9d]5 d]51 wi] vo*tig en zwak ge/el door dez5 wordt aang$aan en e5e ongun/ige v]&]+ ond]gaat1 t]wijl dit m9d] ov]komt aan va/e li*am51 die re$s hun beslag hebb5 gekreg54 ,wat de v]kl>+ van het feit 9 quae/ie betreft1 v]w]pt ,plut>*us de hypo!se d] atomi/5 7#f71 9 ,,ii door ons v]meld1 en neemt zijn toevlu*t tot de !orie d] uit/room+5 7#b73 ,de reuk to* en de /em en de ademhal+ zijn zek]e uit/room+5 d] lev5de wez5s en deel51 die de z9tuig5 treff5 en all]lei do5 ond]gaan 444 ,het ligt voor de h&1 dat dit het mee/ door de oog5 gebeurt1 want het gezi*t1 dat ze] bewegelijk is1 v]spreidt met het flude1 dat e5 flikk]5d5 glans uitz5dt1 e5e wond]ba>lijke kra*t1 door welke de m5s* zo[el veel lijdt als bew]kt4 ,imm]s1 de m5s*1 door de zi*tb>e d+5 aang$aan1 v]ke]t 9 di5ov]e5kom/ige g5oeg5s en onaang5aamh$52 en tot de v]liefdh$51 die to* de groot/e en fel/e a&o5+5 d] ziel zijn1 geeft het gezi*t de aanleid+1 zoodat de m9na> v]smelt1 wanne] hij na> de s*oon5 kijkt1 en er als 't w>e na> toegetrokk5 wordt4 ,da>om di5t m5 zi* ook te v]wond]5 ov] dieg551 die me55 dat de m5s* door het gezi*t wel aang$aan en gekr5kt wordt1 ma> ge5sz9s er iets door doet en s*ade toebr5gt4 ,plut>*us v]meldt ook de me5+1 dat zek]e amulett5 teg5 d5 nijd bes*]m51 omdat het booze oog door hunne vreemde ge/alte wordt afgew5d en m9d] 9 het sla*t(f] doordr+t 7#c74 ,wij v9d5 ind]daad op tal van amulett51 die nog bewa>d zijn geblev51 all]zond]l+/e afbeeld+54 ,voornamelijk speelt het oog zelf da>bij e5e groote rol4 ,sommige ond]zoek]s hebb5 dan ook re$s bij de primitieve /amm5 het be/aan v]mo$ van de !orie1 dat dezelfde kra*t1 die e5e w]k+ uitoef5t1 ze ook v]mag op te heff51 dat dus het gelijke met het gelijke1 en 9 ons geval het oog met het oog moet word5 be/r$54 ,teg5woordig he]s*t e*t] ond] de e?nolog5 de opvatt+1 dat zulk e5e sy/ematis*e g$a*te van de primitieve volk]5 niet is te v]wa*t51 ma> e5e re$s gevord]de bes*av+ v]ond]/elt4 ,de w>e v]kl>+ z\ deze zijn3 ,de primitieve volk]5 geloov51 dat gee/51 hetzij ov]l$5e m5s*51 hetzij bov5m5s*elijke wez5s1 het door ons re$s 9 ho(d/uk ,,ii v]melde mana1 e5e kra*t ( zelf/&igheid1 ook aan onbezielde voorw]p5 kunn5 m$$eel54 ,al wat door iets bijzond]s d5 primitiev5 m5s* als drag] van die geheimz9nige kra*t toes*ijnt1 bijv4 /e55 van e5 eig5a>dig5 vorm1 di5t als amulet4 ,het amulet v]mag dus1 om het zoo uit te drukk51 door uit/ral+ van mana de kra*t van het booze oog te brek54 ,aang5om51 dat deze v]kl>+ voor de primitieve volk]5 opgaat1 dan wekt to* het feit1 dat wij op ,grieks*e amulett5 o4m4 de afbeeld+ v9d5 van het g$ro*telijke ,gorgo- ( ,m$usaho(d1 met slang5 omwond5 en met wijd geop5d51 />5d5 blik1 onwillekeurig de g$a*te op1 dat m5 de b$oel+ _h1 door zulke s*rikge/alt5 de booze demonis*e ma*t5 op de vlu*t te jag54 ,het behoeft v]d] wel ge5 betoog1 dat hetge5 van dit gelo( aan het booze oog op wa>heid b]u/1 blijkba> ho(dzakelijk door de inw]k+ d] hypnose en sugge/ie moet word5 v]kla>d4 ,plut>*us--om tot hem t]ug te ke]5--a*t ook wond]dadige g5ez+5 niet uitgeslot51 zooals o4m4 het door ons 9 ho(d/uk ,,ii aanga&e ,pyrrhus v]melde uit zijne biographie van di5 kon+ is geput4 ,van de realiteit d] dood5bezw]+ is hij va/ ov]tuigd4 ,de v]hal5 ov] ,calondas en ,pausanias1 die wij 9 ons e]/e ho(d/uk hebb5 aangehaald1 zijn bij hem te v9d54 ,en 9 zijn lev5dig ges*rev5 dialoog ,ov] d5 g5ius van ,socrates v]haalt hij 7c4#af7 hoe e5 ,py?agoreer door middel van e5 droom v]neemt dat e5 zijn] gee/v]want5 is ov]l$5 7de ,py?agoreers kond51 heette het1 door e5 zek] teek5 9 d5 droom ond]s*eid5 ( het beeld van e5 doode dan wel van e5 lev5de v]s*e57 en 9 d5 waan1 dat deze niet na> eis* t] a>de 0 be/eld1 zi* na> het graf begeeft1 's avonds pl5g(f]s br5gt en de ziel bezwe]t t]ug te ke]5 om hem te v]kondig51 hoe 9 deze te h&el54 ,9 't v]loop van de na*t ziet hij wel is wa> niets1 ma> v]beeldt hij zi*1 e5e /em te hoor51 die zegt1 dat voor het lijk ov]e5kom/ig d5 ritus 0 gezorgd en dat de ziel zi* re$s heeft afges*eid5 voor e5e nieuwe geboorte4 ,en na> aanleid+ van het feit1 dat 9 zijn vad]/ad ,*a]onea e5 zek]e ,damas door zijne m$eburg]s 9 het bad 0 v]moord1 v]meldt ,plut>*us 9 het lev5 van ,cimon 7,i73 ,da> g$ur5de lang5 tijd zek]e v]s*ijn+5 op die plek gezi5 en zu*t5 gehoord w]d51 zooals onze voor\d]s v]zek]d51 liet m5 de deur5 van het bad di*tmetsel52 en tot nu toe nog me55 zij1 die nabij deze plek won51 dat s*rikwekk5de gezi*t5 en /emm5 er aan v]bond5 zijn4 ,bij de ,latijns*e auteurs speelt de magie ook 9 di5 tijd ge5 g]+e rol4 ,s5eca 7ge/4 #fe n4 ,*r471 de veelzijdig/e en b]oemd/e s*rijv] van zijn tijd1 ev5ze] e5 virtuoos 9 v]z5 als 9 proza1 s*ept 9 het bes*rijv5 van toov]ij5 veel g5oeg51 al is dan ook iets zoo willekeurigs als de magie met het ,/ocijns*e det]m9isme dat hij ov]ig5s huldigt1 moeilijk ov]e5 te br5g54 ,e5e groote plaats neemt de magie1 zooals van zelf spreekt1 9 zijn treurspel ,m$ea 91 dat blijkba> door ,euripides 7vgl4 ho(d/uk ,,ii7 is genspire]d4 ,m$ea to*1 zooals 9 de vi]de acte ha> vo$/]--e5e 9 de antieke drama's onmisb>e figuur--uitvo]ig bes*rijft1 /ort al h>e toov]middel5 uit en br5gt te voors*ijn1 wat ook zij zelf lang vreesde2 zij ontplooit de geheele m5igte d] rampspo$5 7v4 #fgg-fgi744444 ,aangetrokk5 door de toov]zang5 is de ges*ubde s*>e uit de e5zame s*uilhoek5 opg$aagd 7#fhd vlg474 ,m$ea maakt v]gif uit plant5 g]e$1 p]/ het zwadd] uit de slang51 m5gt er deel5 van onheilspell5de vogels ond]1 het h>t van d5 droev5 oehoe1 het +ew&1 lev5d aan e5 gekuifd5 uil uitgesn$52 dit alles legt de 9 misdad5 b$rev5e afzond]lijk2 9 sommige middel5 zit de v]t]5de kra*t van 't vuur1 9 &]e het kille ijs d] trage k\de4 ,ze voegt bij de v]gift5 woord51 niet m9d] te vreez54 ,da> laat zij 't g$ruis* van h>5 raz5d5 tr$ hoor5 en spreekt de bezw]+ uit2 re$s bij de e]/e klank5 beeft de w]eld 7#gca--ci74 ,en 9 de d]de acte van zijn ,o$ipus wordt met ev5 somb]e kleur5 de oproep+ van ,lau1 's kon+s vad] geteek5d4 ,de sc5]ie is doods*1 e5 afgeleg5 bos*4 ,9 't midd5 /aat e5 ontzaglijke boom1 die met di*te s*aduw de m9d]e /amm5 drukt en zijne takk5 met wijd5 omvang uitbreid5de1 alle5 het w\d bes*]mt4 ,ond] hem bev9dt zi* e5e somb]e wat]plas1 die li*t no* zon k5t1 onbewegelijk door eeuwige k\4 ,e5 slijk]ig mo]as omr+t d5 trag5 poel 7v4 #edb--edg74 ,hi]he5 begeeft zi* de grijze toov5a> en v]ri*t de magis*e ple*tigh$54 ,zijne /em v9dt gehoor4 ,het geheele bos* daalde om zi* we] met zijn lo( te v]heff54 ,het eik5h\t kreeg splet5 en e5 huiv]+ de$ het geheele w\d s*okk54 ,de grond zonk weg en zu*tte diep 7#egd vlgg474 ,het is als( de ond]w]eld zi* er ov] v]ontwa>digt dat m5 9 ha> wil doordr+54 ,to* v]s*ijn5 de bleeke s*imm5 en ond] h5 de god54 ,en t5 slotte v]rij/1 na e5e h]haalde aanroep+1 de s*im van ,lau en laat zijne voorspell+5 hoor5 7v4 #fai--feh74 ,niet 9 de pozie alle5 w]d5 de a>dbev+5 aan de inw]k+ van bov5m5s*elijke wez5s toeges*rev54 ,ook ,py?agoras z\ bewe]d hebb51 dat de a>dbev+5 niets &]s w>5 dan de sam5kom/5 d] afge/orv55#di4 ,analoge opvatt+5 v]meldt ons de volk5kunde4 ,de ,bal9eez5 bes*\w5 de a>dbev+5 als het w]k van booze gee/54 ,volg5s d5 kon+ van ,dahom v]oorzaakte de gee/ van zijn vad] de a>dbev+ 9 't ja> #ahfb4 ,de ,kwakiutl-,indian5 79 ,brits* ,columbia1 ,canada7 geloov51 dat het gee/5 zijn die de a>de do5 s*okk54 ,het animisme zooals wij het noem51 is dus hi] v] doorgevo]d4 ,s5eca's neef1 ,lucanus 7#ci--fe71 e5 niet tot rijpheid gekom5 g5ie1 e5 di*t] van ongek5de /\!id en gezwoll5heid1 tra*t ook wa> de magie t] sprake komt1 zijne voorgang]s te ov]troev54 ,all]uitvo]ig/ bes*rijft hij1 9 het zesde boek van zijn epos ,ph>salia het uit]lijk en de h&el+5 van de ,!ssaals*e toov]es ,eri*?o4 ,ziehi] enkele1 en niet e5s de erg/e trekk53 ,eri*?o _h de v]foeilijke toov]kun/ tot nieuwe practijk5 opgevo]d4 ,zij v9dt het e5 gruwel1 ha> doods* ho(d aan het dak van e5 /ad ( aan e5 tehuis toe te v]tr\w52 zij bewoont de v]lat5 grav5 en ne/elt zi* 9 de z]k51 na de s*imm5 er uit te hebb5 v]drev5 7v4 #eji--eab7 444 ,het aangezi*t d] goddelooze is 9 walgelijke v]vuil+ v]mag]d4 ,ha> s*rikwekk5d gelaat1 dat ge5 held]5 hemel k5t1 wordt door e5e /ygis*e bleekheid bezwa>d en zwoegt ond] e5 la/ van ongekamde h>5 7v4 #eae--'ah7 444 ,zij ro(t de rook5de as* en de gloei5de be5d]5 van jongel+5 midd5 uit de h\tmijt 7v4 #ecc vlg47 444 ,word5 de lijk5 9 /e55 grav5 bewa>d1 444 dan wo$t zij gretig teg5 alle l$emat5 en dompelt h>e h&5 9 de oog52 zij heeft er behag5 9 de kille pupill5 uit te grav5 en kauwt de bleeke uitgroeisels d] v]droogde h&4 ,zij breekt met ha> gebit d5 /rop van d5 gehang5e 7v4 #ech--edd7 444 ,ja1 dikwijls bij de begraf5is van e5 blo$v]want legde de afgrijselijke ,!ssaals*e zi* op de di]b>e l$51 de$ als( ze e5e kus w\ gev51 sne$ het ho(d af1 maakte met h>e t&5 d5 saamgep]/5 mond los1 beet 9 de tong1 die aan de dorre keel h+1 /ortte e5 gemurmel uit 9 de kille lipp5 en droeg e5e geheime gruwelboods*ap op na> de ond]a>ds*e s*imm5 7v4 #efd--efi74 ,all]onsmakelijk/6 ,ma> die bes*rijv+ heeft op ,dante zo[el als op ,goe! e5 diep5 indruk gemaakt1 en ,eri*?o is da>door e5e figuur 9 de w]eldlett]kunde geword54 ,arti/iek da>5teg5 en guitig is ook hi] de antagoni/ van ,lucanus1 de gee/ig-onhebbelijke romanci]-satyricus ,petronius 7ge/4 #fg71 die 9 zijn ,ga/maal van ,trimal*io e5 tot dusv] nog onov]tr(f5 portret van e5 ,o-weer heeft gelev]d4 ,lat5 wij hoor51 hoe 9 c4 #fb e5 d] held5 van zijn roman1 e5 gewez5 slaaf1 het navolg5de griezelige avontuur met e5 toov5a> v]telt3 ,e5s op e5e ke] 0 mijn patroon na> ,capua gegaan1 om wat snui/]ij5 van de h& te do54 ,gebruik mak5de van de geleg5heid haal ik onz5 ga/ ov] om vijf mijl5 v] met me mee te gaan2 't 0 e5 soldaat1 e5 v5t als e5 duivel4 ,wij mak5 ons uit de voet5 bij 't han5gekraai 7de maan blonk als ( 't middag 07 en kom5 te midd5 van grafmonum5t54 ,mijn makk] v]wijd]t zi* a*t] e5 /e52 ik ga al neurinde v]d] en tel de monum5t54 ,to5 ik v]volg5s na> mijn begeleid] omkeek1 kle$de hij zi* uit en lei al zijne kle]5 naa/ d5 weg ne]4 ,de mo$ zonk mij 9 de s*o552 ik /ond er als v]/ijfd4 ,ma> hij maakte e55 kr+ om zijne kle]5 he5 en plotsel+ 0 hij e5 wolf4 ,d5kt niet1 dat ik grapp5 v]koop2 ik z\ niet will5 lieg5 om al het geld van de w]eld4 ,ma> wa> _h ik het ov]8 ,wat ik begonn5 0 te v]tell51 to5 hij e5 wolf geword5 01 begon hij te huil5 en vlu*tte na> de boss*5 toe4 ,ik wi/ e]/ niet1 wa> ik 02 to5 trad ik di*t] bij om zijne kle]5 op te rap51 ma> die w>5 9 /e5 v]&]d4 ,als ik niet van ang/ v]g+1 wie dan8 ,ik trok e*t] mijn zwa>d1 en hakte al d5 weg langs op de s*imm5 91 totdat ik het l&huis van mijn meisje b]eikte4 ,als e5 spook trad ik b9n52 bijna gaf ik mijn ziel op3 het zweet brak mij uit2 ik zag niet uit mijne oog52 t] nauw]nood kwam ik we] bij4 ,mijn meisje v]baasde zi* er ov]1 dat ik zoo laat w&elde en ,als je1 zei ze1 e]d] gekom5 01 _h je ons t5 m9/e kunn5 help52 e5 wolf drong onze /al b9n5 en al onze s*ap5--als e5 slag] heeft hij ze het blo$ afgetapt4 ,ma> hij heeft er ook van gelu/1 al is hij ontvlu*t1 want onze slaaf heeft hem met de lans zijn hals doorboord4 ,to5 ik dit gehoord _h1 kon ik ge5 oog me] di*t do51 en zoodra 't dag 01 vloog ik na> 't huis van mijn makk]1 als e5 be/ol5 kroegbaas en to5 ik op die plek kwam1 wa> de kle]5 9 /e5 w>5 v]&]d1 vond ik niets dan blo$4 ,ma> to5 ik ?uis kwam1 lag mijn soldaat 9 b$1 als e5 os1 en e5 dokt] beh&elde zijn hals4 ,ik begreep nu1 dat hij e5 we]wolf 01 en van to5 af _h ik ge5 /uk brood me] met hem kunn5 proev51 al _h je me doodgeslag54 ,wij zi5 hi]1 hoe het oude volksgelo( aan d5 we]wolf--vgl4 het 9 ho(d/uk ,,iii aangehaalde h]d]sdi*t van ,v]gilius--op romantis*-v]makelijke wijze is uitgew]kt4 ,e5e nad]e toeli*t+4 ,het gelo(1 dat m5 door het zwa>d booze gee/5 v]mag op de vlu*t te drijv51 ja zelfs te d]51 is wijd v]spreid4 ,op d5 ,bab>-ar*ipel 7t5 ,noord-,oo/5 van ,timor7 drag5 de vr\w5 zwa>d5 om1 t] bes*]m+ van d5 zuigel+1 de booze gee/5 s*rik aan te jag54 ,op het eil& ,nias 7aan de ,we/ku/ van ,sumatra7 slaan mann5 met hunne zwa>d5 l9ks en re*ts om d5 ziekt$emon uit het huis van d5 patint te bann5 en op di]gelijke wijze gaan ,*9eez5 en ,japanneez5 teg5 d5 demon van de pe/ te w]k4 ,ma> ook aan &]e wap55 w]d toov]kra*t toeges*rev54 ,jozua bijv4 /rekt1 op bevel van ,god1 zijne lans zoo lang teg5 ,a uit1 totdat die /ad gevall5 is 7,joz4 ,,viii1 #ah en #bf74 ,bij e5e oorlogsv]kl>+ door de ,rome95 moe/ e5 zek] prie/] e5e beblo$e lans 9 het vij&elijke gebi$ sl+]54 ,9 ,kon+5 ,,ii1 #ac1ad--ag /aat hoe ,joas1 kon+ van ,isral1 op bevel van d5 pr(eet ,eliza1 e5 pijl des heils teg5 de ,syrirs afs*iet4 ,e5e treff5de p>allel hi]toe is het navolg5de uit e5e ,zwe$s*e sage4 ,tot kon+ ,eirik kwam1 to5 hij door de vij&5 erg 9 't nauw w]d gebra*t1 e5 groote man met e5 bre$5 ho$1 gaf hem e5 riet/5gel en liet hem di5 met de woord53 ,od9 hoog/e god d] ,sc&9avirs heeft ,u all5 6 ov] zijne vij&5 he5 afs*iet54 ,e5 exorcisme 7demon5uitdrijv+7 t5 ov]/aan van e5 ,rome9s* veldhe] wordt ons uitvo]ig bes*rev5 door d5 ges*i$s*rijv] ,flavius ,josephus 9 di5s ,joods*e oudheidkunde 7,,viii1 #b1 #e73 ,ik 0 er getuige van1 hoe e5 zek]e ,eleaz>1 e5 van mijne l&g5ot51 9 teg5woordigheid van ,vespasianus1 zijne zon51 de krijg/ribun5 en de &]e m5igte soldat5 de bezet55 van de ma*t d] demon5 bevrijdde4 ,de mani] van g5ez+ 0 als volgt3 hij bra*t ond] de neus van d5 bezet5e zijn r+1 ond] welks zegel zi* e5 van die wortels bevond1 die ,salomo hi]voor _h aangewez51 liet d5 zieke hi]aan ruik5 en trok hem alsdan d5 demon door de neusgat5 na> buit54 ,en t]wijl die m5s* t]/ond ne]viel1 bezwo] hij d5 demon ond] aanroep+ van ,salomo en opzegg+ van di5s bezw]+51 nooit me] 9 hem t]ug te ke]54 ,da> ,eleaz> e*t] de aanwezig5 er volkom5 van wilde ov]tuig51 dat hij die kra*t bezat1 zette hij voor d5 zieke 9 de nabijheid e5 bek]1 met wat] gevuld1 ( e5 voetbekk5 en beval d5 demon1 om bij zijn uittr$5 uit d5 m5s*1 deze g]e$s*app5 omv] te w]p5 en de toes*\w]s te le]53 begrijp51 dat hij d5 patint _h v]lat54 ,dit ges*i$de en het v]/& zo[el als de wij%eid van ,salomo bleek duidelijk4 ,het exorcize]5 zelf 0 niet het mee/ wond]ba>lijke en laat zi* door sugge/ie gemakkelijk v]kl>54 ,m]kwa>dig e*t] is1 dat hi]1 9 afwijk+ van de proc$ure bij &]e bezw]+51 e5 physis* feit als bewijs van de demonis*e inw]k+ er aan toe is gevoegd4 ,dat n4l4 demon5 ( god5 di]gelijke raadsela*tige beweg+5 kond5 v]oorzak51 w]d to5maals zelfs door dieg55 gelo(d die 9 de physis*e wet5s*app5 niet onb$rev5 w>54 ,h$5 t5 dage d5kt m5 hi]bij onwillekeurig aan zek]e v]hal5 omtr5t de ,indis*e fakirs en aan de spiriti/is*e m$iums4 ,wat de fakirs betreft1 is e5 d]gelijk feit1 s*oon wel e5s door gelo(swa>dige p]son5 b]i*t1 tot dusv] o4w4 nog niet /r5g wet5s*appelijk va/ge/eld4 ,bij e5ige m$iums da>5teg5 zijn analoge v]s*ijnsel5 van telek9esie1 d4w4z4 beweg+ uit de v]te buit5 de bek5de kra*t5 om1 h]haaldelijk ond] go$e voorwa>d5 van controle wa>g5om51 zoodat hunne realiteit op r$elijke grond5 bezwa>lijk te loo*55 valt4 ,ma> het zijn en blijv5 hooge uitzond]+51 feit51 die zi* niet zoo ma> op comm&o kunn5 voordo5 en da>om zijn wij e]d] g5eigd aan te nem51 dat het door ,josephus v]melde feit aan zek]5 jongleurtruc te dank5 01 die tr\w5s ook lat] nog h]haaldelijk is toegepa/4 ,tacitus1 re$s 9 ho(d/uk ,,iii door ons aangehaald1 v]meldt 9 ,hi/orin ,,iv1 #ha hoe zijn oud]e tijdg5oot1 keiz] ,vespasianus 7#fi--gi7 zelf e5e wond]dadige g5ez+ v]ri*tte3 ,g$ur5de die ma&51 dat ,vespasianus te ,alex&ri de passaatw9d5 en e5e ru/ige zee afwa*tte1 gebeurd5 er vele wond]51 wa>uit de gun/ des hemels en e5e zek]e g5eg5heid d] god5 jeg5s ,vespasianus bleek4 ,iem& van het m9d]e volk uit ,alex&ri1 bek5d als ooglijd]1 wi]p zi* voor zijne knien ne] en smeekte hem jamm]5d om g5ez+ van zijne bl9dheid1 op aanrad5 van d5 god ,s]apis1 di5 het aan geloov]ij lijd5de volk bov5 de &]5 v]e]t4 ,hij v]zo*t d5 keiz] zi* te v]wa>dig51 zijn wang5 en oogkr+5 met het vo*t van zijn5 mond te besproei54 ,e5 &]1 met e5e lamme h&1 v]zo*t1 op aanspor+ van d5zelfd5 god1 door d5 keiz]lijk5 voet te word5 getr$54 ,vespasianus la*te er e]/ om en weig]de2 to5 ze blev5 a&r+51 g+ hij weifel52 nu e5s vreesde hij e5 mal figuur te slaan1 dan we] vatte hij door hun gesmeek en de taal van vlei]s1 hoop2 t5slotte beval hij g5ee%e]5 te ond]zoek5 ( zulke bl9dheid en lamheid door m5s*elijke hulp te g5ez5 04 ,de m$ici zeid51 na all]lei discussies1 dat bij de e5e het gezi*tsv]mog5 niet v]nietigd 0 en t]ugk]5 z\1 als de beletsel5 v]wijd]d w]d52 van d5 &]e kon het v]/ijfde lid we] door aanw5d+ e5] heilzame kra*t h]/eld word54 ,miss*i5 0 dit de wil d] god5 en de keiz] voor de volvo]+ da>van uitgekoz52 en t5slotte z\ als het g5eesmiddel slaagde1 de keiz] er de e] van hebb51 als het faalde1 de spot de ongelukkig5 treff54 ,to5 gaf ,vespasianus1 9 de me5+ dat zijn geluk ge5 gr5z5 k5de en niets v]d] ongelo(elijk 01 zelf met e5 blij gelaat1 en te midd5 van de gespann5 v]wa*t+ d] aanwezige m5igte1 aan het v]zoek gehoor4 ,t]/ond w]d de v]lamde h& we] l5ig en h]blonk voor d5 bl9de het dagli*t4 ,zij die er getuig5 van w>51 v]meld5 nog beide feit51 nu er met e5 leug5 niets te v]di55 valt4 ,m5 v]gunne ons hi] e5e uitweid+4 ,aan het speeksel wordt ook eld]s g5eeskra*t toeges*rev54 ,bij de ,rome95 me5de m5 door e5e dagelijks*e be/rijk+ 's morg5s met speeksel druipoogigheid te kunn5 g5ez5#ej4 ,de ,jod5 gelo(d51 dat bespuw+ e5 go$ middel teg5 oogziekt5 01 zooals blijkt uit het volg5de m]kwa>dige ,talmo$v]haal3 ,to5 e5 man van zijne vr\w eis*te om ,rabbi ,mer 9 't gezi*t te spuw51 ve9sde de b]oemde le]a> pijn aan zijn oog te lijd51 opdat de vr\w1 9 't belang van d5 huiselijk5 vr$e1 aan d5 w5s* van ha> man z\ kunn5 voldo54 ,de ,islamiet5 geloov5 nu nog1 dat door het li*aamsvo*t van hunne sjei*s 7heilig57 b>aka 7zeg51 g5ade1 d4w4z4 e5 flude1 lev5skra*t ( g5ez+skra*t7 kan word5 ov]gebra*t4 ,van de ,wak]ew1 e5 volks/am 9 ,midd5-,afrika1 b]i*t ,/anley dat de ond]dan5 zi* door hun kon+ 9 de h&5 liet5 spuw5 en dan v]volg5s hunne oog5 be/rek51 blijkba> omdat zij aan het vo*t van d5 kon9klijk5 mond g5eeskra*t toes*rev54 ,dit alles laat zi* gemakkelijk v]kl>5 door het primitieve gelo(1 dat het li*aam o4m4 van opp]ho(d51 zooals wij re$s 9 ho(d/uk ,,ii hebb5 v]meld1 van mana1 e5e magis*e kra*t ( zelf/&igheid is doortrokk54 ,m5 kan nog v]d] gaan en hi]9 e5 ho(dfactor zi5 van de reliquienv]e]+4 ,vaak imm]s wordt ook aan het lijk en het gebe5te van e5 heilige wond]kra*t toeges*rev54 ,het mana1 om ma> die uitdrukk+ te gebruik51 is ook na d5 dood nog 9 de ov]blijfsel5 van e5e bevoorre*te p]soonlijkheid aanwezig4 ,ke]5 wij nu tot ,vespasianus t]ug4 ,v]di5t het al onze a&a*t dat die beja>de1 nu*t]e1 practis*e keiz] e5e wond]g5ez+ v]ri*tte1 niet m9d] opm]kelijk zijn de b]i*t5 bij ,philo/ratus1 dat ,vespasianus#ea1 ev5als zijn zoon ,titus#eb1 a*t+ voor ,apollonius van ,tyana z\d5 hebb5 gevoeld1 die da>5teg5 door d5 a*t]do*tig5 ,domitianus 7z4b47 d5 bro$] en opvolg] van ,titus w]d v]volgd#ec4 ,hadrianus 7#aag-ach71 de veelzijdig/e en b$rijvig/e all] keiz]s1 0 e5 en al belang/ell+ voor de magie en wij lez5 dan ook 9 d5 groot5 toov]papyrus uit ,p>ijs 7v4 #bddf-bdee71 dat ,pa*rates1 de pr(eet uit ,heliopolis 79 ,egypte7 hem de ma*t van zijne goddelijke magie toonde en dat de keiz]1 uit bewond]+ voor d5 pr(eet1 beval hem e5e dubbele remun]atie uit te ke]54 ,hadrianus /i*tte voorts t] e]e van ,ant9os1 e5 jongel+1 die zi* voor d5 keiz] z\ hebb5 opge(f]d1 e5e /ad1 ,ant9opolis 79 ,egypte7 en wijdde hem e5 cultus4 ,van welk5 a>d die cultus is gewee/ kan m5 opmak5 uit de woord5 van e5 ,*ri/elijk s*rijv]#ed3 ,indi5 iem& met wa>heidsliefde en onp>tijdigheid de ges*i$5is van ,ant9os ond]zoekt1 zal hij v9d51 dat toov]kun/5 en wijd+5 d] ,egypt5>5 de oorzak5 zijn1 dat hij 9 ,ant9opolis ook na zijn dood nog iets s*ijnt te v]ri*t54 ,zoo iets wordt ook 9 &]e tempels1 na> v]luidt1 door de ,egypt5>5 en dieg551 die 9 di]gelijke kun/5 b$rev5 zijn1 bew]k/elligd4 ,zij ve/ig5 nl4 op zek]e oord5 voorspell5de ( g5ez5de demon51 die e*t] vaak ook h5 kwell51 die iets s*ijn5 te hebb5 misdrev5 aanga&e v]bod5e spijz5 ( het aanrak5 van e5 dood m5s*elijk li*aam1 om zoodo5de d5 groot5 en onbes*aafd5 hoop s*rik aan te jag54 ,van di5 a>d is ook hij1 die te ,ant9opolis 9 ,egypte voor e5 god wordt geh\d51 van wi5s wond]ma*t zw5dela>s all]lei leug5s v]z9n51 t]wijl &]51 door d5 alda> geve/igd5 demon b$rog51 en nog we] &]5 door hun boos gewet5 ov]tuigd1 e5e /raf me55 te ond]gaan1 hun door ,ant9os als god opgelegd4 ,op het bann5 van demon5 na> zek]e oord5 en me] bepaaldelijk 9 /&beeld51 kom5 wij 9 ho(d/uk ,v t]ug2 hi] will5 wij er voornamelijk op wijz51 hoe e5 de/ijds +e/elde cultus bov5al e5 magis* k>akt] droeg4 ,het is ook jui/ 9 d5 tijd1 di5 wij nu beh&el51 dat de ,oo/]s*e1 9 de ,helle5s*-,rome9s*e w]eld +$rong51 religies zi* e5e ov]he]s*5de positie ond] de bes*aafde kr+5 v]w]v51 en het spreekt van zelf1 dat dit de to* al /]ke neig+ van het publiek voor het magis*e nog me] de$ to5em54 ,de di5/ d] ,egyptis*e god5 w]d om/reeks het midd5 d] e]/e eeuw1 zij het dan ook ond] e5 zek]e bep]k+1 (ficieel erk5d4 ,o?o 79 #fi keiz]7 vi]de dikwijls de ,isisfee/5 op5lijk 9 het l9n5 ple*tgewaad4 ,vespasianus 7z4b7 betrad te ,alex&ri alle5 9 eig5 p]soon d5 tempel van ,s]apis1 t5 e9de d5 god ov] zijn he]s*appij te raadpleg5#ee4 ,van to5 af aan zijn de keiz]s begun/ig]s van d5 ,alex&rijns*5 cultus4 ,ond] ,hadrianus w]d5 de ,egyptis*e god5 voor het e]/ op de keiz]lijke munt5 afgebeeld4 ,ge5 wond]1 dat zulke illu/re voorgang]s ook op dit gebi$ hunne volgel+5 hadd54 ,hi] zij sle*ts v]meld1 dat ook ,plut>*us1 hoeze] aan de oud-vad]l&s*e gebruik5 gehe*t1 w>me sympa?ie voor ,isis en ,osiris koe/]de1 zooals uit zijn ges*rift ov] beide god5 g5oegzaam blijkt4 ,ongeve] om/reeks d5zelfd5 tijd als de ,isisreligie v]kreeg ook de di5/ van de ,kle9-,aziatis*e god9 ,cybele1 die twee eeuw5 lang 9 ,rome sle*ts e5 ze] bep]kt5 kr+ van v]e]d]s mo*t hebb51 door de gun/ van keiz] ,claudius 7#da-ed7 groote uitbreid+4 ,magie 0 ook aan dez5 cultus niet vreemd2 m5 beoef5de er o4m4 het hypnotisme1 e*t] ond] d5 naam van ,corybantisme1 afgeleid van de ,corybant51 figur5 uit de ,cybele-my!1 die ook afzond]lijk v]e]d w]d54 ,ev5e5s blijk5 de aanhang]s van d5 oorspronkelijk ,p]zis*5 ,mi?rasdi5/1 die s9ds d5 tijd van ,vespasianus het ,rome9s*e rijk b9n5drong1 zi* vaak op de toov]kun/ te hebb5 toegelegd4 ,de ,oo/]s*e religies1 die to5maals 9 het ,we/5 zulk e5e opgang maakt51 leefd5 dus met de magie 9 vr$e2 de nieuwe w]eldgodsdi5/ da>5teg51 het *ri/5dom1 v]oordeelde de toov]ij van meet af aan t5 /r5g/e4 ,lat5 wij di5aanga&e het ,nieuwe ,te/am5t raadpleg54 ,wij lez5 voore]/ 9 de ,h&el+5 d] ,apo/el51 ,,viii3 7#e7 ,philippus trok na> de /ad ,sam>ia en pr$ikte hun d5 ,*ri/us4 7#f7 ,het volk lui/]de e5sgez9d en vlijtig na> hetge5 ,philippus zeide en zag de teek551 die hij v]ri*tte4 7#g7 ,want de onzuiv]e gee/5 vo]5 uit vele bezet55 met groot ges*reeuw2 ook w]d5 vele ji*tlijd]s en lamm5 we] gezond gemaakt4 7#h7 ,en er ont/ond e5e ze] groote vreugde 9 die /ad4 7#i7 ,er 0 e*t] 9 die zelfde /ad e5 man met "n ,simon1 die re$s vroeg] toov]kun/5 v]ri*tte en het volk 9 v]rukk+ gebra*t _h door te zegg5 dat hij zelf iets bijzond]s 01 7#aj7 wi5 all51 van d5 kle9/e tot d5 groot/e aanh+5 en zeid53 ,deze is de kra*t ,gods1 die de ,groote heet1 7#aa7 ,en zij h+5 hem aan1 omdat hij lang5 tijd hunne z9n5 door toov]ij v]rukt _h4 7#ab7 ,ma> nu zij ,philippus gelo(d51 die de blijde boods*ap van het kon9krijk ,gods en van d5 naam van ,jezus ,*ri/us v]kondigde1 liet5 zij zi* doop51 mann5 zo[el als vr\w54 7#ac7 ,en ook ,simon zelf w]d geloovig en na g$oopt te zijn bleef hij voortdur5d bij ,philippus en to5 hij de teek55 en groote kra*t5 zag1 die er ges*i$d51 ontzette hij zi*4 7#ad7 ,to5 nu de apo/el5 9 ,j]uzalem hoord51 dat ,sam>ia het woord ,gods aang5om5 _h1 zond5 zij tot h5 ,petrus en ,johannes4 7#ae7 ,dez5 kwam5 en bad5 voor h51 dat zij d5 ,heilig5 ,gee/ mo*t5 ontvang54 7#af7 ,want deze 0 nog op niem& hunn] ne]g$aald1 ma> zij w>5 alle5lijk g$oopt 9 d5 naam van d5 ,he] ,jezus4 7#ag7 ,to5 legd5 zij de h&5 op h5 en zij ontv+5 d5 ,heilig5 ,gee/4 7#ah7 ,en als ,simon zag1 dat door de h&oplegg+ d] apo/el5 de ,heilige ,gee/ ges*onk5 w]d1 bood hij hun geld aan 7#ai7 en zeide3 ,geeft ook mij deze ma*t1 opdat hij1 wi5 ik de h&5 opleg1 d5 ,heilig5 ,gee/ ontvangt4 7#bj7 ,petrus e*t] zeide tot hem3 ,uw geld ga met ,u t5 v]d]ve1 omdat gij geme5d hebt1 dat de gave ,gods door geld v]kreg5 wordt6 7#ba7 ,gij hebt "p no* deel aan dit woord1 want uw h>t is niet opre*t teg5ov] ,god4 7#bb7 ,beke] ,u dan van deze uwe boo%eid en bid ,god1 ( miss*i5 deze ov]legg+ uws h>t5 ,u v]gev5 wordt1 7#bc7 want ik zie1 dat uwe ziel vol is van bitt]e gal en dat gij v]/rikt zijt 9 ong]e*tigheid4 7#bd7 ,do* ,simon antwoordde en sprak3 ,bidt gijli$5 voor mij tot d5 ,he]1 dat niets ov] mij kome van hetge5 gij gezegd hebt4 ,de oud/e ,*ri/55 g+5 dus1 zooals wij zi51 van het gezonde pr9cipe uit1 dat de uitdeel+ d] goddelijke gav5 vrij moet zijn van w9/bejag1 ov]ig5s e*t] w]d tuss*5 de wond]5 9 naam van d5 ,*ri/us ( 9 naam van &]e godh$5 v]ri*t1 ge5 s*]pe gr5slijn getrokk54 ,hoog/ k5s*ets5d is v]d] het navolg5de v]haal1 ev5e5s uit de ,h&el+5 d] ,apo/el51 ,,xiii3 7#f7 ,en to5 zij nl4 ,paulus en ,b>nabas het eil& ,cyprus doorgetrokk5 w>5 tot aan de /ad ,paphos1 tr(f5 zij er e5 ,joods*5 toov5a> en leug5pr(eet aan1 met "n ,b>-,jezus1 7#g7 die tot het gevolg van d5 /adh\d] ,s]gius ,paulus1 e5 ze] v]/&ig man1 behoorde4 ,deze ontbood ,b>nabas en ,saulus en bege]de ze]1 het woord ,gods te hoor54 7#h7 ,ma> ,elymas1 de toov5a>--want aldus wordt zijn naam v]tolkt--kwam teg5 h5 op en tra*tte d5 /adh\d] van het gelo( afke]ig te mak54 7#i7 ,ma> ,saulus 7ook ,paulus g5oemd71 v]vuld van d5 ,heilig5 ,gee/1 keek hem s*]p aan 7#aj7 en zeide3 ,o gij k9d des duivels1 vol van alle b$rog en alle argli/1 vij& van alle g]e*tigheid1 wilt gij e5s oph\d51 de re*te weg5 des ,he]5 krom te mak58 7#aa7 ,zie dan1 de h& des ,he]5 ke]t zi* teg5 ,u en gij zult bl9d zijn en de zon voor e5 tijd niet zi56 ,en t]/ond viel nevel en dui/]nis op hem1 en ta/5de zo*t hij rond na> wie hem bij de h& z\d5 leid54 7#ab7 ,to5 de /adh\d] zag wat gebeurd 01 gelo(de hij1 ontzet ov] de le] van d5 ,he]4 ,hi] zi5 wij dus1 hoe na> de ,*ri/elijke opvatt+1 e5 toov5a>-pr(eet door de goddelijke ma*t kra*teloos wordt gemaakt4 ,ze] opm]kelijk is ook hetge5 na> aanleid+ van ,paulus' pr$ik+ 9 ,ephese wordt v]meld 7,h&el+5 ,,xix1 #ai73 ,vel5 ook d]g551 die magis*e kun/5 beoef5d hadd51 bra*t5 de toov]boek5 bije5 en v]br&d5 ze 9 teg5woordigheid van all52 m5 b]ek5de de wa>de ervan en kwam tot e5 b$rag van vijftigduiz5d zilv]/ukk54 ,9 de ,op5b>+ van ,johannes wordt 7,,xxi1 #h7 v]zek]d1 dat ook aan de toov5a>s als aan de &]e misdadig]s hun deel zal zijn 9 d5 poel die da> br&t van vuur en sulf]1 hetwelk is de twe$e dood 7vgl4 ook ,,xxii1 #ae74 ,de zg4 ,apo/olis*e ,vad]s sluit5 zi* bij die zi5swijze aan4 ,9 d5 zg4 ,brief van ,b>nabas 7wa>s*ijnlijk uit de e]/e eeuw dagteek55de7 wordt c4 #bj gewa>s*uwd voor d5 weg d] dui/]nis1 want het is de weg van d5 eeuwig5 dood met /raf1 wa>op zi* bev9dt wat de ziel te gronde ri*t1 en da>ond] wordt ook de magie uitdrukkelijk g5oemd4 ,ook de zg4 ,le] d] ,twaalf ,apo/el5 7hoog/wa>s*ijnlijk lat] dan de brief van ,b>nabas7 zegt 9 c4 ,,iii1 #d o4m43 ,mijn k9d1 wordt ge5 bezwe]d] no* a/roloog no* magir en v]lang die d+5 niet te zi51 want uit dit alles ont/aat afgod5di5/4 ,dit 0 dus bij de ,*ri/55 het groote bezwa> teg5 de toov]ij4 ,desondanks w]d5 zo[el ,jezus zelf als zijne volgel+5 9 't algeme5 als magirs bes*\wd4 ,het is bijv4 e5 feit1 dat de ,jod5 ,jezus voor e5 toov5a> uitmaakt54 ,volg5s e5e ov]lev]+ z\ ,jezus 9 ,egypte de magie hebb5 gele]d en door middel van ha> zijne wond]dad5 hebb5 v]ri*t4 ,9 ,joods*e leg5d5 van lat]5 tijd /aat o4m4 te lez51 dat ,jezus e5 geheim p]kam5t met d5 w>5 naam ,gods _h bezet51 dat dit hem e*t] afh&ig w]d gemaakt en hij di5t5gevolge zijne toov]kra*t v]loor4 ,die v]hal5 hebb5 e*t]1 zooals van zelf spreekt1 ge5 hi/oris*e wa>de4 ,da>5teg5 valt het niet te ontk5n51 dat zek]e wond]dadige g5ez+51 zooals ze 9 de ,evangelin word5 v]haald1 /]k op die van magirs gelijk54 ,wanne] wij lez51 hoe ,jezus do(/omheid 7,m>cus ,,vii1 #cc7 en bl9dheid 7,m>cus ,,viii1 #bc en ,johannes ,,ix1 #f7 g5ee/ door o4m4 van zijn speeksel gebruik te mak51 dan d5k5 wij onwillekeurig aan de wond]daad van ,vespasianus en aan hetge5 wij v]d] t4p4 hebb5 v]meld4 ,en wanne] 9 ,lucas ,,viii1 #dc vlg4 /aat1 hoe e5e zieke vr\w re$s da>door g5ez5 wordt1 dat zij d5 zoom van ,jezus' kle$ aanraakt1 en hoe 9 v4 #df ,jezus zelf v]kla>t te voel5 dat kra*t van hem is uitgegaan1 dan h]9n]t dat ons van zelf aan de wond]dadige g5eeskra*t1 die1 zooals wij re$s 9 ho(d/uk ,,ii zag51 door de primitieve volk]5 aan hunne opp]ho(d5 wordt toeges*rev54 ,de ,*ri/55 g+51 ev5als de ,jod51 9 't algeme5 bij de ,rome95 voor magirs door4 ,wanne] de ges*i$s*rijv] ,suetonius 9 zijn lev5 van ,n]o c4 #af1 de ,*ri/55 na> aanleid+ van de v]volg+ ond] di5 keiz] e5e soort m5s*5 noemt van e5e nieuwe en boosdo5de sup]/itie1 dan gebruikt hij--'t ge5 hoog/ opm]kelijk is--e5 woord1 nl4 boosdo5de 7malefica7 dat ook bij uit/ek van de toov]ij 9 ongun/ig5 z9 w]d gebezigd4 ,9 e5 brief1 aan keiz] ,hadrianus toeges*rev51 word5 de ,*ri/elijke presbyt]s voor wi*ela>s en dgl4 uitgemaakt#ef4 ,met die bes*uldig+ van magie hangt ook het g]u*t sam51 dat vooral 9 de twe$e eeuw h>dnekkig w]d gelo(d1 dat nl4 de ,*ri/55 e5 kle9 k9d sla*tt5 en brood 9 het blo$ doopt5 om aldus het eeuwige lev5 te v]w]v54 ,aanleid+ da>toe 0 blijkba> de geheime vi]+ van het avondmaal bij de ,*ri/55 en zek]e uitdrukk+51 die zij voor dit sacram5t gebruikt54 ,het griezelige1 dat m5 van de magirs gelo(de1 gelo(de m5 ook van de ,*ri/551 en m5 nam zi* niet de moeite1 om het feit zelf deugdelijk te bewijz54 ,voorts w]d het1 zooals te begrijp51 als magie bes*\wd1 wanne] de ,*ri/55 door d5 naam van ,jezus duivel5 uit de bezet55 v]drev54 ,ov]ig5s 01 zooals wij 9 ho(d/uk ,,iii gezi5 hebb51 het exorcisme re$s voordi5 gebruikelijk4 ,begun/ig]s da>5teg5 van de magie w>5 de zg4 ,gno/iek51 sect>irs1 van vr onze ja>tell+ date]5de1 e*t] re$s spo$ig met het ,*ri/5dom 9 aanrak+ gekom54 ,gnosis1 d4w4z4 k5nis1 is1 na> hunne opvatt+1 niet zoo ze] de zelfbez9n+ van het intellect als wel e5e geheimz9nige op5b>+1 die door inwijd+ en sacram5t51 door visio55 en extase d5 m5s* t5 deel valt4 ,wij zijn aanga&e de ,gno/iek5 vrij gebrekkig +eli*t en mee/al sle*ts op de b]i*t5 van hunne teg5/&]s aangewez51 ma> dat zij /]k aan magie d$51 is bov5 twijfel v]hev54 ,ze] opm]kelijk is het1 dat bov5v]melde ,simon de toov5a> door de oude k]k w]d bes*\wd als de vad] d] kett]ij51 die deels door goo*elto]51 deels ook door de hulp van demon5#eg vel5 misleidde4 ,zooals wij 9 ho(d/uk ,v zull5 zi51 beoef5d5 de ,simonian51 die zi* g]uim5 tijd wi/5 te h&hav51 o4m4 de dood5bezw]+4 ,van ,c>pocrates 7e]/e helft d] twe$e eeuw7 en zijne volgel+5 luidt het3 ,zij h\d5 zi* op met magis*e kun/5 en bezw]+51 m9n$rank5 en toov]middel51 bijzitt]s help5de gee/5 en droom5z5d5de gee/5 en de ov]ige boosdo5>ij51 bew]5de de ma*t te hebb5 om re$s te he]s*5 ov] de vor/5 en vorm]s van deze w]eld1 ja zelfs ov] al het ges*ap5e 9 ha>#eh4 ,uit koptis*-gno/is*e ges*rift51 die m5 9 d5 laat/5 tijd gevond5 en uitgegev5 heeft1 zijn wij hi]omtr5t e5 en &] te wet5 gekom54 ,9 e5 di] boek5 bijv4 /aat o4m4 opgegev5 welke symbol5 en bezw]+5 van noode zijn1 om de oord5 van d5 onzi*tb>5 ,god te doorw&el54 ,de symbol5 ( zegels be/aan uit all]lei figur51 die soms op sneeuwkri/all5 gelijk51 de bezw]+5 groot5deels uit vreemdsoortige nam51 als ,jaldabao? en all]zond]l+/e klankv]b9d+5 als zozeze1 ja1 h]hal+5 van enkele kl9k]s als bijv4 e5e driev\dige e4 ,bij i$]e afzond]lijke aanroep+ van g9ds*e he]s*]s moet m5 tev5s e5 my/iek getal als bijv4 #aaai met de h&5 grijp5#ei4 ,d]gelijke practijk5 w>5 re$s 9 het oude ,egypte gebruikelijk1 zooals o4m4 uit het zg4 ,dood5boek1 feitelijk e5e v]zamel+ van toov]=muli]51 blijkt4 ,9 de twe$e helft d] twe$e eeuw n4 ,*r4 heeft het ongelo( nog wel e5ige voor/&]s ond] de wijsge]51 ma> het moet hoe lang] hoe me] zwi*t5 voor de onwe]/aanb>e ma*t d] py?agores*e en platonis*e philosophie4 ,en hoe m5 9 die kr+5 ov] de realiteit d] magie da*t1 le]t ons bijv4 de ve]ti5de voordra*t van ,maximus1 uit ,tyrus1 e5 to5malig confr5ci]1 die da>9 o4m4 inli*t+5 omtr5t all]lei orakel5 geeft4 ,vgl4 inzond]heid de navolg5de passage1 7#b1 vlg473 ,9 ,boeoti1 nabij de /ad ,lebadea1 is e5 orakelgrot1 g5oemd na> d5 halfgod ,trophonius4 ,wie hem wil raadpleg51 legt e5 l9n51 tot de voet5 reik5d1 roodkleurig gewaad aan1 neemt honigkoek5 9 beide h&51 en begeeft zi* a*t]ov]gebog5 door e5e smalle op5+ b9n5 de grot4 ,na het e5 en &] te hebb5 gezi5 ( gehoord komt hij we] na> bov5 en is zelf de tolk van wat hij wa>nam4 ,en erg5s 9 ,itali1 9 ,groot-,griek5l&1 0 bij het meir dat ,av]nus heet1 e5 orakelgrot met prie/]s3 psy*agog51 geheet5 na> hun w]k het oproep5 van ziel54 ,wie da> t] wille van het orakel gekom5 01 de$ e5 geb$1 sla*tte (f]di]51 bra*t pl5g(f]s en riep de ziel van wi5 hij wilde1 van voor\d]s ( van vri5d51 op4 ,en dan kwam hem e5 s*imbeeld te gemoet1 wel is wa> onduidelijk om te zi5 en moeilijk te h]k5n51 ma> to* 9 /aat om e5e /em te lat5 hoor5 en voorspell+5 te do51 en na geantwoord te hebb5 op hetge5 m5 vroeg1 v]dwe5 het4 ,het s*ijnt mij toe1 dat ook ,hom]us dit orakel k5de en ,odysseus er de reis he5 laat do51 al heeft hij het1 met di*t]lijke vrijheid1 v] van de ,middell&s*e zee v]plaat/4 #c4 ,indi5 deze d+5 wa> zijn1 zooals het geval is1 da> deels die orakel5 ook nu nog be/aan1 zooals ze w>51 deels nog duidelijke spor5 van d5 di5/ en de ple*tigh$5 bij die in/ell+5 ov] zijn1 enz4 ,e5e ze] uitvo]ige bes*rijv+ van het ,trophonius-orakel geeft1 uit eig5 erv>+1 e5 tijdg5oot van ,maximus1 nl4 ,pausanias1 9 zijne bes*rijv+ van ,griek5l& de ,ba$eck] d] oudheid 7,,ix1 #ci74 ,van het meir ,av]nus1 9 ,campani1 is re$s 9 ho(d/uk ,,iii sprake gewee/2 hi] will5 wij nog sle*ts opm]k51 dat ,zuid-,itali1 weg5s de vele ,grieks*e kolonies die er w>51 vaak ,groot-,griek5l& w]d g5oemd4 ,de satiricus ,lucianus uit ,syri 7 #abj-na #ahj71 die zi* niet ontzag de mee/ hoog/a&e philosoph5 te bespott51 kantte zi* fel teg5 alles wat ma> na> magie zweemde en heeft enkele ges*rift5 speciaal aan de be/rijd+ ervan gewijd4 ,bek5d is zijne lev5sbes*rijv+ van ,alex&] d5 leug5pr(eet uit ,abon\tei*os 79 ,kle9-,azi71 die ook bij hooggeplaat/e ,rome95 ze] gezi5 04 ,lucianus1 zijn p]soonlijke vij&1 noemt hem e5 toov5a> 7c4 #a71 v]wijt hem1 op grond van hoor5 zegg51 grove onz$elijkheid 7c4 #e7 en bes*uldigt hem van /elselmatig b$rog1 ja zelfs van pog+ tot moord 7c4 #ef vlg474 ,dit alles valt1 door gebrek aan &]e bronn51 moeilijk te controle]52 ma> dat m5 ,alex&] niet botweg mag beoordeel5 na> de critiek van iem&1 die1 op 't voorbeeld van ,epicurus1 v]kla>t1 dat wond]5 b$rog moet5 zijn1 ook al kan m5 dit niet aantoon5 7c4 #ag7--;da>ov] word5 de deskundig5 het to* me] en me] e5s4 ,van e5igsz9s m9d] inf]ieur gehalte is de ,m5ippus ( dood5bezw]+1 wa>9 ,lucianus g5oemd5 satiricus1 geholp5 door e5 ,*aldeeuws*5 magir1 9 de ond]w]eld laat ne]dal54 ,de bes*rijv+ van de hi]toe v]eis*te voorb]eid+5 en c]emonin1 hoe wond]lijk ook1 is ge5 pure fantasie4 ,m5ippus nl4 v]telt o4m41 hoe de magir hem om/reeks midd]na*t na> de ,tigrisrivi] leidde1 hem re9igde1 met klei afwreef1 met fakkels en de zeeaju9 en v]s*eid5e &]e middel5 zuiv]de en tev5s e5e bezw]+ mompelde1 7c4 #g71 't ge5 met &]e b]i*t5 omtr5t soortgelijke h&el+5 ov]e5/emt4 ,van de ond]w]eld zelve zij hi] v]meld1 dat1 volg5s onz5 zegsman1 ,socrates da>1 t5gevolge van zijne v]giftig+1 nog met gezwoll5 be55 rondliep1 7c4 #ah74 ,al zijne bitt]heid heeft ,lucianus e*t] 9 ,de leug5vri5d ( de ongeloovige bije5gega>d1 om ze onb>mh>tig uit te /ort5 ov] i$]e5 die zi* 9 dez5 niet met de zi5swijze d] atomi/5 7c4 #cb f4f47 kan v]e5ig51 's ,mans fijne en v9d+rijke ironie moge uit /aaltjes als de navolg5de blijk53 ,e5 d] wond]geloovig5 v]zek]t1 e5 blik 9 de ond]w]eld te hebb5 geslag5 en antwoordt op de vraag ( hem ook ,socrates voor oog5 0 gekom51 aldus3 ,ik zag ,socrates1 e*t] niet duidelijk1 ma> op de gis af1 omdat hij e5 kaal ho(d en e5 dikk5 buik _h 7c4 #bd74 ,van e5 &] wordt gezegd1 dat hem de ideen zelve v]s*ijn51 die ,plato laat zi51 e5 dui/] s*\wspel voor zwakk5 van gezi*t 7c4 #af71 wa>mee de gee/igheid van ,lucianus 9 deze mat]ie ha> toppunt heeft b]eikt4 ,e5 teg5hang] van ,lucianus is de groot/e d] to5malige ,latijns*e belletri/51 ,apuleius uit ,madaura 7h$5 t5 dage ,mdauroes* 9 ,algi]s71 tev5s e5 man van encyclopa$is*e k5nis4 ,zijn bek5d/e w]k1 de kleurrijke en arti/ieke roman ,metamorphos51 d4w4z4 ,g$aantev]wissel+51 ook wel ,de g\d5 ezel g5oemd1 v]e5igt op eig5a>dige wijze nu*t] realisme met weeld]ige fantasie1 losb&ige d>telheid met innige devotie4 ,de held ervan1 ,lucius1 e5 jeugdig en hoog/ onbezonn5 gele]de1 wordt nl4 9 e5 ezel v]&]d en beleeft als zoodanig de zond]l+/e lotgevall51 totdat hij door de g5ade van ,isis wordt v]lo/ en zi* uit dankba>heid aan d5 di5/ d] god9 wijdt4 ,uit dit boek spreekt e5 en?\siasme voor toov]ij1 zooals wij het zeld5 eld]s aantreff54 ,wij will5 hi] het mee/ frappante aanhal54 ,lucius1 te ,hypata1 e5 /adje 9 ,!ssali1 aangekom51 d5kt ov] de wond]5 na1 die hij v]wa*t te zi5 7,,ii1 #a73 ,zoodra de zon de na*t v]drev5 en d5 dag h]nieuwd _h1 v]hief ik mij tegelijk]tijd uit d5 slaap en uit het b$1 t* al gespann5 en bov5matig nieuwsgi]ig1 om wat zeldzaam en wond]ba>lijk is1 te le]5 k5n51 en b$5k5de1 dat ik mij midd5 9 ,!ssali bevond1 dat de geheele a>dkr+ als de bak]mat d] toov]zang5 v]he]lijkt 444 bekeek ik alles /uk voor /uk met de groot/e belang/ell+ en nieuwsgi]igheid4 ,en er 0 niets 9 dat plaatsje wat ik bij d5 aanblik voor dat hield wat het 01 ma> ik gelo(de dat alles zond] ond]s*eid door hels* toov]gemompel 9 e5e &]e ge/alte 0 omgezet1 dat de /e551 die ik er aantr(1 uit m5s*5 v]h>d1 de vogels die ik hoorde1 ev5zoo bev$]d1 de boom51 die de /adgr5s omgav51 op gelijke wijze beblad]d en dat de bronwat]5 v]vloeide m5s*5li*am5 w>54 ,re$s v]wa*tte ik1 dat de /&beeld5 en s*ild]ij5 z\d5 gaan w&el51 de mur5 sprek51 de rund]5 en soortgelijk vee pr(ete]5 en van d5 hemel zelf en de zonnes*ijf plotsel+ e5 orakel z\ ne]dal54 ,da> ontmoet hij e5e aanv]wante1 de matrone ,byrrh9a1 die hem wa>s*uwt voor de booze kun/5 van ,pamphile 7jong5sgek71 wi] e*tg5oot hem ga/vrijheid v]le5t 7#b vlg473 ,ma> ik1 aldus gaat ,lucius 9 c4 #f voort1 to* al nieuwsgi]ig1 01 zoodra ik het altijd gew5s*te woord toov]kun/ hoorde1 er zoo v]re van af1 om voor ,pamphile op mijne ho$e te zijn1 dat ik integ5deel er na> snakte1 om mij aan zulk e5e le]s*ool zelfs teg5 e5e rijke betal+ ga>ne ov] te gev5 en mij re*t/reeks met rass5 sprong 9 d5 afgrond te /ort54 ,de zu*t na> toov]ij valt moeilijk met s*ell]e kleur5 te teek554 ,door middel van e5e slav91 wa>mee hij liefdesbetrekk+5 aanknoopt1 tra*t ,lucius a*t] de geheim5 van ,pamphile te kom54 ,pamphile1 aan ha> we9ig sympa?iek5 e*tg5oot ontr\w1 legt zi* vooral op liefde/oov]ij toe1 wa>omtr5t dan ook 9 ,,iii1 #ag vlg4 e5 en &] wordt m$eg$eeld4 ,zij tra*t afgesn$5 h>5 van d5g5e op wi5 ze v]liefd is1 mee/] te word51 en b$i5t zi* voorts van e5 ze] omvangrijk toov]app>aat3 all]lei soort welriek5de kruid51 plat5 met onv]/aanb>e k>akt]s bekra/1 ov]blijfsel5 van v]ongelukte s*ep51 li*aamsdeel5 van ov]l$551 blo$ van v]moord51 bekk5eel5 aan de t&5 van ro(di]5 ontrukt1 bezw]+51 pl5g+51 nu e5s met bronwat]1 dan met koei5melk1 met wild5 honig (wel met wijnmee4 ,na v]volg5s de h>5 9 elka> ge/r5geld en geknoopt te hebb5 w]pt ze deze t] v]br&+ 9 e5 gloei5d kol5vuur4 ,wij hebb5 v]s*eid5e van deze toov]middel5 re$s h]haaldelijk v]meld en will5 hi] me] bepaaldelijk onze a&a*t op de h>5 ve/ig54 ,de h>5 to* spel5 9 het volksgelo( e5e groote rol4 ,zelfs word5 ze vaak als zetel van de lev5skra*t bes*\wd4 ,volg5s ,euripides snijdt de dood e5 lok af van het hem gewijde sla*t(f]#fj4 ,v]gilius v]haalt 9 het 7re$s 9 ho(d/uk ,,iii door ons aangehaalde7 vi]de boek d] ,a5ede 7v4 #fif-gje71 hoe ,dido die voor ha> tijd zelfmoord pleegt1 niet van het li*aam kan s*eid51 alvor5s ha> van godswege e5 lok van de kru9 is afgesn$54 ,en wie d5kt hi]bij niet onwillekeurig aan ,simson1 die met zijne weeld]ige h>5 tegelijk ook zijne reuz5kra*t v]lie/8 ,het is dus ge5 wond]1 dat de h>5 bij liefde/oov]ij en envotem5t te pas kom54 ,lucianus v]meldt 9 zijne het]5gesprekk5 7,,iv1 #d71 hoe voor de betoov]+ van e5 ontr\w5 m9na> iets van d5 man zelf1 zooals bijv4 enkele van zijne h>51 v]eis*t zijn4 ,en treff5d /emt het met de toov]ij van ,pamphile ov]e51 als wij lez51 hoe de magirs bij de ,tamil5 op ,ceylon1 om iem& te envote]51 h>5 en speeksel van hem met z& van zijne voetspor5 v]m5gd1 sam5kne$5 en op e5 lood5 plaat uitspreid51 wa>bij tev5s e5 ontvlees*te s*$el met magis*e1 er op +ekra/e k>akt]s onmisba> is4 ,met de bov5g5oemde middel5 e*t] 9 e5 zek] geval niets kunn5de g$aan krijg51 besluit ,pamphile de g$aante van e5 vogel aan te nem5 en zoo na> ha> geliefde toe te vlieg54 ,ze begeeft zi* voor dat doel na> ha> bov5kam]tje4 7c4 #ba74 ,lucius1 door de slav9 gewa>s*uwd1 klimt1 9 d5 na*t1 /illetjes de trap op en ziet door e5e spleet 9 de deur1 hoe ,pamphile zi* e]/ van al h>e kle]5 ontdoet1 da>na uit e5 geslot5 ka/je v]s*eid5e busjes te voors*ijn haalt1 uit e5 ervan e5e zalf neemt1 deze lang met h>e h&palm5 wrijft en zi* van de te55 tot de kru9 er mee be/rijkt4 ,e9delijk s*udt ze h>e l$5mat51 die zi* met ve]5 b$ekk52 ze wordt e5 oehoe en gaat met voll5 vleugelslag er van door4 ,wij zi5 hi] dus1 hoe e5e zalf v]eis*t is1 als m5 zi* 9 e5 di] wil v]&]51 en d5k5 da>bij mete5 aan de zalf1 wa>m$e de heks5 zi* be/rek51 t5 e9de na> hunne na*telijke sam5kom/5 te vlieg51 zooals ,goe! het 9 ,fau/ di*t]lijk heeft bes*rev54 ,en ook wordt ons ov]gelev]d1 dat m5 zi* van e5e di]gelijke zalf b$i5de1 om de g$aante van e5 wolf aan te nem51 zooals imm]s het gelo( aan d5 we]wolf met dat aan d5 duivel en toov]ij sam5 is gesmolt54 ,de ho(dbe/&deel5 van de zalv5 9 quae/ie w>5 n>cotis*e kruid52 e5 occulti/ uit de vorige eeuw1 ,k4 ,kiesewett]1 die het geheim van de sam5/ell+ me5de te k5n51 heeft er zelf proev5 mee g5om51 wa>bij hij van reiz5 9 v]re gewe/5 en groote m5s*5massa's droomde4 ,het gelo( d] heks51 op e5e sam5kom/ te zijn gewee/1 wa>bij de duivel het voorzitt]s*ap bekle$de1 laat zi* v]d] door autosugge/ie gemakkelijk v]kl>54 ,lucius1 door dolle nieuwsgi]igheid g$rev51 wil nu ook e5 exp]im5t met de zalf wag51 ma> neemt p] ongeluk e5 v]ke]d busje en wordt zoodo5de 9 e5 ezel v]&]d 7c4 #bd74 ,sle*ts het et5 van roz5 v]mag hem de m5s*elijke g$aante we] te gev51 ma> dit valt hem niet dan na e5e reeks all]ell5dig/e w$]wa>digh$5 t5 deel 7,,xi1 #ac74 ,ook e5e dood5bezw]+ wordt 9 onz5 roman bes*rev51 en wel na> aanleid+ van het feit1 dat zek] beja>d burg] e5e vr\w bes*uldigt1 zijn neef1 met wi5 zij gehuwd 01 te hebb5 v]moord4 ,er ont/aat e5 oploop2 het volk dreigt de vr\w te /e5ig51 zij e*t] v]zek]t ond] tran51 ons*uldig te zijn 7,,ii1 #bg74 ,to5 dan1 aldus gaat het v]haal bij ,apuleius 7c4 #bh7 voort1 zeide de grijsa>d3 ,de besliss+ omtr5t de wa>heid zij aan de goddelijke voorzi5igheid ov]gelat56 ,zat*las is hi]1 e5 ,egyptis* prie/] van d5 e]/5 rang1 die met mij teg5 e5e groote beloon+ is ov]e5gekom51 om d5 gee/ van d5 ov]l$5e voor e5e korte poos uit de ond]w]eld t]ug te roep5 en dit li*aam we] te beziel54 ,en mete5 br5gt hij e5 jongel+ er bij1 9 l9n5 gewad51 met s*o55 van palmblad]5 en met kaalges*or5 ho(d4 ,lang ku/ hij di5s h&51 raakt zijne knien aan en zegt3 ,ontf]m ,u1 prie/]1 ontf]m ,u6 ,bij de ge/]nt5 des hemels1 bij de godh$5 d] ond]w]eld1 bij de elem5t5 d] natuur1 bij het zwijg5 d] na*t1 en de heiligdomm5 van ,coptos1 bij het aanwass5 van d5 ,nijl en de geheim5 van ,memphis 444 geef e5 kort gebruik van de zon en giet 9 de voor eeuwig geslot5 oog5 e5 we9ig li*t6 ,wij v]zett5 ons niet teg5 het noodlot1 wij ontzegg5 niet aan de a>de ha> eig5dom1 ma> sle*ts t]wille van d5 troo/ d] wraak1 smeek5 wij om e5e korte spanne lev5s4 ,de pr(eet1 aldus v]murwd1 legt e5 zek] kruid op d5 mond en e5 &] op de bor/ van 't lijk4 ,v]volg5s aanbidt hij1 na> het ,oo/5 geke]d1 zwijg5d de opkom/ van d5 v]hev5 zonnegod en wekt door d5 aanblik van dit e]bi$wa>dig tooneel de belang/ell+ d] aanwezig5 voor e5 zoo groot wond] op 7#bi74444 ,re$s begon de bor/ op en ne] te gaan1 re$s de pols h]/eld te klopp51 re$s het li*aam door gee/ te word5 v]vuld2 da> v]rij/ het lijk en spreekt de jongel+4 ,nog me] e*t] dan die roman geeft het feit te d5k51 dat ,apuleius zelf van toov]ij is aangeklaagd 7tuss*5 #aee en #aeh74 ,hij 0 nl4 9 het huwelijk getr$5 met e5e rijke ma> veel oud]e w$uwe en _h da>door de v]want5 van ha> e]/5 e*tg5oot teg5 zi* 9 't h>nas gejaagd4 ,m5 bewe]de1 dat het huwelijk door v]bod5e kun/5 tot /& 0 gekom5 en di5de e5e aankla*t teg5 ,apuleius 91 wa>teg5 deze zi* 9 zijne ,apologie1 die ook de k]kvad] ,augu/9us als ze] inh\dsrijk en welsprek5d roemt#fa1 met go$ gevolg v]d$igde4 ,de aanklag]s legd5 ,apuleius o4m4 t5 la/e1 dat hij zeldzame viss*5 _h geko*t om er toov]middel5 uit te b]eid51 dat hij e5 slaaf _h behek/ en voor e5e lamp aan d5 voet van e5 alta> _h do5 ne]vall51 dat hij 9 de won+ van e5 vri5d na*telijke (f]s _h gebra*t en dat hij e5 geheimz9nig beeld voor magis*e doele9d5 met zi* vo]de4 ,deze punt5 van bes*uldig+ w>5 ge5sz9s1 zooals m5 vroeg] wa&e1 bespottelijk1 ma> integ5deel1 zooals het ond]zoek 9 d5 laat/5 tijd heeft aangetoond1 van ze] ern/ig5 a>d1 da> ze ov]e5/emd5 met hetge5 m5 to5maals van de toov]ij en h>e b5oodigdh$5 gelo(de4 ,apuleius v]d$igt zi* hi]teg5 9 di] voege dat hij de la*]s op zijne zijde tra*t te krijg51 bij bijzond]h$5 van we9ig beteek5is lang blijft /il/aan en all]lei uitweid+5 maakt1 die ze] zek] veel wet5swa>digs bevatt5--ook wij hebb5 er 9 ,,iii e5 en &] uit geput--ma> die to* k5nelijk b$oel51 de a&a*t van d5 toehoord] en lez] af te leid54 ,op zek]e gewi*tige bes*uldig+5 gaat de v]d$ig] zoo we9ig mogelijk 94 ,aanga&e de viss*5 tra*t ,apuleius 79 c4 #cj vlg47 uitvo]ig aan te toon51 dat de magirs er zi* niet van b$i55 en roept o4a4 9 7c4 #cj7 uit3 ,hoe z\ e5 /omme en k\de vis* 9 /aat zijn om d5 m9neglo$ te do5 ontvlamm581 ma> het /aat va/1 dat to* wel e5s viss*5 voor liefde/oov]ij w]d5 gebruikt1 en ,apuleius heeft dus niet &]s g$aan1 dan om de moeilijkheid he5 prat54 ,9 zake de beheks+ van d5 slaaf 7c4 #db-eb7 ontk5t ,apuleius niet1 dat deze 9 zijne teg5woordigheid 0 ne]gevall5 7c4 #dd vlg471 s*rijft dit e*t] aan epilepsie toe3 ,dat moet wel de groot/e toov5a> van all5 zijn1 9 wi5s teg5woordigheid die slaaf lang kan blijv5 /aan 7c4 #dc74 ,e*t] kom5 de bijzond]h$5 van deze bes*uldig+1 zooals wij 9 ons laat/e ho(d/uk zull5 zi51 vrij go$ ov]e5 met hetge5 ons de toov]boek5 aanga&e di]gelijke h&el+5 le]54 ,van het na*telijke (f]1 e5e e*te toov]practijk1 door de wet v]bod51 maakt ,apuleius zi* 7#eg-fj7 groot5deels met grapp51 ins9uaties en s(ism5 af4 ,zijne teg5>gum5t5 zijn we9ig /eekh\d5d en zelfs is het v]mo$5 geopp]d1 dat hij1 na zijne vrijspraak1 er e5 en &] t5 gun/e van de rhetoris*e w]k+ aan z\ hebb5 g]et\*e]d4 ,het geheimz9nige beeld 7c4 #fa-fe7 v]kla>t ,apuleius voor e5 ons*uldig voorw]p van p>ticuli]e v]e]+2 het 0 e*t] e5 ebb5h\t5 beeld 7c4 #fa71 van ,m]curius 7de ,latijns*e naam voor ,h]mes1 z4b4 ho(d/uk ,i7 met e5 kle$ om de s*\d]s 7c4 #fc71 en jui/ zulke beeld5 van ,m]curius1 d5 god-toov5a>1 w]d51 zooals 9 de toov]papyri te lez5 /aat1 voor magis*e doele9d5 v]va>digd4 ,vat m5 alles sam51 dan beve/igt de ,apologie wat m5 a priori van d5 auteur d] ,metamorphos5 kon v]wa*t51 n4l4 dat hij1 die zi* op elk gebi$ van wet5s*ap bewoog1 ook het occultisme beoef5de1 al 0 het dan ook niet met booze b$oel+54 ,apuleius1 wi5 9 geval van v]oordeel+ de dood/raf wa*tte1 bleef dan ook1 ondanks zijne vrijspraak1 bij zijne tijdg5oot5 voor e5 magir doorgaan en w]d 9 lat]e eeuw5 met ,apollonius van ,tyana op ne lijn ge/eld4 ,de magie w]d e*t] ook de/ijds1 zoo noodig1 voor (ficieele doele9d5 gebruikt4 ,keiz] ,m>cus ,aurelius 7#afa-ahj7 v]zek]t wel is wa> 9 zijne ,zelfbes*\w+5 7,i1 #f7 ge5 gelo( te slaan aan hetge5 wond]do5]s en toov5a>s omtr5t bezw]+5 en het bann5 van demon5 en soortgelijke practijk5 v]teld51 ma> to5 het ,rome9s*e rijk door de ,m>comann5 uit ,bohem5 en &]e volks/amm5 uit aangr5z5de /rek5 w]d b$reigd1 riep hij ov]al prie/]s v&aan1 liet vreemdsoortige ple*tigh$5 v]ri*t5 en ,rome op all]lei mani]5 re9ig51 zoodat dit zelfs zijn v]trek na> het leg] v]traagde#fb4 ,ook heeft hij blijkba> d5 leug5pr(eet1 ,alex&] van ,abon\tei*os 7z4b471 begun/igd en wordt b]i*t1 dat e5 ,egyptis* magir1 ,arn\phis1 to5 het ,rome9s*e leg]1 door de ,quad5 +eslot5 en door afs*uwelijk5 dor/ gekweld w]d1 ,h]mes 7,m]curius z4b47 en &]e god5 door middel van toov]kun/5 bezwo] en zoodo5de e5 reg5val v]oorzaakte1 die de ,rome95 v]kwikte t]wijl e5e felle onwe]sbui de vij&5 tei/]de#fc4 ,zooals bek5d hebb5 k]kelijke s*rijv]s dit wond] aan de geb$5 van ,*ri/elijke soldat5 toeges*rev54 ,van e5 lat] keiz]1 ,didius ,julianus1 wi5s bew9d 79 #aic7 sle*ts kort duurde1 wordt b]i*t dat hij aan alle kant5 b$reigd door middel van magirs v]s*eid5e h&el+5 liet v]ri*t5 wa>door hij me5de1 d5 haat van 't volk te kunn5 kalme]5 en de wap55 d] opge/ane soldat5 te kunn5 b$w+54 ,want ze (f]d5 sommige (f]di]51 die bij d5 ,rome9s*5 e]$i5/ niet hoor51 en hiev5 pr(ane gezang5 aan4 ,julianus nam ook zijne toevlu*t tot die toov]ij1 wa>bij1 na> v]luidt1 e5 spiegel gebruikt wordt en gebl9ddoekte knap51 ov] wi] kru9 e5e bezw]+ is uitgesprok51 e5 blik 9 de toekom/ slaan4 ,to5 dan z\ de knaap de aankom/ van ,sev]us en het aftr$5 van ,julianus hebb5 gezi5#fd4 ,van spiegels 9 eng]5 z91 d4w4z4 metaalspiegels1 is bij de magie d] ,griek5 en ,rome95 sle*ts ze] zeld5 sprake4 ,opm]k+ v]di5t e*t] hetge5 de re$s vroeg] g5oemde ,pausanias1 9 zijne ,bes*rijv+ van ,griek5l& 7,,vii1 #ba1 #ab7 b]i*t1 dat nl4 voor e5 zek] heiligdom van de god9 ,demet] 7,c]es7 zi* e5e bron bevond1 die m5 t] wille van ziek5 9 di] voege raadpleegde dat m5 e5 spiegel aan e5 dun koord liet ne]zakk51 totdat de r& ervan het wat]opp]vlak ev5tjes aanraakte4 ,na v]volg5s tot de god9 geb$5 en reukw]k gebr& te hebb51 zag m5 9 d5 spiegel1 die d5 zieke lev5d ( ge/orv5 v]toonde4 ,9 de ,middeleeuw5 da>5teg5 en lat] b$i5de m5 zi* voor magis*e doele9d5 bij voorkeur van uit]/ kun/ig v]va>digde spiegels1 ( van bijzond] geslep5e kri/all54 ,bij het raadpleg5 ervan w]d5 all]lei bezw]+5 tot engel5 en gee/5 g]i*t1 die1 na> m5 gelo(de1 alsdan v]s*55 en 9 heel enkele gevall5 zelfs hunne /em liet5 hoor54 ,9 d5 laat/5 tijd is ook het kri/al-zi5 proefond]v9delijk ond]zo*t en geblek51 dat zi* da>bij1 naa/ wa>delooze fantasiebeeld51 ook visio55 voordo51 die op held]zi5dheid en welli*t nog op &]e geheimz9nige kra*t5 en invlo$5 wijz54 ,bij de ,*ri/55 bleef de afke] teg5 de magie be/aan ma> de feit5 zelve w]d5 erk5d4 ,all]m]kwa>dig/ is te di5 opzi*te de navolg5de uitspraak 9 de e]/e apologie 7c4 #ah7 van ,ju/9us d5 m>tela> 7 #aed73 ,de dood5bezw]+51 de visio55 van onb$orv5 knap51 de oproep+5 van m5s*elijke ziel5 en wat de magirs droom5z5d5de gee/5 en bijzitt]s help5de gee/5 noem5 en hetge5 v]ri*t wordt door h51 die 9 deze d+5 erv>5 zijn1 mog5 ,u ervan ov]tuig5 dat de ziel5 ook na d5 dood nog wa>nem+sv]mog5 bezitt52 let ook op de m5s*51 die door de ziel5 van ov]l$55 gegrep5 en ges*okt word51 welke m5 e5/emmig bezet55 en waanz9nig5 noemt1 op de zoog5aamde orakel5 bij ,u1 van ,amphilo*us1 van ,dodona en ,py?o en wat er v]d] van di5 a>d is4444 ,amphilo*us1 e5 my?is* figuur ev5als ,trophonius 7z4b471 w]d op v]s*eid5e plaats5 v]e]d2 te ,dodona 79 ,epirus7 0 e5 orakel van ,zeus en te ,py?o 7,delphi7 e5 van ,apollo4 ,tatianus1 e5 jong]e tijdg5oot van ,ju/9us1 haalt 9 zijne ,r$e tot de ,griek5 zooveel mogelijk de booze gee/5 er bij1 7c4 #af73 ,de demon51 die aan de m5s*5 bevel5 gev51 zijn niet de ziel5 d] ge/orv554 ,het s*ijnt hi]bij niet te onpas1 op te m]k5 dat de ,griek5 en ,rome95 ge5 s*]pe gr5slijn trokk5 tuss*5 demon51 d4w4z4 bov5m5s*elijke intellig5ties1 en ov]l$55 en vaak de ov]l$55 zelv5 als demon5 bes*\wd54 ,welli*t de mee/ frappante uitspraak di5aanga&e is de navolg5de van d5 re$s bov5g5oemd5 ,maximus uit ,tyrus 9 ,voordra*t ,,xv1 #f3 ,de ziel h\dt het li*aam dat altijd 9 vlo$ en golfslag drijft en ges*ud en gesl+]d wordt1 bije5 en legt het va/ voor ank]1 en wanne] die pez5 en de adem en al het &]e wa>door het li*aam1 als met t\w51 zoolang aan de ziel va/geank]d 01 v]slapp51 dan v]gaat het li*aam en z9kt 9 de diepte1 ma> zij zelf ontzwemt d5 dood1 ze is ha> eig5 va>tuig1 h\dt zi* zelf bije5 en blijft onwrikba>4 ,en zulk e5e ziel draagt re$s d5 naam van demon1 e5 vo$/]l+ van d5 e!r1 uit de a>de na> g9ds v]huisd1 ev5als uit e5 onbes*aafd volk na> ,griek51 en uit e5e wettelooze en door e5 tiran ov]weldigde en door onlu/5 getei/]de /ad na> e5e met go$e wett51 die door e5 kon+ wordt be/uurd en vr$e g5iet4 ,van amulett5 en toov]middel5 wil ,tatianus niets af wet5 7c4 #ag73 ,alle soort5 van wortel5 die m5 gebruikt1 de magis*e toepass+ van pez5 en be5d]51 hebb5 uit zi* zelf ge5 uitw]k+4 ,zij zijn sle*ts het w]ktuig1 wa>van de demon5 zi* 9 hunne boo%eid b$i552 zij hebb5 het bijzond]e gebruik van i$] di] heelmiddel5 va/ge/eld en wanne] zij zi5 dat de m5s*5 g5eg5 zijn om de hulp aan te nem51 die ze hun door dit middel gev51 dan slag5 ze er 91 ze tot slav5 te mak5 t]wijl ze h5 bij/aan4 ,tatianus bewe]t1 dat de demon5 de m5s*5 e]/ ziek mak5 en dan1 opdat m5 zi* te me] aan h5 z\ v]slav51 gehoor gev5 aan de bezw]+51 die zij zelf hebb5 +evo]d 7c4 #ah73 ,de demon5 g5ez5 niet1 ma> vang5 de m5s*5 met li/444zij dr+5 9 de l$emat5 van zek]e m5s*51 wekk5 v]volg5s door droom5 het gelo( aan hunne ma*t op1 bevel5 de ziek5 9 het op5ba> te v]s*ijn51 t5 ov]/aan van all51 en na de e]bewijz5 te hebb5 g5ot51 die m5 hun toek5t1 vlieg5 zij uit het li*aam van deze ziek5 en mak5 e5 e9de aan de ziekte1 die zij zelv5 hadd5 v]oorzaakt en h]/ell5 de m5s*5 9 hun vroeg]5 toe/&4 ,van de ,gno/iek5 uit het tijdp]k d] ,antonijn5 zij hi] e5 zek]e ,m>cus v]meld1 aanga&e wi5 wij bij d5 hl4 ,ir5aeus 9 di5s w]k ,teg5 de kett]ij5 7,i1 #ac77;,ed4 ,massuet7 lez53 ,hij bew]kt dat bek]s met gem5gd5 wijn1 t]wijl hij voorgeeft ze te wijd5 en de =mule van aanroep+ lang maakt1 9 purp]5 en roode kleur s*itt]51 zoodat het s*ijnt dat de ,g5ade1 die bov5 alles is door zijne aanroep+ ha> blo$ 9 di5 bek] druppelt en de aanwezig5 t5 ze]/e v]lang5 uit di5 kelk te proev51 opdat de ,g5ade1 door d5 magir aang]oep51 ook 9 h5 vloeie4 ,na> b]i*t wordt1 wi]p ,m>cus te di5 e9de e5 zek] vo*t 9 d5 bek]1 dat het m5gsel langzam]h& kleurde4 ,ir5aeus v]zek]t ook1 7,i1 #ba71 dat bij de gno/ieke inwijd+ e5 doop plaats vond en dat sommig5 hi] zek]e hebreeuws*e nam5 aan toe voegd5 om de inwijdel+5 me] te do5 ont/ell5 en ook dat zij dez5 met sap van balsem inwrev54 ,die fragm5t>is*e en v]w>de b]i*t5 zijn ?ans door de nieuwe vond/5 e5igsz9s opgeheld]d4 ,9 e5 koptis* ges*rift to* word5 de drie doop51 nl4 die met wat]1 met vuur en met d5 ,h4 ,gee/ uitvo]ig bes*rev51 die ,jezus zijn jong]5 to$i5t alvor5s hun de my/]in mee te deel5 wa>door de ziel de oord5 van d5 onzi*tb>5 ,god v]mag te doorw&el5 7z4b474 ,t5 behoeve van d5 e]/5 doop moet5 de discipel5 uit de h&5 van e5 man en e5e vr\w die re9 zijn van sexueel5 omgang1 twee kruik5 wijn ontvang5 en wijnrank5 hal54 ,jezus maakt v]volg5s e5 (f] g]e$1 plaat/ e5 wijnkruik l9ks en d5 &]5 re*ts van het (f]1 gela/ d5 discipel5 zi* 9 l9n5 kle]5 te hull51 /eekt 9 hun mond en legt 9 hunne h&5 zek]e kruid5 en /elt h5 voor het (f]4 ,da>na spreidt ,jezus kle]5 van l9n5 uit1 zet e5 bek] met wijn en legt brood5 ov]e5kom/ig het aantal d] discipel5 er op en bekran/ de discipel5 met olijftakk54 ,na e5 geb$ van ,jezus ges*i$t e5 wond]3 de wijn aan de re*t] zijde van het (f] wordt tot wat]2 dan tr$5 de discipel5 voor ,jezus1 die ze doopt en hun de brood5 to]eikt4 ,da>op volgt de vuurdoop1 wa>mee wa>s*ijnlijk de zelfontvlamm+ van e5 reukw]k is b$oeld1 t]wijl de c]emonin voorts met die bij d5 e]/5 doop vrijwel ov]e5/emm54 ,bij d5 d]d5 doop word5 aan het reukw]k ov]blijfsel5 van safraan1 balsem en honig toegevoegd en de discipel5 met myrtetakk5 bekran/4 ,e5 bewalm+ met wi]ook en &]e /(f5 di5t om uit de discipel5 de boo%eid van de he]s*]s 9 de lag]e gebi$5 van de &]e w]eld te v]wijd]5#fe4 ,ook legt ,jezus d5 discipel5 wi]ook 9 d5 mond en deelt hun t5 slotte de re$s bov5 v]melde geheimz9nige woord5 en teek55 m$e4 ,blijkba> hebb5 di]gelijke c]emonin1 met zek]e v>iaties1 9 de my/]in d] ,gno/iek5 plaats gevond54 ,de b5oodigdh$5 zo[el als de h&el+5 bij deze gno/ieke my/]in kom5 bijna alle ook eld]s 9 de magie voor4 ,g$eeltelijk is dit re$s geblek51 omtr5t enkele bijzond]h$5 e*t] will5 wij nog e5 en &] 9 't midd5 br5g54 ,on?\d+ van sexueel5 omgang is vaak e5 v]eis*te voor het slag5 van magis*e h&el+54 ,de m9/e tijdruimte hi]bij is1 zooals wij re$s 9 ,,iii aan/ipt5 en lat] nog blijk5 zal1 drie dag54 ,voor e5e zek]e oproep+ van ,aphrodite1 7,pap4 ,p>is4 #cbji7 moet m5 zev5 dag51 voor de bezw]+1 v]meld 9 het ,a*t/e boek van ,mozes1 n en ve]tig dag5 zuiv]heid betra*t5#ff4 ,apollonius van ,tyana bleef1 na> v]luidt1 g$ur5de zijn geheele lev51 sexueel re9#fg4 ,d]gelijke voors*rift5 v9dt m5 bij vrijwel alle volk]54 ,ook de ,h9does a*t5 bij zelf/&ige toov]h&el+5 het ina*tnem5 van on?\d+ g$ur5de t5 m9/e drie dag5 noodzakelijk4 ,de ,*9ees*e magirs ontzegg5 zi* o4m4 ook sexueele g5iet+5 en bij de primitieve volk]5 moet5 de toov5a>s zi* door wek5lange en uit]/ /r5ge on?\d+5 op de uitoef5+ van hun b]oep voorb]eid54 ,de ho(dr$5 hi]van is1 dat de gesla*telijke omgang als v]ontre9ig5d wordt bes*\wd4 ,m5 gaat da>bij niet uit van e?is*e ( maats*appelijke ov]weg+52 ( de h&el+ 9 quae/ie bijv4 e*telijk ( buit5e*telijk is1 doet niets t] zake4 ,ma> m5 vree/1 dat booze demon51 door de wellu/ aangetrokk51 d5 m5s* b9n5dr+5 en hem zoodo5de onre9 mak54 ,het animisme doet zijn ma*tig5 invlo$ ook op het sexueele lev5 geld54 ,l9n5 is ev5e5s bij de magie vaak 9 gebruik ,9 d5 ,pap4 ,p>4 wordt 7v4 #cjid7 d5 magir bevol51 e5 re9 kle$ van ,indis* l9n5 om te do51 en ,apollonius van ,tyana z\ zijn lev5 lang l9n5 gewad5 hebb5 g$rag54 ,ond] het ,rome9s*e bew9d w]d e5 ,egyptis* prie/] van lag]5 rang aangeklaagd1 omdat hij o4m4 woll5 kle$+/ukk5 droeg#fh4 ,wa>s*ijnlijk gelo(de m5 9 ov]\de tijd5 dat l9n5 e5 uit/ek5d geleid] is voor dat geheimz9nige1 en re$s h]haaldelijk door ons v]melde mana4 ,ook de magnetiseurs v]kondig5 d]gelijke !orien4 ,wi]ook is1 zooals wij ook lat] nog zull5 zi51 e5e d] voornaam/e b5oodigdh$5 bij de magie4 ,9 e5 toov]papyrus wordt o4m4 d5 magir bevol51 zijn mond met e5 wi]ookkorrel te b]ook5#fi4 ,en 9 onze ,oo/ is het br&5 van b5zo1 e5e soort wi]ook1 algeme5 9 zwang1 en wel t5e9de booze gee/5 te v]jag51 e5e b$oel+1 die m5 zek] ook oudtijds _h bij het gebruik van reukw]k4 ,vatt5 wij de uitkom/5 van dit ho(d/uk sam51 dan blijkt1 dat aan het e9de d] twe$e eeuw n4 ,*r4 de realiteit d] magie en1 9 v]b& hi]m$e1 de inw]k+ van demon5 vrijwel algeme5 w]d erk5d4 ,bij de discussies1 die van to5 af ov] dit ond]w]p w]d5 geh\d51 g+ het ho(dzakelijk om de vrag53 ,hoe moet m5 de magie uit e5 wijsge]ig /&punt v]kl>58 en ,hoe moet m5 ha> uit e5 religieus oogpunt beoordeel58 99,litt]atuur499 ,p4,j4 ,ve?1 ,java1 #b';e4 dr4 bew4 d4 ,snelleman e4 ,ni]mey] ,,iv #aijg4 ,gtts*+1 ,apollonius v4 ,tyana1 diss]tatie ,leipzig #ahhi4 99,k4 ,kiesewett]1 ,d] ,occultismus des ,alt]tums #ahif4 ,g4,r4,s4 ,mead1 ,apollonius ( ,tyana #aija4 ,canney1 ,apoll4 ( ,t41 9 ,enc4 ,rel4 ,e?4 ,i #aijh4 ,?4 ,:ittak]1 ,apollonius ( ,tyana a4 o!r essays #aiji4 ,j4,j4 ,h>tman4 ,de ,avondzon des ,heid5doms4 ,het lev5 e4d4 w]k5 v4d4 ,wijze v4 ,*a]onea #b';e dr4 #aiab4 ,g4 ,ab]netty1 ,de ,plut>*i qui f]tur de sup]/itione lib]1 diss]t4 ,knigsb]g #aiaa4 ,b4 ,freire-,m>reco1 ,*>ms a4 ,amulets1 9 ,enc4 ,rel4 ,e?4 ,,iii #aiaj4 ,f4,t4 ,elwor?y1 ,evil ,eye1 9 ,enc4 ,rel4 ,e?4 ,v4 #aiab4 ,r4 ,las*1 ,die ,ursa*e u4 ,b$eutung d4 ,erdbeb5 im ,volksglaub51 9 ,ar*4 f4 ,religionswiss4 ,v #aijb4 ,wallis1 ,prodigies a4 port5ts1 9 ,enc4 ,r4,e4,x4 #aiah4 ,fraz]1 ,scapegoat #aiad4 ,f4 ,s*wally1 ,semitis*e ,kriegsalt]tm]4 ,i4 ,hft4 ,d] hl4 ,krieg im alt5 ,isral #aija4 ,p4 ,fiebig1 ,antike ,wund]ges*i*t54 ,zum ,/udium d] ,wund] des ,neu5 ,te/am5tes1 9 kl4 ,texte f4 ,vorl4 u4 ,ueb4 hsg4 v4 ,h4 ,lietzmann ,no4 #gi #aiaa4 99,a4 de ,ro*as ,l'extriorisation de la motricit1 #d';e uitg4 #aijf4 ,e4 ,feild+1 ,w4,h4 ,baggally1 ,h4 ,c>r+ton1 ,report o4a4 s]ies o4 sitt+s ) ,eusapia ,pallad9o1 9 ,proce$+s o4t4 ,society ,psy*ical ,rese>*1 ,vol4 ,,xxiii #aiji4 ,riess1 ,ab]glaube1 9 ,pauly1 ,real4-,enc4 cl4 ,alt4 #b';e dr4 ,i #ahid4 ,d\tt1 ,magie et ,religion d4 l',afrique d4 ,nord 7#aiji74 ,/anley1 ,?r\gh ! d>k cont95t1 ,vol4 ,i #ahgh4 99,graillot1 ,le culte de ,cyble1 ,mre des ,dieux ,rome et dans l'empire ,roma91 9 ,bibl4 col4 franaises d',a?nes e4d4 ,rome1 fase4 #ajg #aiab4 99,cumont1 ,textes e4 ,monum5ts fig4 rel4 a4 my/res d4 ,mi?ra ,i #ahii4 ,s4 ,krauss1 ,d4 ,leb5 ,jesu n4 jdis*5 ,quell5 #aijb4 ,anri*1 ,das antike ,my/]i5wes5 9 se9em ,e9fluss auf das ,*ri/5tum #ahid4 ,j4 de ,zwaan1 ,imp]ialisme v4 d4 ,oud-*ri/elijk5 gee/ 7#aiai74 ,h4 ,we9el1 ,die ,wirkung5 des ,gei/es und d] ,gei/] im na*-apo/olis*5 ,zeitalt] 7#ahii74 ,b\sset1 ,kyrios ,*ri/os1 ,ges*i*te des ,*ri/usglaub5s v4 d4 ,anfang5 d4 ,*ri/5tums bis ,ir5aeus1 9 ,=s*4 z4 ,rel4 u4 ,lit4 d4 ,alt4 u4 ,neu4 ,te/4 #ba ,hft4 7#aiac74 ,?imme1 ,alex&] von ,abonutei*os4 ,e9 ,beitrag zur ,glaubwrdigkeit ,lucians1 9 ,philologus ,,xlix 7#ahij74 99,o4 ,seeck1 ,ges*4 d4 ,unt]g4 d4 ant4 ,welt ,bd4 ,,iii 7#aiji74 ,c\p]us1 ,de v]liefde ,ezel #aiah4 ,e4,e4 ,sikes1 ,hair a4 nails 9 ,enc4 ,r4 ,e4 ,,vi #aiac4 ,m4 ,b>tels1 ,die ,m$iz9 d] ,naturvlk] #ahic4 ,k4 ,kiesewett]1 ,die ,geheimwiss5s*aft5 #ahie4 ,p4 ,monceaux1 ,apule magici51 9 ,revue d4 deux mondes ,,lxxxv #ahhh4 ,p4 ,vallette1 ,l'apologie d',apule4 ,?se1 ,p>is #aijh4 ,s4 ,dill1 ,alex& o4 ,abonotei*41 9 ,enc4 ,r4 ,e4 ,i1 7#aijh74 ,k4,h4,e4 de ,jong1 ,di5/weig]+ bij de oude ,*ri/55 7#aije74 ,m4 ,ott1 ,?und]+ ,legion1 9 ,! ,ca?olic ,encyclop$y ,,xiv #aiab4 ,a4 ,lang1 ,cry/al-,gaz+1 ,enc4 ,r4 ,e4 ,,iv #aiaa4 99,t4 ,dempsey1 ,! ,delphic oracle1 its e>ly hi/ory1 influ5ce a4 fall47#aiah74 ,pue*1 ,re* s4l4 disc4 a4 ,grecs d4 ,tati5 7#aijc74 99,e4 ,fehrle1 ,die kultis*e ,keus*heit im ,alt]tum1 9 ,religionsges*4 ,v]4 u4 ,vor4 ,,vi 7#aiaj74 99 99 99 99 99 ,,ho(d/uk ,v4 99,het gelo( g]e*tva>digd door de wijsbege]te499 ,de d]de eeuw n4 ,*r4 wordt gee/elijk behe]s*t door het zg4 ,neoplatonisme1 dat de le] van ,plato en die van ,ari/oteles tot n geheel tra*tte te v]w]k51 ma> tev5s ook veel aan de ,py?agoreen en de ,/oa ontle5de4 ,de ,neoplatonici1 vol van belang/ell+ voor cosmologis*e en psy*ologis*e problem51 k5d5 ook aan de magie e5e plaats 9 hun sy/eem toe en hebb5 ze 9 h>e hoog/e uit+5 t5 slotte als iets van goddelijk5 a>d bes*\wd4 ,van d5 /i*t] d] ,neoplatonis*e s*ool1 ,ammonius ,saccas 7ge/4 #bdb71 die niets s*riftelijks heeft a*t]gelat51 wet5 wij ze] we9ig met zek]heid1 al is er r$5 om aan te nem51 dat zijne v]di5/5 ook op zielkundig gebi$ nog niet na> wa>de zijn ges*at4 ,van zijn le]l+ ,plot9us 7#bjc-bfi7 da>5teg5 zijn ons alle ges*rift5 ov]geblev5 en gelukkig is dit ook het geval met zijne biographie1 ges*rev5 door zijn eig5 volgel+ ,porphyrius 7 #bcc - #cjc71 e5 man van litt]air tal5t en critis*e wa>heidsliefde4 ,de lev5sbes*rijv+ van ,plot9us is vooral uit e5 zielkundig oogpunt belangrijk4 ,porphyrius to* v]zek]t dat zijn le]mee/] buit5gewone psy*is*e gav5 bezat en twee door hem v]melde feit5 behoor5 re*t/reeks tot het gebi$ d] magie4 ,wij gev5 ,porphyrius zelf het woord 7c4 #aj73 ,van h51 die zi* voor philos(5 uitgav51 zag ,olympius uit ,alex&ri1 die kort5 tijd discipel van ,ammonius 0 gewee/1 met v]a*t+ op ,plot9us ne]1 da> hij ga>ne zelf d5 e]/5 rang _h +5om54 ,olympius be/ookte ,plot9us ook 9 di] voege1 dat hij zelfs door toov]ij5 d5 s*adelijk5 invlo$ d] ge/]nt5 op hem wilde do5 w]k54 ,da> hij e*t] gevoelde dat zijne pog+ op hem zelf t]ugsloeg1 zeide hij tot zijne v]tr\wel+51 dat de zielskra*t van ,plot9us groot 01 zoodat deze de teg5 hem g]i*te aanvall5 teg5 de kwaadwillig5 zelv5 v]mo*t te ke]54 ,plot9us v]zette zi* dan ook1 wanne] ,olympius teg5 hem w]kte en zei dan3 ,nu wordt het li*aam van ,olympius als e5 9 elka> gewrong5 geldbeurs saamgetrokk5 en wel z1 dat zijne l$emat5 zi* teg5 elka> wrijv54 ,aangezi5 ,olympius aldus vaak 9 de onaang5ame situatie _h v]ke]d van e]d] zelf te lijd5 dan ,plot9us te d]51 hield hij met zijne pog+5 op4 ,zooals re$s 9 ho(d/uk ,,iii is geblek51 w]d5 de /]rewi*ela>s1 die vooral s9ds het optr$5 van ,posidonius 7#ace-ea v4 ,*r47 /e$s me] aanhang]s wonn51 gewoonlijk met de magirs op ne lijn ge/eld4 ,hi] zi5 wij hoe a/rologie en toov]ij1 s*oon uitt]a>d v]s*ill5d1 ine5 vloei51 zooals tr\w5s het v]s*il tuss*5 magie en wi*el>ij zi* niet altijd door s*]pte k5m]kt4 ,9 het bov5/a&e geval is wat de v]kl>+ betreft1 de mogelijkheid niet van de h& te wijz51 dat iem&1 door het va/e gelo( aan de ma*t d] /]r51 e5e telepa?is*e w]k+ z\ v]mog5 uit te oef55 en ev5m91 dat deg5e1 teg5 wie ze is g]i*t1 door e5 /]k]5 aanleg voor supranormale kra*tsuit+51 de booze b$oel+5 op d5 belag] zelf z\ kunn5 do5 ne]kom54 ,nog belangrijk] is wat t]/ond op het bov5v]melde v]haal volgt3 ,plot9us 0 dan ook re$s van geboorte af1 bov5 de &]e m5s*5 bevoorre*t zooals uit het volg5de blijkt4 ,e5 ,egyptis* prie/]1 die na> ,rome 0 gekom5 en door e5 vri5d met hem 9 k5nis 0 g]aakt1 wilde e5e proeve van zijne wij%eid toon5 en v]zo*t ,plot9us om mee te kom51 t5 e9de zijn eig5 demon bes*]mgee/1 zooals m5 hem noemt1 te zi5 v]s*ijn54 ,da> ,plot9us er ga>ne gehoor aan gaf1 ges*i$de de oproep+ 9 d5 ,isi/empel1 want dit 01 na> het zegg5 van d5 ,egypt5a>1 de e5ige re9e plek1 die hij 9 ,rome _h gevond54 ,to5 nu de bes*]mgee/ opg]oep5 w]d om te v]s*ijn51 z\ e5 god en ge5 van het gesla*t d] demon5 zijn gekom51 en z\ de ,egypt5a> dan ook gezegd hebb53 ,gelukzalig zijt gij1 dat ge e5 god tot bes*]mgee/ hebt en niet e5 van lag]5 rang4 ,zij hadd5 e*t] d5 god niet kunn5 ond]vrag5 en ook niet v]d] kunn5 zi51 da> de mee aanwezige vri5d de vogels1 die hij tot afwe] van s*adelijke invlo$5 9 de h& hield1 worgde1 hetzij uit afgun/ ( uit s*rik4 ,omdat nu ,plot9us e5 van de goddelijk]e demon5 tot bes*]mgee/ _h1 v]hief hij ook be/5dig zijn goddelijk oog tot hem4 ,en om die r$5 s*reef hij ook e5 betoog ,ov] d5 demon die ons t5 deel is gevall51 wa>9 hij pog+5 doet1 om grond5 voor de v]s*eid5heid d] bes*]mgee/5 aan te vo]54 ,vogels bij di]gelijke bezw]+5 te (f]51 ook door ze op e5 bepaald oog5blik te v]/ikk51 0 me] gebruikelijk4 ,da>door to* me5de m5 d5 dood te kunn5 afw5d51 wa>mee1 na> het al\de gelo(1 de v]s*ijn+ van e5e godheid d5 m5s* b$reigde4 ,de vogels1 bij de oproep+ van bov5m5s*elijke wez5s g$ood1 w>5 dus1 na> alle wa>s*ijnlijkheid1 oorspronkelijk plaatsv]vang5de (f]s4 ,voorts hangt dit vogel(f] welli*t ook sam5 met het gelo(1 dat de m5s*elijke ziel1 na d5 dood1 de g$aante van e5 vogel aanneemt1 e5 gelo(1 dat vooral bij de oude ,egypt5>5 he]s*te4 ,plot9us heeft getra*t1 de magie uit de grond/ell+5 van het ,neoplatonis* sy/eem te v]kl>5 en wel1 om het 9 't kort1 ma> zooveel mogelijk met zijn eig5 woord5 we] te gev51 aldus3 ,de w]eld is n lev5d organis* wez5#gj wa>9 gelijkge/emde deel5 ook op af/& op elka> v]mog5 9 te w]k54 ,als e5e sna> van ond] 9 beweg+ wordt gebra*t1 plant die beweg+ zi* ook na> het bov5e9de voort2 zijn twee sn>5 gelijk ge/emd1 dan heeft1 wanne] de e5e getokkeld wordt1 ook de &]e vaak er als 't w>e e5 gevoel van#ga4 ,er is ne ,al-ziel1 wa>door het ges*i$5 kan1 dat toov]zang5 en magis*e kun/5 de m5s*5 tot elka> vo]51 en dat e5 za*t geflui/]d woord het v]afligg5de benvlo$t en op ontzaggelijk5 af/& zi* v]neemba> maakt#gb4 ,de magie is dus mogelijk door de sympa?ie 7sam5-a&o5lijkheid71 d4w4z4 door d5 organis*5 ( wil m51 d5 dynamis*5 sam5hang 9 de w]eld4 ,onwillekeurig d5kt m5 hi]bij aan de mod]ne en re$s h]haaldelijk door ons v]melde le] d] telepa?ie1 d4w4z4 d] g$a*teov]br5g+1 ( jui/]1 d] ov]br5g+ van g$a*tebeeld51 indrukk51 gevoel5s buit5 de gewone z9tuigelijke kanal5 om1 e5e !orie1 die1 zooals wij 9 ho(d/uk ,,ii gezi5 hebb51 re$s ,ari/oteles flauw voor d5 gee/ zweefde4 ,de w>e magie is de liefde 9 het ,al en ha> teg5deel1 de haat4 ,de m5s*5 zijn tot liefhebb5 gebor52 wat liefde v]wekt1 trekt tot elka> aan2 zoo ont/ond de toov]kun/ die de e5e ziel met de &]e v]b9dt4 ,door de melodie van de bezw]+1 door de geb>5 van d5 toov5a> wordt de ziel1 d4w4z4 ha> niet-r$elijk deel1 m$egesleept ev5als zulks ook door geb>5 en uitroep5 ges*i$t die m$elijd5 wekk5#gc4 ,ook de wijze is1 9 zoov]re hij aan het niet-r$elijke deel heeft1 vatba> voor magis*e invlo$5 en z\ er zelfs ziekte1 li*amelijk ongemak ( d5 dood door kunn5 lijd54 ,zoo noodig zal hij die booze kra*t5 door afw]5de toov]ij kra*teloos mak5#gd4 ,dat ,plot9us ook de dood5bezw]+ als reel erk5de1 blijkt uit het slot van de v]h&el+ ,ov] de on/]felijkheid d] ziel1 onloo*5ba> de s*]pz9nig/e critiek1 die oudtijds op het mat]ialisme is geoef5d1 wa>9 hij spreekt van de orakel5 d] god51 welke gebi$5 om d5 toorn van v]ongelijkte ziel5 te v]zo55 en aan dood5 e]bewijz5 te betoon5 en van vele ziel51 die vroeg] 9 m5s*5 woond5 en niet oph\d51 de m5s*5 weldad5 te bewijz51 dieg55 nl4 die ook door op5b>+ van orakelspreuk5 hulp v]le55#ge4 ,blijkba> heeft ,plot9us hi]bij ook aan de gevall5 g$a*t1 door ons 9 het e]/e en d]de ho(d/uk v]meld4 ,zelfs de demon5 kunn51 da> ook 9 h5 iets niet-r$elijks is1 door toov]ij word5 benvlo$ en deg551 die h5 aanroep51 v]hoor5#gf4 ,na deze !oretis*e uite5zett+5 gaan wij ov] tot de belangrijk/e gegev5s omtr5t de antieke magie1 nl4 de zg4 toov]papyri1 die m5 s9ds ongeve] het midd5 d] vorige eeuw met groot5 ijv] is gaan opspor5 en publice]54 ,deze (ficiele /ukk51 om ze aldus te noem51 die mee/al uit de d]de eeuw n4 ,*r4 ( lat] date]51 bevatt5 ze] oude be/&deel5 en le]5 ons niet sle*ts de toov]ij 9 h>e zond]l+/e vorm5 k5n51 ma> ook het to5malige lev5 9 zijne bonte v]s*eid5heid4 ,e5e groote ruimte neemt ook hi] de z9nelijke liefde 91 zooals re$s de inh\dsopgave van d5 #cbgd regels lang5 toov]papyrus uit de ,biblo?que nationale te ,p>ijs ons le]t4 ,wij ontle55 uit dez5 groot5 ,p>ijs*5 toov]papyrus de navolg5de uit]/ k5s*ets5de passages1 te beg9n5 met v4 #adif-aeic3 ,liefdesopwekk+ bij e5 (f] van mirre4 ,(f] mirre op e5 kol5vuur en spreek da>bij de bezw]+ uit4 ,bezw]+4 ,gij zijt mirre1 de bitt]e1 de la/ige1 de v]zo5+-bew]k5de ond] /rijd5d51 de s*roei5de en tot bem9n5 dw+5de alwie zi* niet bekomm]5 om de liefde4 ,all5 noem5 ,u mirre1 ik e*t] noem ,u de vlees*v]t]5de en h>tontvlamm5de4 ,ik z5d ,u niet v] weg na> ,arabi1 ik z5d ,u niet na> ,babylon1 ma> ik z5d ,u na> ,a!nodra de do*t] van ,p]iction opdat gij mij van di5/ moogt zijn bij ha>1 opdat gij ha> na> mij toe moogt vo]54 ,indi5 zij zit1 niet moge zij zitt51 indi5 zij tot iem& spreekt1 niet moge zij sprek51 indi5 zij na> iem& kijkt1 niet moge zij kijk51 indi5 zij na> iem& toegaat1 niet moge zij na> hem toegaan1 indi5 zij rondw&elt1 niet moge zij rondw&el51 indi5 zij dr9kt1 niet moge zij dr9k51 indi5 zij eet1 niet moge zij et51 indi5 zij iem& ku/1 niet moge zij kuss51 indi5 zij zi* v]meit 9 e5ig g5ot1 niet moge zij zi* v]mei51 indi5 zij slaapt1 niet moge zij slap51 ma> mij alle51 ,callicles1 moge zij 9 g$a*te h\d51 na> mij alle5 v]lang51 mij alle5 liefhebb51 alle mijne v]lang5s v]vull54 ,dr+ tot ha> 9 niet door h>e oog51 niet door ha> ribb51 niet door h>e nagels1 niet door ha> navel1 niet door h>e l$emat51 ma> door h>e ziel en blijf 9 ha> h>t en br& ha> b9n5/e1 ha> bor/1 h>e lev]1 ha> adem1 h>e be5d]51 ha> m]g1 totdat zij kome na> mij1 ,callicls1 mij lief hebb5de en doe al wat ik v]lang1 omdat ik ,u1 mirre1 bezwe] bij de drie nam5 ,ano*o1 ,abrasax1 ,tr en d5 me] a*t]hal5d5 en /]k]5 ,kormei?1 ,ia1 ,saba?1 ,adnai opdat gij mijne opdra*t5 moogt v]vull51 mirre6 ,zooals ik ,u v]br& en zooals het 9 ,uw v]mog5 is1 aldus v]br& van ha> die ik bem91 ,a!nodra1 de h]s551 br& uit ha> en wr+ er uit het b9n5/e1 doe het blo$ uit ha> uitdruppel5 totdat zij kome tot mij1 ,callicls1 d5 zoon van ,timocleia4 ,ik bezwe] ,u bij ,m>p>k\ri?1 ,nasa>i1 ,naiem>epaip>9e1 ,k\ri4 ,ik w]p ,u 9 't br&5de vuur en ik bezwe] ,u bij d5 albehe]s*5d5 god1 d5 altijd lev5d52 ik bezwo] ,u en bezwe] ,u ook nu1 ,u1 ,adnai1 ,b>b> ,ia1 ,zag\r ,arsamsi1 ,ala\s1 ,kaisalas1 ik bezwe] ,u1 die d5 m5s* /elt tot lev51 hoor6 hoor6 ,o groote ,god ,adnaie1 ,e?uia1 ,zelfv]wekk]1 ,altijdlev5de ,god1 ,ei1 ,ia1 ,a1 ,a1 ,phnes ,sph9ts ,arba?ia1 ,ia1 ,ia1 ,ia ,aon1 ,our1 ,gon?iar1 ,r>ael1 ,abra ,bra*asoroorm]ph]g>1 ,m>baphri\ir+x1 ,ia1 ,saba?1 ,maskelli1 ,maskell4 ,de bezw]+3 ,am\se1 ,an\r+*1 ,phn\k5taba?1 ,s\saeph9phes*1 ,maphir> ,an\r9 ,ibanao?1 ,ar\r1 ,*n\ph1 ,ano*1 ,ba?i1 ,ou*i>bas1 ,babaub>1 ,elai4 ,vo] na> mij ,a!nodra1 de do*t] van ,p]iction1 na> mij1 ,callicles1 d5 zoon van ,timocleia1 op d5 dag van h$51 9 deze na*t1 9 dit uur ,m\lo?1 ,phori? ,ph?oi?1 ,ph?u?1 ,p5in4 ,ik roep ook u aan die het vuur behe]s*t ,ph?anano*1 v]hoor mij1 gij ,e5e1 ,e5iggebor5 ,mane1 ,bia1 ,ba1 ,ba1 ,*urir1 ,o\1 ,?ade91 ,adnai1 ,er\n\ni1 ,min* ,*i\tiai1 ,m>m>1 ,auo1 ,e1 vo] ,a!nodra de do*t] van ,p]iction na> mij ,callicls d5 zoon van ,timocleia nu1 nu1 re$s1 re$s1 snel1 snel6 ,de nam5 van d5 m9na>1 de bem9de en de mo$]s hebb5 wij t] wille van de groot]e lev5digheid zelf er 9 gevoegd2 9 d5 tek/ /aat ,n4,n4 ,dat m5 bij e5e bezw]+ d5 naam van de mo$] en niet dan bij uitzond]+ di5 van d5 vad] noemt1 zal wel e5 ov]leefsel zijn van het z4g4 mo$]re*t1 d4w4z4 de gewoonte om de af/amm+ na> de mo$]1 9 plaats van1 zooals ?ans1 na> d5 vad]1 te bepal54 ,van het mo$]re*t dat bij tal van primitieve volk]5 he]s*t1 zijn n4l4 ook bij de oude oo/]s*e volk]5 spor5 te v9d54 ,ov]ig5s hebb5 wij deze bezw]+ 9 ha> geheel we]gegev51 met al de toov]woord54 ,want blijkba> is het niet sle*ts de acc5tuatie1 ma> ook het aantal di] toov]woord51 wat het gew5s*te effect bew]k5 moet4 ,zooals de lez] al spo$ig ziet1 zijn er ,hebreeuws*e uitdrukk+5 ond]2 ook ,egyptis*e be/&deel5 zijn te con/ate]51 ma> veel blijft uit d5 a>d d] zaak onzek] en onbegrijpelijk4 ,sle*ts van ,abrasax will5 wij1 omdat het /raks te pas komt1 v]meld5 dat de getall5wa>de ervan 79 't ,grieks* word5 de getall5 door lett]s aangegev57 #cfe b$raagt4 ,aan ,!ocritus' 9 ,,ii en ,v]gilius' 9 ,,iii v]melde idyll5 h]9n]t de navolg5de ,wond]ba>lijke liefde/oov]boei 7v4 #bif-dcc71 die wij sle*ts g$eeltelijk aanhal53 ,neem leem van e5 pottebakk]swiel en vorm twee beeldjes1 e5 mannelijk en e5 vr\welijk2 maak het mannelijke als d5 gewap5d5 oorlogsgod1 met e5 zwa>d 9 de l9k] h&1 en e5 slag do5de ne]kom5 op ha> re*t] sleutelbe51 ha> zelve met de arm5 op d5 rug geboeid en op de knien ne]gezonk54 ,dan moet de magir op v]s*ill5de li*aamsdeel5 van de vr\w toov]woord5 s*rijv5 en v]volg5s d]ti5 bronz5 naald5 nem5 en het beeldje 9 di] voege doorprikk51 dat hij all]e]/ e5 9 de h]s55 /eekt met de woord53 ,ik doorprik de h]s55 van u1 ,simai?a en zoo voort met de ov]ige li*aamsdeel54 ,da>na moet hij op e5 lood5 plaatje e5e bezw]+ inkrass5 en uitsprek51 voorts het plaatje aan de beeldjes va/b9d5 met e5 draad uit e5 weefsel na 9 di5 draad driehond]d vijf en ze/ig knoop5 te hebb5 gemaakt en zegg53 ,abrasax h\d va/6 ,het toov]g]ei wordt bij zonsond]gang1 naa/ de z]k van e5 ontijdig ge/orv5e ( van e5 gewelddadig g$oode ne]gelegd met de bloem5 van dat ja>getijde er bij4 ,9 de bezw]+ zelf2 word5 de ond]a>ds*e god5 en 9 't bijzond] de blijkba> aan dieplek v]bond5 dood5gee/ aang]oep52 ov]ig5s lijkt ze ze] op de e]/-aangehaalde bij het mirre-(f]1 ma> is lang] en h>t/o*telijk]1 zooals o4m4 blijkt uit v4 #cif-djf3 ,ik bezwe] u1 dood5gee/1 bij d5 g$u*t5 groot5 ,oae ,baphr5em\no?il>ikriphia ,eueai ,phirkirali?onuom5] ,phabeai1 dat gij ,simai?a na> mij vo]t en dat zij ha> ho(d met mijn ho(d sam5voege en h>e lipp5 met mijne lipp5 444 en liefde met mij1 ,meleagros1 uitoef5e1 al ha> lev5 lang4 ,aan deze toov]boei na v]want is 7v4 #acij-adie7 de navolg5de ,liefdesopwekk+ door m$ehulp van held51 zwa>dve*t]s ( gewelddadig omgekom554 ,laat van het brood dat gij eet1 e5 we9ig ov]1 breek het1 maak er zev5 brokk5 van1 ga na> e5e plek wa> held51 zwa>dve*t]s en sla*t(f]s van geweld g$ood zijn1 spreek de bezw]+ ov] de brokk5 uit en w]p ze ne] en raap me/ op van de plek wa> gij dit doet en w]p hem b9n5 bij ha> die gij bege]t en ga en leg ,u te ru/e ne]4 ,de bezw]+1 uit te sprek5 ov] de brokk51 is als volgt3 ,aan de s*ikgod9n51 de noodzakelijkh$51 de toov]ij51 't v]d]f1 de afgun/1 de dood51 de ontijdig en gewelddadig omgekom55 w]p ik vo$sel toe1 o gij drieho(dige1 na*telijke1 slijkv]sl9d5de maagd1 sleutelh\d/] ,p]sephassa1 k9d van d5 ,t>t>us1 nors* kijk5de1 g$u*te met vurige slang5 omgorde6 ,philogynes m5gde de ov]blijfsel5 van zijn eig5 vo$sel met tran5 en bitt]e zu*t5 opdat gij hem bij/aat1 die door kwell+5 is bevang51 gij rampzalige held51 gij die op deze plek wordt va/geh\d51 gij li*tv]/ok551 lotmisdeeld51 rampzalig51 /aat ,philogyns bij1 die zwoegt 9 zijn h>t t] wille van ,mis&ra1 de goddelooze en onre9e4 ,vo]t ha> 9 kwell+5 hi]he51 zoo snel mogelijk4 ,ei\taba?1 ,tak]ba1 ,abra?ia1 ,lalaoi?1 ,isa*t\1 ,allale?1 en gij he]s*]es1 slijkv]sl9d5de1 ,sunatra1 ,kabibau1 ,b>as1 ,enphn\n1 s*ikgod91 ,eres*iga ,neb\tos\al?1 z5d de wraakgod9 444 die de ziel5 d] afgetobde dood5 met vuur opwekt2 gij rampzalige held5 en ongelukkige held9n51 gij die op deze plek1 die op dez5 dag1 die op dit uur door mij wordt aang]oep5 444 v]hoort mij en wekt ,mis&ra op 9 deze na*t en neemt ha> d5 zoet5 slaap weg van de oogl$5 en geeft ha> hatelijk5 komm]1 g$u*t v]driet en laat ha> mijne spor5 nazoek5 en will5 wat mijne v]lang5s zijn totdat zij v]ri*t heeft wat ha> opg$rag5 wordt door mij1 o he]s*]es ,hecat1 ,phorba1 ,phorba1 ,b>b>1 ,phrphr1 ,phrbai1 god9 d] weg51 zw>te dog6 ,wanne] gij met dit te do5 b9n5 drie dag5 niets hebt uitg]i*t1 maak dan gebruik van het volg5de dwangmiddel3 ga na> dezelfde plek en doe hetzelfde met de brokk51 ma> (f] dan op kol5vuur d5 me/ van e5e zw>te koe en zeg dit en raap we] d5 me/ op en w]p hem we] zooals gij weet dat ge do5 moet4 ,de bezw]+ bij het (f] is de navolg5de3 ,o ond]a>ds*e ,h]mes en ond]a>ds*e ,hecat en ond]a>ds*e ,a*]on en gij1 rauwv]sl9d5de ond]a>ds*5 en ond]a>ds*e god1 en ond]a>ds*e held5 en ond]a>ds*e ,amphi>aos1 en ond]a>ds*e di5/b>5 en ond]a>ds*e gee/5 en ond]a>ds*e misdrijv5 en ond]a>ds*e droom5 en ond]a>ds*e e$5 en ond]a>ds*e ho(dgod9 en ond]a>ds*e ,t>t>us en ond]a>ds*e toov]ij en ond]a>ds*e ,*>n en ond]a>ds*e wap5drag]s en dood5 en demon5 en ziel5 van alle m5s*5 komt h$52 s*ikgod9n5 en nooddwang1 br5gt tot v]vull+ hetge5 ges*i$t bij deze liefdesopwekk+1 opdat gij tot mij vo]t ,mis&ra1 de do*t] van ,aret1 tot mij1 ,philogyns1 d5 zoon van ,las1 omdat ik u aanroep1 de 9-d5-beg9ne-gebor5 ,*aos1 de ,erebos1 het huiv]+wekk5de wat] van d5 ,/yx1 de /room5 d] v]getelheid1 de a*]\sis*e poel van het dood5rijk1 ,hecat en ,pl\to en ,kora1 de ond]a>ds*e ,h]mes1 de s*ikgod9n5 en de /raff5 en de ,a*]n en gij ,aiakos1 deurwa*t] d] eeuwige sluitboom51 op5 ze zoo snel mogelijk1 en gij sletelh\d] ,an\bis1 wa*t]6 ,z5dt voor mij na> bov5 de s*imbeeld5 dez] dood5 tot di5/betoon+ 9 dit uur1 zond] uit/el1 opdat zij1 optrekk5de1 na> mij1 ,philogyns toevo]5 ,mis&ra1 de do*t] van ,aret4 ,isis /apte met ha> e*tg5oot-bro$] op de s*\d]s1 ,zeus1 ne]g$aald van d5 ,olympus1 /aat en wa*t op de s*imm5 d] dood51 die gaan na> ,mis&ra en do5 wat ik opdraag4 ,alle on/]felijke god5 kwam5 en alle god9n5 om te zi5 de s*imm5 dez] dood54 ,draalt dus niet en wee/ niet traag1 ma> z5dt1 o god51 de s*imbeeld5 dez] dood51 opdat zij gaan na> ,mis&ra en do5 wat ik opdraag1 omdat ik u bezwe] bij ,jao en ,saba? en ,adonai 444 ,b\rrephaomias1 ,salk1 ,hadesbehe]s*]1 ,ses5g54 ,dit is de spreuk3 ,baliaba1 ,ere**>noi1 ,ab]id\ma1 ,salba*?ieis]s]a?o1 ,eis]daomi1 ,sisiphna1 ,sisa1 ,ed\be1 ,a**>itons1 ,ab]1 ,phn\ba1 ,jabald5a?i ,i?r\phi1 z5dt na> bov5 de s*imbeeld5 dez] dood5 na> ,mis&ra de do*t] van ,aret1 om te do5 wat ik opdraag4 ,deze bezw]+5 be/aan voor e5 groot g$eelte uit v]z5 en fragm5t5 van v]z51 blijkba> aan de trag$ie en het epos ontle5d1 zooals imm]s ook 9 deze papyri h]haaldelijk v]sregels uit ,hom]us als toov]spreuk5 word5 aangehaald4 ,hom]us 0 voor de ,griek5 vrijwel hetzelfde als voor *ri/elijke volk]5 de ,bijbel en het is e5 feit dat ook v]z5 uit d5 ,bijbel voor toov]doele9d5 zijn aangew5d4 ,het uit]/ onae/hetis*e gebruik om me/ als toov]middel 9 het huis van de bem9de te w]p51 s*ijnt ook nu nog 9 zek]e l&5 voor te kom5 en b]u/ blijkba> op het gelo(1 dat het mana van e5 ov]l$5e ook voorw]p5 welke op de plek kom5 te ligg5 wa> hij ge/orv5 ( begrav5 is1 v]mag te doortrekk5 en er zoodo5de toov]kra*t aan te v]le554 ,viezigh$5 kom5 ov]ig5s 9 de toov]papyri sle*ts vrij sporadis* voor4 ,hoe m5 d5 toorn van e5 godheid als magis* middel moet gebruik51 wordt voornamelijk 9 v4 #bdee-bgje uite5gezet4 ,m5 moet nl4 na all]lei voorb]eid+5 zi* tot de maangod9 w5d5 7v4 #bdgb-bdib73 ,moge de god9 ,actiophis mij toebl9k5 en mijne heilige /em hoor56 ,ik tre$ op om mijne aankla*t uit te sprek5 teg5 de vuile en onre9e ,simai?a4 ,want zij gaf uwe heilige my/]in aan de m5s*5 t] k5nis prijs4444 ,ontruk ha> d5 slaap1 geef ha> v]s*roei+ d] ziele1 tu*tig+ des gee/es en v]bij/]+1 en v]drijf ha> uit i$] oord en i$] huis1 vo] ha> aldus na> mij1 ,philogynes4 ,en 9 d5 dwangspreuk 7v4 #begd-bfba1bfdc-bfgd7 wordt bewe]d dat ,simai?a aan de god9 e5 gruwelijk (f] br5gt ond] welks be/&deel5 zi* ook e5 ongebor5 resp4 e5 jong k9d bev9dt1 zooals wij re$s 9 ho(d/uk ,,iii t]loops hebb5 v]meld4 ,hoog/ opm]kelijk is 9 de bov5v]melde ,liefdesaantrekk+1 ev5als tr\w5s ook 9 &]e bezw]+5 de ov]spann5 eis* dat het geheele dood5rijk1 dat alle god5 moet5 sam5w]k51 om n m9na> zijn z9 te lat5 krijg54 ,all]zond]l+/ bov5al is de my?ologie er bij gehaald2 ,grieks*e1 ,egyptis*e1 ,joods*e1 ,babylonis*e god51 s*]p omlijnde figur5 en vage ab/racties word5 om /rijd aang]oep54 ,van edel] a>d zijn de voors*rift5 7v4 #aed-bhe71 die de toov5a> ,nephotes aan ,psammeti*us1 d5 kon+ van ,egypte z\ hebb5 gegev51 t5 e9de 9 het we]spiegel5de wat] zelf de g$aant5 van god5 ( ov]l$55 te zi5 en hunne /em te v]nem51 de hydromantie1 die1 zooals wij teg5 het e9de van ho(d/uk ,i zag51 re$s de leg5daire ,rome9s*e kon+ ,numa ,pompilius z\ hebb5 beoef5d4 ,zij v]eis*t all]lei voorb]eid+51 wa>van wij hi] e5 en &] will5 v]meld54 ,m5 moet zi*1 met zw>te klimop bekransd1 9 bijzijn van e5 inwijd]1 op zuiv] l9n5 ne]legg51 zi* de oog5 met e5 zw>t5 riem lat5 omhull51 de h\d+ van e5 doode aannem5 en met geslot5 oog5 teg5 de zon geke]d 7v4 #aga-agh71 e5e bezw]+ 7v4 #agi-bjh71 driemaal uitsprek5 7#bjh vlg474 ,dan ontvangt m54 aldus gewap5d e5 zek] teek5 van d5 god en moet1 ond] dankbetuig+51 op e5 a>d5 reuks*aal wi]ook (f]51 die zond] insnijd+ 9 de booms*ors is v]kreg5 7v4 #bji-bai74 ,het voors*rift omtr5t de eig5lijke h&el+ luidt 7v4 #bbc--bca7 aldus3 ,neem e5 bronz5 vat ( s*aal ( bek]1 zooals gij wilt1 doe er wat] 91 als gij de hemelgod5 aanroept1 reg5wat]1 als gij de a>dgod5 aanroept1 zeewat]1 als gij ,osiris ( ,s>apis aanroept1 rivi]wat]1 als gij dood5 oproept1 bronwat]1 h\d het vaatw]k op uwe knien1 giet er olie van onrijpe olijv5 op1 en zeg1 t]wijl gij u er zelf ov] he5 bukt1 9 het vaatw]k d5 da>toe v]eis*t5 toov]spreuk en roep welk5 god gij wilt1 aan1 en vraag hem wa>ov] gij wilt en hij zal u antwoord54 ,bij deze toov]h&el+1 die d5 kon+ alle5 wordt m$eg$eeld 7v4 #bed vlgg471 di5t m5 ook e5 amulet te drag51 en wel e5 zilv]5 plaatje1 wa>op de naam van d5 groot5 god is ges*rev5 7v4 #beg vlgg474 ,aanga&e het betoov]5 van knap51 re$s 9 ,,iii en ,,iv h]haaldelijk v]meld1 geeft o4m4 de de zg4 ne]val-toov]ij van ,salomo 7v4 #hej--ibi7 ons nad]e opheld]+1 e5e h&el+1 die ov]ig5s ook met volwass5 mann5 kan word5 v]ri*t en wa>omtr5t ev5e5s de mee/ /ipte geheimh\d+ wordt gebod5 7v4 #hea--hef73 ,ik bezwe] ,u bij de heilige god5 en bij de hemels*e god51 aan niem& de toov]h&el+ van ,salomo m$e te deel5 en ze niet met d5 e]/e d5 be/e te v]ri*t51 als niet e5e noodzakelijke aangeleg5heid u dw+t1 opdat niet de god5 voortdur5d5 wrok teg5 u koe/]54 ,da>na volgt e5e aanroep+ tot e5 god1 om d5 magir door middel van e5 man ( knaap omtr5t welke zaak hij wil 9 te li*t54 ,de h&el+ zelf moet ond] d5 bloot5 hemel plaats v9d5 en het m$ium op ongebr&eti*el/e55 word5 ne]gezet4 ,dri$aags*e on?\d+ van sexueel5 omgang1 het gebruik van zek]e plant5 als bes*]mmiddel5 en zek]e kle$+/ukk5 zijn v]eis*t 7v4 #hig--ijd74 ,voorts wordt 7v4 #ijd--iae7 d5 magir gebod53 ,hef uwe h&5 t5 hemel na> de /ral5 van de zon toe en spreek de bezw]+ zev5 ke] uit1 (f] uitnem5d5 wi]ook op h\t van wijn/okk51 na wijn ( bi] ( honig ( melk van e5e zw>te koe te hebb5 gepl5gd en zeg v]volg5s 9 't oor van d5 betreff5d5 man ( knaap zev5 ke] de toov]spreuk en hij zal t]/ond ne]vall52 ma> gij zet u ne] op de ti*el-/e55 en vraag hem uit en hij zal alles na> wa>heid uite5zett54 ,gij moet hem en ook u zelf bekrans5 met e5 krans van geel ,s9t-,janskruid4 ,de god is op die plant ge/eld4 ,t] onttoov]+ moet de magir de woord5 ,ananak1 ,arbe\ri en ,aei\o-1 d4w4z4 de ope5volg+ d] ,grieks*e kl9k]s1 9 't oor flui/]5 en indi5 de uitw]k+ uitblijft1 e5e zek]e soort sesam op kol5vuur (f]5 met e5e e5igsz9s gewijzigde bezw]+ en het v]zoek tot d5 god3 ,he]1 ga he5 na> uwe eig5e tron5 en bewa> 7het m$ium7 voor alle ell5de 7#iaf--ibb74 ,bij di]gelijke toov]ij5 wordt ook wel gebruik gemaakt van e5e lamp1 wa>9 zi* zuiv]e olie bev9dt 7v4 #ajid vlg474 ,de magir spreekt met geslot5e oog5 de toov]spreuk uit 7v4 #ieh7 en kijkt e9delijk na> de vlam van de lamp1 wa>9 de aang]oep5e god moet v]s*ijn5 7v4 #aajd--aaad74 ,vaak liet m5 e*t] ook1 zooals e5 ,egyptis* toov]boek uit di5 tijd ons le]t1 e5 knaap1 ov] wi5s ho(d m5 e5e bezw]+ uitsprak1 9 het li*t zi52 _h de v]s*ijn+ niet plaats1 dan moe/ de knaap met zijn mond na> de lamp toegeke]d e5e zek]e =mule zegg54 ,en dan op5ba>de de god zi* aan d5 knaap op het gegev5 oog5blik4 ,die ne]val-toov]ij zo[el als het gebruik mak5 van e5e lamp1 roep5 ons onwillekeurig e5e zek]e bes*uldig+ te b9n51 teg5 d5 romanci]-wijsge] ,apuleius g]i*t1 zooals wij 9 ,,iv hebb5 v]meld4 ,de aanroep+51 9 die toov]papyri tot de hoog]e ma*t5 g]i*t1 zijn soms van v]bij/]5de groots*heid4 ,vlg4 bijv4 de navolg5de tot d5 m9negod 7v4 #agdh--agif73 ,ik roep ,u aan1 d5 leidsman van alle word+1 ,u1 die ,uwe vleugel5 uitspreidt ov] de geheele w]eld1 ,u1 d5 ong5aakb>e en onmeetb>e1 die 9 alle ziel5 de lev5wekk5de r$e inblaa/1 ,u1 die alle d+5 hebt sam5gevoegd door ,uwe ma*t1 ,e]/gebor5e1 ,grondve/] van het ,al1 g\dvleugelige1 zw>tglanz5de1 die de bezadigde r$5e]+5 wegb]gt en dui/]e raz]nij inblaa/ ,u1 de v]borg5e1 en die heimelijk aan alle ziel5 het niet te aans*\w5 vuur d] v]wekk+ to$eelt1 ,u1 die de h& legt op al het bezielde1 die niet met v]moei5is kwelt1 ma> met het sm>telijk g5ot van de wellu/1 uit wi5 alles is ont/aan6 ,gij br5gt bij ,uwe ontmoet+ le$ aan1 nu e5s bezadigd1 dan we] onb]$5e]d1 gij1 door wi5 de m5s*5 teg5 de pli*t 9 durv5 te h&el5 en dan de toevlu*t nem5 tot ,u1 d5 zw>tglanz5de6 ,gij1 jong/e1 wettelooze1 onv]zo5lijke1 onv]biddelijke1 onzi*tb>e1 onli*amelijke1 raz]nijv]wekk]1 boogs*utt]1 fakkeldrag] van alle gee/elijke wa>nem+1 he]s*] ov] alle v]borg5h$51 bes*ikk] ov] de v]getelheid1 o]vad] van het zwijg5 444 kom1 gij1 onnoozel als gij v]-1 wekt wordt 9 't h>t1 ma*tig/e als gij volgroeid zij't1 ik roep ,u aan1 d5 onv]biddelijke1 bij ,uw5 groot5 naam ,az>a*?>aza1 ,la?aia?al1 ,uuu1 ,la?aia?allalaph1 loioio1 ,ai1 ,ai1 ,ai1 ,ai1 ,ourieu ,oiai 444 ,e]/v]s*ijn5de1 9-de-na*t-v]-s*ijn5de1 9-de-na*t-,u-v]blijd5de1 na*tv]wekk]1 v]hoor mij6 ,de volg5de aanroep+1 uit e5 d] toov]papyri van de ,leids*e biblio!ek#gg is niet m9 d] indrukwekk5d3 ,kom h]wa>ts tot mij 444 o gij allesbehe]s*5de god1 die de m5s*5 d5 adem tot lev5 hebt +eblaz51 he] van wat 9 de w]eld s*oon is1 v]hoor mij1 ,he]1 wi5s v]borg5 naam niet is uit te sprek51 de naam1 op het hoor5 wa>van de demon5 wegduik5 4441 de naam1 op het hoor5 wa>van de a>de draait1 de ond]w]eld 9 ops*udd+ g]aakt1 de rivi]51 de zee1 de poel51 de bronn5 v]/ijv51 de rots5 s*eur56 444 ,gij zijt de go$e gee/1 gij zijt de he]1 die alles v]wekt en vo$t en doet to5em54 ,wie vormde de g$aant5 d] di]51 wie vond de weg51 wie is de s*epp] d] vru*t51 wie wekt de b]g5 t5 hoog5 op1 wie beval de w9d5 hun ja>lijks* w]k te v]ri*t58 444 ,gij zijt de ne on/]felijke god1 v]wekk] van alles en gij deelt aan alle d+5 ziel5 toe en behe]s*t alles1 kon+ d] tijdp]k5 en he]6 ,en de b]g5 bev5 met de vlakt5 en de /room5 van bronn5 en rivi]5 en de diept5 d] a>de 444 de hoogbl9k5de hemel beeft voor ,u en de geheele zee1 o ,he]6 ,albehe]s*]1 heilige en he] van all51 door ,uwe ma*t be/aan de elem5t5 en groeit alles6 ,ma> het komt1 o4m4 9 diezelfde bezw]+#gh1 ook voor1 dat de magir zi* met de god5 v]e5zelvigt3 ,ik b5 het gelo(1 uitge/ort ov] de m5s*51 en de pr(eet d] heilige nam51 de heilige1 die gegroeid is uit de diepte1 ik b5 de he]s*] die gegroeid is uit d5 heilig5 god1 ik b5 de god1 di5 niem& ziet1 no* roekeloos noemt1 ik b5 de heilige vogel ,ph5ix1 ik b5 de he]s*]1 de heilige1 bijg5aamd ,m>mauo?1 ik b5 de zon1 die het li*t heeft v]toond1 ik b5 ,aphrodit1 bijg5aamd ,typhi1 ik b5 de heilige be/uurd] d] w9d5 ik b5 ,kronos die het li*t heeft getoond1 ik b5 de mo$] d] god5 die g5oemd wordt hemel1 ik b5 ,osiris die g5oemd wordt het wat]1 ik b5 ,isis1 die g5oemd wordt de dauw1 ik b5 ,es5ephus die g5oemd wordt l5te1 ik b5 het beeld1 voor de 9 wa>heid be/a&e beeld51 9 de gelijk5is van e5 krokodil1 ik b5 ,su*os4 ,t]loops zij opgem]kt1 dat 9 sommige /rek5 van ,egypte de krokodil1 ,s\*os 7,sebak7 geheet51 goddelijke e]bewijz5 g5oot1 zooals nu nog 9 d5 ,indis*5 ar*ipel hi] en da> het geval is4 ,v]e5zelvig+ met de godheid komt vaak voor1 ook 9 het ,nieuwe ,te/am5t4 ,9 d5 brief aan de ,galat51 ,,ii1 #bj v]kla>t de apo/el niet ik me] leef1 ma> ,*ri/us leeft 9 mij4 ,en ze] /]k komt dit uit 9 de zg4 ,od5 van ,salomo 7wa>s*ijnlijk uit de twe$e eeuw date]5de74 ,da> to* zegt de di*t] 9 ,,vii1 #c van ,*ri/us3 ,hij nam mijn wez5 aan1 opdat ik ,hem z\ begrijp51 en mijn ge/alte1 opdat ik mij niet van ,hem z\ afw5d54 ,en 9 ,,xvii luidt het3 #g4 ,en ,hij1 die mij k5de en mij opvo$de is de ,all]hoog/e 9 al zijne volmaak!id4 ,en hij v]he]lijkte mij door zijne go$]ti]5heid en v]hoogde mijn v]/& tot de hoogte d] wa>heid4 #h4 ,en v&a> gaf ,hij mij het pad zijn] voetspor54 ,en ik op5de de poort51 die geslot5 w>54 #i4 ,en ik rukte ijz]5 gr5dels af en het ijz] ontgloeide en vloeide en v]smolt voor mij4 #aj4 ,en niets v]toonde zi* voor mij geslot53 ,want ik 0 de op5+ van alles4 #aa4 ,en ik g+ tot al mijne gebond55 om h5 los te mak51 ,om ge5 ov] te lat5 gebond5 ( b9d5de4 #ab4 ,en ik gaf mijne k5nis mildelijk en mijn geb$ 9 mijne liefde4 #ac4 ,en ik zaaide mijne vru*t5 9 de h>t5 en v]&]de h5 9 mijzelv54 ,en zij ontv+5 mijn zeg5 en leefd54 #ad4 ,en zij v]gad]de zi* bij mij en w]d5 v]lo/1 ,want zij w>5 mij tot l$emat5 en ik hun ho(d4 ,de godsdi5/ gaat hi] 9 my/iek ov]4 ,het is dus zake1 kortelijk ook op de my/iek onze a&a*t te ve/ig54 ,my/iek 9 d5 mee/ vol/rekt5 z9 is het /rev51 om bov5 het d5k5 uit1 zi* met het all]hoog/e 7het goddelijke7 te v]e5zelvig54 ,dit /rev5 v9d5 wij o4m4 ook bij de ,neoplatonici1 inzond]heid bij ,plot9us4 ,hij to* v]kondigt e5 monisme 7e5heidsle]7 9 d5 mee/ /r5g5 z9 des woords1 d4w4z4 hij wil alles tot n hoog/e e5heid h]leid54 ,die e5heid is voor hem ,god1 van wi5 e*t]1 /rikt g5om51 niets te pra$ice]5 valt2 ook de uitdrukk+ n is 9 dez5 niet &]s dan het gebrekkig /amel5 van de hi] te kort s*iet5de m5s*5taal4 ,god gaat ook bov5 het d5k5 uit1 want d5k51 hoe e5v\dig ook1 v]ond]/elt al?ans e5e tweeheid1 nl1 iets dat d5kt en iets dat g$a*t wordt2 ,god e*t] is1 als m5 iets van hem mag pra$ice]51 het mee/ vol/rekte ,en4 ,zooals van zelf spreekt1 is het ons doel1 om ons tot ,god te v]heff54 ,dit moet5 wij b]eik5 door ons van de h>t/o*t5 los te mak51 door ons te oef55 9 het zuiv]e d5k51 door e9delijk1 van alles te ab/rahe]54 ,dan e]/ kan het ons1 9 zeldzame oog5blikk51--,plot9us z\ het 9 zes j>5 vi] ke] hebb5 gehad#gi--te beurt vall51 om bov5 het d5k5 uit1 tot e5word+ te g]ak5 met het ne4 ,dit is de unio my/ica1 de my/ieke e5word+1 zooals m5 het 9 de middeleeuw5 noemde bij de ,oo/]l+5 is zij 9 het zg4 sufisme het e9ddoel d] geloovig5 en speelt e5 groote rol 9 de ,p]zis*e litt]atuur4 ,ke]5 wij tot de magie t]ug1 dan blijkt t5 duidelijk/e1 hoe ze] zij van de my/iek v]s*ilt4 ,voor d5 my/icus imm]s is de nword+ met het goddelijke iets lijdelijks2 de magir da>5teg5 geeft zi* voor e5 god uit1 om aan zijne woord5 kra*t tot h&el+ bij te zett54 ,ja1 hij durft zelfs1 als zijnde gelijk aan de god51 de zwa>/e dreigem5t5 teg5 h5 uit te sprek53 ,als ge niet na> mij hoort1 zal de zonnekr+ ne]br&5 en er zal dui/]nis zijn ov] de geheele bewoonde a>de en de tor ,egyptis* symbool voor de zon zal word5 uitg$o(d1 totdat gij me do5 zult alles wat ik s*rijf ( zeg1 zond] ov]tr$+#hj4 ,e5 &] ze] k5s*ets5d /aaltje van soortgelijke dreigem5t5 v9dt m5 op e5e zg4 v]vloek+/af el1 uit ,hadrumetum 79 ,tunis7 afkom/ig4 ,de magir to* roept1 aan het slot van zijne bezw]+1 na zijne w5s*5 te hebb5 k5ba> gemaakt1 uit3 ,zoo niet1 dan zal ik 9 de heiligdomm5 van ,osiris ne]dal5 en zijn graf v]woe/5 en door d5 /room lat5 meevo]51 want ik b5 de groote decaan van d5 groot5 god ,a*ramma*alala4 ,de decan5 w>5 demon5 van hoog5 rang1 aan wie de bewak+ van ,osiris' gebe5te 0 toev]tr\wd2 door zi* met hun ho(d te v]e5zelvig51 wil de magir te k5n5 gev51 dat zijne dreigem5t5 niet ijdel zull5 zijn4 ,die b$reig+51 teg5 de god5 g]i*t1 wekt5 bij m5ige5 groote v]ontwa>dig+ op en zijn dan ook e5 d] ho(dpunt5 9 de mee/ diepga&e polemiek1 die to5maals is gevo]d ov] de magie en wat er mee sam5hangt4 ,porphyrius to*1 de bov5v]melde le]l+ van ,plot9us1 _h 9 zijn ,brief aan d5 prie/] ,anebo all]lei vrag5 opgeworp51 inzond]heid aanga&e de hoog]e magie1 en ronduit v]kla>d1 dat hij met de moeilijkh$51 die zi* da>bij aan zijn gee/ voord$51 niet go$ raad wi/4 ,er kwam e5 antwoord1 op naam van d5 ,le]mee/] ,abammon4 ,abammon is e*t] 7zooals blijkba> ook ,anebo7 e5 gef+e]de naam wa>a*t]1 na> o4i4 niet me] te betwijfel5 valt1 zi* de ,syrir lambli*us v]b]gt1 e5 discipel van ,porphyrius zelf4 ,de titel1 di5 m5 aan dit boek gewoonlijk geeft1 luidt3 ,ov] de my/]in4 ,hoor5 wij nu ,porphyrius' bezwa> teg5 de magis*e dreigem5t5 7c4 #cj vlg473 ,nog veel onr$elijk] is het *t]1 dat e5 m5s*1 die aan het toeval ond]worp5 is1 niet sle*ts e5 demon1 als het zoo uitkomt1 ( de ziel van e5 ov]l$5e1 ma> kon+ ,helios de zon zelf ( de ,maangod9 ( e5 &] d] hemelgod5 met dreigem5t5 s*rik aanjaagt en liegt1 opdat zij de wa>heid zull5 sprek54 ,want te zegg51 dat hij 'd5 hemel zal v]brijzel5 en de geheim5 van ,isis zal blootlegg5 en het 9 ,aby-' dos 9 ,egypte v]borg5e zal toon5 en de b>k wa>op na> het ,egyptis* gelo(1 de zonnegod het hemelruim omzeilt zal do5 /il/aan en de l$emat5 van ,osiris voor ,typhon zal uit/rooi5--is er e5e groot]e gee/esv]bij/]+ d5kba>1 dan te dreig5 met hetge5 m5 no* zag1 no* v]mag1 ( e5e me] v]n$]5de vreesa*tigheid dan om net ev5als onnad5k5de k9d]51 voor z ijdele s*rikbeeld5 en v]z9sels bang te zijn8 ,het antwoord hi]op luidt 7,,vi1 #e vlg473 ,met al dit soort van toov]spreuk5 b$reig5 de m5s*5 niet1 zooals gij me5t1 de zon ( de maan ( d5 e5 ( &] d] hemelgod5 7want dan z\d5 er nog groot] absurditeit5 ges*i$5 dan wa>ov] gij uw5 onwil betuigt71 ma>1 zooals ik 9 't voorafga&e zeide1 e5 gesla*t van 9 d5 kosmos v]spreide kra*t51 dat ge5 gee/ des ond]s*eids ( r$e bezit1 dat van e5 &] r$e ontvangt en na> hem lui/]t1 ma> ge5 eig5 inzi*t heeft1 no* het w>e van het leug5a*tige ( het mogelijke van het onmogelijke ond]s*eidt4 ,dit gesla*t wordt door het uit/oot5 van ope5gehoopte dreigem5t5 9 beweg+ en tot v]bij/]+ gebra*t1 da> het imm]s 9 zijn a>d ligt1 zelf g$rev5 te word5 door kra*tuitsprak5 en &]5 mee te sleur5 door zijne eig5 v]bij/]de en onbe/5dige v]beeld+4 ,ma> dit heeft ook nog e5e &]e r$5 en wel als volgt4 ,de !rg hoog]e magir gebi$t de kosmis*e ma*t5 door de kra*t d] geheim5iss5 niet me] als m5s* ( zi* van e5e m5s*elijke ziel b$i55de1 ma> als 9 de rij d] god5 uit/ek5de gebruikt hij groot]e dreigem5t5 dan met zijn eig5 wez5 ov]e5/emt1 niet als ( hij alles z\ do51 wat hij v]zek]t1 ma> bij e5 di]gelijk gebruik van =mules toon5de hoe groot en van welk5 a>d de kra*t is1 die hij bezit door zijne e5heid met de god51 welke de k5nis d] v]borg5e symbol5 hem heeft v]s*aft4 ,die symbol5 be/ond5 uit all]lei z9spel+5 op de my?ologie1 uit figur51 voorw]p51 ui!ems*e nam5 en zond]l+e lett]v]b9d+51 wa>van imm]s de gno/ieke ges*rift52 7z4b4 ,,iv7 en de toov]papyri wemel54 ,en wanne] de symbolieke beteek5is van die woord5 en klankv]b9d+5 voor ons onbegrijpelijk is1 dan is dit1 volg5s ,iambli*us 7,,vii1 #d7 jui/ het mee/ aanbidd5swa>dige er aan2 ze is imm]s te v]hev51 dan dat ze voor ons d5k5 z\ kunn5 word5 ontle$1 vgl4 ook de volg5d uitspraak7,,ii1 #aa73 ,zo[el e5e de god5wa>dige voltrekk+ van de geheime en alle d5k5 te bov5 ga&e h&el+5 als de ma*t van de onuitsprekelijke en door de god5 alle5 begrep5e symbol5 geeft ons de !rgis*e n word+4 ,aanga&e die dreigem5t5 v]di5t nog het volg5de uit ,iambli*us 7,,vi1 #g7 onze a&a*t3 ,de demon5 h\d5 de wa*t ov] de onuitsprekelijke my/]in jui/ da>om zoo nauwgezet1 omdat da>door voornamelijk de orde 9 't heelal wordt bewa>d4 ,want da>om blijv5 de deel5 van het ,al 9 rij en orde1 omdat de weldadige ma*t van ,osiris zuiv] en onbevlekt blijft en zi* niet v]m5gt met de aan ha> teg5ov]ge/elde di%>monie en v]w>r+4 ,het lev5 van alle d+5 blijft re9 en onb$orv51 omdat de v]borg5e en lev5b>5de en r$elijke s*oonheid van ,isis niet 9 het v]s*ijn5de en zi*tb>e li*aam ne]daalt4 ,9 eeuwige beweg+ en 9 eeuwige word+ blijft alles1 omdat de loop d] zon nooit /il/aat1 volmaakt en zuiv] blijft alles1 omdat de v]borg5h$5 9 ,abydos nooit word5 on?uld4 ,wa>aan nu het univ]sum zijn beh\d te dank5 heeft 7ik b$oel aan het feit dat de geheim5 altijd v]borg5 bewa>d word5 en dat het onuitsprekelijke wez5 d] god5 nooit het teg5ov]ge/elde lot ond]gaat71 da>van kunn5 de a>ds*e demon5 niet e5s hoor51 dat het ooit &]s z\ zijn ( gepr(ane]d z\ word5 en da>om heeft e5e zoodanige wijze van bezw]5 e5ige ma*t ov] h54 ,wij kom5 op ,iambli*us1 die me] tot de vi]de eeuw en tot e5e &]e d5kri*t+ behoort1 lat] t]ug4 ,dat ook de belletrie /]k 9 het teek5 d] magie /ond1 blijkt o4m4 uit ,heliodorus' ,ae?iopis*e v]hal51 e5 roman die zo[el door fijne compositie als door fraaie bes*rijv+5 uitmunt en wa>aan nog 9 lat]e tijd5 b]oemde auteurs veel hebb5 ontle5d4 ,9 dez5 roman1 die na> alle wa>s*ijnlijkheid uit de laat/e dec5nin van de d]de eeuw dagteek5t1 wordt o4m4 het lev5 van e5 ,isisprie/]1 ,calasiris1 uitvo]ig bes*rev5 en da>door als 't w>e e5e encyclopa$ie van het magis*e gegev54 ,het belangrijk/e da>van is wel de passage1 wa> ,calasiris het ond]s*eid tuss*5 de e*te en de vals*e wij%eid d] ,egypt5>5 uite5zet 7,,iii1 #af73 ,de e5e is vulgair en w&elt1 om het zoo uit te drukk51 laag op d5 grond1 di5t de spok5 en geeft zi* met doode li*am5 af1 kleeft aan kruid5 en he*t aan bezw]+52 ha> e9ddoel is nooit iets go$s1 no* voor ha> zelve1 no* voor h51 die zi* van ha> b$i552 mee/al faalt ze 9 h>e pog+51 en br5gt ze iets tot /&1 dan is het nog ma> iets akeligs en armzaligs2 ze laat d+5 zi51 wa>van 9 w]kelijkheid niets be/aat2 ze /elt v]wa*t+5 te leur1 is de uitv9d/] van ongeoorlo(de practijk5 en di5>es van onbeteugelde lu/52 de &]e da>5teg51 de w>e wij%eid1 wi] naam deze ba/]d zi* vals*elijk toeig5t1 die wij prie/]s en pr(et5 van jongsaf beoef551 ziet omhoog t5 hemel1 heeft omgang met de god5 en deel aan de natuur d] ma*tig]e wez5s2 ze speurt de beweg+5 d] /]r5 op en heeft tot w9/ de voork5nis d] toekom/4 ,zie hi] dan het v]s*il tuss*5 gtie en !rgie ( zw>te en witte magie1 zooals m5 het nu gewoon is te noem54 ,ma> het v]s*il ligt t5 slotte me] 9 de b$oel+5 dan 9 de h&el+5 zelf1 en ook wat de b$oel+5 aangaat1 wordt het v]s*il niet altijd /r5g 9 a*t g5om51 da> imm]s ,calasiris zelf h]haaldelijk v]zek]t 7,,ii1 #cc1 ,,iv1 #g en #ad7 door m$ehulp van demon5 liefde op te wekk54 ,bijzond] m]kwa>dig is 9 de aangehaalde passage de z9sn$e1 dat de lag]e magie d+5 laat zi51 wa>van 9 w]kelijkheid niets be/aat4 ,dit wordt me] v]meld4 ,zoo sprak bijv4 ,celsus1 9 zijne be/rijd+ van 't ,*ri/5dom 7 #agh7 o4a4 van li$51 die van de ,egypt5>5 de kun/ hadd5 gele]d om o4m4 ko/b>e maaltijd5 en tafels met gebak en dess]t te toon51 wa>van 9 w]kelijkheid niets voorh&5 is4#ha ,9 e5 zek]5 magis*5 papyrus wordt die illusie aan de toov]kra*t van e5 gee/ toeges*rev53 op e5e wel is wa> b$orv5e1 ma> to* wat d5 z9 betreft1 duidelijke plaats1 luidt het nl43 en indi5 gij e5 maaltijd wilt aanri*t51 zeg3 i$]e ruimte zooals het behoort 444 snel en onmiddellijk1 t]/ond 444 huiz5 met g\d5 dak51 mur5 444 gl9/]5de 444 gij zult dit ook zi53 m5 h\dt het voor w]kelijk1 ma> het is sle*ts voor het aans*\w54#hb ,9 e5 zek] ,*ri/elijk ges*rift1 welks auteur ons niet bek5d is1 word5 de wond]5 welke de ,egyptis*e toov5a>s teg5ov] de wond]5 van ,mozes en ,aron /eld5 7vgl4 ,exodus ,,vii1 #aa1 #ab1 #bb en ,,viii1 #g71 tot di]gelijke illusies h]leid3 ,de wond]51 door ,mozes v]ri*t1 bew]kt51 da> zij door middel van de goddelijke kra*t ges*i$d51 e5e reele v]&]+ van het voorw]p 9 datg5e1 wat tot /& kwam2 de wond]51 door de bezwe]d]s v]ri*t1 ges*i$d5 door de kra*t d] demon51 die de oog5 d] toes*\w]s 9 di] voege betoov]d51 dat ze wat ge5 slang 01 als e5e slang1 wat ge5 blo$ 01 als blo$1 en wat ge5 kikvors*5 w>51 als kikvors*5 zag54#hc ,e5e &]e1 reali/is*e v]kl>+ van deze magis*e v]toon+51 zull5 wij lat] t] sprake br5g54 ,wij w5s*5 hi] nog e5 fragm5t uit de bes*rijv+ van e5e dood5bezw]+ aan toe te voeg5 7,,vi1 #ad73 ,calasiris en e5e reisg5oote van hem zijn op e5 avond t]wijl de maan jui/ opkwam en met held] li*t alles be/raalde1 getuig5 van e5 tooneel wel is wa> niet ons*uldig1 ma> bij de ,egyptis*e vr\w5 gebruikelijk4 ,e5e oude vr\w nl41 9 de me5+ van e5 oog5blik te hebb51 wa>op ze niet ge/oord en bespi$ w]d1 groef e]/ e5 kuil1 /ak v]volg5s e5 br&/apel aan d5 buit5kant ervan 9 br& en legde midd5 tuss*5 beide het lijk van ha> zoon2 ze nam e5 a>d5 m5gvat van e5 drievoet er naa/1 goot honig 9 d5 kuil en w$]om uit e5 &] vat melk en pl5gde wijn uit e5 d]de4 ,voorts wi]p ze e5 klomp van deeg en vet1 tot het beeld van e5 man gevormd en met lauri] en v5kel bekransd1 9 de groeve4 ,hi]na greep ze e5 zwa>d en na zi* 9 extase te hebb5 gebra*t1 riep ze de maangod9 met vele b>ba>s*e en vreemd kl9k5de nam5 aan1 sne$ zi* 9 d5 arm1 veegde met e5 lauri]tak zi* het blo$ af en bespr5kelde d5 br&/apel2 ze de$ nog &]e wond]ba>lijke d+51 bukte zi* e9delijk ov] het lijk van ha> k9d1 flui/]de hem e5e bezw]+ 9 't oor1 de$ hem ontwak5 en noodzaakte hem door h>e toov]kun/5 re*t op te /aan4 ,niet e*t] wijsge]5 en s*rijv]s alle51 ma> ook keiz]s w>5 de magie toeg$aan4 ,c>acalla 7#baa-bag71 die de ,isisreligie met d5 oud-,rome9s*5 e]$i5/ gelijk /elde1 en t] e]e van ,apollonius van ,tyana e5 heiligdom opri*tte#hd1 liet ov]al v&aan magirs ontbi$5 en tra*tte door middel van dood5bezw]+ te wet5 te kom5 welk e5 e9de hem wa*tte en ( iem& e5 aanslag op de he]s*appij b]aamde4#he ,heliogabalus 7#bah-bbb71 e5 vurig v]e]d] van ,cybele 7z4b4 ,,iv71 b$i5de zi* t5 all5 tijde van duiz5d5 amulett5 en liet1 na> v]zek]d wordt1 door toov5a>s geheime (f]s van knap5 uit de hoog/e /&5 br5g51 t5 e9de uit hunne +ew&5 de toekom/ te kunn5 voorspell5#hf2 e5 onz] bek5d/e romanci]s heeft dit op arti/iek-griezelige wijze bes*rev54 ,na> aanleid+ van deze laat/e bes*uldig+1 die1 zooals 79 ,,iii7 bleek en nog blijk5 zal1 ook teg5 &]5 is g]i*t1 zij hi] opgem]kt1 dat voorzoov] wij wet51 de toov]papyri1 d4w4z4 de (ficiele bes*eid5 omtr5t de magie1 sle*ts 9 twee 7re$s 9 ,,iii en 9 dit ho(d/uk v]melde7 passages1 die bov5di5 p>allelplaats5 zijn1 van m5s*5(f]s meld+ mak5 en dan nog wel met afkeur+4 ,m5 kan g]u/ aannem51 dat al?ans 9 het ,rome9s*e keiz]rijk niet dan bij hooge uitzond]+ m5s*5 t] wille van magis*e doele9d5 zijn g$ood4 ,de geheimz9nigheid1 wa>m$e de toov5a>s--zooals tr\w5s ook de ,*ri/55--zek]e h&el+5 v]ri*tt51 0 ge5 gegronde r$51 om da>bij aan het erg/e te d5k54 ,het mee/e blo$ w]d ook to5 t] tijd 9 't op5ba> v]got54 ,alex&] ,sev]us 7#bbb-bce71 za*tz9nig en v]draagzaam1 _h 9 zijne huiskapel naa/ de beelt5iss5 van ,orpheus en ,*ri/us ook die van ,apollonius4#hg ,aurelianus 7#bgj-bge71 e5 d] groot/e keiz]s1 ev5ze] uitmunt5de 9 't oorlogvo]5 als 9 't l&sbe/uur1 liet zi* door e5e v]s*ijn+ van ,apollonius we]h\d5 om di5s vad]/ad te v]woe/5 en belo(de hem /&beeld5 en e5 tempel op te ri*t54#hh ,da>5teg5 va>digde de a*t]do*tige ,diocletianus 7#bhd-cje71 aan wi5s naam de wre$/e van alle ,*ri/5v]volg+5 9 't ,rome9s*e rijk v]bond5 is1 ook /r5ge bepal+5 teg5 de magie uit4 ,wij gaan nu tot de ,*ri/55 ov]1 om hunne h\d+ teg5ov] de magie nad] te bepal54 ,t]tullianus uit ,afrika 7#aee-bbj71 e5 d] v]nuftig/e en zegg+skra*tig/e1 ma> tev5s ook e5 d] bekromp5/e en onv]draagzaam/e voorve*t]s die het ,*ri/5dom ooit heeft gehad1 hield de magie voor e5e mixtuur van goo*el>ij en duivelsw]k4 ,all]k>akt]i/iek/ is de volg5de1 ov]ig5s niet gemakkelijk te v]tal5 passage uit zijn ,v]we]s*rift 7#aig71 wa>9 hij 7c4 #bc7 na> aanleid+ van de wond]5 d] god5 uitroept3 ,indi5 voorts ook de magirs fantom5 te voors*ijn roep5 en de ziel5 van re$s afge/orv55 s*&alise]51 indi5 zij knap5 tot het uitsprek5 van orakel5 nop581 indi5 zij door middel van goo*elto]5 vele wond]5 s*ijn5 te v]ri*t51 indi5 zij ook droom5 z5d51 da> zij de e5s voor al aang]oep5e ma*t van engel5 en demon5 tot bij/& hebb51 door welke ook geit5 en tafels gewoon zijn g]aakt te voorspell51 hoe veel me] zal die ma*t nl4 de demon5 na> eig5 v]kiez+ en tot ha> eig5 voordeel met alle kra*t tra*t5 te volbr5g51 wat ze 9 e5s &]s belang nl4 dat van d5 magir doet8 ,van geit5 bij de wi*el>ij is ook eld]s sprake1 vgl4 bijv4 ,diodorus uit ,sicili1 e5 ges*i$s*rijv] t5 tijde van keiz] ,augu/us1 7,,xvi1 #bf73 ,m5 zegt dat oudtijds geit5 het orakel te ,delphi hebb5 ontdekt1 en om die r$5 b$i55 de ,delphirs zi* tot nu toe mee/al van geit5 om godsprak5 te v]krijg54 ,en wat de voorspell5de tafels betreft1 zull5 wij 9 het v]d] v]loop van dit ho(d/uk e5 hoog/ int]essant geval hi]van v]meld54 ,uitvo]ig beh&elt ,t]tullianus de dood5bezw]+ 9 zijn ges*rift3 ,de ziel1 de e]/e proeve van e5e ,*ri/elijke psy*ologie1 ov]ig5s re$s date]5de uit d5 tijd1 to5 hij met de secte d] zg4 ,montani/51 ultra-rigori/is*e dwep]s1 sympa?ise]de en met de k]k op gespann5 voet /ond 7na #bjb_/c74 ,het gaat hi] 9 de e]/e plaats om de oproep+ van ontijdig ge/orv55 ( gewelddadig omgekom551 wa>van imm]s1 zooals wij bov5 gezi5 hebb51 9 de toov]papyri h]haaldelijk sprake is4 ,t]tullianus wil van e5e w]kelijke v]s*ijn+ d] afge/orv55 niets wet5 en v]kla>t 7c4 #eg7 de magie zooals bijna all5767 ronduit voor b$rog4 ,de a>d en wijze e*t] van dit b$rog ontgaat alle5 d5 ,*ri/55 niet4 ,en hoe gaat dit dan 9 zijn w]k8 ,wel is wa> word5 de ontijdig ge/orv55 en gewelddadig omgekom55 aang]oep51 op grond van het s*ijnba> gelo(wa>dige argum5t1 dat die ziel51 welke e5 wre$ en ontijdig uite9de door geweld en onre*t aan het lev5 ontrukte1 bij wijze van w$]v]geld+ het mee/ tot het pleg5 van geweld en onre*t g5eigd z\d5 zijn4 ,ma> het zijn demon51 die ond] hun s*ijn w]k5 en nog wel het mee/ dieg551 die 9 h5 huisd5 to5 zij nog leefd5 en die h5 tot zulk e5 uite9de bra*t54 ,want wij nem5 aan1 dat zo[at ge5 m5s* zond] demon is en aan vel5 is het bek5d1 dat door to$o5 d] demon5 ontijdige en afgrijselijke /]fgevall5 word5 bew]kt4444 ,ook dit b$rog van d5 booz5 gee/ die ond] het voorkom5 van de ov]l$55 s*uilt1 toon5 wij1 als ik mij niet v]gis1 ook door de feit5 aan1 omdat hij bij de exorcism5 zi* soms voor e5 d] oud]s van zijn sla*t(f] t4w4 d5 bezet5e uitgeeft1 soms voor e5 gladiator1 ( e5 di]5ve*t]1 zooals ook bij &]e geleg5h$5 voor e5 god1 op niets me] b$a*t dan om jui/ dat uit te s*akel51 wat wij v]kondig51 dat nl1 alle ziel5 na> de ond]w]eld word5 g$rev52 het gelo( aan het oordeel en de w$]op/&+ wil hij aan 't wankel5 br5g54 ,en to* erk5t die demon1 nadat hij de aanwezig5 heeft getra*t te misleid51 t5 slotte door d5 a&rang d] goddelijke g5ade ov]wonn51 zijns ondanks de wa>heid4 ,dit laat/e slaat op de b$oelde exorcism51 d4w4z4 bezw]+5 om booze gee/5 uit de bezet55 te bann5 7z4b4 ,,iii71 e5e practijk1 voornamelijk door de ,*ri/55 uitgeoef5d4 ,het tot zwijg5 br5g5 van d5 booz5 gee/ w]d dan voor e5 bewijs van de wa>heid d] ,*ri/elijke le] geh\d54 ,ma> hoor5 wij ,t]tullianus v]d]3 ,aldus is ook bij dat &]e soort toov]ij1 welke1 na> m5 gelo(t1 ook re$s tot ru/ gekom5e ziel5 aan de ond]w]eld ontrukt en aan het gezi*t v]toont1 ge5 &] b$rog me] aan 't w]k n4l4 dan dat d] demon54 ,vooral omdat er ook e5 fantoom bij wordt v]toond1 omdat er ook e5 li*aam bij wordt gevormd2 en het is voor hem ge5 moeite1 het uit]lijk gezi*t te misleid51 wi5 het gemakkelijk valt1 de inn]lijke s*]pte des gee/es te v]bl9d54 ,aan ,f>ao en de ,egypt5>5 s*55 de slang51 die uit de toov]/av5 ont/aan w>51 ook toe li*am5 te zijn vgl4 ,exod4 ,,vii1 #ab1 ma> de wa>heid van ,mozes v]slond de leug5 d4w4z4 de /af van ,aron v]slond de /av5 d] toov5a>s1 t4p4 ,veel d$5 ook de magirs ,simon en ,elymas teg5 de apo/el51 ma> de /raf van bl9dheid 0 ge5 goo*elto] z4b4 ,,iv4 ,wat voor nieuws is het1 als de onre9e gee/ ook nu de wa>heid naapt8 ,ziet1 de kett]s*e volgel+5 van di5zelfd5 ,simon gaan nu zoo prat op hunne kun/ dat ze belov5 zelfs de ziel5 van pr(et5 uit de ond]w]eld te hal54 ,en ik gelo( dat ze dit op leug5a*tige wijze v]mog54 ,imm]s het /ond ook aan d5 py?onis*5 gee/ to5 t] tijd ev5 go$ vrij1 de ziel van ,samuel na te boots51 to5 ,saul1 na ,god te v]geefs te hebb5 aang]oep51 de dood5 raadpleegde4 ,t]tullianus gaat hi]m$e ov] tot het v]haal van de toov5>es van ,endor1 die e5 py?onis*5 gee/ bezat1 aldus g5oemd1 omdat ,py?o 7,delphi7 de ho(dzetel van god ,apollo1 d5 bes*]mhe] d] wa>zegg]s 04 ,da> dit v]haal ook lat] nog h]haaldelijk t] sprake komt1 will5 wij het hi]1 tot bet]e orinte]+ van d5 lez]1 9 zijn geheel m$$eel54 ,het /aat 9 ,i ,samul #bh4 7#e7 ,to5 ,saul het leg] d] ,fili/ijn5 zag1 w]d hij bevreesd en ze] ont/eld4 7#f7 ,hij raadpleegde ,jahwe1 ma> ,jahwe antwoordde hem niet1 no* door droom51 no* door de uriem1 no* door de pr(et54 7#g7,to5 zeide ,saul tot zijne di5>53 ,zoekt mij e5e vr\w die ov] e5 ond]a>ds*5 gee/ bes*ikt1 opdat ik tot ha> ga en ha> raadplege4'' ,zijne di5>5 zeid5 tot hem3 ,zie te ,endor woont e5e vr\w die ov] e5 ond]a>ds*52 gee/ bes*ikt4 7#h7 ,to5 maakte ,saul zi* onk5ba>1 trok &]e kle$]5 aan en g+ met twee mann5 d]wa>ts4 ,9 d5 na*t kwam5 zij bij de vr\w1 en hij zeide tot ha>3 ,voorzeg mij de toekom/ door d5 ond]a>ds*5 gee/2 doe voor mij opkom51 di5 ik ,u noem5 zal4 7#i7 ,maat de vr\w zeide tot hem3 ,gij weet wel wat ,sau g$aan heeft1 hoe hij de toov5>ij en wa>zegg]ij uit het l& heeft uitg]oeid4 ,wa>om legt gij mij dan e5 val/rik om mij t] dood te lat5 br5g58 7#aj7 ,to5 zwo] ,saul ha> bij ,jahwe ,zoo wa> als ,jahwe leeft1 gij zult om deze zaak ge5 /raf beloop54 7#aa7 ,nu zeide de vr\w ,wi5 zal ik voor ,u do5 opkom58 ,hij zeid ,doe ,samul voor mij opkom54 7#ab7 ,do* to5 de vr\w ,samul zag1 s*reeuwde zij luidkeels en zeide tot ,saul3 ,wa>om hebt gij mij b$roge ,gij zijt ,saul zelf6 7#ac7 ,ma> de kon+ zeide teg5 ha>3 ,vrees niet4 ,zeg wat gij ziet4 ,to5 zeide de vr\w tot ,saul3 ,e5 ,goddelijk wez5 zie ik uit d5 grond opkom54 7#ad7 ,hij zeide tot ha> ,hoe ziet het er uit8 ,zij antwoordde3 ,e5 oude man komt op2 9 e5 mantel is hij gehuld4 ,hi] neigde ,saul1 begrijp5de dat het ,samul 0 zijn aangezi*t t] a>de en wi]p zi* n$] 7#ae7,samul zeide tot ,saul3 ,wa>om hebt gij mij 9 mijne ru/ ge/oord door mij te do5 opkom58 ,saul zeide3 ,ik b5 ze] beang/igd3 de ,fili/ijn5 vo]5 oorlog teg5 mij en ,god is van mij gewek5 en heeft mij niet me] geantwoord1 no* door de pr(et51 no* door droom51 no* door de uriem4 ,da>om heb ik ,u g]oep51 om mij te v]kondig5 wat ik do5 moet4 7#af7,samul zeide3 ,wa>om ond]vraagt gij mij1 t]wijl ,jahwe van ,u gewek5 is en de p>tij van ,uw5 naa/e gekoz5 heeft8 7#ag7;,jahwe doet ,u zooals hij door mij gesprok5 heeft2 hij s*eurt ,u het kon+s*ap uit de h& en geeft het aan ,uw5 naa/e1 aan ,david4 7#ah7,omdat gij niet na> ,jahwe gelui/]d en zijn5 toornglo$ teg5 ,amalek niet voltrokk5 hebt1 da>om heeft ,jahwe ?ans ev5zoo aan ,u g$aan4 7#ai7;,hij zal ook ,isral met ,u 9 de h& d] ,fili/ijn5 gev52 morg5 zult gij en ,uwe zon5 bij mij zijn en zal ,jahwe bov5di5 het leg] van ,isral aan de h& d] ,fili/ijn5 ov]lev]54 7#bj7,to5 viel ,saul haas/iglijk lang uit op d5 grond want hij 0 ze] bevreesd geword5 vanwege ,samuls woord5 en _h bov5di5 ge5 kra*t1 da> hij d5 gans*5 dag en d5 gans55 na*t niets geget5 _h4 ,de uriem w>5 e5 orakel wa>bij m5 door het w]p5 van zek]e lot5 d5 wil ,gods tra*tte te wet5 te kom52 het antwoord kon e*t]1 zooals uit v4 #f blijkt1 ook geheel uitblijv54 ,dat de toov5>es ,samul1 zooals hij v]s*ijnt1 e5 goddelijk wez5 noemt1 /emt go$ ov]e5 met het gelo(1 door ons 9 ,,iv v]meld1 dat de ov]l$55 als demon51 d4w4z4 alsbov5m5s*elijke wez5s w]d5 bes*\wd4 ,wa>s*ijnlijk _h ,saul opzettelijk geva/1 om zi* op de dood5bezw]+ voor te b]eid51 da> imm]s on?\d+1 al?ans van zek]e spijz51 algeme5 gea*t w]d e5e d] voornaam/e voorb]eid+5 tot magis*e h&el+5 te zijn4 ,lat5 we nu zi51 hoe ,t]tullianus dit v]haal uitlegt3 ,v]re zij het van ons te geloov51 dat de ziel van e5ig heilige1 laat /aan van e5 pr(eet1 door e5 demon te voors*ijn is gehaald1 da> wij wet5 dat ,satan zelf zi* 9 e5 engel des li*ts #b3 ,cor4 ,,xi1 #ad1 hoe veel te me] dus 9 e5 man des li*ts v]&]t en aan 't e9de d] w]eld zi* zelfs voor ,god zal uitgev5 #b ,!ss4 ,,ii1 #d en wond]ba>lijk]e teek55 zal v]ri*t51 om1 zoo mogelijk1 de uitv]kor55 te v]leid5 ,mat?4 ,,xxiv1 #bd4 ,z\ hij1 zoo ooit1 to5 gea>zeld hebb51 zi* voor e5 pr(eet ,gods uit te gev51 vooral teg5ov] ,saul1 9 wi5 hij zelf re$s huisde8 ,me5 niet1 dat de demon1 die het fantoom2 de$ ont/aan e5 &] 0 dan die welke het aanbeval1 ma> dat dezelfde gee/ n 9 de leug5pr(etes1 n 9 d5 afvallige gemakkelijk loog1 om gelo( te v9d51 die gee/1 door wi5 ,saul's s*at da> 01 wa> ook zijn h>t 01 nl4 wa> ,god niet 04 ,en d]halve zag hij ook door middel van d5g5e1 door wi5 hij gelo(de te zull5 zi51 omdat hij hem gelo(de door wi5 hij zag4 ,als m5 e*t] het v]haal onbevang5 lee/1 dan blijkt er duidelijk uit dat de bezwe]/]1 ma> niet dat ,saul de v]s*ijn+ zag1 en ev5m9 zal e5 onp>tijdig lez] uit het v]haal de conclusie trekk5 dat de s*rijv] ervan niet aan de realiteit van ,samul's manife/atie gelo(de4 ,ov]ig5s /aat ,t]tullianus vol/rekt niet zoo ongeloovig teg5ov] op5b>+5 uit e5e &]e w]eld1 als zij sle*ts door middel van ,montani/is*e pr(etie tot hem kom54 ,dit le]t ons hetzelfde ges*rift 7c4 #i73 ,er is ?ans e5e zu/] bij ons1 aan wie de g5ade d] op5b>+5 is t5 deel gevall51 die ze 9 de k]k1 te midd5 van d5 ,zondagsdi5/1 door de extase 9 d5 gee/ ontvangt2 ze h\dt gesprekk5 met engel51 soms ook met d5 ,he] en ziet en hoort geheim5iss5 en doorgrondt de h>t5 van sommig5 en v]/rekt g5eesmiddel5 aan h51 die er na> v]lang54 ,ongeve] 9 de j>5 #bcj-bce s*reef de biss*op ,hippolytus zijne ,we]legg+ van alle sect51 inzond]heid teg5 de 9 ,,iv beh&elde ,gno/iek5 g]i*t1 wa>9 hij e*t] ook e5 ho(d/uk afzond]lijk aan de magirs wijdde4 ,dit ho(d/uk is blijkba> ontle5d aan e5 rec5t populair-wet5s*appelijk ges*rift ov] physica en me*anica1 wa>bij ook de kun/grep5 d] goo*ela>s nad] t] sprake kwam54 ,wij hal51 als bijzond] k>akt]i/ieke proef1 de v]kl>+ van e5e god5v]s*ijn+ aan 7,,iv1 #ce vlg473 ,dat ,hecat 9 vurige g$aante door de lu*t s*ijnt te ijl51 bew]kt hij de magir door e5e kun/greep als volgt3 ,hij v]/opt e5 h&lang] erg5s wa> hij het ges*ikt a*t en neemt zijne sla*t(f]s met zi* mee en maakt h5 wijs1 dat hij hun zal toon5 hoe de god9 9 vurige ge/alte door de lu*t rijdt4 ,hij beveelt hun1 voor hunne oog5 op te pass5 en1 zoodra ze de vlam 9 de lu*t zi51 zi* te omhull5 en op het aangezi*t ne] te vall5 totdat hij zelf h5 roept en als hij hun dat heeft uite5gezet1 galmt hij 9 e5 na*t zond] manes*ijn de volg5de aanroep+ 9 v]z5 uit3 ,gij1 9 d5 ,hades1 op a>d1' 9 d5 hemel gehuldigd1 o ,bombo6 ,gij1 die 9 driesprong5 hui/1 li*tdrag5de1 na*telijke zw]f/]1 ,gij1 die de dui/]nis m9t en e5 afke] hebt van het dagli*t1 ,gij1 die 9 hond5geblaf ,u v]meit en 9 moord ,u v]lu/igt1 ,gij1 die het slagveld betre$t en de somb]e k]kh(lan51 ,gij1 die belu/ zijt op blo$ en d5 /]fl+5 s*rik op het lijf jaagt1 ,gorgo6 ,mormo6 ,god9 van de maan1 gij1 rijk aan ge/alt51 ,moogt gij1 wij bidd5 het ,u1 go$gun/ig ons (f] g5ak56 ,als hij dit gesprok5 heeft1 ziet m5 e5 vuur door de lu*t ijl5 en de toes*\w]s1 huiv]5de voor di5 wond]lijk5 aanblik1 omhull5 zi* de oog5 en vall5 sprakeloos t] a>de n$]4 ,ma> heel het geweldige kun//uk be/aat hi]93 ,de h&lang]1 die1 zooals ik zeide1 v]/opt is1 h\dt e5 w\w ( gi] va/1 met w]k omwond51 en /eekt hem1 zoodra hij hoort dat de bezw]+ afgeloop5 is1 9 br& en laat hem los4 ,de vogel1 door de vlam 9 de w> gebra*t1 gaat de hoogte 9 en bespo$igt zijne vlu*t1 ma> die dwaz5 v]b]g5 zi* bij di5 aanblik als( ze iets goddelijks hadd5 gezi54 ,de vogel1 ronddraai5de door d5 vuurglo$1 /rijkt ne]1 wa> hij ma> kan en doet nu e5s huiz5 dan we] hov5 9 vlamm5 opgaan4 ,m5 heeft t]e*t opgem]kt1 dat dit middel1 zooals ook &]e middel51 die ,hippolytus opgeeft1 kwalijk t5 uitvo] is te br5g54 ,ook is het jui/1 dat voor de uitvo]+ van v]s*ill5de kun//ukk5 zelf we] magis*e middel5 b5oodigd zijn1 voor wi] uitw]k+ niet de erv>+1 ma> de ov]lev]+ borg /ond4 ,ma> het mee/ m]kwa>dige is wel1 dat ,hippolytus zelf1 ondanks al die me*anis*e kun/grep51 ook veel aan demonis*e invlo$5 toes*rijft4 ,orig5es uit ,alex&ri 7geb4 om/reeks #ahd71 de groot/e en ongelukkig/e van alle oud-,*ri/elijke s*rijv]s1 tijd5s zijn lev5 misk5d1 na zijn dood v]kett]d1 ,orig5es1 wi5s gee/ vrijwel al het to5 weetb>e omvatte1 heeft ook aan de magie zijne a&a*t ges*onk54 ,9 zijn w]k ,ov] de pr9cipin1 de e]/e ,*ri/elijke dogmatiek1 zegt hij 7,,iii1 #c1c73 ,wat moet moet m5 zegg5 van h51 die zij de ,griek5 genspire]d5 noem51 door wie t5gevolge van de inw]k+ d] demon51 die h5 rege]51 antwoord5 word5 gegev5 9 v]z5 volg5s de regel5 d] kun/8 ,ma> ook dieg551 die m5 magirs ( boosdo5]s noemt hebb5 me] dan e5s door aanroep+ van demon5 knap5 van nog te]5 leeftijd zi* 9 v]z5 do5 uit51 die all] bewond]+ en v]baz+ wekt5 z4b4 ,,iii1 9 't beg94 ,het is aan te nem5 dat dit aldus 9 zijn w]k gaat3 ,ev5als heilige en vlekkelooze ziel51 wanne] zij zi* met hun geheele h>t en 9 volle re9heid aan ,god hebb5 gewijd1 en zi* vrij hebb5 geh\d5 van alle aanrak+ met demon5 en door /r5g on?\d+ zi* gezuiv]d hebb5 en v]vuld zijn van vrome en godsdi5/ige le]+51 da>door deel aan het goddelijke v]krijg5 en de g5ade d] prophetie en d] ov]ige goddelijke gav5 v]w]v51 aldus moet m5 v]ond]/ell5 dat ook dieg551 die de booze ma*t5 vat op zi* gev51 door b$rijf1 leefwijze ( beoef5+ van wat hun lief en welgevallig is1 de inspiratie van dez5 ontvang5 en hunne wij%eid en k5nis deela*tig word54 ,9 zijne1 van #bdh date]5de1 v]d$ig+ van het ,*ri/5dom teg5 ,celsus1 komt hij ev5e5s voor de realiteit d] magie op1 en wel na> aanleid+ van ,celsus' bew]+1 dat het er niets toe doet1 ( m5 d5 hoog/5 ,god ,zeus noemt dan wel hem e5 &]5 naam geeft 7,i1 #bd74 ,met het oog op het feit1 dat de toov5a>s veel aan zek]e nam5 en e5e bepaalde uitspraak da>van he*t51 betoogt ,orig5es dat wanne] ook de zoog5aamde magie niet1 zooals de aanhang]s van ,epicurus en ,ari/oteles z4b4 ,,ii me551 e5e zaak zond] e5ige orde ( v]b& is1 ma>1 zooals de er 9 b$rev55 aantoon51 op va/e regels en grond/ell+5 b]u/1 die e*t] sle*ts aan ze] we9ig5 bek5d zijn1 m5 g]u/ mag bew]51 dat de nam5 ,sabao?1 ,adonai e4a41 welke bij de ,hebreen met groot5 e]bi$ word5 ov]gelev]d1 niet aan het e5 ( &]e toeval hun ont/aan te dank5 hebb51 ma> op e5e zek]e geheime godsle] b]u/54 ,de nam5 d] hoog]e ma*t5 kunn5 voor zek]e doele9d5 word5 gebruikt1 mits uitgesprok5 op e5e zek]e mani] en 9 de taal van dat volk1 wa>bij ze behoor52 de a>ds*e demon5 zijn imm]s 9 di] voege ov] de v]s*ill5de l&/rek5 v]deeld dat bijv4 sommig5 sle*ts ov] ,egypte1 &]5 sle*ts ov] ,p]zi ma*t uitoef554 ,het volg5de di5t tot v]d]e toeli*t+ 7#be73 ,wie de geheime beteek5is d] nam5 v]mag te b]$5e]51 z\ ook veel kunn5 v9d5 aanga&e de b5am+ d] engel5 ,gods1 wa>van de e5 ,mi*al1 e5 &] ,gabril1 en we] e5 &] ,raphal heet1 ov]e5kom/ig de di5/5 die zij 9 't heelal v]ri*t5 volg5s d5 wil van d5 albehe]s*5d5 ,god4 ,tot bes*\w+5 van soortgelijk5 a>d geeft ook onze ,jezus aanleid+1 wi5s naam alle5 re$s duiz5d5 demon5 voor all] oog5 uit ziel5 en li*am5 heeft v]drev5444 ,wat de kwe/ie van de nam5 betreft1 moet5 wij nog opm]k51 dat dieg551 welke 9 het gebruik d] bezw]+5 erv>5 zijn1 bew]51 dat dezelfde bezw]+1 9 ha> eig5a>dig5 tongval uitgesprok51 t5 uitvo] kan br5g5 wat zij belo(t1 ma> dat ze1 omgezet 9 e5e &]e taal1 welke dan ook1 kra*teloos blijkt te zijn en niets v]mag4 ,dus is het niet de zakelijke beteek5is d] woord51 ma> zijn het de ho$anigh$5 en eig5a>digh$5 d] klank5 die 9 zi* de kra*t hebb5 om dit ( dat te do54 ,dit slaat blijkba> op de toov]papyri1 wa>9 ook de nam5 van engel5 en van ,jezus voorkom54 ,hi] zij nog opgem]kt1 dat ,mi*al beteek5t3 ,wie is als ,god81 ,gabril ,man ,gods en ,raphal ,god heeft g5ez54 ,met dat al mog5 de wond]5 d] magirs niet met die van ,jezus en de apo/el5 op e5e lijn word5 ge/eld 7,i1 #fh73 ,ge5 van de toov5a>s spoort door hetge5 hij doet1 de toes*\w]s tot z$elijke v]bet]+ aan1 no* ond]wij/ hij h51 die ov] de v]toon+5 v]/eld /aan1 9 de vreeze ,gods1 no* proeft hij h5 te ov]r$5 om zoo te lev51 dat zij voor ,god zull5 word5 g]e*tva>digd4 ,niets van dit alles do5 de toov5a>s1 da> zij niet kunn5 ( niet e5s will5 ( g5eigd zijn1 om zi* te bemoei5 met hetge5 tot v]bet]+ d] m5s*5 di5t1 da> zij imm]s ook zelv5 vol zijn van de s*&elijk/e en b]u*t/e zond54 ,ma> ligt het niet voor de h&1 dat ,hij1 die door de wond]5 die ,hij v]ri*tte1 de aans*\w5d5 tot z$elijke v]bet]+ aanspoorde1 zi* zelf niet alle5 aan zijne eig5lijke discipel5 ma> ook aan de &]5 als voorbeeld van het volmaakte lev5 toonde8 ,het v]s*il tuss*5 de wond]5 d] magirs en die d] ,*ri/55 is dus hi]9 geleg5 dat de laat/5 e5e z$elijke /rekk+ hebb5 welke aan de toov]ij t5 e5emale wordt ontzegd4 ,dat e*t] ook ,orig5es bij de beoordeel+ d] magirs hi] ge5sz9s de noodige objectiviteit 9 a*t neemt1 is ma> al te duidelijk4 ,er is ons van ,orig5es ook nog e5e lez+ bewa>d geblev5 ov] ,i ,samul #bh1 #c--be1 d4w4z4 ov] de toov5>es van ,endor 7z4b471 wa>9 hij naa/ all]lei m9d] klemm5de argum5taties ook blijk geeft van e*te wet5s*appelijkheid en met de groot/e besli/heid de realiteit van ,samul's v]s*ijn+ h&haaft4 ,tot h51 die zooals bijv4 ,t]tullianus 7z4b47 hi] met uitvlu*t5 aankom5 als ,de satan zelf neemt de g$aante van e5 engel des li*ts aan2 ge5 wond] dus1 dat ook zijne di5>5 zi* voordo5 als di5>5 d] g]e*tigheid1 ri*t de gele]d/e van alle oude ,*ri/55 de nu*t]e vraag 7c4 #d73 ,ma> wat is het1 wat de vr\w zag8--,samul4 ,en wa>om luidt het niet3 ,de vr\w zag e5 demonis* wez51 dat voorgaf1 ,samul te zijn8 ,ma> er /aat ges*rev53 ,saul h]k5de ,samul1 dat hij het 04 ,als het niet ,samul 01 _h er ges*rev5 moet5 /aan3 ,en ,saul me5de dat het ,samul zelfwas4 ,nu /aat er e*t] ges*rev53 ,saul h]k5de1 en niem& h]k5t iets wat niet be/aat4 ,voorts betoogt ,orig5es 7c4 #e vlg471 dat de woord51 ,samul 9 d5 mond gelegd1 wa>heid bevatt51 hetge5 er niet voor pleit dat e5 demon1 ma> dat ,samul zelf v]s*55 is1 en tra*t h51 die zi* ontzett5 bij de g$a*te dat de heilige ,samul zi* 9 het s*imm5rijk z\ bev9d5 7c4 #c71 g]u/ te /ell51 door uitvo]ig te betoog5 7c4 #f7 dat imm]s ,*ri/us zelf1 die to* hoog] /aat dan wie ook d] pr(et5 en heilig51 na> het s*imm5rijk is ne]g$aald4 ,to5 ,hirocles1 e5 hooggeplaat/ ambt5a> en1 na> v]luidt1 e5 m$ew]k] van de ,diocletiaans*e v]volg+ 7z4b471 9 zijn tot de ,*ri/55 g]i*t ,wa>heidliev5d woord de wond]5 van ,apollonius van ,tyana 7vgl4 ,,iv beg97 bov5 die van ,jezus /elde1 w]d hij 7na #caa7 be/r$5 door ,eusebius van ,caes>ea 7lat] de bek5de k]khi/oricus71 die 9 e5 betoog teg5 ,philo/ratus' lev5 van ,apollonius s*]pe kritiek op de v]hal5 9 quae/ie oef5t en1 voor 't geval ze to* wa>heid mo*t5 bevatt51 lief/ aan de inw]k+ van booze gee/5 d5kt4 ,vgl4 bijv4 de volg5de r$5e]+ 7c4 #ca73 ,want dat hij ,apollonius e5e epidemie vooruit gevoelde1 z\ wel is wa> kunn5 s*ijn5 niets met toov]ij te mak5 te hebb51 indi5 hij dit1 zooals hij zelf v]zek]de1 aan zijne all]sob]/e en re9e leefwijze te dank5 _h1 ma> miss*i5 0 het hem ook 9 e5 ond]h\d met e5 demon van te vor5 m$eg$eeld4 ,het 9-'t-lev5-t]ugroep5 van e5 ov]l$5 meisje1 wat imm]s ook aan ,apollonius w]d toeges*rev5 7vgl4 ,,iv71 is blijkba> door s*ijndood te v]kl>5 en dus vol/rekt ge5 wond]daad 7t4p474 ,9 #cac _h het groote feit plaats1 dat de toe/&5 9 het ,rome9s*e rijk +rijp5d v]&]de3 ,con/antijn en zijn m$ekeiz] ,lic9ius /eld5 nl4 door het tol]antie-edict van ,milaan liet ,*ri/5dom met de &]e godsdi5/5 gelijk4 ,da> e*t] de k]k aan &]e religies het be/aansre*t ontzegde1 w>5 deze van nu af aan feitelijk 9 het ongelijk ge/eld en ook de magie kwam da>bij 9 v]drukk+1 al toonde ,con/antijn zelf1 zooals uit navolg5d1 9 #cba uitgeva>digd besluit#hi blijkt1 zi* 9 dit opzi*t vrij gematigd3 ,de wet5s*ap di]g55 moet ge/raft en te re*t met de /r5g/e wett5 geka/ijd word51 van wie m5 ontdekt1 dat zij1 gewap5d met magis*e kun/51 iets teg5 het lev5 van m5s*5 ond]nom5 ( kuis*e gemo$]5 tot wellu/ v]leid hebb54 ,ge5 bes*uldig+5 e*t] zijn 9 te br5g5 teg5 g5eesmiddel51 9 't belang van m5s*elijke li*am5 gebruikt1 ( teg5 toov]spreuk51 9 l&elijke /rek5 ons*uldiglijk toegepa/ om bij rijp5 wijnoog/ zi* van vrees voor slagreg5s ( s*ade door hagel/e55 te vrijw>51 hulpmiddel5 wa>door niem&s lev5 ( go$e naam geva> loopt1 ma> wi] uitw]k+ moet di55 om te belett5 dat goddelijke gav5 en m5s*elijke arbeid te niet gaan4 ,het ,neoplatonisme1 dat 9 /e$s to5em5de mate de v]d$ig+ van de oude godsdi5/5 teg5 het ,*ri/5dom op zi* nam1 _h to5maals als leid] d5 re$s bov5v]meld5 ,iambli*us4 ,e5 ges*i$s*rijv] van om/reeks #djj1 ,eunapius1 die zijn lev5 9 korte trekk5 s*et/1 v]zek]t ons dat de gevi]de wijsge] de magie practis* beoef5de4 ,wij w5s*5 hi]omtr5t d5 lez] nad] 9 te li*t54#ij ,de le]l+5 van ,iambli*us1 wi5 hij e5 bewijs _h gegev5 van zijne supranormale gave1 w5s*t5 ga>ne iets groot]s te erv>5 en hij antwoordde hun1 dat dit niet van hem zelf1 ma> van het jui/e tijd/ip afh+4 ,to5 ze zi* nu e5ig5 tijd da>na1 9 het mooie seizo51 na> ,gad>a hadd5 begev51 e5e ,syris*e /ad1 die om h>e w>me bronn5 b]oemd 01 kwam5 zij nogmaals met hetzelfde v]zoek tot hem3 ,glimla*5de zeide ,iambli*us3 ,het is wel is wa> niet ov]e5kom/ig d5 ritus1 dit te toon51 ma> om ,uw5twille zal het ges*i$54 ,hij beval zijn5 begeleid]s1 van de inboorl+5 te v]nem51 hoe twee van de w>me bronn51 die wel kle9]1 ma> liefelijk] dan de &]5 w>51 van oud%] g5oemd w]d54 ,nadat zij aan zijne opdra*t hadd5 voldaan1 zeid5 zij3 ,het is vol/rekt ge5 geheim3 deze hi] heet ,eros liefde en deze 9 de nabijheid heeft d5 naam van ,ant]os w$]liefde1 ,hij e*t] raakte t]/ond het wat] aan 7want hij zat jui/ op d5 r&1 wa>ov] he5 de /room zi* uit/ortte71 voegde er e5e korte spreuk aan toe en riep van ond] uit de bron e5 knaap te voors*ijn4 ,de knaap 0 blank van huidkleur en van tamelijke grootte2 zijne g\da*tige h>5 omglansd5 zijn rug en bor/ en ov] 't geheel leek hij op iem&1 die zi* baadde ( gebaad _h4 ,v]baz+ bev+ de vri5d51 hij e*t] zeide3 ,lat5 wij na> de bron hi] naa/ gaan en hij g+ hun voor1 9 gepe9s v]zonk54 ,nadat hij ook da> dezelfde h&el+ _h voltrokk51 riep hij d5 &]5 ,eros te voors*ijn1 aan d5 vorige 9 alles gelijk1 behalve dat zijne h>5 donk]d] en met li*tblond gem5gd ne]/roomd54 ,beide knap5 omhelsd5 hem en leund5 teg5 hem aan als( hij hun eig5 vad] 04 ,hij e*t] gaf ze aan hunne eig5 v]blijv5 t]ug en g+1 na zi* gebaad te hebb51 he51 t]wijl de vri5d5 van2 ontzag v]vuld w>54 ,eunapius v]zek]t hi]bij zegsli$5 te volg51 die aan &]e d+5 ge5 gelo( s*onk51 ma> voor de wa>nem+ van het aans*\wde moe/5 bukk54 ,m5 heeft dit v]haal voor mal uitgemaakt2 en vrijwel als e5 v]z9sel bes*\wd4 ,da>m$e zijn e*t] de moeilijkh$51 die het oplev]t1 niet uit d5 weg g]uimd4 ,imm]s de malle wond]v]hal5 van ,eunapius kom5 ze] go$ ov]e5 met wat de groot/e ,neoplatonis*e d5k]s hebb5 gele]a>d4 ,iambli*us zelf weidt 9 het bov5 door ons aangehaalde ges*rift ,ov] de my/]in 7,,ii1 #c7 nad] uit ov] de s*oonheid zo[el van de god5 als van de demon5 bij hun v]s*ijn54 ,porphyrius1 de nu*t]/e all] ,neoplatonici1 gelo(de1 zooals wij lat] uit e5 citaat van ,augu/9us zull5 zi51 aan wond]ba>lijk s*oone beeld5 van engel5 ( god5 bij de !rgis*e h&el+54 ,plot9us spreekt 9 het bek5d/e van zijne ges*rift51 9 het betoog ,ov] het s*oone 7,enn1 ,i1 #f71 van dieg55 7c4 #g7 wi5 e5e v]s*ijn+ van god5 ( demon5 t5 deel is gevall5 en die niets me] will5 afwet5 van de s*oonheid d] &]e li*am54 ,aan zulke onomwond5 uitsprak5 van s*]pz9nige en hoog/a&e d5k]s moet o4i4 to* wel e5e zek]e objectiviteit beantwoord54 ,m5 heeft dan ook bij dit v]haal van ,eunapius g$a*t aan de zg4 mat]ialisaties1 d4w4z4 ta/b>e1 soms ze] s*oone1 v]s*ijn+51 zi* vorm5de uit /(f51 onttrokk5 aan het li*aam van zek]e m$iums1 en ook critis*e ond]zoek]s zijn g5eigd1 hi]bij aan reele1 ov]ig5s uit]/ raadsela*tige1 v]s*ijnsel5 te d5k54 ,ma> ook afgezi5 da>van laat zi* de hi/oriciteit van het bov5 aangehaalde geval be/ h&hav51 wanne] m5 nl41 met e5 niet onv]di5/elijk occulti/1 aanneemt1 dat da>bij e5e opwekk+ van halluc9aties plaats heeft gevond54 ,v]gelijkt m5 de bes*\w+5 van ,iambli*us ov] de magie met de !orie van ,plot9us1 dan spr+t het v]s*il duidelijk 9 't oog4 ,bij ,plot9us dom9e]t het ab/racte1 bij ,iambli*us het p]soonlijke4 ,de le] d] sympa?ie 7z4b47 wordt door d5 laat/g5oemde niet bij/] hoog aangeslag52 vgl4 het bov5 re$s v]melde ges*rift3 ,ov] de my/]in 7,x1 #c73 ,wanne] ons van nature e5e zek]e ges*ik!id te beurt valt om de toekom/ vooruit te wet51 zooals bij di]5 e5 voorgevoel opkomt van a>dbev+5 ( w9d5 ( /orm51 dan s*ijnt mij dat vol/rekt niet ontzagwekk5d toe4 ,imm]s e5e zoodanige ons aangebor5 voorspell+sgave tre$t bij ons op t5 gevolge van s*]pte van wa>nem+ ( t5 gevolge van sympa?ie ( t5 gevolge van e5ige &]e sam5w]k+ van natuurlijke kra*t5 en heeft niets e]bi$wa>digs ( bijzond] v]hev5s4 ,iambli*us /reeft na> hoog]3 7#d7 ,alle5 de goddelijke wi*el>ij1 die van de god5 afhangt1 maakt ons wa>lijk het goddelijke lev5 deela*tig1 zij1 die deel heeft aan de voork5nis en aan de goddelijke begripp54 ,de god51 die ,plot9us sle*ts zeld5 noemt1 zijn het ov]he]s*5de bij ,iambli*us1 die dan ook het geb$ op onv]gelijkelijk s*oone wijze v]he]lijkt 7,v1 #bf74 ,plot9us is me] moni/is*-zelfg5oegzaam1 ,iambli*us me] plurali/is*-religieus4 ,het optr$5 van ,iambli*us1 hoe m5 ook ov] hem moge d5k51 b$uidt e5 ommeke] 9 de ,neoplatonis*e philosophie4 ,het sy/ematise]51 re$s door ,plot9us beoogd1 door ,porphyrius v]wa>loosd1 wordt nu de ho(dzaak voor d5 wijsge]1 die tev5s met behulp van getall5speculatie en /eun5de op de religieuze ov]lev]+5 van all]lei volk]51 de geheim5 d] onzi*tb>e w]eld tra*t te ontslui]5 en 9 va/e =mules te br5g51 ,iambli*us1 ook nu nog door vel5 wordt misk5d1 muntte niet sle*ts uit door dialectis*e geva!id en s*ola/ieke s*]pz9nigheid1 ma> ook door veelomvatt5de gele]dheid en psy*ologis* inzi*t1 ,iambli*us heeft bew]kt1 dat het ,neoplatonisme zi* nog me] dan twee eeuw5 h&haafde1 ja zelfs1 zooals wij spo$ig zull5 zi51 op e5 zek] oog5blik e5 ern/ig geva> voor het ,*ri/5dom oplev]de4 ,keiz] ,con/antius 7#ccg-cfa7 0 bijzond] op de magie en wat er mee sam5hangt1 gebet52 driemaal heeft hij er v]ord5+5 teg5 uitgeva>digd4 ,9 de e]/e 7#ceg7 /aat o4m43 ,de ,*aldeers /]rewi*ela>s en magirs en de ov]ig51 welke het volk om de grootte hunn] misdrijv5 boosdo5]s noemt1 en3 ,zwijg5 worde voor altijd opgelegd aan alle onbes*eid5 ond]zoek na> de geheim5 d] toekom/4 ,want al wie aan onze bevel5 gehoorzaamheid weig]t zal de dood/raf ond]gaan1 door het wrek5de zwa>d ne]geveld#ia4 ,de twe$e1 niet geheel duidelijke v]ord5+ 7van 't zelfde ja>7 luidt3 ,vel51 gebruik mak5de van toov]kun/51 a>zel5 niet1 de elem5t5 9 v]w>r+ te br5g51 de lev5s van ons*uldig5 te b$reig51 en durv5 de s*imm5 op te roep5 444 opdat e5 i$] zijne vij&5 door booze kun/5 ombr5ge4 ,dez5 v]t]e het doodelijk v]d]f1 da> zij de natuur vij&ig zijn#ib4 ,met voorop/ell+ van het feit dat bekle$]s van e]ambt5 9 gewone gevall5 niet aan d5 lijve2 mog5 word5 gepijnigd1 gela/ ev5wel het d]de1 sle*t ge/elde1 edict 7#ceh7 dat indi5 e5ig2 magir 444 ( +ew&zi5] ( pr(eet 444 ( a/roloog 444 ( wie iets d]gelijks 9 mijne omgev+ 444 uitoef5t1 wordt betrapt1 dan zal zijne wa>digheid hem niet voor de pijnbank beho$54 ,wanne] hij1 hoewel van s*uld ov]tuigd1 zi* met h>dnekkig loo*55 teg5 dieg55 heeft v]zet1 die zijne misdaad aan d5 dag br5g51 moet hij aan de pijnbank word5 ov]gelev]d en1 t]wijl de folt]klauw5 hem de zijd5 v]s*eur51 /raff5 ond]gaan1 zulk e5e misdaad wa>dig#ic4 ,er w>5 ,neoplatonici1 die1 alli*t uit vrees2 voor zulke /r5ge bepal+51 zi* van de beoef5+ d] magie v]re hield51 &]5 e*t] legd5 zi*1 desondanks1 met all5 ijv] op ha> toe4 ,de /rijd tuss*5 die beide ri*t+5 heeft1 zooals uit het v]haal di5aanga&e bij ,eunapius1 nl4 9 het lev5 van ,maximus#id1 blijkt1 op e5 zek] mom5t v]/rekk5de gevolg5 gehad1 ook op /aatkundig gebi$4 ,pr9s ,julianus to*1 geb4 #ccb1 zoon van e5 jong]5 /iefbro] van ,con/antijn d5 ,groote1 /elde belang 9 de philosophie en begaf zi* na> d5 gevi]d/5 d] to5malige ,neoplatonici4 ,a$esius1 ma> deze1 re$s oud van dag5 en ziek van li*aam1 v]wees hem na> zijne discipel54 ,to5 nu e5 van dez51 e5 zek]e ,eusebius1 9 e5 ond]h\d met d5 pr9s de logica en de dialectiek voor het w]kelijk zijnde v]kla>de1 de magis*e kun/5 da>5teg51 die de z9tuig5 b$rieg5 en betoov]51 voor het w]k van wond]do5]s en van dieg55 die 9 hunne uitz9nigheid en raz]nij tot zek]e /(felijke ma*t5 v]vall51 wilde ,julianus er me] van wet51 en t5 slotte zeide ,eusebius3 ,er is e5 zek]e ,maximus1 e5 van de oud]e en go$ ond]ri*te toehoord]s2 deze v]a*t t5 gevolge van zijn groot v]nuft en de uitnem5dheid van zijn r$5e]v]mog5 de bewijz5 9 de logica en is tot zek]e uitz9nigh$5 v]vall54 ,onlangs riep hij ons1 die aanwezig w>51 na> d5 tempel van ,hecate en toonde ons vele getuig5 van zijn optr$54 ,to5 wij hem ontmoet en de god9 onze v]e]+ betoond hadd51 zeide hij tot ons3 ,gaat zitt51 be/e vri5d51 en ziet wat er gebeur5 zal en ( ik iets bov5 het gros d] m5s*5 uit/eek4 ,nadat hij dit gezegd _h en wij all5 w>5 gaan zitt51 br&de hij e5e korrel wi]ook en mompelde tot zi* zelf de e5e ( &]e hymne en bra*t het met zijne v]toon+ zoo v]1 dat het beeld e]/ glimla*te en v]volg5s e5 ze] duidelijk la*5 te zi5 04 ,to5 wij nu ov] di5 aanblik 9 ops*udd+ g]aakt51 zeide hij3 ,ma> laat niet n van ,u hi]door 9 de w> g]ak51 want t]/ond zull5 ook de fakkels1 welke de god9 9 de h&5 draagt1 ont/ok5 word51 en het woord 0 nog niet uitgesprok51 ( het li*t vlamde 9 de fakkels op4 ,wij /ond5 op dat oog5blik ov] di5 !atral5 wond]do5] v]/eld en g+5 he54 ,gij e*t] moet niets van die d+5 bewond]51 zooals ook ik dat niet doe1 ma> geloov5 dat de re9ig+ door middel van de r$e iets van belang is4 ,ma> ,julianus1 dit hoor5de1 riep uit3 ,va>wel1 en h\d ,u aan de boek52 mij e*t] hebt gij d5 man g5oemd1 di5 ik zo*t4 ,dat ,maximus inzond]heid door magis*e kun/5 zulk e5 ontzaglijk5 invlo$ op ,julianus heeft uitgeoef5d1 dat deze het ,*ri/5dom d5 rug toeke]de en de oude religie 9 e]e tra*tte te h]/ell51 blijkt ook uit de v]hal5 die di5aanga&e bij de ,*ri/55 9 omloop w>54 ,wij gev5 hi] aan e5 tijdg5oot1 d5 k]kvad] ,gregorius van ,nazianze 79 ,kle9-,azi7 het woord1 die aanga&e ,julianus1 als e5e niet ongelo(wa>dige gebeurt5is het volg5de v]haalt 7,r$e ,,iv1 #ee vgl473 ,hij daalde 9 e5 van de voor de mee/5 ontoegankelijke en vreeswekk5de heiligdomm5 ne] 444 t]wijl de 444 9 zulke d+5 erv>5e philoso( ( jui/] s*ijnphiloso( hem v]gezelde4 ,want ook dit is e5e soort wi*el>ij bij h5 nl4 de niet-,*ri/55 om 9 de dui/]nisg de ond]a>ds*e demon5 ov] de toekom/ te raadpleg54444 ,to5 e*t] de s*rikbeeld5 d5 nad]bij kom5d51 wakk]5 man altijd talrijk] en vreeswekk5d] be/ookt5--m5 spreekt van ongewone klank51 onaang5ame geur51 vuur/ral5de v]s*ijn+5 en ik weet niet wat voor frats5 en fanta/]ij5--nam hij1 door het onv]wa*te ontzet1 want hij _h zi* e]/ laat op zulke d+5 toegelegd1 tot het kruis1 het oude toov]middel1 zijne toevlu*t en sloeg dat teg5 de s*rikbeeld5 en maakte d5 v]volgde tot help]4 ,en wat volgde is nog huiv]+wekk5d]4 ,kra*tig w]kte het teek51 de demon5 w]d5 ov]wonn51 de s*rikbeeld5 lo/5 zi* op4 ,en wat v]d]8 ,de boo%eid h]ademde1 ze vatte we] mo$1 we] drong zij aan1 we] dezelfde s*rikbeeld51 we] het krui/eek5 en de demon5 blev5 ru/ig4 ,to5 0 de +ewijde 9 v]leg5heid en de inwijd] 9 zijne nabijheid gaf e5e onjui/e uitlegg+ van de wa>heid en zeide3 ,zij v]afs*uwd5 ons1 ma> ze vreesd5 ons niet3 het sle*t]e heeft de bov5h&4 ,want dat zeide hij en1 na hem hi]m$e te hebb5 ov]re$1 leidde hij d5 discipel tot d5 afgrond des v]d]fs4 ,gregorius laat het niet bij dit to* al vrij t5d5tieuze v]haal1 ma> b]i*t v]d] 7c4 #ib7 zooals tr\w5s hij niet alle51#ie dat ,julianus m5s*5 z\ hebb5 lat5 (f]5 om uit hunne +ew&5 de toekom/ te lez54 ,aan zulke v]da*tmak+5 kan e*t] niet de m9/e wa>de word5 gehe*t2 de bes*uldig+5 van geheime moord51 wa>aan e5s de ,*ri/55 zelve bloot/ond51 ke]5 zij lat] 9 misplaat/5 gelo(sijv] teg5 d5 afvallige4 ,na d5 vroeg5 dood van ,julianus 7#cfc7 kwam het bew9d we] 9 ,*ri/elijke h&5 en al spo$ig w]d het optr$5 teg5 magie en wi*el>ij h]vat4 ,de keiz]s ,val5t9ianus to* en ,val5s1 wa>van de e]/e het we/elijke1 de &]e het oo/elijke g$eelte van't ,rome9s*e rijk be/uurde1 v]kla>d5 9 e5 besluit van 't ja> #cfd3 ,niem& wage het 9 't v]volg1 om 9 't na*telijk uur magis*e h&el+5 te v]ri*t54 ,spo$ig z\d5 al die wettelijke b$reig+5 op e5e v]s*rikkelijke mani] t5 uitvo] word5 gebra*t4 ,9 #cga 7( #cgb7 tra*tt5 e5ige p]son5 door middel van magis*e v]ri*t+5 met e5 tafeltje te wet5 te kom51 wie de opvolg] van ,val5s z\ zijn4 ,val5s1 hi]van v]wittigd1 beval t]/ond de wi*ela>s en i$]e5 op wie ook ma> e5ige v]d5k+ ru/te1 9 he*t5is te nem51 en al het folt]tuig1 wa>ov] m5 to5maals bes*ikte1 9 g]e$heid te br5g54 ,de uitvo]ig/e bes*rijv+ van dit mon/]proces geeft e5 tijdg5oot1 de hoog/ a*t5swa>dige hi/oricus ,ammianus ,m>cell9us1 wi5s v]haal ook door de &]e b]i*t5#ig /eun ontvangt4 ,wij lat5 hi] het belangrijk/e er uit volg5 7,,xxix1 #a1 #bh-db73 ,patricius en ,hil>ius twee d] ho(dbes*uldigd5 w]d5 b9n5geleid en m5 beval hun de feit5 van beg9 tot e9de m$e te deel54 ,da> zij 9 d5 aanvang elka> teg5sprak51 w]d5 hun de folt]klauw5 9 de zijd5 gezet en e9delijk haalde m5 d5 drievoet er bij1 di5 zij pla*t5 te gebruik54 ,9 de engte g$rev51 gaan zij alles van d5 aanvang af na> wa>heid hek5d mak51 ,hil>ius het e]/3 ,wij hebb51 zeide hij1 edela*tb>e he]51 ond] e5 boos ge/]nte1 dit noodlottige tafeltje1 dat gij ziet1 na> het voorbeeld van d5 drievoet te ,delphi1 uit lauri]takk5 sam5ge/eld2 en na geheime toov]=muli]5 te hebb5 uitgesprok5 met al het b5oodigde g]ei de wijd+ h]haaldelijk na> d5 ritus te hebb5 v]ri*t1 bra*t5 wij het e9delijk 9 beweg+4 ,de mani] om het 9 beweg+ te br5g51 zoo vaak wij het ov] geheime zak5 raadpleegd51 0 als volgt3 ,na het huis aan alle kant5 met ,arabis* reukw]k te hebb5 g]e9igd1 zett5 wij d5 drievoet er 9 't midd5 ne] en e5e ronde s*aal er zuiv] bov5 op1 uit v]s*eid5e metal5 kun/ig saamgesme$1 gesme$1 op wi] rond5 omtrek de vi] en tw9tig lett]s van het alfabet door e5e erv>5e h& z w>5 +egrift1 dat hunne ond]l+e af/&5 jui/ ev5 groot w>54 ,iem& 9 l9n5 kle]5 gehuld en met s*o55 ev5ze] uit l9n51 voorts met e5 b& om 't ho(d gewond51 en e5 tak van e5 vru*tdrag5d5 boom 9 de h&1 g+ bij het tafeltje /aan1 na d5 god1 die voorspell+5 geeft1 door de gebruikelijke =muli]5 gun/ig te hebb5 ge/emd1 t]wijl hij 9 alles h&elde ov]e5kom/ig de voorges*rev5e ple*tigheid4 ,hij liet bov5 het tafeltje e5 r+ zi* he5 en we] beweg51 hang5de aan e5 ze] dunn5 draad uit l9n5 en volg5s de my/ieke le] gewijd2 deze r+1 9 va/ tijdsv]loop he5 en we] ga&e1 w]d telk5s door e5e enkele lett] ge/uit en vormde v]sregels1 beantwoord5de aan de ge/elde vrag51 hexamet]s1 na> getal en maat go$ afg]ond1 zooals die welke afkom/ig zijn van het ,py?is*e1 ,delphis*e orakel4444 ,op onze vraag1 wie aan de huidige rege]+ z\ opvolg51 w]d geantwoord1 dat deze 9 elk opzi*t voortreffelijk z\ zijn1 en to5 de r+ al spr+5de de twee lett]grep5 ,!o _h aang]aakt met toevoeg+ van de laat/e lett] d1 riep e5 d] aanwezig5 uit1 dat ,!odorus door de bes*ikk+5 van het onv]mijdelijke noodlot w]d aangewez54 ,wij hebb5 ov] die zaak niets v]d] uitgevors*t1 want het /ond bij ons voldo5de va/1 dat deze het 01 die g]oep5 w]d4 ,to5 hij aldus e5e zoo duidelijke bek5t5is aanga&e de geheele zaak aan de re*t]s _h afgelegd1 voegde hij er edelmo$ig bij1 dat ,!odorus er heelemaal niets van afwi/4 ,de aangeklaagd51 hi]na ond]vraagd1 ( zij1 kra*t5s het orakel dat zij raadpleegd51 ook vooruit wi/51 wat zij z\d5 te v]dur5 hebb51 recite]d5 die all]bek5d/e v]z51 die duidelijk v]kondigd51 dat de zu*t om 9 't ge5 voor h5 te v]hev5 0 door te dr+51 spo$ig hun het lev5 z\ ko/51 ma> dat de wraakgod9n5 d5 keiz] zelf en de re*t]s met zwa>d en br& b$reigd52 het zal vol/aan de drie laat/e regels aan te hal53 ,hun1 die door grams*ap g$rev51 ,uw blo$ wre$a>dig v]giet51 ,wa*t e5' ontzett5de /raf4 ,d'onv]bidd'lijke ,wraak uit d5 afgrond ,zal1 9 de vlakt5 van ,mimas1 hun h>t door de vlamm5 v]t]56 ,na deze v]sregels word5 ze we] met de folt]klauw5 mi%&eld en1 d5 dood nabij1 van elka> ges*eid54 ,hi]na wordt1 om op de w]kplaats van de b]aamde misdaad het volle li*t d] op5ba>heid te lat5 s*ijn51 e5e s*>e van hooggeplaat/5 b9n5geleid1 die de ho(d5 van het plan w>54 ,t]wijl niem& om iets &]s dan om zi* zelf da*t en de e5 de s*uld op d5 &] wi]p1 begon e9delijk ,!odorus1 to5 de re*t]s het hem v]oorlo(d51 te sprek54 ,e]/ wi]p hij zi* ne] en smeekte om g5ade1 da>na1 gep]/ om te antwoord51 bek5de hij1 het door ,euc]ius te hebb5 v]nom51 en dat hij h]haaldelijk op het punt _h ge/aan1 het d5 keiz] te b]i*t51 ma> door ,euc]ius da>9 0 v]h9d]d1 die hem v]zek]de1 dat niet door e5 ongeoorlo(d5 aanslag op de rege]+1 ma> door d5 wil van het onv]&]lijke noodlot het gehoopte van zelf 9 v]vull+ z\ gaan4 ,euc]ius beve/igde1 ond] de wre$/e pijnig+51 deze bek5t5is2 ma> ,!odorus w]d we]legd door zijn eig5 brief1 di5 hij1 hoewel 9 dui/]e t]m51 aan ,hil>ius _h g]i*t2 hi]uit to* bleek1 dat hij va/ op de voorspell+ v]tr\wde en dat hij niet voor de daad t]ugde9sde1 ma> het tijd/ip zo*t om zijn misdadig opzet t5 uitvo] te br5g54 ,na deze bek5t5iss5 word5 zij v]wijd]d4 ,eutropius1 die to5 ,g\v]neur van ,azi 01 w]d1 als m$epli*tig aan het komplot1 voor de re*tbank g$aagd1 ma> als ons*uldig losgelat51 dank zij d5 philoso( ,pasiphilus1 die1 hoewel op de wre$/e mani] gefolt]d1 opdat hij hem door e5e leug5a*tige aantijg+ onre*tva>dig 9 't v]d]f z\ /ort51 zijne /&va/igheid van k>akt] bewa>de4 ,hi]op volgde de philoso( ,simonides1 wel is wa> nog jong1 ma> 9 onz5 tijd bov5 all5 door /r5gheid van pr9cipes uit/ek5de4 ,to5 deze bes*uldigd w]d de zaak van ,fidu/ius te hebb5 gehoord1 en gezi5 _h1 dat het g$+ niet na> wa>heid1 ma> na> d5 wil van n w]d besli/1 v]kla>de hij1 dat m5 hem de voorspell+ _h toev]tr\wd1 ma> dat hij1 zooals e5 man van k>akt] pa/1 er ov] gezweg5 _h4 ,de keiz]1 na dit alles nauwkeurig te hebb5 ond]zo*t1 bekra*tigde het vonnis d] re*t]s en beval1 met ne uitspraak1 all5 t] dood te br5g5 444 all5 w]d5 on?o(d1 behalve ,simonides alle51 di5 de wre$e opp]re*t]1 v]bitt]d door zijne ern/ige /&va/igheid1 beval lev5d te v]br&54 ,simonides1 het lev5 als e5 krankz9nig5 mee/] ontvlu*t5de en la*5de om de plotsel+e lotsv]wissel+51 kwam1 zond] zi* te v]ro]51 9 de vlamm5 om4444 ,9 de volg5de dag5 heeft e5e m5igte uit zo[at alle /&51 die het moeilijk valt bij "n te noem51 9 het net d] la/]+ v]/rikt1 de arm5 d] beul5 v]moeid1 na van te vor5 door pijnbank en lood en zweepslag5 te zijn afgem>teld4 ,sommig5 w]d5 zond] het m9/e v]wijl t] dood gebra*t1 t]wijl m5 er nog ov] v]h&elde ( ze moe/5 t]e*tge/eld word52 ov]al 0 e5e sla*t+ te zi51 ev5als van vee4444 ,niet erg lang da>na w]d ook ,maximus1 de bek5de philoso(1 e5 man van groote gele]dheid1 door wi5s wijze less5 de keiz] ,julianus grondig 9 de wet5s*ap 0 ond]ri*t1 er van aangeklaagd1 bov5g5oemde v]z5 te hebb5 gehoord4 ,hij erk5de er van te hebb5 gewet51 ma> _h1 als philoso(1 zi* v]pli*t gea*t1 er ge5 ru*tba>heid aan te gev54 ,ja1 hij _h zelf voorspeld dat die uitvors*]s van de toekom/ er de dood/raf voor z\d5 ond]gaan4 ,na> ,ephese1 zijne vad]/ad gebra*t1 w]d hij alda> on?o(d en ond]vond1 gelijk het laat/e proces hem le]de1 dat de onre*tva>digheid van e5 re*t] geva>lijk] is dan alle bes*uldig+54 ,ammianus voegt er o4m4 nog 79 c4 #b1 #c7 deze k>akt]i/ieke bijzond]h$5 aan toe3 ,en opdat zelfs de e*tg5oot5 ge5 tijd z\d5 hebb51 de ell5de hunn] mann5 te bewe551 w]d5 t]/ond g]e*tsdi5a>s er op afgezond51 die1 bij 't v]zegel5 d] huiz5 en het nazoek5 van het huisraad van d5 v]oordeelde1 onz9nige bezw]+5 ( recept5 voor liefd$rank5 heimelijk v]/opt51 alles g]e$maakt tot v]d]f van ons*uldig54 ,als die /ukk5 voor de re*tbank w>5 voorgelez51 wa> m5 no* op grond van wet1 no* van gewet51 no* van billijkheid de wa>heid van de leug5 ond]s*eidde1 w]d5 de go$]5 geconfiske]d en ons*uldig51 onv]d$igd1 jongel+5 zo[el als oud51 met v]lamde l$51 9 draag/oel5 na> het s*avot gebra*t4 ,hi]bij di5t e*t] uitdrukkelijk te word5 opgem]kt1 dat de wre$heid van keiz] ,val5s niet alle5 door ,ammianus en de aanhang]s d] oude religie1 ma> ook door ,*ri/elijke s*rijv]s#ih t5 /r5g/e w]d v]oordeeld4 ,na> aanleid+ van die raadpleg+ d] godheid w5s*5 wij nog e5 en &] 9 't midd5 te br5g54 ,er is 9 ,p]gamum 79 ,kle9-,azi7 e5 bronz5 toov]g]e$s*ap gevond51 dat aan d5 bov5v]meld5 drievoet h]9n]t1 be/a&e 9 ho(dzaak uit e5e driehoekige bronz5 plaat met afbeeld+5 van ,hecate1 toov]woord51 v]b9d+5 van kl9k]s en all]lei magis*e figur5 er op4 ,m5 heeft hi]m$e ook d5 z4g4 scriptoskoop v]gelek51 e5 bord met lett]s en woord51 wa>op e5 driehoek van bordpapi] 9 beweg+ kan word5 gebra*t1 t5 e9de op spiriti/is*e sances antwoord5 te v]krijg52 t5 onz5t wordt e*t] hi]toe 9 plaats van di5 driehoek bij voorkeur e5 h\t5 kruis gebruikt1 ru/5de op e5e /ift4 ,het ligt voor de h&1 dat het spell5 van woord5 door middel van tafelbeweg+1 zooals s9ds het midd5 d] vorige eeuw 9 zwang is1 het g$uld d] vrag5d5 al heel spo$ig op e5e h>de proef /elt4 ,di5t5gevolge is m5 gewoon om1 zoodra m5 uit e5ige lett]s het betreff5de woord me5t te kunn5 opmak51 t]/ond tot e5 &] woord ov] te gaan1 hetge5 e*t]1 zooals van zelf spreekt1 tot v]ke]de uitkom/5 kan leid54 ,ma> ook 9 dit opzi*t le]t ons het mod]ne spiritisme de raadpleg+ van d5 drievoet1 zooals ze 9 het bov5v]melde geval door ,ammianus1 onz5 be/5 zegsman1 b]i*t wordt1 bet] begrijp54 ,e5 geheel &] geval van toov]ij dan het voorafga&e is hetge5 ons ,zosimus1 e5 niet onbetr\wba> hi/oricus uit de vijfde eeuw1 van ,ne/orius1 d5 opp]prie/] d] ,eleus9is*e my/]in1 b]i*t 7,,iv1 #ah73 ,aan ,ne/orius1 g$ur5de die tijd5 #cge n4 ,*r4 hi]ophant1 v]kondigde e5 droomgezi*t1 dat de held ,a*illes de ho(dfiguur uit d5 ,trojaans*5 oorlog1 z4b4 ,i van ov]heidswege e]betuig+5 moe/ ontvang52 dit to* z\ de /ad heil br5g54 ,to5 hij nu het droomgezi*t aan de ov]h$5 _h meeg$eeld en dez51 9 de me5+ dat hij1 als /ok\d man1 onz9 praatte1 er ge5 notitie van nam51 g+ hij bij zi* zelf te rade wat er te do5 viel en 9 de goddelijke d+5 van jongs af aan ond]ri*t1 v]va>digde hij e5e figuur van d5 held 9 e5 kle9 huisje en zette dit ond] het beeld van ,a!ne1 dat 9 het ,p>!non /aat4 ,zoo dikwijls hij nu de gebruikelijke c]emonin t] e]e van de god9 voltrok1 bra*t hij tegelijk ook aan d5 held na> zijn be/e wet5 en ov]e5kom/ig d5 ritus zijn huldebetoon1 en aangezi5 op deze wijze de raad van d5 droom 9 v]vull+ w]d gebra*t1 blev51 to5 e5e zw>e a>dbev+ plaats _h1 de ,a!n]s alle5 gespa>d4 ,ook uit e5 &] b]i*t1 dat kort hi]na t] sprake zal kom51 blijkt1 dat ,ne/orius all]lei toov]practijk5 beoef5de1 en er be/aat dus ge5 r$51 het hi] v]melde feit 9 twijfel te trekk52 ( e*t] het ne]zett5 van het ,a*illesbeeldje en de te zijn] e]e v]ri*te c]emonin de oorzaak zijn gewee/1 dat het onheil aan de /ad voorbijg+1 is e5e vraag van geheel &]5 a>d4 ,9 #cgh kwam de wre$a>dige keiz] ,val5s1 die to* al s9ds het bov5v]melde re*tsg$+ ongeluk op ongeluk _h ond]vond51 rampzalig aan zijn e9de4 ,bij ,adrianopel door de ,go!n ov]wonn51 w]d hij1 na> het gelo(wa>dig/e b]i*t luidt1 zwa> gewond e5e hut b9n5g$rag5 en w]d deze door de vij&51 die niet wi/5 met wi5 zij te do5 hadd51 9 br& ge/ok54 ,ammianus br5gt 79 ,,xxxi1 #ad1 #h vlg47 na> aanleid+ hi]van de v]z5 van bov5v]meld orakel 9 h]9n]+ en voegt er aan toe3 ,val5s1 onbes*aafd en ruw als hij 01 gaf er e]/ niets om1 ma> door voortdur5de teg5slag5 van de erg/e soort tot de mee/ v]a*telijke vrees v]vall51 huiv]de hij1 bij h]9n]+ aan datzelfde orakel1 als er ma> van ,azi sprake 01 want hij hoorde van ontwikkelde m5s*5 dat ,hom]us en ,cic]o van e5 b]g ,mimas hadd5 gesprok51 die bov5 de /ad ,ery?rae 9 ,kle9-,azi ligt4 ,ma> na zijn ond]gang en d5 afto*t d] vij&5 w]d er1 na> m5 zegt1 nabij de plek1 wa> hij z\ gevall5 zijn1 e5e hooge v]hev5heid van /e55 gevond51 wa>ond] zi* n bevond met het ops*rift 9 ,grieks*e lett]s1 dat e5 zek]e ,mimas1 e5 voornaam man uit d5 oud5 tijd1 alda> begrav5 04 ,het m]kwa>dig/e is e*t]1 dat1 na ,val5s1 re$s 9 #cgi ind]daad iem&1 wi5s naam met ,!od begon1 d5 troon be/eeg1 e*t] ge5 ,!odorus1 zooals de magirs v]mo$ hadd5 to5 zij te vroeg met het raadpleg5 van het orakel w>5 opgeh\d51 ma> ,!odosius ,i1 lat] de ,groote bijg5aamd4 ,!odosius wi/ e*t] de magie er we9ig dank voor en va>digde 9 #chi met zijne m$ekeiz]s ,val5t9ianus ,,ii en ,arcadius het volg5de wetsbesluit uit#ii3 ,al wie hoort dat iem& met de smet van booze kun/5 is bezo$eld en hem betrapt en gegrep5 heeft1 moet hem t]/ond te voors*ijn slep5 en aan de oog5 d] re*t]s als e5 vij& van het algeme5e welzijn toon54 ,en indi5 iem& uit de wag5m5n]s ( uit e5ig &] soort m5s*5 getra*t heeft teg5 dit v]bod 9 te gaan1 ( 9 't geheim zelfs iem&1 die aan de booze kun/ kla>blijkelijk s*uldig is1 heeft omgebra*t1 moet hij de dood/raf niet ontkom51 da> e5e dubbele v]d5k+ op hem ru/ van f e5 op5ba> s*uldige aan de /r5gheid d] wett5 en de v]eis*te ond]vrag+ te hebb5 onttrokk51 t5 e9de hem te v]h9d]5 zijn m$epli*tig5 bek5d te mak51 f welli*t e5 p>ticuli]5 vij& ond] d5 s*ijn van zulk e5e /rafoef5+ met e5e nog veel wre$]e b$oel+ te hebb5 uit d5 weg g]uimd4 ,tot toeli*t+ zij hi]bij opgem]kt1 dat de wag5m5n]s to5maals bij de w$/rijd5 elka> door middel van toov]ij tra*tt5 afbreuk te do5 en ook voor gewelddadigh$5 niet t]ugde9sd54 ,to5 e*t] 9 #djh ,rome door de ,go!n1 beleg]d en uitgehong]d w]d1 0 de ov]heid to* tot zek]e hoogte b]eid1 om bij de magie hulp te zoek54 ,de g\v]neur van ,rome1 ,pompeianus1 trad 9 ond]h&el+ met e5ige ,etrurirs1 die bewe]d51 e5e zek]e /ad van de ha> omr+5de gev>5 te hebb5 bevrijd4 ,ze hadd5 nl4 door geb$5 en c]emonin volg5s d5 voorvad]lijk5 ritus1 geweldige bliksem/ral5 bezwor5 en zoodo5de de b>b>5 v]jaagd4 ,ze eis*t51 dat van rege]+swege zek]e oude gebruik5 z\d5 word5 v]ri*t1 ma> de zaak heeft ha> beloop niet gehad--da>omtr5t zijn de dui/]e en elka> teg5sprek5de b]i*t5#ajj het e5s4 ,t5 slotte g+ m5 er toe ov]1 zi* van de b>b>5 teg5 e5e ontzaglijke som vrij te koop54 ,de ,etrurirs--dit zij hi]bij opgem]kt--w>5 van oud%] om hunne toov]ij5 bek5d en z\d5 het geheim hebb5 gewet5 van op het onwe] 9 te w]k54 ,na> aanleid+ hi]van heeft m5 wel e5s v]mo$1 dat ze zi* van electriciteit b$i5d51 en o4m4 het door ons aan het e9de van ho(d/uk ,i v]melde v]haal van kon+ ,tullus ,ho/ilius 9 dit v]b& betrokk54 ,wij gaan nu tot ,proclus ov]1 d5 groot/5 ,neoplatonicus d] vijfde eeuw1 ,proclus1 die tot de e]/e sy/ematici van alle tijd5 wordt g]ek5d en met de mee/ subtiele dialectiek ook diep religieus gevoel v]e5igde4 ,proclus1 9 alle to5malige wet5s*app5 b$rev51 beoef5de ook de magie4 ,zijn le]l+ ,m>9us v]meldt di5aanga&e 9 de lev5sbes*rijv+ van zijn mee/] 7c4 #bh73 ,hij maakte gebruik van de sy/as5 en enty*ien d] ,*aldeers en van de goddelijke en geheimz9nige /rophal5 toov]wiel54 ,want dit alles _h hij ov]g5om5 en de wijze van uitsprek5 en het &]e gebruik ervan _h hij gele]d van ,asclepig5eia1 de do*t] van ,plut>*us d5 le]mee/] van ,proclus4 ,want bij ha> alle5 w>5 de toov]ij5 van d5 groot5 ,ne/orius z4b4 en de geheele !rgis*e bezw]+sme?ode bewa>d geblev51 door ha> vad] aan ha> ov]gelev]d4 ,en re$s voordi5 _h ,proclus1 door de ,*aldeeuws*e re9ig+5 na> d5 ritus gezuiv]d1 uit eig5 aans*\w+ met li*t5de v]s*ijn+5 van ,hecate v]ke]1 zooals hij ook zelf 9 e5 afzond]lijk ges*rift v]meldt4 ,door e5 zek]5 iynx toov]s*ijf h&ig 9 beweg+ te br5g5 de$ hij reg5bui5 ne]kom5 en bevrijdde hij ,attica van v]d]felijke hitte4 ,hij legde amulett5 teg5 a>dbev+5 ne] en /elde de voorspell+skun/ van d5 drievoet op de proef4 ,hi]bij enkele opm]k+54 ,sy/ase beteek5t o4m4 sam5kom/1 voor/ell+1 aanbevel+2 9 de magie v]/aat m5 er blijkba> hymn5 en c]emonin ond]1 wa>door m5 met de e5e ( &]e godheid 9 relatie tre$t zond] e5ig letsel te ond]v9d51 vgl4 inzond]heid d5 groot5 toov]papyrus uit ,p>ijs 7v4 #bji71 uit e5e passage bov5 door ons beh&eld4 ,enty*ie1 d4w4z4 ontmoet+1 zal wel ongeve] dezelfde beteek5is hebb5 gehad4 ,wat voorts van d5 groot5 ,ne/orius gezegd wordt1 komt ov]e5 met het b]i*t van d5 ges*i$s*rijv] ,zosimus1 dat wij bov5 hebb5 aangehaald2 van ,ne/orius _h ,proclus het ne]legg5 van amulett5 teg5 a>dbev+5 ov]g5om54 ,d5 iynx ( toov]s*ijf hebb5 we re$s 9 ons e]/e ho(d/uk ontmoet4 ,van e5e soort /rophalos en wel de ,hecatis*e1 d4w4z4 de aan ,hecate gewijde1 b]i*t5 lat]e zegsli$5 dat hij van g\d 0 met e5 saffi]/e5 9 't midd5 en met v]s*ill5de k>akt]s en figur5 op zijne opp]vlakte4 ,m5 draaide hem met e5 riem van /i]huid rond en /iet da>bij all]lei onv]/aanb>e klank5 uit4 ,9 't algeme5 w]d5 zulke toov]g]e$s*app51 hetzij dez5 e5 kogelrond5 ( e5 driehoekig51 ( welk5 vorm ook hadd51 iynx5 g5oemd#aja4 ,ev5als die /rophalos aan het bov5v]melde toov]g]e$s*ap uit ,p]gamum1 do5 de div9atoris*e proefnem+5 van ,proclus ons onwillekeurig aan de ond]vrag+ van d5 drievoet aanga&e d5 opvolg] van keiz] ,val5s d5k54 ,k>akt]i/iek is ook het volg5de v]haal van ,m>9us 7c4 #bi73 ,asclepig5eia1 de do*t] van ,ar*iades en ,plut>*e en e*tg5oote van ,!ag5es1 e5 weldo5] van mij1 w]d1 to5 ze nog e5 meisje en bij h>e oud]s 01 door e5e zw>e ziekte aangeta/1 wa> de arts5 ma*teloos teg5ov] /ond54 ,ar*iades1 die op ha> alle5 de hoop van zijn gesla*t _h geve/igd1 0 mi/roo/ig en vol sm>t1 zooals te begrijp54 ,to5 de doktor5 het opgav51 w5dde hij zi*1 zooals hij bij de belangrijk/e aangeleg5h$5 pla*t te do51 tot d5 philoso(1 als tot zijne laat/e toevlu*t ( liev] als tot e5 ,r$d] en drong met smeekb$5 bij hem er op aan1 ook zelf onv]wijld te bidd5 voor het beh\d van zijne do*t]4 ,proclus g+ na> d5 ,asclepiu/empel om d5 god voor de zieke aan te roep54 ,want de /ad mo*t zi* to5 nog 9 di5s bes*]m+ v]heug5 en het heiligdom van d5 ,r$d] 0 nog onv]woe/4 ,t]wijl hij op de me] oud]wets*e mani] zijn geb$ v]ri*tte1 kwam e5e groote v]&]+ 9 d5 toe/& van het meisje en voelde ze zi* 9 e5s v]li*t1 want de ,r$d]1 imm]s als e5 god1 g5as ha> gemakkelijk4 ,na de ple*tigh$5 te hebb5 v]vuld1 /apte ,proclus na> ,asclepig5eia en vond ha> v]lo/ van de pijn51 die ha> li*aam nog zoo ev5 gekweld hadd51 9 e5 toe/& van gezondheid v]ke]5de4 ,de w]k5 van ,proclus1 voor zoov] ze ons nog zijn bewa>d geblev51 beve/ig5 de bew]+5 van ,m>9us4 ,zoo v]zek]t ,proclus#ajb dat de w>e wijd]s 444 door middel van lev5wekk5de figur5 en nam5 aan de god5beeld5 lev5 en beweg+ m$$eel5 (1 zooals hij het eld]s#ajc uitdrukt1 dat de wijd+skun/ 444 9 de god5beeld5 beziel+ legt 444 en door middel van wek]e symbol5 het uit deelb>e en v]gankelijke mat]ie ont/ane 9 /aat /elt om deel te hebb5 aan e5 god en door hem 9 beweg+ te word5 gebra*t en de toekom/ te voorspell54 ,volg5s de ,asclepius1 e5 d] zg4 ,h]metis*e ges*rift5 en wa>s*ijnlijk uit de d]de eeuw n4 ,*r4 date]5de1 w>5 de ,egypt5>5 de uitv9d]s van dit soort magie 7c4 #cg73 ,onze voor\d]s vond5 e5e kun/ uit om god5 te s*epp54 ,aan deze uitv9d+ voegd5 ze e5e er mee ov]e5/emm5de en aan het wez5 d] w]eld ontle5de kra*t toe en deze met die uitv9d+ v]m5g5de1 riep5 ze1 da> ze ge5 ziel5 v]mo*t5 te s*epp51 ziel5 van demon5 ( engel5 op en b&5 ze 9 beeld5 door middel van heilige en goddelijke wijd+51 wa>door de beeld5 het v]mog5 kond5 hebb5 om zo[el go$ als kwaad te do54 ,en eld]s 7c4 #bd7 is er sprake van /&beeld51 bezield met gevoel en vol van gee/1 die groote en wond]ba>lijke d+5 do51 /&beeld51 die de toekom/ vooruit wet5 en ha> door lot1 pr(et51 droom5 en op vele &]e mani]5 voorspell51 /&beeld51 die ziektes v]oorzak51 ma> ook g5ez+ bew]k54 ,ook ,orig5es heeft het h]haaldelijk#ajd ov] de magis*e wijd+ van /&beeld5 en ,zosim zegt 7,v1 #da7 hoog/ opm]kelijk dat de /&beeld51 door ple*tige wijd+5 geheiligd1 444 zielloos zijn en niets v]mog5 uit te ri*t5 als iets van die wijd+ te loor is gegaan4 ,e5 groot ,egyptoloog1 ,g4 ,maspro1 heeft er dan ook op gewez51 dat ind]daad 9 het oude ,egypte1 al?ans te ,!be1 t5 tijde van de ,,xix en de volg5de dyna/ien 7dus na #acej v4 ,*r47 de /&beeld5 van god ,amun wond]5 z\d5 hebb5 v]ri*t4 ,de kon+ raadpleegde het /&beeld1 soms zelfs 9 't op5ba>1 omtr5t all]lei aangeleg5h$5 en na elke vraag zeide het met zijn ho(d uitdrukkelijk ja1 en wel twee ke]4 ,!oretis* sprak de ziel1 die 9 het beeld 0 getoov]d1 ma> feitelijk bewoog zi* het /&beeld door e5e ( &]e me*anis*e v]ri*t+1 welke de prie/]s geheim wi/5 te h\d54 ,het gelo( aan de beziel+ van beeld5 komt ook bij primitieve volk]5 voor4 ,zoo mak5 bijv4 de ,papoeas op ,nieuw-,gu9ea wanne] iem& ge/orv5 is1 beeldjes uit h\t en nop5 door all]lei c]emonin de ziel van d5 ov]l$5e1 9 het beeld te gaan1 dat zij v]volg5s met ha> 9 onafs*eidelijk5 sam5hang a*t5 te zijn4 ,het beeld wordt bij gewi*tige aangeleg5h$5 g]aadpleegd2 spreekt het niet1 dan is het go$1 spreekt het da>5teg51 d4w4z bevangt d5 vrag] e5e bev+1 dan is de zaak b$5kelijk4 ,vooral bij ziekt5 moet het beeld di5/ do54 ,v]want hi]m$e is het bijv4 op ,celebes voorkom5de gebruik1 d5 ziekt$emon 9 e5 beeld te toov]5 en dit v]volg5s ang/vallig te s*uw54 ,wij zi5 dus1 hoe e5 o]\d animi/is* gelo( zi* nu nog bij primitieve volk]5 h&haaft1 t]wijl het bij e5 me] bes*aafd volk 7de oude ,egypt5>57 aanleid+ gaf tot grove b$rieg]ij4 ,proclus v]meldt ook#aje dat sommig5 door het sap van na*ts*ade en &]e gewass5 zi* 9 de oog5 te druppel5 beeld5 van demon5 9 de lu*t zi51 zooals dan ook w]kelijk door oog9spuit+5 halluc9aties kunn5 word5 opgewekt4 ,9 de toov]papyri v9dt m5 ook di5omtr5t aanwijz+51 ma> de mee/ belangrijke passage is te onduidelijk om ha> hi] aan te hal52 wij moet5 ons dus met e5 &] veel m9d] treff5d1 ma> to* belangwekk5d specim5 behelp5#ajf4 ,e5e bezw]+ t] v]krijg+ van e5 onmiddellijk visio54 ,eeim1 ,to1 ,eim1 ,alalp1 ,b>b>ia?1 ,m5ebreio1 ,arba?ia?1 ,i\el1 ,iael1 ,ou5iie1 ,mesommias4 ,de god kome1 di5 ik voor mij raadpleeg1 en ga niet weg voordat ik hem zal hebb5 vrijgelat54 ,ourna\r1 ,s\l1 ,zas\l1 ,ouot1 ,no\mbia\1 ,?abrat1 ,b]ia\1 ,a*?iri1 ,m>ai1 ,elpheon1 ,tabao?1 ,kiras9a1 ,lamps\r1 ,iaboe1 ,ablana?analba1 ,akramma*am>ei4 ,doe wat] 9 e5e bronz5 kom met olie er op1 z4b41 zalf uw re*t] oog met wat] uit e5 v]ongelukt s*ip en het l9k] met e5ig koptis* antimonium met het wat] v]m5gd4 ,indi5 gij ge5 wat] uit e5 v]ongelukt s*ip kunt v9d51 dan van e5 ond]g$ompeld uit te5 gevlo*t5 ve]s*uitje4 ,proclus spreekt van di]gelijke autopsien als uit eig5 erv>+ en tra*t ook hun ont/aan nad] toe te li*t53 ,de god5 lat5 vele ge/alt5 voor zi* uitgaan en v]toon5 vele afwissel5de figur52 nu e5s gaat e5 vormeloos vuur voor h5 uit1 dan e5 dat tot de g$aante van e5 m5s* is gevormd en dan e5 dat we] e5e &]e ge/alte heeft aang5om5#ajg4 ,t]wijl de god5 zelv5 onv]&]lijk blijv5 en er niets bij v]krijg5 ( v]liez51 gaan goddelijke v]s*ijn+5 voor h5 uit1 die 9 de ruimte om ons he5 ont/aan4 ,want da> de aans*\w5d5 li*amelijk en de god5 zelv5 onli*amelijk zijn1 hebb5 de visio55 die ze aan h51 die zulks wa>dig zijn1 toon51 iets van de toon5d51 ma> ook iets1 dat aan de aans*\w5d5 v]want is4 ,da>om word5 zij ook gezi5 en niet door all5 gezi54 ,want de aans*\w5d5 zelv5 zi5 ze door middel van de /ral5de omhulsels d] ziel54 ,m5 ziet ze al?ans vaak als de oog5 omhuld zijn#ajh4 ,de !orie1 dat de m5s* nog e5 fijn] organisme dan het gr(/(felijke li*aam bezit1 v9dt m5 9 ,plot9us' ges*rift5 sle*ts ev5tjes aang$uid 7,enn4 ,i1 #a1 #g2 ,,vi1 #d1 #ae71 ma> re$s bij ,porphyrius#aji is ze 9 di] voege ontwikkeld1 dat hij v]s*eid5e omhulsels d] ziel aanneemt4 ,damascius1 e5 d5k] uit de zesde eeuw1 spreekt o4m4 van e5 /]rea*tig#aaj vo]tuig d] ziel2 v&a> blijkba> de uitdrukk+1 a/raal li*aam1 ?ans bij voorkeur door de !osoph5 gebezigd4 ,bij de spiriti/5 v9dt m5 ook de uitdrukk+ p]isprit4 ,volg5s ond]zoek]s1 wi] wet5s*appelijkheid aan ge5 twijfel ond]hevig is1 s*ijnt de hypo!se van zulk e5 ijl] li*aam noodig1 om zek]e m$iamieke v]s*ijnsel5 te v]kl>54 ,de ,*ri/elijke k]k heeft zi* (ficieel1 d4w4z4 bij monde van concilies1 teg5 de magie uitgesprok54 ,de zesde canon 7regel7 van de synode1 9 #cjf 787 te ,elvira 79 ,spanje7 geh\d51 luidt3 ,indi5 iem& door middel van toov]ij e5 &] doodt1 mag hem1 omdat hij dit misdrijf niet zond] afgod5di5/ kon volvo]51 zelfs bij het e9de des lev5s het avondmaal niet word5 toeb$i5d4 ,ook hi]uit blijkt1 zooals wij re$s 9 ,,iv hebb5 gezi51 dat m5 de toov]ij 9 noodzakelijk v]bond a*tte te /aan met d5 di5/ d] god54 ,opm]kelijk is ook de vi]5tw9tig/e canon van de ,synode te ,ancyra 79 ,kle9-,azi71 uit het ja> #cad3 ,zij1 die wa>zegg5 en de gewoont5 d] volk]5 d4w4z4 d] niet-,*ri/55 volg51 ( li$5 9 huis hal5 t5e9de toov]middel5 op te spor5 ( re9ig+5 te voltrekk51 moet5 9 de voorges*rev5e vijfj>ige boete v]vall5 na> de bepaalde grad5 van drie j>5 kniebuig+ en twee j>5 geb$ zond] (f]4 ,de zes5d]tig/e canon van de synode te ,laodicea 7tuss*5 #cdc en #cha87 bepaalt3 ,de hoog]e en lag]e cl]ici mog5 ge5 toov5a>s1 bezwe]d]s1 ( /]rewi*ela>s wez51 no* zoog5aamde amulett5 v]va>dig5 die boei5 voor hunne eig5e ziel5 zijn4 ,dieg55 e*t]1 die deze amulett5 drag5 moet5 buit5 de k]k word5 geslot54 ,de ze/i5de canon van e5e synode1 na het midd5 d] vijfde eeuw 9 ,i]l& geh\d51 liep ov] toov]ij4 ,dat m5 e*t] 9 de practijk niet altijd de /5g/e opvatt+ huldigde1 blijkt o4m4 uit hetge5 ,ruf9us 9 zijne ,k]kges*i$5is 7om/reeks #djb ges*rev57 aanga&e d5 ,h4 ,spiridion1 e5 biss*op op ,cyprus en tijdg5oot van ,con/antijn d5 ,groot51 b]i*t 7,i1 #e73 ,hij _h e5e do*t]1 ,ir5e g5aamd1 die altijd h>e pli*t5 jeg5s hem tr\w v]vulde en die als maagd /i]f4 ,na ha> ov]lijd5 kwam iem& die zeide dat hij aan ha> e5ig deposito _h toev]tr\wd4 ,de vad] wi/ niets van de zaak af4 ,m5 doorzo*t het geheele huis ma> vond n]g5s het v]langde4 ,to* bleef hij1 die het deposito _h toev]tr\wd1 met gewe5 en tran5 a&r+52 hij v]zek]de zelfs aan zijn lev5 e5 e9de te zull5 mak51 als hij het deposito niet t]ug kreeg4 ,de vad]1 door zijne tran5 bewog51 snelde na> het graf van zijne do*t] en riep ha> bij d5 naam4 ,to5 riep zij uit het graf3 ,wat wilt gij1 ,vad]8 ,hij vroeg3 ,wa> hebt gij het deposito van d5 man ne]gelegd8 ,da>op wees zij hem de plaats aan en zeide3 ,da> zult gij het +egrav5 v9d54 ,de vad] ke]de na> huis t]ug en gaf het deposito1 dat gevond5 w]d zooals de do*t] uit het graf _h geantwoord1 t]ug aan hem die het opeis*te4 ,die h&el+ van d5 ,h4 ,spiridion1 wi5s naam hoog/ opm]kelijk is1 doet ons onwillekeurig aan de bezw]+ van ,melissa d5k51 die wij 9 ons e]/e ho(d/uk hebb5 v]meld4 ,de k]kelijke s*rijv] ,lactantius 7om/reeks #caj71 om zijn vloei5d5 /ijl als de ,*ri/elijke ,cic]o geprez51 doet ons door e5e hoog/ onbevang5e uit+ ov] de necromantie1 onwillekeurig aan ,ju/9us d5 m>tela> d5k5 7vgl4 ho(d/uk ,,iv74 ,weliswa> spreekt ook hij 9 zijn ho(dw]k ,goddelijke in/ell+5 7,,ii1 #af7 van de dood5bezw]+ en de toov]kun/ en wat de m5s*5 v]d] aan kwaad op5lijk ( 9 't geheim uitvo]51 en van de magirs en dieg551 die het volk t]e*t boosdo5]s noemt1 weliswa> d5kt ook hij hi]bij zond] weifel5 aan d5 invlo$ van demon5 vij&5 en kwell]s d] m5s*5 7c4 #ae71 ma> als het er op aankomt1 de on/]felijkheid d] ziel te bewijz51 slaat hij e5 geheel &]51 me] objectiev5 toon aan 7,,vii1 #ac73 ,onwa> is het gevoel5 van ,democritus1 ,epicurus en ,dicae>*us e5 volgel+ van ,ari/oteles dat de ziel z\ word5 opgelo/4 ,zij z\d5 zek] niet durv5 sprek5 van d5 ond]gang d] ziel5 9 teg5woordigheid van e5 magir1 die wi/1 dat de ziel5 door zek]e bezw]+5 uit de ond]w]eld word5 opg]oep5 en teg5woordig zijn en zi* aan m5s*elijke oog5 v]toon5 en sprek5 en de toekom/ voorspell51 en als zij nl4 de ongeloovige wijsge]5 het dor/51 z\d5 zij door het feit zelf en de re*t/reeks*e bewijz5 we]legd word54 ,m9d] onbevang5 dan ,lactantius 0 zijn jong]e tijdg5oot ,eu/a?ius van ,antio*i1 die e5 v]wo$5 aanval heeft g]i*t teg5 ,orig5es' bov5v]melde bijbellez+ ov] de toov]es van ,endor4 ,da>bij neemt hij r$5e]+5 te baat als volgt 7c4 #e73 ,de$ de vr\w ,samul opkom5 met li*aam en al ( bekle$ met e5ig5 vorm op de wijze van e5 s*aduwomtrek8 ,indi5 ze hem zond] li*aam de$ opkom51 liet ze niet ,samul we] op/aan1 ma> de g$aante van e5 gee/4 ,want de e*te ,samul is de uit ziel en li*aam sam5ge/elde1 de m5s* die e5e ev5r$ige m5gel+ uit beide heeft1 enz4 ,ook bewe]t hij 7c4 #ab vlg471 dat de voor ,samul zi* uitgev5de demon zegt3 ,morg5 zult gij en ,uw zoon ,jona?an bij mij zijn1 en d]halve 9 teg5spraak is met de s*rift1 wa>9 uitdrukkelijk /aat dat ,saul tegelijk met drie zon5 g$ood is1 ma> niet met n alle54 ,orig5es haalt e*t] c4 #e i4f4 d5 gewon5 tek/ aan1 nl43 ,morg5 zult gij en uwe zon5 bij mij zijn1 en wa> ,eu/ha?ius zijne tek/v>iante van daan heeft1 is ons onbek5d4 ,op hetzelfde niveau /aan de bes*\w+5 van ,gregorius van ,nyssa 79 ,kle9-,azi7 ov] de toov5>es 9 e5 brief aan d5 biss*op ,!odosius sius 7twe$e helft vi]de eeuw71 vgl4 p4 #bjb v_/#bjc r3 ,de demon heeft ook teg5 wil en dank zi* zelf v]rad5 door de wa>heid te zegg53 ,morg5 zult gij en ,jona?an bij mij zijn4 ,want indi5 het wa>lijk ,samul 01 hoe kon het dan1 dat ,saul1 die weg5s alle mogelijke boo%eid 0 v]oordeeld1 bij hem z\ kom58 ,ma> 't is duidelijk1 dat de booze gee/1 die 9 de plaats van ,samul gezi5 w]d1 niet loog1 to5 hij zeide dat ,saul bij hem z\ zijn4 ,indi5 e*t] de s*rift zegt en ,samul zeide1 laat dan e5e zoodanige uitdrukk+ e5 kundige niet 9 v]w>r+ br5g5 ma> laat hij me551 dat er bij/aat die gelo(d w]d ,samul te zijn1 want wij v9d5 dat de ,s*rift vaak spreekt van het s*ijnb>e 9 de plaats van het w]kelijke4 ,tot zulke r$5e]+5 moe/ m5 wel kom5 als m5 er van uitg+ dat ,samul groot ond] de heilig51 de toov]ij e*t] e5e booze zaak is 7#bja v74 ,hoog/ belangwekk5d is e5 ges*rift dat wa>s*ijnlijk uit d5 tijd van ,julianus d5 afvallige dagteek5t1 nl4 de leg5daire ,confessie van d5 ,h4 ,cyprianus 7niet d5 k]kvad]71 die zijne ziel aan d5 duivel _h v]ko*t1 ma> zi* beke]de en v]loss+ vond4 ,9 g5oemde ,confessie v]haalt ,cyprianus uitvo]ig zijn loopbaan en bie*t op wat hij als toov5a> heeft misdrev54 ,wij hal5 hi] e5 en &] uit aan1 te beg9n5 met de uit]mate k5s*ets5de woord5 7c4 #g73 ,ik 0 e5 wond]do5] als e5 uit d5 oud5 tijd en gaf proev5 van mijne toov]kun/2 ik 0 v]ma>d als e5 magir-philoso(1 da> ik veel begrip _h van de ongezi5e d+54 ,het volg5de citaat1 uit c4 #ab1 h&elt ov] de magis*e v]toon+ van s*ijnbeeld51 die re$s vroeg] 9 dit ho(d/uk t] sprake is gekom53 ,voor de grap maakte ik dat wat] 9 de woe/ijn s*e5 te /room5 en plass5 9 de huiz5 s*e5 te vorm54 ,en 9 c4 #ac luidt het desgelijks3 ,ik liet ook dood5 als lev5d5 voorkom5 en lamm5 als loop5d54 ,ma> hij gebruikte zijne toov]kun/ nog voor geheel &]e doele9d5 7c4 #ab73 ,ik maakte dat vr\w5 van hunne mann5 na> boele]d]s g$rev5 w]d54444 ik heb geheele families aan 't v]d]f ov]gelev]d4 ,voor de erg/e gruwel5 de9sde hij niet t]ug 7c4 #aa73 ,ik heb zwang]e vr\w5 t] wille van de demon5 op5gesn$5 444 ik heb vele 444 demon5 door di]gelijke (f]s v]zadigd om op die mani] tot d5 duivel zelf te g5ak54 ,en to5 ik op het punt /ond na> hem toe te gaan1 bra*t ik hem het blo$ van elk lev5d wez5 9 e5 g\d5 s*aal4 ,hij nam het aan1 bespr5kelde e]/ zijne kroon er mee en zijne di5/b>e ma*t51 v]volg5s ook mij en zeide3 ,ontvang ook gij ma*t ov] alle ziel5 van onr$elijke en r$elijke wez5s4 ,uitvo]ig zet ,cyprianus uite51 hoe de duivel en de demon5 mirakel5 bew]k5 7#e vlg73 ,9 alle /]r5 en plant5 en 9 de s*epp+5 des ,he]5 heeft hij gelijk5iss5 met zi* sam5gevlo*t51 tot d5 oorlog teg5 ,god en ,di5s engel54 ,da>door br5gt hij de m5s*5 aan 't dwal5 als w>e hij ,god1 hoewel hij niets 9 sub/antie bezit1 ma> alles bij wijze van e5e s*ima*tige s*ild]ij voor/elt en v]toont4 ,v&a> dat de demon51 wanne] zij 9 g$aant5 v]s*ijn5 zi* oploss51 al beijv]5 zij zi* om al?ans door middel van beeld5 hunne ma*t te toon54 ,hoe hij e*t] mat]ie voor deze s*aduw5 heeft1 zal ik zegg53 n]g5s &]s v&aan dan van de (f]s4 ,want de walm5 d] (f]damp5 word5 voor hem mat]iaal1 als wol en l9n5 en weefsels en v]v5 en w]ktuig54 ,en da>9 hull5 zi* de demon51 de s*aduw5 ervan 9 de plaats van ge/alt5 gebruik5de4 ,da>om eis*t hij e5 (f]1 tot dat van e5e mi] toe en v]langt hij wat]5 en wol en vru*t5 en alle d+5 op a>de1 om da>van gebruik te mak5 tot het vorm5 van s*ijnbeeld54 ,ev5als wij de h]9n]+5 aan ov]l$55 als beeld5 9 onze g$a*te hebb51 en h5 zi51 t]wijl ze niet v]s*ijn5 en met h5 v]ke]5 t]wijl ze niet bij ons zijn1 aldus neemt ook de duivel afdrukk5 van de vorm5 d] hem gebra*te (f]s en omgeeft zi* en de zijn5 er mee1 reg5 gev5de ma> ge5 wat]1 vuur mak5de1 ma> dat niet br&t1 e5 vis* gev5de ma> ge5 spijs1 en g\d s*5k5de1 ma> dat niet w]kelijk is4 ,ook uit de &]e /(f5 s*ept hij vorm5 en toont e5e /ad en huiz5 en l&/rek5 en b]g5 en vad]/$51 en ev5ze] ook gras en bloem5 en wol/(f5 en geborduurde doek5 en de sub/antie van droom54444 ,en al deze s*ijnbeeld5 vormt hij1 ma> de goddelooze m5s*5 /ell5 hem door hun di5/ 9 /aat ook dit te do54 ,cyprianus erk5t dan ook 7c4 #aa73 ,mijne weldad5 gav5 ge5 baat1 da> zij ge5 sub/antie hadd5 444 ,als ik iem& g\d gaf1 duurde het drie dag51 we%alve dieg551 wi5 ik d5 truc m$$eelde1 het snel wisseld5 tot s*ade van de wissela>s4 ,augu/9us1 de b]oemd/e d] k]kvad]s1 e5 philosophis* en !ologis* g5ie van d5 e]/e rang1 die zoo vele ond]w]p5 van zielkundig5 a>d met s*]pz9nig v]nuft heeft beh&eld1 weidt ook ov] de magie h]haaldelijk uit1 voornamelijk 9 zijn ho(dw]k ,de /aat ,gods 7tuss*5 #dac en #dbg ges*rev574 ,hij legt 9 de e]/e plaats 7,,viii1 #ai7 er d5 nadruk op1 dat re$s vr het ,*ri/5dom de toov]ij door de wett5 zwa> w]d ge/raft en b]oept zi* o4m4 op de passage uit ,v]gilius 7z4b4 ,,iii7 wa> ,dido v]zek]t1 teg5 ha> z9 de toevlu*t tot magis*e kun/5 te nem54 ,ook wij/ hij er op1 dat ,apuleius1 to5 m5 hem van toov]ij bes*uldigde 7z4b4 ,,iv71 alles de$ om zijne ons*uld aan te toon5 en zi* vol/rekt niet op magis*e va>digh$5 b]oemde1 zooals de ,*ri/55 op hun gelo(1 ondanks alle v]volg+54 ,met onv]hol5 afs*uw spreekt ,augu/9us 79 ,x1 #i7 van de bezw]+5 en toov]zang51 v]va>digd door die gruwelijk nieuwsgi]ige kun/1 de magie1 met e5 me] v]a*telijk5 naam gtie1 met e5 me] e]voll5 !rgie geheet5 door h51 die deze practijk5 als 't w>e tra*t5 te ond]s*eid5 en welke van h51 die zi* aan ongeoorlo(de kun/5 ov]gev51 dieg551 die ook het volk voor boosdo5]s uitmaakt1 v]doemelijk a*t5--want zij z\d5 zi* imm]s met gtie afgev5--&]5 e*t] voor prijz5swa>dig will5 lat5 doorgaan1 die al de !rgie beoef554 ,beid5 e*t] zijn gebond5 aan de b$riegelijke gebruik5 wa>mee m5 de demon51 ond] d5 naam van engel5 v]e]t4 ,na> aanleid+ van de toov]ij5 van ,circe1 9 ons e]/e ho(d/uk v]meld1 en van e5 b]i*t bij ,v>ro 7vgl4 ,,iii beg971 dat 9 ,arcadi zij1 die e5 zek]5 poel doorzwomm51 9 wolv5 v]&]d w]d51 ma>1 wanne] zij ge5 m5s*5vlees hadd5 geget5 en na neg5 j>5 d5zelfd5 poel doorzwomm51 hunne m5s*elijke g$aante h]kreg5 7,,xviii1 #ag71 /elt ,augu/9us zi* 79 c4 #ah7 de vraag3 ,wat moet m5 geloov5 van de g$aantev]wissel+51 welke door de kun/ d] demon5 de m5s*5 s*ijn5 te ov]kom58 en beantwoordt ha> op de volg5de hoog/ opm]kelijke wijze3 444 ,als wij zegg5 dat m5 er niet aan moet geloov51 dan /aat da> teg5ov]1 dat het ook nu nog niet aan p]son5 ontbreekt1 die v]zek]5 v]nom5 ( zelf te hebb5 ond]vond54 ,ook ik hoorde1 to5 ik 9 ,itali 01 iets d]gelijks van e5e zek]e /reek alda>1 wa> m5 zeide dat h]b]gi]/]s1 doorkne$ 9 die booze kun/51 gewoon w>51 aan welke reizig]s ze wild5 ( kond51 iets 9 de kaas te gev51 wa>door dez5 t]/ond 9 trekdi]5 v]&]d w]d5 en all]lei b5oodigdh$5 droeg5 en na g$an5 arbeid hunne vroeg]e g$aante h]kreg52 dat e*t] hun gee/ niet di]lijk w]d1 ma> het r$elijke en m5s*elijke bewa>de1 zooals ,apuleius 9 zijn boek1 wa>aan hij d5 titel ,de g\d5 ezel gaf1 v]meld ( v]di*t heeft1 dat het hem zelf is ov]kom5 om1 door opnem5 van v]gif1 e5 ezel te word51 t]wijl zijne ziel die van e5 m5s* bleef4 ,dit is f onwa> f zoo ongewoon1 dat m5 het te re*t niet gelo(t4 ,e*t] moet m5 onwrikba> geloov51 dat de alma*tige ,god alles kan do5 wat ,hij wil1 hetzij om te /raff51 hetzij om g5ade te betoon51 en dat de demon5 444 niets bew]k5 dan wat ,hij toelaat1 wi5s oordeel5 vaak v]borg5 ma> nooit onre*tva>dig zijn4 ,9 ge5 geval s*epp5 de demon5 sub/anties wanne] zij iets d]gelijks do5 als wa>ov] nu de quae/ie loopt1 ma> zij v]&]5 na> 't uit]lijk hetge5 door d5 w>5 ,god is ges*ap51 zoodat het s*ijnt te zijn wat het niet is4 ,ik gelo( dus ge5sz9s dat--om van de ziel geheel te zwijg5--zelfs het li*aam op e5ige wijze door de kun/ ( ma*t d] demon5 w]kelijk 9 di]lijke l$emat5 en ge/alt5 kan word5 v]&]d1 ma> wl1 dat het voor/ell+sv]mog5 van d5 m5s*1 dat ook 9 't d5k5 en droom5 ontelb>e soort5 van voorw]p5 afwissel5d uitbeeldt1 en1 hoewel zelf ge5 li*aam1 to* met wond]ba>lijke snelheid vorm5 aanneemt1 die op li*am5 gelijk51 ev5e5s1 wanne] de li*amelijke z9tuig5 des m5s*5 9 slaap bevang5 ( b$welmd zijn1 op onuitsprekelijke wijze 9 e5 li*amelijke g$aante b9n5 het b]eik van e5s &]s z9tuig5 kan word5 gebra*t1 zoodat1 t]wijl de li*am5 zelv5 d] m5s*5 erg5s ligg51 wel is wa> lev5d1 ma> met me] v]do(de z9n5 dan ooit 9 d5 slaap1 het voor/ell+sv]mog5 als 't w>e v]li*amelijkt1 9 het beeld van e5ig di] aan e5s &]s z9n5 v]s*ijnt1 en dat de m5s* ook zi* zelf v]beeldt e5 di] te zijn1 zooals hij zi* dat 9 d5 droom kan v]beeld51 en la/5 te drag52 welke la/51 als ze ind]daad li*am5 zijn1 door de demon5 g$rag5 word51 om de m5s*5 te fopp51 die deels de w>e li*am5 van la/51 deels de vals*e van trekdi]5 zi54 ,e5 zek]e ,prae/antius to* v]kla>de dat het zijn vad] ov]kom5 01 b$oeld v]gif 9 e5 kaas ?uis tot zi* te hebb5 g5om5 en op zijn b$ als 9 slaap te ligg51 wa>uit hij e*t] op ge5 mani] kon word5 opgewekt4 ,na e5ige dag5 0 hij e*t] als 't w>e ontwaakt en _h zijne ond]v9d+5 als e5 droom v]teld1 dat hij nl4 e5 pa>d 0 geword5 en te midd5 van &]e trekdi]5 voor de soldat5 graan _h getransporte]d1 dat het ,raetis*e heet1 omdat het na> ,raeti ong4 ,tyrol en ,zuid-,bei]5 wordt v]vo]d4 ,bij ond]zoek bleek het aldus ges*i$ te zijn als hij v]telde2 en to* s*e5 het hem e5 droom toe4 ,e5 &] v]kla>de1 dat hij1 9 zijn eig5 huis 's na*ts1 voor hij t] ru/e g+1 e5 philoso(1 e5 van zijne be/e k5niss51 tot zi* zag kom51 die hem e5ige ,platonis*e d5kbeeld5 uite5zette1 die hij vroeg]1 hoeze] er om v]zo*t1 niet _h will5 uite5zett54 ,en to5 m5 di5 philoso( vroeg1 wa>om hij 9 het huis van e5 &] _h g$aan wat hij 9 zijn eig5 huis _h geweig]d te do51 zeide hij3 ,ik heb het niet g$aan1 ma> g$roomd dat ik het g$aan _h4 ,en aldus is aan d5 e5 door middel van het voor/ell+sbeeld tijd5s zijn wak5 v]toond wat de &] 9 zijn droom zag4 ,dit is niet door d5 e]/e d5 be/e1 wi5 m5 voor ongelo(wa>dig z\ kunn5 v]kl>51 tot mij gekom51 ma> door zegsli$5 van wie ik niet mag aannem51 dat zij mij belog5 hebb54 ,wat m5 dus zegt en ook 9 boek5 v]meld v9dt1 dat door de ,arcadis*e god5 ( liev] demon51 m5s*5 9 wolv5 pla*tt5 te word5 v]&]d en dat ,circe ,odysseus' makk]s h]s*iep door toov]gezang51 s*ijnt mij toe op deze wijze te hebb5 kunn5 gebeur51 als het w]kelijk gebeurd is4 ,de br&5de vraag ( ,samul zelf zi* aan ,saul heeft gemanife/e]d1 liet ook ,augu/9us niet onv]s*illig4 ,9 zijn ges*rift ,ov] v]s*ill5de vrag5 aan ,simplicianus 7van #cig dagteek55de7 zegt hij 7,,ii4 vr4 ,,iv1 #a73 ,gij vraagt1 ( de onre9e gee/1 die 9 de toov5>es 01 bew]k5 kon1 dat ,samul door ,saul gezi5 w]d en met hem sprak4 ,ma> het is e5 veel groot] wond]1 dat ,satan zelf1 de vor/ all] onre9e gee/51 met ,god v]mo*t te sprek5 en ,hem v]zo*t1 ,job1 di5 all]re*tva>dig/5 man1 op de proef te mog5 /ell54444 ,en indi5 dit ,u s*okt1 dat het aan e5 booz5 gee/ vrij /ond de ziel van e5 re*tva>dige op te wekk5 en als 't w>e uit de geheime v]blijfplaats5 d] dood5 te voors*ijn te roep51 moet het dan niet me] v]baz+ wekk51 dat ,satan d5 ,he] zelf opnam en op de t9ne des tempels zette8 ,op welke wijze hij het ook g$aan heeft1 de mani] wa>op het aan ,samul ov]kom5 is1 opgewekt te word51 blijft ons ev5ze] v]borg54 ,( m5 moe/ soms zegg51 dat het voor d5 duivel e5e gemakkelijk]e vrijpo/igheid 01 d5 lev5d5 ,he] mee te nem5 van wa> hij wilde en ne] te zett5 wa> hij wilde1 dan d5 gee/ van d5 ov]l$5 ,samul uit zijn v]blijf op te wekk54 ,ma> indi5 ons dit 9 het ,evangelie da>om niet h9d]t1 omdat de ,he] wilde en toeliet dat het ges*i$de1 zond] e5ige v]m9d]+ van zijne ma*t en goddelijkheid1 ev5als ,hij door de ,jod5 zelv51 (s*oon dez5 v]dwaasd en vuil w>5 en de w]k5 des duivels d$51 zi* heeft lat5 va/h\d5 en boei5 en bespott5 en kruisig5 en dood53 dan is het ook niet absurd om te geloov51 dat door e5e zek]e uitzond]+sbepal+ van d5 goddelijk5 wil toege/aan w]d1 dat de gee/ van d5 heilig5 pr(eet1 niet teg5 zijn z9 no* door gebi$5de en noodzak5de toov]kra*t1 ma> gewillig en aan de geheime bes*ikk+ ,gods1 welke aan die toov5>es en ,saul ontg+1 gehoorzam5de1 er 9 toe/emde om zi* aan d5 blik des kon+s te v]toon51 t5 e9de hem door e5e goddelijke uitspraak te v]plett]54 ,wa>om to* z\ de ziel van e5 go$ m5s*1 als zij1 door booze lev5d5 opg]oep51 v]s*e51 h>e wa>digheid v]liez51 da> ook lev5de go$e m5s*5 dikwijls op bevel tot booz5 kom5 en met h5 v]h&el5 ov] 't ge5 pli*t en billijkheid v]eis*t1 t]wijl ze da>bij hunne e] en deugd ong]ept bew>5 en teg5ov] de ondeugd5 van de &]5 zulk e5e h\d+ aannem51 als 9 ov]e5/emm+ is met de om/&igh$58 ,helt ,augu/9us hi]m$e tot de zi5swijze van ,orig5es 7z4b47 ov]1 hij z\ to* liev] d5 uitweg van ,t]tullianus will5 inslaan 7#b73 ,er is e*t] bij dit feit e5 &]e gemakkelijk]e uitweg en e5e me] ges*ikte v]kl>+ mogelijk1 nl4 om aan te nem51 dat niet w]kelijk de gee/ van ,samul uit zijne ru/ is opgewekt1 ma> e5 fantoom en e5 spel van v]beeld+ door de ma*9atin van d5 duivel zijn voorge/eld1 hetwelk de ,s*rift da>om met d5 naam van ,samul noemt1 omdat de beeld5 d] d+5 met de nam5 van datg5e pleg5 g5oemd te word51 wa>van zij beeld5 zijn4444 ,wie to* a>zelt1 e5 ges*ild]d m5s* e5 m5s* te noem58444 ,het is dus ge5 wond]1 wanne] de ,s*rift zegt dat ,samul gezi5 is1 indi5 ook bij geval sle*ts e5 beeld van ,samul v]s*e51 door de ma*9atie van hem1 die zi* 9 e5 engel des li*ts v]&]t en zijne di5>5 9 di5>5 d] g]e*tigheid4 ,alles ov]weg5de en ge5 uitspraak will5de do5 9 de vraag ( de m5s*elijke ziel na dit lev5 al ( niet door magis*e bezw]+5 kan word5 opg]oep5 en v]s*ijn51 komt ,augu/9us 7#c71 hoewel s*oorvoet5de1 om niet me] nauwgezette ond]zoek+5 van te vor5 uit te sluit5 tot de conclusie om liev] aan te nem5 dat door de booze m$ew]k+ van die toov5>es hi] de e5e ( &]e satanis*e illusie is te weeg gebra*t4 ,9 e5 lat] ges*rift ,ov] de a*t vrag5 van ,dulcitius 7niet vr #dba7 haalt hij 9 vr4 ,,vi het voorga&e betoog ov] de kwe/ie aan1 voegt er e*t] aan toe 7#e73 ,ma> dat ik niet te v]geefs gezegd heb1 dat wij1 om ge5 me] nauwgezette ond]zoek+5 van te vor5 uit te sluit51 niet dan s*oorvoet5de moe/5 aannem51 dat bij dit feit e5 s*ijnbeeld van ,samul door de booze m$ehulp van de toov5>es is v]toond1 dat heeft mijn lat] ond]zoek mij gele]d1 da> ik gevond5 heb1 dat 9 het boek van ,jezus ,sira*1 wa>9 de a>tsvad]s van de rij af geprez5 word51 ,samul 9 di] voege geprez5 wordt1 dat het heet3 ,hij heeft ook nog na zijn dood gepr(ete]d ,,xlvi1 #bc4 ,mo*t m5 e*t] ook dit boek teg5sprek5 op grond van d5 canon d] ,hebreen1 omdat het zi* da>9 niet bev9dt3 wat moet5 wij van ,mozes zegg51 die ze] zek] volg5s ,deut]onomium ,,xxxiv1 #e /i]f en volg5s het ,evangelie ,mat?4 ,,xvii1 #c met ,elia1 die niet /i]f1 aan lev5d5 is v]s*558 ,ook 9 zijn ges*rift ,ov] de v]e]+1 de dood5 te betoon5 7niet vr #dba7 heeft zi* ,augu/9us 7,,xv1 #ah7 op dezelfde wijze uitgelat54 ,de groot/e d] k]kvad]s is dus1 wat de dood5bezw]+ te ,endor betreft1 t5 slotte tot dezelfde conclusie gekom5 als ook h$5 t5 dage de mee/ gezaghebb5de !olog5 en t5 all5 tijde de onbevang5e lez]s1 dat nl4 het v]haal 9 d5 ,bijbel 7,i ,sam4 #bh1e--bj71 zooals het er /aat1 e5e reele v]s*ijn+ van ,samul v]ond]/elt4 ,de !rgie 9 d5 eig5lijk5 z9 des woords1 d4w4z4 de kun/ om met bov5m5s*elijke wez5s 9 aanrak+ te kom51 wordt door ,augu/9us 9 d5 ,/aat ,gods fel be/r$54 ,van het feit1 dat de ,neoplatonicus ,porphyrius 9 zijn brief aan ,anebo 7z4b47 twijfel+5 opp]de1 trekt de k]kvad] 9 ,x1 #aa ruim p>tij2 het antwoord van ,abammon 7,iambli*us7 s*ijnt hem te zijn ontgaan4 ,to* kan ook ,augu/9us niet alle feit5 geheel wegcijf]51 al beknibbelt hij ze zooveel mogelijk en al maakt hij er zi* 9 de moeilijk/e gevall5 met e5e uitvlu*t van af3 ,wat betreft het feit1 dat1 zooals ,porphyrius v]meldt1 zij die deze1 de !rgis*e vuile re9ig+5 volg5s heiligs*5d5d5 ritus uitoef551 sommige wond]ba>lijk s*oone beeld51 hetzij van engel5 hetzij van god51 als met gezuiv]d5 gee/ zi5 7indi5 zij t5 m9/e iets zoodanigs zi57 dan beve/igt dit het woord van d5 apo/el dat ,satan zi* v]&]t 9 e5 engel des li*ts4 ,van hem to* zijn die fantom51 van hem1 die1 bege]5de de rampzalige ziel5 door de b$riegelijke v]e]+ van vele vals*e god5 te v]/rikk5 en van d5 w>5 di5/ des w>5 ,gods1 d5 e5ige door wi5 m5 g]e9igd en geheeld wordt1 af ke]ig te mak51 zi* zelf1 zooals van ,proteus is gezegd1 9 alle g$aant5 v]&]t1 vij&elijk v]volg5de1 b$riegelijk help5de1 altijd v]d]v5de ,x1 #aj4 ,bij het v]meld5 van die s*oone v]s*ijn+5 d5k5 wij onwillekeurig aan de bezw]+ d] demon5 door ,iambli*us1 bov5 uitvo]ig bes*rev54 ,met dat al erk5t ,augu/9us 7,x1 #af47 de realiteit van &]e1 na> mod]ne opvatt+ veel krass]e wond]5 d] god51 wa>voor de ges*i$5is borg /aat1 die kla>blijkelijk door hunne kra*t en ma*t ges*i$51 bijv43 dat e5e ,ve/aals*e maagd1 wi] zuiv]heid 9 twijfel w]d getrokk51 het g$+ besle*tte door e5e zeef met wat] uit d5 ,tib] te vull51 zond] dat het doorliep4 ,deze en &]e wond]5 van di5 a>d zijn ge5sz9s na> ma*t en grootte met die te v]gelijk51 welke1 na> wij lez51 aan het volk ,gods zijn ges*i$1 hoe veel te m9d] die wond]51 welke door de wett5 zelfs van die volk]51 die zulke god5 v]e]d51 v]bod5 en ge/raft w]d51 nl4 de wond]5 d] magie ( !rgie6 ,de mee/5 da>van b$rieg5 sle*ts 9 s*ijn de /]felijke z9tuig5 door het spel d] v]beeld+1 zooals bijv4 het omlaag hal5 d] maan 444 enkele s*ijn5 wel is wa> feitelijk sommige dad5 d] vrom5 te ev5>51 ma> het doel1 wa>door ze word5 ond]s*eid51 toont dat onze wond]5 buit5 v]gelijk+ de me]d]e zijn4 ,9 zake deze laat/e opm]k+ v]wijz5 wij na> het ond]s*eid dat ,orig5es maakt tuss*5 de wond]5 van ,jezus en die d] toov5a>s 7z4b474 ,voorts zij van ,augu/9us nog e5e passage aangehaald1 wa>9 hij ev5ze] op gelijke wijze als &]e re$s bov5 door ons v]melde1 *ri/elijke s*rijv]s r$5e]t 7,x1 #h73 ,d5 magirs van ,ph>ao w]d da>om toege/aan1 e5ige wond]5 te v]ri*t51 t5 e9de op wond]ba>lijk]e wijze te word5 ov]wonn54 ,zij to* w]kt5 door middel van booze toov]ij5 en magis*e bezw]+51 wa>aan de booze engel51 d4w4z4 de demon51 zijn ond]worp52 ,mozes e*t] heeft met groot]e ma*t1 omdat hij het re*t aan zijne zijde _h1 9 d5 naam ,gods1 die hemel en a>de s*iep1 met hulp d] go$e engel5 h5 gemakkelijk ov]wonn54 ,zond] de r$5e]+5 van ,augu/9us aan e5e +rijp5de kritiek te ond]w]p51 moet5 wij er to* de a&a*t op ve/ig51 dat hij uit het oog s*ijnt te hebb5 v]lor51 dat de vroeg]e wett5 de magie ge5sz9s als zoodanig1 ma> sle*ts wanne] zij tot booze doele9d5 w]d misbruikt1 be/raft5 en dat m5 ook van ov]heidswege1 zooals wij h]haaldelijk hebb5 opgem]kt1 wel e5s de hulp van toov5a>s heeft +]oep54 ,al die be/rijd+ door concilin en k]kvad]s heeft e*t] niet kunn5 v]h9d]51 dat ook ,*ri/55 volg5s de ov]\de me?od51 toov]ij uitoef5d54 ,9 ,egypte bijv4 zijn toov]papyri gevond51 toebehoor5de aan e5 magir uit de a*t/e eeuw n4 ,*r41 ma> wa>s*ijnlijk groot5deels van vroeg] date]5de4 ,wij will5 tot besluit1 hi] nog e5 en &] uit aanhal53 ,spreuk tot v]gemakkelijk+ d] geboorte4 ,to5 de ,heil& met zijne discipel5 op d5 ,olijfb]g g+1 tr( hij er e5e h]tekoe aan1 die 9 ween lag4 ,deze s*reeuwde tot hem3 ,wees gegroet1 gij zoon d] maagd6 ,wees gegroet1 gij1 de e]/gebor5e van zijn vad] en van zijne mo$]6 ,gij zult tot mij kom5 en mij help5 9 dit uur d] b5auwdheid4 ,hij w5dde zijne oog5 tot ha> en zeide3 ,mijn glans z\dt gij niet kunn5 v]drag54444 ma> ik haa/ mij en z5d d5 a>ts5gel ,mi*al tot ,u4444 en hij neemt e5 s*eut787wijns en roept mijn5 naam da>bij aan en d5 naam van mijne twaalf apo/el5 en zegt3 wat krom is1 moet re*t word5444 ,ik b5 het die spreekt1 de ,he] ,jezus1 die g5ez+ v]/rekt#aaa4 ,9 de navolg5de liefdes-toov]spreuk wordt ook de duivel aang]oep53 ,sjo]91 ,sjo]an1 ,sjoetaban1 ,sjoetab51 ,ibonese1 ,sj>sab51 4444 ,satan de duivel1 die met zijn /af op de a>de sloeg teg5 d5 lev5d5 ,god en zeide3 ,ik b5 ook e5 god--ik bid en roep ,u all5 h$5 aan1 opdat gij tot mij moogt kom5 na> deze d+51 die ik h$5 9 mijne h&5 h\d1 opdat gij1 zoodra ik aan ,!odora ervan geef te et5 ( te dr9k51 ha> h>t en ha> vlees* aan mij moogt boei5 tot 9 eeuwigheid4 ,ja1 ja6 ,en 9 e5e &]e spreuk1 ook tot erotis*e doele9d51 gaat de magir zelfs tot dreigem5t5 ov]1 die onwillekeurig aan de vroeg] v]melde dreigem5t5 h]9n]53 ,als gij mij niet volgt1 dan daal ik ne] na> de ond]w]eld en br5g d5 behe]s*] van d5 ,t>t>us na> bov5 en zeg3 ,gij zijt ook e5 god1 want ik wil mijn v]lang5 na> ,!odora v]vull54 ,hij zeide tot mij3 ,v]langt gij d5 /e51 ik breek hem /uk1 het ijz]1 ik maak het tot wat]1 de ijz]5 deur51 ik v]breek ze haa/iglijk1 tot dat ik boei het h>t van ,!odora aan ,u1 ik1 spo$ig4 ,wanne] zij hi]op niet komt1 dan h\d ik de zon 9 zijn wag5 op en de maan 9 h>5 loop en de /]rekroon die op het ho(d van ,jezus is1 totdat ik mijn v]lang5 v]vul1 haa/iglijk1 ja1 ja6 ,ik bezwe] ,u en al uwe ma*t54444 ik bezwe] d5 vurig5 troon1 wa>op gij zit1 tot dat gij mijn v]lang5 na> ,!odora1 de do*t] van ,eudoxius1 v]vult4 ,ik bezwe] ,uwe amulett54 ,ja1 ja1 t]/ond1 t]/ond6#aab ,litt]atuur4 ,e4 ,zell]1 ,die ,philosophie d4 ,grie*51 ,bd4 ,,iii1 #b;e afd4 #d;e uitg4 7#aijb74 ,j4 ,burckh>dt1 ,die ,zeit ,con/ant9s d4 ,gross51 #b;e uitg4 7#ahhj74 ,j4 ,geffek51 ,d] ,ausgang d4 grie*4-rm4 ,heid5tums1 9 ,religionswiss4 ,bibl4 hrg4 v4 ,w4 ,/reitb]g1 ,bd4 ,,vi 7#aibj74 ,k4,h4,e4 de ,jong1 ,hegel u4 ,plot9 7#aiaf74 ,ranke1 s4v4 ,aegypt5 ,,ii ,religion1 9 ,die ,rel4 i4 ,ges*4 u4 ,geg4 ,i 7#aiji74 ,e4 ,kuhn]t1 ,feu]zaub]1 9 ,rhe94 ,mus4 f4 ,philol4 ,bd4 ,,xlix 7#ahid74 ,k4 ,preis5danz1 ,die ,hom]omantie4 ,pap4 ,lond4 ,,cxxi1 9 ,philologus ,bd4 ,,lxxii 7#aiac74 ,! demotic magical papyrus ed4 by ,f4 ,ll4 ,griffi? a4 ,h4 ,?ompson 7#aijd74 ,j4 de ,zwaan1 ,e5 di*t] uit d5 tijd d] ,apo/olis*e vad]51 9 ,onze ,eeuw ,,xi jrg4 #d4 deel 7#aiaa74 ,maspro1 tud4 d4 my?4 e4 d'ar*4 g4 ,i e4 ,,ii 7#ahic74 ,c4 ,ras*e1 ,de ,iambli*o libri qui inscr4 de my/4 auctore1 ,diss]t4 ,mn/] 7#aiaa74 ,c\p]us1 ,de b]g van li*t 7#aije74 ,lucianus1 ,de spiriti/is*e sance te ,endor1 9 ,de ,dag]aad ,bd4 ,,xv 7#ahic_/id74 ,de ,h4 boek5 v4 h4 oude v]bond4 ,vulgaat en ,n$]l4 v]tal+ met aanteek54 k]k4 go$g4 ,,ii 7#ahig74 v4 ,orelli1 s4v4 ,saul1 9 ,h]zog1 ,real5c4 prot4 ,!ol4 u4 ,kir*e1 #ac;e uitg4 ,bd4 ,,xvii 7#aijf74 ,a4 ,lods1 ,la croyance la vie future e4 l4 culte des morts dans l'antiquit israelite 7#aijf74 ,r4 ,kittel1 ,ges*i*te d4 ,volkes ,isral1 #c;e uitg4 ,bd4 ,,ii 7#aiag74 ,j4 ,s*eftel[itz1 ,d] ,seel5- u4 ,un/]bli*keitsglaube im alt5 ,te/am5t1 9 ,ar*iv f4 ,religionswiss4 ,bd4 ,,xix 7#aiai74 ,kautzs*1 s4v4 ,urim u4 ,tummim1 9 ,h]zog1 ,real5c4 #c;e uitg4 ,bd4 ,,xx 7#aijh74 ,r4 ,gans*9ietz1 ,hippolytos' ,cap4 geg5 die ,magi]1 uit ,text4 u4 ,unt4 ,ges*4 alt*r4 ,lit4 brg4 v4 ,h>nack u4 ,s*midt1 #c ,reihe1 ,,ix4 ,bd4 #b4 ,hft4 7#aiac74 ,orig5es1 ,eu/a?ius v4 ,antio*i5 u4 ,gregor v4 ,nyssa b4 d4 ,hexe von ,endor1 hrg4 v4 ,e4 ,klo/]mann1 9 kl4 ,texte f4 ,vorl4 u4 b4 #hc 7#aiab74 ,v4 ,s*ultze1 ,ges*i*te d4 ,unt]gangs d4 gr4-rm4 ,heid5tums ,bd4 ,i 7#ahhg74 ,l4 ,loew5feld1 ,somnambulismus u4 ,spiritismus1 #b;e uitg4 7#aijg74 v4 ,s*r5ck--,notz+1 ,mat]ialisationsphnom5e4 ,e9 ,beitrag z4 ,er=s*ung d] m$iumi/is*5 ,telepla/ie 7#aiad74 ,w4 ,ko*1 ,kais] ,julian 7#ahii74 ,p4 ,all>d1 ,juli5 l',apo/at ,i1 #b;e uitg4 7#aijj74 ,j4 ,geffck51 ,kais] ,julianus 7#aiad74 ,r4 ,wns*1 ,antikes ,zaub]g]t aus ,p]gamum1 9 ,jahrb4 d4 deuts*4 ar*4 ,in/4 ,ergnzung%eft ,,vi7#aije74 ,gregorovius1 ,ges*i*te d4 ,/adt ,a!n im ,mittelalt] ,bd ,i 7#ahhi74 ,r4 ,wns*1 ,se?ianis*e ,v]flu*ung/afe9 7#ahih74 ,k4 ,preis5danz1 ,miszell5 z4d4 ,zaub]papyri1 9 ,wi5] ,/udin1 ,zeits*r4 f4 klass4 ,philol4 ,,xl ,jrg4 7#aiah7 #a ,hft4 ,j4 ,geffck51 ,d] ,bild]/reit des heidnis*5 ,alt]tums1 9 ,ar*iv f4 ,religionswiss4 ,bd4 ,,xix 7#aiai74 ,k4,h4,e4 de ,jong1 ,die ,lehre vom ,a/ralkrp] bei d5 ,neuplatonik]n1 9 ,actes d4 ,,ive ,congres int]nat4 d' hi/4 d4 rel4 7#aiac74 ,c4,j4 von ,hefele1 ,concili5ges*i*te1 #b;e ,ausg4 ,b4 ,i 7#ahgc7 e4 ,,ii 7#ahge74 99 99 99 99 99 99,slotwoord499 ,aan het e9de van ons ov]zi*t gekom51 moet5 wij nog ons eig5 oordeel ov] de realiteit en de wa>de d] magie uitsprek54 ,zooals wij zag51 valt het niet te betwijfel5 dat v]s*eid5e antieke d5k]s de realiteit d] magie loo*5d51 wa>bij e*t] opm]kelijk is1 dat de groot/5 van h51 ,democritus en ,ari/oteles1 to* ruimte liet5 voor feit5 die tot het gebi$ d] magie behoor54 ,da>5teg5 erk5d5 &]e1 bij de g5oemd5 ge5sz9s a*t]/a&e d5k]s als ,iambli*us1 ,proclus1 ,orig5es1 ,augu/9us de realiteit d] magie onomwond54 ,dat het v]zet d] ongeloovig5 t5 slotte weg/i]f1 0 e5e wet5s*appelijke noodzakelijkheid4 ,9 onz5 tijd zi5 we ev5ze]1 hoe het ongelo(1 dat toov]ij en gee/5 loo*5t1 voor de uitkom/5 van het psy*is*e ond]zoek1 +e/eld door autoriteit5 als ,e4 ,gurney1 ,f4,w4,h4 ,my]s1 ,w1 ,b>rett e4a4 ga&eweg zwi*t4 ,ov] de wa>de d] magie hebb5 9 de oudheid zelfs mann51 die de realiteit d] feit5 erk5d51 zi* ongun/ig uitgelat54 ,bij nad] ond]zoek blijkt e*t]1 dat de magie niet v]di5t1 botweg met afke] en m9a*t+ te word5 beh&eld4 ,de toov]ij zal op het gebi$ van liefde wel niet me] kwaad hebb5 v]oorzaakt dan bijv4 v]lokk+5 van f9anciel5 a>d4 ,( de magirs me] ziek5 hebb5 v]knoeid dan de g5ee%e]51 blijft e5e op5 vraag4 ,en ongetwijfeld z9kt het aantal d]g551 die door zw>te magie hun lev5 v]lor51 9 't niet teg5ov] de ontelb>e sla*t(f]s van s*avot ( oorlog4 ,voorts /aat teg5ov] de s*aduwzijde d] magie ook e5 niet g]+ te a*t5 li*tzijde4 ,de magie heeft d5 /oot gegev5 tot groots*e s*epp+5 op litt]air gebi$4 ,zond] de magie to* z\d5 wij drie d] s*oon/e zang5 van ,hom]us1 de mee/ ontro]5de trag$ie van ,euripides1 de diep/gevoelde idylle van ,!ocritus miss54 ,ook valt niet te betwijfel5 dat vele ziek5 door de toepass+ van toov]middel51 welli*t ho(dzakelijk t5 gevolge van sugge/ie1 g5ez+ hebb5 gevond54 ,door de /r5ge leefwijze en de gee/esconc5tratie1 welke tal van magis*e h&el+5 v]eis*t51 kwam m5ige5 tot re9ig+ d] ziel en tot v]loss+4 ,en1 wat voor ons1 m5s*51 het hoog/e van alle belang5 raakt1 door de dood5bezw]+ 01 na> de ov]tuig+ van hoog/ a*t5swa>dige antieke d5k]s1 het voortbe/aan d] ziel na d5 dood daadw]kelijk aangetoond4 99 99 99 99 99 ,,regi/]4 ,a4 ,a>dbev+5 #ij1 #bjf vlg1 #baa ,amulett5 #ad1 #he vlgg41 #aec1 #agj1 #baa1 #bai1 #bci ,animisme #c1 #ij1 #acb1 #baf ,a/rologie #fg vlgg1 #ajg1 #acg vlg41 #aff1 #aic1 #bai ,b4 ,beeld51 wond]dadige #aja1 #aba1 #abc1 #adf1 #afi1 #bjf1 #bac--baf ,belez5 #df vlg ,bes*]mgee/5 #ach vlg4 ,bijzitt]s #aaj1 #abf ,c4 ,*ri/5dom #ajc--aji1 #ahg ,concilies #bah vlg ,corybantisme #ajb ,d4 ,demon5 #a1 #dh1 #hb vlg1 #id vlg41 #ajj vlg41 #ajc passim ,dood5bezw]+ #a vlg1 #i--af1 #bb1 #di1 #eb1 passim ,doop #abi vlg ,dreigem5t51 magis*e #afa--afe1 #bch vlg ,duivel #aje1 #agh1 #bbd1 #bca vlgg41 #bce1 #bch vlg4 ,e4 ,endor1 toov5>es van #age--agi1 #ahe vlg41 #bba vlgg1 #bcj--bcd ,envotem5t #ce1 #aag ,exorcisme #eh1 #fe1 #gf1 #ie vlg1 #aji1 #agc vlg4 ,f4 ,fakirs #if ,fluide1 magnetis* #ce1 #dj ,g4 ,g5ez+51 wond]dadige #ad1 #bj1 #ch vlgg41 #de vlgg1 #ga vlgg41 #ha vlg1 passim ,ge/orv551 ontijdig #adf vlg1 #agc ,h4 ,halluc9aties #c1 #ed1 #aia1 #baf ,h>5 #aag ,held]zi5dheid #d1 #abf ,hydromantie #af1 #di1 #aeb ,hypnose #c1 #hg1 #ajb ,i4 ,illusies1 magis*e #aff vlgg41 #agd1 #bbd vlg41 passim ,j4 ,jezus #gf1 #ajc1 #ajg vlgg41 #acj vlg41 #agi1 #ahd vlg1 passim ,k4 ,kabbala #gg ,k9d](f] #di1 #ei vlg41 #fg1 #gg1 #ajh1 #aea1 #agj ,knap51 wa>zegg5de #di1 #abe vlg41 #aec vlgg1 #agb1 #ahb vlg4 ,knoop5 #eb vlg4 ,kor5ziel #dd ,kri/alzi5 #abf ,l4 ,liefde/oov5>ij #ac vlg41 #cb vlgg41 #di--eg1 #ei vlg41 #fb--ff1 passim ,l9n5 #abj1 #acj1 #acb1 #aeb1 #bjj ,m4 ,mana #ci1 #eg1 #fe1 #gc1 #hf1 #ii1 #acb1 #aea ,mat]ialisaties #aia ,m$iums #if1 #aed vlg4 ,my/iek #aei vlg4 ,n4 ,naam1 toov]kra*t van d5 #gc vlgg41 #ajg1 #aaj1 #abi vlgg41 #add passim ,o4 ,omgekom551 geweldadig #adf vlg4 #agc ,on?\d+1 sexueele #ec1 #aca vlg41 #aed1 #ahb ,oog1 het booze #be1 #fc1 #hd--hg ,p4 ,p]isprit #bah ,plaatjes1 lood5 #dj1 #fh1 #adf ,praeanimisme #c ,r4 ,reliquienv]e]+ #ii ,s4 ,speeksel #ga vlgg41 #ig vlgg41 #ajg ,spiegel #abe vlg4 ,spiritisme #if1 #bje vlg1 #bah ,sugge/ie #c vlg41 #ce1 #dj1 #hg1 #if1 #aai ,t4 ,telepa?ie #b1 #d1 #be1 #ce vlg41 #adj vlg41 #bab vlg4 ,w4 ,we]wolf #eb1 #ed1 #ib vlgg41 #aai1 #bbg1 #bcj4 99 99 99 99 99 ,,add5da4 ,p4 #ba1 regel #ab1 voeg na v]zoek5 93 en aanspor54 99 99 99 99 99 ,,footnotes3 ,footnote #a3 ,odyssea ,x1 #ace-egd en ,,xi4 ,footnote #b3 ,plut>*us1 ,de s]4 num4 v9d4 #ag1 ,aelianus1 frg4 #bee4 ,gal5us1 ,protrept4 ,,ix1 #aj4 ,footnote #c3 ,plut>*4 ,de s]4 num4 #aj1 ,vit4 ,cimon1 #f4 ,footnote #d3 ,plut>*4 ,de s]4 num4 #ag4 ,footnote #e3 ,py?4 ,,iv1 #bac 7#chj7 vlgg4 ,footnote #f3 ,diog5es ,la]tius ,,viii1 #b1 #ei1 vgl4 ,diels1 ,die ,fragm5te d4 ,vorsokratik] ,i1 #c;e uitg4 7#aiab7 p4 #bfc vlg ,footnote #g3 ,augu/9us1 ,de ,civ4 ,dei ,,vii1 #ce4 ,footnote #h3 ,livius1 ,i1 #ca4 ,footnote #i3 ,pha$o #ha c4d4 ,footnote #aj3 ,eu?ydemus #bij a4 ,footnote #aa3 ,sextus ,empiricus1 ,ma?4 ,,ix1 #ai4 ,footnote #ab3 ,epi/4 ad ,m5oeceum ap4 ,diog4 ,la]t4 ,x1 #acd4 ,footnote #ac3 ,diog4 ,la]t4 ,,vi1 #b1 #fh4 ,footnote #ad3 ,diog4 ,la]t4 ,,vi1 #b1 #bd4 ,footnote #ae3 ,diog4 ,la]t4 ,,viii1 #a1 #cf4 ,footnote #af3 ,s*ol4 a4 ,!ocr4 ,,ii1 #af2 ,prop]t ,,ii1 #d1 #aj4 ,footnote #ag3 ,plut>*4 ,vit4 ,pyrrh4 #c4 ,footnote #ah3 ,e4 ,zieb>?1 ,neue attis*e ,flu*tafeln1 9 ,na*n*t5 d4 ,kon4 ,gesells*4 d4 ,wiss4 ,gott+5 #ahii p4 #aji vlg4 ,footnote #ai3 ,e4 ,zieb>?1 ,neue att4 ,fl41 p4 #aac vlg4 ,footnote #bj3 ,livius ,,xxv1 #a4 ,footnote #ba3 ,pl9ius1 ,hi/4 ,nat4 ,,xviii1 #f1da ,footnote #bb3 ,apulems1 ,apolog4 #db4 ,footnote #bc3 ,t4p4 ,footnote #bd3 ,arrianus1 ,exp$4 ,alex4 ,,ii1#c1 ,plut>*us ,vit4 ,alex4 #ah4 ,footnote #be3 ,papyr4 ,p>!y ,i4 #bfd1 9 ,abh4 d4 kn4 ,akad4 d4 ,wiss4 z4 ,b]l9 #ahff4 ,footnote #bf3 ,philo/ratus1 ,vit4 ,apoll4 ,i1#h4 ,footnote #bg3 ,gazette ar*ologique ,,ix1 jrg4 #ahhd1 plat5 #dd1de1 #df1 p4 #ceb vlg4 ,footnote #bh3 ,?ucydides ,,iii1 #bb4 ,footnote #bi3 ,h4 ,hub]t1 s4v4 ,magia1 9 ,d>emb4 e4 ,sagl4 ,dict4 d4 ant4 gr4 e4 rom4 ,bd4 ,,iii1 #b helft4 7#aijd7 p4 #aeae4 ,footnote #cj3 ,papyr4 ,p>is4 #begi en #bfdf1 uitg4 v4 ,c 4,wessely1 9 ,gr4 ,zaub]pap4 v4 ,p>4 u 4,lond41 9 ,d5ks*r4 d4 phil4 hi/4 ,cl4 d4 ,kais4 ,akad4 ,wiss4 ,wi5 ,bd4 ,,xxxvi 7#ahhh74 ,footnote #ca3 ,pl9ius1 ,hi/4 ,nat4 ,,vii1 #b1 #i4 ,footnote #cb3 ,sophocles ap4 ,macrobium1 ,saturn4 ,v4 #ai1 #i2 frg4 #dbc ed4 ,didot2 ,tr4 gr4 ,frg4 ed4 ,nauck #b;e uitg4 7#ahhi7 #dia1 p4 #bdi4 ,footnote #cc3 ,h4 ,hub]t1 s4v4 ,magia p4 #aeaf4 ,footnote #cd3 ,papyr4 ,p>!y ,,ii1 v4 #ee vlg4 ,footnote #ce3 ,dio ,cassius ,,xxxvii1 #cj4 ,footnote #cf3 ,h]odotus ,,iii1 #aa4 ,footnote #cg3 ,dio ,cassius ,,xlix1 #dc4 ,footnote #ch3 ,eusebius1 ,*ron4 ,ol4 #ahh1a4 ,footnote #ci3 ,sueton4 ,vit4 ,aug4 #id4 ,footnote #dj3 ,sueton4 ,vit4 ,aug4 #ij4 ,footnote #da3 ,sueton4 ,vit4 ,tib]4 #fi4 ,footnote #db3 ,de ,is4 en ,osir41 #ab--ai4 ,footnote #dc3 ,pap4 ,p>is1 #cjjg--cjhe4 ,footnote #dd3 ,philo/ratus1 ,vit4 ,apoll4 ,,iv1 #de4 ,footnote #de3 ,philo/rat4 ,vit4 ,apoll4 ,,iv1 #d2 #aj2 ,,viii1 #g1 #cj vgl4 ,footnote #df3 ,philo/rat4 ,vit4 ,apoll4 ,,viii1 #bf1 ,dio ,cassius ,,lxvii1 #ah4 ,footnote #dg3 ,ep4 ,,liii1 #a4 ,footnote #dh3 ,ep4 ,,cxxxviii1 #ah4 ,footnote #di3 ,aehanus1 ,v>4 hi/4 ,,iv1 #ag4 ,footnote #ej3 ,pl9ius1 ,hi/4 nat4 ,,xxviii #cg4 ,footnote #ea3 ,philo/rat4 ,vit4 ,apoll4 ,v1 #bg-ch4 ,footnote #eb3 ,philo/rat4 ,vit4 ,apoll4 ,,vi1 #bi-cd4 ,footnote #ec3 ,philo/rat4 ,vit ,apoll4 ,,viii1 #a-h4 ,footnote #ed3 ,ong5es1 ,contra ,celsum ,,iii1 #cf4 ,footnote #ee3 ,tacit4 ,hi/r4 ,,iv1 #hb4 ,footnote #ef3 ,vopiscus1 ,vit4 ,saturn4 #h ,footnote #eg3 ,hippolytus1 ,refut4 omn4 ha]4 ,,vi1 #g4 ,footnote #eh3 ,hippol4 ,refut4 omn4 ha]4 ,,vii1 #cb4 ,footnote #ei3 ,twe$e boek ,je1 v]t4 d4 ,c4 ,s*midt 9 ,koptis*-gno/is*e ,s*rift5 7#aije71 #cbb en #cbg f4f4 ,footnote #fj3 ,alce/4 #ge vlg4 ,footnote #fa3 ,de ,civit4 ,dei ,,viii1 #ai3 ,ep4 ,,cxxxviii1 #ai4 ,footnote #fb3 ,capitol9us1 ,vit4 ,anton4 phil4 #ac4 ,footnote #fc3 ,dio ,cass4 ,,lxxi1 #h1 #d2 #i1 #b4 ,footnote #fd3 ,sp>tianus1 ,vit4 ,did4 ,julian4 #g4 ,footnote #fe3 ,twe$e boek ,je1 v]t4 ,c4 ,s*midt p4 #cjh-cad4 ,footnote #ff3 ,ed4 ,diet]i*1 ,abraxas 7#ahia7 p4 #afi1 v4 #e vlg4 ,footnote #fg3 ,philo/rat4 ,vit4 ,apoll4 ,i1 #h en #ac4 ,footnote #fh3 ,milligan1 ,selections f ! ,greek ,papyri 7#aiaj7 p4 #hc vlg41 ,erman-,krebs1 ,aus d5 ,papyrus d4 kn4 ,mus4 z4 ,b]l9 7#ahii7 p #ahe4 ,footnote #fi3 ,pap4 ,p>!y ,,ii1 #ag vlg4 ,footnote #gj3 ,ennead4 ,,iv1 #d1cf4 ,footnote #ga3 ,enn4 ,,iv1 #d1da4 ,footnote #gb3 ,enn1 ,,iv1 #i1c4 ,footnote #gc3 ,enn4 ,,iv1 #d1dj4 ,footnote #gd3 ,enn1 ,,iv1 #d1dc4 ,footnote #ge3 ,enn4 ,,iv1 #g1 #bj4 ,footnote #gf3 ,enn4 ,,iv1 #d1 #dc4 ,footnote #gg3 ,pap4 ,v1 col4 ,,vh1 #bg--,,viii1 #d1 ed4 ,diet]i* p4 #hjh4 ,footnote #gh3 ,pap4 ,v41 col4 ,,vii1 #ag--be2 ed4 ,diet41 p4 #hjg vlg4 ,footnote #gi3 ,porphyr4 ,vit4 ,plot4 #bc4 ,footnote #hj3 ,pap4 ,v4 col4 ,,ii1 #af-ah ed4 ,diet4 p #gif vgl4 ,footnote #ha3 ,celsus ap4 ,orig54 ,contr4 ,cels ,i1 #fh4 ,footnote #hb3 ,papyr4 ,p>!y ,i1 #ajf-aaj4 ,footnote #hc3 ,ps4 ,ju/9us1 ,quae/ ad4 ,or?od4 #bf4 ,footnote #hd3 ,dio ,cassius ,,lxxvii1 #ah1 #d4 ,footnote #he3 ,h]odianus1 ,,iv1 #ab4 ,footnote #hf3 ,dio ,cass4 ,,lxxix1 #aa1 #c1 ,lampridius1 ,vit4 ,hel4 #h4 ,footnote #hg3 ,lamprid4 ,vit4 ,alex4 ,sev4 #bi4 ,footnote #hh3 ,vopiscus1 ,vit4 ,aurel4 #bd4 ,footnote #hi3 ,codex ,ju/9ian4 ,,ix1 #ah1 #d4 ,footnote #ij3 ,eunapius1 ,vit4 ,soph4 ,ed4 ,boissonade1 #b uitg4 p4 #dei4 ,footnote #ia3 ,cod4 ,ju/94 ,,ix1 #ah1 #e4 ,footnote #ib3 ,cod4 ,ju/94 ,,ix1 #ah1 #f4 ,footnote #ic3 ,cod4 ,ju/94 ,,ix1 #ah1 #g4 ,footnote #id3 ,vit4 ,soph4 ,ed4 ,boissonade #b uitg4 p4 #dgd vlg4 ,footnote #ie3 ,!odotus1 ,hi/4 eccl4 ,,iii1 #ba4 ,footnote #if3 ,cod4 ,!odos4 ,,ix1 #af1 #g4 ,footnote #ig3 ,zosimus ,,iv1 #ac vlgg1 ,philo/orgius ,,ix1 #ae1 ,socrates ,,iv #ai1 ,sozom5us1 ,,vi1 #ce4 ,footnote #ih3 ,socrat4 ,,iv1 #ai1 ,sozom54 ,,vi1 #ce4 ,footnote #ii3 ,cod4 ,ju/94 ,,ix1 #ah1 #i4 ,footnote #ajj3 ,zosim4 ,v1 #da1 ,sozom54 ,,ix1 #f4 ,footnote #aja3 ,nicephorus s*ol4 ad ,synes ,de insomn4 p4 #cfa ,d4 cf ,/ephanus1 ,!s4 gr l+ ,,vii 7#ahdh_/ed7 s v4 /rophalos c4 #hhf ,psellus ad ,orac ,magic4 p4 #gd1 cf ,/ephanus ,!s4 gr4 l+4 ,,iii 7#ahce7 s v4 ,hekatikos c4 #cfj4 ,footnote #ajb3 ,9 ,timaeum ,,iv p4 #bdj a ,footnote #ajc3 ,9 ,tim4 p4 #bhg;c4 ,footnote #ajd3 ,contr4 ,cels4 ,v1 #ch1 ,,vii1 #ce1 #fd1 #fi1 ,,viii1 #da4 ,footnote #aje3 ,9 ,rem publ4 ,ed4 ,kroll ,,ii 7#aija7 p4 #aag4 ,footnote #ajf3 ,greco-,egyptian frg4 o4 magie1 ed4 ,goodw9 7#aheb7 p4 #d vlg4 ,footnote #ajg3 ,9 ,rem publ4 ,ed4 ,kroll ,i 7#ahii7 p4 #aaj vlg4 ,footnote #ajh3 ,9 ,rem publ4 ,ed4 ,kroll ,i p4 #ci ,footnote #aji3 ,de ab/94 ,i1 #ca1 ,,ii1 #df2 ,s5t5t4 #cb4 ,footnote #aaj3 ,suidas s4v4 augoeides4 ,footnote #aaa3 ,erman u4 ,krebs1 ,aus d5 ,papyrus d4 kon4 ,mus4 p4 #beg4 ,footnote #aab3 ,erman u4 ,krebs1 ,aus d4 ,pap4 p4 #bei4